Selene
[[Ladawan:Clipeus Selene Terme.jpg|thumb|Clipeus Selene Terme.jpg]]
 

Sa suanoy na mitolohiya saka relihiyon kan Greek, si '''Selene''' ({{IPAc-en|s|ɪ|ˈ|l|iː|n|iː}}; {{lang-grc-gre|[[wikt:Σελήνη|Σελήνη]]}} {{IPA-el|selɛ̌ːnɛː|pron}}{{IPA-el|selɛ̌ːnɛː|pron}}{{IPA-el|selɛ̌ːnɛː|pron}} {{respell|seh|LEH|neh}}, ibigsabihon "Bulan")

<ref name=":lsj2">''[[A Greek–English Lexicon]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=selh/nh s.v. σελήνη].</ref> Na ang diyosa asin personipikasyon kan [[Bulan|Bulan.]]  Bisto manbilang '''Mene,''' siya na tradisyonal na aki kan mga [[Titans na Hyperion]] asin[[Theia]], asin tugang kan diyos kan saldang na si  si Helios at ang diyosa ng bukang-liwayway na si [[:en:Eos|Eos]]. Pinapamahalaan niya ang saiyang bulanang karwahe sa panganuron. Kadakol mga nag iilusyon ang iniuugnay sa  sasaiya sa iba't ibang mga alamat, kaiba si [[Zeus, Pan]], saka ang mortal na si [[Endymion.]] Sa post-classical na mga panahon, si Selene pirming napagkakamalan na si Artemis, arog kan saiyang mga tugang na lalaki, si Helios, napagkakamalang si Apollo. Sinda Selene saka Artemis nag sususog man ki Hecate saka ang tulong mga diyosa kan bulan saka buwan, pero si Selene lamang ang itinuturing na personipikasyon ng Buwan mismo.

An katumbas niya sa relihiyon asin mitolohiyang Romano iyo an diyosa na si[[:en:Luna_(goddess)|Luna]]<ref>Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=selene-bio-1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104 s.v. Selene]; Kerényi, [https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/196/mode/2up?view=theater pp. 196–197]; ''[[Oxford Classical Dictionary]]'', s.v. Selene; Hard, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA46 p. 46]; Morford, pp. [https://archive.org/details/classicalmytholo0000morf_8ed/page/64/mode/2up?view=theater 64], [https://archive.org/details/classicalmytholo0000morf_8ed/page/219/mode/2up?view=theater 219–221].</ref>

 

== Etymolohiya asin ginikanan ==

=== Mga Ngaran ===
[[Ladawan:Sarcophagus_Selene_Endymion_Met_47.100.4ab_n03.jpg|wala|thumb|An pag - akto nin sarong Sarcofagus na naglaladawan kan Endymion asin Selene, na ipinaheling paagi sa saiyang karakteristiko bilang mga atributong korona, na nagbibibong tahob (na may atop) asin langitnon na karuwahe, poon ika-19 siglo AD, Romanong Imperyo.<ref>Sorrenti, p. 370.</ref>]]
An ngaran na "Selene" hale sa Griegong nombreng ''selas''(''{{lang|grc|σέλας}}''),na nangangahulogan "liwanag, kaliwanagan, kakinangan".<ref>Athanassakis and Wolkow, [https://books.google.com/books?id=TTo3r8IHy0wC&pg=PA90 p. 90, on lines 1&#x2013;2]; Kerényi, [https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/196/mode/2up?view=theater pp. 196–197]; Keightley, [https://books.google.com/books?id=YhsYAAAAYAAJ&pg=PA56 p. 56].</ref> Sa mga diyalektong[[:en:Doric_Greek|Doric]] asin [[:en:Aeolic_Greek|Aeolic,]] pigsasayod man an saiyang pangaran {{lang|grc|Σελάνα}} (''''Selánna'''') asin{{lang|grc|Σελάννα}}(''Selánna'').<ref name=":lsj">''[[A Greek–English Lexicon]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=selh/nh s.v. σελήνη].</ref>

Si Selene inapod man na <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Mene_(goddess)" rel="mw:ExtLink" title="Mene (goddess)" class="cx-link" data-linkid="1010">Mene</a>..<ref>Hard, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA46 p. 46]; ''[[Oxford Classical Dictionary]]'', s.v. Selene; Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=selene-bio-1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104 s.v. Selene].</ref> An Griegong tataramon na ''mene'', an boot sabihon bulan, asin an lunar na bulan.<ref>Athanassakis and Wolkow, pp. [https://books.google.com/books?id=TTo3r8IHy0wC&pg=PA90 90, on lines 1&#x2013;2], [https://books.google.com/books?id=TTo3r8IHy0wC&pg=PA91 91, on  line 5]; Kerényi, [https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/197/mode/2up?view=theater p. 197]. </ref> An pormang masculinea nin misa (lalaki) iyo man ''mane'' kan bulanan na [[:en:Phrygia|Phrygian]]<nowiki/>god [[Men.]]<ref>''[[Oxford Classical Dictionary]]'', s.v. Selene; Kerényi, [https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/197/mode/2up?view=theater p. 197].</ref> Mga Mene asin mga lalaki pareho nakukua sa[[:en:Proto-Greek|Proto-Hellenic]] ''*méns'' ("bulan"), mismo gikan sa[[:en:Proto-Indo-European|Proto-Indo-European]] (na boot sabihon bulan, an lunar na bulan), na posibleng hale sa gamot na ''*meh1''- ("magsukol"), asin ini katampad kan Ingles na tataramon na "Moon" asin "komunante".<ref>Beekes, p. 945.</ref> An Griegong pilosopo na si Crysippus ininterpretar an Selene asin Men nin siring man, an babaeng may lalaki saka mga aspekto kan iyo man sanang dios.<ref>Obbink 2002, [https://books.google.com/books?id=3xf0DQAAQBAJ&pg=PA200 p. 200].</ref>

Minsan ngani mayong malinaw na pagpapatunay para ki Selene mismo (o siisay man na nag - aasikaso sa saiya) an nadiskobre pero sa Griegong Mycenae, an termino para sa bulanan na 'mga lalaki' nakua sa Linear B spelled bilang {{Lang|gmy|{{script|Linb|𐀕𐀜}}}} (me-no, hale sa pormang {{lang|grc|μηνός}}, ''mēnós'').
<ref>{{cite web|url=http://www.palaeolexicon.com/Word/Show/16804/|website=www.palaeolexicon.com|title=The Linear B word me-no|access-date=April 8, 2023}}</ref>
Siring man ki Helios, poon kan siya mabisto ki Apolo, inaapod na Phoebus ("bight"), Selene, gikan sa pagbisto niya ki Artemis, inapod man na Photobe (pagbilog nin mga babayi).<ref>Morford, [https://archive.org/details/classicalmytholo0000morf_8ed/page/64/mode/2up?view=theater p. 64]; Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=selene-bio-1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104 s.v. Selene].  </ref> Hale man ki Artemis, si Selene kun minsan inaapod na "Cynthia", na boot sabihon "siya kan Bukid nin Cynthia" (an kinamundagan ni Artemis).<ref>Pannen, [https://books.google.com/books?id=37CPbHwqPjwC&pg=PA96 p. 96]. </ref>

=== Pinaghalian ===
Si Selene, kaiba an saiyang tugang na lalaki, an saiyang tugang asin an dios sa langit na si Zeus, saro sa pira sanang Griegong dios nin malinaw na mga tataramon na Proto-Indo - Europeano, minsan ngani sinda kuminampi kan huring bakong-PIE bagong abot sa panpineksion, mantang nagdadanay sa gilid kaiyan an pangenot nindang trabaho, tanganing magin saradit na dios an mayor na mga tawo pinapagdadanay na nasa tamang kamugtakan pasiring sa relihion nin Grecia.[15]

An orihinal na dios nin bulan ibinalik bilang ''*Meh1not'' (na hale dian kinua an 'Maene', Selene's bynam), asin minalataw na iyan sarong lalaking diyos.[16][17] Minsan siring, an Griegong onoot kan dios na ini babae, arog kan maheheling sa saindang lenguahe sa suanoy na punto de vista nin mga Griego manongod sa kinaban. An suanoy na Griegong tataramon igwa nin tolong gematikong gene (masculine, pambabae asin neuter), kaya kun an sarong dios o diosa nagpersonipikar sa bagay o ideya, minana ninda an sekso kan katimbang na nombre; selene, termino sa Griego para ki 'Mo', may kualidad na babae (kun an mga tawo maskulino) man iyan huli ta an pagkadepisador na nagluluwas kaiyan iyo an kaipuhan nin babae.<ref>Hansen 2004, p. [https://archive.org/details/handbookofclassi0000hans/page/26/mode/2up?view=theater 27]</ref> Sa PIEthlome, an Bulan, na sarong pigurang lalaki, hinihiling na nagbibilog nin padis-samaan na pag'isyo sa Saldang, na mayóng babae, asin sa mitolohiyang Griego minimidbid sa pagkalalaki asin tugang ni Selene na si Helis.[19] Minsan siring, minalataw na bakong arog kan Dawn (Eos) asin mga Sun (Helio), an Bulan kadikiton an halaga sa mitolohiyang PIE.[17][20]

== Mga Deskripsiyon ==
[[Ladawan:Statua_di_Selene.jpg|wala|thumb|Estatuwa ni Selene sa puting marmol, ikaduwang kabanga kan ika-19 siglo AD]]
Nakalalabot sa pisikal na itsura asin karakter ni Selene, apuwera kan mga maaplikar mismo sa bulan. Mayo nin sinambit na Selene bilang sarong diyosa sa manungod ki ''[[Iliada|Iliid]]'' o sa ''[[Odisea|Odysey]]'' of [[Homero|Homer]],<ref>Stoll, [https://books.google.com/books?id=UWoBAAAAQAAJ&pg=PA61 p. 61].</ref> mantang an saiyang solong pagsambit sa Teogony ni [[Helios]]" id="mwnw" rel="mw:WikiLink" title="Hesiod">Hesiod iyo an aking babayi kan Hiperion asin Theia, saka tugang niya si Helis asin Eos.[1]<ref>[[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg001.perseus-eng1:371-403 371&#x2013;374].</ref> Alagad, siya an tema kan saro sa ika-tulong Homeric Hymns, na iyo an nagtatao nin minasunod na deskripsyon:

== Mitolohiya ==

=== Diosa kan Bulan ===
[[Ladawan:Diana-selene,_da_originale_ellenistico,_da_porta_s._sebastiano_02.JPG|wala|thumb|Ipinaheling ni Selene na sulot nia an mga bangkay sa saiyang angog asin kapot an karaba sa too niang kamot, mantang an tahob kaini nagbibiklad kan payo.]]
Arog kan tugang niyang si Helios, an diyos na Saldang, na minamaneho sa langit aroaldaw an saiyang karwaheng saldang. Sinasabi man ini ni Selene tanganing magmaneho nin karuwahe paibong sa kalangitan.<ref>Hard, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA46 p. 46]; Keightley; [https://books.google.com/books?id=YhsYAAAAYAAJ&pg=PA54 p. 54]; [[Pindar]], ''Olympian'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D3 3.19–20]; [[Euripides]], ''[[The Suppliants (Euripides)|The Suppliants]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg008.perseus-eng1:990-1008 990&#x2013;994]; [[Theocritus]], [https://www.loebclassics.com/view/theocritus-poems_i-xxx/2015/pb_LCL028.57.xml 2.163&#x2013;166]; [[Ovid]], ''[[Fasti (poem)|Fasti]]'' [https://archive.org/details/ovidsfasti00oviduoft/page/128/mode/2up?view=theater 3.109–110], [https://archive.org/details/ovidsfasti00oviduoft/page/216/mode/2up?view=theater 4.373–374], ''[[Metamorphoses]]'' [https://www.loebclassics.com/view/ovid-metamorphoses/1916/pb_LCL042.75.xml 2.208&#x2013;209]; [[Gaius Valerius Flaccus|Valerius Flaccus]], ''Argonautica'' [https://www.loebclassics.com/view/valerius_flaccus-argonautica/1934/pb_LCL286.275.xml 5.410&#x2013;415]; [[Statius]], [[Thebaid (Latin poem)|''Thebaid'']] [https://www.loebclassics.com/view/statius-thebaid/2004/pb_LCL207.67.xml 1.336&#x2013;341].</ref> Mayo nin sinambit na karwahe si Selene sa arin man ki [[Homero|Homer]] o Hesiod,<ref>Keightley, [https://books.google.com/books?id=YhsYAAAAYAAJ&pg=PA54 p. 54].</ref> alagad an Homeric Hymn to Selene, nagtatao kan minasunod na deskripsiyon:

== Hilingon pa ==
{{Portal|Ancient Greece|Mythology|Religion}}

* Nariribong na dios
* Listahan nin lunar na mga dios
* Diana (mytolohiya) 
* Bitoon asin Pamamaagi

== Mga Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}} 
Sa suanoy na mitolohiya saka relihiyon kan Greek, si Selene (;   , ibigsabihon "Bulan")

A Greek–English Lexicon s.v. σελήνη. Na ang diyosa asin personipikasyon kan Bulan.  Bisto manbilang Mene, siya na tradisyonal na aki kan mga Titans na Hyperion asinTheia, asin tugang kan diyos kan saldang na si  si Helios at ang diyosa ng bukang-liwayway na si Eos. Pinapamahalaan niya ang saiyang bulanang karwahe sa panganuron. Kadakol mga nag iilusyon ang iniuugnay sa  sasaiya sa iba't ibang mga alamat, kaiba si Zeus, Pan, saka ang mortal na si Endymion. Sa post-classical na mga panahon, si Selene pirming napagkakamalan na si Artemis, arog kan saiyang mga tugang na lalaki, si Helios, napagkakamalang si Apollo. Sinda Selene saka Artemis nag sususog man ki Hecate saka ang tulong mga diyosa kan bulan saka buwan, pero si Selene lamang ang itinuturing na personipikasyon ng Buwan mismo.

An katumbas niya sa relihiyon asin mitolohiyang Romano iyo an diyosa na siLunaSmith, s.v. Selene; Kerényi, pp. 196–197; Oxford Classical Dictionary, s.v. Selene; Hard, p. 46; Morford, pp. 64, 219–221.

 

 Etymolohiya asin ginikanan 

 Mga Ngaran 
wala|thumb|An pag - akto nin sarong Sarcofagus na naglaladawan kan Endymion asin Selene, na ipinaheling paagi sa saiyang karakteristiko bilang mga atributong korona, na nagbibibong tahob (na may atop) asin langitnon na karuwahe, poon ika-19 siglo AD, Romanong Imperyo.Sorrenti, p. 370.
An ngaran na "Selene" hale sa Griegong nombreng selas(),na nangangahulogan "liwanag, kaliwanagan, kakinangan".Athanassakis and Wolkow, p. 90, on lines 1–2; Kerényi, pp. 196–197; Keightley, p. 56. Sa mga diyalektongDoric asin Aeolic, pigsasayod man an saiyang pangaran  ('Selánna') asin(Selánna).A Greek–English Lexicon s.v. σελήνη.

Si Selene inapod man na Mene..Hard, p. 46; Oxford Classical Dictionary, s.v. Selene; Smith, s.v. Selene. An Griegong tataramon na mene, an boot sabihon bulan, asin an lunar na bulan.Athanassakis and Wolkow, pp. 90, on lines 1–2, 91, on  line 5; Kerényi, p. 197.  An pormang masculinea nin misa (lalaki) iyo man mane kan bulanan na Phrygiangod Men.Oxford Classical Dictionary, s.v. Selene; Kerényi, p. 197. Mga Mene asin mga lalaki pareho nakukua saProto-Hellenic *méns ("bulan"), mismo gikan saProto-Indo-European (na boot sabihon bulan, an lunar na bulan), na posibleng hale sa gamot na *meh1- ("magsukol"), asin ini katampad kan Ingles na tataramon na "Moon" asin "komunante".Beekes, p. 945. An Griegong pilosopo na si Crysippus ininterpretar an Selene asin Men nin siring man, an babaeng may lalaki saka mga aspekto kan iyo man sanang dios.Obbink 2002, p. 200.

Minsan ngani mayong malinaw na pagpapatunay para ki Selene mismo (o siisay man na nag - aasikaso sa saiya) an nadiskobre pero sa Griegong Mycenae, an termino para sa bulanan na 'mga lalaki' nakua sa Linear B spelled bilang  (me-no, hale sa pormang , mēnós).

Siring man ki Helios, poon kan siya mabisto ki Apolo, inaapod na Phoebus ("bight"), Selene, gikan sa pagbisto niya ki Artemis, inapod man na Photobe (pagbilog nin mga babayi).Morford, p. 64; Smith, s.v. Selene.   Hale man ki Artemis, si Selene kun minsan inaapod na "Cynthia", na boot sabihon "siya kan Bukid nin Cynthia" (an kinamundagan ni Artemis).Pannen, p. 96. 

 Pinaghalian 
Si Selene, kaiba an saiyang tugang na lalaki, an saiyang tugang asin an dios sa langit na si Zeus, saro sa pira sanang Griegong dios nin malinaw na mga tataramon na Proto-Indo - Europeano, minsan ngani sinda kuminampi kan huring bakong-PIE bagong abot sa panpineksion, mantang nagdadanay sa gilid kaiyan an pangenot nindang trabaho, tanganing magin saradit na dios an mayor na mga tawo pinapagdadanay na nasa tamang kamugtakan pasiring sa relihion nin Grecia.[15]

An orihinal na dios nin bulan ibinalik bilang *Meh1not (na hale dian kinua an 'Maene', Selene's bynam), asin minalataw na iyan sarong lalaking diyos.[16][17] Minsan siring, an Griegong onoot kan dios na ini babae, arog kan maheheling sa saindang lenguahe sa suanoy na punto de vista nin mga Griego manongod sa kinaban. An suanoy na Griegong tataramon igwa nin tolong gematikong gene (masculine, pambabae asin neuter), kaya kun an sarong dios o diosa nagpersonipikar sa bagay o ideya, minana ninda an sekso kan katimbang na nombre; selene, termino sa Griego para ki 'Mo', may kualidad na babae (kun an mga tawo maskulino) man iyan huli ta an pagkadepisador na nagluluwas kaiyan iyo an kaipuhan nin babae.Hansen 2004, p. 27 Sa PIEthlome, an Bulan, na sarong pigurang lalaki, hinihiling na nagbibilog nin padis-samaan na pag'isyo sa Saldang, na mayóng babae, asin sa mitolohiyang Griego minimidbid sa pagkalalaki asin tugang ni Selene na si Helis.[19] Minsan siring, minalataw na bakong arog kan Dawn (Eos) asin mga Sun (Helio), an Bulan kadikiton an halaga sa mitolohiyang PIE.[17][20]

 Mga Deskripsiyon 
wala|thumb|Estatuwa ni Selene sa puting marmol, ikaduwang kabanga kan ika-19 siglo AD
Nakalalabot sa pisikal na itsura asin karakter ni Selene, apuwera kan mga maaplikar mismo sa bulan. Mayo nin sinambit na Selene bilang sarong diyosa sa manungod ki Iliid o sa Odysey of Homer,Stoll, p. 61. mantang an saiyang solong pagsambit sa Teogony ni Helios" id="mwnw" rel="mw:WikiLink" title="Hesiod">Hesiod iyo an aking babayi kan Hiperion asin Theia, saka tugang niya si Helis asin Eos.[1]Hesiod, Theogony 371–374. Alagad, siya an tema kan saro sa ika-tulong Homeric Hymns, na iyo an nagtatao nin minasunod na deskripsyon:

 Mitolohiya 

 Diosa kan Bulan 
wala|thumb|Ipinaheling ni Selene na sulot nia an mga bangkay sa saiyang angog asin kapot an karaba sa too niang kamot, mantang an tahob kaini nagbibiklad kan payo.
Arog kan tugang niyang si Helios, an diyos na Saldang, na minamaneho sa langit aroaldaw an saiyang karwaheng saldang. Sinasabi man ini ni Selene tanganing magmaneho nin karuwahe paibong sa kalangitan.Hard, p. 46; Keightley; p. 54; Pindar, Olympian 3.19–20; Euripides, The Suppliants, 990–994; Theocritus, 2.163–166; Ovid, Fasti 3.109–110, 4.373–374, Metamorphoses 2.208–209; Valerius Flaccus, Argonautica 5.410–415; Statius, Thebaid 1.336–341. Mayo nin sinambit na karwahe si Selene sa arin man ki Homer o Hesiod,Keightley, p. 54. alagad an Homeric Hymn to Selene, nagtatao kan minasunod na deskripsiyon:

 Hilingon pa 

 Nariribong na dios
 Listahan nin lunar na mga dios
 Diana (mytolohiya) 
 Bitoon asin Pamamaagi

 Mga Toltolan