La Malinche
{| class="infobox biography vcard" id="4"
! colspan="2" id="7" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div id="8" class="fn">Marina</div>
|- id="10"
| colspan="2" id="11" class="infobox-image" |[[File:MOM_D093_Donna_Marina_(La_Malinche).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MOM_D093_Donna_Marina_(La_Malinche).jpg|daing kwadro]]<div id="12" class="infobox-caption">Malintzin, in an engraving dated 1886.</div>
|- id="14"
! scope="row" id="15" class="infobox-label" |Born
| id="17" class="infobox-data" |<abbr title="circa">c.</abbr> 1500
|- id="19"
! scope="row" id="20" class="infobox-label" |Died
| id="22" class="infobox-data" |Before February 1529 (aged&nbsp;28&#x2013;29)
|- id="24"
! scope="row" id="25" class="infobox-label" |Other&nbsp;names
| id="27" class="infobox-data nickname" |Malintzin, La Malinche
|- id="29"
! scope="row" id="30" class="infobox-label" |Occupation(s)
| id="32" class="infobox-data role" |[[:en:Interpreter|Interpreter]], [[:en:Advisor|advisor]], [[:en:Intermediary|intermediary]]
|- id="37"
! scope="row" id="38" class="infobox-label" |Known&nbsp;for
| id="40" class="infobox-data" |Role in the [[:en:Spanish_conquest_of_the_Aztec_Empire|Spanish conquest of the Aztec Empire]]
|- id="43"
! scope="row" id="44" class="infobox-label" |Spouse
| id="46" class="infobox-data" |Hernan Cortes
|- id="48"
! scope="row" id="49" class="infobox-label" |Children
| id="51" class="infobox-data" |[[:en:Martín_Cortés_(son_of_Malinche)|Martín Cortés]]
|}
Si '''Marina''' ( [ maˈɾina ] ) o '''Malintzin''' ( [ maˈlintsin ] ; {{Circa}} 1500 – {{Circa}} 1529), mas midbid sa apod na '''La Malinche''' ( [ la maˈlintʃe ] [[Nahua peoples|)]] [[Mexican Gulf Coast|.]][[Spanish conquest of the Aztec Empire|​]][[Hernán Cortés|​]] <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XGr16-CxpH8C|title=Carnage and Culture: Landmark Battles in the Rise to Western Power|last=Hanson|first=Victor Davis|date=2007-12-18|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-42518-8|language=en}}</ref> Saro siya sa 20 oripon na babae na itinao sa mga Kastila kan 1519 kan mga katutubo kan [[Tabasco]] . {{Sfnp|Thomas|1993}} Pinili siya ni Cortés bilang sarong agom, asin kan huri nangaki siya kan saindang enot na aking lalaki, [[Martín Cortés (son of Malinche)|si Martín]] – saro sa mga enot na ''[[Mestizo]]'' (mga tawong may magkakalaen na ginikanan [[European ethnic groups|na Europeo]] asin [[Indigenous peoples of the Americas|Katutubong Amerikano]] ) sa [[New Spain|Bagong Espanya]] . 

An reputasyon ni La Malinche nagbago sa laog nin mga siglo, mantang an manlaen-laen na mga tawo nag-eebalwar kan saiyang papel laban sa nagbabagong sosyal asin politikal na mga pananaw kan saindang sadiring mga sosyedad. Lalo na pagkatapos kan [[Mexican War of Independence|Gera nin Katalingkasan kan Mehiko]], na nagin dalan kan katalingkasan kan Mehiko sa Espanya kan 1821, an mga drama, nobela, asin mga pintura naglaladawan saiya bilang sarong maraot o mapagpakana na paratentar.  Sa Mehiko ngunyan, si La Malinche nagdadanay na sarong mapuwersang icon – na nasasabotan sa manlaen-laen asin parating magkakontrahan na aspeto bilang an pagkatawo kan pagtraydor, an quintessential na biktima, o an simbolikong ina kan bagong [[Mexican people|banwaan na Mehikano]] . An terminong ''[[Malinchism|malinchista]]'' nanonongod sa sarong bakong maimbod na kahimanwa, nangorogna sa Mejico.

== Pangaran ==
Si Malinche midbid sa kadakol na pangaran,  dawa ngani an saiyang pangaran sa pagkamundag dai aram.    Si Malinche [[Baptism|binunyagan]] sa [[Simbahan Katoliko|Simbahan Katoliko Romano]] asin tinawan nin [[Christian name|pangaran na Kristiyano na]] " '''Marina''' ",   na parati naenot kan [[honorific]] {{Lang|es|[[Don (honorific)|doña]]}} .   Inapod siya kan mga Nahua '''''na Malintzin''''', na gikan sa ''Malina'', sarong [[Nahuatl]] na pagtradusir kan saiyang pangaran na Espanyol, asin an honorific suffix {{Lang|nah|-tzin}} .  Susog sa historyador na [[Camilla Townsend|si Camilla Townsend]], an [[Vocative case|bokatibong]] hulapi na {{Lang|nah|-e}} minsan idinadagdag sa katapusan kan pangaran, na nagtatao kan pormang ''Malintzine'', na papahalipoton sa ''Malintze'', asin nadadangog kan mga Kastila bilang ''Malinche'' .   An saro pang posibilidad iyo na an mga Kastila dai sana nakadangog kan “pinabulong” {{Lang|nah|-n}} kan pangaran na ''Malintzin'' . 

An titulong '''''Tenepal''''' parateng pig-aasumir na parte kan saiyang pangaran. Sa anotasyon na ginibo kan historyador na Nahua na [[Chimalpahin|si Chimalpahin]] sa saiyang kopya kan biograpiya ni Gómara ni Cortés, '''''an Malintzin Tenepal''''' ginagamit nin paorootrong manongod ki Malinche.  Susog sa linggwista asin historyador na [[Frances Karttunen|si Frances Karttunen]], ''an Tenepal'' posibleng gikan sa [[Katagang gamot|ugat na]] Nahuatl ''{{Lang|nah|tene}}'', na an boot sabihon "nagsasadiri nin ngabil, saro na nagtataram nin maigot",  o "saro na igwa nin pasilidad sa mga tataramon",  asin [[postposition]] {{Lang|nah|-pal}}, na an boot sabihon "sa paagi".  An historyador na [[James Lockhart (historian)|si James Lockhart]], alagad, nagsusuherir na ''an Tenepal'' tibaad hale sa {{Lang|nah|tenenepil}}, "dila nin sarong tawo".  Sa ano man na kaso, ''an Malintzin Tenepal'' minalataw na sarong [[Calque|literal na traduksiyon]] kan Espanyol {{Lang|es|doña Marina la lengua}},  na may {{Lang|es|la lengua}}, "an paratradusir", na literal na nangangahulugan na "an dila",  na iyo an saiyang Espanyol [[Sobriquet|na sobriquet]] . 

Poon pa kan ika-19 siglo,  pigtutubodan na siya orihinal na nginaranan na '''''Malinalli''''',  (Nahuatl para sa "doot"), sunod sa [[Aztec calendar#Day signs|aldaw na tanda]] kun saen siya namundag daa.  Kun iyo, si Marina kutana an pinili bilang saiyang [[Baptismal name|ngaran sa bunyag]] huli sa pagkakaagid kaiyan [[Phonetics|sa ponetika]] .  An mga modernong historyador nagsikwal sa siring na mga suhestiyon na mitolohiko,   na nagsasabi na an mga Nahua inaasosyar an tanda nin aldaw ''na Malinalli'' sa maraot o "maraot" na mga kahulugan, asin sinda midbid na naglilikay sa paggamit kan siring na mga tanda nin aldaw bilang personal na mga pangaran.   Dugang pa, magkakaigwa nin kadikit na rason para sa mga Kastila na maghapot sa mga katutubo kun ano an saindang mga pangaran bago sinda binunyagan nin bagong mga pangaran sa mga santo na Katoliko. 

== Buhay ==

=== Dangog ===
[[Ladawan:Codex_azcatitlan222.jpg|too|thumb|[[Codex Azcatitlan]], [[Hernán Cortés]] asin Malinche (sa pinakatuo), amay na ika-16 na siglong katutubong manuskrito na may ritrato kan pagsakop kan Mehiko]]
Dai aram an petsa nin pagkamundag ni Malinche,  alagad pigkakarkulong mga 1500, asin posibleng dai malampas sa 1505.  Namundag siya sa sarong {{Lang|nah|[[altepetl]]}} na parte o [[Tributary state|sanga]] kan sarong estadong Mesoamerikano na an sentro yaon sa pangpang kan [[Coatzacoalcos River|Salog Coatzacoalcos]] sa sirangan kan Imperyo nin Aztec. An mga rekord dai nagkakaoroyon manungod sa eksaktong pangaran kan {{Lang|nah|altepetl}} kun saen siya namundag. Sa tolong daing koneksyon na legal na prosedimiento na nangyari dai nahaloy pagkatapos kan saiyang kagadanan, an manlaen-laen na testigo na naghingakong midbid siya nin personal, kaiba an saiyang aking babae, nagsabi na siya namundag sa [[Oluta|Olutla]] . An {{Lang|es|probanza}} kan saiyang makoapo sinambit man an Olutla bilang saiyang ginikanan.  Idinagdag kan saiyang aking babae na an {{Lang|nah|altepetl}} kan Olutla may relasyon ki Tetiquipaque, dawa ngani an naturalesa kan relasyon na ini bakong malinaw.  Sa ''[[Florentine Codex]]'', an dagang tinubuan ni Malinche nasambit bilang "Teticpac", na posibleng marhay na iyo an singular na porma kan Tetiquipaque.  Si Gómara nagsurat na siya gikan sa "Uiluta" (posibleng sarong variant kan ''Olutla'' ). Naghale siya sa ibang mga pinagkukuanan sa paagi nin pagsurat na yaon ini sa rehiyon kan [[Jalisco]] . Si Díaz, sa ibong na lado, itinatao an "Painalla" bilang saiyang namundagan.

An saiyang pamilya pigbabareta na igwa nin nobleng pinaghalean;  Si Gómara nagsurat na an saiyang ama paryente nin sarong lokal na namamahala,  mantang si Díaz nag-iistorya na an saiyang mga magurang mga namamahala.  Sinabi ni Townsend na mantang an Olutla kan panahon na idto posibleng igwa nin mayoriya na nagtataram [[Oluta Popoluca|nin Popoluca]], an namamahalang elite, na kabali daa ni Malinche, mga nagtataram nin Nahuatl.  An saro pang paisi na nagsusuporta sa saiyang nobleng ginikanan iyo an saiyang malinaw na kakayahan na masabutan an korteng tataramon kan {{Lang|nah|[[Nahuatl#Stylistics|tecpillahtolli]]}} ("lordly speech"), sarong [[Register (sociolinguistics)|rehistro]] nin Nahuatl na laen nanggad sa pagtaram kan ordinaryong tawo asin kaipuhan na aramon.  An bagay na siya parating inaapod na sarong {{Lang|es|doña}}, kan panahon na idto sarong termino sa España na bakong komun na ginagamit kun nanonongod sa saro na bakong kabilang sa aristokrasya, nagpaparisa na sia ibinilang na nobleng babae.  Alagad tibaad tinawan siya kan onradong ini kan mga Kastila huli sa pagmidbid sa saiyang importanteng papel sa pagsakop. 

Si Malinche posibleng nasa edad na 8 asin 12  kan siya ipinabakal o kinidnap sa kaoripnan.  Si Díaz nagsurat na pagkagadan kan saiyang ama, itinao siya sa mga negosyante kan saiyang ina asin padrasto tanganing an saindang aking lalaki (an tugang sa ama ni Malinche) magkaigwa nin mga deretso bilang sarong [[Heir|tagapagmana]] .  An mga iskolar, historyador, asin mga kritiko sa literatura parehong nagtao nin pagduda sa pagsaysay ni Díaz kan saiyang ginikanan, sa kadaklan huli sa saiyang makusog na pagdodoon sa [[Simbahan Katoliko|Katolisismo]] sa bilog niyang pagsaysay kan mga pangyayari.

Sa partikular, an historyador na si Sonia Rose de Fuggle nag-analisar kan sobrang pagsarig ni Díaz sa [[polysyndeton]] (na nag-aarog kan estruktura kan sentence kan kadakol na mga istorya sa Bibliya) siring man an saiyang pankagabsan na paglaladawan ki Malinche bilang sarong ideyal na Kristiyanong babae. <ref>{{Cite journal|last=de Fuggle|first=Sonia Rose|date=2016|title=Bernal Díaz del Castillo Cuentista: La Historia de Doña Marina|journal=Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes}}</ref> Alagad nagtutubod si Townsend na posibleng marhay na an nagkapira sa saiyang mga tawo kasabwat sa [[Human trafficking|pagnegosyo]] saiya, ano man an rason.  Si Malinche dinara sa Xicalango, {{Sfnp|Townsend|2006}} sarong mayor na syudad na pantalan sa rehiyon.  Kan huri siya binakal kan sarong grupo nin mga Chontal Maya na nagdara saiya sa banwaan nin [[Potonchán]] . Digdi nagpoon si Malinche na makanuod kan [[Chontal Maya language|tataramon na Chontal Maya]], asin tibaad man [[Yucatec Maya language|an Yucatec Maya]] .   An saiyang pagkua kan tataramon kan huri nagpangyari saiya na makipag-olay ki [[Gerónimo de Aguilar|Jerónimo de Aguilar]], saro pang interpreter para ki Cortes na nagtataram man nin Yucatec Maya, siring man an saiyang katutubong Espanyol. 

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Marina ( [ maˈɾina ] ) o Malintzin ( [ maˈlintsin ] ;  1500 –  1529), mas midbid sa apod na La Malinche ( [ la maˈlintʃe ] ) .​​  Saro siya sa 20 oripon na babae na itinao sa mga Kastila kan 1519 kan mga katutubo kan Tabasco .  Pinili siya ni Cortés bilang sarong agom, asin kan huri nangaki siya kan saindang enot na aking lalaki, si Martín – saro sa mga enot na Mestizo (mga tawong may magkakalaen na ginikanan na Europeo asin Katutubong Amerikano ) sa Bagong Espanya . 

An reputasyon ni La Malinche nagbago sa laog nin mga siglo, mantang an manlaen-laen na mga tawo nag-eebalwar kan saiyang papel laban sa nagbabagong sosyal asin politikal na mga pananaw kan saindang sadiring mga sosyedad. Lalo na pagkatapos kan Gera nin Katalingkasan kan Mehiko, na nagin dalan kan katalingkasan kan Mehiko sa Espanya kan 1821, an mga drama, nobela, asin mga pintura naglaladawan saiya bilang sarong maraot o mapagpakana na paratentar.  Sa Mehiko ngunyan, si La Malinche nagdadanay na sarong mapuwersang icon – na nasasabotan sa manlaen-laen asin parating magkakontrahan na aspeto bilang an pagkatawo kan pagtraydor, an quintessential na biktima, o an simbolikong ina kan bagong banwaan na Mehikano . An terminong malinchista nanonongod sa sarong bakong maimbod na kahimanwa, nangorogna sa Mejico.

 Pangaran 
Si Malinche midbid sa kadakol na pangaran,  dawa ngani an saiyang pangaran sa pagkamundag dai aram.    Si Malinche binunyagan sa Simbahan Katoliko Romano asin tinawan nin pangaran na Kristiyano na " Marina ",   na parati naenot kan honorific  .   Inapod siya kan mga Nahua na Malintzin, na gikan sa Malina, sarong Nahuatl na pagtradusir kan saiyang pangaran na Espanyol, asin an honorific suffix  .  Susog sa historyador na si Camilla Townsend, an bokatibong hulapi na  minsan idinadagdag sa katapusan kan pangaran, na nagtatao kan pormang Malintzine, na papahalipoton sa Malintze, asin nadadangog kan mga Kastila bilang Malinche .   An saro pang posibilidad iyo na an mga Kastila dai sana nakadangog kan “pinabulong”  kan pangaran na Malintzin . 

An titulong Tenepal parateng pig-aasumir na parte kan saiyang pangaran. Sa anotasyon na ginibo kan historyador na Nahua na si Chimalpahin sa saiyang kopya kan biograpiya ni Gómara ni Cortés, an Malintzin Tenepal ginagamit nin paorootrong manongod ki Malinche.  Susog sa linggwista asin historyador na si Frances Karttunen, an Tenepal posibleng gikan sa ugat na Nahuatl , na an boot sabihon "nagsasadiri nin ngabil, saro na nagtataram nin maigot",  o "saro na igwa nin pasilidad sa mga tataramon",  asin postposition , na an boot sabihon "sa paagi".  An historyador na si James Lockhart, alagad, nagsusuherir na an Tenepal tibaad hale sa , "dila nin sarong tawo".  Sa ano man na kaso, an Malintzin Tenepal minalataw na sarong literal na traduksiyon kan Espanyol ,  na may , "an paratradusir", na literal na nangangahulugan na "an dila",  na iyo an saiyang Espanyol na sobriquet . 

Poon pa kan ika-19 siglo,  pigtutubodan na siya orihinal na nginaranan na Malinalli,  (Nahuatl para sa "doot"), sunod sa aldaw na tanda kun saen siya namundag daa.  Kun iyo, si Marina kutana an pinili bilang saiyang ngaran sa bunyag huli sa pagkakaagid kaiyan sa ponetika .  An mga modernong historyador nagsikwal sa siring na mga suhestiyon na mitolohiko,   na nagsasabi na an mga Nahua inaasosyar an tanda nin aldaw na Malinalli sa maraot o "maraot" na mga kahulugan, asin sinda midbid na naglilikay sa paggamit kan siring na mga tanda nin aldaw bilang personal na mga pangaran.   Dugang pa, magkakaigwa nin kadikit na rason para sa mga Kastila na maghapot sa mga katutubo kun ano an saindang mga pangaran bago sinda binunyagan nin bagong mga pangaran sa mga santo na Katoliko. 

 Buhay 

 Dangog 
too|thumb|Codex Azcatitlan, Hernán Cortés asin Malinche (sa pinakatuo), amay na ika-16 na siglong katutubong manuskrito na may ritrato kan pagsakop kan Mehiko
Dai aram an petsa nin pagkamundag ni Malinche,  alagad pigkakarkulong mga 1500, asin posibleng dai malampas sa 1505.  Namundag siya sa sarong  na parte o sanga kan sarong estadong Mesoamerikano na an sentro yaon sa pangpang kan Salog Coatzacoalcos sa sirangan kan Imperyo nin Aztec. An mga rekord dai nagkakaoroyon manungod sa eksaktong pangaran kan  kun saen siya namundag. Sa tolong daing koneksyon na legal na prosedimiento na nangyari dai nahaloy pagkatapos kan saiyang kagadanan, an manlaen-laen na testigo na naghingakong midbid siya nin personal, kaiba an saiyang aking babae, nagsabi na siya namundag sa Olutla . An  kan saiyang makoapo sinambit man an Olutla bilang saiyang ginikanan.  Idinagdag kan saiyang aking babae na an  kan Olutla may relasyon ki Tetiquipaque, dawa ngani an naturalesa kan relasyon na ini bakong malinaw.  Sa Florentine Codex, an dagang tinubuan ni Malinche nasambit bilang "Teticpac", na posibleng marhay na iyo an singular na porma kan Tetiquipaque.  Si Gómara nagsurat na siya gikan sa "Uiluta" (posibleng sarong variant kan Olutla ). Naghale siya sa ibang mga pinagkukuanan sa paagi nin pagsurat na yaon ini sa rehiyon kan Jalisco . Si Díaz, sa ibong na lado, itinatao an "Painalla" bilang saiyang namundagan.

An saiyang pamilya pigbabareta na igwa nin nobleng pinaghalean;  Si Gómara nagsurat na an saiyang ama paryente nin sarong lokal na namamahala,  mantang si Díaz nag-iistorya na an saiyang mga magurang mga namamahala.  Sinabi ni Townsend na mantang an Olutla kan panahon na idto posibleng igwa nin mayoriya na nagtataram nin Popoluca, an namamahalang elite, na kabali daa ni Malinche, mga nagtataram nin Nahuatl.  An saro pang paisi na nagsusuporta sa saiyang nobleng ginikanan iyo an saiyang malinaw na kakayahan na masabutan an korteng tataramon kan  ("lordly speech"), sarong rehistro nin Nahuatl na laen nanggad sa pagtaram kan ordinaryong tawo asin kaipuhan na aramon.  An bagay na siya parating inaapod na sarong , kan panahon na idto sarong termino sa España na bakong komun na ginagamit kun nanonongod sa saro na bakong kabilang sa aristokrasya, nagpaparisa na sia ibinilang na nobleng babae.  Alagad tibaad tinawan siya kan onradong ini kan mga Kastila huli sa pagmidbid sa saiyang importanteng papel sa pagsakop. 

Si Malinche posibleng nasa edad na 8 asin 12  kan siya ipinabakal o kinidnap sa kaoripnan.  Si Díaz nagsurat na pagkagadan kan saiyang ama, itinao siya sa mga negosyante kan saiyang ina asin padrasto tanganing an saindang aking lalaki (an tugang sa ama ni Malinche) magkaigwa nin mga deretso bilang sarong tagapagmana .  An mga iskolar, historyador, asin mga kritiko sa literatura parehong nagtao nin pagduda sa pagsaysay ni Díaz kan saiyang ginikanan, sa kadaklan huli sa saiyang makusog na pagdodoon sa Katolisismo sa bilog niyang pagsaysay kan mga pangyayari.

Sa partikular, an historyador na si Sonia Rose de Fuggle nag-analisar kan sobrang pagsarig ni Díaz sa polysyndeton (na nag-aarog kan estruktura kan sentence kan kadakol na mga istorya sa Bibliya) siring man an saiyang pankagabsan na paglaladawan ki Malinche bilang sarong ideyal na Kristiyanong babae.  Alagad nagtutubod si Townsend na posibleng marhay na an nagkapira sa saiyang mga tawo kasabwat sa pagnegosyo saiya, ano man an rason.  Si Malinche dinara sa Xicalango,  sarong mayor na syudad na pantalan sa rehiyon.  Kan huri siya binakal kan sarong grupo nin mga Chontal Maya na nagdara saiya sa banwaan nin Potonchán . Digdi nagpoon si Malinche na makanuod kan tataramon na Chontal Maya, asin tibaad man an Yucatec Maya .   An saiyang pagkua kan tataramon kan huri nagpangyari saiya na makipag-olay ki Jerónimo de Aguilar, saro pang interpreter para ki Cortes na nagtataram man nin Yucatec Maya, siring man an saiyang katutubong Espanyol. 

 Toltolan