Zelda D'Aprano

{{short description|Australian feminist activist}}

{{Use dmy dates|date=February 2018}} {{infobox person|honorific-prefix=|name=Zelda D'Aprano|honorific-suffix={{post-nominals|country=AUS|size=100%|AO}}|image=File:Zelda_Fay_D'Aprano.png|caption=D'Aprano {{circa}} 1969|birth_name=Zelda Fay Orloff|birth_date={{birth date|df=y|1928|01|29}}|birth_place=[[Carlton, Victoria|Carlton]], [[Victoria (state)|Victoria]], Australia|death_date={{death date and age|df=y|2018|02|21|1928|01|29}}|death_place=[[Melbourne]], Victoria, Australia|spouse=|education=|alma_mater=[[Macquarie University]]|occupation={{hlist|[[Feminism|Feminist]]|[[Activism|activist]]}}}}Si '''Zelda Fay D'Aprano''' AO ( née Orloff ; 24 Enero 1928 <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cBAxAQAAIAAJ&q=Zelda+D'Aprano+1928|title=Who's who in Australia|date=16 July 2007|publisher=Herald and Weekly Times|isbn=9781740951302|via=Google Books}}</ref> – 21 Pebrero 2018) sarong Australianong aktibistang peministang nag-eerok sa [[Melbourne]], Victoria . Nakipaglaban siya para sa mas marahay na kamugtakan asin pantay na sweldo para sa mga babae sa mga lugar nin trabaho. Kan 1969 kan an sarong kaso sa korte nin pantay na sweldo dai nagin mapanggana sa korte nin arbitrasyon, si D'Aprano nagkadena kan saiyang sadiri sa mga pinto kan edipisyo kan mankomunidad sa Melbourne. Pakalihis nin sampulong aldaw, inibanan siya ni Alva Geikie asin Thelma Solomon, kan sinda nagkadena kan saindang mga sadiri sa edipisyo kan korte kan Arbitrasyon. Kaiba si Geikie asin Solomon, si D'Aprano nagpadagos sa pagmukna kan Women's Action Committee. Kan 2023, sarong estatuwa ni D'Aprano an pigbuksan sa luwas kan Trades Hall sa Melbourne.

== Buhay ==

=== Amay na buhay ===
Si D'Aprano (namundag na '''Zelda Fay Orloff''' ) nagdakula sa sarong harong na may duwang kwarto sa Carlton kaiba an saiyang tugang na lalaki na si Maurice, an saiyang tugang na babae na si Clara asin an saiyang mga magurang na si Shimshon asin Rachel Leah Orloff. Nagdakula siya sa sarong pamilyang Ortodoksong Hudyo, alagad an saiyang ina nagin sarong [[Komunismo|komunista]] kan si D'Aprano aki pa, na nagtulod ki D'Aprano na magin saro man sa mga huring taon. <ref name="austbio2">{{Cite web|url=https://www.nfsa.gov.au/collection/curated/australian-biography-zelda-daprano|title=Australian Biography: Zelda D'Aprano|publisher=National Film and Sound Archive|access-date=2022-02-19}}</ref> Naghale siya sa eskwelahan bago siya mag-14 anyos tanganing magtrabaho sa manlaen-laen na pabrika, <ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE0107b.htm|title=D'Aprano, Zelda Fay – Woman – The Australian Women's Register|last=Melbourne|first=National Foundation for Australian Women and The University of|website=www.womenaustralia.info|language=en-gb|access-date=2016-03-10}}</ref> sa ibong kan pagbugtak saiya sa sarong klase nin mga may talento sa eskwelahan. Naagom siya sa edad na 16 ki Charlie D'Aprano, na nagbaya saiya pakalihis nin 21 taon,  asin nagkaigwa siya nin aki kan siya 17 anyos,  sarong aking babae na an pangaran Leonie. <ref name=":12">{{Cite web|title=Archived copy|url=http://m.legacy.com/obituaries/theage-au/obituary.aspx?n=zelda-daprano&pid=188257651&referrer=0&preview=True|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250320000952/https://www.legacy.com/au/obituaries/theage-au/name/zelda-d-aprano-obituary?id=43615889|archive-date=20 March 2025|access-date=24 February 2018|website=[[Legacy.com]]}}</ref> Sa mga trabahong ini sa pabrika kan siya nagpoon na makarisa kan mga pagkakaiba na inaatubang kan mga babaeng trabahador, orog na may relasyon sa pagkakaiba sa sweldo. <ref>{{Cite web|url=http://ergo.slv.vic.gov.au/explore-history/fight-rights/womens-rights/zelda-daprano|title=Zelda D'Aprano {{!}} Ergo|website=ergo.slv.vic.gov.au|access-date=2016-03-10}}</ref> Siya pinahale sa nagkapirang trabaho huli sa paghihingoang mapakarhay an mga kamugtakan kun saen an mga babae nagtatrabaho. <ref name="auto32">{{Cite web|url=http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0523b.htm|title=D'Aprano, Zelda – Woman – The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia|last=Melbourne|first=The University of|website=www.womenaustralia.info|language=en-gb|access-date=2016-03-10}}</ref> Naglaog siya sa Partido Komunista kan 1950 asin nagin miyembro sagkod 1971. 

=== Pag-eskwela ===
Si D'Aprano naghale sa eskwelahan bago an saiyang ika-katorseng kumpleanyo tanganing suportaran an saiyang pamilya. Kan huri siya lubos na nagin kwalipikado bilang sarong nars sa ngipon kan 1961.  Natapos niya an saiyang Leaving Certificate kan 1965, kasabay kan saiyang aking babae. Nag-adal siya sa eskwelahan sa banggi sa laog nin duwang taon  na naggradwar kan 1967 bilang sarong kwalipikadong chiropodist,  dawa ngani dai siya nagpraktis.

== Trabaho ==
Pagkatapos kan manlaen-laen na trabaho, kabali an sa sarong pabrika nin shortbread asin sarong grocery's, si D'Aprano nagtrabaho sa Larundel Psychiatric Hospital bilang sarong dental nurse.  Naglaog siya sa Hospital Employees' Federation No.2 Branch, kun saen igwa nin kadikit na suporta para saiya, orog na ta siya sarong babae. Siya ginibong katiwala kan tindahan mantang yaon duman, na ibinugtak siya sa pamamahala kan gabos na babae na nagtatrabaho bilang mga nars sa ngipon.  Nagtatrabaho man siya nin duwang aldaw kada semana sa sarong ospital para sa mga kaakian na may diperensya sa hawak, an tolong aldaw pa sa ospital nin mga may diperensya sa isip.  Kan 1969, nag'ayon siya sa Australasian Meat Industry Employees' Union (AMIEU), na nagtatrabaho bilang klerk duman.  Napangalas siya sa mga kamugtakan sa opisina, asin orog pa kan madiskobre niya na mayo nin makakaulay manungod sa mga ini.  Nagprobar siyang magin aktibo sa AMIEU asin sa trabaho sa pagprobar na itama an mga sitwasyon sa trabaho na inaatubang kan mga babae, alagad danay na sinasayumahan asin dai nahihiling an saiyang mga paghihingoa. Pagkatapos na mapahale sa AMIEU huli sa pagkritika sa saiyang amo, nag'ayon siya sa Mail Exchange bilang sarong mail sorter. 

== Aktibismo ==
Kan 1969, kan si D'Aprano nagtatrabaho sa AMIEU, na an unyon ginagamit bilang sarong test case para sa Equal Pay Case .  Si D’Aprano asin an nagkapirang iba pang babae naghalat mantang an kaso pinagdedesisyonan sa Arbitration Court. Kan 21 Oktubre 1969, pagkatapos na dai nagin mapanggana an kaso, kinadena niya an saiyang sadiri sa mga pinto kan Commonwealth Building sa panahon kan saiyang pahingalo sa pangudtohan, na an mga babae na nagtatrabaho sa edipisyo nagsusuporta saiya. Sa kahurihurihi siya pinatalingkas kan mga pulis.  Pakalihis nin sampulong aldaw, kan 31 Oktubre, siya pinag-iba ni Alva Geikie asin Thelma Solomon, asin sinda nagkadena kan saindang mga sadiri sa mga pinto kan Korte nin Arbitrasyon, an saro na nagbasura kan Kaso nin Pantay na Suweldo. <ref>{{Cite web|url=http://www.vwllfa.org.au/bios-pdf/arch67-daprano.pdf|title=www.vwllfa.org.au/bios-pdf/arch67-daprano.pdf|date=2009|website=VWLLFA Biographies|publisher=Victorian Women Liberation and Lesbian Archives|access-date=2016-03-10}}</ref>

Kan suminunod na taon, an tolong babaeng ini nagmukna kan Women's Action Committee tanganing ponan an Women's Liberation Movement sa Melbourne. An organisasyon na ini nagprobar na an mga kababaihan mas maimbuelto sa aktibismo. <ref>{{Cite web|url=http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE0107b.htm|title=D'Aprano, Zelda Fay – Woman – The Australian Women's Register|last=Melbourne|first=National Foundation for Australian Women and The University of|website=www.womenaustralia.info|language=en-gb|access-date=2016-04-29}}</ref> Sinabi ni Zelda na "nakaagi na kami sa yugto nin pagmalasakit sa sarong "babaeng-babaeng" na imahe huli ta an mga babae haloy nang magalang asin ladylike asin pigbabalewala pa man giraray". Ini an nagdara sa mga kababaihan na gumibo nin mas mapuersang aksyon sa saindang dalan pasiring sa pantay na sweldo. An mga babaeng ini man sana an nagmukna kan Women's Liberation Center sa Little Latrobe Street kan 1972. <ref name=":2">{{Cite news|date=23 February 2018|title=Zelda D'Aprano fought for equality all her life. The fire in our bellies is her legacy|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/feb/23/zelda-daprano-fought-for-equality-all-her-life-the-fire-in-our-bellies-is-her-legacy|publisher=The Guardian, Australia}}</ref>

Pinagdanay niya an saiyang mga pamantayan sa wala, dawa ngani naghale siya sa Partido Komunista kan Australia kan 1971, asin tinatsaran an mga mobimientong wala huli ta dominado nin mga lalaki. <ref>{{Cite web|url=http://www.womenaustralia.info/leaders/biogs/WLE0523b.htm|title=D'Aprano, Zelda – Woman – The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia|last=Melbourne|first=The University of|website=www.womenaustralia.info|language=en-gb|access-date=2016-04-29}}</ref>

An Komite sa Aksyon kan mga Babae padagos na naglakaw, asin nagdakula mantang nagdadakula ini. Nagbiyahe sinda sa palibot kan Melbourne na nagbabayad sana nin 75% kan pamasahe, huli ta an mga babae tinatawan sana nin 75% kan sweldo kan mga lalaki kan panahon na idto. Nin huli ta an mga babae dai tinutugutan na mag-inom sa mga bar, sa mga lounge sana, sinda naggigibo nin mga pub crawl sa bilog na Melbourne. An Komite nagtabang sa pag-areglo kan enot na pro-choice rally kan mga 1975 asin labing 500 na mga babae an nag-atendir sa martsa. <ref name=":32">{{Cite web|date=2024-05-03|title=Honouring Zelda D’Aprano|url=https://www.vic.gov.au/honouring-zelda-daprano|access-date=2025-03-20|website=www.vic.gov.au|language=en-au}}</ref>

Si D'Aprano tinawan nin degree sa Law ''honoris causa'' kan Macquarie University kan 2000, asin pig-indukto sa Victorian Honor Roll of Women kan 2001. <ref>{{Cite web|date=|title=Zelda D'Aprano AO|url=https://www.vic.gov.au/zelda-daprano-ao|access-date=2025-03-16|website=State Government of Victoria|language=en-au}}</ref> Tinawan siya nin Opisyal kan Orden kan Australia (AO) kan 2004. <ref>{{cite web|title=Order of Australia 2004|date=26 January 2004|url=https://www.theage.com.au/national/order-of-australia-1-20040126-gdx6oz.html}}</ref>

== Kagadanan asin pamana ==
[[Ladawan:ZeldaD.jpg|alt=photo of bronze statue in front of a building|wala|thumb| An bronseng estatuwa ni Zelda D'Aprano na arog kadakula kan buhay ni Jennifer Mann, pigbuyagyag sa luwas kan Victorian Trades Hall kan 30 Mayo 2023]]
Si D-Aprano nagadan sa Rathdowne Place Carlton kan 21 Pebrero 2018 sa edad na 90 anyos. 

Kan 2023 sarong estatuwa ni D'Aprano an itinogdok sa South West lawn sa Victorian Trades Hall . Ini pigbuyagyag kan dating Primer Ministro kan Australia, [[Julia Gillard|si Julia Gillard]] . <ref>{{Cite web|last=Waters|first=Cara|date=2023-05-30|title=Fare fighter, pub crawler and feminist: Zelda D'Aprano immortalised in bronze|url=https://www.theage.com.au/national/victoria/fare-fighter-pub-crawler-and-feminist-zelda-d-aprano-immortalised-in-bronze-20230530-p5dcc5.html|access-date=2023-06-03|website=The Age|language=en}}</ref>

== Bibliograpiya ==

=== Mga libro ===

* ''Zelda: An Pagigin Sarong Babae'', Z. D'Aprano, North Carlton, Victoria, 1977,{{ISBN|0959688412}}
* ''Zelda'', bagong edisyon, Spinifex Press, North Melbourne, 1995,{{ISBN|1875559302}}
* ''Kath Williams: An mga unyon asin an pakikipaglaban para sa pantay na sweldo'', Spinifex Press, North Melbourne, 2001,{{ISBN|1876756020}}

=== Mga Kontribusyon ===

* "Ano an Ginigibo Mo Kun Nasusupog Ka sa Salang Pamamahala kan mga Tawo sa Satong Planetang Kinaban asin sa Saindang mga Gera?", kan ''Setyembre 11, 2001 : Mga pananaw na peminista'', na pig-edit ni Susan Hawthorne asin Bronwyn Winter, Spinifex Press, North Melbourne, 2002,{{ISBN|1876756276}}
* ''Mga istorya sa Web kan mga babae mga aksyon [http://www.womensweb.com.au/sources/Later%20Stories/Zelda%20D'Aprano.htm Web kan mga babae]''

== Mga Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Mga panluwas na sumpay ==

* [https://find.slv.vic.gov.au/permalink/61SLV_INST/1sev8ar/alma9916352933607636 Mga papel ni Zelda D'Aprano, 1971-1987.] [https://find.slv.vic.gov.au/permalink/61SLV_INST/1sev8ar/alma9916352933607636 <nowiki>[manuskrito].</nowiki>] sa State Library of Victoria .
[[Kategorya:1928 nagkamurundag]]
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Si Zelda Fay D'Aprano AO ( née Orloff ; 24 Enero 1928  – 21 Pebrero 2018) sarong Australianong aktibistang peministang nag-eerok sa Melbourne, Victoria . Nakipaglaban siya para sa mas marahay na kamugtakan asin pantay na sweldo para sa mga babae sa mga lugar nin trabaho. Kan 1969 kan an sarong kaso sa korte nin pantay na sweldo dai nagin mapanggana sa korte nin arbitrasyon, si D'Aprano nagkadena kan saiyang sadiri sa mga pinto kan edipisyo kan mankomunidad sa Melbourne. Pakalihis nin sampulong aldaw, inibanan siya ni Alva Geikie asin Thelma Solomon, kan sinda nagkadena kan saindang mga sadiri sa edipisyo kan korte kan Arbitrasyon. Kaiba si Geikie asin Solomon, si D'Aprano nagpadagos sa pagmukna kan Women's Action Committee. Kan 2023, sarong estatuwa ni D'Aprano an pigbuksan sa luwas kan Trades Hall sa Melbourne.

 Buhay 

 Amay na buhay 
Si D'Aprano (namundag na Zelda Fay Orloff ) nagdakula sa sarong harong na may duwang kwarto sa Carlton kaiba an saiyang tugang na lalaki na si Maurice, an saiyang tugang na babae na si Clara asin an saiyang mga magurang na si Shimshon asin Rachel Leah Orloff. Nagdakula siya sa sarong pamilyang Ortodoksong Hudyo, alagad an saiyang ina nagin sarong komunista kan si D'Aprano aki pa, na nagtulod ki D'Aprano na magin saro man sa mga huring taon.  Naghale siya sa eskwelahan bago siya mag-14 anyos tanganing magtrabaho sa manlaen-laen na pabrika,  sa ibong kan pagbugtak saiya sa sarong klase nin mga may talento sa eskwelahan. Naagom siya sa edad na 16 ki Charlie D'Aprano, na nagbaya saiya pakalihis nin 21 taon,  asin nagkaigwa siya nin aki kan siya 17 anyos,  sarong aking babae na an pangaran Leonie.  Sa mga trabahong ini sa pabrika kan siya nagpoon na makarisa kan mga pagkakaiba na inaatubang kan mga babaeng trabahador, orog na may relasyon sa pagkakaiba sa sweldo.  Siya pinahale sa nagkapirang trabaho huli sa paghihingoang mapakarhay an mga kamugtakan kun saen an mga babae nagtatrabaho.  Naglaog siya sa Partido Komunista kan 1950 asin nagin miyembro sagkod 1971. 

 Pag-eskwela 
Si D'Aprano naghale sa eskwelahan bago an saiyang ika-katorseng kumpleanyo tanganing suportaran an saiyang pamilya. Kan huri siya lubos na nagin kwalipikado bilang sarong nars sa ngipon kan 1961.  Natapos niya an saiyang Leaving Certificate kan 1965, kasabay kan saiyang aking babae. Nag-adal siya sa eskwelahan sa banggi sa laog nin duwang taon  na naggradwar kan 1967 bilang sarong kwalipikadong chiropodist,  dawa ngani dai siya nagpraktis.

 Trabaho 
Pagkatapos kan manlaen-laen na trabaho, kabali an sa sarong pabrika nin shortbread asin sarong grocery's, si D'Aprano nagtrabaho sa Larundel Psychiatric Hospital bilang sarong dental nurse.  Naglaog siya sa Hospital Employees' Federation No.2 Branch, kun saen igwa nin kadikit na suporta para saiya, orog na ta siya sarong babae. Siya ginibong katiwala kan tindahan mantang yaon duman, na ibinugtak siya sa pamamahala kan gabos na babae na nagtatrabaho bilang mga nars sa ngipon.  Nagtatrabaho man siya nin duwang aldaw kada semana sa sarong ospital para sa mga kaakian na may diperensya sa hawak, an tolong aldaw pa sa ospital nin mga may diperensya sa isip.  Kan 1969, nag'ayon siya sa Australasian Meat Industry Employees' Union (AMIEU), na nagtatrabaho bilang klerk duman.  Napangalas siya sa mga kamugtakan sa opisina, asin orog pa kan madiskobre niya na mayo nin makakaulay manungod sa mga ini.  Nagprobar siyang magin aktibo sa AMIEU asin sa trabaho sa pagprobar na itama an mga sitwasyon sa trabaho na inaatubang kan mga babae, alagad danay na sinasayumahan asin dai nahihiling an saiyang mga paghihingoa. Pagkatapos na mapahale sa AMIEU huli sa pagkritika sa saiyang amo, nag'ayon siya sa Mail Exchange bilang sarong mail sorter. 

 Aktibismo 
Kan 1969, kan si D'Aprano nagtatrabaho sa AMIEU, na an unyon ginagamit bilang sarong test case para sa Equal Pay Case .  Si D’Aprano asin an nagkapirang iba pang babae naghalat mantang an kaso pinagdedesisyonan sa Arbitration Court. Kan 21 Oktubre 1969, pagkatapos na dai nagin mapanggana an kaso, kinadena niya an saiyang sadiri sa mga pinto kan Commonwealth Building sa panahon kan saiyang pahingalo sa pangudtohan, na an mga babae na nagtatrabaho sa edipisyo nagsusuporta saiya. Sa kahurihurihi siya pinatalingkas kan mga pulis.  Pakalihis nin sampulong aldaw, kan 31 Oktubre, siya pinag-iba ni Alva Geikie asin Thelma Solomon, asin sinda nagkadena kan saindang mga sadiri sa mga pinto kan Korte nin Arbitrasyon, an saro na nagbasura kan Kaso nin Pantay na Suweldo. 

Kan suminunod na taon, an tolong babaeng ini nagmukna kan Women's Action Committee tanganing ponan an Women's Liberation Movement sa Melbourne. An organisasyon na ini nagprobar na an mga kababaihan mas maimbuelto sa aktibismo.  Sinabi ni Zelda na "nakaagi na kami sa yugto nin pagmalasakit sa sarong "babaeng-babaeng" na imahe huli ta an mga babae haloy nang magalang asin ladylike asin pigbabalewala pa man giraray". Ini an nagdara sa mga kababaihan na gumibo nin mas mapuersang aksyon sa saindang dalan pasiring sa pantay na sweldo. An mga babaeng ini man sana an nagmukna kan Women's Liberation Center sa Little Latrobe Street kan 1972. 

Pinagdanay niya an saiyang mga pamantayan sa wala, dawa ngani naghale siya sa Partido Komunista kan Australia kan 1971, asin tinatsaran an mga mobimientong wala huli ta dominado nin mga lalaki. 

An Komite sa Aksyon kan mga Babae padagos na naglakaw, asin nagdakula mantang nagdadakula ini. Nagbiyahe sinda sa palibot kan Melbourne na nagbabayad sana nin 75% kan pamasahe, huli ta an mga babae tinatawan sana nin 75% kan sweldo kan mga lalaki kan panahon na idto. Nin huli ta an mga babae dai tinutugutan na mag-inom sa mga bar, sa mga lounge sana, sinda naggigibo nin mga pub crawl sa bilog na Melbourne. An Komite nagtabang sa pag-areglo kan enot na pro-choice rally kan mga 1975 asin labing 500 na mga babae an nag-atendir sa martsa. 

Si D'Aprano tinawan nin degree sa Law honoris causa kan Macquarie University kan 2000, asin pig-indukto sa Victorian Honor Roll of Women kan 2001.  Tinawan siya nin Opisyal kan Orden kan Australia (AO) kan 2004. 

 Kagadanan asin pamana 
alt=photo of bronze statue in front of a building|wala|thumb| An bronseng estatuwa ni Zelda D'Aprano na arog kadakula kan buhay ni Jennifer Mann, pigbuyagyag sa luwas kan Victorian Trades Hall kan 30 Mayo 2023
Si D-Aprano nagadan sa Rathdowne Place Carlton kan 21 Pebrero 2018 sa edad na 90 anyos. 

Kan 2023 sarong estatuwa ni D'Aprano an itinogdok sa South West lawn sa Victorian Trades Hall . Ini pigbuyagyag kan dating Primer Ministro kan Australia, si Julia Gillard . 

 Bibliograpiya 

 Mga libro 

 Zelda: An Pagigin Sarong Babae, Z. D'Aprano, North Carlton, Victoria, 1977,
 Zelda, bagong edisyon, Spinifex Press, North Melbourne, 1995,
 Kath Williams: An mga unyon asin an pakikipaglaban para sa pantay na sweldo, Spinifex Press, North Melbourne, 2001,

 Mga Kontribusyon 

 "Ano an Ginigibo Mo Kun Nasusupog Ka sa Salang Pamamahala kan mga Tawo sa Satong Planetang Kinaban asin sa Saindang mga Gera?", kan Setyembre 11, 2001 : Mga pananaw na peminista, na pig-edit ni Susan Hawthorne asin Bronwyn Winter, Spinifex Press, North Melbourne, 2002,
 Mga istorya sa Web kan mga babae mga aksyon Web kan mga babae

 Mga Toltolan 

 Mga panluwas na sumpay 

 Mga papel ni Zelda D'Aprano, 1971-1987. [manuskrito]. sa State Library of Victoria .
Kategorya:1928 nagkamurundag
Kategorya:Pages with unreviewed translations