Tataramon na Ilokano
{{Infobox Tataramon
|name=Ilokano
|familycolor=Austronesyo
|states=[[Filipinas]]
|region=Amihanan na [[Luzon]]
|speakers=7.7 milyon, mga 2.3 milyon bilang ika-2ng tataramon = 10 milyon
|fam2=[[Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Borneo-Filipino|Borneo-Filipino]]
|fam4=[[Mga tataramon na Amihanan na Filipino|Amihanan na Filipino]]
|fam5=[[Mga tataramon na Amihanan na Luzon|Amihanan na Luzon]]
|script=[[Alpabetong Latin|Latin]] ([[w:Filipino orthography|Filipino]]);<br />''Nakasurat sa [[Baybayin]] kan panahon''
|iso2=ilo
|iso3=ilo
|map=Ilokano language map.png
|mapcaption=Pinapulang kabtang kan mapa nin Filipinas kun saen lakop asin nangingimbabaw an tataramon na Iluko
}}
'''Ilokano''' (ibang apod: Ilocano, Iluko, Iloco asin Iloko) an ikatolo sa pinaká pigtataram na tataramon sa [[Filipinas]].

Kaano-ano kan ini an mga tataramon na Indonesian, Malay, Fijian, Maori (kan New Zealand), Hawaiian, Malagasy (kan Madagascar), Samoan, Tahitian, Chamorro (kan Guam asin ang Northern Mariana Islands), Tetum (kan East Timor) asin Paiwan (kan Taiwan) nin huli ta tataramon na Austronesyo man ini.

== Panginot na ekspresyon ==
An Ilokano nagpapahiling nin [[T–V distinction|T-V distinksyon]].
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="center"
! Bikol Sentral !! Ilokano
|-
| Iyo 
|| Wen
|-
| Dae                   
|| Saan
Haan (barayti)
|-
| Kumusta ka?
Kumust kamo?   (Igwang galang asin pandakulan)
|| Kumustaka?
Kumustakayo?  (Igwang galang asin pandakulan)
|-
| Marhayong aldaw              
|| Naimbag nga aldaw.
Naimbag nga aldawyo. (Igwang galang asin pandakulan)
|-
| Marhay na aga          
|| Naimbag a bigatmo.
Naimbag a bigatyo. (Igwang galang asin pandakulan)
|-
| Marhay na hapon        
|| Naimbag a malemmo.
Naimbag a malemyo. (Igwang galang asin pandakulan)
|-
| Marhay na banggi         
|| Naimbag a rabiim.
Naimbag a rabiiyo. (Igwang galang asin pandakulan)
|-
| Ano an pangaran mo? 
Ano an saimong pangaran?
Anong ngaran mo?   
|| Ania ti naganmo? (madalas kinontrata sa ''Aniat' nagan mo?'' o ''Ana't nagan mo'')
Ania ti naganyo?
|-
| Nasaen an banyo? 
|| Ayanna ti banio?
|-
| Dae ko maintindihan  
|| Saanko a maawatan/matarusan.
Haanko a maawatan/matarusan.

Diak maawatan/matarusan.
|-
| Padangat taka 
Padangat ko ika
:Padaba taka            
|| Ay-ayatenka.
Ipatpategka.
|-
| Pasensiya na.            
|| Pakawanennak.
Dispensarennak.
|-
| Dios mabalos.   
Salamaton        
||Agyamannak apo.
Dios ti agngina.
|-
|Paaram
Mahale na ako
||Kastan/Kasta pay. (Sagkod giraray)<br />Sige. (Oke. Padagos.)<br />Innakon. (Mahale na) <br />Inkamin. (Mahale na kita) 
Ditakan. (Humalat)<br />Ditakayon. (Humalat (pl.)) 
|}

== Mga bilang ==
Naggagamit nin duwang sistemang pamilang an ilokano, an saro katutubó dangan an saro iyo an sa espanyol.

{| class="wikitable" style="margin:auto:" align="center" style="text-align:center"
|+ Mga bilang
|-
| 0    || ibbong <br /> awan (lit. ''mayo'') || sero, wará, mayó
|-
| 0.25 (1/4) || pagkapat || kuatro
|-
| 0.50 (1/2) || kagudua || mitad
|-
| 1    || maysa || uno
|-
| 2    || dua || dos
|-
| 3    || tallo || tres
|-
| 4    || uppat || kuatro
|-
| 5    || lima || singko
|-
| 6    || innem || sais
|-
| 7    || pito || siete
|-
| 8    || walo || otso
|-
| 9    || siam || nuebe
|-
| 10   || sangapulo (lit. ''sarong grupo nin sampolo'') || dies
|-
| 11   || sangapulo ket maysa || onse
|-
| 20   || duapulo || bainte
|-
| 50   || limapulo || singkuenta
|-
| 100  || sangagasut (lit. ''Sarong grupo nin gatos'') || sien, siento
|-
| 1,000  || sangaribo (lit. ''Sarong grupo nin ribo) || mil
|-
| 10,000  || sangalaksa (lit. ''Sarong grupo nin sampulong ribo'') || dies mil
|-
| 1,000,000  || sangariwriw (lit. ''Sarong grupo nin sarong milyon'') || milion
|-
| 1,000,000,000  || sangabilion (Amerikanong Ingles, ''bilyon'') || bilion
|}
==Toltolan==
{{Reflist}}
== Mga panluwas na takod ==
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ilo Ethnologue entry for Ilokano] 
* [http://www.bansa.org?q=dictionaries/cmd&dict_lang=Ilokano Bansa.org Ilokano Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414090221/http://www.bansa.org/?q=dictionaries%2Fcmd&dict_lang=Ilokano |date=2020-04-14 }}
* [http://www.ilocano.org Ilocano.org] A project for building an online Ilokano dictionary. Also features Ilokano songs, and a community forum.
* [http://iloko.tripod.com/Ilocano.html Ilocano: Ti pagsasao ti amianan] - Webpage by linguist Dr. Carl R. Galvez Rubino, author of dictionaries on Iloko and [[Tagalog language|Tagalog]].
* [http://www.iluko.com Iluko.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512110616/http://www.iluko.com/ |date=2019-05-12 }} popular Ilokano web portal featuring Ilokano songs, Iloko fiction and poetry, Ilokano riddles, and a lively Ilokano forum (Dap-ayan).
* [http://mannurat.blogspot.com mannurat.com] blog of an Ilokano fictionist and poet written in Iloko and featuring original and Iloko fiction and poetry, literary analysis and criticism focused on [[Ilokano literature|Ilokano Literature]], and literary news about Iloko writing and writers and organization like the [[GUMIL Filipinas|GUMIL]] (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano).
* [http://samtoy.blogspot.com/ samtoy.blogspot.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801183720/http://samtoy.blogspot.com/ |date=2020-08-01 }} Yloco Blog maintained by Ilokano writers Raymundo Pascua Addun and Joel Manuel
* [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/ Austronesian Basic Vocabulary Database]
*[http://www.dadapilan.com/ruangan dadapilan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216050920/http://www.dadapilan.com/ruangan/ |date=2007-02-16 }} - an Iloko literature portal featuring Iloko works by Ilokano writers and forum for Iloko literary study, criticism and online workshop.

{{Mga tataramon na Filipino}}
{{Mga tataramon kan Filipinas}}{{Tataramon-tamboan}}
[[Kategorya:Mga tataramon na Pilipino|Ilokano]]
Ilokano (ibang apod: Ilocano, Iluko, Iloco asin Iloko) an ikatolo sa pinaká pigtataram na tataramon sa Filipinas.

Kaano-ano kan ini an mga tataramon na Indonesian, Malay, Fijian, Maori (kan New Zealand), Hawaiian, Malagasy (kan Madagascar), Samoan, Tahitian, Chamorro (kan Guam asin ang Northern Mariana Islands), Tetum (kan East Timor) asin Paiwan (kan Taiwan) nin huli ta tataramon na Austronesyo man ini.

 Panginot na ekspresyon 
An Ilokano nagpapahiling nin T-V distinksyon.
 Bikol Sentral  Ilokano Iyo  Wen Dae                    Saan
Haan (barayti) Kumusta ka?
Kumust kamo?   (Igwang galang asin pandakulan) Kumustaka?
Kumustakayo?  (Igwang galang asin pandakulan) Marhayong aldaw               Naimbag nga aldaw.
Naimbag nga aldawyo. (Igwang galang asin pandakulan) Marhay na aga           Naimbag a bigatmo.
Naimbag a bigatyo. (Igwang galang asin pandakulan) Marhay na hapon         Naimbag a malemmo.
Naimbag a malemyo. (Igwang galang asin pandakulan) Marhay na banggi          Naimbag a rabiim.
Naimbag a rabiiyo. (Igwang galang asin pandakulan) Ano an pangaran mo? 
Ano an saimong pangaran?
Anong ngaran mo?    Ania ti naganmo? (madalas kinontrata sa Aniat' nagan mo? o Ana't nagan mo)
Ania ti naganyo? Nasaen an banyo?  Ayanna ti banio? Dae ko maintindihan   Saanko a maawatan/matarusan.
Haanko a maawatan/matarusan.

Diak maawatan/matarusan. Padangat taka 
Padangat ko ika
Padaba taka             Ay-ayatenka.
Ipatpategka. Pasensiya na.             Pakawanennak.
Dispensarennak. Dios mabalos.   
Salamaton        Agyamannak apo.
Dios ti agngina.Paaram
Mahale na akoKastan/Kasta pay. (Sagkod giraray)Sige. (Oke. Padagos.)Innakon. (Mahale na) Inkamin. (Mahale na kita) 
Ditakan. (Humalat)Ditakayon. (Humalat (pl.)) 

 Mga bilang 
Naggagamit nin duwang sistemang pamilang an ilokano, an saro katutubó dangan an saro iyo an sa espanyol.

+ Mga bilang 0     ibbong  awan (lit. mayo)  sero, wará, mayó 0.25 (1/4)  pagkapat  kuatro 0.50 (1/2)  kagudua  mitad 1     maysa  uno 2     dua  dos 3     tallo  tres 4     uppat  kuatro 5     lima  singko 6     innem  sais 7     pito  siete 8     walo  otso 9     siam  nuebe 10    sangapulo (lit. sarong grupo nin sampolo)  dies 11    sangapulo ket maysa  onse 20    duapulo  bainte 50    limapulo  singkuenta 100   sangagasut (lit. Sarong grupo nin gatos)  sien, siento 1,000   sangaribo (lit. Sarong grupo nin ribo) || mil
|-
| 10,000  || sangalaksa (lit. Sarong grupo nin sampulong ribo) || dies mil
|-
| 1,000,000  || sangariwriw (lit. Sarong grupo nin sarong milyon) || milion
|-
| 1,000,000,000  || sangabilion (Amerikanong Ingles, bilyon'')  bilion
Toltolan

 Mga panluwas na takod 
 Ethnologue entry for Ilokano 
 Bansa.org Ilokano Dictionary 
 Ilocano.org A project for building an online Ilokano dictionary. Also features Ilokano songs, and a community forum.
 Ilocano: Ti pagsasao ti amianan - Webpage by linguist Dr. Carl R. Galvez Rubino, author of dictionaries on Iloko and Tagalog.
 Iluko.com  popular Ilokano web portal featuring Ilokano songs, Iloko fiction and poetry, Ilokano riddles, and a lively Ilokano forum (Dap-ayan).
 mannurat.com blog of an Ilokano fictionist and poet written in Iloko and featuring original and Iloko fiction and poetry, literary analysis and criticism focused on Ilokano Literature, and literary news about Iloko writing and writers and organization like the GUMIL (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano).
 samtoy.blogspot.com  Yloco Blog maintained by Ilokano writers Raymundo Pascua Addun and Joel Manuel
 Austronesian Basic Vocabulary Database
dadapilan.com  - an Iloko literature portal featuring Iloko works by Ilokano writers and forum for Iloko literary study, criticism and online workshop.

Ilokano