Typhon
[[Ladawan:Zeus_Typhon_Staatliche_Antikensammlungen_596.jpg|too|thumb|280x280px| Si Zeus nagtututok kan saiyang kikilat sa sarong may pakpak asin may bitis na halas na Typhon. Chalcidian black-figured hydria ( {{Circa|540–530}} BC), Staatliche Antikensammlungen (Inv. 596). ]]
'''Typhon''' ( /ˈ t aɪ f ɒ n , - f ən / ;     , [ tyːpʰɔ̂ːn ] ), man '''Typhoeus''' ( /t aɪ ˈ f iː ə s / ;    ), '''Typhaon''' (    ) o '''Typhos''' (    ), sarong makatatakot na higanteng halas asin saro sa pinakamakagadan na mga linalang sa [[Mitolohiyang Griyego|mitolohiyang Griego]] . Susog ki Hesiodo, si Tifon aki ni Gaia asin Tartaro . Alagad, an sarong pinagkukuanan igwa ki Typhon bilang aki ni [[Hera]] sana, mantang an saro pa ginigibo si Typhon na aki ni Cronus . Si Typhon asin an saiyang agom na [[Echidna (mitolohiya)|si Echidna]] iyo an mga ginikanan kan kadakol na bantog na mga halimaw.

Nagprobar si Typhon na pabagsakon si Zeus para sa supremasiya kan uniberso. An duwa nakipaglaban sa sarong makatatakot na laban, na sa katapustapusi nanggana si Zeus sa tabang kan saiyang mga kikilat. Nadaog, si Typhon itinapok sa Tartaro, o ilinubong sa irarom [[Bulkan Etna|kan Bukid Etna]], o sa mga huring istorya, an isla nin Ischia .

An mitolohiya ni Typhon parte kan mito kan pagsusundan kan mga Griyego, na nagpaliwanag kun pano si Zeus nagin namahala sa mga diyos. An istorya ni Typhon konektado man sa istorya ni Python (an halas na ginadan ni [[Apollo]] ), asin an duwang istorya posibleng gikan sa nagkapirang mga naenot sa Haraning Sirangan. Si Typhon (poon {{Circa|500 BC}} ) na pigmidbid man sa diyos nin kalaglagan kan mga Ehipto na si Set . Sa mga huring istorya, si Typhon parating nariribaraw sa mga Higante .

== Mitolohiya ==

=== Pagkamundag ===
Segun sa ''Theogony'' ni Hesiodo ( {{Circa|8th}} – ika-7 siglo BC), si Typhon iyo an aki ni Gaia (Kinaban) asin Tartaro : "kan pinalayas ni Zeus an mga Titan hale sa langit, an dakulang Kinaban nangaki kan saiyang pinakanguhod na aki na si Typhoeus kan pagkamoot ni Tartaro, sa tabang kan bulawan [[Aprhodite|na Aphrodite]] ".  An mitograpo na si Apollodorus (1st o 2nd century AD) nagdagdag na si Gaia nangaki ki Typhon sa kaanggotan sa mga diyos huli sa saindang paglaglag sa saiyang mga aki na mga Higante . 

Dakul pang mga pinagkukuanan an nagsambit ki Typhon bilang aki ni Gaia, o simpleng "namundag sa daga", na mayong nasambit na Tartarus.  Alagad, susog sa <nowiki><i id="mwVQ">Homeric Hymn to Apollo</i></nowiki> (ika-6 na siglo BC), si Typhon aki sana ni [[Hera]] .  Si Hera, na anggot ki Zeus huli ta siya sana an nangaki ki [[Athena]], namibi ki Gaia, Uranus, asin sa mga Titan, na tawan siya nin aking lalaki na mas makusog ki Zeus, dangan tinampal an daga asin nagbados. Itinao ni Hera an omboy na si Typhon sa halas na si Python tanganing padakulaon, asin si Typhon nagdakula na nagin sarong dakulang kalamidad sa mga mortal. 
[[Ladawan:Wenceslas_Hollar_-_The_Greek_gods._Tryphon.jpg|thumb|300x300px| Paglaladawan ni Wenceslaus Hollar]]
Nagkapirang mga pinagkukuanan an nakua an pagkamundag asin istaran ni Typhon sa Cilicia, asin partikularmente an rehiyon sa palibot kan suanoy na siyudad sa baybayon kan Cilicia na Corycus (modernong Kızkalesi, Turkey). An pararawitdawit na si Pindar ( {{Circa|470 BC}} ) inaapod si Typhon na "Cilician",  asin nagsasabi na si Typhon namundag sa Cilicia asin inataman sa "bantog na kuweba kan Cilicia",  sarong malinaw na alusyon sa kuweba kan Corycian sa Turkiya.  Sa Aeschylus ' ''Prometheus Bound'', si Typhon inaapod na "nag-eerok sa mga kuweba kan Cilicia",  asin parehong si Apollodorus asin an pararawitdawit na si Nonnus (ika-4 o ika-5 siglo AD) igwa si Tiphon na namundag sa Cilicia. 

An b scholia sa ''[[Iliada|Iliad]]'' 2.783, na nagpreserbar nin sarong posibleng tradisyon na Orphic, igwa ki Typhon na namundag sa Cilicia, bilang an aki ni Cronus . Si Gaia, na anggot sa pagkalaglag kan mga Higante, pinapakaraot si Zeus ki Hera. Kaya si Hera nagduman ki Cronus, an ama niya asin ni Zeus (na pinabagsak ni Zeus), asin tinawan ni Cronus si Hera nin duwang itlog na pinahidan kan saiyang sadiring semilya, na sinasabihan siya na ilubong sinda sa irarom kan daga, asin na gikan sa sainda mamumundag an saro na mapabagsak ki Zeus. Si Hera, na anggot ki Zeus, ilinubong an mga itlog sa Cilicia "sa irarom ni Arimon", alagad kan namundag si Typhon, si Hera, na ngonyan nakipag-ulian ki Zeus, nagpaaram saiya. 

=== Mga Deskripsyon ===
Susog ki Hesiod, si Typhon "makangingirhat, makatatakot asin daing ley",  labi-labi an kapangyarihan, asin sa saiyang mga abaga igwa nin sanggatos na payo nin halas, na nagpapaluwas nin kalayo asin gabos na klase nin ribok:<blockquote>An kusog yaon sa saiyang mga kamot sa gabos niyang ginigibo asin an mga bitis kan makusog na diyos dai napapagal. Hale sa saiyang mga abaga nagtubo an sanggatos na payo nin halas, sarong makatatakot na dragon, na may maitom, nagkikilyab na mga dila, asin gikan sa irarom kan saiyang mga kiray sa saiyang makangangalas na mga payo nagkikilyab nin kalayo, asin kalayo an naglalaad gikan sa saiyang mga payo mantang siya naghihiling. Asin igwa nin mga boses sa gabos niyang makatatakot na mga payo na nagtataram nin lambang klase nin tanog na dai masabi; huli ta sa sarong panahon sinda naggigibo nin mga tanog na an mga dios nakakasabot, alagad sa saro pang panahon, an ribok nin sarong toro na nag-uungal nin makosog sa mapalangkaw na dai makontrol na kaanggotan; asin sa saro pa, an tanog nin sarong leon, na daing ontok an puso; asin sa saro pa, garo mga ogbon, makangangalas na madangog; asin giraray, sa saro pa, siya magsisinggit, kaya an halangkaw na kabukidan nag-eecho giraray. </blockquote>An <nowiki><i id="mwnw">Homeric Hymn to Apollo</i></nowiki> naglaladawan ki Typhon bilang "nahulog" asin "maringis", asin bakong arog nin mga diyos o mga tawo.  Tolo sa mga rawitdawit ni Pindar an igwa ki Typhon bilang sanggatos na payo (arog kan ki Hesiod),  mantang garo baga an ikaapat nagtatao saiya nin singkwentang payo sana,  alagad an sanggatos na payo para ki Typhon nagin pamantayan.  Sarong Chalcidian hydria ( {{Circa|540}} –530 BC), naglaladawan ki Typhon bilang sarong may pakpak na humanoid poon sa habayan paitaas, na may duwang ikog nin halas para sa mga tabay sa ibaba .  Inaapod ni Aeschylus si Typhon na "naghahangos nin kalayo".  Para ki Nicander (ika-2 siglo BC), si Typhon sarong halimaw na dakulaon an kusog, asin kakaiba an itsura, na may kadakol na payo, kamot, asin pakpak, asin may darakulang linukot na halas na naghahale sa saiyang mga hita. 
[[Ladawan:Kircher_oedipus_aegyptiacus_24_typhon.png|wala|thumb| Ilustrasyon ni Typhon gikan sa ''Oedipus Aegyptiacus'' ni Athanasius Kircher, 1652]]
Ilinaladawan ni Apollodorus si Typhon bilang sarong dakulang may pakpak na halimaw, na an payo "nagsipilyo sa mga bitoon", tawo an porma sa itaas kan habayan, na may mga linukot na halas sa ibaba, asin kalayo na nagkikilyab gikan sa saiyang mga mata:<blockquote>Sa kadakulaan asin kusog, nalampasan niya an gabos na aki kan Kinaban. Sagkod sa mga hita siya may pormang tawo asin may dakulang timbang na siya nakalampas sa gabos na bukid, asin an saiyang payo parateng nag-aagi sa mga bitoon. An saro niyang kamot nag-abot sa solnopan asin an saro pa sa sirangan, asin hale sa mga ini nagluwas an sanggatos na payo nin mga dragon. Poon sa mga hita pababa igwa siya nin darakulang linukot nin mga halas, na kun ibubutong, minaabot sa saiyang mismong payo asin nagpapaluwas nin makosog na pag-ungol. An saiyang hawak gabos may pakpak: an bakong aregladong buhok nagbubulos sa doros hale sa saiyang payo asin pisngi; asin an kalayo nagsilyab hale sa saiyang mga mata.</blockquote>An pinakadetalyadong paglaladawan ki Typhon makukua sa ''Dionysiaca'' ni Nonnus . Si Nonnus naggigibo nin kadakol na pagsambit sa naturalesa ni Typhon na garo halas,  na nagtatao saiya nin "nakakagubot na hukbo nin mga halas",  mga bitis na garo halas,  asin buhok.  Susog ki Nonnus, si Typhon sarong "halas na naglalaway nin hilo",  na an "lambang buhok nagbubuga nin hilo nin halas",  asin si Typhon "nagluwas nin mga uran nin hilo hale sa saiyang tulak; an mga sapa sa bukid naghubag, mantang an halimaw nag-uran nin mga burabod hale sa mga barahibo nin halas kan saiyang halangkaw na payo",  asin kan mga tubig " an mga bitis kan halimaw na garo halas nag-aagi sa mga kuweba sa irarom kan daga, na naglalaway nin hilo!". 

Sa pagsunod ki Hesiod asin iba pa, tinawan ni Nonnus si Typhon nin kadakol na payo (dawa ngani dai nabilang), alagad apwera sa mga payo nin halas,  Tinawan man ni Nonnus si Typhon nin kadakol na iba pang mga payo nin hayop, kabali an mga leopardo, leon, toro, baboy, oso, baka, lobo, asin ayam, na pinagsararo tanganing gibohon an 'mga kurahaw kan gabos na layas na hayop',  mga tanog nin kurahaw".  Tinawan man ni Nonnus si Typhon nin "mga lehiyon nin mga armas na dai mabilang",  asin kun saen sinabi sana ni Nicander na si Typhon igwa nin "dakol" na kamot, asin tinawan ni Ovid si Typhon nin sanggatos na kamot, tinawan ni Nonnus si Typhon nin duwang gatos. 

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Typhon ( /ˈ t aɪ f ɒ n , - f ən / ;     , [ tyːpʰɔ̂ːn ] ), man Typhoeus ( /t aɪ ˈ f iː ə s / ;    ), Typhaon (    ) o Typhos (    ), sarong makatatakot na higanteng halas asin saro sa pinakamakagadan na mga linalang sa mitolohiyang Griego . Susog ki Hesiodo, si Tifon aki ni Gaia asin Tartaro . Alagad, an sarong pinagkukuanan igwa ki Typhon bilang aki ni Hera sana, mantang an saro pa ginigibo si Typhon na aki ni Cronus . Si Typhon asin an saiyang agom na si Echidna iyo an mga ginikanan kan kadakol na bantog na mga halimaw.

Nagprobar si Typhon na pabagsakon si Zeus para sa supremasiya kan uniberso. An duwa nakipaglaban sa sarong makatatakot na laban, na sa katapustapusi nanggana si Zeus sa tabang kan saiyang mga kikilat. Nadaog, si Typhon itinapok sa Tartaro, o ilinubong sa irarom kan Bukid Etna, o sa mga huring istorya, an isla nin Ischia .

An mitolohiya ni Typhon parte kan mito kan pagsusundan kan mga Griyego, na nagpaliwanag kun pano si Zeus nagin namahala sa mga diyos. An istorya ni Typhon konektado man sa istorya ni Python (an halas na ginadan ni Apollo ), asin an duwang istorya posibleng gikan sa nagkapirang mga naenot sa Haraning Sirangan. Si Typhon (poon  ) na pigmidbid man sa diyos nin kalaglagan kan mga Ehipto na si Set . Sa mga huring istorya, si Typhon parating nariribaraw sa mga Higante .

 Mitolohiya 

 Pagkamundag 
Segun sa Theogony ni Hesiodo (  – ika-7 siglo BC), si Typhon iyo an aki ni Gaia (Kinaban) asin Tartaro : "kan pinalayas ni Zeus an mga Titan hale sa langit, an dakulang Kinaban nangaki kan saiyang pinakanguhod na aki na si Typhoeus kan pagkamoot ni Tartaro, sa tabang kan bulawan na Aphrodite ".  An mitograpo na si Apollodorus (1st o 2nd century AD) nagdagdag na si Gaia nangaki ki Typhon sa kaanggotan sa mga diyos huli sa saindang paglaglag sa saiyang mga aki na mga Higante . 

Dakul pang mga pinagkukuanan an nagsambit ki Typhon bilang aki ni Gaia, o simpleng "namundag sa daga", na mayong nasambit na Tartarus.  Alagad, susog sa <i id="mwVQ">Homeric Hymn to Apollo</i> (ika-6 na siglo BC), si Typhon aki sana ni Hera .  Si Hera, na anggot ki Zeus huli ta siya sana an nangaki ki Athena, namibi ki Gaia, Uranus, asin sa mga Titan, na tawan siya nin aking lalaki na mas makusog ki Zeus, dangan tinampal an daga asin nagbados. Itinao ni Hera an omboy na si Typhon sa halas na si Python tanganing padakulaon, asin si Typhon nagdakula na nagin sarong dakulang kalamidad sa mga mortal. 
thumb|300x300px| Paglaladawan ni Wenceslaus Hollar
Nagkapirang mga pinagkukuanan an nakua an pagkamundag asin istaran ni Typhon sa Cilicia, asin partikularmente an rehiyon sa palibot kan suanoy na siyudad sa baybayon kan Cilicia na Corycus (modernong Kızkalesi, Turkey). An pararawitdawit na si Pindar (  ) inaapod si Typhon na "Cilician",  asin nagsasabi na si Typhon namundag sa Cilicia asin inataman sa "bantog na kuweba kan Cilicia",  sarong malinaw na alusyon sa kuweba kan Corycian sa Turkiya.  Sa Aeschylus ' Prometheus Bound, si Typhon inaapod na "nag-eerok sa mga kuweba kan Cilicia",  asin parehong si Apollodorus asin an pararawitdawit na si Nonnus (ika-4 o ika-5 siglo AD) igwa si Tiphon na namundag sa Cilicia. 

An b scholia sa Iliad 2.783, na nagpreserbar nin sarong posibleng tradisyon na Orphic, igwa ki Typhon na namundag sa Cilicia, bilang an aki ni Cronus . Si Gaia, na anggot sa pagkalaglag kan mga Higante, pinapakaraot si Zeus ki Hera. Kaya si Hera nagduman ki Cronus, an ama niya asin ni Zeus (na pinabagsak ni Zeus), asin tinawan ni Cronus si Hera nin duwang itlog na pinahidan kan saiyang sadiring semilya, na sinasabihan siya na ilubong sinda sa irarom kan daga, asin na gikan sa sainda mamumundag an saro na mapabagsak ki Zeus. Si Hera, na anggot ki Zeus, ilinubong an mga itlog sa Cilicia "sa irarom ni Arimon", alagad kan namundag si Typhon, si Hera, na ngonyan nakipag-ulian ki Zeus, nagpaaram saiya. 

 Mga Deskripsyon 
Susog ki Hesiod, si Typhon "makangingirhat, makatatakot asin daing ley",  labi-labi an kapangyarihan, asin sa saiyang mga abaga igwa nin sanggatos na payo nin halas, na nagpapaluwas nin kalayo asin gabos na klase nin ribok:An kusog yaon sa saiyang mga kamot sa gabos niyang ginigibo asin an mga bitis kan makusog na diyos dai napapagal. Hale sa saiyang mga abaga nagtubo an sanggatos na payo nin halas, sarong makatatakot na dragon, na may maitom, nagkikilyab na mga dila, asin gikan sa irarom kan saiyang mga kiray sa saiyang makangangalas na mga payo nagkikilyab nin kalayo, asin kalayo an naglalaad gikan sa saiyang mga payo mantang siya naghihiling. Asin igwa nin mga boses sa gabos niyang makatatakot na mga payo na nagtataram nin lambang klase nin tanog na dai masabi; huli ta sa sarong panahon sinda naggigibo nin mga tanog na an mga dios nakakasabot, alagad sa saro pang panahon, an ribok nin sarong toro na nag-uungal nin makosog sa mapalangkaw na dai makontrol na kaanggotan; asin sa saro pa, an tanog nin sarong leon, na daing ontok an puso; asin sa saro pa, garo mga ogbon, makangangalas na madangog; asin giraray, sa saro pa, siya magsisinggit, kaya an halangkaw na kabukidan nag-eecho giraray. An <i id="mwnw">Homeric Hymn to Apollo</i> naglaladawan ki Typhon bilang "nahulog" asin "maringis", asin bakong arog nin mga diyos o mga tawo.  Tolo sa mga rawitdawit ni Pindar an igwa ki Typhon bilang sanggatos na payo (arog kan ki Hesiod),  mantang garo baga an ikaapat nagtatao saiya nin singkwentang payo sana,  alagad an sanggatos na payo para ki Typhon nagin pamantayan.  Sarong Chalcidian hydria (  –530 BC), naglaladawan ki Typhon bilang sarong may pakpak na humanoid poon sa habayan paitaas, na may duwang ikog nin halas para sa mga tabay sa ibaba .  Inaapod ni Aeschylus si Typhon na "naghahangos nin kalayo".  Para ki Nicander (ika-2 siglo BC), si Typhon sarong halimaw na dakulaon an kusog, asin kakaiba an itsura, na may kadakol na payo, kamot, asin pakpak, asin may darakulang linukot na halas na naghahale sa saiyang mga hita. 
wala|thumb| Ilustrasyon ni Typhon gikan sa Oedipus Aegyptiacus ni Athanasius Kircher, 1652
Ilinaladawan ni Apollodorus si Typhon bilang sarong dakulang may pakpak na halimaw, na an payo "nagsipilyo sa mga bitoon", tawo an porma sa itaas kan habayan, na may mga linukot na halas sa ibaba, asin kalayo na nagkikilyab gikan sa saiyang mga mata:Sa kadakulaan asin kusog, nalampasan niya an gabos na aki kan Kinaban. Sagkod sa mga hita siya may pormang tawo asin may dakulang timbang na siya nakalampas sa gabos na bukid, asin an saiyang payo parateng nag-aagi sa mga bitoon. An saro niyang kamot nag-abot sa solnopan asin an saro pa sa sirangan, asin hale sa mga ini nagluwas an sanggatos na payo nin mga dragon. Poon sa mga hita pababa igwa siya nin darakulang linukot nin mga halas, na kun ibubutong, minaabot sa saiyang mismong payo asin nagpapaluwas nin makosog na pag-ungol. An saiyang hawak gabos may pakpak: an bakong aregladong buhok nagbubulos sa doros hale sa saiyang payo asin pisngi; asin an kalayo nagsilyab hale sa saiyang mga mata.An pinakadetalyadong paglaladawan ki Typhon makukua sa Dionysiaca ni Nonnus . Si Nonnus naggigibo nin kadakol na pagsambit sa naturalesa ni Typhon na garo halas,  na nagtatao saiya nin "nakakagubot na hukbo nin mga halas",  mga bitis na garo halas,  asin buhok.  Susog ki Nonnus, si Typhon sarong "halas na naglalaway nin hilo",  na an "lambang buhok nagbubuga nin hilo nin halas",  asin si Typhon "nagluwas nin mga uran nin hilo hale sa saiyang tulak; an mga sapa sa bukid naghubag, mantang an halimaw nag-uran nin mga burabod hale sa mga barahibo nin halas kan saiyang halangkaw na payo",  asin kan mga tubig " an mga bitis kan halimaw na garo halas nag-aagi sa mga kuweba sa irarom kan daga, na naglalaway nin hilo!". 

Sa pagsunod ki Hesiod asin iba pa, tinawan ni Nonnus si Typhon nin kadakol na payo (dawa ngani dai nabilang), alagad apwera sa mga payo nin halas,  Tinawan man ni Nonnus si Typhon nin kadakol na iba pang mga payo nin hayop, kabali an mga leopardo, leon, toro, baboy, oso, baka, lobo, asin ayam, na pinagsararo tanganing gibohon an 'mga kurahaw kan gabos na layas na hayop',  mga tanog nin kurahaw".  Tinawan man ni Nonnus si Typhon nin "mga lehiyon nin mga armas na dai mabilang",  asin kun saen sinabi sana ni Nicander na si Typhon igwa nin "dakol" na kamot, asin tinawan ni Ovid si Typhon nin sanggatos na kamot, tinawan ni Nonnus si Typhon nin duwang gatos. 

 Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations