Hari (Apganistan)
{{Infobox salog
|name=Salog nin Hari
|image=Jam Qasr Zarafshan.jpg
|image_size=250
|subdivision_type1=Countries
|subdivision_name1=[[Apganistan]], [[Iran]], asin [[Turkmenistan]]
|source1_location=[[Koh-i-Baba]]
|mouth_location=[[Disyerto nin Karakum]]
|progression=
|length={{convert|1100|km|mi|abbr=on}}
|source1_elevation=
|mouth_elevation=
|discharge1_avg=
|basin_size=39,300 km²
|river_system=
}}

An '''Salog Hari''' ({{Lang-fa|هریرود}} or {{lang-prs|هری رود|translit=Harī Rōd}}; {{Lang-ps|د هري سیند}}) inaapod man na '''Salog Herat'''  o '''Salog Tejen''' sarong [[salog]] na minabulos nin {{Convert|1100|km|mi}} hali sa mga kabukidan nin central [[Apganistan|Afghanistan]] hanggan [[Turkmenistan]], kun sain ini nagigin oasis kan Tejen bago padagos na mawara sa Disyerto nin Karakum. Sa pan-ibaba kaining binubulusan, an salog minabilog kan norteng ramusol kan girurunan nin Afghanistan asin [[Iran]], asin kan sur-sirangan na parte kan girurunan nin Turkmenistan asin Iran.

An ngaran kan salog kinua sa tataramon nin Lumang Persia na Harawaiah na boot sabihon, 'salog na mayaman sa tubig'.<ref>{{Cite book|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780191882913.001.0001/acref-9780191882913;jsessionid=EAB6D9AC4DAA2D1DF826C3A97DD8C65A|title=The Concise Oxford Dictionary of World Place Names|last=Everett-Heath|first=John|date=2019-10-24|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-188291-3|language=en-US|doi=10.1093/acref/9780191882913.001.0001}}</ref>

Sa Turko ini inaapod na salog nin '''Tejen''' o '''Tedzhen''' asin nag-aagi harani sa siyudad nin Tejen. Sa Suanoy na mga Griego iyan inapod na '''Ario'''.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/sixthgreatorien00rawl#page/69/mode/2up/search/Arius|title=The sixth great Oriental monarchy; or The geography, history, & antiquities of Parthia, collected and illustrated from ancient and modern sources|last=George Rawlinson|date=1873|pages=69, 444(index)|author-link=George Rawlinson}}</ref> Sa Latin, inapod man ining '''Tario'''.

== Kasaysayan ==
<ref>Early Aryans of India, 3100–1400 B.C. By S. B. Roy Page 76</ref> Sarong teoriya pigmimidbid an salog nin Rigvedic Sarayu na iyo man an salog Hari.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hvBtAAAAMAAJ|title=The Vedic Age and the Coming of Iron, C. 1500-700 B.C.|publisher=Tulika|year=2003|editor-last=Irfan Habib|page=4|editor-last2=Vijay Kumar Thakur}}</ref>

An sarong monasteryo nin Budista na yaon sa linderos kan salog na Harirud kaidtong enot na mga siglo durante kan pagigin lakop kan Budismo. Sa mga artipisyal kaining mga lungib mahihiling an patotoo kan pang-aroaldaw na buhay kan mga mongheng Budhista.<ref>[http://www.baltictimes.com/news/articles/20534/ Lithuanian archeologists make discovery in Afghanistan], ''The Baltic Times'', May 22, 2008; [http://www.topnews.in/archaeologists-make-new-discoveries-about-ancient-afghan-cultures-243633 Archaeologists make new discoveries about ancient Afghan cultures], ''Top News'', 23 May 2008.</ref>

== Bulos ==
[[Ladawan:Herat_Hari_Rud_bridge.jpg|thumb|Salog nin Hari harani sa Herat]]
An salog guminikan sa subangan na parte kan [[Probinsya nin Ghor]] sa kabukidan nin Baba, kabtang kan mga sugpon kan sistemang [[Hindu Kush]], asin minasunod nin medyo tanos na kurso pasiring solnopan.

Alagad sa 200 kilometro (120 milya) pataas sa payuhan kan salog haleng Herat, nagsasabatan ini asin an Salog Jam sa lugar kan [[Minaret nin Jam]], an ikaduwang pinakahalangkaw na suanoy na minaret sa kinaban sa 65 metro (213 piye) na taas.

Sa solnopan na Apganistan an Hari Rud minabulos sa sur kan Herat. An kababan palibot kan Herat sa [[Kabukidan nin Paropamiso]] (''Selseleh-ye Safēd Kōh'') sa toong pampang salog bantog sa historya huli sa tanayad asin mahibog kaining kultibasyon..Pakahali sa Herat, an salog mabirik pa-norte-subangan, dangan norte, nabibilog an norteng parte kan pag-oltan kan Apganistan asin Iran. An ruso' pang norte minabilog sa sur-subangan na parte kan giruronan kan Iran asin Turkmenistan. Nasa salog man an [[Dam kan Pag-inamigo nin Iran-Turkmenistan]].<ref>{{Cite book|title=Transboundary Water Resources in Afghanistan: Climate Change and Land-Use Implications|last=Shroder|first=John F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-0-12-801861-3|location=Saint Louis|pages=410–412|chapter=Hari Rud – Murghab River Basin}}</ref>

An [[Dam nin Pag-inamigo nin Afghan-India]] ([[Salma Dam]]) sarong [[Hidroelektrisidad|hydroelectric]] asin proyekto na patubig namumugtak sa Hari Rud sa [[Distrito kan Chishti sharif]] kan [[Probinsyang Herat]] sa solnopan na [[Apganistan]].

An promedyong taonan na pagluwas kan Hari Rud mga 55 kubiko metros kada segundo (m³/s), alagad durante nin pagbaha sa tigsoli kan 1939 an pagpaluwas uminabot sa 1090 m³/s.

Kan 2000, biyong nagalang an salog durante nin 10-bulan na tigmara.<ref name="payvand">{{Cite news|url=http://www.payvand.com/news/01/jan/1011.html|title=Iran-Turkmen river flowing again after drought|newspaper=Parvand News|date=3 January 2001|accessdate=4 November 2023|archivedate=9 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191109115612/http://www.payvand.com/news/01/jan/1011.html}}</ref>

== Mga Tulay ==

=== Tulay nin Pulkhatyn ===
An dai ginagamit gapong tulay na may limang mga arko, ini nakamogtak sa [[Rehiyon Ahal]] nin Turkmenistan.<ref name="Brummell">{{Cite book|title=Turkmenistan|last=Brummell|first=Paul|publisher=Bradt Travel Guides|year=2005|isbn=9781841621449|page=132}}</ref> Ini nasa 2.{{Convert|2|km|mi}} sa norte kan [[Dam kan Pag-inamigo nin Iran-Turkmenistan]].<ref name="Brummell" />

An Pulkhatyn ipinapalis na "wealthy woman."<ref name="Brummell"/> Sa mga urusip-usip sa Turkmeniko, an tumatawo sa tulay sarong babaye na yuminaman sa pag-buwis kan mga biahero; Si [[Alejandro Magno]] pigtutubudan na garo nagsayuma sa pagbayad kaini asin nag-ibong sa ilawodan pa.<ref name="Brummell" />

== Hilngon pa ==

* [[2020 pagkaralamos kan mga dulag na Afghan sa Salog nin Hari]]
* [[Reserba Natural kan Estado nin Badhyz]]
* [[Salog nin Kushk]]
* [[Mga salog na Rigvedic]]

== Reperensya ==
{{Reflist|refs=
}}

== Panluwas na mga takod ==

* UNESCO: [http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2002/02-45e.shtml Minaret nin Jam] (Paluwas sa Press No.2002-41) asin [https://whc.unesco.org/en/list/211 Minaret asin Arkeolohikal na Labi kan Jam] (entra sa Lista kan Pamanang Pangkinaban[World Heritage]).
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/afghanistan_topo86.jpg Unibersidad nin Texas: Sarong mapa na nagpapaheling kan salog] (bilang 'Hariru').
* [https://web.archive.org/web/20030330210430/http://www.purethrottle.com/briancoad/Species%20Accounts/speciesaccountsintro.htm An pagsambit kan salog nin Tedzhen] (dai na naabtan puon kan 2013-06-26).

{{Coord|34|39|N|66|43|E|region:AF_type:river_source:dewiki|display=title}}
{{Mga salog kan Turkmenistan}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Herat]]
[[Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Ghor]]
[[Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Bamyan]]
[[Kategorya:Giruronan nin Iran-Turkmenistan]]
[[Kategorya:Giruronan nin Apganistan-Iran]]
[[Kategorya:Mga salog internasyonal kan Asya]]
[[Kategorya:Mga Salog kan Turkmenistan]]
[[Kategorya:Mga Salog kan Apganistan]]
[[Kategorya:Mga salog nin giruronan]]
[[Kategorya:Mga Salog kan Iran]]

{{poon}}
An Salog Hari ( or ; ) inaapod man na Salog Herat  o Salog Tejen sarong salog na minabulos nin  hali sa mga kabukidan nin central Afghanistan hanggan Turkmenistan, kun sain ini nagigin oasis kan Tejen bago padagos na mawara sa Disyerto nin Karakum. Sa pan-ibaba kaining binubulusan, an salog minabilog kan norteng ramusol kan girurunan nin Afghanistan asin Iran, asin kan sur-sirangan na parte kan girurunan nin Turkmenistan asin Iran.

An ngaran kan salog kinua sa tataramon nin Lumang Persia na Harawaiah na boot sabihon, 'salog na mayaman sa tubig'.

Sa Turko ini inaapod na salog nin Tejen o Tedzhen asin nag-aagi harani sa siyudad nin Tejen. Sa Suanoy na mga Griego iyan inapod na Ario. Sa Latin, inapod man ining Tario.

 Kasaysayan 
Early Aryans of India, 3100–1400 B.C. By S. B. Roy Page 76 Sarong teoriya pigmimidbid an salog nin Rigvedic Sarayu na iyo man an salog Hari.

An sarong monasteryo nin Budista na yaon sa linderos kan salog na Harirud kaidtong enot na mga siglo durante kan pagigin lakop kan Budismo. Sa mga artipisyal kaining mga lungib mahihiling an patotoo kan pang-aroaldaw na buhay kan mga mongheng Budhista.Lithuanian archeologists make discovery in Afghanistan, The Baltic Times, May 22, 2008; Archaeologists make new discoveries about ancient Afghan cultures, Top News, 23 May 2008.

 Bulos 
thumb|Salog nin Hari harani sa Herat
An salog guminikan sa subangan na parte kan Probinsya nin Ghor sa kabukidan nin Baba, kabtang kan mga sugpon kan sistemang Hindu Kush, asin minasunod nin medyo tanos na kurso pasiring solnopan.

Alagad sa 200 kilometro (120 milya) pataas sa payuhan kan salog haleng Herat, nagsasabatan ini asin an Salog Jam sa lugar kan Minaret nin Jam, an ikaduwang pinakahalangkaw na suanoy na minaret sa kinaban sa 65 metro (213 piye) na taas.

Sa solnopan na Apganistan an Hari Rud minabulos sa sur kan Herat. An kababan palibot kan Herat sa Kabukidan nin Paropamiso (Selseleh-ye Safēd Kōh) sa toong pampang salog bantog sa historya huli sa tanayad asin mahibog kaining kultibasyon..Pakahali sa Herat, an salog mabirik pa-norte-subangan, dangan norte, nabibilog an norteng parte kan pag-oltan kan Apganistan asin Iran. An ruso' pang norte minabilog sa sur-subangan na parte kan giruronan kan Iran asin Turkmenistan. Nasa salog man an Dam kan Pag-inamigo nin Iran-Turkmenistan.

An Dam nin Pag-inamigo nin Afghan-India (Salma Dam) sarong hydroelectric asin proyekto na patubig namumugtak sa Hari Rud sa Distrito kan Chishti sharif kan Probinsyang Herat sa solnopan na Apganistan.

An promedyong taonan na pagluwas kan Hari Rud mga 55 kubiko metros kada segundo (m³/s), alagad durante nin pagbaha sa tigsoli kan 1939 an pagpaluwas uminabot sa 1090 m³/s.

Kan 2000, biyong nagalang an salog durante nin 10-bulan na tigmara.

 Mga Tulay 

 Tulay nin Pulkhatyn 
An dai ginagamit gapong tulay na may limang mga arko, ini nakamogtak sa Rehiyon Ahal nin Turkmenistan. Ini nasa 2. sa norte kan Dam kan Pag-inamigo nin Iran-Turkmenistan.

An Pulkhatyn ipinapalis na "wealthy woman." Sa mga urusip-usip sa Turkmeniko, an tumatawo sa tulay sarong babaye na yuminaman sa pag-buwis kan mga biahero; Si Alejandro Magno pigtutubudan na garo nagsayuma sa pagbayad kaini asin nag-ibong sa ilawodan pa.

 Hilngon pa 

 2020 pagkaralamos kan mga dulag na Afghan sa Salog nin Hari
 Reserba Natural kan Estado nin Badhyz
 Salog nin Kushk
 Mga salog na Rigvedic

 Reperensya 

 Panluwas na mga takod 

 UNESCO: Minaret nin Jam (Paluwas sa Press No.2002-41) asin Minaret asin Arkeolohikal na Labi kan Jam (entra sa Lista kan Pamanang Pangkinaban[World Heritage]).
 Unibersidad nin Texas: Sarong mapa na nagpapaheling kan salog (bilang 'Hariru').
 An pagsambit kan salog nin Tedzhen (dai na naabtan puon kan 2013-06-26).

Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Herat
Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Ghor
Kategorya:Mga pormang-daga kan Probinsya nin Bamyan
Kategorya:Giruronan nin Iran-Turkmenistan
Kategorya:Giruronan nin Apganistan-Iran
Kategorya:Mga salog internasyonal kan Asya
Kategorya:Mga Salog kan Turkmenistan
Kategorya:Mga Salog kan Apganistan
Kategorya:Mga salog nin giruronan
Kategorya:Mga Salog kan Iran