Isla nin bulkaniko
{{Short description|ginikanan kan Isla nin bulkaniko }}
{{Redirect|halangkaw na isla|lugar na may pangaran halangkaw na isla (High Island)|High Island (klasipikasyon)}}
{{For|the GPU series|Radeon 200 series{{!}}Volcanic Islands (GPU family)}}

[[File:Moorea ISS006.jpg|thumb|An [[Mo'orea]], sarong ''puro nin bulkaniko'' na kun sain hiling-hiling pa nanggad an katahawan na isla]]
[[File:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|thumb|Saro an [[Stromboli]] sa walong [[mga isla nin Aeolyano]], sarong [[arko nin bulkaniko]] sa amihanan kan [[Sicily]]]]

Sa heograpikal, an '''isla nin bulkaniko''' sarong [[isla]] na an ginikanan iyo an [[bulkan|pagkabulkan]]. An panaga na '''halangkaw na isla''', pwede man gamiton tanganing mamidbidan an mga naturang isla gikan sa [[isla nin bahura|hababang mga isla]], na kun sain nahulma ini sa [[sedimentasyon]] o sa [[Pagtaas nin tektoniko|pagtaas]] kan mga [[coral reef]]<ref>{{cite journal |first=Raymond E. |last=Murphy |jstor=210643 |title="High" and "Low" Islands in the Eastern Carolines |journal=[[Geographical Review]] |volume=39 |issue=3 |date=July 1949 |pages=425–439 |publisher=[[American Geographical Society]] |doi=10.2307/210643}}</ref> (na parating nabibilog sa mga nakalubog na bulkan).

==Pakasabot asin ginikanan==
Igwang sarong bilang nin mga bulkan na isla na naglangkaw nin dai malagpas sa {{convert|1|m|0}} sa ibabaw nin [[nibel nin dagat]], dawa na parating nakaklasi sa mga "[[iriisla]] o mga gapo", mantang an pirang hababang isla, arog kan [[Banaba]], [[Isla nin Henderson (Mga isla nin Pitcairn)|Isla nin Henderson]], [[Makatea]], [[Nauru]], asin [[Niue]], na bilang mga nagtaas na mga [[coral island]], nagtaas sa ibabaw na  {{convert|50|m}} sa ibabaw kan nibel nin dagat.

An duwang klase nin mga isla, parati na mahihiling harani sa lambang saro, urog na sa mga [[lista kan mga isla sa Kadagatan na Pasipiko|isla kan Habagatan na Kadagatan nin Pasipiko]], kun sain mahihiling an mga hababang isla sa mga [[fringing reef]] na pinapalibutan kadaklan na mga isla na bulkan. An mga isla nin bulkan, komon minabuhat sa itaas kan [[hotspot (heolohiya)|hotspot]].

==Kakayahan na irukan ==
An dakula kan mga isla nin bulkan komom na yaon sa tanga kan {{convert|1|and|104|sqkm|sigfig=1}}. <ref>{{Citation |last=Condie |first=Kent C. |title=Chapter 2 - The crust |date=2022-01-01 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128199145000111 |work=Earth as an Evolving Planetary System (Fourth Edition) |pages=9–37 |editor-last=Condie |editor-first=Kent C. |access-date=2023-12-28 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-819914-5}}</ref> An mga isla nin bulkan na lagpas sa sarong siguradong dakula, komon na igwang labas na [[tubig sa daga]], mantang parating mayo an mga hababang isla, kaya an mga bulkan na isla, urog siyempre na maiirukan.

Kadakol na mga isla nin bulkan ang minaluwas gikan sa hararom na kairaruman kan kadagatan, na nagpapahiling nin mga magaspang o burubukidon ma tanawon sa saindang mga interyor asin nagpapahiling nin magkakalain na linyada nin mga kalangkawan nin tuktok. Natanawan kan mga pagsaligsig na parating sakop nin suksok na tropikal na kagabsan an mga isla. Nililimitahan kan mga kagabsan an paggamit kan mga kadagaan para sa pag-irok sa kadakol na isla, arog kaito na an mga Komunidad, mga dalan asin mga harong, limitado na mag-uswag sa marhinal na baybayon, bilang sarong resulta kan pagdudusa sa mga disgrasya sa baybayon.<ref name=":0">{{Citation |last=Velmurugan |first=Ayyam |title=Chapter 1 - The Nature and Characters of Tropical Islands |date=2008-01-01 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128130643000016 |work=Biodiversity and Climate Change Adaptation in Tropical Islands |pages=3–30 |editor-last=Sivaperuman |editor-first=Chandrakasan |access-date=2023-12-28 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-813064-3 |editor2-last=Velmurugan |editor2-first=Ayyam |editor3-last=Singh |editor3-first=Awnindra Kumar |editor4-last=Jaisankar |editor4-first=Iyyappan}}</ref> Sa kadarakulang isla, pwedeng magsulog an mga salog, na nagkakawsa sa mga disgraya sa baha asin naghahatod nin sedimento, na pwedeng mangibabaw sa morpolohiya sa baybayon. An haralangkaw na mga isla nin bulkan, parating napapalibutan nin  mga proteksiyon na fringing o barrier reef, na minamukna nin mga lagoon.<ref name=":0" />

==Hilingon man==

*{{annotated link|Archipelagic apron}}
*{{annotated link|Atoll}}
*{{annotated link|Mga isla nin Kanarya}}
*{{annotated link|Mga isla nin Galápagos}}
*{{annotated link|Guyot}}
*{{annotated link|Kapuruan nin Krakatoa}}
*{{annotated link|Seamount}}
*{{annotated link|Submarinong paghuros nin daga}}
*{{annotated link|Arko nin bulkaniko}}

==Mga toltolan==
{{reflist}}

== Mga panluwas na takod==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/380461/Micronesian-culture/276610/High-island-and-low-island-cultures ''Micronesian culture: High island and low island cultures'' at Britannica.com.] Retrieved 2011-09-22.

{{Mga porma nin daga kan kinaban}}

[[Category:Mga isla sa kada tipo]]
[[Category:Mga isla nin bulkaniko| ]]
thumb|Saro an Stromboli sa walong mga isla nin Aeolyano, sarong arko nin bulkaniko sa amihanan kan Sicily

Sa heograpikal, an isla nin bulkaniko sarong isla na an ginikanan iyo an pagkabulkan. An panaga na halangkaw na isla, pwede man gamiton tanganing mamidbidan an mga naturang isla gikan sa hababang mga isla, na kun sain nahulma ini sa sedimentasyon o sa pagtaas kan mga coral reef (na parating nabibilog sa mga nakalubog na bulkan).

Pakasabot asin ginikanan
Igwang sarong bilang nin mga bulkan na isla na naglangkaw nin dai malagpas sa  sa ibabaw nin nibel nin dagat, dawa na parating nakaklasi sa mga "iriisla o mga gapo", mantang an pirang hababang isla, arog kan Banaba, Isla nin Henderson, Makatea, Nauru, asin Niue, na bilang mga nagtaas na mga coral island, nagtaas sa ibabaw na   sa ibabaw kan nibel nin dagat.

An duwang klase nin mga isla, parati na mahihiling harani sa lambang saro, urog na sa mga isla kan Habagatan na Kadagatan nin Pasipiko, kun sain mahihiling an mga hababang isla sa mga fringing reef na pinapalibutan kadaklan na mga isla na bulkan. An mga isla nin bulkan, komon minabuhat sa itaas kan hotspot.

Kakayahan na irukan 
An dakula kan mga isla nin bulkan komom na yaon sa tanga kan .  An mga isla nin bulkan na lagpas sa sarong siguradong dakula, komon na igwang labas na tubig sa daga, mantang parating mayo an mga hababang isla, kaya an mga bulkan na isla, urog siyempre na maiirukan.

Kadakol na mga isla nin bulkan ang minaluwas gikan sa hararom na kairaruman kan kadagatan, na nagpapahiling nin mga magaspang o burubukidon ma tanawon sa saindang mga interyor asin nagpapahiling nin magkakalain na linyada nin mga kalangkawan nin tuktok. Natanawan kan mga pagsaligsig na parating sakop nin suksok na tropikal na kagabsan an mga isla. Nililimitahan kan mga kagabsan an paggamit kan mga kadagaan para sa pag-irok sa kadakol na isla, arog kaito na an mga Komunidad, mga dalan asin mga harong, limitado na mag-uswag sa marhinal na baybayon, bilang sarong resulta kan pagdudusa sa mga disgrasya sa baybayon. Sa kadarakulang isla, pwedeng magsulog an mga salog, na nagkakawsa sa mga disgraya sa baha asin naghahatod nin sedimento, na pwedeng mangibabaw sa morpolohiya sa baybayon. An haralangkaw na mga isla nin bulkan, parating napapalibutan nin  mga proteksiyon na fringing o barrier reef, na minamukna nin mga lagoon.

Hilingon man

Mga toltolan

 Mga panluwas na takod
 Micronesian culture: High island and low island cultures at Britannica.com. Retrieved 2011-09-22.

Category:Mga isla sa kada tipo