Amando Doronila
{{Infobox person
| name               = Amando Ermitano Doronila 
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1928|2|6|df=y}}
| birth_place        = [[Dumangas]], [[Iloilo]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]
| death_date         = {{death date and age|2023|7|7|1928|2|6|df=y}}
| death_place        = [[Canberra]], Australia
| death_cause        = 
| known_for          = Editor in chief kan ''[[Manila Chronicle]]''
| nationality        = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] -->
| employer           = 
| alma_mater         = [[University of the East]] ([[Bachelor of Arts|BA]])
| occupation         = Peryodista, parapublikar nin peryodiko
}}

Si '''Amando Ermitano Doronila''' (6 Pebrero 1928 – 7 Hulyo 2023) sarong  Filipinong peryodista, parasurat asin parapublikar nin peryodiko, asin paramasid kan [[politika sa Filipinas]] poon mga 1960 abot kaamayi kan mga dekada kan ika-21ng siglo asin nakulong huli sa [Ley Militar sa irarom ni Ferdinand Marcos|Ley Militar]] kan rehimen ni Presidente [[Ferdinand Marcos]].<ref name=HRV>{{cite web |url=https://hrvvmemcom.gov.ph/roll-of-victims/roll-of-victims-motu-proprio/amando-e-doronila/ |title=Amando E. Doronila |work=Human Rights Violations Victims' Memorial Commission |accessdate=4 August 2023 |archive-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804135039/https://hrvvmemcom.gov.ph/roll-of-victims/roll-of-victims-motu-proprio/amando-e-doronila/ |dead-url=yes }}</ref>

==Kaamayi nin buhay asin edukasyon==
Si Amando Ermitano Doronila namundag kan 6 Pebrero 1928 sa [[Dumangas]], [[Iloilo]], ki Arsenio Doronila asin Marcelina Ermitano. Siya nagkamit nin bachelor's degree sa Business Administration sa [[University of East]] kan 1953.<ref name=HRV/>

==Kaamayi kan karera sa pagpeperyodiko==
An enot na pagtapsok ni Doronila sa peryodismo iy an pagigin editor in chief niya sa publikasyon sa kolehiyo kan EU. an  , ''The Dawn''.<ref name=inq>{{cite web |last=Aurelio |first=Julie |url=https://newsinfo.inquirer.net/1799140/veteran-newsman-author-amando-doronila-95 |title=Veteran newsman, author Amando Doronila; 95 |work=Philippine Daily Inquirer |date=9 July 2023 |accessdate=4 August 2023}}</ref>

Si Doronila nagpoon kan saiyang karera propesyonal bilang reporter asin kolumnista sa ''[[Manila Bulletin]]''kan mga 1960 asin kolumnista politikal man sa ''Daily Mirror'' poon 1963 abot 1972, asin siring man nagin editor-in-chief kan ''[[Manila Chronicle]]''.<ref name=cmfr>{{cite web |url=https://cmfr-phil.org/chronicle/obit/amando-doronila-95/ |title=Amando Doronila, 95 |work=CMFR |date=12 July 2023 |accessdate=4 August 2023}}</ref> Sa ultan, siya nagsirbe komo presidente kan [[National Press Club of the Philippines]] asin journalism lecturer sa [[University of the Philippines]].<ref name=HRV/>

==Ley Militar==
Bilang chief editor sa ''Chronicle'', si Doronila naguno an kasuyaan ni Presidente [[Ferdinand Marcos]] huli sa pagparatuyaw kan peryodiko niya sa palakaw kan administrasyon. Kan 22 Septyembre 1972, siya an pinakaenot na pinaisi kan soboot pag'ambush ki Defense Secretary [[Juan Ponce Enrile]], na iyo an nagin pada'tolan ni Marcos sa pagproklama nin [[Proklamasyon Nu. 1081|ley militar]] sunod na aldaw. Mga peryodiko na kritikal ki Marcos, kaiba an ''Chronicle'' pinasara, mantang si Doronila iyo an saro sa magkapirang mga peryodistang inaresto asin dinakop kan mga militar asin kinonkon sa [[Philippine Constabulary]] na nkwartel sa [[Camp Crame]], [[Quezon City]].<ref>{{Cite web |title=Breaking the News: Silencing the Media Under Martial Law |url=https://martiallawmuseum.ph/magaral/breaking-the-news-silencing-the-media-under-martial-law/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203152215/https://martiallawmuseum.ph/magaral/breaking-the-news-silencing-the-media-under-martial-law/ |archive-date=2018-12-03 |access-date=2022-08-03 |website=Martial Law Museum |language=en}}</ref> Siya pinabutsan kan Desyembre pakapagpatanid saiya na dai magbali sa mga  "anti-gobyernong mga aktibidad," magpadagos nin trabaho na dai ngona magkuang permiso militar, magtao o magpainterbyu sa lokal o medyang dayuhan asin pig'obligar na magtataga-report sa militar.<ref name=HRV/>

Kan 1975, si Doronila nagsadiring magtulas sa Australia, kun saen siya nag'estar sa [[Melbourne]] asin nagtrabaho sa ''[[The Age]]''.<ref name=cmfr/> Kan 1985, siya nagbalik sa Filipinas sa pagtaong reporting kan paghuros asin pagbagsak kan rehimen Marcos.<ref name=inq/>

==Huring karera nin pagpeperyodiko==
Pakapatalsik ki Marcos kan 1986 [[People Power Revolution]], si Doronila nagpadagos kan karera niya sa peryodismo sa Filipinas. Enot siya nagtrabaho sa ''[[Manila Times]]'' bilang kolumnista politikal bago nagbalik sa binuhay-liwat na ''Chronicle'' bilang siya an editor in chief sagkod sa oras na ini nagsara kan 1998.<ref name=cmfr/> Si Doronila tina'wan kredito kan terminong "demarcosify" dapit sa mga hiro kan nagsunod na administrasyon, an ki [[Corazon Aquino]], sa pagbungkal kan mga malaen na epekto kan nakaaging diktadurya. Dangan kaini, siya nagin kolumnista politikal sa ''[[Philippine Daily Inquirer]]'', na an saiyang ''News Analysis'' na pitak yaon na gayo sa atubangan na pahina poon 1994 abot 2016.<ref name=cmfr/> Saro sa dakulaon na  scoop peryodikal iyo an saiyang mahiwas asin hararom na trato kan mga pangyayari sa pagpatalsik ki Presidente [[Joseph Estrada]] kan 2001, na ini sa huri pigpaluwas sunod-sunod sa ''Inquirer''.<ref name=inq/>

Si Doronila nagretiro sa peryodismo kan 2016 asin nagbalik sa Australia ngani makasaro niya saiyang pamilya.<ref name=cmfr/>

==Buhayn personal asin kagadanan==
Si Doronila napangagom si Lourdes Silverio, na an huri nagadan kan 2020, asin sinda igwang tolong aki.<ref name=cmfr/>

Si Amando Doronila nagadan sa [[Calvary Hospital, Canberra|Calvary Hospital]] nin [[Canberra]] kan 7 Hulyo 2023, sa edad na 95. Siya nadukotan nin inapod na  [[respiratory syncytial virus]], sarong komplikasyon nin pneumonia, pakalihis nin duwang taon na pag'ataman saiya.<ref name=cmfr/><ref>{{cite web |last=Ombay |first=Giselle |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/875279/veteran-journalist-amando-doronila-dies-at-95/story/ |title=Veteran journalist Amando Doronila dies at 95 |work=GMA News|date=12 July 2023 |accessdate=4 August 2023}}</ref>

==Mga piling trabaho==
*''The State, Economic Transformation, and Political Change in the Philippines, 1946-1972'' (1991)<ref name=cmfr/>
*''The Fall of Joseph Estrada: The Inside Story'' (2001)<ref name=inq/>
*''Afro-Asia in Upheaval: A Memoir of Front-line Reporting'' (2008)<ref name=inq/> 
*''Doro: Behind the Byline'' (2023)<ref name=cmfr/>

==Mga piling gawad==
*Chino Roces Freedom Award (2002)<ref name=inq/>
*Rotary Club's Journalism Hall of Fame (2003)<ref name=inq/>
*National Book Award (2008)<ref name=inq/>

==Hilnga man==
{{Portal-inline|Philippines}}<br />
{{Portal-inline|Journalism}}

==Toltolan==
{{reflist}}

{{Martial EDSA|state=expanded}}
{{Metro Manila Newspapers}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Doronila, Amando}}
[[Kategorya:Mga 1928 na kamundagan]]
[[Kategorya:Mga 2023 na kagadanan]]
[[Kategorya:Mga nagtapos sa University of the East]]
[[Kategorya:Mga Filipinong publikador nin peryodiko (tawo)]]
[[Kategory:Mga taga Iloilo]]
[[Kategorya:Mga personahe sa Philippine Daily Inquirer]]
[[Kategorya:Mga parasurat sa Metro Manila]]
[[Kategorya:Mga Ika-20ng siglong mga Filipinong oeryodista]]
[[Kategorya:Mga Filipino preso asin detenido]]
[[Kategorya:Mga Filipino exile]]
[[Kategorya:Mga biktima kzn Ley Militar ni Marcos]]
Kaamayi nin buhay asin edukasyon
Si Amando Ermitano Doronila namundag kan 6 Pebrero 1928 sa Dumangas, Iloilo, ki Arsenio Doronila asin Marcelina Ermitano. Siya nagkamit nin bachelor's degree sa Business Administration sa University of East kan 1953.

Kaamayi kan karera sa pagpeperyodiko
An enot na pagtapsok ni Doronila sa peryodismo iy an pagigin editor in chief niya sa publikasyon sa kolehiyo kan EU. an  , The Dawn.

Si Doronila nagpoon kan saiyang karera propesyonal bilang reporter asin kolumnista sa Manila Bulletinkan mga 1960 asin kolumnista politikal man sa Daily Mirror poon 1963 abot 1972, asin siring man nagin editor-in-chief kan Manila Chronicle. Sa ultan, siya nagsirbe komo presidente kan National Press Club of the Philippines asin journalism lecturer sa University of the Philippines.

Ley Militar
Bilang chief editor sa Chronicle, si Doronila naguno an kasuyaan ni Presidente Ferdinand Marcos huli sa pagparatuyaw kan peryodiko niya sa palakaw kan administrasyon. Kan 22 Septyembre 1972, siya an pinakaenot na pinaisi kan soboot pag'ambush ki Defense Secretary Juan Ponce Enrile, na iyo an nagin pada'tolan ni Marcos sa pagproklama nin ley militar sunod na aldaw. Mga peryodiko na kritikal ki Marcos, kaiba an Chronicle pinasara, mantang si Doronila iyo an saro sa magkapirang mga peryodistang inaresto asin dinakop kan mga militar asin kinonkon sa Philippine Constabulary na nkwartel sa Camp Crame, Quezon City. Siya pinabutsan kan Desyembre pakapagpatanid saiya na dai magbali sa mga  "anti-gobyernong mga aktibidad," magpadagos nin trabaho na dai ngona magkuang permiso militar, magtao o magpainterbyu sa lokal o medyang dayuhan asin pig'obligar na magtataga-report sa militar.

Kan 1975, si Doronila nagsadiring magtulas sa Australia, kun saen siya nag'estar sa Melbourne asin nagtrabaho sa The Age. Kan 1985, siya nagbalik sa Filipinas sa pagtaong reporting kan paghuros asin pagbagsak kan rehimen Marcos.

Huring karera nin pagpeperyodiko
Pakapatalsik ki Marcos kan 1986 People Power Revolution, si Doronila nagpadagos kan karera niya sa peryodismo sa Filipinas. Enot siya nagtrabaho sa Manila Times bilang kolumnista politikal bago nagbalik sa binuhay-liwat na Chronicle bilang siya an editor in chief sagkod sa oras na ini nagsara kan 1998. Si Doronila tina'wan kredito kan terminong "demarcosify" dapit sa mga hiro kan nagsunod na administrasyon, an ki Corazon Aquino, sa pagbungkal kan mga malaen na epekto kan nakaaging diktadurya. Dangan kaini, siya nagin kolumnista politikal sa Philippine Daily Inquirer, na an saiyang News Analysis na pitak yaon na gayo sa atubangan na pahina poon 1994 abot 2016. Saro sa dakulaon na  scoop peryodikal iyo an saiyang mahiwas asin hararom na trato kan mga pangyayari sa pagpatalsik ki Presidente Joseph Estrada kan 2001, na ini sa huri pigpaluwas sunod-sunod sa Inquirer.

Si Doronila nagretiro sa peryodismo kan 2016 asin nagbalik sa Australia ngani makasaro niya saiyang pamilya.

Buhayn personal asin kagadanan
Si Doronila napangagom si Lourdes Silverio, na an huri nagadan kan 2020, asin sinda igwang tolong aki.

Si Amando Doronila nagadan sa Calvary Hospital nin Canberra kan 7 Hulyo 2023, sa edad na 95. Siya nadukotan nin inapod na  respiratory syncytial virus, sarong komplikasyon nin pneumonia, pakalihis nin duwang taon na pag'ataman saiya.

Mga piling trabaho
The State, Economic Transformation, and Political Change in the Philippines, 1946-1972 (1991)
The Fall of Joseph Estrada: The Inside Story (2001)
Afro-Asia in Upheaval: A Memoir of Front-line Reporting (2008) 
Doro: Behind the Byline (2023)

Mga piling gawad
Chino Roces Freedom Award (2002)
Rotary Club's Journalism Hall of Fame (2003)
National Book Award (2008)

Hilnga man

Toltolan

Kategorya:Mga 1928 na kamundagan
Kategorya:Mga 2023 na kagadanan
Kategorya:Mga nagtapos sa University of the East
Kategorya:Mga Filipinong publikador nin peryodiko (tawo)
Kategory:Mga taga Iloilo
Kategorya:Mga personahe sa Philippine Daily Inquirer
Kategorya:Mga parasurat sa Metro Manila
Kategorya:Mga Ika-20ng siglong mga Filipinong oeryodista
Kategorya:Mga Filipino preso asin detenido
Kategorya:Mga Filipino exile
Kategorya:Mga biktima kzn Ley Militar ni Marcos