Sistema nin panurat
{{For|pagsurat|Pagsurat}}
{{Pankinaban na sistema nin panurat}}
An '''sistema nin pagsurat''' iyo an anumang maginoo paagi nin biswal na minakapot sa panberbang [[komunikasyon]].  Mantang magagamit na maray an parehas na [[pagsusurat]] asin [[pigtataram na tataramon|pagtaram]] sa pagdara kan mga [[mensahe]], naiiba an pagsurat sa pagiging sarong malalaoman na paagi nin imbakan nin [[impormasyon]] asin [[paglipat nin impormasyon|paglipat]].<ref>{{cite web|url=http://www.omniglot.com/writing/definition.htm|title=Definitions of writing systems|publisher=www.omniglot.com|work=Omniglot: The Online Encyclopedia of Writing Systems and Languages|accessdate=2013-06-29}}</ref> An proseso kan [[kodigo|encoding asin decoding]] na mga sistema nin pagsusurat kasangkot an pagkakaintindi sa tanga kan mga parasurat asin [[pagbabasa (proseso)|mga parabasa]] kan kahulugan sa likod kan mga hanay nin [[karakter (simbolo)|mga karakter]] na nakakamukna nin iskritura. Parating natatala an pagsulat sa mapusog na daluyan, arog kan papel o elektronikong sarayan, bagaman pwede man gamiton an di-mapusog na mga paagi, arog kan pagsurat sa sarong display nin komputer, sa sarong pisara, sa baybay, o sa paagi kan surat-kalangitan o ''skywriting'' sa ingles. An pagbasa nin teksto pwede magibo sa isip arog nin internal na proseso, o pagpahayag nin pagtaram.
[[Ladawan:Character_Ri4_Trad.svg|thumb|Modernong karakter na  (''ri'') [[Radical 72|na nangangahulugang "aldaw" o "saldang"]]]]
[[Ladawan:Bible_printed_with_Balinese_script.jpg|thumb|Bibliya na nakaimprinta sa iskrip na   [[Iskriturang Balines|Balinese]] ]]
[[Ladawan:Writing_directions_of_the_world.svg|thumb|300x300px|Mga direksyon nin pagsurat na ginagamit sa kinaban]]
An mga sistema kan pagsurat pwede mailaag sa mga halawig na kategorya arog kan mga [[alpabeto]], [[silabaryo|mga silabaryo]], o [[logogramo|mga logograpiya]], dawa na an anuman na partikular na sistema pwede igwang mga katangian kan lagpas sa sarong kategorya. Sa kategorya kan alpabeto, an sarong parating linyada kan [[letra (alpabeto)|letra]] minakapot sa [[ponema|tanog kan pagtataram]]. Sa sarong silabaryo, an lambang simbolo naitatakod sa sarong [[pantig]] o [[mora (lingguwistika)| mora]]. Sa isang logograpiya, an lambang karakter, minakapot sa sarong semantikong yunit arog kan sarong taga o [[morpema]]. Magkakalain an [[Abjad]] sa mga alpabeto na an mga patanog dai ipinapahatod, asin sa mga [[abugida]] o alpasilabaryo na lambang karakter minakapot sa sarong pades nin katanog – patanog. Parating minagamit an mga alpabeto nin sarong linyada na mas hababa sa 100 mga simbolo tanganing ganap na maipaabot an sarong tataramon, mantang an mga silabaryo, pupwedeng magkaigwa nin pirang gatos, asin an mga logograpia pwede magkaigwa nin ribu-ribong mga simbolo. Kadakol na mga sistema nin pagsurat an nagkakairibanan man sa sarong  espesyal na linyada nin mga simbolo na midbid sa [[bantas]] na minagamit tanganing tabangan an pagtatao nin depinisyon asin makatabang na makua an mga upang tulungan ang pagbibigay kahulugan at makatulong na makuha ang mga pananarinari asin pagkakainlain sa depinisyon kan mensahe na ipinapaabot sa taga kan mga paabot sa [[ritmo| tiyempo]], [[tono (lingguwistika)|tono]], [[duon kan tanog|duon]], [[pagbabago kan tanog]] o [[intonasyon (lingguwista)|intonasyon]].

== Batayan na teminolohiya ==

=== Teksto, pagsurat, pagbasa asin ortograpiya ===
An generic na terminong ''text''<ref>David Crystal (2008), [http://as.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405152966.html ''A Dictionary of Linguistics and Phonetics'', 6th Edition]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, p. 481, Wiley</ref> minatumoy sa pagsurat o pagtaram na materyal na sinasalin sa iba-ibang paagi. An pagbuo asin pagkurit nin mga teksto iyo an ''[[Writing|pagsurat]]'',<ref>Hadumod Bußmann (1998), [https://books.google.com.tw/books/about/Routledge_Dictionary_of_Language_and_Lin.html?id=rhvDiOxOUe4C&redir_esc=y ''Routledge Dictionary of Language and Linguistics''], p. 1294, Taylor & Francis</ref> an paghiling asin pagsabot sa teksto an ''[[Reading (activity)|pagbasa]]''.<ref>Hadumod Bußmann (1998), [https://books.google.com.tw/books/about/Routledge_Dictionary_of_Language_and_Lin.html?id=rhvDiOxOUe4C&redir_esc=y ''Routledge Dictionary of Language and Linguistics''], p. 979, Taylor & Francis</ref> An ''[[Ortograpiya]]'' an paagi nin istruktura nin pagsurat (literal na kahulugan "tamang pagsurat"), partikular na sa mga sistema nin alpabeto, kaiba na an ''[[pagbaybay]]''.

== Hilingon man ==
{{Portal|Mga tataramon}}{{div col|colwidth=10em}}
* [[Artipisyal na iskritura]]
* [[Depektibong iskritura]]
* [[Digrapiya]]
* [[Epigrapiya]]
* [[Gramatolohiya]]
* [[Internasyunal na alpabetong ponetiko]]
* [[ISO 15924]]
* [[Kaligrapiya]]
* [[Nakasurat na tataramon]]
* [[Ortograpiya]]
* [[Ortograpiyang ponetiko]]
* [[Pagsusurat]]
* [[Pasigrapiya]]
* [[Penmanship]]
* [[Paleograpiya]]
* [[Pormal na tataramon]]
* [[Transkripsyon nin ponetiko]]
* [[Sistema nin pamilang]]
* [[Transliterasyon]]
* [[Transkripsyon (lingguwistika)]]
* [[X-SAMPA]]
{{div col end}}

== Toltolan ==
{{Reflist}}

=== Mga Ginunuan ===
{{refbegin|30em}}
* Cisse, Mamadou. 2006. "Ecrits et écritures en Afrique de l'Ouest". Sudlangues n°6, https://web.archive.org/web/20110720093748/http://www.sudlangues.sn/spip.php?article101
* Coulmas, Florian. 1996. ''The Blackwell encyclopedia of writing systems''. Oxford: Blackwell.
* Coulmas, Florian. 2003. ''Writing systems. An introduction''. Cambridge: Cambridge University Press.
* [[Peter T. Daniels|Daniels, Peter T]], and [[William Bright]], eds. 1996. ''The World's Writing Systems''. [[Oxford University Press]]. {{ISBN|0-19-507993-0}}.
* DeFrancis, John. 1990. ''The Chinese Language: Fact and Fantasy''. Honolulu: [[University of Hawaii Press]]. {{ISBN|0-8248-1068-6}}
* {{cite book|title=Geschichte der Schrift|last=Haarmann|first=Harald|publisher=C. H. Beck|year=2004|isbn=3-406-47998-7|edition=2nd|location=München|language=de|trans-title=History of Writing}}
* Hannas, William. C. 1997. ''Asia's Orthographic Dilemma''. University of Hawaii Press. {{ISBN|0-8248-1892-X}} (paperback); {{ISBN|0-8248-1842-3}} (hardcover)
* {{cite journal|last=Millard|first=A. R.|year=1986|title=The Infancy of the Alphabet|journal=World Archaeology|volume=17|issue=3|pages=390–398|doi=10.1080/00438243.1986.9979978}}
* [[Yutaka Nishiyama|Nishiyama, Yutaka]]. 2010. ''The Mathematics of Direction in Writing''. International Journal of Pure and Applied Mathematics, [http://www.ijpam.eu/contents/2010-61-3/9/9.pdf Vol.61, No.3, 347-356.]
* Rogers, Henry. 2005. ''Writing Systems: A Linguistic Approach''. Oxford: Blackwell. {{ISBN|0-631-23463-2}} (hardcover); {{ISBN|0-631-23464-0}} (paperback)
* Sampson, Geoffrey. 1985. ''Writing Systems''. Stanford, California: [[Stanford University Press]]. {{ISBN|0-8047-1756-7}} (paper), {{ISBN|0-8047-1254-9}} (cloth).
* [[William A. Smalley|Smalley, W. A.]] (ed.) 1964. ''Orthography studies: articles on new writing systems''. London: United Bible Society.
{{refend}}

== Mga panluwas na takod ==

* [http://writsy.oxfordjournals.org/current.dtl/ Writing Systems Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303044746/http://writsy.oxfordjournals.org/current.dtl |date=2010-03-03 }} Free first issue of a journal devoted to research on writing systems
* [http://www.archchinese.com/ Arch Chinese (Traditional & Simplified)] Chinese character writing animations and native speaker pronunciations
* [https://sensiblechinese.com/how-to-learn-chinese-characters Sensible Chinese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210319134101/https://sensiblechinese.com/how-to-learn-chinese-characters/ |date=2021-03-19 }} A practical guide to approaching the Chinese writing system
* [https://web.archive.org/web/20140312143430/http://www.decodeunicode.org/ decodeunicode] Unicode Wiki with all 98,884 Unicode 5.0 characters as gifs in three sizes
* [http://www.library.cornell.edu/africana/Writing_Systems/Welcome.html African writing systems]
* [http://www.omniglot.com/index.htm Omniglot: The Online Encyclopedia of Writing Systems and Languages]
* [http://www.ancientscripts.com/ws.html Ancient Scripts] Introduction to different writing systems
* [http://www.evertype.com/alphabets/index.html Alphabets of Europe]
* [http://www.ccelian.com/ElianScriptFull.html Elian script] a writing system that combines the linearity of spelling with the free-form aspects of drawing.
{{Authority control}}
{{poon}}
[[Kategorya:Pagsusurat]]
[[Kategorya:Mga sistema nin pagsusurat]]
[[Kategorya:Tipograpiya]]
An sistema nin pagsurat iyo an anumang maginoo paagi nin biswal na minakapot sa panberbang komunikasyon.  Mantang magagamit na maray an parehas na pagsusurat asin pagtaram sa pagdara kan mga mensahe, naiiba an pagsurat sa pagiging sarong malalaoman na paagi nin imbakan nin impormasyon asin paglipat. An proseso kan encoding asin decoding na mga sistema nin pagsusurat kasangkot an pagkakaintindi sa tanga kan mga parasurat asin mga parabasa kan kahulugan sa likod kan mga hanay nin mga karakter na nakakamukna nin iskritura. Parating natatala an pagsulat sa mapusog na daluyan, arog kan papel o elektronikong sarayan, bagaman pwede man gamiton an di-mapusog na mga paagi, arog kan pagsurat sa sarong display nin komputer, sa sarong pisara, sa baybay, o sa paagi kan surat-kalangitan o skywriting sa ingles. An pagbasa nin teksto pwede magibo sa isip arog nin internal na proseso, o pagpahayag nin pagtaram.
thumb|Modernong karakter na  (ri) na nangangahulugang "aldaw" o "saldang"
thumb|Bibliya na nakaimprinta sa iskrip na   Balinese 
thumb|300x300px|Mga direksyon nin pagsurat na ginagamit sa kinaban
An mga sistema kan pagsurat pwede mailaag sa mga halawig na kategorya arog kan mga alpabeto, mga silabaryo, o mga logograpiya, dawa na an anuman na partikular na sistema pwede igwang mga katangian kan lagpas sa sarong kategorya. Sa kategorya kan alpabeto, an sarong parating linyada kan letra minakapot sa tanog kan pagtataram. Sa sarong silabaryo, an lambang simbolo naitatakod sa sarong pantig o  mora. Sa isang logograpiya, an lambang karakter, minakapot sa sarong semantikong yunit arog kan sarong taga o morpema. Magkakalain an Abjad sa mga alpabeto na an mga patanog dai ipinapahatod, asin sa mga abugida o alpasilabaryo na lambang karakter minakapot sa sarong pades nin katanog – patanog. Parating minagamit an mga alpabeto nin sarong linyada na mas hababa sa 100 mga simbolo tanganing ganap na maipaabot an sarong tataramon, mantang an mga silabaryo, pupwedeng magkaigwa nin pirang gatos, asin an mga logograpia pwede magkaigwa nin ribu-ribong mga simbolo. Kadakol na mga sistema nin pagsurat an nagkakairibanan man sa sarong  espesyal na linyada nin mga simbolo na midbid sa bantas na minagamit tanganing tabangan an pagtatao nin depinisyon asin makatabang na makua an mga upang tulungan ang pagbibigay kahulugan at makatulong na makuha ang mga pananarinari asin pagkakainlain sa depinisyon kan mensahe na ipinapaabot sa taga kan mga paabot sa  tiyempo, tono, duon, pagbabago kan tanog o intonasyon.

 Batayan na teminolohiya 

 Teksto, pagsurat, pagbasa asin ortograpiya 
An generic na terminong textDavid Crystal (2008), A Dictionary of Linguistics and Phonetics, 6th Edition, p. 481, Wiley minatumoy sa pagsurat o pagtaram na materyal na sinasalin sa iba-ibang paagi. An pagbuo asin pagkurit nin mga teksto iyo an pagsurat,Hadumod Bußmann (1998), Routledge Dictionary of Language and Linguistics, p. 1294, Taylor & Francis an paghiling asin pagsabot sa teksto an pagbasa.Hadumod Bußmann (1998), Routledge Dictionary of Language and Linguistics, p. 979, Taylor & Francis An Ortograpiya an paagi nin istruktura nin pagsurat (literal na kahulugan "tamang pagsurat"), partikular na sa mga sistema nin alpabeto, kaiba na an pagbaybay.

 Hilingon man 

 Artipisyal na iskritura
 Depektibong iskritura
 Digrapiya
 Epigrapiya
 Gramatolohiya
 Internasyunal na alpabetong ponetiko
 ISO 15924
 Kaligrapiya
 Nakasurat na tataramon
 Ortograpiya
 Ortograpiyang ponetiko
 Pagsusurat
 Pasigrapiya
 Penmanship
 Paleograpiya
 Pormal na tataramon
 Transkripsyon nin ponetiko
 Sistema nin pamilang
 Transliterasyon
 Transkripsyon (lingguwistika)
 X-SAMPA

 Toltolan 

 Mga Ginunuan 

 Cisse, Mamadou. 2006. "Ecrits et écritures en Afrique de l'Ouest". Sudlangues n°6, https://web.archive.org/web/20110720093748/http://www.sudlangues.sn/spip.php?article101
 Coulmas, Florian. 1996. The Blackwell encyclopedia of writing systems. Oxford: Blackwell.
 Coulmas, Florian. 2003. Writing systems. An introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
 Daniels, Peter T, and William Bright, eds. 1996. The World's Writing Systems. Oxford University Press. .
 DeFrancis, John. 1990. The Chinese Language: Fact and Fantasy. Honolulu: University of Hawaii Press. 
 
 Hannas, William. C. 1997. Asia's Orthographic Dilemma. University of Hawaii Press.  (paperback);  (hardcover)
 
 Nishiyama, Yutaka. 2010. The Mathematics of Direction in Writing. International Journal of Pure and Applied Mathematics, Vol.61, No.3, 347-356.
 Rogers, Henry. 2005. Writing Systems: A Linguistic Approach. Oxford: Blackwell.  (hardcover);  (paperback)
 Sampson, Geoffrey. 1985. Writing Systems. Stanford, California: Stanford University Press.  (paper),  (cloth).
 Smalley, W. A. (ed.) 1964. Orthography studies: articles on new writing systems. London: United Bible Society.

 Mga panluwas na takod 

 Writing Systems Research  Free first issue of a journal devoted to research on writing systems
 Arch Chinese (Traditional & Simplified) Chinese character writing animations and native speaker pronunciations
 Sensible Chinese  A practical guide to approaching the Chinese writing system
 decodeunicode Unicode Wiki with all 98,884 Unicode 5.0 characters as gifs in three sizes
 African writing systems
 Omniglot: The Online Encyclopedia of Writing Systems and Languages
 Ancient Scripts Introduction to different writing systems
 Alphabets of Europe
 Elian script a writing system that combines the linearity of spelling with the free-form aspects of drawing.

Kategorya:Pagsusurat
Kategorya:Mga sistema nin pagsusurat
Kategorya:Tipograpiya