Trigo
{{automatic taxobox
|image = Vehnäpelto 6.jpg
|display_parents = 3
|taxon = Triticum
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|type_species = ''[[Triticum aestivum]]''
|type_species_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref>lectotype designated by Duistermaat, Blumea 32: 174 (1987)</ref>
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = {{colbegin}}{{ubl|''[[Triticum aestivum|T. aestivum]]''|''[[Triticum aethiopicum|T. aethiopicum]]''|''[[Triticum araraticum|T. araraticum]]''|''[[Triticum boeoticum|T. boeoticum]]''|''[[Triticum carthlicum|T. carthlicum]]''|''[[Triticum compactum|T. compactum]]''|''[[Emmer|T. dicoccoides]]''|''[[Triticum dicoccon|T. dicoccon]]''|''[[Triticum durum|T. durum]]''|''[[Triticum ispahanicum|T. ispahanicum]]''|''[[Triticum karamyschevii|T. karamyschevii]]''|''[[Triticum macha|T. macha]]''|''[[Triticum militinae|T. militinae]]''|''[[Triticum monococcum|T. monococcum]]''|''[[Triticum polonicum|T. polonicum]]''|''[[Triticum spelta|T. spelta]]''|''[[Triticum sphaerococcum|T. sphaerococcum]]''|''[[Triticum timopheevii|T. timopheevii]]''|''[[Triticum turanicum|T. turanicum]]''|''[[Triticum turgidum|T. turgidum]]''|''[[Triticum urartu|T. urartu]]''|''[[Triticum vavilovii|T. vavilovii]]''|''[[Triticum zhukovskyi|T. zhukovskyi]]''}}{{colend}}
<small>References:<br />&nbsp;&nbsp;Serial No. 42236 [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] 2002-09-22</small>
}}

An '''trigo''' sarong [[Poaceae|doot]] na pigkukultibar na gayo para sa [[pisog]] kaini, sarong [[tipasi]]ng cereal na kakanon na pangbilog na kinaban.<ref name="Mauseth2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0BGEs95p5EsC&pg=PA223|title=Botany|last=James D. Mauseth|publisher=Jones & Bartlett Publishers|year=2014|isbn=978-1-4496-4884-8|page=223|quote=Perhaps the simplest of fruits are those of grasses (all cereals such as corn and wheat)...These fruits are caryopses.}}</ref> An dakol na espesye nin trigo minakompwesto sa genus na Triticum; an pinakamahiwas na nagtutubo iyo an komun na trigo (T. aestivum).  An arkeolohikong rekord nagsusuherir na an trigo enot na kinultibar sa mga rehiyon kan ''Fertile Crescent'' kaidtong mga 9600 BCE. Sa Botanical na pagtaram, an tipasi nin trigo sarong klase nin prutas na inaapod ''caryopsis''.

An trigo nagtutubo sa mas dakol na lugar sa daga kisa sa arin pa man na ibang pananom na kakanon (220.4 milyon hectares o 545 milyon na ektarya, 2014). An pankinaban na negosyo sa trigo orog na dakula kisa gabos na iba pang pananom.

Kaidtong 2020, an pankinaban na pagprodusir nin trigo 761 milyones na tonelada (39 milyones na tonelada; 1.7 trilyon na libra), kaya iyan an ikaduwang pinakapinoprodusir na seryal kisa mais. Poon kan 1960, an pankinaban na pagprodusir nin trigo asin iba pang pananom na tipasi natriple asin linalaoman na dumakula pa sa kabangaan kan ika - 21 siglo.<ref name="godfray">{{Cite journal|last2=Beddington|first2=J. R.|last3=Crute|first3=I. R.|last4=Haddad|first4=L|last5=Lawrence|first5=D|last6=Muir|first6=J. F.|last7=Pretty|first7=J|last8=Robinson|first8=S|last9=Thomas|first9=S. M.|year=2010|title=Food security: The challenge of feeding 9 billion people|journal=Science|volume=327|issue=5967|pages=812–8|bibcode=2010Sci...327..812G|doi=10.1126/science.1185383|pmid=20110467|last1=Godfray|first1=H.C.}}</ref> An lakop sa globong pangangaipo para sa trigo nag-oorog huli sa daing kaagid na viscoelastic asin mas mahal na mga rogaring nin mga protina na gluten, na nagpapadali sa produksyon nin pigproseso na mga kakanon, na an pagkonsumo naglalangkaw bilang resulta sa pankinaban na proseso nin iindustriyalisasyon asin kan westernisasyon kan pagkakan.<ref name="shewry15">{{Cite journal|title=Review: The contribution of wheat to human diet and health|journal=Food and Energy Security|year=2015|volume=4|issue=3|pages=178–202|last1=Shewry PR, Hey SJ|doi=10.1002/fes3.64|pmid=27610232}}</ref><ref name="DayAugustin2006">{{Cite journal|title=Wheat-gluten uses and industry needs|journal=Trends in Food Science & Technology|volume=17|issue=2|pages=82–90|doi=10.1016/j.tifs.2005.10.003}}</ref>

An trigo sarong mahalagang gikanan nin carbohydrates.<ref name="shewry15">{{Cite journal|title=Review: The contribution of wheat to human diet and health|journal=Food and Energy Security|year=2015|volume=4|issue=3|pages=178–202|authors=Shewry PR, Hey SJ|doi=10.1002/fes3.64|pmid=27610232|pmc=4998136}}</ref> Sa bilog na globo, iyan an pangenot na gikanan nin mga protina kan gulay sa kakanon nin tawo, na igwa nin laog na protina na mga 13%, na medyo halangkaw kun ikokomparar sa iba pang mayor na mga seryal alagad medyo hababa sa kwalidad nin protina para sa pagtao nin kinakaipuhan na mga amino acid.<ref name="FAOproteinquality">{{Cite book|url=http://www.fao.org/ag/humannutrition/35978-02317b979a686a57aa4593304ffc17f06.pdf|title=Dietary protein quality evaluation in human nutrition|date=2013|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|isbn=978-92-5-107417-6|access-date=1 June 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.fao.org/ag/humannutrition/35978-02317b979a686a57aa4593304ffc17f06.pdf|archive-date=2022-10-09}}</ref> Kun kinakakan bilang bilog na tipasi, an trigo sarong gikanan nin dakol na sustansya asin dietary fiber.<ref name="shewry15" />

Sa sadit na kabtang kan pankagabsan na populasyon, an gluten – an mayor na kabtang kan protina sa trigo – pwedeng magin gikanan nin coeliac disease, noncoeliac gluten sensitivity, gluten ataxia, asin dermatitis herpetiformis.<ref name=LudvigssonLeffler />

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{stub}}
An trigo sarong doot na pigkukultibar na gayo para sa pisog kaini, sarong tipasing cereal na kakanon na pangbilog na kinaban. An dakol na espesye nin trigo minakompwesto sa genus na Triticum; an pinakamahiwas na nagtutubo iyo an komun na trigo (T. aestivum).  An arkeolohikong rekord nagsusuherir na an trigo enot na kinultibar sa mga rehiyon kan Fertile Crescent kaidtong mga 9600 BCE. Sa Botanical na pagtaram, an tipasi nin trigo sarong klase nin prutas na inaapod caryopsis.

An trigo nagtutubo sa mas dakol na lugar sa daga kisa sa arin pa man na ibang pananom na kakanon (220.4 milyon hectares o 545 milyon na ektarya, 2014). An pankinaban na negosyo sa trigo orog na dakula kisa gabos na iba pang pananom.

Kaidtong 2020, an pankinaban na pagprodusir nin trigo 761 milyones na tonelada (39 milyones na tonelada; 1.7 trilyon na libra), kaya iyan an ikaduwang pinakapinoprodusir na seryal kisa mais. Poon kan 1960, an pankinaban na pagprodusir nin trigo asin iba pang pananom na tipasi natriple asin linalaoman na dumakula pa sa kabangaan kan ika - 21 siglo. An lakop sa globong pangangaipo para sa trigo nag-oorog huli sa daing kaagid na viscoelastic asin mas mahal na mga rogaring nin mga protina na gluten, na nagpapadali sa produksyon nin pigproseso na mga kakanon, na an pagkonsumo naglalangkaw bilang resulta sa pankinaban na proseso nin iindustriyalisasyon asin kan westernisasyon kan pagkakan.

An trigo sarong mahalagang gikanan nin carbohydrates. Sa bilog na globo, iyan an pangenot na gikanan nin mga protina kan gulay sa kakanon nin tawo, na igwa nin laog na protina na mga 13%, na medyo halangkaw kun ikokomparar sa iba pang mayor na mga seryal alagad medyo hababa sa kwalidad nin protina para sa pagtao nin kinakaipuhan na mga amino acid. Kun kinakakan bilang bilog na tipasi, an trigo sarong gikanan nin dakol na sustansya asin dietary fiber.

Sa sadit na kabtang kan pankagabsan na populasyon, an gluten – an mayor na kabtang kan protina sa trigo – pwedeng magin gikanan nin coeliac disease, noncoeliac gluten sensitivity, gluten ataxia, asin dermatitis herpetiformis.

 Toltolan