Tropiko
{{Short description|Rehiyon kan Kinaban na nakapalibot sa Equator}}
[[File: World map indicating tropics and subtropics.png|thumb|upright=1.5|World map with the intertropical zone highlighted in [[crimson]]]]
[[File:Koppen-Geiger Map v2 A 1991–2020.svg|thumb|upright=1.5|Areas of the world with [[tropical climate]]s. {{legend|#0000FE|[[tropical rainforest climate|Af]]}}
{{legend|#0077FF|[[tropical monsoon climate|Am]]}}
{{legend|#46A9FA|[[tropical savanna climate|Aw/As]]}}
]]
An '''tropiko''' iyo an mga rehiyon kan [[Kinaban]] na nakapalibot sa [[equator]], kun saen an saldang nagsisirang [[Effect of Sun angle on climate|direkta sa ibabaw kan payo]]. Kabaliktaran kaini a [[temperate]] o an rehiyon [[Polar regions of Earth|polar]] kan Kinaban, kun saen an Saldang dai nanggad pwedeng direkta sa ibabaw kan payo. Nangyayari ini huli sa [[Axial tilt#Earth|Earth's axial tilt]]; an lakbang kan tropiko (sa latitud) doble kan pagkatabingi. Pigpapanongdan man an tropiko bilang '''tropical zone''' asin an [[torrid zone]] (hilingon an [[geographical zone]]).

Huli sa pagigin yaon sa ibabaw kan payo an saldang, an tropiko [[insolation|nakaresibi]] nin dakol na [[enerhiyang solar]] sa laog nin sarong taon, asin bilang resulta igwang halangkaw na temperatura sa planeta. Minsan nganì kapag bakong direktang yaon sa ibabaw kan payo, an saldang harani man giraray sa ibabaw kan payo sa bilog na taon, kaya baga an tropiko igwa man nin pinakahababang [[seasonal variation]] sa planeta; "taglipot" asin "tag-init" nawawara an saindang pagkakalaen. Imbes lugod, an mga [[kapanahonan]] urog na komun na pigbabanga [[Kapanahonan#Tropiko|susog sa pagkakalaen kan presipitasyon]] imbes nang susog sa pagkakalaen kan temperatura.

Pigmamantinir kan tropiko an mahiwason na diversity kan lokal na klima, siring kan [[rain forests]], [[monsoons]], [[savannahs]], [[deserts]], asin [[Alpine climate|high altitude snow-capped mountains]]. An katagang "[[wiktionary:tropical|tropical]]" pwedeng espesipikong nagpapanungod sa [[klimang tropiko]], imbes nang sa heograpikong rehiyon; an mga paggamit kaini dai dapat ikaribong.

Kompwesto an tropiko nin 39.8% kan  surface area kan Kinaban<ref>{{cite web|url=http://godplaysdice.blogspot.co.uk/2007/12/how-much-land-is-in-tropics.html|date=2007-12-04|access-date=2017-06-26|website=God Plays Dice|title=How much land is in the tropics?}}</ref> and contain 36% of Earth's [[landmass]].<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/tropics/|access-date=2017-06-26|website=National Geographic Encyclopedia|title=tropics|date=21 January 2011|publisher=National Geographic Society|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126145402/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/tropics/|dead-url=yes}}</ref> {{as of|2014}}, an rehiyon pig-eerokan man nin 40% kan [[world population|population]] kan Kinaban, asin an figure na ini piglalaoman na umabot nin 50% sa 2050. Huli sa [[global warming]], an kamugtakan kan panahon kan tropiko naglalakop sa mga rona sa [[subtropiko]],<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Yang |first1=Hu |last2=Lohmann |first2=Gerrit |last3=Lu |first3=Jian |last4=Gowan |first4=Evan J. |last5=Shi |first5=Xiaoxu |last6=Liu |first6=Jiping |last7=Wang |first7=Qiang |date=2020-08-27 |title=Tropical Expansion Driven by Poleward Advancing Midlatitude Meridional Temperature Gradients |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |language=en |volume=125 |issue=16 |doi=10.1029/2020JD033158 |bibcode=2020JGRD..12533158Y |s2cid=225274572 |issn=2169-897X|doi-access=free }}</ref> igwang urog na makuring panahon siring kan heatwaves asin dakol pang makusog na bagyo.<ref>{{Cite journal |last1=Zeng |first1=Xubin |last2=Reeves Eyre |first2=J. E. Jack |last3=Dixon |first3=Ross D. |last4=Arevalo |first4=Jorge |date=2021-05-28 |title=Quantifying the Occurrence of Record Hot Years Through Normalized Warming Trends |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2020GL091626 |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=48 |issue=10 |doi=10.1029/2020GL091626 |bibcode=2021GeoRL..4891626Z |osti=1798413 |s2cid=236399809 |issn=0094-8276}}</ref><ref name=":0" /> An mga pagbabagong ini sa kamugtakan kan panahon posibleng gibohon an nagkapirang kabtang kan tropiko na magin imposibleng istaran .<ref>{{Cite web |date=2021-03-08 |title=We Have a Chance to Keep the Tropics Habitable |url=https://gizmodo.com/we-have-a-chance-to-keep-the-tropics-habitable-1846430164 |access-date=2022-11-10 |website=Gizmodo |language=en}}</ref>

==Toltolan==
{{reflist}}
{{stub}}
thumb|upright=1.5|Areas of the world with tropical climates. 
An tropiko iyo an mga rehiyon kan Kinaban na nakapalibot sa equator, kun saen an saldang nagsisirang direkta sa ibabaw kan payo. Kabaliktaran kaini a temperate o an rehiyon polar kan Kinaban, kun saen an Saldang dai nanggad pwedeng direkta sa ibabaw kan payo. Nangyayari ini huli sa Earth's axial tilt; an lakbang kan tropiko (sa latitud) doble kan pagkatabingi. Pigpapanongdan man an tropiko bilang tropical zone asin an torrid zone (hilingon an geographical zone).

Huli sa pagigin yaon sa ibabaw kan payo an saldang, an tropiko nakaresibi nin dakol na enerhiyang solar sa laog nin sarong taon, asin bilang resulta igwang halangkaw na temperatura sa planeta. Minsan nganì kapag bakong direktang yaon sa ibabaw kan payo, an saldang harani man giraray sa ibabaw kan payo sa bilog na taon, kaya baga an tropiko igwa man nin pinakahababang seasonal variation sa planeta; "taglipot" asin "tag-init" nawawara an saindang pagkakalaen. Imbes lugod, an mga kapanahonan urog na komun na pigbabanga susog sa pagkakalaen kan presipitasyon imbes nang susog sa pagkakalaen kan temperatura.

Pigmamantinir kan tropiko an mahiwason na diversity kan lokal na klima, siring kan rain forests, monsoons, savannahs, deserts, asin high altitude snow-capped mountains. An katagang "tropical" pwedeng espesipikong nagpapanungod sa klimang tropiko, imbes nang sa heograpikong rehiyon; an mga paggamit kaini dai dapat ikaribong.

Kompwesto an tropiko nin 39.8% kan  surface area kan Kinaban and contain 36% of Earth's landmass. , an rehiyon pig-eerokan man nin 40% kan population kan Kinaban, asin an figure na ini piglalaoman na umabot nin 50% sa 2050. Huli sa global warming, an kamugtakan kan panahon kan tropiko naglalakop sa mga rona sa subtropiko, igwang urog na makuring panahon siring kan heatwaves asin dakol pang makusog na bagyo. An mga pagbabagong ini sa kamugtakan kan panahon posibleng gibohon an nagkapirang kabtang kan tropiko na magin imposibleng istaran .

Toltolan