Lingam
[[Ladawan:Aikya Linga in Varanasi.jpg|thumb|Tradisyunal na pagdulot nin mga burak sa atubangan kan Lingam, sa [[Varanasi]] (India).]]
An '''lingam''' ([[Sanskrito]]: लिङ्ग lit. "tanda, simbolo o marka"), kun minsan inaapod na '''linga''' o '''Shiva linga''', iyo an sarong abstract o ''aniconic'' na representasyon kan dios na Hindu na si [[Shiva]] sa [[Shaivismo]].  Iyan an tipikong pangenot na ''murti'' o ladawan na sinasamba sa mga templong Hindu na idinusay ki Shiva, na yaon man sa mas sadit na mga altar, o komo may sadiring natural na mga bagay.<ref name="Fowler">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C|title=Hinduism: beliefs and practices|last=Fowler|first=Jeaneane|date=1997|publisher=Sussex Acad. Press|isbn=9781898723608|location=Brighton [u.a.]|pages=42–43}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Parati ini narepresentar sa laog nin sarong plataporma na korteng disc, an ''[[yoni]]'' - an sukol kaini sa pambabaeng kabaing, na binibilog nin lapnad na elemento, patindog kun ibabaing sa patindog na lingam, asin sinadya tanganing matawan nin mabubulosan an likidong mga dulot para sa koleksyon.<ref name="Britannica" /><ref>{{Cite book|url=https://www.himalayanacademy.com/media/books/dancing-with-siva/web/glossary_c.html|title=Dancing with Siva|year=1999|isbn=9780945497943|location=USA}}</ref><ref name="dasgupta107">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bHytBAAAQBAJ&pg=PA107|title=Cultural Encyclopedia of the Penis|last=Rohit Dasgupta|date=26 September 2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780759123144|editor-last=Michael Kimmel|page=107|editor-last2=Christine Milrod|editor-last3=Amanda Kennedy}}</ref>  Kapag magkaiba, sinda nagsisimbolo sa pagkaburunyog nin mikrosmos asin macrososmos, sa daing sagkod na diyosnon na proseso nin paglalang asin pagkabuhay liwat, asin sa pagsasaro kan babae asin kan lalaki na nag - eeksister liwat sa bilog na pagkabuhay.<ref name="Beltzp204" /><ref name="lochtefeld784">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA784|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 2|last=James G. Lochtefeld|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-8239-3180-4|page=784}}</ref>

An orihinal na kahulogan kan lingam bilang "tanda" ginagamit sa Shvetashvatara Upanishad, na nagsasabi "Shiva, an Kaharohalangkaweng Kagurangnan, mayo nin liūga," liuga (Sanskrit:  ⁇  IAST: liūga) na an boot sabihon siya transendental, lihis pa sa ano man na karakteristiko asin, espisipiko, an tanda nin tawuha. An lingam iyo pigtatratar bilang may "paluwas na simbolo" kan daing-pormang Realidad," an simbolo nin pagremorasyon kan 'primordial na bagay' (Prakrti) na may "purong agimadmad' (Purusha) sa transendental na konteksto.

An metapolohikal na malinalang na prinsipyo kan lingam-yoni, iyo an pagsasaro kan pambabae asin kan panlalaki, an daing sagkod kosmolohikal na proseso nin paglalang iyo ilinaladawan man sa pilosopiyang Intsik na Yin asin Yang, kun saen an etymological asin semantikong Yin nagrerepresentar sa pambabae, kabanga kan kasararong agimadmad asin an Yang nagrerepresentar sa lalaki, an saro pang kabanga, kapag magkaburunyog iyo nagsisimbolo kan kabilugan o pagkasararo kan agimadmad sa paglalang.<ref name="yinyang09">{{Cite book|url=https://www.pdcnet.org/jphilnepal/content/jphilnepal_2009_0004_0008_0020_0026|title=Journal of Philosophy: A Cross-Disciplinary Inquiry|last=Zijiang Ding|first=John|publisher=Society for Philosophy and Literary Studies of Nepal|year=2009|volume=4|pages=20–26|chapter=Indian Yoni-Linga and Chinese Yin-Yang|doi=10.5840/jphilnepal2009483|issue=8}}</ref><ref name="yinyang09" />  An lingam inimbento bako sana bilang simbolo nin pagprodusir asin pagraot na kapangyarihan, partikularmente sa mga gibong esoterikong Kaula asin Tantra, siring man kan mga tradisyon nin Shaivismo asin Shaktismo sa Hinduismo.

An "Lingam" manonompongan sa mga tekstong Sanskrit, arog baga kan Shvetashvatara Upanishad, Samkhya, Vaisheshika asin iba pang teksto na may kahulogan na "ebidensya, patotoo" nin Dios asin kan pag - eksister nin Dios o an pag - eksister nin daing porma na Brahman.<ref name="ajai16">{{Cite journal|title=Stewards of Creation Covenant: Hinduism and the Environment|last=Mansingh|first=Ajai|journal=Caribbean Quarterly|year=2016|volume=41|issue=1|publisher=A Journal of Caribbean Culture|page=62|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00086495.1995.11672075|doi=10.1080/00086495.1995.11672075}}</ref> An ikonograpiya kan lingam na yaon sa mga arkeolohikong lugar kan subkontinente nin India asin sur- subangan na Asya an simpleng mga cylinder na ibinugtak sa laog nin sarong yoni; an mukhalinga na nakapalibot na mga harigi na may mga inukit na arog kan saro o labi pang mukha (lalawgon); asin anatomikal na mga representasyon nin sarong phallus arog kan sa Gudimallam. Sa mga tradisyon kan Shaiva, an lingam ibinibilang na sarong porma nin espiritwal na ladawan.<ref name="lochtefeld390">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 1|last=James G. Lochtefeld|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-8239-3179-8|page=390}}</ref>

== Paglaladawan ==

An ginikanan asin interpretasyon kan lingam iyo an tema kan sarong masakit na debate.

An katagang ''lingam'' iyo parati an pinahalipot kan ''Shivalingga'' asin iyo an la'tog, halangkaw na bagay na nagsisimbolo kan ''phallus'' ([[putoy]]) o organong pangreproduksyon ni ''Batara Shiva''. An bagay na ini iyo an simbolo kan pertilidad.<ref name="zimmer">[[Heinrich Zimmer]] y [[Joseph Campbell]]: [http://books.google.com/books?id=PTfNMQP81nAC&pg=PA127&dq=lingam&hl=en&ei=kCbjTNG0O4jCnAe_1ImLDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CFkQ6AEwCTge#v=onepage&q=lingam&f=false ''Myths and symbols in Indian art and civilization''], 127.</ref><ref name="Wendy Doniger">Wendy DONIGER (L. BRYCE BOYER, Ruth M. BOYER y Stephen M. SONNENBURG, eds.): [http://books.google.com/?id=urkQzMCLcE0C&pg=PA81&dq=lingam+popularity ''When a lingam is just a good cigar: psychoanalysis and hindu sexual fantasies''] (‘cuando el lingam es como un buen cigarrillo: sicoanálisis y fantasías sexuales hindúes’). Routledge, 1993. ISBN 978-0-88163-161-6. Consultado el 22 de junio de 2009.</ref>

An lingam iyo parating linaladawan kaiba an [[yoni]] , sarong simbolo kan [[vulva]] asin enerhiyang pambabayi.<ref name="zimmer"/>

An pagkasararo kan duwa nagrerepresentar kan "an dai mababanga na pagkaburunyog sa pagigin duwa kan pagkalalake asin pagkabanal, sarong passive na espasyo asin sarong aktibong oras gikan sa kun saen an gabos na buhay naggikan".<ref name="eva">Eva Rudy JANSEN: ''The book of hindu imagery: gods, manifestations and their meaning'' [1993], págs. 46 y 119. Binkey Kok Publications, 2003. ISBN 90-74597-07-6.</ref>

== Hilingon man ==
* [[Yoni]]

== Toltolan ==
{{reflist|2}}{{Poon}}
An lingam (Sanskrito: लिङ्ग lit. "tanda, simbolo o marka"), kun minsan inaapod na linga o Shiva linga, iyo an sarong abstract o aniconic na representasyon kan dios na Hindu na si Shiva sa Shaivismo.  Iyan an tipikong pangenot na murti o ladawan na sinasamba sa mga templong Hindu na idinusay ki Shiva, na yaon man sa mas sadit na mga altar, o komo may sadiring natural na mga bagay. Parati ini narepresentar sa laog nin sarong plataporma na korteng disc, an yoni - an sukol kaini sa pambabaeng kabaing, na binibilog nin lapnad na elemento, patindog kun ibabaing sa patindog na lingam, asin sinadya tanganing matawan nin mabubulosan an likidong mga dulot para sa koleksyon.  Kapag magkaiba, sinda nagsisimbolo sa pagkaburunyog nin mikrosmos asin macrososmos, sa daing sagkod na diyosnon na proseso nin paglalang asin pagkabuhay liwat, asin sa pagsasaro kan babae asin kan lalaki na nag - eeksister liwat sa bilog na pagkabuhay.

An orihinal na kahulogan kan lingam bilang "tanda" ginagamit sa Shvetashvatara Upanishad, na nagsasabi "Shiva, an Kaharohalangkaweng Kagurangnan, mayo nin liūga," liuga (Sanskrit:  ⁇  IAST: liūga) na an boot sabihon siya transendental, lihis pa sa ano man na karakteristiko asin, espisipiko, an tanda nin tawuha. An lingam iyo pigtatratar bilang may "paluwas na simbolo" kan daing-pormang Realidad," an simbolo nin pagremorasyon kan 'primordial na bagay' (Prakrti) na may "purong agimadmad' (Purusha) sa transendental na konteksto.

An metapolohikal na malinalang na prinsipyo kan lingam-yoni, iyo an pagsasaro kan pambabae asin kan panlalaki, an daing sagkod kosmolohikal na proseso nin paglalang iyo ilinaladawan man sa pilosopiyang Intsik na Yin asin Yang, kun saen an etymological asin semantikong Yin nagrerepresentar sa pambabae, kabanga kan kasararong agimadmad asin an Yang nagrerepresentar sa lalaki, an saro pang kabanga, kapag magkaburunyog iyo nagsisimbolo kan kabilugan o pagkasararo kan agimadmad sa paglalang.  An lingam inimbento bako sana bilang simbolo nin pagprodusir asin pagraot na kapangyarihan, partikularmente sa mga gibong esoterikong Kaula asin Tantra, siring man kan mga tradisyon nin Shaivismo asin Shaktismo sa Hinduismo.

An "Lingam" manonompongan sa mga tekstong Sanskrit, arog baga kan Shvetashvatara Upanishad, Samkhya, Vaisheshika asin iba pang teksto na may kahulogan na "ebidensya, patotoo" nin Dios asin kan pag - eksister nin Dios o an pag - eksister nin daing porma na Brahman. An ikonograpiya kan lingam na yaon sa mga arkeolohikong lugar kan subkontinente nin India asin sur- subangan na Asya an simpleng mga cylinder na ibinugtak sa laog nin sarong yoni; an mukhalinga na nakapalibot na mga harigi na may mga inukit na arog kan saro o labi pang mukha (lalawgon); asin anatomikal na mga representasyon nin sarong phallus arog kan sa Gudimallam. Sa mga tradisyon kan Shaiva, an lingam ibinibilang na sarong porma nin espiritwal na ladawan.

 Paglaladawan 

An ginikanan asin interpretasyon kan lingam iyo an tema kan sarong masakit na debate.

An katagang lingam iyo parati an pinahalipot kan Shivalingga asin iyo an la'tog, halangkaw na bagay na nagsisimbolo kan phallus (putoy) o organong pangreproduksyon ni Batara Shiva. An bagay na ini iyo an simbolo kan pertilidad.Heinrich Zimmer y Joseph Campbell: Myths and symbols in Indian art and civilization, 127.Wendy DONIGER (L. BRYCE BOYER, Ruth M. BOYER y Stephen M. SONNENBURG, eds.): When a lingam is just a good cigar: psychoanalysis and hindu sexual fantasies (‘cuando el lingam es como un buen cigarrillo: sicoanálisis y fantasías sexuales hindúes’). Routledge, 1993. ISBN 978-0-88163-161-6. Consultado el 22 de junio de 2009.

An lingam iyo parating linaladawan kaiba an yoni , sarong simbolo kan vulva asin enerhiyang pambabayi.

An pagkasararo kan duwa nagrerepresentar kan "an dai mababanga na pagkaburunyog sa pagigin duwa kan pagkalalake asin pagkabanal, sarong passive na espasyo asin sarong aktibong oras gikan sa kun saen an gabos na buhay naggikan".Eva Rudy JANSEN: The book of hindu imagery: gods, manifestations and their meaning [1993], págs. 46 y 119. Binkey Kok Publications, 2003. ISBN 90-74597-07-6.

 Hilingon man 
 Yoni

 Toltolan