Wolpramyo
[[Ladawan:Wolfram evaporated crystals and 1cm3 cube.jpg|thumb|315x315px|Mga halimbawa nin elementong wolpramyo o tungsten]]
An '''wolpramyo''' o '''tungsten''' {{IPAc-en|ˈ|t|ʌ|ŋ|s|t|ən}} na bistado man bilang '''wolfram''' {{IPAc-en|ˈ|w|ʊ|l|f|r|ə|m}} iyo sarong elementong kimikal na may simbolo na '''W''' asin atomikong bilang na 74. An taramong "tungsten" iyo gikan sa tataramong Swedish na ''tung sten'' na direktang mapapalis na ''magabat na gapo''.

An tungsten iyo sarong matagas asin bihirang metal sa irarom nin istandard na kondisyon kun dae nakasalak (uncombined). Ini iyo natural na mahihiling sana sa kinaban sa mga kimikal na kompuwesto. Ini iyo nadiskobre bilang bagong elemento kaidtong 1781 asin enot na naisuway bilang metal kaidtong 1783. An importanteng ore kaini iyo binabalehan kan wolframite sagkod scheelite. An talingkas na elemento iyo bistado sa pagigin pusog kaini urog na an katotoohang ini an may pinakahalangkaw na natutunaw na punto sa gabos nin mga dae-alloy na metal asin ikaduwang pinakahalangkaw sa gabos nin mga elementong kimikal pagkatapos nin [[karbon]]. Ini man an may pinakahalangkaw na densidad na iyo 19.3 beses nin sa [[tubig]] asin maikukumpara sa [[uranium]] asin [[bulawan]] sagkod mas halangkaw (mga 1.7 beses) kaysa sa tingga (lead).<ref name="daintith">{{cite book|title=Facts on File Dictionary of Chemistry|last=Daintith|first=John|publisher=Checkmark Books|year=2005|isbn=0816056498|edition=4th|location=New York}}</ref> Kun ini may kaibang kadikit na impuridad ini iyo madaling mabari.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=foLRISkt9gcC&pg=PA20|title=Tungsten: properties, chemistry, technology of the element, alloys, and chemical compounds|last=Lassner|first=Erik|publisher=Springer|year=1999|isbn=9780306450532|location=|page=256|pages=20-21|chapter=low temperature brittleness}}</ref> Alagad, an napakapurong tungsten maski ngani matagas man giraray iyo mas duktilo (ductile) asin pupuwedeng bangaon nin sarong matagas na [[bakal]] na hacksaw.<ref name="albert">{{cite book|title=A Guide to the elements|last=Stwertka|first=Albert|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0195150260|edition=2nd|location=New York}}</ref>

An dae-alloyed na elemental na porma kaini iyo pangenot na ginagamit sa mga elektrikal na aplikasyon. An kadaklan kan mga alloy nin tungsten iyo kadakul nin mga aplikasyon na an pinakabistado digdi an inkandesenteng bombilyang filamento nin tubo kan X-ray (bilang parehong filamento asin inaasinta) sagkod mga superalloy. An katagasan nin tungsten asin halangkaw na densidad iyo nagtatao digdi nin mga aplikasyong pangmilitar arug kan sa mga prohektilo (projectile). An mga kompuwesto nin tungsten iyo harus ginagamit nin pang-industriyal bilang mga katalista.

An tungsten an kasaro-sarong metal gikan sa ikatolong transisyong serye na aram na yayaon sa mga biyomolekula kun sain ini iyo ginagamit sa pirang mga ispesye nin bacteria. Ini an pinakamagabat na elementong aram na ginagamit nin anumang buhay na organismo. Asin man, an tungsten iyo minalaog sa metabolismo nin molybdenum sagkod [[tanso]], asin medyo nakalalason sa buhay nin mga [[hayop]].<ref>{{cite journal|title=The active sites of molybdenum- and tungsten-containing enzymes|author=McMaster, J. and Enemark, John H|journal=Current Opinion in Chemical Biology|volume=2|issue=2|pages=201–207|year=1998|doi=10.1016/S1367-5931(98)80061-6|pmid=9667924}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molybdenum and tungsten in biology|author=Hille, Russ|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=27|issue=7|pages=360–367|year=2002|doi=10.1016/S0968-0004(02)02107-2|pmid=12114025}}</ref>

== Hilingon man ==

* [[Kromyo]] (''Chromium'')
* [[Bulawan]] (''Gold'')
* [[Asoge]] (''Mercury'')

== Toltolan ==
{{reflist}}


{{Talaang peryodiko}}


{{commons category|Tungsten}}
{{agham-stub}}
[[Kategorya:Mga elementong kimikal]]
An wolpramyo o tungsten  na bistado man bilang wolfram  iyo sarong elementong kimikal na may simbolo na W asin atomikong bilang na 74. An taramong "tungsten" iyo gikan sa tataramong Swedish na tung sten na direktang mapapalis na magabat na gapo.

An tungsten iyo sarong matagas asin bihirang metal sa irarom nin istandard na kondisyon kun dae nakasalak (uncombined). Ini iyo natural na mahihiling sana sa kinaban sa mga kimikal na kompuwesto. Ini iyo nadiskobre bilang bagong elemento kaidtong 1781 asin enot na naisuway bilang metal kaidtong 1783. An importanteng ore kaini iyo binabalehan kan wolframite sagkod scheelite. An talingkas na elemento iyo bistado sa pagigin pusog kaini urog na an katotoohang ini an may pinakahalangkaw na natutunaw na punto sa gabos nin mga dae-alloy na metal asin ikaduwang pinakahalangkaw sa gabos nin mga elementong kimikal pagkatapos nin karbon. Ini man an may pinakahalangkaw na densidad na iyo 19.3 beses nin sa tubig asin maikukumpara sa uranium asin bulawan sagkod mas halangkaw (mga 1.7 beses) kaysa sa tingga (lead). Kun ini may kaibang kadikit na impuridad ini iyo madaling mabari. Alagad, an napakapurong tungsten maski ngani matagas man giraray iyo mas duktilo (ductile) asin pupuwedeng bangaon nin sarong matagas na bakal na hacksaw.

An dae-alloyed na elemental na porma kaini iyo pangenot na ginagamit sa mga elektrikal na aplikasyon. An kadaklan kan mga alloy nin tungsten iyo kadakul nin mga aplikasyon na an pinakabistado digdi an inkandesenteng bombilyang filamento nin tubo kan X-ray (bilang parehong filamento asin inaasinta) sagkod mga superalloy. An katagasan nin tungsten asin halangkaw na densidad iyo nagtatao digdi nin mga aplikasyong pangmilitar arug kan sa mga prohektilo (projectile). An mga kompuwesto nin tungsten iyo harus ginagamit nin pang-industriyal bilang mga katalista.

An tungsten an kasaro-sarong metal gikan sa ikatolong transisyong serye na aram na yayaon sa mga biyomolekula kun sain ini iyo ginagamit sa pirang mga ispesye nin bacteria. Ini an pinakamagabat na elementong aram na ginagamit nin anumang buhay na organismo. Asin man, an tungsten iyo minalaog sa metabolismo nin molybdenum sagkod tanso, asin medyo nakalalason sa buhay nin mga hayop.

 Hilingon man 

 Kromyo (Chromium)
 Bulawan (Gold)
 Asoge (Mercury)

 Toltolan 

Kategorya:Mga elementong kimikal