Glukosa
{{infobox
| title = Glukosa
| data1 = [[File:Alpha-D-Glucopyranose.svg|200px]]<br /> [[File:D-glucose chain (Fischer).svg|200px]]<br /> [[File:Alpha-D-glucose-from-xtal-1979-3D-balls.png|200px]]
| data2 = Mga pagsaladawan nin '''glukosa''': prodyeksyong Haworth, prodyeksyong Fischer, sagkod an bola asin istik na modelo
}}
An '''glukosa''' ([[Ingles]]: ''glucose'') iyo sarong simpleng [[asukar]] na may molekular na pormula na C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub>. An glukosa an pinakaabundanteng [[monosakarido]] (''monosaccharide''),<ref name="DombKost1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iLjhl6AvfIsC&pg=PA275|title=Handbook of Biodegradable Polymers|last1=Domb|first1=Abraham J.|last2=Kost|first2=Joseph|last3=Wiseman|first3=David|date=1998-02-04|isbn=978-1-4200-4936-7|page=275}}</ref> na iyo sarong subkategorya nin [[Carbohydrate|carbohydrates]]. Ini iyo pangenot na nahihimo nin mga tinanom asin kadaklan nin algae sa [[potosintesis]] gikan sa [[tubig]] asin [[karbon dioksido]], gamit an [[enerhiya]] hale sa [[saldang]], kun sain ini iyo ginagamit sa paggibo nin [[cellulose]] sa mga selulang harigi (''cell wall''), na iyo an pinakaabundanteng carbohydrate.<ref>Kenji Kamide: ''Cellulose and Cellulose Derivatives''. Elsevier, 2005, {{ISBN|978-0-080-45444-3}}, p. 1.</ref> 

Sa enerhiyang metabolismo, an glukosa an pinakaimportanteng gunuan nin enerhiya kan gabos na mga organismo. An glukosa para sa metabolismo iyo pig-iipon bilang sarong [[polimero]], sa mga tinanom bilang starch asin amylopectin, sagkod sa mga hayop bilang [[glikoheno]] (''glycogen''). An glukosa minaikot sa dugo nin mga hayop bilang dugong asukar. An natural na porma nin glukosa iyo {{sm|d}}-glucose, mientras an {{sm|l}}-glucose iyo sintetikong nagigibo sa komparatibong sadit na bilang sagkod sa kadikit na importansya. 

An glukosa iyo sarong monosakarido na pigbibilog nin anom na karbon na atomo asin sarong [[aldehyde]] na grupo, kaya ini iyo sarong [[aldohexose]]. An molekulang glukosa pwedeng yayaon sa sarong bukas na kadena (''acyclic'') pati man bilang sarong singsing (''cyclic'') na porma. An glukosa iyo natural asin iyo nahihiling sa mga prutas asin iba pang parte nin mga tinanom sa talingkas kaining istado. Sa mga hayop, an glukosa iyo nailuluwas gikan sa pagkagaba nin glikoheno sa prosesong inaapod na glikohenolisiso (''glycogenolysis'').

An glukosa, bilang intrabenyosong asukar na solusyon, iyo yaon sa ''World Health Organization's List of Essential Medicines'', an pinakaligtas asin pinakaepektibong [[medisina]] na kinakaipo sa sarong sistemang pangsalud.<ref name="WHO21st">{{cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> Yaon man ini sa listahan bilang kombinasyon sa [[sodyo klorido]] (''sodium chloride'').<ref name="WHO21st" />

An ngarang ''glucose'' sa Ingles iyo gikan sa [[Pranses]] hale sa taramong Griyego na {{lang|el|γλυκός}} ('glukos'), na may boot sabihon na "mahamis", na reperensya sa ''must'', na mahamis, enot na pagpuga nin ubas sa paggibo nin wine.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=glucose|title=Online Etymology Dictionary|website=Etymonline.com|access-date=2016-11-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126065057/http://www.etymonline.com/index.php?term=glucose|archive-date=2016-11-26}}</ref><ref>Thénard, Gay-Lussac, Biot, and Dumas (1838) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k29662/f106.langEN "Rapport sur un mémoire de M. Péligiot, intitulé:  Recherches sur la nature et les propriétés chimiques des sucres"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206043449/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k29662/f106.langEN|date=2015-12-06}} (Report on a memoir of Mr. Péligiot, titled:  Investigations on the nature and chemical properties of sugars), ''Comptes rendus'', '''7''' :  106–113.  [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k29662/f109.langEN From page 109]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206050123/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k29662/f109.langEN|date=2015-12-06}}: "{{lang|fr|Il résulte des comparaisons faites par M. Péligot, que le sucre de raisin, celui d'amidon, celui de diabètes et celui de miel ont parfaitement la même composition et les mêmes propriétés, et constituent un seul corps que nous proposons d'appeler {{em|Glucose}} (1). … (1) {{lang|el|γλευχος}}, moût, vin doux.}}" It follows from the comparisons made by Mr. Péligot, that the sugar from grapes, that from starch, that from diabetes and that from honey have exactly the same composition and the same properties, and constitute a single substance that we propose to call ''glucose'' (1) … (1) {{lang|el|γλευχος}}, must, sweet wine.</ref> An suffix na "-ose" iyo sarong kimikal na pagklasipika, na minasambit nin sarong asukar.

== Hilingon man ==

* [[Carbohydrate]]
* [[Karbon]]
* [[Protina]]

== Panluwas na takod ==
{{commons category|Glucose}}
* {{cite web | url = https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/glucose | publisher = U.S. National Library of Medicine | work = Drug Information Portal | title = Glucose }}
* {{cite web | url = https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/glucose-sodium%20chloride%20complex | publisher = U.S. National Library of Medicine | work = Drug Information Portal | title = Dextrose mixture with sodium chloride }}

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Biyokimika]]
An glukosa (Ingles: glucose) iyo sarong simpleng asukar na may molekular na pormula na C6H12O6. An glukosa an pinakaabundanteng monosakarido (monosaccharide), na iyo sarong subkategorya nin carbohydrates. Ini iyo pangenot na nahihimo nin mga tinanom asin kadaklan nin algae sa potosintesis gikan sa tubig asin karbon dioksido, gamit an enerhiya hale sa saldang, kun sain ini iyo ginagamit sa paggibo nin cellulose sa mga selulang harigi (cell wall), na iyo an pinakaabundanteng carbohydrate.Kenji Kamide: Cellulose and Cellulose Derivatives. Elsevier, 2005, , p. 1. 

Sa enerhiyang metabolismo, an glukosa an pinakaimportanteng gunuan nin enerhiya kan gabos na mga organismo. An glukosa para sa metabolismo iyo pig-iipon bilang sarong polimero, sa mga tinanom bilang starch asin amylopectin, sagkod sa mga hayop bilang glikoheno (glycogen). An glukosa minaikot sa dugo nin mga hayop bilang dugong asukar. An natural na porma nin glukosa iyo -glucose, mientras an -glucose iyo sintetikong nagigibo sa komparatibong sadit na bilang sagkod sa kadikit na importansya. 

An glukosa iyo sarong monosakarido na pigbibilog nin anom na karbon na atomo asin sarong aldehyde na grupo, kaya ini iyo sarong aldohexose. An molekulang glukosa pwedeng yayaon sa sarong bukas na kadena (acyclic) pati man bilang sarong singsing (cyclic) na porma. An glukosa iyo natural asin iyo nahihiling sa mga prutas asin iba pang parte nin mga tinanom sa talingkas kaining istado. Sa mga hayop, an glukosa iyo nailuluwas gikan sa pagkagaba nin glikoheno sa prosesong inaapod na glikohenolisiso (glycogenolysis).

An glukosa, bilang intrabenyosong asukar na solusyon, iyo yaon sa World Health Organization's List of Essential Medicines, an pinakaligtas asin pinakaepektibong medisina na kinakaipo sa sarong sistemang pangsalud. Yaon man ini sa listahan bilang kombinasyon sa sodyo klorido (sodium chloride).

An ngarang glucose sa Ingles iyo gikan sa Pranses hale sa taramong Griyego na  ('glukos'), na may boot sabihon na "mahamis", na reperensya sa must, na mahamis, enot na pagpuga nin ubas sa paggibo nin wine.Thénard, Gay-Lussac, Biot, and Dumas (1838) "Rapport sur un mémoire de M. Péligiot, intitulé:  Recherches sur la nature et les propriétés chimiques des sucres".  (Report on a memoir of Mr. Péligiot, titled:  Investigations on the nature and chemical properties of sugars), Comptes rendus, 7 :  106–113.  From page 109. : "" It follows from the comparisons made by Mr. Péligot, that the sugar from grapes, that from starch, that from diabetes and that from honey have exactly the same composition and the same properties, and constitute a single substance that we propose to call glucose (1) … (1) , must, sweet wine. An suffix na "-ose" iyo sarong kimikal na pagklasipika, na minasambit nin sarong asukar.

 Hilingon man 

 Carbohydrate
 Karbon
 Protina

 Panluwas na takod 

 
 

 Toltolan 

Kategorya:Biyokimika