Tinanom
{{taxobox
| color = lightgreen
| name = Mga tinanom
| fossil_range = <br/>Kapinunan na Cambrian hasta kansuarin, {{Fossil range|520|0}}
| image = Diversity of plants (Streptophyta) version 2.png
| image_width = 250px
| image_caption =
| taxon = Plantae
| authority = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1866<ref>{{cite book | author = Haeckel G | year = 1866 | title = Generale Morphologie der Organismen | publisher = Verlag von Georg Reimer | location = Berlin | pages = vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII}}</ref>
| subdivision_ranks = Mga dibisyon
| subdivision =
'''[[Green algae|Berdeng algae]]'''
* [[Chlorophyta]]
* [[Charophyta]]
'''[[Embryophyte|Mga tinanom na pangdaga]] (embryophytes)'''
* '''[[Bryophyte|Non-vascular land plants]] (bryophytes)'''
** [[Marchantiophyta]]—liverworts
** [[Hornwort|Anthocerotophyta]]—hornworts
** [[Moss|Bryophyta]]—mosses
** [[extinction|†]][[Horneophytopsida]]
* '''[[Vascular plant]]s (tracheophytes)'''
** [[ekstinksyon|†]][[Rhyniophyta]]—rhyniophytes
** [[ekstinksyon|†]][[Zosterophyllophyta]]—zosterophylls
** [[Lycopodiophyta]]—clubmosses
** [[ekstinksyon|†]][[Trimerophytophyta]]—trimerophytes
** [[fern|Pteridophyta]]—ferns and horsetails
** [[ekstinksyon|†]][[Progymnospermophyta]]
** '''[[Spermatophyta|May tulang na mga tinanom]] (spermatophytes)'''
*** [[ekstinksyon|†]][[Pteridospermatophyta]]—seed&nbsp;ferns
*** [[Pinophyta]]—conifers
*** [[Cycad]]ophyta—cycads
*** [[Ginkgophyta]]—ginkgo
*** [[Gnetophyta]]—gnetae
*** [[Nagbuburak na tinanom|Magnoliophyta]]—nagbuburak na tinanom
[[ekstinksyon|†]]'''[[Nematophytes]]'''
}}

An mga '''tinanom''' ([[Ingles]]: ''plant'') iyo harus multiselular na organismo, predominanteng potosintetikong eukaryotiko kan kahadean na '''Plantae'''. Sa uusipon, an mga tinanom iyo pigtatrato bilang saro sa duwang kahadean na kabali an gabos na nabubuhay na bagay na bakong [[hayop]], sagkod an gabos na [[algae]] asin [[fungi]] iyo pigtatrato bilang mga tinanom. Alagad, an gabos na presenteng depinisyon kan Plantae iyo pighahali na an fungi asin an pirang algae, pati naman an mga prokaryotiko (an [[archaea]] asin [[bakterya]]). Sa sarong depinisyon, an mga tinanom iyo minaporma sa ''Viridiplantae'' (Latinong ngaran para sa "berdeng tinanom"), sarong grupo na kabali an mga nagbuburak na mga tinanom, konipero, asin ibang himnospermo, fern, asin an saindang kaalyado, hornwort, liverwort, moss, sagkod an berdeng algae, pero dae kabali an pula asin kayumangging algae.

An mga berdeng tinanom iyo nakakaguno nin kadaklan kan saindang [[enerhiya]] gikan sa liwanag kan [[saldang]] sa paagi nin [[potosintesis]] kan primerong [[kloroplasto]] na hale sa endosimbiyosis kaiba an cyanobakterya. An saindang kloroplasto may kloropilong a asin b, na minatao sainda kan berdeng kulay. An ibang tinanom iyo parasitiko o mikotropiko asin nawaran na nin ablilidad na makahimo nin normal na bilang nin [[kloropilo]] o para magpotosintesa, pero igwa man giraray nin mga burak, bunga, asin pisog. An mga tinanom iyo pigkakaraktisa nin sekswal na reproduksyon asin alternasyon kan mga henerasyon, alagad an asekswal na reproduksyon iyo nanunutaran man.

Igwa nin harus 320,000 na [[espesye]] nin mga tinanom, kun sain an dakulang mayorya, mga 260–290 na ribo, nakakamokna nin pisog.<ref name="IUCNdata">{{cite web|title=Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2010)|publisher=International Union for Conservation of Nature|date=11 March 2010|url=http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|access-date=27 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721034312/http://www.iucnredlist.org/documents/summarystatistics/2010_1RL_Stats_Table_1.pdf|archive-date=21 July 2011}}</ref> An mga berdeng tinanom iyo nakakatao nin substansyal na proporsyon kan pankinaban na molekular na oksiheno,<ref name="behrenfeld">{{cite journal|last=Field|doi=10.1126/science.281.5374.237|archive-date=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925215921/https://escholarship.org/uc/item/9gm7074q|access-date=10 September 2018|url=http://www.escholarship.org/uc/item/9gm7074q|bibcode=1998Sci...281..237F|issue=5374|pmid=9657713|pages=237–240|first=C.B.|volume=281|journal=[[Science (journal)|Science]]|title=Primary production of the biosphere: Integrating terrestrial and oceanic components|year=1998|author4=Falkowski, P.|author3=Randerson, J.T.|author2=Behrenfeld, M.J.|url-status=live}}</ref> sagkod iyo an basehan kan kadaklan nin ekosistema sa [[Kinaban]]. An mga tinanom na nakakamokna nin granyula, bunga, asin gulay iyo minaporma man kan basehang pantawong [[pagkakan]] asin iyo nadomestika na nin milenyang panahon. An mga tinanom iyo may manlainlain na kultural asin iba pang gamit, bilang ornamento, panghaman na materyales, pangsurat na materyales asin, sa mahiwas na baryente, sinda iyo an ginikanan nin mga bulong asin sikoaktibong druga. An siyentipikong pag-aadal kan mga tinanom iyo an [[botanika]], sarong sanga kan [[biyolohiya]].


== Mga panluwas na takod ==
{{commons category|Plantae}}
* {{cite journal |author1=Jones, T.M. |author2=Reid, C.S. |author3=Urbatsch, L.E. |title=Visual study of divisional Plantae |url=http://www.herbarium.lsu.edu/keys/aca/ |access-date=2021-05-01 |archivedate=2020-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413093738/http://www.herbarium.lsu.edu/keys/aca/ }} (requires Microsoft Silverlight)
* {{cite journal|author=Chaw, S.-M.|url=http://mbe.library.arizona.edu/data/1997/1401/7chaw.pdf|title=Molecular Phylogeny of Extant Gymnosperms and Seed Plant Evolution: Analysis of Nuclear 18s rRNA Sequences|journal=Mol. Biol. Evol.|volume=14|issue=1|pages=56–68|year=1997|pmid=9000754|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025702|display-authors=etal|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050124004310/http://mbe.library.arizona.edu/data/1997/1401/7chaw.pdf|archive-date=24 January 2005}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/INA.html Index Nominum Algarum]
* [https://web.archive.org/web/20060210225113/http://florabase.calm.wa.gov.au/phylogeny/cronq88.html Interactive Cronquist classification]
* [https://web.archive.org/web/20100611054707/http://www.prota.org/uk/about+prota/ Plant Resources of Tropical Africa]
* [http://tolweb.org/Green_plants Tree of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630151027/http://tolweb.org/Green_plants |date=2015-06-30 }}

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Biyolohiya]]
An mga tinanom (Ingles: plant) iyo harus multiselular na organismo, predominanteng potosintetikong eukaryotiko kan kahadean na Plantae. Sa uusipon, an mga tinanom iyo pigtatrato bilang saro sa duwang kahadean na kabali an gabos na nabubuhay na bagay na bakong hayop, sagkod an gabos na algae asin fungi iyo pigtatrato bilang mga tinanom. Alagad, an gabos na presenteng depinisyon kan Plantae iyo pighahali na an fungi asin an pirang algae, pati naman an mga prokaryotiko (an archaea asin bakterya). Sa sarong depinisyon, an mga tinanom iyo minaporma sa Viridiplantae (Latinong ngaran para sa "berdeng tinanom"), sarong grupo na kabali an mga nagbuburak na mga tinanom, konipero, asin ibang himnospermo, fern, asin an saindang kaalyado, hornwort, liverwort, moss, sagkod an berdeng algae, pero dae kabali an pula asin kayumangging algae.

An mga berdeng tinanom iyo nakakaguno nin kadaklan kan saindang enerhiya gikan sa liwanag kan saldang sa paagi nin potosintesis kan primerong kloroplasto na hale sa endosimbiyosis kaiba an cyanobakterya. An saindang kloroplasto may kloropilong a asin b, na minatao sainda kan berdeng kulay. An ibang tinanom iyo parasitiko o mikotropiko asin nawaran na nin ablilidad na makahimo nin normal na bilang nin kloropilo o para magpotosintesa, pero igwa man giraray nin mga burak, bunga, asin pisog. An mga tinanom iyo pigkakaraktisa nin sekswal na reproduksyon asin alternasyon kan mga henerasyon, alagad an asekswal na reproduksyon iyo nanunutaran man.

Igwa nin harus 320,000 na espesye nin mga tinanom, kun sain an dakulang mayorya, mga 260–290 na ribo, nakakamokna nin pisog. An mga berdeng tinanom iyo nakakatao nin substansyal na proporsyon kan pankinaban na molekular na oksiheno, sagkod iyo an basehan kan kadaklan nin ekosistema sa Kinaban. An mga tinanom na nakakamokna nin granyula, bunga, asin gulay iyo minaporma man kan basehang pantawong pagkakan asin iyo nadomestika na nin milenyang panahon. An mga tinanom iyo may manlainlain na kultural asin iba pang gamit, bilang ornamento, panghaman na materyales, pangsurat na materyales asin, sa mahiwas na baryente, sinda iyo an ginikanan nin mga bulong asin sikoaktibong druga. An siyentipikong pag-aadal kan mga tinanom iyo an botanika, sarong sanga kan biyolohiya.

 Mga panluwas na takod 

  (requires Microsoft Silverlight)
 
 Index Nominum Algarum
 Interactive Cronquist classification
 Plant Resources of Tropical Africa
 Tree of Life 

 Toltolan 

Kategorya:Biyolohiya