Batag
{{Speciesbox
|image = Luxor, Banana Island, Banana Tree, Egypt, Oct 2004.jpg
|image_caption = Batag na nagbubunga na
|image2 = Bananas.jpg
|image2_caption = Mga sinapad na bunga kan batag ([[lakatan]])
|taxon = Musa
|species =
|species2 =
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = [[Species]]
|subdivision = Igwa nin halos 70 klase, hilingon an [[#Species|text]].
|}}
An '''batag''' (''Musa acuminata'', ''Musa balbisiana'') sarong klaseng tinanom na kaiba sa genus na Musa asin iyo man an apod sa bunga kaini. An batag iba-iba an klase asin an bunga manlaenlaen man an hitsura; igwang garo arog lang kan mga moro kasadit (arog kan [[morongdatu]]) o darakula arog kan [[lakatan]] asin kun hinog pwedeng nagkokolor na dulaw, giyaw, lila, pula o berde dawa hinog nang gayo. Ini inaapod na ''herbaceous'' sa Ingles ta an kahawakan kaini nagagadan na oras na nagbunga na. Napoon naman ining magtalubo hale sa mga saha' kaini na natuhaw sa palibot kan saiyang gamot o unod.

==Mga pakinabang==
An batag tubong tinanom sa mga tropikal na klima arog kan sa Sur asin sa [[Sur-subangan na Asya]] asin ta enot nanggayod inataman sa Papua New Guinea. Ngonyan, ini pigkukultibar asin pigpapatubo sa dai mababa sa 107ng nasyon, mayormente huli sa bunga kaini. Totoo, pinapatubo man ini kun minsan huli sa saiyang awat, sa paggibo nin arak, o ta ginigibong pananom na ornamental. An hawak kan batag pwede man durupilon, burugkoson o turusokon ngane gibohon barsa orog na sa baha..

Sa tataramon na Bikol, an bunga kun saro sana, inaapod na sarong ''tonod'', kun tiripon sa pongot inaapod na ''sapad'', kun pirang sapad tarakod sa takogong niya, inaapod nang ''bulig''. An pagguno' sa sarong bulig na batag iyo inaapod na ''mataba' na kan batag'' ta an kahawakan niya mismo an kumbaga pinapalod na ta ini tapos na man an saiyang pamumunga.

==Mga luto sa batag==
An puso kan batag mismo linuluto. Ginugulay ini sa guta pakagirisa. Sinasalak man sa pagluto kan [[kare-kare]]. An burak kan puso na iyo mansana nagin na tonod kan batag, inaalang asin pansalak man sa luto. An apod kaini [[kinsamsay]]. An mismong bungang batag dakul an luto. Ini tinuturon, binabaduya, saka pinapatos sa arinang may hamis asin pinipritos, dangan tinutuhog. An sobrang romon na batag ginigiriris saka dinudurukot sa mapulot na arina saka prinipritos, na an siring na pakaluto inaapod [[binatagan]]. An bunga kan sa'ba binabaak palaba, tinuturusok sa gihoy asin pakapatos sa arina, pinipritos. An apod kan siring na linuto "baduya" o "sinapot". Kun ini dai na baakon asin tuhogon sana saka pritoson na patos nin pahamis, apod kaini "banana cue".

An bunga kaini totoo bako sana naagi sa pagpritos bilang pagkakan. [[Linabonan na batag|Linala'bonan]] man ini asin pwede man ikaag bilang berdura sa mga luto na may sabaw. An batag na [[saba]] an parating panberdura.

An puso kan batag nasirbe man bilang berdura asin sangkap sa [[kare-kare]].

==Iba pang gamit kan tinanom==
An dahon kan batag ginigibong pamatos asin ngani dai magbaraak, linolobloban sa kalayo. An dahon man ginagamit na lampaso sa salog na pampakintab. An kahawakan kaini nakukuan kan binabakbak na barani saka ginigibo man na kaka'gan, pamatos sa mga paninda ngane dai magkarurunot o magkairipit, Kun pinupurutol an kabilogan kan hawak, ginigibong tusokan nin mga burak o tinanom sa pagkaag ornamental na pagayon sa mga pantyong sa Piyestang Kalag. An burak kaini inaalang,  na inaapod nang [[kinsamsay]],  asin ginagamit na pansalak sa [[adobo]] asin sa iba-iba pang mga luto. Sa hawak kan batag, nakakakua man nin mga [[awat]] na pwedeng gibohon tela, lubid, pamatos o hapin, paagi nin pag[[habol]] kaini.

==Iba-ibang klase kan pananom na batag==
An tinanom na batag dakulon klase asin an mga bunga kaini iba-iba an pakadakula, pakakolor asin pakaporma. May halipot may halaba asin may mahamison, may mga turu-tulangon (arog kan bu'tohan). Mga magkapira asin mas popular na klase kan batag: [[bongoran]], [[latondan ]], [[saba]], [[morongdatu]], [[matabya]], [[tumudok]], [[lakatan]], [[lorya]], [[inarnibal]], [[moroda]]. An [[bu'tuhan]] dai man kinakakan an bunga ta tadtad nin torotu'lang, an dahon kaini ginagamit pamatos sa paninda, panlampaso sa salog.

{| class="wikitable" style="float:right; width:18em;"
|-
! colspan=2|10 Mga Nasyon Nangengenot Sa Produksyon nin Batag<br /><small>(sa milyon na tonelada metriko)</small>
|-
| {{IND}}* || style="text-align:right;"| 26.2
|-
| {{PHL}} || style="text-align:right;"| 9.0
|-
|[[File:Flag of China.svg|20px]] [[Tsina]]|| style="text-align:right;"| 8.2
|-
|[[File:Flag of Ecuador.svg|20px]] [[Ecuador]]|| style="text-align:right;"| 7.6
|-
|[[File:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Brasil]]|| style="text-align:right;"| 7.2
|-
| [[File:Flag of India.svg|20px]][[Indya]]|| style="text-align:right;"| 6.3
|-
| {{flagicon|MEX}}[[Mehiko]]*|| style="text-align:right;"| 2.2
|-
|[[File:Flag of Costa Rica.svg|20px]] [[Costa Rica]]|| style="text-align:right;"| 2.1
|-
|[[Image:Flag of Colombia.svg|20px]][[Colombia]] || style="text-align:right;"| 2.0
|-
| [[File:Flag of Thailand.svg|20px]][[Tailandya]] || style="text-align:right;"| 1.5
|-
| '''Total sa Kinaban'''|| style="text-align:right;"| '''95.6'''
|-
|colspan=2| <small>Toltolan: 2009 data, Food and Agriculture Organization of the United Nations<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |access-date=2012-07-16 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |dead-url=yes }}</ref>  *Mga nasyon nagamit kan 2008 FAO na data</small>
|}

== Kataytayan nin mga ladawan ==

<gallery>
Ladawan:Bongoran batag.jpg|Mga sinapad na batag ([[bongoran]])
Ladawan:Sa'bang batag.jpg|Mga sapad kan batag na [[saba]]
Ladawan:S F-E-CAMERON Egypt 2006 feb 01679.JPG|An burak asin puso kan batag
Ladawan:Banana bunch India Tamil word 15.jpg|Mga bulig nin batag
Ladawan:Dahonbatag.jpg|Dahon batag pigtitinda sa syudad nin Naga, [[Filipinas]]
Ladawan:Puso nin batag.jpg|Puso kan batag
File:Bunguran Banana.jpg|Bunguran na batag
File:Bu'tuhan,_batag_na_may_mga_turu-tulang.jpg|Bu'tuhan
</gallery>

==Mga panluwas na takod==
*[http://www.marketmanila.com/archives/saba-or-cooking-bananas Market Manila]
*[http://nutritiondata.self.com/facts/fruits-and-fruit-juices/1846/2 Nutrisyon sa batag]
*[http://www.banana.com/ Mga bagaybagay manongod sa batag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429095205/http://banana.com/ |date=2012-04-29 }}
*[http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=7 The World's Healthiest Foods] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504114356/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=7 |date=2012-05-04 }}

== Mga babasahon ==
* Denham, T., Haberle, S. G., Lentfer, C., Fullagar, R., Field, J., Porch, N., Therin, M., Winsborough B., and Golson, J. Multi-disciplinary Evidence for the Origins of Agriculture from 6950-6440 Cal BP at Kuk Swamp in the Highlands of New Guinea. ''Science'', June 2003 issue.
* {{Cite journal | author=Editors | title=Banana fiber rugs | journal=[[Dwell (magazine)|Dwell]] | year=2006 | volume=6 | issue=7 | page= 44}} Brief mention of banana fiber rugs
* {{Cite journal | author=Leibling, Robert W. and Pepperdine, Donna | title=Natural remedies of Arabia | journal=[[Saudi Aramco World]] | year=2006 | volume=57 | issue=5 | page= 14}} Banana etymology, banana flour.
* Skidmore, T., Smith, P. - ''Modern Latin America'' (5th edition), (2001) New York: [[Oxford University Press]]
* Watson, Andrew. ''Agricultural innovation in the early Islamic world'', New York: [[Cambridge University Press]], 1983.

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{saringsing}}

[[Kategorya:Mga prutas]]
An batag (Musa acuminata, Musa balbisiana) sarong klaseng tinanom na kaiba sa genus na Musa asin iyo man an apod sa bunga kaini. An batag iba-iba an klase asin an bunga manlaenlaen man an hitsura; igwang garo arog lang kan mga moro kasadit (arog kan morongdatu) o darakula arog kan lakatan asin kun hinog pwedeng nagkokolor na dulaw, giyaw, lila, pula o berde dawa hinog nang gayo. Ini inaapod na herbaceous sa Ingles ta an kahawakan kaini nagagadan na oras na nagbunga na. Napoon naman ining magtalubo hale sa mga saha' kaini na natuhaw sa palibot kan saiyang gamot o unod.

Mga pakinabang
An batag tubong tinanom sa mga tropikal na klima arog kan sa Sur asin sa Sur-subangan na Asya asin ta enot nanggayod inataman sa Papua New Guinea. Ngonyan, ini pigkukultibar asin pigpapatubo sa dai mababa sa 107ng nasyon, mayormente huli sa bunga kaini. Totoo, pinapatubo man ini kun minsan huli sa saiyang awat, sa paggibo nin arak, o ta ginigibong pananom na ornamental. An hawak kan batag pwede man durupilon, burugkoson o turusokon ngane gibohon barsa orog na sa baha..

Sa tataramon na Bikol, an bunga kun saro sana, inaapod na sarong tonod, kun tiripon sa pongot inaapod na sapad, kun pirang sapad tarakod sa takogong niya, inaapod nang bulig. An pagguno' sa sarong bulig na batag iyo inaapod na mataba' na kan batag ta an kahawakan niya mismo an kumbaga pinapalod na ta ini tapos na man an saiyang pamumunga.

Mga luto sa batag
An puso kan batag mismo linuluto. Ginugulay ini sa guta pakagirisa. Sinasalak man sa pagluto kan kare-kare. An burak kan puso na iyo mansana nagin na tonod kan batag, inaalang asin pansalak man sa luto. An apod kaini kinsamsay. An mismong bungang batag dakul an luto. Ini tinuturon, binabaduya, saka pinapatos sa arinang may hamis asin pinipritos, dangan tinutuhog. An sobrang romon na batag ginigiriris saka dinudurukot sa mapulot na arina saka prinipritos, na an siring na pakaluto inaapod binatagan. An bunga kan sa'ba binabaak palaba, tinuturusok sa gihoy asin pakapatos sa arina, pinipritos. An apod kan siring na linuto "baduya" o "sinapot". Kun ini dai na baakon asin tuhogon sana saka pritoson na patos nin pahamis, apod kaini "banana cue".

An bunga kaini totoo bako sana naagi sa pagpritos bilang pagkakan. Linala'bonan man ini asin pwede man ikaag bilang berdura sa mga luto na may sabaw. An batag na saba an parating panberdura.

An puso kan batag nasirbe man bilang berdura asin sangkap sa kare-kare.

Iba pang gamit kan tinanom
An dahon kan batag ginigibong pamatos asin ngani dai magbaraak, linolobloban sa kalayo. An dahon man ginagamit na lampaso sa salog na pampakintab. An kahawakan kaini nakukuan kan binabakbak na barani saka ginigibo man na kaka'gan, pamatos sa mga paninda ngane dai magkarurunot o magkairipit, Kun pinupurutol an kabilogan kan hawak, ginigibong tusokan nin mga burak o tinanom sa pagkaag ornamental na pagayon sa mga pantyong sa Piyestang Kalag. An burak kaini inaalang,  na inaapod nang kinsamsay,  asin ginagamit na pansalak sa adobo asin sa iba-iba pang mga luto. Sa hawak kan batag, nakakakua man nin mga awat na pwedeng gibohon tela, lubid, pamatos o hapin, paagi nin paghabol kaini.

Iba-ibang klase kan pananom na batag
An tinanom na batag dakulon klase asin an mga bunga kaini iba-iba an pakadakula, pakakolor asin pakaporma. May halipot may halaba asin may mahamison, may mga turu-tulangon (arog kan bu'tohan). Mga magkapira asin mas popular na klase kan batag: bongoran, latondan , saba, morongdatu, matabya, tumudok, lakatan, lorya, inarnibal, moroda. An bu'tuhan dai man kinakakan an bunga ta tadtad nin torotu'lang, an dahon kaini ginagamit pamatos sa paninda, panlampaso sa salog.

10 Mga Nasyon Nangengenot Sa Produksyon nin Batag(sa milyon na tonelada metriko) *  26.2   9.020px Tsina 8.220px Ecuador 7.620px Brasil 7.2 20pxIndya 6.3 Mehiko* 2.220px Costa Rica 2.120pxColombia  2.0 20pxTailandya  1.5 Total sa Kinaban 95.6 Toltolan: 2009 data, Food and Agriculture Organization of the United Nations  *Mga nasyon nagamit kan 2008 FAO na data

 Kataytayan nin mga ladawan 

Mga panluwas na takod
Market Manila
Nutrisyon sa batag
Mga bagaybagay manongod sa batag 
The World's Healthiest Foods 

 Mga babasahon 
 Denham, T., Haberle, S. G., Lentfer, C., Fullagar, R., Field, J., Porch, N., Therin, M., Winsborough B., and Golson, J. Multi-disciplinary Evidence for the Origins of Agriculture from 6950-6440 Cal BP at Kuk Swamp in the Highlands of New Guinea. Science, June 2003 issue.
  Brief mention of banana fiber rugs
  Banana etymology, banana flour.
 Skidmore, T., Smith, P. - Modern Latin America (5th edition), (2001) New York: Oxford University Press
 Watson, Andrew. Agricultural innovation in the early Islamic world, New York: Cambridge University Press, 1983.

 Toltolan 

Kategorya:Mga prutas