Plasma
{{infobox|title=Plasma|data1={{nowrap|[[File:Lightning3.jpg|165px]] [[File:NeTube.jpg|140px]]}}|data2={{nowrap|[[File:Plasma-lamp 2.jpg|120px]] [[File:Space Shuttle Atlantis in the sky on July 21, 2011, to its final landing.jpg|185px]]}}|data3='''Ibabaw''': An kitkilat sagkod an neon lights iyo bistadong parahimo nin plasma '''Ibabang wala''': Sarong halimbawa nin ''plasma globe'' '''Ibabang tuo''': Sarong linya nin plasma hale sa space shuttle na "Atlantis" sa paglaog liwat kaini sa atmospera kan Kinaban, na iyo nahiling gikan sa International Space Station.}}

An '''plasma''' (gikan sa Suanoy na Griyego: πλάσμα​ 'namomoldeng substansya'<ref name="πλάσμα">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpla%2Fsma πλάσμα] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618012819/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpla%2Fsma|date=18 June 2013}}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek English Lexicon'', on Perseus</ref>) iyo saro sa apat na pundamental na istado nin materya, asin enot na pigtawan deskripsyon kan kimikong si Irving Langmuir<ref name="Itpd2012a" /> kaidtong 1920s.<ref name="Itpd2012a">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DB0L6P3TwiYC&q=Introduction+to+Plasma+Dynamics+morozov|title=Introduction to Plasma Dynamics|last1=Morozov|first1=A.I.|date=2012|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-8132-3|page=17}}</ref> Pigbibilog ini nin gas kan mga ion – mga atomo na an nagkapira nindang orbitang elektron iyo hinale – sagkod an mga talingkas na elektron. An mga plasma iyo pupuwedeng mahimo nin artipisyal sa paagi nin pag-init sa sarong neutral na gas o pagdara kaini sa makusog na elektromagnetikong kahiwasan sa punto na an mga na-ionize na gas iyo nagin mas elektonikong konduktibo. An nagresulta na mga ion na igwang kargo sagkod an mga elektron iyo naimpluwensyahan kan halabang-rango na elektomagnetikong kahiwasan, na minagibo sa dinamikang plasma na mas sensitibo sa mga kahiwasang ini imbes sa neutral na gas.<ref name="Itpd2012b">{{cite book|title=Introduction to Plasma Dynamics|last1=Morozov|first1=A.I.|date=2012|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-8132-3|page=30}}</ref>

An mga plasma sagkod an ''ionized gases'' may karakter sagkod pag-uugali na lain sa ibang istado, asin an transisyon sa sainda iyo harus dapit sa nomenklatura<ref name="Itpd2012" /> sagkod dapat tatawan ngona nin interpretasyon.<ref name="Itpd2012">{{cite book|title=Introduction to Plasma Dynamics|last1=Morozov|first1=A.I.|date=2012|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-8132-3|page=4−5}}</ref> Base sa [[temperatura]] asin densidad nin kalibotan na igwang plasma, partidang ''ionized'' o bilog na na-ionized sa mga porma nin plasma an puwedeng mahimo. An mga senyas na [[Neon]] sagkod an kitkilat iyo mga halimbawa nin partidang na-ionize na plasma.<ref>{{Cite web|title=How Lightning Works|publisher=HowStuffWorks|url=http://science.howstuffworks.com/nature/natural-disasters/lightning2.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407080201/http://science.howstuffworks.com/nature/natural-disasters/lightning2.htm|archive-date=7 April 2014|df=dmy-all|date=April 2000}}</ref> An iyonospera kan [[Kinaban]] iyo sarong plasma sagkod an magnetospera igwang plasma na nakapalibot digdi. An interyor kan [[Saldang]] iyo sarong halimbawa nin purong ionized na plasma,<ref name="Phillips1995">
{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&q=Guide+to+the+Sun+phillips|title=Guide to the Sun|last=Phillips|first=K. J. H.|date=1995|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-39788-9|page=295|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115215631/https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&printsec=frontcover&dq=Guide+to+the+Sun+phillips&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiBj4Gbj5bXAhXrrVQKHfnAAKUQ6AEIKDAA#v=onepage&q&f=false|archive-date=15 January 2018|df=dmy-all|url-status=live}}</ref> kaiba an [[solar corona]]<ref name="Aschwanden2004">{{cite book|title=Physics of the Solar Corona. An Introduction|last=Aschwanden|first=M. J.|publisher=Praxis Publishing|year=2004|isbn=978-3-540-22321-4}}</ref> sagkod an mga [[bitoon]].<ref name="Piel2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9cA0DwAAQBAJ&pg=PR8|title=Plasma Physics: An Introduction to Laboratory, Space, and Fusion Plasmas|last=Piel|first=A.|date=2010|publisher=[[Springer Nature|Springer]]|isbn=978-3-642-10491-6|pages=4–5|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105142523/https://books.google.com/books?hl=en#v=onepage&q&f=false|archive-date=5 January 2016|df=dmy-all|url-status=live}}</ref>

An positibong kargo sa mga ion iyo naguguno sa pagtanggal nin elektron sa nag-iikot na atomikong nuklei, kun sain an kabilugang bilang nin elektron na natanggal iyo may relasyon sa naglalangkaw na temperatura o sa lokal na densidad nin ibang ionized na materya. Ini man puwedeng ibanan nin disosasyon kan molekular na takod,<ref name="Itptma2013a" /> maski ngani an prosesong ini iyo risang iba sa mga prosesong kimial nin interaksyon kan mga likido o sa pag-uugali kan pigtaong ion sa mga metal. An simbag kan plasma sa elektromagnetikong kahiwasan iyo piggagamit sa nagkapirang mga modernong teknolohikal na bagay, arug kan ''plasma televisions'' o ''plasma etching''.<ref name="Itptma2013">{{cite book|title=Low Temperature Plasma Technology: Methods and Applications|last1=Chu|first1=P.K.|last2=Lu|first2=XinPel|date=2013|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4665-0990-0}}</ref>

An plasma pigtutubudan man na pinakaabundanteng porma nin ordinaryong materya sa uniberso,<ref name="Itptma2013a">{{cite book|title=Low Temperature Plasma Technology: Methods and Applications|last1=Chu|first1=P.K.|last2=Lu|first2=XinPel|date=2013|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4665-0990-0|page=3}}</ref> maski ngani an hypothesis na ini sa presente iyo tentatibo base sa eksistensya sagkod sa mga dae-aram na karakter kan madiklom na materya. An mga plasma iyo harus naii-asosyar sa mga [[bitoon]], na minalakop sa bihirang intraklaster na medya sagkod an posibilidad sa intergalaktik na mga rehiyon.<ref name="BoPA2015">{{cite book|title=Basics of Plasma Astrophysics|last1=Chiuderi|first1=C.|last2=Velli|first2=M.|date=2015|publisher=[[Springer Nature|Springer]]|isbn=978-88-470-5280-2|page=17}}</ref>

== Hilingon man ==

* [[Enerhiya]]
* [[Materya]]
* [[Bitoon]]

== Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{commons category|Plasma physics}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Mga istado nin materya]]
An plasma (gikan sa Suanoy na Griyego: πλάσμα​ 'namomoldeng substansya'πλάσμα , Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek English Lexicon, on Perseus) iyo saro sa apat na pundamental na istado nin materya, asin enot na pigtawan deskripsyon kan kimikong si Irving Langmuir kaidtong 1920s. Pigbibilog ini nin gas kan mga ion – mga atomo na an nagkapira nindang orbitang elektron iyo hinale – sagkod an mga talingkas na elektron. An mga plasma iyo pupuwedeng mahimo nin artipisyal sa paagi nin pag-init sa sarong neutral na gas o pagdara kaini sa makusog na elektromagnetikong kahiwasan sa punto na an mga na-ionize na gas iyo nagin mas elektonikong konduktibo. An nagresulta na mga ion na igwang kargo sagkod an mga elektron iyo naimpluwensyahan kan halabang-rango na elektomagnetikong kahiwasan, na minagibo sa dinamikang plasma na mas sensitibo sa mga kahiwasang ini imbes sa neutral na gas.

An mga plasma sagkod an ionized gases may karakter sagkod pag-uugali na lain sa ibang istado, asin an transisyon sa sainda iyo harus dapit sa nomenklatura sagkod dapat tatawan ngona nin interpretasyon. Base sa temperatura asin densidad nin kalibotan na igwang plasma, partidang ionized o bilog na na-ionized sa mga porma nin plasma an puwedeng mahimo. An mga senyas na Neon sagkod an kitkilat iyo mga halimbawa nin partidang na-ionize na plasma. An iyonospera kan Kinaban iyo sarong plasma sagkod an magnetospera igwang plasma na nakapalibot digdi. An interyor kan Saldang iyo sarong halimbawa nin purong ionized na plasma, kaiba an solar corona sagkod an mga bitoon.

An positibong kargo sa mga ion iyo naguguno sa pagtanggal nin elektron sa nag-iikot na atomikong nuklei, kun sain an kabilugang bilang nin elektron na natanggal iyo may relasyon sa naglalangkaw na temperatura o sa lokal na densidad nin ibang ionized na materya. Ini man puwedeng ibanan nin disosasyon kan molekular na takod, maski ngani an prosesong ini iyo risang iba sa mga prosesong kimial nin interaksyon kan mga likido o sa pag-uugali kan pigtaong ion sa mga metal. An simbag kan plasma sa elektromagnetikong kahiwasan iyo piggagamit sa nagkapirang mga modernong teknolohikal na bagay, arug kan plasma televisions o plasma etching.

An plasma pigtutubudan man na pinakaabundanteng porma nin ordinaryong materya sa uniberso, maski ngani an hypothesis na ini sa presente iyo tentatibo base sa eksistensya sagkod sa mga dae-aram na karakter kan madiklom na materya. An mga plasma iyo harus naii-asosyar sa mga bitoon, na minalakop sa bihirang intraklaster na medya sagkod an posibilidad sa intergalaktik na mga rehiyon.

 Hilingon man 

 Enerhiya
 Materya
 Bitoon

 Toltolan 

Kategorya:Mga istado nin materya