Asteroyd
{{infobox
| title = Asteroyd
| data1 = [[File:(253)_mathilde.jpg|frameless|center]]<br /> [[File:Asteroid_Belt.svg|frameless|center]]<br /> [[File:PIA21597_-_New_Radar_Images_of_Asteroid_2014_JO25_(cropped).gif|frameless|center]]
| data2 = '''(1)''' An 253 Matilde, sarong  C-type na asteroyd mga 50 kilometros an lakbang, na natatakopan ning bunganga na kabanga kan sukol kaiyan. Rinetrato iyan kan 1997 kan NEAR Shoemaker. '''(2)''' Diyagram nin asteroid belt kan Sistemang Solar '''(3)''' An 2014 JO25 na mahihiling sa radar kan 2017 Earth flyby kaini.
}}
An mga '''asteroyd''' ([[Ingles]]: ''asteroid'') iyo an mga saradit na planeta, na nasa laog kan [[Sistemang Solar]]. An mas dakulang mga asteroyd inaapod man na '''planetoids.''' An mga terminong ini makasaysayan na iinaplikar sa ano man na astronomikong bagay na naglilibot sa saldang na dai nadiskobre sa teleskopyo asin dai inobserbaran na igwa nin mga karakteristiko kan aktibong [[kometa]] arog nin ikog. Mantang nadidiskobre na an saradit na planeta na nasa luwas na nakaaagid sa mga kometa, an mga ini namidbid sa mga bagay na manonompongan sa mayor na pahang asteroid.

Sa artikulong ini, an terminong "asteroyd" nanonongod sa saradit na planeta na nasa laog kan Sistem Solar, kabale itong kaparehas na orbit sa Jupiter.

== Pankagabsan na kaaraman ==
Minilyon na asteroyd an nag-eeksister, dakol an laglag na natatada sa mga planeta, mga hawak sa laog kan solar na nebula kan saldang na dai noarin man nagdakula nin igo tanganing magin planeta. An dakulang mayoriya kan inaapod na mga asteroid orbita sa laog kan mayor na pahang asteroid na yaon sa pag - oltanan kan mga orbita nin Mars asin Jupiter, o kaiba si Jupiter coupiter (an mga trojan na Jupiter). Minsan siring, may iba pang orbital na nag - eeksister na may dakulang populasyon, kaiba an mga bagay na harani sa kinaban. An indibiduwal na mga asteroyd klasipikado kan saindang karakteristiko, na an mayoriya nahoholog sa tolong pangenot na grupo: C-etype, M-type, asin S-type.ː. An mga ini inginaran asin sa pankagabsan iinaasosyar sa karbon-rich, metaliko, asin silicate (stony) na mga komposisyon, sa kanya - kanyang paagi. Magkakalaen na marhay an kadakulaan nin mga asteroid; an pinakadakula, Ceres, haros 6,000 kilometros an lakbang asin dakulaon tanganing makualipikar bilang sadit na planeta.

An mga asteroyd medyo bakong makatanosan an kalaenan sa mga kometa asin meteoroides. Kun manongod sa mga kometa, an pagkakalaen saro sa mga komposisyon: Minsan ngani an mga asteroid sa pangenot kompuesto nin mineral asin darakulang gapo, an mga kometa sa pangenot kompuesto nin kabokabo asin yelo. Apuera kaini, an mga asteroid nagin mas harani sa saldang, na nakaolang sa pagtalubo nin yelo. An pagkakalaen kan mga asteroid asin metodo sa pangenot sarong sokol: An mga metodo igwa nin dialekto nin sarong metro o mas kadikit pa, mantang an mga asteroid igwa nin dialekto na mas dakula kisa sa sarong metro. Sa katapustapusi, an mga meteoroid puedeng kompuesto nin arin man na kompanya o materyales na asteroido.

Saro sanang asteroid, 4 Vesta, na medyo nagpapabanaag, an parateng naheheling kan nasa madiklomon na kalangitan sana kun iyan paborableng posisyon. Sa panale, an sadit na mga asteroyd na minaagi harani sa Daga tibaad maheling kan mata sa halipot na panahon. Poon kan Marso 2020, an Minor Planet Center nagkaigwa nin impormasyon dapit sa 930,000 na saradit na planeta sa laog asin luwas kan Solar System, na an mga 545,000 kaiyan igwa nin igong impormasyon tanganing matawan nin numerong designasyon.

An Naciones Unidas nagdeklarar nin 30 Hunyo bilang Internasyonal na Aldaw nin Pag - adal sa publiko manongod sa mga asteroid. An petsa kan International Asteroid Day sineselebrar an anibersaryo kan Tunguska asteroyd sa Siberia, Rusong Pederasyon, kan Hunyo 3008.<ref>{{Cite web|title=International cooperation in the peaceful uses of outer space|date=25 October 2016|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/71/492}}</ref>

Kan Abril 2018, an B612 Foundation nagsabi na "''It is 100&nbsp;percent certain we'll be hit by a devastating asteroid, but we're not 100&nbsp;percent sure when''."<ref name="INQ-20180428">{{Cite news|title=Earth will be hit by an asteroid with 100&nbsp;percent certainty, says space-watching group B612|url=https://www.inquisitr.com/4881237/earth-will-be-hit-by-an-asteroid-with-100-percent-certainty-says-space-watching-group-b612/|date=28 April 2018|accessdate=7 February 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327150135/https://www.inquisitr.com/4881237/earth-will-be-hit-by-an-asteroid-with-100-percent-certainty-says-space-watching-group-b612/}}</ref> Dangan kan 2018, an physicist [[Stephen Hawking]],
sa saiyang libro na ''Brief Answers to the Big Questions'', kinunsiderar na an asteroyd dakulang takot sa mga planeta.<ref name="WP-20181015">{{Cite news|title=Stephen Hawking feared race of 'superhumans' able to manipulate their own DNA|date=15 October 2018|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2018/10/15/stephen-hawking-feared-race-of-superhumans-able-to-manipulate-their-own-dna/}}</ref><ref name="NYT-20180618">{{Cite news|title=Better Way To Avoid Devastating Asteroids Needed?|url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/science/asteroids-nasa-nathan-myhrvold.html#permid=27500228:27506217|date=18 June 2018}}</ref> Kan Hunyo 2018, an US National Science and Technology Council nagbabala na an  America dae handa sa pagtama kaini, asin naglunsar nin  ''"National Near-Earth Object Preparedness Strategy Action Plan  bilang paghahanda.''<ref name="NYT-20180614">{{Cite news|title=Asteroids and adversaries: Challenging what NASA knows about space rocks|url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/science/asteroids-nasa-nathan-myhrvold.html|date=14 June 2018}}</ref> Base sa mga ekperto kan United States Congress kan 2013, kaipuhan nin NASA an limang taong preparasyon bago an misyon na harangon ini.

== Pagkadiskobre ==
[[Ladawan:PIA17937-MarsCuriosityRover-FirstAsteroidImage-20140420.jpg|thumb|An pinakaenot na imahe nin asteroyd (Ceres asin Vesta) gikan sa Mars – nahiling kan ''Curiosity'' (20 Abril 2014).]]
* 10 kan 1849
** 1 Ceres, 1801. ([[File:Ceres symbol (fixed width).svg|16px]])
** 2 Pallas - 1802. ([[File:Pallas symbol (fixed width).svg|16px]])
** 3 Juno - 1804. ([[File:Juno symbol (fixed width).svg|16px]])
** 4 Vesta - 1807. ([[File:Vesta symbol (fixed width).svg|16px|⚶]])
** 5 Astraea - 1845.
** Kan 1846, nadiskobre an planetang Neptune.<ref>{{Cite web|title=Discovery of Neptune|url=https://earthsky.org/human-world/today-in-science-discovery-of-neptune}}</ref>
** 6 Hebe - Hulyo 1847.
** 7 Iris - Agosto 1847.
** 8 Flora - Oktubre 1847.
** 9 Metis - 25 Abril 1848.
** 10 Hygiea - 12 Abril 1849 ikasampulong asteroid an nakadiskubre.
* 100 na asteroid kan 1868<ref name="Astronoo">{{Cite web|title=List of asteroids classified by size|url=http://www.astronoo.com/en/articles/asteroids-list.html}}</ref>
* 1,000 kan 1921
* 10,000 kan 1989
* 100,000 kan 2005<ref name="IAU-SBN 2009">{{Cite journal|title=Division III / Working Group Committee on Small Bodies Nomenclature}}</ref>
* 1,000,000 kan 2020

== Kataytayan nin mga ladawan ==
<gallery>
Ladawan:Moon and Asteroids 1 to 10.svg|An kadakulaan kan enot na sampulong asteroid na nadiskobre, kun ikokomparar sa Bulan
Ladawan:243 ida.jpg|An '''243 Ida''' asin an satelayt niya na Dactyl. An Dactyl an enot na satelayt nin sarong asteroyd na nadiskobre.
Ladawan:The Four Largest Asteroids.jpg|An apat na mga pinakadakulang asteroid: 1 Ceres, 4 Vesta, 2 Pallas, asin 10 Hygiea.ה.
Ladawan:Asteroids by size and number.svg|An mga asteroyd sa Sistemang Solar, na pigkategorar base sa dakula asin numero
</gallery>

== Hilingon man ==

* [[Bitoon]]
* [[Kometa]]
* [[Bulan (astronomiya)]]

==Iba pang babasahon==
* {{cite web |title=Logarithmic graph of asteroid discoveries from 1801–2015 |url=https://www.researchgate.net/figure/The-cumulative-number-of-known-asteroids-and-the-yearly-discovery-rate-are-plotted-above_fig1_278734323}}
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p003k9kh Asteroids] (Audio program). In Our Time. BBC Radio 4. 3 November 2005. discussion with Monica Grady, Carolin Crawford, & John Zarnecki"
* {{cite web |first=James L. |last=Hilton |author-link=James L. Hilton |title=When did the asteroids become minor planets? |publisher=United States Navy |department=U.S. Naval Observatory |place=Washington, DC |url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090825024347/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |archive-date=2009-08-25}}

== Panluwas na takod ==
{{commons category|Asteroid}}
* {{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/MPNames.html |title=Alphabetical list of minor planet names |format=ASCII |publisher=International Astronomical Union |department=Minor Planet Center}}
* {{cite web |title=Asteroid articles in Planetary Science Research Discoveries |publisher=University of Hawaii |department=Planetary Science |url=http://www.psrd.hawaii.edu/Archive/Archive-Asteroids.html}}
* {{cite web |series=ESA Space Situational Awareness |title=Near-Earth Object Segment |url=http://www.esa.int/Our_Activities/Operations/Space_Situational_Awareness/Near-Earth_Objects_-_NEO_Segment}}
* {{cite web |title=IAU Committee on Small Body Nomenclature |publisher=University of Maryland |department=Astronomy Department |url=http://www.ss.astro.umd.edu/IAU/csbn/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060803050528/http://www.ss.astro.umd.edu/IAU/csbn/ |archive-date=2006-08-03}}
* {{cite web |title=JPL Asteroid Watch site |url=http://www.jpl.nasa.gov/asteroidwatch/ |publisher=NASA |department=Jet Propulsion Laboratory |place=Pasadena, CA}}
* {{cite web |url=http://www.nasa.gov/asteroid-and-comet-watch |title=NASA Asteroid and Comet Watch site}}
* {{cite web |title=Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) |publisher=NASA |department=Jet Propulsion Laboratory |place=Pasadena, CA |url=http://neat.jpl.nasa.gov/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024002715/http://neat.jpl.nasa.gov/ |archive-date=2015-10-24}}
* {{cite web |title=Near Earth Objects dynamic site |url=https://newton.spacedys.com/neodys2/}}
* {{cite web |title=Current map of the Solar System |publisher=Armagh Observatory |url=http://szyzyg.arm.ac.uk/~spm/neo_map.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130419072743/http://szyzyg.arm.ac.uk/~spm/neo_map.html |archive-date=2013-04-19}}
* {{cite web |title=Spaceguard Centre |url=http://spaceguardcentre.com/}}
* {{cite web |title=TECA table of next close approaches to the Earth |url=http://www.brera.mi.astro.it/sormano/teca.html}}
* {{youtube|bSkPNMjRRio|Asteroid size comparisons (video; 2:40)}}

== Mga toltolan ==
{{reflist|2}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Sistemang Solar]]
An mga asteroyd (Ingles: asteroid) iyo an mga saradit na planeta, na nasa laog kan Sistemang Solar. An mas dakulang mga asteroyd inaapod man na planetoids. An mga terminong ini makasaysayan na iinaplikar sa ano man na astronomikong bagay na naglilibot sa saldang na dai nadiskobre sa teleskopyo asin dai inobserbaran na igwa nin mga karakteristiko kan aktibong kometa arog nin ikog. Mantang nadidiskobre na an saradit na planeta na nasa luwas na nakaaagid sa mga kometa, an mga ini namidbid sa mga bagay na manonompongan sa mayor na pahang asteroid.

Sa artikulong ini, an terminong "asteroyd" nanonongod sa saradit na planeta na nasa laog kan Sistem Solar, kabale itong kaparehas na orbit sa Jupiter.

 Pankagabsan na kaaraman 
Minilyon na asteroyd an nag-eeksister, dakol an laglag na natatada sa mga planeta, mga hawak sa laog kan solar na nebula kan saldang na dai noarin man nagdakula nin igo tanganing magin planeta. An dakulang mayoriya kan inaapod na mga asteroid orbita sa laog kan mayor na pahang asteroid na yaon sa pag - oltanan kan mga orbita nin Mars asin Jupiter, o kaiba si Jupiter coupiter (an mga trojan na Jupiter). Minsan siring, may iba pang orbital na nag - eeksister na may dakulang populasyon, kaiba an mga bagay na harani sa kinaban. An indibiduwal na mga asteroyd klasipikado kan saindang karakteristiko, na an mayoriya nahoholog sa tolong pangenot na grupo: C-etype, M-type, asin S-type.ː. An mga ini inginaran asin sa pankagabsan iinaasosyar sa karbon-rich, metaliko, asin silicate (stony) na mga komposisyon, sa kanya - kanyang paagi. Magkakalaen na marhay an kadakulaan nin mga asteroid; an pinakadakula, Ceres, haros 6,000 kilometros an lakbang asin dakulaon tanganing makualipikar bilang sadit na planeta.

An mga asteroyd medyo bakong makatanosan an kalaenan sa mga kometa asin meteoroides. Kun manongod sa mga kometa, an pagkakalaen saro sa mga komposisyon: Minsan ngani an mga asteroid sa pangenot kompuesto nin mineral asin darakulang gapo, an mga kometa sa pangenot kompuesto nin kabokabo asin yelo. Apuera kaini, an mga asteroid nagin mas harani sa saldang, na nakaolang sa pagtalubo nin yelo. An pagkakalaen kan mga asteroid asin metodo sa pangenot sarong sokol: An mga metodo igwa nin dialekto nin sarong metro o mas kadikit pa, mantang an mga asteroid igwa nin dialekto na mas dakula kisa sa sarong metro. Sa katapustapusi, an mga meteoroid puedeng kompuesto nin arin man na kompanya o materyales na asteroido.

Saro sanang asteroid, 4 Vesta, na medyo nagpapabanaag, an parateng naheheling kan nasa madiklomon na kalangitan sana kun iyan paborableng posisyon. Sa panale, an sadit na mga asteroyd na minaagi harani sa Daga tibaad maheling kan mata sa halipot na panahon. Poon kan Marso 2020, an Minor Planet Center nagkaigwa nin impormasyon dapit sa 930,000 na saradit na planeta sa laog asin luwas kan Solar System, na an mga 545,000 kaiyan igwa nin igong impormasyon tanganing matawan nin numerong designasyon.

An Naciones Unidas nagdeklarar nin 30 Hunyo bilang Internasyonal na Aldaw nin Pag - adal sa publiko manongod sa mga asteroid. An petsa kan International Asteroid Day sineselebrar an anibersaryo kan Tunguska asteroyd sa Siberia, Rusong Pederasyon, kan Hunyo 3008.

Kan Abril 2018, an B612 Foundation nagsabi na "It is 100 percent certain we'll be hit by a devastating asteroid, but we're not 100 percent sure when." Dangan kan 2018, an physicist Stephen Hawking,
sa saiyang libro na Brief Answers to the Big Questions, kinunsiderar na an asteroyd dakulang takot sa mga planeta. Kan Hunyo 2018, an US National Science and Technology Council nagbabala na an  America dae handa sa pagtama kaini, asin naglunsar nin  "National Near-Earth Object Preparedness Strategy Action Plan  bilang paghahanda. Base sa mga ekperto kan United States Congress kan 2013, kaipuhan nin NASA an limang taong preparasyon bago an misyon na harangon ini.

 Pagkadiskobre 
thumb|An pinakaenot na imahe nin asteroyd (Ceres asin Vesta) gikan sa Mars – nahiling kan Curiosity (20 Abril 2014).
 10 kan 1849
 1 Ceres, 1801. (16px)
 2 Pallas - 1802. (16px)
 3 Juno - 1804. (16px)
 4 Vesta - 1807. (16px|⚶)
 5 Astraea - 1845.
 Kan 1846, nadiskobre an planetang Neptune.
 6 Hebe - Hulyo 1847.
 7 Iris - Agosto 1847.
 8 Flora - Oktubre 1847.
 9 Metis - 25 Abril 1848.
 10 Hygiea - 12 Abril 1849 ikasampulong asteroid an nakadiskubre.
 100 na asteroid kan 1868
 1,000 kan 1921
 10,000 kan 1989
 100,000 kan 2005
 1,000,000 kan 2020

 Kataytayan nin mga ladawan 

 Hilingon man 

 Bitoon
 Kometa
 Bulan (astronomiya)

Iba pang babasahon
 
 Asteroids (Audio program). In Our Time. BBC Radio 4. 3 November 2005. discussion with Monica Grady, Carolin Crawford, & John Zarnecki"
 

 Panluwas na takod 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Mga toltolan 

Kategorya:Sistemang Solar