Melchora Aquino
{{about|nasyunal na heroe na bisto man bilang "Tandang Sora"|distrito|Syudad nin Quezon}}
{{short description|Pilipinang Rebolusyunaryo}}{{Infobox person
| name        = Melchora Aquino de Ramos
| image       = PH nhi melchora aquino.jpg
| birth_date  = {{Birth date|1812|1|6|mf=y}}
| birth_place = Balintawak, [[Caloocan]] (parte ngunyan kan Syudad nin Quezon), [[Manila (probinsiya)|Probinsiya kan Manila]], [[Captaincy General of the Philippines]]
| death_date  = {{death date and age|1919|2|19|1812|1|6|mf=y}}
| death_place = [[Caloocan]], [[Insular na Gobyerno kan Kaiislahang Filipinas|Kaiislahang Filipinas]]
| death_cause =
| nationality = [[Filipinas|Filipino]]
| other_names = Tandang Sorâ
| spouse      = Fulgencio Ramos
| children    = 7
}}

[[File:Tandang Sora Shrine 01.jpg|thumb|right|250px|An panhistoriyang palatandaan na pigkaag kan [[Nasyuna na Komisyon nin Panhistoriya kan Filipinas]] sa dambana ni Melchora Aquino sa Syudad nin Quezon kan 2012.]]

Si '''Melchora Aquino de Ramos''' (ika-6 kan Enero 1812 – ika-19 kan Pebrero 1919), sarong [[Filipinas|Pilipina]]ng rebolusyunaryo na nagin bisto bilang "'''Tandang Sora'''" ("''Gurang na Sora''") nin huli ta sa saiyang edad sa kasagsagan kan Rebolusyong Pilipino .

Bistado siya bilang "Kataas-taasang babaye kan [[Rebolusyong Pilipino|Rebolusyon]]" asin an "Ina kan Balintawak" para sa saiyang mga kaarambagan.

==Amay na pagkabuhay dangan pagkasal==
Iminundag si Aquino kan ika-6 kan Enero 1812 sa Balintawak, Syudad nin Quezon.<ref name="Tandang Sora">{{cite book|title=Language Arts for the Filipino Learners: An Integrated Language and Reading Work-a-Text for Grade Four: Volume One|url=https://books.google.com/books?id=g0UP7D0Pm48C&pg=PA106|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1402-5|pages=106–}}</ref>

Aki nin babaye si Aquino kan sarong magkapares na parabukid na sina Juan asin Valentina Aquino, dae siya naglalaog sa paadalan o eskwelahan. Alagad, mukang taratao siyang magbasa dangan magsurat sa amay na edad dangan talentado bilang sarong parakanta asin naggaganap sa mga lokal na mga kaganapan na iyo man sa [[Misa (liturhiya)|Misa]] para sa saiyang Simbahan. Minsan man siyang pigpili bilang sarong ''Reyna Elena'' sa kasagsagan kan "[[Flores de Mayo|Santacruzan]]" na sarong prosesyunal na rampahan nin ipagunita kan paghahanap ni [[Helena (Emperatris)|Reyna Helena]] kan [[Totoong Krus|Krus ni Kristo]], na pigseselebrar sa Filipinas kada bulan nin Mayo.<ref name = "Tandang Sora"/><ref>{{cite web|url=http://www.filipiknow.net/surprising-facts-about-melchora-aquino/|title=5 Surprising Facts About Melchora Aquino ('Tandang Sora')|date=19 March 2014|publisher=}}</ref>

Kalaunan sa saiyang nuhay, ikinasal siya ki Fulgencio Ramos,<ref name = "Tandang Sora"/> na sarong ''cabeza de barrio'' (punong baryo), asin nagkaigwa nin anomna mga aki. Nagadan si Ramos kan nasa pito na an edad kan saiyang pinakabunsong aki dangan nawalat siya na solong magurang para sa saiyang mga aki. Nagpadagos si Aquino kan saiyang buhay bilang sarong ''hermana mayor'' na aktibo sa pagseselebrar nin ''[[Kapistahan|mga pista]]'', mga [[bautisimo]], dangan mga kasalan. Nagtrabaho siya nin marhay tanganing maitao sa saiyang mga aki an edukasyon.<ref name="Tandang Sora"/>

==Pagkakabayon sa Rebolusyon==
Sa saiyang katutubong banwaan, nag-operar si Tandang Sora ni sarong bakalan o tindahan,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jFY3CxmHk4cC&pg=PA207&dq=Melchora+Aquino+january+6&hl=fil&ei=kYYyTry4OMPRmAWu_4zwCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CEcQ6AEwCQ#v=onepage&q=Melchora%20Aquino%20january%206&f=false|title=Chronology of women's history|editor=Kirstin Olsen|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1994|isbn=9780313288036}}</ref> na kun saen naging kublian para sa mga igwang helang asin sa mga rebolusyunaryong nalugadan. Pigpakakan niya,<ref name="Tandang Sora"/> pigtawanan man nin atensyon medikal asin pighihikayat an mga rebolusyunaryo na may payo nin garo ina danga mga pamibi.

Sa saiya man na harong pasekretong nagpupulong an [[mga Katipunero]] (mga rebolusyunaryo). Kaya nakua niya an pangarang  "Babaye kan Rebolusyon", "Ina kan Balintawak", "Ina kan [[Rebolusyong Pilipino]]", asin ''Tandang Sora'' (an ''Tandang'' gikan sa kataga o taraom na [[Tataramon na Tagalog|Tagalog]] ''matandâ'', na an boot sabihon gurang). Yaon siya asin an saiyang aki na si Juan Ramon sa [[Hibi kan Balintawak]] dangan nagin testigo sa pagpu'kit kan ''[[Sertipiko nin Komunidad na Buwis|mga sedula]]''.<ref name = "Tandang Sora"/>

Kan naaraman kan mga [[Mga tawo nin Espanyol|mga Espanyol]] an manongod sa saindang mga aktibidades asin mga kaaraman sa kun saen man kan mga Katipunero, pigparahapot siya alagad nagtanggi siya na magsiwalat nin anuman na mga impormasyon. pigdakop siya kan mga ''[[guardia civil]]'' dangan pinaapon sa [[Guam]], [[Kaiislahang Marianas]],<ref name = "Tandang Sora"/> na kun saen siya asin an sarong babaye na pinagaranan na Segunda Puentes na pigdakop nin irarom na harong sa residensiya ni Don Justo Dungca.<ref>Augusto V. de Viana, "In the Far Islands,: The Role of Natives from the Philippinees in the Conquest, Colonization and Repopulation of the Mariana Islands. 2004:134.</ref><ref>Isagani R. Medina, "Melchora Aquino Wife of Fulgencio Ramos," In: ''Women in the Philippine Revolution'', Rafaelita Hilario Soriano, ed. Quezon City: Printon Press, 1995, pp 12-13.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref>

Pagkatapos kan [[pagkontrol kan Estados Unidos sa Filipinas]] kadtong 1898, arog kan iba pang mga pigpaapon, nakabalik si Tandang Sora sa Filipinas, sagkod kan siya nagadan kan ika-19 kan Pebrero1919, sa edad na 107.<ref name="Tandang Sora"/> An saiyang labi piglipat sa saiyang sadiring bakudan (ngunyan bisto sa Pan-alaalang Parke nin Himlayang Pilipino, [[Syudad nin Quezon]]).{{citation needed|date=January 2018}}
[[Image:Melchora100pesos.jpg|250px|thumb|right|Pigtanghal si Melchora Aquino sa ''[[English Series]]'' na 100 na [[piso kan Filipinas|piso]]ng [[Papel de bangko kan Pilipinong piso|papel de bangko]].]]

==Legasiya==
Bilang sarong patotoo kan pagbisto kan utang na loob, an distritong [[Syudad nin Quezon]] asin an dalan pinagaranan ki Aquino. Pigkaag man an saiyang ''profile'' sa limang-sentimong sensilyo kan Filipinas kan 1967-92.

Siya na enot na Pilipina na nagbutwa sa sarong mga [[Papel de bangko kan Pilipinong piso|papel de bangko nin Pilipinong piso]], sa kasong ini, sarong 100-peso bill gikan sa English Series (1951–66). Ipigpangaran an Kalye Tandang Sora sa syudad kan San Francisco, California, Estados Unidos, para sa saiyang honor.{{citation needed|date=January 2018}}

Kan 2012, sa selebrasyon kan saiyang ika-200 na kaaldawan, nagdesisyon an Gobyerno Syudad kan Syudad nin Quezon ia ilipat an mga labi ni Aquino gikan sa Pan-alaalang Parke nin Himlayang Pilipino paduman sa [[Nasyunal na Dambana ni Tandang Sora]] sa Banlat, Syudad nin Quezon. pigdeklara man kan gobyerno syudad an 2012 na magin Taon ni Tandang Sora.<ref>{{cite web |url = http://www.philstar.com/nation/article.aspx?publicationsubcategoryid=65&articleid=765181 |title = 
P-Noy to lead re-interment of Tandang Sora's remains |accessdate = |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |work = |publisher = ''Worldcoingallery.com'' }}</ref><ref>{{cite web |url = http://opinion.inquirer.net/20595/tandang-sora-home-on-her-200th-birthday |title = Tandang Sora home on her 200th birthday |accessdate = 2012-01-08 |author = |last = Ocampo |first = Ambeth |authorlink = Ambeth Ocampo|coauthors = |date = |work = |publisher = [[Philippine Daily Inquirer]] }}</ref>

An saiyang mga ginikanan nagdadara nin manlaen-laen na mga apelyido, na haros gabos nag-eerok na sa Novaliches asin sa mga distritong Tandang Sora sa Syudad nin Quezon na iyo man sa Guam (USA) arog kan Figueroa, Ramos (apelyido kan saiyang agom), Geronimo, Eugenio, Cleofas asin Apo.<ref>{{Cite web|title = Heirs want Tandang Sora holiday declared|url = http://newsinfo.inquirer.net/123803/heirs-want-tandang-sora-holiday-declared|website = newsinfo.inquirer.net|accessdate = 2015-09-04|last = INQUIRER.net}}</ref>

==Sa popular na kultura==
* Pigkurit ni Angelita Loresco sa 2013 TV series na ''[[Katipunan (serye nin TV)|Katipunan]]''.
* Pigkurit ni Erlinda Villalobos sa pelikula kan 2014 na ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]''.
* Reperensiya sa kantang “Babae” Kan Inang Laya

==Toltolan==
{{reflist}}

==Mga panluwas na takod==
{{Commons category}}
* [https://bayaningfilipino.blogspot.com/2017/07/talambuhay-ni-melchora-aquino-tandang.html An biograpiya ni Melchora Aquino na nakasurat sa tataramon na tagalog ]
* [https://ourhappyschool.com/philippine-studies/10-interesting-information-about-melchora-aquino An 10 interesadong mga impormasyon manongod sa buhay kan nasyunal na heroeng si Melchora Aquino]
* [https://www.pinoyedition.com/talambuhay-ng-mga-bayani/melchora-aquino/ talambuhay ni Melchora Aquino]
{{saringsing}}
{{DEFAULTSORT:Aquino, Melchora}}
[[Kategorya:Mga tawo na gikan sa Caloocan]]
[[Kategorya:Mga tawo kan Rebolusyong Pilipino]]
[[kategorya:Mga babaye na nasa gera sa Filipinas]]
Si Melchora Aquino de Ramos (ika-6 kan Enero 1812 – ika-19 kan Pebrero 1919), sarong Pilipinang rebolusyunaryo na nagin bisto bilang "Tandang Sora" ("Gurang na Sora") nin huli ta sa saiyang edad sa kasagsagan kan Rebolusyong Pilipino .

Bistado siya bilang "Kataas-taasang babaye kan Rebolusyon" asin an "Ina kan Balintawak" para sa saiyang mga kaarambagan.

Amay na pagkabuhay dangan pagkasal
Iminundag si Aquino kan ika-6 kan Enero 1812 sa Balintawak, Syudad nin Quezon.

Aki nin babaye si Aquino kan sarong magkapares na parabukid na sina Juan asin Valentina Aquino, dae siya naglalaog sa paadalan o eskwelahan. Alagad, mukang taratao siyang magbasa dangan magsurat sa amay na edad dangan talentado bilang sarong parakanta asin naggaganap sa mga lokal na mga kaganapan na iyo man sa Misa para sa saiyang Simbahan. Minsan man siyang pigpili bilang sarong Reyna Elena sa kasagsagan kan "Santacruzan" na sarong prosesyunal na rampahan nin ipagunita kan paghahanap ni Reyna Helena kan Krus ni Kristo, na pigseselebrar sa Filipinas kada bulan nin Mayo.

Kalaunan sa saiyang nuhay, ikinasal siya ki Fulgencio Ramos, na sarong cabeza de barrio (punong baryo), asin nagkaigwa nin anomna mga aki. Nagadan si Ramos kan nasa pito na an edad kan saiyang pinakabunsong aki dangan nawalat siya na solong magurang para sa saiyang mga aki. Nagpadagos si Aquino kan saiyang buhay bilang sarong hermana mayor na aktibo sa pagseselebrar nin mga pista, mga bautisimo, dangan mga kasalan. Nagtrabaho siya nin marhay tanganing maitao sa saiyang mga aki an edukasyon.

Pagkakabayon sa Rebolusyon
Sa saiyang katutubong banwaan, nag-operar si Tandang Sora ni sarong bakalan o tindahan, na kun saen naging kublian para sa mga igwang helang asin sa mga rebolusyunaryong nalugadan. Pigpakakan niya, pigtawanan man nin atensyon medikal asin pighihikayat an mga rebolusyunaryo na may payo nin garo ina danga mga pamibi.

Sa saiya man na harong pasekretong nagpupulong an mga Katipunero (mga rebolusyunaryo). Kaya nakua niya an pangarang  "Babaye kan Rebolusyon", "Ina kan Balintawak", "Ina kan Rebolusyong Pilipino", asin Tandang Sora (an Tandang gikan sa kataga o taraom na Tagalog matandâ, na an boot sabihon gurang). Yaon siya asin an saiyang aki na si Juan Ramon sa Hibi kan Balintawak dangan nagin testigo sa pagpu'kit kan mga sedula.

Kan naaraman kan mga mga Espanyol an manongod sa saindang mga aktibidades asin mga kaaraman sa kun saen man kan mga Katipunero, pigparahapot siya alagad nagtanggi siya na magsiwalat nin anuman na mga impormasyon. pigdakop siya kan mga guardia civil dangan pinaapon sa Guam, Kaiislahang Marianas, na kun saen siya asin an sarong babaye na pinagaranan na Segunda Puentes na pigdakop nin irarom na harong sa residensiya ni Don Justo Dungca.Augusto V. de Viana, "In the Far Islands,: The Role of Natives from the Philippinees in the Conquest, Colonization and Repopulation of the Mariana Islands. 2004:134.Isagani R. Medina, "Melchora Aquino Wife of Fulgencio Ramos," In: Women in the Philippine Revolution, Rafaelita Hilario Soriano, ed. Quezon City: Printon Press, 1995, pp 12-13.

Pagkatapos kan pagkontrol kan Estados Unidos sa Filipinas kadtong 1898, arog kan iba pang mga pigpaapon, nakabalik si Tandang Sora sa Filipinas, sagkod kan siya nagadan kan ika-19 kan Pebrero1919, sa edad na 107. An saiyang labi piglipat sa saiyang sadiring bakudan (ngunyan bisto sa Pan-alaalang Parke nin Himlayang Pilipino, Syudad nin Quezon).
250px|thumb|right|Pigtanghal si Melchora Aquino sa English Series na 100 na pisong papel de bangko.

Legasiya
Bilang sarong patotoo kan pagbisto kan utang na loob, an distritong Syudad nin Quezon asin an dalan pinagaranan ki Aquino. Pigkaag man an saiyang profile sa limang-sentimong sensilyo kan Filipinas kan 1967-92.

Siya na enot na Pilipina na nagbutwa sa sarong mga papel de bangko nin Pilipinong piso, sa kasong ini, sarong 100-peso bill gikan sa English Series (1951–66). Ipigpangaran an Kalye Tandang Sora sa syudad kan San Francisco, California, Estados Unidos, para sa saiyang honor.

Kan 2012, sa selebrasyon kan saiyang ika-200 na kaaldawan, nagdesisyon an Gobyerno Syudad kan Syudad nin Quezon ia ilipat an mga labi ni Aquino gikan sa Pan-alaalang Parke nin Himlayang Pilipino paduman sa Nasyunal na Dambana ni Tandang Sora sa Banlat, Syudad nin Quezon. pigdeklara man kan gobyerno syudad an 2012 na magin Taon ni Tandang Sora.

An saiyang mga ginikanan nagdadara nin manlaen-laen na mga apelyido, na haros gabos nag-eerok na sa Novaliches asin sa mga distritong Tandang Sora sa Syudad nin Quezon na iyo man sa Guam (USA) arog kan Figueroa, Ramos (apelyido kan saiyang agom), Geronimo, Eugenio, Cleofas asin Apo.

Sa popular na kultura
 Pigkurit ni Angelita Loresco sa 2013 TV series na Katipunan.
 Pigkurit ni Erlinda Villalobos sa pelikula kan 2014 na Bonifacio: Ang Unang Pangulo.
 Reperensiya sa kantang “Babae” Kan Inang Laya

Toltolan

Mga panluwas na takod

 An biograpiya ni Melchora Aquino na nakasurat sa tataramon na tagalog 
 An 10 interesadong mga impormasyon manongod sa buhay kan nasyunal na heroeng si Melchora Aquino
 talambuhay ni Melchora Aquino

Kategorya:Mga tawo na gikan sa Caloocan
Kategorya:Mga tawo kan Rebolusyong Pilipino
kategorya:Mga babaye na nasa gera sa Filipinas