Psychopomp

[[Ladawan:NAMA_Hermès_&_Myrrhinè.jpg|thumb| Relief gikan sa sarong inukit na {{Lang|grc-Latn|[[lekythos]]}} sa lobong sa Atenas: Si Hermes bilang psychopomp dinara an nagadan, ''si Myrrine,'' sarong padi ni [[Athena]], pasiring sa Hades, {{Circa|430–420 BC}} ( National Archaeological Museum of Athens )]]
An '''Psychopomps''' (gikan sa Griyegong tataramon na {{Lang|grc|ψυχοπομπός}}, {{Lang|grc-Latn|psychopompós}}, na literal na nangangahulugan na 'giya kan mga kalag') <ref name="lex2">{{cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dyuxopompo%2Fs|title=ψυχοπομπός - Henry George Liddell, Robert Scott A Greek-English Lexicon|publisher=Perseus.tufts.edu}}</ref> mga linalang, espiritu, [[anghel]], [[demonyo]], o mga diyos sa kadakol na relihiyon na an responsibilidad iyo an mag-iba sa mga bagong gadan na kalag hale sa Kinaban pasiring sa buhay pagkagadan. <ref name="Morreall">{{Cite book|title=The Religion Toolkit: A Complete Guide to Religious Studies|last=John Morreall|last2=Tamara Sonn|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1405182461|location=|pages=279}}</ref>

An saindang papel bakong an maghusgar sa mga nagadan, kundi an simpleng paggiya sa sainda. Parateng minalataw sa arte sa lobong, an mga psychopomp ilinaladawan sa manlaen-laen na panahon asin sa manlaen-laen na kultura bilang mga entidad na antropomorpiko, mga kabayo, usa, mga ayam, mga whip-poor-wills, mga uwak, mga uwak, mga buwitre, mga kuwago, mga dignos, asin mga cuckoo. Sa kaso kan mga gamgam, an mga ini parateng nahihiling sa darakulang masa, na naghahalat sa luwas kan harong kan mga nagagadan.

== Pangkalahatan na Paghiling ==

=== Suanoy na relihiyon ===
An mga klasikal na halimbawa nin sarong psychopomp iyo an suanoy na dios kan Ehipto na si Anubis, <ref>{{cite web|last1=Greenberg|first1=Mike|title=Anubis: The Egyptian God of the Dead|url=https://mythologysource.com/anubis-egyptian-god-dead/|website=mythologysource.com|access-date=3 November 2024}}</ref> an diyos na si Pushan na si Pushan sa [[Hinduismo]], an Griegong paralayag na si Charon,  an diyos [[Hecate|na si Hecate]], asin an dios na si Hermes, an dios na Romano na si Mercury, an mga Norse Valkyries, an mga Aztec Xolotl, an diyos Morde Slavic asin an Etruscanths Etruscanth .

=== Modernong relihiyon ===
An Heibai Wuchang, literal na "Black and White Impermanence ", duwang diyos sa relihiyon kan mga Intsik na namamahala sa pag-iba sa mga espiritu kan mga gadan pasiring sa kinaban kan mga gadan.

Sa mitolohiya kan Hapon, an ''shinigami'' ilinadawan bilang mga psychopomp. <ref>{{Cite web|url=https://japan-avenue.com/blogs/japan/shinigami|title=Shinigami, God of Death|website=Japan Avenue|access-date=2022-10-06}}</ref>

An porma ni [[Shiva]] bilang Tarakeshwara sa [[Hinduismo]] igwa nin kaparehong papel, dawa ngani dinadara an kalag pasiring sa [[moksha]] imbes na sarong buhay pagkagadan. Dugang pa, sa [[Bhagavata Purana]], an mga Visnuduta asin Yamaduta mga mensahero man para sa saindang kanya-kanyang mga kagurangnan, [[Vishnu|si Vishnu]] asin Yama . An saindang papel malinaw na ipinapahiling sa istorya ni Ajamila . Sa dakol na paniniwala, an sarong espiritu na dinadara sa kinaban nin mga gadan madahas na hinahale sa hawak kaiyan. 

Sa tradisyon kan Persia, si Daena, an [[Zoroastrianismo|Zoroastrian]] na giya sa sadiri, minalataw bilang sarong magayon na hoben na daraga sa mga maninigong magbalyo sa Chinvat Bridge o sarong makatatakot na gurang na babae sa mga dai. 

An politeistikong konsepto nin sarong espesipikong dios nin kagadanan isinikwal kan [[Abrahamikong relihiyon|Abrahamikong]] monoteismo, na ibinibilang [[Dios sa Abrahamikong relihiyon|an Dios]] bilang an solamenteng kagurangnan nin kagadanan asin buhay. <ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/angel-of-death|title=Angel of Death|website=Jewish Virtual Library|access-date=2020-05-04}}</ref> Alagad, an arkanghel na si Samael pwedeng ibilang na an [[Hudaismo|Jewish]] psychopomp, na an papel sa Talmudic asin post-Talmudic na teolohiya iyo an Anghel nin kagadanan. Sa Kristiyanismo, [[San Pedro (apostol)|si San Pedro]], [[Arkanghel Miguel|Miguel na Arkanghel]] asin [[Hesus|si Jesus]] pighuhuna bilang mga psychopomps na nagtutulod sa mga gadan pasiring sa langit o, arog kan kaso ni Pedro, nagtutugot sainda na mag-agi sa mga trangkahan. <ref>{{Cite web|url=https://ejmmm2007.blogspot.com/2008/03/knock-knock-knocking-on-heavens-door.html|title=Jewish Myth, Magic, and Mysticism: Knock, Knock, Knocking on Heaven's Door: Jewish Psychopomps|website=ejmmm2007.blogspot.com|access-date=4 March 2024}}</ref> Sa [[Islam]], si Azrael an nagtutugtog kan papel kan anghel nin kagadanan na nagdadara kan kalag pasiring sa kalangitan, na naghihiro sa pagtugot nin Diyos. <ref>{{Cite web|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/5018-death-angel-of|title=Death, Angel Of|website=Jewish Encyclopedia|access-date=4 March 2024}}</ref>

Sa kadakol na kultura, an shaman nag-uutob man kan papel kan psychopomp. Pwedeng kaiba digdi bako sana an pag-iba sa kalag kan gadan, kundi pati sa pagkamundag tanganing makatabang na maiintrodusir an kalag kan bagong mamundag na aki sa kinaban.  : 36 Ini man an nag-aako kan kontemporanyong titulo na "komadrona sa mga nagagadan" o " Katapusan kan Buhay Doula ", na saro pang porma nin psychopomp na trabaho.

Sa [[Kultura kan Filipinas|kulturang Pilipino]], an mga espiritu nin mga apoon ( ''[[anito]]'' ) nagpupunsionar bilang mga psychopomp. Kun an mga nagagadan nag-aapod sa mga partikular na gadan na tawo (halimbawa, mga magurang, mga kapadis), an mga espiritu kan huri nahihiling daa kan enot. An mga espiritu, na tradisyonal na naghahalat sa pamitisan kan higdaan nin kagadanan, kinukua ( [[Tataramon na Filipino|Tagalog]] : ''sundô'' ) an kalag dai nahaloy pagkagadan asin dinadara ini sa buhay pagkagadan. <ref name="Scott1994">{{Cite book|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|date=1994|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref>

Sa relihiyon kan mga Akan, si Amokye iyo an babae na nagsisira nin mga kalag hale sa salog asin inaako sinda sa Asamando, an rona kan mga gadan kan mga Akan. An sarong nagadan na tawo ilinobong na may mga amoasie (mga tela sa habayan), mga alahas asin mga kuwintas na dangan binabayadan ninda ki Amokye para sa pag-ako sainda sa Asamando. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qH96uAAACAAJ|title=African Mythology, A to Z|last=Lynch|first=Patricia Ann|last2=Roberts|first2=Jeremy|date=2010|publisher=Chelsea House|isbn=978-1-60413-415-5|language=en}}</ref>

Dakul na mitolohiya asin superstisyon an igwa sana nin personipikasyon kan kagadanan bilang psychopomp. An siring na mga personipikasyon parateng nagpepresentar nin kagadanan bilang sarong paraani, na inaapod pa ngani ining titulong Grim Reaper . <ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of the End: Mysterious Death in Fact, Fancy, Folklore, and More|last=Noyes|first=Deborah|date=2008|publisher=Houghton Mifflin|isbn=978-0618823628|location=Boston|page=35}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Circle of Human Life|last=Menzies|first=Robert|date=1847|publisher=Myles Macphail|location=Edinburgh|page=11}}</ref>

=== Sikolohiya ===
Sa sikolohiya ni Jungian, an psychopomp sarong tagapag-ultanan sa pag-ultanan kan mga rona na daing pag-aram asin may pag-aram. Ini simbolikong ipinapahiling sa mga pangaturugan bilang sarong madunong na lalaki o babae, o minsan bilang sarong matinabang na hayop. <ref>Drake, Michael. [https://books.google.com/books?id=s5l4DwAAQBAJ&dq=Jungian+psychology%2C+the+psychopomp+is+a+mediator&pg=PA82 The Great Shift: And How To Navigate It]. (2018) pp. 82. {{ISBN|0-9629002-9-X}}</ref>

== Hilingon man ==

* Mga naratibo nin pansalida sa buhay, mga mito kan Korea kun saen an mga psychopomp nasusugotan na iligtas an buhay nin sarong tawo.

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Dugang na pagbasa ==

* Geoffrey Dennis, "Abraham", "Elijah", "Lailah", "Sandalphon", ''Ensiklopedya kan Mito, Mahika, asin Mistisismo kan mga Hudiyo'', Llewellyn, 2007.
* Eliade, Mircea, "Shamanismo", 1964, Mga Kapitulo 6 asin 7, "Magical Cures: an Shaman bilang Psychopomp".
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An Psychopomps (gikan sa Griyegong tataramon na , , na literal na nangangahulugan na 'giya kan mga kalag')  mga linalang, espiritu, anghel, demonyo, o mga diyos sa kadakol na relihiyon na an responsibilidad iyo an mag-iba sa mga bagong gadan na kalag hale sa Kinaban pasiring sa buhay pagkagadan. 

An saindang papel bakong an maghusgar sa mga nagadan, kundi an simpleng paggiya sa sainda. Parateng minalataw sa arte sa lobong, an mga psychopomp ilinaladawan sa manlaen-laen na panahon asin sa manlaen-laen na kultura bilang mga entidad na antropomorpiko, mga kabayo, usa, mga ayam, mga whip-poor-wills, mga uwak, mga uwak, mga buwitre, mga kuwago, mga dignos, asin mga cuckoo. Sa kaso kan mga gamgam, an mga ini parateng nahihiling sa darakulang masa, na naghahalat sa luwas kan harong kan mga nagagadan.

 Pangkalahatan na Paghiling 

 Suanoy na relihiyon 
An mga klasikal na halimbawa nin sarong psychopomp iyo an suanoy na dios kan Ehipto na si Anubis,  an diyos na si Pushan na si Pushan sa Hinduismo, an Griegong paralayag na si Charon,  an diyos na si Hecate, asin an dios na si Hermes, an dios na Romano na si Mercury, an mga Norse Valkyries, an mga Aztec Xolotl, an diyos Morde Slavic asin an Etruscanths Etruscanth .

 Modernong relihiyon 
An Heibai Wuchang, literal na "Black and White Impermanence ", duwang diyos sa relihiyon kan mga Intsik na namamahala sa pag-iba sa mga espiritu kan mga gadan pasiring sa kinaban kan mga gadan.

Sa mitolohiya kan Hapon, an shinigami ilinadawan bilang mga psychopomp. 

An porma ni Shiva bilang Tarakeshwara sa Hinduismo igwa nin kaparehong papel, dawa ngani dinadara an kalag pasiring sa moksha imbes na sarong buhay pagkagadan. Dugang pa, sa Bhagavata Purana, an mga Visnuduta asin Yamaduta mga mensahero man para sa saindang kanya-kanyang mga kagurangnan, si Vishnu asin Yama . An saindang papel malinaw na ipinapahiling sa istorya ni Ajamila . Sa dakol na paniniwala, an sarong espiritu na dinadara sa kinaban nin mga gadan madahas na hinahale sa hawak kaiyan. 

Sa tradisyon kan Persia, si Daena, an Zoroastrian na giya sa sadiri, minalataw bilang sarong magayon na hoben na daraga sa mga maninigong magbalyo sa Chinvat Bridge o sarong makatatakot na gurang na babae sa mga dai. 

An politeistikong konsepto nin sarong espesipikong dios nin kagadanan isinikwal kan Abrahamikong monoteismo, na ibinibilang an Dios bilang an solamenteng kagurangnan nin kagadanan asin buhay.  Alagad, an arkanghel na si Samael pwedeng ibilang na an Jewish psychopomp, na an papel sa Talmudic asin post-Talmudic na teolohiya iyo an Anghel nin kagadanan. Sa Kristiyanismo, si San Pedro, Miguel na Arkanghel asin si Jesus pighuhuna bilang mga psychopomps na nagtutulod sa mga gadan pasiring sa langit o, arog kan kaso ni Pedro, nagtutugot sainda na mag-agi sa mga trangkahan.  Sa Islam, si Azrael an nagtutugtog kan papel kan anghel nin kagadanan na nagdadara kan kalag pasiring sa kalangitan, na naghihiro sa pagtugot nin Diyos. 

Sa kadakol na kultura, an shaman nag-uutob man kan papel kan psychopomp. Pwedeng kaiba digdi bako sana an pag-iba sa kalag kan gadan, kundi pati sa pagkamundag tanganing makatabang na maiintrodusir an kalag kan bagong mamundag na aki sa kinaban.  : 36 Ini man an nag-aako kan kontemporanyong titulo na "komadrona sa mga nagagadan" o " Katapusan kan Buhay Doula ", na saro pang porma nin psychopomp na trabaho.

Sa kulturang Pilipino, an mga espiritu nin mga apoon ( anito ) nagpupunsionar bilang mga psychopomp. Kun an mga nagagadan nag-aapod sa mga partikular na gadan na tawo (halimbawa, mga magurang, mga kapadis), an mga espiritu kan huri nahihiling daa kan enot. An mga espiritu, na tradisyonal na naghahalat sa pamitisan kan higdaan nin kagadanan, kinukua ( Tagalog : sundô ) an kalag dai nahaloy pagkagadan asin dinadara ini sa buhay pagkagadan. 

Sa relihiyon kan mga Akan, si Amokye iyo an babae na nagsisira nin mga kalag hale sa salog asin inaako sinda sa Asamando, an rona kan mga gadan kan mga Akan. An sarong nagadan na tawo ilinobong na may mga amoasie (mga tela sa habayan), mga alahas asin mga kuwintas na dangan binabayadan ninda ki Amokye para sa pag-ako sainda sa Asamando. 

Dakul na mitolohiya asin superstisyon an igwa sana nin personipikasyon kan kagadanan bilang psychopomp. An siring na mga personipikasyon parateng nagpepresentar nin kagadanan bilang sarong paraani, na inaapod pa ngani ining titulong Grim Reaper .  

 Sikolohiya 
Sa sikolohiya ni Jungian, an psychopomp sarong tagapag-ultanan sa pag-ultanan kan mga rona na daing pag-aram asin may pag-aram. Ini simbolikong ipinapahiling sa mga pangaturugan bilang sarong madunong na lalaki o babae, o minsan bilang sarong matinabang na hayop. Drake, Michael. The Great Shift: And How To Navigate It. (2018) pp. 82. 

 Hilingon man 

 Mga naratibo nin pansalida sa buhay, mga mito kan Korea kun saen an mga psychopomp nasusugotan na iligtas an buhay nin sarong tawo.

 Toltolan 

 Dugang na pagbasa 

 Geoffrey Dennis, "Abraham", "Elijah", "Lailah", "Sandalphon", Ensiklopedya kan Mito, Mahika, asin Mistisismo kan mga Hudiyo, Llewellyn, 2007.
 Eliade, Mircea, "Shamanismo", 1964, Mga Kapitulo 6 asin 7, "Magical Cures: an Shaman bilang Psychopomp".
Kategorya:Pages with unreviewed translations