Charlotte Brontë


Ladawan ni George Richmond 


Charlotte Nicholls (née Brontë; 21 Abril 1816 – 31 Marso 1855), na komun na bistado bilang Charlotte Brontë (/ˈʃɑːrlət ˈbrɒnti/, komun na /-teɪ/), sarong Ingles na nobelista asin pararawitdawit. Siya ang pinakamatua sa tulong magturugang na Brontë na nabuhay hanggang sa pagkaadulto, asin saindang mga nobela naging klasik kan literaturang Ingles. Bistado siya sa saiyang nobela na Jane Eyre, na saiyang ipinublikar sa hirarom kan alyas na lalaki na Currer Bell. An Jane Eyre naging mapanggana sa oras kan pagkakalathala, asin dakol na pigpapahalagahan sa genre nin gothic fiction sa literatura.

Si Brontë nag-enrol sa eskwelahan na Roe Head, Mirfield, kang Enero 1831 sa edad na 14 anyos. Naghali siya kasunod kan sarong taon ta para matukduan an saiyang mga tugang na babae, sinda Emily asin Anne, sa saindang harong. Nagbalik siya sa Roe Head kan 1835 bilang saro ng paratukdo. Kan 1839, nag ako siya ning papel bilang governess para sa pamilyang Sidgwick, alagad naghali siya pakaagi ning pirang bulan. An tulong tugang na babae nagprobar magbukas nin eskwelahan sa Haworth, alagad dai sinda nakakua ning mga estudyante. Imbes kani, nagbalik sinda sa pagsusurat; an kada saro sainda enot na nagpublikar kan 1846 sa irarom kan mga alyas na Currer, Ellis, asin Acton Bell. Maski ngani an inot na nobela ni Brontë na The Professor isinikwal kan mga parapublikar, an saiyang ikaduwang nobela na Jane Eyre ipinublikar kan 1847. An mga tugang na babae nin katotoohan tungkol sa saindang mga alyas na Bell kan 1848, asin kan sumunod na taon, pigselebrar sinda sa mga sirkulo nin literatura sa London.

== An enot na taon saka an  edukasyon ==
Si Charlotte Brontë pinangaki kan 21 Abril 1816 sa Market Street, Thornton (sa harong na ngunyan inaapod na Brontë Birthplace), sa kasakólan kan Bradford sa West Riding of Yorkshire. Siya an ikatolo sa anom na aki ni Maria (née Branwell) asin ni Patrick Brontë (na dati apelyidong Brunty), sarong Irlandes na Anglicanong padi. Kan 1820, nag iribanan an saindang mga pamilya asin nagbalyo sinda sa banwaan ning Haworth, sa gilid kang mga kalbohon, kun sain pinuwesto ninda an saiyang ama bilang perpetual curate sa St. Michael and All Angels Church. Nagadan si Maria tungkol sa kanser kan 15 Septiembre 1821, asin binayaan an saiyang lima na aking babae na sinda: Maria, Elizabeth, Charlotte, Emily asin Anne, asin sarong lalaki: Branwell — na inataman kan saiyang tugang na babae, si Elizabeth Branwell.

Kang Agosto 1824, ipinadara ni Patrick sinda Charlotte, Emily, Maria, asin Elizabeth sa Clergy Daughters' School sa Cowan Bridge, Lancashire. Sabi ni Charlotte, an maraot na kondisyon sa eskwelahan iyo an nagdara nin permanente na epekto sa saindang salud asin pisikal na pag-uswag, asin an nagpakaskas kan namamati ni Maria (pinangaki 1814) asin Elizabeth (pinangaki 1815), na pareho nagadan tungkol sa tuberculosis kang Mayo (Maria) asin Hunyo (Elizabeth) 1825. Kaipuhan kan kagadanan kan duwang mag agom, gibuá ni Patrick sinda Charlotte asin Emily sa eskwelahan. Ginamit ni Charlotte an eskwelahan na ini bilang basehan kan Lowood School na saiyang nobelang Jane Eyre, kun sain pareho na nagkaigwa ning tuberculosis asin typhus na pinaglala nin maraot na kondisyon sa lugar.


Sa harong sa Haworth Parsonage, si Brontë naging “ina na katood asin bantay kang saiyang mga tugang na tugang na babae.” Nagsurat siya kang saiyang pinakainot na midbid na rawitdawit sa edad na 13 kan 1829, asin nagsurat nin mahigit 200 na rawitdawit sa buong buhay. Kadakol na an saiyang mga rawitdawit an "ipinublikar" sa saindang sadiring gibo na magasin sa harong, an Branwell’s Blackwood’s Magazine, asin manungod ini sa mga fictional sa kinaban na inaapod na Glass Town. Siya asin an saiyang mga tugang na buhay pa – Branwell, Emily, asin Anne pinag-iribang kinaban na ini, asin nagpuon sindang magsurat-surat tungkol sa buhay asin pakikipaglaban kang mga karakter sa saindang imahinasyong kahadean kan 1827. Si Charlotte, sa pribadong surat, inapod an Glass Town bilang “saiyang 'kinaban sa ibaba', sarong mga pribadong pagdulag kun sain pwede niyang iakto an saiyang mga kamawotan asin manlain-lain na identidad.”An pagkagusto ni Charlotte sa mga romantikong kamugtakan, maigot na mga relasyon, asin halangkaw na sosyedad an kabaliktaran kan pagkahumaling ni Branwell sa mga laban saka politika, asin kan realismo nin saindang mga tugang na babae manungod sa North Country. Alagad, sa panahong ini, igwa pa man giraray nin pagmati na an saindang mga sinurat sarong negosyo kan pamilya.

Alagad,  kan 1831, sinda Emily asin Anne nag-“secede” o nagpuon nin sariling grupo hali sa Glass Town Confederacy asin nin spin-off na inapod na Gondal, kun sain dakol sa saindang mga rawitdawit an kabali. Katapos kan 1831, sinda Charlotte asin Branwell nagpadagos asin pagpauswag kan Glass Town Confederacy, na pinangaranan na Angria. Susog sa Christine Alexander, sarong historyador nin mga early writings o juvenilia kan mga Brontë, “parehas sinda Charlotte asin Branwell an nagsigurado na padagos asin magkakaangay an kinaban kan saindang imahinasyon. Kun si Branwell masyadong aburido asin ginagadan an mga importanteng karakter sa saiyang mga sinurat, si Charlotte an nagsasabat asin garo bagang buhay liwat an mga ini para sa mga sunod na istorya asin kun si Branwell nagsasawa sa saiyang mga imbensyon, arog kan Glass Town magazine na saiyang edit, si Charlotte an padagos niyang pinapapublikar ini sa sunod pa nin dakol na taon.”An mga saga na ginibo kan mga tugang Brontë mga episodiko asin komplikado, asin igwang mga bersyon na dae tapos na nasurat sa mga manuskrito – an iba sa mga ini napublikar bilang juvenilia. An pagkagusto ninda sa mga istoryang ini naging sarong matibay na interes sa panahon kan saindang pagkaaki asin pagkaagom, na nag-andam sato para sa saindang pagiging manunurat pag abot sa pagkatawo.


Hale 1831 saka 1832, nagpadagos si Charlotte Brontë sa saiyang pag-adal sa sarong boarding school sa Roe Head sa Mirfield, mga baynte milyang haloy sa saindang lugar. Duman niya nakahiras an mga kaibanan niya na nagin close niya hale sa pagkabata — sinda Ellen Nussey asin Mary Taylor. Kan 1833, nagsurat siya nin sarong mahamak na novela na pinamagatang The Green Dwarf, gamit an pen name na Wellesley. Sa mga panahong ini, an mga istoryang sinosurat niya hale sa mga supernatural na tema, nagbago na paad-to sa mas realistikong istorya. Nagbalik siya sa Roe Head bilang maestra hale 1835 tubtob 1838. Alagad, bako siya masaya sa trabaho — malungkot siya asin nag-iisa, kaya pinapahiling niya an saiyang pag-aram sa mga rawitdawit. Marhay an mga sinurat niya, kadaklan malungkot. Sa rawitdawit niyang "We wove a Web in Childhood" na sinurat niya kan Disyembre 1835, ipinahiling niya an pagkakaiba kan boring niyang buhay bilang maestra asin an makulay na kinaban na ginibo ninda kan saiyang mga tugang. Sa satong rawitdawit, "Morning was its freshness still", nagsurat siya nin linya na, "Tis bitter sometimes to recall / Illusions once deemed fair" — buot sabihon, masakit isipon an mga dating bagay na akala mo magayon pero bako man garo. Dakol sa mga rawitdawit niya may kinalaman sa imahinasyong kinaban na Angria, lalo na manungod sa mga Byronic na bayani (mga misteryoso asin intense na karakter). Kan Disyembre 1836, nagsurat siya sa Poet Laureate na si Robert Southey, kaipuhan nin encouragement bilang parasurat. Pero an sinimbag ni Southey, sikat na sabingon: "Literature cannot be the business of a woman's life, and it ought not to be." Ibig sabihon, dai daw para sa babae an pagsusurat bilang propesyon. Dapat daw mas naka-focus siya sa mga “totoong obligasyon” nin babae. Nirespeto man ni Charlotte an sagot, pero dae siya nagsunod — padagos siya nagsurat.



Kan 1839, nagtukaw si Charlotte Brontë sa enot sa dakol niyang trabaho bilang gobernadora (guvernés) sa mga pamilya sa Yorkshire, na ginibo niya tubtob 1841. Partikular, hale Mayo tubtob Hulyo 1839, nagtrabaho siya sa pamilya Sidgwick sa saindang summer na tiriponan sa Stone Gappe, sa Lothersdale, kun sain an saro sa mga inataman niya iyo si John Benson Sidgwick (1835–1927), sarong pasaway na aki. Sa sarong okasyon, ihinas ni John an Biblia kay Charlotte, na posibleng nagin inspirasyon sa eksena sa enot na kapitulo kan nobela niyang Jane Eyre, kun sain ihinas ni John Reed an libro ki Jane. Dae na-enjoy ni Brontë an saiyang trabaho bilang gobernadora. Sinurat niya na an saiyang mga amo garong pinapaarám siyang alipin, pirming pinapahapot asin ginpapahiya siya. Si Brontë may huyang na panglawas asin kulang pa sa 5 piye (mga 1.5 metros) an kataason.

[[Ladawan:Pensionnat_Heger_plaque.jpg|too|thumb| Plake sa Brussels, sa Center for Fine Arts, Brussels]]
Kan 1842, sinda Charlotte asin Emily nagbiyahe pa-Brussels tanganing mag-enrol sa sarong boarding school na pinapatakbo ni Constantin Heger (1809–1896) asin kan saiyang agom na si Claire Zoé Parent Heger (1804–1887). Durante kan saindang pag-istar sa Brussels, si Charlotte – na mas pabor sa Protestanteng ideya na diretsong relasyon sa Dios – nagdisagree sa istriktong Katolisismo ni Madame Heger, na para saiya sarong marhayun na relihiyon na pinapa-ako an pagsunod asin pagpasakop sa Papa. Bilang kapalit sa libre na board asin tuition, nagtao nin klase si Charlotte nin Ingles asin si Emily nin musika. Alagad, naputol an saindang pag-adal sa eskwelahan kan namundag si Elizabeth Branwell – an saindang tiya na nag-ataman sato hale pa kan namundag an saindang ina – tungod sa internal obstruction kan Oktubre 1842. Nagbalik si Charlotte mag-isa sa Brussels kan Enero 1843 tanganing magtrabaho bilang maestra sa eskwelahan. Alagad, dai siya naging masaya sa ikaduwang beses niya duman – nahomesick siya asin naging emosyonal na nadangog sa kay Constantin Heger. Nagbalik siya sa Haworth kan Enero 1844, asin ginamit an mga naranasan niya sa Brussels bilang inspirasyon sa mga pangyayari sa mga nobela niyang The Professor asin Villette.



== Enot na publikasyon ==
Sa Mayo 1846, sinda Charlotte, Emily, asin Anne nagpa-imprenta nin pinagsarong koleksyon nin mga rawitdawit gamit an saindang sadiring  kwarta, asin ginamit ninda an mga pseudonym o palangaran na Currer, Ellis, asin Acton Bell. An paggamit ninda nin iba-ibang ngaran tinago an saindang pagiging babae, alagad pinagpabilin an parehas na inisyal – kaya si Charlotte naging Currer Bell. An ngaran na "Bell" hali sa Arthur Bell Nicholls, an curate sa Haworth na sa huli nagin agom ni Charlotte, habang an "Currer" hale sa apelyido ni Frances Mary Richardson Currer, na nagsuporta sa saindang eskwelahan (asin posibleng sa saindang ama man). Manungod sa desisyong maggamit nin nom de plume (palangaran o alias), sinurat ni Charlotte na:
 
Maski duwang kopya lang kan koleksyon nin rawitdawit an nabenta, padagos pa man sindang magkakapatid sa pagsusurat para ipapublikar. Nagpoon sinda magsurat kan saindang mga enot na nobela, gamit pa man giraray an saindang mga palangaran (nom de plume) sa pagpadara nin manuskrito sa mga posibleng mag-imprinta.

== ''An Propesor'' asin ''Jane Eyre'' ==
 
An enot na manuskrito ni Brontë na pinamagatang The Professor dai nakakuha nin mag-imprinta, pero naglaom siya matapos makatanggap nin positibong tugon gikan sa Smith, Elder & Co. sa Cornhill, na nagsabi na interesado sinda sa mas halangkaw na akdang pwedeng ipadara ni Currer Bell.

Bilang sabat, tinapos ni Charlotte asin pinadara an ikaduwa niyang manuskrito kan Agosto 1847. Pagkatapos nin anom na semana, nailimbag an Jane Eyre. An Jane Eyre nagsaysay manungod sa sarong simpleng gobernadora na si Jane, na pagkatapos nin mga kasakit sa pagkabata, naibigin sa saiyang amo na si Mr. Rochester. Nag-asawa sinda, pero bako sana matapos mamatay sa sunog an una nang agom ni Rochester, na dai aram ni Jane na yaon man sa mansyon. An estilo kan libro makabago, pinagsasabay an Romantisismo, naturalismo, asin gothic melodrama, asin naglain sa iba dahil sinurat ini gamit an makusog na first-person na pananaw nin babae. Tuo si Brontë na mas kapani-paniwala an arte kun ibinatay sa personal na karahayan, kaya sa Jane Eyre, pinaagihan niya an saiyang sariling karanasan tanganing makabuo nin istoryang may halangkaw na apela sa gabos.

Jane Eyre nagin sikat agad pagkaluwas kaini asin naka-recebir nin mga positibong reviews. Si G. H. Lewes nagsabi na ini daw an boses hale sa pusog na espiritung may pinagdaraang hirap asin laban sa buhay, asin tinawag pa niya ini na “suspiria de profundis” o mga hibik hale sa kailaliman. Kaibanan kan kasikatan, naglubay-lubay an haka-haka kun si “Currer Bell” lalaki o babae talaga, lalo na kan nailathala man an Wuthering Heights ni Ellis Bell (Emily) asin Agnes Grey ni Acton Bell (Anne). Kaiba sa interest, nag-iba an reaksyon kan mga kritiko—may mga nagsabi na bastos o "coarse" daw an estilo ni Currer Bell, lalo na kan duda na sinda na babae an nagsurat. Pero kahit may mga gayo'n na komentaryo, padagos na mataas an sales kan Jane Eyre—lalo pa ngang nagdugang an interest ta sinasabing “di angay” o bawal-bawal basahon, kaya mas gusto nin mga tawo. Pwera pa digdi, maray magdrawing si Charlotte—siya mismo nagdisenyo kan mga illustrations sa second edition kan Jane Eyre. Kan summer kan 1834, duwa sa mga painting niya ipinahiling sa exhibit na pinangunahan kan Royal Northern Society for the Encouragement of the Fine Arts sa Leeds.

== ''Shirley'' asin mga nagadan ==
Kan 1848, nagsurat si Brontë kan manuskrito kan saiyang ikaduwang nobela na Shirley. Alagad, kulang pa ini sa kataposan kan nagkaigwa nin sunod-sunod na kamatayan sa saindang pamilya sa laog kan walo na bulan. Kan Setyembre 1848, namate si Branwell dahil sa chronic bronchitis asin marasmus, na lalo pang pinabigat kan sobrang pag-inom nin alak. Maski ganon, totoo si Charlotte na tuberculosis an rason kan pagkamatay niya. Posible man na si Branwell may addiction sa laudanum (klase nin gamot). Pagkatapos kan lubong ni Branwell, nagkasakit si Emily asin namate siya kan Disyembre 1848 dahil sa pulmonary tuberculosis. Pagtapos, namate man si Anne sa parehong sakit kan Mayo 1849. Dai na kayang magsurat si Charlotte sa mga panahong ito dahil sa dakulang paglungkot asin pagluya sa sunod-sunod na trahedya.

Pagkatapos kan pagkahadan ni Anne, nagbalik si Brontë sa pagsusurat bilang paagi para mapagian an saiyang pagluya. An resulta kaini, an nobela na Shirley, na nagtatalakay manungod sa problema sa industriya asin papel kan mga babae sa sosyedad, naipublikar kan Oktubre 1849. Kaiba sa Jane Eyre na first person an pagkakasurat, an Shirley third person asin kulang sa emosyonal na rarom na yaon sa saiyang enot na nobela. Kaya mas dai ini kinabigla kan mga magbabasa asin kritiko. Bilang tagapagmana ni Anne, pinugngan ni Charlotte an paglimbag liwat kan ikaduwang nobela ni Anne na The Tenant of Wildfell Hall. An desisyong ini nagresulta sa pag-ubos kan kasikatan ni Anne bilang nobelista, asin naging kontrobersyal ini sa mga biograper kan magkakapatid hanggang ngunyan.


== Sa sosyedad ==
Dahil sa kasikatan kan saiyang mga nobela, lalo na an Jane Eyre, naengganyo si Brontë kan saiyang publisher na magbisto nin pagkatawo niya asin bumisita paminsan-minsan sa London. Sa mga pagbisitang ini, ipinaaram niya an totoo niyang pagkakakilanlan asin nag-puon siyang makipaghalubilo sa mga taong prominente sa sosyedad. Naging kaibahan niya sa pagkakaibigan sina Elizabeth Gaskell asin Harriet Martineau, na an tugang na si Rachel Martineau nagtutokdo sa mga aki ni Gaskell. Pinadalan ni Brontë si Martineau nin early copy kan Shirley asin bimisita siya sa harong kaini sa Ambleside. An saindang pagkakaibigan base sa pareho nindang interes sa mga isyu sa lahi (racial relations) asin sa kilusan para sa pagwakas kan pagkaalipin (abolitionist movement)—mga tema man na palan na lumalawas sa saindang mga sinurat. Nakilala man ni Brontë sina William Makepeace Thackeray asin G. H. Lewes. Alagad, dai siya naglalakaw hale sa Haworth nin mas halabang panahon, ta dai niya gusto na bayaan an saiyang gurangon na ama. An aki ni Thackeray, na si manunurat Anne Isabella Thackeray Ritchie, nagdumdum nin pagbisita ni Brontë sa saindang harong.
{{Portal|Novels|Poetry|Biography}}
An pagkakaibigan ni Brontë asin ni Elizabeth Gaskell, maski dae man sindang sobrang harani sa isa’t isa, importante pa man giraray ta si Gaskell an nagsurat kan pinakaenot na biograpiya ni Brontë matapos siyang pumanaw kan 1855.

== ''Villette'' ==
An ikatolong nobela ni Brontë, asin an huring pinabli habang buhay pa siya, iyo an Villette, na pinabli kan 1853. An mga pangunahing tema kaini iyo an pagka-igwa nin pag-isolado, kung paanu ini pwedeng tangkón, asin an internal na konflikto na gibô kan sosyedad na nagsusupíl sa personal na kagustuhan. An bida kaini, si Lucy Snowe, nagbiyahe paiba sa ibang nasyon tanganing magtukdo sa sarong boarding school sa hararom na ciudad na Villette. Duman, na-experiensyahan niya an sarong kultura asin relihiyon na lain sa saiya, asin nagkaigwa siya nin pagkamoot sa sarong lalaki (Paul Emanuel) na dae man niya pwedeng maasawa. Sa bilog niyang karanasan, nagkaigwa siya nin mental breakdown, pero sa katapusan, nakaabot siya nin independensya asin pagkaburuligon sa pagpapatakbo nin sadiring eskwelahan. Dakula an parte kan dialogo sa nobela na sinurat sa wikang Pranses. An Villette iyo an pagbali ni Brontë sa pagsusurat gamit an first-person na perspektibo (hali kay Lucy Snowe), kapareho sa ginamit niya sa Jane Eyre. May pagkakapareho man ini sa Jane Eyre sa paagi na ginamit ni Brontë an mga parte kan saiyang sariling buhay bilang inspirasyon sa mga fictional na pangyayari, lalo na an saiyang karanasan sa pensionnat sa Brussels.Kinilala an Villette kan mga kritiko kan panahon bilang makusog asin sophisticated na akdang pampanitikan, maski pinuna man ini na “garo bastos” asin “dai angay sa babae” an pagpresentar sa mga kagustuhan ni Lucy.

== Kasal ==
[[Ladawan:CharlotteBronte.jpg|thumb| An litrato-retrato na ini ni Ellen Nussey haloy nang napagkamalan na saro sa saiyang mga katood na si Charlotte Brontë. An retrato sarong kopya na ginibo {{Circa|1918}} kan retratista, si Sir Emery Walker, gikan sa sarong orihinal na retrato nin carte de visite na kaidto pribadong pagsasadiri.  ]]
Bago pa mailathala an Villette, nakarawat ni Brontë an dae inaasahang pag-proponer nin kasal hali sa sarong Irlandes na si Arthur Bell Nicholls, an curate kan saindang ama, na matagal nang may pagkamoot saiya. Sa enot, tinanggihan niya ini, asin nagalang an saiyang ama sa kasal, partly ta mahirap si Nicholls. Pero si Elizabeth Gaskell, na nagtutubod na an kasal nagbibigay nin klaro asin huring obligasyon na makakabenepisyo sa sarong babae, pinalingaw-lingaw si Brontë na isipon an magagayon sa kasal asin tinabangan man gamit an saiyang mga koneksyon tanganing matabangan si Nicholls na makadagdag sa pinansyal. Sabi ni James Pope-Hennessy sa The Flight of Youth, an pagkamasinagon ni Richard Monckton Milnes an nakahelang kaya natuloy an kasal. Habang nangyayari ini, lalo nang naaatract si Brontë kay Nicholls, asin kan Enero 1854, tinanggap niya an proposal. Kan Abril, naaprobaran man ini kan saindang ama, asin ikinasal sinda kan Hunyo 29.

An saindang ama, si Patrick, plano sana na siya an maghatod ki Charlotte sa altar, pero kan huring minuto, dai na niya kinaya, kaya si Charlotte nalakaw sa simbahan mag-isa. Dahil warang ama na naghatod saiya, si Miss Wooler – dating guro ni Charlotte sa Roe Head School asin tunay niyang kaibanan – an nagsilbing “friend” na naghatod saiya sa altar. Nag-honeymoon an mag-asawa sa Banagher, County Offaly, Ireland. Sabi kan mga tawo, mabakal an saindang kasal, asin naging masaya si Brontë sa paagi na bago para saiya.

== Kagadanan ==
[[Ladawan:Emily_Brontë_and_Charlotte_Brontë_resting_place.jpg|too|thumb| An plake na tanso sa vault kan pamilya ni Charlotte Brontë asin Emily Brontë sa St Michael and All Angels' Church, Haworth]]
Nabuntis si Brontë dai pa man nahahaba an panahon pagkatapos kan saindang kasal, pero nagluya sana an saiyang salud. Sabi ni Gaskell, inatake siya nin "padagos na pagkahilo asin pira-pirang beses na pagkarahuyang".

Nagtaliwan siya, kaupod an saiyang agom na aki, kan Marso 31, 1855, tres semana antes kan saiyang ika-39 na kaadlawan. Sa saiyang death certificate, nakasurat na phthisis (tuberculosis) an rason kan pagkamatay, pero mga biograper arog ni Claire Harman nagsasabi na dai tuberculosis an totoong rason kundi pagka-dehydrate asin pagkaubos nin nutrisyon huli sa grabe na pagsusuka dulot nin severe morning sickness o hyperemesis gravidarum. Inilibing si Brontë sa pamilya nilang nitso sa simbahan na Church of St. Michael and All Angels sa Haworth.


An "The Professor", an pinakaenot na nobela na sinurat ni Brontë, pinublikar pagkatapos kan saiyang pagkamatay kan 1857. An piraso nin bagong nobela na sinimulan niyang isurat sa huring mga taon kan saiyang buhay, pinatapos nin ibang mga parasurat duwang beses, an pinakabantog na bersyon iyo an "Emma Brown: A Novel from the Unfinished Manuscript by Charlotte Brontë" na sinurat ni Clare Boylan kan 2003. Kadakol man sa mga sinurat niya manungod sa imahinasyon nilang lugar na Angria an pinublikar pagkatapos niya magadan. Kan 2018, an The New York Times nagpahiling nin late na obituary para saiya.

== Relihiyon ==
An aki nin sarong Irish na Anglican na padi, si Brontë mismo sarong Anglican. Sa sarong surat na pinadara niya sa saiyang tagapagpatik, sinabi niya na:

"Namomotan ko an Simbahan nin Inglatera. An mga ministro kaini, totoo man, dai ko tinotobong banal o perpekto – dakol na an nakita ko sainda para sabihon iyan – pero sa Simbahan mismo, maski may mga kapaltahan – maliban sa profanong Athanasian Creed – totoo akong nakakabig."


Sa sarong surat ki Ellen Nussey, isinurat niya:

== ''An Buhay ni Charlotte Brontë'' ==
[[Ladawan:CharlotteBrontePortrait.jpg|thumb| Retrato ni JH Thompson sa Brontë Parsonage Museum]]
An biograpiya ni Elizabeth Gaskell na "The Life of Charlotte Brontë" inapublikar kan 1857. Dakulang hakbang ini para sa sarong babaying nobelista na magsurat nin biograpiya nin kapwa babaying parasurat. Ang estilo ni Gaskell kakaiba ta imbes na suruton an literaryong gibo ni Brontë, pinakusog niya an mga personal na detalye sa buhay kaini—lalo na an mga parte na pang-kontra sa mga akusasyong "kabastusan" sa mga sinurat ni Brontë. Totoong marahay an biograpiya sa ibang parte, pero piniling dai isama ni Gaskell an pagkahulog nin loob ni Brontë sa sarong lalaking may asawa—si Constantin Heger—ta ini posible raw makainsulto sa moralidad kan panahon, pati na sa ama ni Brontë, sa saiyang agom, asin sa mga kaibahan. Nagtao man si Gaskell nin medyo salang impormasyon, arog kan sinabi niya na dai pinapayagan ni Patrick Brontë na kumakan nin karne an saiyang mga aki—na pinabulaanan kan diaryo ni Emily Brontë, kun sain sinurat niya na naghahanda siya nin karne asin patatas para sa hapunan sa parsonage. Sabi nin iba, an estilo ni Gaskell nagbalhin nin atensyon hale sa mga "mabigat" o kontrobersyal na nobela—dai lang ki Charlotte kundi pati man sa gabos niyang mga tugang—asin haloy na proseso ini nin pagpadangat o paghalangkaw sa saindang personal na buhay.


== Mga surat na Nussey ==


An mga surat ni Brontë ki Nussey garo baga igwa nin romantikong mga tono:
  
May mga iskolar na nag-iisip na posible na si Charlotte Brontë may romantikong o sekswal na relasyon kay Ellen Nussey, base sa makusog nilang pagkakaibigan.

== Mga letra ni Heger ==
Kan 29 Hulyo 1913, inilathala kan The Times sa London an apat na surat na sinurat ni Charlotte Brontë para ki Constantin Heger pagkatapos niyang maghale sa Brussels kan 1844. Nakasurat ini sa Pranses, maliban sa postscript na Ingles, asin ini mga surat nagbisto sa imahe ni Brontë bilang banal na martir para sa Kristianismo asin sa pagiging babae—isang imahe na binuo kan mga biograper, arog ni Gaskell. An mga surat, parte nin mas halangkaw na isang-panig na korespondensya na an Heger kadaklan dae nagsusurat pabalik, nagpapahiling na si Brontë in nagmahal sa sarong lalaking may asawa. Pero komplikado an interpretasyon kaini—igwa nagsasabing ini'y halimbawa nin literarong pagpapa-drama o pahayag nin pasasalamat haloy na estudyante sa maestro.


Kan 1980, sarong commemorative plaque an binuksan sa Centre for Fine Arts sa Brussels, sa lugar kun sain natukdo an eskwelahan ni Madam Heger, bilang paghonor ki Charlotte asin Emily Brontë.

== Pamana ==
Si Kazuo Ishiguro, kan hinapot kun sisay an paborito niyang nobelista, nagsabi: "Si Charlotte Brontë an bag'o lang na naglampas kay Dostoevsky... Utang ko an sakong karera, asin dakul pang iba, sa Jane Eyre asin Villette."

== Mga Publikasyon ==
[[Ladawan:Painting_of_Brontë_sisters.png|thumb| Branwell Brontë, ''Pintura kan 3 Brontë Sisters,'' sa wala pasiring sa too: Anne, Emily asin Charlotte Brontë. Ipininta ni Branwell an saiyang sadiri gikan sa retrato kan saiyang tolong tugang na babae. National Portrait Gallery, London.]]
[[Ladawan:Charlotte_Brontë.jpg|thumb| Sarong ideyalisadong [[wiktionary:posthumous|posthumous]] na retrato ni Duyckinick, 1873, base sa sarong drowing ni George Richmond]]

=== Juvenilia ===

* ''The Young Men's Magazine'', Tomo 1–3 (Agosto 1830) <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/76064670|title=A Brontë encyclopedia|last=Barnard|first=Robert|date=2007|publisher=Blackwell Pub|others=Louise Barnard|isbn=978-1-4051-5119-1|location=Malden, MA|pages=29, 34–35|oclc=76064670}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/139984116|title=Charlotte Brontë : the imagination in history|last=Glen|first=Heather|date=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-1-4294-7076-6|location=Oxford|pages=9|oclc=139984116}}</ref>
* ''Sarong Libro ni Ryhmes'' (1829) 
* ''An Spell <ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1130021690|title=The Brontës and War : Fantasy and Conflict in Charlotte and Branwell Brontë's Youthful Writings|last=Butcher|first=Emma|date=2019|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-3-319-95636-7|location=Cham|oclc=1130021690}}</ref> : 146 ''
* ''An Sekreto''
* ''Lily Hart <ref name=":0" /> : 157 ''
* ''An Foundling'' 
* ''Albion asin Marina'' <ref name=":0" /> : 129 
* ''Mga osipon kan mga taga-Isla'' 
* ''Tales of Angria'' (na isinurat kan 1838–1839 – sarong koleksyon nin mga sinurat kan mga aki asin mga hoben na adulto kabali an limang halipot na nobela)
** Mina Laury ''<ref name=":0" /> : 119 ''
** Stancliffe's Hotel ''<ref name=":0" /> : 166 ''
** An Duke kan Zamorna
** Henry Hastings {{Efn|Charlotte wrote this piece, however, Branwell also used the name Henry Hastings as a pseudonym in their juvenilia.}} ''<ref name=":0" /> : 15, 100 ''
** Caroline Vernon ''<ref name=":0" /> : 46 ''
** An mga Fragmento kan Roe Head Journal ''<ref name=":0" /> : 147 ''
** Paalam ki Angria 

An The Green Dwarf, A Tale of the Perfect Tense na sinurat ni Charlotte Brontë kan 1833 sa gamit na pangaran na Lord Charles Albert Florian Wellesley. Ipinapahiling kaini an impluwensya ni Walter Scott, asin siring kan sinabi ni Christine Alexander, an mga binagong estilo ni Brontë sa mga dating niyang gothic na istorya nagpapahiling na “klaro na napapagal na siya sa estilo na puro gothic.”


Sa pagtapos kan taon 1839, nagsurat si Charlotte Brontë nin manuskrito na may titulong Farewell to Angria bilang pa-bye sa saiyang ginibong pantasya na kinaban. Mas lalo niyang nahiling na mas gusto niyang mag-iskapo sa mga imahinado niyang kinaban kaysa magpirmi sa realidad – asin natakot siya na baka nababaliw na siya. Kaya nagdesisyon siyang magpa-bye sa saiyang mga karakter, lugar, asin mga istorya. Sinurat niya kung pano siya nasaktan sa pagtalikod sa mga 'kaibanan' niya sa imahinasyon asin sa paglakaw niya sa di-kilalang direksyon.

=== Mga Nobela ===

* ''Jane Eyre'', na ipinublikar kan 1847
* ''Shirley'', na ipinublikar kan 1849
* ''Villette'', na ipinublikar kan 1853
* ''An Propesor'', na isinurat bago ''si Jane Eyre'', enot na isinumitir kaiba an ''Wuthering Heights'' ni Emily Brontë asin ''Agnes Gray'' ni Anne Brontë . Dangan, ''an The Professor'' isinumitir giraray nin separado, asin isinikwal kan kadakol na mga harong nin pagpublikar. Ini ipinublikar pagkagadan kan 1857
* ''Emma'', dai pa tapos; Si Brontë nagsurat sana nin 20 pahina kan manuskrito, na ipinublikar pagkagadan kan 1860. Sa mga nakaaging dekada, kisuerra duwang pagpapadagos kan fragment na ini an nagluwas:
** ''Emma'', kan "Charlotte Brontë and Another Lady", na ipinublikar kan 1980; dawa ngani ini pig-atribwir ki Elizabeth Goudge, <ref>{{Cite news|date=13 September 2003|newspaper=[[The Independent]]|title=Review of Emma Brown by Charlotte Cory|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/emma-brown-by-clare-boylan-579707.html|archivedate=21 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090521161052/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/emma-brown-by-clare-boylan-579707.html}}</ref> an aktuwal na kagsurat iyo si Constance Savery . 
** ''Si Emma Brown'', ni Clare Boylan, na ipinublikar kan 2003

=== Mga tula ===

* {{Cite book|title=[[Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell|Poems]]|last=Bell|first=Currer|last2=Bell|first2=Ellis|last3=Bell|first3=Acton|date=1846|author-link=Charlotte Brontë|author-link2=Emily Brontë|author-link3=Anne Brontë}}
* ''Selected Poems of the Brontës'', Everyman Poetry (1997)

== Mga paglaladawan sa media ==

== Mga Tala ==
Ladawan ni George Richmond 

Charlotte Nicholls (née Brontë; 21 Abril 1816 – 31 Marso 1855), na komun na bistado bilang Charlotte Brontë (/ˈʃɑːrlət ˈbrɒnti/, komun na /-teɪ/), sarong Ingles na nobelista asin pararawitdawit. Siya ang pinakamatua sa tulong magturugang na Brontë na nabuhay hanggang sa pagkaadulto, asin saindang mga nobela naging klasik kan literaturang Ingles. Bistado siya sa saiyang nobela na Jane Eyre, na saiyang ipinublikar sa hirarom kan alyas na lalaki na Currer Bell. An Jane Eyre naging mapanggana sa oras kan pagkakalathala, asin dakol na pigpapahalagahan sa genre nin gothic fiction sa literatura.

Si Brontë nag-enrol sa eskwelahan na Roe Head, Mirfield, kang Enero 1831 sa edad na 14 anyos. Naghali siya kasunod kan sarong taon ta para matukduan an saiyang mga tugang na babae, sinda Emily asin Anne, sa saindang harong. Nagbalik siya sa Roe Head kan 1835 bilang saro ng paratukdo. Kan 1839, nag ako siya ning papel bilang governess para sa pamilyang Sidgwick, alagad naghali siya pakaagi ning pirang bulan. An tulong tugang na babae nagprobar magbukas nin eskwelahan sa Haworth, alagad dai sinda nakakua ning mga estudyante. Imbes kani, nagbalik sinda sa pagsusurat; an kada saro sainda enot na nagpublikar kan 1846 sa irarom kan mga alyas na Currer, Ellis, asin Acton Bell. Maski ngani an inot na nobela ni Brontë na The Professor isinikwal kan mga parapublikar, an saiyang ikaduwang nobela na Jane Eyre ipinublikar kan 1847. An mga tugang na babae nin katotoohan tungkol sa saindang mga alyas na Bell kan 1848, asin kan sumunod na taon, pigselebrar sinda sa mga sirkulo nin literatura sa London.

 An enot na taon saka an  edukasyon 
Si Charlotte Brontë pinangaki kan 21 Abril 1816 sa Market Street, Thornton (sa harong na ngunyan inaapod na Brontë Birthplace), sa kasakólan kan Bradford sa West Riding of Yorkshire. Siya an ikatolo sa anom na aki ni Maria (née Branwell) asin ni Patrick Brontë (na dati apelyidong Brunty), sarong Irlandes na Anglicanong padi. Kan 1820, nag iribanan an saindang mga pamilya asin nagbalyo sinda sa banwaan ning Haworth, sa gilid kang mga kalbohon, kun sain pinuwesto ninda an saiyang ama bilang perpetual curate sa St. Michael and All Angels Church. Nagadan si Maria tungkol sa kanser kan 15 Septiembre 1821, asin binayaan an saiyang lima na aking babae na sinda: Maria, Elizabeth, Charlotte, Emily asin Anne, asin sarong lalaki: Branwell — na inataman kan saiyang tugang na babae, si Elizabeth Branwell.

Kang Agosto 1824, ipinadara ni Patrick sinda Charlotte, Emily, Maria, asin Elizabeth sa Clergy Daughters' School sa Cowan Bridge, Lancashire. Sabi ni Charlotte, an maraot na kondisyon sa eskwelahan iyo an nagdara nin permanente na epekto sa saindang salud asin pisikal na pag-uswag, asin an nagpakaskas kan namamati ni Maria (pinangaki 1814) asin Elizabeth (pinangaki 1815), na pareho nagadan tungkol sa tuberculosis kang Mayo (Maria) asin Hunyo (Elizabeth) 1825. Kaipuhan kan kagadanan kan duwang mag agom, gibuá ni Patrick sinda Charlotte asin Emily sa eskwelahan. Ginamit ni Charlotte an eskwelahan na ini bilang basehan kan Lowood School na saiyang nobelang Jane Eyre, kun sain pareho na nagkaigwa ning tuberculosis asin typhus na pinaglala nin maraot na kondisyon sa lugar.

Sa harong sa Haworth Parsonage, si Brontë naging “ina na katood asin bantay kang saiyang mga tugang na tugang na babae.” Nagsurat siya kang saiyang pinakainot na midbid na rawitdawit sa edad na 13 kan 1829, asin nagsurat nin mahigit 200 na rawitdawit sa buong buhay. Kadakol na an saiyang mga rawitdawit an "ipinublikar" sa saindang sadiring gibo na magasin sa harong, an Branwell’s Blackwood’s Magazine, asin manungod ini sa mga fictional sa kinaban na inaapod na Glass Town. Siya asin an saiyang mga tugang na buhay pa – Branwell, Emily, asin Anne pinag-iribang kinaban na ini, asin nagpuon sindang magsurat-surat tungkol sa buhay asin pakikipaglaban kang mga karakter sa saindang imahinasyong kahadean kan 1827. Si Charlotte, sa pribadong surat, inapod an Glass Town bilang “saiyang 'kinaban sa ibaba', sarong mga pribadong pagdulag kun sain pwede niyang iakto an saiyang mga kamawotan asin manlain-lain na identidad.”An pagkagusto ni Charlotte sa mga romantikong kamugtakan, maigot na mga relasyon, asin halangkaw na sosyedad an kabaliktaran kan pagkahumaling ni Branwell sa mga laban saka politika, asin kan realismo nin saindang mga tugang na babae manungod sa North Country. Alagad, sa panahong ini, igwa pa man giraray nin pagmati na an saindang mga sinurat sarong negosyo kan pamilya.

Alagad,  kan 1831, sinda Emily asin Anne nag-“secede” o nagpuon nin sariling grupo hali sa Glass Town Confederacy asin nin spin-off na inapod na Gondal, kun sain dakol sa saindang mga rawitdawit an kabali. Katapos kan 1831, sinda Charlotte asin Branwell nagpadagos asin pagpauswag kan Glass Town Confederacy, na pinangaranan na Angria. Susog sa Christine Alexander, sarong historyador nin mga early writings o juvenilia kan mga Brontë, “parehas sinda Charlotte asin Branwell an nagsigurado na padagos asin magkakaangay an kinaban kan saindang imahinasyon. Kun si Branwell masyadong aburido asin ginagadan an mga importanteng karakter sa saiyang mga sinurat, si Charlotte an nagsasabat asin garo bagang buhay liwat an mga ini para sa mga sunod na istorya asin kun si Branwell nagsasawa sa saiyang mga imbensyon, arog kan Glass Town magazine na saiyang edit, si Charlotte an padagos niyang pinapapublikar ini sa sunod pa nin dakol na taon.”An mga saga na ginibo kan mga tugang Brontë mga episodiko asin komplikado, asin igwang mga bersyon na dae tapos na nasurat sa mga manuskrito – an iba sa mga ini napublikar bilang juvenilia. An pagkagusto ninda sa mga istoryang ini naging sarong matibay na interes sa panahon kan saindang pagkaaki asin pagkaagom, na nag-andam sato para sa saindang pagiging manunurat pag abot sa pagkatawo.

Hale 1831 saka 1832, nagpadagos si Charlotte Brontë sa saiyang pag-adal sa sarong boarding school sa Roe Head sa Mirfield, mga baynte milyang haloy sa saindang lugar. Duman niya nakahiras an mga kaibanan niya na nagin close niya hale sa pagkabata — sinda Ellen Nussey asin Mary Taylor. Kan 1833, nagsurat siya nin sarong mahamak na novela na pinamagatang The Green Dwarf, gamit an pen name na Wellesley. Sa mga panahong ini, an mga istoryang sinosurat niya hale sa mga supernatural na tema, nagbago na paad-to sa mas realistikong istorya. Nagbalik siya sa Roe Head bilang maestra hale 1835 tubtob 1838. Alagad, bako siya masaya sa trabaho — malungkot siya asin nag-iisa, kaya pinapahiling niya an saiyang pag-aram sa mga rawitdawit. Marhay an mga sinurat niya, kadaklan malungkot. Sa rawitdawit niyang "We wove a Web in Childhood" na sinurat niya kan Disyembre 1835, ipinahiling niya an pagkakaiba kan boring niyang buhay bilang maestra asin an makulay na kinaban na ginibo ninda kan saiyang mga tugang. Sa satong rawitdawit, "Morning was its freshness still", nagsurat siya nin linya na, "Tis bitter sometimes to recall / Illusions once deemed fair" — buot sabihon, masakit isipon an mga dating bagay na akala mo magayon pero bako man garo. Dakol sa mga rawitdawit niya may kinalaman sa imahinasyong kinaban na Angria, lalo na manungod sa mga Byronic na bayani (mga misteryoso asin intense na karakter). Kan Disyembre 1836, nagsurat siya sa Poet Laureate na si Robert Southey, kaipuhan nin encouragement bilang parasurat. Pero an sinimbag ni Southey, sikat na sabingon: "Literature cannot be the business of a woman's life, and it ought not to be." Ibig sabihon, dai daw para sa babae an pagsusurat bilang propesyon. Dapat daw mas naka-focus siya sa mga “totoong obligasyon” nin babae. Nirespeto man ni Charlotte an sagot, pero dae siya nagsunod — padagos siya nagsurat.

Kan 1839, nagtukaw si Charlotte Brontë sa enot sa dakol niyang trabaho bilang gobernadora (guvernés) sa mga pamilya sa Yorkshire, na ginibo niya tubtob 1841. Partikular, hale Mayo tubtob Hulyo 1839, nagtrabaho siya sa pamilya Sidgwick sa saindang summer na tiriponan sa Stone Gappe, sa Lothersdale, kun sain an saro sa mga inataman niya iyo si John Benson Sidgwick (1835–1927), sarong pasaway na aki. Sa sarong okasyon, ihinas ni John an Biblia kay Charlotte, na posibleng nagin inspirasyon sa eksena sa enot na kapitulo kan nobela niyang Jane Eyre, kun sain ihinas ni John Reed an libro ki Jane. Dae na-enjoy ni Brontë an saiyang trabaho bilang gobernadora. Sinurat niya na an saiyang mga amo garong pinapaarám siyang alipin, pirming pinapahapot asin ginpapahiya siya. Si Brontë may huyang na panglawas asin kulang pa sa 5 piye (mga 1.5 metros) an kataason.

too|thumb| Plake sa Brussels, sa Center for Fine Arts, Brussels
Kan 1842, sinda Charlotte asin Emily nagbiyahe pa-Brussels tanganing mag-enrol sa sarong boarding school na pinapatakbo ni Constantin Heger (1809–1896) asin kan saiyang agom na si Claire Zoé Parent Heger (1804–1887). Durante kan saindang pag-istar sa Brussels, si Charlotte – na mas pabor sa Protestanteng ideya na diretsong relasyon sa Dios – nagdisagree sa istriktong Katolisismo ni Madame Heger, na para saiya sarong marhayun na relihiyon na pinapa-ako an pagsunod asin pagpasakop sa Papa. Bilang kapalit sa libre na board asin tuition, nagtao nin klase si Charlotte nin Ingles asin si Emily nin musika. Alagad, naputol an saindang pag-adal sa eskwelahan kan namundag si Elizabeth Branwell – an saindang tiya na nag-ataman sato hale pa kan namundag an saindang ina – tungod sa internal obstruction kan Oktubre 1842. Nagbalik si Charlotte mag-isa sa Brussels kan Enero 1843 tanganing magtrabaho bilang maestra sa eskwelahan. Alagad, dai siya naging masaya sa ikaduwang beses niya duman – nahomesick siya asin naging emosyonal na nadangog sa kay Constantin Heger. Nagbalik siya sa Haworth kan Enero 1844, asin ginamit an mga naranasan niya sa Brussels bilang inspirasyon sa mga pangyayari sa mga nobela niyang The Professor asin Villette.

 Enot na publikasyon 
Sa Mayo 1846, sinda Charlotte, Emily, asin Anne nagpa-imprenta nin pinagsarong koleksyon nin mga rawitdawit gamit an saindang sadiring  kwarta, asin ginamit ninda an mga pseudonym o palangaran na Currer, Ellis, asin Acton Bell. An paggamit ninda nin iba-ibang ngaran tinago an saindang pagiging babae, alagad pinagpabilin an parehas na inisyal – kaya si Charlotte naging Currer Bell. An ngaran na "Bell" hali sa Arthur Bell Nicholls, an curate sa Haworth na sa huli nagin agom ni Charlotte, habang an "Currer" hale sa apelyido ni Frances Mary Richardson Currer, na nagsuporta sa saindang eskwelahan (asin posibleng sa saindang ama man). Manungod sa desisyong maggamit nin nom de plume (palangaran o alias), sinurat ni Charlotte na:
 
Maski duwang kopya lang kan koleksyon nin rawitdawit an nabenta, padagos pa man sindang magkakapatid sa pagsusurat para ipapublikar. Nagpoon sinda magsurat kan saindang mga enot na nobela, gamit pa man giraray an saindang mga palangaran (nom de plume) sa pagpadara nin manuskrito sa mga posibleng mag-imprinta.

 An Propesor asin Jane Eyre 
 
An enot na manuskrito ni Brontë na pinamagatang The Professor dai nakakuha nin mag-imprinta, pero naglaom siya matapos makatanggap nin positibong tugon gikan sa Smith, Elder & Co. sa Cornhill, na nagsabi na interesado sinda sa mas halangkaw na akdang pwedeng ipadara ni Currer Bell.

Bilang sabat, tinapos ni Charlotte asin pinadara an ikaduwa niyang manuskrito kan Agosto 1847. Pagkatapos nin anom na semana, nailimbag an Jane Eyre. An Jane Eyre nagsaysay manungod sa sarong simpleng gobernadora na si Jane, na pagkatapos nin mga kasakit sa pagkabata, naibigin sa saiyang amo na si Mr. Rochester. Nag-asawa sinda, pero bako sana matapos mamatay sa sunog an una nang agom ni Rochester, na dai aram ni Jane na yaon man sa mansyon. An estilo kan libro makabago, pinagsasabay an Romantisismo, naturalismo, asin gothic melodrama, asin naglain sa iba dahil sinurat ini gamit an makusog na first-person na pananaw nin babae. Tuo si Brontë na mas kapani-paniwala an arte kun ibinatay sa personal na karahayan, kaya sa Jane Eyre, pinaagihan niya an saiyang sariling karanasan tanganing makabuo nin istoryang may halangkaw na apela sa gabos.

Jane Eyre nagin sikat agad pagkaluwas kaini asin naka-recebir nin mga positibong reviews. Si G. H. Lewes nagsabi na ini daw an boses hale sa pusog na espiritung may pinagdaraang hirap asin laban sa buhay, asin tinawag pa niya ini na “suspiria de profundis” o mga hibik hale sa kailaliman. Kaibanan kan kasikatan, naglubay-lubay an haka-haka kun si “Currer Bell” lalaki o babae talaga, lalo na kan nailathala man an Wuthering Heights ni Ellis Bell (Emily) asin Agnes Grey ni Acton Bell (Anne). Kaiba sa interest, nag-iba an reaksyon kan mga kritiko—may mga nagsabi na bastos o "coarse" daw an estilo ni Currer Bell, lalo na kan duda na sinda na babae an nagsurat. Pero kahit may mga gayo'n na komentaryo, padagos na mataas an sales kan Jane Eyre—lalo pa ngang nagdugang an interest ta sinasabing “di angay” o bawal-bawal basahon, kaya mas gusto nin mga tawo. Pwera pa digdi, maray magdrawing si Charlotte—siya mismo nagdisenyo kan mga illustrations sa second edition kan Jane Eyre. Kan summer kan 1834, duwa sa mga painting niya ipinahiling sa exhibit na pinangunahan kan Royal Northern Society for the Encouragement of the Fine Arts sa Leeds.

 Shirley asin mga nagadan 
Kan 1848, nagsurat si Brontë kan manuskrito kan saiyang ikaduwang nobela na Shirley. Alagad, kulang pa ini sa kataposan kan nagkaigwa nin sunod-sunod na kamatayan sa saindang pamilya sa laog kan walo na bulan. Kan Setyembre 1848, namate si Branwell dahil sa chronic bronchitis asin marasmus, na lalo pang pinabigat kan sobrang pag-inom nin alak. Maski ganon, totoo si Charlotte na tuberculosis an rason kan pagkamatay niya. Posible man na si Branwell may addiction sa laudanum (klase nin gamot). Pagkatapos kan lubong ni Branwell, nagkasakit si Emily asin namate siya kan Disyembre 1848 dahil sa pulmonary tuberculosis. Pagtapos, namate man si Anne sa parehong sakit kan Mayo 1849. Dai na kayang magsurat si Charlotte sa mga panahong ito dahil sa dakulang paglungkot asin pagluya sa sunod-sunod na trahedya.

Pagkatapos kan pagkahadan ni Anne, nagbalik si Brontë sa pagsusurat bilang paagi para mapagian an saiyang pagluya. An resulta kaini, an nobela na Shirley, na nagtatalakay manungod sa problema sa industriya asin papel kan mga babae sa sosyedad, naipublikar kan Oktubre 1849. Kaiba sa Jane Eyre na first person an pagkakasurat, an Shirley third person asin kulang sa emosyonal na rarom na yaon sa saiyang enot na nobela. Kaya mas dai ini kinabigla kan mga magbabasa asin kritiko. Bilang tagapagmana ni Anne, pinugngan ni Charlotte an paglimbag liwat kan ikaduwang nobela ni Anne na The Tenant of Wildfell Hall. An desisyong ini nagresulta sa pag-ubos kan kasikatan ni Anne bilang nobelista, asin naging kontrobersyal ini sa mga biograper kan magkakapatid hanggang ngunyan.

 Sa sosyedad 
Dahil sa kasikatan kan saiyang mga nobela, lalo na an Jane Eyre, naengganyo si Brontë kan saiyang publisher na magbisto nin pagkatawo niya asin bumisita paminsan-minsan sa London. Sa mga pagbisitang ini, ipinaaram niya an totoo niyang pagkakakilanlan asin nag-puon siyang makipaghalubilo sa mga taong prominente sa sosyedad. Naging kaibahan niya sa pagkakaibigan sina Elizabeth Gaskell asin Harriet Martineau, na an tugang na si Rachel Martineau nagtutokdo sa mga aki ni Gaskell. Pinadalan ni Brontë si Martineau nin early copy kan Shirley asin bimisita siya sa harong kaini sa Ambleside. An saindang pagkakaibigan base sa pareho nindang interes sa mga isyu sa lahi (racial relations) asin sa kilusan para sa pagwakas kan pagkaalipin (abolitionist movement)—mga tema man na palan na lumalawas sa saindang mga sinurat. Nakilala man ni Brontë sina William Makepeace Thackeray asin G. H. Lewes. Alagad, dai siya naglalakaw hale sa Haworth nin mas halabang panahon, ta dai niya gusto na bayaan an saiyang gurangon na ama. An aki ni Thackeray, na si manunurat Anne Isabella Thackeray Ritchie, nagdumdum nin pagbisita ni Brontë sa saindang harong.

An pagkakaibigan ni Brontë asin ni Elizabeth Gaskell, maski dae man sindang sobrang harani sa isa’t isa, importante pa man giraray ta si Gaskell an nagsurat kan pinakaenot na biograpiya ni Brontë matapos siyang pumanaw kan 1855.

 Villette 
An ikatolong nobela ni Brontë, asin an huring pinabli habang buhay pa siya, iyo an Villette, na pinabli kan 1853. An mga pangunahing tema kaini iyo an pagka-igwa nin pag-isolado, kung paanu ini pwedeng tangkón, asin an internal na konflikto na gibô kan sosyedad na nagsusupíl sa personal na kagustuhan. An bida kaini, si Lucy Snowe, nagbiyahe paiba sa ibang nasyon tanganing magtukdo sa sarong boarding school sa hararom na ciudad na Villette. Duman, na-experiensyahan niya an sarong kultura asin relihiyon na lain sa saiya, asin nagkaigwa siya nin pagkamoot sa sarong lalaki (Paul Emanuel) na dae man niya pwedeng maasawa. Sa bilog niyang karanasan, nagkaigwa siya nin mental breakdown, pero sa katapusan, nakaabot siya nin independensya asin pagkaburuligon sa pagpapatakbo nin sadiring eskwelahan. Dakula an parte kan dialogo sa nobela na sinurat sa wikang Pranses. An Villette iyo an pagbali ni Brontë sa pagsusurat gamit an first-person na perspektibo (hali kay Lucy Snowe), kapareho sa ginamit niya sa Jane Eyre. May pagkakapareho man ini sa Jane Eyre sa paagi na ginamit ni Brontë an mga parte kan saiyang sariling buhay bilang inspirasyon sa mga fictional na pangyayari, lalo na an saiyang karanasan sa pensionnat sa Brussels.Kinilala an Villette kan mga kritiko kan panahon bilang makusog asin sophisticated na akdang pampanitikan, maski pinuna man ini na “garo bastos” asin “dai angay sa babae” an pagpresentar sa mga kagustuhan ni Lucy.

 Kasal 
thumb| An litrato-retrato na ini ni Ellen Nussey haloy nang napagkamalan na saro sa saiyang mga katood na si Charlotte Brontë. An retrato sarong kopya na ginibo  kan retratista, si Sir Emery Walker, gikan sa sarong orihinal na retrato nin carte de visite na kaidto pribadong pagsasadiri.  
Bago pa mailathala an Villette, nakarawat ni Brontë an dae inaasahang pag-proponer nin kasal hali sa sarong Irlandes na si Arthur Bell Nicholls, an curate kan saindang ama, na matagal nang may pagkamoot saiya. Sa enot, tinanggihan niya ini, asin nagalang an saiyang ama sa kasal, partly ta mahirap si Nicholls. Pero si Elizabeth Gaskell, na nagtutubod na an kasal nagbibigay nin klaro asin huring obligasyon na makakabenepisyo sa sarong babae, pinalingaw-lingaw si Brontë na isipon an magagayon sa kasal asin tinabangan man gamit an saiyang mga koneksyon tanganing matabangan si Nicholls na makadagdag sa pinansyal. Sabi ni James Pope-Hennessy sa The Flight of Youth, an pagkamasinagon ni Richard Monckton Milnes an nakahelang kaya natuloy an kasal. Habang nangyayari ini, lalo nang naaatract si Brontë kay Nicholls, asin kan Enero 1854, tinanggap niya an proposal. Kan Abril, naaprobaran man ini kan saindang ama, asin ikinasal sinda kan Hunyo 29.

An saindang ama, si Patrick, plano sana na siya an maghatod ki Charlotte sa altar, pero kan huring minuto, dai na niya kinaya, kaya si Charlotte nalakaw sa simbahan mag-isa. Dahil warang ama na naghatod saiya, si Miss Wooler – dating guro ni Charlotte sa Roe Head School asin tunay niyang kaibanan – an nagsilbing “friend” na naghatod saiya sa altar. Nag-honeymoon an mag-asawa sa Banagher, County Offaly, Ireland. Sabi kan mga tawo, mabakal an saindang kasal, asin naging masaya si Brontë sa paagi na bago para saiya.

 Kagadanan 
too|thumb| An plake na tanso sa vault kan pamilya ni Charlotte Brontë asin Emily Brontë sa St Michael and All Angels' Church, Haworth
Nabuntis si Brontë dai pa man nahahaba an panahon pagkatapos kan saindang kasal, pero nagluya sana an saiyang salud. Sabi ni Gaskell, inatake siya nin "padagos na pagkahilo asin pira-pirang beses na pagkarahuyang".

Nagtaliwan siya, kaupod an saiyang agom na aki, kan Marso 31, 1855, tres semana antes kan saiyang ika-39 na kaadlawan. Sa saiyang death certificate, nakasurat na phthisis (tuberculosis) an rason kan pagkamatay, pero mga biograper arog ni Claire Harman nagsasabi na dai tuberculosis an totoong rason kundi pagka-dehydrate asin pagkaubos nin nutrisyon huli sa grabe na pagsusuka dulot nin severe morning sickness o hyperemesis gravidarum. Inilibing si Brontë sa pamilya nilang nitso sa simbahan na Church of St. Michael and All Angels sa Haworth.

An "The Professor", an pinakaenot na nobela na sinurat ni Brontë, pinublikar pagkatapos kan saiyang pagkamatay kan 1857. An piraso nin bagong nobela na sinimulan niyang isurat sa huring mga taon kan saiyang buhay, pinatapos nin ibang mga parasurat duwang beses, an pinakabantog na bersyon iyo an "Emma Brown: A Novel from the Unfinished Manuscript by Charlotte Brontë" na sinurat ni Clare Boylan kan 2003. Kadakol man sa mga sinurat niya manungod sa imahinasyon nilang lugar na Angria an pinublikar pagkatapos niya magadan. Kan 2018, an The New York Times nagpahiling nin late na obituary para saiya.

 Relihiyon 
An aki nin sarong Irish na Anglican na padi, si Brontë mismo sarong Anglican. Sa sarong surat na pinadara niya sa saiyang tagapagpatik, sinabi niya na:

"Namomotan ko an Simbahan nin Inglatera. An mga ministro kaini, totoo man, dai ko tinotobong banal o perpekto – dakol na an nakita ko sainda para sabihon iyan – pero sa Simbahan mismo, maski may mga kapaltahan – maliban sa profanong Athanasian Creed – totoo akong nakakabig."

Sa sarong surat ki Ellen Nussey, isinurat niya:

 An Buhay ni Charlotte Brontë 
thumb| Retrato ni JH Thompson sa Brontë Parsonage Museum
An biograpiya ni Elizabeth Gaskell na "The Life of Charlotte Brontë" inapublikar kan 1857. Dakulang hakbang ini para sa sarong babaying nobelista na magsurat nin biograpiya nin kapwa babaying parasurat. Ang estilo ni Gaskell kakaiba ta imbes na suruton an literaryong gibo ni Brontë, pinakusog niya an mga personal na detalye sa buhay kaini—lalo na an mga parte na pang-kontra sa mga akusasyong "kabastusan" sa mga sinurat ni Brontë. Totoong marahay an biograpiya sa ibang parte, pero piniling dai isama ni Gaskell an pagkahulog nin loob ni Brontë sa sarong lalaking may asawa—si Constantin Heger—ta ini posible raw makainsulto sa moralidad kan panahon, pati na sa ama ni Brontë, sa saiyang agom, asin sa mga kaibahan. Nagtao man si Gaskell nin medyo salang impormasyon, arog kan sinabi niya na dai pinapayagan ni Patrick Brontë na kumakan nin karne an saiyang mga aki—na pinabulaanan kan diaryo ni Emily Brontë, kun sain sinurat niya na naghahanda siya nin karne asin patatas para sa hapunan sa parsonage. Sabi nin iba, an estilo ni Gaskell nagbalhin nin atensyon hale sa mga "mabigat" o kontrobersyal na nobela—dai lang ki Charlotte kundi pati man sa gabos niyang mga tugang—asin haloy na proseso ini nin pagpadangat o paghalangkaw sa saindang personal na buhay.

 Mga surat na Nussey 

An mga surat ni Brontë ki Nussey garo baga igwa nin romantikong mga tono:
  
May mga iskolar na nag-iisip na posible na si Charlotte Brontë may romantikong o sekswal na relasyon kay Ellen Nussey, base sa makusog nilang pagkakaibigan.

 Mga letra ni Heger 
Kan 29 Hulyo 1913, inilathala kan The Times sa London an apat na surat na sinurat ni Charlotte Brontë para ki Constantin Heger pagkatapos niyang maghale sa Brussels kan 1844. Nakasurat ini sa Pranses, maliban sa postscript na Ingles, asin ini mga surat nagbisto sa imahe ni Brontë bilang banal na martir para sa Kristianismo asin sa pagiging babae—isang imahe na binuo kan mga biograper, arog ni Gaskell. An mga surat, parte nin mas halangkaw na isang-panig na korespondensya na an Heger kadaklan dae nagsusurat pabalik, nagpapahiling na si Brontë in nagmahal sa sarong lalaking may asawa. Pero komplikado an interpretasyon kaini—igwa nagsasabing ini'y halimbawa nin literarong pagpapa-drama o pahayag nin pasasalamat haloy na estudyante sa maestro.

Kan 1980, sarong commemorative plaque an binuksan sa Centre for Fine Arts sa Brussels, sa lugar kun sain natukdo an eskwelahan ni Madam Heger, bilang paghonor ki Charlotte asin Emily Brontë.

 Pamana 
Si Kazuo Ishiguro, kan hinapot kun sisay an paborito niyang nobelista, nagsabi: "Si Charlotte Brontë an bag'o lang na naglampas kay Dostoevsky... Utang ko an sakong karera, asin dakul pang iba, sa Jane Eyre asin Villette."

 Mga Publikasyon 
thumb| Branwell Brontë, Pintura kan 3 Brontë Sisters, sa wala pasiring sa too: Anne, Emily asin Charlotte Brontë. Ipininta ni Branwell an saiyang sadiri gikan sa retrato kan saiyang tolong tugang na babae. National Portrait Gallery, London.
thumb| Sarong ideyalisadong posthumous na retrato ni Duyckinick, 1873, base sa sarong drowing ni George Richmond

 Juvenilia 

 The Young Men's Magazine, Tomo 1–3 (Agosto 1830)  
 Sarong Libro ni Ryhmes (1829) 
 An Spell  : 146 
 An Sekreto
 Lily Hart  : 157 
 An Foundling 
 Albion asin Marina  : 129 
 Mga osipon kan mga taga-Isla 
 Tales of Angria (na isinurat kan 1838–1839 – sarong koleksyon nin mga sinurat kan mga aki asin mga hoben na adulto kabali an limang halipot na nobela)
 Mina Laury  : 119 
 Stancliffe's Hotel  : 166 
 An Duke kan Zamorna
 Henry Hastings   : 15, 100 
 Caroline Vernon  : 46 
 An mga Fragmento kan Roe Head Journal  : 147 
 Paalam ki Angria 

An The Green Dwarf, A Tale of the Perfect Tense na sinurat ni Charlotte Brontë kan 1833 sa gamit na pangaran na Lord Charles Albert Florian Wellesley. Ipinapahiling kaini an impluwensya ni Walter Scott, asin siring kan sinabi ni Christine Alexander, an mga binagong estilo ni Brontë sa mga dating niyang gothic na istorya nagpapahiling na “klaro na napapagal na siya sa estilo na puro gothic.”

Sa pagtapos kan taon 1839, nagsurat si Charlotte Brontë nin manuskrito na may titulong Farewell to Angria bilang pa-bye sa saiyang ginibong pantasya na kinaban. Mas lalo niyang nahiling na mas gusto niyang mag-iskapo sa mga imahinado niyang kinaban kaysa magpirmi sa realidad – asin natakot siya na baka nababaliw na siya. Kaya nagdesisyon siyang magpa-bye sa saiyang mga karakter, lugar, asin mga istorya. Sinurat niya kung pano siya nasaktan sa pagtalikod sa mga 'kaibanan' niya sa imahinasyon asin sa paglakaw niya sa di-kilalang direksyon.

 Mga Nobela 

 Jane Eyre, na ipinublikar kan 1847
 Shirley, na ipinublikar kan 1849
 Villette, na ipinublikar kan 1853
 An Propesor, na isinurat bago si Jane Eyre, enot na isinumitir kaiba an Wuthering Heights ni Emily Brontë asin Agnes Gray ni Anne Brontë . Dangan, an The Professor isinumitir giraray nin separado, asin isinikwal kan kadakol na mga harong nin pagpublikar. Ini ipinublikar pagkagadan kan 1857
 Emma, dai pa tapos; Si Brontë nagsurat sana nin 20 pahina kan manuskrito, na ipinublikar pagkagadan kan 1860. Sa mga nakaaging dekada, kisuerra duwang pagpapadagos kan fragment na ini an nagluwas:
 Emma, kan "Charlotte Brontë and Another Lady", na ipinublikar kan 1980; dawa ngani ini pig-atribwir ki Elizabeth Goudge,  an aktuwal na kagsurat iyo si Constance Savery . 
 Si Emma Brown, ni Clare Boylan, na ipinublikar kan 2003

 Mga tula 

 
 Selected Poems of the Brontës, Everyman Poetry (1997)

 Mga paglaladawan sa media 

 Mga Tala