Siyentipikong paagi
[[File:The Scientific Method.svg|thumb|An siyentipikong paagi iyo harus pigrerepresenta bilang sarong nagpapadagos na proseso.|255x255px]]

An '''siyentipikong paagi''' ([[Ingles]]: ''scientific method'') iyo sarong empirikal na paagi nin pagguno kan kaaraman na nagtao nin karakter sa pagkahaman kan [[siyensya]] poon kaidtong ika-17 na siglo. Kabali digdi an maingat na obserbasyon, pag-aplika nin rigorosong iskeptisismo dapit sa kun ano an naobserbahan, kun sain an mga kognitibong pagahona pwedeng maraot an pagtanaw kan saro sa obserbasyon. Kabali man an pagmokna nin mga hipotesis (''hypotheses''), sa paagi nin induksyon, na nakabase sa nasambit na obserbasyon; eksperimental asin nakabase sa [[pagsukol]] na testing kan mga deduksyon na naikurit hali sa mga hipotesis; asin an pagpino (o pagtanggal) nin mga hipotesis na nakabase sa mga eksperimental na paghahanap. Ini an mga ''prinsipyo'' kan siyentipikong paagi, na naisusuway hali sa may kasagkorang mga serye na maiaaplika sa gabos na mga siyentipikong kasibotan.<ref>{{Cite book|title=Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|last=Newton|first=Issac|date=1999|work=The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy|publisher=University of California Press|others=Includes "A Guide to Newton's Principia" by I. Bernard Cohen, pp. 1–370. (The ''Principia'' itself is on pp. 371–946)|isbn=978-0-520-08817-7|location=Berkeley, CA|at=791–96 ("Rules of Reasoning in Philosophy")|translator-last=Cohen|translator-first=I. Bernard|trans-title=Mathematical Principles of Natural Philosophy|orig-year=1726 (3rd ed.)|translator-last2=Whitman|translator-first2=Anne|translator-last3=Budenz|translator-first3=Julia}}</ref><ref>{{Citation|title=Oxford Dictionaries: British and World English|date=2016|chapter-url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/scientific-method|chapter=scientific method|access-date=28 May 2016|archive-date=20 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620062539/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/scientific-method|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.oed.com/view/Entry/383323|title=Oxford English Dictionary|work=OED Online|publisher=Oxford University Press|year=2014|edition=3rd|location=Oxford|url-access=subscription}}</ref>

Alagad an mga paagi iyo nalalain sa manlainlain na mga lado, an panlaog na proseso iyo harus kaparehas sa mga ini. An proseso sa siyentipikong paagi iyo kabali an paghimo nin mga konhektura (hipotesis), pagguno nin mga prediksyon gikan sa mga ini bilang lohikal na konsekwensya, asin an pagpadalagan nin mga eksperimento o empirikal na obserbasyon na nakabase sa mga nasambit na prediksyon.<ref>Peirce, Charles Sanders (1908). [[wikisource:A_Neglected_Argument_for_the_Reality_of_God|"A Neglected Argument for the Reality of God"]] . ''Hibbert Journal''. '''7''': 90–112 – via Wikisource.</ref><ref>See, for example, {{harvnb|Galileo|1638}}. His thought experiments disprove Aristotle's physics of falling bodies, in ''Two New Sciences''.</ref> An hipotesis iyo sarong konhektura, na nakabase sa kaaramang nakua habang naghahanap nin simbag sa kahapotan. An hipotesis pwedeng magin labing ispesipiko, o pwede man na mahiwas. An mga [[siyentista]] pigtetesting an mga hipotesis sa paagi nin pagpadalagan nin mga eksperimento o pag-aadal. An siyentipikong hipotesis dapat pwedeng mapatunayan na sala, na nagiimplika na posible na makahanap nin posibleng kaluluwasan sa sarong eksperimento o obserbasyon na bakong linya sa prediksyong naguno hali sa mga hipotesis; kun dae, an hipotesis dae marhay na matetesting.<ref>{{harvnb|Popper|1959|p=273}}</ref>

An katuyohan kan eksperimento iyo an maaraman kun an obserbasyon iyo nag-uuyon o bakong linya sa mga prediksyon na naguno hali sa hipotesis.<ref name="ReferenceA">Karl R. Popper, ''Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge'', Routledge, 2003 {{ISBN|0-415-28594-1}}</ref> An mga eksperimento pwedeng mangyari sa maski anong lugar poon sa garahe hasta sa Large Hadron Collider kan CERN. Igwa nin mga kadipisilan sa pormalikong pagsambit nin paagi. Maski ngani an siyentipikong paagi iyo harus pigrerepresenta bilang pusog nin sekwesnya nin mga lakdang, nagrerepresenta ini imbes nin grupo nin mga heneral na prinsipyo.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iVkugqNG9dAC|title=Scientific Method in Practice|last1=Gauch|first1=Hugh G.|date=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-01708-4|edition=Reprint|page=3|quote=The scientific method 'is often misrepresented as a fixed sequence of steps,' rather than being seen for what it truly is, 'a highly variable and creative process' (AAAS 2000:18). The claim here is that science has general principles that must be mastered to increase productivity and enhance perspective, not that these principles provide a simple and automated sequence of steps to follow.}}</ref> Dae gabos nin lakdang nangyayari sa labing siyentipikong imbestigasyon (o sa kaparehas na degri), asin an mga ini dae pirming nasa kaparehas na order.<ref>Gauch, Hugh G. (2003). ''[https://books.google.com/books?id=iVkugqNG9dAC Scientific Method in Practice]'' (Reprint ed.). Cambridge University Press. p. 3. ISBN <bdi>978-0-521-01708-4</bdi>. </ref><ref name="Inductive Science 1837">William Whewell, ''History of Inductive Science'' (1837), and in ''Philosophy of Inductive Science'' (1840)</ref>

==Panluwas na takod==
{{Wikibooks|The Scientific Method}}
{{Wikiversity|Thinking Scientifically}}
{{Commons category|Scientific method|Siyentipikong paagi}}
* {{cite SEP |url-id=scientific-method |title=Scientific Method |last=Andersen  |first=Anne|last2=Hepburn |first2=Brian}}
* {{cite IEP |url-id=conf-ind |title=Confirmation and Induction}}
* {{PhilPapers|category|scientific-method}}
* {{InPho|idea|1916}}
* [http://www.geo.sunysb.edu/esp/files/scientific-method.html An Introduction to Science: Scientific Thinking and a scientific method] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101173949/http://www.geo.sunysb.edu/esp/files/scientific-method.html |date=2018-01-01 }} ni Steven D. Schafersman.
* [http://teacher.nsrl.rochester.edu/phy_labs/AppendixE/AppendixE.html Introduction to the scientific method] sa University of Rochester
* [http://www.galilean-library.org/theory.html Theory-ladenness] ni Paul Newall sa The Galilean Library
* [https://web.archive.org/web/20060428080832/http://pasadena.wr.usgs.gov/office/ganderson/es10/lectures/lecture01/lecture01.html Lecture on Scientific Method by Greg Anderson]
* [http://www.sciencemadesimple.com/scientific_method.html Using the scientific method for designing science fair projects]
* [http://emotionalcompetency.com/sci/booktoc.html ''Scientific Methods'' an online book by Richard D. Jarrard]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b240PGCMwV0 Richard Feynman on the Key to Science] (sarong minuto, tolong segundo), gikan sa Cornell Lectures.
* [https://archive.is/20130121134726/http://www.dbskeptic.com/2010/03/14/what-it-means-to-be-scientifically-proven/ Lectures on the Scientific Method] ni Nick Josh Karean, Kevin Padian, Michael Shermer asin Richard Dawkins
* [https://www.youtube.com/watch?v=Yk5IWzTfWeM "How Do We Know What Is True?" (animated video; 2:52)]

== Toltolan ==
{{reflist|2}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Siyensya]]
An siyentipikong paagi (Ingles: scientific method) iyo sarong empirikal na paagi nin pagguno kan kaaraman na nagtao nin karakter sa pagkahaman kan siyensya poon kaidtong ika-17 na siglo. Kabali digdi an maingat na obserbasyon, pag-aplika nin rigorosong iskeptisismo dapit sa kun ano an naobserbahan, kun sain an mga kognitibong pagahona pwedeng maraot an pagtanaw kan saro sa obserbasyon. Kabali man an pagmokna nin mga hipotesis (hypotheses), sa paagi nin induksyon, na nakabase sa nasambit na obserbasyon; eksperimental asin nakabase sa pagsukol na testing kan mga deduksyon na naikurit hali sa mga hipotesis; asin an pagpino (o pagtanggal) nin mga hipotesis na nakabase sa mga eksperimental na paghahanap. Ini an mga prinsipyo kan siyentipikong paagi, na naisusuway hali sa may kasagkorang mga serye na maiaaplika sa gabos na mga siyentipikong kasibotan.

Alagad an mga paagi iyo nalalain sa manlainlain na mga lado, an panlaog na proseso iyo harus kaparehas sa mga ini. An proseso sa siyentipikong paagi iyo kabali an paghimo nin mga konhektura (hipotesis), pagguno nin mga prediksyon gikan sa mga ini bilang lohikal na konsekwensya, asin an pagpadalagan nin mga eksperimento o empirikal na obserbasyon na nakabase sa mga nasambit na prediksyon.Peirce, Charles Sanders (1908). "A Neglected Argument for the Reality of God" . Hibbert Journal. 7: 90–112 – via Wikisource.See, for example, . His thought experiments disprove Aristotle's physics of falling bodies, in Two New Sciences. An hipotesis iyo sarong konhektura, na nakabase sa kaaramang nakua habang naghahanap nin simbag sa kahapotan. An hipotesis pwedeng magin labing ispesipiko, o pwede man na mahiwas. An mga siyentista pigtetesting an mga hipotesis sa paagi nin pagpadalagan nin mga eksperimento o pag-aadal. An siyentipikong hipotesis dapat pwedeng mapatunayan na sala, na nagiimplika na posible na makahanap nin posibleng kaluluwasan sa sarong eksperimento o obserbasyon na bakong linya sa prediksyong naguno hali sa mga hipotesis; kun dae, an hipotesis dae marhay na matetesting.

An katuyohan kan eksperimento iyo an maaraman kun an obserbasyon iyo nag-uuyon o bakong linya sa mga prediksyon na naguno hali sa hipotesis.Karl R. Popper, Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge, Routledge, 2003  An mga eksperimento pwedeng mangyari sa maski anong lugar poon sa garahe hasta sa Large Hadron Collider kan CERN. Igwa nin mga kadipisilan sa pormalikong pagsambit nin paagi. Maski ngani an siyentipikong paagi iyo harus pigrerepresenta bilang pusog nin sekwesnya nin mga lakdang, nagrerepresenta ini imbes nin grupo nin mga heneral na prinsipyo. Dae gabos nin lakdang nangyayari sa labing siyentipikong imbestigasyon (o sa kaparehas na degri), asin an mga ini dae pirming nasa kaparehas na order.Gauch, Hugh G. (2003). Scientific Method in Practice (Reprint ed.). Cambridge University Press. p. 3. ISBN 978-0-521-01708-4. William Whewell, History of Inductive Science (1837), and in Philosophy of Inductive Science (1840)

Panluwas na takod

 
 
 
 
 An Introduction to Science: Scientific Thinking and a scientific method  ni Steven D. Schafersman.
 Introduction to the scientific method sa University of Rochester
 Theory-ladenness ni Paul Newall sa The Galilean Library
 Lecture on Scientific Method by Greg Anderson
 Using the scientific method for designing science fair projects
 Scientific Methods an online book by Richard D. Jarrard
 Richard Feynman on the Key to Science (sarong minuto, tolong segundo), gikan sa Cornell Lectures.
 Lectures on the Scientific Method ni Nick Josh Karean, Kevin Padian, Michael Shermer asin Richard Dawkins
 "How Do We Know What Is True?" (animated video; 2:52)

 Toltolan 

Kategorya:Siyensya