Josette Biyo
Si Dr. '''Josette T. Biyo''' ('''y''' '''Talamera'''; namondag kan taong 1958) iyo sarong Filipinong paratukdo asin nagligad na ehekutibong direktor kan Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya na Sistema. Nakaresibe siya nin mga internasyunal na pagbisto para sa saiyang ambag sa siyensya asin edukasyon.<ref name="HDP" /><ref name="CSC" /><ref name="springer" /> 

== Personal na buhay ==
Si Josette Biyo iyo namondag kaidtong March 19, 1958, sa [[Janiuay, Iloilo|Januiay]], [[Iloilo]]. Naguno niya an saiyang batsilyer na degri sa biyolohikal na siyensya gikan sa [[Unibersidad kan Pilipinas, Visayas]] sa [[Miagao]], sa intensyon na magpadagos nin [[medisina]] pagkatapos niyang maggradwar. Alagad, siya nagkua nin posisyon sa pagtukdo asin nakaguno nin Ph.D. sa [[biyolohiya]] gikan sa [[De La Salle University]] sa [[Manila]].<ref name="CSC">{{cite web|title=DR. JOSETTE T. BIYO|url=http://excell.csc.gov.ph/heroes/biyo.pdf|website=Republic of the Philippines - Civil Service Commission|accessdate=September 16, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140125025550/http://excell.csc.gov.ph/heroes/biyo.pdf|archivedate=January 25, 2014}}</ref> An saiyang disertasyon nag-eksaminar nin dinamiko kan komunidad nin mga seagrass sa [[Guimaras (isla)|Isla nin Guimaras]].<ref>http://www.philstar.com/Article.aspx?articleid=543206</ref>

Kan 2004, si Biyo pigtawan nin honoraryong doktoral sa humanidad kan [[Manila Central University]].

== Karera ==
Pagkatapos kan saiyang pag-aadal, si Biyo nagtukdo nin walong taon sa sarong rural na komunidad sa saiyang ginikanang probinsya na Iloilo.<ref name="HDP">{{cite book|title=Historical Dictionary of the Philippines|last1=Guillermo|first1=Artemio R.|date=2012|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810872462|pages=78–79}}</ref> Ginamit niya an saiyang kaaraman sa biyolohiya para tukduan an mga residente nin pangenot na pag-ataman nin salud gamit an mga lokal na tinanom asin mga ingrediyente. 

Kan taong 1995, Pig-ako ni Biyo an sarong posisyon para sa pagtukdo nin [[siyensya]] sa Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya - Sulnopang Visayas na Kampus. Sa tolong taon niya duman, nakahaman siya nin sarong edukasyonal na pilosopiya na pigpapahiling an "kultura nin siyensya". Nag-organisa man siya nin mga pagtukdong biyahe para sa mga paratukdo sa isla nin [[Panay]], naimbitar man sa [[Laos]] asin [[Cambodia]] ngarig magtaram sa saiyang idelohiya sa pagtukdo, sagkod nakahaman nin sarong pormal na paagi sa pagtukdo asin pag-adal nin siyensya.<ref name="HDP" />

Si Biyo nagsirbe bilang Ehekutibong Direktor kan Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya na Sistema poon Oktubre 17, 2011 hasta March 31, 2014. Pagkatapos, nagin siyang direktor kan Departmento kan Siyensya asin Teknolohiya – Siyensyang Edukasyon na Instituto.<ref>{{cite web|title=SEI director discusses scholarship grants; IRC pays tribute to former PSHSS Executive Director.|url=http://irc.pshs.edu.ph/15-sei-director-discusses-scholarship-grants-irc-pays-tribute-to-former-pshss-executive-director|website=irc.pshs.edu.ph|publisher=Philippine Science High School Ilocos Region Campus|accessdate=2 May 2017|archive-date=11 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011184400/http://irc.pshs.edu.ph/15-sei-director-discusses-scholarship-grants-irc-pays-tribute-to-former-pshss-executive-director|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=S&T Media Service, DOST-STII|title=New PSHS system exec takes oath with new campus directors|url=http://www.dost.gov.ph/knowledge-resources/news/34-2014-news/605-new-pshs-system-exec-takes-oath-with-new-campus-directors|accessdate=2 May 2017|agency=Department of Science and Technology|date=12 October 2014|archivedate=12 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170412060527/http://dost.gov.ph/knowledge-resources/news/34-2014-news/605-new-pshs-system-exec-takes-oath-with-new-campus-directors}}</ref>

=== An siyensyang pag-adal na pagtukdong paagi ni Biyo ===
An metodolohiya nin Biyo nag-eengayo sa mga estudyante na mag-ako nin mga nagkapirang pagkanood asin pagbuhay na kaugalian, ngarig mamaksima an saidang potensyal sa karera.

* Maghaman nin sarong pisikal na libraryo nin mga siyensyang libro
* Magkaigwa nin mga pag-aadal sa komunidad ngarig makahapot nin mga interesado asin dipisil na mga hapot
* Magmokna nin mga personal na koneksyon sa mga pag-aadal na institusyon asin laboratoryo
* Magkaigwa nin mga siyensyang porum sa laog asin luwas kan paadalan
* Magtukdo sa mga estudyante nin mga sosyedad asin laboratoryong teknik ngarig makatabang sa mga kagibohang research.

An mga paaging pagtukdo ni Biyo iyo nakaguno nin pagbisto sa mga [[siyentista]] sa dibersong lado nin research, kabali an osyenograpiya, marinong buhay, pisika, sagkod robotiks.<ref name="HDP" />

== Mga gawad asin onra ==

* Outstanding Teacher of the Philippines, 1997<ref name="Jan">{{cite web|title=Dr. Biyo|url=http://www.janiuay.gov.ph/about-janiuay/gallery/janiuaynon-achievers/dr-biyo/251-dr-biyo.html|website=Official website of the Municipality of Janiuay|accessdate=September 16, 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Ten Outstanding Young Filipinos, 1998 (Philippine Jaycees and Gerry Roxas Foundation)<ref name="PDI">{{cite news|last1=Lubiste|first1=Ma. Diosa|title=Winning Teacher Lauded in Home Province|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2479&dat=20020616&id=kK41AAAAIBAJ&sjid=dyUMAAAAIBAJ&pg=2637,131207&hl=en|accessdate=September 16, 2015|work=Philippine Daily Inquirer|issue=188|date=June 16, 2002}}</ref><ref name="DLSUN">{{cite web|title=Three Lasallian educators receive 2nd Metrobank Foundation honors|url=http://www.dlsu.edu.ph/offices/mco/publications/newsletter/volume35/no41/|website=De la Salle University Newsletter|accessdate=September 16, 2015}}</ref>
* International Excellence in Teaching Award durante sa ISEF kan 2002<ref name="asteroid" />
* Award for Continuing Excellence and Service (ACES), 2004
* Distinguished Lasallian Award, 2004
* "Women of Distinction Award", 2004 (Soroptimist International)
* Fil-Up Award, 2004 (Global Doors Foundation)
* Doctor of Humanities (honoris causa), 2004 (Manila Central University)
* Philippine American Foundation Friendship Award, 2004 (National Press Club)
* Presidential Award, 2007 (Philippine College of Physicians)
* Lingkod Bayan Award, 2007 (Civil Service Commission)
* Special Award, 2007 (Outstanding Women in the Nation’s Service)
* 50 Great Men and Women in Science, 2008 (Department of Science and Technology)
* National Award for Community Service, 2008 (Rotary Club of Makati)
* Honorary Fellow, 2009 (Philippine College of Physicians)

An [[asteroyd]] na [[13241 Biyo]] sa rehiyon nin Flora kan panlaog na asteroyd belt, na nadiskobre kan LINEAR sa Lincoln Lab's ETS kaidtong 1998, iyo pigpangaran gikan sa saiyang onra. An pagngaran iyo parte kan International Excellence in Teaching Award na saiyang naresibe durante kan Intel International Science and Engineering Fair kaidtong 2002.<ref name="springer" /><ref name="Jan" /><ref name="asteroid" /><ref name="asterbook" /> An opisyal na pagngarang pagsambit iyo napublikar kan Minor Planet Center kaidtong 24 July 2002.<ref name="MPC-Circulars-Archive" />

== Toltolan ==
{{reflist|refs=<ref name="springer">{{cite book
  |title      = Dictionary of Minor Planet Names – (13241) Biyo
  |last       = Schmadel | first = Lutz D.
  |publisher  = Springer Berlin Heidelberg
  |pages      = 794–795
  |date       = 2007
  |isbn       = 978-3-540-00238-3
  |doi       = 10.1007/978-3-540-29925-7_8764 |chapter       = (13241) Biyo }}</ref>

<ref name="MPC-Circulars-Archive">{{cite web
  |title      = MPC/MPO/MPS Archive
  |work       = Minor Planet Center
  |url        = http://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html
  |accessdate = 24 April 2017}}</ref>

<ref name=asterbook>{{Cite book
  |author     = Biyo, Josette
  |title      = A Trip to Planet Biyo
  |publisher  = Enthos Publishing House
  |year       = 2005}}</ref>

<ref name=asteroid>{{cite news
  |last1      = Fernandez|first1=Rudy
  |title      = Small planet named after Pinoy science teacher
  |work       = Philippine Star
  |date       = 2 February 2003
  |url        = http://www.philstar.com/headlines/193829/small-planet-named-after-pinoy-science-teacher
  |accessdate = 24 April 2017}}</ref>|2}} 
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Mga Filipinong siyentista]]
Si Dr. Josette T. Biyo (y Talamera; namondag kan taong 1958) iyo sarong Filipinong paratukdo asin nagligad na ehekutibong direktor kan Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya na Sistema. Nakaresibe siya nin mga internasyunal na pagbisto para sa saiyang ambag sa siyensya asin edukasyon. 

 Personal na buhay 
Si Josette Biyo iyo namondag kaidtong March 19, 1958, sa Januiay, Iloilo. Naguno niya an saiyang batsilyer na degri sa biyolohikal na siyensya gikan sa Unibersidad kan Pilipinas, Visayas sa Miagao, sa intensyon na magpadagos nin medisina pagkatapos niyang maggradwar. Alagad, siya nagkua nin posisyon sa pagtukdo asin nakaguno nin Ph.D. sa biyolohiya gikan sa De La Salle University sa Manila. An saiyang disertasyon nag-eksaminar nin dinamiko kan komunidad nin mga seagrass sa Isla nin Guimaras.http://www.philstar.com/Article.aspx?articleid=543206

Kan 2004, si Biyo pigtawan nin honoraryong doktoral sa humanidad kan Manila Central University.

 Karera 
Pagkatapos kan saiyang pag-aadal, si Biyo nagtukdo nin walong taon sa sarong rural na komunidad sa saiyang ginikanang probinsya na Iloilo. Ginamit niya an saiyang kaaraman sa biyolohiya para tukduan an mga residente nin pangenot na pag-ataman nin salud gamit an mga lokal na tinanom asin mga ingrediyente. 

Kan taong 1995, Pig-ako ni Biyo an sarong posisyon para sa pagtukdo nin siyensya sa Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya - Sulnopang Visayas na Kampus. Sa tolong taon niya duman, nakahaman siya nin sarong edukasyonal na pilosopiya na pigpapahiling an "kultura nin siyensya". Nag-organisa man siya nin mga pagtukdong biyahe para sa mga paratukdo sa isla nin Panay, naimbitar man sa Laos asin Cambodia ngarig magtaram sa saiyang idelohiya sa pagtukdo, sagkod nakahaman nin sarong pormal na paagi sa pagtukdo asin pag-adal nin siyensya.

Si Biyo nagsirbe bilang Ehekutibong Direktor kan Halangkaw na Paadalan kan Filipinas sa Siyensya na Sistema poon Oktubre 17, 2011 hasta March 31, 2014. Pagkatapos, nagin siyang direktor kan Departmento kan Siyensya asin Teknolohiya – Siyensyang Edukasyon na Instituto.

 An siyensyang pag-adal na pagtukdong paagi ni Biyo 
An metodolohiya nin Biyo nag-eengayo sa mga estudyante na mag-ako nin mga nagkapirang pagkanood asin pagbuhay na kaugalian, ngarig mamaksima an saidang potensyal sa karera.

 Maghaman nin sarong pisikal na libraryo nin mga siyensyang libro
 Magkaigwa nin mga pag-aadal sa komunidad ngarig makahapot nin mga interesado asin dipisil na mga hapot
 Magmokna nin mga personal na koneksyon sa mga pag-aadal na institusyon asin laboratoryo
 Magkaigwa nin mga siyensyang porum sa laog asin luwas kan paadalan
 Magtukdo sa mga estudyante nin mga sosyedad asin laboratoryong teknik ngarig makatabang sa mga kagibohang research.

An mga paaging pagtukdo ni Biyo iyo nakaguno nin pagbisto sa mga siyentista sa dibersong lado nin research, kabali an osyenograpiya, marinong buhay, pisika, sagkod robotiks.

 Mga gawad asin onra 

 Outstanding Teacher of the Philippines, 1997
 Ten Outstanding Young Filipinos, 1998 (Philippine Jaycees and Gerry Roxas Foundation)
 International Excellence in Teaching Award durante sa ISEF kan 2002
 Award for Continuing Excellence and Service (ACES), 2004
 Distinguished Lasallian Award, 2004
 "Women of Distinction Award", 2004 (Soroptimist International)
 Fil-Up Award, 2004 (Global Doors Foundation)
 Doctor of Humanities (honoris causa), 2004 (Manila Central University)
 Philippine American Foundation Friendship Award, 2004 (National Press Club)
 Presidential Award, 2007 (Philippine College of Physicians)
 Lingkod Bayan Award, 2007 (Civil Service Commission)
 Special Award, 2007 (Outstanding Women in the Nation’s Service)
 50 Great Men and Women in Science, 2008 (Department of Science and Technology)
 National Award for Community Service, 2008 (Rotary Club of Makati)
 Honorary Fellow, 2009 (Philippine College of Physicians)

An asteroyd na 13241 Biyo sa rehiyon nin Flora kan panlaog na asteroyd belt, na nadiskobre kan LINEAR sa Lincoln Lab's ETS kaidtong 1998, iyo pigpangaran gikan sa saiyang onra. An pagngaran iyo parte kan International Excellence in Teaching Award na saiyang naresibe durante kan Intel International Science and Engineering Fair kaidtong 2002. An opisyal na pagngarang pagsambit iyo napublikar kan Minor Planet Center kaidtong 24 July 2002.

 Toltolan 
 

Kategorya:Mga Filipinong siyentista