Amonya
{{infobox
| title = Amonya
| data1 = [[File:Ammonia-2D.svg|200px]]<br /> [[File:Ammonia-3D-balls-A.png|200px]]<br /> [[File:Ammonia-3D-vdW.png|200px]]
| data2 = Mga pagsaladawan nin '''amonya''': duwang-dimensyonal na istraktura, bola asin istik na modelo, sagkod an ispasyong pagpano na modelo
}}

An '''amonya''' ([[Ingles]]: ''ammonia'') iyo sarong [[kompuwesto]] nin [[nitroheno]] asin [[hidroheno]] na may pormula na NH<sub>3</sub>. Sarong pusog na ''binary hydride'', asin an pinakasimpleng ''pnictogen hydride'', an amonya iyo mayong kulay na [[gas]] na may bistong maraot na parong.

Ini iyo sarong bistadong nitrohenosong ati, partikular sa mga organismo sa katubigan, asin iyo may signipikong ambag sa [[Nutrisyon|nutrisyonal]] na pangangaipo kan mga organismo sa daga sa paagi kan pagigin prekursor sa [[pagkakan]] asin pataba sa daga. An amonya, direkta o dae-direkta, iyo saro man na minahaman sa sintesis kan nagkapirang mga parmasyutikong produkto asin iyo nagagamit sa nagkapirang panglinig na produkto sa komersyo. Ini iyo pangenot na nakokolekta sa paibabang displasamento sa parehong ere asin tubig.

An pankinabang industriyal na produksyon nin amonya kan 2018 iyo 175 na milyong tonelada,<ref name="USGS2020">{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2020/mcs2020.pdf|title=Mineral Commodity Summaries 2020, p. 117 – Nitrogen|publisher=[[USGS]]|year=2020|access-date=12 February 2020}}</ref> na mayo nin signipikong pagbabago relatibo sa 2013 na pankinabang industriyal na produksyon na 175 na milyong tonelada<ref>{{cite web|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/historical-statistics/ds140-nitro.xlsx|title=Nitrogen (fixed) - ammonia statistics|publisher=[[USGS]]|year=2017|access-date=12 February 2020}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An industriyal na amonya iyo naibebenta bilang ''ammonia liquor'' (harus 28% amonya sa tubig) o may presyon o malipoton na anhidroso (''anhydrous'') na likidong amonya na naibabiyahe sa tangke na awto o silindro.<ref>{{cite book|title=Chemical Process Industries|author1=R. Norris Shreve|author2=Joseph Brink|date=1977|isbn=978-0-07-057145-7|edition=4th|page=276}}</ref>

==Panluwas na takod==
{{Commons category|Ammonia|Amonya}}
*[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0414.htm International Chemical Safety Card 0414] (anhydrous ammonia), ilo.org.
*[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0215.htm International Chemical Safety Card 0215] (aqueous solutions), ilo.org.
*{{PubChem|222}}
*{{cite web|url=http://www.inrs.fr/fichetox/ft16.html |title=Ammoniac et solutions aqueuses |publisher=Institut National de Recherche et de Sécurité |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20101211115518/http://www.inrs.fr/fichetox/ft16.html |archive-date=11 December 2010 }}
*[http://www.ammoniaspills.org/ Emergency Response to Ammonia Fertilizer Releases (Spills)] para sa Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
*[https://www.cdc.gov/niosh/topics/ammonia National Institute for Occupational Safety and Health – Ammonia Page], cdc.gov
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0028.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Ammonia], cdc.gov
*[https://web.archive.org/web/20151030194722/http://www.mozalearn.com/Extra-Videos-Ammonia_NH3-210353 Ammonia, video]

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-tamboan}}
[[Kategorya:Kimika]]
An amonya (Ingles: ammonia) iyo sarong kompuwesto nin nitroheno asin hidroheno na may pormula na NH3. Sarong pusog na binary hydride, asin an pinakasimpleng pnictogen hydride, an amonya iyo mayong kulay na gas na may bistong maraot na parong.

Ini iyo sarong bistadong nitrohenosong ati, partikular sa mga organismo sa katubigan, asin iyo may signipikong ambag sa nutrisyonal na pangangaipo kan mga organismo sa daga sa paagi kan pagigin prekursor sa pagkakan asin pataba sa daga. An amonya, direkta o dae-direkta, iyo saro man na minahaman sa sintesis kan nagkapirang mga parmasyutikong produkto asin iyo nagagamit sa nagkapirang panglinig na produkto sa komersyo. Ini iyo pangenot na nakokolekta sa paibabang displasamento sa parehong ere asin tubig.

An pankinabang industriyal na produksyon nin amonya kan 2018 iyo 175 na milyong tonelada, na mayo nin signipikong pagbabago relatibo sa 2013 na pankinabang industriyal na produksyon na 175 na milyong tonelada An industriyal na amonya iyo naibebenta bilang ammonia liquor (harus 28% amonya sa tubig) o may presyon o malipoton na anhidroso (anhydrous) na likidong amonya na naibabiyahe sa tangke na awto o silindro.

Panluwas na takod

International Chemical Safety Card 0414 (anhydrous ammonia), ilo.org.
International Chemical Safety Card 0215 (aqueous solutions), ilo.org.

Emergency Response to Ammonia Fertilizer Releases (Spills) para sa Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
National Institute for Occupational Safety and Health – Ammonia Page, cdc.gov
NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Ammonia, cdc.gov
Ammonia, video

 Toltolan 

Kategorya:Kimika