Tataramon na Cuyonon
{{Infobox tataramon 
|name=Cuyonon
|nativename=
|states=[[Filipinas]]
|region=baybayon kan [[Palawan]], [[mga isla nin Cuyo]] na natatangâ sa Palawan, asin [[Panay]]
|speakers={{sigfig|123,000|2}}
|date=1990 sensus
|ref = e18
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Filipino|Filipino]] 
|fam4=[[Mga tataramon na Katahawan na Filipino|Katahawan na Filipino]]
|fam5=[[Mga tataramon na Bisaya|Bisayá]]
|fam6=[[mga tataramon na Sulnopan na Bisaya|Sulnopan na Bisaya]]
|fam7=Kuyano
|iso3=cyo
|glotto=cuyo1237
|glottorefname=Cuyonon
}}

An '''Cuyonon''' saróng [[panrehiyon na tataramon|rehiyunal]] na [[Mga tataramon na Bisaya|tataramon na Bisaya]] na tinataram sa baybayon kan [[Palawan]], asin sa [[mga isla nin Cuyo]] sa [[Filipinas]].<ref name="ptc">[http://palawan.ws/index.php/About-Palawan/Palawan-Culture.html Palawan Tourism Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129174446/http://palawan.ws/index.php/About-Palawan/Palawan-Culture.html |date=2009-01-29 }}. Accessed August 28, 2008.</ref> An Cuyonon an [[lingua franca]] (tataramon na piggagamit sa pakikikomunika) kan provincia nin Palawan hanggan mabilis na uminabot an mga migrante na gikan sa Rehiyon [[Rehiyon IV-A|Sur na Tagalog]]. 43% kan total na population kan Palawan kan kasagsagan kan 1980s piggagamit an Cuyonon bilan saindang tataramon. Kalaunan sa pan'adal na pigsagibo, buminabá an numero kan mga parataram ta tibaad sa paglangkaw kan mga parataram nin [[tataramon na Tagalog]]  na imigrante gikan sa Luzon. 

Pigklasipikar an tataramon na Cuyonon kan Summer Institute of Linguistics bilan parte o maibahan sa Katahawan na Filipino, Sulnopan na Bisaya, sub-grupong Kuyan. An pinakadakol nin parataram nakaistar sa mga grupo nin mga isla nin Cuyo, na kun saen natatangâ ining mahihiling sa Norteng Palawan asin isla nin Panay.

==Simpleng mga pambati==
*Marhay na Hapon - Mayad nga apon
*Marhay na banggi - Mayad nga gabi
*Kumusta ká? - Kumusta kaw?
*Marhay man/Maray man, ika? - Mayad da, ay ikaw?
*Marhay man, sa grasya kan kagurangnan - Kaloy' Dios mayad da.
*Dios Mabalos - Salamat
*Sain ka maduman? - Adin kaw mapakon?
*Anong piggigibo mo? - Anono imong ingbuwoat?
*Mayo man. - Ara ra.
*Dagos kamo. - Dayon kamo.
*Haloy takang dae nahiling. - Mabway kita reng ara agkita.

==Komun na ekspresiyon==

{|class="wikitable" style="font-size:95%;"
|- style="background:#efefef;"
! width="150" | Cuyonon !! width="150" | Kinaray-a !! width="150" | Tagalog !! width="150" | Katahawan na Bikol
|-
| Mayad nga temprano || Mayad nga aga || Magandáng umaga || Mar(h)ay na aga
|-
| Mayad nga ugtong adlaw || Mayad nga adlawon || Magandáng tanghalì || Mar(h)ay na udto
|-
| Mayad nga apon || Mayad nga hapon || Magandáng hapon || Mar(h)ay na hapon
|-
| Mayad nga sirem || Mayad nga sirum || Magandáng takipsilim || Mar(h)ay na banggi
|-
| Mayad nga gabi || Mayad nga gabi-i || Magandáng gabí || Mar(h)ay na banggi
|-
| Mayad nga adlaw || Mayad nga adlaw || Magandáng araw || Mar(h)ay na aldaw
|-
| Aruman || Sarum-an || Bukas || Sa-ága
|-
| Dominggo || Domingo || Linggo || Dominggo
|-
| Bulan || Bulan || Buwán || Bulan
|-
| Dagon || Tuig || Taón || Taon
|-
| Matamang salamat || (Duro/Raku) nga salamat || Maraming salamat || Diyos Mabalos
|-
| Ing gegegman ta kaw || Guinhigugma ta ikaw || Mahal kitá || Padangat taka, Padaba taka
|-
| Ing etekan ako kanimo || Ga-ugot takun kanimo || Naiinís akó sa iyo || Nasusuyá ako saimo
|-
| Een|| Huod || Oo || Iyo
|-
| Beken/Indi || Indi/Bukon || Hindî || Dai
|-
| Amos || Dali ron || Tara na || (Madya, Mari, Mos) na
|-
| Maderep || Mapisan || Masipag || Mahigos, Maurop
|-
| Maambeng || Masadya || Masayá || Maugma
|-
| Masabor || Manamit || Masaráp || Masiram
|-
| Mabaskeg || Mabaskog || Malakás || Makusog
|-
| Ambog || Hambog || Mayabang || Hambogon
|-
| Kabos || Mango || Bobo || Bobo, Patal, Palpal
|-
| Engey || Buang/Buangit || Baliw || Bua, Kapay, Ribong
|-
| Bengel || Bungol || Bingí || Bungog
|-
| Maiseg || Maisog || Matapang || Maisog
|-
| Maluyo || Mahinay || Mabagal || Maluway
|-
| Tekagan/Biga-il || Biga-un/Bigatlan || Malandî || Gìtil, Durat
|-
| Yawâ || Yawa || Masama || Maraot
|-
| Buring || Higku/Buring || Dumi || Atî
|-
| Makurî || Mabudlay/Malisud || Mahirap || Masakit, Dipisil
|-
| Adlek || Hadluk || Takót || Takót
|-
| Lalaki || Lalaki || Lalaki || Lalaki
|-
| Babai' || Babayi || Babae || Babayi
|-
| Manong || Manong || Kuya || Kuya, Manoy
|-
| Manang || Manang || Ate || Ate, Manay
|-
| Matinlo kaw || Gwapa kaw || Maganda ka || Magayon ka
|-
| Gwapo kaw || Gwapo kaw || Pogi ka || Guwapo ka
|-
| Lebaan kaw || Ma-alwan kaw || Mabait ka || Mabuot ka
|-
| Pag-amblig || Halong/Mag-amlig || Magingat ka ||  Mag-ingat ka
|-
| Karawat || Sipal || Laro || Kawat
|-
| Tyo' || Ayam || Aso || Ayam, Ido
|-
| Kuti' || Kuti || Pusa || Ikos 
|-
| Ambe || Balabaw || Daga || Kinô
|-
| Palamingko' || Lasga/Guyum || Langgam || Tanga
|-
| Kalag || Kalag || Kaluluwa || Kalag
|- 
| Aso' || Aso || Usok || Asó
|-
| Tubig || Tubig || Tubig || Tubig
|-
| Ugbong || Babaw || Itaas || Itaas
|-
| Idalem || Idalum || Ilalim || Ibaba
|-
| Kwarta || Kwarta || Salapí || Kuwarta, Pirak
|-
| Sensilyo || Sinsilyo || Barya || Sensilyo, Bariya
|-
| Palengke || Mercado/Tienda || Pamilihan || Merkado/Sa(o)dán
|-
|}

==Mga parte kan lawas==

{|class="wikitable" style="font-size:95%;"
|- style="background:#efefef;"
! width="150" | Cuyonon !! width="150" | Kinaray-a !! width="150" | Katahawan na Bikol 
|-
| Ulo || Ulo || Payo
|-
| Mata || Mata || Mata
|-
| Buk || Buhok || Buhok
|-
| Irong || Irong || Dungô
|-
| Talingâ || Talinga || Talinga
|-
| Bibig || Bibig || Ngábil
|-
| Bâbâ || Baba || Ngusò, Ngimot
|-
| Ipën || Unto || Ngipon
|-
| Èyen || Yahun || Pisngi
|-
| Daí || Dahi || Angog
|-
|}

==Mga Toltolan==
{{reflist|2}}

==Mga panluwas na Takod==
*[http://www.cuyonon.org/ Cuyonon Language and Culture Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903181500/http://cuyonon.org/ |date=2009-09-03 }}, cuyonon.org
*[http://www.muturzikin.com/cartesasiesudest/5.htm Linguistic map of the Philippines]
*[http://www.muturzikin.com/cartesasiesudest/imagesasiesudest/5.png Linguistic map of the Philippines]
*[https://imphscience.files.wordpress.com/2013/10/all3.jpg?w=529&h=529f Linguistic map of the Philippines]

{{Mga tataramon na Bisaya}}
{{Mga tataramon na Filipino}}
{{Mga tataramon na Borneo-Filipino}}
{{Mga tataramon kan Filipinas}}

[[Kategorya:Mga tataramon kan Palawan]]
[[Kategorya:Mga tataramon na Bisaya]]

{{austronesian-lang-stub}}
An Cuyonon saróng rehiyunal na tataramon na Bisaya na tinataram sa baybayon kan Palawan, asin sa mga isla nin Cuyo sa Filipinas.Palawan Tourism Council . Accessed August 28, 2008. An Cuyonon an lingua franca (tataramon na piggagamit sa pakikikomunika) kan provincia nin Palawan hanggan mabilis na uminabot an mga migrante na gikan sa Rehiyon Sur na Tagalog. 43% kan total na population kan Palawan kan kasagsagan kan 1980s piggagamit an Cuyonon bilan saindang tataramon. Kalaunan sa pan'adal na pigsagibo, buminabá an numero kan mga parataram ta tibaad sa paglangkaw kan mga parataram nin tataramon na Tagalog  na imigrante gikan sa Luzon. 

Pigklasipikar an tataramon na Cuyonon kan Summer Institute of Linguistics bilan parte o maibahan sa Katahawan na Filipino, Sulnopan na Bisaya, sub-grupong Kuyan. An pinakadakol nin parataram nakaistar sa mga grupo nin mga isla nin Cuyo, na kun saen natatangâ ining mahihiling sa Norteng Palawan asin isla nin Panay.

Simpleng mga pambati
Marhay na Hapon - Mayad nga apon
Marhay na banggi - Mayad nga gabi
Kumusta ká? - Kumusta kaw?
Marhay man/Maray man, ika? - Mayad da, ay ikaw?
Marhay man, sa grasya kan kagurangnan - Kaloy' Dios mayad da.
Dios Mabalos - Salamat
Sain ka maduman? - Adin kaw mapakon?
Anong piggigibo mo? - Anono imong ingbuwoat?
Mayo man. - Ara ra.
Dagos kamo. - Dayon kamo.
Haloy takang dae nahiling. - Mabway kita reng ara agkita.

Komun na ekspresiyon

 Cuyonon  Kinaray-a  Tagalog  Katahawan na Bikol Mayad nga temprano  Mayad nga aga  Magandáng umaga  Mar(h)ay na aga Mayad nga ugtong adlaw  Mayad nga adlawon  Magandáng tanghalì  Mar(h)ay na udto Mayad nga apon  Mayad nga hapon  Magandáng hapon  Mar(h)ay na hapon Mayad nga sirem  Mayad nga sirum  Magandáng takipsilim  Mar(h)ay na banggi Mayad nga gabi  Mayad nga gabi-i  Magandáng gabí  Mar(h)ay na banggi Mayad nga adlaw  Mayad nga adlaw  Magandáng araw  Mar(h)ay na aldaw Aruman  Sarum-an  Bukas  Sa-ága Dominggo  Domingo  Linggo  Dominggo Bulan  Bulan  Buwán  Bulan Dagon  Tuig  Taón  Taon Matamang salamat  (Duro/Raku) nga salamat  Maraming salamat  Diyos Mabalos Ing gegegman ta kaw  Guinhigugma ta ikaw  Mahal kitá  Padangat taka, Padaba taka Ing etekan ako kanimo  Ga-ugot takun kanimo  Naiinís akó sa iyo  Nasusuyá ako saimo Een Huod  Oo  Iyo Beken/Indi  Indi/Bukon  Hindî  Dai Amos  Dali ron  Tara na  (Madya, Mari, Mos) na Maderep  Mapisan  Masipag  Mahigos, Maurop Maambeng  Masadya  Masayá  Maugma Masabor  Manamit  Masaráp  Masiram Mabaskeg  Mabaskog  Malakás  Makusog Ambog  Hambog  Mayabang  Hambogon Kabos  Mango  Bobo  Bobo, Patal, Palpal Engey  Buang/Buangit  Baliw  Bua, Kapay, Ribong Bengel  Bungol  Bingí  Bungog Maiseg  Maisog  Matapang  Maisog Maluyo  Mahinay  Mabagal  Maluway Tekagan/Biga-il  Biga-un/Bigatlan  Malandî  Gìtil, Durat Yawâ  Yawa  Masama  Maraot Buring  Higku/Buring  Dumi  Atî Makurî  Mabudlay/Malisud  Mahirap  Masakit, Dipisil Adlek  Hadluk  Takót  Takót Lalaki  Lalaki  Lalaki  Lalaki Babai'  Babayi  Babae  Babayi Manong  Manong  Kuya  Kuya, Manoy Manang  Manang  Ate  Ate, Manay Matinlo kaw  Gwapa kaw  Maganda ka  Magayon ka Gwapo kaw  Gwapo kaw  Pogi ka  Guwapo ka Lebaan kaw  Ma-alwan kaw  Mabait ka  Mabuot ka Pag-amblig  Halong/Mag-amlig  Magingat ka   Mag-ingat ka Karawat  Sipal  Laro  Kawat Tyo'  Ayam  Aso  Ayam, Ido Kuti'  Kuti  Pusa  Ikos  Ambe  Balabaw  Daga  Kinô Palamingko'  Lasga/Guyum  Langgam  Tanga Kalag  Kalag  Kaluluwa  Kalag Aso'  Aso  Usok  Asó Tubig  Tubig  Tubig  Tubig Ugbong  Babaw  Itaas  Itaas Idalem  Idalum  Ilalim  Ibaba Kwarta  Kwarta  Salapí  Kuwarta, Pirak Sensilyo  Sinsilyo  Barya  Sensilyo, Bariya Palengke  Mercado/Tienda  Pamilihan  Merkado/Sa(o)dán

Mga parte kan lawas

 Cuyonon  Kinaray-a  Katahawan na Bikol  Ulo  Ulo  Payo Mata  Mata  Mata Buk  Buhok  Buhok Irong  Irong  Dungô Talingâ  Talinga  Talinga Bibig  Bibig  Ngábil Bâbâ  Baba  Ngusò, Ngimot Ipën  Unto  Ngipon Èyen  Yahun  Pisngi Daí  Dahi  Angog

Mga Toltolan

Mga panluwas na Takod
Cuyonon Language and Culture Project , cuyonon.org
Linguistic map of the Philippines
Linguistic map of the Philippines
Linguistic map of the Philippines

Kategorya:Mga tataramon kan Palawan
Kategorya:Mga tataramon na Bisaya