Calon Arang
[[Ladawan:Satua_Calonarang_performance_by_AyuBulan_Legong_Dance_Group,_International_Conference_on_Feminism,_2016-09-24_02.jpg|thumb|300x300px|Si Calon Arang, siring sa pigladawan ni [[Bulantrisna Djelantik]], sa sarong drama sa bayle kan Bali]]
Si '''Calon Arang''' sarong karakter sa [[Folklore of Indonesia|mga osipon]] [[Javanese literature|kan Javanese]] asin [[Balinese literature|Balinese]] na nagpoon pa kan ika-12 siglo. Inaapod siya kan tradisyon na sarong [[Witch|bruha]], sarong maestro nin [[Black magic|itom na mahika]] . Dai aram kun siisay an nagmukna kan istorya, alagad an sarong manuskrito kan teksto kan Calon Arang (na isinurat sa alpabetong Latin) nakatago sa [[Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies]] .

== Estorya ==
Sa baryo nin Girah sa [[Kahadean kan Kediri|Kahadean nin Kediri]] haloy na panahon na an nakaagi, sa lugar na inaapod ngonyan na [[Indonesya|Indonesia]], nag-eerok an sarong maringis na marhay na babaeng balo na an ngaran Calon Arang, sarong bruha asin itom na salamangkero. Igwa siyang magayon na aking babae na an pangaran Ratna Manggali. Alagad huli sa saiyang daing herak na naturalesa, an mga tawo sa Girah natatakot ki Calon Arang, asin kaya, si Ratna Manggali mayo nin mga parahagad. Sa pakaaram kaini, si Calon Arang naanggot, na pinapanimbag an gabos na tawo sa baryo. Nagdesisyon siyang magbugtak nin sumpa ki Girah, asin naggibo nin sarong madiklom na seremonya sa sementeryo sa paagi nin pag-atang nin sarong daragita sa Diosa na si Durga. Si Durga nagbaba asin itinao an kahagadan ni Calon Arang asin an sumpa nagin totoo. Sarong baha an naglamos sa baryo asin nagkua nin buhay nin dakol na tawo. Pakatapos kaiyan, dakol sa mga nakaligtas an nagkahelang nin grabe huli sa dai nabobolong na damat asin nagadan.

An bareta kaini sa katapustapusi nakaabot ki [[Airlangga]], an Hade kan Kediri, sa Palasyo Real. Pakatapos na maaraman an mga maraot na gibo ni Calon Arang, pinadara ni Hadeng Airlangga an saiyang hukbo sa Girah tanganing gadanon siya, alagad makusog na gayo ini kaya kinaipuhan na mag-atras an hukbo, asin kadakol na mga soldados kan hade an nagadan.

Dakul na aldaw pagkatapos na pag-isipan an sitwasyon, si Hadeng Airlangga naghagad nin tabang sa saiyang parahatol, si Mpu Bharadah. Sinugo ni Mpu Bharadah an saiyang disipulo na si Mpu Bahula tanganing magproponer ki Ratna Manggali. Inako an propuestong kasal, asin si Mpu Bahula asin Ratna Manggali nag-host nin sarong seremonya nin kasal na naglawig nin pitong aldaw asin pitong banggi. An selebrasyon ikinaogmang marhay ni Calon Arang nin huli ta si Ratna Manggali asin Mpu Bahula namomoot man sa lambang saro.

Dai nahaloy, sinabi ni Ratna Manggali ki Bahula na si Calon Arang nagtitipig nin sarong magic scroll sa sarong lugar sa saiyang kwarto asin naggigibo nin mga seremonya sa sementeryo kada banggi. Kaya, matanga na, nagduman si Bahula sa lugar na pig-eerokan ni Calon Arang. Kan bangging idto, hararom na marhay an pagturog ni Calon Arang huli sa pitong aldaw asin pitong banggi na pag-party sa kasal kan saiyang aking babae. Nagin mapanggana si Bahula sa paghabon kan magic scroll ni Calon Arang, ibinalik ini ki Mpu Bharadah, asin sinabi saiya an gabos manungod sa mahika asin mga seremonya ni Calon Arang. Sinabihan ni Mpu Bharada si Bahula na magbalik sa Girah bago siya madakop kan saiyang panugangan na babae.

Inimbitaran ni Bahula an saiyang kagurangnan, si Mpu Bharadah, na bisitahon siya sa Girah. Si Mpu Bharadah asin si Calon Arang nagkamidbidan sa sementeryo kan baryo nin Girah. Hinagad ni Bharada ki Calon Arang na pumondo na sa paggibo kan saiyang maraot na mahika huli ta nagcausa ini nin grabeng kasakitan sa mga tawo. Alagad si Calon Arang nagsayuma na magdangog ki Mpu Bharadah, asin sa kahurihurihi, nakipaglaban siya sa sarong maringis na laban sa mga soldados na Kediri. Nin huli ta si Calon Arang mayo kan magic scroll, dai niya nadaog si Mpu Bharadah. Nadaog siya sa laban asin nagadan.

Naghibi si Ratna Manggali kan maaraman niyang nagadan na an saiyang ina, huli ta sa ibong kan karatan ni Calon Arang, pirmi siyang nagin marahay sa saiyang aking babae. Alagad, narealisar ni Ratna Manggali na an pagkagadan kan saiyang ina para sa ikararahay. Poon kaidto, an baryo nin Girah nagin maogma asin ligtas asin tiwasay.

== Interpretasyon asin pag-analisar ==
Sa tradisyon kan mga Balinese, kadaklan na beses nakasentro sana sa kabangisan asin mga maraot na gibo ni Calon Arang. Sa historikal na pananaw, si Calon Arang asin an saiyang demonyong porma na [[Rangda|si Rangda]] konektado sa makasaysayan na pigura na si Reyna [[Mahendradatta]] kan Bali, na sarong prinsesa gikan sa Java asin an ina ni Hadeng [[Airlangga]] . Si Calon Arang parating piglaladawan bilang sarong mabangis na bruha na may nakakatakot na lalawgon. Alagad, sarong bagong pananaw an nagbutwa dai pa sana nahahaloy na nagkampi ki Calon Arang asin nagladawan saiya na mas may pakikidamay asin maboot. [[Toeti Heraty|Si Toeti Heraty]] piglaladawan siya bilang biktima nin pagdemonyo sa laog kan sarong patriarkal na sosyedad, bilang sarong kritiko nin sarong kulturang misogynistic asin diskriminasyon laban sa mga babae. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iBvUCwAAQBAJ&q=Calon+Arang+Mahendradatta&pg=PR27|title=Judul Calon Arang|last=Toeti Heraty|publisher=Yayasan Pustaka Obor Indonesia|year=2012|isbn=9789794618332|language=Indonesian}}</ref>

== Hilingon man ==

* [[:en:Balinese_mythology|Balinese mythology]]
* [[:en:Rangda|Rangda]]
* [[:en:Barong_(mythology)|Barong (mythology)]]

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Calon Arang sarong karakter sa mga osipon kan Javanese asin Balinese na nagpoon pa kan ika-12 siglo. Inaapod siya kan tradisyon na sarong bruha, sarong maestro nin itom na mahika . Dai aram kun siisay an nagmukna kan istorya, alagad an sarong manuskrito kan teksto kan Calon Arang (na isinurat sa alpabetong Latin) nakatago sa Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies .

 Estorya 
Sa baryo nin Girah sa Kahadean nin Kediri haloy na panahon na an nakaagi, sa lugar na inaapod ngonyan na Indonesia, nag-eerok an sarong maringis na marhay na babaeng balo na an ngaran Calon Arang, sarong bruha asin itom na salamangkero. Igwa siyang magayon na aking babae na an pangaran Ratna Manggali. Alagad huli sa saiyang daing herak na naturalesa, an mga tawo sa Girah natatakot ki Calon Arang, asin kaya, si Ratna Manggali mayo nin mga parahagad. Sa pakaaram kaini, si Calon Arang naanggot, na pinapanimbag an gabos na tawo sa baryo. Nagdesisyon siyang magbugtak nin sumpa ki Girah, asin naggibo nin sarong madiklom na seremonya sa sementeryo sa paagi nin pag-atang nin sarong daragita sa Diosa na si Durga. Si Durga nagbaba asin itinao an kahagadan ni Calon Arang asin an sumpa nagin totoo. Sarong baha an naglamos sa baryo asin nagkua nin buhay nin dakol na tawo. Pakatapos kaiyan, dakol sa mga nakaligtas an nagkahelang nin grabe huli sa dai nabobolong na damat asin nagadan.

An bareta kaini sa katapustapusi nakaabot ki Airlangga, an Hade kan Kediri, sa Palasyo Real. Pakatapos na maaraman an mga maraot na gibo ni Calon Arang, pinadara ni Hadeng Airlangga an saiyang hukbo sa Girah tanganing gadanon siya, alagad makusog na gayo ini kaya kinaipuhan na mag-atras an hukbo, asin kadakol na mga soldados kan hade an nagadan.

Dakul na aldaw pagkatapos na pag-isipan an sitwasyon, si Hadeng Airlangga naghagad nin tabang sa saiyang parahatol, si Mpu Bharadah. Sinugo ni Mpu Bharadah an saiyang disipulo na si Mpu Bahula tanganing magproponer ki Ratna Manggali. Inako an propuestong kasal, asin si Mpu Bahula asin Ratna Manggali nag-host nin sarong seremonya nin kasal na naglawig nin pitong aldaw asin pitong banggi. An selebrasyon ikinaogmang marhay ni Calon Arang nin huli ta si Ratna Manggali asin Mpu Bahula namomoot man sa lambang saro.

Dai nahaloy, sinabi ni Ratna Manggali ki Bahula na si Calon Arang nagtitipig nin sarong magic scroll sa sarong lugar sa saiyang kwarto asin naggigibo nin mga seremonya sa sementeryo kada banggi. Kaya, matanga na, nagduman si Bahula sa lugar na pig-eerokan ni Calon Arang. Kan bangging idto, hararom na marhay an pagturog ni Calon Arang huli sa pitong aldaw asin pitong banggi na pag-party sa kasal kan saiyang aking babae. Nagin mapanggana si Bahula sa paghabon kan magic scroll ni Calon Arang, ibinalik ini ki Mpu Bharadah, asin sinabi saiya an gabos manungod sa mahika asin mga seremonya ni Calon Arang. Sinabihan ni Mpu Bharada si Bahula na magbalik sa Girah bago siya madakop kan saiyang panugangan na babae.

Inimbitaran ni Bahula an saiyang kagurangnan, si Mpu Bharadah, na bisitahon siya sa Girah. Si Mpu Bharadah asin si Calon Arang nagkamidbidan sa sementeryo kan baryo nin Girah. Hinagad ni Bharada ki Calon Arang na pumondo na sa paggibo kan saiyang maraot na mahika huli ta nagcausa ini nin grabeng kasakitan sa mga tawo. Alagad si Calon Arang nagsayuma na magdangog ki Mpu Bharadah, asin sa kahurihurihi, nakipaglaban siya sa sarong maringis na laban sa mga soldados na Kediri. Nin huli ta si Calon Arang mayo kan magic scroll, dai niya nadaog si Mpu Bharadah. Nadaog siya sa laban asin nagadan.

Naghibi si Ratna Manggali kan maaraman niyang nagadan na an saiyang ina, huli ta sa ibong kan karatan ni Calon Arang, pirmi siyang nagin marahay sa saiyang aking babae. Alagad, narealisar ni Ratna Manggali na an pagkagadan kan saiyang ina para sa ikararahay. Poon kaidto, an baryo nin Girah nagin maogma asin ligtas asin tiwasay.

 Interpretasyon asin pag-analisar 
Sa tradisyon kan mga Balinese, kadaklan na beses nakasentro sana sa kabangisan asin mga maraot na gibo ni Calon Arang. Sa historikal na pananaw, si Calon Arang asin an saiyang demonyong porma na si Rangda konektado sa makasaysayan na pigura na si Reyna Mahendradatta kan Bali, na sarong prinsesa gikan sa Java asin an ina ni Hadeng Airlangga . Si Calon Arang parating piglaladawan bilang sarong mabangis na bruha na may nakakatakot na lalawgon. Alagad, sarong bagong pananaw an nagbutwa dai pa sana nahahaloy na nagkampi ki Calon Arang asin nagladawan saiya na mas may pakikidamay asin maboot. Si Toeti Heraty piglaladawan siya bilang biktima nin pagdemonyo sa laog kan sarong patriarkal na sosyedad, bilang sarong kritiko nin sarong kulturang misogynistic asin diskriminasyon laban sa mga babae. 

 Hilingon man 

 Balinese mythology
 Rangda
 Barong (mythology)

 Toltolan