Mama
[[File:Mama'on.jpg|thumb|200px|Mga kasalak sa mama'on]]
[[File:Bunga tamboan na.jpg|thumb|180px|Mga bunga nin bunga na may tambô na]]
[[File:Mamaon na tabako.jpg|thumb|180px|Tabakong mamaon]]
[[File:Buyo dahon.jpg|thumb|180px|Tinitindang dahon buyò]]
An '''mamâ''' siring man '''mamàon''' o '''màmon'''<ref>http://ns.gov.gu/pugua.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815005451/http://ns.gov.gu/pugua.html |date=2014-08-15 }} Iyo man an apod kaini sa Guam. Kinua 01-08-14</ref> iyo an nginungutâ-ngutà na [[bunga]] patos sa dahon [[buyò]] uso sa kahiwasan kan [[Asya]], partikular sa [[Indya]], [[Pakistan]] kun saen ini sinasabing nagpoon, sa [[Burma]], [[Byetnam]] asin sa mga banwa kan [[Sur-subangan na Asya]]. Ini parati sinangkap kan bako sanang tiniripak na pisog kan tinanom na [[bunga]], kundi linalahidan kan pasta nin [[puti]] na iyo an tinubigan na apog resulta kan pagsusulô asin pag'aabó kan [[tabagwang]] o anoman na [[bingkay]], dangan rinamasan pa kan sarong gurot na tabako sa pagtaong dagdag na namit. An paramamà makakapili kan tabako na maharang, mahamis o matàbang. An ramas na ini sinasapâ sa sadiri niyang tagok asin lutab kan paramamà. Sa namit, an ngutaon na ini masarosakrot asin maharohaldat sa dila ta an mga ingredyente may darang kagat sa pagnamit.  An resulta kan pagsapâ mapulang liwoy (upa') na kinukuspâ dawà saen na sana.

An siring na kaugalean sarong talanhok nang gaweng kultural sa mga nasambit na lugar asin ginigibo ini bilang paglingà siring kan pag'inom tsa kan mga Intsik o Hapon asin ini nakakapukaw mate asin rigmat-isip, patin ini man sarong sosyal na praktis sa pag'estimar sa bisita o amigo. Alagad, ining praktis daang ini nadulot sa pagkahelang kan paramamà nin oral cancer, pagpula kan mga ngabil asin pag'itom kan mga [[ngipon nin tawo|ngipon]] asin [[ngaros]]. Sinasabing an mayor na dahelan kan kanser hale sa pisog kan bunga.<ref>http://www.druginfo.adf.org.au/drug-facts/betel-nut Nagkakawsa nin kanser. Kinua 01-08-14 </ref>

An pagmamâ dakul pang katuyohan sa paggibo kaini, siring sa ini ginagamit sa pagbulong ta panlahid sa kulog tulak o kulog payo o panlahid sa mga helang kublit o ginagamit man sa mga seremonya asin  ritwal na relihiyoso. An pagmamâ tinutubod man na maray sa pakikisosyal o pagdudurogan kan babae asin lalake.<ref>http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727134400/http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm |date=2014-07-27 }} Kinua 01-08-14</ref> Tinutubod na mga 600 na milyon katawo, kadaklan kaini sa Asya, an nagmamamâ.

==Mga sangkap sa ma'mon==

An sangkap sa ma'mon iyo an dahon buyo, apog (ginibong abo kan mga [[bingkay]]), piniridasong pisog kan bunga kan tinanom na [[Bunga(tinanom)|Bunga]], asin kinunit na tabako. Alagad, sa ibang lugar sa Asya bako sanang tabako an pandugang igdi kundi sinasalakan man kan inapod na clove, nutmeg, anis, niyog, asukar, santan, mga tagok prutas, o ano pang hamis ngani mapasiram an namit sa pagmama'. An iba man imbes na buyong dahon, an inuusar iyo an dahon kan paminta (Piper methysticum), dahon kan nutmeg (Myristica fragrans) o kan inapod na rubiaceous na tinanom (Mitrogyna speciosa).

==Mga arapodan kaini sa iba-ibang tataramon==

*Hindi ------- beeda
*Tamil ------- vetrrilai/thambulum
*Telugu ------ killi/tambulam
*Malay ------- sireh
*Javanes ----- suruh
*Lao --------- mark (ໝາກ)
*Sri Lanka---- bulath
*Guam -------- mama'on
*Tagalog ----- nga'nga
*Ilokano ----- mama, maman

==Kataytayan nin ladawan==
<gallery>
File:Bà Cả giã trầu-27012009677.jpg|Pagramas kan bunga asin buyo sa Byetnam 
File:Eating Pinang prohibited.jpg|Sarong paskil sa Indonesya: "Bawal an pagmamâ igdi"
Image:Kin Mak.JPG|Thai na mama'on: bunga, buyo, tabako asin iba pang salak
Image:South Indian style Paan, Dakshin Sheraton, Bangalore.jpg|Indyanong Sur na paan
Image:Chocolate_Paan.JPG|Tsukolateng mamaon 
File:Abu'l-Kharid Nur al-Hasan Khan - Betel or Paan Box with Inscription and Floral Scrolls - Walters 53153.jpg|Kaagan mamâ, haleng ika-19ng Siglo Indya
File:Bình vôi (lime container) 6.JPG|Kaagan puti gibo kan Bat Trang ceramic, Byetnam
File:Cold Sweet Paan - International Kolkata Book Fair 2013 2013 - Milan Mela Complex - Kolkata 2013-02-03 4260.JPG|Mahamis na mama pinagyelo, sa Kolkata.
File:Paramama.jpg|Resulta nin pagparamamà 
</gallery>

==Mga panluwas na takod==
* [http://www.wikihow.com/Chew-Betel-Nut-in-Papua-New-Guinea] Pa'no pagsapâ kan mama'on. Kinua 01-08-14 
* [http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727134400/http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm |date=2014-07-27 }} Betel-Chewing in Southeast Asia. Kinua 01-08-14
* [http://edition.cnn.com/2013/11/04/world/asia/myanmar-betel-nut-cancer/]Nothing to smile about: Asia's deadly addiction to betel nuts. Kinua 01-08-14
* [http://www.lasieexotique.com/mag_betel/mag_betel.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223163034/http://www.lasieexotique.com/mag_betel/mag_betel.html |date=2014-12-23 }} Betel Chewing in the Philippines.Kinua 7-04-15.

== Toltolan ==
{{reflist}}


{{poon}}

 
[[Kategorya: Praktis kultural sa Filipinas|mama]]
[[Kategorya: Mga bulong herbal sa Filipinas|mama]]
[[Kategorya: Praktis kultural sa Indya]]
[[Kategorya: Praktis kultural sa Pakistan]]
thumb|180px|Mga bunga nin bunga na may tambô na
thumb|180px|Tabakong mamaon
thumb|180px|Tinitindang dahon buyò
An mamâ siring man mamàon o màmonhttp://ns.gov.gu/pugua.html  Iyo man an apod kaini sa Guam. Kinua 01-08-14 iyo an nginungutâ-ngutà na bunga patos sa dahon buyò uso sa kahiwasan kan Asya, partikular sa Indya, Pakistan kun saen ini sinasabing nagpoon, sa Burma, Byetnam asin sa mga banwa kan Sur-subangan na Asya. Ini parati sinangkap kan bako sanang tiniripak na pisog kan tinanom na bunga, kundi linalahidan kan pasta nin puti na iyo an tinubigan na apog resulta kan pagsusulô asin pag'aabó kan tabagwang o anoman na bingkay, dangan rinamasan pa kan sarong gurot na tabako sa pagtaong dagdag na namit. An paramamà makakapili kan tabako na maharang, mahamis o matàbang. An ramas na ini sinasapâ sa sadiri niyang tagok asin lutab kan paramamà. Sa namit, an ngutaon na ini masarosakrot asin maharohaldat sa dila ta an mga ingredyente may darang kagat sa pagnamit.  An resulta kan pagsapâ mapulang liwoy (upa') na kinukuspâ dawà saen na sana.

An siring na kaugalean sarong talanhok nang gaweng kultural sa mga nasambit na lugar asin ginigibo ini bilang paglingà siring kan pag'inom tsa kan mga Intsik o Hapon asin ini nakakapukaw mate asin rigmat-isip, patin ini man sarong sosyal na praktis sa pag'estimar sa bisita o amigo. Alagad, ining praktis daang ini nadulot sa pagkahelang kan paramamà nin oral cancer, pagpula kan mga ngabil asin pag'itom kan mga ngipon asin ngaros. Sinasabing an mayor na dahelan kan kanser hale sa pisog kan bunga.http://www.druginfo.adf.org.au/drug-facts/betel-nut Nagkakawsa nin kanser. Kinua 01-08-14 

An pagmamâ dakul pang katuyohan sa paggibo kaini, siring sa ini ginagamit sa pagbulong ta panlahid sa kulog tulak o kulog payo o panlahid sa mga helang kublit o ginagamit man sa mga seremonya asin  ritwal na relihiyoso. An pagmamâ tinutubod man na maray sa pakikisosyal o pagdudurogan kan babae asin lalake.http://rooneyarchive.net/lectures/lec_betel_chewing_in_south-east_asia.htm  Kinua 01-08-14 Tinutubod na mga 600 na milyon katawo, kadaklan kaini sa Asya, an nagmamamâ.

Mga sangkap sa ma'mon

An sangkap sa ma'mon iyo an dahon buyo, apog (ginibong abo kan mga bingkay), piniridasong pisog kan bunga kan tinanom na Bunga, asin kinunit na tabako. Alagad, sa ibang lugar sa Asya bako sanang tabako an pandugang igdi kundi sinasalakan man kan inapod na clove, nutmeg, anis, niyog, asukar, santan, mga tagok prutas, o ano pang hamis ngani mapasiram an namit sa pagmama'. An iba man imbes na buyong dahon, an inuusar iyo an dahon kan paminta (Piper methysticum), dahon kan nutmeg (Myristica fragrans) o kan inapod na rubiaceous na tinanom (Mitrogyna speciosa).

Mga arapodan kaini sa iba-ibang tataramon

Hindi ------- beeda
Tamil ------- vetrrilai/thambulum
Telugu ------ killi/tambulam
Malay ------- sireh
Javanes ----- suruh
Lao --------- mark (ໝາກ)
Sri Lanka---- bulath
Guam -------- mama'on
Tagalog ----- nga'nga
Ilokano ----- mama, maman

Kataytayan nin ladawan

Mga panluwas na takod
  Pa'no pagsapâ kan mama'on. Kinua 01-08-14 
   Betel-Chewing in Southeast Asia. Kinua 01-08-14
 Nothing to smile about: Asia's deadly addiction to betel nuts. Kinua 01-08-14
   Betel Chewing in the Philippines.Kinua 7-04-15.

 Toltolan 

 
mama
mama
Kategorya: Praktis kultural sa Indya
Kategorya: Praktis kultural sa Pakistan