Galaksiya
{{Multiple image|direction=vertical|align=right|width=310|image1=NGC 4414 (NASA-med).jpg|caption1=An NGC 4414, sarong tipikal na ispiral na galaksiya sa konstelasyong Coma Berenices, iyo harus 55,000 liwanag-taon sa diyametro sagkod harus 60 milyong liwanag-taon hale sa Kinaban.}}

An '''galaksiya''' ([[Ingles]]: ''galaxy'') iyo sarong sistemang grabitasyunal nin mga [[bitoon]], natada nin mga nagadang bitoon, inter-istelar na [[gas]], alpog, sagkod madiklom na [[materya]].<ref>Sparke, L. S.; Gallagher, J. S. III (2000). ''[https://books.google.com/books?id=tzNF79roUfoC Galaxies in the Universe: An Introduction]''. Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-59740-1</bdi>.</ref><ref>Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (August 12, 2006). [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/aug/HQ_06297_CHANDRA_Dark_Matter.html "NASA Finds Direct Proof of Dark Matter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328193824/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/aug/HQ_06297_CHANDRA_Dark_Matter.html |date=2020-03-28 }}. NASA. Retrieved April 17, 2007.</ref> An taramong galaksiya iyo gikan sa Griyegong ''{{transl|grc|galaxias}}'' ({{lang|grc|γαλαξίας}}), literal na kahulugan "magatas", na iyo sarong reperensya sa [[Milky Way]]. An mga galaksiya iyo may rango nin sukol na poon sa mga "unano" na may kadikit na gatos na milyong (10<sup>8</sup>) bitoon hasta sa mga higante na may sarong gatos na trilyong (10<sup>14</sup>) bitoon,<ref>Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "The central galaxy in Abell 2029 – An old supergiant". ''Science''. '''250''' (4980): 539–540. Bibcode:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1990Sci...250..539U 1990Sci...250..539U]. doi:[[doi:10.1126/science.250.4980.539|10.1126/science.250.4980.539]]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17751483 17751483]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23362384 23362384].</ref> na an lambang saro iyo minaikot sa sentrong masa kan galaksiya.

An mga galaksiya iyo nakakategorisa segun sa saindang biswal na morpolohiya bilang eliptikal,<ref>Hoover, A. (June 16, 2003). [https://web.archive.org/web/20110720083835/http://news.ufl.edu/2003/06/16/galaxies/ "UF Astronomers: Universe Slightly Simpler Than Expected"]. Hubble News Desk. Archived from the original on July 20, 2011. Retrieved March 4, 2011.</ref> ispiral, o iregular.<ref>Jarrett, T. H. [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/ "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas"]. California Institute of Technology. Retrieved January 9, 2007.</ref> Nagkapirang mga galaksiya an pighohona na igwang magabatong maray na mga [[black hole]] sa saiyang tahaw. An tahaw na black hole kan Milky Way, bistado bilang Sagittarius A*, iyo mas magabat nin apat na milyong beses kaysa sa [[Saldang]].<ref>Finley, D.; Aguilar, D. (November 2, 2005). [http://www.nrao.edu/pr/2005/sagastar/ "Astronomers Get Closest Look Yet At Milky Way's Mysterious Core"]. National Radio Astronomy Observatory. Retrieved August 10, 2006.</ref> Hasta kan Marso 2016, an GN-z11 iyo an pinakagurang asin an pinakaharayong galaksiyang naobserbahan. Igwa ini nin rayo na 32 bilyong liwanag-taon hale sa [[Kinaban]], sagkod iyo pinagtutubudang namokna 400 milyong taon pagkatapos kan Big Bang.

Kan 2021, an datos hale sa NASA New Horizons space probe an ginamit para liwaton an nagligad na estimasyon nin 2 trilyong galaksiya pasiring sa harus 200 bilyong galaksiya (2 x 10<sup>11</sup>).<ref>{{Cite web|title=Astronomers were wrong about the number of galaxies in universe|url=https://www.jpost.com/health-science/astronomers-were-wrong-about-the-number-of-galaxies-in-universe-655425|access-date=2021-01-14|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|language=en-US}}</ref> Pigsundan ini kan estimasyon kan 2016 na igwang duwang trilyon ( 2 x 10<sup>12</sup>) o mas dakul pang<ref name="NYT-20161017">{{cite news|last=Fountain|first=Henry|title=Two Trillion Galaxies, at the Very Least|url=https://www.nytimes.com/2016/10/18/science/two-trillion-galaxies-at-the-very-least.html|date=17 October 2016|work=The New York Times|access-date=17 October 2016}}</ref> galaksiya sa nahihiling na [[uniberso]], sa kabilugan, mga harus (1 x 10<sup>24</sup>) na bitoon<ref name="ESA-2019">{{cite web|author=Staff|title=How Many Stars Are There In The Universe?|url=https://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Herschel/How_many_stars_are_there_in_the_Universe|date=2019|work=European Space Agency|access-date=21 September 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Fundamentals of Modern Astrophysics|last1=Marov|first1=Mikhail Ya.|year=2015|isbn=978-1-4614-8729-6|pages=279–294|chapter=The Structure of the Universe|doi=10.1007/978-1-4614-8730-2_10}}</ref> (mas dakul pang bitoon kaysa sa mga granyula nin baybay sa planetang Kinaban).<ref name="SU-20020201">{{cite web|last=Mackie|first=Glen|title=To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand|url=http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html|date=1 February 2002|work=Centre for Astrophysics and Supercomputing|access-date=28 January 2017}}</ref> An kadaklan nin mga galaksiya iyo 1,000 hasta 100,000 parsecs sa diyametro (harus 3,000 hasta 300,000 liwanag-taon) sagkod iyo nasusuway sa distansya nin order kan milyon nin parsecs (o megaparsecs). Bilang pagkompara, an Milky Way iyo may diyametro na dae mababa sa 30,000 parsecs (100,000 ly) sagkod iyo dae nasusuway sa [[Andromeda Galaxy]], an pinakaharani niyang kataid, nin 780,000 parsecs (2.5 million ly.)

An espasyo sa tahaw nin mga galaksiya iyo napapano nin mga tenyosong gas (an intergalaktikong medyum) na igwang medyang densidad na mas hababa sa sarong atomo kada kubikong metro. An mayorya sa mga galaksiya iyo grabitasyunal na naorganisa sa mga grupo, klaster, asin superklaster. An Milky Way iyo parte kan Local Group, kun sain ini iyo minadomina kaiba an galaksiyang Andromeda. An grupo iyo parte kan Virgo Supercluster. Sa pinakadakulang sukol, an mga asosasyong ini iyo nakaorganisa sa mga sheets sagkod pilamento na napapalibotan nin dakulang espasyo.<ref name=":0" /> Parehas an Local Group sagkod an Virgo Supercluster na yaon sa mas dakula pang kosmikong istraktura na may ngarang Laniakea.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Gibney|first1=Elizabeth|s2cid=124323774|year=2014|title=Earth's new address: 'Solar System, Milky Way, Laniakea'|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2014.15819}}</ref>

== Hilingon man ==

* [[Uniberso]]
* [[Black hole]]
* [[Konstelasyon]]

== Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Astronomiya]]
An galaksiya (Ingles: galaxy) iyo sarong sistemang grabitasyunal nin mga bitoon, natada nin mga nagadang bitoon, inter-istelar na gas, alpog, sagkod madiklom na materya.Sparke, L. S.; Gallagher, J. S. III (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59740-1.Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (August 12, 2006). "NASA Finds Direct Proof of Dark Matter" . NASA. Retrieved April 17, 2007. An taramong galaksiya iyo gikan sa Griyegong  (), literal na kahulugan "magatas", na iyo sarong reperensya sa Milky Way. An mga galaksiya iyo may rango nin sukol na poon sa mga "unano" na may kadikit na gatos na milyong (108) bitoon hasta sa mga higante na may sarong gatos na trilyong (1014) bitoon,Uson, J. M.; Boughn, S. P.; Kuhn, J. R. (1990). "The central galaxy in Abell 2029 – An old supergiant". Science. 250 (4980): 539–540. Bibcode:1990Sci...250..539U. doi:10.1126/science.250.4980.539. PMID 17751483. S2CID 23362384. na an lambang saro iyo minaikot sa sentrong masa kan galaksiya.

An mga galaksiya iyo nakakategorisa segun sa saindang biswal na morpolohiya bilang eliptikal,Hoover, A. (June 16, 2003). "UF Astronomers: Universe Slightly Simpler Than Expected". Hubble News Desk. Archived from the original on July 20, 2011. Retrieved March 4, 2011. ispiral, o iregular.Jarrett, T. H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". California Institute of Technology. Retrieved January 9, 2007. Nagkapirang mga galaksiya an pighohona na igwang magabatong maray na mga black hole sa saiyang tahaw. An tahaw na black hole kan Milky Way, bistado bilang Sagittarius A*, iyo mas magabat nin apat na milyong beses kaysa sa Saldang.Finley, D.; Aguilar, D. (November 2, 2005). "Astronomers Get Closest Look Yet At Milky Way's Mysterious Core". National Radio Astronomy Observatory. Retrieved August 10, 2006. Hasta kan Marso 2016, an GN-z11 iyo an pinakagurang asin an pinakaharayong galaksiyang naobserbahan. Igwa ini nin rayo na 32 bilyong liwanag-taon hale sa Kinaban, sagkod iyo pinagtutubudang namokna 400 milyong taon pagkatapos kan Big Bang.

Kan 2021, an datos hale sa NASA New Horizons space probe an ginamit para liwaton an nagligad na estimasyon nin 2 trilyong galaksiya pasiring sa harus 200 bilyong galaksiya (2 x 1011). Pigsundan ini kan estimasyon kan 2016 na igwang duwang trilyon ( 2 x 1012) o mas dakul pang galaksiya sa nahihiling na uniberso, sa kabilugan, mga harus (1 x 1024) na bitoon (mas dakul pang bitoon kaysa sa mga granyula nin baybay sa planetang Kinaban). An kadaklan nin mga galaksiya iyo 1,000 hasta 100,000 parsecs sa diyametro (harus 3,000 hasta 300,000 liwanag-taon) sagkod iyo nasusuway sa distansya nin order kan milyon nin parsecs (o megaparsecs). Bilang pagkompara, an Milky Way iyo may diyametro na dae mababa sa 30,000 parsecs (100,000 ly) sagkod iyo dae nasusuway sa Andromeda Galaxy, an pinakaharani niyang kataid, nin 780,000 parsecs (2.5 million ly.)

An espasyo sa tahaw nin mga galaksiya iyo napapano nin mga tenyosong gas (an intergalaktikong medyum) na igwang medyang densidad na mas hababa sa sarong atomo kada kubikong metro. An mayorya sa mga galaksiya iyo grabitasyunal na naorganisa sa mga grupo, klaster, asin superklaster. An Milky Way iyo parte kan Local Group, kun sain ini iyo minadomina kaiba an galaksiyang Andromeda. An grupo iyo parte kan Virgo Supercluster. Sa pinakadakulang sukol, an mga asosasyong ini iyo nakaorganisa sa mga sheets sagkod pilamento na napapalibotan nin dakulang espasyo. Parehas an Local Group sagkod an Virgo Supercluster na yaon sa mas dakula pang kosmikong istraktura na may ngarang Laniakea.

 Hilingon man 

 Uniberso
 Black hole
 Konstelasyon

 Toltolan 

Kategorya:Astronomiya