Tangguli
[[Ladawan:Runny hunny.jpg|right|thumb|Sarong garapon nin tangguli na may [[honey dipper]] asin sarong [[American biscuit]]]]
[[Ladawan:Honey comb with capped honey.jpg|thumb|Honey comb with capped honey]]
An '''tangguli''' ([[Ingles]]: ''honey'') iyo an sarong mahamis asin malinaw na bagay na gibo nin nagkapirang alimbubuyog, na an pinakamarahay iyo an an anirang alimbubuyog.<ref name="Grüter">{{Cite book|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-60090-7#toc|title=Stingless Bees: Their Behaviour, Ecology and Evolution|last=Grüter|first=Christoph|date=2020|publisher=Springer New York|isbn=978-3-030-60089-1|series=Fascinating Life Sciences|doi=10.1007/978-3-030-60090-7|url-access=limited}}</ref> An tangguli ginigibo asin sarayan nin pagkakan mga kolonya nin alimbubuyog. An mga alimbubuyog nagpoprodusir nin tangguli sa paagi kan pagtipon dangan pagdalisay kan mga asukar na sekreto nin mga tinanom (primarily floral nektar) o mga hilom kan ibang insekto, arog kan tangguli nin mga mansanas.  An pagpakarhay na ini nangyayari kapwa sa laog nin indibidwal na mga alimbubuyog, sa paagi kan regurgitasyon asin enzymatikong aktibidad, saka durante kan pagsaray sa hive, sa paagi kan pag-alintoto sa tubig na nagkokonsentrar sa mga asukar kan tangguli sagkod na iyan mahibog asin malapot.  

An alimbubuyog nagsasaray nin tangguli sa hive. Sa laog kan hive an sarong estruktura na gibo sa wax na inaapod [[anira]]. An anira binibilog nin ginatos o rinibong selula nin hexagonal, na diyan an mga alimbubuyog nagtatao nin tangguli sa sarayan. An iba pang klase nin alimbubuyog na nagsasaray kan sustansya sa laen - laen na estruktura, arog baga kan mga koron na gibo sa wax asin sa resin na ginagamit kan mayong sugod na alimbubuyog.<ref name="Grüter">{{Cite book|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-60090-7#toc|title=Stingless Bees: Their Behaviour, Ecology and Evolution|last=Grüter|first=Christoph|date=2020|publisher=Springer New York|isbn=978-3-030-60089-1|series=Fascinating Life Sciences|doi=10.1007/978-3-030-60090-7|url-access=limited}}</ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1" id="CITEREFCrane,_E.,_Walker,_P.,_&_Day,_R.1984">Crane, E., Walker, P., & Day, R. (1984). ''Directory of important world honey sources''. International Bee Research Association. [[ISBN (identifier)?action=edit&redlink=1|ISBN]]&nbsp;[[Espesyal:BookSources/978-0860981411|<bdi>978-0860981411</bdi>]].</cite><span class="cs1-maint citation-comment"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Plantilya:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>:  CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Kategorya:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span></ref> 

An tangguli para sa pagkakan nin tawo natitipon sa layas na mga kolonya nin alimbubuyog, o sa mga hive nin inaataman na mga alimbubuyog. An tangguli na bunga nin mga alimbubuyog na anira iyo an pinakapamilyado sa mga tawo, huli sa pambilog na kinaban na komersyal na produksyon asin kakayahan kaini.<ref name="crane book">{{Cite book|title=The World History of Beekeeping and Honey Hunting|last=Crane|first=Ethel Eva|date=1999|publisher=Routledge|isbn=9781136746703}}</ref> An pag-ataman nin mga alimbubuyog inaapod na beekeeping o apiculture, na may kultibasyon nin mga mayong sugod na alimbubuyog parati inaapod na ''meliponiculture''.

An tangguli mahamis huli sa halangkaw na konsentrasyon kaini nin monosaccharides fructose asin glucose. Igwa ini nin haros parehong relatibong hamis arog kan sucrose (table sugar).<ref name="NHB carbs">National Honey Board. </ref><ref name="Oregon State University">Oregon State University [https://web.archive.org/web/20121101092211/http://food.oregonstate.edu/learn/faq/faq_sugar53.html "What is the relative sweetness of different sugars and sugar substitutes?"]</ref> An sarong estandarteng kutsara (15 mL) nin tangguli nagtatao nin mga 190 kilojoules (46 kilocalories) nin enerhiya sa kakanon. Igwa iyan nin magayon na kemikal na mga rogaring para sa pagluto asin napapalaen na namit kun ginagamit na panhamis.<ref name="NHB carbs" /> Kun siring, an kadaklan na mikroorganismo dai pwedeng magtalubo sa tangguli asin sa selyadong garapon nin tangguli kun kaya dai mararaot an tangguli. An dakol na sampol na nadiskobre sa arkeolohikong mga konteksto napatunayan na posible man giraray na kakanon dawa pakalihis nin rinibong taon.<ref name="Prescott 1999">{{Cite book|url=https://archive.org/details/microbiology00pres|title=Microbiology|last=Prescott, Lansing|last2=Harley, John P.|last3=Klein, Donald A.|publisher=WCB/McGraw-Hill|year=1999|isbn=978-0-697-35439-6|location=Boston|url-access=registration}}</ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1">Prescott, Lansing; Harley, John P.; Klein, Donald A. (1999). <span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:microbiology00pres|''Microbiology'']]</span>. Boston: WCB/McGraw-Hill. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-697-35439-6|<bdi>978-0-697-35439-6</bdi>]].</cite></ref>

An paggamit asin pagprodusir nin tangguli igwa nin halawig asin laen - laen na kasaysayan, na minapoon sa mga panahon bago kan pre-historya. An nagkapirang ipininta sa lungib sa Cuevas de la Araña sa España ilinaladawan an mga tawo na naghahanap nin tangguli mga haros 8,000 na taon na an nakaagi.<ref name="hunt">{{Cite book|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89094204153;view=1up;seq=3|title=Honey and Its Uses in the Home|vauthors=Hunt CL, Atwater HW|date=7 April 1915|publisher=US Department of Agriculture, Farmers' Bulletin, No. 653|access-date=2 April 2015}}</ref><ref name="Crane83">Crane, Eva (1983) ''The Archaeology of Beekeeping'', Cornell University Press, {{ISBN|0-8014-1609-4}}</ref> Mantang an Apis melifera sarong Old World insect, large-scale na meliponiculture kan New World na mayong sugod na alimbubuyog poon pa kan panahon na pre-Columbian.<ref name="Grüter">{{Cite book|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-60090-7#toc|title=Stingless Bees: Their Behaviour, Ecology and Evolution|last=Grüter|first=Christoph|date=2020|publisher=Springer New York|isbn=978-3-030-60089-1|series=Fascinating Life Sciences|doi=10.1007/978-3-030-60090-7|url-access=limited}}</ref><ref name="Quezada-Euan">{{Cite book|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-319-77785-6#about|title=Stingless Bees of Mexico|last=Quezada-Euán|first=José Javier G.|date=2018|publisher=Springer New York|isbn=978-3-030-08539-1|doi=10.1007/978-3-319-77785-6|url-access=limited}}</ref>

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{stub}}
thumb|Honey comb with capped honey
An tangguli (Ingles: honey) iyo an sarong mahamis asin malinaw na bagay na gibo nin nagkapirang alimbubuyog, na an pinakamarahay iyo an an anirang alimbubuyog. An tangguli ginigibo asin sarayan nin pagkakan mga kolonya nin alimbubuyog. An mga alimbubuyog nagpoprodusir nin tangguli sa paagi kan pagtipon dangan pagdalisay kan mga asukar na sekreto nin mga tinanom (primarily floral nektar) o mga hilom kan ibang insekto, arog kan tangguli nin mga mansanas.  An pagpakarhay na ini nangyayari kapwa sa laog nin indibidwal na mga alimbubuyog, sa paagi kan regurgitasyon asin enzymatikong aktibidad, saka durante kan pagsaray sa hive, sa paagi kan pag-alintoto sa tubig na nagkokonsentrar sa mga asukar kan tangguli sagkod na iyan mahibog asin malapot.  

An alimbubuyog nagsasaray nin tangguli sa hive. Sa laog kan hive an sarong estruktura na gibo sa wax na inaapod anira. An anira binibilog nin ginatos o rinibong selula nin hexagonal, na diyan an mga alimbubuyog nagtatao nin tangguli sa sarayan. An iba pang klase nin alimbubuyog na nagsasaray kan sustansya sa laen - laen na estruktura, arog baga kan mga koron na gibo sa wax asin sa resin na ginagamit kan mayong sugod na alimbubuyog.Crane, E., Walker, P., & Day, R. (1984). Directory of important world honey sources. International Bee Research Association. ISBN 978-0860981411.{{cite book}}:  CS1 maint: multiple names: authors list (link) 

An tangguli para sa pagkakan nin tawo natitipon sa layas na mga kolonya nin alimbubuyog, o sa mga hive nin inaataman na mga alimbubuyog. An tangguli na bunga nin mga alimbubuyog na anira iyo an pinakapamilyado sa mga tawo, huli sa pambilog na kinaban na komersyal na produksyon asin kakayahan kaini. An pag-ataman nin mga alimbubuyog inaapod na beekeeping o apiculture, na may kultibasyon nin mga mayong sugod na alimbubuyog parati inaapod na meliponiculture.

An tangguli mahamis huli sa halangkaw na konsentrasyon kaini nin monosaccharides fructose asin glucose. Igwa ini nin haros parehong relatibong hamis arog kan sucrose (table sugar).National Honey Board. Oregon State University "What is the relative sweetness of different sugars and sugar substitutes?" An sarong estandarteng kutsara (15 mL) nin tangguli nagtatao nin mga 190 kilojoules (46 kilocalories) nin enerhiya sa kakanon. Igwa iyan nin magayon na kemikal na mga rogaring para sa pagluto asin napapalaen na namit kun ginagamit na panhamis. Kun siring, an kadaklan na mikroorganismo dai pwedeng magtalubo sa tangguli asin sa selyadong garapon nin tangguli kun kaya dai mararaot an tangguli. An dakol na sampol na nadiskobre sa arkeolohikong mga konteksto napatunayan na posible man giraray na kakanon dawa pakalihis nin rinibong taon.Prescott, Lansing; Harley, John P.; Klein, Donald A. (1999). Microbiology. Boston: WCB/McGraw-Hill. ISBN 978-0-697-35439-6.

An paggamit asin pagprodusir nin tangguli igwa nin halawig asin laen - laen na kasaysayan, na minapoon sa mga panahon bago kan pre-historya. An nagkapirang ipininta sa lungib sa Cuevas de la Araña sa España ilinaladawan an mga tawo na naghahanap nin tangguli mga haros 8,000 na taon na an nakaagi.Crane, Eva (1983) The Archaeology of Beekeeping, Cornell University Press,  Mantang an Apis melifera sarong Old World insect, large-scale na meliponiculture kan New World na mayong sugod na alimbubuyog poon pa kan panahon na pre-Columbian.

 Toltolan