Astronomiya
[[Ladawan:Crab_Nebula.jpg|thumb|Higanteng mosaiko kan Hubble sa Crab Nebula, na iyo sarong tada na supernova]]
[[Ladawan:The_Galactic_Centre_and_Bulge_above_the_ESO_3.6-metre_telescope.jpg|thumb|Hitsura kan Milky Way hale sa La Silla Observatory]]
An '''astronomiya''' ([[Ingles]]: ''astronomy'', gikan sa Griego: ἀστρονομία, na literal na nangangahulogan na siyensang nag-aadal sa mga ley kan mga bitoon) iyo an natural na [[siyensya]] na minaadal sa mga selestyal na bagay asin pangyayari. Ginagamit kaini an [[matematika]], [[pisika]], asin [[kimika]] tanganing ipaliwanag an ginikanan asin ebolusyon ninda. Kaiba sa mga bagay na pinagkakainteresan an mga [[planeta]], [[Bulan (astronomiya)|bulan]], [[bitoon]], nebulae, [[galaksiya]], asin [[kometa]]. Kabale sa mahalagang mga pangyayari an supernova radisyon, gamma ray burst, quasar, blazar, pulsar, asin cosmic microwave background radiation. Sa pankagabsan, pinag-aadalan kan astronomiya an gabos na hale sa luwas kan atmospera kan [[Kinaban]]. An [[kosmolohiya]] iyo sarong sanga kan astronomiya na minaadal kan [[uniberso]] sa kabilogan.<ref>Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001). ''Classical Astronomy and the Solar System – Introduction''. p. 1.</ref>

An astronomiya iyo saro sa pinakagurang na natural na siyensya. An suanoy na mga sibilisasyon na nakasurat sa [[uusipon]] iyo naggibo nin metodong mga komento sa langit kun banggi. Kaiba digdi an mga Babilonyo, Griyego, Indyano, Ehipto, Tsino, Maya, asin nagkapirang mga katutubong Amerikano. Kan nakaagi, kaiba sa astronomiya an mga disiplina na arog kan astrometriya, pagbiyaheng selestyal, naoobserbahang astronomiya, asin paggibo nin mga kalendaryo. Sa ngunyan, an propesyonal na astronomiya harus sinasabi na kaparehas kan astropisika.<ref>Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001). ''Classical Astronomy and the Solar System''. pp. 6–9.</ref>

An propesyonal na astronomiya nababanga sa obserbasyonal asin teoretikong mga sanga. An astronomiya kan obserbasyon nakasentro sa pagkaigwa nin impormasyon hale sa mga komento nin astronomikong mga bagay. Dangan inaanalisar an impormasyon na ini na ginagamit an pundamental na mga prinsipyo nin pisika. An astronomiya sa teoretikong mga bagay nakadirekta sa pag-uswag nin kompyuter o analitikal na mga modelo tanganing iladawan an astronomikong mga bagay asin pangyayari. An duwang lantad na ini minakomplemento sa kada saro. An teoretikong astronomiya naghihingoang ipaliwanag an obserbasyonal na mga resulta, sagkod an mga komentong ini iyo ginagamit tanganing patunayan an teoretikong mga resulta.

An astronomiya iyo saro sa pipira sanang mga siyensya na aktibo para sa mga baguhan. Ini urog na totoo para sa pagkadiskobre asin pag-obserbar sa temporaryong mga pangyayari. Nakatabang an mga baguhang astronomo sa dakol na mahalagang pagkadiskobre, arog kan paghanap nin bagong mga kometa.

== Mga panluwas na takod ==
{{commons category|Astronomy|Astronomiya}}
* [http://ned.ipac.caltech.edu/ NASA/IPAC Extragalactic Database (NED)] ([http://ned.ipac.caltech.edu/Library/Distances/ NED-Distances])
* [http://www.astronomy2009.org International Year of Astronomy 2009]
* [http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021070242/http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm |date=2008-10-21 }} gikan sa American Institute of Physics
* [https://web.archive.org/web/20190119030529/http://astronomy.net.nz/ Southern Hemisphere Astronomy]
* [http://www.celestiamotherlode.net/catalog/educational.php/ Celestia Motherlode] Educational site for Astronomical journeys through space
* [http://www.vega.org.uk/video/subseries/16 Kroto, Harry], Astrophysical Chemistry Lecture Series.
* [http://ads.harvard.edu/books/clab/ Core books] and [http://ads.harvard.edu/books/claj/ Core journals] in Astronomy
* [http://www.worldscientific.com/worldscibooks/10.1142/8622 A Journey with Fred Hoyle] by Wickramasinghe, Chandra.
* [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/collection/astro_early!astro_atlas Astronomy books from the History of Science Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170126202749/http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/collection/astro_early!astro_atlas |date=2017-01-26 }} at Linda Hall Library

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Astronomiya]]
thumb|Hitsura kan Milky Way hale sa La Silla Observatory
An astronomiya (Ingles: astronomy, gikan sa Griego: ἀστρονομία, na literal na nangangahulogan na siyensang nag-aadal sa mga ley kan mga bitoon) iyo an natural na siyensya na minaadal sa mga selestyal na bagay asin pangyayari. Ginagamit kaini an matematika, pisika, asin kimika tanganing ipaliwanag an ginikanan asin ebolusyon ninda. Kaiba sa mga bagay na pinagkakainteresan an mga planeta, bulan, bitoon, nebulae, galaksiya, asin kometa. Kabale sa mahalagang mga pangyayari an supernova radisyon, gamma ray burst, quasar, blazar, pulsar, asin cosmic microwave background radiation. Sa pankagabsan, pinag-aadalan kan astronomiya an gabos na hale sa luwas kan atmospera kan Kinaban. An kosmolohiya iyo sarong sanga kan astronomiya na minaadal kan uniberso sa kabilogan.Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001). Classical Astronomy and the Solar System – Introduction. p. 1.

An astronomiya iyo saro sa pinakagurang na natural na siyensya. An suanoy na mga sibilisasyon na nakasurat sa uusipon iyo naggibo nin metodong mga komento sa langit kun banggi. Kaiba digdi an mga Babilonyo, Griyego, Indyano, Ehipto, Tsino, Maya, asin nagkapirang mga katutubong Amerikano. Kan nakaagi, kaiba sa astronomiya an mga disiplina na arog kan astrometriya, pagbiyaheng selestyal, naoobserbahang astronomiya, asin paggibo nin mga kalendaryo. Sa ngunyan, an propesyonal na astronomiya harus sinasabi na kaparehas kan astropisika.Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001). Classical Astronomy and the Solar System. pp. 6–9.

An propesyonal na astronomiya nababanga sa obserbasyonal asin teoretikong mga sanga. An astronomiya kan obserbasyon nakasentro sa pagkaigwa nin impormasyon hale sa mga komento nin astronomikong mga bagay. Dangan inaanalisar an impormasyon na ini na ginagamit an pundamental na mga prinsipyo nin pisika. An astronomiya sa teoretikong mga bagay nakadirekta sa pag-uswag nin kompyuter o analitikal na mga modelo tanganing iladawan an astronomikong mga bagay asin pangyayari. An duwang lantad na ini minakomplemento sa kada saro. An teoretikong astronomiya naghihingoang ipaliwanag an obserbasyonal na mga resulta, sagkod an mga komentong ini iyo ginagamit tanganing patunayan an teoretikong mga resulta.

An astronomiya iyo saro sa pipira sanang mga siyensya na aktibo para sa mga baguhan. Ini urog na totoo para sa pagkadiskobre asin pag-obserbar sa temporaryong mga pangyayari. Nakatabang an mga baguhang astronomo sa dakol na mahalagang pagkadiskobre, arog kan paghanap nin bagong mga kometa.

 Mga panluwas na takod 

 NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) (NED-Distances)
 International Year of Astronomy 2009
 Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology  gikan sa American Institute of Physics
 Southern Hemisphere Astronomy
 Celestia Motherlode Educational site for Astronomical journeys through space
 Kroto, Harry, Astrophysical Chemistry Lecture Series.
 Core books and Core journals in Astronomy
 A Journey with Fred Hoyle by Wickramasinghe, Chandra.
 Astronomy books from the History of Science Collection  at Linda Hall Library

 Toltolan 

Kategorya:Astronomiya