Iba
{{speciesbox
|image = Eba bunga02.jpg
|image_caption=Iba na tinanom
|image2=Ibang tanom.jpg
|image2_caption=Iba na tanom
|display_parents = 6
|genus = Averrhoa
|species = bilimbi
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms =
    {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Averrhoa abtusangulata'' <small>Stokes</small>
*''Averrhoa obtusangula'' <small>Stokes</small>
    }}
|synonyms_ref = <ref>{{cite web
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2666745
|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species
|accessdate=May 16, 2014}}</ref>
}}
An '''ibà''' (''Averrhoa bilimbi''; [[Ingles]]: ''cucumber tree'') sarong klaseng [[tinanom]] na nagkakahoy asin nagbubunga nin prutas na maalsom inuusar sa pagluto. An tinanom na ini nalangkaw 5-10 metro, matapo saka gurung-gutongon an ubak kan kahoy; an bunga niya matilaba, mga 3 sentimetro an laba, berde na medyo nadulaw kun hinog na, saka maragotnot sa kagat asin matagok pero maalsom.  An mga bunga pati namomorangot sa lugar na linuluwasan kaini sa mga sanga-sanga asin sa kahawakan. An dahon 3-6 sm an laba, naturubong ropondopon sa poro kan mga sanga. Haros bilog na taon may burak ini na mahamyo nagkokolor berdeng nagdudulaw, lila o namumula-mula.

Pwede daa ining nagpoon magtubo sa Moluccas, [[Indonesya]] asin ngonyan lakop na asin makukua sa [[Filipinas]], Bangladesi, Maldives, Myanmar asin Malaysia. Sa [[Indya]] dakul man ini pig'aataman sa mga hardin asin sa ibang parte ngane nagtuturubo na layas.

==Pakinabang sa pagluto==

An bunga pig'aalsom nanggad sa mga luto arog kan [[inon-on]], pang-alsom arog kan [[sampalok]] sa sinigang, piggigibong atsara, dinudulse, panhaleng langsì, asin  anglo sa mga lutong sinabawan asin pwede man gibohon pampreskong inomon an tagok kun ini pirison. Sa rona nin Kabikoan, [[Filipinas]] uso ining isalak sa mga lutong ginutaan komo pagtaong kagat sa namit arog kan adobo sa guta, karne man ini o darakulang sira. Sa Aceh, Indonesia binabalad ini ta komo nasirbing chutney asin sa Malaysia rinurunot ini ginigibong mahamis na santan.

==Sa pagbulong==

Sa Filipinas, an dahon ginigibong pandapog sa mga magatol, sa mga gatok o nalanog, sa rayuma, sa [[bayoko]], o sa mga hiras, o libaka asin sa mga lugad-lugad. Sa ibang parte kan kinaban ginagamit ining pandapog sa mga kagat nin insekto o medyo may kamandag na hayop. An gina'gang dahon kaini naserbing pamaghat sa bagong mangaki, orawang an burak na gina'ga pwede sa paghale nin  sipon o abo. Sa Malaysia an hinoom na dahon na nagtutunaw na pambulong sa mga helang sa babae. Sa French Guiana, an dulse kan  bunga bulong sa mga gatok-gatok. An mga siring totoo, mga tradisyonal na remedyo dai pa masabing may base sa syensia. Sa parte kan distrito nin Thiruvananthapuram sa Indya, an bunga nin iba inuusar sa pagkontrol sa pagtaba nin tawo.

An bunga nin iba halangkaw na lebel an nakukua kan inaapod na oxalate

[[File:Ibang bunga tinitinda.jpg|thumb|170px|right|Mga bunga nin iba na tinitinda sa saod kan Syudad nin Naga, [[Filipinas]]]]

==Mga iba pang pakinabang==

Sa [[Malaysia]], an maalsom na gayong iba panlinig sa tarom kan  ''[[kris]]''.<ref>{{cite web|url= http://www.uwcsea.edu.sg/page.cfm?p=1593|title= Averrhoa bilimbi|author= |date= |work= |publisher= [http://www.uwcsea.edu.sg United World College of South East Asia]|7= Kinua 19-03-14|access-date= 2014-03-19|archive-date= 2019-01-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20190121102132/https://www.uwcsea.edu.sg/page.cfm?p=1593|dead-url= yes}}Kinua 19-03-14</ref> Sa [[Filipinas]], an tagok kaini inuusar na panhale sa mga mantsa o digta.<ref>{{cite web|url= http://www.mixph.com/2009/07/growing-kamias-and-its-many-uses.html|title= Growing Kamias and Its Many Uses|author= |date= |work= |publisher= [http://www.mixph.com EntrePinoys Atbp.]|7= Kinua 19-03-14|access-date= 2014-03-19|archive-date= 2011-07-14|archive-url= https://web.archive.org/web/20110714104339/http://www.mixph.com/2009/07/growing-kamias-and-its-many-uses.html|dead-url= yes}}Kinua 19-03-14</ref> Sa [[Indonesya]], an pulang burak kaini ginagamit na pantugma sa tela.

==Mga panluwas na takod==
* http://cococutelife.com/2014/02/sinigang-na-baboy-sa-kamias.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320130605/http://cococutelife.com/2014/02/sinigang-na-baboy-sa-kamias.html |date=2014-03-20 }} Kinua 19-03-14
* http://www.livestrong.com/article/335054-nutritional-values-of-kamias-fruit/ Kinua 19-03-14

==Mga arapodan sa iba-ibang tataramon==

An tinanom na ini asin an bunga kaini inaapod sa iba-ibang pangaran sa mga iba-ibang tataramon.
<ref>[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/bilimbi.html Bilimbi]Kinua 19-03-14</ref> Dai dapat ini ikaribong sa prutas na [[carambola]], na nakua man nin parehong pangaran apesar iba-iba ining prutas. ''Balimbing''  sa [[Filipinas]] iyo an inaapod na carambola asin bako an inaapod na bilimbi.
{| class="wikitable"
|-
! Nasyon !! Arapodan
|-
| Ingles || ''cucumber tree'' o ''tree sorrel''
|-
| Indya || ''bilimbi'',''Irumban Puli'',''Chemmeen Puli'',''Bimbul'', ''Orkkaapuli''
|-
| Sri Lanka || ''Bilincha'', ''bimbiri'',''Biling(බිලිං)''
|-
| Dominican Republic || ''Vinagrillo''
|-
| Filipinas || ''kamias'', ''kalamias'', o ''ibà''
|-
| Malaysia || ''belimbing asam, belimbing buloh, b'ling,'' o ''billing-billing''
|-
| Indonesya || ''belimbing wuluh'' o ''belimbing sayur''
|-
| Tailandya || ''taling pling'', o ''kaling pring''
|-
| Byetnam || ''khế tàu''
|-
| Haiti || ''blimblin''
|-
| Jamaica || ''bimbling plum''
|-
| Kuba || ''grosella china''
|-
| El Salvador & Nicaragua || ''mimbro''
|-
| Costa Rica || ''mimbro'' o ''tirigur''
|-
| Beneswela || ''vinagrillo''
|-
| Surinam asin Guyana || ''birambi''
|-
| Brasil || ''limão-de-caiena'', ''biri-birí'', ''bilimbim'', ''bilimbino'', ''caramboleira-amarela'', ''groselheira'', ''azedinha'' o ''limão-japonês''
|-
| Argentina || ''pepino de Indias''
|-
| Pransya || ''carambolier bilimbi'' o ''cornichon des Indes''
|-
| Seychelles || ''bilenbi'' 
|-
| Kambodya || ''talingting'' 
|-
| Maldives || ''Bilamagu'' 
|}
== Toltolan ==
{{reflist}}{{Saringsing}}
[[Kategorya:Mga prutas]]
[[Kategorya:Oxalidaceae]]
[[Kategorya:Mga tinanom sa Filipinas]]
An ibà (Averrhoa bilimbi; Ingles: cucumber tree) sarong klaseng tinanom na nagkakahoy asin nagbubunga nin prutas na maalsom inuusar sa pagluto. An tinanom na ini nalangkaw 5-10 metro, matapo saka gurung-gutongon an ubak kan kahoy; an bunga niya matilaba, mga 3 sentimetro an laba, berde na medyo nadulaw kun hinog na, saka maragotnot sa kagat asin matagok pero maalsom.  An mga bunga pati namomorangot sa lugar na linuluwasan kaini sa mga sanga-sanga asin sa kahawakan. An dahon 3-6 sm an laba, naturubong ropondopon sa poro kan mga sanga. Haros bilog na taon may burak ini na mahamyo nagkokolor berdeng nagdudulaw, lila o namumula-mula.

Pwede daa ining nagpoon magtubo sa Moluccas, Indonesya asin ngonyan lakop na asin makukua sa Filipinas, Bangladesi, Maldives, Myanmar asin Malaysia. Sa Indya dakul man ini pig'aataman sa mga hardin asin sa ibang parte ngane nagtuturubo na layas.

Pakinabang sa pagluto

An bunga pig'aalsom nanggad sa mga luto arog kan inon-on, pang-alsom arog kan sampalok sa sinigang, piggigibong atsara, dinudulse, panhaleng langsì, asin  anglo sa mga lutong sinabawan asin pwede man gibohon pampreskong inomon an tagok kun ini pirison. Sa rona nin Kabikoan, Filipinas uso ining isalak sa mga lutong ginutaan komo pagtaong kagat sa namit arog kan adobo sa guta, karne man ini o darakulang sira. Sa Aceh, Indonesia binabalad ini ta komo nasirbing chutney asin sa Malaysia rinurunot ini ginigibong mahamis na santan.

Sa pagbulong

Sa Filipinas, an dahon ginigibong pandapog sa mga magatol, sa mga gatok o nalanog, sa rayuma, sa bayoko, o sa mga hiras, o libaka asin sa mga lugad-lugad. Sa ibang parte kan kinaban ginagamit ining pandapog sa mga kagat nin insekto o medyo may kamandag na hayop. An gina'gang dahon kaini naserbing pamaghat sa bagong mangaki, orawang an burak na gina'ga pwede sa paghale nin  sipon o abo. Sa Malaysia an hinoom na dahon na nagtutunaw na pambulong sa mga helang sa babae. Sa French Guiana, an dulse kan  bunga bulong sa mga gatok-gatok. An mga siring totoo, mga tradisyonal na remedyo dai pa masabing may base sa syensia. Sa parte kan distrito nin Thiruvananthapuram sa Indya, an bunga nin iba inuusar sa pagkontrol sa pagtaba nin tawo.

An bunga nin iba halangkaw na lebel an nakukua kan inaapod na oxalate

thumb|170px|right|Mga bunga nin iba na tinitinda sa saod kan Syudad nin Naga, Filipinas

Mga iba pang pakinabang

Sa Malaysia, an maalsom na gayong iba panlinig sa tarom kan  kris.Kinua 19-03-14 Sa Filipinas, an tagok kaini inuusar na panhale sa mga mantsa o digta.Kinua 19-03-14 Sa Indonesya, an pulang burak kaini ginagamit na pantugma sa tela.

Mga panluwas na takod
 http://cococutelife.com/2014/02/sinigang-na-baboy-sa-kamias.html  Kinua 19-03-14
 http://www.livestrong.com/article/335054-nutritional-values-of-kamias-fruit/ Kinua 19-03-14

Mga arapodan sa iba-ibang tataramon

An tinanom na ini asin an bunga kaini inaapod sa iba-ibang pangaran sa mga iba-ibang tataramon.
BilimbiKinua 19-03-14 Dai dapat ini ikaribong sa prutas na carambola, na nakua man nin parehong pangaran apesar iba-iba ining prutas. Balimbing  sa Filipinas iyo an inaapod na carambola asin bako an inaapod na bilimbi.
 Nasyon  Arapodan Ingles  cucumber tree o tree sorrel Indya  bilimbi,Irumban Puli,Chemmeen Puli,Bimbul, Orkkaapuli Sri Lanka  Bilincha, bimbiri,Biling(බිලිං) Dominican Republic  Vinagrillo Filipinas  kamias, kalamias, o ibà Malaysia  belimbing asam, belimbing buloh, b'ling, o billing-billing Indonesya  belimbing wuluh o belimbing sayur Tailandya  taling pling, o kaling pring Byetnam  khế tàu Haiti  blimblin Jamaica  bimbling plum Kuba  grosella china El Salvador & Nicaragua  mimbro Costa Rica  mimbro o tirigur Beneswela  vinagrillo Surinam asin Guyana  birambi Brasil  limão-de-caiena, biri-birí, bilimbim, bilimbino, caramboleira-amarela, groselheira, azedinha o limão-japonês Argentina  pepino de Indias Pransya  carambolier bilimbi o cornichon des Indes Seychelles  bilenbi  Kambodya  talingting  Maldives  Bilamagu 
 Toltolan 

Kategorya:Mga prutas
Kategorya:Oxalidaceae
Kategorya:Mga tinanom sa Filipinas