Literaturang folk kan Pilipinas
 
[[Ladawan:JuanTamad.jpg|thumb| ''[[Juan Tamad]]'' ("Lazy John"), sarong pinakamarhay na halimbawa kan osipon kan Pilipinas na ipinublikar kan 1919. Ipinapahiling kaini an kahugakan kan pangenot na karakter na magsakat sa poon kan bayabas asin magpurot nin namumunga.]]
'''An literaturang folk kan Pilipinas''' iyo an tradisyonal na berbal na literatura kan [[Mga Pilipino|mga tawong Pilipino]] . Kaya, an sakop kan larangan sakop an suanoy na literaturang folk kan [[Mga etnikong grupo sa Filipinas|manlaen-laen na etnikong grupo kan Pilipinas]], siring man an manlaen-laen na pidaso nin osipon na nag-evolve poon kan an pilipinas naging sarong etno-politikal na yunit.

Mantang an pagkakaiba kan literaturang folk kan Pilipinas asin [[Mitolohiyang Pilipino|an mitolohiya kan Pilipinas]] sarong magayon, an artikulong ini piglalain an literaturang folk bilang an pinagkukuahan kan mitolohiya kan Pilipinas.

Ini sarong subset kan osipon kan Pilipinas, sarong mas mahiwas na larangan na kabali man an ibang aspeto kan kultura kabali an mga pagtubod kan mga tawo, batas kostumbre, materyal na kultura, asin iba pa <ref name="Leandicho">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/165084698|title=A handbook of Philippine folklore|last=Lopez|first=Mellie Leandicho|date=2006|publisher=University of the Philippines Press|isbn=978-971-542-514-8|location=Diliman, Quezon City|oclc=165084698}}</ref>

== Mga tagasuporta kan literaturang Pilipinas ==
Katuyuhan kaini na buhayon an tataramon na Espanyol asin an impluwensiya kaini sa panurat [[Mga Pilipino|na Filipino]] . An saro pang proponente kan literaturang Pilipinas iyo si Valeriano Hernandez Peña, an Ama kan Nobelang Tagalog ( ''Ama ng Nobelang Tagalog'' ). Siya an nagsurat kan ''Magkaibigang Nena sa Neneng'' kan 1905. 

== Literaturang banwarang Pilipinas sa berbal asin inimprentang pormat ==
Mantang an ''oral'', asin kun siring ''nababago'', na aspeto kan literaturang folk sarong importanteng karakteristiko, kadaklan sa oral na tradisyon na ini isinurat sa sarong pormat na nakaimprenta. Tanganing itukdo na an osipon sa sarong nakasurat na pormang puwede pa man giraray na ibilang na osipon, pigtutukdo ni Utley na an osipon "puwedeng maglataw sa imprenta, alagad dai dapat magyelo sa imprenta."  An gabos na halimbawa nin literaturang folk na sinitar sa artikulong ini kinua sa mga nakaimprenta, imbes na sa mga berbal na pinagkukuahan.

== Mga Kategorya ==
Pigklasipikar ni Eugenio an Literaturang Banwaan kan Pilipinas sa tolong mayor na grupo: mga osipon kan mga tawo, mga pagtaram kan mga tawo, asin mga awit nin mga tawo. <ref name="Anthology">Eugenio, Damiana (2007). Philippine Folk Literature: An Anthology, 2nd, Quezon City: University of the Philippines Press, 498. {{ISBN|978-971-542-536-0}}. </ref> An mga naratibo kan mga tawo p'wedeng sa prosa - an ''alamat'' (osipon), an alamat, asin an ''kuwentong bayan'' (istorya) - o sa berso, arog kan kaso kan [[Folk narrative|naratibo kan mga tawo]] . Kabali sa pagtaram kan mga tawo an ''[[bugtong]]'' (bugtong) asin an ''salawikain'' (mga talinhaga). [[Kantang banwaan|An mga folk songs]] p'wedeng sub-klasipikar sa mga nag-eestorya (folk ballads), na bihira sa literaturang folk kan Pilipinas, asin itong mga dai, na minabilog kan kadaklan kan mayaman na pamana kan Pilipinas sa mga folk songs.

== Bilang halimbawa kan osipon kan Sur-subangan na Asya ==
Nin huli ta ini gikan sa sarong nasyon sa Sur-subangan na Asya, an literaturang folk kan Pilipinas mabibilang na sarong representante kan osipon sa Sur-subangan na Asya. Bako ining simpleng pagkategorya, alagad, huli sa duwang importanteng rason.[1]

Inot, [[Habagatan-subangan na Asya|an Sur-subangan na Asya]] bilang sarong lain na rehiyon kultural dai namidbid sagkod na an politikal na kapalibutan pagkatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban.

Ikaduwa, dawa ngani pig-iisip an ideya nin sarong Sur-subangan na Asya, an paglaog kan Pilipinas sa rehiyon padagos na pinagdedebatehan huli sa laen na marhay na pagkabilog kan kultura kaini.

Kun iiba an duwang pagtumang na iyan, an literaturang folk kan Pilipinas ibinibilang na sarong subset kan osipon kan peninsular na Sur-subangan na Asya, na kabali an osipon kan [[Malasya|Malaysia]], [[Indonesya|Indonesia]], asin [[Brunei]] . Ini magigin laen sa literaturang folk kan kontinental na Sur-subangan na Asya, na kabali [[Bietnam|an Vietnam]], [[Tailandya|Thailand]], [[Myanmar]], [[Kambodya|Cambodia]], asin iba pa. An pagkakaiba naggigikan sa heograpikong impluwensya sa mga kultura na naggigikan sa mga nasyon na ini.

Arog kan gabos na Sur-subangan na Asya, alagad, baga man peninsular o kontinental, an literaturang folk kan Pilipinas nagpapahiling nin makusog na mga impluwensya sa kultura gikan sa [[Indya|India]] .

An sarong mayor na pagkakaiba alagad, minalataw gikan sa mga impluwensyang kolonyal sa pag-uswag kan literaturang folk kan Sur-subangan na Asya. An 300 na taon na pamamahala kan mga Kastila sa Pilipinas iyo an nagpapalaen kaini sa ibang mga nasyon sa Sur-subangan na Asya.

== Padagos na ebolusyon ==
Mantang an osipon parating inaasosyar sa suanoy na panahon, an mas bagong mga rekording kan literaturang folk kan Pilipinas nagibo sa modernong panahon. Apuwera sa mga alamat sa syudad, an mga modernong alamat na nag-aatribwir nin mga superhuman na kapangyarihan sa mga makapangyarihan asin karismatikong mga lider arog kan mga dating presidente na [[Ramon Magsaysay|si Ramon Magsaysay]] asin [[Ferdinand Marcos]] nadokumento asin inako bilang bilog na halimbawa kan literaturang folk kan Pilipinas. <ref>Eugenio, Damiana (2002). Philippine Folk Literature: The Legends. Quezon City: University of the Philippines Press, 490. {{ISBN|971-542-357-4}}. </ref> Sa kaso ni Marcos, an mga iskolar may mahiwas na pagdokumento nin mga paagi kun sain an mga paagi nin propaganda ginamit tanganing magbilog nin sarong kulto nin personalidad   na dinisenyo tanganing ipadagos an awtoritaryan na pamamahala ni Marcos, <ref name="APMarcosgod">{{Cite news|last=Guerrero|first=Eileen|date=September 10, 1993|title=Cults Began as Political Weapon, Ended Up Deifying Ferdinand Marcos With AM-Marcos Funeral|url=https://apnews.com/article/dd513de8cd2b947ff097e68d49d7de85}}</ref> <ref name="NaveraMetaphorizingMartialLaw">{{Cite journal|last=Navera|first=G.S.|title=Metaphorizing Martial Law: Constitutional Authoritarianism in Marcos's Rhetoric (1972–1985)}}</ref> asin tanganing ipadagos an mga mito ni Marcos tanganing tabangan an saiyang pamilya na makabalik sa politikal na prominencia sa Pilipinas pagkatapos kan saiyang kagadanan.   

An popularidad kan mga Komiks sa Pilipinas kan kabangaan kan ika-20 siglo, asin an pagbuhay liwat kaini sa ika-21 siglo, nagdara man kan pag-interpretar giraray kan literaturang folk kan Pilipinas sa pormang grapiko, sa paglangkaw kan popularidad kan mga artista arog ni Gerry Alanguilan, Arnold Arre, Budjette Tan, Kajodi, Kajodi, asin Balsimo sa paagi kan mga librong tagahanga kan mga komisyon, mga kombensyon arog kan komikon na nagresulta sa kapangganahan sa ibang medya, kabali an mga tampok na pelikula asin streaming media.  

* Literaturang Pilipinas
* [[Mitolohiyang Pilipino|Mitolohiya kan Pilipinas]]
* Mga mitolohikong nilalang sa Pilipinas

== Mga Reperensya ==
{{Reflist}}

== Dugang na pagbasa ==

* {{Cite journal|author=Eugenio|title=Philippine Folktales: An Introduction}}
{{Philippine mythology}}{{India-related topics in Philippines}}{{Asian topic||folk literature}}
An literaturang folk kan Pilipinas iyo an tradisyonal na berbal na literatura kan mga tawong Pilipino . Kaya, an sakop kan larangan sakop an suanoy na literaturang folk kan manlaen-laen na etnikong grupo kan Pilipinas, siring man an manlaen-laen na pidaso nin osipon na nag-evolve poon kan an pilipinas naging sarong etno-politikal na yunit.

Mantang an pagkakaiba kan literaturang folk kan Pilipinas asin an mitolohiya kan Pilipinas sarong magayon, an artikulong ini piglalain an literaturang folk bilang an pinagkukuahan kan mitolohiya kan Pilipinas.

Ini sarong subset kan osipon kan Pilipinas, sarong mas mahiwas na larangan na kabali man an ibang aspeto kan kultura kabali an mga pagtubod kan mga tawo, batas kostumbre, materyal na kultura, asin iba pa 

 Mga tagasuporta kan literaturang Pilipinas 
Katuyuhan kaini na buhayon an tataramon na Espanyol asin an impluwensiya kaini sa panurat na Filipino . An saro pang proponente kan literaturang Pilipinas iyo si Valeriano Hernandez Peña, an Ama kan Nobelang Tagalog ( Ama ng Nobelang Tagalog ). Siya an nagsurat kan Magkaibigang Nena sa Neneng kan 1905. 

 Literaturang banwarang Pilipinas sa berbal asin inimprentang pormat 
Mantang an oral, asin kun siring nababago, na aspeto kan literaturang folk sarong importanteng karakteristiko, kadaklan sa oral na tradisyon na ini isinurat sa sarong pormat na nakaimprenta. Tanganing itukdo na an osipon sa sarong nakasurat na pormang puwede pa man giraray na ibilang na osipon, pigtutukdo ni Utley na an osipon "puwedeng maglataw sa imprenta, alagad dai dapat magyelo sa imprenta."  An gabos na halimbawa nin literaturang folk na sinitar sa artikulong ini kinua sa mga nakaimprenta, imbes na sa mga berbal na pinagkukuahan.

 Mga Kategorya 
Pigklasipikar ni Eugenio an Literaturang Banwaan kan Pilipinas sa tolong mayor na grupo: mga osipon kan mga tawo, mga pagtaram kan mga tawo, asin mga awit nin mga tawo. Eugenio, Damiana (2007). Philippine Folk Literature: An Anthology, 2nd, Quezon City: University of the Philippines Press, 498. .  An mga naratibo kan mga tawo p'wedeng sa prosa - an alamat (osipon), an alamat, asin an kuwentong bayan (istorya) - o sa berso, arog kan kaso kan naratibo kan mga tawo . Kabali sa pagtaram kan mga tawo an bugtong (bugtong) asin an salawikain (mga talinhaga). An mga folk songs p'wedeng sub-klasipikar sa mga nag-eestorya (folk ballads), na bihira sa literaturang folk kan Pilipinas, asin itong mga dai, na minabilog kan kadaklan kan mayaman na pamana kan Pilipinas sa mga folk songs.

 Bilang halimbawa kan osipon kan Sur-subangan na Asya 
Nin huli ta ini gikan sa sarong nasyon sa Sur-subangan na Asya, an literaturang folk kan Pilipinas mabibilang na sarong representante kan osipon sa Sur-subangan na Asya. Bako ining simpleng pagkategorya, alagad, huli sa duwang importanteng rason.[1]

Inot, an Sur-subangan na Asya bilang sarong lain na rehiyon kultural dai namidbid sagkod na an politikal na kapalibutan pagkatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban.

Ikaduwa, dawa ngani pig-iisip an ideya nin sarong Sur-subangan na Asya, an paglaog kan Pilipinas sa rehiyon padagos na pinagdedebatehan huli sa laen na marhay na pagkabilog kan kultura kaini.

Kun iiba an duwang pagtumang na iyan, an literaturang folk kan Pilipinas ibinibilang na sarong subset kan osipon kan peninsular na Sur-subangan na Asya, na kabali an osipon kan Malaysia, Indonesia, asin Brunei . Ini magigin laen sa literaturang folk kan kontinental na Sur-subangan na Asya, na kabali an Vietnam, Thailand, Myanmar, Cambodia, asin iba pa. An pagkakaiba naggigikan sa heograpikong impluwensya sa mga kultura na naggigikan sa mga nasyon na ini.

Arog kan gabos na Sur-subangan na Asya, alagad, baga man peninsular o kontinental, an literaturang folk kan Pilipinas nagpapahiling nin makusog na mga impluwensya sa kultura gikan sa India .

An sarong mayor na pagkakaiba alagad, minalataw gikan sa mga impluwensyang kolonyal sa pag-uswag kan literaturang folk kan Sur-subangan na Asya. An 300 na taon na pamamahala kan mga Kastila sa Pilipinas iyo an nagpapalaen kaini sa ibang mga nasyon sa Sur-subangan na Asya.

 Padagos na ebolusyon 
Mantang an osipon parating inaasosyar sa suanoy na panahon, an mas bagong mga rekording kan literaturang folk kan Pilipinas nagibo sa modernong panahon. Apuwera sa mga alamat sa syudad, an mga modernong alamat na nag-aatribwir nin mga superhuman na kapangyarihan sa mga makapangyarihan asin karismatikong mga lider arog kan mga dating presidente na si Ramon Magsaysay asin Ferdinand Marcos nadokumento asin inako bilang bilog na halimbawa kan literaturang folk kan Pilipinas. Eugenio, Damiana (2002). Philippine Folk Literature: The Legends. Quezon City: University of the Philippines Press, 490. .  Sa kaso ni Marcos, an mga iskolar may mahiwas na pagdokumento nin mga paagi kun sain an mga paagi nin propaganda ginamit tanganing magbilog nin sarong kulto nin personalidad   na dinisenyo tanganing ipadagos an awtoritaryan na pamamahala ni Marcos,   asin tanganing ipadagos an mga mito ni Marcos tanganing tabangan an saiyang pamilya na makabalik sa politikal na prominencia sa Pilipinas pagkatapos kan saiyang kagadanan.   

An popularidad kan mga Komiks sa Pilipinas kan kabangaan kan ika-20 siglo, asin an pagbuhay liwat kaini sa ika-21 siglo, nagdara man kan pag-interpretar giraray kan literaturang folk kan Pilipinas sa pormang grapiko, sa paglangkaw kan popularidad kan mga artista arog ni Gerry Alanguilan, Arnold Arre, Budjette Tan, Kajodi, Kajodi, asin Balsimo sa paagi kan mga librong tagahanga kan mga komisyon, mga kombensyon arog kan komikon na nagresulta sa kapangganahan sa ibang medya, kabali an mga tampok na pelikula asin streaming media.  

 Literaturang Pilipinas
 Mitolohiya kan Pilipinas
 Mga mitolohikong nilalang sa Pilipinas

 Mga Reperensya 

 Dugang na pagbasa