Ube halaya

{{Infobox pagkakan|name=Ube halaya|image=[[File:Ube halaya, Filipino dessert.jpg|220px]]|caption=Naturally purple ''ube halaya'' topped with ''[[latík]]''|alternate_name=Ube jam, Halayang ube, Purple yam jam|country=[[Philippines]]|region=|creator=|course=[[dessert]]|served=cold|main_ingredient=Mashed purple yam, [[coconut milk]] and/or [[Sweetened condensed milk|condensed milk]], and [[butter]]|variations=|similar_dish=[[Taro purée]]|calories=|other=}}

'''''Ube halaya''''' o '''''halayang ube''''' (minabaybay man na ''halea'', ''haleya''; gikan <span span="">sa</span> Espanyol na ''jalea'' 'jelly') sarong Pilipinong dessert gibo hale pinakuluang asin minasa na ube (''[[:en:Dioscorea_alata|Dioscorea alata]]'', lokal na inaapod na ube). Ube halaya an pangenot na base sa ube/purple yam may lasa-pastry asin ube na sorbetes. Puede man ining iiba sa iba pang panghimagas arog kan ''[[:en:Halo-halo|halo-halo]]''. <ref>{{Cite journal|date=2017|title=Ube Halaya - Ube Delicious Enterprise. A business plan implementation of Business and Management {{!}} Marinduque State College|url=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.11518.31042}}</ref> Ini man karaniwang anglicized bilang ube jam, o apod sa orihinal na katutubong pangaran kaini,'''''nilupak na ube.'''''

== Hinalean ==
pinapahiling kan Filipinas an pinakahalangkaw na [[:en:Phenotype|phenotypic]] diversity kan ube (''[[:en:Dioscorea_alata|Dioscorea alata]]''), ginigibo ining saro sa malamang mga sentro kan pinaghalean kan ube domestication kan pag - ataman nin ube.<ref name="Cruz1999">{{Cite journal|last1=Cruz|first1=V.M.V.|last2=Altoveros|first2=N.C.|last3=Mendioro|first3=M.S.|last4=Ramirez|first4=D.A.|title=Geographical patterns of diversity in the Philippine edible yam collection|journal=Plant Genetic Resources Newsletter|date=1999|volume=119|pages=7–11}}</ref> bawi <ref>{{Cite journal|last1=Fellizar|first1=John Patrick|date=2017|title=Ube Halaya - A Business Plan Implementation Terminal Report|journal=The Crop Journal|volume=4|pages=137}}</ref> Na-recover an mga labi kan ube poon sa archaeological site kan Ille Cave kan Palawan (c. 11,000 BP)

== Preparasyon ==
An mayor na sangkap kan inubakan asin pinakuluang [[:en:Dioscorea_alata|purple yam]] na gadgad asin minasa. An minasa na yam, may condensed milk (orihinal na pinahamis na gata kan niyog), dinudugangan sa sarong 

kasirola kun sain natunaw an mantikilya o margarin. An halo man hinalo hanggang sa malumapot. Sabay kapal, an timpla pinapalipot asin kinakaag sa sarong plato o sa mga laganan nin man iba- ibang mga hugis.

''Ube halaya'' na pinagseserbing lipot, pagkaresriher. sa ref an pinagbubula na ginirisan nin niyog, la[[Latik|tik]], o kondensadang gatas.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup>

== Mga Variant ==
U''be halaya'' sarong klaseng ''[[:en:Nilupak|nilupak]]'' (minasa/binubog na pagkakan starchy na may gata nin niyog asin asukal) na may ibang mga variant na naggagamit nin iba pang mga uri kan starchy root crops o prutas. pankagabusan, an terminong hala''ya'' nakatagama para sa ''nilupak'' na gibo sa ube asin [[:en:Calabaza|calabaza]], mantang mas piggagamit an ''nilupak'' nin mga sararadit para sa mga sangâng ginigibo gamit an maurag na [[:en:Cassava|cassava]] o [[:en:Saba_banana|saba na batag]]. An mga variant na gibo sa kamote asin taro ay puedeng bisto bilang h''alaya o nilupak.''

''Ube halaya'' man nakakaagid an ''[[:en:Kalamay_ube|kalamay ube]]'', alagad naiiba sa ''kalamay ube'' iyan gamit pa ang giniling na mapulot na bagas (''[[:en:Galapong|galapong]]'') asin igwang mas makinis na mas malapot na texture.

=== Ube macapuno ===
''Ube halaya'' tigseserbi kaiba an macapuno (coconut sports) sarong risang kumbinasyon na inaapod na ''[[:en:Ube_macapuno|ube macapuno]]''. 

Ang kumbinasyon ay ginagamit man sa iba pang mga ube recipe, arog kan [[:en:Ube_cake|ube cakes]] asin ube ice cream.

=== Kamote na halaya ===
''Camote halaya'', kun minsan inaapod na "camote delight" o "sweet potato jam", saróng tataramon na gamit an [[:en:Sweet_potato|sweet potato]]  (''camote'') imbes na ube. Tig-aandam ini na kaano-ano sa pag-uulat na halaya. ining magian  kolor mala-sein sa makilyab na kolor, depende sa cultivar kan sweet potato .[1] tradisyonal na inaapod na ''nilupak na kamote'', lalo na kun nagseserbing sa dahon nin batag. purple na mga bersyon nin kamong halaya kun minsan ikaribong o piggagamit bilang karibay sa ube halaya.

=== Halayang kalabasa ===
''Halayang kalabasa'', na bisto man sa "quash halaya" o "pumkin jam", sarô sa mga naggagamit nin mabaybay na [[:en:Calabaza|calabaza]] (kalabasa). Tig -aandam ini na kaano-ano sa pag-uulat na halaya. Kulay orange na light na kayumangi na kolor, iyan pang-ibabaw nin kolor.

=== Binagol ===
''[[:en:Binagol|Binagol]]'' sarong kakaibang bersyon gikan sa Subangan [[Rehiyon Subangan na Visayas|na Visayas]] na naggagamit nin mahóng higanteng tataramón. -iba ining tinitinda sa mga haldong balatong kan niyog. ining magkolor poon sa mapuputi hanggang papula.

=== Nilupak na ube asin gabi ===
Nilupak na ube sa gabi sarong bersyon Tagalog na pig'sasalak an ube kaiba an taro corms.

== Hilingon pa ==

** [[:en:Ube_cake|Ube cake]]
** [[:en:Ube_crinkle|Ube crinkle]]
** [[:en:Ube_ice_cream|Ube ice cream]]
** [[:en:Maja_blanca|Maja de ube]]
** [[:en:Cuisine_of_the_Philippines|Cuisine of the Philippines]]
** [[:en:Nilupak|Nilupak]]
** [[:en:Poi_(food)|Poi]]
** [[:en:List_of_sweet_potato_dishes|List of sweet potato dishes]]

== <span class="mw-headline">Toltolan</span> ==
<references />
{{pagkakan-tamboan}}{{Portal|United States|Food}}
Ube halaya o halayang ube (minabaybay man na halea, haleya; gikan sa Espanyol na jalea 'jelly') sarong Pilipinong dessert gibo hale pinakuluang asin minasa na ube (Dioscorea alata, lokal na inaapod na ube). Ube halaya an pangenot na base sa ube/purple yam may lasa-pastry asin ube na sorbetes. Puede man ining iiba sa iba pang panghimagas arog kan halo-halo.  Ini man karaniwang anglicized bilang ube jam, o apod sa orihinal na katutubong pangaran kaini,nilupak na ube.

 Hinalean 
pinapahiling kan Filipinas an pinakahalangkaw na phenotypic diversity kan ube (Dioscorea alata), ginigibo ining saro sa malamang mga sentro kan pinaghalean kan ube domestication kan pag - ataman nin ube. bawi  Na-recover an mga labi kan ube poon sa archaeological site kan Ille Cave kan Palawan (c. 11,000 BP)

 Preparasyon 
An mayor na sangkap kan inubakan asin pinakuluang purple yam na gadgad asin minasa. An minasa na yam, may condensed milk (orihinal na pinahamis na gata kan niyog), dinudugangan sa sarong 

kasirola kun sain natunaw an mantikilya o margarin. An halo man hinalo hanggang sa malumapot. Sabay kapal, an timpla pinapalipot asin kinakaag sa sarong plato o sa mga laganan nin man iba- ibang mga hugis.

Ube halaya na pinagseserbing lipot, pagkaresriher. sa ref an pinagbubula na ginirisan nin niyog, latik, o kondensadang gatas.   [<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">citation needed</span>]

 Mga Variant 
Ube halaya sarong klaseng nilupak (minasa/binubog na pagkakan starchy na may gata nin niyog asin asukal) na may ibang mga variant na naggagamit nin iba pang mga uri kan starchy root crops o prutas. pankagabusan, an terminong halaya nakatagama para sa nilupak na gibo sa ube asin calabaza, mantang mas piggagamit an nilupak nin mga sararadit para sa mga sangâng ginigibo gamit an maurag na cassava o saba na batag. An mga variant na gibo sa kamote asin taro ay puedeng bisto bilang halaya o nilupak.

Ube halaya man nakakaagid an kalamay ube, alagad naiiba sa kalamay ube iyan gamit pa ang giniling na mapulot na bagas (galapong) asin igwang mas makinis na mas malapot na texture.

 Ube macapuno 
Ube halaya tigseserbi kaiba an macapuno (coconut sports) sarong risang kumbinasyon na inaapod na ube macapuno. 

Ang kumbinasyon ay ginagamit man sa iba pang mga ube recipe, arog kan ube cakes asin ube ice cream.

 Kamote na halaya 
Camote halaya, kun minsan inaapod na "camote delight" o "sweet potato jam", saróng tataramon na gamit an sweet potato  (camote) imbes na ube. Tig-aandam ini na kaano-ano sa pag-uulat na halaya. ining magian  kolor mala-sein sa makilyab na kolor, depende sa cultivar kan sweet potato .[1] tradisyonal na inaapod na nilupak na kamote, lalo na kun nagseserbing sa dahon nin batag. purple na mga bersyon nin kamong halaya kun minsan ikaribong o piggagamit bilang karibay sa ube halaya.

 Halayang kalabasa 
Halayang kalabasa, na bisto man sa "quash halaya" o "pumkin jam", sarô sa mga naggagamit nin mabaybay na calabaza (kalabasa). Tig -aandam ini na kaano-ano sa pag-uulat na halaya. Kulay orange na light na kayumangi na kolor, iyan pang-ibabaw nin kolor.

 Binagol 
Binagol sarong kakaibang bersyon gikan sa Subangan na Visayas na naggagamit nin mahóng higanteng tataramón. -iba ining tinitinda sa mga haldong balatong kan niyog. ining magkolor poon sa mapuputi hanggang papula.

 Nilupak na ube asin gabi 
Nilupak na ube sa gabi sarong bersyon Tagalog na pig'sasalak an ube kaiba an taro corms.

 Hilingon pa 

 Ube cake
 Ube crinkle
 Ube ice cream
 Maja de ube
 Cuisine of the Philippines
 Nilupak
 Poi
 List of sweet potato dishes

 Toltolan