Rani kan Jhansi

{{Infobox royalty|name=Lakshmibai Newalkar|image=Rani of jhansi.jpg|caption=Lakshmibai dressed as a [[sowar]]|title=[[Maharani]] of [[Jhansi State|Jhansi]]|succession=[[Queen consort]] of [[Jhansi State|Jhansi]]|reign=1843 – 21 November 1853|reign-type=Tenure|succession2=[[Regent]] of [[Jhansi State|Jhansi]]<br />(pretendence)|reign-type2=[[Regency]]|reign2=21 November 1853 – 1858|pre-type2=Monarch|predecessor2=[[Damodar Rao of Jhansi|Damodar Rao]] (disputed)|successor2=''Position abolished''|birth_name=Manikarnika Tambe|birth_date={{Birth date|1828|11|19|df=y}}<!-- Please do not add the birth year 1835 as historians no longer accept it as correct; see cited sources and discussion on Talk page -->|birth_place=[[Varanasi|Benares]], [[Banaras State|Kingdom of Kashi-Benares]]|death_date={{death date and age|1858|6|18|1828|11|19|df=y}}|death_place=[[Gwalior]], [[Gwalior State]], [[Company rule in India|Company India]]|dynasty=[[Newalkar]] (by marriage)|father=Moropant Tambe|mother=Bhagirathi Sapre|spouse={{marriage|[[Gangadhar Rao Newalkar]]|end=died|1842|1853}}|issue=Damodar Rao<br /> [[Anand Rao]] (adopted)}}

Si '''Lakshmibai Newalkar''', '''Si Rani kan Jhansi''' pagkurahaw ⓘ; namundag '''Manikarnika Tambe''' 19 Nobyembre 1828 - 18 Hunyo 1858),<ref>[[Karl E. Meyer|Meyer, Karl E.]] & [[Shareen Blair Brysac|Brysac, Shareen Blair]] (1999) ''Tournament of Shadows''. Washington, DC: Counterpoint; p. 138 – "Known to history as Lakshmi Bai, she was possibly only twelve in 1842 when she married the aging and infirm Rajah of Jhansi ..."</ref><ref name="ReferenceA">Though the day of the month is regarded as certain historians disagree about the year: among those suggested are 1827 and 1835.</ref> iyo an Mahayahay na konsorto kan sa prinsipeng estado nin Jhansi sa Imperyo Maratha poon 1843 sagkod 1853 paagi nin pag-agom ki [[:en:Gangadhar_Rao|Maharaja Gangadhar Rao Newalka]]. Saro siya sa nangengenot na pigura sa Rebelyon kan Indya kan 1857, na nagin heroe nasyonal asin simbolo nin paglaban sa pamamahalang Briton sa India para sa mga nasyonalismo Indyano.

Namundag sa sarong pamilya nin Karhada Brahmin sa [[:en:Varanasi|Banares]], si Lakshmibai napangagom an Maharaja kan Jhansi, Gangadhar Rao, kan 1842. Kan magadan an Maharaja kan 1853, an British East India Company sa irarom ni Gobernador-Heneral Lord Dalhuousie nagsayumang midbidon an paghihingako kan saiyang inampon na tagapagmana asin pinagmaputan si Jhansi sa lindong kan Doktrina nin Lapse. An Rani habong magkontrol asin maki-ayon sa rebelyon kontra sa mga Briton kan 1857. Siya an namoon kan mapangganang depensa sa Jhansi laban Company aalyado, alagad kaamayan nin 1858 Si Jihho nahulog sa pwersa Briton sa pagboot ni Hugh Rose. An Rani nakadulag sakay sa kabayo asin uminayon sa mga rebelde sa pagtalikop ki Gwalior, kun saen sinda nagbalangibog na si [[Peshwa]] Nana Saheb bilang [[Peshwa]] kan nasyunal na Imperyo Maratha. Nagadan siya kan Hunyo 1858 pagkatapos na magadanan nin mortal na kagadanan sa panahon kan kontrakaron sa Gwalior.

== Inot na Buhay ==
[[Ladawan:Rani_of_Jhansi,_watercolour_on_ivory,_c._1857.png|wala|thumb|Sarong sadit na retrato kan Rani Lakshmibai]]

== Kasaysayan kan Jhansi, 1842 - Mayo 1857 ==
<ref name="Reference A name=Meyer, Karl E. 1999 p. 138">Meyer, Karl E. & Brysac, Shareen Blair (1999) ''[[Great Game|Tournament of Shadows]]''. Washington, DC: Counterpoint; p. 138 – "Known to history as Lakshmi Bai, she was possibly only twelve in 1842 when she married the aging and infirm Rajah of Jhansi ..."</ref> Manikarnika ikinasal sa [[:en:Maharaja|Maharaja]] kan Jhansi, Gangadhar Rao Newalkar, kan Mayo 1842 asin pagkatapos pig-aapod na Lakshmibai (o Laxmibai) bilang pagtaong onra sa diyosg Hindung diyosang si [[Lakshmi|Devi Lakshmi]] asin susog sa tradisyon nin mga Maharlika na tinatawan nin bagong pangaran pagkakasal. Kan Setyembre 1851, nangaki siya nin sarong aking lalaki, na kan huri nginaranan man na Damodar Rao, na nagadan apat na bulan pagkamundag huli sa pabalikbalik na hilang. Inampon kan Maharaja an sarong aki na inaapod Anand Rao, aking lalaki kan pinsan ni Gangadhar Rai, na nginaranan man na Damodar Rao, sa aldaw bago nagadan an Mahawaja. An pag-ampon yaon sa presensiya kan opisyal nin pulitika na Briton na tinawan surat hale sa Maharaja na nagpatukdo na an aki trabihon may respeto asin ta dapat tawan ki gobyerno ni Jhansi kan saiyang balong babae sagkod lamang.

Pagkatapos kan pagkagadan kan mga Maharlika kan Nobyembre 1853, huli ta si Damodar Rao (namundag Anand Rao) sarong ampon na aki, an British East India Company, sakop ni Gobernador-Heneral [[:en:James_Broun-Ramsay,_1st_Marquess_of_Dalhousie|Lord Dalhousie]], iinaplikar an Doktrina nin Lapse, isinikwal an paghihingako ni Damodar Rao sa trono asin iwinatàwan an estado sa mga teritoryo kaini. Kan maisihan niya ini nagkurahaw siya ''"Main apni Jhansi nahi doong"'' (Dai ko isuko an sakuyang mga tanganinki). <ref>N.B. Rao only means "prince; the Maharaja was Gangadhar Newalkar of the Newalkar clan"</ref> Marso 1854, si Rani Lakshmibai tinawan nin taonan na pension kan Rs. 60,000 asin pinagbotan na humale sa palasyo saka kuta.<ref>Edwardes, Michael (1975) ''Red Year''. London: Sphere Books, pp. 113–114</ref>

Segun ki Vishnu Bhatt Godse, an Rani maehersisyo sa pagkurit, gumolan, asin pagta'lot bago mamahaw. Sarong madunong asin may inadalan na babayi, siya namahala sa paaging garo man sana negosyo.<ref>{{Cite book|title=Incarnations: India in 50 Lives|last=Khilnani|first=Sunil|publisher=[[Allen Lane]]|year=2016|isbn=978-0241208229|location=[[London]]|page=246}}</ref>

== An Pag-aalsa kan1857 ==

=== Pagpoon kan Rebelyon ===
[[Ladawan:Lachmi_Bai,_the_Joan_of_Arc_of_India_by_Michael_White_LCCN2015646136.tif|wala|thumb|''Lachmi Bai, an [[Joan nin Arc]] kan India'', ni Michael White]]
Kan 10 Mayo 1857, an Rebelyon Indio nagpoon sa Meerut. Kan makaabot <ref>Edwardes, Michael (1975) ''Red Year''. London: Sphere Books, p. 115</ref> Jhansi an bareta kan rebelyon, hinapot kan Rani an opisyal politikal na Britano, si Kapitan Alexander Skene, para sa permisong magpadakula nin sarong grupo nin armadong mga lalaki tanganing protehiran sia; uminoyon digdi si Skene. Medyo kalmado <ref>Vishnu Bhat Godse ''Maja Pravas''</ref> siyudad sa tahaw kan mga probinsiya nin rehiyon pag tig-init kan 1857, pero guminibo an Rani nin sarong seremonyang Haldi Kumkum na may popsagt sa atubangan kan gabos na babayi sa Jhansi para magtao nin garantiya sa saiyang mga sakop, asin tanganing kumbinsiron sinda na magkakobar an Briton dangan dai siya matakot sainda.<ref name="Jones2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AEF6t0wDRKQC|title=Women Warriors: A History|last=Jones|first=David E.|publisher=Potomac Books Incorporated|year=2000|isbn=978-1-57488-206-3|page=46}}</ref>

=== Pagkubkob nin Jhansi ===
[[Ladawan:The_storming_of_Jhansi_-_Lieutenant_Bonus.jpg|wala|thumb|An storming kan Jhansi – Tenyente Bonus]]

== Kultural na mga paglaladawan asin estatuwa ==
<gallery>
Ladawan:Laxmibai's_statue_in_Solapur.JPG|alt=An equestrian statue of Lakshmibai in Solapur, Maharashtra|sarong equestrian estatwa ni Lakshmibai sa [[Solapur,]] Maharashtra
Ladawan:Rani_Jhansi_statue.jpg|alt=The statue of Rani Lakshmibai, Shimla|An estatwa ni Rani Lakshmibai, Shimla
Ladawan:Samadhi_of_Maharani_Lakshmibai.JPG|alt=The cremation spot (samadhi) of Rani Lakshmibai, Gwalior|An cremation spot (samadhi) kan Rani Lakshmibai, [[Gwalior]]
Ladawan:Birth_place_of_Rani_Lakshmibai.jpg|alt=Birthplace of Rani Lakshmibai, Varanasi|Pagkamundag ni Rani Lakshmibai,[[Varanasi|Varanisi]]
Ladawan:Laxmi_bai_park.jpg|alt=Rani Lakshmi Bai Park, Jhansi|Rani Lakshmi Bai Park,Jhansi
Ladawan:1957_Rani_Laxmi_Bai_2.jpg|1957 Commemorative postal stamp
</gallery>

== Hilingon pa ==
{{Portal|India|History|Biography}} {{col div|colwidth=40em}}
* [[Indian independence movement]]
* [[Gangadhar Rao]], Maharaja of Jhansi
* [[Jhalkaribai]], a soldier of the Rani
* [[Central India Campaign (1858)]]
* [[Company rule in India]]
* [[Velu Nachiyar|Rani Velu Nachiyar]]
* [[Vellore mutiny|Vellore mutiny of 1806]]
* [[Tirot Sing]], Khasi chief who resisted the British during the [[Anglo-Khasi War]]
* [[Tantia Tope]]
{{colend}}

=== Mga pinaghalian ===
 {{Refbegin}}
* [[Vishnubhat Godse|Vishnu Bhatt Godse]].''Maza Pravas: 1857 cya Bandaci Hakikat'' (Marathi "My journey: the truth about the 1857 rebellion")
* Meyer, Karl E. & Brysac, Shareen Blair. ''Tournament of Shadows'' Washington D.C.: Counterpoint, 1999; pp.&nbsp;138–145.
* Verma, Janki Sharan ''Amar Balidani''
* ''Zila Vikas Pustika'', 1996–97, Jhansi
{{Refend}}

== Iba pang babasahon ==

* {{Cite book|title=Remaking Queen Victoria|last=Jerinic|first=Maria|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=978-0521574853|editor-last=Homans|editor-first=Margaret|chapter=How we lost the empire: retelling the stories of the Rani of Jhansi and Queen Victoria|editor-last2=Munich|editor-first2=Adrienne|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yC4n0FfjVB0C&pg=PA123}}
* Jerosch, Rainer (2008). ''The Rani of Jhansi: Rebel Against Will'', Delhi: Aakar Books; {{ISBN|978-8189833145}}.

== Panluwas na mga takod ==

* [https://www.britannica.com/biography/Lakshmi-Bai Lakshmi Bai] sa Encyclopædia Britannica
* [https://www.nytimes.com/2019/08/14/obituaries/queen-laxmibai-rani-of-jhansi-overlooked.html Pinangatamanan na Dai Na: Laxmibai, Gera kan Indya Queen Wholekta an mga Briton]
* [https://blogs.bl.uk/untoldlives/2017/12/the-rani-of-jhansi.html An Roni nin Jhansi] sa Libreriya Britano Saberson na Library

== <span class="mw-headline">Toltolan</span> ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Lakshmibai Newalkar, Si Rani kan Jhansi pagkurahaw ⓘ; namundag Manikarnika Tambe 19 Nobyembre 1828 - 18 Hunyo 1858),Meyer, Karl E. & Brysac, Shareen Blair (1999) Tournament of Shadows. Washington, DC: Counterpoint; p. 138 – "Known to history as Lakshmi Bai, she was possibly only twelve in 1842 when she married the aging and infirm Rajah of Jhansi ..."Though the day of the month is regarded as certain historians disagree about the year: among those suggested are 1827 and 1835. iyo an Mahayahay na konsorto kan sa prinsipeng estado nin Jhansi sa Imperyo Maratha poon 1843 sagkod 1853 paagi nin pag-agom ki Maharaja Gangadhar Rao Newalka. Saro siya sa nangengenot na pigura sa Rebelyon kan Indya kan 1857, na nagin heroe nasyonal asin simbolo nin paglaban sa pamamahalang Briton sa India para sa mga nasyonalismo Indyano.

Namundag sa sarong pamilya nin Karhada Brahmin sa Banares, si Lakshmibai napangagom an Maharaja kan Jhansi, Gangadhar Rao, kan 1842. Kan magadan an Maharaja kan 1853, an British East India Company sa irarom ni Gobernador-Heneral Lord Dalhuousie nagsayumang midbidon an paghihingako kan saiyang inampon na tagapagmana asin pinagmaputan si Jhansi sa lindong kan Doktrina nin Lapse. An Rani habong magkontrol asin maki-ayon sa rebelyon kontra sa mga Briton kan 1857. Siya an namoon kan mapangganang depensa sa Jhansi laban Company aalyado, alagad kaamayan nin 1858 Si Jihho nahulog sa pwersa Briton sa pagboot ni Hugh Rose. An Rani nakadulag sakay sa kabayo asin uminayon sa mga rebelde sa pagtalikop ki Gwalior, kun saen sinda nagbalangibog na si Peshwa Nana Saheb bilang Peshwa kan nasyunal na Imperyo Maratha. Nagadan siya kan Hunyo 1858 pagkatapos na magadanan nin mortal na kagadanan sa panahon kan kontrakaron sa Gwalior.

 Inot na Buhay 
wala|thumb|Sarong sadit na retrato kan Rani Lakshmibai

 Kasaysayan kan Jhansi, 1842 - Mayo 1857 
Meyer, Karl E. & Brysac, Shareen Blair (1999) Tournament of Shadows. Washington, DC: Counterpoint; p. 138 – "Known to history as Lakshmi Bai, she was possibly only twelve in 1842 when she married the aging and infirm Rajah of Jhansi ..." Manikarnika ikinasal sa Maharaja kan Jhansi, Gangadhar Rao Newalkar, kan Mayo 1842 asin pagkatapos pig-aapod na Lakshmibai (o Laxmibai) bilang pagtaong onra sa diyosg Hindung diyosang si Devi Lakshmi asin susog sa tradisyon nin mga Maharlika na tinatawan nin bagong pangaran pagkakasal. Kan Setyembre 1851, nangaki siya nin sarong aking lalaki, na kan huri nginaranan man na Damodar Rao, na nagadan apat na bulan pagkamundag huli sa pabalikbalik na hilang. Inampon kan Maharaja an sarong aki na inaapod Anand Rao, aking lalaki kan pinsan ni Gangadhar Rai, na nginaranan man na Damodar Rao, sa aldaw bago nagadan an Mahawaja. An pag-ampon yaon sa presensiya kan opisyal nin pulitika na Briton na tinawan surat hale sa Maharaja na nagpatukdo na an aki trabihon may respeto asin ta dapat tawan ki gobyerno ni Jhansi kan saiyang balong babae sagkod lamang.

Pagkatapos kan pagkagadan kan mga Maharlika kan Nobyembre 1853, huli ta si Damodar Rao (namundag Anand Rao) sarong ampon na aki, an British East India Company, sakop ni Gobernador-Heneral Lord Dalhousie, iinaplikar an Doktrina nin Lapse, isinikwal an paghihingako ni Damodar Rao sa trono asin iwinatàwan an estado sa mga teritoryo kaini. Kan maisihan niya ini nagkurahaw siya "Main apni Jhansi nahi doong" (Dai ko isuko an sakuyang mga tanganinki). N.B. Rao only means "prince; the Maharaja was Gangadhar Newalkar of the Newalkar clan" Marso 1854, si Rani Lakshmibai tinawan nin taonan na pension kan Rs. 60,000 asin pinagbotan na humale sa palasyo saka kuta.Edwardes, Michael (1975) Red Year. London: Sphere Books, pp. 113–114

Segun ki Vishnu Bhatt Godse, an Rani maehersisyo sa pagkurit, gumolan, asin pagta'lot bago mamahaw. Sarong madunong asin may inadalan na babayi, siya namahala sa paaging garo man sana negosyo.

 An Pag-aalsa kan1857 

 Pagpoon kan Rebelyon 
wala|thumb|Lachmi Bai, an Joan nin Arc kan India, ni Michael White
Kan 10 Mayo 1857, an Rebelyon Indio nagpoon sa Meerut. Kan makaabot Edwardes, Michael (1975) Red Year. London: Sphere Books, p. 115 Jhansi an bareta kan rebelyon, hinapot kan Rani an opisyal politikal na Britano, si Kapitan Alexander Skene, para sa permisong magpadakula nin sarong grupo nin armadong mga lalaki tanganing protehiran sia; uminoyon digdi si Skene. Medyo kalmado Vishnu Bhat Godse Maja Pravas siyudad sa tahaw kan mga probinsiya nin rehiyon pag tig-init kan 1857, pero guminibo an Rani nin sarong seremonyang Haldi Kumkum na may popsagt sa atubangan kan gabos na babayi sa Jhansi para magtao nin garantiya sa saiyang mga sakop, asin tanganing kumbinsiron sinda na magkakobar an Briton dangan dai siya matakot sainda.

 Pagkubkob nin Jhansi 
wala|thumb|An storming kan Jhansi – Tenyente Bonus

 Kultural na mga paglaladawan asin estatuwa 

 Hilingon pa 
 
 Indian independence movement
 Gangadhar Rao, Maharaja of Jhansi
 Jhalkaribai, a soldier of the Rani
 Central India Campaign (1858)
 Company rule in India
 Rani Velu Nachiyar
 Vellore mutiny of 1806
 Tirot Sing, Khasi chief who resisted the British during the Anglo-Khasi War
 Tantia Tope

 Mga pinaghalian 
 
 Vishnu Bhatt Godse.Maza Pravas: 1857 cya Bandaci Hakikat (Marathi "My journey: the truth about the 1857 rebellion")
 Meyer, Karl E. & Brysac, Shareen Blair. Tournament of Shadows Washington D.C.: Counterpoint, 1999; pp. 138–145.
 Verma, Janki Sharan Amar Balidani
 Zila Vikas Pustika, 1996–97, Jhansi

 Iba pang babasahon 

 
 Jerosch, Rainer (2008). The Rani of Jhansi: Rebel Against Will, Delhi: Aakar Books; .

 Panluwas na mga takod 

 Lakshmi Bai sa Encyclopædia Britannica
 Pinangatamanan na Dai Na: Laxmibai, Gera kan Indya Queen Wholekta an mga Briton
 An Roni nin Jhansi sa Libreriya Britano Saberson na Library

 Toltolan