Super Bagyong Yolanda
{{Infobox Hurricane
| Name             = Sobrang kusog na Bagyong Yolanda (Haiyan)
| Year             = 2013
| Basin            = WPac
| Type             = Sobrang kusog na bagyong
| Image location   = Haiyan 2013-11-07 0420Z.jpg
| Alt              = Si Bagyong Yolanda paglaog kan Filipinas kadtong ika-7 nin Nobyembre 2013
| Image name       = Si Bagyong Yolanda paglaog kan Filipinas kadtong ika-7 nin Nobyembre 2013
| Formed           = {{start date|2013|11|03}}
| Dissipated       = {{end date|2013|11|11}}
| 10-min winds     = 125
| 1-min winds      = 170
| Pressure         = 895
| Pressurepost     = Pigtatantya
| Fatalities       = 6,300 kumpirmado<!-- Huwag baguhin ang mga kabuuan hanggang inilabas na ng NDRRMC ang mga ulat nito -->
| Damages          = 2051
| Damagespost      = Pangenot na kabuuan
| Areas            = {{flatlist|
*[[Mikronesya (nasyon)|Mikronesya]]
*[[Filipinas]]
*Sur na [[Republikang Popular kan Tsina|Tsina]]
*[[Biyetnam]]
}}
| Hurricane season = [[Panahon nin bagyo sa norteng-sulnupan na Pasipiko kan 2013]]
}}

An '''Super Bagyong Yolanda''' (Pagtatalagang pankinaban: '''Bagyong Haiyan''', Kategoriyang pangaran na: Pambabaye) sarong makusog na bagyong nanalasa sa katahawan kan [[Filipinas]] kadtong Nobyembre 2013. An Haiyan sa [[tataramon na Intsik]] (海燕), boot sabihon ''petrel''. Ini an saro sa pinakamakusog na bagyong naitala sa kinaban,<ref name="cnn" /><ref name="independent" /> asin an panduwang makusugon na bagyong naitalang nagtama sa Filipinas, na tuminigbak sa dae bababa sa 3,976 katawo.<ref>http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1125/NDRRMC%20Update%20-%20Sitrep%20No%2025%20re%20Typhoon%20Yolanda.pdf</ref>

Nagkawsa nin halawig na pagkaraot an bagyo sa [[Filipinas]], lalo na sa [[Isla kan Samar]] asin [[Leyte]], kun saen pigtatantya kan gobernador na dae bababa sa 10,000 katawo an natigbak sa syudad pa lang kan [[Syudad nin Tacloban|Tacloban]] alagad sa opisyal na report kan gobyerno 6,300 an nagkagaradan.<ref>{{cite web | url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/11/10/typhoon-haiyan-philippines-vietnam/3488431/ | title=Horror stories as 10,000 feared dead in Typhoon Haiyan | publisher=''[[USA Today]]'' | date=November 11, 2013 | accessdate=November 11, 2013 | author=Sunshine Lichauco de Leon and Calum MacLeod}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.asianewsnet.net/news-55933.html | title=More bodies turning up in Tacloban | publisher=[[Asia News Network]] | work=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=January 9, 2014 | accessdate=January 21, 2014 | author=Joey Gabieta | url-status=usurped | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140125123659/http://www.asianewsnet.net/news-55933.html | archivedate=January 25, 2014 | df=mdy-all }}</ref>

==Pagpreparar==
===Filipinas===
[[File:Haiyan 2013 track.png|thumb|left|An dalan kan Bagyo]]
[[Ladawan:Typhoon Haiyan 2013-11-12 0000.png|thumb|254x254px|Grapo na nagpapahiling sa kusog kan bagyo sa pag-agi nin oras]]
Nagtalaga an mga kinauukulan kan mga pulis sa [[Kabikolan]] bilang pagpreparar sa bagyo.<ref>{{cite web|url=http://www.mb.com.ph/super-typhoon-yolanda-may-hit-visayas-friday/|title=Super Typhoon ‘Yolanda’ may hit Visayas Friday|author=Ellalyn B. De Vera and Aaron B. Recuenco|work=Manila Bulletin|date=November 6, 2013|accessdate=November 7, 2013}}</ref> Sa mga probinsiya nin [[Samar]] asin [[Leyte]], Pigkansela an mga klase, asin sapiritang pig-ibakuwar an mga namamanwa na nag-eerok harani sa mga harababang lugar dangan sa mga lugar na pwedeng maghuros an daga.<ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/334469/ulatfilipino/balitangpinoy/pnoy-nagbabala-sa-seryosong-peligrong-dala-ng-super-typhoon-na-si-yolanda |title=PNoy, nagbabala sa seryosong peligrong dala ng 'super typhoon' na si 'Yolanda' |author=FR Jimenez |work=GMA News|date=November 7, 2013|accessdate=November 7, 2013}}</ref> Maaagihan man nin bagyo an pirang lugar na [[Linog sa Bohol kandtong 2013|piglinog]] sa [[Bohol]]. <ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/521667/evacuation-centers-rescue-plans-set-in-visayas-for-supertyphoon-yolanda |title=Evacuation centers, rescue plans set in Visayas for supertyphoon Yolanda |author=Joey Gabieta, Jani Arnaiz, Nestor Burgos, Doris Bongcac, Carla Gomez, Carmel Loise Matus and Jhunnex Napallacan|work=Inquirer|date=November 7, 2013|accessdate=November 7, 2013}}</ref> Iminungkahi kan Presidente kan Filipinas na magpadara nin mga eroplano dangan helikopter sa mga rehiyong pig-aasahang maapektaran nin bagyo.<ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/522661/aquino-ph-ready-to-face-supertyphoon-yolanda |author=Kristine Angeli Sabillo |title=Aquino: PH ready to face supertyphoon ‘Yolanda’ |work=Inquirer|date=November 7, 2013|accessdate=November 7, 2013}}</ref> Nin huli ta sa marikas na paghiro kan bagyong Yolanda, naglangkaw nin paisi an PAGASA sa manlaen-laen na probinsiya sa nasyon. Pigtatantyang nasa 60 na probinsiya kabali na an Punong Rehiyon sa mga tinawanan nin paisi.<ref>{{cite web |url=http://anc.yahoo.com/news/yolanda--enters-par-094049873.html |title='Yolanda' accelerates, signal number 4 up over parts of E. Visayas |author=ANC |work=ANC and Yahoo |date=November 7, 2013 |accessdate=November 7, 2013 |archive-date=February 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208161633/https://anc.yahoo.com/news/yolanda--enters-par-094049873.html |dead-url=yes }}</ref>

===Biyetnam===
Kan Nobyembre 8, pigtaas ni Punong Ministro kan Bietnam na si [[Nguyen Tan Dung]] an pinakahalangkaw na estado nin pagprepreparar sa nasyon.<ref name="VietnameRW1"/> Pigtatantyang 600,000&nbsp;katawo sa kalakhang kasuran asin katahawang mga probinsiya an pig-ibakuwar mantang 200,000 man sa norteng mga probinsiya. Nagpadara nin mga paisi sa 85,328&nbsp;mga sakayang pandagat, na igwang kabuuang bilang nin mga tripulanteng nasa 385,372&nbsp;katawo, na maglayag sa mga ligtas na dalan parayo sa bagyo. Nagpadara man nin kamawotan sa Tsina, Malaysia, Indonesya asin Filipinas natabangan an mga parasirang mangangaipuhan nin masirungan gikan sa bagyo.<ref name="VietnamRW2">{{cite web|work=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies|publisher=ReliefWeb|date=November 12, 2013|accessdate=November 16, 2013|title=Viet Nam: Typhoon Haiyan Information Bulletin n° 3|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/IB3VNtyHaiyan121113.pdf|format=PDF}}</ref> Dae makulang sa 460,000 mga sunldaldos asin iba pang kinauukulan an pigwarak tanganing giyahan asin magtabang sa pag-ibakuwar.<ref name="VietnamRW2"/> Gatos-gatos na mga byaheng pang-ere an pigkansela sa bilog na nasyon mantang pigsara an mga eskwelahan kan Nobyembre 11. Pig-onra ni Pratibha Mehta, an lokal na tagapangasiwa kan [[Nagkakasararong Nasyon|UN]] an pagprepreparar na piggibo kan gobyerno kan Bietnam.<ref name="VietnameRW1">{{cite web|work=UN Country Team in Vietnam|publisher=ReliefWeb|date=November 12, 2013|accessdate=November 16, 2013|title=Typhoon Haiyan: UN Praises Viet Nam for High State of Preparedness - See more at: http://reliefweb.int/report/viet-nam/typhoon-haiyan-un-praises-viet-nam-high-state-preparedness#sthash.fdBlF96Z.dpuf|url=http://reliefweb.int/report/viet-nam/typhoon-haiyan-un-praises-viet-nam-high-state-preparedness}}</ref> Alagad, igwang mga reklamo an kadaklan kan mga residente na huri nang naipaanunsyo an paisi.<ref name="BBCNov10">{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24890114 | title=Tropical Storm Haiyan makes landfall in Vietnam | date=November 10, 2013 | accessdate=November 10, 2013 | newspaper=[[BBC News]]}}</ref>

==Resulta==
===Filipinas===
[[File:Visayas, Philippines power outage before and after Haiyan 2013.gif|thumb|right|An pagkukumparar na animasyon gikan sa satelityo kan pagkawara nin kuryente sa Kabisayaan pagkatapos magtama kan Bagyong Yolanda.|253x253px]]

Kan Nobyembre 11, pigsairarom an mga probinsiya nin Aklan, Capiz, Cebu, Iloilo, Leyte, Palawan, asin Samar sa [[State of emergency|state of national calamity]], tanganing tugutan an gobyerno na gamiton an mga pondo sa pagheheras nin tabang asin pagpapanibagong buhay dangan tanganing mapugol an paghiro kan mga presyo nin  mga pangenot na bakalon.<ref>{{cite web | url=http://www.gov.ph/2013/11/11/proclamation-no-682-s-2013/ | title=Proclamation No. 682, s. 2013 | publisher=''[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]]'' | date=November 11, 2013 | accessdate=November 12, 2013 | archive-date=November 12, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131112102414/http://www.gov.ph/2013/11/11/proclamation-no-682-s-2013/ | dead-url=yes }}</ref> Dagdag kaini, pigtatantyang ₱30.6 milyon (US$700,000) an piglaan kan NDRRMC para sa pagtabang. Igwang pinagsararong 18,177 katawo, 844 sakayan, 44 sakayang pandagat, asin 31 sakayang pang-ere an pigpawarak kan lokal asin nasyunal na gobyerno para sa manlaen-laen na mga operasyon.<ref name="NDRRMC"/>

Halawigan na pagkadistruso sa imprastraktura sa enterong rehiyon an nagtaong sulirang lohistikal na sobra na nagpahaloy sa pagtatao nin tabang. Bagaman ipiglupad an mga tabang paduman sa lokal na palayogan, nagmantinir ining yaon duman nin huli ta namantinir na sarado an mga agihang paluwas.<ref>{{cite web | url=http://www.cnn.com/2013/11/13/world/asia/typhoon-haiyan/ | title=Typhoon Haiyan: Grief and hunger dominate amid survival struggle | publisher=''[[CNN]]'' | date=November 13, 2013 | accessdate=November 13, 2013 | author=Michael Pearson. Nick Paton Walsh and Anna Coren}}</ref> Segun sa pagtantya kadtong Nobyembre 13, pigtatantyang 20 porsyento lang kan naapektaran sa populasyon kan Syudad nin Tacloban an nakakua nin tabang. Nin huli ta sa kawaran nin malinig na tubig, pigkalot kan pirang mga residente an tubo nin tubig asin pinakalaga-kaga tanganing mabuhay. Ribo-ribong mga tawo an mawot na maghali sa syudad sa paagi kan pagsakay sa eroplanong [[C-130]], alagad an haluyon na proseso an nagdagdag sa saindang pagsasakit.

==Toltolan==
{{reflist}}

{{Tagalog2|Super Bagyong Yolanda}}

==Mga panluwas na takod==
{{Commons category|Typhoon Haiyan (2013)|Bagyong Yolanda}}
*[http://www.jma.go.jp/en/typh/1330.html Tropical Cyclone Information of TY 1330 (Haiyan)] gikan sa Japan Meteorological Agency
*[http://www.usno.navy.mil/JTWC/ Tropical Cyclone Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150809201922/http://www.usno.navy.mil/JTWC/ |date=2015-08-09 }} gikan saJoint Typhoon Warning Center
*[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/summary/wnp/s/201330.html.en General information of Typhoon 201330 (Haiyan)] gikan sa Digital Typhoon
*[http://cimss.ssec.wisc.edu/goes/blog/archives/14311 Super Typhoon Haiyan] gikan sa CIMSS Satellite Blog
*[http://www.weather.gov.hk/wxinfo/intersat/mtsat/satpic_s.shtml?pv_mode=playback Animated sequence] gikan sa [[Hong Kong Observatory]]
{{Poon}}
[[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]]
[[Kategorya:2013 sa Filipinas]]
[[Kategorya: Bagyo sa Filipinas]]
[[Kategorya: Mga artikulo sa Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
An Super Bagyong Yolanda (Pagtatalagang pankinaban: Bagyong Haiyan, Kategoriyang pangaran na: Pambabaye) sarong makusog na bagyong nanalasa sa katahawan kan Filipinas kadtong Nobyembre 2013. An Haiyan sa tataramon na Intsik (海燕), boot sabihon petrel. Ini an saro sa pinakamakusog na bagyong naitala sa kinaban, asin an panduwang makusugon na bagyong naitalang nagtama sa Filipinas, na tuminigbak sa dae bababa sa 3,976 katawo.http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1125/NDRRMC%20Update%20-%20Sitrep%20No%2025%20re%20Typhoon%20Yolanda.pdf

Nagkawsa nin halawig na pagkaraot an bagyo sa Filipinas, lalo na sa Isla kan Samar asin Leyte, kun saen pigtatantya kan gobernador na dae bababa sa 10,000 katawo an natigbak sa syudad pa lang kan Tacloban alagad sa opisyal na report kan gobyerno 6,300 an nagkagaradan.

Pagpreparar
Filipinas
thumb|left|An dalan kan Bagyo
thumb|254x254px|Grapo na nagpapahiling sa kusog kan bagyo sa pag-agi nin oras
Nagtalaga an mga kinauukulan kan mga pulis sa Kabikolan bilang pagpreparar sa bagyo. Sa mga probinsiya nin Samar asin Leyte, Pigkansela an mga klase, asin sapiritang pig-ibakuwar an mga namamanwa na nag-eerok harani sa mga harababang lugar dangan sa mga lugar na pwedeng maghuros an daga. Maaagihan man nin bagyo an pirang lugar na piglinog sa Bohol.  Iminungkahi kan Presidente kan Filipinas na magpadara nin mga eroplano dangan helikopter sa mga rehiyong pig-aasahang maapektaran nin bagyo. Nin huli ta sa marikas na paghiro kan bagyong Yolanda, naglangkaw nin paisi an PAGASA sa manlaen-laen na probinsiya sa nasyon. Pigtatantyang nasa 60 na probinsiya kabali na an Punong Rehiyon sa mga tinawanan nin paisi.

Biyetnam
Kan Nobyembre 8, pigtaas ni Punong Ministro kan Bietnam na si Nguyen Tan Dung an pinakahalangkaw na estado nin pagprepreparar sa nasyon. Pigtatantyang 600,000 katawo sa kalakhang kasuran asin katahawang mga probinsiya an pig-ibakuwar mantang 200,000 man sa norteng mga probinsiya. Nagpadara nin mga paisi sa 85,328 mga sakayang pandagat, na igwang kabuuang bilang nin mga tripulanteng nasa 385,372 katawo, na maglayag sa mga ligtas na dalan parayo sa bagyo. Nagpadara man nin kamawotan sa Tsina, Malaysia, Indonesya asin Filipinas natabangan an mga parasirang mangangaipuhan nin masirungan gikan sa bagyo. Dae makulang sa 460,000 mga sunldaldos asin iba pang kinauukulan an pigwarak tanganing giyahan asin magtabang sa pag-ibakuwar. Gatos-gatos na mga byaheng pang-ere an pigkansela sa bilog na nasyon mantang pigsara an mga eskwelahan kan Nobyembre 11. Pig-onra ni Pratibha Mehta, an lokal na tagapangasiwa kan UN an pagprepreparar na piggibo kan gobyerno kan Bietnam. Alagad, igwang mga reklamo an kadaklan kan mga residente na huri nang naipaanunsyo an paisi.

Resulta
Filipinas
thumb|right|An pagkukumparar na animasyon gikan sa satelityo kan pagkawara nin kuryente sa Kabisayaan pagkatapos magtama kan Bagyong Yolanda.|253x253px

Kan Nobyembre 11, pigsairarom an mga probinsiya nin Aklan, Capiz, Cebu, Iloilo, Leyte, Palawan, asin Samar sa state of national calamity, tanganing tugutan an gobyerno na gamiton an mga pondo sa pagheheras nin tabang asin pagpapanibagong buhay dangan tanganing mapugol an paghiro kan mga presyo nin  mga pangenot na bakalon. Dagdag kaini, pigtatantyang ₱30.6 milyon (US$700,000) an piglaan kan NDRRMC para sa pagtabang. Igwang pinagsararong 18,177 katawo, 844 sakayan, 44 sakayang pandagat, asin 31 sakayang pang-ere an pigpawarak kan lokal asin nasyunal na gobyerno para sa manlaen-laen na mga operasyon.

Halawigan na pagkadistruso sa imprastraktura sa enterong rehiyon an nagtaong sulirang lohistikal na sobra na nagpahaloy sa pagtatao nin tabang. Bagaman ipiglupad an mga tabang paduman sa lokal na palayogan, nagmantinir ining yaon duman nin huli ta namantinir na sarado an mga agihang paluwas. Segun sa pagtantya kadtong Nobyembre 13, pigtatantyang 20 porsyento lang kan naapektaran sa populasyon kan Syudad nin Tacloban an nakakua nin tabang. Nin huli ta sa kawaran nin malinig na tubig, pigkalot kan pirang mga residente an tubo nin tubig asin pinakalaga-kaga tanganing mabuhay. Ribo-ribong mga tawo an mawot na maghali sa syudad sa paagi kan pagsakay sa eroplanong C-130, alagad an haluyon na proseso an nagdagdag sa saindang pagsasakit.

Toltolan

Mga panluwas na takod

Tropical Cyclone Information of TY 1330 (Haiyan) gikan sa Japan Meteorological Agency
Tropical Cyclone Information  gikan saJoint Typhoon Warning Center
General information of Typhoon 201330 (Haiyan) gikan sa Digital Typhoon
Super Typhoon Haiyan gikan sa CIMSS Satellite Blog
Animated sequence gikan sa Hong Kong Observatory

Kategorya:Bagyo sa Pasipiko
Kategorya:2013 sa Filipinas
Kategorya: Bagyo sa Filipinas
Kategorya: Mga artikulo sa Philippines Climate Change Translate-a-thon