Diwata
[[File:JfMountArayat716PHeritagePampangafvf.JPG|thumb|200px|Ladawan ni Maria Sinukuan, sarong diwata o engkantada kan Burog Arayat]]
An Diwata sa mitolohiyang Pilipino iyo an nagtutukoy sa mga diwata, engkantada, engkantado (fairies), lambana, espiritu nin kalikasan, nilalang sa kalangitan, asin mga diyos sa mitolohiya. Sa katutubong relihiyon, an terminong ini ay partikular na naglalarawan kan mga nilalang sa kalangitan asin espiritu nin kalikasan na dai kailanman naging tao. An Diwata pwedeng maglaman kan mga espiritu nin mga bagay, halaman, o hayop, hasta sa mga diyos na kumakatawan sa mga puwersa nin kalikasan o abstraktong konsepto, asin maging sa mga diyos asin diyosa nin isang panteon..  <ref name=":0">{{Cite book|url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.147302|title=[Mammal field catalog]|last=Andrews|first=Roy Chapman|date=1916|publisher=[s.n.]|doi=10.5962/bhl.title.147302}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book|title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series|last=Daniélou|first=Alain|date=1991|publisher=Inner Traditions International, Limited|isbn=978-0-89281-354-4|location=Rochester}}</ref> 

An modernong pagkaintindi nin mga Filipino sa ''diwata'' nagsasakop nin mga kahulugan pareho kan [[Diwata (Engkantada)|diwata]] ng kanluran, musa, hada, ninfa, dríada, o maski deidad (dios o diyosa). An huring ini sa saiyang pinagmulan arog kan Sanskrit na pulong ''[[Divata|devata]]'' (deidad). An mga ''diwata'' sa folklore asin mitolohiya kadaklan nang kaakibat o kasabay kan mga hada na tinatawag na ''lambana''. Sa modernong Tagalog, an ''diwata'' nangangahulugang ada o ninfa. Ito ay tumutukoy sa mga espiritu nin kalikasan na may pambihirang kagandahan, kaipuhan ni Maria Makiling..<ref name=":0">{{Cite book|url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.147302|title=[Mammal field catalog]|last=Andrews|first=Roy Chapman|date=1916|publisher=[s.n.]|doi=10.5962/bhl.title.147302}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series|last=Daniélou|first=Alain|date=1991|publisher=Inner Traditions International, Limited|isbn=978-0-89281-354-4|location=Rochester}}</ref><ref>Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}</ref> 
[[File:MET DT5213.jpg|thumb|200px|An mga estatuwita na ini may pagkakapareho sa estilo kan ladawan sa Agusan na itinuturing na ladawan o Tagno nin sarong diwata]]
Pilipinas asin mga katutubong relihiyon sa Pilipinas na tinatawag na ''Diwata'', kung sain an mga malalawak na kwento naglalakop hale sa isang daang taon na an nakalipas hasta siguro sa libo-libo na taon hale sa modernong panahon. An terminong ''Bathala'' sa huli pinalitan an ''"Diwata"'' bilang pangunahan na salita para sa "mga diyos" asin naging kahulugan kan anuman na supernatural na nilalang na sinasamba para sa pagkontrol sa mga aspeto nin buhay o kalikasan. Sa paglipas nin panahon, si '''[[Bathala]]''' (o Bathalà/Maykapál) naging kaakibat sa Kristiyanong Diyos asin naging kasingkahulugan nin '''Diyós'''  <ref>{{Cite book|title=Ancient beliefs and customs of the Tagalogs|last=Potet|first=Jean-Paul|date=2017|publisher=Jean-Paul G. Potet|isbn=978-0-244-34873-1|location=Clichy}}</ref>  

An mga '''''Diwata''''' sa mitolohiya nin Pilipinas nagtutukoy sa mga diwata, mga espiritu nin kalikasan, mga nilalang sa langit, asin mga mitolohikal na bathala. Sa katutubong relihiyon, partikular ini nagtutukoy sa mga celestial na nilalang asin mga espiritu nin kalikasan na dai kailanman naging tao. An mga espiritung ini pwedeng halipot hale sa mga tagapag-alaga nin mga bagay, halaman, o hayop, hasta sa mga diyos na kumakatawan sa mga natural na puwersa, abstract na konsepto, o maski mga diyos sa isang pantheon  <ref>{{Cite journal|date=2025-01-06|title=People: January/February 2025|url=https://doi.org/10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14|doi=10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Owen|first=Norman G.|date=February 1998|title=Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00.|url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article/57/1/273/336734|doi=10.2307/2659094}}</ref> <ref>ilman, Robert O. (February 1971). ''The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins''</ref> .An ''Pag-Diwata'' iyo an ritwal na nag-iibog nin papuri, pagsamba asin pagdayaw sa mga diyos asin espiritu nin kalikasan. <ref name=":4">{{Cite book|title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society|last=Scott|first=William Henry|date=2004|publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr|isbn=978-971-550-135-4|edition=5. pr|location=Manila}}</ref>
==Diwata - Mga Espiritu ng Kalikasan asin mga bathala o diyos==
[[File:Filippine, provincia di agusan, immagine hindu, statuetta in oro massiccio, xiii secolo.jpg|thumb|right| Tagno nin Diwata [[Agusan image]] (900–950 AD) nadiskubre kan 1917 sa baybay kan salog Wawa [[Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza]], [[Agusan del Sur]], [[Mindanao]]. Ginigirumdoman kan mga tawo bilang imahe nin Diwata, ngunyan yaon ini sa American [[Field Museum]]]]

Sa ibang mga grupong-etniko, an mga espiritung bako kailanman naging tawo tinatawag na '''diwata'''. An mga espiritung ini pwedeng:

Simpleng mga espiritu na nagbabantay sa sarong bagay, tanom, hayop, o lugar,<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Royle |first=Stephen |date=2018-11-30 |title=Tips from the blog XI: docx to pdf |url=https://doi.org/10.59350/fkbwr-efa03 |access-date=2025-03-16 |website=doi.org}}</ref>
Mga diyos na nagrerepresentar nin mga abstract na konsepto o natural na phenomena,<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=Royle |first=Stephen |date=2018-11-30 |title=Tips from the blog XI: docx to pdf |url=https://doi.org/10.59350/fkbwr-efa03 |access-date=2025-03-16 |website=doi.org}}</ref>
Mga diyos na parte kan sarong grupo nin mga bathala o diyos (''pantheon'').<ref>{{Cite web |last=Royle |first=Stephen |date=2018-11-30 |title=Tips from the blog XI: docx to pdf |url=https://doi.org/10.59350/fkbwr-efa03 |access-date=2025-03-16 |website=doi.org}}</ref><ref>{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}</ref>
An mga diwata tinatawag man sa iba-ibang ngaran arog kan '''dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, asin diya''' sa iba-ibang tataramon Pilipino. An tataramon na ''diwa'' sa Tagalog (kahulugan, "espiritu" o "diwa") nagikan sa Sanskrit na ''devata'' (देवता) o ''devá'' (देव), na an kahulugan iyo an "diyos" o "halangdon". An ngaran na '''diwata''' haloy na bunga kan pagkokombinar kan Hindu-Budistang pagtuo na naugwa sa paagi kan di tuwirang relasyon kan Pilipinas sa Timog Asya, pinaagi kan '''Srivijaya''' asin '''Majapahit'''.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite journal|last=Tilman|first=Robert O.|date=February 1971|title=The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins|url=http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1525/as.1971.11.2.01p0079e|doi=10.2307/2642713}}{{Dead link|date=Marso 2025}}</ref>

Alagad, nagkakaiba-iba kung ano an mga nilalang na tinutukdo bilang '''diwata''' depende sa grupong-etniko. Sa ibang grupong-etniko arog kan '''B'laan, Cuyonon Visayan, asin Tagalog''', an '''Diwata''' nagtutukdo sa pinakamataas na diyos sa saindang ''pantheon'', tanganing may ibang mga ngaran para sa mga espiritung bako tawo.<ref name=":1" /><ref>ilman, Robert O. (February 1971). ''The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins''</ref><ref name=":3" />

An mga Diwata sa mitolohiya kan Pilipinas nagtutukdo sa mga diwata, mga espiritu nin kalikasan, mga nilalang sa langit, asin mga mitolohikal na mga bathala. Sa katutubong relihiyon, partikular ini nagtutukoy sa mga celestial na nilalang asin mga espiritu nin kalikasan na bako kailanman naging tawo. An mga espiritung ini pwedeng maghale sa mga tagapangalaga nin mga bagay, tanom, o hayop hasta sa mga diyos na nagrerepresentar nin mga natural na pwersa, abstract na konsepto, o pati mga diyos sa sarong pantheon.<ref>{{Cite journal |last=Owen |first=Norman G. |date=1998-02 |title=Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00. |url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article/57/1/273/336734 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=273–275 |doi=10.2307/2659094 |issn=0021-9118}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Tilman |first=Robert O. |date=1971-02-01 |title=The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins |url=https://online.ucpress.edu/as/article/11/2/139/20201/The-Philippines-in-1970-A-Difficult-Decade-Begins |journal=Asian Survey |language=en |volume=11 |issue=2 |pages=139–148 |doi=10.2307/2642713 |issn=0004-4687}}</ref> An '''Pag-Diwata''' o Paniniwata sarong ritwal na nag-aalay nin pagpurô, pagsamba asin pagpamibi sa mga diyos asin mga espiritu nin kalikasan.<ref name=":1" />

An ibang klase nin mga espiritu iyo an mga espiritu na nakakapaglibot sa kinaban kan mga tawo asin espiritu. Pwede sinda magpakita sa anyo nin hayop (kasagaran ibon) o tawo, may kasarian, asin may sariling ngaran. Sindang kahawig nin mga diwata asin mga engkantada sa mga alamat kan Europa.<ref>{{Cite book |last=Buenconsejo |first=Jose S. |title=Songs and Gifts at the Frontier |date=2013 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-1-136-71980-6 |series=Current Research in Ethnomusicology: Outstanding Dissertations |location=Hoboken}}</ref> Ini an pinaka-kumon na klase nin espiritu na nagiging '''abyan''' (mga gabay na espiritu kan '''babaylan'''), ta sinda an pinakapalakaibigan asin pwedeng magka-interes sa mga gibo nin tawo. Sa moderno na alamat nin Pilipinas, kadaklan sindang tinatawag na '''engkantada''' o '''engkantado''' (halin sa Kastilang ''encanto'').<ref>{{Cite book |last=Buenconsejo |first=Jose S. |title=Songs and Gifts at the Frontier |date=2013 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-1-136-71980-6 |series=Current Research in Ethnomusicology: Outstanding Dissertations |location=Hoboken}}</ref>



== Mga Reperensya ==
{{Reflist}}
An Diwata sa mitolohiyang Pilipino iyo an nagtutukoy sa mga diwata, engkantada, engkantado (fairies), lambana, espiritu nin kalikasan, nilalang sa kalangitan, asin mga diyos sa mitolohiya. Sa katutubong relihiyon, an terminong ini ay partikular na naglalarawan kan mga nilalang sa kalangitan asin espiritu nin kalikasan na dai kailanman naging tao. An Diwata pwedeng maglaman kan mga espiritu nin mga bagay, halaman, o hayop, hasta sa mga diyos na kumakatawan sa mga puwersa nin kalikasan o abstraktong konsepto, asin maging sa mga diyos asin diyosa nin isang panteon..    

An modernong pagkaintindi nin mga Filipino sa diwata nagsasakop nin mga kahulugan pareho kan diwata ng kanluran, musa, hada, ninfa, dríada, o maski deidad (dios o diyosa). An huring ini sa saiyang pinagmulan arog kan Sanskrit na pulong devata (deidad). An mga diwata sa folklore asin mitolohiya kadaklan nang kaakibat o kasabay kan mga hada na tinatawag na lambana. Sa modernong Tagalog, an diwata nangangahulugang ada o ninfa. Ito ay tumutukoy sa mga espiritu nin kalikasan na may pambihirang kagandahan, kaipuhan ni Maria Makiling..Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012.  
thumb|200px|An mga estatuwita na ini may pagkakapareho sa estilo kan ladawan sa Agusan na itinuturing na ladawan o Tagno nin sarong diwata
Pilipinas asin mga katutubong relihiyon sa Pilipinas na tinatawag na Diwata, kung sain an mga malalawak na kwento naglalakop hale sa isang daang taon na an nakalipas hasta siguro sa libo-libo na taon hale sa modernong panahon. An terminong Bathala sa huli pinalitan an "Diwata" bilang pangunahan na salita para sa "mga diyos" asin naging kahulugan kan anuman na supernatural na nilalang na sinasamba para sa pagkontrol sa mga aspeto nin buhay o kalikasan. Sa paglipas nin panahon, si Bathala (o Bathalà/Maykapál) naging kaakibat sa Kristiyanong Diyos asin naging kasingkahulugan nin Diyós    

An mga Diwata sa mitolohiya nin Pilipinas nagtutukoy sa mga diwata, mga espiritu nin kalikasan, mga nilalang sa langit, asin mga mitolohikal na bathala. Sa katutubong relihiyon, partikular ini nagtutukoy sa mga celestial na nilalang asin mga espiritu nin kalikasan na dai kailanman naging tao. An mga espiritung ini pwedeng halipot hale sa mga tagapag-alaga nin mga bagay, halaman, o hayop, hasta sa mga diyos na kumakatawan sa mga natural na puwersa, abstract na konsepto, o maski mga diyos sa isang pantheon    ilman, Robert O. (February 1971). The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins .An Pag-Diwata iyo an ritwal na nag-iibog nin papuri, pagsamba asin pagdayaw sa mga diyos asin espiritu nin kalikasan. 
Diwata - Mga Espiritu ng Kalikasan asin mga bathala o diyos
thumb|right| Tagno nin Diwata Agusan image (900–950 AD) nadiskubre kan 1917 sa baybay kan salog Wawa Esperanza, Agusan del Sur, Mindanao. Ginigirumdoman kan mga tawo bilang imahe nin Diwata, ngunyan yaon ini sa American Field Museum

Sa ibang mga grupong-etniko, an mga espiritung bako kailanman naging tawo tinatawag na diwata. An mga espiritung ini pwedeng:

Simpleng mga espiritu na nagbabantay sa sarong bagay, tanom, hayop, o lugar,
Mga diyos na nagrerepresentar nin mga abstract na konsepto o natural na phenomena,
Mga diyos na parte kan sarong grupo nin mga bathala o diyos (pantheon).
An mga diwata tinatawag man sa iba-ibang ngaran arog kan dewatu, divata, duwata, ruwata, dewa, dwata, asin diya sa iba-ibang tataramon Pilipino. An tataramon na diwa sa Tagalog (kahulugan, "espiritu" o "diwa") nagikan sa Sanskrit na devata (देवता) o devá (देव), na an kahulugan iyo an "diyos" o "halangdon". An ngaran na diwata haloy na bunga kan pagkokombinar kan Hindu-Budistang pagtuo na naugwa sa paagi kan di tuwirang relasyon kan Pilipinas sa Timog Asya, pinaagi kan Srivijaya asin Majapahit.

Alagad, nagkakaiba-iba kung ano an mga nilalang na tinutukdo bilang diwata depende sa grupong-etniko. Sa ibang grupong-etniko arog kan B'laan, Cuyonon Visayan, asin Tagalog, an Diwata nagtutukdo sa pinakamataas na diyos sa saindang pantheon, tanganing may ibang mga ngaran para sa mga espiritung bako tawo.ilman, Robert O. (February 1971). The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins

An mga Diwata sa mitolohiya kan Pilipinas nagtutukdo sa mga diwata, mga espiritu nin kalikasan, mga nilalang sa langit, asin mga mitolohikal na mga bathala. Sa katutubong relihiyon, partikular ini nagtutukoy sa mga celestial na nilalang asin mga espiritu nin kalikasan na bako kailanman naging tawo. An mga espiritung ini pwedeng maghale sa mga tagapangalaga nin mga bagay, tanom, o hayop hasta sa mga diyos na nagrerepresentar nin mga natural na pwersa, abstract na konsepto, o pati mga diyos sa sarong pantheon. An Pag-Diwata o Paniniwata sarong ritwal na nag-aalay nin pagpurô, pagsamba asin pagpamibi sa mga diyos asin mga espiritu nin kalikasan.

An ibang klase nin mga espiritu iyo an mga espiritu na nakakapaglibot sa kinaban kan mga tawo asin espiritu. Pwede sinda magpakita sa anyo nin hayop (kasagaran ibon) o tawo, may kasarian, asin may sariling ngaran. Sindang kahawig nin mga diwata asin mga engkantada sa mga alamat kan Europa. Ini an pinaka-kumon na klase nin espiritu na nagiging abyan (mga gabay na espiritu kan babaylan), ta sinda an pinakapalakaibigan asin pwedeng magka-interes sa mga gibo nin tawo. Sa moderno na alamat nin Pilipinas, kadaklan sindang tinatawag na engkantada o engkantado (halin sa Kastilang encanto).

 Mga Reperensya