Tataramon na Sambal
{{Infobox language
|name=Sambal
|altname= Sambali
|map=Sambal language map.png
|mapcaption=Mga lugar kun saen pigtataram an Sambal
|states=[[Filipinas]]
|region=[[Zambales]], [[Infanta, Pangasinan|Pangasinan]], [[Metro Manila]], [[Quezon, Palawan|Palawan]]
|ethnicity=[[Mga tawo nin Sambal]]
|speakers=70,000
|date=2000
|ref=e18
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
|fam3=[[Mga tataramon na Filipino|Filipino]]
|fam4=[[Mga tataramon na Sentral Luzon|Sentral Luzon]]
|fam5=[[Mga tataramon na Sambaliko|Sambaliko]]
|nation=[[Panrehiyonal na tataramon]] sa Filipinas
|agency=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]
|iso3=xsb
|glotto=tina1248
|glottorefname=Tina Sambal
|notice=IPA
}}

An '''Sambal''' o '''Sambali''' ([[Tataramon na Espanyol sa Filipinas|Kastila]]: ''zambal'') saróng [[mga tataramon na Sambaliko|tataramon na Sambaliko]] na pangenot na tinataram sa [[Provincia kan Filipinas|provincia]] kan [[Zambales]] sa [[Filipinas]]. Sa ngunyan igwa ining mga 102,867 na mga parataram.<ref>http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92420</ref>

Pigterminuhan man an Sambal na ''Tina'' sa pirang mga reperensiya. Alagad, pigkokonsiderar an terminong ini na opensibo sa mga parataram kan tataramon. An [[pegoratibo]]ng termino, enot na piggamit nasa bilog kan panahon na 1976 hasta 1979 kan mga parasaligsig gikan aa [[Summer Institute of Linguistics]] (ngunyan SIL International).<ref name=callme>{{cite web|url=http://angsambal.wordpress.com/2010/12/16/call-me-sambal/|title=Call me Sambal|author=|date=16 December 2010|website=wordpress.com|accessdate=14 April 2018}}</ref>

== Mga tipo ==
Igwang tolóng panginot na tipo an Sambal: ''Sambal'', Bolinao asin ''Botolan''. Pangenot na pigtataram  an Sambal sa mga banwaan kan Sambalenyo [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]], [[Candelaria, Zambales|Candelaria]], [[Masinloc]], asin [[Iba, Zambales|Iba]]; mahihiling man an pirang mga pigtataram sa [[Quezon, Palawan]]. An Bolinao naman piggagamit naman sa mga mamamanwa kan Bolinao asin Anda, Pangasinan. Pangenot na pigtataram an Botolan sa mga banwaan nin Sambalenyo kan [[Botolan, Zambales|Botolan]] asin [[Cabangan, Zambales|Cabangan]]. Igwa pang limang tipo an tataramon na Sambal na pigtataram kan Aeta sa manlaen-laen na kabukidan nin Zambales.

== Mga halimbawang teksto ==
=== Ama Namin ===
==== Sambal ====
===== Bersyon gikan sa Mateo =====
Ama mi a ison ha langit,<br />
sambawon a ngalan mo.<br />
Ma-kit mi na komon a pa-mag-ari mo.<br />
Ma-honol komon a kalabayan mo iti ha lota<br />
a bilang anamaot ison ha langit.<br />
Biyan mo kami komon nin<br />
pa-mangan mi para konan yadtin awlo;<br />
tan patawaron mo kami komon ha kawkasalanan mi<br />
a bilang anamaot ha pa-matawad mi<br />
konlan ampagkasalanan komi.<br />
Tan komon ando mo aboloyan a matokso kami,<br />
nokay masbali ipa-lilih mo kamin kay makagawa doka,<br />
''ta ikon moy kaarian, kapangyarian tan karangalan a homin''<br />
''panganggawan. Amen.''<ref name="TinaAmaNamin">http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-sambal-tina.html</ref>
===== Bersyon gikan sa Lucas =====
Ama mi, maipatnag komon a banal mon kapangyarian.<br />
Lomato ana komon a awlon sikay mag-ari.<br />
Biyan mo kamin pa-mangan mi sa inawlo-awlo.<br />
Inga-rowan mo kami sa kawkasalanan mi bilang<br />
pa-nginganga-ro mi konlan nagkasalanan komi<br />
tan ando mo kami aboloyan manabo sa tokso.<br />
Wamoyo.<ref name="TinaAmaNamin">_</ref>
==== Botolan (bersyon gikan sa Mateo) ====
Tatay nawen ya anti ha katatag-ayan,<br />
Hay ngalan mo ay igalang dayi nin kaganawan.<br />
Andawaten nawen ya tampol kayna dayin mag-arí.<br />
Mangyari dayi ya kalabayan mo bayri ha babon lotá<br />
Bilang ombayro ha katatag-ayan.<br />
Hapa-eg ay biyan mo kayin pamamangan ya<br />
angka-ilanganen nawen.<br />
Patawaren mo kayi ha kawkasalanan<br />
nawen bilang pamatawad nawen ha<br />
nakapagkasalanan konnawen.<br />
Agmo kayi biyan ma-irap ya pagsobok boy<br />
ipakarayó mo kayi koni Satanas.<ref>http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-sambal-botolan.html</ref>
=== Nasyunal na salawikain kan Filipinas ===
An mga tataramon, igwa nin mga Pakistan tataramon na Sambal siring man an nasyunal na salawikain kan Filipinas,<ref>http://iloko.tripod.com/philproverb.html</ref> pigsusundan ini kan [[Tataramon na Tagalog|Tagalog]].
* Sambal : “Hay kay tanda mamanomtom ha pinang-ibwatan, kay maka-lato sa ampako-taw-an.”
* Sambal (Botolan): “Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan, ay ahe makarateng ha lalakwen.”
* Tagalog: “Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan.”

==Mga halimbawa==
===Mga numero===
#Saro = a`sa
#Duwa = luwa
#Tulo = tolo
#Apat= a`pat
#Lima= lima
#Anom= a`num
#Pito= pito
#Walo= walo
#Siyam= siyam
#Sampulo= mapulo
#Labin-asa= kagsaro
#Labin-luwa= kagduwa
#Labin-tulo= kagtolo
#Labin-apat= kag-apat
#Labin-lima= kaglima
#Labin-anom= kag-anom
#Labin-pito= kagpito
#Labin-walo= kagwalo
#Labin-siyam= kagsiyam
#Luway pulo= Duwampulo
#Luway-lima= Duwampulo may lima

* Kadaklan sa Espanyol an pagkwentada..(30-99)

#Sanyatos= Sanggatos/Sarong gatos
#Luwan Yatos=Duwang gatos
#Tulon yatos= Tolong gatos
#Apat na yatos= Apat na gatos
#Liman yatos= Limang gatos
#Anum a yatos= Anom na gatos
#Piton yatos= Pitong gatos
#Walon yatos= Walong gatos
#Siyam a yatos= Siyam na gatos
#Asay libo= Saróng ribo
#Asay Milyon= Sarong milyon

===Mga parating ekspresyon===
*kay ko tanda / tanda ko= dai ko aram / aram ko
*papo = lola/lolo
*kaka = ate/kuya/pinsan
*kay ko labay / labay ko = dai ko gusto^/gusto^ ko
*murong tamoy na = uli/balik na kita
*hadilap = [sa]aga
*hawanin = ngunyan
*naapon = kasuugma
*ya = iyo
*ka`i = dai

== Mga toltolan ==
* [[Mga tataramon na Filipino]]

== Mga sanggunian ==
<div class="references-small">
<references/>
</div>
== Mga panlabas na lagod==
* [http://iloko.tripod.com/BotolanSambal.htm Balangkas ng balarila ng Sambal Botolan]
* Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network sa [http://globalrecordings.net/program/C07931 Sambal Tina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207122502/http://globalrecordings.net/program/C07931 |date=2009-02-07 }} at sa [http://globalrecordings.net/program/C08311 subvariety na Kandelaryero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430052118/http://globalrecordings.net/program/C08311 |date=2010-04-30 }} nito
* [http://globalrecordings.net/program/C08310 Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sa Sambal Botolan
* [http://www.seghea.com/pat/bible/bsambal.html Hay Halita nin Diyos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304172626/http://www.seghea.com/pat/bible/bsambal.html |date=2017-03-04 }}, mga berso ng Bibliya sa Sambal Botolan

{{DEFAULTSORT:Sambal}}

{{Mga tataramon na Sentral Luzon}}
{{Mga tataramon na Filipino}}
{{Mga tataramon na Borneo-Filipino}}
{{Mga tataramon kan Filipinas}}
[[Kategorya:Mga tataramon na Filipino]]
[[Kategorya:mga taramon na Zambales ]]

{{Au-lang-stub}}
An Sambal o Sambali (Kastila: zambal) saróng tataramon na Sambaliko na pangenot na tinataram sa provincia kan Zambales sa Filipinas. Sa ngunyan igwa ining mga 102,867 na mga parataram.http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92420

Pigterminuhan man an Sambal na Tina sa pirang mga reperensiya. Alagad, pigkokonsiderar an terminong ini na opensibo sa mga parataram kan tataramon. An pegoratibong termino, enot na piggamit nasa bilog kan panahon na 1976 hasta 1979 kan mga parasaligsig gikan aa Summer Institute of Linguistics (ngunyan SIL International).

 Mga tipo 
Igwang tolóng panginot na tipo an Sambal: Sambal, Bolinao asin Botolan. Pangenot na pigtataram  an Sambal sa mga banwaan kan Sambalenyo Santa Cruz, Candelaria, Masinloc, asin Iba; mahihiling man an pirang mga pigtataram sa Quezon, Palawan. An Bolinao naman piggagamit naman sa mga mamamanwa kan Bolinao asin Anda, Pangasinan. Pangenot na pigtataram an Botolan sa mga banwaan nin Sambalenyo kan Botolan asin Cabangan. Igwa pang limang tipo an tataramon na Sambal na pigtataram kan Aeta sa manlaen-laen na kabukidan nin Zambales.

 Mga halimbawang teksto 
 Ama Namin 
 Sambal 
 Bersyon gikan sa Mateo 
Ama mi a ison ha langit,
sambawon a ngalan mo.
Ma-kit mi na komon a pa-mag-ari mo.
Ma-honol komon a kalabayan mo iti ha lota
a bilang anamaot ison ha langit.
Biyan mo kami komon nin
pa-mangan mi para konan yadtin awlo;
tan patawaron mo kami komon ha kawkasalanan mi
a bilang anamaot ha pa-matawad mi
konlan ampagkasalanan komi.
Tan komon ando mo aboloyan a matokso kami,
nokay masbali ipa-lilih mo kamin kay makagawa doka,
ta ikon moy kaarian, kapangyarian tan karangalan a homin
panganggawan. Amen.http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-sambal-tina.html
 Bersyon gikan sa Lucas 
Ama mi, maipatnag komon a banal mon kapangyarian.
Lomato ana komon a awlon sikay mag-ari.
Biyan mo kamin pa-mangan mi sa inawlo-awlo.
Inga-rowan mo kami sa kawkasalanan mi bilang
pa-nginganga-ro mi konlan nagkasalanan komi
tan ando mo kami aboloyan manabo sa tokso.
Wamoyo._
 Botolan (bersyon gikan sa Mateo) 
Tatay nawen ya anti ha katatag-ayan,
Hay ngalan mo ay igalang dayi nin kaganawan.
Andawaten nawen ya tampol kayna dayin mag-arí.
Mangyari dayi ya kalabayan mo bayri ha babon lotá
Bilang ombayro ha katatag-ayan.
Hapa-eg ay biyan mo kayin pamamangan ya
angka-ilanganen nawen.
Patawaren mo kayi ha kawkasalanan
nawen bilang pamatawad nawen ha
nakapagkasalanan konnawen.
Agmo kayi biyan ma-irap ya pagsobok boy
ipakarayó mo kayi koni Satanas.http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-sambal-botolan.html
 Nasyunal na salawikain kan Filipinas 
An mga tataramon, igwa nin mga Pakistan tataramon na Sambal siring man an nasyunal na salawikain kan Filipinas,http://iloko.tripod.com/philproverb.html pigsusundan ini kan Tagalog.
 Sambal : “Hay kay tanda mamanomtom ha pinang-ibwatan, kay maka-lato sa ampako-taw-an.”
 Sambal (Botolan): “Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan, ay ahe makarateng ha lalakwen.”
 Tagalog: “Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan.”

Mga halimbawa
Mga numero
Saro = a`sa
Duwa = luwa
Tulo = tolo
Apat= a`pat
Lima= lima
Anom= a`num
Pito= pito
Walo= walo
Siyam= siyam
Sampulo= mapulo
Labin-asa= kagsaro
Labin-luwa= kagduwa
Labin-tulo= kagtolo
Labin-apat= kag-apat
Labin-lima= kaglima
Labin-anom= kag-anom
Labin-pito= kagpito
Labin-walo= kagwalo
Labin-siyam= kagsiyam
Luway pulo= Duwampulo
Luway-lima= Duwampulo may lima

 Kadaklan sa Espanyol an pagkwentada..(30-99)

Sanyatos= Sanggatos/Sarong gatos
Luwan Yatos=Duwang gatos
Tulon yatos= Tolong gatos
Apat na yatos= Apat na gatos
Liman yatos= Limang gatos
Anum a yatos= Anom na gatos
Piton yatos= Pitong gatos
Walon yatos= Walong gatos
Siyam a yatos= Siyam na gatos
Asay libo= Saróng ribo
Asay Milyon= Sarong milyon

Mga parating ekspresyon
kay ko tanda / tanda ko= dai ko aram / aram ko
papo = lola/lolo
kaka = ate/kuya/pinsan
kay ko labay / labay ko = dai ko gusto^/gusto^ ko
murong tamoy na = uli/balik na kita
hadilap = [sa]aga
hawanin = ngunyan
naapon = kasuugma
ya = iyo
ka`i = dai

 Mga toltolan 
 Mga tataramon na Filipino

 Mga sanggunian 

 Mga panlabas na lagod
 Balangkas ng balarila ng Sambal Botolan
 Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network sa Sambal Tina  at sa subvariety na Kandelaryero  nito
 Mga halimbawang rekording mula sa GRN Network, sa Sambal Botolan
 Hay Halita nin Diyos , mga berso ng Bibliya sa Sambal Botolan

Kategorya:Mga tataramon na Filipino
Kategorya:mga taramon na Zambales