Kasunduan sa Escazú
 

An '''Regional Agreement on Access to Information, Public Participation and Justice in Environmental Matters in Latin America and the Caribbean''', na mas bisto bilang '''Kasunduan sa Escazú''' ({{lang-es|Acuerdo de Escazú}}), sarong internasyunal kasunduan na pinirmahan nin 25 Latin American asin Caribbean na mga nasyon dapit sa mga karapatan sa akses sa impormasyon manungod sa kapalibutan, partisipasyon kan publiko sa pankapalibutan na pagdedesisyon, hustisyang pankapalibutan, asin marhay asin sustenableng kapalibutan para presente asin paabot na mga henerasyon.<ref name="text">{{cite web|url=https://repositorio.cepal.org/bitstream/handle/11362/43583/1/S1800428_en.pdf|title=Regional Agreement on Access to Information, Public Participation and Justice in Environmental Matters in Latin America and the Caribbean|date=4 March 2018|access-date=20 April 2021|website=[[United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean|CEPAL]]}}</ref>  An kasunduan bukas sa 33 na mga nasyon sa Latin America asin Caribbean. Sa 24 na mga signataryo, nairatipika ini nin 12: [[Antigwa asin Barbuda]], [[Argentina]], [[Bolibya|Bolivia]], [[Ekwador|Ecuador]], [[Guyana]], [[Mehiko|Mexico]], [[Nikaragua|Nicaragua]], [[Panamao|Panama]], [[San Vincente asin an Granadinas|Saint Vincent and the Grenadines]], [[San Kristobal asin Niebes|Saint Kitts and Nevis]], [[Santa Lucia|Saint Lucia]], and [[Uruguay]].
[[Ladawan:Chico_Mendes_in_1988_(cropped).jpg|thumb|349x349px|Chico Mendes sa saiyang harong sa Xapuri, Acre, Brazil, kan 1988, bago sya gadanon huli sa saiyang aktibismong pankapalibutan]]
[[Ladawan:27-09-2018_firma_de_acuerdo_de_escazu_1_(44952827611).jpg|thumb|262x262px|Sa ginibong preymwork kan United Nations General Assembly, binuksan para sa pirma an Escazú Agreement kan 27 Setyembre 2018.]]
Gikan an kasunduan sa 2012 United Nations Conference on Sustainable Development asin iyo an solamentang kasunduan na inaprubahan bilang bunga kan kumperensya. An Economic Commission for Latin America and the Caribbean (ECLAC) kan UN bilang teknikal na sekretarya para sa proseso, pigdisensyo ini sa pag-ultanan nin 2015 asin 2018 asin inaprubahan sa Escazú, Costa Rica, kan 4 Marso 2018.<ref>{{cite web |title=History of the Regional Agreement |date=23 March 2018 |url=https://www.cepal.org/en/subsidiary-bodies/acuerdo-regional-acceso-la-informacion-la-participacion-publica-acceso-la-justicia/history-regional-agreement |publisher=Economic Commission for Latin America and the Caribbean |access-date=28 May 2021 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220634/https://www.cepal.org/en/subsidiary-bodies/acuerdo-regional-acceso-la-informacion-la-participacion-publica-acceso-la-justicia/history-regional-agreement |dead-url=yes }}</ref> Pinirmahan an kasunduan kan 27 Setyembre 2018 asin nagdanay na bukas para sa pirma sagkod 26 Setyembre 2020. Kinaipuhan an onseng ratipikasyon para matawan ini pwersa, na nahaman kan 22 Enero 2021 sa  Mexico asin Argentina.<ref>{{cite journal|url=https://www.wri.org/news/statement-escazu-agreement-moves-big-step-closer-making-world-safer-environmental-defenders|title=STATEMENT: Escazú Agreement Moves A Big Step Closer to Making the World Safer for Environmental Defenders|date=22 January 2021|access-date=20 April 2021|website=[[World Resources Institute]]}}</ref> An kasunduan nagkaigwa nin pwersa kan 22 Abril 2021.<ref>{{cite web |title=Secretary-General's message marking the Entry into Force of the Escazú Agreement |url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2021-04-22/secretary-generals-message-marking-the-entry-force-of-the-escazú-agreement |publisher=United Nations Secretary-General |access-date=28 May 2021 |date=22 April 2021}}</ref><ref>"World's First Treaty Protecting Environmental Defenders Could Soon Be Enacted". ''Global Citizen''. 24 August 2020. Retrieved 20 April 2021.</ref>

An Escazú Agreement iyo an pinakainot na internasyunal na kasunduan sa Latin America asin Caribbean mapadapit sa kapalibutan, asin an pinakainot sa kinaban na ipigbali an mga probisyon dapit sa karapatan kan mga parasurog sa kapalibutan. Pinapakusog kan kasunduan sa koneksyon kan mga karapatan pantawo asin kan pagprotektar sa kapalibutan sa paagi nin pagpautob nin kahagadan sa mga myembrong estado mapadapit sa karapatan kan mga parasurog sa kapalibutan. Katuyuhan kaini na makataong hustong impormasyon sa publiko dapit sa kapalibutan, pankapalibutan na pagdedesisyon, asin legal na proteksyon asin remedyo samga bagay-bagay dapit sa kapalibutan. Rinerekonoser man kaiyan an diretso kan presente asin paabot na henerasyon sa marhay na kapalibutan asin sustenableng pag-uswag. <ref>{{cite web|url=https://environment-rights.org/the-escazu-agreement/|title=The Escazu Agreement|date=2018|access-date=20 April 2021|website=Environmental-rights.org|archive-date=26 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426233722/https://environment-rights.org/the-escazu-agreement/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/escazu-agreement-environmental-rights/|title=World's First Treaty Protecting Environmental Defenders Could Soon Be Enacted|date=24 August 2020|access-date=20 April 2021|website=[[Global Citizen (organization)|Global Citizen]]}}</ref>


== Mga Kabtang asin Tanda ==
{| class="wikitable sortable"
!Member
!Kasuratan nin pirma
!Kaagan nin rating
|-
|{{Flag|Antigua and Barbuda}}
|27 Setyembre 2018
|4 Marso 2020
|-
|{{Flag|Argentina}}
|27 Setyembre 2018
|22 Enero 2021
|-
|{{Flag|Belize}}
|24 Setyembre 2020
|
|-
|{{Flag|Bolivia}}
|2 Nobyembre 2018
|26 September 2019
|-
|{{Flag|Brazil}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Chile}}
|18 Marso 2022
|
|-
|{{Flag|Colombia}}
|11 Disyembre 2019
|
|-
|{{Flag|Costa Rica}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Dominica}}
|26 Setyembre 2020
|
|-
|{{Flag|Ecuador}}
|27 Setyembre 2018
|21 Mayo 2020
|-
|{{Flag|Grenada}}
|26 Setyembre 2019
|
|-
|{{Flag|Guatemala}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Guyana}}
|27 Setyembre 2018
|18 Abril 2019
|-
|{{Flag|Haiti}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Jamaica}}
|26 Setyembre 2019
|
|-
|{{Flag|Mexico}}
|27 Setyembre 2018
|22 Enero 2021
|-
|{{Flag|Nicaragua}}
|27 Setyembre 2019
|9 Marso 2020
|-
|{{Flag|Panama}}
|27 Setyembre 2018
|10 Marso 2020
|-
|{{Flag|Paraguay}}
|28 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Peru}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Dominican Republic}}
|27 Setyembre 2018
|
|-
|{{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}}
|12 Hulyo 2019
|26 Setyembre 2019
|-
|{{Flag|Saint Kitts and Nevis}}
|26 Setyembre 2019
|26 Setyembre 2019
|-
|{{Flag|Saint Lucia}}
|27 Setyembre 2018
|1 Disyembre 2020
|-
|{{Flag|Uruguay}}
|27 Setyembre 2018
|26 Setyembre 2019
|}

=== Abala sa mga ratipikasyon ===
An nagkapirang komentarista nagpahayag nin pagduda kun raratipikahan baya kan Brazil an kasunduan sa iraraom ni Jair Bolsonaro, na an gobyerno dai nagsusuporta sa mga mekanismong surog sa kapalibutan o mga karapatan pantawo.<ref>{{Cite web|date=2021-04-19|title=Brazil set to ignore Escazú agreement that protects environmental activists|url=https://dialogochino.net/en/climate-energy/42265-brazil-set-to-ignore-escazu-agreement-that-protects-environmental-activists/|access-date=2021-04-27|website=Dialogo Chino|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Miguel|first=Teresa de|date=2021-04-26|title=International agreement enters into force to end killings of environmental leaders in Latin America|url=https://english.elpais.com/usa/2021-04-27/international-agreement-enters-into-force-to-end-killings-of-environmental-leaders-in-latin-america.html|access-date=2021-04-27|website=EL PAÍS|language=en}}</ref>  Siring man, may mga paghahandal sa dai pagratipika kan Colombia sa kasunduan, urog na nanginginutan ini sa nasyon sa rehiyon sa bilang nin mga ginadan na parasurog pankapalibutan.

== Hobenes na Kampyon ==
Kan 2020, para sa ikaduwang anibersaryo kan kasunduan, an The Acess Initiative (TAI), an United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean (UN ECLAC), asin an Gobyerno kan Costa Rica nagpili nin 5 bagong hoben na kampyon, na nagsalida ki David R. Boyd, gikan sa hoben na mga aktibista sa bilog na Latin America asin Caribbean.<ref>{{Cite web |date=4 March 2020 |title=STATEMENT: 5 Youth Champions of Escazú Announced |url=https://www.wri.org/news/statement-5-youth-champions-escazu-announced |access-date=21 April 2022 |publisher=[[World Resources Institute]]}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
!Nasyon
!Mga Ngaran
|-
|{{Flag|Argentina}}
|Nicole Becker
|-
|{{Flag|Chile}}
|[[Sebastián Benfeld Garcés]]
|-
|{{Flag|Colombia}}
|Laura Serna
|-
|{{Flag|Costa Rica}}
|Kyara Cascante
|-
|{{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}}
|Nafesha Richardson
|}

== Susugan ==
{{reflist}}

[[Kategorya:WikiForHumanRights]]
[[Kategorya:WikiParaSaKarapatanPantawo]]
[[Kategorya:WPSKP2022]] 

{{tamboan}}
An Regional Agreement on Access to Information, Public Participation and Justice in Environmental Matters in Latin America and the Caribbean, na mas bisto bilang Kasunduan sa Escazú (), sarong internasyunal kasunduan na pinirmahan nin 25 Latin American asin Caribbean na mga nasyon dapit sa mga karapatan sa akses sa impormasyon manungod sa kapalibutan, partisipasyon kan publiko sa pankapalibutan na pagdedesisyon, hustisyang pankapalibutan, asin marhay asin sustenableng kapalibutan para presente asin paabot na mga henerasyon.  An kasunduan bukas sa 33 na mga nasyon sa Latin America asin Caribbean. Sa 24 na mga signataryo, nairatipika ini nin 12: Antigwa asin Barbuda, Argentina, Bolivia, Ecuador, Guyana, Mexico, Nicaragua, Panama, Saint Vincent and the Grenadines, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, and Uruguay.
thumb|349x349px|Chico Mendes sa saiyang harong sa Xapuri, Acre, Brazil, kan 1988, bago sya gadanon huli sa saiyang aktibismong pankapalibutan
thumb|262x262px|Sa ginibong preymwork kan United Nations General Assembly, binuksan para sa pirma an Escazú Agreement kan 27 Setyembre 2018.
Gikan an kasunduan sa 2012 United Nations Conference on Sustainable Development asin iyo an solamentang kasunduan na inaprubahan bilang bunga kan kumperensya. An Economic Commission for Latin America and the Caribbean (ECLAC) kan UN bilang teknikal na sekretarya para sa proseso, pigdisensyo ini sa pag-ultanan nin 2015 asin 2018 asin inaprubahan sa Escazú, Costa Rica, kan 4 Marso 2018. Pinirmahan an kasunduan kan 27 Setyembre 2018 asin nagdanay na bukas para sa pirma sagkod 26 Setyembre 2020. Kinaipuhan an onseng ratipikasyon para matawan ini pwersa, na nahaman kan 22 Enero 2021 sa  Mexico asin Argentina. An kasunduan nagkaigwa nin pwersa kan 22 Abril 2021."World's First Treaty Protecting Environmental Defenders Could Soon Be Enacted". Global Citizen. 24 August 2020. Retrieved 20 April 2021.

An Escazú Agreement iyo an pinakainot na internasyunal na kasunduan sa Latin America asin Caribbean mapadapit sa kapalibutan, asin an pinakainot sa kinaban na ipigbali an mga probisyon dapit sa karapatan kan mga parasurog sa kapalibutan. Pinapakusog kan kasunduan sa koneksyon kan mga karapatan pantawo asin kan pagprotektar sa kapalibutan sa paagi nin pagpautob nin kahagadan sa mga myembrong estado mapadapit sa karapatan kan mga parasurog sa kapalibutan. Katuyuhan kaini na makataong hustong impormasyon sa publiko dapit sa kapalibutan, pankapalibutan na pagdedesisyon, asin legal na proteksyon asin remedyo samga bagay-bagay dapit sa kapalibutan. Rinerekonoser man kaiyan an diretso kan presente asin paabot na henerasyon sa marhay na kapalibutan asin sustenableng pag-uswag. 

 Mga Kabtang asin Tanda 
MemberKasuratan nin pirmaKaagan nin rating27 Setyembre 20184 Marso 202027 Setyembre 201822 Enero 202124 Setyembre 20202 Nobyembre 201826 September 201927 Setyembre 201818 Marso 202211 Disyembre 201927 Setyembre 201826 Setyembre 202027 Setyembre 201821 Mayo 202026 Setyembre 201927 Setyembre 201827 Setyembre 201818 Abril 201927 Setyembre 201826 Setyembre 201927 Setyembre 201822 Enero 202127 Setyembre 20199 Marso 202027 Setyembre 201810 Marso 202028 Setyembre 201827 Setyembre 201827 Setyembre 201812 Hulyo 201926 Setyembre 201926 Setyembre 201926 Setyembre 201927 Setyembre 20181 Disyembre 202027 Setyembre 201826 Setyembre 2019

 Abala sa mga ratipikasyon 
An nagkapirang komentarista nagpahayag nin pagduda kun raratipikahan baya kan Brazil an kasunduan sa iraraom ni Jair Bolsonaro, na an gobyerno dai nagsusuporta sa mga mekanismong surog sa kapalibutan o mga karapatan pantawo.  Siring man, may mga paghahandal sa dai pagratipika kan Colombia sa kasunduan, urog na nanginginutan ini sa nasyon sa rehiyon sa bilang nin mga ginadan na parasurog pankapalibutan.

 Hobenes na Kampyon 
Kan 2020, para sa ikaduwang anibersaryo kan kasunduan, an The Acess Initiative (TAI), an United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean (UN ECLAC), asin an Gobyerno kan Costa Rica nagpili nin 5 bagong hoben na kampyon, na nagsalida ki David R. Boyd, gikan sa hoben na mga aktibista sa bilog na Latin America asin Caribbean.
NasyonMga NgaranNicole BeckerSebastián Benfeld GarcésLaura SernaKyara CascanteNafesha Richardson

 Susugan 

Kategorya:WikiForHumanRights
Kategorya:WikiParaSaKarapatanPantawo
Kategorya:WPSKP2022