Mga ekstraterrestrial sa fiction
{{Infobox mythical creature|name=Extraterrestrials in fiction|image=War-of-the-worlds-tripod.jpg|image_size=200px|caption=Martian controlled Tripod, from [[H. G. Wells]]'s 1898 novel ''[[The War of the Worlds]]''|Grouping=Science fiction|AKA=Aliens, space aliens|Similar_entities=[[Cryptids]]}}An extraterrestrial o alien sarong porma nin buhay na dai nagpoon sa Kinaban. An tataramon na ''extraterrestrial'' nangangahulugan na 'sa luwas kan Kinaban'. An mga ekstraterrestrial sarong komun na tema sa modernong science-fiction, asin nagluwas man sa mga mas naenot na mga obra arog kan ikaduwang siglong parodya ''na True History <ref>{{Citation|last=Doody|first=Margaret Anne|title=A True Story of the Novel|date=1996|url=https://books.google.com/books?id=BBYU6jyA3MUC&dq=a+true+story+lucian+novella&pg=PA26|page=26|access-date=December 16, 2020|location=New Brunswick, New Jersey|publisher=Rutgers University Press|isbn=0-8135-2168-8}}</ref>'' ni Lucian of Samosata . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bZ47DwAAQBAJ&q=In+the+case+of+Lucian%2C+earlier+generations+of+readers|title=The Oxford Handbook of the Second Sophistic|last=Richter|first=Daniel S.|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-983747-2|editor-last=Richter|editor-first=Daniel S.|volume=1|location=Oxford, England|pages=328–329|chapter=Chapter 21: Lucian of Samosata|doi=10.1093/oxfordhb/9780199837472.013.26|editor-last2=Johnson|editor-first2=William A.}}</ref>

== Kasaysayan ==
An ika-2 siglong parasurat nin mga satira, si Lucian, sa saiyang ''Tunay na Kasaysayan'' naghihingako na nagbisita sa Bulan kan an saiyang barko ipinadara sa itaas kan sarong burabod, na may mga tawo asin nakikipaglaban sa mga tawo kan Saldang huli sa kolonisasyon kan Morning Star. <ref name="Grewell">{{Cite journal|last1=Grewell|first1=Greg|title=Colonizing the Universe: Science Fictions Then, Now, and in the (Imagined) Future|journal=Rocky Mountain Review of Language and Literature|date=2001|volume=55|issue=2|pages=25–47|doi=10.2307/1348255}}</ref> : 30–31 

=== Antigong Panahon ===
An paagi nin pag-isip kan mga tawo manungod sa mga ekstraterrestrial konektado sa pag-uswag kan aktuwal na mga siyensya. Saro sa mga enot na lakdang sa kasaysayan kan astronomiya iyo an pagrealisar na an mga bagay na nahihiling sa kalangitan sa banggi bakong mga diyos o mga liwanag, kundi mga pisikal na bagay arog kan Kinaban. An nosyon na ini sinundan kan saro na an mga bagay sa langit dapat man na istaran. Minsan siring, kun iniisip nin mga tawo an siring na mga ekstraterrestrial, iniisip ninda sinda bilang mga tawo sana, na dai malalaen sa mga tawo. Nin huli ta an mga tawo dai pa nanggad nagkonsiderar nin sarong siyentipikong paliwanag para sa ginikanan kan katawohan o an relasyon kaini sa ibang mga porma nin buhay, an anuman na hipotetikal na rasyonal na mga porma nin buhay kaipuhan na mga tawo. Dawa sa mitolohiya, an gabos na diyos kadaklan garo tawo. <ref name="early2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/future/article/20231019-the-weird-aliens-of-early-science-fiction|title=The weird aliens of early science fiction|author=Zaria Gorvett|date=October 22, 2023|publisher=BBC|accessdate=January 25, 2024}}</ref> Halimbawa, ''an Micromégas'' ni [[Voltaire]] nagtatampok nin mga tawong hale sa [[Saturno|Saturn]], na mas halangkaw sana an proporsyon. <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/art/science-fiction/High-technologies|title=Alien encounters|author=|date=|publisher=Britannica|accessdate=January 28, 2024}}</ref>

Liniwat ini kan librong ''On the Origin of Species'' kan 1859 ni [[Charles Darwin]], na nagproponer kan teoriya nin ebolusyon . An librong ini nagcausa nin rebolusyon sa fiction siring man sa siyensya, ta an mga kagsurat nagpoon na mag-imahinar nin mga rasa sa luwas kan kinaban na biyong laen sa mga tawo. Sa rason na an ebolusyon sa ibang kinaban pwedeng magkua nin laen nanggad na direksyon kisa sa Kinaban, an mga alien nagpoon na iladawan bilang mga linalang na bakong tawo. Sa parati, an mga kagsurat naggagamit nin mga tampok hale sa ibang hayop, arog kan mga insekto, alimango, asin kugita. An nagkapira sa mga alien na ini iyo an mga octopean Martians gikan ''sa The War of the Worlds'' (1898), an mga Selenites gikan sa ''First men in the Moon'' (1901), an garo gamgam na Tweel gikan ''sa A Martian Odyssey'' (1934) asin dawa an sarong sentient star sa ''Star Maker'' (1937). 

=== Modernong panahon ===
[[Ladawan:Grey_Aliens_Drawing.jpg|thumb| An mga abohon na alien namundag bilang resulta kan pangyayari ki Barney asin Betty Hill .]]
An pangyayari ki Barney asin Betty Hill nangyari kan 1961 kan an mag-agom naghingako na sinda dinakop nin mga alien asin isinairarom sa mga eksperimento na nagsasalakay. Ini an pinakaenot na naitala na paghihingako nin sarong pagdukot nin alien, na dai nahaloy sinundan nin iba pa. An paglaladawan kan mga alien na ginibo kan mga Hills, na may sobrang kadakulaan na payo, darakulang mata, maluspad na abohon na kublit, asin saradit na dungo nakabihag kan imahinasyon kan publiko asin kan huri ginamit kan mga palabas sa TV asin pelikula. Ini an nagpoon kan abohon na alien na arketipo. Susog ki Wade Roush, sarong parasurat sa siyensya asin teknolohiya, "An pamantayan na paglaladawan sa mga alien kan panahon na idto nagin an sadit na abohon na tawo. Kaya, kan si Steven Spielberg nag-abot asin naggibo nin posibleng kun ano an duwang pinaka-impluwensyal na pelikula manungod sa mga alien – ''Close Encounters of the Third Kind'', asin ''ET the Extra-Terrestrial'' – an mga alien asin idtong mga pelikula parehong mga pundamental na mga pagkakaiba-iba sa 1950 asin 1960s sadit na berde o sadit na abohon na imahe nin tawo". <ref name="early3">{{cite web|url=https://www.bbc.com/future/article/20231019-the-weird-aliens-of-early-science-fiction|title=The weird aliens of early science fiction|author=Zaria Gorvett|date=October 22, 2023|publisher=BBC|accessdate=January 25, 2024}}</ref>

An pag-abot kan TV asin mga pelikula, na may mga extraterrestrial na pigtutugtog kan mga aktor, nagpaluya kan pantasya. Para sa mga rason sa badyet, an mga alien na garo tawo na may nagkapirang espesipikong mga tampok kan hawak na bakong tawo iyo an nagin bagong pamantayan. Ini orog na naririsa sa prangkisa kan ''Star Trek'' ; ini sa huri ipapaliwanag sa uniberso bilang resulta kan sarong suanoy na sibilisasyon na humanoid na naglalakaw sa espasyo na "nagtatanom" kan saiyang DNA sa dai mabilang na mga planeta kabali an Kinaban. Nagbago giraray ini poon kan mga taon 1990 sa pag-abot kan [[Ladawan na ginibo kan kompyuter|computer-generated imagery]] (CGI), asin kan huri mantang an CGI nagin mas epektibo asin mas barato, nin huli ta ini nagtutugot na makagibo nin mga pambihirang porma nin buhay na dai napipiritan sa mga aktor na may mga kostyum o mekanikal na mga epekto. <ref name="early4">{{cite web|url=https://www.bbc.com/future/article/20231019-the-weird-aliens-of-early-science-fiction|title=The weird aliens of early science fiction|author=Zaria Gorvett|date=October 22, 2023|publisher=BBC|accessdate=January 25, 2024}}</ref>

== Hilingon man ==

* Kasaysayan kan science fiction
* Pagsalakay kan mga alien
* Mga parasito sa fiction
* Listahan kan mga fictional na extraterrestrial
* Listahan kan mga pelikula na nagtatampok nin mga ekstraterrestrial
* Listahan kan mga humanoid na alien
* Mars sa fiction
* Enot na pakikipag-ulay (siyensya)

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Dugang na pagbasa ==

* {{Cite book|title=Searching for Extraterrestrial Intelligence: SETI Past, Present, and Future|last=Baxter|first=Stephen|date=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-13196-7|editor-last=Shuch|editor-first=H. Paul|editor-link=H. Paul Shuch|series=The Frontiers Collection|pages=351–372|language=en|chapter=SETI in Science Fiction|doi=10.1007/978-3-642-13196-7_19|author-link=Stephen Baxter (author)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jAk9bTm3Sj4C&pg=RA1-PA51}}
*  
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GFHEEAAAQBAJ|title=Aliens in Popular Culture|date=2019|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-1-4408-3833-0|editor-last=Levy|editor-first=Michael M.|editor-link=Michael M. Levy|language=en|editor-last2=Mendlesohn|editor-first2=Farah|editor-link2=Farah Mendlesohn}}
* Roth, Christopher F., "Ufology as Anthropology: Race, Extraterrestrials, and the Occult." In ''E.T. Culture: Anthropology in Outerspaces,'' ed. by Debbora Battaglia. Durham, N.C.: Duke University Press, 2005.
* [[Carl Sagan|Sagan, Carl]]. 1996. ''The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark'': chapter 4: "Aliens".
* {{Cite book|title=[[Science Fact and Science Fiction: An Encyclopedia]]|last=Stableford|first=Brian|date=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97460-8|pages=13–16|language=en|chapter=Alien|ref=none|author-link=Brian Stableford|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uefwmdROKTAC&pg=PA13}}
* {{Cite book|title=[[The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders]]|last=Westfahl|first=Gary|date=2005|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32951-7|editor-last=Westfahl|editor-first=Gary|editor-link=Gary Westfahl|pages=14–16|language=en|chapter=Aliens in Space|ref=none|author-link=Gary Westfahl|chapter-url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000unse_k2b9/page/14/mode/2up}}
* {{Cite book|title=[[The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders]]|last=Westfahl|first=Gary|date=2005|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32951-7|editor-last=Westfahl|editor-first=Gary|editor-link=Gary Westfahl|pages=16–18|language=en|chapter=Aliens on Earth|ref=none|author-link=Gary Westfahl|chapter-url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000unse_k2b9/page/16/mode/2up}}
* {{Cite book|title=[[Science Fiction Literature through History: An Encyclopedia]]|last=Westfahl|first=Gary|date=2021|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-6617-3|pages=<!-- unclear -->|language=en|chapter=Aliens|ref=none|author-link=Gary Westfahl|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikXPEAAAQBAJ&pg=RA1-PT33}}
* {{Cite book|title=The Stuff of Science Fiction: Hardware, Settings, Characters|last=Westfahl|first=Gary|date=2022|publisher=McFarland|isbn=978-1-4766-8659-2|pages=227–234|language=en|chapter=Aliens—The Company We Seek: Aliens in Fact and Fiction|ref=none|author-link=Gary Westfahl|chapter-url=https://books.google.com/books?id=q7WREAAAQBAJ&pg=PA227}}

== Mga panluwas na sumpay ==

* [http://www.overthinkingit.com/2009/08/28/aliens-as-metaphor/ Pinakamarahay na Paggamit kan mga Alien Bilang Metapora]
An extraterrestrial o alien sarong porma nin buhay na dai nagpoon sa Kinaban. An tataramon na extraterrestrial nangangahulugan na 'sa luwas kan Kinaban'. An mga ekstraterrestrial sarong komun na tema sa modernong science-fiction, asin nagluwas man sa mga mas naenot na mga obra arog kan ikaduwang siglong parodya na True History  ni Lucian of Samosata . 

 Kasaysayan 
An ika-2 siglong parasurat nin mga satira, si Lucian, sa saiyang Tunay na Kasaysayan naghihingako na nagbisita sa Bulan kan an saiyang barko ipinadara sa itaas kan sarong burabod, na may mga tawo asin nakikipaglaban sa mga tawo kan Saldang huli sa kolonisasyon kan Morning Star.  : 30–31 

 Antigong Panahon 
An paagi nin pag-isip kan mga tawo manungod sa mga ekstraterrestrial konektado sa pag-uswag kan aktuwal na mga siyensya. Saro sa mga enot na lakdang sa kasaysayan kan astronomiya iyo an pagrealisar na an mga bagay na nahihiling sa kalangitan sa banggi bakong mga diyos o mga liwanag, kundi mga pisikal na bagay arog kan Kinaban. An nosyon na ini sinundan kan saro na an mga bagay sa langit dapat man na istaran. Minsan siring, kun iniisip nin mga tawo an siring na mga ekstraterrestrial, iniisip ninda sinda bilang mga tawo sana, na dai malalaen sa mga tawo. Nin huli ta an mga tawo dai pa nanggad nagkonsiderar nin sarong siyentipikong paliwanag para sa ginikanan kan katawohan o an relasyon kaini sa ibang mga porma nin buhay, an anuman na hipotetikal na rasyonal na mga porma nin buhay kaipuhan na mga tawo. Dawa sa mitolohiya, an gabos na diyos kadaklan garo tawo.  Halimbawa, an Micromégas ni Voltaire nagtatampok nin mga tawong hale sa Saturn, na mas halangkaw sana an proporsyon. 

Liniwat ini kan librong On the Origin of Species kan 1859 ni Charles Darwin, na nagproponer kan teoriya nin ebolusyon . An librong ini nagcausa nin rebolusyon sa fiction siring man sa siyensya, ta an mga kagsurat nagpoon na mag-imahinar nin mga rasa sa luwas kan kinaban na biyong laen sa mga tawo. Sa rason na an ebolusyon sa ibang kinaban pwedeng magkua nin laen nanggad na direksyon kisa sa Kinaban, an mga alien nagpoon na iladawan bilang mga linalang na bakong tawo. Sa parati, an mga kagsurat naggagamit nin mga tampok hale sa ibang hayop, arog kan mga insekto, alimango, asin kugita. An nagkapira sa mga alien na ini iyo an mga octopean Martians gikan sa The War of the Worlds (1898), an mga Selenites gikan sa First men in the Moon (1901), an garo gamgam na Tweel gikan sa A Martian Odyssey (1934) asin dawa an sarong sentient star sa Star Maker (1937). 

 Modernong panahon 
thumb| An mga abohon na alien namundag bilang resulta kan pangyayari ki Barney asin Betty Hill .
An pangyayari ki Barney asin Betty Hill nangyari kan 1961 kan an mag-agom naghingako na sinda dinakop nin mga alien asin isinairarom sa mga eksperimento na nagsasalakay. Ini an pinakaenot na naitala na paghihingako nin sarong pagdukot nin alien, na dai nahaloy sinundan nin iba pa. An paglaladawan kan mga alien na ginibo kan mga Hills, na may sobrang kadakulaan na payo, darakulang mata, maluspad na abohon na kublit, asin saradit na dungo nakabihag kan imahinasyon kan publiko asin kan huri ginamit kan mga palabas sa TV asin pelikula. Ini an nagpoon kan abohon na alien na arketipo. Susog ki Wade Roush, sarong parasurat sa siyensya asin teknolohiya, "An pamantayan na paglaladawan sa mga alien kan panahon na idto nagin an sadit na abohon na tawo. Kaya, kan si Steven Spielberg nag-abot asin naggibo nin posibleng kun ano an duwang pinaka-impluwensyal na pelikula manungod sa mga alien – Close Encounters of the Third Kind, asin ET the Extra-Terrestrial – an mga alien asin idtong mga pelikula parehong mga pundamental na mga pagkakaiba-iba sa 1950 asin 1960s sadit na berde o sadit na abohon na imahe nin tawo". 

An pag-abot kan TV asin mga pelikula, na may mga extraterrestrial na pigtutugtog kan mga aktor, nagpaluya kan pantasya. Para sa mga rason sa badyet, an mga alien na garo tawo na may nagkapirang espesipikong mga tampok kan hawak na bakong tawo iyo an nagin bagong pamantayan. Ini orog na naririsa sa prangkisa kan Star Trek ; ini sa huri ipapaliwanag sa uniberso bilang resulta kan sarong suanoy na sibilisasyon na humanoid na naglalakaw sa espasyo na "nagtatanom" kan saiyang DNA sa dai mabilang na mga planeta kabali an Kinaban. Nagbago giraray ini poon kan mga taon 1990 sa pag-abot kan computer-generated imagery (CGI), asin kan huri mantang an CGI nagin mas epektibo asin mas barato, nin huli ta ini nagtutugot na makagibo nin mga pambihirang porma nin buhay na dai napipiritan sa mga aktor na may mga kostyum o mekanikal na mga epekto. 

 Hilingon man 

 Kasaysayan kan science fiction
 Pagsalakay kan mga alien
 Mga parasito sa fiction
 Listahan kan mga fictional na extraterrestrial
 Listahan kan mga pelikula na nagtatampok nin mga ekstraterrestrial
 Listahan kan mga humanoid na alien
 Mars sa fiction
 Enot na pakikipag-ulay (siyensya)

 Toltolan 

 Dugang na pagbasa 

 
  
 
 Roth, Christopher F., "Ufology as Anthropology: Race, Extraterrestrials, and the Occult." In E.T. Culture: Anthropology in Outerspaces, ed. by Debbora Battaglia. Durham, N.C.: Duke University Press, 2005.
 Sagan, Carl. 1996. The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark: chapter 4: "Aliens".
 
 
 
 
 

 Mga panluwas na sumpay 

 Pinakamarahay na Paggamit kan mga Alien Bilang Metapora