Angaur

{{Infobox settlement
| name                    = {{raise|0.2em|Angaur}}
| native_name             = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ja|アンガウル州}}}}}}
| native_name_lang        = ja
| settlement_type         = [[Estado kan Palau|Estado]]
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_flag              = Flag of Angaur State.svg
| flag_alt                = Wagayway kan Angaur
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = 
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| map_alt                 = 
| map_caption             = Kinamumugtakan kan Angaur sa [[Palau]]
| image_map        ={{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9}}
| image_map1               = Angaur in Palau (zoom).svg
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{coord|6.9092|N|134.1388|E}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = Nasyon
| subdivision_name        = {{flag|Palau}}
| subdivision_type1       = 
| subdivision_name1       = 
| subdivision_type2       = 
| subdivision_name2       = 
| subdivision_type3       = 
| subdivision_name3       = 
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = Kapitolyo
| seat                    = [[Ngeremasch]]
| government_footnotes    = 
| leader_party            = 
| leader_title            = 
| leader_name             = 
| unit_pref               = Metriko
<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion -->
<!-- for references: use <ref> tags -->
| area_footnotes          = 
| area_urban_footnotes    = <!-- <ref> </ref> -->
| area_rural_footnotes    = <!-- <ref> </ref> -->
| area_metro_footnotes    = <!-- <ref> </ref> -->
| area_magnitude          = <!-- <ref> </ref> -->
| area_note               = 
| area_water_percent      = 
| area_rank               = 
| area_blank1_title       = 
| area_blank2_title       = 
<!-- square kilometers -->
| area_total_km2          = 8
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_urban_km2          = 
| area_rural_km2          = 
| area_metro_km2          = 
| area_blank1_km2         = 
| area_blank2_km2         = 
<!-- hectares -->
| area_total_ha           = 
| area_land_ha            = 
| area_water_ha           = 
| area_urban_ha           = 
| area_rural_ha           = 
| area_metro_ha           = 
| area_blank1_ha          = 
| area_blank2_ha          = 
| length_km               = 
| width_km                = 
| dimensions_footnotes    = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_footnotes    = 
| population_total        = 119
| population_as_of        = 2015
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| timezone1               = Estandarteng Oras kan Palau
| utc_offset1             = +9
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = 
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = [[Mga nunero nin telepono sa Palau|Kodigo nin Lugar]]
| area_code               = (+680) 277
| iso_code                = PW-010
| website                 = <!-- {{URL|example.com}} -->
| footnotes               = 
}}
[[File:Angaur State map-fr.svg|thumb|right|200px|An Mapa kan Estado nin Angaur na may Lukes (tradisyunal na lugar).]]
[[File:Palau-CIA WFB Map.png|thumb|right|200px|Kinamunugtakan kan Angaur (itaas na too)]]
An {{Nihongo|'''Angaur'''|アンガウル|Angauru|lead=yes}} o '''Ngeaur''' sarong isla sa [[Islang nasyon|islang nasyon]] kan [[Palau]]. Sarong isla na kun saen nahporma nin sadiri niyang estado asin may hiwas ining 8&nbsp;km² (3&nbsp;mi²). Nasa 130 an populasyon kaining kan 2012.<ref name="2013syb">{{cite web|url=http://palaugov.org/wp-content/uploads/2014/07/2013-ROP-Statistical-Yearbook.pdf|title=2013 ROP Statistical Yearbook|publisher=Bureau of Budget & Planning|accessdate=4 August 2014}}</ref> An [[Kapitolyo (pampolitika)|kapitolyo]] estado kaini iyo an baryo kan [[Ngeremasch]] sa sulnupang gilid. An Rois, an pangaduwang baryo, imedyamenteng nasa subangan kan Ngeremasch.

Naitala an enot na pagkakahiling kan Angaur, [[Babeldaob]], [[Koror]], asin [[Peleliu]] kan mga Taga-Sulnupan sa kasagsagi kan ekspedisyon nin Espanyol ni [[Ruy López de Villalobos]] sa katapusan kan Enero 1543. Pinagaranan ninda ini na ''Los Arrecifes'' (Mga bahura sa Espanya; The reef in Spain).<ref>Burney, James ''A chronological history of the discoveries in the South Sea or Pacific Ocean'', London, 1813, v.I, p.233.</ref> Kan Nobyembre asin Disyembre 1710, pigbisita asin piglibot utro an tolong mga isla na ini kan misyonaryo nin ekspedisyon kan Espanya na pig-sugo ni [[Sargento Mayor]] [[Francisco Padilla]] sa lupon ni [[patache]] ''Santísima Trinidad''. Duwang taon an nakalihis, piglibot ninda na may detalye nin ekspedisyon kan opisyal nin hukbong-pandagat kan Espanya na si [[Bernardo de Egoy]].<ref>Coello, Francisco "Conflicto hispano-alemán" ''Boletín de Sociedad Geográfica de Madrid'', t.XIX. 2º semestre 1885, Madrid, p.296.</ref>

Poon 1909 sagkod 1954, tinàwan mangno an pagmimina nin [[phosphate]] sa Angaur, pan-orihinal kan mga Aleman, suminunod an Hapon, asin pagkatapos kan mga Amerikano. Lugar an Angaur kan sarong panginot na labanan kan [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]]. Parte an [[Labanan kan Angaur]] kan pinadakulang kampanya nin opensiba na pig-aapod na  [[Operation Forager]] na nagdalagan poon Hunyo sagkod Nobyembre 1944. Dakol na mga relikya nin Amerikano asin Hapon<ref>[https://www.panoramio.com/map/#lt=6.920441&ln=134.143560&z=0&k=2&a=1&tab=1&pl=all Panoramio photos] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219052551/http://www.panoramio.com/map |date=2014-12-19 }} of Japanese command post on north end of Angaur Island, Palau.</ref> na nawalat na nakawarak sa bilog na isla. Nagsirbi an ika-7ng Antiaircraft Artillery Battalion sa irarom ni Lieutenant colonel [[Henry R. Paige]] bilang mga pwersang garison para sa nagkawaralat sa Gera. An Angaur lang an lugar sa Mikronesya na may mga feral monkeys; gikan sinda sa [[macaques]] na nakatakas sa kasagsagi kan pag-ookupar nin Aleman.<ref>Micronesia Handbook by Neil M. Levy, pp. 174–176</ref> Kayâ pig-aapod ini na Isla nin Ukay.

Nakamugtak an Isla nin Angaur sa habagatan-sulnupan kan [[Peleliu]], asin sarô iníng popular na kinamumugtakan nin pag-susurf. Maaabot an Angaur sa paagi kan mga baroto asin sararadit na eroplano, asin nagseserbisyo an [[Belau Air]] sa [[Angaur Airstrip]]. Poon 1945 sagkod 1978, nag-operar an U.S. Coast Guard nin sarong [[LORAN]] transmitting station, LORSTA Palau, bilang parte kan pankinaban na sistema nin nabigasyon kan LORAN. Sa subangang gilid kan isla, kadaklan mabaybay na may mga rocky outcropping, mantang igwang lagoon na may sarong sadit na siraan asin puerto nin transportasyon sa sulnupan na gikid kan isla.

== Pag-uswag nin Populasyon ==
<ref name=2013syb />
<timeline>
ImageSize = width:auto height:360 barincrement:42
PlotArea = left:35 right:10 top:20 bottom:15
TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy
Colors =
  id:white value:gray(1)
  id:darkgr value:gray(0.5)
  id:litegr value:gray(0.8)
BackgroundColors = canvas:white
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:325
AlignBars = justify
ScaleMajor = unit:year gridcolor:darkgr increment:100 start:0
ScaleMinor = unit:year gridcolor:litegr increment:10 start:0

BarData =
  bar:1995 text: 1995
  bar:2000 text: 2000
  bar:2005 text: 2005
  bar:2012 text: 2012

PlotData =
  align:left anchor:from fontsize:L width:15 shift:(4,-6) textcolor:black

  bar:1995 from:0 till: 193
  bar:2000 from:0 till: 188
  bar:2005 from:0 till: 320
  bar:2012 from:0 till: 130

PlotData =
  bar:1995 at: 193 fontsize:L text: 193 shift:(-15,5)
  bar:2000 at: 188 fontsize:L text: 188 shift:(-15,5)
  bar:2005 at: 320 fontsize:L text: 320 shift:(-15,5)
  bar:2012 at: 130 fontsize:L text: 130 shift:(-15,5)
</timeline>

==Hapon bilang opisyalmenteng tataramon==
Segun sa konstitusyon nin estado kan 1982, an [[Tataramon na Palauano|Palauano]], [[Tataramon na Ingles|Ingles]] asin [[Tataramon na Hapon|Hapon]] an mga opisyal na mga tataramon kan Angaur.<ref name="const">{{cite web|url=http://www.pacificdigitallibrary.org/cgi-bin/pdl?e=d-000off-pdl--00-2--0--010-TE--4-------0-1l--10en-50---20-text-Japanese--00-3-1-00bySR-0-0-000utfZz-8-00&d=HASHa4b7077d472c4cdb9c8ddf.10&p=text|title=Constitution of the State of Angaur|publisher=Pacific Digital Library|accessdate=4 August 2014|quote=The traditional Palauan language, particularly the dialect spoken by the people of Angaur State, shall be the language of the State of Angaur. Palauan, English and Japanese shall be the official languages.|at=Article XII}}</ref> Ini lang an lugar sa kinaban na kun sain an Hapon an opisyal na tataramon nin de jure, na ini man lang an opisyal na tataramon na ''de facto'' kan [[Hapon]]. Mientras tanto, sa mga resulta kan pinakabagong sensus na nagpapahiling na kan Abril 2005, arin man na usual o legal na mga residente kan Angaur na nag-eedad na 5 taon o mas gurang pa, nangataram nin hapon sa iniistaran asin sa pankagabsan.<ref name="2005census">{{cite web|url=http://palaugov.org/wp-content/uploads/2013/10/2005-Census-of-Population-Housing.pdf|title=2005 Census of Population & Housing|publisher=Bureau of Budget & Planning|accessdate=4 August 2014}}</ref> Mayong tawo an pig-ulat o pig-ulat na may ginikanan etniko nin Hapon para sa Angaur.<ref name="2005censusfr">{{cite web|url=http://palaugov.org/wp-content/uploads/2013/10/2005-Census-Monograph-Final-Report.pdf |title=2005 Census Monograph Final Report |publisher=Bureau of Budget & Planning |accessdate=4 August 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140811163937/http://palaugov.org/wp-content/uploads/2013/10/2005-Census-Monograph-Final-Report.pdf |archivedate=11 August 2014 }}</ref> Pig-ulat na sarong tawo an iminundag (alagad dae man nag-eerok) sa Angaur na pantay na nagtataram nin Hapon asin Palauano dawa sa iniistaran.<ref name=2005census /> Pigpapahiling kan 2012 mini sensus na 7ng katawo na nag-eedad na 10ng taon o mas gurang pa an [[literasiya|literado]] sa anumang tataramon lain man sa Palauano asin Ingles para sa Angaur, sa kabilugan na populasyon kan 130.<ref name=2013syb />

== Edukasyon==
Minaoperar an [[Ministro kan Edukasyon (Palau)|Ministro kan Edukasyon]] nin mga eskwelahan na pampubliko.

Pigtugdas an Pang-elementaryang eskwelahan kan Angaur kan 1945. Pigbukasan an bagong establishimento sa iba naman na kinamumugtakan kan 1953. Inihira ini sa orihinal na lugar kan 1966 sa sarong bagong establishimento alágad ibinalik man langgad sa dating kinamomogtakan sa ikaduwang lugar.<ref>"[http://www.palaumoe.net/angaur/ Angaur Elementary School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214202738/http://www.palaumoe.net/angaur/ |date=2018-02-14 }}." [[Ministro kan Edukasyon (Palau)]]. Retrieved on February 22, 2018.</ref>

An [[Pangsekondaryang Eskwelahan kan Palau]] sa Koror iyo lang an pampublikong sekondarya nin eskwelahan sa nasyon, kaya nagduduman an mga kaakian sa lugar na ito.<ref name=about>"[http://www.palaumoe.net/phs/about.php About] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303134015/http://www.palaumoe.net/phs/about.php |date=2018-03-03 }}." [[Pangsekondaryang Eskwelahan kan Palau]]. Retrieved on February 22, 2018.</ref>

==Mga toltolan==
{{reflist}}

==Mga panluwas na takod==
*[http://palauconsulate.org.uk/ Honorary Konsulado kan Republika kan Palau sa UK]

{{Mga estado kan Palau}}

{{coord|6|54|N|134|08|E|region:PW_type:isle|display=title}}

[[Kategorya:Mga estado kan Palau]]
[[Kategorya:Mga isla kan Palau]]
[[Kategorya:Angaur| ]]
thumb|right|200px|Kinamunugtakan kan Angaur (itaas na too)
An  o Ngeaur sarong isla sa islang nasyon kan Palau. Sarong isla na kun saen nahporma nin sadiri niyang estado asin may hiwas ining 8 km² (3 mi²). Nasa 130 an populasyon kaining kan 2012. An kapitolyo estado kaini iyo an baryo kan Ngeremasch sa sulnupang gilid. An Rois, an pangaduwang baryo, imedyamenteng nasa subangan kan Ngeremasch.

Naitala an enot na pagkakahiling kan Angaur, Babeldaob, Koror, asin Peleliu kan mga Taga-Sulnupan sa kasagsagi kan ekspedisyon nin Espanyol ni Ruy López de Villalobos sa katapusan kan Enero 1543. Pinagaranan ninda ini na Los Arrecifes (Mga bahura sa Espanya; The reef in Spain).Burney, James A chronological history of the discoveries in the South Sea or Pacific Ocean, London, 1813, v.I, p.233. Kan Nobyembre asin Disyembre 1710, pigbisita asin piglibot utro an tolong mga isla na ini kan misyonaryo nin ekspedisyon kan Espanya na pig-sugo ni Sargento Mayor Francisco Padilla sa lupon ni patache Santísima Trinidad. Duwang taon an nakalihis, piglibot ninda na may detalye nin ekspedisyon kan opisyal nin hukbong-pandagat kan Espanya na si Bernardo de Egoy.Coello, Francisco "Conflicto hispano-alemán" Boletín de Sociedad Geográfica de Madrid, t.XIX. 2º semestre 1885, Madrid, p.296.

Poon 1909 sagkod 1954, tinàwan mangno an pagmimina nin phosphate sa Angaur, pan-orihinal kan mga Aleman, suminunod an Hapon, asin pagkatapos kan mga Amerikano. Lugar an Angaur kan sarong panginot na labanan kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Parte an Labanan kan Angaur kan pinadakulang kampanya nin opensiba na pig-aapod na  Operation Forager na nagdalagan poon Hunyo sagkod Nobyembre 1944. Dakol na mga relikya nin Amerikano asin HaponPanoramio photos  of Japanese command post on north end of Angaur Island, Palau. na nawalat na nakawarak sa bilog na isla. Nagsirbi an ika-7ng Antiaircraft Artillery Battalion sa irarom ni Lieutenant colonel Henry R. Paige bilang mga pwersang garison para sa nagkawaralat sa Gera. An Angaur lang an lugar sa Mikronesya na may mga feral monkeys; gikan sinda sa macaques na nakatakas sa kasagsagi kan pag-ookupar nin Aleman.Micronesia Handbook by Neil M. Levy, pp. 174–176 Kayâ pig-aapod ini na Isla nin Ukay.

Nakamugtak an Isla nin Angaur sa habagatan-sulnupan kan Peleliu, asin sarô iníng popular na kinamumugtakan nin pag-susurf. Maaabot an Angaur sa paagi kan mga baroto asin sararadit na eroplano, asin nagseserbisyo an Belau Air sa Angaur Airstrip. Poon 1945 sagkod 1978, nag-operar an U.S. Coast Guard nin sarong LORAN transmitting station, LORSTA Palau, bilang parte kan pankinaban na sistema nin nabigasyon kan LORAN. Sa subangang gilid kan isla, kadaklan mabaybay na may mga rocky outcropping, mantang igwang lagoon na may sarong sadit na siraan asin puerto nin transportasyon sa sulnupan na gikid kan isla.

 Pag-uswag nin Populasyon 

Hapon bilang opisyalmenteng tataramon
Segun sa konstitusyon nin estado kan 1982, an Palauano, Ingles asin Hapon an mga opisyal na mga tataramon kan Angaur. Ini lang an lugar sa kinaban na kun sain an Hapon an opisyal na tataramon nin de jure, na ini man lang an opisyal na tataramon na de facto kan Hapon. Mientras tanto, sa mga resulta kan pinakabagong sensus na nagpapahiling na kan Abril 2005, arin man na usual o legal na mga residente kan Angaur na nag-eedad na 5 taon o mas gurang pa, nangataram nin hapon sa iniistaran asin sa pankagabsan. Mayong tawo an pig-ulat o pig-ulat na may ginikanan etniko nin Hapon para sa Angaur. Pig-ulat na sarong tawo an iminundag (alagad dae man nag-eerok) sa Angaur na pantay na nagtataram nin Hapon asin Palauano dawa sa iniistaran. Pigpapahiling kan 2012 mini sensus na 7ng katawo na nag-eedad na 10ng taon o mas gurang pa an literado sa anumang tataramon lain man sa Palauano asin Ingles para sa Angaur, sa kabilugan na populasyon kan 130.

 Edukasyon
Minaoperar an Ministro kan Edukasyon nin mga eskwelahan na pampubliko.

Pigtugdas an Pang-elementaryang eskwelahan kan Angaur kan 1945. Pigbukasan an bagong establishimento sa iba naman na kinamumugtakan kan 1953. Inihira ini sa orihinal na lugar kan 1966 sa sarong bagong establishimento alágad ibinalik man langgad sa dating kinamomogtakan sa ikaduwang lugar."Angaur Elementary School ." Ministro kan Edukasyon (Palau). Retrieved on February 22, 2018.

An Pangsekondaryang Eskwelahan kan Palau sa Koror iyo lang an pampublikong sekondarya nin eskwelahan sa nasyon, kaya nagduduman an mga kaakian sa lugar na ito."About ." Pangsekondaryang Eskwelahan kan Palau. Retrieved on February 22, 2018.

Mga toltolan

Mga panluwas na takod
Honorary Konsulado kan Republika kan Palau sa UK

Kategorya:Mga estado kan Palau
Kategorya:Mga isla kan Palau