Tataramon na Cia-Cia
{{Use dmy dates|date=July 2013}}
{{Infobox language
|name=Cia-Cia
|altname=Butones
|nativename=''Bahasa Ciacia''<br>바하사 찌아찌아
|image=State Elementary School Karya Baru.jpg
|imagecaption=An sign nin ekwelahang elementarya gamit an [[Tataramon na Indones|Indones]] ''(itaas)'' asin [[Tataramon na Koreano|Korean]] ''(irarom)''
|region=[[Bau-Bau|Baubau]], [[Isla nin Buton]], [[Sur-Subangan na Sulawesi]]
|speakers=79,000 
|date=2005
|ref=e18
|script=[[Hangul]] (sa ngunyan)<br>[[Alpabetong Pegon|Gundhul]] (''Panhistoriya'')<br>[[Iskriturang Latin|Latin]] (sa ngunyan)
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Selebiko|Selebiko]]
|fam4=[[Mga tataramon na Muna–Buton|Muna–Buton]]
|fam5=[[Mga tataramon na Buton|Buton]]
|iso3=cia
|glotto=ciac1237
|glottorefname=Cia-Cia
|notice=IPA
}}

An '''Cia-Cia''' (''Bahasa Ciacia''), bistado man bilan '''Buton(es)''', saróng [[tataramon na Austronesyo]] na pigtataram sa palibot kan banwaan nin [[Bau-Bau|Baubau]] sa puro kan sur kan [[isla nin Buton]] sa sur-subangan na gilid-baybayon kan [[Sulawesi]] sa Indonesya.

== Heograpikong distribusyon ==
[[File:Cia-Cia.jpg|thumb|left|Saróng estudyante na nagsusurat sa ''whiteboard'']]
Pigtataram an Cia-Cia sa [[Sur Subangan na Sulawesi|Sur-Subangan na Sulawesi]], habagatan na [[Buton|Isla nin Buton]], [[Isla nin Binongko]], asin [[Isla nin Batu Atas]].<ref name="e18"/>

Segun sa alamat, An mga parataram na Cia-Cia sa Binonko gikan sa mga tropa nin Butones na pinadalan kan sultan na Butones.<ref>Noorduyn, J. 1991. "A critical survey of studies on the languages of Sulawesi" p. 131.</ref>

== Ortograpiya ==
Minsan nan pigsurat an Cia-Cia sa arog na iskriturang [[Iskriturang Jawi|Jawi]], na pig'aapod na ''[[Pegon (Sistema nin Panurat)|Gundhul]],'' na nakabase sa grabe na may limang dagdag na mga katanog na mga letra alagad mayóng mga sinyal para sa mga patanog.

:{|class=wikitable
|+ An Alpabetong Latin na Cia-Cia<ref>[https://www.wsj.com/articles/SB125261759118600981#project%3DSLIDESHOW08%26s%3DSB125187335944578781%26articleTabs%3Dslideshow slideshow]</ref>
|-align=center
! Mga katanog (konsonante)
| ''g'' || ''k'' || ''n'' || ''d'' || ''dh'' || ''t'' || ''r~gh'' || ''l'' || ''m'' || ''b'' || ''v~w'' || ''bh'' || ''p'' || ''s'' || ''’'' || ''ng''|| ''j'' || ''c'' || ''h''
|-align=center
| IPA|| {{IPA|/ɡ/}} || {{IPA|/k/}} || {{IPA|/n/}} || {{IPA|/ɗ/}} || {{IPA|/d/}} || {{IPA|/t/}} || {{IPA|/r ~ ʁ/}} || {{IPA|/l/}} || {{IPA|/m/}} || {{IPA|/ɓ/}} || {{IPA|/β/}} || {{IPA|/b/}} || {{IPA|/p/}} || {{IPA|/s/}} || {{IPA|/ʔ/}} || {{IPA|/ŋ/}} || {{IPA|/dʒ/}} || {{IPA|/tʃ/}} || {{IPA|/h/}}
|-align=center
! Mga patanog (bawel)
| ''a'' || ''e'' || ''o'' || ''u'' || ''i'' || rowspan=2 colspan=15|
|-align=center
| IPA|| {{IPA|/a/}} || {{IPA|/e/}} || {{IPA|/o/}} || {{IPA|/u/}} || {{IPA|/i/}}
|}

Kan 2009, an mga residente sa Banwaan nin Bau-Bau pigpurbaran na katúdan an [[Hangul]], an iskritura para sa [[tataramon na Koreano]], bilan saindang iskritura para sa pagsurát kan Cia-Cia.<ref name="jakartaglobe">Agence France-Presse, "[http://thejakartaglobe.com/home/southeast-sulawesi-tribe-using-korean-alphabet-to-preserve-native-tongue/322636 Southeast Sulawesi Tribe Using Korean Alphabet to Preserve Native Tongue] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810183934/http://thejakartaglobe.com/home/southeast-sulawesi-tribe-using-korean-alphabet-to-preserve-native-tongue/322636 |date=10 August 2009 }}", ''[[Jakarta Globe]],'' 2009 August 06</ref>

{|class=wikitable
|+ An Alpabetong Hangul na Cia-Cia
|-align=center
! Mga katanog (konsonante)
| ''g'' || ''k'' || ''n'' || ''d'' || ''dh'' || ''t'' || ''r'' || ''l'' || ''m'' || ''b'' || ''v'' || ''bh'' || ''p'' || ''s'' || ''’'' || ''ng''|| ''j'' || ''c'' || ''h''
|-align=center
| Hangul ||ㄱ||ㄲ||ㄴ||ㄷ<!--illustrated in the road sign linked below-->||ㅌ||ㄸ||ㄹ||ᄙ||ㅁ||ㅂ||ㅸ||ㅍ<!--illustrated with 'rice' in the primer, which is ''bhae'' in Cia-Cia-->||ㅃ||ㅅ||ㅇ||ㅇ||ㅈ||ㅉ||ㅎ
|-align=center
! Mga patanog (bawel)
| ''a'' || ''e'' || ''o'' || ''u'' || ''i'' || colspan=2| (null) || rowspan=2 colspan=14|
|-align=center
| Hangul ||ㅏ||ㅔ||ㅗ||ㅜ||ㅣ||colspan=2|ㅡ
|}

An halimbawá kan sa Iskriturang Hangul:<ref name="cbs">{{ko icon}} [http://www.cbs.co.kr/nocut/show.asp?idx=1224657 印尼 소수민족, '한글' 공식 문자로 채택] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829111305/http://www.cbs.co.kr/nocut/show.asp?idx=1224657 |date=29 August 2009 }}</ref>
{|
|- lang="cia-Hang" style="text-align: center"
|아디 ||세링 ||빨리 ||노논또 ||뗄레ᄫᅵ시. ||아마노 ||노뽀옴바에 ||이아 ||나누몬또 ||뗄레ᄫᅵ시 ||꼴리에 ||노몰렝오.
|- lang="cia" style="text-align: center"
|''adi''||''sering''||''pali''||''nononto''||''televisi.''||''amano''||''nopo'ombae''||''ia''||''nanumonto''||''televisi''||''kolie''||''nomolengo.''
|}

== Mga katagâ ==
An bilang 1&ndash;10 iyo an:

{| class="wikitable"
|+ Mga bilang 1&ndash;10<ref>[http://www.zompist.com/anes.htm Mga bilang sa mga tataramon na Austronesyo]</ref>
! Bikol Sentral
| saró || duwá || toló || apát || limá || anóm || pitó || waló || siyám || sampuló
|-
! [[Romanisasyon]]
| dise, ise || rua, ghua || tolu || pa'a || lima || no'o || picu || walu, oalu || siua || ompulu
|- lang="cia-Hang"
! [[Hangul]]
| 디세, 이세 || 루아 || 또ᄙᅮ || 빠아 || ᄙᅵ마 || 노오 || 삐쭈 || ᄫᅡᄙᅮ, 오아ᄙᅮ || 시우아 || 옴뿌ᄙᅮ
|}
<!-- Examples: ''buri'' "to write", ''pogau'' "to speak", ''baca'an'' "to read"

: ''ka'ana'' "house", ''sigola'' "school", ''sayor'' "vegetables", ''boku'' "book"

: ''tarimakasi'' "thank you", ''indiumianno'' "I am Cia-Cia", ''indaupe'eluiso'o'' "I love you", ''moapuisau'' "excuse me", ''umbe'' "yes", ''cia'' "no" -->

=== Mga berba ===
* ''buri (bughi)'' "surat"
* ''pogau'' "ulay o chat"
* ''baca'an'' "basa"

=== Mga Pangngaran ===
* ''ka'ana'' "harong"
* ''sikola'' "eskwelahan"
* ''sayoro'' "gulay"
* ''boku'' "libro"

=== Mga Common Phrase ===
* ''Tarima kasi.'' "Mabalos/Salamat."
* ''Indau miano Cia-Cia.'' "Saró akong Cia-Cia."
* ''Indau pe'elu iso'o.'' "Padangat taka/ Padangat ko ika."
* ''Moapu sia'u.'' "Tabí man po/Makikiagi."
* ''Umbe.'' "Iyo."
* ''Cia.'' "Dae."

== Mga Toltolan ==
=== Mga Panbanggit ===
{{Reflist}}

=== Mga pigkuahan ===
* van den Berg, René. 1991. "Preliminary notes on the Cia-Cia language (South Buton)." In Harry A. Poeze and Pim Schoorl (eds.), Excursies in Celebes: Een bundel bijdragen bij het afscheid van J. Noorduyn als directeur-secretaris van het KITLV, 305-24. Leiden: KITLV.
* Mustafa Abdullah. 1985. ''Struktur bahasa Cia-Cia.'' Proyek Penelitian Bahasa dan Sastra Indonesia dan Daerah Sulawesi Selatan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.
* Ho-Young Lee, Hyosung Hwang, Abidin. 2009. ''Bahasa Cia-Cia 1.'' Hunmin jeongeum Society of Korea.
* {{id icon}} Konisi & Hidayat, 2001, ''[http://www.mediafire.com/?yytod2gdvmm Analisis kategori kata bahasa cia liwungau]''

== Mga Panluwas na Takod ==
* [http://globalrecordings.net/language/8966 Cia-cia: Sampolawa language on Globalrecordings.net]
* {{ko icon}} [https://web.archive.org/web/20090829102149/http://video.aol.fr/video-detail/-/2118160463 Interview on the Cia-Cia's adaption of Hangeul]
* Another road sign [http://neethahyuk.blogspot.com/]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://4.bp.blogspot.com/-N0awuddb74Q/T37pms7Ma1I/AAAAAAAABas/cRaZCXWKZig/s320/tulisan-hangeul-di-suku-cia-cia.jpg]{{dead link|date=August 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}), illustrating the null vowel between initial /pl/ and after final /s/

{{Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo}}
{{Mga tataramon kan Indonesya}}

[[Kategorya:Mga tataramon na Muna–Buton]]
[[Kategorya:Hangul]]
[[Kategorya:Mga tataramon kan Indonesya]]
An Cia-Cia (Bahasa Ciacia), bistado man bilan Buton(es), saróng tataramon na Austronesyo na pigtataram sa palibot kan banwaan nin Baubau sa puro kan sur kan isla nin Buton sa sur-subangan na gilid-baybayon kan Sulawesi sa Indonesya.

 Heograpikong distribusyon 
thumb|left|Saróng estudyante na nagsusurat sa whiteboard
Pigtataram an Cia-Cia sa Sur-Subangan na Sulawesi, habagatan na Isla nin Buton, Isla nin Binongko, asin Isla nin Batu Atas.

Segun sa alamat, An mga parataram na Cia-Cia sa Binonko gikan sa mga tropa nin Butones na pinadalan kan sultan na Butones.Noorduyn, J. 1991. "A critical survey of studies on the languages of Sulawesi" p. 131.

 Ortograpiya 
Minsan nan pigsurat an Cia-Cia sa arog na iskriturang Jawi, na pig'aapod na Gundhul, na nakabase sa grabe na may limang dagdag na mga katanog na mga letra alagad mayóng mga sinyal para sa mga patanog.

{|class=wikitable
|+ An Alpabetong Latin na Cia-Ciaslideshow
|-align=center
! Mga katanog (konsonante)
| g || k || n || d || dh || t || r~gh || l || m || b || v~w || bh || p || s || ’ || ng|| j || c || h
|-align=center
| IPA||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-align=center
! Mga patanog (bawel)
| a || e || o || u || i || rowspan=2 colspan=15|
|-align=center
| IPA||  ||  ||  ||  || 
|}

Kan 2009, an mga residente sa Banwaan nin Bau-Bau pigpurbaran na katúdan an Hangul, an iskritura para sa tataramon na Koreano, bilan saindang iskritura para sa pagsurát kan Cia-Cia.Agence France-Presse, "Southeast Sulawesi Tribe Using Korean Alphabet to Preserve Native Tongue ", Jakarta Globe, 2009 August 06

+ An Alpabetong Hangul na Cia-Cia Mga katanog (konsonante) g  k  n  d  dh  t  r  l  m  b  v  bh  p  s  ’  ng j  c  h Hangul ㄱㄲㄴㄷㅌㄸㄹᄙㅁㅂㅸㅍㅃㅅㅇㅇㅈㅉㅎ Mga patanog (bawel) a  e  o  u  i  (null)  Hangul ㅏㅔㅗㅜㅣㅡ

An halimbawá kan sa Iskriturang Hangul: 印尼 소수민족, '한글' 공식 문자로 채택 
아디 세링 빨리 노논또 뗄레ᄫᅵ시. 아마노 노뽀옴바에 이아 나누몬또 뗄레ᄫᅵ시 꼴리에 노몰렝오.adiseringpalinonontotelevisi.amanonopo'ombaeiananumontotelevisikolienomolengo.

 Mga katagâ 
An bilang 1–10 iyo an:

+ Mga bilang 1–10Mga bilang sa mga tataramon na Austronesyo Bikol Sentral saró  duwá  toló  apát  limá  anóm  pitó  waló  siyám  sampuló Romanisasyon dise, ise  rua, ghua  tolu  pa'a  lima  no'o  picu  walu, oalu  siua  ompulu Hangul 디세, 이세  루아  또ᄙᅮ  빠아  ᄙᅵ마  노오  삐쭈  ᄫᅡᄙᅮ, 오아ᄙᅮ  시우아  옴뿌ᄙᅮ

 Mga berba 
 buri (bughi) "surat"
 pogau "ulay o chat"
 baca'an "basa"

 Mga Pangngaran 
 ka'ana "harong"
 sikola "eskwelahan"
 sayoro "gulay"
 boku "libro"

 Mga Common Phrase 
 Tarima kasi. "Mabalos/Salamat."
 Indau miano Cia-Cia. "Saró akong Cia-Cia."
 Indau pe'elu iso'o. "Padangat taka/ Padangat ko ika."
 Moapu sia'u. "Tabí man po/Makikiagi."
 Umbe. "Iyo."
 Cia. "Dae."

 Mga Toltolan 
 Mga Panbanggit 

 Mga pigkuahan 
 van den Berg, René. 1991. "Preliminary notes on the Cia-Cia language (South Buton)." In Harry A. Poeze and Pim Schoorl (eds.), Excursies in Celebes: Een bundel bijdragen bij het afscheid van J. Noorduyn als directeur-secretaris van het KITLV, 305-24. Leiden: KITLV.
 Mustafa Abdullah. 1985. Struktur bahasa Cia-Cia. Proyek Penelitian Bahasa dan Sastra Indonesia dan Daerah Sulawesi Selatan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.
 Ho-Young Lee, Hyosung Hwang, Abidin. 2009. Bahasa Cia-Cia 1. Hunmin jeongeum Society of Korea.
  Konisi & Hidayat, 2001, Analisis kategori kata bahasa cia liwungau

 Mga Panluwas na Takod 
 Cia-cia: Sampolawa language on Globalrecordings.net
  Interview on the Cia-Cia's adaption of Hangeul
 Another road sign  (), illustrating the null vowel between initial /pl/ and after final /s/

Kategorya:Mga tataramon na Muna–Buton
Kategorya:Hangul
Kategorya:Mga tataramon kan Indonesya