Onager

[[Ladawan:Onager Asiatischer Wildesel Equus hemionus onager Zoo Augsburg-12.jpg|thumb|Onager Asiatischer]]
An '''onager''' ({{IPAc-en|ˈ|ɒ|n|ə|dʒ|ər}})('''''Equus hemionus'''''), na inaapod man na '''hemione''' o '''Asiatic wild ass''', sarong klase kan pamilyang Equidae na tubong tal sa Asya. Sarong miyembro kan subgino na ''[[:en:Asinus|Asinus]]'', an sarô pigladawan asin tinawan nin bágong pangaran kaini an Aleman na suguilo na si [[:en:Peter_Simon_Pallas|Peter Simon Pallas]] kan 1775. Anom na subspecies an nabisto, na duwa kaini eksistido.

An Onager nagtimbang mga 200-260 kl (4-570  asin naabot mga {{Cvt|2.1|m|ft}}   na payo-na laba. An mga ini mapula-pula o kayumanggihon an kolor asin may halakbang na yerbawarak sa tahaw kan likod. An parabugutan dai pa lamang naataman. Sarô ini sa pinakamarikas na mga mammal, ta pwede sindang magdalagan bilang 64-70 km/h (40-43 mph).

An sarô dati mas mahiwas an hiwas poon sa sur-subangan asin sentral sagkod norteng Asya kabali na diyan an rehiyong Levant, Arabian Peninsula, [[:en:Afghanistan|Afghanistan]] asin Siberia; an prehistorikong Europa na layas hasta subspectes nag'aabot pa sa Europa sagkod sa syudad nin Bronse. Durante kan kapinonan nin ika - 20 siglo, an mga klase nawaran kan kadaklan na sokol kaiyan sa [[Tahaw na Sirangan]] asin Asia Oriental. Ngonyan, an mga parasagwan nag - iistar sa mga disyerto asin iba pang marang rehion nin [[Iran]], [[Kasahistan|Kazakstan]], [[Usbekistan|Uzbekistan]], Turkmenistan, [[Indya|India]], [[Mongolya|Mongolia]] asin [[Tsina]].

Apuwera sa mga disyerto, nabubuhay iyan sa lugar nin duot, kapatagan, kaawagan, asin kanvanna. Arog kan dakul pang darakulang hayop na nagrarataranta, an syudad kan parapana nagkaigwa nin grabeng mga sakit sa pagpahiling nin gulong asin pagkatingot. Pigklasipikar an sarô pan mga tataramon na Austronesyo bilan Harani sa IUCN Red List kan 2015. Sa limang subspecies, an saro eksistido na, duwa namimiligrong mapuho, asin duwang haraning magasiya; daing gayo aram an status kaini sa Tsina.

== Etymolohiya ==
An espisipikong pangaran gikan sa [[Suanoy na Griyego|Suanoy na Griego]] ἡμίονος, hēmíonos, mula sa ἡμι-, hēmi-, 'kalahati', at ὄνος, ónos, 'donkey'; kaya, 'kalahating asno' o mule. Ang terminong onager ay nagmula sa sinaunang Griyegong ὄναγρος, muli mula sa ὄνος, ónos, 'donkey', at ἄγριος, ágrios, 'wild'.

An species komun na inaapod na Asyanong layas na ass, na kun saen an terminong inage pigpreserba sa mga subspecies E. h. ''onager'',<ref name="SSC2">{{cite web|url=http://data.iucn.org/themes/ssc/sgs/equid/ASWAss.html|title=Asiatic Wild Ass &nbsp; ''Equus hemionus''|work=IUCN|location=Gland, Switzerland|publisher=IUCN/SSC Equid Specialist Group|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20121220184116/http://data.iucn.org/themes/ssc/sgs/equid/ASWAss.html|archive-date=20 December 2012}}</ref> mas espesipikong inapod na Persyanong sarô pa. Sagkod sa aldaw na ini, an species kapareho kan ngaran man sanang iyan.

== Taxonomy asin ebolusyon ==
An saglay sarong miyembro kan [[Genus (biology)|genus]] Asinus, kabilang an [[:en:Genus_(biology)|genus]] ''[[:en:Equus_(genus)|Equus]]'' asin pigklasipikar sa irarom kan pamilya Equidae. An [[Espesye|species]] sinasabing asin natawan kan byomial na pangaran kaini Equus hemeonius kan Aleman na sulogong si Peter Simon Pallas kan 1775.

An mga Asiatic  wild ass, sa tahaw kan Daan na Kinaban, nag - eksister nin labing 4 milyones na taon. An pinakagurang na divergence ''Si Equus'' iyo an nag'aabang sinundan kan mga sebra asin padagos.<ref name="WeinstockMolecularPerspective2">{{cite journal|last=Weinstock|first=J.|year=2005|title=Evolution, systematics, and phylogeography of Pleistocene horses in the New World: a molecular perspective|journal=[[PLOS Biology]]|volume=3|issue=8|pages=e241|doi=10.1371/journal.pbio.0030241|pmid=15974804|pmc=1159165|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref> An sarong bagong species na inapod [[:en:Kiang|kiang]] (E. [[:en:Kiang|kiang]]), sarong paryenteng [[Tibet|Tibetan]], dati pinagkokonsiderang subspecies kan nag'iiral igdi bilang E. hemionus kaking, alagad an mga dai pa sana nahaloy na pag-adal sa molecular nagpapahiling ini nin naiibang espesye, mala ta nagrayo gikan sa pinakaharaning relatibo kan Mongolan na layas na persona arog kan apoon kan mas hababa pang 500,000 taon nakaagi.<ref name="Ryder19902">{{cite journal|author1=Ryder, O.A.|author2=Chemnick, L.G.|name-list-style=amp|year=1990|title=Chromosomal and molecular evolution in Asiatic wild asses|journal=Genetica|volume=83|issue=1|pages=67–72|doi=10.1007/BF00774690|pmid=2090563|s2cid=12351710}}</ref>{{Clade|{{clade
 |1=[[Syrian wild ass]] (''E. h. hemippus'')
 |2={{clade
  |1=[[Persian onager]] (''E. h. onager'')
  |2={{clade
   |1={{clade
    |1=[[Indian wild ass]] (''E. h. khur'')
    |2=[[Turkmenian kulan]] (''E. h. kulan'') }}
   |2=[[Mongolian wild ass]] (''E. h. hemionus'') }}
  }}
 }}|style=font-size:100%; line-height:100%}}

== Mga katangian ==
[[Ladawan:Kulan_Equus_hemionus_kulan_Tiergarten-Nuernberg-9.jpg|thumb|Sarong Turkmenian kulan]]
[[Ladawan:Asian_Wild_Ass_skeleton_at_MAV-USP.jpg|thumb|An skeleton]]
An onager parati mapula-pula an kolor durante kan tig'init, nagigin malalagong-bulaw o abohon kun tiglipot. Ini may itom na ubak na sakop sa puti na minasagkod sa tahaw kan likod. An tulak, an rimas, asin an muzzle maputi na, apuera sa Mongolyong layas na asno na igwang halakbang na itom na ubak nin salampating magkakurua na may kaibang puti. Mga 200 abot 260 kilos (400 sagkod 570  an hiwas asin 2.1 m (6  por 8 ft 2 pul.) sa payo-sarong laba. An mga lalaking parasagwan sa parate mas dakula kisa sa mga babae.

== Biolohiya asin gawe - gawe ==
Ang mga mabangis na asno sa Asia na halos aktibo sa madaling araw asin dapit-hapon, dawa na sa panahon nin matinding init.

== Toltolan ==
<references />
{{Poon}}
An onager ()(Equus hemionus), na inaapod man na hemione o Asiatic wild ass, sarong klase kan pamilyang Equidae na tubong tal sa Asya. Sarong miyembro kan subgino na Asinus, an sarô pigladawan asin tinawan nin bágong pangaran kaini an Aleman na suguilo na si Peter Simon Pallas kan 1775. Anom na subspecies an nabisto, na duwa kaini eksistido.

An Onager nagtimbang mga 200-260 kl (4-570  asin naabot mga    na payo-na laba. An mga ini mapula-pula o kayumanggihon an kolor asin may halakbang na yerbawarak sa tahaw kan likod. An parabugutan dai pa lamang naataman. Sarô ini sa pinakamarikas na mga mammal, ta pwede sindang magdalagan bilang 64-70 km/h (40-43 mph).

An sarô dati mas mahiwas an hiwas poon sa sur-subangan asin sentral sagkod norteng Asya kabali na diyan an rehiyong Levant, Arabian Peninsula, Afghanistan asin Siberia; an prehistorikong Europa na layas hasta subspectes nag'aabot pa sa Europa sagkod sa syudad nin Bronse. Durante kan kapinonan nin ika - 20 siglo, an mga klase nawaran kan kadaklan na sokol kaiyan sa Tahaw na Sirangan asin Asia Oriental. Ngonyan, an mga parasagwan nag - iistar sa mga disyerto asin iba pang marang rehion nin Iran, Kazakstan, Uzbekistan, Turkmenistan, India, Mongolia asin Tsina.

Apuwera sa mga disyerto, nabubuhay iyan sa lugar nin duot, kapatagan, kaawagan, asin kanvanna. Arog kan dakul pang darakulang hayop na nagrarataranta, an syudad kan parapana nagkaigwa nin grabeng mga sakit sa pagpahiling nin gulong asin pagkatingot. Pigklasipikar an sarô pan mga tataramon na Austronesyo bilan Harani sa IUCN Red List kan 2015. Sa limang subspecies, an saro eksistido na, duwa namimiligrong mapuho, asin duwang haraning magasiya; daing gayo aram an status kaini sa Tsina.

 Etymolohiya 
An espisipikong pangaran gikan sa Suanoy na Griego ἡμίονος, hēmíonos, mula sa ἡμι-, hēmi-, 'kalahati', at ὄνος, ónos, 'donkey'; kaya, 'kalahating asno' o mule. Ang terminong onager ay nagmula sa sinaunang Griyegong ὄναγρος, muli mula sa ὄνος, ónos, 'donkey', at ἄγριος, ágrios, 'wild'.

An species komun na inaapod na Asyanong layas na ass, na kun saen an terminong inage pigpreserba sa mga subspecies E. h. onager, mas espesipikong inapod na Persyanong sarô pa. Sagkod sa aldaw na ini, an species kapareho kan ngaran man sanang iyan.

 Taxonomy asin ebolusyon 
An saglay sarong miyembro kan genus Asinus, kabilang an genus Equus asin pigklasipikar sa irarom kan pamilya Equidae. An species sinasabing asin natawan kan byomial na pangaran kaini Equus hemeonius kan Aleman na sulogong si Peter Simon Pallas kan 1775.

An mga Asiatic  wild ass, sa tahaw kan Daan na Kinaban, nag - eksister nin labing 4 milyones na taon. An pinakagurang na divergence Si Equus iyo an nag'aabang sinundan kan mga sebra asin padagos. An sarong bagong species na inapod kiang (E. kiang), sarong paryenteng Tibetan, dati pinagkokonsiderang subspecies kan nag'iiral igdi bilang E. hemionus kaking, alagad an mga dai pa sana nahaloy na pag-adal sa molecular nagpapahiling ini nin naiibang espesye, mala ta nagrayo gikan sa pinakaharaning relatibo kan Mongolan na layas na persona arog kan apoon kan mas hababa pang 500,000 taon nakaagi.

 Mga katangian 
thumb|Sarong Turkmenian kulan
thumb|An skeleton
An onager parati mapula-pula an kolor durante kan tig'init, nagigin malalagong-bulaw o abohon kun tiglipot. Ini may itom na ubak na sakop sa puti na minasagkod sa tahaw kan likod. An tulak, an rimas, asin an muzzle maputi na, apuera sa Mongolyong layas na asno na igwang halakbang na itom na ubak nin salampating magkakurua na may kaibang puti. Mga 200 abot 260 kilos (400 sagkod 570  an hiwas asin 2.1 m (6  por 8 ft 2 pul.) sa payo-sarong laba. An mga lalaking parasagwan sa parate mas dakula kisa sa mga babae.

 Biolohiya asin gawe - gawe 
Ang mga mabangis na asno sa Asia na halos aktibo sa madaling araw asin dapit-hapon, dawa na sa panahon nin matinding init.

 Toltolan