Samkhya
An '''Samkhya''' o '''Sankya''' ([[Sanskrito]]: सांख्य, IAST: ''sāṃkhya'') sarong dualistikong eskwelahan nin pilosopiyang Indiyano.<ref>"Samkhya", American Heritage Dictionary of the English Language, Fifth Edition (2011), Quote: "Samkhya is a system of Hindu philosophy based on a dualism involving the ultimate principles of soul and matter."</ref><ref>"Samkhya", Webster's College Dictionary (2010), Random House, {{ISBN|978-0375407413}}, Quote: "Samkhya is a system of Hindu philosophy stressing the reality and duality of spirit and matter."</ref> Minamansay kaiyan an katunayan na kompwesto nin duwang independienteng prinsipyo, an ''[[Purusha|puruṣa]]'' (agimadmad o espiritu); asin ''[[prakṛti]]'', (naturalesa o bagay, kaiba an isip asin emosyon nin tawo).

An ''Puruṣa'' iyo an saksi-agimadmad. Absoluto ini, independiente, talingkas, lapwas sa persepsyon, halangkaw sa arin man na eksperiensya kan isip o sentido, asin impossible na iladawan sa paagi kan mga kataga.{{sfn|Sharma|1997|pages=155–7}}{{sfn|Chapple|2008|p=21}}{{sfn|Osto|2018|p=203}}

An ''[[Jiva]]'' ('sarong nabubuhay') iyo an estado kun saen an ''purusha'' binugkos sa ''prakriti''.<ref name=sambri/>  Igwa nin interplay kan duwa an eksperyensya nin tawo, an purusha bilang may pagkaisi sa manlaenlaen na kombinasyon nin mga kognitibong aktibidad.<ref name=sambri>{{Cite web|title=Samkhya &#124; Definition, Doctrines, Philosophy, & Buddhism &#124; Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Samkhya|access-date=2023-01-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> An katapusan kan bugkos kan purusha sa prakriti inaapod na katalingkasan o [[kaivalya]] (isolation).<ref name="Gerald James Larson 2011 pages 36-47">[[Gerald James Larson]] (2011), Classical Sāṃkhya: An Interpretation of Its History and Meaning, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120805033}}, pages 36-47</ref>

An mga pinakagurang na napalaman sa Samkhya pwedeng iyo an teistiko o bakong teistiko, alagad kaiba an klasikong sistematisasyon kaini kan kaamayan kan enot na milenyo CE an eksistensya nin sarong dios nagin mayo nin importansya.<ref>{{Harvard citation no brackets|Michaels|2004}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Sen Gupta|1986}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Radhakrishnan|Moore|1957}}</ref> An Samkhya makusog na may kinaaraman sa eskwelahan nin Yoga kan [[Hinduismo]], na huli kaini ini an teoretikal na pundasyon, asin ini naimpluwensya sa ibang eskwelahan kan pilosopiyang Indiyan.<ref name="royper">Roy Perrett, Indian Ethics: Classical traditions and contemporary challenges, Volume 1 (Editor: P Bilimoria et al.), Ashgate, {{ISBN|978-0754633013}}, pages 149-158</ref>

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{stub}}
An Samkhya o Sankya (Sanskrito: सांख्य, IAST: sāṃkhya) sarong dualistikong eskwelahan nin pilosopiyang Indiyano."Samkhya", American Heritage Dictionary of the English Language, Fifth Edition (2011), Quote: "Samkhya is a system of Hindu philosophy based on a dualism involving the ultimate principles of soul and matter.""Samkhya", Webster's College Dictionary (2010), Random House, , Quote: "Samkhya is a system of Hindu philosophy stressing the reality and duality of spirit and matter." Minamansay kaiyan an katunayan na kompwesto nin duwang independienteng prinsipyo, an puruṣa (agimadmad o espiritu); asin prakṛti, (naturalesa o bagay, kaiba an isip asin emosyon nin tawo).

An Puruṣa iyo an saksi-agimadmad. Absoluto ini, independiente, talingkas, lapwas sa persepsyon, halangkaw sa arin man na eksperiensya kan isip o sentido, asin impossible na iladawan sa paagi kan mga kataga.

An Jiva ('sarong nabubuhay') iyo an estado kun saen an purusha binugkos sa prakriti.  Igwa nin interplay kan duwa an eksperyensya nin tawo, an purusha bilang may pagkaisi sa manlaenlaen na kombinasyon nin mga kognitibong aktibidad. An katapusan kan bugkos kan purusha sa prakriti inaapod na katalingkasan o kaivalya (isolation).Gerald James Larson (2011), Classical Sāṃkhya: An Interpretation of Its History and Meaning, Motilal Banarsidass, , pages 36-47

An mga pinakagurang na napalaman sa Samkhya pwedeng iyo an teistiko o bakong teistiko, alagad kaiba an klasikong sistematisasyon kaini kan kaamayan kan enot na milenyo CE an eksistensya nin sarong dios nagin mayo nin importansya. An Samkhya makusog na may kinaaraman sa eskwelahan nin Yoga kan Hinduismo, na huli kaini ini an teoretikal na pundasyon, asin ini naimpluwensya sa ibang eskwelahan kan pilosopiyang Indiyan.Roy Perrett, Indian Ethics: Classical traditions and contemporary challenges, Volume 1 (Editor: P Bilimoria et al.), Ashgate, , pages 149-158

 Toltolan