Si Pablo na Apostol
[[Ladawan:Rubens apostel paulus grt.jpg|thumb|Rubens apostel paulus ]]
Si Paul (pinangaranan na '''Saul ng Tarsus;''' c. 5 – c. 64/65 AD), na bistado bilang '''Paul the Apostle''' saka '''Saint Paul,''' sarong Kristiyanong apostol na nagbariwas nin mga tukdo ni '''Jesus''' sa '''enot  siglong mundo'''. Para sa iya mga kontribusyon sa '''Bagong Tipan,''' siya ay karaniwang itinuturing saro sa pinakamahalagang pigura  ka '''Apostolic Age,''' iminukna   niya ang pira sa mga  Kristiyanong Komunidad sa '''Asia Minor at Europe''' puon sa katahawan nin 40s hanggang katahawan  kan 50s AD.

An pangenot na gikanan nin impormasyon manongod sa buhay asin mga gibo ni Pablo iyo an Gibo kan librong [[Apostol]] sa Bagong Tipan asin kisuerra kabanga kan laog kaiyan an nagdokumento kaini. Si Pablo bakong saro sa Doseng Apostol, asin dai midbid si Jesus kan sia nabubuhay. Sigon sa Gibo, si Pablo namuhay bilang Fariseo asin nakikabtang sa paglamag kan enot na mga disipulo ni Jesus, posibleng an Judiong Griegong raspora buminalyo sa Kristianismo, [12] sa lugar nin Jerusalem, bago sia makombertir. Mga 1 na beses pagkatapos aprobaran an paggadan ki [[:en:Saint_Stephen|Stephen]].  Si Pablo nagbabaklay pasiring sa [[:en:Early_centers_of_Christianity#Damascus|Damascus]] tanganing manompongan nia duman an siisay man na Kristiano asin darahon sinda "sa Jerusalem".  kaudto, may liwanag na mas maliwanag kisa sa aldaw na nagsurungis sa palibot niya sagkod kan kairiba niya, kaya an gabos nahulog pasiring sa daga, asin si Cristo nagtataram nin berbal mapadapit ki Pablo manungod sa persekusyon kaini sa sarong bisyon. Huling nabuta, kaiba kan ipinagbuot sa saiya na maglaog sa siyudad, an saiyang paghiling ibinalik pakalihis nin tulong aldaw ni Ananias na taga Damasco.  kan mga pangyayaring ini, si Pablo nabautismohan na tulos - tolos sa pagbalangibog na si Jesus nin Nazaret iyo an Judiong mesiyas asin Aki nin Dios. Tolong pagbiahe sia sa pagmimisyonero tanganing ipalakop an Kristianong mensahe sa mga komunidad na bakong Judio sa Asia Minor, an Griegong probinsia nin [[:en:Achaia_(Roman_province)|Achaia]], [[:en:Macedonia_(Roman_province)|Macedonia]] asin <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Cyprus" rel="mw:ExtLink" title="Roman Cyprus" class="cx-link" data-linkid="253">Cyprus</a>,, saka <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Judaea_(Roman_province)" rel="mw:ExtLink" title="Judaea (Roman province)" class="cx-link" data-linkid="254">Judea</a> asin [[:en:Roman_Syria|Syria]], siring kan isinaysay sa Gibo.

Pang katorse (14)  sa 27 libro sa Bagong Tipan tradisyonal na iinaatribwir ki Pablo. An pito sa mga surat na [[:en:Pauline_epistles|Pauline epistles]]<nowiki/>mapagdududahan kan mga iskolar bilang Totoo, na nagkakalaenlaen an sokol nin argumento manongod sa natatada. An autor na si Pauline kan Epistle sa mga Hebreo dai iininsister sa Elpastil mismo asin pinagdudahan na kaidtong ika - 2 asin 3 siglo.Haros dai mapagdududahan [22] inako iyan poon kan ika - 5 sagkod sa ika - 16 na siglo na si Pablo an autor kan Hebreo,[21] alagad haros lakop ngonyan na hinahaboan nin mga iskolar. [8][9] anom pa pinaniniwalaan kan nagkapirang iskolar na nag - abot hali sa mga parasunod niya sa pagsurat, gamit an materyal na impormasyon hali sa buhay pang marhay na surat asin letra ni Pablo na dai na ninda isinurat.[1][2][24][ Nota sa Ibaba] An ibang iskolar nangangatanosan na an ideya nin sarong palsipikadong autor para sa pinagdiskutiranng mga surat nagpapalataw nin dakol na problema.

[25], an mga surat ni Pablo padagos na mahalagang marhay na ginikanan kan teolohiya, pagsamba asin <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Pastoral_care" rel="mw:ExtLink" title="Pastoral care" class="cx-link" data-linkid="266">pastoral</a> na buhay sa [[:en:Latin_Church|Latin]]<nowiki/>saka Protestanteng mga tradisyon kan Solnopan, siring man sa Sirangan Katoliko asin Ortodoksong mga tradisyon kan Sirangan. [9] impluwensiya ni Pablo sa Kristiyanong kaisipan asin kaugalian namidbid na "nanumpungan iyan ngunyan", kaiba kan dakul pang ibang apostol saka misyonero na kalabot sa paglakop kan pagtubod bilang mga Kristiyano.

== Mga Ngaran ==
[26] Judiong ngaran ni Pablo "Saul" (: ⁇ ,  Sha'àl,  /ā'ûl), tibaad pakatapos kan Hadeng Saul sa Biblia, an enot na hade nin Israel asin, arog ki Paul, miembro kan Tribo nin Benjamin; an Latin na ngaran Paulo, nangangahulogan sadit sana, bakong resulta kan pagkakombertir nia siring kan kaugalean kaiyan kundi ikaduwang ngaran para sa pagkomunikar kaiba nin mga tawong Griego-Romano.<ref>
a. {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RPu1qx50HmgC&pg=PA5|title=Paul: His Letters and His Theology : an Introduction to Paul's Epistles|last=Marrow|first=Stanley B.|publisher=Paulist Press|year=1986|isbn=978-0809127443|pages=5, 7}}</ref>

Uyon sa Mga Gibo kan mga Apostol, saro siyang syudad na Romano.  siring, igwa siya kan Latin na ngaran {{Lang|la|Paulus}}, na nagtatradusir sa Bikol Griego bilang ⁇ ({{Transl|grc|Paulos}}).[1] [33][32] [31] an mga Judio kan panahon na idto magkaigwa nin duwang ngaran: sarong Hebreo, an saro Latin o Griego.

Inapod siya  Jesus na "Saul, Saulo" sa "tataramon na Hebreo" sa Mga Gibo kan mga Apostol, kan nagkaigwa siya nin bisyon na nagresulta kan saiyang pagkakombertir sa tinampo pasiring sa Damasco.  huri, sa sarong bisyon ki Ananias na taga Damasco, inapod siya kan "Kagurangnan" bilang "Saul, nin Tarsus".  mag - abot si Ananias tanganing ibalik an saiyang pagheling, inapod nia sia na "Brother Saulo".

Sa[[:en:Acts_13:9|Acts 13:9]],, si Saulo inaapod na "Paul" sa kaenot - enoteng pangyayari sa isla nin Chipre, mas huri pa kisa kan panahon kan pagkakombertir nia. An autor kan Lucas-Acts nagsasabi na an mga pangaran magkakanduyog: "Saulo, na iyo man inaapod siyang Pablo." Inaapod niya bilang si Paul sa paagi kan natatada pang Mga Gibo. Minalataw na ini an gusto ni Pablo huling inaapod sia ki Pablo sa gabos na iba pang libro kan Biblia kun saen nasambitan sia, kaiba na idtong mga autor nia. An pag - adaptar sa saiyang ngaran na Romano tipiko kan estilo ni Pablo bilang misyonero.  saiyang paagi iyo na magin pamugtak an boot kan mga tawo asin dolokon sinda gamit an mensahe nia sa sarong lenguahe saka estilo na konektado sainda, arog kan ginibo niya sa [[:en:1_Corinthians_9|1 Corinthians 9]]{{Bibleverse|1 Corinthians|9:19–23|9|:19–23}}. 

== Makukuang mga reperensia ==
[[Ladawan:Conversion_of_Saint_Paul_(Michelangelo_Buonarroti).jpg|thumb|''[[Michelangelo]])" id="mwwQ" rel="mw:WikiLink" title="The Conversion of Saul (Michelangelo)">An Pagkakombertir ni Saulo'', na sarong ibong na lado ni Michelangelo nangyari sa pag - oltanan nin 1542 asin 1545]]
[41] pangenot na gikanan nin impormasyon manongod sa buhay ni Pablo iyo an materyal na yaon an saiyang mga surat asin sa Gibo kan mga Apostol. Minsan siring, an mga surat kakadikit kan impormasyon manongod sa bago nang panahon ni Pablo. [42] Mga Gibo kan mga Apostol nagsasaysay nin dugang pang impormasyon alagad dai sinambit sa Roma an nagkapirang kabtang kan buhay ni Pablo, arog baga kan saiyang posibleng mangyari pero daing herak na paggadan nia sa saiya. [44] Mga Gibo kan mga Apostol minalataw man na kontra sa dakol na bagay ni Pablo, partikularmente mapadapit sa pagigin parate kan pagsongko ni Pablo sa iglesia sa Jerusalem.

Kabale sa mga pinaghalian na nasa luwas kan Bagong Tipan na sinambit si Pablo:

* Si Clemente kan surat nin Roma sa mga taga Corinto (bersikulo 1 - 2 siglo);
* Ignacio kan mga surat ni Antio an mga Romano asin an mga taga Efeso[45] (ika-2 siglo sana);
* An efistle ni Policarpo sa mga taga Filipos (ika-2 siglo);
* An {{Lang|la|[[Church History (Eusebius)|Historia Ecclesiae]]}} ni Eusebio (ika-4 na siglo);
* An apokripal na mga Gibo sa pag - estorya kan buhay ni Pablo (Mga Pagduda ni Pablo, Mga Gibo ni Pablo asin ni Tecla, Gibo ni Pedro asin Pablo), an apokripal na mga surat na iinaatribwir saiya (an Epistle Latin sa mga taga Laodicea, Ika-2ng Etista sa mga Corinto, asin an Katimbang ni Pablo saka Seneca) patin nagkapirang teksto nin apocalipsis na iinaatribuwir sa saiya (Apocalipse ni Paul asin Crostiko ni Pablo). An mga isinurat na ini huri sana, sa parate may petsa poon kan ika - 2 sagkod ika - 4 na siglo.

== Biograpiya ==

=== Enot na Buhay ===
[[Ladawan:Broad_overview_of_geography_relevant_to_paul_of_tarsus.png|thumb|An geograpiya may koneksion sa buhay ni Pablo, na poon sa Jerusalem sagkod sa Roma]]
[41] Duwang pangenot na gikanan nin impormasyon na nagtatao kan kaenot - enoteng mga kabtang kan karera ni Pablo iyo an Gibo kan Apostles asin autobiograpikong mga elemento sa surat ni Pablo sa enot na Kristianong mga komunidad.[1] [46] Pablo posibleng marhay na namundag sa pag - oltanan kan mga taon nin 5 BC asin 5 AD. [47] Mga Gibo kan mga Apostol nagpaparisa na si Pablo siudadanong Romano paagi sa pagkamundag, alagad an Helmut Koster dai kinokonsiderar an ebidensia na iinatubang kan teksto.

[26] gikan [49] pamilyang debotong Judio na nakabase sa siyudad nin Tarso. [49] saro sa mas darakulang sentro nin negosyo sa baybayon kan Mediterraneo asin bantog para sa unibersidad kaiyan, an Tarso kabilang sa pinakamaimpluwensiang mga siudad sa Asia Minor poon pa kaidtong panahon ni [[Alejandro Magno|Alejandrong Dakula]], na nagadan kan 323 BC.

Inapod [51] Pablo an saiyang sadiri na "katutakan nin Israel, kan tribo ni Benjamin, sarong Hebreo sa mga Hebreo; siring kan pagduduta niya sa ley, Fariseo". Kakadikit kan ihinahayag kan Biblia manongod sa pamilya ni Pablo. [53] kan mga Gibo  Pablo na pinapanongdan an saiyang pamilya paagi sa pagsabi na sia "sarong Fariseo, namundag sa mga Fariseo".  pamangkin ni Pablo, na aki kan saiyang tugang na babayi, sinambit sa Gibo 23:16.[1]  Roma 16:7, sinabi niya na an saiyang mga paryente, si Andronico asin Junia, mga Kristiyano bago siya nagin prominente sa tahaw kan mga Apostol.

An pamilya igwa nin kasaysayan nin relihiosong debosyon.Mi na an linahe kan pamilya konektadong marhay sa mga tradisyon asin selebrasyon nin Fariseo para sa dakol na henerasyon.[1] Si[59] kan Gibo na siya sarong teknika sa pagtahi o pagpahaman nin mga tolda.   inot na nagin koneksiyon Si Priscila Asin Aquila, na kaiba niya sa paggibo nin tolda.[1] Dangan nagin importanteng marhay sindang magkagrupo.

[51] siya medyo hoben , pinaduman siya sa Jerusalem para mag - adal sa eskuwelahan ni Gamaliel. Saro ini sa pinakarisang paratukdo kan ley nin mga Judio na nasa kasaysayan. Mins[51] ngani an modernong inadalan minaoyon na si Pablo inedukar sa irarom kan pagdirehir ni Gamaliel sa Jerusalem, dai sia nag - aandam na magin iskolar kan Judiong ley, asin posibleng nungkang nagkaigwa nin komunikasyon sa paadalan sa Hillelita.[1] [26] nagkapira sa saiyang pamilya tibaad nag - istar na sa Jerusalem poon kan huri an aki nin saro sa mga tugang niang babae ilinigtas an buhay nia duman. Mayo nang aram [64] saiyang biograpiya sagkod na sia aktibong makikabtang sa pagkagadan bilang martir ni Esteban, sarong Griegong dispora Judio.

[65] nagkapirang modernong intelektuwal nagsasabi na minsan ngani matibay magtaram si Pablo sa Koine Greek, an lenguahe nia kaidto tanganing isurat an saiyang mga surat, posibleng [[Arameo|Aramaiko]] an enot niang tataramon. [67][66] saiyang mga surat, ginamit ni Pablo an [[Estoisismo|pilosopiyang Stoic]], na ginagamit an mga termino asin metaphors sa kaso tanganing tabangan an bagong Hentil na makombertir nia sa pakasabot ninda kan Ebanghelyo asin ipaliwanag an saiyang Christology.

=== Paralamag kan enot na mga Kristiano ===
[[Ladawan:Conversion_on_the_Way_to_Damascus-Caravaggio_(c.1600-1).jpg|thumb|Konbersion sa Dalan Pasiring sa Damasco, 1601 na retrato ni Caravaggio]]
[69]  Pablo na bago siya makombertir, pinersegir niya an inot na mga Kristiyano nin "mas espesipikong paagi", mas dakul na Judiong miyembro kan Hellendra na nagbalik sa lugar nin Jerusalem.[70][ Nota sa Ibaba 1] Sono Si James Dunn, an komunidad nin Jerusalem kompuesto nin "mga Hebreo", mga Judio na nagtataram kapwa kan Aramaiko asin Griego, asin kan "Helenista", mga Judiong nagtataram sana nin Griego, posibleng mga dirasporang Judio na nag - istar liwat sa Jerusalem. [71] enot na paglamag ni Pablo sa mga Kristiano posibleng pinakiolayan tumang sa Griegong "Helenista" na ini huli sa saindang pagigin kontra sa gabos. [71] laog kan enot na Kristianong komunidad nin mga Judio, ini nagin dahelan man na sinda mapalaen sa "mga Hebreo" asin an saindang nagpapadagos na partisipasyon sa kulto kan Templo.

=== Pagkakombertir ===
[[Ladawan:Júnior,_José_Ferraz_de_Almeida_-_A_Conversão_de_São_Paulo_a_Caminho_de_Damasco,_Acervo_do_Museu_Paulista_da_USP.jpg|thumb|''The Conversion of Saint Paul on the Way to Damascus'', a {{Circa|1889}} portrait by José Ferraz de Almeida Júnior]]
[74][73]An pagkakombertir ni Pablo pwedeng ipetsahan sa 31-36 AD[72] kan saiyang pagsambit kaini sa saro sa mga surat niya.  Galacia 1:16, si Pablo nagsurat na an Diyos "naugmang ihayag sako an saiyang aki." Sa 1 Corinto 15:8, mantang inilista niya an orden na kun saen nagpahiling si Jesus sa mga disipulo niya pagkabuhay-liwat, isinurat ni Paul,"last kan gabos, kun baga saro sanang dai pa napapanahon na ipinangaki, Nagpahiling man siya sakuya.

== Hilingon pa ==
 {{div col|colwidth=24em}}
* [[Achaicus of Corinth]]
* [[Collegiate Parish Church of St Paul's Shipwreck]]
* [[List of biblical figures identified in extra-biblical sources]]
* [[New Perspective on Paul]]
* [[Old Testament#Christian views on Mosaic Law|Old Testament: Christian views of the Law]]
* ''[[Paul, Apostle of Christ]]'', 2018 film
* [[Pauline mysticism]]
* [[Pauline privilege]]
* [[Persecution of Christians in the New Testament]]
* [[Persecution of religion in ancient Rome]]
* ''[[Peter and Paul (film)|Peter and Paul]]'', 1981 miniseries
* [[Psychagogy]]
* [[St. Paul's Cathedral]]
{{div col end}}

== <span class="mw-headline">Toltolan</span> ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Si Paul (pinangaranan na Saul ng Tarsus; c. 5 – c. 64/65 AD), na bistado bilang Paul the Apostle saka Saint Paul, sarong Kristiyanong apostol na nagbariwas nin mga tukdo ni Jesus sa enot  siglong mundo. Para sa iya mga kontribusyon sa Bagong Tipan, siya ay karaniwang itinuturing saro sa pinakamahalagang pigura  ka Apostolic Age, iminukna   niya ang pira sa mga  Kristiyanong Komunidad sa Asia Minor at Europe puon sa katahawan nin 40s hanggang katahawan  kan 50s AD.

An pangenot na gikanan nin impormasyon manongod sa buhay asin mga gibo ni Pablo iyo an Gibo kan librong Apostol sa Bagong Tipan asin kisuerra kabanga kan laog kaiyan an nagdokumento kaini. Si Pablo bakong saro sa Doseng Apostol, asin dai midbid si Jesus kan sia nabubuhay. Sigon sa Gibo, si Pablo namuhay bilang Fariseo asin nakikabtang sa paglamag kan enot na mga disipulo ni Jesus, posibleng an Judiong Griegong raspora buminalyo sa Kristianismo, [12] sa lugar nin Jerusalem, bago sia makombertir. Mga 1 na beses pagkatapos aprobaran an paggadan ki Stephen.  Si Pablo nagbabaklay pasiring sa Damascus tanganing manompongan nia duman an siisay man na Kristiano asin darahon sinda "sa Jerusalem".  kaudto, may liwanag na mas maliwanag kisa sa aldaw na nagsurungis sa palibot niya sagkod kan kairiba niya, kaya an gabos nahulog pasiring sa daga, asin si Cristo nagtataram nin berbal mapadapit ki Pablo manungod sa persekusyon kaini sa sarong bisyon. Huling nabuta, kaiba kan ipinagbuot sa saiya na maglaog sa siyudad, an saiyang paghiling ibinalik pakalihis nin tulong aldaw ni Ananias na taga Damasco.  kan mga pangyayaring ini, si Pablo nabautismohan na tulos - tolos sa pagbalangibog na si Jesus nin Nazaret iyo an Judiong mesiyas asin Aki nin Dios. Tolong pagbiahe sia sa pagmimisyonero tanganing ipalakop an Kristianong mensahe sa mga komunidad na bakong Judio sa Asia Minor, an Griegong probinsia nin Achaia, Macedonia asin Cyprus,, saka Judea asin Syria, siring kan isinaysay sa Gibo.

Pang katorse (14)  sa 27 libro sa Bagong Tipan tradisyonal na iinaatribwir ki Pablo. An pito sa mga surat na Pauline epistlesmapagdududahan kan mga iskolar bilang Totoo, na nagkakalaenlaen an sokol nin argumento manongod sa natatada. An autor na si Pauline kan Epistle sa mga Hebreo dai iininsister sa Elpastil mismo asin pinagdudahan na kaidtong ika - 2 asin 3 siglo.Haros dai mapagdududahan [22] inako iyan poon kan ika - 5 sagkod sa ika - 16 na siglo na si Pablo an autor kan Hebreo,[21] alagad haros lakop ngonyan na hinahaboan nin mga iskolar. [8][9] anom pa pinaniniwalaan kan nagkapirang iskolar na nag - abot hali sa mga parasunod niya sa pagsurat, gamit an materyal na impormasyon hali sa buhay pang marhay na surat asin letra ni Pablo na dai na ninda isinurat.[1][2][24][ Nota sa Ibaba] An ibang iskolar nangangatanosan na an ideya nin sarong palsipikadong autor para sa pinagdiskutiranng mga surat nagpapalataw nin dakol na problema.

[25], an mga surat ni Pablo padagos na mahalagang marhay na ginikanan kan teolohiya, pagsamba asin pastoral na buhay sa Latinsaka Protestanteng mga tradisyon kan Solnopan, siring man sa Sirangan Katoliko asin Ortodoksong mga tradisyon kan Sirangan. [9] impluwensiya ni Pablo sa Kristiyanong kaisipan asin kaugalian namidbid na "nanumpungan iyan ngunyan", kaiba kan dakul pang ibang apostol saka misyonero na kalabot sa paglakop kan pagtubod bilang mga Kristiyano.

 Mga Ngaran 
[26] Judiong ngaran ni Pablo "Saul" (: ⁇ ,  Sha'àl,  /ā'ûl), tibaad pakatapos kan Hadeng Saul sa Biblia, an enot na hade nin Israel asin, arog ki Paul, miembro kan Tribo nin Benjamin; an Latin na ngaran Paulo, nangangahulogan sadit sana, bakong resulta kan pagkakombertir nia siring kan kaugalean kaiyan kundi ikaduwang ngaran para sa pagkomunikar kaiba nin mga tawong Griego-Romano.a. 

Uyon sa Mga Gibo kan mga Apostol, saro siyang syudad na Romano.  siring, igwa siya kan Latin na ngaran , na nagtatradusir sa Bikol Griego bilang ⁇ ().[1] [33][32] [31] an mga Judio kan panahon na idto magkaigwa nin duwang ngaran: sarong Hebreo, an saro Latin o Griego.

Inapod siya  Jesus na "Saul, Saulo" sa "tataramon na Hebreo" sa Mga Gibo kan mga Apostol, kan nagkaigwa siya nin bisyon na nagresulta kan saiyang pagkakombertir sa tinampo pasiring sa Damasco.  huri, sa sarong bisyon ki Ananias na taga Damasco, inapod siya kan "Kagurangnan" bilang "Saul, nin Tarsus".  mag - abot si Ananias tanganing ibalik an saiyang pagheling, inapod nia sia na "Brother Saulo".

SaActs 13:9,, si Saulo inaapod na "Paul" sa kaenot - enoteng pangyayari sa isla nin Chipre, mas huri pa kisa kan panahon kan pagkakombertir nia. An autor kan Lucas-Acts nagsasabi na an mga pangaran magkakanduyog: "Saulo, na iyo man inaapod siyang Pablo." Inaapod niya bilang si Paul sa paagi kan natatada pang Mga Gibo. Minalataw na ini an gusto ni Pablo huling inaapod sia ki Pablo sa gabos na iba pang libro kan Biblia kun saen nasambitan sia, kaiba na idtong mga autor nia. An pag - adaptar sa saiyang ngaran na Romano tipiko kan estilo ni Pablo bilang misyonero.  saiyang paagi iyo na magin pamugtak an boot kan mga tawo asin dolokon sinda gamit an mensahe nia sa sarong lenguahe saka estilo na konektado sainda, arog kan ginibo niya sa 1 Corinthians 9. 

 Makukuang mga reperensia 
thumb|Michelangelo)" id="mwwQ" rel="mw:WikiLink" title="The Conversion of Saul (Michelangelo)">An Pagkakombertir ni Saulo, na sarong ibong na lado ni Michelangelo nangyari sa pag - oltanan nin 1542 asin 1545
[41] pangenot na gikanan nin impormasyon manongod sa buhay ni Pablo iyo an materyal na yaon an saiyang mga surat asin sa Gibo kan mga Apostol. Minsan siring, an mga surat kakadikit kan impormasyon manongod sa bago nang panahon ni Pablo. [42] Mga Gibo kan mga Apostol nagsasaysay nin dugang pang impormasyon alagad dai sinambit sa Roma an nagkapirang kabtang kan buhay ni Pablo, arog baga kan saiyang posibleng mangyari pero daing herak na paggadan nia sa saiya. [44] Mga Gibo kan mga Apostol minalataw man na kontra sa dakol na bagay ni Pablo, partikularmente mapadapit sa pagigin parate kan pagsongko ni Pablo sa iglesia sa Jerusalem.

Kabale sa mga pinaghalian na nasa luwas kan Bagong Tipan na sinambit si Pablo:

 Si Clemente kan surat nin Roma sa mga taga Corinto (bersikulo 1 - 2 siglo);
 Ignacio kan mga surat ni Antio an mga Romano asin an mga taga Efeso[45] (ika-2 siglo sana);
 An efistle ni Policarpo sa mga taga Filipos (ika-2 siglo);
 An  ni Eusebio (ika-4 na siglo);
 An apokripal na mga Gibo sa pag - estorya kan buhay ni Pablo (Mga Pagduda ni Pablo, Mga Gibo ni Pablo asin ni Tecla, Gibo ni Pedro asin Pablo), an apokripal na mga surat na iinaatribwir saiya (an Epistle Latin sa mga taga Laodicea, Ika-2ng Etista sa mga Corinto, asin an Katimbang ni Pablo saka Seneca) patin nagkapirang teksto nin apocalipsis na iinaatribuwir sa saiya (Apocalipse ni Paul asin Crostiko ni Pablo). An mga isinurat na ini huri sana, sa parate may petsa poon kan ika - 2 sagkod ika - 4 na siglo.

 Biograpiya 

 Enot na Buhay 
thumb|An geograpiya may koneksion sa buhay ni Pablo, na poon sa Jerusalem sagkod sa Roma
[41] Duwang pangenot na gikanan nin impormasyon na nagtatao kan kaenot - enoteng mga kabtang kan karera ni Pablo iyo an Gibo kan Apostles asin autobiograpikong mga elemento sa surat ni Pablo sa enot na Kristianong mga komunidad.[1] [46] Pablo posibleng marhay na namundag sa pag - oltanan kan mga taon nin 5 BC asin 5 AD. [47] Mga Gibo kan mga Apostol nagpaparisa na si Pablo siudadanong Romano paagi sa pagkamundag, alagad an Helmut Koster dai kinokonsiderar an ebidensia na iinatubang kan teksto.

[26] gikan [49] pamilyang debotong Judio na nakabase sa siyudad nin Tarso. [49] saro sa mas darakulang sentro nin negosyo sa baybayon kan Mediterraneo asin bantog para sa unibersidad kaiyan, an Tarso kabilang sa pinakamaimpluwensiang mga siudad sa Asia Minor poon pa kaidtong panahon ni Alejandrong Dakula, na nagadan kan 323 BC.

Inapod [51] Pablo an saiyang sadiri na "katutakan nin Israel, kan tribo ni Benjamin, sarong Hebreo sa mga Hebreo; siring kan pagduduta niya sa ley, Fariseo". Kakadikit kan ihinahayag kan Biblia manongod sa pamilya ni Pablo. [53] kan mga Gibo  Pablo na pinapanongdan an saiyang pamilya paagi sa pagsabi na sia "sarong Fariseo, namundag sa mga Fariseo".  pamangkin ni Pablo, na aki kan saiyang tugang na babayi, sinambit sa Gibo 23:16.[1]  Roma 16:7, sinabi niya na an saiyang mga paryente, si Andronico asin Junia, mga Kristiyano bago siya nagin prominente sa tahaw kan mga Apostol.

An pamilya igwa nin kasaysayan nin relihiosong debosyon.Mi na an linahe kan pamilya konektadong marhay sa mga tradisyon asin selebrasyon nin Fariseo para sa dakol na henerasyon.[1] Si[59] kan Gibo na siya sarong teknika sa pagtahi o pagpahaman nin mga tolda.   inot na nagin koneksiyon Si Priscila Asin Aquila, na kaiba niya sa paggibo nin tolda.[1] Dangan nagin importanteng marhay sindang magkagrupo.

[51] siya medyo hoben , pinaduman siya sa Jerusalem para mag - adal sa eskuwelahan ni Gamaliel. Saro ini sa pinakarisang paratukdo kan ley nin mga Judio na nasa kasaysayan. Mins[51] ngani an modernong inadalan minaoyon na si Pablo inedukar sa irarom kan pagdirehir ni Gamaliel sa Jerusalem, dai sia nag - aandam na magin iskolar kan Judiong ley, asin posibleng nungkang nagkaigwa nin komunikasyon sa paadalan sa Hillelita.[1] [26] nagkapira sa saiyang pamilya tibaad nag - istar na sa Jerusalem poon kan huri an aki nin saro sa mga tugang niang babae ilinigtas an buhay nia duman. Mayo nang aram [64] saiyang biograpiya sagkod na sia aktibong makikabtang sa pagkagadan bilang martir ni Esteban, sarong Griegong dispora Judio.

[65] nagkapirang modernong intelektuwal nagsasabi na minsan ngani matibay magtaram si Pablo sa Koine Greek, an lenguahe nia kaidto tanganing isurat an saiyang mga surat, posibleng Aramaiko an enot niang tataramon. [67][66] saiyang mga surat, ginamit ni Pablo an pilosopiyang Stoic, na ginagamit an mga termino asin metaphors sa kaso tanganing tabangan an bagong Hentil na makombertir nia sa pakasabot ninda kan Ebanghelyo asin ipaliwanag an saiyang Christology.

 Paralamag kan enot na mga Kristiano 
thumb|Konbersion sa Dalan Pasiring sa Damasco, 1601 na retrato ni Caravaggio
[69]  Pablo na bago siya makombertir, pinersegir niya an inot na mga Kristiyano nin "mas espesipikong paagi", mas dakul na Judiong miyembro kan Hellendra na nagbalik sa lugar nin Jerusalem.[70][ Nota sa Ibaba 1] Sono Si James Dunn, an komunidad nin Jerusalem kompuesto nin "mga Hebreo", mga Judio na nagtataram kapwa kan Aramaiko asin Griego, asin kan "Helenista", mga Judiong nagtataram sana nin Griego, posibleng mga dirasporang Judio na nag - istar liwat sa Jerusalem. [71] enot na paglamag ni Pablo sa mga Kristiano posibleng pinakiolayan tumang sa Griegong "Helenista" na ini huli sa saindang pagigin kontra sa gabos. [71] laog kan enot na Kristianong komunidad nin mga Judio, ini nagin dahelan man na sinda mapalaen sa "mga Hebreo" asin an saindang nagpapadagos na partisipasyon sa kulto kan Templo.

 Pagkakombertir 
thumb|The Conversion of Saint Paul on the Way to Damascus, a  portrait by José Ferraz de Almeida Júnior
[74][73]An pagkakombertir ni Pablo pwedeng ipetsahan sa 31-36 AD[72] kan saiyang pagsambit kaini sa saro sa mga surat niya.  Galacia 1:16, si Pablo nagsurat na an Diyos "naugmang ihayag sako an saiyang aki." Sa 1 Corinto 15:8, mantang inilista niya an orden na kun saen nagpahiling si Jesus sa mga disipulo niya pagkabuhay-liwat, isinurat ni Paul,"last kan gabos, kun baga saro sanang dai pa napapanahon na ipinangaki, Nagpahiling man siya sakuya.

 Hilingon pa 
 
 Achaicus of Corinth
 Collegiate Parish Church of St Paul's Shipwreck
 List of biblical figures identified in extra-biblical sources
 New Perspective on Paul
 Old Testament: Christian views of the Law
 Paul, Apostle of Christ, 2018 film
 Pauline mysticism
 Pauline privilege
 Persecution of Christians in the New Testament
 Persecution of religion in ancient Rome
 Peter and Paul, 1981 miniseries
 Psychagogy
 St. Paul's Cathedral

 Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations