Permentasyon
[[Ladawan:Winery with fermentation tanks.jpg|thumb|Mga tangke para sa permentasyon nin arak sa sarong ''winery'']]
An '''permentasyon''' ([[Ingles]]: ''fermentation'') iyo sarong prosesong-kimikal kun sain pigliliwat kan sarong mikro-organismo an [[asukar]] pasiring sa porma nin [[alkohol]] asin [[asido]]—sa kondisyong mayong [[oksiheno]] (Ingles: ''anaerobic condition'').<ref name=":0">[https://www.thoughtco.com/what-is-fermentation-608199 "What is Fermentation? Definition and Example"]. Pighugot kan 2020-03-24.</ref> An mikro-organismo na popular sa prosesong ini iyo an [[yeast]] asin [[bakterya]].

== Uusipon ==
[[Ladawan:Louis Pasteur, foto av Paul Nadar, Crisco edit.jpg|thumb|Louis Pasteur]]
An terminong "''ferment''" hale sa tataramong Latin na "''ferver''e" na may buot-sabihon na "magpa-kalakaga". Natural na proseso an permentasyon. Maski ngani mayo pang hararom na pagkaaram sa prosesong ini—nakakagibo na an mga tawo sa gurang na sibilisasyon nin mga arak, keso, tinapay asin iba pa.

An prosesong ini pigsasabi na pig-oobserbaran na kan mga alkemista kan mga patapos na taon kan ika-14 na siglo, pero harayo ini sa modernong kaaraman kan mga [[siyentista]] ngunyan. An kimikal na proseso kan permentasyon nagin sentro liwat kan imbestigasyon nin mga siyentista sa taong 1600.

Kan taong 1850s asin 1860s, an siyentistang si [[Louis Pasteur]] an nagin pinakaenot na nag-adal kan proseso nin permentasyon.  Pinahiling niya na an proseso pigkakawsa kan mga nabubuhay na [[selula]] (Ingles: ''cells''). Pero dae niya nakua an mga [[ensima]] (Ingles: ''enzyme'') na responsable sa permentasyon gamit an selula kan [[yeast]]. 

Kan taong 1897, an kimikong Aleman na si [[Eduard Buechner]] an nag-eksperimento sa pagkua nin likido sa [[yeast]], asin napag-araman na an likido kayang makagibo nin permentasyon sa solusyon nin asukar. Uli sa saiyang kagibuhan, ini an pigsasabing puon kan [[siyensya]] nin [[biyokimika]] (Ingles: ''biochemisty'') asin an nagtao saiya kan 1907 [[Nobel Prize]] sa kimika.<ref name=":0" />

== Mga klase nin permentasyon ==

=== Permentasyong pang-arak ===
An permentasyong pang-arak iyo an prosesong kimikal na pagliwat sa asukar pasiring sa alkohol asin karbon dioksido uli sa mikro-organismo na yeast sa kondisyong mayong oksiheno. An pinal na produkto iyo an "[[etanol]]".<ref>Arnold, John P (2005). ''Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology''. Cleveland, Ohio: Reprint Edition by BeerBooks. ISBN <bdi>978-0-9662084-1-2</bdi>.</ref> Importante ini sa pag-gibo nin [[serbesa]], arak, asin tinapay.

=== Permentasyong pang-asidong laktiko ===
An permentasyong pang-asidong laktiko iyo an prosesong kimikal kan paggibo nin asidong laktiko. Ini pigkakawsa kan mga maray na bacteria kun sain an pinakaimportante iyo an ''lactobacillus''. Pigpapamarhay kan nasabing mikro-organismo an preserbasyon kan kakanon sa paglaban kaini sa maraot na bakterya. Importante ini sa pag-gibo nin yogurt asin sauerkraut.

== Mga produkto na hale sa permentasyon ==
<gallery>
Ladawan:Lager beer p.jpg|Serbesa
Ladawan:Red Wine Glass.jpg|Arak/ Wine
Ladawan:Sampling finished yogurt.jpg|Yogurt
Ladawan:Cowgirl Creamery Point Reyes - Red Hawk cheese.jpg|Keso
Ladawan:Sauerkraut 2.jpg|Sauerkraut
Ladawan:Baechu-gimchi and kkaldugi.jpg|Kimchi
Ladawan:Breads of Moskovskaya Oblast. img 008.jpg|Tinapay
Ladawan:Korean drink-Soju-01.jpg|Soju
</gallery>

== Hilingon man ==

* [[Yeast]]
* [[Ensima]]
* [[Paggibo nin serbesa]]
* [[Etanol]]
* [[Asidong asetiko]]

==Panluwas na takod==
{{commons category|Fermentation|Permentasyon}}
* [https://web.archive.org/web/20100624074721/http://www.pasteurbrewing.com/articles/works-of-louis-pasteur.html Works of Louis Pasteur] Pasteur Brewing.
* [https://web.archive.org/web/20080917123419/http://www2.ufp.pt/~pedros/bq/respi.htm The chemical logic behind fermentation and respiration]

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Biyokimika]]
An permentasyon (Ingles: fermentation) iyo sarong prosesong-kimikal kun sain pigliliwat kan sarong mikro-organismo an asukar pasiring sa porma nin alkohol asin asido—sa kondisyong mayong oksiheno (Ingles: anaerobic condition)."What is Fermentation? Definition and Example". Pighugot kan 2020-03-24. An mikro-organismo na popular sa prosesong ini iyo an yeast asin bakterya.

 Uusipon 
thumb|Louis Pasteur
An terminong "ferment" hale sa tataramong Latin na "fervere" na may buot-sabihon na "magpa-kalakaga". Natural na proseso an permentasyon. Maski ngani mayo pang hararom na pagkaaram sa prosesong ini—nakakagibo na an mga tawo sa gurang na sibilisasyon nin mga arak, keso, tinapay asin iba pa.

An prosesong ini pigsasabi na pig-oobserbaran na kan mga alkemista kan mga patapos na taon kan ika-14 na siglo, pero harayo ini sa modernong kaaraman kan mga siyentista ngunyan. An kimikal na proseso kan permentasyon nagin sentro liwat kan imbestigasyon nin mga siyentista sa taong 1600.

Kan taong 1850s asin 1860s, an siyentistang si Louis Pasteur an nagin pinakaenot na nag-adal kan proseso nin permentasyon.  Pinahiling niya na an proseso pigkakawsa kan mga nabubuhay na selula (Ingles: cells). Pero dae niya nakua an mga ensima (Ingles: enzyme) na responsable sa permentasyon gamit an selula kan yeast. 

Kan taong 1897, an kimikong Aleman na si Eduard Buechner an nag-eksperimento sa pagkua nin likido sa yeast, asin napag-araman na an likido kayang makagibo nin permentasyon sa solusyon nin asukar. Uli sa saiyang kagibuhan, ini an pigsasabing puon kan siyensya nin biyokimika (Ingles: biochemisty) asin an nagtao saiya kan 1907 Nobel Prize sa kimika.

 Mga klase nin permentasyon 

 Permentasyong pang-arak 
An permentasyong pang-arak iyo an prosesong kimikal na pagliwat sa asukar pasiring sa alkohol asin karbon dioksido uli sa mikro-organismo na yeast sa kondisyong mayong oksiheno. An pinal na produkto iyo an "etanol".Arnold, John P (2005). Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. Cleveland, Ohio: Reprint Edition by BeerBooks. ISBN 978-0-9662084-1-2. Importante ini sa pag-gibo nin serbesa, arak, asin tinapay.

 Permentasyong pang-asidong laktiko 
An permentasyong pang-asidong laktiko iyo an prosesong kimikal kan paggibo nin asidong laktiko. Ini pigkakawsa kan mga maray na bacteria kun sain an pinakaimportante iyo an lactobacillus. Pigpapamarhay kan nasabing mikro-organismo an preserbasyon kan kakanon sa paglaban kaini sa maraot na bakterya. Importante ini sa pag-gibo nin yogurt asin sauerkraut.

 Mga produkto na hale sa permentasyon 

 Hilingon man 

 Yeast
 Ensima
 Paggibo nin serbesa
 Etanol
 Asidong asetiko

Panluwas na takod

 Works of Louis Pasteur Pasteur Brewing.
 The chemical logic behind fermentation and respiration

 Toltolan 

Kategorya:Biyokimika