Dinastiyang Triệu
{{Infobox country
|native_name = {{lang|zh-Hant|南越國}} ({{lang|vi|Nam Việt Quốc}}) 
|conventional_long_name = Kahadian kan Nányuè / Nam Việt
|common_name            = Dinastiyang Triệu
|status                = '''Kahadian'''
|era                  =
|government_type          = Monarkiya
|
|year_start          = 204 BK
|year_end             = 111 BK
|
|event_start = Pagkatugdas
|date_start  = 
|event_end   = [[Gerang Han-Nanyue]]
|date_end    = 
|
|event1      = Inot na pagbisto sa [[dinastiyang Han]]
|date_event1 = 196 BK
|event2      = Pagrakyada ni [[Zhao Tuo]] sa kahadian kan Âu Lạc ni [[An Dương Vương]]
|date_event2 = 179 BK
|event3      = Pangaduwang pagbisto sa [[dinastiyang Han]]
|date_event3 = 179 BK
|
|event_pre   = "Gera kan Pasipikasyon" kan [[Dinastiyang Qin|Qin]]
|date_pre    = 218 BK
|
|<!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --->
|p1          = An Dương Vương
|flag_p1     = 
|p2          = 
|p3          = 
|p4          = 
|s1          = Inot na dominasyon nin Tsino kan Biyetnam
|flag_s1     = 
|
|image_flag   = 
|flag_border = 
|flag         = 
|flag_type    = 
|
|image_coat   = Seal of Nanyue (Zhao Mo).svg
|symbol       = 
|symbol_type  = 
|
|image_map    =Nam-Viet 200bc.jpg
|image_map_caption  = Mapa kan Nanyue
|
|capital          = [[Panyu]]
|
|national_motto   =
|national_anthem  =
|common_languages = [[Gurang na Intsik]]<br />[[Baiyue]] (Suanoy na Yue)
|religion         = 
|currency         = 
|
|title_leader = [[Lista kan mga monarkiyang Biyetnamis|Hadi]]
|leader1      = [[Zhao Tuo]] (Inot)
|year_leader1 = 204–137 BK
|leader2      = [[Zhao Mo]]
|year_leader2 = 137–122 BK
|leader3      = [[Zhao Jiande]] (Huri) 
|year_leader3 = 112–111 BK
|
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 =
|deputy3      = 
|year_deputy3 = 
|deputy4      = 
|year_deputy4 =
|deputy5      = 
|year_deputy5 =
|deputy6      =
|year_deputy6 =
|
|<!--- Area and population of a given year --->
|stat_year1=111 BK
|stat_area1=
|stat_pop1=1,302,805
|stat_year2=
|stat_area2=
|stat_pop2=
|stat_year3=
|stat_area3=
|stat_pop3=
|footnotes  =
|today      = [[Tsina]]<br/>[[Biyetnam]]
}}

[[Nanyue|'''Nányuè''' / '''Nam Việt''']] ({{zh |c = 南越 |l = Hanagatan na Yuè }}), na binibilog nin mga parte kan Habagatan na [[Tsina]] pati na man kan amihanan na [[Biyetnam]]. An kapitolyo kaini iyo an [[Distritong Panyu| Panyu]], sa modernong [[Guangzhou]]. An nagtugdas kan dinastiyang, inaapod na [[Zhao Tuo]] (Triệu Đà), gikan sa [[Hebei]] asin nagsirbi bilan sarong gobernador kan militar para sa [[dinastiyang Qin]].<ref>Patricia M. Pelley ''Postcolonial Vietnam: New Histories of the National Past'' 2002 Page 177 "Dai natatakod an katotoohan na siya Intsik; an importante, idineklara ni Triệu Đà an katalingkasan kan Biyetnam."</ref> Iginiit niya an saiyang katalingkasan kadtong 207 BK mantang buminagsak an dinastiyang Qin.<ref>Bodde, p. 84.</ref> Kabali sa naghahading mga piling tawo an kapwa [[Baiyue | Yue]] asin imigrante na [[Intsik na Han|Intsik]]<ref name="Snow">Snow, Donald B., ''[https://books.google.com/books?id=pFnP_FXf-lAC&dq= Cantonese as written language: the growth of a written Chinese vernacular]'' (2004), Hong Kong University Press, p. 70.</ref> Nirakyada kan Triệu Đà an estadong Biyetnamis na [[Âu Lạc]] asin pinamunuan an sarong koalisyon kan mga estado nin Yuè sa sarong [[Gerang Han – Nanyue|giyera]] kontra sa [[dinastiyang Han]], na nagin [[Habagatan na paglawig kan Dinastiyang Han |naglalawig pa habagatan]]. Dai na masyadong nagtrayumpo an mga kasunod na liderea sa pagkua kan saindang katalingkasan asin nasakop sa wakas kan dinastiyang Han an kahadian kadtong 111 BK.

== Pagtanggi kan dinastiya ==

Nagpadara an [[Emperador Wu kan Han]] nin mga suldados kontra ki Nam Việt.<ref>{{cite book|first=Yingshi|last=Yu|editor=Denis Twitchett|editor2=Michael Loewe|title= Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220|year=1986|publisher=University of Cambridge Press|isbn=978-0-5212-4327-8|page=453}}</ref> Nin huli ta sa hadi kaini na masyado pang aki asin mayo pa nin kabatiran asin namumuno sa sarong daing tuod, alagad matapang na hukbo, napamantinir sana ni Nam Việt an saindang kuta sa diit na pagkakataon. Pinusi ni Hán an hukbo ni Nam Việt kaiba sinda [[Lü Jia (Nanyue)| Lữ Gia]] asin an saiyang Hadi na si ([[Triệu Dương Vương]]), kapwa naglaban sagkod sa huri. Base sa kadakulon na templo nin Lữ Gia, nakawarak an saiyang mga agom asin suldados sa [[Red River Delta]] kan [[amihanan na Biyetnam]], balse naghaloy an ralaban sagkod 98 BK.<ref>{{cite web|url=http://violet.vn/phuong7776/entry/show/entry_id/2915747|title=Lễ hội chọi trâu xã Hải Lựu (16–17 tháng Giêng hằng năm) Phần I (tiep theo)|date=2010-02-03|publisher=|accessdate=|quote=Theo nhiều thư tịch cổ và các công trình nghiên cứu, sưu tầm của nhiều nhà khoa học nổi tiếng trong nước, cùng với sự truyền lại của nhân dân từ đời này sang đời khác, của các cụ cao tuổi ở Bạch Lưu, Hải Lựu và các xã lân cận thì vào cuối thế kỷ thứ II trước công nguyên, nhà Hán tấn công nước Nam Việt của Triệu Đề, triều đình nhà Triệu tan rã lúc bấy giờ thừa tướng Lữ Gia, một tướng tài của triều đình đã rút khỏi kinh đô Phiên Ngung (thuộc Quảng Đông – Trung Quốc ngày nay). Về đóng ở núi Long Động – Lập Thạch, chống lại quân Hán do Lộ Bác Đức chỉ huy hơn 10 năm (từ 111- 98 TCN), suốt thời gian đó Ông cùng các thổ hào và nhân dân đánh theo quân nhà Hán thất điên bát đảo."}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lichsuvn.net/forum/showthread.php?t=34247&page=5&p=597386#post597386|title=List of temples related to Triệu dynasty and Nam Việt kingdom in modern Vietnam and China|date=2014-01-28|publisher=|accessdate=}}</ref>

Pagkatapos kan pagbagsak kan [[Panyu]], nag-aklas si [[Tây Vu Vương]] (an kapitan kan lugar nin Tây Vu na kun sain an katahawan iyo an [[Cổ Loa]]) kontra sa [[Inot na dominasyon nin Intsik]] gikan sa [[Sulnopan na dinastiyang Han]].<ref>Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam, 2004, p564 "KHỞI NGHĨA TÂY VU VƯƠNG (lll TCN), khởi nghĩa của người Việt ở Giao Chỉ chống ách đô hộ của nhà Triệu (TQ). Khoảng cuối lll TCN, nhân lúc nhà Triệu suy yếu, bị nhà Tây Hán (TQ) thôn tính, một thủ lĩnh người Việt (gọi là Tây Vu Vương, "</ref> Nagadan siya kan saiyang katabang na si Hoàng Đồng (黄同).<ref>''Viet Nam Social Sciences'' vol.1–6, p91, 2003 "In 111 B.C. there prevailed a historical personage of the name of Tay Vu Vuong who took advantage of troubles circumstances in the early period of Chinese domination to raise his power, and finally was killed by his general assistant, Hoang Dong. Professor Tran Quoc Vuong saw in him the Tay Vu chief having in hands tens of thousands of households, governing thousands miles of land and establishing his center in Co Loa area (59.239). Tay Vu and Tay Au is in fact the same.</ref><ref>[https://zh.wikisource.org/zh/%E6%BC%A2%E6%9B%B8/%E5%8D%B7095 Book of Han], Vol. 95, Story of Xi Nan Yi Liang Yue Zhao Xian, wrote: "故甌駱將左黃同斬西于王，封爲下鄜侯"</ref>

Pagkatapos-taposi, nabanga sa siyam na mga distrito an Nam Việt bilang prepektura kan Giao Chỉ ([[Jiaozhi]]) kan Imperyong Han.{{citation needed|date=February 2013}} Nangingimbabaw an dinastiyang Han sa Jiaozhi sagkod sa pag-alsa kan [[Trưng Sisters]], na namuno sa sarong pag-aalsa kadtong 40.<ref>{{cite book|first=Jacques|last=Gernet|title=A History of Chinese Civilization|year=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|page=[https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0/page/126 126]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0/page/126}}</ref>

== Lista kan mga Hadi ==
<center>
{| class="wikitable"
!colspan="3" | [[Ngaran nin Postomo]]
!colspan="3" | Tinaong ngaran
!rowspan="2" | Paghahadi (BK)
|
! Biyetnamis
!Pinyin
! Intsik
! Biyetnamis
!Pinyin
! Intsik
|-
|Vũ Đế
|Wǔ Dì
|武帝
|Triệu Đà
|[[Zhao Tuo|Zhào Tuó]]
|趙佗
|203–137
|----
|Văn Dế
|Wén Dì
|文帝
|Triệu Mạt
|[[Zhào Mò]]
|趙眜
|137–122
|----
|Minh Vương
|Míng Wáng
|明王
|Triệu Anh Tề
|[[Zhào Yīngqí]]
|趙嬰齊
|122–115
|----
|Ai Vương
|Āi Wáng
|哀王
|Triệu Hưng
|[[Zhào Xīng]]
|趙興
|115–112
|----
|Thuật Dương Vương
|Shù Yáng Wáng
|術陽王
|Triệu Kiến Đức
|[[Zhào Jiàndé]]
|趙建德
|112–111
|}
</center>

==Kultura nin Nam Việt/Nanyue==
Igwang pagsasapi o pagsasaro kan kultura nin mga Han asin Yue sa mga makabuluhan na paagi, arog kan ipinapahiling kan mga artipakto na nakalot kan mga arkeologo gikan sa lubungan kan Nanyue sa Guangzhou. Sobrang mayaman an imperyal na nitso Nanyue sa Guangzhou. Igwang sarong bilang nin mga tanso na nagpapahiling kan mga impluwensyang pangkulturang gikan sa rehiyon nin Han, Chu, Yue asin Ordos.<ref>''Guangzhou Xi Han Nanyue wang mu bo wu guan'', Peter Y. K. Lam, Chinese University of Hong Kong. Art Gallery – 1991 – 303 pages – Snippet view [https://books.google.co.uk/books?id=wX3rAAAAMAAJ&q=Nanyue+rich&dq=Nanyue+rich&hl=en&sa=X&ei=rr8tT6L0LcKy0QWgmvWsCA&ved=0CFEQ6AEwBQ]</ref>

==Mga ladawan==

<gallery class="center" widths="160px" heights="200px">
File:Zhao Tuo(Heyuan).JPG|Estado kan kahadian ni [[Triệu Đà]] (Zhao Tuo)
File:LBW-M1-bronze wine vessel.jpg|Tansong kaagan kan arak
File:LBW-M1-bronze drum.jpg|Tansong Dram kan Đông Sơm
File:LBW-M1-bronze disk.jpg|Tansong disko
File:Brozen house.jpg|Tanso na modelo nin harong
File:Guangzhou Xihan Nanyuewang Bowuguan 2012.11.16 15-29-00.jpg|Mosuleyo kan Hading [[Triệu Mạt]] (Zhao Mo)
File:Wendi xingxi 3.jpg|Bulawan na selyo
File:Jiaoxing yubei.JPG|Jiaoxing yubei
File:Chengpan gaozu bei.JPG|Chengpan gaozu bei
File:Si lü yu yi.JPG|[[Jade burial suit]] kan Hading si [[Triệu Mạt]] (Zhao Mo)
File:Museum of Mausoleum of the Nanyue King 150.JPG|Tansong Dyar kan Đông Sơm
File:Bronze mortar and pestle.jpg|Bronze mortar and pestle
File:Bronze and silver mirror from the tomb of the King of Nanyue.jpg|Bronze mirror inlaid with silver
File:6 crystal Liubo game pieces.jpg|Kawat kan [[Liubo]]
File:6 jadeite Liubo game pieces.jpg|Kawat kan [[Liubo]]
File:Nanyue Armour.JPG|Armour with reconstructed replica
File:Tomb of Prime Minister Lu Gia and General Nguyen Danh Lang (Lăng mộ Thừa tướng Lữ Gia và tướng Nguyễn Danh Lang).jpg|Tomb of Prime minister [[Lữ Gia]] (Lü Jia) and General [[Nguyễn Danh Lang]]
</gallery>

==Hilingon man==
{{div col|colwidth=20em}}
* [[An Dương Vương]]
* [[Âu Lạc]]
* [[Baiyue]]
* [[Kahadian nin Changsha]]
* [[Kulturang Dong Son]]
* [[Emperador Wu kan Han]]
* [[Pagrakyada kan Han sa Nanyue]]
* [[Lü Jia (Nanyue)]]
* [[Minyue]]
* [[Museo kan Masuleyo ka Hading Nanyue]]
* [[Nanyue]]
* [[Distritong Panyu]]
* [[Tây Vu Vương]]
* [[Yelang]]
* [[Zhao Tuo]]
{{div col end}}

==Mga pagbanggit==
{{Reflist}}

==Mga toltolan==
{{refbegin}}
::{{cite book |first=Derk |last=Bodde |chapter=The State and Empire of Ch'in |editor-first1=Denis |editor-last1=Twitchett |editor-first2=Michael |editor-last2=Loewe |title=The Cambridge History of China, Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1986 |ref=harv |isbn = 978-0-521-24327-8 }}
::Taylor, Keith Weller. (1983). [https://books.google.com/books?id=rCl_02LnNVIC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''The Birth of Vietnam''] (illustrated, reprint ed.). University of California Press. {{ISBN|0520074173}}. Retrieved 7 August 2013.
::''Viet Nam Su Luoc'' by [[Trần Trọng Kim]]
::''Viet Su Toan Thu'' by [[Pham Van Son]]
{{refend}}

{{-}}
{{s-start}}
{{s-bef|before=[[An Dương Vương|Dinastiyang Thục]]}}
{{s-ttl|title=[[Lista kan mga monarkiyang Biyetnamis|Dinastiya kan Biyetnam]]|years=204–111 BK}}
{{s-aft|after=[[Inot na dominasyon nin Tsino kan Biyetnam|Inot na dominasyon nin Intsik]]}}
{{s-end}}

{{coord|23.1404|N|113.2560|E|source:wikidata|display=title}}

{{DEFAULTSORT: Dinastiyang Trieu}}
[[Kategorya: Suanoy na Biyetnam]]
[[Kategorya:207 BK]]
[[Kategorya:Nanyue| ]]
[[Kategorya:111 BK]]

{{Poon}}
Nányuè / Nam Việt (), na binibilog nin mga parte kan Habagatan na Tsina pati na man kan amihanan na Biyetnam. An kapitolyo kaini iyo an  Panyu, sa modernong Guangzhou. An nagtugdas kan dinastiyang, inaapod na Zhao Tuo (Triệu Đà), gikan sa Hebei asin nagsirbi bilan sarong gobernador kan militar para sa dinastiyang Qin.Patricia M. Pelley Postcolonial Vietnam: New Histories of the National Past 2002 Page 177 "Dai natatakod an katotoohan na siya Intsik; an importante, idineklara ni Triệu Đà an katalingkasan kan Biyetnam." Iginiit niya an saiyang katalingkasan kadtong 207 BK mantang buminagsak an dinastiyang Qin.Bodde, p. 84. Kabali sa naghahading mga piling tawo an kapwa  Yue asin imigrante na IntsikSnow, Donald B., Cantonese as written language: the growth of a written Chinese vernacular (2004), Hong Kong University Press, p. 70. Nirakyada kan Triệu Đà an estadong Biyetnamis na Âu Lạc asin pinamunuan an sarong koalisyon kan mga estado nin Yuè sa sarong giyera kontra sa dinastiyang Han, na nagin naglalawig pa habagatan. Dai na masyadong nagtrayumpo an mga kasunod na liderea sa pagkua kan saindang katalingkasan asin nasakop sa wakas kan dinastiyang Han an kahadian kadtong 111 BK.

 Pagtanggi kan dinastiya 

Nagpadara an Emperador Wu kan Han nin mga suldados kontra ki Nam Việt. Nin huli ta sa hadi kaini na masyado pang aki asin mayo pa nin kabatiran asin namumuno sa sarong daing tuod, alagad matapang na hukbo, napamantinir sana ni Nam Việt an saindang kuta sa diit na pagkakataon. Pinusi ni Hán an hukbo ni Nam Việt kaiba sinda  Lữ Gia asin an saiyang Hadi na si (Triệu Dương Vương), kapwa naglaban sagkod sa huri. Base sa kadakulon na templo nin Lữ Gia, nakawarak an saiyang mga agom asin suldados sa Red River Delta kan amihanan na Biyetnam, balse naghaloy an ralaban sagkod 98 BK.

Pagkatapos kan pagbagsak kan Panyu, nag-aklas si Tây Vu Vương (an kapitan kan lugar nin Tây Vu na kun sain an katahawan iyo an Cổ Loa) kontra sa Inot na dominasyon nin Intsik gikan sa Sulnopan na dinastiyang Han.Từ điển bách khoa quân sự Việt Nam, 2004, p564 "KHỞI NGHĨA TÂY VU VƯƠNG (lll TCN), khởi nghĩa của người Việt ở Giao Chỉ chống ách đô hộ của nhà Triệu (TQ). Khoảng cuối lll TCN, nhân lúc nhà Triệu suy yếu, bị nhà Tây Hán (TQ) thôn tính, một thủ lĩnh người Việt (gọi là Tây Vu Vương, " Nagadan siya kan saiyang katabang na si Hoàng Đồng (黄同).Viet Nam Social Sciences vol.1–6, p91, 2003 "In 111 B.C. there prevailed a historical personage of the name of Tay Vu Vuong who took advantage of troubles circumstances in the early period of Chinese domination to raise his power, and finally was killed by his general assistant, Hoang Dong. Professor Tran Quoc Vuong saw in him the Tay Vu chief having in hands tens of thousands of households, governing thousands miles of land and establishing his center in Co Loa area (59.239). Tay Vu and Tay Au is in fact the same.Book of Han, Vol. 95, Story of Xi Nan Yi Liang Yue Zhao Xian, wrote: "故甌駱將左黃同斬西于王，封爲下鄜侯"

Pagkatapos-taposi, nabanga sa siyam na mga distrito an Nam Việt bilang prepektura kan Giao Chỉ (Jiaozhi) kan Imperyong Han. Nangingimbabaw an dinastiyang Han sa Jiaozhi sagkod sa pag-alsa kan Trưng Sisters, na namuno sa sarong pag-aalsa kadtong 40.

 Lista kan mga Hadi 
 Ngaran nin Postomo Tinaong ngaran Paghahadi (BK) BiyetnamisPinyin Intsik BiyetnamisPinyin IntsikVũ ĐếWǔ Dì武帝Triệu ĐàZhào Tuó趙佗203–137Văn DếWén Dì文帝Triệu MạtZhào Mò趙眜137–122Minh VươngMíng Wáng明王Triệu Anh TềZhào Yīngqí趙嬰齊122–115Ai VươngĀi Wáng哀王Triệu HưngZhào Xīng趙興115–112Thuật Dương VươngShù Yáng Wáng術陽王Triệu Kiến ĐứcZhào Jiàndé趙建德112–111

Kultura nin Nam Việt/Nanyue
Igwang pagsasapi o pagsasaro kan kultura nin mga Han asin Yue sa mga makabuluhan na paagi, arog kan ipinapahiling kan mga artipakto na nakalot kan mga arkeologo gikan sa lubungan kan Nanyue sa Guangzhou. Sobrang mayaman an imperyal na nitso Nanyue sa Guangzhou. Igwang sarong bilang nin mga tanso na nagpapahiling kan mga impluwensyang pangkulturang gikan sa rehiyon nin Han, Chu, Yue asin Ordos.Guangzhou Xi Han Nanyue wang mu bo wu guan, Peter Y. K. Lam, Chinese University of Hong Kong. Art Gallery – 1991 – 303 pages – Snippet view 

Mga ladawan

Hilingon man

 An Dương Vương
 Âu Lạc
 Baiyue
 Kahadian nin Changsha
 Kulturang Dong Son
 Emperador Wu kan Han
 Pagrakyada kan Han sa Nanyue
 Lü Jia (Nanyue)
 Minyue
 Museo kan Masuleyo ka Hading Nanyue
 Nanyue
 Distritong Panyu
 Tây Vu Vương
 Yelang
 Zhao Tuo

Mga pagbanggit

Mga toltolan

Taylor, Keith Weller. (1983). The Birth of Vietnam (illustrated, reprint ed.). University of California Press. . Retrieved 7 August 2013.
Viet Nam Su Luoc by Trần Trọng Kim
Viet Su Toan Thu by Pham Van Son

Kategorya: Suanoy na Biyetnam
Kategorya:207 BK
 
Kategorya:111 BK