Kinaban (planeta)
[[Ladawan:The Blue Marble (remastered).jpg|thumbnail|too|An hitsura kan Kinàban]]
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right]]

An '''Kinàban''' (simbolo: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]; [[Ingles]]: ''Earth'') an ikatolong [[planeta]] poon sa [[Saldang]] asin an pinakadakulà sa mga terestreng planeta sa [[Sistemang Solar]], sa diametro sagkod [[masa]]. Inaapod man ining '''An Kinàban''', '''Planetang Kinàban''', asin '''Dagâ'''. 

Susog sa radyometrikong pagkarkulo asin iba pang mga ginugunoan na ebidensya, an kinaban iyo naporma sa nakaaging 4.5 bilyon na taon.<ref name="age earth">{{cite web|url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205|title=The age of the Earth in the twentieth century- a problem (mostly) solved|accessdate=2009-07-28|publisher=Geological Society, London, Special Publications}}</ref><ref>Dalrymple G. Brent 2004. ''Ancient Earth, ancient skies: the age of Earth and its cosmic surroundings''. Stanford. p26, table 3.1</ref> Sa ngonyan, ini sana an aram na bagay sa uniberso na tinataluboan nin [[Organismo|organismong]] mga may buhay.

== Karakter ==

=== Buhay na planeta ===
[[Ladawan:Diagram of the Water Cycle.jpg|thumb|An paghiro kan [[tubig]] sa manlainlain na parte kan hidrospero sa paagi kan "siklong tubig" (''water cycle'').]]
An Kinaban iyo an solamenteng [[planeta]] sa Sistemang Solar na igwa nin dakulong bilang nin [[Likido|likidong]] [[tubig]].<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Rover reveals Mars was once wet enough for life|url=http://www.msnbc.msn.com/id/4202901/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040210011241/http://www.msnbc.msn.com/id/4202901/|archive-date=February 10, 2004|accessdate=28 July 2009|website=|publisher=[[Microsoft]]}}</ref> Harus 74% kan kaibabawan nin Kinaban an pigtatakloban nin likido o nagyeyelong tubig. Huli kaini, an mga tawo minsan inaapod ini bilang an asul na planeta.{{refn|''Blue Planet'' is a poetic title for the Earth used in [[movie]]s, in [[magazine|cheap paper book]]s, in [[poetry]], and in government reports (such as the [[European Space Agency]]'s [http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin137/bul137b_drinkwater.pdf Exploring the water cycle of the Blue Planet])}} 

Huli sa tubig kaini, an Kinaban iyo nagsisirbing harong sa milyon nin mga espesye kan tinanom asin hayop na nangangaipo nin tubig para mabuhay.<ref>{{cite web|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Sci...241.1441M|title=How many species are there on Earth.|publisher=Harvard University|accessdate=2009-07-28}}</ref><ref name="purves_et_al2001">{{cite book|title=Life, the science of biology|last=Purves|first=William Kirkwood|publisher=Macmillan|year=2001|isbn=978-0-7167-3873-2|page=455}}</ref> An mga bagay na nabubuhay sa Kinaban iyo labing nabago an kaibabawan kaini. Halimbawa, an mga suanoy na ''cyanobacteria'' pigliwat an ere asin pigtawan ini nin [[oksiheno]]. An nabubuhay na parte kan kaibabawan nin Kinaban iyo inaapod na "biospera".<ref>{{cite web|url=http://www.space.com/searchforlife/life_origins_001205.html|title=Origins of life on Earth|accessdate=2009-07-28|publisher=Space.com|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728104629/http://www.space.com/searchforlife/life_origins_001205.html|url-status=dead}}</ref> 

=== Pag-itok ===
[[Ladawan:Earth poster.svg|thumb|An mga parte kan kinaban]]
An grabidad kan Kinaban nakikipagbugnotan man sa grabidad kan ibang bagay sa espasyo, orog na an Saldang asin [[Bulan (astronomiya)|Bulan]], an huri iyo sana man an satelayt kan Kinaban. An Kinaban nag'iitok sa Saldang sa laog nin 365.26 na aldaw, periodong sinasabing aldaw-Kinaban. Durante sa panahon na ini,an Kinaban naitok sa saiyang ehe nin mga 366.26 na beses.

An pag'itok sa ehe kan Kinaban medyo tagilid kun ibabaing sa direksyon nin pag'orbit, na iyo ini an kinakawsa kan sinasabing mga iba-ibang panahon sa kadagaan. An pagbugnotan nin higop sa grabidad sa pag'ultan kan Kinaban asin Bulan iyo an nakawsa kan arohoy kan tubig sa mga dagat asin salog, asin iyo an nadikta kun ini matignarakul o mahubas. Ini man an nataong estabilidad sa orientasyon kani sa saiyang ehe, asin ini nakontrol kan pagluya kan pag'itok. An Kinaban iyo an pinakadusok na planeta sa Sistema Solar asin pinakadakula sa apat na terestreng planeta.  

== Hilingon man ==

* [[Saldang]]
* [[Bitoon]]
* [[Bulan (astronomiya)]]

== Mga panluwas na takod ==
{{commons category|Earth}}
* [https://solarsystem.nasa.gov/planets/earth/overview/ Earth&nbsp;– Profile] – Eksplorasyon kan Sistemang Solar – [[NASA]]
* [http://earthobservatory.nasa.gov/ Earth Observatory] – NASA
* Earth – Videos – International Space Station:
** [https://www.youtube.com/watch?v=74mhQyuyELQ Video (01:02)] – Kinaban (time-lapse)
** [https://www.youtube.com/watch?v=l6ahFFFQBZY Video (00:27)] – Kinaban sagkod an mga aurora (time-lapse)
* [https://www.google.com/maps/@36.6233227,-44.9959756,5662076m/data=!3m1!1e3 Google Earth 3D], inter-aktibong mapa
* [https://thehappykoala.github.io/Harmony-of-the-Spheres/#/category/Solar%20System/scenario/The%20Earth%20and%20Moon%20System Inter-aktibong 3D na biswalisasyon kan Saldang, Kinaban, sagkod Bulan na sistema]
* [http://portal.gplates.org/ GPlates Portal] (University of Sydney)

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Kinaban]]
[[Kategorya:Mga Planeta]]
thumb|right

An Kinàban (simbolo: 16px|🜨; Ingles: Earth) an ikatolong planeta poon sa Saldang asin an pinakadakulà sa mga terestreng planeta sa Sistemang Solar, sa diametro sagkod masa. Inaapod man ining An Kinàban, Planetang Kinàban, asin Dagâ. 

Susog sa radyometrikong pagkarkulo asin iba pang mga ginugunoan na ebidensya, an kinaban iyo naporma sa nakaaging 4.5 bilyon na taon.Dalrymple G. Brent 2004. Ancient Earth, ancient skies: the age of Earth and its cosmic surroundings. Stanford. p26, table 3.1 Sa ngonyan, ini sana an aram na bagay sa uniberso na tinataluboan nin organismong mga may buhay.

 Karakter 

 Buhay na planeta 
thumb|An paghiro kan tubig sa manlainlain na parte kan hidrospero sa paagi kan "siklong tubig" (water cycle).
An Kinaban iyo an solamenteng planeta sa Sistemang Solar na igwa nin dakulong bilang nin likidong tubig. Harus 74% kan kaibabawan nin Kinaban an pigtatakloban nin likido o nagyeyelong tubig. Huli kaini, an mga tawo minsan inaapod ini bilang an asul na planeta. 

Huli sa tubig kaini, an Kinaban iyo nagsisirbing harong sa milyon nin mga espesye kan tinanom asin hayop na nangangaipo nin tubig para mabuhay. An mga bagay na nabubuhay sa Kinaban iyo labing nabago an kaibabawan kaini. Halimbawa, an mga suanoy na cyanobacteria pigliwat an ere asin pigtawan ini nin oksiheno. An nabubuhay na parte kan kaibabawan nin Kinaban iyo inaapod na "biospera". 

 Pag-itok 
thumb|An mga parte kan kinaban
An grabidad kan Kinaban nakikipagbugnotan man sa grabidad kan ibang bagay sa espasyo, orog na an Saldang asin Bulan, an huri iyo sana man an satelayt kan Kinaban. An Kinaban nag'iitok sa Saldang sa laog nin 365.26 na aldaw, periodong sinasabing aldaw-Kinaban. Durante sa panahon na ini,an Kinaban naitok sa saiyang ehe nin mga 366.26 na beses.

An pag'itok sa ehe kan Kinaban medyo tagilid kun ibabaing sa direksyon nin pag'orbit, na iyo ini an kinakawsa kan sinasabing mga iba-ibang panahon sa kadagaan. An pagbugnotan nin higop sa grabidad sa pag'ultan kan Kinaban asin Bulan iyo an nakawsa kan arohoy kan tubig sa mga dagat asin salog, asin iyo an nadikta kun ini matignarakul o mahubas. Ini man an nataong estabilidad sa orientasyon kani sa saiyang ehe, asin ini nakontrol kan pagluya kan pag'itok. An Kinaban iyo an pinakadusok na planeta sa Sistema Solar asin pinakadakula sa apat na terestreng planeta.  

 Hilingon man 

 Saldang
 Bitoon
 Bulan (astronomiya)

 Mga panluwas na takod 

 Earth – Profile – Eksplorasyon kan Sistemang Solar – NASA
 Earth Observatory – NASA
 Earth – Videos – International Space Station:
 Video (01:02) – Kinaban (time-lapse)
 Video (00:27) – Kinaban sagkod an mga aurora (time-lapse)
 Google Earth 3D, inter-aktibong mapa
 Inter-aktibong 3D na biswalisasyon kan Saldang, Kinaban, sagkod Bulan na sistema
 GPlates Portal (University of Sydney)

 Toltolan 

Kategorya:Kinaban
Kategorya:Mga Planeta