Bagyo
:''Para sa syudad sa Pilipinas, hilingon an [[Syudad nin Baguio]].
[[Ladawan:Bagyo_frank_phil.jpg|250px|thumb|An [[Bagyong Fengshen (Frank)]] na nagtao distruso sa nasyon na Filipinas kan taong 2008.]]

An '''bagyo'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Bagyo, unos, sigwa}}</ref> (gikan sa [[Sanskrito|Sanskrito:]] ''वायु'' [vāyu]) sarong sistema nin klima na igwa nin sirkulasyon, nagdadalagan sa paagi kan init na ipinaluwas pag suminakat an mayumong duros. 

Sa Pilipinas, an pagbantay sa mga bagyo nakatuka sa Ahensya nin Atmosperiko, Heopisikal asin Astronomiko kan Pilipinas o PAGASA.

Naaapekto nin 20 beses lambang taon an bagyo sa [[Pilipinas]]. Igwang apat na tipo nin bagyo depende sa rikas kan duros kaiyan. An [[PAGASA]] iyo an nagtataong pangaran kan bagyo sa Filipinas asin mauutro an pangaran lambang 4 na taon. An World Meteorological Organization (Pankinaban na Organisasyong Meteyorolohikal) an nagpapangaran sa internasyunal na pangaran kan sarong bagyo.

Sa Filipinas, an pagbabantay kan mga bagyo iyo trabaho kan [[Administrasyon kan Filipinas sa Serbisyo nin Atmosperiko, Heopisiko asin Astronomiko]] o PAGASA. 

Kun baga igwang mga nakatagama nang mga internasyonal na pangaran an mga bagyong mamumukna sa Sulnupang Pasipiko, igwa man sadiring nakatakdang pangaran nin mga bagyo an PAGASA. Igwa nin apat na listahan an PAGASA na nagriribay-ribayan kada taon, na minabalik sa enot na listahan makalihis an apat na taon. An lambang listahan, igwang duwampulo may limang pangaran na nauuyon sa makabagong Alpabetong Pilipino apwera sa Ñ, NG asin X, dangan igwa pang ekstra sampulong nakatagama kun bakasakaling magsobra sa 25 an mga bagyong naitala sa taong ini. Pag sobra na mapanraot an sarong bagyo, pighahali kaini an pangaran kadto sa listahang iyon asin niriribayan nin bago. Pigtatao lang kan PAGASA an pangaran kan bagyo kun ini nakalaog na sa Lugar na Responsibilidad kan Filipinas.

==Paisi nin Bagyo sa Filipinas==
{{Main|Bagyo sa Filipinas}}
Kan enot, nababanga sa apat an mga Pampublikong Paisi nin signal kan Bagyo (''Public Storm Warning Signal''), puon Paisi Blg 1 sagkod 4. Alagad nin huli ta sa mga mapandistrusong bagyo na tumama sa Filipinas, arog kan bagyong [[Bagyong Yolanda|Yolanda]] kadtong 2013, naaramang dae sakto an sistemang pinaiiral sa mga panahong kadto.<ref name="psws2015">[http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/1171-pagasa-modifies-public-storm-warning-system PAGASA Modifies Public Storm Warning System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150709024127/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/1171-pagasa-modifies-public-storm-warning-system |date=2015-07-09 }}. Websityo kan PAGASA. Pigbukasan 9 Hunyo 2015.</ref> Kaya kan taong 2015, pigdagdag an bagong lebel nin paisi, an Paisi Blg 5. Piggibo an pagbabagong nin nin huli ta sa pig-aasahang mas makusog pa an maarabot na bagyo gibo kan pankinabangang pag-iinit (''global warming'') asin kan pagbabago sa klima (''climate change'').

{| class="wikitable"
|-
! PSWS 
! Duros(KPH) 
! Estado kan Dagat 
! Distruso sa istraktura 
! Distruso sa tanuman
|-
! style="background-color:lightyellow;" |#1
| 30 - 60 kph<br/>Pig-aasahan sa laog kan 36 oras nin enot na paglathala
| Langkaw nin alon: 1.25 - 4.0 metro
| 
* Kadiit lang an distruso sa mga istrakturang maluya an pagkakagibo
| 
* Kadiit na mga poon nin batag an nagtagilid
* Naputol an mga sanga kan mga sararadit na puno
* Pwedeng madistruso an mga palay lalo na pag ini nasa yugto na kan pamumurak
|-
! style="background-color:yellow;" |#2
| 61 - 120 kph <br/> Inaasahan sa loob ng 24 oras mula sa unang paglathala
| Langkaw nin alon: 4.1 - 14.0 m <br/><br/> Posible ang '''[[daluyong]]''' sa baybayin
| 
* Igwang kadiit na distruso sa mga istrakturang maluya an pagkakagibo
* Nabungkal an pirang mga suanoy o lumaong yerong atop
* Igwang distruso sa mga ''billboard'' ason karatulang igwang maluluya an pagkakagibo
|
* Kadaklan sa mga poon nin batag, magin an pirang mga poon nin mangga, ipil-ipil asin kaparehas na poon an natumba
* Nagtagilid an pirang mga poon nin niyog
* Igwang dakulang distruso sa mga paroy asin mais
* Igwang distruso an mga palumpong
|-
! style="background-color:gold;" |#3
| 121 - 170 kph <br/> Pig-aasahan sa laog nin 18 oras puon sa enot na paglathala
| Langkaw nin alon: > 14.0 metro <br/><br/>Posible an mga ''daluyong'' sa mga baybayon
| 
* Halawigan na distruso sa mga istrakturang maluluya an pagkakagibo
* Igwang kadiit na distruso sa mga istrakturang may mas mapusog an pagkakagibo
|
* Haros gabos nin poo nin batag an pwedeng matumba
* Pirang mga darakulang poon arog kan akasya, manga, asbp an pwede matumba o mabakri
* Pwedeng matumba an mga ''hybrid'' na poon nin niyog
* Igwang grabeng distruso sa mga palumpong
|-
! style="background-color:orange;" |#4
| 171 - 220kph<br/> Pig-aasahan sa laog nin 12 oras puon sa enot na paglathala
| Langkaw nin alon: > 14.0 m<br/><br/> Posible an daluyong na may langkaw na 2-3m sa mga baybayon
| 
* Grabeng distruso sa mga istrakturang gibo sa magaang mga materyales
* Pirang mga istraktura na katamtaman an pagkakagibo an nabungkagan nin atop asin igwang mga nagsuko na pader sa pipira kaini, igwang grabeng distruso sa mga pintuan asin bintana
* Pirang mga istraktura na pusog an pagkakagibo an pwedeng diit an distruso
* Gabos na mga ''billboard''/karatula an nawasak
|
* Lubos na distruso sa tanuman nin batag
* Kadaklan sa mga darakulang poon an nabagsak
* Pwedeng magkaigwa nin grabeng distruso sa tanuman nin niyog
* Grabeng distruso sa tanuman nin paroy asin mais
|-
! style="background-color:red;" |#5
| > 220kph<br/>  Pig-aasahan sa laog nin 12 oras gikan sa enot na paglathala
| Langkaw nin alon: > 14m<br/><br/> Posible an bahod na igwang langkaw na haros sa 3 metro sa mga baybayon
| 
* Halawigang distruso sa mga istrakturang maluluya an gibo dangan iyo man sa mga igwang katamtamang gibo
* Pwedeng magkaigwa nin matinding distruso an mga istrakturang igwang mapusog na gibo
* Grabeng distruso sa imprastraktura nin kuryente asin komunikasyon
|
* Ito ay dulot ni Gab Briones 
* Kadaklan sa mga halalangkaw na poon an natumba
* Pagkaputol asin pagkatumba kan mga poon nin niyog
* Pirang puno asin tinanom lang an nakatindog na sana
|}

==Panluwas na takod==
{{Commons category|Tropical cyclones|Bagyo}}

* [http://www.nhc.noaa.gov/ United States National Hurricane Center]&nbsp;– Norteng Atlantika, Subangang Pasipiko
* [https://web.archive.org/web/20110923144245/http://www.prh.noaa.gov/hnl/cphc/ United States Central Pacific Hurricane Center]&nbsp;– Sentral na Pasipiko
* [http://www.jma.go.jp/en/typh/ Japan Meteorological Agency]&nbsp;– Solnopang Pasipiko
* [http://www.rsmcnewdelhi.imd.gov.in/index.php?lang=en India Meteorological Department]&nbsp;– Kadagatang Indyano
* [http://www.meteo.fr/temps/domtom/La_Reunion/ Météo-France&nbsp;– La Reunion]&nbsp;– Sur na Kadagatang Indyano gikan 30°E pasiring 90°E
* [http://meteo.bmkg.go.id/siklon Indonesian Meteorological Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181201104250/http://meteo.bmkg.go.id/siklon/ |date=2018-12-01 }}&nbsp;– Sur na Kadagatang Indyano gikan 90°E pasiring 125°E, norte kan 10°S
* [http://www.bom.gov.au/cyclone/ Australian Bureau of Meteorology]&nbsp;– Sur na Kadagatang Indyano asin Sur na Kadagatang Pasipiko gikan 90°E pasirin g 160°E
* [http://www.pngmet.gov.pg/ Papua New Guinea National Weather Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211231151006/http://www.pngmet.gov.pg/ |date=2021-12-31 }}&nbsp;– Sur na Pasipiko subangan kan 160°E, norte kan 10°S
* [http://www.met.gov.fj/ Fiji Meteorological Service]&nbsp;– Sur na Pasipiko solonpan kan 160°E, norte kan 25° S
* [http://metservice.com/ MetService New Zealand]&nbsp;– Sur na Pasipiko solnopan kan 160°E, sur kan 25°S

== Toltolan ==
{{Reflist}}
{{saringsing}}
Para sa syudad sa Pilipinas, hilingon an Syudad nin Baguio.
250px|thumb|An Bagyong Fengshen (Frank) na nagtao distruso sa nasyon na Filipinas kan taong 2008.

An bagyo (gikan sa Sanskrito: वायु [vāyu]) sarong sistema nin klima na igwa nin sirkulasyon, nagdadalagan sa paagi kan init na ipinaluwas pag suminakat an mayumong duros. 

Sa Pilipinas, an pagbantay sa mga bagyo nakatuka sa Ahensya nin Atmosperiko, Heopisikal asin Astronomiko kan Pilipinas o PAGASA.

Naaapekto nin 20 beses lambang taon an bagyo sa Pilipinas. Igwang apat na tipo nin bagyo depende sa rikas kan duros kaiyan. An PAGASA iyo an nagtataong pangaran kan bagyo sa Filipinas asin mauutro an pangaran lambang 4 na taon. An World Meteorological Organization (Pankinaban na Organisasyong Meteyorolohikal) an nagpapangaran sa internasyunal na pangaran kan sarong bagyo.

Sa Filipinas, an pagbabantay kan mga bagyo iyo trabaho kan Administrasyon kan Filipinas sa Serbisyo nin Atmosperiko, Heopisiko asin Astronomiko o PAGASA. 

Kun baga igwang mga nakatagama nang mga internasyonal na pangaran an mga bagyong mamumukna sa Sulnupang Pasipiko, igwa man sadiring nakatakdang pangaran nin mga bagyo an PAGASA. Igwa nin apat na listahan an PAGASA na nagriribay-ribayan kada taon, na minabalik sa enot na listahan makalihis an apat na taon. An lambang listahan, igwang duwampulo may limang pangaran na nauuyon sa makabagong Alpabetong Pilipino apwera sa Ñ, NG asin X, dangan igwa pang ekstra sampulong nakatagama kun bakasakaling magsobra sa 25 an mga bagyong naitala sa taong ini. Pag sobra na mapanraot an sarong bagyo, pighahali kaini an pangaran kadto sa listahang iyon asin niriribayan nin bago. Pigtatao lang kan PAGASA an pangaran kan bagyo kun ini nakalaog na sa Lugar na Responsibilidad kan Filipinas.

Paisi nin Bagyo sa Filipinas

Kan enot, nababanga sa apat an mga Pampublikong Paisi nin signal kan Bagyo (Public Storm Warning Signal), puon Paisi Blg 1 sagkod 4. Alagad nin huli ta sa mga mapandistrusong bagyo na tumama sa Filipinas, arog kan bagyong Yolanda kadtong 2013, naaramang dae sakto an sistemang pinaiiral sa mga panahong kadto.PAGASA Modifies Public Storm Warning System . Websityo kan PAGASA. Pigbukasan 9 Hunyo 2015. Kaya kan taong 2015, pigdagdag an bagong lebel nin paisi, an Paisi Blg 5. Piggibo an pagbabagong nin nin huli ta sa pig-aasahang mas makusog pa an maarabot na bagyo gibo kan pankinabangang pag-iinit (global warming) asin kan pagbabago sa klima (climate change'').

 PSWS  Duros(KPH)  Estado kan Dagat  Distruso sa istraktura  Distruso sa tanuman#1 30 - 60 kphPig-aasahan sa laog kan 36 oras nin enot na paglathala Langkaw nin alon: 1.25 - 4.0 metro 
 Kadiit lang an distruso sa mga istrakturang maluya an pagkakagibo 
 Kadiit na mga poon nin batag an nagtagilid
 Naputol an mga sanga kan mga sararadit na puno
 Pwedeng madistruso an mga palay lalo na pag ini nasa yugto na kan pamumurak#2 61 - 120 kph  Inaasahan sa loob ng 24 oras mula sa unang paglathala Langkaw nin alon: 4.1 - 14.0 m  Posible ang daluyong sa baybayin 
 Igwang kadiit na distruso sa mga istrakturang maluya an pagkakagibo
 Nabungkal an pirang mga suanoy o lumaong yerong atop
 Igwang distruso sa mga billboard ason karatulang igwang maluluya an pagkakagibo Kadaklan sa mga poon nin batag, magin an pirang mga poon nin mangga, ipil-ipil asin kaparehas na poon an natumba
 Nagtagilid an pirang mga poon nin niyog
 Igwang dakulang distruso sa mga paroy asin mais
 Igwang distruso an mga palumpong#3 121 - 170 kph  Pig-aasahan sa laog nin 18 oras puon sa enot na paglathala Langkaw nin alon: > 14.0 metro Posible an mga daluyong sa mga baybayon 
 Halawigan na distruso sa mga istrakturang maluluya an pagkakagibo
 Igwang kadiit na distruso sa mga istrakturang may mas mapusog an pagkakagibo Haros gabos nin poo nin batag an pwedeng matumba
 Pirang mga darakulang poon arog kan akasya, manga, asbp an pwede matumba o mabakri
 Pwedeng matumba an mga hybrid na poon nin niyog
 Igwang grabeng distruso sa mga palumpong#4 171 - 220kph Pig-aasahan sa laog nin 12 oras puon sa enot na paglathala Langkaw nin alon: > 14.0 m Posible an daluyong na may langkaw na 2-3m sa mga baybayon 
 Grabeng distruso sa mga istrakturang gibo sa magaang mga materyales
 Pirang mga istraktura na katamtaman an pagkakagibo an nabungkagan nin atop asin igwang mga nagsuko na pader sa pipira kaini, igwang grabeng distruso sa mga pintuan asin bintana
 Pirang mga istraktura na pusog an pagkakagibo an pwedeng diit an distruso
 Gabos na mga billboard/karatula an nawasak Lubos na distruso sa tanuman nin batag
 Kadaklan sa mga darakulang poon an nabagsak
 Pwedeng magkaigwa nin grabeng distruso sa tanuman nin niyog
 Grabeng distruso sa tanuman nin paroy asin mais#5 > 220kph  Pig-aasahan sa laog nin 12 oras gikan sa enot na paglathala Langkaw nin alon: > 14m Posible an bahod na igwang langkaw na haros sa 3 metro sa mga baybayon 
 Halawigang distruso sa mga istrakturang maluluya an gibo dangan iyo man sa mga igwang katamtamang gibo
 Pwedeng magkaigwa nin matinding distruso an mga istrakturang igwang mapusog na gibo
 Grabeng distruso sa imprastraktura nin kuryente asin komunikasyon Ito ay dulot ni Gab Briones 
 Kadaklan sa mga halalangkaw na poon an natumba
 Pagkaputol asin pagkatumba kan mga poon nin niyog
 Pirang puno asin tinanom lang an nakatindog na sana

Panluwas na takod

 United States National Hurricane Center – Norteng Atlantika, Subangang Pasipiko
 United States Central Pacific Hurricane Center – Sentral na Pasipiko
 Japan Meteorological Agency – Solnopang Pasipiko
 India Meteorological Department – Kadagatang Indyano
 Météo-France – La Reunion – Sur na Kadagatang Indyano gikan 30°E pasiring 90°E
 Indonesian Meteorological Department  – Sur na Kadagatang Indyano gikan 90°E pasiring 125°E, norte kan 10°S
 Australian Bureau of Meteorology – Sur na Kadagatang Indyano asin Sur na Kadagatang Pasipiko gikan 90°E pasirin g 160°E
 Papua New Guinea National Weather Service  – Sur na Pasipiko subangan kan 160°E, norte kan 10°S
 Fiji Meteorological Service – Sur na Pasipiko solonpan kan 160°E, norte kan 25° S
 MetService New Zealand – Sur na Pasipiko solnopan kan 160°E, sur kan 25°S

 Toltolan