Tataramon na Karakalpak
{{Infobox language
| name             = Karakalpak
| nativename       = Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили, قاراقالپاق تىلى
| image            = Karakalpak.svg
| imagecaption     = Karakalpak sa mga Iskriturang Latin, Siriliko, asin sa Perso-Arabiko ''[[Nastaliq]]''.
| states           = [[Uzbekistan]], [[Kazakhstan]], [[Turkmenistan]]
| region           = [[Khwarazm]]
| ethnicity        = [[Karakalpaknon]]
| speakers         = 583,410
| date             = 2010
| ref              = e18
| familycolor      = Altaiko
| fam1             = [[Mga tataramon na Turkiko|Turkiko]]
| fam2             = [[Karaniwan na mga tataramon na Turkiko|Karaniwan na Turkiko]]
| fam3             = [[Mga tataramon na Kipchak|Kipchak]]
| fam4             = Kipchak–Nogai
| script           = [[Alpabetong Karakalpak]] ([[Latin]], [[Siriliko]], [[Iskriturang Arabiko]])
| nation           = [[Karakalpakstan]] (Uzbekistan)
| iso2             = kaa
| iso3             = kaa
| map              = KarakalpakMap.PNG
| mapcaption       = An mapa na nagpapahiling kan mga kinamumugtakan kan Karakalpak (pula) sa Uzbekistan
| notice           = IPA
| glotto           = kara1467
| glottorefname    = Kara-Kalpak
}}
An '''Karakalpak''' (Karakalpak: ''Qaralqalpaq tili'') iyo an sarong [[tataramon na Turkiko]] pigtataram kan mga [[Karakalpaks]] sa [[Karakalpakstan]]. Pigbabanga iyan sa duwang diyalekto, Amihanan-subangan na Karakalpak asin Habagatan-solnopan na Karakalpak. Nag-uswag iyan kaiba an [[Nogais|Noghai]] asin an kataraid na [[tataramon na Kazakh|Kazakh languages]], na minarkahan kan impluwensya kan duwang naunambitan na. Typologically, an Karakalpak nabibilang sa mga [[tataramon na Kipchak|Kipchak]] na sanga nin mga tataramon na Turkiko, kaya baga haranihon sa asin halangkaw an pagkasirinabutan sa Kazakh asin Noghai.<ref>{{Cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/kaa|title=Karakalpak|website=Ethnologue|access-date=2016-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|title=Karakalpak language and alphabet|url=https://www.omniglot.com/writing/karakalpak.php|access-date=2023-10-31|website=www.omniglot.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Glottolog 4.8 - Kara-Kalpak|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/kara1467|access-date=2023-10-31|website=glottolog.org}}</ref>

==Sistema nin pagsusurat==
[[Image:Suwretxana.JPG|thumb|300 px|March 2006. Sarong laboratoryong ladawan sa [[Nukus]] – na igwang pananda na nakasurat sa tataramon na Karakalpak gamit an alpabeto na Latin.]]

Nasusurat an Karakalpak sa [[Iskriturang Arabiko|Arabiko]] asin [[Alpabetong Persyano|Alpabetong Persyano]] sagkod 1932, nasurat sa [[Iskriturang Latin]] poon 1928 sagkod 1940, pagkatapos naipamidbid an [[Iskriturang Siriliko|Siriliko]]. Sa pagsunod kan katalingkasan nin Uzbekistan kadtong 1991, ginibo an desisyon tanganing butasan an Siriliko asin magbalik sa Alpabetong Latin. Mantang an paggamit kan Iskriturang Latin, laganap na ngunyan sa [[Tashkent]], padiitdiit pa nanggad an pagpapabisto kaini sa Karakalpakstan .<ref>{{cite book |author1=Birgit Schlyter |editor1-last=Schiffman |editor1-first=Harold |title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors |date=2012 |publisher=Brill |page=192 |chapter=Language Policy and Language Development in Multilingual Uzbekistan}}</ref>

Pinapahiling sa ibaba an mga alpabetong Siriliko, Latin, asin Arabiko na igwang katampad na pagsasaladawan sa IPA. An mga letrang Siriliko na daing representasyon sa alpabetong Latin, minarkahan nin mga asterisk. An mga huring pagbabago sa bagong alpabeto kan Karakalpak, hinaman kaidtong 2016: imbes na mga titik na may kudlit, mga titik na may mga akyut an ipinamidbid.<ref name="лотин">{{cite web|title=Латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ әлипбеси|url=http://www.karsu.uz/index.php/kk/9-uncategorised/904-latyn-zhazy|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224041251/http://www.karsu.uz/index.php/kk/9-uncategorised/904-latyn-zhazy|url-status=dead|archive-date=2017-12-24|work=Каракалпакский государственный университет им. Бердаха|access-date=2018-01-27|lang=kaa}}</ref>

{| class="wikitable"
!Siriliko!!Latin!!Arabiko!!IPA
|-
|Аа||Aa|| ا / ‍ـا || {{IPA|/a/}}
|-
|Әә||Áá|| ە / ـە || {{IPA|/æ/}}
|-
|Бб||Bb|| ب || {{IPA|/b/}}
|-
|Вв||Vv|| ۋ || {{IPA|/v/}}
|-
|Гг||Gg|| گ ||‌ {{IPA|/ɡ/}}
|-
|Ғғ||Ǵǵ|| ع || {{IPA|/ɣ/}}
|-
|Дд||Dd|| د || {{IPA|/d/}}
|-
|Ее||Ee|| ە / ـە || {{IPA|/e/}}
|-
|Ёё*||''yo''|| یو || {{IPA|/jo/}}
|-
|Жж||Jj|| ج || {{IPA|/ʒ/}}
|-
|Зз||Zz|| ز || {{IPA|/z/}}
|-
|Ии||Ii|| ى / ىـ|| {{IPA|/i/}}
|-
|Йй||Yy|| ي / يـ || {{IPA|/j/}}
|-
|Кк||Kk|| ك || {{IPA|/k/}}
|-
||Ққ||Qq|| ق || {{IPA|/q/}}
|-
|Лл||Ll|| ل || {{IPA|/l/}}
|-
|Мм||Mm|| م || {{IPA|/m/}}
|-
|Нн||Nn|| ن || {{IPA|/n/}}
|-
|Ңң||Ńń|| ڴ || {{IPA|/ŋ/}}
|-
|Оо||Oo ||  و || {{IPA|/o/}}
|-
|Өө||Óó|| و ||‌{{IPA|/œ/}}
|-
|Пп||Pp|| پ ||‌{{IPA|/p/}}
|-
|Рр||Rr|| ر ||‌{{IPA|/r/}}
|-
|Сс||Ss|| س || {{IPA|/s/}}
|-
|Тт||Tt|| ت || {{IPA|/t/}}
|-
|Уу||Uu|| وُ || {{IPA|/u/}}
|-
|Үү||Úú|| وُ‌‌‌ ||‌ {{IPA|/y/}}
|-
|Ўў||Ww|| ۋ || {{IPA|/w/}}
|-
|Фф||Ff|| ف ||‌{{IPA|/f/}}
|-
|Хх||Xx|| ح ||‌{{IPA|/x/}}
|-
|Ҳҳ||Hh|| ه / هـ ||‌ {{IPA|/h/}}
|-
|Цц||Cc|| ''تس'' || {{IPA|/ts/}}
|-
|Чч||Ch;ch|| چ || {{IPA|/tʃ/}}
|-
|Шш||Sh;sh|| ش || {{IPA|/ʃ/}}
|-
|Щщ*||''sch''|| ''شش'' || {{IPA|/ʃtʃ/}}
|-
|Ъъ*||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;
|-
|Ыы||Íı|| ى / ىـ || {{IPA|/ɯ/}}
|-
|Ьь*||&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;
|-
|Ээ||Ee|| ە / ـە  || {{IPA|/e/}}
|-
|Юю*||''yu''|| ''يوُ'' || {{IPA|/ju/}}
|-
|Яя||''ya''|| ''يا'' ||‌{{IPA|/ja/}}
|}
Bago an 2009, sinusurat an C bilang TS; an I asin Í, sinusurat sa [[İ|patuldok]] asin [[daing-tuldok na I]].<ref>[http://www.transliteration.kpr.eu/kaa/ Karakalpak Cyrillic – (Old / New) Latin transliterator]</ref>

==Toltolan==
{{reflist}}

==Bibliograpiya==
{{refbegin}}
* {{citation
|editor-last1=Johanson
|editor-first1=Lars
|editor-last2=Csató
|editor-first2=Éva Ágnes
|title=The Turkic Languages
|location=London
|publisher=Routledge
|year=1998
|isbn=9780415082006
|oclc=40980286
|url=https://books.google.com/books?id=U1009DRu_vMC
}}
* {{citation
|last=Menges
|first=Karl H.
|author-link=Karl Heinrich Menges
|title=Qaraqałpaq Grammar
|location=New York
|publisher=King's Crown Press
|year=1947
|others=Translated from German by Leora P. Cunningham
|oclc=3615928
}}
{{refend}}

{{InterWiki|code=kaa}}
{{Mga tataramon kan Usbekistan}}
{{Mga tataramon na Turkiko}}
{{Saringsing}}

{{DEFAULTSORT:Karakalpak Language}}
[[Category:Mga tataramon na Aglutinatibo]]
[[Category:Mga tataramon kan Kasakstan]]
[[Category:Mga tataramon kan Rusya]]
[[Category:Mga tataramon kan Usbekistan]]
[[Category:Mga tataramon na Turkiko kan Apganistan]]
[[Category:Mga tataramon na Turkiko]]
[[Category:Mga tataramon na Kipchak]]
An Karakalpak (Karakalpak: Qaralqalpaq tili) iyo an sarong tataramon na Turkiko pigtataram kan mga Karakalpaks sa Karakalpakstan. Pigbabanga iyan sa duwang diyalekto, Amihanan-subangan na Karakalpak asin Habagatan-solnopan na Karakalpak. Nag-uswag iyan kaiba an Noghai asin an kataraid na Kazakh languages, na minarkahan kan impluwensya kan duwang naunambitan na. Typologically, an Karakalpak nabibilang sa mga Kipchak na sanga nin mga tataramon na Turkiko, kaya baga haranihon sa asin halangkaw an pagkasirinabutan sa Kazakh asin Noghai.

Sistema nin pagsusurat
thumb|300 px|March 2006. Sarong laboratoryong ladawan sa Nukus – na igwang pananda na nakasurat sa tataramon na Karakalpak gamit an alpabeto na Latin.

Nasusurat an Karakalpak sa Arabiko asin Alpabetong Persyano sagkod 1932, nasurat sa Iskriturang Latin poon 1928 sagkod 1940, pagkatapos naipamidbid an Siriliko. Sa pagsunod kan katalingkasan nin Uzbekistan kadtong 1991, ginibo an desisyon tanganing butasan an Siriliko asin magbalik sa Alpabetong Latin. Mantang an paggamit kan Iskriturang Latin, laganap na ngunyan sa Tashkent, padiitdiit pa nanggad an pagpapabisto kaini sa Karakalpakstan .

Pinapahiling sa ibaba an mga alpabetong Siriliko, Latin, asin Arabiko na igwang katampad na pagsasaladawan sa IPA. An mga letrang Siriliko na daing representasyon sa alpabetong Latin, minarkahan nin mga asterisk. An mga huring pagbabago sa bagong alpabeto kan Karakalpak, hinaman kaidtong 2016: imbes na mga titik na may kudlit, mga titik na may mga akyut an ipinamidbid.

SirilikoLatinArabikoIPAАаAa ا / ‍ـا  ӘәÁá ە / ـە  БбBb ب  ВвVv ۋ  ГгGg گ ‌ ҒғǴǵ ع  ДдDd د  ЕеEe ە / ـە  Ёё*yo یو  ЖжJj ج  ЗзZz ز  ИиIi ى / ىـ ЙйYy ي / يـ  КкKk ك  ҚқQq ق  ЛлLl ل  МмMm م  НнNn ن  ҢңŃń ڴ  ОоOo   و  ӨөÓó و ‌ПпPp پ ‌РрRr ر ‌СсSs س  ТтTt ت  УуUu وُ  ҮүÚú وُ‌‌‌ ‌ ЎўWw ۋ  ФфFf ف ‌ХхXx ح ‌ҲҳHh ه / هـ ‌ ЦцCc تس  ЧчCh;ch چ  ШшSh;sh ش  Щщ*sch شش  Ъъ*   ЫыÍı ى / ىـ  Ьь*   ЭэEe ە / ـە   Юю*yu يوُ  Яяya يا ‌
Bago an 2009, sinusurat an C bilang TS; an I asin Í, sinusurat sa patuldok asin daing-tuldok na I.Karakalpak Cyrillic – (Old / New) Latin transliterator

Toltolan

Bibliograpiya

 
 

Category:Mga tataramon na Aglutinatibo
Category:Mga tataramon kan Kasakstan
Category:Mga tataramon kan Rusya
Category:Mga tataramon kan Usbekistan
Category:Mga tataramon na Turkiko kan Apganistan
Category:Mga tataramon na Turkiko
Category:Mga tataramon na Kipchak