Timun Mas
'''An Timun Mas''' o '''Timun Emas''' ( [[Tataramon na Ingles|Ingles]] : "An Bulawan na Pipino") sarong [[Folklore|osipon]] [[Javanese people|na Javanese]] na nag-eestorya kan sarong maisog na daragita na nagprobar na makadulag sa sarong maraot na berdeng [[Giant (mythology)|higante]] na nagprobar na dakupon asin kakanon siya. <ref name="Cerita Rakyat Nusantara2">{{cite web|url=http://ceritarakyatnusantara.com/id/folklore/163-Timun-Emas|title=Timun Mas|author=Samsuni|date=|work=|publisher=Cerita Rakyat Nusantara|accessdate=8 May 2012|archive-date=18 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418062735/http://ceritarakyatnusantara.com/id/folklore/163-Timun-Emas|dead-url=yes}}</ref>

== Sumaryo ==
Kaidtong panahon sa [[Isla nin Haba|Java]], igwa nin sarong pobreng balo na an pangaran Mbok Srini na nakaistar na solo sa gilid kan sarong kagurangan. Namatean niyang nagsosolo siya asin namibi sa mga diyos na bendisyunan siya nin sarong aki. Sarong banggi sa saiyang pangaturugan, naimahinar niya an sarong bagay na nakabalot sa irarom nin sarong kahoy sa kagurangan. Kinua niya an pangaturugan na ini bilang simbag sa saiyang pamibi. Kan huri nagduman siya sa kagurangan tanganing hanapon ini, asin nakua niya ini nin eksakto arog kan nahiling niya sa saiyang pangaturugan. Sa paglaom na makakua nin omboy na nakabalot sa laog, mayo nang iba kundi sarong pisog [[Pepino|nin pipino]] . Bigla, nakadangog si Mbok Srini nin sarong makangingirhat, nagdadaguldol na tawa; sarong [[Giant (mythology)|higanteng]] berde an kublit na an pangaran Buta Ijo ( [[Tataramon na Habanes|Javanese]] para sa "Berdeng Higante") an nagtunga sa likod niya. Sinabihan siya kan ''Buta Ijo'' na magtanom kan pisog nin pipino asin magkakaigwa siya nin aki na aatamanon. Alagad, kan an aki nagdakula na, kinaipuhan ni Mbok Srini na ibalik an aki sa ''Buta Ijo'' tanganing kakanon. Sa pagmawot na magkaigwa nin aki, si Mbok Srini uminoyon sa kasunduan ni ''Buta Ijo'' . <ref name=":22">{{Cite web|url=https://ilmusaku.com/legenda-timun-mas-dan-raksasa-jahat/|title=Legenda Timun Mas dan Raksasa|website=ilmusaku.com|language=id-ID|access-date=2021-04-03}}</ref>

Dangan, nagbalik si Mbok Srini sa saiyang payag asin itinanom an pisog nin pipino sa sarong tatamnan sa likod kan saiyang harong. Sa laog nin pirang bulan, sarong dakula, bulawan na pipino an nagtubo gikan sa pisog. Kan inani ni Mbok Srini an bulawan na pipino asin pinutol ini, uya, igwa nin sarong magayon na omboy na babae sa laog kaini. Kaya, nginaranan niya an omboy na babae na "Timun Mas" na boot sabihon "bulawan na pipino". Si Mbok Srini nag-ataman asin namoot ki Timun Mas na garo siya sadiring laman asin dugo. Si Timun Mas nagdakula na nagin sarong magayon na daraga. Apwera sa saiyang kagayunan, siya sarong mamomoton, maboot, asin mahigos na daragita, na pirming andam na magtabang asin mag-ataman sa naggugurang nang si Mbok Srini. Dawa siring, si Mbok Srini dai nanggad nagsabi ki Timun Mas manungod sa saiyang ginikanan o manungod sa kasunduan sa pag-ultanan niya asin ni Buta Ijo.

Sarong semana sana bago an ika-17ng kumpleanyo ni Timun Mas, nagtunga si Buta Ijo sa pangaturugan ni Mbok Srini tanganing ipagirumdom saiya an manungod sa saindang kasunduan. Si Mbok Srini nagin mamundo asin natakot sa kagadanan na naghahalat sa saiyang namomotan na aking babae. Huli sa paghadit sa gawe-gawe ni Mbok Srini, si Timun Mas padagos na naghahapot sa saiyang ina kun ano an nasa isip kaini. Pagkatapos kan daing ontok na paghapot kan saiyang aking babae, sinabihan ni Mbok Srini si Timun Mas manungod sa saiyang mahiwason na ginikanan. Sa ibong kaiyan, namomotan pa man giraray ni Timun Mas si Mbok Srini bilang saiyang sadiring ina. Kan mag-abot si Buta Ijo tanganing kuanon an daragita, nadaya ni Mbok Srini an higante sa paagi nin pagsabi ki Timun Mas na magpeke na may helang. Huli sa pagkawara nin pasensya, an berdeng higante nanumpa na sa laog nin sarong semana, mabalik siya tanganing lamunon si Timun Mas. Sa ibong kan pagbakal nin pirang oras, si Mbok Srini nakipaglaban sa paghanap nin paagi tanganing iligtas an saiyang aking babae. Dangan nadangog niya na igwa nin sarong makapangyarihan ''[[Rishi|na rishi]]'' na nag-eerok sa sarong bukid harani sa kagurangan. Dali-dali siyang nagtukad sa bukid tanganing maghagad nin tabang sa rishi. Pagkatapos na madangog an saiyang istorya, an madonong na gurang na rishi nagtao ki Mbok Srini nin apat na saradit na bag nin tela, na an kada saro igwa nin mga pisog nin pipino, dagom, asin, asin ''[[terasi]]'' (pasta nin hipon). Dangan sinabihan kan ''rishi'' si Mbok Srini na itao an mga bag na ini ki Timun Mas asin sabihan siya na iapon ini kan siya pighahabol ni Buta Ijo. Nagpuli si Mbok Srini asin sinabihan si Timun Mas kun ano an sinabi kan ''rishi'' asin kun ano an gigibohon kun an berdeng higante maghabol saiya.

Si Buta Ijo dangan nagtunga sa payag ni Mbok Srini na nanuga na kukuanon asin kakanon si Timun Mas. Sinabihan ni Mbok Srini si Timun Mas na magdalagan para sa saiyang buhay. Natakot si Timun Mas asin nagdalagan nin marikas tanganing makadulag sa higante. An berdeng kublit na higante naanggot asin rinaot an payag ni Mbok Srini mantang naghahabol ki Timun Mas. Sa saiyang higanteng langkaw, madaling naabutan ni Buta Ijo an nagdudulag na Timun Mas. Sa kasakitan, binuksan ni Timun Mas an saro sa saiyang apat na bag na gibo sa tela, na naglalatag nin mga pisog nin pipino sa saiyang likod. Bigla na sana, sarong dakulang poon nin pipino an naglataw asin ginapos an hawak kan higante, na sinukulong iyan tanganing dai sia makahiro. Nagtao ini nin panahon ki Timun Mas na makadulag. Alagad, an makapangyarihan na higante sa katapustapusi nakaluwas asin nagpadagos sa saiyang paghabol. Kan si Buta Ijo nagdadangadang na, binuksan ni Timun Mas an saiyang ikaduwang bag asin nagbugtak nin mga dagom sa likod niya. An mga dagom nagin sarong kagurangan [[Kawayan (doot)|nin kawayan]] . An matarom na mga kawayan nakalugad nin grabe sa higante. Alagad, ini nakapaanggot sana ki Buta Ijo, na nakalampas sa matarom na kagubatan nin kawayan asin nakaabot giraray ki Timun Mas.

Dangan binuksan ni Timun Mas an saiyang ikatolong bag asin naglaag nin mga asin sa likod niya. Bigla na sana, sarong mahiwas na dagat an naglataw, na linalamos an maraot na higante. Si Buta Ijo naglangoy pabalyo sa dagat asin nagpadagos sa paghabol. Bilang saiyang huring paagi, si Timun Mas, na sa giraray haros madakop, binuksan an huring bag. Itinapok niya an ''terasi'' sa likod asin padagos na nagdalagan. An ''terasi'' nagin dagat nin nagbubukal na [[laboy]] . Naglulubog sa irarom kan nagbubukal na laboy. Si Buto Ijo nalunod sa laboy. Si Timun Mas nagbalik sa Mbok Srini, asin sinda namuhay na maogma sagkod pa man.

== Mga panluwas na sumpay ==
[http://www.dongenganak.net/cerita-rakyat/cerita-rakyat-timun-emas.html Dongeng Anak Timun Mas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806040720/http://www.dongenganak.net/cerita-rakyat/cerita-rakyat-timun-emas.html |date=2018-08-06 }}

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
An Timun Mas o Timun Emas ( Ingles : "An Bulawan na Pipino") sarong osipon na Javanese na nag-eestorya kan sarong maisog na daragita na nagprobar na makadulag sa sarong maraot na berdeng higante na nagprobar na dakupon asin kakanon siya. 

 Sumaryo 
Kaidtong panahon sa Java, igwa nin sarong pobreng balo na an pangaran Mbok Srini na nakaistar na solo sa gilid kan sarong kagurangan. Namatean niyang nagsosolo siya asin namibi sa mga diyos na bendisyunan siya nin sarong aki. Sarong banggi sa saiyang pangaturugan, naimahinar niya an sarong bagay na nakabalot sa irarom nin sarong kahoy sa kagurangan. Kinua niya an pangaturugan na ini bilang simbag sa saiyang pamibi. Kan huri nagduman siya sa kagurangan tanganing hanapon ini, asin nakua niya ini nin eksakto arog kan nahiling niya sa saiyang pangaturugan. Sa paglaom na makakua nin omboy na nakabalot sa laog, mayo nang iba kundi sarong pisog nin pipino . Bigla, nakadangog si Mbok Srini nin sarong makangingirhat, nagdadaguldol na tawa; sarong higanteng berde an kublit na an pangaran Buta Ijo ( Javanese para sa "Berdeng Higante") an nagtunga sa likod niya. Sinabihan siya kan Buta Ijo na magtanom kan pisog nin pipino asin magkakaigwa siya nin aki na aatamanon. Alagad, kan an aki nagdakula na, kinaipuhan ni Mbok Srini na ibalik an aki sa Buta Ijo tanganing kakanon. Sa pagmawot na magkaigwa nin aki, si Mbok Srini uminoyon sa kasunduan ni Buta Ijo . 

Dangan, nagbalik si Mbok Srini sa saiyang payag asin itinanom an pisog nin pipino sa sarong tatamnan sa likod kan saiyang harong. Sa laog nin pirang bulan, sarong dakula, bulawan na pipino an nagtubo gikan sa pisog. Kan inani ni Mbok Srini an bulawan na pipino asin pinutol ini, uya, igwa nin sarong magayon na omboy na babae sa laog kaini. Kaya, nginaranan niya an omboy na babae na "Timun Mas" na boot sabihon "bulawan na pipino". Si Mbok Srini nag-ataman asin namoot ki Timun Mas na garo siya sadiring laman asin dugo. Si Timun Mas nagdakula na nagin sarong magayon na daraga. Apwera sa saiyang kagayunan, siya sarong mamomoton, maboot, asin mahigos na daragita, na pirming andam na magtabang asin mag-ataman sa naggugurang nang si Mbok Srini. Dawa siring, si Mbok Srini dai nanggad nagsabi ki Timun Mas manungod sa saiyang ginikanan o manungod sa kasunduan sa pag-ultanan niya asin ni Buta Ijo.

Sarong semana sana bago an ika-17ng kumpleanyo ni Timun Mas, nagtunga si Buta Ijo sa pangaturugan ni Mbok Srini tanganing ipagirumdom saiya an manungod sa saindang kasunduan. Si Mbok Srini nagin mamundo asin natakot sa kagadanan na naghahalat sa saiyang namomotan na aking babae. Huli sa paghadit sa gawe-gawe ni Mbok Srini, si Timun Mas padagos na naghahapot sa saiyang ina kun ano an nasa isip kaini. Pagkatapos kan daing ontok na paghapot kan saiyang aking babae, sinabihan ni Mbok Srini si Timun Mas manungod sa saiyang mahiwason na ginikanan. Sa ibong kaiyan, namomotan pa man giraray ni Timun Mas si Mbok Srini bilang saiyang sadiring ina. Kan mag-abot si Buta Ijo tanganing kuanon an daragita, nadaya ni Mbok Srini an higante sa paagi nin pagsabi ki Timun Mas na magpeke na may helang. Huli sa pagkawara nin pasensya, an berdeng higante nanumpa na sa laog nin sarong semana, mabalik siya tanganing lamunon si Timun Mas. Sa ibong kan pagbakal nin pirang oras, si Mbok Srini nakipaglaban sa paghanap nin paagi tanganing iligtas an saiyang aking babae. Dangan nadangog niya na igwa nin sarong makapangyarihan na rishi na nag-eerok sa sarong bukid harani sa kagurangan. Dali-dali siyang nagtukad sa bukid tanganing maghagad nin tabang sa rishi. Pagkatapos na madangog an saiyang istorya, an madonong na gurang na rishi nagtao ki Mbok Srini nin apat na saradit na bag nin tela, na an kada saro igwa nin mga pisog nin pipino, dagom, asin, asin terasi (pasta nin hipon). Dangan sinabihan kan rishi si Mbok Srini na itao an mga bag na ini ki Timun Mas asin sabihan siya na iapon ini kan siya pighahabol ni Buta Ijo. Nagpuli si Mbok Srini asin sinabihan si Timun Mas kun ano an sinabi kan rishi asin kun ano an gigibohon kun an berdeng higante maghabol saiya.

Si Buta Ijo dangan nagtunga sa payag ni Mbok Srini na nanuga na kukuanon asin kakanon si Timun Mas. Sinabihan ni Mbok Srini si Timun Mas na magdalagan para sa saiyang buhay. Natakot si Timun Mas asin nagdalagan nin marikas tanganing makadulag sa higante. An berdeng kublit na higante naanggot asin rinaot an payag ni Mbok Srini mantang naghahabol ki Timun Mas. Sa saiyang higanteng langkaw, madaling naabutan ni Buta Ijo an nagdudulag na Timun Mas. Sa kasakitan, binuksan ni Timun Mas an saro sa saiyang apat na bag na gibo sa tela, na naglalatag nin mga pisog nin pipino sa saiyang likod. Bigla na sana, sarong dakulang poon nin pipino an naglataw asin ginapos an hawak kan higante, na sinukulong iyan tanganing dai sia makahiro. Nagtao ini nin panahon ki Timun Mas na makadulag. Alagad, an makapangyarihan na higante sa katapustapusi nakaluwas asin nagpadagos sa saiyang paghabol. Kan si Buta Ijo nagdadangadang na, binuksan ni Timun Mas an saiyang ikaduwang bag asin nagbugtak nin mga dagom sa likod niya. An mga dagom nagin sarong kagurangan nin kawayan . An matarom na mga kawayan nakalugad nin grabe sa higante. Alagad, ini nakapaanggot sana ki Buta Ijo, na nakalampas sa matarom na kagubatan nin kawayan asin nakaabot giraray ki Timun Mas.

Dangan binuksan ni Timun Mas an saiyang ikatolong bag asin naglaag nin mga asin sa likod niya. Bigla na sana, sarong mahiwas na dagat an naglataw, na linalamos an maraot na higante. Si Buta Ijo naglangoy pabalyo sa dagat asin nagpadagos sa paghabol. Bilang saiyang huring paagi, si Timun Mas, na sa giraray haros madakop, binuksan an huring bag. Itinapok niya an terasi sa likod asin padagos na nagdalagan. An terasi nagin dagat nin nagbubukal na laboy . Naglulubog sa irarom kan nagbubukal na laboy. Si Buto Ijo nalunod sa laboy. Si Timun Mas nagbalik sa Mbok Srini, asin sinda namuhay na maogma sagkod pa man.

 Mga panluwas na sumpay 
Dongeng Anak Timun Mas 

 Toltolan