Leyte (golpo)
:''Para sa ibang gamit, hilingon an [[Leyte (klaripikasyon)|Leyte (klaripikasyon)]].''

{{About|lawas nin katubigan|labanan kan Ikaduwang Gerang Pankinaban|Labanan kan Golpo nin Leyte|cruiser|USS Leyte Gulf (CG-55)}}

{{Infobox body of water
| name                    = Golpo nin Leyte
| etymology               = [[Leyte]]
| location                = [[Subangang Bisaya]]
| pushpin_map             = Visayas#Philippines
| pushpin_label_position  =
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_map_caption     = Kinamumugtakan sa Filipinas
| coordinates             = {{coord|10.8333|N|125.4167|E|region:PH_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}}
| part_of                 = [[Dagat Filipinas]]
| image                   = San pedro and san pablo islands.JPG
| alt                     =
| caption                 = An golpo sa [[Hinunangan, Sur na Leyte|Hinunangan]], kaiba na isla nin San Pedro asin San Pablo sa distansya
| type                    = [[suba'|golpo]]
| cities                  = {{hlist| [[Abuyog, Leyte|Abuyog]] | [[Balangiga, Eastern Samar|Balangiga]] | [[Basey, Samar|Basey]] | [[Dulag, Leyte|Dulag]] | [[Giporlos, Eastern Samar|Giporlos]] | [[Guiuan, Subangang Samar|Guiuan]] | [[Hinunangan, Sur na Leyte|Hinunangan]] | [[Hinundayan, Sur na Leyte|Hinundayan]] | [[Javier, Leyte|Javier]] | [[Lawaan, Eastern Samar|Lawaan]] | [[MacArthur, Leyte|MacArthur]] | [[Marabut, Samar|Marabut]] | [[Mayorga, Leyte|Mayorga]] | [[Mercedes, Eastern Samar|Mercedes]] | [[Palo, Leyte|Palo]] | [[Quinapondan, Eastern Samar|Quinapondan]] | [[Salcedo, Eastern Samar|Salcedo]] | [[Silago, Southern Leyte|Silago]] | [[Tacloban]] | [[Tanauan, Leyte|Tanauan]] | [[Tolosa, Leyte|Tolosa]]}}
}}

An '''Golpo nin Leyte''' sarong [[golpo]] sa [[Subangang Bisaya|Rehiyon nin Subangang Kabisayaan]] sa [[Filipinas]]. Parte an suba kan [[Dagat Filipinas]]  kan [[Kadagatang Pasipiko]], dangan nahahangganan kan duwang mga isla; [[Samar (isla)|Samar]] sa norte asin [[Leyte]] sa sulnupan. sa sur kan suba' iyo an [[Isla nin Mindanao]], suway sa Leyte sa paagi kan [[Itiot nin Surigao]].<ref>''Merriam-Webster's Geographic Dictionary'', Third Edition, p. 647.</ref><ref name="geography" /> Medyo pinalilibutan kan [[Isla nin Dinagat]] an golpo sa sur-subangan, dangan nakalatag sa subangang laugan sa golpo an mga isla kan [[Homonhon]] asin [[Suluan]]. Haros-kumulang ini nin 130&nbsp;kilometro (80&nbsp;milya) norte-pasur, asin 60&nbsp;kilometro (40&nbsp;milya) subangan-pasulnupan.<ref name="geography">{{cite book|last=Woodward|first=C. Vann|author2=Evan Thomas |title=The Battle for Leyte Gulf: The Incredible Story of World War II's Largest Naval Battle|publisher=Skyhorse Publishing Inc|date=1997|pages=3–7|isbn=1-60239-194-7}}</ref>

[[Ladawan:US Navy 060221-N-5067K-190 A Landing Craft Air Cushioned (LCAC) assigned to Assault Craft Unit Five (ACU-5) embarked aboard the amphibious assault ship USS Essex (LHD 2) heads to the island of Leyte.jpg|200px|thumb|left|An Golpo nin Leyte harani sa [[Guinsaugon]], [[Saint Bernard, Southern Leyte|St. Bernard]], [[Sur na Leyte]].]]

Nangyari sa Golpo nin Leyte an [[Labanan sa Golpo nin Leyte]], na nag-abot sa Itiot nin Surigao kadtong [[Labanan sa Itiot nin Surigao]], an pinakadakulang labanan sa hukbong-dagat kadtong [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]] dangan nagpuon sa katapusan kan [[Pananakop kan mga Hapon sa Filipinas|pananakop kan mga Hapon]] sa Filipinas.

Kan 2013, nagkawsa nin [[bahod]] an [[Super Bagyong Yolanda]] sa Golpo nin Leyte. Resulta kaini an halawigang pagkawara kan buhay, kagrugaring , asin dagang pansaka sa mga baybayon kan Leyte.<ref>{{cite journal|title=Local amplification of storm surge by Super Typhoon Haiyan in Leyte Gulf|journal=Geophysical Research Letters|date=28 Hulyo 2014|volume=41|issue=14|pages=5106–5113|doi=10.1002/2014gl060689}}</ref>
{{clear left}}

==Pansisira==
Pigtukoy kan [[Pamantasang Estatal ng Visayas]] an Golpo bilang saro sa mga importanteng siraan kan Leyte asin Samar.<ref>{{cite web|last1=dela Cruz|first1=Rita|title=Commercially important seafoods in Samar and Leyte identified|url=http://www.bar.gov.ph/digest-home/digest-archives/91-2003-2nd-quarter/3248-apr-june03-commercially-important-seafoods|website=Bureau of Agricultural Research|publisher=Bureau of Agricultural Research|accessdate=23 Abril 2015|date=2003|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20150423011522/http://www.bar.gov.ph/digest-home/digest-archives/91-2003-2nd-quarter/3248-apr-june03-commercially-important-seafoods|archivedate=23 Abril 2015|df=}}</ref> Arog kan ibang mga mayaman na siraan arog kan [[Suba' nin Maqueda]] asin [[Suba' nin Carigara]], bisto an golpo sa mga masaganang dakop nin mga [[dilis]], [[tamban]], [[pasayan]], asin [[alimasag]].<ref>{{cite book|last1=Wernstedt|first1=Frederick L.|last2=Spencer|first2=Joseph Earle|title=The Philippine Island World: A Physical, Cultural, and Regional Geography|date=1967|publisher=University of California Press|page=466|url=https://books.google.com.ph/books?id=6Pn0Pfh1Cl0C&pg=PA466#v=onepage&q&f=false|accessdate=23 Abril 2015}}</ref> Saro man ini sa mga mayamang pinagkukuanan nin [[kasag]] (''Scylla serrata'') kan 1985.<ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=Christopher|title=A Brief Overview of the Ecology and Fisheries of the Mud Crab, Scylla serrata, IN QUEENSLAND|url=http://193.43.36.92/FI/CDrom/aquaculture/a0845t/volume2/docrep/007/ad840e/ad840e03.pdf|accessdate=23 Abril 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nagbaba an pagkua nin mga sira sa golpo nin huli ta sa paggamit kan [[pansisira gamit an pampasabog|mga pampasabog sa pansisira]].<ref>{{cite web|title=Leyte Gulf attacked by dynamite fishers|url=http://www.aseanaffairs.com/philippines_news/environment/leyte_gulf_attacked_by_dynamite_fishers|website=www.aseanaffairs.com|publisher=Asean Affairs|accessdate=23 Abril 2015|date=26 Oktubre 2010|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305153632/http://www.aseanaffairs.com/philippines_news/environment/leyte_gulf_attacked_by_dynamite_fishers|dead-url=yes}}</ref> Pigraot kan [[Super Bagyong Yolanda]] an takop na matagas na [[sagay]] sa laog nin lugar kan golpo, na nagpabawas nin husto sa pagkua nin sira.<ref>{{cite news|last1=Pinili|first1=Liberty A|title=Typhoon damaged reef, mangroves|url=http://archive.sunstar.com.ph/cebu/local-news/2014/12/06/typhoon-damaged-reef-mangroves-380577|accessdate=23 Abril 2015|publisher=Sun Star Cebu|date=6 Disyembre 2014|archivedate=2017-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423191518/http://archive.sunstar.com.ph/cebu/local-news/2014/12/06/typhoon-damaged-reef-mangroves-380577}}</ref>

==Mga toltolan==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga golpo|Leyte]]
Para sa ibang gamit, hilingon an Leyte (klaripikasyon).

An Golpo nin Leyte sarong golpo sa Rehiyon nin Subangang Kabisayaan sa Filipinas. Parte an suba kan Dagat Filipinas  kan Kadagatang Pasipiko, dangan nahahangganan kan duwang mga isla; Samar sa norte asin Leyte sa sulnupan. sa sur kan suba' iyo an Isla nin Mindanao, suway sa Leyte sa paagi kan Itiot nin Surigao.Merriam-Webster's Geographic Dictionary, Third Edition, p. 647. Medyo pinalilibutan kan Isla nin Dinagat an golpo sa sur-subangan, dangan nakalatag sa subangang laugan sa golpo an mga isla kan Homonhon asin Suluan. Haros-kumulang ini nin 130 kilometro (80 milya) norte-pasur, asin 60 kilometro (40 milya) subangan-pasulnupan.

200px|thumb|left|An Golpo nin Leyte harani sa Guinsaugon, St. Bernard, Sur na Leyte.

Nangyari sa Golpo nin Leyte an Labanan sa Golpo nin Leyte, na nag-abot sa Itiot nin Surigao kadtong Labanan sa Itiot nin Surigao, an pinakadakulang labanan sa hukbong-dagat kadtong Ikaduwang Gerang Pankinaban dangan nagpuon sa katapusan kan pananakop kan mga Hapon sa Filipinas.

Kan 2013, nagkawsa nin bahod an Super Bagyong Yolanda sa Golpo nin Leyte. Resulta kaini an halawigang pagkawara kan buhay, kagrugaring , asin dagang pansaka sa mga baybayon kan Leyte.

Pansisira
Pigtukoy kan Pamantasang Estatal ng Visayas an Golpo bilang saro sa mga importanteng siraan kan Leyte asin Samar. Arog kan ibang mga mayaman na siraan arog kan Suba' nin Maqueda asin Suba' nin Carigara, bisto an golpo sa mga masaganang dakop nin mga dilis, tamban, pasayan, asin alimasag. Saro man ini sa mga mayamang pinagkukuanan nin kasag (Scylla serrata) kan 1985. Nagbaba an pagkua nin mga sira sa golpo nin huli ta sa paggamit kan mga pampasabog sa pansisira. Pigraot kan Super Bagyong Yolanda an takop na matagas na sagay sa laog nin lugar kan golpo, na nagpabawas nin husto sa pagkua nin sira.

Mga toltolan

Leyte