1908 na Insidente sa Tunguska
{{Infobox event
|title=Insidente sa Tunguska
|image=
|caption= Mga kakahoyan napukan huli sa Pagboag nangyari sa Tunguska. Retrato haleng Soviet Academy of Science 1927 ekspidisyon pinangenotan ni [[Leonid Kulik]].
|date={{Start date and age|1908|6|30}}
|time=07:17
|place=[[Salog nin Podkamennaya Tunguska]], [[Siberia]], Imperyong Ruso
|coordinates = {{Coord|60|54|11|N|101|54|35|E|region:RU-KYA_type:event_scale:300000|display=inline,title}}<ref name=Farinella-2001/>
|cause=Probable [[meteor air burst]] of small [[asteroid]] or [[comet]]
|outcome= Flattening {{convert|2150|sqkm|abbr=on}} of forest<br />Devastation to local plants and animals
|reported property damage=A few damaged buildings
|reported deaths=0 confirmed, 3 possible
}}

An '''1908 na Insidente sa Tunguska''' sinasabing mga 12-[[TNT equivalent|megaton]]<ref name=jenniskens>{{cite journal|last1=Jenniskens|first1=P|year=2019|title=Tunguska eyewitness accounts, injuries and casualties|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=327|pages=4–18|doi=10.1016/j.icarus.2019.01.001|bibcode=2019Icar..327....4J|s2cid=127618395}}</ref> na [[pagboag]] nangyari sa [[Salog Podkamennaya Tunguska]] sa [[Yeniseysk Governorate]] (ngonyan [[Krasnoyarsk Krai]]), [[Imperyong Ruso|Rusya]], kan aga nin Hunyo 30, 1908.<ref name=Farinella-2001/><ref name=trayner>{{cite journal|last1=Trayner|first1=C|year=1994|title=Perplexities of the Tunguska meteorite|bibcode=1994Obs...114..227T|journal=[[The Observatory (journal)|The Observatory]]|volume=114|pages=227–231}}</ref> An pagboag sa taway na lugar na mahimpis an populasyon na iyo an [[Eastern Siberian Taiga]] pigrunot an tinatantyang  80&nbsp;million kakahoyan sa hiwas na {{convert|2150|km2||abbr=on}} nin kadlagan, asin mga usipon nin mga testigo  na sikyera tolo katawo an nagkagaradan sa insidente.<ref name="SAO/NASA - ADS">{{Cite journal|last1=Gritzner|first1=C|title=Human Casualties in Impact Events|journal=WGN|volume=25|pages=222|bibcode=1997JIMO...25..222G|year=1997}}</ref><ref name="CBC">{{cite web|last1=Jay|first1=Paul|title=The Tunguska event|url=http://www.cbc.ca/news/technology/the-tunguska-event-1.742329|publisher=CBC News|access-date=20 July 2017|archive-date=1 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301020151/https://www.cbc.ca/news/technology/the-tunguska-event-1.742329|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Coppins|first1=Philip|title=The Tunguska explosion: an unexpected loud bang and explosion|url=http://philipcoppens.com/tunguska.html|website=philipcoppins.com|access-date=8 October 2017|archive-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214071358/http://philipcoppens.com/tunguska.html|url-status=live}}</ref><ref name="delong.typepad.com">{{cite web|title=Reported Deaths and Injuries from Meteorite Impact|url=http://delong.typepad.com/sdj/2008/06/reported-deaths.html|website=delong.typepad.com|access-date=8 October 2017|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224083055/https://delong.typepad.com/sdj/2008/06/reported-deaths.html|url-status=live}}</ref><ref name=jenniskens/> An pagputok na daing siring pig'atribuir sa sarong [[pagwasak nin meteor]]: an atmosperikong eksplosyon nin mala'gapong [[asteroid]] na may sukol {{convert|50-60|m|abbr=off}} sa pagkadakula.<ref name=jenniskens/><ref name="de Pater">{{cite book |last1=de Pater |first1=Imke |last2=Lissauer |first2=Jack |title=Planetary Sciences |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521482194 }}</ref>{{rp|p. 178}} An inaapod na asteriod naghale sa bandang subangan-sur'subangan, asin may darang rikas  {{convert|27|km/s|mph|-3|abbr=on}} (~[[Mach number|Ma]] 80).<ref name=jenniskens/> Ini klasipikadong sarong  [[insidenteng paghugmak]], dawa totoo mayo man nakuang pilwak na nakalabot; an bagay hinuhuna na nagputok sa altitud na {{convert|5|to|10|km|0|abbr=off}} imbes na naglagpak sa ibabaw kan daga.<ref>{{cite APOD|date=14 November 2007|title=Tunguska: The Largest Recent Impact Event|access-date=12 September 2011}}</ref>

An Tunguska'ng insidente iyo na an konsideradong pinakadakulang insidente nin paghugmak sa Kinaban sa [[historyang nakarekord]], dawa totoo igwa man nin [[Lista nin mga crater na puminulwak sa Kinaban|mas darakulang paghugmak]] sa Kinaban kan mga pre-historyang anoy. An arog kaining pagboag sa siring na magnitud kayang runoton an dakulang [[metropolitan na kahiwasan]].<ref name="Longo 2007 303–330">{{cite book|last=Longo|first=Giuseppe|editor-last=Bobrowsky|editor-first=Peter T.|editor2-last=Rickman|editor2-first=Hans|title=Comet/Asteroid Impacts and Human Society, An Interdisciplinary Approach|chapter=18: The Tunguska event|pages=303–330|publisher=Springer-Verlag|place=Berlin; Heidelberg; New York|publication-date=2007|chapter-url=http://www-th.bo.infn.it/tunguska/Asteroids-Chapter-18.pdf|isbn=978-3-540-32709-7|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014200044/http://www-th.bo.infn.it/tunguska/Asteroids-Chapter-18.pdf|archive-date=14 October 2013|url-status=dead|bibcode=2007caih.book.....B}}</ref> An pangyari sa Tunguska  [[Insidenteng Tunguska sa popular na kultura |nasambit]] pira nang beses sa kultura popular, asin nagtolod sa tunay na diskusyon sa kinaban kan [[paglikay sa hugmak nin asteroid]].{{Citation needed|date=June 2020}}
[[File:Tunguska Ereignis-1.jpg|right|thumb|300px|
Retrato kan lugar sa may Salog Tunguska na biyong harapla' an mga kakahoyan]]

==Deskripsyon==
[[File:Russia-CIA WFB Map--Tunguska.png|thumb|Lokasyon kan insidente sa [[Siberia]] (modernong mapa)]]
Kan 30 Hunyo 1908 ([[pag'adoptar kan Gregoryanong kalendaryo Gregorian#Pag'adoptar sa Europang Sirangan|N. S.]]) (natumoyan sa Rusya kan 17 Hunyo 1908, [[Julian Calendar|O. S.]], an implementasyon kan [[kalendaryo Sobyet]] kan 1918), mga 07:17 lokal na oras, Mga [[Evenkis|Evenki]] katutubo asin mga dayong Ruso sa bulod norte-sulnopan kan [[Danaw Baikal]] nakamasid nin mala-asul na ilaw, siring haros kan masulang silyab nin [[Saldang]], na nagsumpit sa kalangitan na nagwawalat nin gira. Harani sa katugkaran, igwang kurab na nagbunga nin tambook na aso, na nasundan nin nagtitindog na kalayo nagtaong pulang liwanag sa kapalibotan. An posteng kalayo nagbaak sa duwa dangan nagwara na nagin nang itom. Pakalihis mga 10 minuto, igwang tanog nakaagid sa putok nin artileriya. Mga testigo harani sa ginikanan kan ta nog nagsabi na ini nagbyahe nhaleng subangan pasiring norte. An mga tanog nasundan nin [[shock wave]] na nagpukan sa mga tawo asin nagpasa nin mga saalming mga pirang gatos na kilometro an rayo.<ref name=jenniskens/>

An pagboag nagrehistro sa mga [[seismology|seismikong estasyon]] sa kahiwasan in Eurasia, asin an huyop na makusog resulta kan putok narisa pa sa Alemanya, Denmark, Croatia, asin sa Reyno Unido—asin sa mga taway pang [[Batavia, Dutch East Indies]], asin Washington, D.C.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Whipple|first=F. J. W.|year=1934|title=On Phenomena related to the great Siberian meteor|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=60|issue=257|pages=505–522|doi=10.1002/qj.49706025709|issn=0035-9009|bibcode=1934QJRMS..60..505W}}</ref> Pigtatanya na, sa ibang mga lugar, an nagresultang shock wave katumbas sa linog may darang 5.0 sa [[Richter magnitude scale]].<ref name=Traynor2>{{cite journal|last=Traynor|first=Chris|title=The Tunguska Event |journal= [[Journal of the British Astronomical Association]]|volume=107|issue=3|year=1997}}</ref> Mga pirang aldaw, an bangging panganoron sa Asya asin Europa nagbabanaag na gayo sa liwanag.<ref name=Watson>Watson, Nigel. "The Tunguska Event". ''History Today'' 58.1 (July 2008): 7. MAS Ultra-School Edition. EBSCO. 10 February 2009</ref> Mga kamera sinarabi sa mga report pwede gamiton na dai na kaipohan an flashbulbs maski matanga na sa Sweden asin sa Scotland.<ref name=":0" /> May teoriya na ining sustenidong banaag na epekto huli sa liwanag nag'aagi sa mga yelong baraak-baak sa altitud na halangkaw asin ini huli naporma sa temperaturang sobra kababa' resulta kan pagboag— sarong penomeno na naprodyusir mga pirang dekada kan mga [[Space Shuttle]].<ref>Cornell University (24 June 2009). 
<!-- I don't know how to add this but I thought this might be helpful to add to the above section https://en.wikipedia.org/wiki/Noctilucent_cloud -->
[https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090624152941.htm Space Shuttle Science Shows How 1908 Tunguska Explosion Was Caused By A Comet.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421035433/https://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090624152941.htm |date=21 April 2018 }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kelley|first1=M. C.|last2=Seyler|first2=C. E.|last3=Larsen|first3= M. F.|year=2009|title=Two-dimensional Turbulence, Space Shuttle Plume Transport in the Thermosphere, and a Possible Relation to the Great Siberian Impact Event|journal=Geophys. Res. Lett.|volume=36|issue=14|pages=L14103|doi=10.1029/2009GL038362|bibcode=2009GeoRL..3614103K|doi-access=free}}</ref> Sa Estados Unidos, an programa kan  [[Smithsonian Astrophysical Observatory]] sa [[Mount Wilson Observatory]] sa California namasdan an binulan na pag'ina kan  [[atmosperiko|atmosperiko]]ng pagkasilag na nagsususog  sa pagdagdag kan mga suspendidong mga alpog na partikul.<ref>{{cite journal |last1=Turco |first1=R.P. |last2=et. |first2=al. |title=An Analysis of the Physical, Chemical, Optical and Historical Impacts of the 1908 Tunguska Meteor Fall |journal=Icarus |date=April 1982 |volume=50 |issue=1 |pages=1–52 |doi=10.1016/0019-1035(82)90096-3 |bibcode=1982Icar...50....1T }}</ref>

==Toltolan==

{{reflist}}
{{Poon}}

[[Kategorya:Mga Asteroid na Nabagsak]]
[[Kategorya:Mga 1908 na insidente sa Imperyong Rusya]]
[[Kategorya:Mga disaster natural]]
[[Kategorya:Mga Pagboag sa Rusya]]
[[Kategorya:Geograpiya nin Krasnoyarsk Krai]]
[[Kategorya:Mga Sulo sa Rusya]]
An 1908 na Insidente sa Tunguska sinasabing mga 12-megaton na pagboag nangyari sa Salog Podkamennaya Tunguska sa Yeniseysk Governorate (ngonyan Krasnoyarsk Krai), Rusya, kan aga nin Hunyo 30, 1908. An pagboag sa taway na lugar na mahimpis an populasyon na iyo an Eastern Siberian Taiga pigrunot an tinatantyang  80 million kakahoyan sa hiwas na  nin kadlagan, asin mga usipon nin mga testigo  na sikyera tolo katawo an nagkagaradan sa insidente. An pagputok na daing siring pig'atribuir sa sarong pagwasak nin meteor: an atmosperikong eksplosyon nin mala'gapong asteroid na may sukol  sa pagkadakula. An inaapod na asteriod naghale sa bandang subangan-sur'subangan, asin may darang rikas   (~Ma 80). Ini klasipikadong sarong  insidenteng paghugmak, dawa totoo mayo man nakuang pilwak na nakalabot; an bagay hinuhuna na nagputok sa altitud na  imbes na naglagpak sa ibabaw kan daga.

An Tunguska'ng insidente iyo na an konsideradong pinakadakulang insidente nin paghugmak sa Kinaban sa historyang nakarekord, dawa totoo igwa man nin mas darakulang paghugmak sa Kinaban kan mga pre-historyang anoy. An arog kaining pagboag sa siring na magnitud kayang runoton an dakulang metropolitan na kahiwasan. An pangyari sa Tunguska  nasambit pira nang beses sa kultura popular, asin nagtolod sa tunay na diskusyon sa kinaban kan paglikay sa hugmak nin asteroid.
right|thumb|300px|
Retrato kan lugar sa may Salog Tunguska na biyong harapla' an mga kakahoyan

Deskripsyon
thumb|Lokasyon kan insidente sa Siberia (modernong mapa)
Kan 30 Hunyo 1908 (N. S.) (natumoyan sa Rusya kan 17 Hunyo 1908, O. S., an implementasyon kan kalendaryo Sobyet kan 1918), mga 07:17 lokal na oras, Mga Evenki katutubo asin mga dayong Ruso sa bulod norte-sulnopan kan Danaw Baikal nakamasid nin mala-asul na ilaw, siring haros kan masulang silyab nin Saldang, na nagsumpit sa kalangitan na nagwawalat nin gira. Harani sa katugkaran, igwang kurab na nagbunga nin tambook na aso, na nasundan nin nagtitindog na kalayo nagtaong pulang liwanag sa kapalibotan. An posteng kalayo nagbaak sa duwa dangan nagwara na nagin nang itom. Pakalihis mga 10 minuto, igwang tanog nakaagid sa putok nin artileriya. Mga testigo harani sa ginikanan kan ta nog nagsabi na ini nagbyahe nhaleng subangan pasiring norte. An mga tanog nasundan nin shock wave na nagpukan sa mga tawo asin nagpasa nin mga saalming mga pirang gatos na kilometro an rayo.

An pagboag nagrehistro sa mga seismikong estasyon sa kahiwasan in Eurasia, asin an huyop na makusog resulta kan putok narisa pa sa Alemanya, Denmark, Croatia, asin sa Reyno Unido—asin sa mga taway pang Batavia, Dutch East Indies, asin Washington, D.C. Pigtatanya na, sa ibang mga lugar, an nagresultang shock wave katumbas sa linog may darang 5.0 sa Richter magnitude scale. Mga pirang aldaw, an bangging panganoron sa Asya asin Europa nagbabanaag na gayo sa liwanag.Watson, Nigel. "The Tunguska Event". History Today 58.1 (July 2008): 7. MAS Ultra-School Edition. EBSCO. 10 February 2009 Mga kamera sinarabi sa mga report pwede gamiton na dai na kaipohan an flashbulbs maski matanga na sa Sweden asin sa Scotland. May teoriya na ining sustenidong banaag na epekto huli sa liwanag nag'aagi sa mga yelong baraak-baak sa altitud na halangkaw asin ini huli naporma sa temperaturang sobra kababa' resulta kan pagboag— sarong penomeno na naprodyusir mga pirang dekada kan mga Space Shuttle.Cornell University (24 June 2009). 

Space Shuttle Science Shows How 1908 Tunguska Explosion Was Caused By A Comet.  Sa Estados Unidos, an programa kan  Smithsonian Astrophysical Observatory sa Mount Wilson Observatory sa California namasdan an binulan na pag'ina kan  atmosperikong pagkasilag na nagsususog  sa pagdagdag kan mga suspendidong mga alpog na partikul.

Toltolan

Kategorya:Mga Asteroid na Nabagsak
Kategorya:Mga 1908 na insidente sa Imperyong Rusya
Kategorya:Mga disaster natural
Kategorya:Mga Pagboag sa Rusya
Kategorya:Geograpiya nin Krasnoyarsk Krai
Kategorya:Mga Sulo sa Rusya