Homo luzonensis
{{Short description|Pu'hong espesye nin genus na ''Homo''}}
{{Speciesbox
| fossil_range   = Late Pleistocene,<br />{{fossilrange|0.07|0.065}}
| image          = LuzonensisMolars.jpg
| image_caption  = Lima sa pitong bistong posil na ngipon kan ''Homo luzonensis''
| image2         = Homo luzonensis metatarsal.jpg
| image2_caption = CCH1, sarong 67,000 taon na fossil third metatarsal bone kan  ''H. luzonensis''
| extinct        = yes
| genus          = Homo
| species        = luzonensis
| authority      = Détroit ''et al.'', 2019<ref name="Détroit2019" />
}}

An '''''Homo luzonensis''''' sarong [[puho']]ng [[espesye]] kan archaic humans sa genus na ''[[Homo]]''.<ref name="WSWS-20190821">{{Cite news |url=https://www.wsws.org/en/articles/2019/08/21/humn-a21.html |title=New human species discovered in the Philippines |last=Gaglioti |first=Frank |date=August 21, 2019 |work=[[World Socialist Web Site]] |access-date=August 22, 2019}}</ref> Kan 2007, sarong ikatolong [[metatarsal bone]] (MT3) an nadiskubre sa [[Kweba nin Callao]], [[Cagayan]] sa isla nin [[Luzon]] kan mga arkilohistang Pilipino na si Armand Mijares asin si Philip J. Piper dangan inisyalmenteng pigbisto bilang modernong tawo ni Florent Détroit. Pigpetsahan an nahanap gamit an uranium series ablation para sa edad kan 66,700 ± 1000 taon bago an sa ngunyan, mantang an mga katakod na labi kan faunal asin sarong ngipon kan hominin na nadugangan kan 2011, naihatod an mga petsa nin dae-makulang sa 50,000 taon na an nakakalihis.<ref name="Détroit2019">{{Cite journal |last=Détroit |first=F. |last2=Mijares |first2=A. S. |last3=Corny |first3=J. |last4=Daver |first4=G. |last5=Zanolli |first5=C. |last6=Dizon |first6=E. |last7=Robles |first7=E. |last8=Grün |first8=R. |last9=Piper |first9=P. J. |last-author-amp=yes |year=2019 |title=A new species of ''Homo'' from the Late Pleistocene of the Philippines |journal=Nature |volume=568 |issue=7751 |pages=181–186 |doi=10.1038/s41586-019-1067-9|pmid=30971845 }}</ref>

Kan 2019, pigsaladawan nina Armand Mijares et al. an kasunod na pagdiskubre kan "kagduwang kadagdagang mga elemento nin hominin na minalawas sa dai mababa sa tolong mga indibidwal na naduganagn sa parehas na patong nin [[Estratigrapiya|estratigrapiko]] kan Kweba nin Callao bilang kadtong nadiskubre metatarsal" asin nabisto an mga fossil bilang pag-sasadiri sa sarong bagong natuklasan [[espesye]],  an ''Homo luzonensis'', sa batayan kan mga pagkakalain hali sa dati na nabistong mga espesye sa genus na ''[[Homo (genus)|Homo]].'' Kaiba digdi an ''[[Homo floresiensis|H. floresiensis]]'' asin  ''[[Tawo|H. sapiens]]''.<ref name="Détroit2019" /><ref>{{Cite journal |last=Grün |first=Rainer |last2=Eggins |first2=Stephen |last3=Kinsley |first3=Leslie |last4=Moseley |first4=Hannah |last5=Sambridge |first5=Malcolm |last-author-amp=yes |date=December 2014 |title=Laser ablation U-series analysis of fossil bones and teeth |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |volume=416 |pages=150–167 |doi=10.1016/j.palaeo.2014.07.023}}</ref><ref name="NYT-20190410">{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/04/10/science/homo-luzonensis-philippines-evolution.html |title=A New Human Species Once Lived in This Philippine Cave – Archaeologists in Luzon Island have turned up the bones of a distantly related species, Homo luzonensis, further expanding the human family tree. |last=Zimmer |first=Carl |date=April 10, 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=April 10, 2019 |author-link=Carl Zimmer}}</ref> Gayunpaman, pig-iisip kan pirang mga siyentipiko an kinakaipuhan an kadagdagang kapusugan tanganing kumpirmahon an mga fossil bilang sarong bagong espesye, imbes na sarong lokal na inangkop na populasyon kan iba pang mga populasyon nin '' Homo '', arog kan  ''[[H. erectus]]'' o [[Denisovan]].<ref name="Wade2019">{{Cite journal |last=Wade |first=L. |date=April 10, 2019 |title=New species of ancient human unearthed in the Philippines |journal=Science |volume=364 |doi=10.1126/science.aax6501}}</ref>

==Pagkadiskubre==
[[File:Callao Cave.jpg|thumb|right|Interyor kan [[Kweba nin Callao]] sa [[Luzon]] sa Filipinas na kun sain nakua an mga labi kan fossil]]
Kadtong Mayo 5, 2007, nadiskubre kan sarong grupo nin mga parasaligsig sa Pilipinas, Pransya, asin Australya an sarong third metatarsal bone sa kasagsagi kan pagkakalot kan kweba nin Callao.<ref name="Mijares2010">{{Cite journal |last=Mijares |first=A. S. |last2=Détroit |first2=F. |last3=Piper |first3=P. |last4=Grün |first4=R. |last5=Bellwood |first5=P. |last6=Aubert |first6=M. |last7=Champion |first7=G. |last8=Cuevas |first8=N. |last9=De Leon |first9=A. |last10=Dizon |first10=E. |year=2010 |title=New evidence for a 67,000-year-old human presence at Callao Cave, Luzon, Philippines |journal=Journal of Human Evolution |volume=59 |issue=1 |pages=123–132 |doi=10.1016/j.jhevol.2010.04.008|pmid=20569967 }}</ref> Bakong pantay an mga morpolohikal na karakterisidad kan fossil na pigtipo bilang kabali sa genus na ''Homo'', na piggigibo ining pinakagurang na kapusugan nin pagkakaigwa nin genus sa Filipinas sa oras. An pang-siyensiya na paglaladawan kan fossil kadtong 2010, pigbibisto an fossil na kabali sa '' H. sapiens ''. Kadtong 2011, nadiskubre asin itinakod man an mga phalanges kan fossil gikan sa muro' asin muro' kan bitis, kaiba an limang mga fossil molar sa '' H. sapiens ''.

Kan Abril 2019, sa pag-aadal ninda Florent Détroit et al., naitatakod an mga fossil sa sarong naiibang espesye nin archaic na tawo, pigbansagan na ''Homo luzonensis''. Mahihiling sa ngunyan an fossil sa [[Nasyunal na Museo kan Filipinas]].

==Makahulugan==
An 2019 na artikulo kan ''Nature'' pigsasaladawan na pigtala an ''H. luzonensis'' na: "An presensya kan saro pa asin naknakaagi dai aram na espesye nin hominin sa subangan kan [[Linyang Wallace]] sa kasagsagan kan Late Pleistocene epoch na tinatawanan doon an importansya kan islang Habagatan-Subangan na Asya sa ebolusyon kan genus na ''Homo''."<ref name="Détroit2019" />

==Hilingon man==
* [[Tawong Tabon]]

==Mga tala==
{{Reflist|group=note}}

==Mga toltolan==
{{Reflist|30em}}

==Mga panluwas na takod==
* {{Wikispecies-inline|Homo luzonensis|''Homo luzonensis''}}

{{Taxonbar|from=Q5021780}}

{{Saringsing}}

[[Kategorya:Hominini]]
[[Kategorya:Historya kan Cagayan]]
An Homo luzonensis sarong puho'ng espesye kan archaic humans sa genus na Homo. Kan 2007, sarong ikatolong metatarsal bone (MT3) an nadiskubre sa Kweba nin Callao, Cagayan sa isla nin Luzon kan mga arkilohistang Pilipino na si Armand Mijares asin si Philip J. Piper dangan inisyalmenteng pigbisto bilang modernong tawo ni Florent Détroit. Pigpetsahan an nahanap gamit an uranium series ablation para sa edad kan 66,700 ± 1000 taon bago an sa ngunyan, mantang an mga katakod na labi kan faunal asin sarong ngipon kan hominin na nadugangan kan 2011, naihatod an mga petsa nin dae-makulang sa 50,000 taon na an nakakalihis.

Kan 2019, pigsaladawan nina Armand Mijares et al. an kasunod na pagdiskubre kan "kagduwang kadagdagang mga elemento nin hominin na minalawas sa dai mababa sa tolong mga indibidwal na naduganagn sa parehas na patong nin estratigrapiko kan Kweba nin Callao bilang kadtong nadiskubre metatarsal" asin nabisto an mga fossil bilang pag-sasadiri sa sarong bagong natuklasan espesye,  an Homo luzonensis, sa batayan kan mga pagkakalain hali sa dati na nabistong mga espesye sa genus na Homo. Kaiba digdi an H. floresiensis asin  H. sapiens. Gayunpaman, pig-iisip kan pirang mga siyentipiko an kinakaipuhan an kadagdagang kapusugan tanganing kumpirmahon an mga fossil bilang sarong bagong espesye, imbes na sarong lokal na inangkop na populasyon kan iba pang mga populasyon nin  Homo , arog kan  H. erectus o Denisovan.

Pagkadiskubre
thumb|right|Interyor kan Kweba nin Callao sa Luzon sa Filipinas na kun sain nakua an mga labi kan fossil
Kadtong Mayo 5, 2007, nadiskubre kan sarong grupo nin mga parasaligsig sa Pilipinas, Pransya, asin Australya an sarong third metatarsal bone sa kasagsagi kan pagkakalot kan kweba nin Callao. Bakong pantay an mga morpolohikal na karakterisidad kan fossil na pigtipo bilang kabali sa genus na Homo, na piggigibo ining pinakagurang na kapusugan nin pagkakaigwa nin genus sa Filipinas sa oras. An pang-siyensiya na paglaladawan kan fossil kadtong 2010, pigbibisto an fossil na kabali sa  H. sapiens . Kadtong 2011, nadiskubre asin itinakod man an mga phalanges kan fossil gikan sa muro' asin muro' kan bitis, kaiba an limang mga fossil molar sa  H. sapiens .

Kan Abril 2019, sa pag-aadal ninda Florent Détroit et al., naitatakod an mga fossil sa sarong naiibang espesye nin archaic na tawo, pigbansagan na Homo luzonensis. Mahihiling sa ngunyan an fossil sa Nasyunal na Museo kan Filipinas.

Makahulugan
An 2019 na artikulo kan Nature pigsasaladawan na pigtala an H. luzonensis na: "An presensya kan saro pa asin naknakaagi dai aram na espesye nin hominin sa subangan kan Linyang Wallace sa kasagsagan kan Late Pleistocene epoch na tinatawanan doon an importansya kan islang Habagatan-Subangan na Asya sa ebolusyon kan genus na Homo."

Hilingon man
 Tawong Tabon

Mga tala

Mga toltolan

Mga panluwas na takod
 

Kategorya:Hominini
Kategorya:Historya kan Cagayan