Asukar
[[Ladawan:Sucre blanc cassonade complet rapadura.jpg|thumb|250x250px|Mga asukar (ikot-orasan poon sa ibabaw-wala): puting napino, dae-napino, muscovado, asin kayumanggi]]
[[Ladawan:Brown sugar crystals.JPG|thumb|An mala Kristal na asukar]]
[[Ladawan:Sugar cane plantation.JPG|thumb|An gibuhan kan asukar]]
An '''asukar''' ([[Ingles]]: ''sugar'') iyo an henerikong ngaran para sa mahamis, natutunaw na [[karbohidrato]], kun sain an nagkapira iyo nagagamit sa [[pagkakan]]. An '''tablang asukar''', '''granyuladong asukar''', o '''regular na asukar''', iyo inaapod na [[sukrosa]], sarong [[disakarido]] na pigbibilog nin [[glukosa]] asin [[pruktosa]]. 

An mga '''simpleng asukar''', inaapod man bilang [[monosakarido]], iyo kabali an [[glukosa]], [[pruktosa]], asin [[galaktosa]]. An mga kompuwestong asukar, inaapod man na disakarido o dobleng asukar, iyo mga molekula na pigbibilog nin duwang monosakarido na pigtakod sa paagi nin sugpong glikosidiko. An mga bistong halimbawa iyo an [[sukrosa]] (tablang asukar) (glukosa + pruktosa), [[laktosa]] (glukosa + galaktosa), asin [[maltosa]] (duwang molekula nin glukosa). Sa lawas, an mga kompuwestong asukar iyo pighihidrolesa pasiring sa mga simpleng asukar.

An mas halabang kadaena nin mga monosakarido iyo dae pigbibisto bilang mga asukar, asin iyo inaapod bilang [[oligosakarido]] o [[polisakarido]]. An gawgaw (''starch'') iyo sarong glukosang polimero na nahahanap sa mga [[tinanom]], asin an pinakaabundanteng gunuan nin [[enerhiya]] sa pagkakan nin tawo. An ibang kimikal na substansya, arug kan gliserol asin asukar na alkohol, pwedeng may mahamis na namit, pero dae pigkaklaspika bilang asukar.

==Padagos na pagbasa==
{{Commons category|Sugars|Mga asukar}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Sugar}}
* {{Cite book |author1=Barrett, Duncan |author2=Calvi, Nuala |title=The Sugar Girls |publisher=Collins |date=2012 |isbn=978-0-00-744847-0 }}
* {{cite web |title=Sugars and Sweeteners in Foods |url=http://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/FST-16.pdf |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources |author=Saulo, Aurora A. |date=March 2005}}
* {{cite news |title=Is sugar toxic? |url=https://www.nytimes.com/2011/04/17/magazine/mag-17Sugar-t.html |newspaper=New York Times |author=Taubes, Gary |date=13 April 2011}}
*Frankopan, Peter, ''The Silk Roads: A New History of the World'', 2016, Bloomsbury, {{ISBN|9781408839997}}

==Panluwas na takod==
*[https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/how-does-sugar-in-our-diet-affect-our-health/ Sugar] sa National Health Service
{{pagkakan-tamboan}}
{{agham-tamboan}}
[[Kategorya:Biyokimika]]
[[Kategorya:Organikong kimika]]
thumb|An mala Kristal na asukar
thumb|An gibuhan kan asukar
An asukar (Ingles: sugar) iyo an henerikong ngaran para sa mahamis, natutunaw na karbohidrato, kun sain an nagkapira iyo nagagamit sa pagkakan. An tablang asukar, granyuladong asukar, o regular na asukar, iyo inaapod na sukrosa, sarong disakarido na pigbibilog nin glukosa asin pruktosa. 

An mga simpleng asukar, inaapod man bilang monosakarido, iyo kabali an glukosa, pruktosa, asin galaktosa. An mga kompuwestong asukar, inaapod man na disakarido o dobleng asukar, iyo mga molekula na pigbibilog nin duwang monosakarido na pigtakod sa paagi nin sugpong glikosidiko. An mga bistong halimbawa iyo an sukrosa (tablang asukar) (glukosa + pruktosa), laktosa (glukosa + galaktosa), asin maltosa (duwang molekula nin glukosa). Sa lawas, an mga kompuwestong asukar iyo pighihidrolesa pasiring sa mga simpleng asukar.

An mas halabang kadaena nin mga monosakarido iyo dae pigbibisto bilang mga asukar, asin iyo inaapod bilang oligosakarido o polisakarido. An gawgaw (starch) iyo sarong glukosang polimero na nahahanap sa mga tinanom, asin an pinakaabundanteng gunuan nin enerhiya sa pagkakan nin tawo. An ibang kimikal na substansya, arug kan gliserol asin asukar na alkohol, pwedeng may mahamis na namit, pero dae pigkaklaspika bilang asukar.

Padagos na pagbasa

 
 
 
 
Frankopan, Peter, The Silk Roads: A New History of the World, 2016, Bloomsbury, 

Panluwas na takod
Sugar sa National Health Service

Kategorya:Biyokimika
Kategorya:Organikong kimika