Kanal nin Panama
[[File:Panama Canal Map EN.png|right|thumb|260px|An Kanal nin Panama]]
[[File:Pm-map.png|right|thumb|260px|Mapa kan Panama]]
[[File:Ferdinand de Lesseps by Nadar.jpg|right|thumb|260px|Si Ferdinand de Lesseps, an kag-isip kan Suez Canal asin Panama Canal]]
[[File:Missouri panama canal.jpg|right|thumb|260px|An USS Missouri, an Iowa-class battleship, nag'agi sa kanal kan 1945]]

An '''Kanal nin Panama''' (Espanyol: Canal de Panamá) sarong artipisyal na agihan sa tubig, 82 km (51 ml) hinonggad sa Panama na nangyari tinatakod an [[Dagat Atlantiko]] sa [[Dagat Pasipiko]] paagi nin pagbaktas sa [[Istmo nin Panama]], asin ini nagin dalaydayan kan maritimong komersyo. May barat sa magkaibong na poro na natipon nin tubig pasiring sa Danaw Gatun na ini saro man na artipisyal na danaw na ginibo para ini mapataas an maaging dagat-sasakyan. An Danaw Gatun artipisyal na ginibo, 26 metro (85 pye) an langkaw sa lebel nin dagat, na nahaman paagi nin pagsagop kan Salog Chagres asin Danaw Alajuela, ngani mainaan an trabahong paghonggad sa paggibo kan kanal. Dangan an dagat-sasakyan winawa'wa' luwayluway sa ibong na poro. Mga 200,000,000 na litro (52,000,000 US gal) nin tubig-ta'bang an inuusar sa sarong agihan nin bapor.

An Kanal nin Panama sarong gutosan nin pagbyahe na naiinaan na gayo an oras nin  pagsakay haleng Dagat Atlantiko pasiring Dagat Pasipiko. Ta kun dai ining gutos na ruta, an byahe malikaw pa sa peligrosong paghanggilid sa Cape Horn pasiring bandang habagatan sa rawis kan Sud Amerika na an siring na pagsakay maagi sa Drake Passage o sa [[Itiot nin Magellan]]. 
An Kanal nin Panama iyo an saro pinakadakula asin pinakadipisil na proyekto   
inhenyeriya na pinagkasibotan.

An Colombia, [[Pransya]], asin ngapit an Estados Unidos kontrolado an teritoryo sa palibot kan piggigibong konstruksyon. An Pransya pinu'nan an trabaho kan kanal kan taon 1881, alagad ini nagpondo huli sa pagkukulang nin pagtubod kan mga namumuhunan sa proyekto gibo kan grabe an mga problema inhenyeriya na nagruluwasan asin man huli sa halangkawon an bilang nin nagagadan na mga trabahdor sa sityo. An Estados Unidos iyo an nagsangle magkapot kan proyekto kan 1904 asin ini natapos saka nabuksan kan taon 1914. An EU dagos na nagkakapot kan kanal asin kan paralibot sa  Panama Canal Zone sagkod kan oras na nahaman an inapod na Tratado Torrijos–Carter na sa ri'gon kaini ipig-intrega na an operasyon kan kanal sa Panama taon 1977. Paka'ayaw nin peryodo na magkasi pig'papadalagan kan Amerika asin Panama an kanal ini kan taon 1999. Sa presente ini  minamanehar asin pinapadalagan na kan Panama Canal Authority, sarong ahensyang rogaring kan gobyerno nin Panama.

An orihinal na mga barat mga  33.5 metro  (110 ft) an lakbang. May ikatolo, na mas halakbang na dalan nin mga barat an ginibo sa pag'ultan nin Septyembre 2007 asin Mayo  2016. An pinalakbang na agihan-tubig nagpoon komersyal na operasyon kan Hunyo 26, 2016. An mga bagong barat nakakapaagi na nin mas darakulang mga barko.

Poon kan an kanal pig-entrega kan E.U. sa Panama an operasyon kan 1999, ini nagbunga nin $10 billion na direktang income para sa nasyon nin Panama asin an kanal nag'aambag nin 40 porsyento sa GDP kaini, kun ibabali pa an mga kadaramay na mga aktibidad ekonomiko igdi. Mga 35 abot 40 dagat-sasakyan an nabaktas igdi aro-aldaw, asin an kanal piglalaloman na makakadakop  6 na porsyento kan maritimong komersyo nin kinaban.<ref>[https://web.archive.org/web/20160626050451/http://bigstory.ap.org/article/b8495e0dad974d39bf4147f647d2f831/panama-canal-opens-5b-locks-bullish-despite-shipping-woes]40 % kan GDP nin Panama huli sa kanal.</ref>


==Toltolan==

{{reflist}}

{{Tamboan}}

[[Kategorya:Panama Canal]]
[[Kategorya:Mga Kanal sa Panama]]
[[Kategorya:Mga Kanal para sa sasakyan-dagat]]
[[Kategorya:Mga Transportasyon sa dagat sa Panama]]
[[Kategorya:Mga Kosa nin Panama]]
[[Kategorya:An Ekonomiya nin Panama]]
[[Kategorya:Geograpiya nin Panama]]
[[Kategorya:Historya nin Panama]]
[[Kategorya:Inpraestruktura nin transportasyon sa Panama]]
[[Kategorya:Mga Kanal binuksan kan 1914]]
[[Kategorya:Mga 1914 na esatablisyemento sa Panaman]]
[[Kategorya:Mga 1914 na establisyemento sa Estados Unidos]]
[[Kategorya:1914 sa Sentral amerika]]
[[Kategorya:Mga Kosa nin Panama dapit sa Dagat Carribeano]]
[[Kategorya:Mga Kosa nin Panama dapit sa Dagat Pasipiko]]
[[Kategorya:Historikong Inhenyeriya Sibil na mga Landemark]]
[[Kategorya:Historikong Amerikanong Inhenyeriyang rekord sa dating Panama Canal Zone]]
[[Kategorya:Mga 1890 sa Panama]]
[[Kategorya:Mga 1880 sa Panama]]
right|thumb|260px|Mapa kan Panama
right|thumb|260px|Si Ferdinand de Lesseps, an kag-isip kan Suez Canal asin Panama Canal
right|thumb|260px|An USS Missouri, an Iowa-class battleship, nag'agi sa kanal kan 1945

An Kanal nin Panama (Espanyol: Canal de Panamá) sarong artipisyal na agihan sa tubig, 82 km (51 ml) hinonggad sa Panama na nangyari tinatakod an Dagat Atlantiko sa Dagat Pasipiko paagi nin pagbaktas sa Istmo nin Panama, asin ini nagin dalaydayan kan maritimong komersyo. May barat sa magkaibong na poro na natipon nin tubig pasiring sa Danaw Gatun na ini saro man na artipisyal na danaw na ginibo para ini mapataas an maaging dagat-sasakyan. An Danaw Gatun artipisyal na ginibo, 26 metro (85 pye) an langkaw sa lebel nin dagat, na nahaman paagi nin pagsagop kan Salog Chagres asin Danaw Alajuela, ngani mainaan an trabahong paghonggad sa paggibo kan kanal. Dangan an dagat-sasakyan winawa'wa' luwayluway sa ibong na poro. Mga 200,000,000 na litro (52,000,000 US gal) nin tubig-ta'bang an inuusar sa sarong agihan nin bapor.

An Kanal nin Panama sarong gutosan nin pagbyahe na naiinaan na gayo an oras nin  pagsakay haleng Dagat Atlantiko pasiring Dagat Pasipiko. Ta kun dai ining gutos na ruta, an byahe malikaw pa sa peligrosong paghanggilid sa Cape Horn pasiring bandang habagatan sa rawis kan Sud Amerika na an siring na pagsakay maagi sa Drake Passage o sa Itiot nin Magellan. 
An Kanal nin Panama iyo an saro pinakadakula asin pinakadipisil na proyekto   
inhenyeriya na pinagkasibotan.

An Colombia, Pransya, asin ngapit an Estados Unidos kontrolado an teritoryo sa palibot kan piggigibong konstruksyon. An Pransya pinu'nan an trabaho kan kanal kan taon 1881, alagad ini nagpondo huli sa pagkukulang nin pagtubod kan mga namumuhunan sa proyekto gibo kan grabe an mga problema inhenyeriya na nagruluwasan asin man huli sa halangkawon an bilang nin nagagadan na mga trabahdor sa sityo. An Estados Unidos iyo an nagsangle magkapot kan proyekto kan 1904 asin ini natapos saka nabuksan kan taon 1914. An EU dagos na nagkakapot kan kanal asin kan paralibot sa  Panama Canal Zone sagkod kan oras na nahaman an inapod na Tratado Torrijos–Carter na sa ri'gon kaini ipig-intrega na an operasyon kan kanal sa Panama taon 1977. Paka'ayaw nin peryodo na magkasi pig'papadalagan kan Amerika asin Panama an kanal ini kan taon 1999. Sa presente ini  minamanehar asin pinapadalagan na kan Panama Canal Authority, sarong ahensyang rogaring kan gobyerno nin Panama.

An orihinal na mga barat mga  33.5 metro  (110 ft) an lakbang. May ikatolo, na mas halakbang na dalan nin mga barat an ginibo sa pag'ultan nin Septyembre 2007 asin Mayo  2016. An pinalakbang na agihan-tubig nagpoon komersyal na operasyon kan Hunyo 26, 2016. An mga bagong barat nakakapaagi na nin mas darakulang mga barko.

Poon kan an kanal pig-entrega kan E.U. sa Panama an operasyon kan 1999, ini nagbunga nin $10 billion na direktang income para sa nasyon nin Panama asin an kanal nag'aambag nin 40 porsyento sa GDP kaini, kun ibabali pa an mga kadaramay na mga aktibidad ekonomiko igdi. Mga 35 abot 40 dagat-sasakyan an nabaktas igdi aro-aldaw, asin an kanal piglalaloman na makakadakop  6 na porsyento kan maritimong komersyo nin kinaban.40 % kan GDP nin Panama huli sa kanal.

Toltolan

Kategorya:Panama Canal
Kategorya:Mga Kanal sa Panama
Kategorya:Mga Kanal para sa sasakyan-dagat
Kategorya:Mga Transportasyon sa dagat sa Panama
Kategorya:Mga Kosa nin Panama
Kategorya:An Ekonomiya nin Panama
Kategorya:Geograpiya nin Panama
Kategorya:Historya nin Panama
Kategorya:Inpraestruktura nin transportasyon sa Panama
Kategorya:Mga Kanal binuksan kan 1914
Kategorya:Mga 1914 na esatablisyemento sa Panaman
Kategorya:Mga 1914 na establisyemento sa Estados Unidos
Kategorya:1914 sa Sentral amerika
Kategorya:Mga Kosa nin Panama dapit sa Dagat Carribeano
Kategorya:Mga Kosa nin Panama dapit sa Dagat Pasipiko
Kategorya:Historikong Inhenyeriya Sibil na mga Landemark
Kategorya:Historikong Amerikanong Inhenyeriyang rekord sa dating Panama Canal Zone
Kategorya:Mga 1890 sa Panama
Kategorya:Mga 1880 sa Panama