Caloian
{{Short description|Rainmaking and fertility rite in Romania}}{{For|the king|Kaloyan of Bulgaria}}{{Infobox mythical creature|name=''Caloian''|AKA=''Calian(i)'', ''Caloiță'', ''Scaloian'', ''Gherman'', ''Iene''|image=Clay-made Caloian of Viziru (Burada collection).png|image_size=180px|caption=''Caloian'' figurine from [[Viziru]]|Grouping=[[Effigy]]|Folklore=[[Folklore of Romania|Romanian]]<br />(also [[Csángós|Csángó]], [[Gagauz people|Gagauz]])|Region=[[Muntenia]], [[Northern Dobruja]], [[Oltenia]], [[Western Moldavia]] (principally)<br />[[Bessarabia]], [[Bukovina]], [[Transylvania]] (locally)}}'''''An Caloian''''' (man '''''Calian(i)''''', '''''Caloiță''''', '''''Scaloian''''', '''''Gherman''''', o '''''Iene''''' ) sarong rito nin paggibo nin uran asin pagkamainaki sa [[Romanya|Romania]], na kapareho sa nagkapirang paagi kan ''Dodola'' . An kapangaran kaini sarong effigy na gibo sa dalipay, na an pag-iskultura, lobong, pagkotkot, asin paglaglag sa huri iyo an mga sentro kan displey. An ginikanan kan ritwal na ini, arog kan kaso kan kadaklan na iba pang lokal na popular na mga pagtubod asin gawi, naenot sa pag'introdusir kan Kristiyanismo, dawa ngani ini nag-abot sa panahon na iasosyar sa [[Pasko nin Pagkabuhay|Ortodoksong Pasko nin Pagkabuhay-liwat]] o sa [[Pista nin Pag-sakat sa Langit|Kapiyestahan kan Pagsakat]] . Sa nagkapirang variant ini ginigibo sa sarong eksaktong kinakalkulo na aldaw duwa sagkod tolong semana pagkatapos kan Semana Santa, dawa ngani an mga lokal na komunidad pwede man na buhayon ini sa ibang panahon kan taon, partikularmente sa panahon nin [[Tag-alang|tigmara]] . An pigurin sa pankagabsan gibo sa dalipay asin parati gibo sa mga daragita, dawa ngani minsan gibo man sa mga aking lalaki o mga may agom na babae; an seremonya mismo makakaakit sa bilog na komunidad kan baryo bilang mga paradalan, asin, sa mga nakasuway na kaso, igwa man nin aktibong partisipasyon gikan sa klero kan Ortodoksong Romaniano . An pag-arog sa mga lobong kan mga Kristiyano lakop, alagad mayo sa mas establisadong mga porma kan ritwal.

Bago nagadan kan mga taon 1990, an tradisyon ''kan Caloian'' posibleng nabuhay sa laog nin mga milenyo, asin posibleng nagpoon sa mga hibla kan Dacian kan mitolohiya kan Paleo-Balkan . Nagpukaw ini nin mga memorya nin pag-atang nin tawo para sa pagpaogma sa mga diyos-dios nin uran, na may kaparehong mga haros pag-atang nin mga daragita na pinatutunayan pa man giraray sa rural na Romania durante kan enot na kabanga kan ika-20 siglo. An ''Caloian'' litany, na yaon sa manlaen-laen na areglo bilang sarong sampol kan primitibong literaturang Romaniano, parati nanonongod sa pigura na ipinadara sa kalangitan tanganing buksan an uran, asin ilinubong tanganing ini mamundag giraray. An ina kan pigurin pigpapahiling sa siring na mga rawitdawit, asin sa nagkapirang kaso pigtutugtog kan saro sa mga daragita na nag-aatender sa prusisyon sa lobong.

An mga pangyayari ''sa Caloian'' kadaklan limitado sa Muntenia, Oltenia asin Norteng Dobruja (an timog na parte kan Romania), dawa ngani sinda napatunayan na marhay sa mga partikular na parte kan Solnopan na Moldavia . An kaparehong mga gawi, na nagtatao nin mga karakteristiko asin pangaran na parati babae sa pigurin na gibo sa dalipay, nakalakop sa ibang parte kan lugar na nagtataram nin Romaniano. Nagpoporma sinda nin sarong continuum nin mga tradisyon kaiba an ''Dodola'' asin ''Germenchuk'', na mga pangenot na osipon kan Bulgaria . An pag-iriba sa huri pinatutunayan sa pangenot na paglakop {{'}} ''Caloian'' sa gilid kan [[Danubio|Danube]], alagad man sa saiyang pigtutubodan na etimolohiya, na naghahayag nin sarong terminong Slavonic para sa "ati" o sarong folklorikong pag-uyon sa Ioannitsa (Ioniță) Kaloyan . An ritwal inadaptar asin inadaptar man kan mga etno-kultural na minorya, kabali an mga Gagauz asin an mga Csángós .

== Ritwal ==

=== Variante nin tigsoli ===
''An Caloian'' igwa nin bersyon sa tigsoli, na parati nangyayari sa "ikatolong Martes pagkatapos kan Semana Santa", asin natatapos sa masunod na Huwebes.  An mga folklorist na si Ion H. Ciubotaru asin Silvia Ciubotaru nagsurat na an pagkaigwa nin mga nakatalaan na aldaw para sa ''Caloian'' sa panahon nin Pasko nin Pagkabuhay "bilog na pambihira" sa sarong konteksto kan Moldavia; nagpapahiling man sinda nin saro pang variant na kun saen ''an Caloian'' kasabay kan enot na Huwebes pagkatapos kan Semana Santa.  Siring sa sinabi kan etnolohista na si Anca Ceaușescu, an variant na ini partikularmenteng sarong rito nin pagkamainaki, na kadaklan konektado sa tigsoli asin pagbabago, imbes na sa selebrasyon kan Pasko nin Pagkabuhay mismo. Nagrekord siya nin mga pangyayari kun saen ''an Caloian'' ginibo sa ikaanom na semana pagkatapos kan Semana Santa, sa Domingo ni Thomas, o "pirming mga Mayo 8".  An mga kaakian sagkod sa edad na 12 mas gusto para sa paggibo kan ritwal, huli sa saindang "ritwal na kadalisayan", asin sa nagkapirang kaso pinipili sana tanganing magkaigo sa sarong pambihirang numero.  An mga paratugtog parateng ilinaladawan bilang mga hoben na babae, asin minsan mga aking lalaki,  dawa ngani an folklorist na si Teodor Burada, na nagtataram gikan sa sarong pananaw kan Solnopan na Moldavia, nagrerekord man kan paminsan-minsan na pakikilabot kan mga babaeng may agom.  Susog ki Ciubotaru asin Ciubotaru, an sarong sitwasyon na pig-idealize sa mas tradisyonal na porma kan ''Caloian'' iyo idtong an mga tawong imbuelto mga daragita na mga siyam na taon an edad, o mga tin-edyer na birhen, na mga tugang na babae o mga pinsan. An mga lalaki nagdanay na estriktong ipinagbabawal sa kadaklan kan kasaysayan {{'}} ''Caloian'' . 

Depende sa mga komunidad na imbuelto, an ''Caloian'' pighihiling bilang sarong omboy, sarong adultong aki, o sarong adulto.  An saiyang effigy pinagsararo hale sa preskong dilaw na dalipay, asin minsan man sa laboy, lumang mga trapo, o waks. An huri na duwang klase ilinaladawan kan Ciubotarius bilang mga modernong improvisasyon.  Sa kadaklan na bersyon, an resulta maabot {{Convert|50|cm|in|0}} an laba, dawa ngani an iba nagtitindog na arog kalangkaw kan "sarong pitong taon na aki."  Siring sa sinabi ni Burada, an mga paragibo ''nin Caloian'' nagsierto na ipresentar ini sa sarong pose sa bangkay, na an mga kamot nakakrus sa daghan; minsan, an sarong segundaryong pigura, an "babae" ''na Caloiță'', idinadagdag. Susog man ki Burada, an dalipay sinasamnohan nin [[Kamhotan|basil]] asin kan pulang kolor na mga shell kan mga itlog nin Pasko nin Pagkabuhay-liwat, dangan ibubugtak sa laog nin sarong sadit na lungon.  An Easter egg variant nagdanay na marhay na napatunayan sa lokal na kultura kan Niculițel, dawa ngani an ibang mga istorya nanonongod sa mga ''Caloian'' na nakagubing nin mga burak asin ginigibo na mag-itaas nin kandila; sarong krus an ibinugtak harani sa payo kaini.  An mga variant na Moldavian naggigibo nin bastante asin " homeopathic " na paggamit nin mga tinanom na nagtutubo sa o harani sa mga tubig—mga tambo, alagad pati na burdock, dwarf elder, butterbur, asin fleaworts .  An Folklorist na si Ion I. Drăgoescu nagbareta nin sarong porma kan ritwal na nahihiling sa Potlogi, kun saen an ''Caloian'' (midbid digdi na eksklusibo bilang ''Caloiță'' ) gibo sa minasa, asin an lungon kaini inukit sa sarong kabhang nin kalabasa. 

An grupo dangan magpapadagos sa paglubong kan mga Caloian "sa luwas kan baryo, magsalang sa luwas kan mga kagurangan, o sa sarong liblib na lugar kan kakahuyan, o sa gilid nin sarong hawak nin tubig, kun an siring namumugtak sa harani kan baryo." Sa nagkapirang dokumentadong kaso, an lugar nin lolobngan espesipikong pinili bilang linya na nagbubulag sa duwang baryo o mga krusada, na "nagtatao man nin mga espasyo, para sa mga espasyo an komunikasyon sa pag-ultanan kan duwang kinaban". An pagpili kan siring na mga lokasyon "nagpapauswag kan mahika sa akto nin paglubong".Sa pinakagurang na mga variant, an simbolismong Kristiyano haros dai na yaon sa seremonya nin lobong, asin an prusisyon limitado sa mga daragita na nakasulot nin mga dahon nin dwarf elder para sa mga gubing.[16] Durante kan seremonya siring sa nasaksihan ni Burada, sarong daragita an mahiro asin maggubing bilang an nag-oopisiar na padi, mantang an saro pa mag-iitaas kan seremonyal na bandera (prapur), na binibilog nin sarong halangkaw na sugkod asin sarong puting panyo. An kortege kabali an mga nagmomondo, na naggigibo nin sarong mock-litany. An treatise kan Romanian Academy manungod sa literatura kan Romania (Istoria literaturii romîne, 1964) naglaladawan kaini na inawit sa "sadiring tono, sarong silabiko, haros recitative sa ritmo kaini." An spring variant, siring sa naitala sa Burada, nagbabasa:
[[Ladawan:Ca_20150113_(16084409289).jpg|thumb|390x390px|Sarong lobong nin sarong hoben sa timog na Romania, na nagpapahiling nin mga ritwal na an nagkapirang bersyon kan Caloian naghihingoang arogon. Retrato ni [[Costică Acsinte]], Hunyo 1940]]
An ibang mga impormante asin an nagkapirang variant kan rima espesipiko manungod sa paglubong na ginigibo tanganing maseguro an pagbabagong-buhay. Inaapod ninda an mga Caloian na may mga pag-asegurar arog kan "ibinugtak mi ika sa daga tanganing ika magin berde". An ibang porma kabali an mas klasikal na mga litanya, na nagmomondo sa "sadit na hawak na daragita" (trupușor de cuconiță) kan Caloian. Sa siring na mga pagkakaiba, an mga daragita na nagmomondo nagkukuskos nin mga hiwa nin sibulyas sa saindang mga mata, tanganing makaprodusir nin tunay na mga luha.

Sa pagkasaysay ni Burada, an ''Caloian'' pinabayaan na nakalubong para sa masunod na Miyerkules, na an grupo nagbalik kan Huwebes para sa pagkotkot. An nakuang pigurin binaak sa saradit na pidaso na dinara pabalik sa baryo asin itinapok sa mga bubon, o binayaan na daing laog sa saiyang lungon asin ibinugtak sa sarong salog tanganing darahon pababa sa salog.  Sa saro sa mga nakapirming petsa na Moldavian na mga variant, an pigurin pirming kinakalot sa [[Pista nin Pag-sakat sa Langit|Kapiyestahan kan Pagsakat]] .  An saro pang klase kan ritwal, na pinatunayan sa Fântâna Doamnei, ilinubong ini sa sarong oma nin berdeng [[trigo]] asin kinukot sa Saint George's Festival (Abril 23), na, susog sa folklorist na si Mihai Pop, nagduduon kan pagpunsyon {{'}} ''Caloian'' bilang sarong rito nin pagkamainaki sa agrikultura.  An paghale o pagkaraot {{'}} ''mga Caloian'' sinundan nin sarong dakula asin maogmang bangkete, na inatenderan kan gabos na mga taga-baryo asin midbid bilang ''pomana Caloianului'' (" [[limos]] kan mga ''Caloian'' "). Siring sa sinabi ni Burada, an huring parteng ini kan seremonya naglawig sagkod kan Biyernes na aga, asin partikularmenteng imbuelto an mga paratugtog ''nin Lăutari'' ; sa nagkapirang parte kan nasyon, an pagtrabaho sa oma sa ''Caloian'' Martes na hapon haros sarong bawal.  Sarong folk dance, an ''Caloian'' hora, kun minsan ginigibo kan mga nag-aatender sa bangkete. 

=== Ritwal sa tigmara ===
An ''Caloian'' nabuhay liwat sa mga ritwal sa paggibo nin uran na pwedeng mangyari sa huri kan taon, partikularmente "sa mga aldaw na minasunod sa nagkapirang semana nin tigmara, kun ini mainit asin an daga nasusulo kan tigmara";  an etnolohista na si Mihaela Bucin nagsasabi na, dawa bilang sarong ritwal sa tigsoli, an ''Caloian'' implicit na asosyado sa paggibo nin uran.  Luway-luway, an selebrasyon nabawasan sa sakop sa sarong ritwal nin uran, sa paagi nin pagribaraw sa ibang mga kapiyestahan, asin minsan tanganing mapundo man an makusog na pag-uran.  An etnograpo na si Ion Ghinoiu nagproponer man na an porsyon nin pagkotkot asin paglaglag kan nagkapirang ritwal tibaad nagpoon sa mga tawong naanggot sa pagpapadagos kan tigmara: "Tibaad sa mas amay na yugto an ''Caloian'' nakotkot sana sa ikatolong aldaw sana kun mayo nin uran na nagsunod sa paglobong kaini [...]. An duwang ritong ini dangan pinagkontrata bilang saro, asin an huri nagin sarong porma kan pagkasunodsunod."  Sa kabaliktaran, an Ciubotarus nagproponer na an pagraot kan effigy ginibo tanganing malikayan an sobrang uran, asin man na ini nagrerepresentar nin sarong pinaluya na sakripisyo nin tawo . An mga ini nanonongod sa mga personal na istorya kan amay na ika-20 siglo na naglaladawan sa mga tin-edyer na daragita, na nakagubing nin gubing sa lobong, na itinapok sa mga salog nin Moldavia kan ibang mga hobenes, asin haros dai na nakaligtas sa eksperyensya.  An transisyon sa pag-ultanan kan bersyon nin tawo asin kan ''Caloian'' pinatunayan sa Lișna, kun saen an mga hoben na tagabaryo nagmukna nin mga munyika na arog kadakula nin tawo, o ''zâne'', na saindang pigsagin-sagin na tunay na mga daragita na kaipuhan na kidnapon asin ilubong tanganing matapos an mga tigmara. 

Sarong impormante an nagsuherir kan 1949 na an ''Caloian'' (na midbid niya bilang ''Iene'' ) piggigibo sana sa mga panahon nin tigmara, parati sa mga katapusan kan semana, asin mayong aldaw nin pahingalo sa pag-ultanan (dawa ngani "minsan, an pag-andam ginigibo sa bilog na semana sa enotan"). Sa bersyon na ini, an bangkay direktang ilinubong harani sa sarong bubon o tinugutan na maglataw pababa sa sarong salog, na an lungon bilang sarong balsa na igwa man nin mga nakasindi na kandila. Kun an huri, an arin man na ibang mga kaakian na nasabat sa ruta pig-spray nin tubig.  An tampok na ini nabaliktad sa ibang mga baryo, kun saen an prusisyon mismo puedeng maglaom na ma-spray nin tubig kan mga nagmamasid.  An sarong variant na pinatunayan sa Călmățui igwa nin pigurine na nakalubong sa mga tipasi nin trigo o sebada, mantang sa Tudor Vladimirescu an seremonya harani sa regular na paglobong sa simbahan, kabali an mga serbisyo sa lobong na itinatao kan sarong padi na Ortodokso sa Romania, asin sarong dedikadong lolobngan sa sementeryo kan baryo.  An kaugalean sa mga komunidad nin magkakalaen na Csángó –Romaniano arog kan Oituz, na yaon sa irarom kan impluwensya kan Katoliko, iyo na an pigurin ilubong harani sa sarong krus sa gilid kan tinampo . <ref name="c&c118">Ciubotaru & Ciubotaru, p. 118</ref>

== Kahalagahan sa kultura ==

=== Mga koneksyon sa relihiyon asin kasaysayan ===
[[Ladawan:Bas-relief_Attis_Conseil_départemental_Haute-Garonne.jpg|thumb|370x370px| An paggadan sa sadiri ni Attis, bago an saiyang pagkabuhay-liwat. Romanong relief kan ika-3 siglo sa Haute-Garonne, Pransia]]
An ''Caloian'' saro sa nagkapirang seremonya nin paglobong na yaon sa osipon kan Romania—an Pop nagbubugtak nin mga pagkakaagid sa paghabol sa munyikang ''Brezaia'' sa Pasko asin [[Bisperas kan Bagong Taon|Bagong Taon]], o sa simbolikong paglobong sa sarong lider sa seremonya sa mga bangkete ''[[Junii Brașoveni|kan Junii Brașoveni]]'' .  Bilang "saro sa pinaka-arkaikong elemento na sakop kan folk Calendar ",  ''an Caloian'' mismo pwedeng hararom na konektado sa mitolohikong lore kan mga suanoy na kultura. Ilinadawan ''kan Istoria literaturii romîne'' ''an Caloian'' bilang saro sa nagkapirang mga kanta o mga awit na nagseserbing "mga porma nin [sosyal] na buhay na nagdadara sato pabalik sa patriarkal na baryo siring sa kapinunan kan panahon nin pyudal ", asin orog na "mga paglaladawan nin mga seremonyal o rito."  Dugang pa: "an ''Caloian'' iyo, sagkod sa sarong punto, an reification kan sarong lumang konsepto manungod sa Oriental na diyos nin naturalesa, na nagagadan asin nabubuhay liwat ." 

Kan 1883 pa sana, an pioneer etnologist [[Gheorghe Săulescu|na si Gheorghe Săulescu]] pinag-olayan an mga pagkakapareho kan ''Caloian'' asin ''Dodola'', na saiyang midbid bilang ''Calian'' asin ''Papaluga'' . Sa pagbasa ni Săulescu, pareho sindang orihinal na "mga nasyonal na diyos" kan mga Romaniano.  An paaging ini nagkonektar ki ''Calioan'' sa interes sa mitolohiya kan Paleo-Balkan . Mas partikular, si Burada nagproponer na an ''Caloian'' nagpoon sa mga pre-Kristiyanong Dacian sa Norteng Dobruja ( Scythia Minor ).  Si Drăgoescu nagtutulod para sa parehong pagbasa, na pigrerepaso an praktis bilang "pre-Kristiyano, agraryo", asin sa kahurihurihi sarong natatada kan materyal na kultura kan Dacian.  Sa kabaliktaran, an ibang mga iskolar nagbugtak kan mga ugat {{'}} ''Caloian'' sa Romanong Dacia, na may mga pag-arog sa kulto ''kan Argei'' .  Magpoon sa mga sinurat ni Marcu Beza, an mga parasiyasat nagtutok sa kagadanan-asin-pagkamundag-liwat na sangkap kan praktis, na nagbubugtak nin mga koneksyon sa pag-oltanan kan mga ''Caloian'' asin manlaen-laen na relihiyon kan Suanoy na Haraning Sirangan —na may partikular na pokus sa Dumuzid asin Attis .  Si Ciubotaru asin Ciubotaru naglaladawan ''kan Caloian'' bilang "tibaad Thracian ", asin nagnotar nin mga pagkakaagid sa parehong Attis asin Dumuzid—alagad man ki Baldr, Xipe Totec asin Yarilo ; an ritwal sa mga detalye kaini, sabi ninda, nakakaagid na gayo sa saro na makukua sa mga Shapsug .  An parasurat na si Victor Eftimiu nagtutulod na an tulos na ginikanan {{'}} ''Caloian'' yaon sa paganismong Eslavo, bilang sarong lokalisadong pag-awit kan kulto kan Morena ;  imbes, an folklorist na si Mihail Vulpescu nagtatampok nin mga pagkakaagid sa kulto ni Adonis .  Si Ceaușescu nagproponer nin sarong henerikong pagbasa kan pigurin mismo bilang sarong "effigy kan diyos nin uran". 

Igwa man nin mahalagang pagkakapareho sa pag-ultanan kan Romanian ''Caloian'' asin ''Germenchuk'', na yaon sa osipon kan Bulgaria, na kun saen an mga tradisyon kan timog na Romaniano lubos na magkataraid.  Dawa ngani ''si Gherman'' pinatunayan bilang alternatibo para sa ''Caloian'' sa Muntenia,  an nagkapirang iba pang mga pag-iterar kan ritwal kan Romaniano mayo nin midbid na katumbas sa arin man na kultura.  An pangaran kan ''(S)caloian'', baga man o bako nagpapahiling kan ginikanan kaini, posibleng sarong paghiram sa Griyegong onomastics ;  an komparatistang si Francis Lebrun nagnotar kan pag-eksister nin sarong awit ''na Khaloïánnis'' (Χαλοΐάννης) sa osipon na Griyego, na nagproponer na ini igwa nin mga ugali sa ritwal kan Romania.  An linggwistang si Petre Coman nagberipikar kan pag-eksister kan tataramon na ''loián'', na ginagamit para sa "uran" sa diyalektong Romaniano kan Măcin . An saro pang linggwista, si George Giuglea, nagsabi kan parsial na sinonimo kaini sa Albanianong ''llohë'' (" sleet ") asin sa Romanianong ''noian'' ("delusyon"). Si Giuglea orog pang nagrason na an sarong dating makahulogan na paglakop kan ''loián'' iyo an magpapaliwanag ''kan (S)caloian'', partikularmente an "ideya kaini nin uran, nin tubig". 

An pangaran na nanonongod sa parehong pigurine asin ritwal nakaakit man nin atensyon huli sa mga hipotetikal na koneksyon kaini sa Ikaduwang Imperyo nin Bulgaria, na nagkokontrol kan mga teritoryo sa mag-ibong na gilid kan [[Danubio|Danube]] . An pilologo na si Vasile Bogrea nahihiling ''an Caloian'' bilang orihinal na posibleng pagsambit sa sarong ika-12 siglong Bulgarian Tsar, si Ioannitsa (Ioniță) Kaloyan, na midbid sa Griyego bilang ''Skyloioannes'' (na nagpapaliwanag kan mga konteksto kun saen ginagamit ''an Scaloian'' ). Alagad, si Bogrea nagpapatanid na an ginikanan pwedeng magin an Romanian na nombre ''(s)căluș'', na iyo an magkokonektar ''kan Caloian'' sa ''Călușari'' fraternity.  An heograpo na si Constantin Brătescu naggagamit nin mga ritwal ''kan Caloian'' sa Norteng Dobruja bilang ebidensya "na an sarong medyo mahiwas na lugar" kan Norteng Dobruja ineerokan kan mga proto-Romanianong Vlach durante kan imperyo ni Ioannitsa.  Kan 2017, an mga etnolohista na si Delia-Anamaria Răchișan asin Călin-Teodor Morariu nagsabi kan ginikanan kan pangaran sa Slavonic ''kalŭ'' (kalъ), na an boot sabihon "ati", dawa ngani nagsabi man na "an iba pig-ugnay an praktis sa pangaran ni Tsar Ioniță" o kinua ini ki Juan Bautista .  An Slavonic na pinaghalean pigproponer man kaidto ni Pericle Papahagi asin [[Ion Aurel Candrea]], na nagsusuherir nin ''kale an'' ("dilaw na dalipay"). 

=== Paglakop asin pagbabago ===
Si Săulescu an pinakaenot na nagrekord kan ''Caloian'' mantang nasaksihan niya ini sa Solnopan na Moldavia.  Kan 1915, aram ni Burada na ini nag-eeksister sana sa "pirang mga baryo" kan Muntenia— mga kondado nin Brăila, Buzău, Ialomița —asin saro sanang lokalidad kan Sulnupan na Moldavia—na iyo an Hermeziu, Kondado nin Iași .  Sa mga ini idinagdag niya an Northern Dobruja's Tulcea County —na an pigurin, na eksklusibong midbid digdi bilang ''Scaloian'', na itinapok sa Danube.  ''An Caloian'' asin an mga variant kaini midbid sana sa nagkapirang parte kan Transylvania, asin dai nanggad nagin popular duman, posibleng huli sa sarong espesipikong marhay na pagbabawal na ipinaotob durante kan Repormasyon —na midbid na pig-aplikar laban sa mga ''Călușari'', kan 1675.  An etnolohista na si Pamfil Bilțiu nagsasabi na an sarong dai nginaranan na ritwal nin paggibo nin uran pirmeng ginigibo sa rehiyon na iyan, sagkod sa huring kabtang kan ika-20 siglo. Susog ki Bilțiu, ini midbid pa man giraray kan mga gurang na babae kan Leordina asin iba pang mga baryo sa Maramureș County, na nagigirumdoman an mga pigurin na gibo sa tela o dalipay.  Mientras tanto, an kaugalean naglakop na sa mga lugar sa sirangan: sarong report kan 1920 an nagsasabi na an ''Caloian'' ginigibo kan mga Gagauz asin mga Romaniano kan Vulcănești, sa Bessarabia (ngonyan Gagauzia, [[Moldoba|Republika nin Moldova]] ). 

Susog ki Pop, an ritwal igwa nin "mas dakulang lugar" kisa sa parati na minimidbid, dawa ngani an mga pinaghalian arog kan ''Muma ploii'' ("Ina nin Uran"), sa Oltenia, asin ''Cheloșag'' sa Ferești sa Sulnupan na Moldavia. Siring sa saiyang sinabi, ''an Muma ploii'' igwa man nin seremonya nin paglubong asin mga litanya na "garo baga mga variant sana kan mga kanta kan ''Scaloian'' ."  Si Ciubotaru asin Ciubotaru nagtutukdo sa parehong isyu sa pagrisa na ''an Caloian'' asin an pinaka-archaic na mga porma kaini minalataw sa pinakasur na Moldavia, mantang an mga heterodox na klase mas naeenot sa mga rural na lugar na namumugtak sa amihanan, kaiba an nagkapirang lugar kan Bukovina . Kabali sa mga halimbawa ''an Ploița'' asin ''Ploițica'' ("Rainy Girl") sa Focuri, ''Păpușa'' ("Doll") sa Horodniceni, asin ''Mama secetei'' ("Ina kan Tigmara") sa Heleșteni asin Santa Mare .  An huring pag-ampon may koneksyon sa paggamit kan mga komun na pangaran nin babae, arog kan kaso ki ''Aglăița'' kan Concești asin Havârna, ''Catrina'' kan Lungani, asin ''Maricica'' kan Vorona .  An mga kaugalian na may relasyon ''sa Caloian'' na minalataw sa irarom nin manlaen-laen na porma pinag-aadalan man asin pinag-olayan kan ibang mga folklorist. Narisa ninda (arog ki Adrian Fochi) na an ''Caloian'' dapat na hilingon bilang sarong espesipikong inkarnasyon nin sarong ritwal na kadaklan naggagamit nin mga babaeng pigurin sa irarom nin kadakol na ibang pangaran, kabali ''an Caloiana'', ''Ploaia'' ("An Uran"), asin ''Maica Călătoarea'' ("Inang Parabiyahe").  Partikularmente sa Oltenia, an babaeng pigurin hinagad na magseguro nin kadakol na uran, mantang an sarong lalaki, ''si Tatăl Soarelui'' ("Ama kan Aldaw"), ilinubong sa kataid niya tanganing maseguro na an mga uran mapundo man. An kambal na mga lobong na ini pwede man na makakua nin pag-uyon kan klero kan Ortodokso—sa Leu, an sagin-sagin na lobong kalabot an pag-agi sa patyo kan simbahan.  Solnopan kan Transylvania, an mga Romaniano kan Hungary "mayo nin paggirumdom kan mga ''Caloian'' ".  Nagmarka sinda nin sarong kapiyestahan na midbid bilang ''Paștele morțîlor'' [   ("Easter of the Dead"), kun saen sinda nag-aapon nin mga itlog sa mga salog, asin igwa man nin ''Păpărugă'' bilang sarong lokalisadong ''Dodola'' ; an iba naggibo nin ''Muma ploii'' sa sarong separadong okasyon, na ginagamit sana an dalipay na ginamit sa paggibo nin sarong hurnohan na cob . 

Si Pop nagtutulod na an mga ritwal ''kan Caloian'' maingat na pinapagdanay sa nagkapirang komunidad kan mas tradisyonal na mga tawo, bilang "mga kaugalean na an padagos na praktis igwa nin mahalagang interes sa bilog na komunidad", asin "bako nanggad na pag-aling-aling nin mga aki"; sa ibong kaini, ibinareta niya na ''si Caloian'' nagadan na kan 1999, kan an saiyang pagsiyasat ipinublikar.  Siring man, si Răchișan asin Morariu nagsabi na, arog kan parehong ''Dodola'' asin ''Caloian'' nagtitindog bilang "mga kaugalean sa agrikultura na ginigibo kan mga kaakian tanganing makinabang an komunidad, asin dai dapat pagsalaon na mga kawat nin mga kaakian."  Susog ki Ceaușescu, an praktis na ini nagin " folklore kan mga kaakian " huli sa mga pag-uswag sa agrikultura, na iyo an nagpangyari na an mga sagradong funksyon kaini magin daing kamanungdanan sa sosyedad. 

Kan 1973, ipinublikar ni Valeriu Anania an saiyang dula na ''Greul Pământului'' ("Gabat kan Kinaban", o "Pagbados sa Kinaban"), na sarong mitopoeya ni ''Caloianul'' bilang an "mitong Vlach". Ilinaladawan ni Anania si Tsar Ioannitsa bilang sarong eroe kan Vlach na an kagadanan kaipuhan para sa kaligtasan kan saiyang mga paryentes, asin an paglubong sa irarom kan mayor na kuta kan mga Vlach nagpapakusog kan saindang presensya sa kasaysayan.  An dula nag-iisip man kan mga ginikanan ni ''Io'', na kaidto ginamit bilang sarong introduktibong titulo kan mga namamahala sa Romania, na nagsusuherir na ini an "banhi" kan pangaran ni Ioannitsa, asin sarong paggirumdom kan saiyang sakripisyo.  An obra ni Anania sinundan kan 1975 kan nobela ni [[Ion Lăncrănjan]], ''Caloianul'', na nagtutukdo sa munyikang gibo sa dalipay bilang sarong eksistensyal na metapora—an bida, si Alexandru Ghețea, ipinapahiling na nagagadan nin "dakulang" kagadanan, arog kan "pagmukna nin makinis na dalipay."  An siring na imahe inapod ni [[Ion Gheorghe (poet)|Ion Gheorghe]] sa saiyang 1976 na tomo nin rawitdawit, ''Noimele'' ("An mga Kahulugan").  An pangaran kan ritwal binuhay man giraray kan mga paraprodusir nin arak sa Romania, na ''an Crama Oprișor'' nagmemerkado bilang ''Caloian'' kan mga klase kaini na ''Fetească neagră'', rosé asin Merlot . 

== Mga Nota ==
<references />
{{Tamboan}}

== Mga Toltolan ==

* Mihaela Bucin, "Obiceiuri populare dintre Paști și Rusalii", in Ernő Eperjessy, Alexandru Hoțopan (eds.), ''Din tradițiile populare ale românilor din Ungaria. A magyarországi románok néprajza'', Vol. 10, pp. 78–88. Budapest: Magyar Néprajzi Társaság, 1995.  {{ISBN|963-7929-24-8}}
* Teodor Burada, ''Istoria teatrului în Moldova. Volumul I''. Iași: Institutul de Arte Grafice N. V. Ștefaniu & Comp, 1915.
* Anca Ceaușescu, "Obiceiuri și practici rituale privind fertilitatea pământului", in ''Arhivele Olteniei'', Issue 34/2020, pp. 305–314.
* Ion H. Ciubotaru, Silvia Ciubotaru, "Obiceiurile agrare – o dominantă a culturii populare din Moldova", in ''Anuar de Lingvistică și Istorie Literară'', Vol. XXIX, 1983–1984, pp. 107–130.
* Doina Pologea, "Valeriu Anania: ''Greul Pământului'' or the Myth of the Land that Turns into Sky", in Iulian Boldea (ed.), ''Discourse as a Form of Multiculturalism in Literature and Communication'', pp. 1681–1689. Tîrgu-Mureș: Arhipelag XXI Press, 2015.  {{ISBN|978-606-8624-21-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-606-8624-21-1|978-606-8624-21-1]]
* Mihai Pop, ''Obiceiuri tradiționale românești''. Bucharest: [[Editura Univers]], 1999.  {{ISBN|973-34-0622-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/973-34-0622-8|973-34-0622-8]]
* Delia-Anamaria Răchișan, Călin-Teodor Morariu, "Nume de sărbători între sacru și profan", in Ovidiu Felecan (ed.), ''Numele și numirea. Actele Conferinței Internaționale de Onomastică. Ediția a IV-a: Sacred and Profane in Onomastics'', pp. 1005–1015. Cluj-Napoca: Editura Mega & Editura Argonaut, 2017.
* Alexandru Rosetti ''et al.'', ''Istoria literaturii romîne, I''. Bucharest: Editura Academiei, 1964.

== Hilingon man ==

* Omek Tannou
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An Caloian (man Calian(i), Caloiță, Scaloian, Gherman, o Iene ) sarong rito nin paggibo nin uran asin pagkamainaki sa Romania, na kapareho sa nagkapirang paagi kan Dodola . An kapangaran kaini sarong effigy na gibo sa dalipay, na an pag-iskultura, lobong, pagkotkot, asin paglaglag sa huri iyo an mga sentro kan displey. An ginikanan kan ritwal na ini, arog kan kaso kan kadaklan na iba pang lokal na popular na mga pagtubod asin gawi, naenot sa pag'introdusir kan Kristiyanismo, dawa ngani ini nag-abot sa panahon na iasosyar sa Ortodoksong Pasko nin Pagkabuhay-liwat o sa Kapiyestahan kan Pagsakat . Sa nagkapirang variant ini ginigibo sa sarong eksaktong kinakalkulo na aldaw duwa sagkod tolong semana pagkatapos kan Semana Santa, dawa ngani an mga lokal na komunidad pwede man na buhayon ini sa ibang panahon kan taon, partikularmente sa panahon nin tigmara . An pigurin sa pankagabsan gibo sa dalipay asin parati gibo sa mga daragita, dawa ngani minsan gibo man sa mga aking lalaki o mga may agom na babae; an seremonya mismo makakaakit sa bilog na komunidad kan baryo bilang mga paradalan, asin, sa mga nakasuway na kaso, igwa man nin aktibong partisipasyon gikan sa klero kan Ortodoksong Romaniano . An pag-arog sa mga lobong kan mga Kristiyano lakop, alagad mayo sa mas establisadong mga porma kan ritwal.

Bago nagadan kan mga taon 1990, an tradisyon kan Caloian posibleng nabuhay sa laog nin mga milenyo, asin posibleng nagpoon sa mga hibla kan Dacian kan mitolohiya kan Paleo-Balkan . Nagpukaw ini nin mga memorya nin pag-atang nin tawo para sa pagpaogma sa mga diyos-dios nin uran, na may kaparehong mga haros pag-atang nin mga daragita na pinatutunayan pa man giraray sa rural na Romania durante kan enot na kabanga kan ika-20 siglo. An Caloian litany, na yaon sa manlaen-laen na areglo bilang sarong sampol kan primitibong literaturang Romaniano, parati nanonongod sa pigura na ipinadara sa kalangitan tanganing buksan an uran, asin ilinubong tanganing ini mamundag giraray. An ina kan pigurin pigpapahiling sa siring na mga rawitdawit, asin sa nagkapirang kaso pigtutugtog kan saro sa mga daragita na nag-aatender sa prusisyon sa lobong.

An mga pangyayari sa Caloian kadaklan limitado sa Muntenia, Oltenia asin Norteng Dobruja (an timog na parte kan Romania), dawa ngani sinda napatunayan na marhay sa mga partikular na parte kan Solnopan na Moldavia . An kaparehong mga gawi, na nagtatao nin mga karakteristiko asin pangaran na parati babae sa pigurin na gibo sa dalipay, nakalakop sa ibang parte kan lugar na nagtataram nin Romaniano. Nagpoporma sinda nin sarong continuum nin mga tradisyon kaiba an Dodola asin Germenchuk, na mga pangenot na osipon kan Bulgaria . An pag-iriba sa huri pinatutunayan sa pangenot na paglakop  Caloian sa gilid kan Danube, alagad man sa saiyang pigtutubodan na etimolohiya, na naghahayag nin sarong terminong Slavonic para sa "ati" o sarong folklorikong pag-uyon sa Ioannitsa (Ioniță) Kaloyan . An ritwal inadaptar asin inadaptar man kan mga etno-kultural na minorya, kabali an mga Gagauz asin an mga Csángós .

 Ritwal 

 Variante nin tigsoli 
An Caloian igwa nin bersyon sa tigsoli, na parati nangyayari sa "ikatolong Martes pagkatapos kan Semana Santa", asin natatapos sa masunod na Huwebes.  An mga folklorist na si Ion H. Ciubotaru asin Silvia Ciubotaru nagsurat na an pagkaigwa nin mga nakatalaan na aldaw para sa Caloian sa panahon nin Pasko nin Pagkabuhay "bilog na pambihira" sa sarong konteksto kan Moldavia; nagpapahiling man sinda nin saro pang variant na kun saen an Caloian kasabay kan enot na Huwebes pagkatapos kan Semana Santa.  Siring sa sinabi kan etnolohista na si Anca Ceaușescu, an variant na ini partikularmenteng sarong rito nin pagkamainaki, na kadaklan konektado sa tigsoli asin pagbabago, imbes na sa selebrasyon kan Pasko nin Pagkabuhay mismo. Nagrekord siya nin mga pangyayari kun saen an Caloian ginibo sa ikaanom na semana pagkatapos kan Semana Santa, sa Domingo ni Thomas, o "pirming mga Mayo 8".  An mga kaakian sagkod sa edad na 12 mas gusto para sa paggibo kan ritwal, huli sa saindang "ritwal na kadalisayan", asin sa nagkapirang kaso pinipili sana tanganing magkaigo sa sarong pambihirang numero.  An mga paratugtog parateng ilinaladawan bilang mga hoben na babae, asin minsan mga aking lalaki,  dawa ngani an folklorist na si Teodor Burada, na nagtataram gikan sa sarong pananaw kan Solnopan na Moldavia, nagrerekord man kan paminsan-minsan na pakikilabot kan mga babaeng may agom.  Susog ki Ciubotaru asin Ciubotaru, an sarong sitwasyon na pig-idealize sa mas tradisyonal na porma kan Caloian iyo idtong an mga tawong imbuelto mga daragita na mga siyam na taon an edad, o mga tin-edyer na birhen, na mga tugang na babae o mga pinsan. An mga lalaki nagdanay na estriktong ipinagbabawal sa kadaklan kan kasaysayan  Caloian . 

Depende sa mga komunidad na imbuelto, an Caloian pighihiling bilang sarong omboy, sarong adultong aki, o sarong adulto.  An saiyang effigy pinagsararo hale sa preskong dilaw na dalipay, asin minsan man sa laboy, lumang mga trapo, o waks. An huri na duwang klase ilinaladawan kan Ciubotarius bilang mga modernong improvisasyon.  Sa kadaklan na bersyon, an resulta maabot  an laba, dawa ngani an iba nagtitindog na arog kalangkaw kan "sarong pitong taon na aki."  Siring sa sinabi ni Burada, an mga paragibo nin Caloian nagsierto na ipresentar ini sa sarong pose sa bangkay, na an mga kamot nakakrus sa daghan; minsan, an sarong segundaryong pigura, an "babae" na Caloiță, idinadagdag. Susog man ki Burada, an dalipay sinasamnohan nin basil asin kan pulang kolor na mga shell kan mga itlog nin Pasko nin Pagkabuhay-liwat, dangan ibubugtak sa laog nin sarong sadit na lungon.  An Easter egg variant nagdanay na marhay na napatunayan sa lokal na kultura kan Niculițel, dawa ngani an ibang mga istorya nanonongod sa mga Caloian na nakagubing nin mga burak asin ginigibo na mag-itaas nin kandila; sarong krus an ibinugtak harani sa payo kaini.  An mga variant na Moldavian naggigibo nin bastante asin " homeopathic " na paggamit nin mga tinanom na nagtutubo sa o harani sa mga tubig—mga tambo, alagad pati na burdock, dwarf elder, butterbur, asin fleaworts .  An Folklorist na si Ion I. Drăgoescu nagbareta nin sarong porma kan ritwal na nahihiling sa Potlogi, kun saen an Caloian (midbid digdi na eksklusibo bilang Caloiță ) gibo sa minasa, asin an lungon kaini inukit sa sarong kabhang nin kalabasa. 

An grupo dangan magpapadagos sa paglubong kan mga Caloian "sa luwas kan baryo, magsalang sa luwas kan mga kagurangan, o sa sarong liblib na lugar kan kakahuyan, o sa gilid nin sarong hawak nin tubig, kun an siring namumugtak sa harani kan baryo." Sa nagkapirang dokumentadong kaso, an lugar nin lolobngan espesipikong pinili bilang linya na nagbubulag sa duwang baryo o mga krusada, na "nagtatao man nin mga espasyo, para sa mga espasyo an komunikasyon sa pag-ultanan kan duwang kinaban". An pagpili kan siring na mga lokasyon "nagpapauswag kan mahika sa akto nin paglubong".Sa pinakagurang na mga variant, an simbolismong Kristiyano haros dai na yaon sa seremonya nin lobong, asin an prusisyon limitado sa mga daragita na nakasulot nin mga dahon nin dwarf elder para sa mga gubing.[16] Durante kan seremonya siring sa nasaksihan ni Burada, sarong daragita an mahiro asin maggubing bilang an nag-oopisiar na padi, mantang an saro pa mag-iitaas kan seremonyal na bandera (prapur), na binibilog nin sarong halangkaw na sugkod asin sarong puting panyo. An kortege kabali an mga nagmomondo, na naggigibo nin sarong mock-litany. An treatise kan Romanian Academy manungod sa literatura kan Romania (Istoria literaturii romîne, 1964) naglaladawan kaini na inawit sa "sadiring tono, sarong silabiko, haros recitative sa ritmo kaini." An spring variant, siring sa naitala sa Burada, nagbabasa:
thumb|390x390px|Sarong lobong nin sarong hoben sa timog na Romania, na nagpapahiling nin mga ritwal na an nagkapirang bersyon kan Caloian naghihingoang arogon. Retrato ni Costică Acsinte, Hunyo 1940
An ibang mga impormante asin an nagkapirang variant kan rima espesipiko manungod sa paglubong na ginigibo tanganing maseguro an pagbabagong-buhay. Inaapod ninda an mga Caloian na may mga pag-asegurar arog kan "ibinugtak mi ika sa daga tanganing ika magin berde". An ibang porma kabali an mas klasikal na mga litanya, na nagmomondo sa "sadit na hawak na daragita" (trupușor de cuconiță) kan Caloian. Sa siring na mga pagkakaiba, an mga daragita na nagmomondo nagkukuskos nin mga hiwa nin sibulyas sa saindang mga mata, tanganing makaprodusir nin tunay na mga luha.

Sa pagkasaysay ni Burada, an Caloian pinabayaan na nakalubong para sa masunod na Miyerkules, na an grupo nagbalik kan Huwebes para sa pagkotkot. An nakuang pigurin binaak sa saradit na pidaso na dinara pabalik sa baryo asin itinapok sa mga bubon, o binayaan na daing laog sa saiyang lungon asin ibinugtak sa sarong salog tanganing darahon pababa sa salog.  Sa saro sa mga nakapirming petsa na Moldavian na mga variant, an pigurin pirming kinakalot sa Kapiyestahan kan Pagsakat .  An saro pang klase kan ritwal, na pinatunayan sa Fântâna Doamnei, ilinubong ini sa sarong oma nin berdeng trigo asin kinukot sa Saint George's Festival (Abril 23), na, susog sa folklorist na si Mihai Pop, nagduduon kan pagpunsyon  Caloian bilang sarong rito nin pagkamainaki sa agrikultura.  An paghale o pagkaraot  mga Caloian sinundan nin sarong dakula asin maogmang bangkete, na inatenderan kan gabos na mga taga-baryo asin midbid bilang pomana Caloianului (" limos kan mga Caloian "). Siring sa sinabi ni Burada, an huring parteng ini kan seremonya naglawig sagkod kan Biyernes na aga, asin partikularmenteng imbuelto an mga paratugtog nin Lăutari ; sa nagkapirang parte kan nasyon, an pagtrabaho sa oma sa Caloian Martes na hapon haros sarong bawal.  Sarong folk dance, an Caloian hora, kun minsan ginigibo kan mga nag-aatender sa bangkete. 

 Ritwal sa tigmara 
An Caloian nabuhay liwat sa mga ritwal sa paggibo nin uran na pwedeng mangyari sa huri kan taon, partikularmente "sa mga aldaw na minasunod sa nagkapirang semana nin tigmara, kun ini mainit asin an daga nasusulo kan tigmara";  an etnolohista na si Mihaela Bucin nagsasabi na, dawa bilang sarong ritwal sa tigsoli, an Caloian implicit na asosyado sa paggibo nin uran.  Luway-luway, an selebrasyon nabawasan sa sakop sa sarong ritwal nin uran, sa paagi nin pagribaraw sa ibang mga kapiyestahan, asin minsan tanganing mapundo man an makusog na pag-uran.  An etnograpo na si Ion Ghinoiu nagproponer man na an porsyon nin pagkotkot asin paglaglag kan nagkapirang ritwal tibaad nagpoon sa mga tawong naanggot sa pagpapadagos kan tigmara: "Tibaad sa mas amay na yugto an Caloian nakotkot sana sa ikatolong aldaw sana kun mayo nin uran na nagsunod sa paglobong kaini [...]. An duwang ritong ini dangan pinagkontrata bilang saro, asin an huri nagin sarong porma kan pagkasunodsunod."  Sa kabaliktaran, an Ciubotarus nagproponer na an pagraot kan effigy ginibo tanganing malikayan an sobrang uran, asin man na ini nagrerepresentar nin sarong pinaluya na sakripisyo nin tawo . An mga ini nanonongod sa mga personal na istorya kan amay na ika-20 siglo na naglaladawan sa mga tin-edyer na daragita, na nakagubing nin gubing sa lobong, na itinapok sa mga salog nin Moldavia kan ibang mga hobenes, asin haros dai na nakaligtas sa eksperyensya.  An transisyon sa pag-ultanan kan bersyon nin tawo asin kan Caloian pinatunayan sa Lișna, kun saen an mga hoben na tagabaryo nagmukna nin mga munyika na arog kadakula nin tawo, o zâne, na saindang pigsagin-sagin na tunay na mga daragita na kaipuhan na kidnapon asin ilubong tanganing matapos an mga tigmara. 

Sarong impormante an nagsuherir kan 1949 na an Caloian (na midbid niya bilang Iene ) piggigibo sana sa mga panahon nin tigmara, parati sa mga katapusan kan semana, asin mayong aldaw nin pahingalo sa pag-ultanan (dawa ngani "minsan, an pag-andam ginigibo sa bilog na semana sa enotan"). Sa bersyon na ini, an bangkay direktang ilinubong harani sa sarong bubon o tinugutan na maglataw pababa sa sarong salog, na an lungon bilang sarong balsa na igwa man nin mga nakasindi na kandila. Kun an huri, an arin man na ibang mga kaakian na nasabat sa ruta pig-spray nin tubig.  An tampok na ini nabaliktad sa ibang mga baryo, kun saen an prusisyon mismo puedeng maglaom na ma-spray nin tubig kan mga nagmamasid.  An sarong variant na pinatunayan sa Călmățui igwa nin pigurine na nakalubong sa mga tipasi nin trigo o sebada, mantang sa Tudor Vladimirescu an seremonya harani sa regular na paglobong sa simbahan, kabali an mga serbisyo sa lobong na itinatao kan sarong padi na Ortodokso sa Romania, asin sarong dedikadong lolobngan sa sementeryo kan baryo.  An kaugalean sa mga komunidad nin magkakalaen na Csángó –Romaniano arog kan Oituz, na yaon sa irarom kan impluwensya kan Katoliko, iyo na an pigurin ilubong harani sa sarong krus sa gilid kan tinampo . Ciubotaru & Ciubotaru, p. 118

 Kahalagahan sa kultura 

 Mga koneksyon sa relihiyon asin kasaysayan 
thumb|370x370px| An paggadan sa sadiri ni Attis, bago an saiyang pagkabuhay-liwat. Romanong relief kan ika-3 siglo sa Haute-Garonne, Pransia
An Caloian saro sa nagkapirang seremonya nin paglobong na yaon sa osipon kan Romania—an Pop nagbubugtak nin mga pagkakaagid sa paghabol sa munyikang Brezaia sa Pasko asin Bagong Taon, o sa simbolikong paglobong sa sarong lider sa seremonya sa mga bangkete kan Junii Brașoveni .  Bilang "saro sa pinaka-arkaikong elemento na sakop kan folk Calendar ",  an Caloian mismo pwedeng hararom na konektado sa mitolohikong lore kan mga suanoy na kultura. Ilinadawan kan Istoria literaturii romîne an Caloian bilang saro sa nagkapirang mga kanta o mga awit na nagseserbing "mga porma nin [sosyal] na buhay na nagdadara sato pabalik sa patriarkal na baryo siring sa kapinunan kan panahon nin pyudal ", asin orog na "mga paglaladawan nin mga seremonyal o rito."  Dugang pa: "an Caloian iyo, sagkod sa sarong punto, an reification kan sarong lumang konsepto manungod sa Oriental na diyos nin naturalesa, na nagagadan asin nabubuhay liwat ." 

Kan 1883 pa sana, an pioneer etnologist na si Gheorghe Săulescu pinag-olayan an mga pagkakapareho kan Caloian asin Dodola, na saiyang midbid bilang Calian asin Papaluga . Sa pagbasa ni Săulescu, pareho sindang orihinal na "mga nasyonal na diyos" kan mga Romaniano.  An paaging ini nagkonektar ki Calioan sa interes sa mitolohiya kan Paleo-Balkan . Mas partikular, si Burada nagproponer na an Caloian nagpoon sa mga pre-Kristiyanong Dacian sa Norteng Dobruja ( Scythia Minor ).  Si Drăgoescu nagtutulod para sa parehong pagbasa, na pigrerepaso an praktis bilang "pre-Kristiyano, agraryo", asin sa kahurihurihi sarong natatada kan materyal na kultura kan Dacian.  Sa kabaliktaran, an ibang mga iskolar nagbugtak kan mga ugat  Caloian sa Romanong Dacia, na may mga pag-arog sa kulto kan Argei .  Magpoon sa mga sinurat ni Marcu Beza, an mga parasiyasat nagtutok sa kagadanan-asin-pagkamundag-liwat na sangkap kan praktis, na nagbubugtak nin mga koneksyon sa pag-oltanan kan mga Caloian asin manlaen-laen na relihiyon kan Suanoy na Haraning Sirangan —na may partikular na pokus sa Dumuzid asin Attis .  Si Ciubotaru asin Ciubotaru naglaladawan kan Caloian bilang "tibaad Thracian ", asin nagnotar nin mga pagkakaagid sa parehong Attis asin Dumuzid—alagad man ki Baldr, Xipe Totec asin Yarilo ; an ritwal sa mga detalye kaini, sabi ninda, nakakaagid na gayo sa saro na makukua sa mga Shapsug .  An parasurat na si Victor Eftimiu nagtutulod na an tulos na ginikanan  Caloian yaon sa paganismong Eslavo, bilang sarong lokalisadong pag-awit kan kulto kan Morena ;  imbes, an folklorist na si Mihail Vulpescu nagtatampok nin mga pagkakaagid sa kulto ni Adonis .  Si Ceaușescu nagproponer nin sarong henerikong pagbasa kan pigurin mismo bilang sarong "effigy kan diyos nin uran". 

Igwa man nin mahalagang pagkakapareho sa pag-ultanan kan Romanian Caloian asin Germenchuk, na yaon sa osipon kan Bulgaria, na kun saen an mga tradisyon kan timog na Romaniano lubos na magkataraid.  Dawa ngani si Gherman pinatunayan bilang alternatibo para sa Caloian sa Muntenia,  an nagkapirang iba pang mga pag-iterar kan ritwal kan Romaniano mayo nin midbid na katumbas sa arin man na kultura.  An pangaran kan (S)caloian, baga man o bako nagpapahiling kan ginikanan kaini, posibleng sarong paghiram sa Griyegong onomastics ;  an komparatistang si Francis Lebrun nagnotar kan pag-eksister nin sarong awit na Khaloïánnis (Χαλοΐάννης) sa osipon na Griyego, na nagproponer na ini igwa nin mga ugali sa ritwal kan Romania.  An linggwistang si Petre Coman nagberipikar kan pag-eksister kan tataramon na loián, na ginagamit para sa "uran" sa diyalektong Romaniano kan Măcin . An saro pang linggwista, si George Giuglea, nagsabi kan parsial na sinonimo kaini sa Albanianong llohë (" sleet ") asin sa Romanianong noian ("delusyon"). Si Giuglea orog pang nagrason na an sarong dating makahulogan na paglakop kan loián iyo an magpapaliwanag kan (S)caloian, partikularmente an "ideya kaini nin uran, nin tubig". 

An pangaran na nanonongod sa parehong pigurine asin ritwal nakaakit man nin atensyon huli sa mga hipotetikal na koneksyon kaini sa Ikaduwang Imperyo nin Bulgaria, na nagkokontrol kan mga teritoryo sa mag-ibong na gilid kan Danube . An pilologo na si Vasile Bogrea nahihiling an Caloian bilang orihinal na posibleng pagsambit sa sarong ika-12 siglong Bulgarian Tsar, si Ioannitsa (Ioniță) Kaloyan, na midbid sa Griyego bilang Skyloioannes (na nagpapaliwanag kan mga konteksto kun saen ginagamit an Scaloian ). Alagad, si Bogrea nagpapatanid na an ginikanan pwedeng magin an Romanian na nombre (s)căluș, na iyo an magkokonektar kan Caloian sa Călușari fraternity.  An heograpo na si Constantin Brătescu naggagamit nin mga ritwal kan Caloian sa Norteng Dobruja bilang ebidensya "na an sarong medyo mahiwas na lugar" kan Norteng Dobruja ineerokan kan mga proto-Romanianong Vlach durante kan imperyo ni Ioannitsa.  Kan 2017, an mga etnolohista na si Delia-Anamaria Răchișan asin Călin-Teodor Morariu nagsabi kan ginikanan kan pangaran sa Slavonic kalŭ (kalъ), na an boot sabihon "ati", dawa ngani nagsabi man na "an iba pig-ugnay an praktis sa pangaran ni Tsar Ioniță" o kinua ini ki Juan Bautista .  An Slavonic na pinaghalean pigproponer man kaidto ni Pericle Papahagi asin Ion Aurel Candrea, na nagsusuherir nin kale an ("dilaw na dalipay"). 

 Paglakop asin pagbabago 
Si Săulescu an pinakaenot na nagrekord kan Caloian mantang nasaksihan niya ini sa Solnopan na Moldavia.  Kan 1915, aram ni Burada na ini nag-eeksister sana sa "pirang mga baryo" kan Muntenia— mga kondado nin Brăila, Buzău, Ialomița —asin saro sanang lokalidad kan Sulnupan na Moldavia—na iyo an Hermeziu, Kondado nin Iași .  Sa mga ini idinagdag niya an Northern Dobruja's Tulcea County —na an pigurin, na eksklusibong midbid digdi bilang Scaloian, na itinapok sa Danube.  An Caloian asin an mga variant kaini midbid sana sa nagkapirang parte kan Transylvania, asin dai nanggad nagin popular duman, posibleng huli sa sarong espesipikong marhay na pagbabawal na ipinaotob durante kan Repormasyon —na midbid na pig-aplikar laban sa mga Călușari, kan 1675.  An etnolohista na si Pamfil Bilțiu nagsasabi na an sarong dai nginaranan na ritwal nin paggibo nin uran pirmeng ginigibo sa rehiyon na iyan, sagkod sa huring kabtang kan ika-20 siglo. Susog ki Bilțiu, ini midbid pa man giraray kan mga gurang na babae kan Leordina asin iba pang mga baryo sa Maramureș County, na nagigirumdoman an mga pigurin na gibo sa tela o dalipay.  Mientras tanto, an kaugalean naglakop na sa mga lugar sa sirangan: sarong report kan 1920 an nagsasabi na an Caloian ginigibo kan mga Gagauz asin mga Romaniano kan Vulcănești, sa Bessarabia (ngonyan Gagauzia, Republika nin Moldova ). 

Susog ki Pop, an ritwal igwa nin "mas dakulang lugar" kisa sa parati na minimidbid, dawa ngani an mga pinaghalian arog kan Muma ploii ("Ina nin Uran"), sa Oltenia, asin Cheloșag sa Ferești sa Sulnupan na Moldavia. Siring sa saiyang sinabi, an Muma ploii igwa man nin seremonya nin paglubong asin mga litanya na "garo baga mga variant sana kan mga kanta kan Scaloian ."  Si Ciubotaru asin Ciubotaru nagtutukdo sa parehong isyu sa pagrisa na an Caloian asin an pinaka-archaic na mga porma kaini minalataw sa pinakasur na Moldavia, mantang an mga heterodox na klase mas naeenot sa mga rural na lugar na namumugtak sa amihanan, kaiba an nagkapirang lugar kan Bukovina . Kabali sa mga halimbawa an Ploița asin Ploițica ("Rainy Girl") sa Focuri, Păpușa ("Doll") sa Horodniceni, asin Mama secetei ("Ina kan Tigmara") sa Heleșteni asin Santa Mare .  An huring pag-ampon may koneksyon sa paggamit kan mga komun na pangaran nin babae, arog kan kaso ki Aglăița kan Concești asin Havârna, Catrina kan Lungani, asin Maricica kan Vorona .  An mga kaugalian na may relasyon sa Caloian na minalataw sa irarom nin manlaen-laen na porma pinag-aadalan man asin pinag-olayan kan ibang mga folklorist. Narisa ninda (arog ki Adrian Fochi) na an Caloian dapat na hilingon bilang sarong espesipikong inkarnasyon nin sarong ritwal na kadaklan naggagamit nin mga babaeng pigurin sa irarom nin kadakol na ibang pangaran, kabali an Caloiana, Ploaia ("An Uran"), asin Maica Călătoarea ("Inang Parabiyahe").  Partikularmente sa Oltenia, an babaeng pigurin hinagad na magseguro nin kadakol na uran, mantang an sarong lalaki, si Tatăl Soarelui ("Ama kan Aldaw"), ilinubong sa kataid niya tanganing maseguro na an mga uran mapundo man. An kambal na mga lobong na ini pwede man na makakua nin pag-uyon kan klero kan Ortodokso—sa Leu, an sagin-sagin na lobong kalabot an pag-agi sa patyo kan simbahan.  Solnopan kan Transylvania, an mga Romaniano kan Hungary "mayo nin paggirumdom kan mga Caloian ".  Nagmarka sinda nin sarong kapiyestahan na midbid bilang Paștele morțîlor [   ("Easter of the Dead"), kun saen sinda nag-aapon nin mga itlog sa mga salog, asin igwa man nin Păpărugă bilang sarong lokalisadong Dodola ; an iba naggibo nin Muma ploii sa sarong separadong okasyon, na ginagamit sana an dalipay na ginamit sa paggibo nin sarong hurnohan na cob . 

Si Pop nagtutulod na an mga ritwal kan Caloian maingat na pinapagdanay sa nagkapirang komunidad kan mas tradisyonal na mga tawo, bilang "mga kaugalean na an padagos na praktis igwa nin mahalagang interes sa bilog na komunidad", asin "bako nanggad na pag-aling-aling nin mga aki"; sa ibong kaini, ibinareta niya na si Caloian nagadan na kan 1999, kan an saiyang pagsiyasat ipinublikar.  Siring man, si Răchișan asin Morariu nagsabi na, arog kan parehong Dodola asin Caloian nagtitindog bilang "mga kaugalean sa agrikultura na ginigibo kan mga kaakian tanganing makinabang an komunidad, asin dai dapat pagsalaon na mga kawat nin mga kaakian."  Susog ki Ceaușescu, an praktis na ini nagin " folklore kan mga kaakian " huli sa mga pag-uswag sa agrikultura, na iyo an nagpangyari na an mga sagradong funksyon kaini magin daing kamanungdanan sa sosyedad. 

Kan 1973, ipinublikar ni Valeriu Anania an saiyang dula na Greul Pământului ("Gabat kan Kinaban", o "Pagbados sa Kinaban"), na sarong mitopoeya ni Caloianul bilang an "mitong Vlach". Ilinaladawan ni Anania si Tsar Ioannitsa bilang sarong eroe kan Vlach na an kagadanan kaipuhan para sa kaligtasan kan saiyang mga paryentes, asin an paglubong sa irarom kan mayor na kuta kan mga Vlach nagpapakusog kan saindang presensya sa kasaysayan.  An dula nag-iisip man kan mga ginikanan ni Io, na kaidto ginamit bilang sarong introduktibong titulo kan mga namamahala sa Romania, na nagsusuherir na ini an "banhi" kan pangaran ni Ioannitsa, asin sarong paggirumdom kan saiyang sakripisyo.  An obra ni Anania sinundan kan 1975 kan nobela ni Ion Lăncrănjan, Caloianul, na nagtutukdo sa munyikang gibo sa dalipay bilang sarong eksistensyal na metapora—an bida, si Alexandru Ghețea, ipinapahiling na nagagadan nin "dakulang" kagadanan, arog kan "pagmukna nin makinis na dalipay."  An siring na imahe inapod ni Ion Gheorghe sa saiyang 1976 na tomo nin rawitdawit, Noimele ("An mga Kahulugan").  An pangaran kan ritwal binuhay man giraray kan mga paraprodusir nin arak sa Romania, na an Crama Oprișor nagmemerkado bilang Caloian kan mga klase kaini na Fetească neagră, rosé asin Merlot . 

 Mga Nota 

 Mga Toltolan 

 Mihaela Bucin, "Obiceiuri populare dintre Paști și Rusalii", in Ernő Eperjessy, Alexandru Hoțopan (eds.), Din tradițiile populare ale românilor din Ungaria. A magyarországi románok néprajza, Vol. 10, pp. 78–88. Budapest: Magyar Néprajzi Társaság, 1995.  
 Teodor Burada, Istoria teatrului în Moldova. Volumul I. Iași: Institutul de Arte Grafice N. V. Ștefaniu & Comp, 1915.
 Anca Ceaușescu, "Obiceiuri și practici rituale privind fertilitatea pământului", in Arhivele Olteniei, Issue 34/2020, pp. 305–314.
 Ion H. Ciubotaru, Silvia Ciubotaru, "Obiceiurile agrare – o dominantă a culturii populare din Moldova", in Anuar de Lingvistică și Istorie Literară, Vol. XXIX, 1983–1984, pp. 107–130.
 Doina Pologea, "Valeriu Anania: Greul Pământului or the Myth of the Land that Turns into Sky", in Iulian Boldea (ed.), Discourse as a Form of Multiculturalism in Literature and Communication, pp. 1681–1689. Tîrgu-Mureș: Arhipelag XXI Press, 2015.  ISBN 978-606-8624-21-1
 Mihai Pop, Obiceiuri tradiționale românești. Bucharest: Editura Univers, 1999.  ISBN 973-34-0622-8
 Delia-Anamaria Răchișan, Călin-Teodor Morariu, "Nume de sărbători între sacru și profan", in Ovidiu Felecan (ed.), Numele și numirea. Actele Conferinței Internaționale de Onomastică. Ediția a IV-a: Sacred and Profane in Onomastics, pp. 1005–1015. Cluj-Napoca: Editura Mega & Editura Argonaut, 2017.
 Alexandru Rosetti et al., Istoria literaturii romîne, I. Bucharest: Editura Academiei, 1964.

 Hilingon man 

 Omek Tannou
Kategorya:Pages with unreviewed translations