Buri
{{Speciesbox
|image = Buri plant.jpg
|image_caption = Tinanom na buri
|image2 = Tinanom_na_buri.jpg
|image2_caption = Hubin pang buring tinanom
|display_parents = 8
|genus = Corypha
|species = utan
|authority = [[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]
|synonyms =
    {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Borassus sylvestris'' <small>Giseke</small> nom. illeg.
*''Corypha elata'' <small>Roxb.</small>
*''Corypha gebang'' <small>Mart.</small>
*''Corypha gembanga'' <small>(Blume) Blume</small>
*''Corypha griffithiana'' <small>[[Odoardo Beccari|Becc.]]</small>
*''Corypha macrophylla'' <small>Roster</small>
*''Corypha macropoda'' <small>Kurz</small>
*''Corypha sylvestris'' <small>Mart.</small> nom. illeg.
*''Gembanga rotundifolia'' <small>Blume</small>
*''Livistona vidalii'' <small>Becc.</small>
*''Taliera elata'' <small>(Roxb.) Wall.</small>
*''Taliera gembanga'' <small>Blume</small> nom. illeg.
*''Taliera sylvestris'' <small>Blume</small> nom. illeg.
    }}
|synonyms_ref = <ref>{{cite web
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-48260
|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species
|accessdate=June 11, 2014
|archive-date=October 4, 2018
|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004184410/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-48260
|dead-url=yes
}}</ref>
|}}
[[File:Fruiting buri plant.jpg|right|thumb|225px|Buri may mga bunga]]
An '''buri''' (Corypha utan)  (Ing. ''Gebang Palm'', ''Buri Palm'', o ''Talipot Palm'') sarong klaseng tinanom sa pamilyang Arecaceae, na anas inaapod na mga palmera. Ini tal na tubo sa [[India]], [[Malaysia]], [[Indonesia]], [[Filipinas]], [[New Guinea]], asin sa Norte-Subangan na Australya. Inaapod sindang mga "abanikong palmera" (Arecaceae tribu Corypheae), ta ini may mga pala'pa' (petioles, 2-5m an laba) na sa poro kaini diyan minatubo an mala-abanikong taraid na dahon, na ini naman matitilaba garo mga espada. Sa kalabaan kan duwang gilid kan palapa may mga tunok alagad ini pusog asin mabaskog. Nalangkaw an buri nin 20-40 metro, an "habayan" kan saiyang hawak naabot sa 1-1.5 metro an diametro. Pag ini nagburak na, tanda na pagadan na siya. An mahibog na kaburakan niya pwedeng lumangkaw nin 5m asin an kabuburakan na ini pwedeng magbilang sarong milyon.<ref>[http://www.stuartxchange.org/Buri]www.stuartxchange.org. Kinua 2019-08-05</ref>

==Kagamitan==

An dahon kaini binabalad asin sinisirikmat sa paggibo nin mga bayong, kayab, basket o banig (hamak). Hale sa tinanom na ini, sa pala'pa', nakakapaluwas nin tolong klaseng awat, an ''buri'', an [[raffia]] asin an [[buntal]].

An ubod kaini natao nin arina na ginigibong [[kalamay]] sa [[Filipinas]]. An bunga kaini iyo an inaapod na [[sago]], dawa totoo igwang palmerang sago na an ubod kaini nakukuan man gawgaw na ginigibong pansalak sa pagkakan. An sago sinasalak sa mga kakanon arog kan [[taho]], [[halo-halo]] asin iba pa. An tinanom na buri nasirbi man na ornamental sa natad.

An buhay kan buri halawig, mala ta naabot tolong polong (30) taon. Bago ini magadan, nagpaparaburak sana ngona asin nagbubunga kun yaon na sa panahon.<ref>https://thephilippinestoday.com/buli/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230622151547/https://thephilippinestoday.com/buli/ |date=2023-06-22 }}. Kinua 2023-06-22.</ref>

==Mga panluwas na takod==

*[http://www.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Corypha&page=quickSearch Kew palm checklist: ''Corypha'']
*[http://www.pacsoa.org.au/palms/Corypha/ PACSOA: ''Corypha'' index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831070219/http://www.pacsoa.org.au/palms/Corypha/utanQ.html |date=2006-08-31 }}
*[http://www.pacsoa.org.au/palms/Corypha/utanQ.html PACSOA: ''Corypha utan'' in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831070219/http://www.pacsoa.org.au/palms/Corypha/utanQ.html |date=2006-08-31 }}
==Toltolan==
{{reflist}}
:1. Useful Plants of the Philippines. Brown, William H. Volume 1. Dept. of Agriculture and Commerce Technical bulletin 10. Manila. 1950.
:2. Medicinal Plants of the Philippines. Quisumbing, Eduardo. Dept. of Agriculture & Natural Resources Technical Bulletin 16. Manila. 1951.


[[Kategorya:Mga tinanom]]
[[Kategorya:Corypha|utan]]

{{stub}}
An buri (Corypha utan)  (Ing. Gebang Palm, Buri Palm, o Talipot Palm) sarong klaseng tinanom sa pamilyang Arecaceae, na anas inaapod na mga palmera. Ini tal na tubo sa India, Malaysia, Indonesia, Filipinas, New Guinea, asin sa Norte-Subangan na Australya. Inaapod sindang mga "abanikong palmera" (Arecaceae tribu Corypheae), ta ini may mga pala'pa' (petioles, 2-5m an laba) na sa poro kaini diyan minatubo an mala-abanikong taraid na dahon, na ini naman matitilaba garo mga espada. Sa kalabaan kan duwang gilid kan palapa may mga tunok alagad ini pusog asin mabaskog. Nalangkaw an buri nin 20-40 metro, an "habayan" kan saiyang hawak naabot sa 1-1.5 metro an diametro. Pag ini nagburak na, tanda na pagadan na siya. An mahibog na kaburakan niya pwedeng lumangkaw nin 5m asin an kabuburakan na ini pwedeng magbilang sarong milyon.www.stuartxchange.org. Kinua 2019-08-05

Kagamitan

An dahon kaini binabalad asin sinisirikmat sa paggibo nin mga bayong, kayab, basket o banig (hamak). Hale sa tinanom na ini, sa pala'pa', nakakapaluwas nin tolong klaseng awat, an buri, an raffia asin an buntal.

An ubod kaini natao nin arina na ginigibong kalamay sa Filipinas. An bunga kaini iyo an inaapod na sago, dawa totoo igwang palmerang sago na an ubod kaini nakukuan man gawgaw na ginigibong pansalak sa pagkakan. An sago sinasalak sa mga kakanon arog kan taho, halo-halo asin iba pa. An tinanom na buri nasirbi man na ornamental sa natad.

An buhay kan buri halawig, mala ta naabot tolong polong (30) taon. Bago ini magadan, nagpaparaburak sana ngona asin nagbubunga kun yaon na sa panahon.https://thephilippinestoday.com/buli/ . Kinua 2023-06-22.

Mga panluwas na takod

Kew palm checklist: Corypha
PACSOA: Corypha index 
PACSOA: Corypha utan in Australia 
Toltolan

1. Useful Plants of the Philippines. Brown, William H. Volume 1. Dept. of Agriculture and Commerce Technical bulletin 10. Manila. 1950.
2. Medicinal Plants of the Philippines. Quisumbing, Eduardo. Dept. of Agriculture & Natural Resources Technical Bulletin 16. Manila. 1951.

Kategorya:Mga tinanom
utan