Kandake

[[Ladawan:Aegyptisches_Museum_Berlin_InvNr7261_20080313_Barkenuntersatz_Natakamani_Amanitore_aus_Wad_Ban_Naga_4.jpg|thumb|Relief na naglaladawan sa Kandake Amanitore]]
An '''Kandake, kadake o kentake''' ([[Meroitic]]: 𐦲𐦷𐦲𐦡 kdke), kadalasang inaapod bilang '''Candace''' (Suanoy na Griyego: Κανδάκη, Kandakē), ang [[Meroitic]] na termino para sa tugang na babae kan [[hade nin Kush]] na, dahil sa [[matrilineal]] na tagapagmana, , ginibo siyang reyna na ina. Siya ay may sadiring korte, marahil sa naghiro bilang sarong maysadiri kan daga asin may kapot na sarong bistadong sekular na tungkulin bilang rehente. Tinatrato ini nin mga kontemporaryong Griyego asin Romanong mga mapagkukuanan, bilang sarong pangaran. An pangarang [[Candace]] ay hinango sa paraan nin paggamit nin tataramon sa [[Bagong Tipan (Mga Gawa 8:27).]]

An sarong kandake na namahala sa saiyang sadiring deretso igwa nin dagdag na titulo na ''[[:en:List_of_monarchs_of_Kush|qore]]'', an iyo man sanang titulong kapot kan mga namamahalang lalaki.<ref>{{Citation|title=The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan–Meroitic Civilization|year=1997}}, pp. 213–214.</ref>
 

== Mga reperensiang arkeolohiko ==
An mga Kandake kan [[Meroe]] inot na iniladawan sa pamamagitan nin salaysay nin Griyegong geographer na si [[Strabo]] tungkol sa "sarong mata na Candace" kan 23 BCE sa saiyang encyclopedia na Geographica. Igwa na dae bababa sa sampolo na naghaharing Meroitic queen sa laog kan 500 na taon sa pagitan nin 260 BCE asin 320 CE, asin dae mababa sa anom sa laog kan 140 na panahon sa pagitan kan 60 BC asin 80 AD. An iconographic na paglaladawan nin mga Meroitic queens na naglaladawan sa  sainda bilang mga babae na madalas na nagsosolo asin nasa inutan kan saindang stelae asin mga eskultura asin ipinapahiling sa regal na bado nin kababaihan. An mga inot paglaladawan nin mga reyna kan Kushite asin karaniwang mayong mga elementong Egyptian na naggigibo nin saindang hitsura na lubhang naiiba sa saindang mga lalaking Kushite asin mga katapat na Egyptian. Arog kan nahihiling sa Dream Stela kan [[Tanawetamani]], sarong dakulang alampay an nakabalot sa hawak na may kadagdagan pinalamutian na balabal na isinusulot sa inot; karaniwan, an sarong sadit na elementong garo tab na nakasabit sa ibaba nin laylayan dumadampi sa daga asin tinatawan kahulugan bilang sarong sadit na buntot. An inot pagkakaugnay sa elementong ini kan porma na an ina ni [[Tarharqo]] sa panahon kan kanyang koronasyon.

Ini man dae hanggang si [[:en:George_Andrew_Reisner|George Reisner]] an nagkotkot kan mga sementeryo nin hade sa [[:en:El-Kurru|El Kurru]] asin [[:en:Nuri|Nuri]] na makukuang arkeolohikong materyal tanganing pag - adalan an reyna nin Keshite. Dugang pa, pirang lulubngan na hade kan Kushite babae an nakua sa sementeryo ni Meroe asin duman sa Ehipto sa [[:en:Abydos,_Egypt|Abydos]] (Leahy 1994). El Kurru, anom na piramid an kaiba sa mga makahadeng babae kan ika-25 na Dinastiya asin sarong pyramid para sa reynang [[:en:Qalhata|Qalhata]] kan panahon nin [[:en:Napata|Napatan]]. Asin Nuri, an mga lulubngan kan hadeng babayi yaon sa sulnupan na buklod na may mas deskripsyon na impormasyon na makukua sa lugar na iyan, asin ikinokonektar kaiyan an papel kan mga ina nin hade. Kasunod kaini, kun sain nagin sunod - dagos ini para duranteng miyembro kan Kushite na dinastiya.

AN pinakamahalagang pangyayari na ginibo kan mga babaying Kushite iyo an paggarantiya nin pagigin padagos kan pagkahade, kun sain nasambitan asin irinepresentar an maharlikang mga babayi sa seremonya. An [[:en:Lunette_(stele)|lunettes]] kan stelae nin [[:en:Tantamani|Tanawetamani]], [[:en:Harsiotef|Harsiyotef]], asin [[:en:Nastasen|Nastasen]] gabos nagtatao nin ihotograpikong ebidensia sa pagtukaw kan mga hadeng ini sa trono. gabos na gapong ini, man hale may kaibang sarong babaeng miembro kan saiyang pamilya, ina, asin agom. ina kan hade nagkaigwa nin mahalagang marhay na kabtang sa pagigin lehitimo kan saiyang aki bilang an hade; an ebidensia sa teksto hale sa koronasyon ni Taharqo nagrerepresentar sa inskripsion na prueba na nagsusuherir na an ina kan hade nagbiahe pasiring sa koronasyon kan saiyang aking lalaki. Durante kan Dinastiyang Kushite 25th, naestablisar an katongdan na inaapod na [[Wife of Amun nin Dios]]. mga babaeng hade sa papel na ini nagserbing pangenot na pakikipagrelasyon sa dios nin Kushite na si Amun. sinda nin desididong kabtang sa pagtukaw kan hade sa trono.

== Mga ginikanan na Etiope ==
ebidensia sa luwas kan Nubia na nagpapaheling nin dugang pang koneksion sa ideya ni Kushite bilang reyna makukua sa Etiopia. Etiopia may halawig na historyang dyornalista nagsasabi na sobra sa tolong millennium poon bago 1000 BC abot 1973, taon-taon kan pagbagsak kan ultimong emperador [[:en:Menelik_I|Menelik]]<nowiki/>k, si [[:en:Haile_Selassie|Haile Selassie]]. sa opisyal na historiya nin dynastikong pagkasunod-sunod kan monarkiyang Etiope an anom na regnatibong reyna na pig'aapod bilang Kandake. mga minasunod na reyna hali sa listahan kan hade igwa nin "Kandake" na nakadugang sa saindang pangaran:<ref name="Rey">{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.54591|title=In the Country of the Blue Nile|last=Rey|first=C. F.|publisher=Camelot Press|year=1927|location=London|pages=266–268}}</ref>

* Nicauta Kandake (r. 740-730 BCE) 
* Nikawla Kandake II  (r. 342-332 BCE) 
* Akawsis Kandake II (r. 325-315 BCE) 
* Nikosis Kandake IV  (r. 242-32) 
* Nicotnis Kandake V  (r. 35-25 BCE) 
* Garsemot Kandake VI  (r. 40-50 CE) - Allegadong an reyna na namahala kan panahon kan istorya sa e Biblical dapit sa [[:en:Ethiopian_eunuch|Ethiopian eunuch]].

== Alamat sa Alejandria ==
[[Ladawan:Amanishakheto_Jewellery_03.jpg|thumb|Alahas nin Kandake [[Amanishhakheto]], poon sa kanyang puntod]]

== Listahan nin mga kondakeng panpamahala ==
[[Ladawan:Amanitore_pyramid.jpg|thumb|Pyramid nin Amanitore sa modernong aldaw na Sudan]]
Maski na onseng kandake an namahala man sa sadiri nindang deretso bilang mga hade (i.e. reyna nin Kush:

* [[:en:Nahirqo|Nahirqo]] (middle 2nd century BC)<ref name="kuckertz2">{{Cite journal|last=Kuckertz|first=Josefine|date=2021|title=Meroe and Egypt|url=https://escholarship.org/uc/item/6061m848|journal=UCLA Encyclopedia of Egyptology|language=en|pages=5, 11–13}}</ref>
* An unknown queen regnant (end of the 2nd–first half of the 1st century BC)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Amanirenas|Amanirenas]] (end of the 1st century BC–beginning of the 1st century AD)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Amanishakheto|Amanishakheto]] (early 1st century AD)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Shanakdakhete|Shanakdakhete]] (first half of the 1st century AD)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Nawidemak|Nawidemak]] (first half of the 1st century AD?)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Amanitore|Amanitore]] (middle 1st century AD)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Amanikhatashan|Amanikhatashan]] (middle 2nd century AD?)<ref name="kuckertz2" />
* [[:en:Amanikhalika|Amanikhalika]] (second half of the 2nd century AD)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3KpmAAAAMAAJ|title=Chronologies of the Ancient World: Names, Dates and Dynasties|last1=Eder|first1=Walter|last2=Renger|first2=Johannes|last3=Henkelman|first3=Wouter|last4=Chenault|first4=Robert|date=2007|publisher=Brill|isbn=978-90-04-15320-2|pages=55|language=en}}</ref>
* {{ill|Patrapeamani|de}} (early 4th century)<ref name=":22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Guh5DwAAQBAJ|title=The Kingdom of Kush: Handbook of the Napatan-Meroitic Civilization|last=Török|first=László|date=2015|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-29401-1|pages=206|language=en}}</ref>
* [[:en:Amanipilade|Amanipilade]] (mid-4th century)<ref name=":22" />

*

Basado sa pagbasa nin sarong inskripsion, an nagkapirang listahan nagtatao nin duwang huring kondake na nginaranan [[:en:Maloqorebar|Maloqorebar]] (266 AD) asin [[:en:Lahideamani|Lahideamani]](306-2014 AD). <ref name="CR">[[Claude Rilly]] (2017), "New Light on the Royal Lineage in the Last Decades of the Meroitic Kingdom: The inscription of the Temple of Amun at Meroe Found in 2012 by the Sudanese–Canadian Mission", ''Sudan and Nubia'' '''21''': 144–147 (appendix to [http://www.sudarchrs.org.uk/wp-content/uploads/2020/03/SARS_SN21_Grzymski.pdf "The Amun Temple at Meroe Revisited"] by Krzysztof Grzymski).</ref>, an sarong bagong nadiskubreng inskripsiyon ikinokorehir an nainot na babasahon na ini sa pagpahiling na ni saro man na babayi.

== Hilingon pa ==

* ''[[:en:Kandake_of_the_Sudanese_Revolution|Kandake of the Sudanese Revolution]]''


== <span class="mw-headline">Toltolan</span> ==
<references />
{{Tamboan}}
An Kandake, kadake o kentake (Meroitic: 𐦲𐦷𐦲𐦡 kdke), kadalasang inaapod bilang Candace (Suanoy na Griyego: Κανδάκη, Kandakē), ang Meroitic na termino para sa tugang na babae kan hade nin Kush na, dahil sa matrilineal na tagapagmana, , ginibo siyang reyna na ina. Siya ay may sadiring korte, marahil sa naghiro bilang sarong maysadiri kan daga asin may kapot na sarong bistadong sekular na tungkulin bilang rehente. Tinatrato ini nin mga kontemporaryong Griyego asin Romanong mga mapagkukuanan, bilang sarong pangaran. An pangarang Candace ay hinango sa paraan nin paggamit nin tataramon sa Bagong Tipan (Mga Gawa 8:27).

An sarong kandake na namahala sa saiyang sadiring deretso igwa nin dagdag na titulo na qore, an iyo man sanang titulong kapot kan mga namamahalang lalaki., pp. 213–214.
 

 Mga reperensiang arkeolohiko 
An mga Kandake kan Meroe inot na iniladawan sa pamamagitan nin salaysay nin Griyegong geographer na si Strabo tungkol sa "sarong mata na Candace" kan 23 BCE sa saiyang encyclopedia na Geographica. Igwa na dae bababa sa sampolo na naghaharing Meroitic queen sa laog kan 500 na taon sa pagitan nin 260 BCE asin 320 CE, asin dae mababa sa anom sa laog kan 140 na panahon sa pagitan kan 60 BC asin 80 AD. An iconographic na paglaladawan nin mga Meroitic queens na naglaladawan sa  sainda bilang mga babae na madalas na nagsosolo asin nasa inutan kan saindang stelae asin mga eskultura asin ipinapahiling sa regal na bado nin kababaihan. An mga inot paglaladawan nin mga reyna kan Kushite asin karaniwang mayong mga elementong Egyptian na naggigibo nin saindang hitsura na lubhang naiiba sa saindang mga lalaking Kushite asin mga katapat na Egyptian. Arog kan nahihiling sa Dream Stela kan Tanawetamani, sarong dakulang alampay an nakabalot sa hawak na may kadagdagan pinalamutian na balabal na isinusulot sa inot; karaniwan, an sarong sadit na elementong garo tab na nakasabit sa ibaba nin laylayan dumadampi sa daga asin tinatawan kahulugan bilang sarong sadit na buntot. An inot pagkakaugnay sa elementong ini kan porma na an ina ni Tarharqo sa panahon kan kanyang koronasyon.

Ini man dae hanggang si George Reisner an nagkotkot kan mga sementeryo nin hade sa El Kurru asin Nuri na makukuang arkeolohikong materyal tanganing pag - adalan an reyna nin Keshite. Dugang pa, pirang lulubngan na hade kan Kushite babae an nakua sa sementeryo ni Meroe asin duman sa Ehipto sa Abydos (Leahy 1994). El Kurru, anom na piramid an kaiba sa mga makahadeng babae kan ika-25 na Dinastiya asin sarong pyramid para sa reynang Qalhata kan panahon nin Napatan. Asin Nuri, an mga lulubngan kan hadeng babayi yaon sa sulnupan na buklod na may mas deskripsyon na impormasyon na makukua sa lugar na iyan, asin ikinokonektar kaiyan an papel kan mga ina nin hade. Kasunod kaini, kun sain nagin sunod - dagos ini para duranteng miyembro kan Kushite na dinastiya.

AN pinakamahalagang pangyayari na ginibo kan mga babaying Kushite iyo an paggarantiya nin pagigin padagos kan pagkahade, kun sain nasambitan asin irinepresentar an maharlikang mga babayi sa seremonya. An lunettes kan stelae nin Tanawetamani, Harsiyotef, asin Nastasen gabos nagtatao nin ihotograpikong ebidensia sa pagtukaw kan mga hadeng ini sa trono. gabos na gapong ini, man hale may kaibang sarong babaeng miembro kan saiyang pamilya, ina, asin agom. ina kan hade nagkaigwa nin mahalagang marhay na kabtang sa pagigin lehitimo kan saiyang aki bilang an hade; an ebidensia sa teksto hale sa koronasyon ni Taharqo nagrerepresentar sa inskripsion na prueba na nagsusuherir na an ina kan hade nagbiahe pasiring sa koronasyon kan saiyang aking lalaki. Durante kan Dinastiyang Kushite 25th, naestablisar an katongdan na inaapod na Wife of Amun nin Dios. mga babaeng hade sa papel na ini nagserbing pangenot na pakikipagrelasyon sa dios nin Kushite na si Amun. sinda nin desididong kabtang sa pagtukaw kan hade sa trono.

 Mga ginikanan na Etiope 
ebidensia sa luwas kan Nubia na nagpapaheling nin dugang pang koneksion sa ideya ni Kushite bilang reyna makukua sa Etiopia. Etiopia may halawig na historyang dyornalista nagsasabi na sobra sa tolong millennium poon bago 1000 BC abot 1973, taon-taon kan pagbagsak kan ultimong emperador Menelikk, si Haile Selassie. sa opisyal na historiya nin dynastikong pagkasunod-sunod kan monarkiyang Etiope an anom na regnatibong reyna na pig'aapod bilang Kandake. mga minasunod na reyna hali sa listahan kan hade igwa nin "Kandake" na nakadugang sa saindang pangaran:

 Nicauta Kandake (r. 740-730 BCE) 
 Nikawla Kandake II  (r. 342-332 BCE) 
 Akawsis Kandake II (r. 325-315 BCE) 
 Nikosis Kandake IV  (r. 242-32) 
 Nicotnis Kandake V  (r. 35-25 BCE) 
 Garsemot Kandake VI  (r. 40-50 CE) - Allegadong an reyna na namahala kan panahon kan istorya sa e Biblical dapit sa Ethiopian eunuch.

 Alamat sa Alejandria 
thumb|Alahas nin Kandake Amanishhakheto, poon sa kanyang puntod

 Listahan nin mga kondakeng panpamahala 
thumb|Pyramid nin Amanitore sa modernong aldaw na Sudan
Maski na onseng kandake an namahala man sa sadiri nindang deretso bilang mga hade (i.e. reyna nin Kush:

 Nahirqo (middle 2nd century BC)
 An unknown queen regnant (end of the 2nd–first half of the 1st century BC)
 Amanirenas (end of the 1st century BC–beginning of the 1st century AD)
 Amanishakheto (early 1st century AD)
 Shanakdakhete (first half of the 1st century AD)
 Nawidemak (first half of the 1st century AD?)
 Amanitore (middle 1st century AD)
 Amanikhatashan (middle 2nd century AD?)
 Amanikhalika (second half of the 2nd century AD)
  (early 4th century)
 Amanipilade (mid-4th century)

Basado sa pagbasa nin sarong inskripsion, an nagkapirang listahan nagtatao nin duwang huring kondake na nginaranan Maloqorebar (266 AD) asin Lahideamani(306-2014 AD). Claude Rilly (2017), "New Light on the Royal Lineage in the Last Decades of the Meroitic Kingdom: The inscription of the Temple of Amun at Meroe Found in 2012 by the Sudanese–Canadian Mission", Sudan and Nubia 21: 144–147 (appendix to "The Amun Temple at Meroe Revisited" by Krzysztof Grzymski)., an sarong bagong nadiskubreng inskripsiyon ikinokorehir an nainot na babasahon na ini sa pagpahiling na ni saro man na babayi.

 Hilingon pa 

 Kandake of the Sudanese Revolution

 Toltolan