Aga
[[Ladawan:Morning,_just_after_sunrise,_Namibia.jpg|thumb|280x280px|Aga, kasunod kan [[pagsirang kan saldang]] sa sarong [[omahan]] sa [[Namibia]] (2014)]]

An '''aga''' o '''pagkaaga''' iyo an panahon poon sa pagsirang kan [[saldang]] hasta sa pagkaudto. Mayong eksaktong oras para sa kapino'nan kan pagkaaga (totoo man para sa [[banggi]]) huli ta nagkakalaen - laen ini sosog sa istilo kan pamumuhay nin sarong tawo asin sa oras kan [[liwanag kan saldang]] sa kada oras kan sarong taon.<ref>[http://www.learnersdictionary.com/qa/parts-of-the-day-early-morning-late-morning-etc Learner's Dictionary]</ref> Siring man, nagwawakas an pagkaaga sa pagka-udto, kun nuarin napupuon an  [[Hapon (panahon)|pagkahapon]]. Mapupwedeng ipaliwanag an pagkaaga bilang nagpupuon sa matanga sagkod sa pagka-udto.

Naeenot an pagkaaga sa [[Hapon (panahon)|hapon]] asin [[banggi]] sa sarong [[aldaw]].

==Kahalagahan==

=== Pagbati ===
An nagkapirang mga tataramon na naggagamit nin oras sa maghapon sa [[greeting|pagbabati]] iyo may natatanging pagbati para sa pagkaaga, siring kan [[wikt:marhay na aga|marhay na aga]] sa Bikol. Nakadepende sa kultura o konsepto kan tagapagtaram sa pagkaaga an naaangkop na oras sa paggamit kan siring na mga pagbati, siring kun magagamit ini sa pag - oltanan kan kamatangaan asin daliwawa.<ref>{{Cite web|url=https://www.dictionary.com/browse/good-morning|title=Definition of good morning {{!}} Dictionary.com|website=www.dictionary.com|language=en|access-date=Disyembre 31, 2019|trans-title=Kahulugan ng magandang umaga {{!}} Dictionary.com}}</ref> Bakong syerto an paggamit kan ''<nowiki/>'marhay na aga''', kadalasan na nagdidepende kun nuarin nagmamata an tawo. Bilang pangkagabsan na susundon, piggagamit an siring kaining pagbabati puon 3:00n.a. sundo udto.

=== Mga aktibidad ===
Karaniwan na kabilang sa mga gibo sa pagkaaga an [[Pagkarigos|pagkarigos]], [[Pamahaw|pag-pamahaw]] asin posibleng [[Mirindal|pagmimirindal]], [[Dress code|pagsangli]], asin, para sa nagkaipang tawo pagpaplano nin iskedyul kan araw o pagbabasa nin [[pahayagan]].

=== Kultural na paggamit ===
Para sa nagkapira, mapupwedeng magtukoy an katagang ''aga'' sa panahon karaka-raka matapos magmata anuman an presenteng oras nin maghapon. Ining makabagong sentido nin ''aga'' iyo huli sa pankinaban na paglakop kan kuryente, asin pagsasadiri puon sa mga likas na ginikanan kan liwanag.<ref name="bbc">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2996364.stm|title=Why some of us are early risers|accessdate=Enero 30, 2008|format=|work=BBC News|date=Hunyo 17, 2003|location=London|language=en|trans-title=Bakit maagang nagbabangon ang ilan sa atin}}</ref>

=== Talaangkanan ===
An pagkaaga iyo mapupwedeng magin panahon nin pinahusay o nabawasan na enerhiya asin produktibidad. Nakakaimpluwensiya sa kakayahan nin tawo na [[wakefulness|magimata]] sa pagkaaga an [[Hene (biyolohiya)|hene]] na inaapod na "[[PER3]]". May duwang porma ining hene, sarong "halaba" asin sarong "halipot" na baryante. Garo bagang nakakaapekto ini sa kagustuhan kan tawo sa mga aga o banggi. Labi na rinirepresenta an mga tawong nagtataglay nin halabang baryante bilang mga tawong mahilig sa pagkaaga, mantang pigriripresenta naman an mga tawong nagtataglay nin halipot na baryante bilang mga tawong mahilig sa pagkabanggi.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/6431971.stm|title=Gene determines sleep patterns|access-date=Setyembre 9, 2020|work=BBC News|language=Ingles|date=Marso 8, 2007|trans-title=Hene, nagpapasiya ng huwaran sa pagtulog}}</ref>

== Toltolan ==
<references />{{Poon}}
An aga o pagkaaga iyo an panahon poon sa pagsirang kan saldang hasta sa pagkaudto. Mayong eksaktong oras para sa kapino'nan kan pagkaaga (totoo man para sa banggi) huli ta nagkakalaen - laen ini sosog sa istilo kan pamumuhay nin sarong tawo asin sa oras kan liwanag kan saldang sa kada oras kan sarong taon.Learner's Dictionary Siring man, nagwawakas an pagkaaga sa pagka-udto, kun nuarin napupuon an  pagkahapon. Mapupwedeng ipaliwanag an pagkaaga bilang nagpupuon sa matanga sagkod sa pagka-udto.

Naeenot an pagkaaga sa hapon asin banggi sa sarong aldaw.

Kahalagahan

 Pagbati 
An nagkapirang mga tataramon na naggagamit nin oras sa maghapon sa pagbabati iyo may natatanging pagbati para sa pagkaaga, siring kan marhay na aga sa Bikol. Nakadepende sa kultura o konsepto kan tagapagtaram sa pagkaaga an naaangkop na oras sa paggamit kan siring na mga pagbati, siring kun magagamit ini sa pag - oltanan kan kamatangaan asin daliwawa. Bakong syerto an paggamit kan 'marhay na aga''', kadalasan na nagdidepende kun nuarin nagmamata an tawo. Bilang pangkagabsan na susundon, piggagamit an siring kaining pagbabati puon 3:00n.a. sundo udto.

 Mga aktibidad 
Karaniwan na kabilang sa mga gibo sa pagkaaga an pagkarigos, pag-pamahaw asin posibleng pagmimirindal, pagsangli, asin, para sa nagkaipang tawo pagpaplano nin iskedyul kan araw o pagbabasa nin pahayagan.

 Kultural na paggamit 
Para sa nagkapira, mapupwedeng magtukoy an katagang aga sa panahon karaka-raka matapos magmata anuman an presenteng oras nin maghapon. Ining makabagong sentido nin aga'' iyo huli sa pankinaban na paglakop kan kuryente, asin pagsasadiri puon sa mga likas na ginikanan kan liwanag.

 Talaangkanan 
An pagkaaga iyo mapupwedeng magin panahon nin pinahusay o nabawasan na enerhiya asin produktibidad. Nakakaimpluwensiya sa kakayahan nin tawo na magimata sa pagkaaga an hene na inaapod na "PER3". May duwang porma ining hene, sarong "halaba" asin sarong "halipot" na baryante. Garo bagang nakakaapekto ini sa kagustuhan kan tawo sa mga aga o banggi. Labi na rinirepresenta an mga tawong nagtataglay nin halabang baryante bilang mga tawong mahilig sa pagkaaga, mantang pigriripresenta naman an mga tawong nagtataglay nin halipot na baryante bilang mga tawong mahilig sa pagkabanggi.

 Toltolan