Bagyong Abe (1990)
{{Infobox bagyo
| name           = Bagyong Abe (Iliang)
| basin          = WPac
| image          = Abe aug 30 1990 0545Z.jpg
| caption        = Bagyong Abe kan Agosto&nbsp;30
| formed         = Agosto 24, 1990
| dissipated     = Septyembre 3, 1990
| extratropical  = Septyembre 1
| 1-min winds    = 90
| 10-min winds   = 75
| pressure       = 955
| fatalities     = 108–195<!--TW 1, CH 108, PH 85, JP 1-->
| Damagespre     = 
| Damages        = 748<!--741.5–743cn+~6.09953ja; see "MWL" & "HKO"-->
| affected       = [[Caroline Islands]], [[Mariana Islands]], [[Hapon]], [[Taiwan]], [[China]], [[Korea]]
| cycloneseason  = [[1990 mga bagyo sa Pasipiko]]
}}

'''Typhoon Abe''', mas bisto sa ngaran na '''Typhoon Iliang''' sa Pilipinas, iyo an ika-14 bagyo na pinangaranan kan 1990 na mga bagyo sa Pasipiko. Nabuo bilang sarong tropikal disturbance, an depresyon nabuo bilang Bagyong Abe na inot na nasusog sa west-northwestward na direksyon. Bilang resulta kan pagbugso nin makusog na monsoon, an trajectory ni Abe biglang nagbago pasiring sa eastward asin northward na agi bago nagbalik sa orihinal niyang inagihan. Si Abe nagkusog sana nin dikit sa pagitan kan 00:00&nbsp;UTC Agosto&nbsp;24 asin 06:00&nbsp;UTC Agosto&nbsp;27 dahil sa maraot na epekto kan surge, asin kan Agosto&nbsp;30, si Abe nagtaas an kusog sa Category&nbsp;2 - kapantay na bagyo sa Saffir–Simpson hurricane wind scale. Pagkatapos maabot an pinakakusog, si Abe nag-agi sa Ryukyu Islands asin East China Sea, nag-landfall ini sa [[Republikang Popular kan Tsina]] kun sain naapektuhan an mga probinsiyang Zhejiang asin Jiangsu bago maglaog sa Yellow Sea, nag-agi nin South Korea,  asin nagin extratropical cyclone.

Si Typhoon Abe guminadan nin 108-195 katawo pakatapos magkawsa nin pagbaha asin paghuros kan mga daga sa mga probinsiya sa Pilipinas asin Taiwan, pagraot sa baybayon kan Tsina, asin pagdara nin halangkaw na mga alon sa [[Hapon]]<ref name="108cn">{{Cite journal|title=Commodity Briefs|page=9A|date=September 7, 1990}}</ref> Si Abe, na iyo an may paninimbagan sa paggadan sa 108 sa Tsina, nakaapektar sa kabanga kan lugar kan Zhejiang asin sa ikaapat sa populasyon kaiyan, na nagwalat nin rinibong daing harong asin nagkawsa nin $3.5 bilyones na yuan (RB, $741.573 milyones na ESD) tanganing mawara sa danyos. An dugang pang danyos asin an sarong kagadanan nangyari sa Prefecture nin Okinawa sa Hapon, kun saen kisuerra $890 milyones na yen (JPY, $6 milyones ESD) an nagin dahilan.

== Meteorologikal na kasaysayan ==
[[File:Abe 1990 track.png|thumb|right|Agi kan bagyo]] 
An tropikal disturbance  na magigin Typhoon Abe enot na narisa kan Joint Typhoon Warning Center <small>(JTWC)</small> sa sarong Significant Tropical Weather Advisory bilang lugar nin daing ontok na pag - atmospera kan Agosto 23 sa 01: 00 UTC.Nahiling sa hurihan kan inaapod kan JTWC na "sarong aktibong tig - init," an enot na pinakahababang sea-level pressure kinakarkulo na mga 1,007 milibar (1,007 hpa; 29.74 sa Hg.) ( JWT. ( 1,007. 29.74.ה. Kasunod kan pagkasambit na ini, an disturbance nasusog sa pinakasolnopan na direksiyon, na nagbibiyahe sa irarom kan subtropical ridge, na may Tropikal na Cyclone Alert na ilinuluwas sa 06: 00 UTC basado sa nag - ooswag na kamugtakan kan mga hababa.

Kasunod sa pagtaas kan pangenot na pagkakombertir kan bagyo, nagdesisyon an JTWC na kan 00:00 UTC Agosto 24, na uminabot na ini sa pagiging tropikal na bagyo, asin tinawan nin designasyon na 15W, asin an Japan Meteorological Agency (JMA) nagpuon na subaybaybayan an sistema pakalihis nin anom na oras.Kan 00:00 UTC Agosto 25, itinaas kan JMA an escala kan bagyo, asin pakalihis kan dose oras, sarong makusog na pag - operar sa monsoon agresibong mga sulnopan an nagpuon nang mabuo sa timog kan lugar kan bagyo.  Pakatapos na dugangan an pagkakombertir na konektado sa surge sa sirangan na lado kan mayor na panganoron nin pangongombensir ni Abe sa bilog na amihanan, an sentro nin sirkulasyon kan bagyo nagreorganisar sa amihanan sa pag - oltanan kan makikompetensiang masa. Kan 06: 00 UTC Agosto 27, mantang nagriripaydipay an mata, itinaas kan JMA sa sarong makosog na bagyo sa tropiko na may doros na 95 kilometros/h (60 mph), asin mantang nagkaigwa nin pasakit na mata sa bagyo, dinagdagan kan JTWC an estado kan bagyo. Kan Agosto 28, dinagdagan kan JMA si Abe nin estado na bagyong typeon sa sokol kaiyan, na may sampulong sentimos na 120 kilometros an rayos sa/h (75 mph.).

== Mga Danyos ==
Sa Pilipinas na midbid ni Abe sa ngaran kan PAGASA na "Iliang," bilang resulta kan pagbaha asin paghuros kan daga na kawsa ni Abe, mga 150 harong an nawarsa sa Dalton Passs, winalat an 1,500 katawo na mayo nin harong asin an 85 na katawo, gadan.<ref>{{Cite news|title=Philippine landslides|publisher=[[United Press International]]|date=August 29, 1990}}</ref> An mga paghuros kan daga na kawsa kan pag-uran dinestroso an mga lugar na naraot kan linog kan nakaaging bulan, nagkaigwa nin umabot sa 32 tawing gadan sa mga probinsiya sa Pilipinas na Benguet, Nueva Ecija, asin Nueva Vicaya, may mga signipikanteng baha sa Luzon na nagresulta sa pagkagadan nin 12 katawo sa Maynila, asin an Philippine Airlines nagresponde sa paagi kan pagsuspenunsar kan mga serbisyong pang-ere.<ref>{{Cite news|title=Typhoon Abe spawns flooding in Philippines|publisher=United Press International|date=September 1, 1990}}</ref> Bilang simbag sa pagbaha na pigkwasa kan Bagyong Abe asin Bagyong Becky sa Pilipinas, si Presidente kan Pilipinas Corazon Aquino nagpaluwas nin proklamasyon na nagpapahayag kan kamugtakan nin pampublikong kalamidad para sa apektadong mga lugar kan nasyon.

== Pagirumdom ==

== Mga toltolan ==

[[Kategorya:Bagyo sa Filipinas]]
[[Kategorya: Mga artikulo sa Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
Typhoon Abe, mas bisto sa ngaran na Typhoon Iliang sa Pilipinas, iyo an ika-14 bagyo na pinangaranan kan 1990 na mga bagyo sa Pasipiko. Nabuo bilang sarong tropikal disturbance, an depresyon nabuo bilang Bagyong Abe na inot na nasusog sa west-northwestward na direksyon. Bilang resulta kan pagbugso nin makusog na monsoon, an trajectory ni Abe biglang nagbago pasiring sa eastward asin northward na agi bago nagbalik sa orihinal niyang inagihan. Si Abe nagkusog sana nin dikit sa pagitan kan 00:00 UTC Agosto 24 asin 06:00 UTC Agosto 27 dahil sa maraot na epekto kan surge, asin kan Agosto 30, si Abe nagtaas an kusog sa Category 2 - kapantay na bagyo sa Saffir–Simpson hurricane wind scale. Pagkatapos maabot an pinakakusog, si Abe nag-agi sa Ryukyu Islands asin East China Sea, nag-landfall ini sa Republikang Popular kan Tsina kun sain naapektuhan an mga probinsiyang Zhejiang asin Jiangsu bago maglaog sa Yellow Sea, nag-agi nin South Korea,  asin nagin extratropical cyclone.

Si Typhoon Abe guminadan nin 108-195 katawo pakatapos magkawsa nin pagbaha asin paghuros kan mga daga sa mga probinsiya sa Pilipinas asin Taiwan, pagraot sa baybayon kan Tsina, asin pagdara nin halangkaw na mga alon sa Hapon Si Abe, na iyo an may paninimbagan sa paggadan sa 108 sa Tsina, nakaapektar sa kabanga kan lugar kan Zhejiang asin sa ikaapat sa populasyon kaiyan, na nagwalat nin rinibong daing harong asin nagkawsa nin $3.5 bilyones na yuan (RB, $741.573 milyones na ESD) tanganing mawara sa danyos. An dugang pang danyos asin an sarong kagadanan nangyari sa Prefecture nin Okinawa sa Hapon, kun saen kisuerra $890 milyones na yen (JPY, $6 milyones ESD) an nagin dahilan.

 Meteorologikal na kasaysayan 
thumb|right|Agi kan bagyo 
An tropikal disturbance  na magigin Typhoon Abe enot na narisa kan Joint Typhoon Warning Center (JTWC) sa sarong Significant Tropical Weather Advisory bilang lugar nin daing ontok na pag - atmospera kan Agosto 23 sa 01: 00 UTC.Nahiling sa hurihan kan inaapod kan JTWC na "sarong aktibong tig - init," an enot na pinakahababang sea-level pressure kinakarkulo na mga 1,007 milibar (1,007 hpa; 29.74 sa Hg.) ( JWT. ( 1,007. 29.74.ה. Kasunod kan pagkasambit na ini, an disturbance nasusog sa pinakasolnopan na direksiyon, na nagbibiyahe sa irarom kan subtropical ridge, na may Tropikal na Cyclone Alert na ilinuluwas sa 06: 00 UTC basado sa nag - ooswag na kamugtakan kan mga hababa.

Kasunod sa pagtaas kan pangenot na pagkakombertir kan bagyo, nagdesisyon an JTWC na kan 00:00 UTC Agosto 24, na uminabot na ini sa pagiging tropikal na bagyo, asin tinawan nin designasyon na 15W, asin an Japan Meteorological Agency (JMA) nagpuon na subaybaybayan an sistema pakalihis nin anom na oras.Kan 00:00 UTC Agosto 25, itinaas kan JMA an escala kan bagyo, asin pakalihis kan dose oras, sarong makusog na pag - operar sa monsoon agresibong mga sulnopan an nagpuon nang mabuo sa timog kan lugar kan bagyo.  Pakatapos na dugangan an pagkakombertir na konektado sa surge sa sirangan na lado kan mayor na panganoron nin pangongombensir ni Abe sa bilog na amihanan, an sentro nin sirkulasyon kan bagyo nagreorganisar sa amihanan sa pag - oltanan kan makikompetensiang masa. Kan 06: 00 UTC Agosto 27, mantang nagriripaydipay an mata, itinaas kan JMA sa sarong makosog na bagyo sa tropiko na may doros na 95 kilometros/h (60 mph), asin mantang nagkaigwa nin pasakit na mata sa bagyo, dinagdagan kan JTWC an estado kan bagyo. Kan Agosto 28, dinagdagan kan JMA si Abe nin estado na bagyong typeon sa sokol kaiyan, na may sampulong sentimos na 120 kilometros an rayos sa/h (75 mph.).

 Mga Danyos 
Sa Pilipinas na midbid ni Abe sa ngaran kan PAGASA na "Iliang," bilang resulta kan pagbaha asin paghuros kan daga na kawsa ni Abe, mga 150 harong an nawarsa sa Dalton Passs, winalat an 1,500 katawo na mayo nin harong asin an 85 na katawo, gadan. An mga paghuros kan daga na kawsa kan pag-uran dinestroso an mga lugar na naraot kan linog kan nakaaging bulan, nagkaigwa nin umabot sa 32 tawing gadan sa mga probinsiya sa Pilipinas na Benguet, Nueva Ecija, asin Nueva Vicaya, may mga signipikanteng baha sa Luzon na nagresulta sa pagkagadan nin 12 katawo sa Maynila, asin an Philippine Airlines nagresponde sa paagi kan pagsuspenunsar kan mga serbisyong pang-ere. Bilang simbag sa pagbaha na pigkwasa kan Bagyong Abe asin Bagyong Becky sa Pilipinas, si Presidente kan Pilipinas Corazon Aquino nagpaluwas nin proklamasyon na nagpapahayag kan kamugtakan nin pampublikong kalamidad para sa apektadong mga lugar kan nasyon.

 Pagirumdom 

 Mga toltolan 

Kategorya:Bagyo sa Filipinas
Kategorya: Mga artikulo sa Philippines Climate Change Translate-a-thon