Tataramon na Pangasinense
{{Infobox language
|name=Pangasinan
|altname=Pangasinense
|states=[[Filipinas]]
|region=[[Rehiyong Iluko]] asin [[Katahawan na Luzon]]
|ethnicity=[[Mga Pangasinan]]
|speakers=1.2 milyon
|date=1990 sensus
|speakers2=Ika-9 na pigtataram na katutubong tataramon sa Filipinas
|ref=<ref>Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000</ref>
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Filipino|Filipino]]
|fam4=[[Mga tataramon na Amihanan na Filipino|Amihanan na Filipino]]
|fam5=[[Mga tataramon na Amihanan na Luzon|Amihanan na Luzon]]
|fam6=[[Mga tataramon na Habagatan–Katahawan na Kordilyera|Habagatan–Katahawan na Kordilyera]]
|fam7=Sur Kordilyera
|fam8=Pangasiniko
|script=[[Iskriturang Latin|Latin]];<br>''Historikal na [[Baybayin]]''
|nation= Rehiyunal na Tataramon sa [[Pilipinas]]
|agency=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]
|map=Pangasinan language map1.png
|mapcaption=Mga lugar kun saen pigtataram an Pangasinan segun sa Ethnologue
|iso2=pag
|iso3=pag
|lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=31-CGA-f 31-CGA-f]
|notice=IPA
}}
An '''Pangasinense'''  kabali sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo. Pigtataram an tataramon na Pangasinense kan sobra sa 2 milyon katawo sa provincia nin [[Pangasinan]], sa iba pang mga komunidad nin Pangasinan sa [[Filipinas]] asin significanteng bilang nin imigranteng Pangasinan sa [[Estados Unidos]]. Ini an pangenot na tataramon sa provincia nin Pangasinan na namómogták sa sulnopan-sentral na parte kan [[isla]] nin [[Luzon]] sa may [[Golpo kan Lingayen]]. Ini an pinakapigtataram kan kadaklan sa centro kan Pangasinan.

==Klasipikasyon==
Kaiba an tataramon na Pangasinan sa sanga kan [[mga tataramon na Malayo-Polinesyo]] kan pamilya nin [[mga tataramon na Austronesyo]].
<ref>{{cite web |author=Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. |title=Ethnologue:  Languages of the World, Fifteenth edition. |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pag}}</ref><ref>{{cite web |author=Fox, James J. |url=http://rspas.anu.edu.au/people/personal/foxxj_rspas/Comparative_Austronesian_Studies.pdf |format=PDF |title=Current Developments in Comparative Austronesian Studies |date=August 19–20, 2004 |access-date=2018-05-15 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003035713/http://rspas.anu.edu.au/people/personal/foxxj_rspas/Comparative_Austronesian_Studies.pdf |dead-url=yes }}</ref>
An Pangasinan pareho man sa ibang hararanai na magkakaugnay na [[mga tataramon kan Filipinas]], [[Tataramon na Indones|Indones]] sa [[Indonesya]], [[tataramon na Malayo|Malayo]] sa [[Malaysia]], [[Tataramon na Hawayano|Hawayano]] sa [[Hawaii]] asin [[Tataramon na Malgatse|Malagasy]] sa [[Madagaskar]].<ref>{{cite web |author=Greenhill, S. J., [[Robert Blust|Blust. R]], & Gray, R.D. (2003-2008) |title=The Austronesian Basic Vocabulary Database. |url=http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian}}</ref> Haranihon nin maray na kaugnay an tataramon na Pangasinan sa tataramon na [[Tataramon na Ibaloi|Ibaloi]] na pigtataram sa kataid kaining provincia kan [[Benguet]], mahihiling sa Norte kan Pangasinan.  Pigklasipikado an Pangasinan sa irarom kan grupo nin Pangasiniko kan mga tataramon.<ref>{{cite web |author=Ronald S. Himes |year=1998 |title=The Southern Cordilleran Group of Philippine Languages. |publisher= 
Oceanic Linguistics 37. 120-177 |url=https://www.jstor.org/stable/3623282
}}</ref>

An iba pang mga tataramon n Pangasiniko, iyo an minasunod:
*[[Tataramon na Ibaloi|Ibaloi]]
*[[Tataramon na Karao|Karao]]
*[[Tataramon na Iwaak|Iwaak]]
*[[Tataramon na Kalanguya|Kalanguya]]
*[[Tataramon na Kallahan|Kallahan]]

Primarya man na pigtataram an Pangasinan sa mga provincia kan [[Pangasinan]], [[Tarlac]], [[La Union]], asin [[Benguet]], dangan sa mga pirang lugar na kataid kaining mga provincia kan [[Zambales]], [[Nueva Ecija]], [[Aurora|Aurora]], asin [[Nueva Vizcaya]].


==Ponolohiya==

===Mga Patanog===

{| class="wikitable"
|-
!
! [[Inutan na patanog|Inutan]]
! [[Sentral na patanog|Sentral]]
! [[Hurihan na patanog|Hurihan]]
|-align=center
![[Sarado na patanog|Sarado]]
| {{IPA link|i}}
|
| {{IPA link|u}}
|-align=center
! [[Tahaw na patanog|Tahaw]]
|
| {{IPA link|ə}}
|
|-align=center
! [[Buka-tahaw na patanog|Buka-tahaw]]
| {{IPA link|ɛ}}
|
| {{IPA link|ɔ}}
|-align=center
! [[Buká na patanog|Buká]]
|
|{{IPA link|ä|a}}
|
|}

===Mga katanog===

{| class="wikitable"
|-
!colspan=2|
![[Bilabiyal na katanog|Bilabiyal]]
![[Dental na katanog|Dental]] /<br>[[Albeolaryo na katanog|Albeolaryo]]
![[Palatal na katanog|Palatal]]
![[Belaryo na katanog|Belaryo]]
![[Glotal na katanog|Glotal]]
|-align=center
! colspan=2 | [[Punduhang Nasal|Nasal]]
|{{IPA|m}}
|{{IPA|n}}
|
|{{IPA|ŋ}}
|
|-align=center
!rowspan=2 | [[Punduhan na katanog|Pundó]]
!<small>mayong boses</small>
|{{IPA|p}}
|{{IPA|t}}
|{{IPA|tʃ}}
|{{IPA|k}}
|{{IPA|ʔ}}
|-align=center
!<small>pigboses</small>
|{{IPA|b}}
|{{IPA|d}}
|{{IPA|dʒ}}
|{{IPA|ɡ}}
|
|-align=center
! colspan=2 | [[Prikatibong katanog|Prikatibo]]
|
|{{IPA|s}}
|{{IPA|ʃ}}
|
|
|-align=center
! colspan=2 | [[Flap na katanog|Flap]]
|
|{{IPA|ɾ}}
|
|
|
|-align=center
! colspan=2 | [[Approksimanteng katanog|Approximant]]
|
|{{IPA|l}}
|{{IPA|j}}
|{{IPA|w}}
|
|}

==Balanghayan==

===Estruktura kan Pangungusap===
Arog kan ibang [[mga tataramon na Malayo-Polinesyo]], an Pangasinan igwang [[berba–subhetibo–obhetibo]] orden kan taramon. An Pangasinan sarong [[agglutinatibo]]ng tataramon.

===Mga Pananglî===

====Personal====

{| border="1" cellpadding="2"
!&nbsp;
!Absolutibong Independente
!Absolutibong Enklitiko
!Ergatibo
!Oblique
|-
|'''1st singular nin tawo'''
|siák
| ak
| -k(o)
|ed siak
|-
|'''1st duwal nin tawo'''
|sikatá
| ita, ta
| -ta
|ed sikata
|-
|'''2nd singular nin tawo'''
|siká
| ka 
| -m(o)
|ed sika
|-
|'''3rd singular nin tawo'''
|sikató
| -, -a
| to
|ed sikato
|-
|'''1st inklusibong pangabusan nin tawo'''
|sikatayó
| itayo, tayo
| -tayo
|ed sikatayo
|-
|'''1st eksklusibong pangabusan nin tawo'''
|sikamí
| kamí
| mi
|ed sikami
|-
|'''2nd pangabusan nin tawo'''
|sikayó
|kayó
|yo
|ed sikayo
|-
|'''3rd pangabusan nin tawo'''
|sikara
|ira, ra
|da
|ed sikara
|}

===Mga Numero===
An Listahan kan mga puon saró hangan sampuló  [[Tataramon na Ingles|English]], [[Tataramon na Tagalog|Tagalog]], Pangasinan asin [[Tataramon na Bikol Sentral|Bikol Sentral]]

{| border="1" cellpadding="2"
!Ingles
!Tagalog
!Pangasinan
!Bikol Sentral
|-
|one
|isa
|sakey
|saró
|-
|two
|dalawa
|duara, dua
|duwá
|-
|three
|tatlo
|talora, talo
|toló
|-
|four
|apat
|apatira, apat
|apát
|-
|five
|lima
|limara, lima
|limá
|-
|six
|anim
|anemira, anem
|anóm
|-
|seven
|pito
|pitora, pito
|pitó
|-
|eight
|walo
|walora, walo
|waló
|-
|nine
|siyam
|siamira, siam
|siyám
|-
|ten
|sampu
|samplora, samplo
|sampuló
|}

Mga Kardinal na Numero:

{| border="1" cellpadding="2"
!Pangasinan
!Ingles
!Bikol Sentral
|-
|isa, sakey, san-
|one
|saró
|-
|dua, dua'ra (dua ira)
|two
|duwá
|-
|talo, -tlo, talo'ra (talo ira)
|three
|toló, tulo
|-
|apat, -pat, apatira (apat ira)
|four
|apát
|-
|lima, lima'ra (lima ira)
|five
|lima
|-
|anem, -nem, anemira (anem ira)
|six
|anóm
|-
|pito, pito'ra (pito ira)
|seven
|pitó
|-
|walo, walo'ra (walo ira)
|eight
|waló
|-
|siam, siamira (siam ira)
|nine
|siyám
|-
|polo, samplo (isa'n polo), samplo'ra (isa'n polo ira)
|tens, ten
|sampuló
|-
|lasus, sanlasus (isa'n lasus)
|hundreds, one hundred
|gatos, saróng gatos, sangatos
|-
|libo, sakey libo
|thousands, one thousand
|ribó, saróng ribó, sanribó
|-
|laksa, sanlaksa (isa'n laksa), sakey a laksa
|ten thousands, ten thousand
|sampulong ribó
|}

==Alpabeto==
An Modernong Pangasinan igwa 27 nin mga letra, na an 26 na mga letra kaini nakaiba sa [[ISO basic Latin alphabet|basic Latin alphabet]] asin an Pangasinan na diptongong ''ng'':

{|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;"
|- 	 
|bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="27" | '''[[Capital letters|Majuscule Forms]]''' (also called '''uppercase''' or '''capital letters''')
|-
|width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ng (digraph)|NG]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[Q]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[X]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]]
|- 	
|align="center" colspan="27" | '''[[Lower case|Minuscule Forms]]''' (also called '''lowercase''' or '''small letters''')
|-
|align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|q||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|v||align="center"|w||align="center"|x||align="center"|y||align="center"|z
|}

==Mga Toltolan==
{{Reflist}}
==External links==
{{InterWiki|code=pag}}
{{Wikivoyage|Pangasinan phrasebook|Pangasinan|a phrasebook}}
* [https://news.mb.com.ph/2018/12/15/reviving-a-dying-language/ Pangasinan as a dying language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403190452/https://news.mb.com.ph/2018/12/15/reviving-a-dying-language/ |date=2019-04-03 }}
* [http://bansa.org/dictionaries/pag/ Bansa Pangasinan-English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215062243/http://www.bansa.org/dictionaries/pag/ |date=2017-12-15 }}
* [http://pag.wiktionary.org Pangasinan Wiktionary]
* [https://web.archive.org/web/20170503020518/http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/ Austronesian Basic Vocabulary Database]
* [http://punch.dagupan.com Sunday Punch]
* [http://www.sunstar.com.ph/pangasinan Sun Star Pangasinan]
* [https://web.archive.org/web/20060426013017/http://pangasinanstar.prepys.com/ Pangasinan Star]
* [http://www.dalityapi.com/ Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20071017200326/http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/03/yehey/top_stories/20070903top6.html Globalization killing Pangasinan language]
* [https://web.archive.org/web/20090704210246/http://globalnation.inquirer.net/features/features/view_article.php?article_id=70216 Pangasinan language is alive and kicking (Philippine Daily Inquirer, June 8, 2007)]
* [http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/02/yehey/top_stories/20070902top1.html Dying languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302181144/http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/02/yehey/top_stories/20070902top1.html |date=2009-03-02 }}
* [https://books.google.com/books?id=dbFAiatnnjEC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false Pangasinan-Spanish Dictionary], by Lorenzo Fernandez Cosgata, published in 1865.

{{Mga tataramon na Filipino}}
{{mga tataramon kan Filipinas}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Tataramon na Pangasinan}}
[[Kategorya:Tataramon na Pangasinan| ]]
[[Kategorya:Mga tataramon na Habagatan-Katahawan na Kordilyera]]
[[Kategorya:Verb–subject–object languages]]
[[Kategorya:Mga tataramon na Aglutinatibo]]
{{Stub}}
An Pangasinense  kabali sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo. Pigtataram an tataramon na Pangasinense kan sobra sa 2 milyon katawo sa provincia nin Pangasinan, sa iba pang mga komunidad nin Pangasinan sa Filipinas asin significanteng bilang nin imigranteng Pangasinan sa Estados Unidos. Ini an pangenot na tataramon sa provincia nin Pangasinan na namómogták sa sulnopan-sentral na parte kan isla nin Luzon sa may Golpo kan Lingayen. Ini an pinakapigtataram kan kadaklan sa centro kan Pangasinan.

Klasipikasyon
Kaiba an tataramon na Pangasinan sa sanga kan mga tataramon na Malayo-Polinesyo kan pamilya nin mga tataramon na Austronesyo.

An Pangasinan pareho man sa ibang hararanai na magkakaugnay na mga tataramon kan Filipinas, Indones sa Indonesya, Malayo sa Malaysia, Hawayano sa Hawaii asin Malagasy sa Madagaskar. Haranihon nin maray na kaugnay an tataramon na Pangasinan sa tataramon na Ibaloi na pigtataram sa kataid kaining provincia kan Benguet, mahihiling sa Norte kan Pangasinan.  Pigklasipikado an Pangasinan sa irarom kan grupo nin Pangasiniko kan mga tataramon.

An iba pang mga tataramon n Pangasiniko, iyo an minasunod:
Ibaloi
Karao
Iwaak
Kalanguya
Kallahan

Primarya man na pigtataram an Pangasinan sa mga provincia kan Pangasinan, Tarlac, La Union, asin Benguet, dangan sa mga pirang lugar na kataid kaining mga provincia kan Zambales, Nueva Ecija, Aurora, asin Nueva Vizcaya.

Ponolohiya

Mga Patanog

 Inutan Sentral HurihanSarado   Tahaw  Buka-tahaw   Buká

Mga katanog

BilabiyalDental /AlbeolaryoPalatalBelaryoGlotal Nasal Pundómayong bosespigboses Prikatibo Flap Approximant

Balanghayan

Estruktura kan Pangungusap
Arog kan ibang mga tataramon na Malayo-Polinesyo, an Pangasinan igwang berba–subhetibo–obhetibo orden kan taramon. An Pangasinan sarong agglutinatibong tataramon.

Mga Pananglî

Personal

 Absolutibong IndependenteAbsolutibong EnklitikoErgatiboOblique1st singular nin tawosiák ak -k(o)ed siak1st duwal nin tawosikatá ita, ta -taed sikata2nd singular nin tawosiká ka  -m(o)ed sika3rd singular nin tawosikató -, -a toed sikato1st inklusibong pangabusan nin tawosikatayó itayo, tayo -tayoed sikatayo1st eksklusibong pangabusan nin tawosikamí kamí mied sikami2nd pangabusan nin tawosikayókayóyoed sikayo3rd pangabusan nin tawosikaraira, radaed sikara

Mga Numero
An Listahan kan mga puon saró hangan sampuló  English, Tagalog, Pangasinan asin Bikol Sentral

InglesTagalogPangasinanBikol Sentraloneisasakeysarótwodalawaduara, duaduwáthreetatlotalora, talotolófourapatapatira, apatapátfivelimalimara, limalimásixanimanemira, anemanómsevenpitopitora, pitopitóeightwalowalora, walowalóninesiyamsiamira, siamsiyámtensampusamplora, samplosampuló

Mga Kardinal na Numero:

PangasinanInglesBikol Sentralisa, sakey, san-onesaródua, dua'ra (dua ira)twoduwátalo, -tlo, talo'ra (talo ira)threetoló, tuloapat, -pat, apatira (apat ira)fourapátlima, lima'ra (lima ira)fivelimaanem, -nem, anemira (anem ira)sixanómpito, pito'ra (pito ira)sevenpitówalo, walo'ra (walo ira)eightwalósiam, siamira (siam ira)ninesiyámpolo, samplo (isa'n polo), samplo'ra (isa'n polo ira)tens, tensampulólasus, sanlasus (isa'n lasus)hundreds, one hundredgatos, saróng gatos, sangatoslibo, sakey libothousands, one thousandribó, saróng ribó, sanribólaksa, sanlaksa (isa'n laksa), sakey a laksaten thousands, ten thousandsampulong ribó

Alpabeto
An Modernong Pangasinan igwa 27 nin mga letra, na an 26 na mga letra kaini nakaiba sa basic Latin alphabet asin an Pangasinan na diptongong ng:

 Majuscule Forms (also called uppercase or capital letters)ABCDEFGHIJKLMNNGOPQRSTUVWXYZ Minuscule Forms (also called lowercase or small letters)abcdefghijklmnngopqrstuvwxyz

Mga Toltolan

External links

 Pangasinan as a dying language 
 Bansa Pangasinan-English Dictionary 
 Pangasinan Wiktionary
 Austronesian Basic Vocabulary Database
 Sunday Punch
 Sun Star Pangasinan
 Pangasinan Star
 Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature 
 Globalization killing Pangasinan language
 Pangasinan language is alive and kicking (Philippine Daily Inquirer, June 8, 2007)
 Dying languages 
 Pangasinan-Spanish Dictionary, by Lorenzo Fernandez Cosgata, published in 1865.

 
Kategorya:Mga tataramon na Habagatan-Katahawan na Kordilyera
Kategorya:Verb–subject–object languages
Kategorya:Mga tataramon na Aglutinatibo