Mga tawong Banguingui
:''Para sa banwaan na may kaparehas na ngaran, hilingon an [[Banguingui, Sulu]].''
{{Infobox ethnic group
|group      = Banguingui
|population = 84,000 <ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sse ''Balangingi: A Language of the Philippines'']</ref>
|regions    = [[Autonomous Region in Muslim Mindanao|ARMM]], [[Rawis nin Zamboanga]]
|languages  = Tataramon na Banguingui, [[Tataramon na Zamboangueño|Zamboangueño Chavacano]], [[Tataramon na Cebuano|Sebwano]], [[Tataramon na Filipino|Filipino]], [[Ingles kan Filipinas|Ingles]]
|religions  = Pan-predominanteng [[Islam sa Filipinas|Islam]]
|related    = iba pang [[mga tawong Sama-Bajau]], iba pang [[Mga tawong Moro|mga Moro]], [[Lumad]], mga [[Mga tawong Bisaya|Bisaya]],<br/>iba pang mga [[Pilipino]],<br/>iba pang mga [[tawong Austronesyano]]
}}
[[File:Garay warships of pirates in the Sulu Sea.jpg|thumb|An mga barkong-panggera nin ''[[Garay (barko)|Garay]]'' kan mga piratang Banguingui, c. 1850]]
An '''Banguingui''', bistado man sa '''Sama Banguingui''' o '''Samal Banguingui''' (alternatibong mga pagbaybay kaiba an '''Bangingi’''', '''Bangingi''', '''Banguingui''', '''Balanguingui''', asin '''Balangingi''') sarong naiibang grupo nin  etno-lingguwistiko na nakwarak sain man sa [[Kaiislahang Sulu|Mas Dakulang Kaiislahan na Sulu]] asin sa mga kabaybayang rehiyon sa habagatan dangan sulnupan kan [[Rawis nin Zamboanga]] sa [[Mindanao]], [[Filipinas]]. Saro sinda sa mga etniko na grupo na kadaklan na nakokolektang bisto sa [[mga tawong Sama-Bajau]].

==Mga tawo==
Opisyalmenteng dae pigbibisto kan ley kan Filipinas man o sa kagtaraid kaining estado nin [[Malaysia|Malaya]] kan [[Sabah]] an Banguingui. This can be attributed to their natural ability to culturally assimilate and saindang pag-ako sa sosyudad nin [[Mga tawong Tausūg|Tausug]] man, [[Mga tawong Sama|Sama]] asin [[Yakan]].{{Citation needed|date=December 2019}} Parte an Banguingui kan mas pinalawig na etnikong grupo nin [[Mga tawong Moro|Moro]], na 
pang-anom na pinakadakulang etnikong grupo sa Filipinas .{{Citation needed|date=December 2008}}

Igwang parehas na panurat asin mga pataram na tradisyon an Tataramon na Banguingui. An sistema nin panurat kaini minagamit nin [[iskriturang Jawi]] asin marikas na nagigin pagadan na tradisyon.  Pinapasa kan ''kamattoahan'' (mga may edad o gugurang) sa  ''kaanakan'' o ''anak baha-u'' (bagong henerasyon) an saindang pataram na tradisyon.

Nagtindog nin ''kuta'' (forts) an mga Banguingui sain man sa [[Kaiislahang Sulu]]. Arog man kan kapipinsanang [[Mgs tawong Sama-Bajau|Sama]], naglalawod sinda sa manlaen-lsen na mga barko arog kan ''[[vinta]]'', ''salisipan'', o ''bangka-bangka'' sa bilog na rehiyon nin [[Probinsya nin Sulu|Sulu]]-[[Sulawesi]]. Sa paglangkaw kan [[Sultanato nin Sulu]], namukna kan Banguingui, kaiba an [[mga tawong Iranun]], an kadaklan sa mga hukbo kan Sultan, na nangiginot na mga pagrakyada sa baybayon kontra sa mga pag-aayos sa amihanang Filipinas, pati na man an mga baybayon kan haraning [[Borneo]], [[Sulawesi]], asin [[mga isla nin Maluku]]. Grabe man na nadamay sinda sa [[pirasiya sa Dagat Sulu | pirasiya]] asin an pangangalakal nin oripon kadtong ika-18 at ika-19 na siglo. Parating naglayag an Banguingui sa mga barkong pangggera nin '' [[garay (barko) | garay]] '' na kabaligtadan sa '' [[lanong]] '' kan Iranun. <ref name="warren">{{cite book |author=James Francis Warren
|title =The Sulu zone, 1768–1898: the dynamics of external trade, slavery, and ethnicity in the transformation of a Southeast Asian maritime state|publisher =NUS Press|year =2007|page=184|isbn =9971-69-386-0|url =https://books.google.com/books?id=VUZq93ydrrwC&lpg=PP1&pg=PA184#v=onepage&q&f=false}}</ref>

== Mga sikat na Banguingui ==

* [[Maas Alidji]] – sarong marino sa serbisyo kan  Sulangna nakakua nin kasikatan sa kasagsagan kan sarong labana sa Suba' nin  Bruniy.
* [[Maas Arolas Tulawie]] – sarong  gobernador sa Probinsiya kan Sulu asin patriyakiya kan Ankan nin Tulawie. An saiyang ginikanan kaiba an pirang sa mga politikal na lider sa probinsya. An saindang bailiwick iyo an Banwaan kan Talipao sa subangan na rehiyon kan Isla nin Jolo.
* [[Imam Jai Dionga]] – Inot na pinsan ni Maas Arolas Tulawie asin headman (i.e. kapitan nin baryo) kan Isla nin Buan sa Probinsya nin [[Tawi-Tawi]] nin haros tolong dekada. Pigrerespeto siyang marhay kan mga [[Mga tawong Tausūg|Tausug]], [[Bajau]] asin [[mga tawong Sama|Sama]]. Bigatin siyang Bise Alkalde kan Banwaan nin  [[Balimbing]] ([[Panglima Sugala]] ngunyan).
* [[Panglima Alip]] - Ninuno kan Tulawies kan Sulu asin Diongas kan Tawi-Tawi, sarong pinuno kan [[Banguingui, Sulu|Tongkil]] kan ika-19nng siglo na direktang nag-uulat sa Sultan kan Sulu.

==Mga toltolan==
{{Reflist}}

{{Stub}}

{{Mga etnikong grupo sa Filipinas}}

[[Kategorya:Mga etnikong grupo sa Filipinas]]
Para sa banwaan na may kaparehas na ngaran, hilingon an Banguingui, Sulu.

thumb|An mga barkong-panggera nin Garay kan mga piratang Banguingui, c. 1850
An Banguingui, bistado man sa Sama Banguingui o Samal Banguingui (alternatibong mga pagbaybay kaiba an Bangingi’, Bangingi, Banguingui, Balanguingui, asin Balangingi) sarong naiibang grupo nin  etno-lingguwistiko na nakwarak sain man sa Mas Dakulang Kaiislahan na Sulu asin sa mga kabaybayang rehiyon sa habagatan dangan sulnupan kan Rawis nin Zamboanga sa Mindanao, Filipinas. Saro sinda sa mga etniko na grupo na kadaklan na nakokolektang bisto sa mga tawong Sama-Bajau.

Mga tawo
Opisyalmenteng dae pigbibisto kan ley kan Filipinas man o sa kagtaraid kaining estado nin Malaya kan Sabah an Banguingui. This can be attributed to their natural ability to culturally assimilate and saindang pag-ako sa sosyudad nin Tausug man, Sama asin Yakan. Parte an Banguingui kan mas pinalawig na etnikong grupo nin Moro, na 
pang-anom na pinakadakulang etnikong grupo sa Filipinas .

Igwang parehas na panurat asin mga pataram na tradisyon an Tataramon na Banguingui. An sistema nin panurat kaini minagamit nin iskriturang Jawi asin marikas na nagigin pagadan na tradisyon.  Pinapasa kan kamattoahan (mga may edad o gugurang) sa  kaanakan o anak baha-u (bagong henerasyon) an saindang pataram na tradisyon.

Nagtindog nin kuta (forts) an mga Banguingui sain man sa Kaiislahang Sulu. Arog man kan kapipinsanang Sama, naglalawod sinda sa manlaen-lsen na mga barko arog kan vinta, salisipan, o bangka-bangka sa bilog na rehiyon nin Sulu-Sulawesi. Sa paglangkaw kan Sultanato nin Sulu, namukna kan Banguingui, kaiba an mga tawong Iranun, an kadaklan sa mga hukbo kan Sultan, na nangiginot na mga pagrakyada sa baybayon kontra sa mga pag-aayos sa amihanang Filipinas, pati na man an mga baybayon kan haraning Borneo, Sulawesi, asin mga isla nin Maluku. Grabe man na nadamay sinda sa  pirasiya asin an pangangalakal nin oripon kadtong ika-18 at ika-19 na siglo. Parating naglayag an Banguingui sa mga barkong pangggera nin   garay  na kabaligtadan sa  lanong  kan Iranun. 

 Mga sikat na Banguingui 

 Maas Alidji – sarong marino sa serbisyo kan  Sulangna nakakua nin kasikatan sa kasagsagan kan sarong labana sa Suba' nin  Bruniy.
 Maas Arolas Tulawie – sarong  gobernador sa Probinsiya kan Sulu asin patriyakiya kan Ankan nin Tulawie. An saiyang ginikanan kaiba an pirang sa mga politikal na lider sa probinsya. An saindang bailiwick iyo an Banwaan kan Talipao sa subangan na rehiyon kan Isla nin Jolo.
 Imam Jai Dionga – Inot na pinsan ni Maas Arolas Tulawie asin headman (i.e. kapitan nin baryo) kan Isla nin Buan sa Probinsya nin Tawi-Tawi nin haros tolong dekada. Pigrerespeto siyang marhay kan mga Tausug, Bajau asin Sama. Bigatin siyang Bise Alkalde kan Banwaan nin  Balimbing (Panglima Sugala ngunyan).
 Panglima Alip - Ninuno kan Tulawies kan Sulu asin Diongas kan Tawi-Tawi, sarong pinuno kan Tongkil kan ika-19nng siglo na direktang nag-uulat sa Sultan kan Sulu.

Mga toltolan

Kategorya:Mga etnikong grupo sa Filipinas