Mami Wata

[[Ladawan:Figure_of_Mammy_Wata_in_Boat,_Nigeria_-_Staatliches_Museum_für_Völkerkunde_München_-_DSC08436.JPG|thumb| An paglaladawan ki Mami Wata gikan sa Nigeria na ipinapahiling sa Museum Five Continents sa Münich, Alemania.]]
An  '''Mami Wata''', '''Mammy Water''', o kapareho kaini sarong [[Magindara|sirena]], espiritu nin tubig, asin/o [[Diyosa (Goddess)|diosa]] sa mga osipon kan mga parte kan [[Aprikang Solnopan|Sulnupan na Aprika]], [[Subangan na Aprika|Sirangan na Aprika]], asin [[Aprikang Habagatan|Sur na Aprika]] . Sa kasaysayan, an mga iskolar nagsusubaybay kan saiyang ginikanan sa mga amay na engkwentro sa pag-ultanan kan mga Europeo asin mga taga-Solnopan na Aprika kan ika-15 siglo, kun saen si Mami Wata nagtalubo gikan sa mga paglaladawan kan mga sirena sa Europa. Si Mami Wata sunod na nag-ayon sa mga katutubong panteon nin mga diyos asin espiritu sa mga parte kan Aprika.

Sa kasaysayan, si Mami Wata pighihiling bilang sarong eksotikong babaeng entidad gikan sa Europa o sa ibang lugar, parati sarong puti na babae na may partikular na interes sa mga bagay na dayuhan sa mga taga-Solnopan na Aprika na ibinubugtak kan saiyang mga parasunod sa saiyang mga santuaryo. Kan kabangaan kan ika-19 siglo, an ikonograpiya ni Mami Wata nagin partikularmenteng naimpluwensiyahan kan sarong imahe kan para-akit nin halas na si Nala Damajanti na naglalakop gikan sa Europa. An snake charmer print na ini dai nahaloy nalampasan an mas naenot na iconography nin sirena ni Mami Wata sa popularidad sa nagkapirang parte kan Aprika.

Dugang pa, an mga imahe [[Mga Hindu|kan Hindu]] gikan sa mga negosyanteng Indian nakaimpluwensya sa mga paglaladawan ki Mami Wata sa nagkapirang lugar. '''Si Papi Wata''', sarong lalaking agom o repleksyon ni Mami Wata na minsan piglaladawan bilang modelo gikan sa Hindu na diyos na [[Hanuman|si Hanuman]], makukua sa nagkapirang tradisyon ni Mami Wata, minsan sa irarom kan impluwensya kan mga imahe kan Hindu.

Si Mami Wata orog na pig-oomaw sa mga parte kan Aprika asin sa diaspora kan Atlantiko asin pigdemonyohan man sa nagkapirang mga komunidad na Aprikanong Kristiyano asin Islamiko sa rehiyon. Si Mami Wata nagluwas sa manlaen-laen na paglaladawan sa media asin sa mga obrang panliteratura.

== Etimolohiya ==
An mga pangaran na ''Mami Wata'', ''Mami Wota'', o ''Mammy Wata'' gikan sa mga pangaran sa tataramon na Ingles ''na mammy'' asin ''tubig'' . An pangaran may relasyon sa tataramon na Krio na ''mami wata'' na nanonongod sa [[Magindara|mga sirena]] sa osipon kan Krio.  An Krio sarong tataramon na kreol na basado sa Ingles na piggagamit sa mga parte kan Solnopan na Aprika.

An elementong ''Mami'' gikan sa Ingles ''na ina'' . Alagad, si Mami Wata mayo nin mga aki o pamilya nin ano man na klase. Siya tipikal na pigrerepresentar na libre sa anuman na klase nin sosyal na mga bogkos asin bilang sarong dayuhan na entidad, asin "mahiwas na pigbibisto sa mga Europeo imbes na sa arin man na Aprikanong etnikong grupo o mga apoon". 

== Pag-uswag ==
An mga iskolar nagsusubaybay kan ginikanan ni Mami Wata sa mga engkwentro sa mga paglaladawan kan mga sirena sa Europa na naheling kan mga taga-Solnopan na Aprika kan mga taon 1400 asin 1500. Siring sa sinumaryo kan iskolar asin parasunod na si Henry John Drewal:
 {{blockquote|Substantial evidence suggests that the concept of Mami Wata has its origins in the first encounters of Africans and Europeans in the fifteenth century. Her first representations were probably derived from European images of mermaids and marine sculptures. As an Afro-Portuguese ivory shows, an African sculptor (probably Sapi, on the coast of Sierra Leone) was commissioned to create a mermaid image for his patrons as early as 1490-1530. And an eighteenth- or nineteenth-century ship’s figurehead now in Ijebu-Ode, Nigeria, is called Mami Wata by its owners.<ref name="DREWAL-2002-198">Drewal 2002: 198.</ref>}}
An ikaduwang bersyon kan sirena gikan sa osipon kan Europa na may duwang ikog posibleng nakaimpluwensya man sa mga paglaladawan ni Mami Wata na lokalisado orog na sa kahadean nin [[Benin]] . An mga iskolar nagsusubaybay kan motibong ini sa impluwensya kan mga paglaladawan kan mga sirena kan mga Portuges. 
[[Ladawan:Mami_Wata_poster.png|thumb| Chromolithograph kan sarong para-akit nin halas, na inspirasyon kan paratugtog na si Maladamatjaute (Nala Damajanti). Inimprenta kan mga taon 1880 kan Adolph Friedlander Company sa Hamburg, an poster nagtao nin sarong komun na imahe ni Mami Wata.]]
Kan mga kabangaan kan dekada 1800, an sarong litograpiya kan para-akit nin halas na si Nala Damajanti gikan sa Europa nagin popular na may koneksyon sa mga imahe sa palibot ni Mami Wata, na posibleng gikan sa Hamburg, Alemania. 

Kan mga taon 1940 sagkod 1950 an mga imahe kan relihiyon na Hindu gikan sa mga negosyante asin pelikula kan India nagpoon na makusog na makaimpluwensya sa mga imahe ni Mami Wata sa partikular na baybayon kan Ghana-Nigeria. Si Drewal nagrekord kan minasunod na istorya gikan sa sarong lalaking Yoruba Mami Wata na deboto na nagtitinda nin mga kopya nin Hindu sa [[Togo]] (an mga notasyon iyo idtong ki Drewal): <ref>{{Cite journal|last=Drewal|first=Henry John|last2=Houlberg|first2=Marilyn|last3=Jewsiewicki|first3=Bogumil|last4=Nunley|first4=John W.|last5=Salmons|first5=Jill|date=2008-06-22|title=Mami Wata: Arts for Water Spirits in Africa and Its Diasporas|url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA179492429&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00019933&p=LitRC&sw=w&userGroupName=anon~c657d768&aty=open-web-entry|journal=African Arts|language=English|volume=41|issue=2|pages=60–84}}</ref>
 {{blockquote|formerly, during the colonial period, we had the pictures [Hindu images], but we didn't know their meaning. People just liked them to put them in their rooms. But then Africans started to study them too - about what is the meaning of these pictures that they are putting lights, candles, and incense there every time. I think they are using the power to collect our money away, or how? So we started to befriend the Indians to know their secret about the pictures. From there the Africans also tried to join some of their societies in India and all over the world to know much about the pictures. Reading some of their books, I could understand what they mean.<ref name="DREWAL-2013-39-37">Drewal 2013: 37.</ref>}}

== Paniniwala kan mga tawo ==
Sa pagsurat gikan sa pagsiyasat na ginibo poon 1965 sagkod 1966 sa Catherine Mills Rehabilitation Center sa Liberia, na kan panahon na idto iyo sana an sentro nin psychiatric sa Liberia, an dating direktor na si Ronald Wintrob nagrekord nin mga pagtubod sa mga indibidwal na nag-oomaw ki Mami Wata sa rehiyon. Si Wintrob nagrekord na "an mga pagtubod sa Mammy Water kapot kan kadaklan na mga taga-Liberia".  Si Wintrob nagrekord na "kinumpirmar na mga sampulong porsyento kan mga pasyenteng lalaki na nangangaipo nin pagbolong sa ospital para sa mga diperensya sa isip, nagbuyagyag nin sarong sistema nin mga delusyon na may relasyon sa pagsasadiri ni Mammy Water". 

Si Wintrob nagsumaryo kan konseptwalisasyon kan Mammy Water sa Liberia kan panahon na idto siring sa minasunod:
 {{blockquote|Mammy Water is believed to be a water spirit of extraordinary power, who is generally described as a beautiful light-skinned woman with very long, light-coloured hair. She is usually conceptualized as a white woman. Sometimes the description stipulates that her lower half resembles a fish, mermaid style. Her hair is thought to be her proudest attribute. People believe that she lives in a mansion under the water, from which she some times ventures on to the shore to comb out her long hair with a golden comb. This comb is thought to be her most valued possession.<ref name="WINTROB-1970-144">Wintrob 1970: 144.</ref>}}
Si Wintrob nagrekord na sa pagtubod kan mga tawo sa Liberian Mammy Water, an siisay man na magkaigwa nin kontak saiya magigin mayaman asin magkakaigwa nin swerte. An saro sa saiyang mga impormante, sarong lalaki gikan sa mga tawong Vai, nagtatao kan minasunod na istorya:
 {{blockquote|If you ever come across Mammy Water sitting down a rock combing her hair, you should yell at her. If you yell while she is combing her hair, she might drop her golden comb. You pick it up and take the golden comb home with you. Mammy Water will come after you for a bit but you must not give her the comb until you have gotten your wish. Even then you should keep on wishing for something more. When you ask her for money you will get rich.<ref name="WINTROB-1970-144-145">Wintrob 1970: 144-145.</ref>}}
[[Ladawan:Golden_Mermaid_on_Prince_Frederick's_Barge_1732.JPG|thumb| Sarong Ingles na paglaladawan kan sarong European Mermaid ni James Richards sa ''Prince Frederick's Barge'', 1732]]
Si Mammy Water parati na pigtutubodan na nagbibisita sa mga tawo sa saindang pagturog sa banggi. Susog sa saro pang impormante, sarong lalaki gikan sa mga tawong Kissi, nagtatao siya nin kayamanan karibay nin sekswal na selibasiya: <ref>{{Cite journal|last=Drewal|first=Henry John|last2=Houlberg|first2=Marilyn|last3=Jewsiewicki|first3=Bogumil|last4=Nunley|first4=John W.|last5=Salmons|first5=Jill|date=2008-06-22|title=Mami Wata: Arts for Water Spirits in Africa and Its Diasporas|url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA179492429&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00019933&p=LitRC&sw=w&userGroupName=anon~c657d768&aty=open-web-entry|journal=African Arts|language=English|volume=41|issue=2|pages=60–84}}</ref>
 {{blockquote|They say Mammy Water sits on top of rocks by the water side. If you see her and she has interest in you, you will see her every now and then. I f she has interest to really help you, to give you money, then you will see her in dreams and you and she will have to make a certain compact. If you are a man, you must not marry any woman. If you keep to this promise, she brings money every time she visits you. Sometimes she will enter the room in the form of a snake, then change herself into a beautiful white woman. They say sex must take place between you. Then you will become wealthy. People will say: 'This man used to be a poor man, now he's wealthy. The only thing is he will never marry. He may have women living in his house but none will ever sleep in his bedroom'.<ref name="WINTROB-1970-145">Wintrob 1970: 145.</ref>}}
Irinekord ni Wintrob na bako ini pirming nangyayari: sa nagkapirang pangyayari an pagtubod kan mga tawo nagdikta na an pakikipag-ulay ni Mammy Water dai kaipuhan na magin celibate saiya asin pwedeng magkaigwa nin dakulang pamilya. 

Si Mammy Water pwede man magtao nin ekstra-sensory na pagmansay, kabali an paghiling sa ngapit asin an kakayahan na mahiling an dai kayang mahiling kan iba, o orog na an marikas na pagbiyahe. May mga grupo na nagtutubod na si Mammy Water dai nakikipag-olay sa gabos kundi an kakayahan na makipag-olay saiya minana. 

== Papi Wata ==
An segundaryong pag-uswag kan Mami Wata sa nagkapirang tradisyon iyo si Papi Wata, sarong lalaking entidad na asosyado ki Mami Wata. Sa mga parte kan Sulnupan na Aprika, an mga paglaladawan kan mga Hindu ki [[Hanuman]], sarong banal na pigura o diyos na tipikal na piglaladawan na may mga tampok na unggoy, pig-interpretar bilang Papi Wata. 

== Pagdemonyo ==
Si Mami Wata nagin demonyo sa nagkapirang komunidad nin mga Kristiyano asin Muslim sa Aprika. An popularidad kan pigura naglakop poon kan panahon nin kolonya padagos asin sa pag'agi nin panahon an saiyang pagsamba nagin orog na sinkretiko sa mga imahe asin mga kaugalean gikan sa Kristiyanismo na may makusog na impluwensya kan Europa. Kan 2012, si Duwel nagsurat na sa laog kan nakaaging 20 sagkod 30 taon, si Mami Wati nagin "sarong pangenot na target kan sarong lakop asin nagdadakulang hiro relihiyoso na pinangenotan kan mga ebanghelikal (Pentacostal) na mga Kristiyano asin mga pundamentalistang Muslim na nagmamawot na raoton asin demonyohon an mga katutubong pagtubod kan mga Aprikano." Sa mga grupong ini, si Mami Wati nagpapahiling nin "imortalidad, kasalan, asin kondenasyon". 

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Mga panluwas na sumpay ==

* Abarbanel, Stacey Ravel. 2008. " [https://fowler.ucla.edu/wp-content/uploads/2021/05/MamiWata-release.pdf Fowler Museum sa UCLA tanganing ipresentar an Mami Wata: Arte para sa mga Espiritu nin Tubig sa Aprika asin mga Diaspora Kaini] ". Fowler Museum sa UCLA.
* Drewal, Henry John. 2008. [https://staff.washington.edu/ellingsn/Drewal-Mami_Wata-AfAr.2008.41.2.pdf “Preview kan Eksibisyon: Mami Wata: Mga Arte para sa mga Espiritu nin Tubig sa Aprika asin sa mga Diaspora Kaiyan”] . ''Arte sa Aprika'', Tig-init 2008.
* Gesila Uzukwu. 2023. [https://www.youtube.com/watch?v=04SnbesKlkk "Krisis nin Pagtubod: Mga Kristiyanong Aprikano Ngonyan asin Mami-Wata (Inang Tubig) na Espirituwalidad"] . Sentro para sa Kinaban na Katolisismo asin Interkultural na Teolohiya (CWCIT). Unibersidad nin DePaul. YouTube.
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An  Mami Wata, Mammy Water, o kapareho kaini sarong sirena, espiritu nin tubig, asin/o diosa sa mga osipon kan mga parte kan Sulnupan na Aprika, Sirangan na Aprika, asin Sur na Aprika . Sa kasaysayan, an mga iskolar nagsusubaybay kan saiyang ginikanan sa mga amay na engkwentro sa pag-ultanan kan mga Europeo asin mga taga-Solnopan na Aprika kan ika-15 siglo, kun saen si Mami Wata nagtalubo gikan sa mga paglaladawan kan mga sirena sa Europa. Si Mami Wata sunod na nag-ayon sa mga katutubong panteon nin mga diyos asin espiritu sa mga parte kan Aprika.

Sa kasaysayan, si Mami Wata pighihiling bilang sarong eksotikong babaeng entidad gikan sa Europa o sa ibang lugar, parati sarong puti na babae na may partikular na interes sa mga bagay na dayuhan sa mga taga-Solnopan na Aprika na ibinubugtak kan saiyang mga parasunod sa saiyang mga santuaryo. Kan kabangaan kan ika-19 siglo, an ikonograpiya ni Mami Wata nagin partikularmenteng naimpluwensiyahan kan sarong imahe kan para-akit nin halas na si Nala Damajanti na naglalakop gikan sa Europa. An snake charmer print na ini dai nahaloy nalampasan an mas naenot na iconography nin sirena ni Mami Wata sa popularidad sa nagkapirang parte kan Aprika.

Dugang pa, an mga imahe kan Hindu gikan sa mga negosyanteng Indian nakaimpluwensya sa mga paglaladawan ki Mami Wata sa nagkapirang lugar. Si Papi Wata, sarong lalaking agom o repleksyon ni Mami Wata na minsan piglaladawan bilang modelo gikan sa Hindu na diyos na si Hanuman, makukua sa nagkapirang tradisyon ni Mami Wata, minsan sa irarom kan impluwensya kan mga imahe kan Hindu.

Si Mami Wata orog na pig-oomaw sa mga parte kan Aprika asin sa diaspora kan Atlantiko asin pigdemonyohan man sa nagkapirang mga komunidad na Aprikanong Kristiyano asin Islamiko sa rehiyon. Si Mami Wata nagluwas sa manlaen-laen na paglaladawan sa media asin sa mga obrang panliteratura.

 Etimolohiya 
An mga pangaran na Mami Wata, Mami Wota, o Mammy Wata gikan sa mga pangaran sa tataramon na Ingles na mammy asin tubig . An pangaran may relasyon sa tataramon na Krio na mami wata na nanonongod sa mga sirena sa osipon kan Krio.  An Krio sarong tataramon na kreol na basado sa Ingles na piggagamit sa mga parte kan Solnopan na Aprika.

An elementong Mami gikan sa Ingles na ina . Alagad, si Mami Wata mayo nin mga aki o pamilya nin ano man na klase. Siya tipikal na pigrerepresentar na libre sa anuman na klase nin sosyal na mga bogkos asin bilang sarong dayuhan na entidad, asin "mahiwas na pigbibisto sa mga Europeo imbes na sa arin man na Aprikanong etnikong grupo o mga apoon". 

 Pag-uswag 
An mga iskolar nagsusubaybay kan ginikanan ni Mami Wata sa mga engkwentro sa mga paglaladawan kan mga sirena sa Europa na naheling kan mga taga-Solnopan na Aprika kan mga taon 1400 asin 1500. Siring sa sinumaryo kan iskolar asin parasunod na si Henry John Drewal:
 
An ikaduwang bersyon kan sirena gikan sa osipon kan Europa na may duwang ikog posibleng nakaimpluwensya man sa mga paglaladawan ni Mami Wata na lokalisado orog na sa kahadean nin Benin . An mga iskolar nagsusubaybay kan motibong ini sa impluwensya kan mga paglaladawan kan mga sirena kan mga Portuges. 
thumb| Chromolithograph kan sarong para-akit nin halas, na inspirasyon kan paratugtog na si Maladamatjaute (Nala Damajanti). Inimprenta kan mga taon 1880 kan Adolph Friedlander Company sa Hamburg, an poster nagtao nin sarong komun na imahe ni Mami Wata.
Kan mga kabangaan kan dekada 1800, an sarong litograpiya kan para-akit nin halas na si Nala Damajanti gikan sa Europa nagin popular na may koneksyon sa mga imahe sa palibot ni Mami Wata, na posibleng gikan sa Hamburg, Alemania. 

Kan mga taon 1940 sagkod 1950 an mga imahe kan relihiyon na Hindu gikan sa mga negosyante asin pelikula kan India nagpoon na makusog na makaimpluwensya sa mga imahe ni Mami Wata sa partikular na baybayon kan Ghana-Nigeria. Si Drewal nagrekord kan minasunod na istorya gikan sa sarong lalaking Yoruba Mami Wata na deboto na nagtitinda nin mga kopya nin Hindu sa Togo (an mga notasyon iyo idtong ki Drewal): 
 

 Paniniwala kan mga tawo 
Sa pagsurat gikan sa pagsiyasat na ginibo poon 1965 sagkod 1966 sa Catherine Mills Rehabilitation Center sa Liberia, na kan panahon na idto iyo sana an sentro nin psychiatric sa Liberia, an dating direktor na si Ronald Wintrob nagrekord nin mga pagtubod sa mga indibidwal na nag-oomaw ki Mami Wata sa rehiyon. Si Wintrob nagrekord na "an mga pagtubod sa Mammy Water kapot kan kadaklan na mga taga-Liberia".  Si Wintrob nagrekord na "kinumpirmar na mga sampulong porsyento kan mga pasyenteng lalaki na nangangaipo nin pagbolong sa ospital para sa mga diperensya sa isip, nagbuyagyag nin sarong sistema nin mga delusyon na may relasyon sa pagsasadiri ni Mammy Water". 

Si Wintrob nagsumaryo kan konseptwalisasyon kan Mammy Water sa Liberia kan panahon na idto siring sa minasunod:
 
Si Wintrob nagrekord na sa pagtubod kan mga tawo sa Liberian Mammy Water, an siisay man na magkaigwa nin kontak saiya magigin mayaman asin magkakaigwa nin swerte. An saro sa saiyang mga impormante, sarong lalaki gikan sa mga tawong Vai, nagtatao kan minasunod na istorya:
 
thumb| Sarong Ingles na paglaladawan kan sarong European Mermaid ni James Richards sa Prince Frederick's Barge, 1732
Si Mammy Water parati na pigtutubodan na nagbibisita sa mga tawo sa saindang pagturog sa banggi. Susog sa saro pang impormante, sarong lalaki gikan sa mga tawong Kissi, nagtatao siya nin kayamanan karibay nin sekswal na selibasiya: 
 
Irinekord ni Wintrob na bako ini pirming nangyayari: sa nagkapirang pangyayari an pagtubod kan mga tawo nagdikta na an pakikipag-ulay ni Mammy Water dai kaipuhan na magin celibate saiya asin pwedeng magkaigwa nin dakulang pamilya. 

Si Mammy Water pwede man magtao nin ekstra-sensory na pagmansay, kabali an paghiling sa ngapit asin an kakayahan na mahiling an dai kayang mahiling kan iba, o orog na an marikas na pagbiyahe. May mga grupo na nagtutubod na si Mammy Water dai nakikipag-olay sa gabos kundi an kakayahan na makipag-olay saiya minana. 

 Papi Wata 
An segundaryong pag-uswag kan Mami Wata sa nagkapirang tradisyon iyo si Papi Wata, sarong lalaking entidad na asosyado ki Mami Wata. Sa mga parte kan Sulnupan na Aprika, an mga paglaladawan kan mga Hindu ki Hanuman, sarong banal na pigura o diyos na tipikal na piglaladawan na may mga tampok na unggoy, pig-interpretar bilang Papi Wata. 

 Pagdemonyo 
Si Mami Wata nagin demonyo sa nagkapirang komunidad nin mga Kristiyano asin Muslim sa Aprika. An popularidad kan pigura naglakop poon kan panahon nin kolonya padagos asin sa pag'agi nin panahon an saiyang pagsamba nagin orog na sinkretiko sa mga imahe asin mga kaugalean gikan sa Kristiyanismo na may makusog na impluwensya kan Europa. Kan 2012, si Duwel nagsurat na sa laog kan nakaaging 20 sagkod 30 taon, si Mami Wati nagin "sarong pangenot na target kan sarong lakop asin nagdadakulang hiro relihiyoso na pinangenotan kan mga ebanghelikal (Pentacostal) na mga Kristiyano asin mga pundamentalistang Muslim na nagmamawot na raoton asin demonyohon an mga katutubong pagtubod kan mga Aprikano." Sa mga grupong ini, si Mami Wati nagpapahiling nin "imortalidad, kasalan, asin kondenasyon". 

 Toltolan 

 Mga panluwas na sumpay 

 Abarbanel, Stacey Ravel. 2008. " Fowler Museum sa UCLA tanganing ipresentar an Mami Wata: Arte para sa mga Espiritu nin Tubig sa Aprika asin mga Diaspora Kaini ". Fowler Museum sa UCLA.
 Drewal, Henry John. 2008. “Preview kan Eksibisyon: Mami Wata: Mga Arte para sa mga Espiritu nin Tubig sa Aprika asin sa mga Diaspora Kaiyan” . Arte sa Aprika, Tig-init 2008.
 Gesila Uzukwu. 2023. "Krisis nin Pagtubod: Mga Kristiyanong Aprikano Ngonyan asin Mami-Wata (Inang Tubig) na Espirituwalidad" . Sentro para sa Kinaban na Katolisismo asin Interkultural na Teolohiya (CWCIT). Unibersidad nin DePaul. YouTube.
Kategorya:Pages with unreviewed translations