Diyalekto
An terminong '''diyalekto''' (gikan sa [[Tataramon na Latin|Latin]] na ''dialectus'', ''dialectos'', gikan sa [[Tataramon na Suanoy na Griyego|Suanoy na Griyeg]]ng kataga na διάλεκτος, diálektos "diskurso", gikan διά, diá "sa paagi" asin λέγω, légō "nagtataram ako") ginagamit sa duwang daing kaarog na paagi tanganing upang sumangguni sa duwang magkakalain na klase nin pangyayari sa [[Lingguwistika|tataramon]]:

* An sarong paggamit minatukdo sa [[Sari-sari (lingguwistika)|sari-saring]] [[tataramon]] na sarong katangian kan sarong partikular na grupo nin mga nagtataram kan tataramon na idto.<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/dialect Oxford Living Dictionaries – English.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330210310/https://en.oxforddictionaries.com/definition/dialect |date=2019-03-30 }} Retrieved 18 January 2019.</ref> Sa irarom kan depinisyon na ini, an mga diyalekto o pagkakalain-lain kan sarong partikular na tataramon na haraning naitatakod asin, kabali kan saindang pagkakalain, parating lagpas na [[Kapwa na nagkakasabutan|nasasabutan]], lalo na kun harani sa lambang saro sa [[pagpapadagos kan diyalekto]]. Pirming ipigbubugtak an termino sa mga panrehiyon na korte nin pagtataram, alagad an sarong diyalekto, pwede man matukdo nin lain pang mga karasunan, arog kan tipo sa sosyodad o [[etnikong grupo|etnisidad]].<ref>[http://www.m-w.com/dictionary/dialect Merriam-Webster Online dictionary.]</ref> An sarong diyalekto na naitatakod sa sarong sakto na tipo nin sosyodad pwede na apodon na [[sosyulekto]], mantang an sarong diyalekto na naitatakod sa sarong partikular na grupo nin [[etnikong grupo|etniko]] pwede apodon na [[etnolekto]], asin an sarong heograpikal/panrehiyon na diyalekto pwedeng masabing sarong rehilekto<ref>Wolfram, Walt and Schilling, Natalie. 2016. ''American English: Dialects and Variation.'' West Sussex: John Wiley & Sons, p. 184.</ref> (kaiba an mga alternatibong termino 'rehiyonalekto',<ref>{{citation|url=http://linguistics.berkeley.edu/~dwbruhn/dwbruhn_376_Dispossessed.pdf|page=8|author=Daniel. W. Bruhn|title=Walls of the Tongue: A Sociolinguistic Analysis of Ursula K. Le Guin's The Dispossessed}}</ref> 'heolekto',<ref>{{citation|url=https://books.google.com/books?id=i5N9VUT5Tl4C|page=250|chapter=Varieties of the Greek language|title=The Language of the New Testament: Context, History, and Development|author=Christopher D. Land|date=21 February 2013|isbn=978-9004234772|editor=Stanley E. Porter, Andrew Pitts}}</ref> at 'topolekto'<ref>{{citation|url=https://books.google.com/books?id=i5N9VUT5Tl4C|page=250|chapter=Varieties of the Greek language|title=The Language of the New Testament: Context, History, and Development|author=Christopher D. Land|date=21 February 2013|isbn=978-9004234772|editor=Stanley E. Porter, Andrew Pitts}}</ref>). Segun sa depinisyon na ini, an anuman na pagkakalain-lain kan sarong naitao na tataramon, pwede maitipo bilang "sarong diyalekto", kabali an anumang [[Estandardisadong tataramon|estandardisadong pagkakalain-lain]]. Sa kasong ini, an pagkakalain sa tanga kan "estandardisadong tataramon" (boot sabihon, an "estandarteng" diyalekto kan sarong isang partikular na tataramon) asin an "[[dai-estandardisadong diyalekto]]" (bernakular) na diyalekto kan parehas na tataramon pirming [[Pagka-arbitraryo|arbitraryo]] asin base sa mga salik pansosyudad, pampulitika, kultural, o pagsasaalang-alang sa uusipon o pagwarak asin katanyagan.<ref name="chao2">{{cite book|last=Chao|first=Yuen Ren|title=Language and Symbolic Systems|date=1968|publisher=CUP archive|url=https://books.google.com/books?id=Se87AAAAIAAJ&q=language+standard+dialect&pg=PA130|page=130|isbn=9780521094573}}</ref><ref name="Lyons2">{{cite book|last=Lyons|first=John|title=Language and Linguistics|date=1981|publisher=Cambridge University Press|url=https://archive.org/details/languagelinguist0000lyon|url-access=registration|quote=language standard dialect.|page=[https://archive.org/details/languagelinguist0000lyon/page/25 25]|ref=harv}}</ref><ref name="johnson2">{{cite book|last1=Johnson|first1=David|title=How Myths about Language Affect Education: What Every Teacher Should Know|date=27 May 2008|url=https://books.google.com/books?id=nPsVxfVDXp0C&q=language+standard+dialect&pg=PA75|page=75|isbn=978-0472032877}}</ref> Sa kaarog  na paagi, an mga depinisyon kan mga terminong "tataramon" asin "diyalekto" pwedeng magsalak asin pirmi na napapairarom sa debate, na igwang pagkakalain-lain sa tanga kan duwang pagpapakasaboot sabihon na pirmi na pinagbabasehan kan dak-makatwiran o sosyopolitikal na motibo.<ref name="mcworther2">{{cite news|last1=McWhorter|first1=John|title=What's a Language, Anyway?|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/01/difference-between-language-dialect/424704/|accessdate=19 July 2016|agency=The Atlantic|date=Jan 19, 2016}}</ref> An terminong "diyalekto" kung minsan ay pinaghihigpitan tanganing matawan nin depinisyon na "dai-estandarteng pagkakalain-lain", partikular sa mga pagkakataon na bakong espesyalista asin mga tradisyon nin linggwistiko na bakong Ingles.<ref>{{Cite book|author=Benedikt Perak, Robert Trask, Milica Mihaljević|date=2005|title=Temeljni lingvistički pojmovi|url=https://www.academia.edu/819390|language=sh|page=81}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Schilling-Estes2">Schilling-Estes, Natalies. (2006) "Dialect variation." In R.W. Fasold and J. Connor-Linton (eds) ''An Introduction to Language and Linguistics''. pp. 311-341. Cambridge: Cambridge University Press.</ref><ref>{{cite book|author=Sławomir Gala|title=Teoretyczne, badawcze i dydaktyczne założenia dialektologii|date=1998|publisher=Łódzkie Towarzystwo Naukowe|url=https://books.google.com/books?id=nWEZAQAAIAAJ|page=24|isbn=9788387749040|language=pl}}</ref><ref>{{cite book|author=Małgorzata Dąbrowska-Kardas|title=Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu karnego|date=2012|isbn=9788326446177|publisher=Wolters Kluwer|url=https://books.google.com/books?id=DZVSAwAAQBAJ|page=32|language=pl}}</ref>
* An iba pang paggamit kan termino na "diyalekto", na tukoy sa mga pagkakataong [[Kolokyalismo|kolokyal]] sa pirang mga nasyon arog kan [[Italya]]<ref>«The often used term "Italian dialects" may create the false impression that the dialects are varieties of the standard Italian language.» Martin Maiden, M. Mair Parry (1997), The Dialects of Italy, Psychology Press, p.2</ref> (hilingon an ''[[:it:Dialetto|dialetto]]''<ref name="battaglia">«Parlata propria di un ambiente geografico e culturale ristretto (come la regione, la provincia, la città o anche il paese): contrapposta a un sistema linguistico affine per origine e sviluppo, ma che, per diverse ragioni (politiche, letterarie, geografiche, ecc.), si è imposto come lingua letteraria e ufficiale». Battaglia, Salvatore (1961). ''Grande dizionario della lingua italiana'', UTET, Torino, V. IV, pp.321-322</ref>), [[Pransya]] (hilingon an mga ''[[:fr:patois|patois]]'') asin an [[Pilipinas]],<ref>{{cite book|author=Peter G. Gowing, William Henry Scott|title=Acculturation in the Philippines: Essays on Changing Societies. A Selection of Papers Presented at the Baguio Religious Acculturation Conferences from 1958 to 1968|year=1971|publisher=New Day Publishers|url=https://books.google.com/books?id=zfjZAAAAMAAJ|page=157}}</ref><ref name="maiden2">{{cite book|last1=Maiden|first1=Martin|last2=Parry|first2=Mair|title=The Dialects of Italy|year=1997|publisher=Routledge|page=2|isbn=9781134834365|url=https://books.google.com/books?id=9Dz_LyQF_eAC&q=dialects+of+italy}}</ref> an nagdadara nin sarong [[Mapanraot|mapanraot]] na depinisyon asin naipapahiling an pampolitika asin [[Pansosyudad na pagkakabanga|pansosyudad na kamugtakan]] kan sarong tataramon na bakong pangnasyon sa sarong pangnasyon na tataramon. Sa madaling sabi, an mga "diyalekto" na ini, bakong mga aktwal na diyalekto sa parehas na depinisyon arog kan sa inot na paggamit, huli ta an mga ini, nagpoon sa tataramon na nangingibabaw sa politika asin baga bakong saro sa mga [[Sari-sari (lingguwistika)|sari-sari]] kaini, alagad nag-uswag ini sa sarong suway asin kahilerang paagi dangan pwede nang haros na maglaog sa estandarte kan manlainlain na paninindogan para sa sarong suway na tataramon. Sa balyo kaini, an mga "diyalekto" na ini pwedeng pirmi na makauusipon na [[kognado]] asin nagheheras nin mga [[Relasyon na genetiko (lingguwistika)|genetikong gamot]] sa parehas na [[kag-aki kan mga tataramon]] bilang an nangingibabaw na tataramon pangnasyon sa manlainlain na lebel na sarong [[Kapwa na pagkakasabutan|kapwang pagkakasabutan]]. Sa puntong ini, bakong arog kan sa inot na paggamit, dai binibisto an nasyunal na tataramon na sarong "diyalekto", huli ta ini an nangingibabaw na tataramon sa sarong partikular na estado, maging sa mga terminong [[Prestihiyo (sosyolingguwistika)|prestihiyo sa tataramon]], kamugtakan sa sosyodad o politika (hal. [[Opisyal na tataramon|opisyal]]), pahahadi o pagwarak, o gabos na nasambit. An terminong "diyalekto" na ginamit sa arog kaining paagi, nagpapahiwatig nin sarong pampolitikang konotasyon, na ginagamit kan kadaklan tanganing manukdo sa mga hababang-prestihiyo na tataramon (anuman a  saindang totoong lebel kan tahang sa nasyunal na tataramon), mga tataramon na dai nin suporta sa institusyon, o an mga binibisto na "bakong angkop para sa pagsusurat".<ref>{{cite book|author=Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago|title=Filipino is Not Our Language: Learn why it is Not and Find Out what it is|year=2007|url=https://books.google.com/books?id=C3oLAQAAMAAJ|page=26}}</ref> An pagkakakaag na "diyalekto" patok man na ginagamit tanganing sumangguni sa mga dai nakasurat o dai nakakodigong tataramon kan mga nag-uuswag na nasyon o mga nakasuway na lugar,<ref>{{cite book|last=Fodde Melis|first=Luisanna|title=Race, Ethnicity and Dialects: Language Policy and Ethnic Minorities in the United States|year=2002|isbn=9788846439123|publisher=FrancoAngeli|language=en|page=35}}</ref><ref>{{cite book|last=Crystal|first=David|title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics|url=https://archive.org/details/dictionarylingui00crys_715|url-access=limited|publisher=Blackwell Publishing|edition=6|year=2008|isbn=978-1-4051-5296-9|language=en|page=[https://archive.org/details/dictionarylingui00crys_715/page/n167 142]–144}}</ref> kun sain an terminong "[[Bernakular|tataramon na bernacular]]" urog na pig-uuyunan kan mga lingguwista.<ref>{{cite journal|page=927|title=Dialect, Language, Nation|first=Einar|last=Haugen|journal=American Anthropologist|series=''American Anthropologist'' New Series, Vol. 68, No. 4|year=1966|volume=68|issue=4|doi=10.1525/aa.1966.68.4.02a00040|language=en|jstor=670407}}</ref>

== Mga toltolan ==
{{Reflist}}

== Mga panluwas na takod ==
* [https://www.britannica.com/topic/dialect Dialect (linguistics)]
* [http://www.bl.uk/soundsfamiliar Parang pamilyar?] - Makinig sa mga impit na rehiyon at diyalekto ng UK sa website ng 'Sounds Familiar' ng British Library
* [http://web.ku.edu/idea/ Mga International Dialect ng English Archive Mula pa noong 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821112901/http://web.ku.edu/idea/ |date=2007-08-21 }}
* [http://www.whoohoo.co.uk whoohoo.co.uk British Dialect Translator]
* [https://web.archive.org/web/20181224033902/http://www.thedialectdictionary.com/ thedialectdictionary.com] - Pagsasama-sama ng Mga Dayalekto mula sa buong mundo
* [http://www.unii.ac.jp/~chitsuko/english/index.html Isang site para sa mga anunsyo at pag-download ng SEAL System]

{{poon}}
[[Kategorya:Leksikolohiya]]
[[Kategorya:Mga kaarog asin estilo nin tataramon]]
[[Kategorya: tataramon]]
An terminong diyalekto (gikan sa Latin na dialectus, dialectos, gikan sa Suanoy na Griyegng kataga na διάλεκτος, diálektos "diskurso", gikan διά, diá "sa paagi" asin λέγω, légō "nagtataram ako") ginagamit sa duwang daing kaarog na paagi tanganing upang sumangguni sa duwang magkakalain na klase nin pangyayari sa tataramon:

 An sarong paggamit minatukdo sa sari-saring tataramon na sarong katangian kan sarong partikular na grupo nin mga nagtataram kan tataramon na idto.Oxford Living Dictionaries – English.  Retrieved 18 January 2019. Sa irarom kan depinisyon na ini, an mga diyalekto o pagkakalain-lain kan sarong partikular na tataramon na haraning naitatakod asin, kabali kan saindang pagkakalain, parating lagpas na nasasabutan, lalo na kun harani sa lambang saro sa pagpapadagos kan diyalekto. Pirming ipigbubugtak an termino sa mga panrehiyon na korte nin pagtataram, alagad an sarong diyalekto, pwede man matukdo nin lain pang mga karasunan, arog kan tipo sa sosyodad o etnisidad.Merriam-Webster Online dictionary. An sarong diyalekto na naitatakod sa sarong sakto na tipo nin sosyodad pwede na apodon na sosyulekto, mantang an sarong diyalekto na naitatakod sa sarong partikular na grupo nin etniko pwede apodon na etnolekto, asin an sarong heograpikal/panrehiyon na diyalekto pwedeng masabing sarong rehilektoWolfram, Walt and Schilling, Natalie. 2016. American English: Dialects and Variation. West Sussex: John Wiley & Sons, p. 184. (kaiba an mga alternatibong termino 'rehiyonalekto', 'heolekto', at 'topolekto'). Segun sa depinisyon na ini, an anuman na pagkakalain-lain kan sarong naitao na tataramon, pwede maitipo bilang "sarong diyalekto", kabali an anumang estandardisadong pagkakalain-lain. Sa kasong ini, an pagkakalain sa tanga kan "estandardisadong tataramon" (boot sabihon, an "estandarteng" diyalekto kan sarong isang partikular na tataramon) asin an "dai-estandardisadong diyalekto" (bernakular) na diyalekto kan parehas na tataramon pirming arbitraryo asin base sa mga salik pansosyudad, pampulitika, kultural, o pagsasaalang-alang sa uusipon o pagwarak asin katanyagan. Sa kaarog  na paagi, an mga depinisyon kan mga terminong "tataramon" asin "diyalekto" pwedeng magsalak asin pirmi na napapairarom sa debate, na igwang pagkakalain-lain sa tanga kan duwang pagpapakasaboot sabihon na pirmi na pinagbabasehan kan dak-makatwiran o sosyopolitikal na motibo. An terminong "diyalekto" kung minsan ay pinaghihigpitan tanganing matawan nin depinisyon na "dai-estandarteng pagkakalain-lain", partikular sa mga pagkakataon na bakong espesyalista asin mga tradisyon nin linggwistiko na bakong Ingles.Schilling-Estes, Natalies. (2006) "Dialect variation." In R.W. Fasold and J. Connor-Linton (eds) An Introduction to Language and Linguistics. pp. 311-341. Cambridge: Cambridge University Press.
 An iba pang paggamit kan termino na "diyalekto", na tukoy sa mga pagkakataong kolokyal sa pirang mga nasyon arog kan Italya«The often used term "Italian dialects" may create the false impression that the dialects are varieties of the standard Italian language.» Martin Maiden, M. Mair Parry (1997), The Dialects of Italy, Psychology Press, p.2 (hilingon an dialetto«Parlata propria di un ambiente geografico e culturale ristretto (come la regione, la provincia, la città o anche il paese): contrapposta a un sistema linguistico affine per origine e sviluppo, ma che, per diverse ragioni (politiche, letterarie, geografiche, ecc.), si è imposto come lingua letteraria e ufficiale». Battaglia, Salvatore (1961). Grande dizionario della lingua italiana, UTET, Torino, V. IV, pp.321-322), Pransya (hilingon an mga patois) asin an Pilipinas, an nagdadara nin sarong mapanraot na depinisyon asin naipapahiling an pampolitika asin pansosyudad na kamugtakan kan sarong tataramon na bakong pangnasyon sa sarong pangnasyon na tataramon. Sa madaling sabi, an mga "diyalekto" na ini, bakong mga aktwal na diyalekto sa parehas na depinisyon arog kan sa inot na paggamit, huli ta an mga ini, nagpoon sa tataramon na nangingibabaw sa politika asin baga bakong saro sa mga sari-sari kaini, alagad nag-uswag ini sa sarong suway asin kahilerang paagi dangan pwede nang haros na maglaog sa estandarte kan manlainlain na paninindogan para sa sarong suway na tataramon. Sa balyo kaini, an mga "diyalekto" na ini pwedeng pirmi na makauusipon na kognado asin nagheheras nin mga genetikong gamot sa parehas na kag-aki kan mga tataramon bilang an nangingibabaw na tataramon pangnasyon sa manlainlain na lebel na sarong kapwang pagkakasabutan. Sa puntong ini, bakong arog kan sa inot na paggamit, dai binibisto an nasyunal na tataramon na sarong "diyalekto", huli ta ini an nangingibabaw na tataramon sa sarong partikular na estado, maging sa mga terminong prestihiyo sa tataramon, kamugtakan sa sosyodad o politika (hal. opisyal), pahahadi o pagwarak, o gabos na nasambit. An terminong "diyalekto" na ginamit sa arog kaining paagi, nagpapahiwatig nin sarong pampolitikang konotasyon, na ginagamit kan kadaklan tanganing manukdo sa mga hababang-prestihiyo na tataramon (anuman a  saindang totoong lebel kan tahang sa nasyunal na tataramon), mga tataramon na dai nin suporta sa institusyon, o an mga binibisto na "bakong angkop para sa pagsusurat". An pagkakakaag na "diyalekto" patok man na ginagamit tanganing sumangguni sa mga dai nakasurat o dai nakakodigong tataramon kan mga nag-uuswag na nasyon o mga nakasuway na lugar, kun sain an terminong "tataramon na bernacular" urog na pig-uuyunan kan mga lingguwista.

 Mga toltolan 

 Mga panluwas na takod 
 Dialect (linguistics)
 Parang pamilyar? - Makinig sa mga impit na rehiyon at diyalekto ng UK sa website ng 'Sounds Familiar' ng British Library
 Mga International Dialect ng English Archive Mula pa noong 1997 
 whoohoo.co.uk British Dialect Translator
 thedialectdictionary.com - Pagsasama-sama ng Mga Dayalekto mula sa buong mundo
 Isang site para sa mga anunsyo at pag-download ng SEAL System

Kategorya:Leksikolohiya
Kategorya:Mga kaarog asin estilo nin tataramon
Kategorya: tataramon