Billie Holiday

{{Infobox person|Parents Clarence Halliday|name=Billie Holiday|image=Portrait of Billie Holiday and Mister, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (LOC, 5020400274, cropped).jpg|caption=Holiday with her dog, Mister {{circa|1947}}|birth_name=Eleanora Fagan|alias=Lady Day|birth_date={{Birth date|1915|4|7}}|birth_place=[[Philadelphia]], [[Pennsylvania]], U.S.|death_date={{Death date and age|1959|7|17|1915|4|7}}|death_place=[[New York City]], U.S.|resting_place=[[Saint Raymond's Cemetery (Bronx)|Saint Raymond's Cemetery]]|spouses={{plainlist|
* {{marriage|Jimmy Monroe|1941|1947|end=div.}}
* {{marriage|Joe Guy|1951|1957|end=div.}}
* {{marriage|Louis McKay|1957}}
}}|occupation=Singer|signature=File:Billie Holiday signature.svg|years_active={{circa|1930}}–1959|module={{Infobox musical artist|embed=yes
 | genre = {{hlist|[[Jazz]]|[[Swing music|swing]]|[[blues]]|[[traditional pop]]}}
 | discography = [[Billie Holiday discography]]
 | label = {{hlist|[[Brunswick Records|Brunswick]]|[[Vocalion Records|Vocalion]]|[[Okeh Records|Okeh]]|[[Bluebird Records|Bluebird]]|[[Commodore Records|Commodore]]|[[Capitol Records|Capitol]]|[[Decca Records|Decca]]|[[Aladdin Records|Aladdin]]|[[Verve Records|Verve]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[MGM Records|MGM]]}}
| website = {{Official URL}}
}}}}Si '''Billie Holiday''' (namundag na '''Eleanora Fagan''' ; Abril 7, 1915 – Hulyo 17, 1959) sarong Amerikanong parakanta nin musikang jazz asin swing . Inapod na " '''Lady Day''' " kan saiyang amigo asin kapadis sa musika, si Lester Young, si Holiday nagtao nin dakulang kontribusyon sa musikang jazz asin pagkanta nin pop . An saiyang estilo nin pagkanta, na makusog na naimpluwensiyahan kan mga instrumentalista nin jazz, nag-inspirar nin sarong bagong paagi nin pagmaniobra kan mga frase asin tempo . Midbid siya sa saiyang pagboses asin kakayahan sa pag-improvise .

Pagkatapos kan sarong maribok na pagkaaki, si Holiday nagpoon na magkanta sa mga nightclub sa Harlem kun saen siya nadangog kan prodyuser na si John Hammond, na nagustuhan an saiyang boses. Nagpirma siya nin kontrata sa pagrekord sa Brunswick kan 1935. An saiyang pakikipagtabangan ki Teddy Wilson nagprodusir kan sikat na " What a Little Moonlight Can Do ", na nagin sarong pamantayan sa jazz . Sa laog kan mga taon 1930 asin 1940, an Holiday nagkaigwa nin mainstream na kapangganahan sa mga tatak arog kan Columbia asin Decca . Kan huring parte kan dekada 1940, alagad, siya nasasakitan sa mga legal na problema asin pag-abuso sa droga. Pakatapos nin halipot na sentensya sa bilanggoan, nagkanta siya nin sarong sold-out na konsyerto sa Carnegie Hall . Siya sarong mapangganang paratugtog sa konsyerto sa bilog na mga taon 1950, na may duwang dugang pang sold-out na mga palabas sa Carnegie Hall. Huli sa personal na mga pakikipaglaban asin sarong naliwat na boses, an saiyang huring mga rekording nagsabat nin magkakalaen na reaksyon, alagad nagin maluyang komersyal na kapangganahan. An saiyang huring album, ''an Lady in Satin'', pinaluwas kan 1958. Si Holiday nagadan huli sa pagkabigo kan puso kan Hulyo 17, 1959, sa edad na 44.

Si Holiday nanggana nin apat na Grammy Awards, gabos ini pagkatapos na magadan, para sa Pinakamarahay na Makasaysayan na Album. Siya pig-indukto sa Grammy Hall of Fame asin sa National Rhythm &amp;amp; Blues Hall of Fame . Kan 2000, siya man pig-indukto sa Rock &amp;amp; Roll Hall of Fame bilang sarong amay na impluwensya; an saindang website nagsasabi na "si Billie Holiday binago an jazz sagkod pa man". Siya nginaranan na saro sa 50 Great Voices kan NPR asin ikaapat sa listahan kan ''Rolling Stone'' kan "200 Greatest Singers of All Time" (2023). <ref>{{Cite magazine|date=2023-01-01|title=The 200 Greatest Singers of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/|access-date=2023-08-19|magazine=Rolling Stone|language=en-US}}</ref> Nagkapirang pelikula manungod sa saiyang buhay an pinaluwas, an pinakahuring ''The United States vs. Billie Holiday'' (2021).

== Buhay asin karera ==

=== 1915–1929: Pagkaaki ===
Si Eleanora Fagan namundag kan Abril 7, 1915, sa [[Philadelphia]] sa mag-agom na Aprikanong Amerikano na daing agom na tin-edyer na si Clarence Halliday asin Sarah Julia "Sadie" Fagan (née Harris). An saiyang ina nagbalyo sa Philadelphia sa edad na 19, pagkatapos na siya pinahale sa harong kan saiyang mga magurang sa Sandtown-Winchester na pagtaraid kan Baltimore, Maryland, huli sa pagbados. Mayo nin suporta gikan sa saiyang mga magurang, nakipag-areglo siya sa saiyang matuang, may agom na tugang na babae sa ina, si Eva Miller, para sa Holiday na mag-istar saiya sa Baltimore. Dai nahaloy pagkatapos na mamundag si Holiday, binayaan kan saiyang ama an saiyang pamilya tanganing mag-adal nin karera bilang sarong paratugtog nin jazz banjo asin paragitara. May mga historyador na nagkontra sa pagka-ama ni Holiday, nin huli ta an kopya kan saiyang sertipiko nin pagkamundag sa mga arkibo kan Baltimore naglista kan saiyang ama bilang "Frank DeViese". An ibang mga historyador ibinibilang ining sarong anomalya, na posibleng isinuksok nin sarong trabahador sa ospital o sa gobyerno. Si DeViese nakaistar sa Philadelphia, asin si Sadie, na kaidto midbid sa saiyang pangaran na Harris, tibaad namidbid siya sa paagi kan saiyang trabaho. Si Harris naagom si Philip Gough kan 1920, <ref>{{Cite web|date=April 2, 2014|title=Billie Holiday Biography|url=https://www.biography.com/musician/billie-holiday|access-date=November 30, 2022|website=Biography|publisher=A&E Television Networks|quote="Sadie married Philip Gough in 1920..."}}</ref> alagad an kasal naghaloy sana nin pirang taon. <ref>{{Cite web|last=Randolph|first=Elizabeth|date=2021-03-22|title=Who Gave Billie Holiday the Nickname Lady Day?|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/gave-billie-holiday-nickname-lady-day.html/|access-date=2024-05-21|website=Showbiz Cheat Sheet|language=en-US}}</ref>
[[Ladawan:Billie_Holiday_1917.jpg|thumb| Holiday, sa edad na duwang taon, kan 1917]]
Si Holiday nagdakula sa Baltimore asin nagkaigwa nin masakit na pagkaaki. An saiyang ina parating nagkukua kan inaapod kaidto na "mga trabaho sa transportasyon", na naglilingkod sa mga riles nin pasahero. Si Holiday pinadakula kan panugangan na babae ni Eva Miller, si Martha Miller, asin nagtios huli sa mga kawaran kan saiyang ina asin sa pag-ataman kan iba sa saiyang enot na dekada nin buhay. An autobiograpiya ni Holiday, ''an Lady Sings the Blues'', na ipinublikar kan 1956, bakong magkakasundo manungod sa mga detalye kan saiyang amay na buhay, alagad kadakol an kinumpirmar ni Stuart Nicholson sa saiyang 1995 na biograpiya kan parakanta. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2024)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>

Si Holiday parateng dai nag-eeskuwela na nagresulta sa pagdara saiya sa korte kan mga hobenes sa edad na siyam. Ipinadara siya sa Harong kan Marahay na Pastor, sarong eskwelahan nin repormang Katoliko para sa mga daragita, kun saen an mga madre ikinulong siya sa sarong kwarto kaiba an sarong gadan na daragita sa bilog na banggi bilang padusa sa salang gawe-gawe. An eksperyensya naka-trauma saiya, asin sa laog nin mga taon siya "nangangaturugan kaini asin nagmamata na nagkukururahaw asin nagkukururahaw". <ref>{{cite magazine|last1=Meares|first1=Hadley|title=Good Morning Heartache: The Life and Blues of Billie Holiday|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/02/billie-holiday-biography-lady-sings-the-blues|magazine=Vanity Fair|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207153954/https://www.vanityfair.com/hollywood/2021/02/billie-holiday-biography-lady-sings-the-blues|archive-date=December 7, 2021|date=February 8, 2021|url-status=live}}</ref> <ref name="book1956">{{Cite book|title=Lady Sings the Blues|last=Holiday|last2=Dufty|date=1956|page=118|quote=They had no more business putting me in that Catholic institution. . . . For years I used to dream about it and wake up hollering and screaming. My God, it's terrible what something like this does to you. It takes years and years to get over it; it haunts you and haunts you.}}</ref> Pakalihis nin siyam na bulan, pinaluwas siya kan Oktubre 3, 1925, sa saiyang ina. Si Sadie nagbukas nin sarong restawran, an East Side Grill, asin an ina asin aking babae nagtatrabaho nin halawig na oras duman. Nagpondo siya sa pag-eskwela sa edad na 11.

Kan Disyembre 24, 1926, si Harris nagpuli tanganing madiskobre an sarong kataed na nagpoprobar na lugoson si Holiday. Mapanggana siyang nakipaglaban, asin siya inaresto. An mga opisyal nagpadara ki Holiday sa Harong kan Marahay na Pastor sa irarom nin protektibong kustodiya bilang sarong testigo kan estado sa kaso nin panglulugos. Si Holiday pinaluwas kan Pebrero 1927, kan siya haros 12 anyos na. Nakakua siya nin trabaho sa paggibo nin mga sugo sa sarong brothel, asin nag-scrub siya nin mga tangga na marmol siring man kan mga salog kan kusina asin banyo kan mga harong sa pagtaraid. Kan panahon na ini, enot niyang nadangog an mga rekord ni Louis Armstrong asin Bessie Smith . Sa partikular, sinitar ni Holiday an " West End Blues " bilang sarong nakakaintriga na impluwensya, na partikularmenteng nagtutukdo sa scat section duet na an clarinet iyo an saiyang paboritong parte. Sa katapusan kan 1928, an ina ni Holiday nagbalyo sa Harlem, New York, na binayaan giraray si Holiday ki Martha Miller. Kan amay na parte kan 1929, si Holiday nag-iba sa saiyang ina sa Harlem. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2024)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Articles with hCards]]
Si Billie Holiday (namundag na Eleanora Fagan ; Abril 7, 1915 – Hulyo 17, 1959) sarong Amerikanong parakanta nin musikang jazz asin swing . Inapod na " Lady Day " kan saiyang amigo asin kapadis sa musika, si Lester Young, si Holiday nagtao nin dakulang kontribusyon sa musikang jazz asin pagkanta nin pop . An saiyang estilo nin pagkanta, na makusog na naimpluwensiyahan kan mga instrumentalista nin jazz, nag-inspirar nin sarong bagong paagi nin pagmaniobra kan mga frase asin tempo . Midbid siya sa saiyang pagboses asin kakayahan sa pag-improvise .

Pagkatapos kan sarong maribok na pagkaaki, si Holiday nagpoon na magkanta sa mga nightclub sa Harlem kun saen siya nadangog kan prodyuser na si John Hammond, na nagustuhan an saiyang boses. Nagpirma siya nin kontrata sa pagrekord sa Brunswick kan 1935. An saiyang pakikipagtabangan ki Teddy Wilson nagprodusir kan sikat na " What a Little Moonlight Can Do ", na nagin sarong pamantayan sa jazz . Sa laog kan mga taon 1930 asin 1940, an Holiday nagkaigwa nin mainstream na kapangganahan sa mga tatak arog kan Columbia asin Decca . Kan huring parte kan dekada 1940, alagad, siya nasasakitan sa mga legal na problema asin pag-abuso sa droga. Pakatapos nin halipot na sentensya sa bilanggoan, nagkanta siya nin sarong sold-out na konsyerto sa Carnegie Hall . Siya sarong mapangganang paratugtog sa konsyerto sa bilog na mga taon 1950, na may duwang dugang pang sold-out na mga palabas sa Carnegie Hall. Huli sa personal na mga pakikipaglaban asin sarong naliwat na boses, an saiyang huring mga rekording nagsabat nin magkakalaen na reaksyon, alagad nagin maluyang komersyal na kapangganahan. An saiyang huring album, an Lady in Satin, pinaluwas kan 1958. Si Holiday nagadan huli sa pagkabigo kan puso kan Hulyo 17, 1959, sa edad na 44.

Si Holiday nanggana nin apat na Grammy Awards, gabos ini pagkatapos na magadan, para sa Pinakamarahay na Makasaysayan na Album. Siya pig-indukto sa Grammy Hall of Fame asin sa National Rhythm &amp; Blues Hall of Fame . Kan 2000, siya man pig-indukto sa Rock &amp; Roll Hall of Fame bilang sarong amay na impluwensya; an saindang website nagsasabi na "si Billie Holiday binago an jazz sagkod pa man". Siya nginaranan na saro sa 50 Great Voices kan NPR asin ikaapat sa listahan kan Rolling Stone kan "200 Greatest Singers of All Time" (2023).  Nagkapirang pelikula manungod sa saiyang buhay an pinaluwas, an pinakahuring The United States vs. Billie Holiday (2021).

 Buhay asin karera 

 1915–1929: Pagkaaki 
Si Eleanora Fagan namundag kan Abril 7, 1915, sa Philadelphia sa mag-agom na Aprikanong Amerikano na daing agom na tin-edyer na si Clarence Halliday asin Sarah Julia "Sadie" Fagan (née Harris). An saiyang ina nagbalyo sa Philadelphia sa edad na 19, pagkatapos na siya pinahale sa harong kan saiyang mga magurang sa Sandtown-Winchester na pagtaraid kan Baltimore, Maryland, huli sa pagbados. Mayo nin suporta gikan sa saiyang mga magurang, nakipag-areglo siya sa saiyang matuang, may agom na tugang na babae sa ina, si Eva Miller, para sa Holiday na mag-istar saiya sa Baltimore. Dai nahaloy pagkatapos na mamundag si Holiday, binayaan kan saiyang ama an saiyang pamilya tanganing mag-adal nin karera bilang sarong paratugtog nin jazz banjo asin paragitara. May mga historyador na nagkontra sa pagka-ama ni Holiday, nin huli ta an kopya kan saiyang sertipiko nin pagkamundag sa mga arkibo kan Baltimore naglista kan saiyang ama bilang "Frank DeViese". An ibang mga historyador ibinibilang ining sarong anomalya, na posibleng isinuksok nin sarong trabahador sa ospital o sa gobyerno. Si DeViese nakaistar sa Philadelphia, asin si Sadie, na kaidto midbid sa saiyang pangaran na Harris, tibaad namidbid siya sa paagi kan saiyang trabaho. Si Harris naagom si Philip Gough kan 1920,  alagad an kasal naghaloy sana nin pirang taon. 
thumb| Holiday, sa edad na duwang taon, kan 1917
Si Holiday nagdakula sa Baltimore asin nagkaigwa nin masakit na pagkaaki. An saiyang ina parating nagkukua kan inaapod kaidto na "mga trabaho sa transportasyon", na naglilingkod sa mga riles nin pasahero. Si Holiday pinadakula kan panugangan na babae ni Eva Miller, si Martha Miller, asin nagtios huli sa mga kawaran kan saiyang ina asin sa pag-ataman kan iba sa saiyang enot na dekada nin buhay. An autobiograpiya ni Holiday, an Lady Sings the Blues, na ipinublikar kan 1956, bakong magkakasundo manungod sa mga detalye kan saiyang amay na buhay, alagad kadakol an kinumpirmar ni Stuart Nicholson sa saiyang 1995 na biograpiya kan parakanta. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2024)">kaipuhan an sitasyon</span> ]

Si Holiday parateng dai nag-eeskuwela na nagresulta sa pagdara saiya sa korte kan mga hobenes sa edad na siyam. Ipinadara siya sa Harong kan Marahay na Pastor, sarong eskwelahan nin repormang Katoliko para sa mga daragita, kun saen an mga madre ikinulong siya sa sarong kwarto kaiba an sarong gadan na daragita sa bilog na banggi bilang padusa sa salang gawe-gawe. An eksperyensya naka-trauma saiya, asin sa laog nin mga taon siya "nangangaturugan kaini asin nagmamata na nagkukururahaw asin nagkukururahaw".   Pakalihis nin siyam na bulan, pinaluwas siya kan Oktubre 3, 1925, sa saiyang ina. Si Sadie nagbukas nin sarong restawran, an East Side Grill, asin an ina asin aking babae nagtatrabaho nin halawig na oras duman. Nagpondo siya sa pag-eskwela sa edad na 11.

Kan Disyembre 24, 1926, si Harris nagpuli tanganing madiskobre an sarong kataed na nagpoprobar na lugoson si Holiday. Mapanggana siyang nakipaglaban, asin siya inaresto. An mga opisyal nagpadara ki Holiday sa Harong kan Marahay na Pastor sa irarom nin protektibong kustodiya bilang sarong testigo kan estado sa kaso nin panglulugos. Si Holiday pinaluwas kan Pebrero 1927, kan siya haros 12 anyos na. Nakakua siya nin trabaho sa paggibo nin mga sugo sa sarong brothel, asin nag-scrub siya nin mga tangga na marmol siring man kan mga salog kan kusina asin banyo kan mga harong sa pagtaraid. Kan panahon na ini, enot niyang nadangog an mga rekord ni Louis Armstrong asin Bessie Smith . Sa partikular, sinitar ni Holiday an " West End Blues " bilang sarong nakakaintriga na impluwensya, na partikularmenteng nagtutukdo sa scat section duet na an clarinet iyo an saiyang paboritong parte. Sa katapusan kan 1928, an ina ni Holiday nagbalyo sa Harlem, New York, na binayaan giraray si Holiday ki Martha Miller. Kan amay na parte kan 1929, si Holiday nag-iba sa saiyang ina sa Harlem. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2024)">kaipuhan an sitasyon</span> ]

 Toltolan 

Kategorya:Articles with hCards