Damarwulan
Si '''Damarwulan''' sarong [[Javanese people|Javanese]] legendary hero na minalataw sa sarong siklo nin mga istoryang ginagamit sa pagganap kan [[Wayang#Wayang klitik|wayang klitik]], siring man [[Langendriyan]] (babaeng bayle-opera) asin ''[[ketoprak]]'' (popular na teatro). An mga osipon na ini nagsasaysay kan mga pakikipaglaban sa pag-ultanan kan kahadean nin [[Majapahit]] asin [[Blambangan]], na kun saen nagkakamit nin onra si Damarwulan. An mga istorya lalong popular sa [[East Java|Sirangan na Java]] .

== Kapinunan ==
An osipon kan Damarwulan asosyado sa korte kan Majapahit kan panahon kan reyna na [[Suhita|si Suhita]], na sa panahon na ini nagkaigwa nin giyera sa Blambangan. Alagad, an mga pangaran kan mga karakter na Damar Wulan ("sirang kan bulan") asin Menak Jingga ("pulang kabalyero") nagsusuherir na sinda pwedeng maglaog nin mga elemento nin sarong mas lumang mito kan saldang-bulan. Bakong segurado kun kasuarin idinonar an istorya (MSS.Jav.89) sa Libreriya kan 1815. Pighuhuna na nagpoon ini kan huring parte kan ika-18 siglo, asin "nagpoon sa pagtukaw kan aking babae ni Brawijaya (Kusuma Kancana Wungu) sa trono kan Majapahit." <ref>[http://www.wdl.org/en/item/14282/ Letter of Damar Wulan, (MSS.Jav.89)]. British Library, via the World Digital Library.</ref>

== Mga Karakter ==

* Prabu Kenya, bisto man sa apod na Reyna Kencanawungu, an daraga na reyna na naghahade sa Majapahit
* Si Patih Lohgender, an saiyang [[primer ministro]]
* Layang Seta asin Layang Kumitir, an kambal na aking lalaki kan primer ministro
* Dewi Anjasmara, aki kan primer ministro
* Si Damarwulan, an pamangkin kan primer ministro, na pinadakula kan saiyang lolo sa korte
* Menak Jingga, an Hade kan Blambangan, sarong vassal kan Majapahit
* Dewi Wahita asin Dewi Puyengan, mga prinsesa na nabihag ni Menak Jingga bilang mga kasaroan
* Sabdapalon asin Nayagenggong, mga surugoon ni Damarwulan

== Sinopsis ==
[[Ladawan:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Wayang_Kelitik_pop_Menak_Jingga_voorstellende_TMnr_2255-6.jpg|thumb|Paglaladawan kan kontrabida na si Menak Jingga sa sarong [[Wayang#Wayang klitik|wayang klitik]] puppet.]]
Si Damarwulan sarong prinsipe sa pagkamundag, sarong pamangkin kan primer ministro, si Patih Lohgender, alagad pinadakula sa ermitanyo kan saiyang lolo. Sa pagsunod sa hatol kan saiyang lolo, nagduman siya sa korte kan Majapahit na naghahanap nin mga kinabanon na eksperyensya asin trabaho. An saiyang mga pinsan, an aroganteng si Layang Seta asin si Layang Kumitir, mga aki kan primer ministro, minamaltrato siya pag-abot kaini. Si Patih Lohgender, na habo niyang makipagkumpetensya sa saiyang mga aking lalaki, itinalaga siya bilang sarong paraputol nin doot asin stableboy tanganing mag-asikaso sa mga kabayo ni Lohgender. Dawa ngani hinubaan siya kan saiyang magayon na mga gubing asin nagtatrabaho bilang sarong mapakumbabang surugoon sa sarong kuwadra, si Damarwulan garo pa man giraray guwapo. An mga osipon manongod sa sarong guwapo na lalaki sa kuwadra sa kahurihurihi nakaabot ki Anjasmara, an aking babae kan primer ministro. Hinahanap niya ini nin patago asin sinda nagkaminorootmootan asin patago na nagpakasal. Sarong banggi, an mga tugang ni Anjasmara nakadangog nin mga boses sa saiyang kwarto. Naglaog sinda tanganing hanapon si Damarwulan sa kwarto ni Anjasmara asin pigprobaran na gadanon siya, alagad kaya niyang daogon sinda. Nagdulag sinda pasiring sa saindang ama, na nagboot na gadanon si Damarwulan. Si Anjasmara nakimaherak para sa saiyang namomotan, asin dai niya ginadan si Damarwulan kundi ibinilanggo an mag-agom.

Mientrastanto, si Menak Jingga, an hade kan Blambangan nagsurat na nin surat ki Reyna Kencanawungu na naghahagad kan saiyang kamot. Kan isikwal siya kan reyna, nagdeklara siya nin giyera sa kahadean kan Majapahit. Nagin matrayumpo siya sa pagpadara kan mga kaalyado kan Majapahit, asin sa katapustapusi, an kahadean direktang tinatakot kan saiyang mga pwersa. Sa kasakitan, an reyna nag-anunsyo na an siisay man na magadan ki Menak Jingga asin magdara saiya kan saiyang payo pwedeng magkaigwa kan saiyang kamot. Nahahadit kun mayo nin mga paraligtas na nagpepresentar kan saindang mga sadiri, igwa siya nin banal na kapahayagan na an sarong hoben na kabalyero na an pangaran Damarwulan makakadaog saiya. Pinagbotan nia si Patih Lohgender na paluwason sia sa bilanggoan asin ipadara sia sa saiyang misyon.

Si Damarwulan, kaiba an saiyang mga suruguon, pasiring sa Blambangan. Pag-abot sa banggi, naglusot siya sa mga hardin asin nadangog an sarong orolay sa pavilion sa pag-ultanan kan duwang maringis na bihag na prinsesa, si Dewi Wahita asin Dewi Puyengan, na napiritan na magin mga kasaroan ni Menak Jingga. Si Damarwulan naglaog sa pavilion asin nagkumpisal sa sainda, na namomoot sa saiyang anting-anting asin magayon na itsura, sinda namoot asin nagin deboto saiya. Sa panahon na ini, nagdesisyon si Menak Jingga na bisitahon an mga prinsesa asin nadiskubre si Damarwulan. Nakipaglaban sinda, alagad dai kayang saktan ni Damarwulan si Menak Jingga, asin grabe an lugad, garo baga nagadan. Naghale si Menak Jingga, na pinagbotan an saiyang mga surugoon na bantayan an bangkay. Alagad, kan sinda makaturog an duwang prinsesa dinara siya, inataman siya, asin ipinaliwanag an sekreto kan mahika na dai pagkadaog ni Menak Jingga, sarong patok na gibo sa dilaw na bakal na itinatago sa likod kan saiyang headrest. Kun tamaan kan patok na ini an hade sa wala niyang templo, magagadan siya. Isinasapeligro an saindang buhay para sa saindang namomotan, an mga prinsesa nakapaghabon kan patok mantang an Menak Jingga nagtuturog. An ikaduwang laban sa pag-ultanan ni Menak Jingga asin Damarwulan nagsunod, kun saen si Damarwulan nakapagpugot kan payo kan hade. Matrayumpo, nagbalik siya sa Majapahit, alagad an kambal na aking lalaki kan primer ministro nag-ambush saiya sa luwas kan palasyo, ginadan siya asin iprinesentar an payo ni Menak Jingga sa reyna. Alagad, si Damarwulan dai pa nagadan, sarong ermitanyo an nagligtas asin nagbuhay liwat ki Damarwulan. Sa katapustapusi, naaraman kan reyna kun ano an nangyari ki Damarwulan. Sa sarong huring laban, nadaog ni Damarwulan an saiyang mga pinsan. Si Damarwulan kinoronahan bilang Hade kan Majapahit asin tinugutan na papagdanayon si Anjasmara bilang saiyang saro pang agom, siring man si Dewi Wahita asin Dewi Puyengan bilang saiyang mga kasaroan.

=== Serat Damar Wulan ===
[[Ladawan:Serat_damar_wulan_f.2r.jpg|thumb|Sarong Wadana o sarong magarbong pahina nin alpombra sa ''Serat Damar Wulan'', ika-18 Siglo, [[British Library]] ; na nagsasaysay kan pagtukaw kan aking babae ni Brawijaya (Kusuma Kancana Wungu) sa trono kan Majapahit sa edad na 14.]]
[[Ladawan:Serat_Damar_Wulan_(page_235_crop).jpg|thumb|Sarong pag-ilaw sa ''Serat Damar Wulan'', ika-18 Siglo, [[British Library]] ; naglaladawan nin sarong lalaki (Menak Jingga) na nagtuturog na an saiyang braso nakatahob sa saiyang mga mata, sarong sandalyas na nakabalanse sana sa sarong bitis.]]

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Damarwulan sarong Javanese legendary hero na minalataw sa sarong siklo nin mga istoryang ginagamit sa pagganap kan wayang klitik, siring man Langendriyan (babaeng bayle-opera) asin ketoprak (popular na teatro). An mga osipon na ini nagsasaysay kan mga pakikipaglaban sa pag-ultanan kan kahadean nin Majapahit asin Blambangan, na kun saen nagkakamit nin onra si Damarwulan. An mga istorya lalong popular sa Sirangan na Java .

 Kapinunan 
An osipon kan Damarwulan asosyado sa korte kan Majapahit kan panahon kan reyna na si Suhita, na sa panahon na ini nagkaigwa nin giyera sa Blambangan. Alagad, an mga pangaran kan mga karakter na Damar Wulan ("sirang kan bulan") asin Menak Jingga ("pulang kabalyero") nagsusuherir na sinda pwedeng maglaog nin mga elemento nin sarong mas lumang mito kan saldang-bulan. Bakong segurado kun kasuarin idinonar an istorya (MSS.Jav.89) sa Libreriya kan 1815. Pighuhuna na nagpoon ini kan huring parte kan ika-18 siglo, asin "nagpoon sa pagtukaw kan aking babae ni Brawijaya (Kusuma Kancana Wungu) sa trono kan Majapahit." Letter of Damar Wulan, (MSS.Jav.89). British Library, via the World Digital Library.

 Mga Karakter 

 Prabu Kenya, bisto man sa apod na Reyna Kencanawungu, an daraga na reyna na naghahade sa Majapahit
 Si Patih Lohgender, an saiyang primer ministro
 Layang Seta asin Layang Kumitir, an kambal na aking lalaki kan primer ministro
 Dewi Anjasmara, aki kan primer ministro
 Si Damarwulan, an pamangkin kan primer ministro, na pinadakula kan saiyang lolo sa korte
 Menak Jingga, an Hade kan Blambangan, sarong vassal kan Majapahit
 Dewi Wahita asin Dewi Puyengan, mga prinsesa na nabihag ni Menak Jingga bilang mga kasaroan
 Sabdapalon asin Nayagenggong, mga surugoon ni Damarwulan

 Sinopsis 
thumb|Paglaladawan kan kontrabida na si Menak Jingga sa sarong wayang klitik puppet.
Si Damarwulan sarong prinsipe sa pagkamundag, sarong pamangkin kan primer ministro, si Patih Lohgender, alagad pinadakula sa ermitanyo kan saiyang lolo. Sa pagsunod sa hatol kan saiyang lolo, nagduman siya sa korte kan Majapahit na naghahanap nin mga kinabanon na eksperyensya asin trabaho. An saiyang mga pinsan, an aroganteng si Layang Seta asin si Layang Kumitir, mga aki kan primer ministro, minamaltrato siya pag-abot kaini. Si Patih Lohgender, na habo niyang makipagkumpetensya sa saiyang mga aking lalaki, itinalaga siya bilang sarong paraputol nin doot asin stableboy tanganing mag-asikaso sa mga kabayo ni Lohgender. Dawa ngani hinubaan siya kan saiyang magayon na mga gubing asin nagtatrabaho bilang sarong mapakumbabang surugoon sa sarong kuwadra, si Damarwulan garo pa man giraray guwapo. An mga osipon manongod sa sarong guwapo na lalaki sa kuwadra sa kahurihurihi nakaabot ki Anjasmara, an aking babae kan primer ministro. Hinahanap niya ini nin patago asin sinda nagkaminorootmootan asin patago na nagpakasal. Sarong banggi, an mga tugang ni Anjasmara nakadangog nin mga boses sa saiyang kwarto. Naglaog sinda tanganing hanapon si Damarwulan sa kwarto ni Anjasmara asin pigprobaran na gadanon siya, alagad kaya niyang daogon sinda. Nagdulag sinda pasiring sa saindang ama, na nagboot na gadanon si Damarwulan. Si Anjasmara nakimaherak para sa saiyang namomotan, asin dai niya ginadan si Damarwulan kundi ibinilanggo an mag-agom.

Mientrastanto, si Menak Jingga, an hade kan Blambangan nagsurat na nin surat ki Reyna Kencanawungu na naghahagad kan saiyang kamot. Kan isikwal siya kan reyna, nagdeklara siya nin giyera sa kahadean kan Majapahit. Nagin matrayumpo siya sa pagpadara kan mga kaalyado kan Majapahit, asin sa katapustapusi, an kahadean direktang tinatakot kan saiyang mga pwersa. Sa kasakitan, an reyna nag-anunsyo na an siisay man na magadan ki Menak Jingga asin magdara saiya kan saiyang payo pwedeng magkaigwa kan saiyang kamot. Nahahadit kun mayo nin mga paraligtas na nagpepresentar kan saindang mga sadiri, igwa siya nin banal na kapahayagan na an sarong hoben na kabalyero na an pangaran Damarwulan makakadaog saiya. Pinagbotan nia si Patih Lohgender na paluwason sia sa bilanggoan asin ipadara sia sa saiyang misyon.

Si Damarwulan, kaiba an saiyang mga suruguon, pasiring sa Blambangan. Pag-abot sa banggi, naglusot siya sa mga hardin asin nadangog an sarong orolay sa pavilion sa pag-ultanan kan duwang maringis na bihag na prinsesa, si Dewi Wahita asin Dewi Puyengan, na napiritan na magin mga kasaroan ni Menak Jingga. Si Damarwulan naglaog sa pavilion asin nagkumpisal sa sainda, na namomoot sa saiyang anting-anting asin magayon na itsura, sinda namoot asin nagin deboto saiya. Sa panahon na ini, nagdesisyon si Menak Jingga na bisitahon an mga prinsesa asin nadiskubre si Damarwulan. Nakipaglaban sinda, alagad dai kayang saktan ni Damarwulan si Menak Jingga, asin grabe an lugad, garo baga nagadan. Naghale si Menak Jingga, na pinagbotan an saiyang mga surugoon na bantayan an bangkay. Alagad, kan sinda makaturog an duwang prinsesa dinara siya, inataman siya, asin ipinaliwanag an sekreto kan mahika na dai pagkadaog ni Menak Jingga, sarong patok na gibo sa dilaw na bakal na itinatago sa likod kan saiyang headrest. Kun tamaan kan patok na ini an hade sa wala niyang templo, magagadan siya. Isinasapeligro an saindang buhay para sa saindang namomotan, an mga prinsesa nakapaghabon kan patok mantang an Menak Jingga nagtuturog. An ikaduwang laban sa pag-ultanan ni Menak Jingga asin Damarwulan nagsunod, kun saen si Damarwulan nakapagpugot kan payo kan hade. Matrayumpo, nagbalik siya sa Majapahit, alagad an kambal na aking lalaki kan primer ministro nag-ambush saiya sa luwas kan palasyo, ginadan siya asin iprinesentar an payo ni Menak Jingga sa reyna. Alagad, si Damarwulan dai pa nagadan, sarong ermitanyo an nagligtas asin nagbuhay liwat ki Damarwulan. Sa katapustapusi, naaraman kan reyna kun ano an nangyari ki Damarwulan. Sa sarong huring laban, nadaog ni Damarwulan an saiyang mga pinsan. Si Damarwulan kinoronahan bilang Hade kan Majapahit asin tinugutan na papagdanayon si Anjasmara bilang saiyang saro pang agom, siring man si Dewi Wahita asin Dewi Puyengan bilang saiyang mga kasaroan.

 Serat Damar Wulan 
thumb|Sarong Wadana o sarong magarbong pahina nin alpombra sa Serat Damar Wulan, ika-18 Siglo, British Library ; na nagsasaysay kan pagtukaw kan aking babae ni Brawijaya (Kusuma Kancana Wungu) sa trono kan Majapahit sa edad na 14.
thumb|Sarong pag-ilaw sa Serat Damar Wulan, ika-18 Siglo, British Library ; naglaladawan nin sarong lalaki (Menak Jingga) na nagtuturog na an saiyang braso nakatahob sa saiyang mga mata, sarong sandalyas na nakabalanse sana sa sarong bitis.

 Toltolan