Bulkan Vesubio
{{Infobox mountain
| fetchwikidata = ALL
| name = Mount Vesuvius
| native_name = {{native name list |tag1=it|name1=Vesuvio |tag2=nap|name2=Vesuvio}}
| location = [[Campania]], Italy
| map = Italy
| map_caption =
| coordinates = {{coord|40|49|N|14|26|E|type:mountain_region:IT_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
| coordinates_ref =
| topo =
| type = [[Somma volcano|Somma]]-[[stratovolcano]]
| age = 25,000 years before present to 1944;
 age of volcano = {{circa|17,000}} years to present
| volcanic_arc/belt = [[Campanian volcanic arc]]
| last_eruption = 17–23 March 1944
| first_ascent =
| easiest_route = Walk
| module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11|frame-height=260 | stroke-width=1 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}
}}
An '''Bulkan Vesubio''' ({{IPAc-en|v|ᵻ|ˈ|s|uː|v|i|ə|s}} {{respell|viss|OO|vee|əs}}) {{lang-it|Vesuvio}}<ref>{{cite web |title=Vesuvio nell'Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/vesuvio |website=www.treccani.it |access-date=7 February 2021 |language=it-IT}}</ref> {{IPA-it|veˈzuːvjo|}}; {{lang-nap|Vesuvio}} {{IPA-nap|vəˈsuːvjə|}}, siring man {{lang|nap|'a Muntagna}} {{IPA-nap|a munˈdaɲɲə|}} ("an Bukid");<ref>{{cite web |editor-last=Grasso |editor-first=Alfonso |title=Il Vesuvio |trans-title=Vesuvius |url=http://www.ilportaledelsud.org/vesuvio01.htm |website=ilportaledelsud.org |date=2007 |access-date=8 February 2021 |language=it}}</ref> {{lang-la|Vesuvius}}<ref>{{cite book |last1=Castiglioni |first1=Luigi |last2=Mariotti |first2=Scevola |title=Vocabolario della lingua latina : IL : latino-italiano, italiano-latino / Luigi Castiglioni, Scevola Mariotti ; redatto con la collaborazione di Arturo Brambilla e Gaspare Campagna |publisher=Loescher |location= |edition=4th |year=2007 |page=1505 |isbn=978-8820166601 |language=it}}</ref> {{IPA-la|wɛˈsʊwi.ʊs|}}, siring man {{lang|la|Vesevius}}, {{lang|la|Vesvius}} o {{lang|la|Vesbius}}.<ref>{{cite web |title=Vesuvio o Vesevius nell'Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/vesuvio-o-vesevius |website=www.treccani.it |access-date=8 February 2021 |language=it}}</ref> iyo an [[Somma volcano|somma]]-[[estratobulkan]] namomogtak sa [[Golpo kan Napoles]] sa [[Campania]], [[Italy]], haros {{convert|9|km|mi|abbr=on}} subangan kan [[Napoles]] asin halipot na distansya gikan sa baybayon. Saro iyan sa nagkapirang [[bulkan]] na nagbibilog sa [[Campanian volcanic arc]]. An Vesubio kompwesto nin sarong dakulang [[Volcanic cone|cone]] parsyal na encircled kan tukadon na rim kan tuktok [[caldera]], resulta kan pag-collapse kan amay, urog kahalankaw na estruktura.

An [[pagtuga kan Bulkan Vesubio kaidtong AD 79]] rinaot an [[Imperyong Romano|Romanong]] mga syudad kan [[Pompeya]], [[Herculano]], [[Oplontis]], [[Stabiae]], asin nagkapirang iba pang mga settlements. An pag-alboroto nagtupga nin panganoron nin [[Volcanic rock|gapo]], [[Volcanic ash|abo]] asin [[Volcanic gas|volcanic gases]] sa langkaw na {{convert|33|km|mi|abbr=on}}, [[Pagtuga nin bulkan|pagtuga]] [[Lava|molten rock]] asin pinulburang [[pumice]] sa ''rate'' nin {{convert|6e5|m3|yd3}} lambang segundo.<ref>{{cite book|title=Modeling Volcanic Processes: The Physics and Mathematics of Volcanism|last=Woods|first=Andrew W.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0521895439|editor1-last=Fagents|editor1-first=Sarah A.|location=Cambridge|page=158|chapter=Sustained explosive activity: volcanic eruption columns and hawaiian fountains|editor2-last=Gregg|editor2-first=Tracy K. P.|editor3-last=Lopes|editor3-first=Rosaly M. C.}}</ref> Labi sa 1,000 katawo an pighuhunang nagadan sa pagtuga, minsan ngani an eksaktong bilang dai aram. An solamenteng nakasalbar na saksi nag-istorya kan pangyayari kompwesto nin duwang letra ni [[Pliny the Younger]] sa historyador na si [[Tacitus]].<ref name="epistularum" />

Dakol nang beses na nagtuga an Vesubio. Iyan an solamenteng bulkan sa kadagaan kan Europa na nagtuga sa huring sanggatos na taon. Pighihiling iyan na sa pinakadelikadong bulkan sa kinaban huli sa 3,000,000 katawo na nakaistar na haranihon na madaling maapektuhan kan pag-alboroto, na igwa nin kisera 600,000 sa danger zone. Iyan iyo an pinakamatawong bulkanikong rehiyon sa kinaban. An pagtuga minalataw na bayolente asin eksplosibo; an mga iyan midbid bilang pagtugang [[pagtugang Plinian|Plinian]].<ref name="mcguire2003">{{cite news|last=McGuire|first=Bill|title=In the shadow of the volcano|url=https://www.theguardian.com/education/2003/oct/16/research.highereducation2|work=[[The Guardian]]|date=16 October 2003|access-date=8 May 2010}}</ref>

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}
An Bulkan Vesubio ( )  ;  , siring man   ("an Bukid");  , siring man ,  o . iyo an somma-estratobulkan namomogtak sa Golpo kan Napoles sa Campania, Italy, haros  subangan kan Napoles asin halipot na distansya gikan sa baybayon. Saro iyan sa nagkapirang bulkan na nagbibilog sa Campanian volcanic arc. An Vesubio kompwesto nin sarong dakulang cone parsyal na encircled kan tukadon na rim kan tuktok caldera, resulta kan pag-collapse kan amay, urog kahalankaw na estruktura.

An pagtuga kan Bulkan Vesubio kaidtong AD 79 rinaot an Romanong mga syudad kan Pompeya, Herculano, Oplontis, Stabiae, asin nagkapirang iba pang mga settlements. An pag-alboroto nagtupga nin panganoron nin gapo, abo asin volcanic gases sa langkaw na , pagtuga molten rock asin pinulburang pumice sa rate nin  lambang segundo. Labi sa 1,000 katawo an pighuhunang nagadan sa pagtuga, minsan ngani an eksaktong bilang dai aram. An solamenteng nakasalbar na saksi nag-istorya kan pangyayari kompwesto nin duwang letra ni Pliny the Younger sa historyador na si Tacitus.

Dakol nang beses na nagtuga an Vesubio. Iyan an solamenteng bulkan sa kadagaan kan Europa na nagtuga sa huring sanggatos na taon. Pighihiling iyan na sa pinakadelikadong bulkan sa kinaban huli sa 3,000,000 katawo na nakaistar na haranihon na madaling maapektuhan kan pag-alboroto, na igwa nin kisera 600,000 sa danger zone. Iyan iyo an pinakamatawong bulkanikong rehiyon sa kinaban. An pagtuga minalataw na bayolente asin eksplosibo; an mga iyan midbid bilang pagtugang Plinian.

Toltolan