Doctrina Christiana
{{Infobox book
| italic title      = <!--(see above)-->
| name              = Doctrina Christiana
| image             = Doctrina-cristiana.jpg
| image_size        = 
| border            = 
| alt               = 
| caption           = Patos kan ''Doctrina Christiana'' tinatampok an ladawan ni [[Saint Dominic]] na nakasurat an bilog na titulo kan libro. Woodcut, c. 1590.
| author            = 
| audio_read_by     = 
| title_orig        = 
| orig_lang_code    = 
| title_working     = 
| translator        = 
| illustrator       = 
| cover_artist      = 
| country           = [[Kaptansya Heneral kan Filipinas]]
| language          = 
| series            = 
| release_number    = 
| subject           = [[Katesismo Romano|Katesismo Katoliko]]
| genre             = [[Librong Relihiyoso|Relihiyon]]
| set_in            = 
| publisher         = 
| publisher2        = 
| pub_date          = Huring Ika-16 na siglo <!---1500-1599; Disputed see below--->
| english_pub_date  = 
| published         = 
| media_type        = 
| pages             = 
| awards            = 
| isbn              = 
| isbn_note         = 
| oclc              = 
| dewey             = 
| congress          = 
| preceded_by       = 
| followed_by       = 
| native_wikisource = 
| wikisource        = 
| notes             = 
| exclude_cover     = 
| website           = 
}}
An  '''''Doctrina Christiana''''' ({{lang-eng|'''Christian Doctrine'''}}) amayon na librong dapit sa [[Katesismo#Katesismong Katoliko|katekisis]] kan [[Simbahan Katoliko]], nasurat kan 1593 ni [[Prayle|Fray]] [[Juan de Plasencia]], asin tinutubod na ini na an saro sa pinakaamay na librong imprintado sa [[Filipinas]].<ref name="Rosenwald ">{{cite web | url=http://hdl.loc.gov/loc.wdl/wdl.82 | title=Lessing J. Rosenwald Collection | access-date=November 28, 2010 | author=Lessing J. Rosenwald | publisher=[[Library of Congress]]. [[World Digital Library]]}}</ref>

==Titulo==

Titulo sa Kastila:
{{cquote| Doctrina Chriſtiana, en lengua eſpan¨ola y tagala, corregida por los Religiosos de las ordenes Impreſſa con licencia, en S. Gabriel de la Orden de S. Domĩgo. En Manila, 1593.}}

Sa Ingles:{{cquote|
''Christian Doctrine in Spanish Language And Tagalog, corrected by the monks of the Orders. [[imprimatur|Printed with licence]] in Saint Gabriel of the Order of Saint Dominic. In Manila, 1593.''}}

Sa Tagalog (Filipino): {{cquote|
''Ang Doktrina Kristiyana sa Wikang Kastila at Tagalog, kasama ang tamang Patakaran para sa Relihiyoso ng mga Orden.  Inilimbag nang may Lisensya sa San Gabriel ng Orden ni Santo Domingo. Sa Maynila, 1593.''}}
Sa Bikol:

''An Doktrina Kristyana sa Kastilang Tataramon asin Tagalog, kaiba an mga binakle' para sa Relihiyoso nin mga Orden. Ipinalagda' na may Lisensya sa San Gabriel na Orden ni Santo Domingo. Sa Manila, 1593.''}}

==Historya==
[[File:Rectificación y Mejora de Principios Naturales 天主教真傳實錄 (1593).png|thumb|Enot na pahina kan ''Rectificación y Mejora de Principios Naturales'' 天主教真傳實錄 (1593), ki [[Juan Cobo]], sa [[Klasikal na Tsino]] basado sa [[Hokkien sa Filipinas|Hokkien]] gamit kan mga [[Sangley]] sa [[Historya nin Filipinas (1565–1898)|Kolonyal Espanyol Filipinas]]]]
Igwa nin kontrobersya manongod sa kun arin sa mga bersyon an enot na imprintado sa Espanyol Filipinas, na an ibang iskolar nagtutubod na an lenggwaheng-Tsino'ng bersyon na tituladong ''Doctrina Christiana en letra y lengua China, compuesta por los padres ministros de los [[Sangley]]es, de la [[Dominican Order|Orden de Sancto Domingo]]. [[imprimatur|Con licencia]], por Keng yong, China, en el parian de Manila''<ref name="Benavides">{{cite book |last1=Cobo, O.P. |first1=Juan |title=Doctrina Christiana en letra y lengua China compuesta por los padres ministros de los Sangleyes, de la Orden de Sancto Domingo :: Collection 7 - Dominicans and UST |date=1951 |publisher=UST Press |location=Manila |page=259 |url=http://digitallibrary.ust.edu.ph/cdm/ref/collection/section7/id/39880 |access-date=April 6, 2020 |format=PDF |archive-date=April 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406183834/http://digitallibrary.ust.edu.ph/cdm/ref/collection/section7/id/39880 |dead-url=yes }}</ref> ni Fray [[Miguel de Benavides]], OP, asin Fray [[Juan Cobo]], OP, naimprinta pag'ultan 1590 asin 1592 kan Tsinong impresor na si Keng Yong sa Manila bago nagluwas an bersyon sa Espanyol asin sa Tagalog.

Saro sa pinakaamay na toltolan kan duwang bersyon hale ki [[Gómez Pérez Dasmariñas]], an ika-pitong Kastilang [[Gobernador-Heneral nin Filipinas]],  na nagsurat ki [[Felipe II nin Espanya]] kan Hunyo 20, 1593, nin siring:

{{cquote|
“Mga Ginagalangan, sa ngaran kan Saimong Kadakulaan, sako pinagmarhay huli sa makuring pangangaipo, nagduhol ako nin lisensya sa pag'imprinta kan Doctrinas Christianas, na igdi nalalakip— saro sa lenggwaheng Tagalog, na iyo an natural asin  pinakamahusay sa mga islang ini, asin an saro nakasurat sa Tsino— na linalaoman ko mabunga nin dakulang benepisyo sa pagkonbertir asin pagtukdo sa mga banwa pareho sa duwang nasyon na ini; asin ta an mga kadagaan sa Indies mas darakula asin mga bagay mas magasto, sakong pinagbugtak an presyo sa apat na real lambang kopya, sagkod na an Saimong Ginagalangan magpaluwas nin pagboot kun ano an maninigo.”<ref name="Retana">{{cite book | title=La Politica de España en Filipinas, No. 97 | author=Retana, Wenceslao | year=1894 | location=Manila}}</ref>}}

An mga Misionero pinaghigowa na an ''Doctrina'' magin saro sa mga libro kaipohan na gayo na maimprinta sa mga dagang daple. Ini ngani mangyari na an librong filipino nakaagid duman sa naimprinta sa [[Mehiko]] kan 1539 sa Espanyol asin sa lokal na bernakular na tataramon Mehikano,  na iyo an nagin giya ni Santo [[Francis Xavier]] sa saiyang pinagibong ''Doutrina Christão'' sa  [[Lenggwaheng Malay|Malay]] na pinalagda' man kan mga Heswita sa [[Goa]] kan 1557. Saro pang ''Doctrina'' an pinaimprenta sa Kastila asin sa lenggwaheng lokal sa [[Lima]] kan 1584.

===Eksistidong mga kopya kan naimprenta===
Maliban kan saray-saray na kopya sa [[Library of Congress]] sa [[Washington, DC]], mayong ibang mga kopya eksistido ngonyan. Huli sa mga kalidad kan papel, edad kaini, mga natural na  pangyayari, disaster arog kan linog, sulo gabos ini nagpuho' kan mga natatadang kopya. An mga aram na mga eksistidong kopya kan mga amay na libro imprintado sa Filipinas iyo idtong mga ipinadara sa Europa durante kan ika-16, ika-17, asin ika-18ng siglo, na ini pwedeng natiti'mos na dai pa lamang nakakatalogo sa mga kun saen na biblioteka. 

Siring kaini an kaso kan su kopyang pinadara ki [[Felipe II nin Espanya]] ni Gobernador-Heneral Dasmariñas kan 1593. Iyo ini an kopya na biglang nagbutwa kan 1946 sa pagrorogaring kan si taga-Paris na paratindang librong tuyong nagtitipon kan mga imprintado igdi sa Pasipikong rona, asin kolektor na si William H. Schab, sarong taga-[[New York City]]'ng parabakal-libro, binakal an librong ini asin dinara sa Estados Unidos, na ini pinabakal niya liwat ki Lessing J. Rosenwald, na pig'intrega  niya man ini sa Library of Congress kun saen sagkod ngonyan nasasaray. An saro-saro man na kopya kan bersyon sa Insik natiti'mos sa [[Biblioteca Nacional de España|Biblioteca Nacional]] sa [[Madrid]].

==Napapalaman==
An titulo literalmente nagsasabi  “Mga Katukdoan nin Kristiyanismo”, asin ta an primaryang obheto kan libro iyo na mapalakop an katukdoan Kristyano sa kahiwasan kan arkipelagong Filipinas. An libro may 38 dahon asin 74ng pahina na teksto sa Katila, Tagalog [[Filipinong ortograpiya#Pag'adoptar kan eskriturang Latin|ipinalis sa mga letra romano]], asin Tagalog sa saiyang orihinal na [[Baybayin|Tagalog Baybayin (Surat Tagalog)]] na eskritura, nakaukit sa [[woodcut]] ni [[Dominic de Guzmán|Santo Dominic]], na an verso dati blangko, alagad sa kontemporaryong mga bersyon may darang inskripsyon manuskrito na, "Tassada en dos reales", pirmado Juan de Cuellar.

Pakasurat kan [[syllabary]] nagsunod an mga pangadyeon: [[Ama Nyamong Pamibi]], [[Tara Kagurangnan Maria]], [[Kredo]], asin an [[Salve Regina]]. Minasunod igdi an Artikulo nin Pagtubod, an [[Sampolong Tugon]], Mga Pagboot kan Banal na Simbahan, [[Mga Sakramento nin Simbahan Katoliko|Sakramento kan Banal na Simbahan]], Pitong [[mortal na kasa'lan|Mortal na Kasa'lan]], [[Mga gibong-herak|Katorseng Gibong-herak]], an [[Confiteor]] asin halipot na Katekisis.

==Bersyong Bikol==
[[File:Doctrina Christiana (Bicol).png|thumb|Libro kan katekismo.|daing kwadro]]
May bersyon nin Doctrina Christiana sa Bikol, ipinirinta kan Colegio de Santo Tomas (UST). Datado kan 1864, na pinapadakula hali sa Tagalog pakadto sa Bikol ni Obispo Manuel Grijalbo. Ginibo ini ni Fr. Juan de Lillo, sarong pading Espanyol, kaiba an tabang kan klero. Ini sinusunod an parehong anyo kan mga pangadyi hali sa orihinal na Doctrina Christiana, pero may dugang na Misa de Roma, impormasyong baptismo, asin an sinasabing "Casaysay nin pagca christiano".

==Toltolan==
{{Reflist}}

==Mga panluwas na takod==
* [http://www.gutenberg.org/files/16119/16119-h/16119-h.htm Full text of Doctrina Christiana] at Project Gutenberg
* [https://web.archive.org/web/20100620001800/http://filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=BKW000000051 Doctrina Christiana: The First Book Printed in the Philippines] available at Filipiniana.net
*[http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.1302.2 ''Doctrina Christiana''] From the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] at the [[Library of Congress]]
{{saringsing}}
[[Kategorya:Mga Librong Filipinas]]
[[Kategorya:Mga lenggwaheng-Espanyol na libro]]
[[Kategorya:Lenggwaheng Tagalog]]
[[Kategorya:Mga 1593 na libro]]
[[Kategorya:Mga Tsino-lenggwahemg libro]]
An  Doctrina Christiana () amayon na librong dapit sa katekisis kan Simbahan Katoliko, nasurat kan 1593 ni Fray Juan de Plasencia, asin tinutubod na ini na an saro sa pinakaamay na librong imprintado sa Filipinas.

Titulo

Titulo sa Kastila:

Sa Ingles:

Sa Tagalog (Filipino): 
Sa Bikol:

An Doktrina Kristyana sa Kastilang Tataramon asin Tagalog, kaiba an mga binakle' para sa Relihiyoso nin mga Orden. Ipinalagda' na may Lisensya sa San Gabriel na Orden ni Santo Domingo. Sa Manila, 1593.}}

Historya
thumb|Enot na pahina kan Rectificación y Mejora de Principios Naturales 天主教真傳實錄 (1593), ki Juan Cobo, sa Klasikal na Tsino basado sa Hokkien gamit kan mga Sangley sa Kolonyal Espanyol Filipinas
Igwa nin kontrobersya manongod sa kun arin sa mga bersyon an enot na imprintado sa Espanyol Filipinas, na an ibang iskolar nagtutubod na an lenggwaheng-Tsino'ng bersyon na tituladong Doctrina Christiana en letra y lengua China, compuesta por los padres ministros de los Sangleyes, de la Orden de Sancto Domingo. Con licencia, por Keng yong, China, en el parian de Manila ni Fray Miguel de Benavides, OP, asin Fray Juan Cobo, OP, naimprinta pag'ultan 1590 asin 1592 kan Tsinong impresor na si Keng Yong sa Manila bago nagluwas an bersyon sa Espanyol asin sa Tagalog.

Saro sa pinakaamay na toltolan kan duwang bersyon hale ki Gómez Pérez Dasmariñas, an ika-pitong Kastilang Gobernador-Heneral nin Filipinas,  na nagsurat ki Felipe II nin Espanya kan Hunyo 20, 1593, nin siring:

An mga Misionero pinaghigowa na an Doctrina magin saro sa mga libro kaipohan na gayo na maimprinta sa mga dagang daple. Ini ngani mangyari na an librong filipino nakaagid duman sa naimprinta sa Mehiko kan 1539 sa Espanyol asin sa lokal na bernakular na tataramon Mehikano,  na iyo an nagin giya ni Santo Francis Xavier sa saiyang pinagibong Doutrina Christão sa  Malay na pinalagda' man kan mga Heswita sa Goa kan 1557. Saro pang Doctrina an pinaimprenta sa Kastila asin sa lenggwaheng lokal sa Lima kan 1584.

Eksistidong mga kopya kan naimprenta
Maliban kan saray-saray na kopya sa Library of Congress sa Washington, DC, mayong ibang mga kopya eksistido ngonyan. Huli sa mga kalidad kan papel, edad kaini, mga natural na  pangyayari, disaster arog kan linog, sulo gabos ini nagpuho' kan mga natatadang kopya. An mga aram na mga eksistidong kopya kan mga amay na libro imprintado sa Filipinas iyo idtong mga ipinadara sa Europa durante kan ika-16, ika-17, asin ika-18ng siglo, na ini pwedeng natiti'mos na dai pa lamang nakakatalogo sa mga kun saen na biblioteka. 

Siring kaini an kaso kan su kopyang pinadara ki Felipe II nin Espanya ni Gobernador-Heneral Dasmariñas kan 1593. Iyo ini an kopya na biglang nagbutwa kan 1946 sa pagrorogaring kan si taga-Paris na paratindang librong tuyong nagtitipon kan mga imprintado igdi sa Pasipikong rona, asin kolektor na si William H. Schab, sarong taga-New York City'ng parabakal-libro, binakal an librong ini asin dinara sa Estados Unidos, na ini pinabakal niya liwat ki Lessing J. Rosenwald, na pig'intrega  niya man ini sa Library of Congress kun saen sagkod ngonyan nasasaray. An saro-saro man na kopya kan bersyon sa Insik natiti'mos sa Biblioteca Nacional sa Madrid.

Napapalaman
An titulo literalmente nagsasabi  “Mga Katukdoan nin Kristiyanismo”, asin ta an primaryang obheto kan libro iyo na mapalakop an katukdoan Kristyano sa kahiwasan kan arkipelagong Filipinas. An libro may 38 dahon asin 74ng pahina na teksto sa Katila, Tagalog ipinalis sa mga letra romano, asin Tagalog sa saiyang orihinal na Tagalog Baybayin (Surat Tagalog) na eskritura, nakaukit sa woodcut ni Santo Dominic, na an verso dati blangko, alagad sa kontemporaryong mga bersyon may darang inskripsyon manuskrito na, "Tassada en dos reales", pirmado Juan de Cuellar.

Pakasurat kan syllabary nagsunod an mga pangadyeon: Ama Nyamong Pamibi, Tara Kagurangnan Maria, Kredo, asin an Salve Regina. Minasunod igdi an Artikulo nin Pagtubod, an Sampolong Tugon, Mga Pagboot kan Banal na Simbahan, Sakramento kan Banal na Simbahan, Pitong Mortal na Kasa'lan, Katorseng Gibong-herak, an Confiteor asin halipot na Katekisis.

Bersyong Bikol
thumb|Libro kan katekismo.|daing kwadro
May bersyon nin Doctrina Christiana sa Bikol, ipinirinta kan Colegio de Santo Tomas (UST). Datado kan 1864, na pinapadakula hali sa Tagalog pakadto sa Bikol ni Obispo Manuel Grijalbo. Ginibo ini ni Fr. Juan de Lillo, sarong pading Espanyol, kaiba an tabang kan klero. Ini sinusunod an parehong anyo kan mga pangadyi hali sa orihinal na Doctrina Christiana, pero may dugang na Misa de Roma, impormasyong baptismo, asin an sinasabing "Casaysay nin pagca christiano".

Toltolan

Mga panluwas na takod
 Full text of Doctrina Christiana at Project Gutenberg
 Doctrina Christiana: The First Book Printed in the Philippines available at Filipiniana.net
Doctrina Christiana From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress

Kategorya:Mga Librong Filipinas
Kategorya:Mga lenggwaheng-Espanyol na libro
Kategorya:Lenggwaheng Tagalog
Kategorya:Mga 1593 na libro
Kategorya:Mga Tsino-lenggwahemg libro