Baterya
{{Infobox electronic component
| name              = Baterya
| image             = File:Batteries.jpg
| image_size        = 250
| caption           = Baryenteng mga selula asin baterya (ibabaw-wala hasta irarom-too): duwang AA, sarong D, sarong ''handheld ham radio'' na baterya, duwang 9-volt (PP3), duwang AAA, sarong C, sarong ''camcorder'' na baterya, sarong ''cordless phone'' na baterya
| type              = Gunuan nin kusog
| working_principle = Reaksyong elektrokimikal, Puwersang elektromotibo
| invented          =
| first_produced    = 1800s
| symbol            = [[File:Battery symbol2.svg|110px]]
| symbol_caption    = An simbolo para sa baterya sa sarong diyagramong sirkito. Ini iyo gikan sa iskematikong pagkurit kan suanoy na klase nin baterya, an ''voltaic pile''.
}}
[[Ladawan:1979 Solargen Electric AMC Concord station wagon at Rambler Ranch during 2021 AMO meet 4of6.jpg|thumb|baterya gamit sa kotse]]
An '''baterya''' ([[Ingles]]: ''battery'') iyo sarong gunuan nin elektrikong kusog na pigbibilog nin saro o mas dakol na mga selulang elektrokimikal na igwa nin panluwas na mga koneksyon<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QmVR7qiB5AUC&q=battery%20one%20or%20more%20cells&pg=PA11|title=Battery Reference Book|last=Crompton|first=T. R.|date=2000-03-20|publisher=Newnes|isbn=978-0-08-049995-6|edition=third|page=Glossary 3|access-date=2016-03-18}}</ref> para sa pagpapagana nin mga elektrikal na kagamitan arug kan flashlights, mobile phones, asin elektrikong awto. Kapag an baterya iyo nagsusuplay nin elektrikong kusog, an positibong terminal kaini iyo an [[cathode]] asin an negatibong terminal kaini iyo an [[anode]].<ref name="Pauling1988">{{cite book|url=https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0|title=General Chemistry|last1=Pauling|first1=Linus|date=1988|publisher=Dover Publications, Inc.|isbn=978-0-486-65622-9|location=New York|page=[https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0/page/539 539]|chapter=15: Oxidation-Reduction Reactions; Electrolysis|url-access=registration}}<!--|access-date=13 May 2016--></ref> An terminal na pigmarkahan nin negatibo iyo an gunuan nin mga elektron na iyo mahiro sa paagi nin panluwas na elektrikong sirkito pasiring sa positibong terminal. Kapag an baterya iyo nakakonekta sa panluwas na elektrikong load, an [[redox]] na reaksyon iyo pigliliwat an halangkaw na enerhiyang rekatante pasiring sa mga hababang enerhiyang produkto, sagkod an talingkas na enerhiyang diperensya iyo naidadara sa panluwas na sirkito bilang an enerhiyang elektrikal.<ref name="Schmidt-Rohr 18">{{Cite journal|doi=10.1021/acs.jchemed.8b00479|title=How Batteries Store and Release Energy: Explaining Basic Electrochemistry|journal=Journal of Chemical Education|volume=95|issue=10|pages=1801–1810|year=2018|last1=Schmidt-Rohr|first1=Klaus|bibcode=2018JChEd..95.1801S|doi-access=free}}</ref> Sa uusipon,, an terminong "baterya" iyo ispesipikong dapit sa kagamitang pigbibilog nin dakol na selula, alagad an paggamit iyo naliwat para makaiba an mga kagamitang pigbibilog nin sarong solong selula.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=XMe1EnEMuMEC&q=battery%20two%20or%20more%20cells&pg=PA1|title=Batteries for Portable Devices|last=Pistoia|first=Gianfranco|date=2005-01-25|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-045556-3|page=1|access-date=2016-03-18}}</ref>

An mga primerong (sarong-gamitan o "''disposable''") baterya iyo nagagamit sana nin sarong beses asin pig-aapon na; sarong bistong halimbawa iyo an alkalinong baterya na ginagamit sa mga  flashlights asin nagkapirang mga ''portable electronic devices''. An mga sekundaryang (''rechargeable'') baterya iyo pwedeng magamit asin i-recharge nin pirang beses gamit an kuryente; an orihinal na komposisyon kan mga electrode iyo pwedeng ma-imbak gamit an pabaliktad na kuryente. Halimbawa an ''lead-acid batteries'' na ginagamit sa mga behikulo asin an ''lithium-ion batteries'' na ginagamit sa mga portable na kagamitang arug kan mga laptop asin mobile phone.

An mga baterya iyo may hababaong ispesipikong enerhiya (enerhiya kada yunit nin masa) kaysa sa mga bistong panggatong (''fuel'') arug kan gasolina. Sa mga automobile, ini iyo naililihis gamit an mas halangkaw na efficiency kan mga elektrikong motor sa pagliwat kan enerhiyang electrikal pasiring sa kagibohang mekanikal, kumpara sa mga ''combustion engine''.

== Panluwas na takod ==
{{Commons category|Electric batteries|Baterya}}
* {{curlie|Business/Electronics_and_Electrical/Power_Supplies/Batteries/|Batteries}}
* [https://web.archive.org/web/20131022104620/http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-b02-batt-nonr.htm Non-rechargeable batteries]
* [http://electronics.howstuffworks.com/battery.htm HowStuffWorks: How batteries work]
* [http://depts.washington.edu/matseed/batteries/MSE/classification.html Other Battery Cell Types]
* [http://www.doitpoms.ac.uk/tlplib/batteries/index.php DoITPoMS Teaching and Learning Package- "Batteries"]
* {{cite web|author=The Physics arXiv Blog |url=http://www.technologyreview.com/view/518446/first-atomic-level-simulation-of-a-whole-battery |title=First Atomic Level Simulation of a Whole Battery &#124; MIT Technology Review |publisher=Technologyreview.com |date=17 August 2013 |access-date=21 August 2013}}

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-tamboan}}
[[Kategorya:Teknolohiya]]
[[Kategorya:Kimika]]
An baterya (Ingles: battery) iyo sarong gunuan nin elektrikong kusog na pigbibilog nin saro o mas dakol na mga selulang elektrokimikal na igwa nin panluwas na mga koneksyon para sa pagpapagana nin mga elektrikal na kagamitan arug kan flashlights, mobile phones, asin elektrikong awto. Kapag an baterya iyo nagsusuplay nin elektrikong kusog, an positibong terminal kaini iyo an cathode asin an negatibong terminal kaini iyo an anode. An terminal na pigmarkahan nin negatibo iyo an gunuan nin mga elektron na iyo mahiro sa paagi nin panluwas na elektrikong sirkito pasiring sa positibong terminal. Kapag an baterya iyo nakakonekta sa panluwas na elektrikong load, an redox na reaksyon iyo pigliliwat an halangkaw na enerhiyang rekatante pasiring sa mga hababang enerhiyang produkto, sagkod an talingkas na enerhiyang diperensya iyo naidadara sa panluwas na sirkito bilang an enerhiyang elektrikal. Sa uusipon,, an terminong "baterya" iyo ispesipikong dapit sa kagamitang pigbibilog nin dakol na selula, alagad an paggamit iyo naliwat para makaiba an mga kagamitang pigbibilog nin sarong solong selula.

An mga primerong (sarong-gamitan o "disposable") baterya iyo nagagamit sana nin sarong beses asin pig-aapon na; sarong bistong halimbawa iyo an alkalinong baterya na ginagamit sa mga  flashlights asin nagkapirang mga portable electronic devices. An mga sekundaryang (rechargeable) baterya iyo pwedeng magamit asin i-recharge nin pirang beses gamit an kuryente; an orihinal na komposisyon kan mga electrode iyo pwedeng ma-imbak gamit an pabaliktad na kuryente. Halimbawa an lead-acid batteries na ginagamit sa mga behikulo asin an lithium-ion batteries na ginagamit sa mga portable na kagamitang arug kan mga laptop asin mobile phone.

An mga baterya iyo may hababaong ispesipikong enerhiya (enerhiya kada yunit nin masa) kaysa sa mga bistong panggatong (fuel) arug kan gasolina. Sa mga automobile, ini iyo naililihis gamit an mas halangkaw na efficiency kan mga elektrikong motor sa pagliwat kan enerhiyang electrikal pasiring sa kagibohang mekanikal, kumpara sa mga combustion engine.

 Panluwas na takod 

 
 Non-rechargeable batteries
 HowStuffWorks: How batteries work
 Other Battery Cell Types
 DoITPoMS Teaching and Learning Package- "Batteries"
 

 Toltolan 

Kategorya:Teknolohiya
Kategorya:Kimika