Monghe sa dagat

[[Ladawan:The_Sea_Monk-1.jpg|too|thumb| Ilustrasyon gikan sa ''Omnium fere gentium nostrae que aetatis nationum, habitus et effigies, et in eosdem epigrammata'' ni Johannes Sluperius, 1572]]
An '''sea monk''' ( '''monk-fish''' man o '''monkfish''' ) sarong linalang sa dagat na nakua sa sirangan na baybayon kan isla nin [[Denmark]] na Zealand kan taon 1546. Ilinadawan ini bilang sarong "sira" na sa luwas nakakaagid sa sarong monghe na tawo sa saiyang gawi .

== Mga pangaran ==
An linalang inaapod na "sira na monghe" ni Belon (1553), asin ''{{Linktext|piscis|monachi|habitu}}''   ("sira [na nagsusulot] kan ugale nin sarong monghe") ni Rondelet (1554).

An pangaran na "monghe sa dagat" ( ''{{Linktext|monachus|maris}}''  ) pig-aplikar kaini ni Gesner (1558), asin Joannes Sluperius (1572) ; );  iyo man. 

== Kasaysayan ==
An soboot monghe sa dagat nadakop sa dagat sa pag-ultanan kan Denmark's Zealand asin Sweden, sa strait Øresund, posibleng kan 1546. <ref>{{Harvp|Paxton|Holland|2005}}; citing Belon and Gesner as to the 1546 date.</ref> Si Christian III kan Denmark nagpadara nin ilustrasyon kaiyan ki Carlos V, Banal na Emperador nin Roma . An linalang naitala sa ''Den danske Krønicke'' (1575) ni Vedel na may sukol na 4 ells an laba ( {{Convert|15|ft|m}} ).  Ini pwedeng nadakop sa sarong hikot nin herring, o na-stranded, depende sa pinaghalian. <ref>The French sources (Belon, Rondelet, see below) said it was "thrown ashore by waves", but the Danish Vedel, Swiss Gesner, etc. Steenstrup, tr. described the catch as a netting. {{Harvp|Roeleveld|Knudsen|1980}}.</ref>

=== Natural na kasaysayan kan ika-16 na siglo ===
[[Ladawan:Japetus_Steenstrup_sea_monks-1-.png|thumb|400x400px|An pagkumpara ni Steenstrup sa sarong [[pusit]] sa mga monghe sa dagat kan ika-16 na siglo:<br /><br /><br /><br /> ( ''wala'' ) monghe sa dagat ni Rondelet; ( ''sentro'' ) ''Loligo'' squid; ( ''tuo'' ) Monghe sa dagat ni Belon. {{Efn|These are approximate facsimiles of Rondelet and Belon, and not exact copies.}} {{Sfnp|Paxton|Holland|2005}}]]
An pagdakop sa monghe sa dagat pigpetsahan na kan  1546 o 1549 sa literatura kan ika-16 na siglo, o sa parehong petsa, sa kaso ni Lycosthenes (1557), na nagsasabi na an duwang pagdakop nangyari harani sa Copenhagen, Denmark.  Igwa man nin sarong German woodcut ni Stefan Hamer na posibleng napetsahan kan 1546, na naglaladawan kan sea-monk na nadakop sa Copenhagen kan 1546. <ref>{{Harvp|Paxton|Holland|2005|p=40}} and p. 41, fig g.</ref>

An monghe sa dagat nakalista sa nagkapirang may mga ilustrasyon na libro sa natural na kasaysayan na ipinublikar kan kabangaan kan ika-16 na siglo, arog ni Pierre Belon (1553), Guillaume Rondelet (1554), asin Conrad Gesner (1558).  Ilinadawan ini bilang sarong "sira" na garo baga sarong monghe .

Si Belon (1553) nagtao nin mas halipot na paisi manungod sa ''piscis monachus'' (monghe-fish) sa saiyang Latin na tomo, sarong mas pinahiwas na pagkasaysay na nagluwas kan huri sa saiyang Pranses na bersyon kan 1555. 

Inapod ini ni Rondelet (1554) na "an sira na may ugale nin sarong monghe ( ''piscis monachi habitu'' ),  asin pigklasipikar ini bilang sarong merman ( ''homo maris'' ).  Alagad dai niya inisip na an mga representasyon na saiyang nakua pwedeng kuanon sa halaga kan lalawgon, asin nagdududa na sinda pig-adorno "kan pintor tanganing magin mas marvelous an bagay  . An nagtulod kan saiyang mga pagduda sa lisensya sa arte garo baga iyo an saiyang pagdiskubre nin ibang mga paglaladawan kan monkfish, na laen nanggad sa saiyang sadiri, na nakua kan saiyang karibal asin katood na si Gesner asin iba pa sa Roma. 

Sinabi ni Rondelet na an sarong drowing kaini gikan sa buhay (o bangkay) ginibo kan sarong artista sa atubangan nin sarong ginoo, na nagtao nin kopya ki Charles V, asin saro pang kopya ki Marguerite, Reyna kan Navarra, na an huri itinao ki Rondelet.    An ritrato na regalo ni Marguerite, sarong dakulang patron kan mga siyensya, nangangahulugan na bako ining sarong bagay na dapat na madaling isikwal, kundi mas patunayan, ni Marguerite, na tinatrato bilang sarong awtoridad na kapareho ni Pliny. 

An impormasyon ni Rondelet bakong perpekto sa ibang paagi: sinabi niya na an linalang kinua sa "Norway [sic.] sa Diezum harani sa banwaan na inaapod na Denelopoch", alagad ini sarong garbling kan ''Die Sund'' ("an Tanog" kan Øresund ) sa luwas kan Ellenbogen ( Malmö, Sweden). An impormasyon ipinaabot sa paagi nin sarong tagapag-ultanan na Aleman na pinagkukuanan.

Si Belon (1555) sa saiyang edisyon sa Pranses manungod sa monk-fish pigklasipikar man an monk-fish bilang sarong merman  asin pig-adorno an saiyang komentaryo sa pagsambit kan mga merfolk gikan sa suanoy na mga kasuratan, partikularmente an mga sirena, triton, naiad, asin [[Nereids|nereid]] . <ref>Belon (1555) {{URL|1=https://books.google.com/books?id=nTReAAAAcAAJ&pg=PP76|2=''La nature et diversite des poissons''}}, pp. 32–33.</ref> Si Belon, susog sa pagtasa ni Steenstrup, igwa nin pagtubod sa pag-eksister kan mongheng ini sa dagat na dai pa lamang nakahiling nin saro. <ref>{{Harvp|Roeleveld|Knudsen|1980}}: "Belon himself had probably not seen mermen but did not doubt their existence"; {{Harvp|Steenstrup|1855}}: "Belon havde ikke self seet Havmænd, men betvivlede dog ikke deres Tilværelse".</ref> Iinatribwir ni Belon an mga pag-usyoso na ini sa "pag-aling-aling kan Kalikasan". 

An ikaapat na tomo kan bantog na ''Historia Animalium'' ni Conrad Gesner nagladawan kaini,  asin dawa ngani an kadaklan kan obra ni Gesner gikan sa saiyang mga naenot, si Belon asin Rondelet, nagdagdag siya nin sarong seksyon ''nin collolarium'' na igwa kan saiyang sadiring mga nakua asin obserbasyon. Manungod sa linalang na may sukol na 4 na siko, idinagdag ni Gesner na igwa ining itom na lalawgon arog kan sarong Etiope, susog sa sarong rima sa Aleman. {{Sfnp|Pinon|2005}} <ref>{{Harvp|Roeleveld|Knudsen|1980}}: "blackamoor"; {{Harvp|Steenstrup|1855}}: "som Morian", "Morianfarve".</ref> Digdi kinotar ni Gesner an istorya ni Albertus Magnus manungod sa ''monachus maris'' .  Nasambitan man niya an sarong kaagid na halimaw na nakua sa Firth of Forth, na nagkokotar sa historyador na taga-Scotland na si Hector Boethius ( Hector Boece ). <ref>{{Cite book|url={{GBurl|id=nUDrAAAAMAAJ}}|title=Emblems for a Queen: The Needlework of Mary Queen of Scots|last=Bath|first=Michael|publisher=Archetype Publications|year=2008|isbn=978-1-904982-36-4|page=73|author-link=Michael Bath}}</ref> Si Gesner igwa nin duwang iba pang pinagkukuanan na makukua, iyo si Georg Fabricius asin Hector Mythobius. <ref>{{Harvp|Roeleveld|Knudsen|1980}}; {{Harvp|Steenstrup|1855}}</ref>

An nasambit na Lycosthenes sa ''Prodigiorum ac Ostentorum Chronicon'' [Of Portents and Shown Times] (1557) ilinadawan an 1546 na monghe sa dagat na igwa nin itom na payo, asin nagtao nin ilustrasyon kaini bilang siring. <ref>{{Harvp|Paxton|Holland|2005|p=40}} and p. 41, fig i.</ref>

=== Mga obrang panliteratura ===
An monghe sa dagat sunod na nagin popular sa epikong rawitdawit ni Guillaume du Bartas ''na La Sepmaine; ou, Creation du monde'', kun saen an pararawitdawit nagtataram manongod sa mga pagkakapareho sa pag-oltanan kan daga asin dagat, na nasambitan an "mytred Bishop" asin an "cowled Fryer":<blockquote>"An mga dagat igwa (siring man an kalangitan) Saldang, Bulan, asin Bitoon; (Siring man an ayre) Mga Lawin, asin mga Rook, asin mga Paghiling; (Siring man an daga) Mga Ubas, Rosas, Nettles, Minilyon, Mga Pink, Gilliflowers, Mushrooms, asin kadakol na milyones kan ibang mga tinanom lants (mas pambihira asin kakaiba pa sa mga ini) Siring sa mga sira na nabubuhay sa mga Kadagatan. Asin man mga lalaking karnero, mga ogbon na baka, mga kabayo, mga liebre, asin mga orig, Mga Lobo, Leon, Urchin, Elepante asin Ayam, Iyo, mga Lalaki asin Mayds; asin (na mas hinahangaan ko) An Mytred Obispo asin an cowled Fryer; Kun saen, mga halimbawa, (alagad pirang taon na an nakaagi) Ipinaheling sa mga Norway, asin Polonian Prince."</blockquote>

== Mga toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An sea monk ( monk-fish man o monkfish ) sarong linalang sa dagat na nakua sa sirangan na baybayon kan isla nin Denmark na Zealand kan taon 1546. Ilinadawan ini bilang sarong "sira" na sa luwas nakakaagid sa sarong monghe na tawo sa saiyang gawi .

 Mga pangaran 
An linalang inaapod na "sira na monghe" ni Belon (1553), asin    ("sira [na nagsusulot] kan ugale nin sarong monghe") ni Rondelet (1554).

An pangaran na "monghe sa dagat" (   ) pig-aplikar kaini ni Gesner (1558), asin Joannes Sluperius (1572) ; );  iyo man. 

 Kasaysayan 
An soboot monghe sa dagat nadakop sa dagat sa pag-ultanan kan Denmark's Zealand asin Sweden, sa strait Øresund, posibleng kan 1546. ; citing Belon and Gesner as to the 1546 date. Si Christian III kan Denmark nagpadara nin ilustrasyon kaiyan ki Carlos V, Banal na Emperador nin Roma . An linalang naitala sa Den danske Krønicke (1575) ni Vedel na may sukol na 4 ells an laba (  ).  Ini pwedeng nadakop sa sarong hikot nin herring, o na-stranded, depende sa pinaghalian. The French sources (Belon, Rondelet, see below) said it was "thrown ashore by waves", but the Danish Vedel, Swiss Gesner, etc. Steenstrup, tr. described the catch as a netting. .

 Natural na kasaysayan kan ika-16 na siglo 
thumb|400x400px|An pagkumpara ni Steenstrup sa sarong pusit sa mga monghe sa dagat kan ika-16 na siglo: ( wala ) monghe sa dagat ni Rondelet; ( sentro ) Loligo squid; ( tuo ) Monghe sa dagat ni Belon.  
An pagdakop sa monghe sa dagat pigpetsahan na kan  1546 o 1549 sa literatura kan ika-16 na siglo, o sa parehong petsa, sa kaso ni Lycosthenes (1557), na nagsasabi na an duwang pagdakop nangyari harani sa Copenhagen, Denmark.  Igwa man nin sarong German woodcut ni Stefan Hamer na posibleng napetsahan kan 1546, na naglaladawan kan sea-monk na nadakop sa Copenhagen kan 1546.  and p. 41, fig g.

An monghe sa dagat nakalista sa nagkapirang may mga ilustrasyon na libro sa natural na kasaysayan na ipinublikar kan kabangaan kan ika-16 na siglo, arog ni Pierre Belon (1553), Guillaume Rondelet (1554), asin Conrad Gesner (1558).  Ilinadawan ini bilang sarong "sira" na garo baga sarong monghe .

Si Belon (1553) nagtao nin mas halipot na paisi manungod sa piscis monachus (monghe-fish) sa saiyang Latin na tomo, sarong mas pinahiwas na pagkasaysay na nagluwas kan huri sa saiyang Pranses na bersyon kan 1555. 

Inapod ini ni Rondelet (1554) na "an sira na may ugale nin sarong monghe ( piscis monachi habitu ),  asin pigklasipikar ini bilang sarong merman ( homo maris ).  Alagad dai niya inisip na an mga representasyon na saiyang nakua pwedeng kuanon sa halaga kan lalawgon, asin nagdududa na sinda pig-adorno "kan pintor tanganing magin mas marvelous an bagay  . An nagtulod kan saiyang mga pagduda sa lisensya sa arte garo baga iyo an saiyang pagdiskubre nin ibang mga paglaladawan kan monkfish, na laen nanggad sa saiyang sadiri, na nakua kan saiyang karibal asin katood na si Gesner asin iba pa sa Roma. 

Sinabi ni Rondelet na an sarong drowing kaini gikan sa buhay (o bangkay) ginibo kan sarong artista sa atubangan nin sarong ginoo, na nagtao nin kopya ki Charles V, asin saro pang kopya ki Marguerite, Reyna kan Navarra, na an huri itinao ki Rondelet.    An ritrato na regalo ni Marguerite, sarong dakulang patron kan mga siyensya, nangangahulugan na bako ining sarong bagay na dapat na madaling isikwal, kundi mas patunayan, ni Marguerite, na tinatrato bilang sarong awtoridad na kapareho ni Pliny. 

An impormasyon ni Rondelet bakong perpekto sa ibang paagi: sinabi niya na an linalang kinua sa "Norway [sic.] sa Diezum harani sa banwaan na inaapod na Denelopoch", alagad ini sarong garbling kan Die Sund ("an Tanog" kan Øresund ) sa luwas kan Ellenbogen ( Malmö, Sweden). An impormasyon ipinaabot sa paagi nin sarong tagapag-ultanan na Aleman na pinagkukuanan.

Si Belon (1555) sa saiyang edisyon sa Pranses manungod sa monk-fish pigklasipikar man an monk-fish bilang sarong merman  asin pig-adorno an saiyang komentaryo sa pagsambit kan mga merfolk gikan sa suanoy na mga kasuratan, partikularmente an mga sirena, triton, naiad, asin nereid . Belon (1555) , pp. 32–33. Si Belon, susog sa pagtasa ni Steenstrup, igwa nin pagtubod sa pag-eksister kan mongheng ini sa dagat na dai pa lamang nakahiling nin saro. : "Belon himself had probably not seen mermen but did not doubt their existence"; : "Belon havde ikke self seet Havmænd, men betvivlede dog ikke deres Tilværelse". Iinatribwir ni Belon an mga pag-usyoso na ini sa "pag-aling-aling kan Kalikasan". 

An ikaapat na tomo kan bantog na Historia Animalium ni Conrad Gesner nagladawan kaini,  asin dawa ngani an kadaklan kan obra ni Gesner gikan sa saiyang mga naenot, si Belon asin Rondelet, nagdagdag siya nin sarong seksyon nin collolarium na igwa kan saiyang sadiring mga nakua asin obserbasyon. Manungod sa linalang na may sukol na 4 na siko, idinagdag ni Gesner na igwa ining itom na lalawgon arog kan sarong Etiope, susog sa sarong rima sa Aleman.  : "blackamoor"; : "som Morian", "Morianfarve". Digdi kinotar ni Gesner an istorya ni Albertus Magnus manungod sa monachus maris .  Nasambitan man niya an sarong kaagid na halimaw na nakua sa Firth of Forth, na nagkokotar sa historyador na taga-Scotland na si Hector Boethius ( Hector Boece ).  Si Gesner igwa nin duwang iba pang pinagkukuanan na makukua, iyo si Georg Fabricius asin Hector Mythobius. ; 

An nasambit na Lycosthenes sa Prodigiorum ac Ostentorum Chronicon [Of Portents and Shown Times] (1557) ilinadawan an 1546 na monghe sa dagat na igwa nin itom na payo, asin nagtao nin ilustrasyon kaini bilang siring.  and p. 41, fig i.

 Mga obrang panliteratura 
An monghe sa dagat sunod na nagin popular sa epikong rawitdawit ni Guillaume du Bartas na La Sepmaine; ou, Creation du monde, kun saen an pararawitdawit nagtataram manongod sa mga pagkakapareho sa pag-oltanan kan daga asin dagat, na nasambitan an "mytred Bishop" asin an "cowled Fryer":"An mga dagat igwa (siring man an kalangitan) Saldang, Bulan, asin Bitoon; (Siring man an ayre) Mga Lawin, asin mga Rook, asin mga Paghiling; (Siring man an daga) Mga Ubas, Rosas, Nettles, Minilyon, Mga Pink, Gilliflowers, Mushrooms, asin kadakol na milyones kan ibang mga tinanom lants (mas pambihira asin kakaiba pa sa mga ini) Siring sa mga sira na nabubuhay sa mga Kadagatan. Asin man mga lalaking karnero, mga ogbon na baka, mga kabayo, mga liebre, asin mga orig, Mga Lobo, Leon, Urchin, Elepante asin Ayam, Iyo, mga Lalaki asin Mayds; asin (na mas hinahangaan ko) An Mytred Obispo asin an cowled Fryer; Kun saen, mga halimbawa, (alagad pirang taon na an nakaagi) Ipinaheling sa mga Norway, asin Polonian Prince."

 Mga toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations