Bayugan
{{Infobox lokasyon}}

An '''Bayugan''' sarong ikatulong klase [[Syudad kan Filipinas|syudad]] na namumugtak sa [[probinsya kan Filipinas|probinsya]] nin [[Agusan del Sur]], [[Filipinas]]. <br>
Igwa ining sukol na 688.77 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. SAn designadong zip code kaini iyo  {{PH wikidata|postal_code}}. <br>
Sosog sa sensus kan {{wikidata|qualifier|single|P1082|P585}}, igwa ining {{PH wikidata|population_total}} katawong nag-eerok digdi sa {{PH wikidata|household}} kaharongan. <br>
Igwa ining sukol na {{PH wikidata|area}} kilometro kwadrado.

An Bayugan dati sitio sana kan Barangay Maygatasan, Esperanza. Kun napano ta ini nangaran ''Bayugan," magkapira an istorya. Sarabi na an "bayugan" termino sa Manobo na boot sabihon "dalan" na iyo an inaagihan pagpasiring sa Esperanza. Igwa man bersyon na an "bayug" sarong klaseng kahoy na kaidto dakulon sa lugar na  ini. Saro pa man na osipon na an mga tinubo ginagamit sa pagapod sa pagtiripon an balalong na an apod sa lugar na idto "bayug."

Kan 1948, an Department of Public Works and Highways nagsurvey kun saen maagi an tinampo na makabit kan  ciudad nin Butuan sa ciudad kan Davao. Napili kuta na agihan an Maygatasan alagad kan ginibo na an tinampo, uminagi sa sitio kan Bayugan kaya igdi na nagpoon pagdakul kan mga migrante sa lugar na ini asin nagrikas an pagdakula kaini.

Kaamayan  kan 1960, ini nagin sarong barangay asin kan sunod na taon nagin naman sarong munisipyo huli sa tabang ni Gob. Democrito O. Plaza kan Agusan. Si Sergio Mullaneda an enot na nagin alkalde kaini kan panahon na presidente si Pres. [[Diosdado Macapagal]].
[[Ladawan:Rizal Bayugan Plaza.jpg|thumb|Plaza Rizal sa Bayugan]]

== Mga Barangay ==
Nababanga an Bayugan sa 43 na barangay.

{| border="0"
|-----
| valign="top" |
* Taglatawan
* Calaitan
* Charito
* Fili
* Hamogaway
* Katipunan
* Mabuhay
* Marcelina
* Maygatasan
* Noli
* Osmeña
* Panaytay
* Poblacion 
* Sagmone
* Saguma
* Salvacion
| valign="top" |
* San Isidro
* Santa Irene
* Verdu
* Del Carmen
* Berseba
* Bucac
* Cagbas
* Canayugan
* Claro Cortez
* Gamao
* Getsemane
* Grace Estate
* Magkiangkang
| valign="top" |
* Mahayag
* Montivesta
* Mt. Ararat
* Mt. Carmel
* Mt. Olive
* New Salem
* Pinagalaan
* San Agustin
* San Juan
* Santa Teresita
* Santo Niño
* Taglibas
* Tagubay
* Villa Ondayon
|}

== An bugtak kan pagkasyudad ==

Napara an pagkasyudad kaini, kadamay pa an kaglimang (15) syudad,  kan an Korte Suprema kan Filipinas [http://sc.judiciary.gov.ph/news/courtnews%20flash/2008/11/11180803.php sa pag'oyon sa petisyon kan League of Cities of the Philippines] pigdeklara an cityhood law (Ley Republika Nu. 9405) sarungat sa Konstitusyon, na iyo an nagtaong dalan sa pagpangyari kan pagkasyudad kaini. An sabi kan Korte, an mga nasabing syudad dai nakaabot sa karaipohan ngane magin syudad.

Alagad, an Korte, sa petisyon kan inapod na "League of 16 Cities," pigbaliktad an siring na desisyon kaini <ref>{{Cite web |title=Korte Suprema nagbaliktad, pigpangyari pagmukna kan 16 na syudad |url=http://www.tribuneonline.org/nation/20091223nat1.html |access-date=2010-05-15 |archive-date=2010-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100508210303/http://www.tribuneonline.org/nation/20091223nat1.html |dead-url=yes }}</ref>. Kaya an Bayugan, kaiba an kaglimang siyudad, nakabalik sa  pagkasyudad.

== Demograpiko ==
{{Populasyon}}
== Toltolan ==
{{reflist}}

== Mga panluwas na takod ==
* [https://www.philatlas.com/ PhilAtlas.com]
* [https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code]
* [https://web.archive.org/web/20161010201809/http://www.blgs.gov.ph/lgpmsv2/cmshome/index.php?pageID=23 Local Governance Performance Management System]
* [https://web.archive.org/web/20091019190025/http://geocities.com/Athens/Cyprus/8446/bayugan.html A History of Bayugan at the Agusan–Surigao Historical Archive]
* [http://www.bayugan.gov.ph Municipality of Bayugan Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930191621/http://www.bayugan.gov.ph/ |date=2007-09-30 }}
* [http://bayugancity.freehostia.com/phpbb2 Bayuganon Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114155250/http://bayugancity.freehostia.com/phpbb2/ |date=2009-01-14 }}

{{saringsing}}
{{Navbox Agusan del Sur}}				
[[Kategorya: Mga syudad kan Filipinas]]
An Bayugan sarong ikatulong klase syudad na namumugtak sa probinsya nin Agusan del Sur, Filipinas. 
Igwa ining sukol na 688.77 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. SAn designadong zip code kaini iyo  . 
Sosog sa sensus kan , igwa ining  katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. 
Igwa ining sukol na  kilometro kwadrado.

An Bayugan dati sitio sana kan Barangay Maygatasan, Esperanza. Kun napano ta ini nangaran ''Bayugan," magkapira an istorya. Sarabi na an "bayugan" termino sa Manobo na boot sabihon "dalan" na iyo an inaagihan pagpasiring sa Esperanza. Igwa man bersyon na an "bayug" sarong klaseng kahoy na kaidto dakulon sa lugar na  ini. Saro pa man na osipon na an mga tinubo ginagamit sa pagapod sa pagtiripon an balalong na an apod sa lugar na idto "bayug."

Kan 1948, an Department of Public Works and Highways nagsurvey kun saen maagi an tinampo na makabit kan  ciudad nin Butuan sa ciudad kan Davao. Napili kuta na agihan an Maygatasan alagad kan ginibo na an tinampo, uminagi sa sitio kan Bayugan kaya igdi na nagpoon pagdakul kan mga migrante sa lugar na ini asin nagrikas an pagdakula kaini.

Kaamayan  kan 1960, ini nagin sarong barangay asin kan sunod na taon nagin naman sarong munisipyo huli sa tabang ni Gob. Democrito O. Plaza kan Agusan. Si Sergio Mullaneda an enot na nagin alkalde kaini kan panahon na presidente si Pres. Diosdado Macapagal.
thumb|Plaza Rizal sa Bayugan

 Mga Barangay 
Nababanga an Bayugan sa 43 na barangay.

 Taglatawan
 Calaitan
 Charito
 Fili
 Hamogaway
 Katipunan
 Mabuhay
 Marcelina
 Maygatasan
 Noli
 Osmeña
 Panaytay
 Poblacion 
 Sagmone
 Saguma
 Salvacion San Isidro
 Santa Irene
 Verdu
 Del Carmen
 Berseba
 Bucac
 Cagbas
 Canayugan
 Claro Cortez
 Gamao
 Getsemane
 Grace Estate
 Magkiangkang Mahayag
 Montivesta
 Mt. Ararat
 Mt. Carmel
 Mt. Olive
 New Salem
 Pinagalaan
 San Agustin
 San Juan
 Santa Teresita
 Santo Niño
 Taglibas
 Tagubay
 Villa Ondayon

 An bugtak kan pagkasyudad 

Napara an pagkasyudad kaini, kadamay pa an kaglimang (15) syudad,  kan an Korte Suprema kan Filipinas sa pag'oyon sa petisyon kan League of Cities of the Philippines pigdeklara an cityhood law (Ley Republika Nu. 9405) sarungat sa Konstitusyon, na iyo an nagtaong dalan sa pagpangyari kan pagkasyudad kaini. An sabi kan Korte, an mga nasabing syudad dai nakaabot sa karaipohan ngane magin syudad.

Alagad, an Korte, sa petisyon kan inapod na "League of 16 Cities," pigbaliktad an siring na desisyon kaini . Kaya an Bayugan, kaiba an kaglimang siyudad, nakabalik sa  pagkasyudad.

 Demograpiko 

 Toltolan 

 Mga panluwas na takod 
 PhilAtlas.com
 Philippine Standard Geographic Code
 Local Governance Performance Management System
 A History of Bayugan at the Agusan–Surigao Historical Archive
 Municipality of Bayugan Official Website 
 Bayuganon Forum 

				
Kategorya: Mga syudad kan Filipinas