Tataramon na Itawis

{{Infobox language
|name=Itawis
|states=[[Filipinas]]
|region=[[Lambak nin Cagayan]]
|speakers={{sigfig|120,000|2}}<!--Malaweg is not a dialect, per Hamarström 2015, so subtracting their number-->
|date=1990 sensus
|ref=e18
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Filipino|Filipino]]
|fam4=[[Mga tataramon na Amihanan na Luzon|Amihanan na Luzon]]
|fam5=[[Mga tataramon na Lambak nin Cagayan|Cagayan Valley]]
|fam6=Ibanagiko
|iso3=itv
|glotto=itaw1240
|glottoname=Itawit
|map=Itawit_language_map.png
|mapcaption=An mapa nin tataramon na Itawis segun sa mga mapa nin Ethnologue.
}}

An '''Itawis''' ( ''Itawit'' o ''Tawit'' man bilan saróng [[endonym]]), saróng [[tataramon na Amihanan na Filipino]] na tinataram kan mga [[Itawes|tawo nin Itawis]] asin kaano-ano kaini an [[Tataramon na Ibanag|Ibanag]] asin [[Tataramon na Ilokano|Ilokano]]. Bakong arog sa ibang mga tataramon na Filipino, an Itawit asin an mga kaano-ano kaini, igwang mga [[konsonante|katanog]] na /z/, /f/, /v/, asin /dʒ/ (pigbabaybay na {{angle bracket|dy}}). Halimbawá kaini, fefeg (pamaypay), madyan (katabang), kazzing (kanding), asin bavi (orig).

== Halimbawá ==
{|class="wikitable"
! Ingles
! Itawis
! Ilokano
! Tagalog
! Bikol Sentral
|-
|How are you?
|Kunnasi ka?
|kasanu ka?
|Kumusta ka?
|Kumusta ká?
|-
|I am fine.
|Napia nak.
|Nasayaat nak met
|Mabuti ako.
|Okey lang<br> Marhay man
|-
|Thank you.
|Mabbalat.
|Agyamanak.
|Salamat.
|Dios Mabalos.
|-
|And you?
|Ey ikau?
|Ken sika?
|At ikaw?
|Asin ika? <br> Saka ika?
|-
|Good morning.
|Napia nga mataruk.
|Naimbag a bigat.
|Magandang umaga.
|Marhay na aga.
|-
|Good afternoon.
|Napia nga giram.
|Naimbag a malem.
|Magandang tanghali.
|Marhay na udto.
|-
|Good evening/night.
|Napia nga gabi.
|Naimbag a rabii.
|Magandang gabi.
|Marhay na banggi.
|-
|Good evening. (for sleeping)
|Napia nga akaturug.
|
|
|
|-
|Good day.
|Napia nga algaw
|Naimbag nga aldaw
|Magandang araw.
|Marhay na aldaw.
|-
|Yes
|Oon<br>On
|Wen
|Oo
|Iyo
|-
|No
|Awan<br>Mari
|Haan<br>Madi
|Hindi
|Dae
|-
|Maybe
|Nakway
|Ngata
|Baka
|Inda
|-
|Definitely
|Siguru
|Siguradu.
|Sigurado
|Sigurado.
|-
|I don't know.
|Marik ammu.
|Diak ammu
|Hindi ko alam.
|Dae ko aram.
|-
|I know.
|Ammuk.
|Ammok.
|Alam ko.
|Aram ko.
|-
|What is your name?
|Anna yo ngahan mu?
|Ania ti nagan mo?
|Ano ang pangalan mo?
|Ano an saimong pangaran? <br> Ano an pangaran mo?
|-
|My name is ____.
|Yo ngahan ku e ____.
|Ti nagan ko ket _____.
|Ang pangalan ko ay ____.
|____ an pangaran ko.
|-
|His/her name is ____.
|Yo ngahan na e ____.
|Ti nagan na ket ____.
|Ang pangalan niya ay ____.
|____ an pangaran niya.
|-
|Nice to meet you.
|Napia nga nakilala ta ka.
|
|Ikinagagalak kong makilala ka.
|kinakaugma ta kang mabisto.
|-
|May I ask you a favor?
|Puede pe nga makifavor?
|
|Pwede ba akong humingi ng pabor?
|Pwede daw akong maghagad nin pabor?
|-
|Take care.
|Mag-ingat ka.<br>Innam mu ikau.
|
|Mag-ingat ka.
|Mag-ingat ka.
|-
|How old are you?
|Pia ya dahun mun?<br>Anni ya dahun mun?<br>Pia ya dahin mu ngin?<br>(''mun'' is contraction of ''mu ngin'')
|Mano ti tawen mon?
|Ilang taon ka na?
|Pirang edad mo na? <br> Pirang taon ka na?
|-
|I am ____ years old.
|Ya dahun ku e ____.
|
|Ako ay ____ taong gulang.
|An edad ko, ____. <br> ____ na an edad ko.
|-
|Where are you from?
|Janna yo nagafanan mu?
|
|Taga saan ka?
|Taga saen ka?
|-
|From what country are you from?
|Anni nga bansa yo nagafanan mu?
|
|Saang bansa ka galing?
|Saing nasyon ka hali? <br> Saing nasyon ka gikan?
|-
|Where do you live?
|Dyanna yo padayanan mu?
|
|Saan ka nakatira?
|Sain ka nakaistar? <br> Nakaistar ka sain?
|-
|Where have you been?
|Nagafanan mu kang?<br>Dyanna ya nagafuanan mu?
|
|Saan ka pumunta?<br>Saan ka nanggaling?
|Sain ka hali? <br> Sain ka nagduman?
|-
|Where are you going?
|Dyanna ya anyanan mu?<br>Anyanan mu kang?
|papanam?
|Saan ka pupunta?
|Masain ka?<br>Sain ka maduman?
|-
|Can you accompany me to ____?
|Puedem nga vulunan yakan kang ____?
|
|Pwede mo ba akong samahan sa ____?
|Pwede mo daw akong ibahan sa ____? <br> pwede mo daw akong ibanan sa ____?
|-
|Can you take me to ____?
|Puedem nga iyangay yakan kang ____?
|
|Pwede mo ba akong dalhin sa ____?
|Pwede mo daw akong darahon sa ____?
|-
|What is your work?
|Hanna yo trabahum?
|Ania ti trabahom?
|Ano ang trabaho mo?
|Ano an saimong trabaho?
|-
|What are you doing?
|Hanna yo kukukuan mu?
|Ania ti kukuem?
|Ano ang ginagawa mo?
|Ano an piggigibo mo?
|-
|Where do you go to school?
|Hanna yo eskuelam?<br>Janna ya pagilamuan mu?
|
|Saan ka nag-aaral?
|Sain ka nag-eeskwela?
|-
|Excuse me. (asking for passage)
|Pakidalan.
|
|Makikiraan.
|Makikiagi
|-
|I can't speak ____ well.
|Marik kuru maka-ergo kang ____ nga napia.
|
|Medyo hindi ako marunong magsalita ng ____.
|Garo dae ako tataong magtaram nin ____.
|-
|I can't speak ____.
|Marik maka-ergo kang ____.
|
|Hindi ako marunong magsalita ng ____.
|Dae ako tataong magtaram nin ____.
|-
|I only understand ____.
|Matindyan ku laman ____.
|
|Naiintindihan ko lang ang ____.
|Naiintindihan ko lang an ____.
|-
|I don't understand.
|Marik nga matindyan.
|haan ko maawatan
|Hindi ko maintindihan.
|Dae ko maintindihan.
|-
|I understand.
|Matindyan ku.
|maawatak
|Naiintindihan ko.
|Naiintindihan ko.
|-
|Help.
|Pakiufun.<br>Ufunan mu yakan.<br>Mauag ku ya ufun.
|tulung
|Tulong.<br>Saklolo.<br>Tulungan mo ako.
|Tabang. 
|-
|Where's the bathroom?
|Dyanna ya banyu?
|Ayanna iti banyo?
|Saan ang banyo?
|Nasain an kasilyasan?
|-
|What time is it?
|Hanna yo orat ngin?
|Ania ti orasen?
|Anong oras na?
|Anong oras na?
|-
|Who is he/she?
|Inya iggina?
|
|Sino siya?
|Siisay ka yan? <br> Siisay siya?
|-
|What do you mean?
|Hanna yo kayat mu nga kayan?
| ana kayat mo saw-en?
|Ano ang ibig mong sabihin?
|Ano an boot mong sabihon?
|-
|Pardon?/Please say it again.
|Puedem nga kayan uli?<br>Pakiulit mu yo kinahim.
|ulitem man jay inbagam.
|Pakiulit yung sinabi mo.<br>Pakiulit nga?
|Utrohon mo tong pigtaram mo <br> Utrohon mo daw?
|-
|Please write it down.
|Iturat mu.
|IHabagatanat mo man.
|Pakisulat.
|PakiHabagatanat. 
|-
|Let's go.
|Anteran.<br>Umang tera ngin.<br>Katsaw ngin.<br>Teran.<br>Tsin.
|Ingkan.<br>Mapan.<br> intayun.
|Tara.
|Madya.<br> Mari na.
|-
|Wait.
|So abit.<br>Mattaron ka.<br>Taronan mu yakan.
|Aguray.
|Saglit.<br>Teka lang.
|Halat lang.
|-
|Can I speak to ____?
|Puedek kergo y ____?
|
|Pwede ko kausapin si ____?
|Pwede kong kaulayon si ____?
|-
|monkey
|ayong
|bakes<br>sunggo
|unggoy<br>matsing
|Ukay<br>tsonggo
|-
|pig
|bavi
|babuy
|baboy
|Orig
|-
|cliff
|zizzig
|
|bangin
|ampas
|-
|animal
|ayam
|ayup
|hayop
|hayup
|-
|snake
|zariyyang
|uleg
|ahas
|Halas
|}
 
'''Pagkukumparar sa Ibanag'''
{| class="wikitable"
|-
! Itawit
! Ibanag
! Ingles
! Bikol Sentral
|-
|  isa 
|  tadday
|  one
| saró
|-
|  dua
|  dua
|  two
|  duwa
|-
|  tallu 
|  tallu
|  three
| Toló
|-
|  appat
|  appa'
|  four
| apat
|-
|  lima
|  lima
|  five
| limá
|-  
|  annam
|  annam
|  six
| anom
|- 
|  pitu
|  pitu
|  seven
| pitó
|-
|  walu
|  walu
|  eight
| waló
|-
|  siam
|  siam
|  nine
| siyám
|-
|  mafulu
|  mafulu
|  ten
| sampuló
|- 
|  Yo ngahan ku e Ben.
|  I ngagak ku ay Ben.
|  My name is Ben.
| Ben an sakong pangaran.
|- 
|  Janna yo nagafuanam mu?
|  Sitau y naggafuanam mu?
|  Where did you come from?
| Sain ka hali? <br> Sain ka gikan?
|-
|  Hanna yo kinnam mu?
|  Anni y kinnam mu?
|  What did you eat?
| Ano an kinakan mo?
|-
|  Hanna yo kanakanam mu?
|  Anni y kanakanam mu?
|  What are you eating?
| Ano an saimong kinakakan?
|}

==Mga Toltolan==
{{Reflist}}
*Tharp, James A. and Mateo C. Natividad. 1976. ''Itawis-English wordlist with English-Itawis finderlist''. New Haven, CT: Human Relations Area Files.

==Mga Panluwas na Takod==
*[http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=678 Itawis language word list from the Austronesian Basic Vocabulary Database]
*[http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Ortograpiya-Itawit_10.12.2016.pdf Ortograpiya itáwit (2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523051206/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Ortograpiya-Itawit_10.12.2016.pdf |date=2022-05-23 }} by [[Komisyon ng Wikang Filipino]] (KWF)
{{Mga tataramon na Filipino}}
{{Mga tataramon kan Filipinas}}

[[Kategorya:mga tataramon na Filipino]]
[[Kategorya:mga tataramon kan Cagayan]]
[[Kategorya:mga tataramon kan Apayao]]

{{Austronesian-lang-stub}}
An Itawis ( Itawit o Tawit man bilan saróng endonym), saróng tataramon na Amihanan na Filipino na tinataram kan mga tawo nin Itawis asin kaano-ano kaini an Ibanag asin Ilokano. Bakong arog sa ibang mga tataramon na Filipino, an Itawit asin an mga kaano-ano kaini, igwang mga katanog na /z/, /f/, /v/, asin /dʒ/ (pigbabaybay na ). Halimbawá kaini, fefeg (pamaypay), madyan (katabang), kazzing (kanding), asin bavi (orig).

 Halimbawá 
 Ingles Itawis Ilokano Tagalog Bikol SentralHow are you?Kunnasi ka?kasanu ka?Kumusta ka?Kumusta ká?I am fine.Napia nak.Nasayaat nak metMabuti ako.Okey lang Marhay manThank you.Mabbalat.Agyamanak.Salamat.Dios Mabalos.And you?Ey ikau?Ken sika?At ikaw?Asin ika?  Saka ika?Good morning.Napia nga mataruk.Naimbag a bigat.Magandang umaga.Marhay na aga.Good afternoon.Napia nga giram.Naimbag a malem.Magandang tanghali.Marhay na udto.Good evening/night.Napia nga gabi.Naimbag a rabii.Magandang gabi.Marhay na banggi.Good evening. (for sleeping)Napia nga akaturug.Good day.Napia nga algawNaimbag nga aldawMagandang araw.Marhay na aldaw.YesOonOnWenOoIyoNoAwanMariHaanMadiHindiDaeMaybeNakwayNgataBakaIndaDefinitelySiguruSiguradu.SiguradoSigurado.I don't know.Marik ammu.Diak ammuHindi ko alam.Dae ko aram.I know.Ammuk.Ammok.Alam ko.Aram ko.What is your name?Anna yo ngahan mu?Ania ti nagan mo?Ano ang pangalan mo?Ano an saimong pangaran?  Ano an pangaran mo?My name is ____.Yo ngahan ku e ____.Ti nagan ko ket _____.Ang pangalan ko ay ____.____ an pangaran ko.His/her name is ____.Yo ngahan na e ____.Ti nagan na ket ____.Ang pangalan niya ay ____.____ an pangaran niya.Nice to meet you.Napia nga nakilala ta ka.Ikinagagalak kong makilala ka.kinakaugma ta kang mabisto.May I ask you a favor?Puede pe nga makifavor?Pwede ba akong humingi ng pabor?Pwede daw akong maghagad nin pabor?Take care.Mag-ingat ka.Innam mu ikau.Mag-ingat ka.Mag-ingat ka.How old are you?Pia ya dahun mun?Anni ya dahun mun?Pia ya dahin mu ngin?(mun is contraction of mu ngin)Mano ti tawen mon?Ilang taon ka na?Pirang edad mo na?  Pirang taon ka na?I am ____ years old.Ya dahun ku e ____.Ako ay ____ taong gulang.An edad ko, ____.  ____ na an edad ko.Where are you from?Janna yo nagafanan mu?Taga saan ka?Taga saen ka?From what country are you from?Anni nga bansa yo nagafanan mu?Saang bansa ka galing?Saing nasyon ka hali?  Saing nasyon ka gikan?Where do you live?Dyanna yo padayanan mu?Saan ka nakatira?Sain ka nakaistar?  Nakaistar ka sain?Where have you been?Nagafanan mu kang?Dyanna ya nagafuanan mu?Saan ka pumunta?Saan ka nanggaling?Sain ka hali?  Sain ka nagduman?Where are you going?Dyanna ya anyanan mu?Anyanan mu kang?papanam?Saan ka pupunta?Masain ka?Sain ka maduman?Can you accompany me to ____?Puedem nga vulunan yakan kang ____?Pwede mo ba akong samahan sa ____?Pwede mo daw akong ibahan sa ____?  pwede mo daw akong ibanan sa ____?Can you take me to ____?Puedem nga iyangay yakan kang ____?Pwede mo ba akong dalhin sa ____?Pwede mo daw akong darahon sa ____?What is your work?Hanna yo trabahum?Ania ti trabahom?Ano ang trabaho mo?Ano an saimong trabaho?What are you doing?Hanna yo kukukuan mu?Ania ti kukuem?Ano ang ginagawa mo?Ano an piggigibo mo?Where do you go to school?Hanna yo eskuelam?Janna ya pagilamuan mu?Saan ka nag-aaral?Sain ka nag-eeskwela?Excuse me. (asking for passage)Pakidalan.Makikiraan.MakikiagiI can't speak ____ well.Marik kuru maka-ergo kang ____ nga napia.Medyo hindi ako marunong magsalita ng ____.Garo dae ako tataong magtaram nin ____.I can't speak ____.Marik maka-ergo kang ____.Hindi ako marunong magsalita ng ____.Dae ako tataong magtaram nin ____.I only understand ____.Matindyan ku laman ____.Naiintindihan ko lang ang ____.Naiintindihan ko lang an ____.I don't understand.Marik nga matindyan.haan ko maawatanHindi ko maintindihan.Dae ko maintindihan.I understand.Matindyan ku.maawatakNaiintindihan ko.Naiintindihan ko.Help.Pakiufun.Ufunan mu yakan.Mauag ku ya ufun.tulungTulong.Saklolo.Tulungan mo ako.Tabang. Where's the bathroom?Dyanna ya banyu?Ayanna iti banyo?Saan ang banyo?Nasain an kasilyasan?What time is it?Hanna yo orat ngin?Ania ti orasen?Anong oras na?Anong oras na?Who is he/she?Inya iggina?Sino siya?Siisay ka yan?  Siisay siya?What do you mean?Hanna yo kayat mu nga kayan? ana kayat mo saw-en?Ano ang ibig mong sabihin?Ano an boot mong sabihon?Pardon?/Please say it again.Puedem nga kayan uli?Pakiulit mu yo kinahim.ulitem man jay inbagam.Pakiulit yung sinabi mo.Pakiulit nga?Utrohon mo tong pigtaram mo  Utrohon mo daw?Please write it down.Iturat mu.IHabagatanat mo man.Pakisulat.PakiHabagatanat. Let's go.Anteran.Umang tera ngin.Katsaw ngin.Teran.Tsin.Ingkan.Mapan. intayun.Tara.Madya. Mari na.Wait.So abit.Mattaron ka.Taronan mu yakan.Aguray.Saglit.Teka lang.Halat lang.Can I speak to ____?Puedek kergo y ____?Pwede ko kausapin si ____?Pwede kong kaulayon si ____?monkeyayongbakessunggounggoymatsingUkaytsonggopigbavibabuybaboyOrigcliffzizzigbanginampasanimalayamayuphayophayupsnakezariyyangulegahasHalas
 
Pagkukumparar sa Ibanag
 Itawit Ibanag Ingles Bikol Sentral  isa   tadday  one saró  dua  dua  two  duwa  tallu   tallu  three Toló  appat  appa'  four apat  lima  lima  five limá  annam  annam  six anom  pitu  pitu  seven pitó  walu  walu  eight waló  siam  siam  nine siyám  mafulu  mafulu  ten sampuló  Yo ngahan ku e Ben.  I ngagak ku ay Ben.  My name is Ben. Ben an sakong pangaran.  Janna yo nagafuanam mu?  Sitau y naggafuanam mu?  Where did you come from? Sain ka hali?  Sain ka gikan?  Hanna yo kinnam mu?  Anni y kinnam mu?  What did you eat? Ano an kinakan mo?  Hanna yo kanakanam mu?  Anni y kanakanam mu?  What are you eating? Ano an saimong kinakakan?

Mga Toltolan

Tharp, James A. and Mateo C. Natividad. 1976. Itawis-English wordlist with English-Itawis finderlist. New Haven, CT: Human Relations Area Files.

Mga Panluwas na Takod
Itawis language word list from the Austronesian Basic Vocabulary Database
Ortograpiya itáwit (2016)  by Komisyon ng Wikang Filipino (KWF)

Kategorya:mga tataramon na Filipino
Kategorya:mga tataramon kan Cagayan
Kategorya:mga tataramon kan Apayao