Dagat Habagatan na Tsina
{{Infobox body of water
| name = Dagat Habagatan na Tsina
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = <!--    Images     -->
| image = Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg
| alt = 
| caption = Ladawan na satelayt kan Dagat Habagatan na Tsina
| image_bathymetry = South China Sea.jpg
| alt_bathymetry = 
| caption_bathymetry = Ang norteng-subangang parte kan Dagat Habagatan na Tsina
<!--    Stats      -->| location = 
| group = 
| coordinates = {{Coord|12|N|113|E|type:waterbody_scale:10000000|display=inline,title}}
| type = [[Dagat]]
| etymology = 
| part_of = [[Kadagatan Pasipiko]]
| inflow = 
| rivers = {{hlist|[[Salog Agno|Agno]]|[[Salog Jiulong|Jiulong]]|[[Mekong]]|[[Salog Min (Fujian)|Min]]|[[Salog Pahang|Pahang]]|[[Salog Pampanga|Pampanga]]|[[Salog Pasig|Pasig]]|[[Salog Perlas (Tsina)|Perlas]]|[[Salog Rajang|Rajang]]|[[Salog Pula (Vietnam)|Pula]]}}
| outflow = 
| oceans = 
| catchment = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| basin_countries = {{ubl|{{flag|Brunei}}|{{flag|Tsina}}|{{flag|Indonesia}}|{{flag|Malaysia}}|{{flag|Pilipinas}}|{{flag|Singapore}}|{{flag|Taiwan}}|{{flag|Vietnam}}}}
| agency = 
| designation = 
| length = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| area = {{convert|3500000|km2}}
| depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| volume = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| salinity = 
| shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used -->
| islands = Talaan kan mga pulo sa Dagat&nbsp;Habagatan na Tsina <!-- {{hlist|[[Borneo]]|[[Hainan Island|Hainan]]|[[Luzon]]|[[Palawan Island|Palawan]]|[[Taiwan Island|Taiwan]]}} -->
| islands_category = Islands of the South China Sea
| sections = 
| trenches = {{ubl|[[Galathea Depth]]|[[Manila Trench]]|[[Philippine Trench]]}}
| benches = 
| cities = {{collapsible list|title=Major cities|bullets=true|<!-- add major cities -->[[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]|[[Bà Rịa]]|[[Bạc Liêu (lungsod)|Bạc Liêu]]|[[Bacoor]]|[[Balanga, Bataan|Balanga]]|[[Cẩm Phả]]|[[Cam Ranh]]|[[Candon]]|[[Lungsod ng Cavite]]|[[Da Nang]]|[[Dagupan]]|[[Đồng Hới]]|[[Hạ Long]]|[[Hà Tĩnh]]|[[Haikou]]|[[Haiphong]]|[[Lungsod ng Ho Chi Minh]]|[[Hội An]]|[[Hong Kong]]|[[Kaohsiung]]|[[Kota Kinabalu]]|[[Kuala Terengganu]]|[[Kuching]]|[[Laoag]]|[[Las Piñas]]|[[Macau]]|[[Malolos]]|[[Maynila]]|[[Miri, Malaysia|Miri]]|[[Móng Cái]]|[[Nakhon Si Thammarat]]|[[Nam Định]]|[[Nanwan]]|[[Navotas]]|[[Nha Trang]]|[[Olongapo]]|[[Parañaque]]|[[Pasay]]|[[Pattaya]]|[[Phan Rang–Tháp Chàm]]|[[Phan Thiết]]|[[Quảng Ngãi]]|[[Qui Nhơn]]|[[Sầm Sơn]]|[[San Fernando, La Union|San Fernando]]|[[Sanya]]|[[Shantou]]|[[Sihanoukville (lungsod)|Sihanoukville]]|[[Singapore]]|[[Sóc Trăng]]|[[Surat Thani]]|[[Taidong]]|[[Tainan]]|[[Tam Kỳ]]|[[Thái Bình]]|[[Thanh Hóa]]|[[Vigan]]|[[Tuy Hòa]]|[[Vũng Tàu]]|[[Xiamen]]|[[Zhanjiang]]}}
<!--      Map      -->| pushpin_map = South China Sea#Southeast Asia#Asia
| pushpin_relief = y
| pushpin_label = Dagat Timog&nbsp;Tsina
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = <!--   Below       -->
| website = 
| reference = 
}}
An '''Dagat Habagatan na Tsina''' ([[Ingles]]: ''South China Sea'') iyo sarong marhinal na [[dagat]] na parte kan Solnopan na [[Kadagatan Pasipiko]]. May hiwas ini na harus 3.5 milyong kilometrong kwadrado (1.35 milyong milyang kuwadrado), na nag-aabot hali sa mga Kipot kan Karimata asin Malaka sa Kipot kan Taiwan.

Minadara ini nin dakulaon na halaga nin istratehiko; sarong-kagtulo kan gabos nin mga barko sa kinaban an minaagi sa dagat na ini asin nagdadara nin harus $3 trilyon sa komersyo kada taon.<ref>[https://chinapower.csis.org/much-trade-transits-south-china-sea/] ''ChinaPower'', August 4, 2017.</ref> Igwa ini nin kapaki-pakinabang na mga siraan na importantehon para sa seguridad sa pagkakan kan milyun-milyong mga katawohan kan [[Habagatan-subangan na Asya]]. Pinagtutubudan na igwa nin dakulaon na reserba nin [[petrolyo]] asin [[natural gas]] sa irarom kan pinakasalog nin dagat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/feedarticle/9755825 A look at the top issues at Asian security meeting] ''Associated Press'', Robin McDowell, July 21, 2011.</ref>

== Lokasyon ==
Segun sa ikatolong edisyon kan ''Limits of Oceans and Seas'' (1953) kan Internasyunal na Pag-iribang Hidrograpiko (IHO), ini iyo mahihiling sa<ref>[http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |date=2011-10-08 }} (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. § 49. Naguno kaidtong 7 Pebrero 2010.</ref>

* sur kan [[Tsina]];
* subangan kan [[Vietnam]];
* solnopan kan [[Filipinas]];
* subanagan kan Tangway kan Malay asin [[Sumatra]], sundo sa Kipot kan Singapore sa solnopanon, asin
* norte kan Kapuluang Bangka Belitung asin [[Borneo]]

Pero sa dae pa aprubadong borador kaini sa ikaapat na edisyon (1986),<ref>{{cite web|title=IHO PUBLICATION S-23, Limits of Oceans and Seas, Draft 4th Edition, 1986|publisher=IHO|url=https://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_1986/Draft_1986.htm|access-date=2019-07-31|archive-date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412231804/http://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_1986/Draft_1986.htm|url-status=dead}}</ref> ipinanukala kan IHO an Dagat Natuna, kaya nabalyo an sur na kapurohan kan Dagat Habagatang Tsina panorte, gikan sa norte kan Kapuluang Bangka Belitung pasiring sa

* norte asin norte-subangan kan Kapuluang Natuna.<ref>[https://web.archive.org/web/20180430200117/https://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_1986/S-23_Draft_1986_Headings.pdf "Limits of Ocean and Seas"] (PDF). ''International Hydrographic Organization''. mga pa. 108–109. Tinago gikan sa [https://www.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_1986/S-23_Draft_1986_Headings.pdf orihinal] (PDF) kaidtong 2018-04-30. Naguno kaidtong 2019-09-20.</ref>

May ribu-ribong saradit na mga kapuluan sa Dagat Habagatang Tsina, kabali an [[Kapuluang Spratly]], [[Kapuluang Paracel]], asin [[Kapuluang Pratas]]. An dagat asin an kadaklan mga dae pig-iistarang mga pulo iyo urulay kan mga pinag-iiwalang mga pag-aako nin soberanya kan pirang mga nasyon. An mga pag-aako na ini iyo mahihiling sa manlainlain na mga pangaran na ginagamit para sa mga pulo asin sa dagat. Saro na digdi an "''West Philippine Sea''" na opisyal na kaapudan para sa parte kan dagat na sakop kan inaakong eksklusibong sonang ekonomiko (EEZ) kan Filipinas.

== Heograpiya ==
Kabali sa mga estado asin teritoryong may mga border sa dagat an (paikot sa too gikan sa norte): [[Tsina|Republikang Banwa kan Tsina]], [[Taiwan|Republika kan Tsina]], [[Pilipinas|Filipinas]], [[Malaysia]], [[Brunei]], [[Indonesya]], [[Singapore]], asin [[Vietnam]].

Pira sa mga pangenot na salog na nagbubulos paluwas sa Dagat Habagatan na Tsina an mga Salog Pearl, Min, Jiulong, Red, Mekong, Rajang, Pahang, Agno, Pampanga, asin Pasig.

=== Mga isla asin ''seamount'' ===
An Dagat Habagatan na Tsina iyo naglalaog nin lagpas sa 250 saradit na mga [[isla]], karang (''atolls''), ''cay'' (saradit na pulo), [[bahura]] (''reefs''), [[kulumpon]] (''shoal''), asin pilapil kan baybay (''sandbar''), kadaklan mayo nin katutubong populasyon. Kadaklan sa mga ini iyo natural na nakalubog kapag [[tignarakul]], asin an pira iyo piripirming nakalubog. Nakagrupo an mga tampok sa tolong mga kapuruan (nakatala segun sa sukol kan hiwas):

* [[Kaislahan nin Spratly]]
* [[Kaislahan nin Paracel]]
* [[Kaislahan nin Pratas]]
* [[Macclesfield Bank]]
* [[Scarborough Shoal]]

Minaabot an Kaislahan nin Spratly sa lagpas na 810 sa 900&nbsp;kilometrong hiwas na minasakop sa nagkapirang 175 na naidentipikang mga pulong tampok, an pinakadakula iyo an Pulo kan Ligao (pankinabang Pulo kan Taiping) na may labang lagpas sana sa 1.3 kilometro (0.81 milya) asin pinakamataas na elebasyon kaini na 3.8 metro (12 piye).

An pinakadakulang solamenteng tampok sa lugar kan Kaislahan nin Spratly iyo an [[Recto Bank]] (''Reed Bank'') na may laba na 100 kilometro (62 milya). Ini iyo nasa norteng-subangan kan grupo asom nakasuway sa pulo kan [[Palawan]] sa [[Pilipinas]] sa paagi kan Palawan Trench. Dati ining pulo na naglubog mga 7,000 taon na an nakaagi huli sa nagtataas na lebel nin dagat kasunod kan huring kapanahunan nin yelo (''ice age''), asin presente ining nakalubog sa rarom na 20 metro (66 piye). Huli sa hiwas kaining 8,866 kilometro kwadrado (3,423 milyang kwadrado), ini iyo saro sa pinakadakulang mga istrukturang karang sa mundo.

== An bilang kan halaga nin Dagat Hagabatan na Tsina ==
Segun sa estimasyon, kayang mareserbahan kan Dagat Habagatan na Tsina an lagpas na 7,700,000,000 barel nin petrolyo asin 266 cu. ft. nin natural gas.

== Mga panluwas na takod ==
{{Commons category|South China Sea|Dagat Habagatan na Tsina}}
*[http://www.nbr.org/research/activity.aspx?id=262 ASEAN and the South China Sea: Deepening Divisions] Q&A with Ian J. Storey (July 2012)
* [http://www.nbr.org/research/activity.aspx?id=151 Rising Tensions in the South China Sea], June 2011 Q&A with Ian J. Storey
* [http://chinadigitaltimes.net/china/south-china-sea/ News collections on The South China Sea] sa China Digital Times
* [http://google-latlong.blogspot.com/2008/02/south-china-sea-project.html The South China Sea on Google Earth] - tampok sa Opisyal na Blog kan Google Earth
* [http://community.middlebury.edu/~scs/ South China Sea Virtual Library]
* [https://web.archive.org/web/20101030031639/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/South_China_Sea/Background.html Energy Information Administration - The South China Sea]
* [https://web.archive.org/web/20080522024651/http://www.tracc.org.my/Borneocoast/biogeography/SOUTH_CHINA_SEA.html Tropical Research and Conservation Centre - The South China Sea]
* [https://web.archive.org/web/20041206223201/http://www.iccwbo.org/ccs/imb_piracy/weekly_piracy_report.asp Weekly Piracy Report]

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{poon}}

[[Category:Asya]]
[[Category:Dagat]]
An Dagat Habagatan na Tsina (Ingles: South China Sea) iyo sarong marhinal na dagat na parte kan Solnopan na Kadagatan Pasipiko. May hiwas ini na harus 3.5 milyong kilometrong kwadrado (1.35 milyong milyang kuwadrado), na nag-aabot hali sa mga Kipot kan Karimata asin Malaka sa Kipot kan Taiwan.

Minadara ini nin dakulaon na halaga nin istratehiko; sarong-kagtulo kan gabos nin mga barko sa kinaban an minaagi sa dagat na ini asin nagdadara nin harus $3 trilyon sa komersyo kada taon. ChinaPower, August 4, 2017. Igwa ini nin kapaki-pakinabang na mga siraan na importantehon para sa seguridad sa pagkakan kan milyun-milyong mga katawohan kan Habagatan-subangan na Asya. Pinagtutubudan na igwa nin dakulaon na reserba nin petrolyo asin natural gas sa irarom kan pinakasalog nin dagat.A look at the top issues at Asian security meeting Associated Press, Robin McDowell, July 21, 2011.

 Lokasyon 
Segun sa ikatolong edisyon kan Limits of Oceans and Seas (1953) kan Internasyunal na Pag-iribang Hidrograpiko (IHO), ini iyo mahihiling sa"Limits of Oceans and Seas, 3rd edition"  (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. § 49. Naguno kaidtong 7 Pebrero 2010.

 sur kan Tsina;
 subangan kan Vietnam;
 solnopan kan Filipinas;
 subanagan kan Tangway kan Malay asin Sumatra, sundo sa Kipot kan Singapore sa solnopanon, asin
 norte kan Kapuluang Bangka Belitung asin Borneo

Pero sa dae pa aprubadong borador kaini sa ikaapat na edisyon (1986), ipinanukala kan IHO an Dagat Natuna, kaya nabalyo an sur na kapurohan kan Dagat Habagatang Tsina panorte, gikan sa norte kan Kapuluang Bangka Belitung pasiring sa

 norte asin norte-subangan kan Kapuluang Natuna."Limits of Ocean and Seas" (PDF). International Hydrographic Organization. mga pa. 108–109. Tinago gikan sa orihinal (PDF) kaidtong 2018-04-30. Naguno kaidtong 2019-09-20.

May ribu-ribong saradit na mga kapuluan sa Dagat Habagatang Tsina, kabali an Kapuluang Spratly, Kapuluang Paracel, asin Kapuluang Pratas. An dagat asin an kadaklan mga dae pig-iistarang mga pulo iyo urulay kan mga pinag-iiwalang mga pag-aako nin soberanya kan pirang mga nasyon. An mga pag-aako na ini iyo mahihiling sa manlainlain na mga pangaran na ginagamit para sa mga pulo asin sa dagat. Saro na digdi an "West Philippine Sea" na opisyal na kaapudan para sa parte kan dagat na sakop kan inaakong eksklusibong sonang ekonomiko (EEZ) kan Filipinas.

 Heograpiya 
Kabali sa mga estado asin teritoryong may mga border sa dagat an (paikot sa too gikan sa norte): Republikang Banwa kan Tsina, Republika kan Tsina, Filipinas, Malaysia, Brunei, Indonesya, Singapore, asin Vietnam.

Pira sa mga pangenot na salog na nagbubulos paluwas sa Dagat Habagatan na Tsina an mga Salog Pearl, Min, Jiulong, Red, Mekong, Rajang, Pahang, Agno, Pampanga, asin Pasig.

 Mga isla asin seamount 
An Dagat Habagatan na Tsina iyo naglalaog nin lagpas sa 250 saradit na mga isla, karang (atolls), cay (saradit na pulo), bahura (reefs), kulumpon (shoal), asin pilapil kan baybay (sandbar), kadaklan mayo nin katutubong populasyon. Kadaklan sa mga ini iyo natural na nakalubog kapag tignarakul, asin an pira iyo piripirming nakalubog. Nakagrupo an mga tampok sa tolong mga kapuruan (nakatala segun sa sukol kan hiwas):

 Kaislahan nin Spratly
 Kaislahan nin Paracel
 Kaislahan nin Pratas
 Macclesfield Bank
 Scarborough Shoal

Minaabot an Kaislahan nin Spratly sa lagpas na 810 sa 900 kilometrong hiwas na minasakop sa nagkapirang 175 na naidentipikang mga pulong tampok, an pinakadakula iyo an Pulo kan Ligao (pankinabang Pulo kan Taiping) na may labang lagpas sana sa 1.3 kilometro (0.81 milya) asin pinakamataas na elebasyon kaini na 3.8 metro (12 piye).

An pinakadakulang solamenteng tampok sa lugar kan Kaislahan nin Spratly iyo an Recto Bank (Reed Bank) na may laba na 100 kilometro (62 milya). Ini iyo nasa norteng-subangan kan grupo asom nakasuway sa pulo kan Palawan sa Pilipinas sa paagi kan Palawan Trench. Dati ining pulo na naglubog mga 7,000 taon na an nakaagi huli sa nagtataas na lebel nin dagat kasunod kan huring kapanahunan nin yelo (ice age), asin presente ining nakalubog sa rarom na 20 metro (66 piye). Huli sa hiwas kaining 8,866 kilometro kwadrado (3,423 milyang kwadrado), ini iyo saro sa pinakadakulang mga istrukturang karang sa mundo.

 An bilang kan halaga nin Dagat Hagabatan na Tsina 
Segun sa estimasyon, kayang mareserbahan kan Dagat Habagatan na Tsina an lagpas na 7,700,000,000 barel nin petrolyo asin 266 cu. ft. nin natural gas.

 Mga panluwas na takod 

ASEAN and the South China Sea: Deepening Divisions Q&A with Ian J. Storey (July 2012)
 Rising Tensions in the South China Sea, June 2011 Q&A with Ian J. Storey
 News collections on The South China Sea sa China Digital Times
 The South China Sea on Google Earth - tampok sa Opisyal na Blog kan Google Earth
 South China Sea Virtual Library
 Energy Information Administration - The South China Sea
 Tropical Research and Conservation Centre - The South China Sea
 Weekly Piracy Report

 Toltolan 

Category:Asya
Category:Dagat