1881 Bagyong Haiphong
{{Infobox Hurricane
| Name = 1881 Bagyong Haiphong 
| Type = Bagyo
| Year = 2014
| image = 1881 Haiphong Typhoon track.png
| caption = Inagihan kan 1881 Bagyong Haiphong
| Basin = WPac
| Formed = Setyembre 27, 1881
| Dissipated = Oktubre 8, 1881
| 10-min winds = 
| Pressure = 957
| Pressurepre = 
| Damages = 
| Fatalities = 23,000
| Areas = [[Haiphong]], Amihanan na Biyetnam<br/>Luzon, [[Pagkakapitanong Heneral kan Filipinas]] (Filipinas ngunyan)
| Hurricane season = [[Panahon nin bagyo sa Pasipiko 1881]]
}}

An '''1881 na Bagyong Haiphong''' sarong [[bagyo]] na nagtugpa sa [[Haiphong]], sa Amihanan na [[Dai Nam]] ([[Biyetnam]] ngunyan), asin sa amihanan na parte kan [[Pagkakapitanong Heneral kan Filipinas]] ([[Filipinas]] sa ngunyan)<ref>{{Cite web |url=http://blog.noah.dost.gov.ph/wp-content/uploads/2013/11/Storm-Surge-Timeline-Infographic-23-Nov-2013-big.png |title=Philippine Storm Surge History |access-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108160953/http://blog.noah.dost.gov.ph/wp-content/uploads/2013/11/Storm-Surge-Timeline-Infographic-23-Nov-2013-big.png |archive-date=2014-11-08 |url-status=dead }}</ref> kan Oktober 8, 1881.<ref name=":1"/> Ang bagyo ay unang napansin sa silangan ng Timog Luzon noong Setyembre 27, 1881. Guminadan an bagyo sa dai-mababa sa 3,000 &nbsp; mga katawo sa amihanan na Biyetnam, asin 20,000 katawo sa Filipinas, na piggibong makagrabehon na bagyo na nagtugpa sa nasyon.<ref name=":3">{{cite AV media|url=http://blog.noah.dost.gov.ph/wp-content/uploads/2013/11/Storm-Surge-Timeline-Infographic-23-Nov-2013-big.png|title=Philippine Storm Surge History|publisher=Project NOAH, University of the Philippines|date=23 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108160953/http://blog.noah.dost.gov.ph/wp-content/uploads/2013/11/Storm-Surge-Timeline-Infographic-23-Nov-2013-big.png|archivedate=8 November 2014|url-status=dead|accessdate=29 November 2013}}</ref>

==Agi-agi nin Meteorohikal==
Mantang dai sigurado an kusog kan bagyo (kaarog na sana kan kadaklan na delubyo bago an ika-20 siglo),<ref name=":1"/> ipigpapahiling kan mga listahan na inot na namangnuhan an bagyo harani sa Filipinas kadtong huring parte kan Setyembre asin nagtugpa an sistemansa [[Luzon]] kadtong Setyembre 30. Kan ini nasa [[Dagat Habagatan na Tsina]] na, napaghurop-hurupan utro an kusog kan bagyo kan ini luminaog sa Golpo kan Tonkin, nag-agi harani sa [[Hainan]] bago ini nagtugpa sa syudad nin Haiphong.<ref name=":2"/> Bago ini luminuwas sa Tsina, huminiro an bagyo pa Amihanan dangan nagtugpa sa Rawis nin Korea dangan [[Hapon]] pagkatapos.

==Mga epekto==
{{Deadliest typhoons}}
Nakabalagbag an syudad kan Haiphong mga 10 milya gikan sa baybayon kan Golpo kan Tonkin<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Haiphong-cyclone|title=Haiphong cyclone {{!}} tropical cyclone|last=|first=|date=|website=Encyclopædia Britannica|publisher=|access-date=2016-09-14}}</ref> dangan man sa Salog Pula sa sarong hababang lugar nin pag-angat (delta),<ref name=":2">{{Cite journal|last=Terry|first=James P.|last2=Winspear|first2=Nigel|last3=Cuong|first3=Tran Quoc|date=2012-03-01|title=The ‘terrific Tongking typhoon’ of October 1881 - implications for the Red River Delta (northern Vietnam) in modern times|url=https://rmets.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/wea.882|journal=Weather|volume=67|issue=3|pages=72–75|doi=10.1002/wea.882|issn=0043-1656|bibcode=2012Wthr...67...72T}}</ref> na konektado sa aksesismong tsanel. Kan mga panahon na nagtugpa an bagyo kadtong 1881, an banwaan saro pa nanggad na hagbayon na daungan na ipigtugdas kan mga Pranses kadtong 1874.<ref name=":1"/>

An Haiphong, na sarong hababang banwaan nin pantalan, nadistruso kapwa pisikal asin ekonomiko. Pigpalala pa kan heograpiya an danyos. Nin huli ta sa grabeng alon asin paros, nabaha an mga paruyan, naragba an mga edipisyo (asin, nin huli digdi, nagkaralamos an mga tawo o nasangrad na nawalat), nagkaburungkag an mga poon, asbp. Kan panahon na nag-agi an bagyo, nagkararagba an kadaklan sa banwaan.
<ref name=":2"/> Pagkatapos, nin huli man ta sa dai na kaya pa magpadalagan bilang sarong banwaan nin pantalan, nagkaigwa man nin epekto ini sa ekonomiya kan Haiphong<ref name=":1"/>

Sa Filipinas, pigtatantyang 20,000 katawo an tinigbak kan bagyo, na nagbugtak saiya sa makagadanon na marhay na bagyo sa agi-agi kan nasyon.<ref name=":3" />

Tuminigbak an bagyo nin 3,000&nbsp;katawo sa Haiphong, Bietnam. Igwang sala na mga barita na an bagyo an pangatolong makagadanon na tropical cyclone na naisurat na igwa nin 300,000 na bilang an nagadan, alagad ini iyo gayod na huli ta sa paghahalo kan bilang kan nagadan sa kabilugan na danyos, nin huli ta an syudad igwa sana man nin populasyon na 18,480 kadtong 1897.<ref>{{cite web |last1=Cerveny |first1=Randall |title=World: Highest Mortality, Tropical Cyclone |url=https://wmo.asu.edu/content/world-highest-mortality-tropical-cyclone |publisher=[[Arizona State University]] |accessdate=16 October 2020 |date=18 May 2017}}</ref><ref>Terry et al, 2012</ref>

== Pagkaagi==
Magigin bihira na sana pangyayari an anuman na bagyo na kaarog sa bagyong Haiphong kadtong 1881 huli ta an agihan kaininsa palibot kan Hainan an nagpakusog kaini sa anwa na magtugpa ini sa Haiphong. Dai na nautro pa ang anuman na bagyo na kaarog kaini puon pa kadtong 1881, alagad hinuhulaan kan mga pinag-aadalan na pwede ining mautro utro. Naghimo man nin hiro an gobyerno kan Bietnam sakaling igwa pang saro na grabeng bagyo na magtugpa sa lugar. Igwa na sa ngunyan an Haiphong nin sistema nin pagtatanggol sa baha kabali an mga dykes/levees (dawa na bako man pusog an gabos), sarong serbisyo nin paisi sa pagbaha na ipigtao kan Serbisyo nin Meteorolohikal kan Bietnam, asin mga plano sa pagbakwit. Arog pa man kadto, nagsisirbi pa nanggad nin sarong pantalan an Haiphong (asin sarong panginot na ngunyan), kaya baga makakaraot sa ekonomiya an anuman na darakulaon na bagyo.<ref name=":2"/>{{clear}}

==Hilingon man==
*[[Bagyong Son-Tinh]]
*[[Bagyong Yolanda]]

== Mga toltolan ==
<references/>

[[Kategorya:1881 sa Asya]]
[[Kategorya:Haiphong]]
An 1881 na Bagyong Haiphong sarong bagyo na nagtugpa sa Haiphong, sa Amihanan na Dai Nam (Biyetnam ngunyan), asin sa amihanan na parte kan Pagkakapitanong Heneral kan Filipinas (Filipinas sa ngunyan) kan Oktober 8, 1881. Ang bagyo ay unang napansin sa silangan ng Timog Luzon noong Setyembre 27, 1881. Guminadan an bagyo sa dai-mababa sa 3,000   mga katawo sa amihanan na Biyetnam, asin 20,000 katawo sa Filipinas, na piggibong makagrabehon na bagyo na nagtugpa sa nasyon.

Agi-agi nin Meteorohikal
Mantang dai sigurado an kusog kan bagyo (kaarog na sana kan kadaklan na delubyo bago an ika-20 siglo), ipigpapahiling kan mga listahan na inot na namangnuhan an bagyo harani sa Filipinas kadtong huring parte kan Setyembre asin nagtugpa an sistemansa Luzon kadtong Setyembre 30. Kan ini nasa Dagat Habagatan na Tsina na, napaghurop-hurupan utro an kusog kan bagyo kan ini luminaog sa Golpo kan Tonkin, nag-agi harani sa Hainan bago ini nagtugpa sa syudad nin Haiphong. Bago ini luminuwas sa Tsina, huminiro an bagyo pa Amihanan dangan nagtugpa sa Rawis nin Korea dangan Hapon pagkatapos.

Mga epekto

Nakabalagbag an syudad kan Haiphong mga 10 milya gikan sa baybayon kan Golpo kan Tonkin dangan man sa Salog Pula sa sarong hababang lugar nin pag-angat (delta), na konektado sa aksesismong tsanel. Kan mga panahon na nagtugpa an bagyo kadtong 1881, an banwaan saro pa nanggad na hagbayon na daungan na ipigtugdas kan mga Pranses kadtong 1874.

An Haiphong, na sarong hababang banwaan nin pantalan, nadistruso kapwa pisikal asin ekonomiko. Pigpalala pa kan heograpiya an danyos. Nin huli ta sa grabeng alon asin paros, nabaha an mga paruyan, naragba an mga edipisyo (asin, nin huli digdi, nagkaralamos an mga tawo o nasangrad na nawalat), nagkaburungkag an mga poon, asbp. Kan panahon na nag-agi an bagyo, nagkararagba an kadaklan sa banwaan.
 Pagkatapos, nin huli man ta sa dai na kaya pa magpadalagan bilang sarong banwaan nin pantalan, nagkaigwa man nin epekto ini sa ekonomiya kan Haiphong

Sa Filipinas, pigtatantyang 20,000 katawo an tinigbak kan bagyo, na nagbugtak saiya sa makagadanon na marhay na bagyo sa agi-agi kan nasyon.

Tuminigbak an bagyo nin 3,000 katawo sa Haiphong, Bietnam. Igwang sala na mga barita na an bagyo an pangatolong makagadanon na tropical cyclone na naisurat na igwa nin 300,000 na bilang an nagadan, alagad ini iyo gayod na huli ta sa paghahalo kan bilang kan nagadan sa kabilugan na danyos, nin huli ta an syudad igwa sana man nin populasyon na 18,480 kadtong 1897.Terry et al, 2012

 Pagkaagi
Magigin bihira na sana pangyayari an anuman na bagyo na kaarog sa bagyong Haiphong kadtong 1881 huli ta an agihan kaininsa palibot kan Hainan an nagpakusog kaini sa anwa na magtugpa ini sa Haiphong. Dai na nautro pa ang anuman na bagyo na kaarog kaini puon pa kadtong 1881, alagad hinuhulaan kan mga pinag-aadalan na pwede ining mautro utro. Naghimo man nin hiro an gobyerno kan Bietnam sakaling igwa pang saro na grabeng bagyo na magtugpa sa lugar. Igwa na sa ngunyan an Haiphong nin sistema nin pagtatanggol sa baha kabali an mga dykes/levees (dawa na bako man pusog an gabos), sarong serbisyo nin paisi sa pagbaha na ipigtao kan Serbisyo nin Meteorolohikal kan Bietnam, asin mga plano sa pagbakwit. Arog pa man kadto, nagsisirbi pa nanggad nin sarong pantalan an Haiphong (asin sarong panginot na ngunyan), kaya baga makakaraot sa ekonomiya an anuman na darakulaon na bagyo.

Hilingon man
Bagyong Son-Tinh
Bagyong Yolanda

 Mga toltolan 

Kategorya:1881 sa Asya
Kategorya:Haiphong