Tuaran
{{For|ang federal constituency na nagkakapot sa Dewan Rakyat|Tuaran (federal constituency)}}
{{EngvarB|date=November 2017}}
{{Use dmy dates|date=November 2017}}
{{Infobox settlement
| name                    = Banwaan nin Tuaran
| native_name             = Pekan Tuaran
| native_name_lang        = ms
| settlement_type         = Mga banwaan asin kapitolyo distrito 
| image_skyline           = Tuaran Sabah ViewsFromLingSanPagoda-04.jpg
| image_alt               = Tuaran town centre
| image_caption           = Tuaran town centre.
| image_map               = SabahDistricts-Tuaran-pp.png
| etymology               =
| nickname                =
| translit_lang1          = iba pa
| translit_lang1_type1    = [[Iskriturang Jawi|Jawi]]
| translit_lang1_info1    = توارن‎
| translit_lang1_type2    = [[Tataramon na Intsik|Intsik]]
| translit_lang1_info2    = {{lang|zh-hans|斗亚兰}} ([[Mga karakter nin pinasimpleng Intsik|Pinasimple]])<br />{{Lang|zh-hant|鬥亞蘭}} ([[Mga karakter nin Tradisyonal na Instik|Tradisyunal]])<br />''Dòuyàlán'' ([[Hanyu Pinyin]])<br />''dêu3 a3 lan2'' ([[Tataramon na Hakka|Hakka]])
| coordinates             = {{coord|6|11|00|N|116|14|00|E|region:MY|display=inline, title}}
| subdivision_type        = [[Mga nacion kan kinaban |Nasyon]]
| subdivision_name        = {{flag|Malaysia}}
| subdivision_type1       = [[Mga estado asin mga teritoryong pederal kan Malaysia|Estado]]
| subdivision_name1       = {{flag|Sabah}}
| subdivision_type2       = [[Mga pagkakabaranga-banga kan Malaysia|Dibisyon]]
| subdivision_name2       = [[West Coast Division|West Coast]]
| subdivision_type3       = [[Lista kan mga distrito sa Malaysia|Distrito]]
| subdivision_name3       = [[Distritong Tuaran|Tuaran]]
| seat_type               = 
| seat                    = 
| population_as_of        = 2019
| population_total        = 128,200
| area_total_sq_mi        = 450.195117
|blank1_name              = Mga kataid-lugar
|blank1_info              = [[Tamparuli]], [[Tenghilan]], Topokon
}}

An '''Tuaran''' ({{lang-ms|Pekan Tuaran}}) iyo an kapitolyo kan [[Distritong Tuaran]] sa [[West Coast Division]] kan [[Sabah]], [[Malaysia]]. Pigtatanya an populasyon yaon sa 128,200 kadtong 2019<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf|title=Population by ethnic group, Local Authority area and state, Malaysia|publisher=Department of Statistics, Malaysia|year=2010|access-date=5 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227090315/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/04Jadual_PBT_negeri/PBT_Sabah.pdf|archive-date=27 February 2012|url-status=dead}}</ref> na an kabanga kan populasyon, binibilog kan etniko na [[mga tawong Dusun|Dusun]], kadaklan man mga etniko na ang-irarom na pugro na [[Lotud]] pati na man kan [[mga tawong Bajau|Bajau]] an ginikanan. An nag-iirok haros sa [[Malayong Intsik]] na komunidad, partikular na hali sa pang-irarom na pugro nin [[mga tawong Hakka|Hakka]] sa Malay. Nasasagkudan an banwaan sa tolong gilid kan [[Salog Tuaran]]. Nakamugtak ini sa {{convert|34|km}} amihanan kan kapitolyo estado na [[Kota Kinabalu]], asin estratehikong mahihiling sa kalabaan kan panginot na highway na nagtatakod sa Kota Kinabalu sa amihanan kan Sabah.

== Ginikanan-ngaran ==
An pagkakaigwa nin Tuaran sa mga rekord kan kolonyal, madudukayan kadto pang 1813, sa opisyal na surat na sinuray ni  [[Stamford Raffles|Sir Stamford Raffles]], an kadtong British Gobernador kan [[Haba|Java]], na naghahagad nin pagtugot na akuon an pag-agda kan Sultan kan Brunay na hampangon an mga isyu sa pamimirata sa 'Jawaran' sa amihanan kan Borneo.

An 'Jawaran' sarong korupto na tagang [[Tataramon na Malay|Malay]] na ''tawaran''. Igwang duwang boot ipasabot an ''Tawaran''; an inot kaini iyo an 'preskong tubig', na tnagtutukdo sa kahalagahan sa lugar kan Tuaran bilang pinagkukuanan nin tubig-tabang para sa lokalidad. An ikaduwang boot ipasabot iyo an 'pagbargain', na nagtutukdo sa mga aktibidad sa pangangalakal na nangyayari sa lugar kan Tuaran. bago pa man magpoon an kolonisasyon kan Britanya kadtong 1884.<ref>"Colonial Townships in Sabah: West Coast, 2012: Sabah", ''PAM Sabah Chapter, City Top Enterprise Sdn Bhd & Colourcoil Industries Sdn Bhd''.</ref>

An saro pang konsiderasyon na an Tuaran, hali sa taga na 'taaran' na an boot sabihon iyo an salog kam etnikong [[Mga tawong Dusun|Dusun]].

== Mga tugang na banwaan ==
===Internasyunal===
*{{flagicon|Philippines}} [[Calabanga|Calabanga, Camarines Sur, Filipinas]]<ref name="https://lgucalabanga.com/"/>

== Mga toltolan ==
{{Reflist}}

== Mga panluwas na takod==
{{Commons category-inline|Tuaran}}

{{Authority control}}

[[Category:Mga banwaan sa Sabah]]
[[Category:Distritong Tuaran]]
An Tuaran () iyo an kapitolyo kan Distritong Tuaran sa West Coast Division kan Sabah, Malaysia. Pigtatanya an populasyon yaon sa 128,200 kadtong 2019 na an kabanga kan populasyon, binibilog kan etniko na Dusun, kadaklan man mga etniko na ang-irarom na pugro na Lotud pati na man kan Bajau an ginikanan. An nag-iirok haros sa Malayong Intsik na komunidad, partikular na hali sa pang-irarom na pugro nin Hakka sa Malay. Nasasagkudan an banwaan sa tolong gilid kan Salog Tuaran. Nakamugtak ini sa  amihanan kan kapitolyo estado na Kota Kinabalu, asin estratehikong mahihiling sa kalabaan kan panginot na highway na nagtatakod sa Kota Kinabalu sa amihanan kan Sabah.

 Ginikanan-ngaran 
An pagkakaigwa nin Tuaran sa mga rekord kan kolonyal, madudukayan kadto pang 1813, sa opisyal na surat na sinuray ni  Sir Stamford Raffles, an kadtong British Gobernador kan Java, na naghahagad nin pagtugot na akuon an pag-agda kan Sultan kan Brunay na hampangon an mga isyu sa pamimirata sa 'Jawaran' sa amihanan kan Borneo.

An 'Jawaran' sarong korupto na tagang Malay na tawaran. Igwang duwang boot ipasabot an Tawaran; an inot kaini iyo an 'preskong tubig', na tnagtutukdo sa kahalagahan sa lugar kan Tuaran bilang pinagkukuanan nin tubig-tabang para sa lokalidad. An ikaduwang boot ipasabot iyo an 'pagbargain', na nagtutukdo sa mga aktibidad sa pangangalakal na nangyayari sa lugar kan Tuaran. bago pa man magpoon an kolonisasyon kan Britanya kadtong 1884."Colonial Townships in Sabah: West Coast, 2012: Sabah", PAM Sabah Chapter, City Top Enterprise Sdn Bhd & Colourcoil Industries Sdn Bhd.

An saro pang konsiderasyon na an Tuaran, hali sa taga na 'taaran' na an boot sabihon iyo an salog kam etnikong Dusun.

 Mga tugang na banwaan 
Internasyunal
 Calabanga, Camarines Sur, Filipinas

 Mga toltolan 

 Mga panluwas na takod

Category:Mga banwaan sa Sabah
Category:Distritong Tuaran