Diyalektong Tokyo
{{Short description|Diyalektong kan Hapon na piggagamit sa Tokyo}}
{{Infobox tataramon
|name          = Diyalektong Tokyo
|nativename    = 
|states        = [[Hapon]]
|region        = [[Tōkyō]]
|speakers      =? 
|date          = 
|ref           = 
|familycolor   = Altaiko
|fam1          = [[Mga tataramon na Haponiko|Haponiko]]
|fam2          = [[Tataramon na Hapon|Hapon]]
|fam3          = [[Kasubangan na Hapon]]
|fam4          = [[Diyalektong Kantō|Kantō]]
|fam5          = Kasulnopan
|isoexception  = dialect
|glotto        = toky1238
|glottorefname = Tōkyō 
|lingua        = 
|ietf          = ja-u-sd-jp13
}}
An '''Diyalektong Tokyo''' ({{nihongo||東京方言, 東京弁, 東京語|Tōkyō hōgen, Tōkyō-ben, Tōkyō-go}}) sarong barayti nin [[tataramon na Hapon]] na ipigtataram sa modernong [[Tokyo]]. Karaniwan ining pigkokonsiderar na Estandarteng Hapon, alagad igwang pirang jargon asin doon na partikular sa Tokyo na iba sa pirang lugar asin mga klase sa sosyudad. 
[[File:Yamanote Shitamachi.gif|thumb|300px|Yamanote (pula) asin Shitamachi (bughaw)]]

== Pangkagabsan-na-ideya ==
{{See also|Yamanote asin Shitamachi#talumpati}}
An mga tradisyonal na diyalekto sa katahawan na Tokyo parating natitipo sa duwang grupo: An {{nihongo|'''diyalektong Yamanote'''|山の手言葉|Yamanote kotoba}} asin {{nihongo|'''diyakektong Shitamachi'''|下町言葉|Shitamachi kotoba}}. An diyalektong Yamanote, katangian nin gurang na haralangkaw na tipo gikan  sa lugar kan Yamanote. An karaniwang tataramon na Hapon nakasusog sa diyalektong Yamanote kadtong [[panahon nin Meiji]]. An diyalektong Shitamachi sarong diyalektong working-class, asin pinapanatili kaini an mga tampok nin [[Edo]] [[Chōnin]] ([[Edokko]]) speech (hilingon an [[Amay na Modernong Hapon]]), kaya inaapod man na {{nihongo|'''diyalektong Edo'''|江戸言葉, 江戸弁|Edo kotoba, Edo-ben}}. An estilong Tokyo na [[rakugo]], parating kinakawat sa diyalektong Shitamachi.

Nagpoon an diyalektong Tokyo sa pagtugdas ni [[Tokugawa Ieyasu]] kan Edo. Nagrilipat sa bilog na nasyon an darakulang grupo nin mga tawo, na nagtataram nin manlainlain na diyalekto. An [[diyalektong Kansai|diyalektong Kyoto]] iyo an [[prehistiyusong tataramon]] kaidto na panahon aain makusog na nakaimpluwensya sa diyalektong Edo kadtong inot na parte kan [[Panahon nin Edo]]; nag-uswag an diyalekto sa laog kan pinakadakulang syudad sa Japan asin naging bagong prestihiyo na tataramon sa huring parte kan panahon nin Edo. Nin huli ta sa kakaibang uusipon kaini, lalo na katakod kan diyalektong Kyoto, an Tokyo sarong [[isla nin tataramon]] sa [[rehiyon Kantō]]. Halimbawa, nailaladawan an mga tradisyonal na diyalektong Kanto sa paagi kan paggamit nin bolisyunal asin presumptive suffix -''be'', na bihirang piggagamit sa Tokyo.

== Palatanugan==
{{See also|Amay na Modernong Hapon#Ponolohiya}}
An diyalektong Shitamachi iyo an panginot na midbid sa kawaran nin pagkakaiba sa tanga kan pirang mga ponema na naiiba sa Estandarteng Hapon. Pinakatanyag, nag-neutralize ining {{IPA|[çi]}} asin {{IPA|[ɕi]}} kaya an {{transl|ja|shiohigari}} ("pagtitipon nin tahong (shellfish)") nagiging {{transl|ja|shioshigari}}, aain an {{transl|ja|shichi}} ("pito") nagiging {{transl|ja|hichi}}. Arog pa man kaiyan, bantog ini sa hampangan na {{IPA|[ɕu͍]}} {{IPA|[d͡ʑu͍]}} pasiring sa {{IPA|[ɕi]}} {{IPA|[d͡ʑi]}} lugod an [[Shinjuku, Tokyo|Shinjuku]] nagiging {{transl|ja|Shinjiku}}, asin {{transl|ja|shujutsu}} ("operasyon") nagiging {{transl|ja|shijitsu}}.

An saro pang kamangno-mangno na tampok iyo an [[monoptonggo]]isasyon kan {{IPA|[ai ae ie oi]}} pasiring sa {{IPA|[eː]}} sa diyalektong Shitamachi. Ehemplo na sana, an {{transl|ja|hidoi}} ("kakila-kilabot") nagiging {{transl|ja|shidee}}, asin an {{transl|ja|taihen da}} ("Grabe man") nagiging {{transl|ja|teehen da}}. Piggagamit an tampok na ini sa Estandarteng Hapon bilang impormal na panlalaking panaram arog kan {{transl|ja|wakan'nee}} ({{transl|ja|wakaranai}} "dai ko aram") asin {{transl|ja|sugee}} ({{transl|ja|sugoi}} "urag").

Sa kadugangan, pigsasayod an {{IPA|/r/}} bilang sarong [[trill consonant|trill]] {{IPA|[r]}} paduman sa maghatod nin bulgar na pananarinari sa panaran kan Shitamachi. Sa impormal na pagtataram, an interbokalikong {{IPA|/r/}} minsan nagsasangli sa {{IPA|[ɴ]}} o [[sokuon]] kaya an {{transl|ja|okaerinasai}} nagiging {{transl|ja|okaen'nasai}} ("Maugmang pagdatong sa harong") asin an {{transl|ja|sō suru to}} nagiging {{transl|ja|sō sutto}} ("pagkatapos, asin arog kaito").

=== Piltik nin doon===
Pigsasayod an pirang mga salita na magkaiba nin pitch accent sa tanga kan Yamanote asin Shitamachi. Karaniwan an mga minasunod na kataga, mga halimbawa:
* {{transl|ja|Bandō}} (ibang pangaran kan Rehiyon Kantō): doon sa ''ba'' sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.
* {{transl|ja|saka}} ("dalisdis"): doon sa ''ka'' sa Yamanote, sa ''sa'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|tsugi}} ("sunod"): doon sa ''gi'' sa Yamanote, sa ''tsu'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|sushi}}: doon sa ''shi'' sa Yamanote, sa ''su'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|suna}} ("baybay"): daing doon sa Yamanote, doon sa ''na'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|asahi}} ("pang-agang saldang"): may doon sa ''a'' sa Yamanote, sa ''sa'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|aniki}} ("kuya"): doon sa ''a'' sa Yamanote, sa ''ni'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|itsumo}} ("pirmi, gihapon"): doon sa ''i'' sa Yamanote, sa ''tsu'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|hanashi}} ("ulay"): daing doon sa Yamanote, igwang doon sa ''na'' sa Shitamachi.
* {{transl|ja|tamago}} ("sugok/bunay"): may doon sa ''ma'' sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.
* daing doon na kataga -''sama'' ([[mga parangal kan Hapon|sarong honoripiko]]): igwang doon sa ''sa'' sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.

== Gramatika ==
Kadaklan sa mga tampok na gramatika kan diyalektong Tokyo magkapareho sa kolokyal na porma kan Estandarteng Hapon arog kan mga halimbawa na nasambit [[Gramatikang Hapon#Mga kolokyal na kontraksyon|digdi]]. Kabali sa mga risang-risa na katangian kan diyalektong Tokyo an parati na paggamit kan [[Mga partikulo kan Hapon|partikulong panmati]] na ''sa'', na haros kaparehas sa "arog kan" arog kan piggagamit sa islang nin [[Amerikanong Ingles]]; ''tsū'' (karaniwan na estilo) asin ''tee'' (estilong Shitamachi), imbes kan {{transl|ja|to iu}} ("sabihon na" o "apudon na"); an parati na paggamit kan doon na [[sentence-final particle]] na ''dai'' o ''dee'' sa Shitamachi, nabantog sa tipikal na Shitamachi verbal shot na {{transl|ja|teyandee!}} ({{transl|ja|[nani o] itte iyagaru n dai!}}, "Anong pinagpaparataram mo!?").

Sa kasaysayan, kulang an mga diyalektong Kanto sa {{transl|ja|[[Honorific speech in Japanese|keigo]]}} (honorific speech). Arog pa man kaito, nin huli ta sa koneksyon kaini sa Kyoto asin sa pagsasapin-sapin kan syudad na sosyudad, igwa na sa ngunyan an diyalekto kan Tokyo nin pinong sistema nin keigo. Panginot na midbid an diyalektong Yamanote sa geabeng paggamit nin keigo asin kan kopulang keigo na {{transl|ja|zamasu}} o {{transl|ja|zāmasu}}, minsan {{transl|ja|zansu}}, hali sa {{transl|ja|gozaimasu}}. Midbid man na katagang Keigo an imperatibong modo nin kagayunan-boot na {{transl|ja|asobase}} o {{transl|ja|asubase}} is na gikan sa tradisyunal na diyalektong Tokyo. Ehemplo, "Hindi mo daw ako hahalaton?" ipigpakis para sa {{transl|ja|o-machi kudasai}} sa Estandarteng na Hapon, asin an {{transl|ja|o-machi asobase}} sa tradisyunal na diyalektong Tokyo.

== Bokabularyo ==
Bagama't may kaiba man ining pirang natatanging kataga, ini urog na dai namimidbidan sa komon na panaram kan Tokyo apwera sa ponolohiya. An mga bantog na katagang Shitamachi iyo an pagraraway na {{transl|ja|berabōme!}} o {{transl|ja|beranmee!}} (panlalaking panaram nin Shitamachi, karaniwan na midbid sa {{transl|ja|Beranmee kuchō}} o "Beranmee tone"), {{transl|ja|atabō}} para sa {{transl|ja|atarimae}} "syempre", {{transl|ja|mattsugu}} para sa {{transl|ja|massugu}} "tanos" asin {{transl|ja|choito}} para sa {{transl|ja|chotto}} "saglit, halat sana." An {{transl|ja|Atashi}} iyo an inot na tawong pambabaye na panangli sa Estandarteng Hapon, alagad sa diyalektong Shitamachi, parati ining piggagamit kan kapwa lalaki asin babaye. An sarong doon na prefixo na ''o'' parati na piggagamit sa mga panhiro na arog kan {{transl|ja|oppajimeru}} para sa {{transl|ja|hajimeru}} "magpoon" asin {{transl|ja|ottamageru}} para sa {{transl|ja|tamageru}} "para magulat."

== Bagong diyalektong Tokyo ==
Mahihiling pa man nanggad an mga tradisyonal na diyalekto na Tokyo na piggagamit sa fiction, alagad kadaklan sa mga pamilyang nag-iirok sa Tokyo sa ngunyan nagtataram nin Estandarteng Hapon. Haros mayo na an pagkakaiba sa tanga kan  Shitamachi asin Yamanote.

Sa kasaysayan, kadakol na tawo an naglipat sa Tokyo gikan sa manlainlain na mga rehiyon asin pigdara kung minsan an saindang mga diyalekto sa Tokyo. Halimbawa, ''jan'' (じゃん), na sarong konstraksyon kan {{transl|ja|ja nai ka}} ("tama man baga adi?"), gikan sa [[diyalektong Tōkai–Tōsan]] sa paagi kan [[Prepekturang Kanagawa|Kanagawa]] asin [[Kasulnopan na Tokyo|Tama]], asin an {{transl|ja|chigakatta}}, na sarong bakong estandarteng porma kan {{transl|ja|chigatta}} ("nalalain ini"), naggikan ini sa mga diyalektong [[Prepekturang Fukushima|Fukushima]] asin [[Prepekturang Tochigi|Tochigi]].<ref>{{Cite book | author = Fumio Inoue (井上史雄) | title = Nihongo Watching | publisher = The Iwanami Shoten (岩波書店) | year = 1998 | location = Tōkyō | language = Japanese | isbn = 978-4-00-430540-8 }}</ref>

== Mga toltolan ==
{{reflist}}
* {{Cite book | editor = Teruo Hirayama (平山輝男) etc | author = Kazue Akinaga (秋永一枝) etc | title = Nihon no Kotoba series 13, Tōkyō-to no Kotoba | publisher = The Meiji Shoin (明治書院) | year = 2007 | location = Tōkyō | language = Hapon | isbn = 978-4-625-62400-1 }}

{{Tataramon na Hapon}}

{{DEFAULTSORT:Diyalektong Tokyo}}
[[Kategorya:Mga diyalektong Hapon]]
[[Kategorya:Mga diyalekto sa lambang kinamumugtakan]]
[[Kategorya:Kultura sa Tokyo]]
An Diyalektong Tokyo () sarong barayti nin tataramon na Hapon na ipigtataram sa modernong Tokyo. Karaniwan ining pigkokonsiderar na Estandarteng Hapon, alagad igwang pirang jargon asin doon na partikular sa Tokyo na iba sa pirang lugar asin mga klase sa sosyudad. 
thumb|300px|Yamanote (pula) asin Shitamachi (bughaw)

 Pangkagabsan-na-ideya 

An mga tradisyonal na diyalekto sa katahawan na Tokyo parating natitipo sa duwang grupo: An  asin . An diyalektong Yamanote, katangian nin gurang na haralangkaw na tipo gikan  sa lugar kan Yamanote. An karaniwang tataramon na Hapon nakasusog sa diyalektong Yamanote kadtong panahon nin Meiji. An diyalektong Shitamachi sarong diyalektong working-class, asin pinapanatili kaini an mga tampok nin Edo Chōnin (Edokko) speech (hilingon an Amay na Modernong Hapon), kaya inaapod man na . An estilong Tokyo na rakugo, parating kinakawat sa diyalektong Shitamachi.

Nagpoon an diyalektong Tokyo sa pagtugdas ni Tokugawa Ieyasu kan Edo. Nagrilipat sa bilog na nasyon an darakulang grupo nin mga tawo, na nagtataram nin manlainlain na diyalekto. An diyalektong Kyoto iyo an prehistiyusong tataramon kaidto na panahon aain makusog na nakaimpluwensya sa diyalektong Edo kadtong inot na parte kan Panahon nin Edo; nag-uswag an diyalekto sa laog kan pinakadakulang syudad sa Japan asin naging bagong prestihiyo na tataramon sa huring parte kan panahon nin Edo. Nin huli ta sa kakaibang uusipon kaini, lalo na katakod kan diyalektong Kyoto, an Tokyo sarong isla nin tataramon sa rehiyon Kantō. Halimbawa, nailaladawan an mga tradisyonal na diyalektong Kanto sa paagi kan paggamit nin bolisyunal asin presumptive suffix -be, na bihirang piggagamit sa Tokyo.

 Palatanugan

An diyalektong Shitamachi iyo an panginot na midbid sa kawaran nin pagkakaiba sa tanga kan pirang mga ponema na naiiba sa Estandarteng Hapon. Pinakatanyag, nag-neutralize ining  asin  kaya an  ("pagtitipon nin tahong (shellfish)") nagiging , aain an  ("pito") nagiging . Arog pa man kaiyan, bantog ini sa hampangan na   pasiring sa   lugod an Shinjuku nagiging , asin  ("operasyon") nagiging .

An saro pang kamangno-mangno na tampok iyo an monoptonggoisasyon kan  pasiring sa  sa diyalektong Shitamachi. Ehemplo na sana, an  ("kakila-kilabot") nagiging , asin an  ("Grabe man") nagiging . Piggagamit an tampok na ini sa Estandarteng Hapon bilang impormal na panlalaking panaram arog kan  ( "dai ko aram") asin  ( "urag").

Sa kadugangan, pigsasayod an  bilang sarong trill  paduman sa maghatod nin bulgar na pananarinari sa panaran kan Shitamachi. Sa impormal na pagtataram, an interbokalikong  minsan nagsasangli sa  o sokuon kaya an  nagiging  ("Maugmang pagdatong sa harong") asin an  nagiging  ("pagkatapos, asin arog kaito").

 Piltik nin doon
Pigsasayod an pirang mga salita na magkaiba nin pitch accent sa tanga kan Yamanote asin Shitamachi. Karaniwan an mga minasunod na kataga, mga halimbawa:
  (ibang pangaran kan Rehiyon Kantō): doon sa ba sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.
  ("dalisdis"): doon sa ka sa Yamanote, sa sa sa Shitamachi.
  ("sunod"): doon sa gi sa Yamanote, sa tsu sa Shitamachi.
 : doon sa shi sa Yamanote, sa su sa Shitamachi.
  ("baybay"): daing doon sa Yamanote, doon sa na sa Shitamachi.
  ("pang-agang saldang"): may doon sa a sa Yamanote, sa sa sa Shitamachi.
  ("kuya"): doon sa a sa Yamanote, sa ni sa Shitamachi.
  ("pirmi, gihapon"): doon sa i sa Yamanote, sa tsu sa Shitamachi.
  ("ulay"): daing doon sa Yamanote, igwang doon sa na sa Shitamachi.
  ("sugok/bunay"): may doon sa ma sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.
 daing doon na kataga -sama (sarong honoripiko): igwang doon sa sa sa Yamanote, daing doon sa Shitamachi.

 Gramatika 
Kadaklan sa mga tampok na gramatika kan diyalektong Tokyo magkapareho sa kolokyal na porma kan Estandarteng Hapon arog kan mga halimbawa na nasambit digdi. Kabali sa mga risang-risa na katangian kan diyalektong Tokyo an parati na paggamit kan partikulong panmati na sa, na haros kaparehas sa "arog kan" arog kan piggagamit sa islang nin Amerikanong Ingles; tsū (karaniwan na estilo) asin tee (estilong Shitamachi), imbes kan  ("sabihon na" o "apudon na"); an parati na paggamit kan doon na sentence-final particle na dai o dee sa Shitamachi, nabantog sa tipikal na Shitamachi verbal shot na  (, "Anong pinagpaparataram mo!?").

Sa kasaysayan, kulang an mga diyalektong Kanto sa  (honorific speech). Arog pa man kaito, nin huli ta sa koneksyon kaini sa Kyoto asin sa pagsasapin-sapin kan syudad na sosyudad, igwa na sa ngunyan an diyalekto kan Tokyo nin pinong sistema nin keigo. Panginot na midbid an diyalektong Yamanote sa geabeng paggamit nin keigo asin kan kopulang keigo na  o , minsan , hali sa . Midbid man na katagang Keigo an imperatibong modo nin kagayunan-boot na  o  is na gikan sa tradisyunal na diyalektong Tokyo. Ehemplo, "Hindi mo daw ako hahalaton?" ipigpakis para sa  sa Estandarteng na Hapon, asin an  sa tradisyunal na diyalektong Tokyo.

 Bokabularyo 
Bagama't may kaiba man ining pirang natatanging kataga, ini urog na dai namimidbidan sa komon na panaram kan Tokyo apwera sa ponolohiya. An mga bantog na katagang Shitamachi iyo an pagraraway na  o  (panlalaking panaram nin Shitamachi, karaniwan na midbid sa  o "Beranmee tone"),  para sa  "syempre",  para sa  "tanos" asin  para sa  "saglit, halat sana." An  iyo an inot na tawong pambabaye na panangli sa Estandarteng Hapon, alagad sa diyalektong Shitamachi, parati ining piggagamit kan kapwa lalaki asin babaye. An sarong doon na prefixo na o parati na piggagamit sa mga panhiro na arog kan  para sa  "magpoon" asin  para sa  "para magulat."

 Bagong diyalektong Tokyo 
Mahihiling pa man nanggad an mga tradisyonal na diyalekto na Tokyo na piggagamit sa fiction, alagad kadaklan sa mga pamilyang nag-iirok sa Tokyo sa ngunyan nagtataram nin Estandarteng Hapon. Haros mayo na an pagkakaiba sa tanga kan  Shitamachi asin Yamanote.

Sa kasaysayan, kadakol na tawo an naglipat sa Tokyo gikan sa manlainlain na mga rehiyon asin pigdara kung minsan an saindang mga diyalekto sa Tokyo. Halimbawa, jan (じゃん), na sarong konstraksyon kan  ("tama man baga adi?"), gikan sa diyalektong Tōkai–Tōsan sa paagi kan Kanagawa asin Tama, asin an , na sarong bakong estandarteng porma kan  ("nalalain ini"), naggikan ini sa mga diyalektong Fukushima asin Tochigi.

 Mga toltolan 

 

Kategorya:Mga diyalektong Hapon
Kategorya:Mga diyalekto sa lambang kinamumugtakan
Kategorya:Kultura sa Tokyo