Akselerasyon
{{Infobox physical quantity|name=Akselerasyon|image=Gravity gravita grave.gif|caption=Sa vacuum (mayo nin resistensya sa ere), an mga bagay na atraktado sa Kinaban iyo nakakaguno nin mantinidong rikas.|symbols='''a'''|unit=[[Metro kada kwadradong segundo|m/s{{sup|2}}, m·s{{sup|−2}}, m&nbsp;s{{sup|−2}}]]|derivations=<math qid=Q11376>\mathbf{a} =  \frac{d\mathbf{v}}{dt} = \frac{d^2\mathbf{x}}{dt^2}</math>|dimension=wikidata}}

Sa [[mekanika]], an '''akselerasyon''' ([[Ingles]]: ''acceleration'') iyo an rikas nin pagbabago sa belosidad kan sarong bagay na respetado sa [[oras]]. An mga akselerasyon iyo bektor na kantidad (igwa nin magnitudo asin direksyon).<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/relativitycommon0000bond/page/3|title=Relativity and Common Sense|last=Bondi|first=Hermann|publisher=Courier Dover Publications|year=1980|isbn=978-0-486-24021-3|pages=[https://archive.org/details/relativitycommon0000bond/page/3 3]}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/physicseasyway00lehr_0/page/27|title=Physics the Easy Way|last=Lehrman|first=Robert L.|publisher=Barron's Educational Series|year=1998|isbn=978-0-7641-0236-3|pages=[https://archive.org/details/physicseasyway00lehr_0/page/27 27]}}</ref> An oryentasyon nin akselerasyon kan sarong bagay iyo pigtatao kan ''kabilugang'' [[pwersa]] na minaakto sa nasambit na bagay. An magnitudo nin akselerasyon kan sarong bagay, sa pagpapaliwanag kan Ikaduwang Ley ni Newton,<ref>{{cite book|title=The Principles of Mechanics|last=Crew|first=Henry|publisher=BiblioBazaar, LLC|year=2008|isbn=978-0-559-36871-4|pages=43}}</ref> iyo an pinagsaro na epekto kan mga duwang kawsa:

* an kabilugang balanse kan gabos na panluwas na pwersang minaakto sa nasambit na bagay — an magnitudo iyo direktang proporsyonal sa kabilugan na kinaluwasang pwersang ini;
* an [[masa]] kan nasambit na bagay, na nakadepende sa materyal kun sain ini nahaman — an magnitudo iyo bakong proporsyonal sa masa kan bagay.

An SI na yunit para sa akselerasyon iyo an [[metro kada kwadradong segundo]] ({{nowrap|m⋅s<sup>−2</sup>}}, <math>{\tfrac\operatorname{m}{\operatorname{s}^2}}</math>).

Bilang halimbawa, kapag an sarong awto nagpoon hale sa kawaran (mayo nin belosidad, sa sarong sistema na reperensyang inersyal) asin nagbabaiyahe sa matanos na linya sa pasakat na rikas, ini iyo ''minaakselerar'' sa direksyon kan biyahe. Kun mag-ikot an awto, an akselerasyon nangyayari pasiring sa bagong direksyon asin pigbabago an mosyong bektor kaini. An akselerasyon kan awto sa presenteng direksyon kan mosyon kaini iyo inaapod na ''linyar'' (o ''tangensyal'' durante sa pabilog na mga mosyon) na akselerasyon, an namamating rekasyon kan mga pasahero bilang pwersa na nagbubusol sa sainda pabalik sa saindang pigtutukawan.

Kapag nagbabago nin direksyon, an minaepektong akselerasyon iyo an inaapod na ''radyal'' (o ''ortogonal'' durante sa pabilog na mga mosyon) na akselerasyon, an namamating reaksyon kan mga pasahero bilang sentripugal na pwersa. Kun an rikas kan awto naiinaan, ini iyo akselerasyon sa kabaliktadang direksyon asin negatibo sa matematika, minsan inaapod na ''deselerasyon'', asin namamati kan mga pasahero na reaksyon sa deselerasyon bilang sarong inersyal na pwersa na nagbubusol sa sainda paabante. An arug kaiyang negatibong akselerasyon iyo harus naguguno nin mga nasusulong retrorocket sa spacecraft.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CX0u0mIOZ44C&pg=PA32|title=College Physics, Volume 10|author1=Raymond A. Serway|author2=Chris Vuille|author3=Jerry S. Faughn|publisher=Cengage|year=2008|isbn=9780495386933|page=32}}</ref> Parehas an trato sa akselerasyon asin deselerasyon, huli ta sinda parehas na pagbabago sa belosidad. An lambang mga klase nin akselerasyon (tangensyal, radyal, deselerasyon) iyo namamati kan mga pasahero hasta an saindang relatibong (diperesnyal) belosidad iyo minatoninong bilang reperensya sa awto.

==Panluwas na takod==
{{Commons category|Acceleration|Akselerasyon}}
* [http://www.unitjuggler.com/convert-acceleration-from-ms2-to-fts2.html Acceleration Calculator] Simpleng nagliliwat sa akselerasyong yunit
* [https://www.easyunitconverter.com/acceleration-calculator Acceleration Calculator] Kalkulator sa pagliwat sa mga yunit nin akselerasyon

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Mga parametro nin pagsukol]]
Sa mekanika, an akselerasyon (Ingles: acceleration) iyo an rikas nin pagbabago sa belosidad kan sarong bagay na respetado sa oras. An mga akselerasyon iyo bektor na kantidad (igwa nin magnitudo asin direksyon). An oryentasyon nin akselerasyon kan sarong bagay iyo pigtatao kan kabilugang pwersa na minaakto sa nasambit na bagay. An magnitudo nin akselerasyon kan sarong bagay, sa pagpapaliwanag kan Ikaduwang Ley ni Newton, iyo an pinagsaro na epekto kan mga duwang kawsa:

 an kabilugang balanse kan gabos na panluwas na pwersang minaakto sa nasambit na bagay — an magnitudo iyo direktang proporsyonal sa kabilugan na kinaluwasang pwersang ini;
 an masa kan nasambit na bagay, na nakadepende sa materyal kun sain ini nahaman — an magnitudo iyo bakong proporsyonal sa masa kan bagay.

An SI na yunit para sa akselerasyon iyo an metro kada kwadradong segundo (, ).

Bilang halimbawa, kapag an sarong awto nagpoon hale sa kawaran (mayo nin belosidad, sa sarong sistema na reperensyang inersyal) asin nagbabaiyahe sa matanos na linya sa pasakat na rikas, ini iyo minaakselerar sa direksyon kan biyahe. Kun mag-ikot an awto, an akselerasyon nangyayari pasiring sa bagong direksyon asin pigbabago an mosyong bektor kaini. An akselerasyon kan awto sa presenteng direksyon kan mosyon kaini iyo inaapod na linyar (o tangensyal durante sa pabilog na mga mosyon) na akselerasyon, an namamating rekasyon kan mga pasahero bilang pwersa na nagbubusol sa sainda pabalik sa saindang pigtutukawan.

Kapag nagbabago nin direksyon, an minaepektong akselerasyon iyo an inaapod na radyal (o ortogonal durante sa pabilog na mga mosyon) na akselerasyon, an namamating reaksyon kan mga pasahero bilang sentripugal na pwersa. Kun an rikas kan awto naiinaan, ini iyo akselerasyon sa kabaliktadang direksyon asin negatibo sa matematika, minsan inaapod na deselerasyon, asin namamati kan mga pasahero na reaksyon sa deselerasyon bilang sarong inersyal na pwersa na nagbubusol sa sainda paabante. An arug kaiyang negatibong akselerasyon iyo harus naguguno nin mga nasusulong retrorocket sa spacecraft. Parehas an trato sa akselerasyon asin deselerasyon, huli ta sinda parehas na pagbabago sa belosidad. An lambang mga klase nin akselerasyon (tangensyal, radyal, deselerasyon) iyo namamati kan mga pasahero hasta an saindang relatibong (diperesnyal) belosidad iyo minatoninong bilang reperensya sa awto.

Panluwas na takod

 Acceleration Calculator Simpleng nagliliwat sa akselerasyong yunit
 Acceleration Calculator Kalkulator sa pagliwat sa mga yunit nin akselerasyon

 Toltolan 

Kategorya:Mga parametro nin pagsukol