Alfred Russell Wallace
{{Infobox scientist
| name              = Alfred Russel Wallace
| honorific_suffix  = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|OM|FRS}}
| image             = Alfred-Russel-Wallace-c1895.jpg
| caption           = Wallace in 1895
| birth_date        = {{birth date|df=yes|1823|01|08}}
| birth_place       = [[Llanbadoc]], Monmouthshire<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, Wales<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->
| death_date        = {{nowrap|{{death date and age|df=yes|1913|11|07|1823|01|08}}}}
| death_place       = [[Broadstone, Dorset]], England
| known_for         = {{Plainlist|
* Co-discovery of [[natural selection]]
* Pioneering work on [[biogeography]]
* [[Wallace Line]]
* [[Wallace effect]]
}}
| author_abbrev_bot = Wallace
| spouse            = Annie Mitten (m. 1866)
| children          = Herbert, Violet, William
| field             = {{cslist|Exploration|[[evolutionary biology]]|[[zoology]]|biogeography|social reform}}
| prizes            = {{Plainlist|
* [[Royal Medal]] (1868)
* Gold Medal of the {{lang|fr|[[Société de Géographie]]}} (1870)
* [[Darwin Medal]] (1890)
* [[Founder's Medal]] (1892)
* [[Linnean Medal]] (1892)
* [[Copley Medal]] (1908)
* [[Darwin–Wallace Medal]] (Gold, 1908)
* [[Order of Merit]] (1908)
}}
}}
Si '''Alfred Russel Wallace''' {{post-nominals|OM|FRS|country=GBR|size=100%}} (Enero 8, 1823 – Nobyembre 7, 1913) iyo an sarong English<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/b31360580_0002|title=My Life: A Record of Events and Opinions|last=Wallace|first=Alfred Russel|date=1905|publisher=London: Chapman & Hall, Ld|others=Wellcome Library|pages=34|quote="I was the only Englishman who had lived some months alone in that country...."}}</ref><!--Alfred Russel Wallace's own autobiography, "My life : a record of events and opinions" states on page 34, "...I was the only Englishman who had lived some months alone in that country..."--> na [[naturalista]], explorador, [[heograpo]], [[antropologo]], [[biologo]] asin ilustrador.<ref name="Smith">{{cite web|url=https://people.wku.edu/charles.smith/wallace/FAQ.htm|title=Responses to Questions Frequently Asked About Alfred Russel Wallace|last=Smith|first=Charles H.|author-link=Charles H. Smith (historian)|website=The Alfred Russel Wallace Page|access-date=25 May 2022}}</ref> Independiente niyang pinangidam an teorya kan [[ebolusyon]] sa paagi kan [[natural selection]]; sa saiyang 1858 papel sa subject na pinublikar sa taong na iyan [[On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection|alongside extracts]] gikan sa amay na mga panurat ni [[Charles Darwin]] manungod sa temang iyan.<ref name="tendency" />{{sfn|Darwin|Wallace|1858}} It spurred Darwin to set aside the [[Natural Selection (manuscript)|"big species book"]] he was drafting asin marikas na nagsurat nin sarong [[Abstract (summary)|abstract]] kaiyan, na pinublikar kaidtong  1859 bilang ''[[On the Origin of Species]]''.

Nagsagibo si Wallace nin ekstensibong fieldwork, nagpoon sa [[Amazon River basin]]. Dangan nagsagibo siya nin fieldwork sa [[Kaislahan na Malay]], kun saen niya inidentipikar an faunal divide ngunyan pig-aapod na [[Linyang Wallace]], na nagsisiblah sa Indonesian archipelago sa duwang daing siring na kabtang: sarong solnopan na kabtang na kun saen an mga hayop gabos guminikan Asya, asin an subangan na kabtang kun saen nagpapabanaag kan [[Australasian realm|Australasya]]. Kinonsiderar siya na iyo an nangengenot kan ika-19 na siglong na eksperto sa heograpikong distribusyon kan mga espesye nin hayop, asin kun minsan pig-aapod na "ama kan [[bioheograpiya]]", o urog pang espesipiko kan [[zoogeography]].<ref>{{cite web|url=https://people.wku.edu/charles.smith/wallace/chsarwin.htm|title=Alfred Russel Wallace: Evolution of an Evolutionist Introduction|last=Smith|first=Charles H.|author-link=Charles H. Smith (historian)|website=The Alfred Russel Wallace Page|access-date=25 May 2022}}</ref>

Saro si Wallace sa mga nangengenot sa mga paraisip manungod sa ebolusyon kaidtong ika-19 na siglo, pigtatatabaho an [[Aposematismo|warning color<!--yes, BE uses -or- not -our- here-->ation]] sa mga hayop asin [[Reinforcement (speciation)|reinforcement]] (kun minsan pig-aapod na epektong Wallace), sarong paagi kan natural selection na makokontribwir sa [[speciation]] sa paagi kan pag-enganyar sa pag-uswag kan mga kaulangan tumang sa [[Hybrid (biology)|hybridisation]]. An libro ni Wallace kaidtong 1904 ''Man's Place in the Universe'' iyo an enot na seryosong pagbalo sa paagi nin sarong biologo na ibalwaron an [[Planetary habitability|posibilidad nin buhay sa ibang planeta]]. Saro siya sa mga enot na siyentista na nagsurat nin sarong seryosong eksplorasyon na kun baga igwa nin of [[buhay sa Mars]].<ref>{{cite web|url=https://people.wku.edu/charles.smith/wallace/S730.htm|title=Is Mars Habitable?, by Alfred Russel Wallace|last=Smith|first=Charles H.|author-link=Charles H. Smith (historian)|website=The Alfred Russel Wallace Page|access-date=25 May 2022}}</ref>

Apwera sa siyentipikong trabaho, saro man siyang social activist, kritikal kan kun ano an saiyang pigkonsidera na sarong unjust social asin ekonomikong sistema kaidtong ika-19 na siglong Britanya. An saiyang adbokasiya kan [[Espiritwalismo (hiroan)|espiritwalismo]] asin an saiyang pagtubod sa [[Mind–body dualism|non-material origin]] para sa urog kahalangkaw na mental faculties kan katawohan strained sa saiyang relasyon sa ibang siyentista. Saro siya sa mga enot na prominenteng siyentista na magpresentar nin pagmakulog sa [[Human impact on the environment|environmental impact of human activity]]. Sinurat niya sa siyentipiko asin social issues; an saiyang account kan saiyang mga pakikipagsapalaran asin mga obsebasyon durante kan saiyang mga eksplorasyon sa Habagatan-subangan na Asya, ''[[The Malay Archipelago]]'', na enot na pinublikar kaidtong 1869. Nagpadagos iyan na magin bantog asin urog na pigpahalagahan.

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}
Si Alfred Russel Wallace  (Enero 8, 1823 – Nobyembre 7, 1913) iyo an sarong English na naturalista, explorador, heograpo, antropologo, biologo asin ilustrador. Independiente niyang pinangidam an teorya kan ebolusyon sa paagi kan natural selection; sa saiyang 1858 papel sa subject na pinublikar sa taong na iyan alongside extracts gikan sa amay na mga panurat ni Charles Darwin manungod sa temang iyan. It spurred Darwin to set aside the "big species book" he was drafting asin marikas na nagsurat nin sarong abstract kaiyan, na pinublikar kaidtong  1859 bilang On the Origin of Species.

Nagsagibo si Wallace nin ekstensibong fieldwork, nagpoon sa Amazon River basin. Dangan nagsagibo siya nin fieldwork sa Kaislahan na Malay, kun saen niya inidentipikar an faunal divide ngunyan pig-aapod na Linyang Wallace, na nagsisiblah sa Indonesian archipelago sa duwang daing siring na kabtang: sarong solnopan na kabtang na kun saen an mga hayop gabos guminikan Asya, asin an subangan na kabtang kun saen nagpapabanaag kan Australasya. Kinonsiderar siya na iyo an nangengenot kan ika-19 na siglong na eksperto sa heograpikong distribusyon kan mga espesye nin hayop, asin kun minsan pig-aapod na "ama kan bioheograpiya", o urog pang espesipiko kan zoogeography.

Saro si Wallace sa mga nangengenot sa mga paraisip manungod sa ebolusyon kaidtong ika-19 na siglo, pigtatatabaho an warning coloration sa mga hayop asin reinforcement (kun minsan pig-aapod na epektong Wallace), sarong paagi kan natural selection na makokontribwir sa speciation sa paagi kan pag-enganyar sa pag-uswag kan mga kaulangan tumang sa hybridisation. An libro ni Wallace kaidtong 1904 Man's Place in the Universe iyo an enot na seryosong pagbalo sa paagi nin sarong biologo na ibalwaron an posibilidad nin buhay sa ibang planeta. Saro siya sa mga enot na siyentista na nagsurat nin sarong seryosong eksplorasyon na kun baga igwa nin of buhay sa Mars.

Apwera sa siyentipikong trabaho, saro man siyang social activist, kritikal kan kun ano an saiyang pigkonsidera na sarong unjust social asin ekonomikong sistema kaidtong ika-19 na siglong Britanya. An saiyang adbokasiya kan espiritwalismo asin an saiyang pagtubod sa non-material origin para sa urog kahalangkaw na mental faculties kan katawohan strained sa saiyang relasyon sa ibang siyentista. Saro siya sa mga enot na prominenteng siyentista na magpresentar nin pagmakulog sa environmental impact of human activity. Sinurat niya sa siyentipiko asin social issues; an saiyang account kan saiyang mga pakikipagsapalaran asin mga obsebasyon durante kan saiyang mga eksplorasyon sa Habagatan-subangan na Asya, The Malay Archipelago, na enot na pinublikar kaidtong 1869. Nagpadagos iyan na magin bantog asin urog na pigpahalagahan.

Toltolan