Shamsiah Fakeh
{{Infobox tawo|name=Shamsiah Fakeh|image=Photograph of Shamsiah Fakeh.jpg|birth_date=1924|birth_place=Kampung Gemuruh, Kuala Pilah (banwaan) Kualah Pilah, Negeri Sembilan|death_date=Oktobre, 20 2008|death_place=Kuchai Lama, Kuala Lumpur, Malaysia|resting_place=Sungai Besi Muslim Cemetery, Kuala Lumpur, Malaysia|known_for=Pagresister sa kolonyal na okopasyon kan British. 
Lider kan Angkatan Wanita Sedar.
Prominenteng miyembro kan Malayan Communist Party.|relations=Jamaliah Jamaluddin (lola)}}

'''Si Shamsiah Fakeh''' (1924 – 20 Oktubre 2008) sarong nasyonalistang Malay asin saro man na feminista. Siya an leader kan Angkatan Wanita Sedar (AWAS), siya man an pinakainot na nasyonalistang malay sa organisasyon asin an leader sa Coomunist Party of Malaya (CPM). Siya man an lola ni Jamailah Jamaluddin, na sarong miyembro kan Selangor State Executive Council, asin miyembro man kan Selangor State Legislatives Assesmbly para sa Bandar Utama.

== Kan hubin ==
Pinangaki si Shamsiah sa baryo kan Kampung Gemuruh harani sa banwaan kan [[:en:Kuala_Pilah|Kuala Pilah]], Negeri Sembilan. Nag klase siya sa [[:en:Madrasah|Madrasah]] Aliah Islaiah (bistado bilang Islamic High School) sa Pelangai, Negeri Sembilan<ref name="Memoir2">{{cite book|title=Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10|last=Fakeh|first=Shamsiah|publisher=Universiti Kebangsaan Malaysia Press|year=2004|isbn=967-942-659-9|location=Bangi}}</ref> nagduman siya sa Madrasah Tuddimiah sa [[:en:Padang_Panjang|Padang]] [[:en:Padang_Panjang|Panjang]], [[:en:Sumatera|Sumatera]] na kaidto iyo an [[:en:Dutch_East_Indies|Dutch East Indies]].<ref>{{cite news|title=Shamsiah Fakeh, the Iron Lady of the Communist Party of Malaya|work=BERNAMA|date=21 October 2008|accessdate=21 October 2008|url=http://www.malaysianbar.org.my/legal/general_news/shamsiah_fakeh_the_iron_lady_of_the_communist_party_of_malaya.html}}</ref>. Iyo ni si panahon na nadara siya sa impluwensya ni Lebai Maadah, sarong impluwensyal na parasurat asin repormista sa Islam.

=== Pamilya ===
Naikasal si Shamsiah nin limang beses puon kan siya 17 anyos pa sana. An inot niyang agom , iyo si yasin Kina, na tig bayaan siya kan siya bados sa pangaduwa niyang aki na parehas na gadan kan omboy pa sana. An ika-duwa niyang naagom, iyo si J.M Rusdi, na kan naghaloy nabistado bilang sarong hapon na impormador na [[:en:Japanese_occupation_of_Malaya|nagsasakop kaidto sa Malay.]].









Nagin agom niya man si [[:en:Ahmad_Boestamam|Ahmad Boestamam]], na sarong lider kan PKMM's youth wing, ''Angkatan Pemuda Insaf'' (''Awakened Youth Organisation''; API). Sa saiyang memoir, inako niya na an kasal ninda ni Boestamam dae man naging legal kan ini nagkaigwang dae pagkakasunduan sa pagbayad  nin multa tanganing dae makulong sa pag publikar nin libro na pigkonsiderar na sedisyon kan gobyerno kan 1947.<ref name="Memoir3">{{cite book|title=Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10|last=Fakeh|first=Shamsiah|publisher=Universiti Kebangsaan Malaysia Press|year=2004|isbn=967-942-659-9|location=Bangi}}</ref> Kaya an kasal dae man nanggad nasabi sa arin man na surat saka memoir ni Boestamam.






An ika-apat niyang agom na si [[:en:Wahi_Annuar|Wahi Annuar]], sarong kapwa miyembro kan CPM na nadakop man kan mga British saka ikinulong. Sinabihan man si Shamsiah na nagsuko ini, asin paghuna na gadan na siya. Pero an katotohanan, nakulong siya nin 15 taon asin naghaloy nagadan kan 1980.


An saiyang huring naging agom saro man na miyembro kan CPM, na si Ibrahim Mohamad, kan 1956. Naghaloy sinda bilang mag-agom sagkod na nagadan si agom niya kan 2006. <ref name="Exile2">{{cite news|title=To exile and back again|date=25 May 2008|work=The Star|url=http://www.malaysianbar.org.my/news_features/to_exile_and_back_again.html|accessdate=21 October 2008}}</ref>

== Aktibismo sa pulitika ==

=== Partisipasyon ===
Bilang sarong orador, si Shamsiah ay tig pasali kan [[:en:United_Malays_National_Organisation|United Malays National Organisation]] saka kan [[:en:Malay_Nationalist_Party|Malay Nationalist Party]], iyo man an mayor na partidong pulitikal kan Malay kan mga panahon na natapos an gera. Kan naghaloy pinili niya magsali sa PKMM ta nagtutubod siya na  mas naglalaom an pakikipaglaban para sa kagabsan kan Malay, na kinokonsiderar na UMNO papet kan British.<ref name="Memoir5">{{cite book|title=Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10|last=Fakeh|first=Shamsiah|publisher=Universiti Kebangsaan Malaysia Press|year=2004|isbn=967-942-659-9|location=Bangi}}</ref>Kan 1946, pinaapod siya tanganing mamayo kan PKMM's women's wing, ''Angkatan Wanita Sedar'' (''Cohort of Awakened Women''; AWAS).

=== Pakikipaglaban ===
Sa pagbawal kan kan PKMM, API asin AWAS kan 1948, pagsunod sa pagdeklara kan [[:en:Malayan_Emergency|Malayan Emergency]] kasunod man kan pag dakop sa mga nasyonalistang Malay, si Shamsiah uminatras asin nagduman sa kadlagan saka nagsali sa mayormentenf Malay [[:en:10th_Malay_Regiment|10th Regiment]] kan [[:en:Malayan_People's_Liberation_Army|Malayan People's Liberation Army]] kan CPM na iyo an nag operar sa Lubok Kawah harani sa [[:en:Temerloh|Temerloh]], Pahang. Kan an ika-10th na Rehimen napiritan mag-atras kaiba an ika-11 asin ika-12 Rehime pasiring sa linderos kanThai-Malay kan 1953 pakatapos an sunod sunod na pagkadaog kan militar na nagpuon pa kan laban sa Padang Piul kan 1949. Si Shamsiah nagsali sa pag-atras asin nagpadagos na naglaban bilang sarong gerilya sagkod na siya ipadara sa [[Tsina]] para sa pag padagos kan pag klase kaiba an agom na si Ibrahim Mohamad kan 1956.


=== Pagdistiero ===
An mag-agom nagdanay sa Tsina asin nagin para barita sa [[:en:Radio_Peking|Radio Peking]]'s nagserbisyo sa tataramong [[Malay language|Malay]] na nagpapaluwas nin mga propaganda sa paagi kan shortwave pasiring Malaya. Kan 1965, itinalaga sinda sa partido kan kan [[Indonesya|Indonesia]] para mag-kaag nin sarong opisina nin legasyon kan Malayan National Liberation League. An saindang serbisyo nagin halipot na panahon sana kan sinda dakupon nin huli sa mga paglinig kan anti-komunista sa Indonesia pagkatapos kan [[:en:30_September_Movement|30 September Movement]].

Nakulong sinda hanggang 1967 kan  nakakua sinda nin katalingkasan sa paagi kan pagultanan kan embahada kan [[:en:Democratic_Republic_of_Vietnam|Democratic Republic of Vietnam]] asin nakakua nin agihan sa paagi kan Vietnam pabalik sa China. 


Bilang resulta kan paksyon kan pulitika sa laog kan CPM asin an kaguluhan na nagresulta sa [[:en:Cultural_Revolution|Cultural Revolution]] sa Tsina, si Shamsiah saka an agom niya nagin harayo sa Secretary General na si  [[:en:Chin_Peng|Chin Peng.]] Parehong pinahali si Shamsiah saka agom niya sa partido kan 1872. Huli ta dae sinda nakabalik sa Malaysia duman na sinda nag pirme sa banwaan kan [[:en:Xiangtan|Xiangtan]], Hunan asin tig destino na magtrabaho sa sarong pabrika nin asero. Nagin konsultant man sya kan linggwahe kan Malay sa Radio Beijing saka sa [[:en:Beijing_Foreign_Languages_Institute|Beijing Foreign Languages Institute]].<ref name="Memoir6">{{cite book|title=Memoir Shamsiah Fakeh: Dari AWAS ke Rejimen Ke-10|last=Fakeh|first=Shamsiah|publisher=Universiti Kebangsaan Malaysia Press|year=2004|isbn=967-942-659-9|location=Bangi}}</ref>




Si Shamsiah saka an saiyang pamilya nag-aplikar sa gobyerno kan Malay na magkaigwang permiso para makabalik sa saindang nasyon puon kan taong 1985. Kasunod man kan termino kan 1989 nagkasunduan kan CPM asin kan gobyerno kan Malay sa [[:en:Haadyai|Haadyai]], Thailand natawan sinda nin permiso kan Hulyo, 23 1994, asin si Shamsiah nagbalik kaiba an saiyang agom, tulong aking lalake, saka apat na makuapo. Kan pag-abot ninda, sinabat an pamilya niya kan mga opisyales kan [[:en:Malaysian_Special_Branch|Special Branch]] na nagdara sainda sa sarong resort na naghaloy nin 10 aldaw. Sinda tig hagadan impormasyon asin tinawan impormasyon manungod sa lokal na kaugalian asin sa mga pulitikal na senaryo sa Malaysia. Saro sa mga kondisyon sa pagbalik kan saiyang pamilya iyo an pagbabawal na mag ayon sa mga pulitika, saka sa masunod na pirang taon na pagbalik ninda, dae man tigtugutan si Shamsiah na makisali sa akademikong programa. An mga manugang niyang Intsik inot man na tig bawalan na maglaog sa nasyon, alagad kan naghaloy tinawan naman nin permiso na maging permamente sa lugar.   

An saiyang mga memoir inot na tig publikar kan 2004 kan [[:en:Universiti_Kebangsaan_Malaysia|Universiti Kebangsaan Malaysia]] (UKM) alagad tulos man ining tig pugulan kan awtoridad asin hinali sa sirkulasyon.

An bagong edisyon arog man kan sa linggwahe kan Intsik  na tig dakit-taramon tig publikar kan 2007 kan Strategic Information and Research Development Center (SIRD) na nahiling kan UKM na ibalik an saindang edisyon sa merkado. 

Kasunod man kan saiyang pagka-stroke kan 1999, si Shamsiah nagkaigwa man nin hilang asin nagluya an lawas kan 2007. nagadan siya kan ika-20 kan Oktubre  2008 sa residensya kan saiyang aki, na si Jamaluddin Ibrahim (ama ni [[:en:Jamaliah_Jamaluddin|Jamaliah Jamaluddin]] ), huli sa pagluya kan saiyang baga, inilubong siya sa Sungai Besi Muslim cemetery kan alas 5:30 pm kan parehong aldaw.

Nakilubong man an pirang bisadong pulitiko kaiba an deputadong presidente kan [[:en:Parti_Keadilan_Rakyat|Parti Keadilan Rakyat]], [[:en:Syed_Husin_Ali|si Syed Husin Ali]], asin [[:en:Democratic_Action_Party|an Democratic Action Party]] Miyembro kan Perliamente na si [[:en:Tony_Pua|Tony Pua]].

Kan 1981, an nadepektong pamayo kan CPM na si Musa [[:en:Musa_Ahmad_(Malaysian_communist)|Ahmad]], inako na si Shamsiah nagkomiter nin [[:en:Infanticide|infanticide]] sa pag gadan kan ika-tulong aki mantang yaon siya sa kadlagan nagtatago. 

Pignegaran niya man an alegasyon sa saiyang memoir asin nagpaliwanag na siya tig kumbinsir sanaman kan mga kapwa niya gerilya na itao an aki sa mga lokal tanganing padakulaon. Huri niya na naaraman na an aki palan ginadan.   An Hapon naglaog sa bilog na baryo an nag probar na hanapon an aki, asin tinakot man an nakaistar sa baryo na pupugutan an payo kan gabos, pag naaraman na tinatago sana an aki. imposible man na itago an boses kan naghihibing aki, kaya ginadan ini kan sarong taga baryo sa paagi kan pag lamos sa aki, kaya na dae na nahanap kan hapon si aki.

== Tultolan ==
{{Reflist|2}}
Si Shamsiah Fakeh (1924 – 20 Oktubre 2008) sarong nasyonalistang Malay asin saro man na feminista. Siya an leader kan Angkatan Wanita Sedar (AWAS), siya man an pinakainot na nasyonalistang malay sa organisasyon asin an leader sa Coomunist Party of Malaya (CPM). Siya man an lola ni Jamailah Jamaluddin, na sarong miyembro kan Selangor State Executive Council, asin miyembro man kan Selangor State Legislatives Assesmbly para sa Bandar Utama.

 Kan hubin 
Pinangaki si Shamsiah sa baryo kan Kampung Gemuruh harani sa banwaan kan Kuala Pilah, Negeri Sembilan. Nag klase siya sa Madrasah Aliah Islaiah (bistado bilang Islamic High School) sa Pelangai, Negeri Sembilan nagduman siya sa Madrasah Tuddimiah sa Padang Panjang, Sumatera na kaidto iyo an Dutch East Indies.. Iyo ni si panahon na nadara siya sa impluwensya ni Lebai Maadah, sarong impluwensyal na parasurat asin repormista sa Islam.

 Pamilya 
Naikasal si Shamsiah nin limang beses puon kan siya 17 anyos pa sana. An inot niyang agom , iyo si yasin Kina, na tig bayaan siya kan siya bados sa pangaduwa niyang aki na parehas na gadan kan omboy pa sana. An ika-duwa niyang naagom, iyo si J.M Rusdi, na kan naghaloy nabistado bilang sarong hapon na impormador na nagsasakop kaidto sa Malay..

Nagin agom niya man si Ahmad Boestamam, na sarong lider kan PKMM's youth wing, Angkatan Pemuda Insaf (Awakened Youth Organisation; API). Sa saiyang memoir, inako niya na an kasal ninda ni Boestamam dae man naging legal kan ini nagkaigwang dae pagkakasunduan sa pagbayad  nin multa tanganing dae makulong sa pag publikar nin libro na pigkonsiderar na sedisyon kan gobyerno kan 1947. Kaya an kasal dae man nanggad nasabi sa arin man na surat saka memoir ni Boestamam.

An ika-apat niyang agom na si Wahi Annuar, sarong kapwa miyembro kan CPM na nadakop man kan mga British saka ikinulong. Sinabihan man si Shamsiah na nagsuko ini, asin paghuna na gadan na siya. Pero an katotohanan, nakulong siya nin 15 taon asin naghaloy nagadan kan 1980.

An saiyang huring naging agom saro man na miyembro kan CPM, na si Ibrahim Mohamad, kan 1956. Naghaloy sinda bilang mag-agom sagkod na nagadan si agom niya kan 2006. 

 Aktibismo sa pulitika 

 Partisipasyon 
Bilang sarong orador, si Shamsiah ay tig pasali kan United Malays National Organisation saka kan Malay Nationalist Party, iyo man an mayor na partidong pulitikal kan Malay kan mga panahon na natapos an gera. Kan naghaloy pinili niya magsali sa PKMM ta nagtutubod siya na  mas naglalaom an pakikipaglaban para sa kagabsan kan Malay, na kinokonsiderar na UMNO papet kan British.Kan 1946, pinaapod siya tanganing mamayo kan PKMM's women's wing, Angkatan Wanita Sedar (Cohort of Awakened Women; AWAS).

 Pakikipaglaban 
Sa pagbawal kan kan PKMM, API asin AWAS kan 1948, pagsunod sa pagdeklara kan Malayan Emergency kasunod man kan pag dakop sa mga nasyonalistang Malay, si Shamsiah uminatras asin nagduman sa kadlagan saka nagsali sa mayormentenf Malay 10th Regiment kan Malayan People's Liberation Army kan CPM na iyo an nag operar sa Lubok Kawah harani sa Temerloh, Pahang. Kan an ika-10th na Rehimen napiritan mag-atras kaiba an ika-11 asin ika-12 Rehime pasiring sa linderos kanThai-Malay kan 1953 pakatapos an sunod sunod na pagkadaog kan militar na nagpuon pa kan laban sa Padang Piul kan 1949. Si Shamsiah nagsali sa pag-atras asin nagpadagos na naglaban bilang sarong gerilya sagkod na siya ipadara sa Tsina para sa pag padagos kan pag klase kaiba an agom na si Ibrahim Mohamad kan 1956.

 Pagdistiero 
An mag-agom nagdanay sa Tsina asin nagin para barita sa Radio Peking's nagserbisyo sa tataramong Malay na nagpapaluwas nin mga propaganda sa paagi kan shortwave pasiring Malaya. Kan 1965, itinalaga sinda sa partido kan kan Indonesia para mag-kaag nin sarong opisina nin legasyon kan Malayan National Liberation League. An saindang serbisyo nagin halipot na panahon sana kan sinda dakupon nin huli sa mga paglinig kan anti-komunista sa Indonesia pagkatapos kan 30 September Movement.

Nakulong sinda hanggang 1967 kan  nakakua sinda nin katalingkasan sa paagi kan pagultanan kan embahada kan Democratic Republic of Vietnam asin nakakua nin agihan sa paagi kan Vietnam pabalik sa China. 

Bilang resulta kan paksyon kan pulitika sa laog kan CPM asin an kaguluhan na nagresulta sa Cultural Revolution sa Tsina, si Shamsiah saka an agom niya nagin harayo sa Secretary General na si  Chin Peng. Parehong pinahali si Shamsiah saka agom niya sa partido kan 1872. Huli ta dae sinda nakabalik sa Malaysia duman na sinda nag pirme sa banwaan kan Xiangtan, Hunan asin tig destino na magtrabaho sa sarong pabrika nin asero. Nagin konsultant man sya kan linggwahe kan Malay sa Radio Beijing saka sa Beijing Foreign Languages Institute.

Si Shamsiah saka an saiyang pamilya nag-aplikar sa gobyerno kan Malay na magkaigwang permiso para makabalik sa saindang nasyon puon kan taong 1985. Kasunod man kan termino kan 1989 nagkasunduan kan CPM asin kan gobyerno kan Malay sa Haadyai, Thailand natawan sinda nin permiso kan Hulyo, 23 1994, asin si Shamsiah nagbalik kaiba an saiyang agom, tulong aking lalake, saka apat na makuapo. Kan pag-abot ninda, sinabat an pamilya niya kan mga opisyales kan Special Branch na nagdara sainda sa sarong resort na naghaloy nin 10 aldaw. Sinda tig hagadan impormasyon asin tinawan impormasyon manungod sa lokal na kaugalian asin sa mga pulitikal na senaryo sa Malaysia. Saro sa mga kondisyon sa pagbalik kan saiyang pamilya iyo an pagbabawal na mag ayon sa mga pulitika, saka sa masunod na pirang taon na pagbalik ninda, dae man tigtugutan si Shamsiah na makisali sa akademikong programa. An mga manugang niyang Intsik inot man na tig bawalan na maglaog sa nasyon, alagad kan naghaloy tinawan naman nin permiso na maging permamente sa lugar.   

An saiyang mga memoir inot na tig publikar kan 2004 kan Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) alagad tulos man ining tig pugulan kan awtoridad asin hinali sa sirkulasyon.

An bagong edisyon arog man kan sa linggwahe kan Intsik  na tig dakit-taramon tig publikar kan 2007 kan Strategic Information and Research Development Center (SIRD) na nahiling kan UKM na ibalik an saindang edisyon sa merkado. 

Kasunod man kan saiyang pagka-stroke kan 1999, si Shamsiah nagkaigwa man nin hilang asin nagluya an lawas kan 2007. nagadan siya kan ika-20 kan Oktubre  2008 sa residensya kan saiyang aki, na si Jamaluddin Ibrahim (ama ni Jamaliah Jamaluddin ), huli sa pagluya kan saiyang baga, inilubong siya sa Sungai Besi Muslim cemetery kan alas 5:30 pm kan parehong aldaw.

Nakilubong man an pirang bisadong pulitiko kaiba an deputadong presidente kan Parti Keadilan Rakyat, si Syed Husin Ali, asin an Democratic Action Party Miyembro kan Perliamente na si Tony Pua.

Kan 1981, an nadepektong pamayo kan CPM na si Musa Ahmad, inako na si Shamsiah nagkomiter nin infanticide sa pag gadan kan ika-tulong aki mantang yaon siya sa kadlagan nagtatago. 

Pignegaran niya man an alegasyon sa saiyang memoir asin nagpaliwanag na siya tig kumbinsir sanaman kan mga kapwa niya gerilya na itao an aki sa mga lokal tanganing padakulaon. Huri niya na naaraman na an aki palan ginadan.   An Hapon naglaog sa bilog na baryo an nag probar na hanapon an aki, asin tinakot man an nakaistar sa baryo na pupugutan an payo kan gabos, pag naaraman na tinatago sana an aki. imposible man na itago an boses kan naghihibing aki, kaya ginadan ini kan sarong taga baryo sa paagi kan pag lamos sa aki, kaya na dae na nahanap kan hapon si aki.

 Tultolan