Baybayin
{{Infobox Sistema nin Pagsurat
 |name=Baybayin
 |altname = {{Script|Tglg|ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔}}<br/ >{{Script|Tglg|ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔}}
 |type=[[Abugida]]
 |languages=[[Tataramon na Tagalog|Tagalog]], [[Alpabetong Hanunó'o|Hanunóo]], Alpabetong Buhid|Buhid]], [[Alpabetong Tagbanwa|Tagbanwa (Apurahuano)]], Sinaenot na Baybayin Kapampangan (dae na piggagamit), [[Mga tataramon na Bisaya|Badlit]]
|fam1=[[Iskriturang Proto-Sinaitiko]]
|fam2=[[Alpabetong Ponesyano]]
|fam3=[[Alpabetong Aramaiko]]
|fam4=[[Iskriturang Brahmi|Brahmi]]
|fam5=[[Alpabetong Grantha|Grantha]] o [[Alpabetong Pallava|Pallava]]
|fam6=[[Iskriturang Kawi]]
|sisters=Pigtugdas asin pigdokumentar na barayti kan Baybayin (natural, direktang ebolusyon gikan sa orihinal na Baybayin):
<br/>[[Tataramon na Tagalog|Tagalog]]<br/>[[Alpabetong Hanunó'o|Hanunó'o]]<br/>[[Alpabetong Buhid|Buhid]]<br/>[[Alpabetong Tagbanwa|Tagbanwa (Apurahuano)]]<br/>Sinaenot na  Baybayin Kapampangan (dae na piggagamit)<br />[[Mga tataramon na Bisaya|Badlit]]<br>[[Iskriturang Basahan|Basahan]]
<br/><br/>ika-20/ika-21 siglong mga naimbento:<br/>
[[Alpabetong Kulitan|Kulitan]]<br />[[Tataramon na Kapampangan|Kudlitan]]<br />[[Tataramon na Ilokano|Kur-itan/Kurditan]]
|time=c. Ika-13 siglo – ika-18 siglo<ref name=bay>{{cite web |title=Tagalog (Baybayin) |url=http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Tglg |publisher=SIL International |accessdate=October 10, 2014}}</ref><ref name=tglg>{{cite web |title=Tagalog |url=http://www.ancientscripts.com/tagalog.html |accessdate=October 10, 2014}}</ref>
 |unicode=[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1700.pdf U+1700&ndash;U+171F]
 |iso15924=Tglg
 |sample=BaybayinSample.svg
 |imagesize=250px
}}

[[File:Kurit na may surat baybayin.jpg|thumb|Kurit na may surat baybayin]]

An iskriturang '''Baybayin''' (<small>Sayod sa Tagalog:&nbsp;</small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[baeˈbaejɪn]</span>; ''bago-an-kudlit'': ᜊᜊᜌᜒ, ''pakatapos-kan-kudlit'': ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) (nakatalaan sa ''Unicode'' na alpabetong Tagalog; [[Baybayin#karakter|hilngon sa ibaba]]), bantog sa Bisaya bilang '''badlit''' (ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔), ini sarong suanoy na pagsurat sa [[Filipinas]] na ginuno sa ''mga iskriturang Brahmiko'' kan [[Indya|Indiya]] asin kaenot-enoteng naikurit kan kag-anom na siglo.<ref name="baybayin">{{Plantilya:Cite web|last=Morrow|first=Paul|url=http://www.mts.net/~pmorrow/bayeng1.htm|publisher=MTS|title=Baybayin, the Ancient Philippine script|accessdate=September 4, 2008}}</ref> Ini padagos pang pinaggagamit sa panahon kan panahon kan mga [[Espanyol (klaripikasyon)|Espanyol]] sa Filipinas sundong ikakagtapos kan kagsiyam na siglo. An alpabeto bantog na marhay huli ta ini maingat na naidokumento kan mga klerong Katoliko sa Pilipinas sa panahon kan Palawano 

An tataramon na ''baybay'' minaboot sabihon "isurat" o "''ibaybay''" sa [[Tataramon na Tagalog|Tagalog]]. An Baybayin maigot na dokumentado kan mga Espanyol.<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTEScott198457.E2.80.9358_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTEScott198457.E2.80.9358_4-0">[[#cite_note-FOOTNOTEScott198457.E2.80.9358-4|<span class="mw-reflink-text"><nowiki>[4]</nowiki></span>]]</span> An iba salang ipinag-atribuir an ngaran na ''Alibata'' digdi,<ref><cite class="citation book">Halili, Mc (2004). </cite></ref><ref><cite class="citation book">Duka, C (2008). </cite></ref> alagad an termino pinaggios ni Paul Rodríguez Verzosa<ref name="baybayin">{{Plantilya:Cite web|last=Morrow|first=Paul|url=http://www.mts.net/~pmorrow/bayeng1.htm|publisher=MTS|title=Baybayin, the Ancient Philippine script|accessdate=September 4, 2008}}</ref> pakatapos na pagtaralayon an mga letra kan alpabetong Arabiko (alif, ba, ta (alibata), "f" tuyong hinale para sa ayos na kapandangog).<ref name="AlibataBaybayin"><cite class="citation">[http://www.baybayin.com/tutorials/baybayin-history/ ''Baybayin History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611000944/http://www.baybayin.com/tutorials/baybayin-history/ |date=2010-06-11 }}, [http://www.baybayin.com/ Baybayin]<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">May 23,</span> 2010</span></cite><cite class="citation"></cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ABaybayin&rft.btitle=Baybayin+History&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.baybayin.com%2Ftutorials%2Fbaybayin-history%2F&rft.pub=%5Bhttp%3A%2F%2Fwww.baybayin.com%2F+Baybayin%5D&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span><span> </span>External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;publisher=</code> (help).</ref>

Siring, an ibang ''Brahmic scripts'' piggagamit pa man kan mangiriba-ibang grupong etniko sa Filipinas arog kan Buhid, Hanunó'o, Kulitan asin Tagbanwa.

== Karakter ==
[[Ladawan:BaybayinVowels.jpg|150x150px]][[Ladawan:BaybayinConsonant1.jpg|150x150px]][[Ladawan:BaybayinConsonant2.jpg|150x150px]][[Ladawan:BaybayinConsonant3.jpg|150x150px]][[Ladawan:BaybayinConsonant4.jpg|150x150px]][[Ladawan:BaybayinConsonant5.jpg|150x150px]]
{|

| valign="top" |
'''vowels'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"

|᜔
|-
| a  
|ᜀ
|-
| i<br>
''e'' 
|ᜁ
|-
| u <br> 
''o'' 
|ᜂ
|}
| valign="top" |
'''b'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| b 
|ᜊ᜔
|-
| ba  
|ᜊ
|-
| bi<br>
''be'' 
|ᜊᜒ
|-
| bu <br> 
''bo'' 
|ᜊᜓ
|}
| valign="top" |
'''k'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| k 
|ᜃ᜔
|-
| ka  
|ᜃ
|-
| ki<br>
''ke'' 
|ᜃᜒ
|-
| ku <br> 
''ko'' 
|ᜃᜓᜓ
|}
| valign="top" |
'''d/r'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| d/r 
|ᜇ᜔
|-
| da/ra  
|ᜇ
|-
| di/ri<br>
''de/re'' 
|ᜇᜒ
|-
| du/ru <br> 
''do/ro'' 
|ᜇᜓ
|}
| valign="top" |
'''g'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| g 
|ᜄ᜔
|-
| ga  
|ᜄ
|-
| gi<br>
''ge'' 
|ᜄᜒ
|-
| gu <br> 
''go'' 
|ᜄᜓ
|}
| valign="top" |
'''h'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| h 
|ᜑ᜔
|-
| ha  
|ᜑ
|-
| hi<br>
''he'' 
|ᜑᜒ
|-
| hu <br> 
''ho'' 
|ᜑᜓ
|}
| valign="top" |
'''l'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| l 
|ᜎ᜔
|-
| la  
|ᜎ
|-
| li<br>
''le'' 
|ᜎᜒ
|-
| lu <br> 
''lo'' 
|ᜎᜓ
|}
| valign="top" |
'''m'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| m 
|ᜋ᜔
|-
| ma  
|ᜋ
|-
| mi<br>
''me'' 
|ᜋᜒ
|-
| mu <br> 
''mo'' 
|ᜋᜓ
|}
| valign="top" |
'''n'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| n 
|ᜈ᜔
|-
| na  
|ᜈ
|-
| ni<br>
''ne'' 
|ᜈᜒ
|-
| nu <br> 
''no'' 
|ᜈᜓ
|}
| valign="top" |
'''ng'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| ng 
|ᜅ᜔
|-
| nga  
|ᜅ
|-
| ngi<br>
''nge'' 
|ᜅᜒ
|-
| ngu <br> 
''ngo'' 
|ᜅᜓ
|}
| valign="top" |
'''p'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| p 
|ᜉ᜔
|-
| pa  
|ᜉ
|-
| pi<br>
''pe'' 
|ᜉᜒ
|-
| pu <br> 
''po'' 
|ᜉᜓ
|}
| valign="top" |
'''s'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| s 
|ᜐ᜔
|-
| sa  
|ᜐ
|-
| si<br>
''se'' 
|ᜐᜒ
|-
| su <br> 
''so'' 
|ᜐᜓ
|}
| valign="top" |
'''t'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| t 
|ᜆ᜔
|-
| ta  
|ᜆ
|-
| ti<br>
''te'' 
|ᜆᜒ
|-
| tu <br> 
''to'' 
|ᜆᜓ
|}
| valign="top" |
'''w'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| w 
|ᜏ᜔
|-
| wa  
|ᜏ
|-
| wi<br>
''we'' 
|ᜏᜒ
|-
| wu <br> 
''wo'' 
|ᜏᜓ
|}
| valign="top" |
'''y'''

{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto"
| y 
|ᜌ᜔
|-
| ya  
|ᜌ
|-
| yi<br>
''ye'' 
|ᜌᜒ
|-
| yu <br> 
''yo'' 
|ᜌᜓ
|}

|}

=== Halimbawang mga Usip ===
<blockquote class="" style="min-height: 240px;">

"ᜌᜋᜅ᜔ ᜇᜒ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜂᜈᜏᜀᜈ᜔᜵ ᜀᜌ᜔ ᜋᜄ᜔ ᜉᜃᜑᜒᜈᜑᜓᜈ᜔᜶"

''Yamáng 'di nagkaka-unawaan, ay mag paká-hinahon''.

(Malang dai nagkasisinarabotan, magtinuroninong.)
</blockquote><blockquote class="">

"ᜋᜄ᜔ᜆᜈᜒᜋ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜇᜒ ᜊᜒᜍᜓ"

''Magtanim ay 'di birò''.

(Magtanom bakong suba.)
</blockquote><blockquote class="">

"ᜋᜋᜑᜎᜒᜈ᜔ ᜃᜒᜆ ᜑᜅ᜔ᜄᜅ᜔ ᜐ ᜉᜓᜋᜓᜆᜒ ᜀᜅ᜔ ᜊᜓᜑᜓᜃ᜔ ᜃᜓ"

''Mámahalin kita hanggang sa pumutí ang buhok ko''.

(Kamumu'tan taka sagkod magputi an sakong buhok.)
</blockquote>

== Toltolan ==
{{Reflist}}

{{Baybayin}}{{Poon}}
An iskriturang Baybayin (Sayod sa Tagalog: [baeˈbaejɪn]; bago-an-kudlit: ᜊᜊᜌᜒ, pakatapos-kan-kudlit: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) (nakatalaan sa Unicode na alpabetong Tagalog; hilngon sa ibaba), bantog sa Bisaya bilang badlit (ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔), ini sarong suanoy na pagsurat sa Filipinas na ginuno sa mga iskriturang Brahmiko kan Indiya asin kaenot-enoteng naikurit kan kag-anom na siglo. Ini padagos pang pinaggagamit sa panahon kan panahon kan mga Espanyol sa Filipinas sundong ikakagtapos kan kagsiyam na siglo. An alpabeto bantog na marhay huli ta ini maingat na naidokumento kan mga klerong Katoliko sa Pilipinas sa panahon kan Palawano 

An tataramon na baybay minaboot sabihon "isurat" o "ibaybay" sa Tagalog. An Baybayin maigot na dokumentado kan mga Espanyol.[4] An iba salang ipinag-atribuir an ngaran na Alibata digdi,Halili, Mc (2004). Duka, C (2008).  alagad an termino pinaggios ni Paul Rodríguez Verzosa pakatapos na pagtaralayon an mga letra kan alpabetong Arabiko (alif, ba, ta (alibata), "f" tuyong hinale para sa ayos na kapandangog).Baybayin History , Baybayin, retrieved May 23, 2010  External link in |publisher= (help).

Siring, an ibang Brahmic scripts piggagamit pa man kan mangiriba-ibang grupong etniko sa Filipinas arog kan Buhid, Hanunó'o, Kulitan asin Tagbanwa.

 Karakter 
150x150px150x150px150x150px150x150px150x150px150x150px
vowels

᜔ a  ᜀ i
e ᜁ u  
o ᜂb

 b ᜊ᜔ ba  ᜊ bi
be ᜊᜒ bu  
bo ᜊᜓk

 k ᜃ᜔ ka  ᜃ ki
ke ᜃᜒ ku  
ko ᜃᜓᜓd/r

 d/r ᜇ᜔ da/ra  ᜇ di/ri
de/re ᜇᜒ du/ru  
do/ro ᜇᜓg

 g ᜄ᜔ ga  ᜄ gi
ge ᜄᜒ gu  
go ᜄᜓh

 h ᜑ᜔ ha  ᜑ hi
he ᜑᜒ hu  
ho ᜑᜓl

 l ᜎ᜔ la  ᜎ li
le ᜎᜒ lu  
lo ᜎᜓm

 m ᜋ᜔ ma  ᜋ mi
me ᜋᜒ mu  
mo ᜋᜓn

 n ᜈ᜔ na  ᜈ ni
ne ᜈᜒ nu  
no ᜈᜓng

 ng ᜅ᜔ nga  ᜅ ngi
nge ᜅᜒ ngu  
ngo ᜅᜓp

 p ᜉ᜔ pa  ᜉ pi
pe ᜉᜒ pu  
po ᜉᜓs

 s ᜐ᜔ sa  ᜐ si
se ᜐᜒ su  
so ᜐᜓt

 t ᜆ᜔ ta  ᜆ ti
te ᜆᜒ tu  
to ᜆᜓw

 w ᜏ᜔ wa  ᜏ wi
we ᜏᜒ wu  
wo ᜏᜓy

 y ᜌ᜔ ya  ᜌ yi
ye ᜌᜒ yu  
yo ᜌᜓ

 Halimbawang mga Usip 
"ᜌᜋᜅ᜔ ᜇᜒ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜂᜈᜏᜀᜈ᜔᜵ ᜀᜌ᜔ ᜋᜄ᜔ ᜉᜃᜑᜒᜈᜑᜓᜈ᜔᜶"

Yamáng 'di nagkaka-unawaan, ay mag paká-hinahon.

(Malang dai nagkasisinarabotan, magtinuroninong.)"ᜋᜄ᜔ᜆᜈᜒᜋ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜇᜒ ᜊᜒᜍᜓ"

Magtanim ay 'di birò.

(Magtanom bakong suba.)"ᜋᜋᜑᜎᜒᜈ᜔ ᜃᜒᜆ ᜑᜅ᜔ᜄᜅ᜔ ᜐ ᜉᜓᜋᜓᜆᜒ ᜀᜅ᜔ ᜊᜓᜑᜓᜃ᜔ ᜃᜓ"

Mámahalin kita hanggang sa pumutí ang buhok ko.

(Kamumu'tan taka sagkod magputi an sakong buhok.)

 Toltolan