Mga osipon nin Jataka
[[Ladawan:Southern India, Andhra Pradesh, possibly Amaravati, Satavahana period - Buddha's Previous Life as a Woodpecker- Javasakunda Jataka - 1970.350 - Cleveland Museum of Art (cropped).tif|thumb|Sa sarong nakaaging buhay, bilang sarong [[woodpecker]], an Buddha naghahale nin sarong tulang sa tulak nin sarong leon, [[Amaravati art|estilo Amaravati]], c. 175–225 C.E.]]
An '''''Jātaka''''' ( [[Sanskrito|Sanskrit]] para sa "May Kaugnay sa Pagkamundag" o "Mga Istorya sa Pagkamundag") sarong mahiwas na hawak nin literatura na tubong [[Subkontinenteng Indio|subkontinente kan Indya]] na mayormenteng manungod sa mga nakaaging pagkamundag ni [[Siddhartha Gautama|Gautama Buddha]] sa pormang tawo asin hayop. An mga istoryang Jataka pigladawan sa mga barandilya asin toran kan mga stupa. <ref name=":12">{{Cite web|last=Appleton|first=Naomi|title=Jātaka|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195393521/obo-9780195393521-0020.xml|access-date=2022-05-08|website=Oxford Bibliographies|language=en|archive-date=2022-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220508222617/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780195393521/obo-9780195393521-0020.xml|url-status=}}</ref> <ref name=":6">Straube, Martin. ''Narratives: South Asia'' in Silk, Jonathan A. (Editor-in-chief) "Brill's Encyclopedia of Buddhism". Vol. I: Literature and Language. Leiden, Boston 2015</ref> Susog ki Peter Skilling, an genre na ini "saro sa pinakagurang na klase nin literaturang Budista." <ref name=":7">Skilling, Peter (2010). ''Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia,'' pp. 161–162.</ref> An iba sa mga tekstong ini pigkokonsiderar man na mga dakulang obra nin literatura sa saindang sadiring diretso. <ref name="Shaw, Sarah 2006">Shaw, Sarah (2006). ''The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta'', p. xxii. Penguin UK.</ref> An manlaen-laen na eskwelahan nin Budismo sa India igwa nin manlaen-laen na koleksyon nin mga jātaka. An pinakadakulang midbid na koleksyon iyo an ''[[Jātaka (Pali Canon)|Jātakatthavaṇanā]]'' kan eskwelahan nin Theravada, bilang sarong tekstwal na dibisyon kan [[Pāli Canon]], na kabali sa ''[[Khuddaka Nikaya]]'' kan ''[[Sutta Pitaka]]'' . <ref name=":22">{{Cite web|last=Appleton|first=Naomi|date=2016-08-31|title=Jātaka|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-182|access-date=2022-05-08|website=Oxford Research Encyclopedia of Religion|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.182|isbn=978-0-19-934037-8|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807003957/https://oxfordre.com/religion/display/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-182|url-status=}}</ref><gallery>
Ladawan:020 Vessantara Jataka (33927149585).jpg|Vessantara Jataka, [[Sanchi]]
</gallery>Sa mga istoryang ini, an maabot na Buddha pwedeng maglataw bilang sarong hade, sarong tinapok, sarong [[Deva (Buddhism)|deva]], sarong hayop—alagad, sa ano man na porma, nagpapahiling siya nin nagkapirang birtud na ipinapahiling kan osipon. <ref>{{cite web|title=Jataka|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/301580/Jataka|access-date=2011-12-04|publisher=Encyclopædia Britannica|archive-date=2011-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111130062425/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/301580/Jataka|url-status=}}</ref> Parati, an mga osipon na Jātaka kabali an mahiwas na grupo nin mga karakter na nakikipag-ulay asin napapaatubang sa manlaen-laen na klase nin problema – kun saen an karakter na Buddha minainterbenir tanganing resolberan an gabos na problema asin magdara nin [[Happy ending|maogmang katapusan]] . An genre nin Jātaka nakabasar sa ideya na an Buddha nakapaggirumdom kan gabos niyang nakaaging buhay asin kaya nagamit an mga memoryang ini tanganing mag-istorya asin mag-ilustrar kan saiyang mga katukdoan. <ref name=":4">Robert E. Buswell (2004). ''Encyclopedia of Buddhism, Volume 1,'' pp. 400–401.</ref>

Para sa mga tradisyon na Budismo, an mga jātakas nag-iilustrar kan kadakol na buhay, gawe asin espirituwal na mga gawi na kaipuhan sa halawig na dalan pasiring sa [[Pagka-Buddha|pagigin Buddha]] .  Ipinapahiling man ninda an dakulang mga kualidad o [[Pāramitā|pagkasangkap]] kan Buddha (arog kan [[Dāna|pagkamatinao]] ) asin nagtutukdo nin mga leksyon sa moral kan mga Budismo, partikularmente sa laog kan balangkas kan [[këmmë|karma]] asin [[Rebirth (Buddhism)|pagkamundag giraray]] .  An mga istoryang Jātaka nailustrar man sa [[Buddhist architecture|arkitekturang Budista]] sa bilog na kinaban nin Budista asin padagos sindang sarong importanteng elemento sa popular [[Buddhist art|na arte nin Budista]] .  An nagkapira sa pinakaenot na siring na mga ilustrasyon makukua sa [[Sanchi]] asin [[Bharhut]] .

Susog ki Naomi Appleton, an mga koleksyon nin Jātaka pwede man na nagkaigwa nin "importanteng papel sa pagbilog asin komunikasyon kan mga ideya manungod sa [[Pagka-Buddha|pagka-buddha]], karma asin merito, asin an lugar kan Buddha sa relasyon sa ibang mga buddha asin [[bodhisattva]] ."  Susog sa tradisyonal na paghiling na makukua sa Pali ''Jātakanidana'', sarong prologo sa mga istorya, si Gautama nagsumpa na magin sarong Buddha sa maabot na panahon, sa atubangan kan nakaaging Buddha [[Dipankara]] . Dangan siya nag'ubos nin dakul na buhay sa dalan pasiring sa pagka-Buddha, asin an mga istorya gikan sa mga buhay na ini naitala bilang Jātakas. <ref name=":11">Shaw, Sarah (2006). ''The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta'', p. xix. Penguin UK.</ref>

An mga Jātaka harani sa (asin parati na nag-oorog sa) saro pang genre nin naratibo kan Budismo, an [[Avadana|avadāna]], na sarong istorya nin anuman na gibo na may kahulugan sa karma (baga man sa paagi nin sarong bodhisattva o iba pa) asin an resulta kaini.   Susog ki Naomi Appleton, an nagkapirang osipon (arog kan mga nakua sa ikaduwang asin ikaapat na dekada kan ''[[Avadanasataka|Avadānaśataka]]'' ) pwedeng iklasipikar bilang parehong jātaka asin avadāna. 

== Pangkalahatan na Paghiling ==
<gallery>
Ladawan:East Gateway and Railings Bharhut Stupa.jpg|An mga barandilya kan [[Bharhut]] Stupa igwa nin mga roundel na may mga ilustrasyon ''na jātaka''
</gallery>

=== Pag-date ===
An mga osipon ''na Jātaka'' tibaad medyo suanoy na. An termino minalataw bilang parte kan sarong iskema nin mga pormang literaryo kan Budismo na inaapod na siyam na sangkap na genre kan katukdoan ni Buda ( ''navaṅga-buddhasāsana'' ), asin an mga paglaladawan kaini minalataw sa amay [[Indian art|na arte kan India]] (kaidtong ikaduwang siglo BCE).  <ref>Skilling, Peter (2010). ''Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia,'' p. 171.</ref> An mga ini lakop man na pigrerepresentar sa mga suanoy [[Epigraphy|na inskripsiyon]] sa India. <ref name=":15">Bhikkhu Anālayo. ''Canonical Jātaka Tales in Comparative Perspective– The Evolution of Tales of the Buddha's Past Lives.'' Fuyan Buddhist Studies, No. 7, pp. 75–100 (2012), Hsinchu: Fuyan Buddhist Institute, {{ISSN|2070-0512}}.</ref> Susog ki Straube, "an mga pigtutubodan na pinakagurang na mga ispesimen nin lubos na detalyadong mga naratibo nagkawararak sa bilog na [[Vinaya Piṭaka|Vinayapiṭakas]] asin [[Sutta Piṭaka|Sūtrapiṭakas]] kan mga kanonikal na koleksyon kan [[Early Buddhist schools|manlaen-laen na eskwelahan nin Budismo]] . An mga tekstong ini ipinapasa sa manlaen-laen na diyalektong Indian asin naggigikan sa sarong naenot na berbal na tradisyon." 

Dugang pa, mantang an mga tekstong ini dai mapetsahan sa eksaktong paagi, "an bagay na kadakol na mga naratibo an ipinapasa sa haros magkaparehong porma sa laog kan mga kanon kan manlaen-laen na eskwelahan nagpapahiling na sinda nagpoon pa kan panahon bago nangyari an [[Schism|mga pagkabaranga]] sa pag-ultanan kan mga eskwelahan."  Si Sarah Shaw, na nagsusurat sa Pali ''Jātaka'', nagsasabi na an pinakaenot na parte kan ''Jātaka'', an mga porsyon nin berso, "pigkokonsiderar na kabali sa pinakaenot na parte kan tradisyon kan Pali asin nagpoon kan ikalimang siglo BCE" mantang "an mga huring parte isinabay sa panahon sagkod sa ikatolong siglo CE." 

Susog ki [[A. K. Warder|AK Warder]], ''an jātaka'' iyo an mga naenot sa manlaen-laen na maalamat na biograpiya ni Buddha, na pigkompuesto sa mga huring petsa.  Dawa ngani kadakol ''na jātaka'' an isinurat gikan sa sarong amay na panahon, na naglaladawan kan mga nakaaging buhay kan Buddha, kadikit na biograpikong materyal manungod sa sadiring buhay ni Gautama an naitala. <ref name="autogenerated332">Warder, A.K. ''Indian Buddhism''. 2000. pp. 332–333</ref> An mga osipon ''na Jātaka'' nag-aasimila man nin kadakol na tradisyonal na [[Fable|mga pabula]] asin [[Folklore|osipon]] kan India na bakong partikularmenteng Bu

=== Huring Jātakas ===
Sa laog kan tradisyon na Pali, igwa man nin kadakol na bakong kanonikal na mga Jātaka na may huring komposisyon (an iba napetsahan pa ngani kan ika-19 siglo) alagad an mga ini pigtatratar bilang sarong separadong kategorya nin literatura gikan sa "opisyal" na mga istoryang Jātaka na mas o menos pormal na na-kanonikal poon pa kan ika-5 siglo — siring sa pinatunayan sa sarong [[Epigraphy|epigrapikong]] ebidensya, arog kan arkeolohiko mga yaon pang ilustrasyon sa [[bas relief]] hale sa suanoy na mga lanob kan templo. An mga apokripal na Jātaka kan Pali Buddhist canon, arog kan mga kabali sa koleksyon kan ''[[Paññāsa Jātaka]]'', pig-adaptar tanganing magkaigo sa lokal na kultura sa nagkapirang nasyon [[Habagatan-subangan na Asya|sa Sur-Sirangan na Asya]] asin pig-istorya giraray na may mga pag-amendar sa mga plano tanganing mas maipahiling an mga moral kan Budismo. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xt3YAAAAMAAJ|title=The Tale of Prince Samuttakote: A Buddhist Epic from Thailand|date=1993|publisher=Ohio University Center for International Studies|isbn=9780896801745|access-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807003956/https://books.google.com/books?id=xt3YAAAAMAAJ|archive-date=2024-08-07|via=Google Books}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.khamkoo.com/uploads/9/0/0/4/9004485/the_tham_vessantara_jataka_-_a_critical_study_of_the_vj_and_its_influence_on_kengtung_buddhism_eastern_shan_state.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004201000/http://www.khamkoo.com/uploads/9/0/0/4/9004485/the_tham_vessantara_jataka_-_a_critical_study_of_the_vj_and_its_influence_on_kengtung_buddhism_eastern_shan_state.pdf|url-status=|title=The Tham Vessantara-jAtaka|archivedate=October 4, 2018}}</ref> Susog ki Kate Crosby, "igwa man nin koleksyon nin Jātaka nin sampulong maabot na mga Buddha, na nagpopoon sa [[Maitreya|Metteyya]], na dawa ngani bakong gayong midbid ngonyan malinaw na nagsirkular nin mahiwas sa kinaban kan Theravada." <ref name="Crosby, Kate 2013 p. 102">Crosby, Kate (2013). ''Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity,'' p. 102. Wiley-Blackwell.</ref>

Igwa man nin mga huring komposisyon na nakabasar sa klasikong Jātakas, arog kan ''[[Kavsiḷumiṇa]] ,'' sarong rawitdawit na nakabasar sa Kusa Jātaka sa suanoy [[Sinhala language|na Sinhala]] na isinurat ni Hadeng [[Parakramabahu II of Dambadeniya|Parakkamabāhu II]] (ika-13 siglo) asin an ''[[Mahachat Khamluang|Mahachat kham luang]]'', an 'royal na bersyon' kan ''Vessantara jātaka'' na komposisyon sa korte kan Hadeng Parakamabāhu (ika-13 siglo). 1482). An arte nin pagbugtak nin klasikong Jātakas sa [[Thai poetry|bersong Thai]] nagdadanay na sarong buhay na tradisyon sagkod ngonyan. <ref>Skilling, Peter (2010). ''Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia,'' pp. 174–176.</ref>

== Importanteng Jātakas ==
<gallery>
Ladawan:SAAM 103.JPG|Inaataman ni Sama an saiyang buta na mga magurang, sarong ilustrasyon kan saro sa mga ''[[Mahanipata Jataka|Mahānipāta jātakas]]''
</gallery>

=== Sa Theravada ===
An Theravāda Jātakas igwa nin 547 na mga rawitdawit, na pinag-areglo nin haros sa nagdadakol na bilang nin mga berso. Susog ki Propesor von Hinüber, <ref>''Handbook of Pali Literature'', Walter de Gruyter, Berlin, 1996</ref> an huring 50 sana an pigtuyo na magin masabotan sa sadiri ninda, na mayong komentaryo. An komentaryo nagtatao nin mga istorya sa prosa na sinasabi kaini na nagtatao kan konteksto para sa mga berso, asin an mga istoryang ini an interesante sa [[Folklorists|mga folklorist]] . An mga alternatibong bersyon kan nagkapira sa mga istorya makukua sa saro pang libro kan Pali Canon, an ''[[Cariyapitaka]]'', asin an nagkapirang indibidwal na istorya makukua na nagkawararak sa ibang mga libro kan Canon. Kadaklan sa mga istorya asin motibo na makukua sa Jātaka arog kan [[Moon Rabbit|Rabbit in the Moon]] of the Śaśajātaka (Jataka Tales: no.316), <ref>Source: [http://www.sacred-texts.com/bud/j3/j3017.htm sacred-texts.com] {{Webarchive}} (accessed: Saturday January 23, 2010)</ref> makukua sa kadakol na ibang mga tataramon asin media.

An minasunod na lista kabali an nagkapirang importanteng jātakas kan tradisyon na Pali:{{div col|colwidth=30em}}
* [[The Ass in the Lion's Skin]] (''Sīhacamma Jātaka'')
* [[The Banyan Deer]]
* [[The Cock, the Dog and the Fox|The Cock and the Cat]] (''Kukkuṭa Jātaka'')
* [[The Crab and the Crane]]
* [[The Elephant Girly-Face]]
* [[Mahakapi Jataka|The Monkey King]] (''Mahakapi Jataka'')
* [[Henny Penny|The Foolish, Timid Rabbit]] (''Daddabha Jātaka'')
* [[Four harmonious animals|Four Harmonious Animals]]
* [[The Great Ape]]
* [[How the Turtle Saved His Own Life]]
* [[The Fox and the Crow (Aesop)|The Jackal and the Crow]] (''Jambu-Khādaka Jātaka'')
* [[The Lion, the Bear and the Fox|The Jackal and the Otters]] (''Dabbhapuppha Jātaka'')
* [[The King's White Elephant]]
* [[The Wolf and the Crane|The Lion and the Woodpecker]] (''Javasakuṇa Jātaka'')
* [[The Measure of Rice]]
* [[The Merchant of Seri]]
* [[The Monkey and the Crocodile]]
* [[The Ass and the Pig|The Ox Who Envied the Pig]] (''Muṇika-Jātaka'')
* [[The Ox Who Won the Forfeit]]
* [[The story of Romaka pigeon]] (''Romaka Jātaka'', previous life of the Buddha as a pigeon).<ref>{{cite book |last1=Quintanilla |first1=Sonya Rhie |title=History of Early Stone Sculpture at Mathura, ca. 150 BCE – 100 CE |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-474-1930-3 |page=226 |url=https://books.google.com/books?id=rtqvCQAAQBAJ&pg=PA226 |language=en |access-date=2019-12-28 |archive-date=2024-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807004001/https://books.google.com/books?id=rtqvCQAAQBAJ&pg=PA226#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref>
* [[Prince Sattva]]
* [[The Princes and the Water-Sprite]]
* [[The Quarrel of the Quails]]
* [[The Goose That Laid the Golden Eggs|The Swan with Golden Feathers]] (''Suvaṇṇahaṃsa Jātaka'')
* [[Sibi Jataka|King Sibi]]
* [[Dasharatha Jataka|King Dasharatha]]
* [[The Tiger, the Brahmin and the Jackal]]
* [[The Tortoise and the Birds|The Turtle Who Couldn't Stop Talking]] (''Kacchapa Jātaka'')
* [[The Twelve Sisters]]
* [[The Wise and the Foolish Merchant]]
* [[Vessantara Jataka]]
* [[Why the Owl Is Not King of the Birds]]
{{div col end}}

== Galeriya ==
<gallery widths="200px" heights="200px">
Ladawan:015_Chaddanta_Jataka_(32969347194).jpg|Chaddanta Jataka, Sanchi
Ladawan:048_The_Sama_Jataka_(32999350973).jpg|Sama Jataka, Sanchi
Ladawan:Syama_Jataka_Sanchi_Stupa_1Western_Gateway.jpg|Syama Jataka Sanchi Stupa
Ladawan:Muga_Pakha_Jataka_2.jpg|Muga Pakha Jataka, Bharhut
Ladawan:Vessantara_Jataka_-_Sandstone_-_ca_2nd_Century_BCE_-_Sunga_Period_-_Bharhut_-_ACCN_421-422_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2016-03-06_1537.JPG|alt=Vessantara Jataka, Bharhut, Shunga period|Vessantara Jataka, Bharhut, [[Shunga Empire|panahon nin Shunga]]
Ladawan:Ajanta_Cave_1_Mahajanaka_Jataka_painting.jpg|Ajanta Cave 1, Mahajanaka Jataka
Ladawan:Hamsa_jâtaka,_Ajanta,_India.jpg|Hamsa jataka, Ajanta Caves
Ladawan:Ajanta_cave_I_Chanpeyya_Jataka.jpg|Ajanta cave 1, Chanpeyya Jataka
Ladawan:Sibi_Jataka_BM_OA_1912.12-21.1_n01.jpg|Sibi Jataka, Gandhara
Ladawan:The_Aristocratic_Women,_Illustration_of_the_tale_of_'The_Necklace_of_Thread',_From_the_Maha-Ummagga_Jataka_(Story_of_the_Great_Tunnel)%3F_LACMA_AC1999.3.1_(1_of_6).jpg|alt=Maha-Ummagga Jataka, Gandhara, 2nd century CE|Maha-Ummagga Jataka, Gandhara, ika-2 siglo C.E.
Ladawan:Indian_Museum_Sculpture_-_Dipankara_Jataka,_Jamalgarhi_(9220936094).jpg|Dipankara Jataka, [[Jamal Garhi|Jamalgarhi]]
Ladawan:Tumshuq,_illustrazione_del_visvamtara-jataka,_da_toqquz-sarai,_500-610_ca..JPG|alt=Tumshuq, Toqquz-sarai monastery, Visvamtara-jataka|Tumshuq, monasteryo nin Toqquz-sarai, Visvamtara-jataka
Ladawan:Nine-colored_deer_jataka._Northern_Wei._Mogao_cave_257.jpg|alt=Nine-colored deer jataka. Northern Wei. Mogao cave 257|Siyam na kolor na jataka nin usa. Northern Wei. [[Mogao Caves|Mogao cave]] 257
Ladawan:Thangka_of_Buddha_with_the_One_Hundred_Jataka_Tales,_Tibet,_13th-14th_century.jpg|alt=Thangka of Buddha with the One Hundred Jataka Tales in the background, Tibet, 13th-14th century.|[[Thangka]] ni Buddha na may Sarong Gatos na Jataka Tales sa likod, [[Tibet]], ika-13-ika-14 siglo.
Ladawan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Reliëf_Borobudur_TMnr_60042617.jpg|Khudda-bodhi-Jataka, [[Borobudur]]
Ladawan:Jataka_-_Level_1_Balustrade_Top_-_050_Jataka,_South_Wall_(8596158673).jpg|Borobudur Jataka, Level 1 Balustrade, South Wall
Ladawan:Jataka_-_Level_1_Balustrade_Top_-_051_Jataka,_South_Wall_(panels)_(8597265312).jpg|Borobudur Jataka, Level 1 Balustrade, South Wall
Ladawan:Kucha_Turtle_King_Jataka.jpg|[[Kucha]], Turtle King Jataka
Ladawan:Jataka_tales_panels,_Dhamma_Nagajjuna,_Nagarjuna_Sagar_Telangana,_India_-_4.jpg|alt=Modern era rendition of the Jataka tales by a Myanmar-based Vipassana center in India|An modernong panahon na pag-awit kan mga osipon na Jataka kan sarong sentro nin Vipassana na nakabase sa Myanmar sa India
Ladawan:Thai_-_Vessantara_Jataka,_Narrative_Scroll_-_Walters_35256_-_View_H.jpg|Thai Vessantara Jataka Narrative Scroll
Ladawan:006_Virtue,_King_Bhuridatta_although_caught_by_Alambayana_maintains_his_Virtue_(9273711196).jpg|alt=King Bhuridatta although caught by Alambayana maintains his Virtue, Bhuridatta Jataka|Si Hadeng Bhuridatta dawa ngani nadakop ni Alambayana, pinapagdanay an saiyang Birtud, si Bhuridatta Jataka
Ladawan:Thai_-_Vessantara_Jataka,_Chapter_3_-_Vessantara_Gives_Away_the_Chariot_-_Walters_35233.jpg|Thai Vessantara Jataka painting
Ladawan:Sessen_Dōji-zu_by_Soga_Shōhaku.jpg|alt="The snow-covered mountain child", by Soga Shōhaku circa 1764|"An aki sa bukid na natatahoban nin niyebe", ni Soga Shōhaku kan mga 1764
Ladawan:The_Story_of_King_Mandhatar;_The_Story_of_King_Candraprabha;_The_Tale_of_the_Island_of_Vadaradvipa,_Painting_from_an_Avadana_Kalpalata_Jataka_Series_LACMA_M.82.9.jpg|alt=The Story of King Mandhatar; The Story of King Candraprabha; The Tale of the Island of Vadaradvipa, Tibetan Painting from an Avadana Kalpalata Jataka Series|An Istorya ni Hadeng Mandhatar; An Istorya ni Hadeng Candraprabha; An Istorya kan Isla nin Vadaradvipa, Tibetan Painting gikan sa sarong Avadana Kalpalata Jataka Series
Ladawan:Tibetan_-_Buddha_Shakyamuni_with_"Jataka"_Tales_-_Walters_35140.jpg|alt=Tibetan Buddha Shakyamuni with "Jataka" Tales|Tibetan Buddha Shakyamuni na may mga Olay na "Jataka"
Ladawan:Round_Bowl_Depicting_the_Vessantara_Jataka_-_Silver_Alloy_-_18th-19th_Century_CE_-_Myanmar_-_ACCN_R_8367_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2016-03-06_1813.JPG|alt=Round Bowl Depicting the Vessantara Jataka - Silver Alloy - 18th-19th Century CE - Myanmar.|Bilog na Mangko na Naglaladawan kan Vessantara Jataka - Silver Alloy - Ika-18-19 Siglo CE - Myanmar.
</gallery>
An Jātaka ( Sanskrit para sa "May Kaugnay sa Pagkamundag" o "Mga Istorya sa Pagkamundag") sarong mahiwas na hawak nin literatura na tubong subkontinente kan Indya na mayormenteng manungod sa mga nakaaging pagkamundag ni Gautama Buddha sa pormang tawo asin hayop. An mga istoryang Jataka pigladawan sa mga barandilya asin toran kan mga stupa.  Straube, Martin. Narratives: South Asia in Silk, Jonathan A. (Editor-in-chief) "Brill's Encyclopedia of Buddhism". Vol. I: Literature and Language. Leiden, Boston 2015 Susog ki Peter Skilling, an genre na ini "saro sa pinakagurang na klase nin literaturang Budista." Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, pp. 161–162. An iba sa mga tekstong ini pigkokonsiderar man na mga dakulang obra nin literatura sa saindang sadiring diretso. Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, p. xxii. Penguin UK. An manlaen-laen na eskwelahan nin Budismo sa India igwa nin manlaen-laen na koleksyon nin mga jātaka. An pinakadakulang midbid na koleksyon iyo an Jātakatthavaṇanā kan eskwelahan nin Theravada, bilang sarong tekstwal na dibisyon kan Pāli Canon, na kabali sa Khuddaka Nikaya kan Sutta Pitaka . Sa mga istoryang ini, an maabot na Buddha pwedeng maglataw bilang sarong hade, sarong tinapok, sarong deva, sarong hayop—alagad, sa ano man na porma, nagpapahiling siya nin nagkapirang birtud na ipinapahiling kan osipon.  Parati, an mga osipon na Jātaka kabali an mahiwas na grupo nin mga karakter na nakikipag-ulay asin napapaatubang sa manlaen-laen na klase nin problema – kun saen an karakter na Buddha minainterbenir tanganing resolberan an gabos na problema asin magdara nin maogmang katapusan . An genre nin Jātaka nakabasar sa ideya na an Buddha nakapaggirumdom kan gabos niyang nakaaging buhay asin kaya nagamit an mga memoryang ini tanganing mag-istorya asin mag-ilustrar kan saiyang mga katukdoan. Robert E. Buswell (2004). Encyclopedia of Buddhism, Volume 1, pp. 400–401.

Para sa mga tradisyon na Budismo, an mga jātakas nag-iilustrar kan kadakol na buhay, gawe asin espirituwal na mga gawi na kaipuhan sa halawig na dalan pasiring sa pagigin Buddha .  Ipinapahiling man ninda an dakulang mga kualidad o pagkasangkap kan Buddha (arog kan pagkamatinao ) asin nagtutukdo nin mga leksyon sa moral kan mga Budismo, partikularmente sa laog kan balangkas kan karma asin pagkamundag giraray .  An mga istoryang Jātaka nailustrar man sa arkitekturang Budista sa bilog na kinaban nin Budista asin padagos sindang sarong importanteng elemento sa popular na arte nin Budista .  An nagkapira sa pinakaenot na siring na mga ilustrasyon makukua sa Sanchi asin Bharhut .

Susog ki Naomi Appleton, an mga koleksyon nin Jātaka pwede man na nagkaigwa nin "importanteng papel sa pagbilog asin komunikasyon kan mga ideya manungod sa pagka-buddha, karma asin merito, asin an lugar kan Buddha sa relasyon sa ibang mga buddha asin bodhisattva ."  Susog sa tradisyonal na paghiling na makukua sa Pali Jātakanidana, sarong prologo sa mga istorya, si Gautama nagsumpa na magin sarong Buddha sa maabot na panahon, sa atubangan kan nakaaging Buddha Dipankara . Dangan siya nag'ubos nin dakul na buhay sa dalan pasiring sa pagka-Buddha, asin an mga istorya gikan sa mga buhay na ini naitala bilang Jātakas. Shaw, Sarah (2006). The Jatakas: Birth Stories of Bodhisatta, p. xix. Penguin UK.

An mga Jātaka harani sa (asin parati na nag-oorog sa) saro pang genre nin naratibo kan Budismo, an avadāna, na sarong istorya nin anuman na gibo na may kahulugan sa karma (baga man sa paagi nin sarong bodhisattva o iba pa) asin an resulta kaini.   Susog ki Naomi Appleton, an nagkapirang osipon (arog kan mga nakua sa ikaduwang asin ikaapat na dekada kan Avadānaśataka ) pwedeng iklasipikar bilang parehong jātaka asin avadāna. 

 Pangkalahatan na Paghiling 

 Pag-date 
An mga osipon na Jātaka tibaad medyo suanoy na. An termino minalataw bilang parte kan sarong iskema nin mga pormang literaryo kan Budismo na inaapod na siyam na sangkap na genre kan katukdoan ni Buda ( navaṅga-buddhasāsana ), asin an mga paglaladawan kaini minalataw sa amay na arte kan India (kaidtong ikaduwang siglo BCE).  Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, p. 171. An mga ini lakop man na pigrerepresentar sa mga suanoy na inskripsiyon sa India. Bhikkhu Anālayo. Canonical Jātaka Tales in Comparative Perspective– The Evolution of Tales of the Buddha's Past Lives. Fuyan Buddhist Studies, No. 7, pp. 75–100 (2012), Hsinchu: Fuyan Buddhist Institute, . Susog ki Straube, "an mga pigtutubodan na pinakagurang na mga ispesimen nin lubos na detalyadong mga naratibo nagkawararak sa bilog na Vinayapiṭakas asin Sūtrapiṭakas kan mga kanonikal na koleksyon kan manlaen-laen na eskwelahan nin Budismo . An mga tekstong ini ipinapasa sa manlaen-laen na diyalektong Indian asin naggigikan sa sarong naenot na berbal na tradisyon." 

Dugang pa, mantang an mga tekstong ini dai mapetsahan sa eksaktong paagi, "an bagay na kadakol na mga naratibo an ipinapasa sa haros magkaparehong porma sa laog kan mga kanon kan manlaen-laen na eskwelahan nagpapahiling na sinda nagpoon pa kan panahon bago nangyari an mga pagkabaranga sa pag-ultanan kan mga eskwelahan."  Si Sarah Shaw, na nagsusurat sa Pali Jātaka, nagsasabi na an pinakaenot na parte kan Jātaka, an mga porsyon nin berso, "pigkokonsiderar na kabali sa pinakaenot na parte kan tradisyon kan Pali asin nagpoon kan ikalimang siglo BCE" mantang "an mga huring parte isinabay sa panahon sagkod sa ikatolong siglo CE." 

Susog ki AK Warder, an jātaka iyo an mga naenot sa manlaen-laen na maalamat na biograpiya ni Buddha, na pigkompuesto sa mga huring petsa.  Dawa ngani kadakol na jātaka an isinurat gikan sa sarong amay na panahon, na naglaladawan kan mga nakaaging buhay kan Buddha, kadikit na biograpikong materyal manungod sa sadiring buhay ni Gautama an naitala. Warder, A.K. Indian Buddhism. 2000. pp. 332–333 An mga osipon na Jātaka nag-aasimila man nin kadakol na tradisyonal na mga pabula asin osipon kan India na bakong partikularmenteng Bu

 Huring Jātakas 
Sa laog kan tradisyon na Pali, igwa man nin kadakol na bakong kanonikal na mga Jātaka na may huring komposisyon (an iba napetsahan pa ngani kan ika-19 siglo) alagad an mga ini pigtatratar bilang sarong separadong kategorya nin literatura gikan sa "opisyal" na mga istoryang Jātaka na mas o menos pormal na na-kanonikal poon pa kan ika-5 siglo — siring sa pinatunayan sa sarong epigrapikong ebidensya, arog kan arkeolohiko mga yaon pang ilustrasyon sa bas relief hale sa suanoy na mga lanob kan templo. An mga apokripal na Jātaka kan Pali Buddhist canon, arog kan mga kabali sa koleksyon kan Paññāsa Jātaka, pig-adaptar tanganing magkaigo sa lokal na kultura sa nagkapirang nasyon sa Sur-Sirangan na Asya asin pig-istorya giraray na may mga pag-amendar sa mga plano tanganing mas maipahiling an mga moral kan Budismo.   Susog ki Kate Crosby, "igwa man nin koleksyon nin Jātaka nin sampulong maabot na mga Buddha, na nagpopoon sa Metteyya, na dawa ngani bakong gayong midbid ngonyan malinaw na nagsirkular nin mahiwas sa kinaban kan Theravada." Crosby, Kate (2013). Theravada Buddhism Continuity, Diversity, and Identity, p. 102. Wiley-Blackwell.

Igwa man nin mga huring komposisyon na nakabasar sa klasikong Jātakas, arog kan Kavsiḷumiṇa , sarong rawitdawit na nakabasar sa Kusa Jātaka sa suanoy na Sinhala na isinurat ni Hadeng Parakkamabāhu II (ika-13 siglo) asin an Mahachat kham luang, an 'royal na bersyon' kan Vessantara jātaka na komposisyon sa korte kan Hadeng Parakamabāhu (ika-13 siglo). 1482). An arte nin pagbugtak nin klasikong Jātakas sa bersong Thai nagdadanay na sarong buhay na tradisyon sagkod ngonyan. Skilling, Peter (2010). Buddhism and Buddhist Literature of South-East Asia, pp. 174–176.

 Importanteng Jātakas 

 Sa Theravada 
An Theravāda Jātakas igwa nin 547 na mga rawitdawit, na pinag-areglo nin haros sa nagdadakol na bilang nin mga berso. Susog ki Propesor von Hinüber, Handbook of Pali Literature, Walter de Gruyter, Berlin, 1996 an huring 50 sana an pigtuyo na magin masabotan sa sadiri ninda, na mayong komentaryo. An komentaryo nagtatao nin mga istorya sa prosa na sinasabi kaini na nagtatao kan konteksto para sa mga berso, asin an mga istoryang ini an interesante sa mga folklorist . An mga alternatibong bersyon kan nagkapira sa mga istorya makukua sa saro pang libro kan Pali Canon, an Cariyapitaka, asin an nagkapirang indibidwal na istorya makukua na nagkawararak sa ibang mga libro kan Canon. Kadaklan sa mga istorya asin motibo na makukua sa Jātaka arog kan Rabbit in the Moon of the Śaśajātaka (Jataka Tales: no.316), Source: sacred-texts.com  (accessed: Saturday January 23, 2010) makukua sa kadakol na ibang mga tataramon asin media.

An minasunod na lista kabali an nagkapirang importanteng jātakas kan tradisyon na Pali:
 The Ass in the Lion's Skin (Sīhacamma Jātaka)
 The Banyan Deer
 The Cock and the Cat (Kukkuṭa Jātaka)
 The Crab and the Crane
 The Elephant Girly-Face
 The Monkey King (Mahakapi Jataka)
 The Foolish, Timid Rabbit (Daddabha Jātaka)
 Four Harmonious Animals
 The Great Ape
 How the Turtle Saved His Own Life
 The Jackal and the Crow (Jambu-Khādaka Jātaka)
 The Jackal and the Otters (Dabbhapuppha Jātaka)
 The King's White Elephant
 The Lion and the Woodpecker (Javasakuṇa Jātaka)
 The Measure of Rice
 The Merchant of Seri
 The Monkey and the Crocodile
 The Ox Who Envied the Pig (Muṇika-Jātaka)
 The Ox Who Won the Forfeit
 The story of Romaka pigeon (Romaka Jātaka, previous life of the Buddha as a pigeon).
 Prince Sattva
 The Princes and the Water-Sprite
 The Quarrel of the Quails
 The Swan with Golden Feathers (Suvaṇṇahaṃsa Jātaka)
 King Sibi
 King Dasharatha
 The Tiger, the Brahmin and the Jackal
 The Turtle Who Couldn't Stop Talking (Kacchapa Jātaka)
 The Twelve Sisters
 The Wise and the Foolish Merchant
 Vessantara Jataka
 Why the Owl Is Not King of the Birds

 Galeriya