Paelya
{{Infobox pagkakan|name=Paelya|image=File:Kalamunda (Tagaytay) Paella.jpg|image_size=240px|caption=''Paelya'' from [[Tagaytay]]|alternate_name=''paella''|type=|country=Philippines|region=|course=[[Main dish]]|served=Hot|main_ingredient=[[glutinous rice]], [[rice]]|variations=''[[arroz a la valenciana]]'', ''[[bringhe]]'', ''[[paella negra]]''|similar_dish=|calories=|other=}}

An '''Paelya''' o '''paella''' (Espanyol), sarong lutong maluto kan Pilipinas na hinango sa [[:en:Valencian_Community|Valencian]] ''[[:en:Paella|paella]]''. Gayunpaman, dakula an pagkakaiba  kaini sa paggamit kaini kan katutubong pulutan na bagas (malagkít), na nagtatao ini nin malomhok asin mapulot na texture, dae arog kan ''[[:en:Al_dente|al dente]]'' texture na pinapaboran sa Spanish paella. Katangian man kan nilagan nin giniris na sogok. Dae naggagamit nin [[:en:Saffron|saffron]] an Filipino paelya, bagkus ini kinulayan nin ''atsuete'' (anatto), luyang diláw (turmeric), o kasubhâ (safflower).

Pa''elya'' saro man na pankagabsan na termino para sa kaagid na putahe sa Filipinas, anoman an mga sangkap na ginagamit.  an ''[[:en:Arroz_a_la_valenciana|arroz a la valenciana]]'' (na sa parate gibo sa manok asin c''orizo de bilbao''), ''[[:en:Bringhe|bringhe]]'' (pinagibohan nin gata [[Guta|nin niyog]]), asin pa''ella negra'' (gibo sa tinta kan pusit).

== Etymolohiya ==
An pangaran hale sa Kastilang pa''[[wiktionary:paella|ella]]'', alagad pigsasayod gamit an [[:en:Lleismo|lleismo]]. Arog kan kadaklan sa mga pipahiling nin[[:en:Ll|ll]] [[:en:Digraph_(orthography)|digraph]] sa mga lenguahe sa Pilipinas, iyan pinopronunsiar nin [lj] imbes na an tataramon na Espanyol  [ʎ]. kaini, an naturang pagsayod kan "''pae'''ly'''a''".<ref name="polistico">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iz8_DwAAQBAJ&q=Arroz+caldo|title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary|last=Polistico, Edgie|publisher=Anvil Publishing, Incorporated|year=2017|isbn=9786214200870}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Deskripsiyon ==
An Filipino ''paelya'' inihanda arog kan mga ninuno kaini, an [[:en:Valencian_Community|Valencian]] ''[[:en:Paella|paella]]'' asin an[[:en:Latin_American_cuisine|Latin American]] ''[[:en:Arroz_a_la_valenciana|arroz a la valenciana]]'', apuwera binubuo nin higit pa nin mga katutubong sangkap. Sa halip na ''arroz bomba'', pinapaboran nin paelya an halangkaw na kalidad, lokal na [[:en:Heirloom_plant|heirloom]] rice varieties, arog  kan Ifugao tinawon, na may kahawig na katangian sa ''arroz bomba''. Ginagamit man an mga imported na long-grain rice (arog kan jasmine rice). Hinahalo ini sa mapulot na bagas (malagkít) sa iba't ibang ratios, poon sa ikaapat na bahagi nin regular na bagas hanggang sa pantay na bahagi, depende sa kun gurano kataid an huring produkto.

== Mga Variant ==
Ta madaling baguhon an putahe, kadakol na variant nin paelya, depende sa mga sangkap na nasa kamot. Kaiba ninda an mga minasunod:

=== Arroz a la valenciana ===
An ''Arroz a la valenciana'' or ''arroz valenciana'' minsan tinuturingan na sarong suway na putahe. Ini nagpoon sa [[:en:Latin_American|Latin American]] adaptation kan paella. Ngunit arog kan ibang paelya kan Pilipino, gumagamit ini sa mapulot na bagas. Panginot na ginagamit ini an manok asin ''chorizo de bilbao'', apuwera kaini puwedeng man ibale an karneng orig o baka.

=== Biringi ===
An Biringi (bisto man bilang ''bringhi'', ''beringhe'', ''biringhe'', ''biringye'', ''biringyi'' o ''kalame manuc'')  arong paelya na variant nagpoon  sa lalawigan kan Pampanga. Ini kahawig kan orihinal na pagkakan na Valencian, ngunit naggagamit nin mga pinaghalong maluto asin mapulot na niluto sa gata (gatas) na may saffron o turmeric (ange sa [[:en:Kapampangan_language|Kapampangan]]), na nagtatao nin kakaibang lasa asin kulay. Karaniwan na ginagamit ini nin manok, kaiba kan mga bell pepper, green peas, carrots, raisins, at chorizo ​​de bilbao. Gayunpaman, puwede man ining gibuhon gamit an seafood asin iba pang karne. Katangian man kaini kinaganan nin giniris na pinakuluang sogok. Minsan ini niluluto sa dahon nin batag para sa dugang na aroma.

''Biringi'' prekolonyal an ginikanan, asin mantang saro nang kaapil an pangaran kan mga para sa mga disyani nin Sur-Subangan [[Habagatan na Asya|na Asia]], poon kaidto nakikisumaro ini sa pa''ella'' Espanyol. orihinal na bersyon na ginibo kun mayo an chorozo, sugok, o iba pang sangkap ''paelya'' pinagkakaiba bilang sising bitingye, na mas kaano-ano sa nacion nin Malaysia asin Singapore.<ref name="polistico"/>

=== Paella al horno con queso ===
Sarong inihurnong  na variant nin paelya na kinakakan nin keso, dibdib kan manok, asin inihaw na kampanilya.

=== Paella de adobo ===
Saro medyo modernong adaptasyon, na binuo kan Alba Restaurante Español, sarong bistong Spanish-Filipino restaurant sa Maynila na itinindog kan 1954. Saro man na f[[:en:Fusion_cuisine|fusion dish]], na pinagiriba-iba an Spanish paella asin Filipino adobo.

=== Paella parillada ===
An taramon na ini, ipinangaran sa tataramon para sa "grill", pigbubuo nin giniling o barbecuted karne o seafood.<ref name="polistico"/>

=== Paella negra ===
[[Ladawan:Amalia's_-_Paella_Negra_(Philippines).jpg|thumb|Filipino pa''ella negra'']]
''Paella negra'', inaapod man na ar''roz negro'', saróng naiibang gamit komo sarong ink asin ca[[Pusit bilang kakanon|lamari]]. putahe karakteristikong itom, huli kaini an ngaran. ano ini sa Valencia asin[[:en:Catalonia|Catalan]] na putahe s''[[:en:Arròs_negre|arròs negre]]'', alagad arog kan ibang mga Filipinong paelya, naggagamit ini nin glutinous na bagas.

=== Paella sotanghon ===
Sarong variant nin paelya na naiimpluwensyahan ng Chinese gamit an glass noodles (sótanghon) sa halip na bagas.

== Hilingon pa ==
 {{div col|colwidth=30em}}
* [[Arroz con pollo]]
* [[Arroz negro]]
* [[Fideuà]]
* [[Kiampong]]
* [[Kuning]]
* [[Pancit choca]]
* [[Pancit palabok]]
* [[Pilaf]]
{{div col end}}

== <span class="mw-headline">Toltolan</span> ==
<references />
{{pagkakan-tamboan}}{{Portal|United States|Food}}
An Paelya o paella (Espanyol), sarong lutong maluto kan Pilipinas na hinango sa Valencian paella. Gayunpaman, dakula an pagkakaiba  kaini sa paggamit kaini kan katutubong pulutan na bagas (malagkít), na nagtatao ini nin malomhok asin mapulot na texture, dae arog kan al dente texture na pinapaboran sa Spanish paella. Katangian man kan nilagan nin giniris na sogok. Dae naggagamit nin saffron an Filipino paelya, bagkus ini kinulayan nin atsuete (anatto), luyang diláw (turmeric), o kasubhâ (safflower).

Paelya saro man na pankagabsan na termino para sa kaagid na putahe sa Filipinas, anoman an mga sangkap na ginagamit.  an arroz a la valenciana (na sa parate gibo sa manok asin corizo de bilbao), bringhe (pinagibohan nin gata nin niyog), asin paella negra (gibo sa tinta kan pusit).

 Etymolohiya 
An pangaran hale sa Kastilang paella, alagad pigsasayod gamit an lleismo. Arog kan kadaklan sa mga pipahiling ninll digraph sa mga lenguahe sa Pilipinas, iyan pinopronunsiar nin [lj] imbes na an tataramon na Espanyol  [ʎ]. kaini, an naturang pagsayod kan "paelya".

 Deskripsiyon 
An Filipino paelya inihanda arog kan mga ninuno kaini, an Valencian paella asin anLatin American arroz a la valenciana, apuwera binubuo nin higit pa nin mga katutubong sangkap. Sa halip na arroz bomba, pinapaboran nin paelya an halangkaw na kalidad, lokal na heirloom rice varieties, arog  kan Ifugao tinawon, na may kahawig na katangian sa arroz bomba. Ginagamit man an mga imported na long-grain rice (arog kan jasmine rice). Hinahalo ini sa mapulot na bagas (malagkít) sa iba't ibang ratios, poon sa ikaapat na bahagi nin regular na bagas hanggang sa pantay na bahagi, depende sa kun gurano kataid an huring produkto.

 Mga Variant 
Ta madaling baguhon an putahe, kadakol na variant nin paelya, depende sa mga sangkap na nasa kamot. Kaiba ninda an mga minasunod:

 Arroz a la valenciana 
An Arroz a la valenciana or arroz valenciana minsan tinuturingan na sarong suway na putahe. Ini nagpoon sa Latin American adaptation kan paella. Ngunit arog kan ibang paelya kan Pilipino, gumagamit ini sa mapulot na bagas. Panginot na ginagamit ini an manok asin chorizo de bilbao, apuwera kaini puwedeng man ibale an karneng orig o baka.

 Biringi 
An Biringi (bisto man bilang bringhi, beringhe, biringhe, biringye, biringyi o kalame manuc)  arong paelya na variant nagpoon  sa lalawigan kan Pampanga. Ini kahawig kan orihinal na pagkakan na Valencian, ngunit naggagamit nin mga pinaghalong maluto asin mapulot na niluto sa gata (gatas) na may saffron o turmeric (ange sa Kapampangan), na nagtatao nin kakaibang lasa asin kulay. Karaniwan na ginagamit ini nin manok, kaiba kan mga bell pepper, green peas, carrots, raisins, at chorizo ​​de bilbao. Gayunpaman, puwede man ining gibuhon gamit an seafood asin iba pang karne. Katangian man kaini kinaganan nin giniris na pinakuluang sogok. Minsan ini niluluto sa dahon nin batag para sa dugang na aroma.

Biringi prekolonyal an ginikanan, asin mantang saro nang kaapil an pangaran kan mga para sa mga disyani nin Sur-Subangan na Asia, poon kaidto nakikisumaro ini sa paella Espanyol. orihinal na bersyon na ginibo kun mayo an chorozo, sugok, o iba pang sangkap paelya pinagkakaiba bilang sising bitingye, na mas kaano-ano sa nacion nin Malaysia asin Singapore.

 Paella al horno con queso 
Sarong inihurnong  na variant nin paelya na kinakakan nin keso, dibdib kan manok, asin inihaw na kampanilya.

 Paella de adobo 
Saro medyo modernong adaptasyon, na binuo kan Alba Restaurante Español, sarong bistong Spanish-Filipino restaurant sa Maynila na itinindog kan 1954. Saro man na ffusion dish, na pinagiriba-iba an Spanish paella asin Filipino adobo.

 Paella parillada 
An taramon na ini, ipinangaran sa tataramon para sa "grill", pigbubuo nin giniling o barbecuted karne o seafood.

 Paella negra 
thumb|Filipino paella negra
Paella negra, inaapod man na arroz negro, saróng naiibang gamit komo sarong ink asin calamari. putahe karakteristikong itom, huli kaini an ngaran. ano ini sa Valencia asinCatalan na putahe sarròs negre, alagad arog kan ibang mga Filipinong paelya, naggagamit ini nin glutinous na bagas.

 Paella sotanghon 
Sarong variant nin paelya na naiimpluwensyahan ng Chinese gamit an glass noodles (sótanghon) sa halip na bagas.

 Hilingon pa 
 
 Arroz con pollo
 Arroz negro
 Fideuà
 Kiampong
 Kuning
 Pancit choca
 Pancit palabok
 Pilaf

 Toltolan