Paroy
{{speciesbox
|image = Paroy.JPG
|image_caption=An tinanom na paroy
|image2=Koeh-232.jpg
|image2_caption=An bunga kan paroy na kun saen mahihiling an tipasi kaini
|display_parents =6
|genus = Oryza
|species = sativa
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
An '''paroy''' (''Oryza sativa'') pagkakan na gayo kan dakulang parte kan populasyon nin kinaban. Ini sarong tinanom na natubo sa parteng tropikal kan [[kinaban|kinàban]] orog na sa [[Latin America]], sa [[Subangan]], [[Habagatan]] asin [[Habagatan-subangan na Asya]], [[Aprika]], norteng [[Italya]], asin sa Sulnopan na Baybayon kan [[Amihanan na Amerika]]. Masabi na an [[bagas]] (na paroy) iyo an ikaduwang tipasi na ''cereal'' na kinukunsomong gayo digdi sa kinaban, sunod sa [[mais]].

Iyo iyan an [[List of rice cultivars|klase nin pig-oomang paroy na an mga cultivars]] iyo an komun sa bilog na kinaban, asin [[History of rice cultivation|enot na nagin domestikado]] sa [[Yangtze|Salog Yangtze]] basin sa Tsina 13,500 sagkod kan 8,200 na taon an nakaagi.<ref name="Normile">{{cite journal|last=Normile|first=Dennis|year=1997|title=Yangtze seen as earliest rice site|journal=Science|volume=275|issue=5298|pages=309–310|doi=10.1126/science.275.5298.309|s2cid=140691699}}</ref><ref name="Vaughanetal2008">{{cite journal|last1=Vaughan|first1=DA|last2=Lu|first2=B|last3=Tomooka|first3=N|year=2008|title=The evolving story of rice evolution|url=https://www.researchgate.net/publication/222526251|journal=Plant Science|volume=174|issue=4|pages=394–408|doi=10.1016/j.plantsci.2008.01.016}}</ref><ref name="harris">{{cite book|author=Harris, David R.|title=The Origins and Spread of Agriculture and Pastoralism in Eurasia|publisher=Psychology Press|year=1996|isbn=978-1-85728-538-3|page=565}}</ref><ref name="Zhang2012">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Jianping|last2=Lu|first2=Houyuan|last3=Gu|first3=Wanfa|last4=Wu|first4=Naiqin|last5=Zhou|first5=Kunshu|last6=Hu|first6=Yayi|last7=Xin|first7=Yingjun|last8=Wang|first8=Can|last9=Kashkush|first9=Khalil|date=December 17, 2012|title=Early Mixed Farming of Millet and Rice 7800 Years Ago in the Middle Yellow River Region, China|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=12|pages=e52146|bibcode=2012PLoSO...752146Z|doi=10.1371/journal.pone.0052146|pmc=3524165|pmid=23284907|doi-access=free}}</ref>

Sarong tradisyonal na pagkakan sa [[Aprika]], an bagas may potensyal sa pagpakaray kan nutrisyon, igantad an seguridad sa pagkakan, magtolod kan pag'asenso sa mga rural na lugar asin magsuporta sa pagaataman sa karahayan kan kadagaan. An bagas natao kan saro kalimahan kan calorie nakokonsumo sa bilog na kinaban. An kahalagahan kan bagas dakulang gayo mala ta kan taon 2008, magkapirang gobyerno asin mga paratingi nin bagas nagpoon magrasyon kan suplay kan tipasing ini huli sa katakotan na magigin maipo an bagas sa merkado kan kinaban.
Inaapod na '''paroy''' ini kun tinanom o an bunga an tinotomoy, '''bagas''' kun namolino na, asin '''[[maluto]]''' kun sinapna' na alagad, an saro-sarong maluto inaapod na '''hima''' (o, nima). '''Binsâ''' man an apod kan kinakapaw na sabaw sa pigsasapna' na bagas. Sarong klaseng bagas na pansalak mansana sa mga luto na koro-kakanon iyo an [[palagadan]], bagas na lila sa kolor asin mahamyo.

Sa Bikol, an bagas na mapulot kun sinasapna' inaapod na '''pulotan''' asin an bakong mapulot, inaapod na '''baranay'''. An saro-sarong bunga kan paroy inaapod na '''tipasi''', kun ini tuyong pananom
inaapod na '''banhi'''.
Sa pre-Hispanikong panahon sa Kabikolan, dakulon na species nin paroy an tinatanom pa alagad sa lawig asin lakaw nin panahon ini nagkapuruho' asin nagkawarara na. Kun mamaanan an [[Vocabulario de la Lengua Bicol|Vocabulario]] na binilog ni [[Marcos de Lisboa]] kan mga taon 1600, uya an magkapirang mga paroy na lakop na pananom kaidto: malictay, guimpad, tinoon, tinogos, maloon, tinoma, tangong, hinipon, dongdong, hangbas, cabong, batangon, binachao, barawa, dala, dalosamat, daras, dibaclon, boracnaga, cadosog, lagoti, cocondato, guinapas, carangcang, manloay, manocnon, manonglay, paraya, sumagyad, sablay, bulao, yumocyoc, tipocol, dinamulag, banglag.

== Kataytayan nin mga ladawan ==
<gallery>
Insect on a rice grain.jpg|"Tayangaw" na nakatugdon sa Paroy
Flower of Rice.jpg|Burak kan paroy
Ladawan:Green rice sheaves planted in a paddy field with long shadows at golden hour in Don Det Laos.jpg|Ba'gong tanom na paroy
Ladawan:Rice planting in Bhutan 01.jpg|Pag tanom kan paroy sa Bhutan
File:Rice Smut Tagbong Pili Camarines Sur.jpg|Rice Smut sa Tagbong, Pili, Camarines Sur (Paroy na may helang na smut)
</gallery>

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{poon}}
An paroy (Oryza sativa) pagkakan na gayo kan dakulang parte kan populasyon nin kinaban. Ini sarong tinanom na natubo sa parteng tropikal kan kinàban orog na sa Latin America, sa Subangan, Habagatan asin Habagatan-subangan na Asya, Aprika, norteng Italya, asin sa Sulnopan na Baybayon kan Amihanan na Amerika. Masabi na an bagas (na paroy) iyo an ikaduwang tipasi na cereal na kinukunsomong gayo digdi sa kinaban, sunod sa mais.

Iyo iyan an klase nin pig-oomang paroy na an mga cultivars iyo an komun sa bilog na kinaban, asin enot na nagin domestikado sa Salog Yangtze basin sa Tsina 13,500 sagkod kan 8,200 na taon an nakaagi.

Sarong tradisyonal na pagkakan sa Aprika, an bagas may potensyal sa pagpakaray kan nutrisyon, igantad an seguridad sa pagkakan, magtolod kan pag'asenso sa mga rural na lugar asin magsuporta sa pagaataman sa karahayan kan kadagaan. An bagas natao kan saro kalimahan kan calorie nakokonsumo sa bilog na kinaban. An kahalagahan kan bagas dakulang gayo mala ta kan taon 2008, magkapirang gobyerno asin mga paratingi nin bagas nagpoon magrasyon kan suplay kan tipasing ini huli sa katakotan na magigin maipo an bagas sa merkado kan kinaban.
Inaapod na paroy ini kun tinanom o an bunga an tinotomoy, bagas kun namolino na, asin maluto kun sinapna' na alagad, an saro-sarong maluto inaapod na hima (o, nima). Binsâ man an apod kan kinakapaw na sabaw sa pigsasapna' na bagas. Sarong klaseng bagas na pansalak mansana sa mga luto na koro-kakanon iyo an palagadan, bagas na lila sa kolor asin mahamyo.

Sa Bikol, an bagas na mapulot kun sinasapna' inaapod na pulotan asin an bakong mapulot, inaapod na baranay. An saro-sarong bunga kan paroy inaapod na tipasi, kun ini tuyong pananom
inaapod na banhi.
Sa pre-Hispanikong panahon sa Kabikolan, dakulon na species nin paroy an tinatanom pa alagad sa lawig asin lakaw nin panahon ini nagkapuruho' asin nagkawarara na. Kun mamaanan an Vocabulario na binilog ni Marcos de Lisboa kan mga taon 1600, uya an magkapirang mga paroy na lakop na pananom kaidto: malictay, guimpad, tinoon, tinogos, maloon, tinoma, tangong, hinipon, dongdong, hangbas, cabong, batangon, binachao, barawa, dala, dalosamat, daras, dibaclon, boracnaga, cadosog, lagoti, cocondato, guinapas, carangcang, manloay, manocnon, manonglay, paraya, sumagyad, sablay, bulao, yumocyoc, tipocol, dinamulag, banglag.

 Kataytayan nin mga ladawan 

 Toltolan