Charles Darwin
{{Infobox scientist|name=Charles Darwin|doctoral_students=<!--there were no PhDs in Cambridge at the time-->|spouse={{marriage|Emma Wedgwood|1839}}|footnotes=|signature_alt=|signature=Charles Darwin Signature.svg|awards={{Plainlist|
* FRS (1839)<ref name=frs>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316060617/https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|archive-date=16 March 2015|url=https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/|publisher=Royal Society|location=London|title=Fellows of the Royal Society}}</ref>
* Royal Medal (1853)
* Wollaston Medal] (1859)
* Copley Medal (1864)
* Doctor of Laws (Honorary), Cambridge (1877)<ref>{{cite web|url=http://www.darwinendlessforms.org/darwin-in-cambridge/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323205747/http://www.darwinendlessforms.org/darwin-in-cambridge/|url-status=dead|title=Darwin Endless Forms » Darwin in Cambridge|archive-date=23 March 2017}}</ref>}}|influenced=Hooker, Huxley, Romanes, Haeckel, Lubbock|influences={{plainlist|
* Charles Lyell
* Alexander von Humboldt
* John Herschel
* Thomas Malthus
* Gilbert White}}|author_abbrev_zoo=|author_abbrev_bot=|known_for={{plainlist|
* ''The Voyage of the Beagle''
* ''On the Origin of Species''
* ''The Descent of Man''}}|notable_students=|academic_advisors={{plainlist|
* John Stevens Henslow
* Adam Sedgwick}}|honorific_suffix= FRS FRGS FLS FZS|doctoral_advisor=<!--there were no PhDs in Cambridge at the time-->|workplaces={{plainlist|'''Tertiary education:'''
* University of Edinburgh Medical School (medisina, mayong degree)
* Christ's College, Cambridge Bachelor of Arts (1831)
* Master of Arts (1836)<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5032354/Charles-Darwins-personal-finances-revealed-in-new-find.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019230458/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5032354/Charles-Darwins-personal-finances-revealed-in-new-find.html|url-status=dead|title=Charles Darwin's personal finances revealed in new find|date=22 March 2009|archive-date=19 October 2017|via=www.telegraph.co.uk}}</ref>

'''Professional institution:'''
* Geological Society of London}}|fields=Natural na historya, heolohiya|resting_place=Westminster Abbey|death_place=Down House, Downe, Kent, England|death_date={{death date and age|1882|4|19|1809|2|12|df=yes}}|birth_place=The Mount, Shrewsbury, Shropshire, England|birth_date={{birth date|1809|2|12|df=y}}|caption=Darwin, {{circa}} 1854, kan siya nagpepreparar sa ''On the Origin of Species'' para sa publikasyon {{sfn|Freeman|2007|p=76}}|alt=|image=Charles Darwin seated crop.jpg|birth_name=Charles Robert Darwin|children=10}}
<!--Please consider discussing changes on the talk page, as this opening is the result of a very long consensus-building process.-->
Si '''Charles Robert Darwin''' FRS FRGS FLS FZS<ref name="frs" /> ({{IPAc-en|ˈ|d|ɑr|w|ɪ|n}};<ref>[http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/darwin "Darwin"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718234042/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/darwin|date=18 July 2014}} entry in ''[[Collins English Dictionary]]''.</ref> 12 Pebrero 1809&nbsp;– 19 Abril 1882) iyo sarong Ingles na naturalista, heologo, asin biyologo,<ref>{{harvnb|Desmond|Moore|Browne|2004}}</ref> pinakabistado siya para sa saiyang kontribusyon sa siyensya nin ebolusyon.{{Ref label|A|I|none}} An saiyang proposisyon na an gabos na [[espesye]] nin buhay gikan sa parehas na ninuno iyo sa ngunyan pig-aako, asin pigkokonsidera bilang sarong pundasyong konsepto sa siyensya.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn/page/8|title=Why Evolution is True|author=Coyne, Jerry A.|publisher=Viking|year=2009|isbn=978-0-670-02053-9|pages=[https://archive.org/details/whyevolutionistr00coyn/page/8 8–11]}}</ref> Sa sarong pakikisarong publikasyon ki [[Alfred Russel Wallace]], pigheras niya an saiyang siyentipikong teorya na an saiyang nagkasanga-sangang paterno nin ebolusyon nagresulta hale sa prosesong na inaapod niyang natural na seleksyon, kun sain an kasakitan nin pagbuhay iyo may parehas na epekto sa artipisyal na seleksyon na kabale sa selektibong pagpapalahi.<ref name="Larson79-111">{{Harvnb|Larson|2004|pp=79–111}}</ref>  Si Darwin pigbistado bilang saro sa mga pinakaimpluwensyal na pigura sa uusipon nin katawohan,<ref>{{cite news|url=https://www.newscientist.com/special/darwin-200|title=Special feature: Darwin 200|access-date=2 April 2011|work=New Scientist|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110211051412/http://www.newscientist.com/special/darwin-200|archive-date=11 February 2011}}</ref> sagkod pig-onrahan nin paglubong sa Westminster Abbey.

Si Darwin nagpublikar nin saiyang teorya nin ebolusyon kaiba an magkakanigong mga ebidensya sa saiyang libro na ''On the Origin of Species'' kaidtong 1859.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780199230846/page/17|title=Why Evolution is True|last=Coyne|first=Jerry A.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-923084-6|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/isbn_9780199230846/page/17 17]|quote=In ''The Origin'', Darwin provided an alternative hypothesis for the development, diversification, and design of life. Much of that book presents evidence that not only supports evolution but at the same time refutes creationism. In Darwin's day, the evidence for his theories was compelling but not completely decisive.|author-link=Jerry Coyne}}</ref><ref>{{cite book|title=Forerunners of Darwin|last=Glass|first=Bentley|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1959|isbn=978-0-8018-0222-5|location=Baltimore, MD|page=iv|quote=Darwin's solution is a magnificent synthesis of evidence...a synthesis...compelling in honesty and comprehensiveness|author-link=Bentley Glass}}</ref> Pag-abot nin 1870s, an siyentipikong komunidad asin an mayorya nin mga edukadong publliko pig-ako an ebolusyon bilang sarong katotoohan. Alagad, igwang nagkapira an nagpabor sa nagraralabang eksplanasyon na nagtao sana nin menor na pagganap sa natural na seleksyon, asin bako hasta sa paglataw nin modernong ebolusyonaryong sintesis puon 1930s hasta 1950s na sarong konsensus an nahimo kun sain an natural na seleksyon iyo an basehang mekanismo nin ebolusyon.<ref name="JvW">{{Harvnb|van Wyhe|2008}}</ref><ref name="b3847">{{harvnb|Bowler|2003|pp=178–179, 338, 347}}</ref> An siyentipikong pagdiskobre ni Darwin an kasararoang teorya nin siyensyang pagbuhay, na minatao nin eksplanasyon sa dibersidad nin buhay.<ref>[http://darwin-online.org.uk/biography.html The Complete Works of Darwin Online&nbsp;– Biography.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107165048/http://darwin-online.org.uk/biography.html|date=7 January 2007}} ''darwin-online.org.uk''. Retrieved 2006-12-15<br />{{Harvnb|Dobzhansky|1973}}</ref><ref>As Darwinian scholar Joseph Carroll of the University of Missouri–St. Louis puts it in his introduction to a modern reprint of Darwin's work: "''The Origin of Species'' has special claims on our attention. It is one of the two or three most significant works of all time—one of those works that fundamentally and permanently alter our vision of the world...It is argued with a singularly rigorous consistency but it is also eloquent, imaginatively evocative, and rhetorically compelling." {{cite book|title=On the origin of species by means of natural selection|publisher=Broadview|year=2003|isbn=978-1-55111-337-1|editor=Carroll, Joseph|location=Peterborough, Ontario|page=15}}</ref>

An amay na interes ni Darwin sa kapalibotan an nagkawsa saiya na magpundo sa medikal na edukasyon sa Unibersidad nin Edinburgh; asin dagos na siyang nagtabang sa imbestigasyon nin mga marinong invertebrates. An saiyang pag-adal sa Unibersidad nin Cambridge (''Christ's College'') an nagpirit sa saiyang pagpadangat sa natural na siyensya.<ref name="whowas">{{Harvnb|Leff|2000|loc=[http://www.aboutdarwin.com/darwin/WhoWas.html About Charles Darwin]}}</ref> An saiyang limang-taon na pagbiyahe sa HMS ''Beagle'' an naghimo sa saiya bilang eminenteng heolohista na an obserbasyon asin teorya nagsusuporta sa konsepsyon nin gradwal na heolokihal na pagbabago ni Charles Lyell, asin an publikasyon kan saiyang panurat sa saiyang biyahe an nagpasikat saiya bilang sarong awtor.<ref>{{Harvnb|Desmond|Moore|1991|pp=210, 284–285}}</ref>

Ribong sa heograpikal na distribusyon nin mga hayop asin fossil na saiyang nakolekta sa biyahe, si Darwin nagpuon nin mas detalyadong imbestigasyon, sagkod kaidtong 1838 pigheras an saiyang teorya nin natural na seleksyon.<ref>{{Harvnb|Desmond|Moore|1991|pp=263–274}}</ref> Maski ngani, nasambit na niya an saiyang mga ideya sa nagkapirang mga naturalista, kaipohan niya giraray nin hararom na pag-adal asin an saiyang heolohikal na kagibuhan an prayoridad.<ref>{{harvnb|van Wyhe|2007|pp=184, 187}}</ref> Pigsusurat niya an teorya kaidtong 1858 kansuarin si Alfred Russel Wallace pigpadarahan siya nin sarong sanaysay na nagtao nin parehas na deskripsyon sa ideya, dagos naman tulos an pagsarong publikasyon kan saindang mga teorya<ref>{{Cite journal|last1=Beddall|first1=B. G.|title=Wallace, Darwin, and the Theory of Natural Selection|journal=Journal of the History of Biology|volume=1|issue=2|pages=261–323|year=1968|doi=10.1007/BF00351923|s2cid=81107747|df=dmy-all}}</ref> An kagibuhan ni Darwin iyo nagmokna sa ebolusyonaryong pagmana kaiba an modipikasyon bilang dominanteng siyentipikong eksplanasyon nin dibersipikasyon sa kapalibotan.<ref name="JvW" /> Kaidtong 1871 pig-eksaminar niya an ebolusyon nin katawohan asin sekswal na seleksyon sa  ''The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex'', na pigsundan nin ''The Expression of the Emotions in Man and Animals'' (1872). An saiyang pag-adal sa mga tinanom iyo napublikar sa sarong serye nin mga libro, asin sa saiyang huring libro, ''The Formation of Vegetable Mould, through the Actions of Worms'' (1881), kun sain saiyang pig-eksaminar an mga ulod asin an saindang epekto sa daga.<ref>{{Harvnb|Freeman|1977}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aboutdarwin.com/literature/CD_Books.html|title=AboutDarwin.com – All of Darwin's Books|website=www.aboutdarwin.com|access-date=30 March 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401191909/http://www.aboutdarwin.com/literature/CD_Books.html|archive-date=1 April 2016}}</ref>

== Hilingon man ==

* [[Espesye]]
* [[Kinaban]]

== Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{poon}}
[[Kategorya:Mga siyentista]]
Si Charles Robert Darwin FRS FRGS FLS FZS (;"Darwin"  entry in Collins English Dictionary. 12 Pebrero 1809 – 19 Abril 1882) iyo sarong Ingles na naturalista, heologo, asin biyologo, pinakabistado siya para sa saiyang kontribusyon sa siyensya nin ebolusyon. An saiyang proposisyon na an gabos na espesye nin buhay gikan sa parehas na ninuno iyo sa ngunyan pig-aako, asin pigkokonsidera bilang sarong pundasyong konsepto sa siyensya. Sa sarong pakikisarong publikasyon ki Alfred Russel Wallace, pigheras niya an saiyang siyentipikong teorya na an saiyang nagkasanga-sangang paterno nin ebolusyon nagresulta hale sa prosesong na inaapod niyang natural na seleksyon, kun sain an kasakitan nin pagbuhay iyo may parehas na epekto sa artipisyal na seleksyon na kabale sa selektibong pagpapalahi.  Si Darwin pigbistado bilang saro sa mga pinakaimpluwensyal na pigura sa uusipon nin katawohan, sagkod pig-onrahan nin paglubong sa Westminster Abbey.

Si Darwin nagpublikar nin saiyang teorya nin ebolusyon kaiba an magkakanigong mga ebidensya sa saiyang libro na On the Origin of Species kaidtong 1859. Pag-abot nin 1870s, an siyentipikong komunidad asin an mayorya nin mga edukadong publliko pig-ako an ebolusyon bilang sarong katotoohan. Alagad, igwang nagkapira an nagpabor sa nagraralabang eksplanasyon na nagtao sana nin menor na pagganap sa natural na seleksyon, asin bako hasta sa paglataw nin modernong ebolusyonaryong sintesis puon 1930s hasta 1950s na sarong konsensus an nahimo kun sain an natural na seleksyon iyo an basehang mekanismo nin ebolusyon. An siyentipikong pagdiskobre ni Darwin an kasararoang teorya nin siyensyang pagbuhay, na minatao nin eksplanasyon sa dibersidad nin buhay.The Complete Works of Darwin Online – Biography.  darwin-online.org.uk. Retrieved 2006-12-15As Darwinian scholar Joseph Carroll of the University of Missouri–St. Louis puts it in his introduction to a modern reprint of Darwin's work: "The Origin of Species has special claims on our attention. It is one of the two or three most significant works of all time—one of those works that fundamentally and permanently alter our vision of the world...It is argued with a singularly rigorous consistency but it is also eloquent, imaginatively evocative, and rhetorically compelling." 

An amay na interes ni Darwin sa kapalibotan an nagkawsa saiya na magpundo sa medikal na edukasyon sa Unibersidad nin Edinburgh; asin dagos na siyang nagtabang sa imbestigasyon nin mga marinong invertebrates. An saiyang pag-adal sa Unibersidad nin Cambridge (Christ's College) an nagpirit sa saiyang pagpadangat sa natural na siyensya. An saiyang limang-taon na pagbiyahe sa HMS Beagle an naghimo sa saiya bilang eminenteng heolohista na an obserbasyon asin teorya nagsusuporta sa konsepsyon nin gradwal na heolokihal na pagbabago ni Charles Lyell, asin an publikasyon kan saiyang panurat sa saiyang biyahe an nagpasikat saiya bilang sarong awtor.

Ribong sa heograpikal na distribusyon nin mga hayop asin fossil na saiyang nakolekta sa biyahe, si Darwin nagpuon nin mas detalyadong imbestigasyon, sagkod kaidtong 1838 pigheras an saiyang teorya nin natural na seleksyon. Maski ngani, nasambit na niya an saiyang mga ideya sa nagkapirang mga naturalista, kaipohan niya giraray nin hararom na pag-adal asin an saiyang heolohikal na kagibuhan an prayoridad. Pigsusurat niya an teorya kaidtong 1858 kansuarin si Alfred Russel Wallace pigpadarahan siya nin sarong sanaysay na nagtao nin parehas na deskripsyon sa ideya, dagos naman tulos an pagsarong publikasyon kan saindang mga teorya An kagibuhan ni Darwin iyo nagmokna sa ebolusyonaryong pagmana kaiba an modipikasyon bilang dominanteng siyentipikong eksplanasyon nin dibersipikasyon sa kapalibotan. Kaidtong 1871 pig-eksaminar niya an ebolusyon nin katawohan asin sekswal na seleksyon sa  The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, na pigsundan nin The Expression of the Emotions in Man and Animals (1872). An saiyang pag-adal sa mga tinanom iyo napublikar sa sarong serye nin mga libro, asin sa saiyang huring libro, The Formation of Vegetable Mould, through the Actions of Worms (1881), kun sain saiyang pig-eksaminar an mga ulod asin an saindang epekto sa daga.

 Hilingon man 

 Espesye
 Kinaban

 Toltolan 

Kategorya:Mga siyentista