Pio Valenzuela

[[File:Pio Valenzuela.jpg|right|thumb|250px|Si Pio Valenzuela]]

Si '''Pío Valenzuela y Alejandrino''' (Hulyo 11, 1869 – Abril 6, 1956) sarong  [[Filipinong banwa|Filipino]]ng [[doktor]] asin lider rebolusyunaryo. Sa edad na 23, siya nagbali sa organisasyon kan [[Katipunan]], sarong paghiro na ipinaglalaban an katalingkasan kan  Filipinas asin mapondo an [[Historya kan Filipinas (1565-1898)|pagkokolonya kan Espanyol]] igdi. An Katipunan na iyo saindang itinindog kan pag'iriba, iyo an namoon sa [[Rebolusyon Filipino]]. Kasaro si [[Andrés Bonifacio]] asin [[Emilio Jacinto]], sinda nagbilog kan sekretong kamara kan organisasyon inapod na ''Camara Reina''. Siya an namahala pagpaluwas kan publikasyon na ''[[Ang Kalayaan]]'', na iyo an enot asin iyo-iyong publikasyon kaini.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com.ph/books?id=GBWye7c8NuYC|title=Historical Dictionary of the Philippines|last=Guillermo|first=Artemio|publisher=Scarecrow Press|year=2011|isbn=9780810875111|location=Maryland, United States|pages=455}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|last=Duka|first=Cecilio|date=2008-01-01|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=9789712350450|pages=138|language=en}}</ref> Si Valenzuela iyo an nagkiulay ki [[José Rizal]] kan ini nadestierro sa Dapitan, na mag-ayon sa pag'aalsa kan organisasyon.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ixcoCv2o2NoC|title=Doctor Jose Rizal and the Writing of His Story|last=Sibal Valdez|first=Maria Stella|date=2007-01-01|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=9789712348686|pages=157-158|language=en}}</ref> Siya, alagad, an saro man totoo na nagtestigo sa korte kontra ki Rizal durante kan an huri yaon sa irarom nin imbestigasyon  na nagresulta sa pagkasentensya kan huri nin kagadanan.  

==Buhay sa Katipunan==

Siya napiling piskal kan kaayonan na sekreto kan Desyembre 1895. Pinasumpa siya kadurungan mga ibang opisyales na napili sa harong ni Bonifacio kan aldaw nin Bagong Taon kan 1896. "Dimas Ayaran" (dai madutaan) an gamit niyang alyas sa kaayonan na ini.

Pakasumpaa, siya naghubo' sa distrito nin San Nicolas sa Manila ngane maatoman niya an publikasyon opisyal kan organisasyon kun saen siya man nagsurat nin mga artikulo gamit an alyas na "Madlang-Away" (Siplingan nin Banwaan). Si Valenzuela siya kuta daa an magigin editor kaini alagad an pinili iyo si [[Emilio Jacinto]] na iyo man ngane logod an nag'asikaso sa pagpaimprenta kan publikasyon.

Si Valenzuela nagsabi na siya an nagswestyon na Kalayaan (Katalingkasan) an ipagpangaran kaini. Ngarig ribongon an mga awtoridad Espanyol, an ikinaag na editor iyo si Marcelo H. del Pilar asin Yokohama, Hapon an lugar kan publikasyon.

An enot na luwas kan Kalayaan petsado Enero 18, 1896, naiwarak kan Marso 1896 asin sangribong kopya an pinagtaltag sa mga kaapil kan Katipunan. Alagad nakapaluwas sana nin ikaduwang isyu huli ta an Katipunan nadiskubre na kan mga awtoridad. Sinasabi niyang an pinakaimportanteng naginibo kan kamarang sekreto ninda na binibilog nindang tolo kaiba si Bonifacio asin Jacinto, iyo ining napaluwas na publikasyon nin Kalayaan. 

Sa sarong pagtiripon kan sekretong kamara kan Hulyo 1896, boot kuta kan kamara na maasasinar an Agustinong prayle na iyo an nagbuyagyag sa awtoridad alagad dai ninda napaotob ini. Kan nagkaharayagan na, sabi ni Valenzuela sa saiyang Memoirs na sinda Bonifacio nagpaluwas nin surat na nakalista an mga ibang mga mayayaman na Filipino na nagtatao sainda nin kontribusyon maski dai man ta makadamay lang sinda orog na ta habo man magtabang pinansyal an mga nakalista sa saindang asosasyon.

Siya myembro man sa komite na iyo an mapalusot nin armas para sa Katipunan haleng Hapon. Kairiba niya man sinda Bonifacio, Jacinto asin Procopio Bonifacio kan pinagorganisar an Konseho kan Katipunan sa Cavite. Sa sekretong pagtiripon heneral na pinaapod ni Bonifacio kan Mayo 1, 1896, sa Barrio Ugong, sa Pasig, si Valenzuela nagproponer na mag'awod nin mga kontribusyon na pambakal armas asin mga bala sa Hapon. Naaprobaran an siring alagad sa kondisyon na dapat daa ini oyonan ngona ni Rizal. Siya nagduman ki Rizal sa Dapitan alagad sabi ni Rizal dapat makua ngona an suporta kan mga mayayaman na Filipino asin dai ngona magpadagos kan rebolusyon kun dai pang hustong armas. 

==Amnestiya==

Kan madiskubre an Katipunan, si Valenzuela nagdulag pasiring Balintawak (parte kan Quezon City na) kan Agosto 20, 1896. Alagad, nag'ako siya kan amnestiya kan gobyerno. Pagsuko niya, dineportar siya sa Espanya, asin duman binista asin pinagpreso sa Madrid, dangan binalyo sa Malaga, asin hinubo naman siya sa sarong lugar kan Espanya sa Aprika. Nalangob siya nin duwang taon.

==Karera==

Pagbalik niyang Filipinas kan Abril 1899, nagpadagos siya kan praktis niya pagka-doktor, alagad tiniklo' siya kan mga 
Amerikano. Pigtubodan siya na pwedeng mangalok siya nin pag'alsa tumang sa pagkolonya kan bagong mananakop. Manta napreso siya, an banwaan niyang Polo pigpili siyang presidente munisipal kaya an mga Amerikano binutsan siya ngane magkapot kan saiyang katongdan. Poon 1921-1925, siya nagtukaw bilang gobernador kan Probinsya nin Bulakan.

==Amay na mga taon==

Si Pío Valenzuela namundag sa Polo, Bulacan (ngonyan siyudad nin Valenzuela) sa mga magurang niya sinda Francisco Valenzuela asin Lorenza Alejandrino, na pareho gikan sa mga pamilyang mayaman. Si Pío ikatolo sa apat na magturugang: Agustina (namundag 1861), Severo (namundag 1865) asin Tomás (namundag 1871).  An ama niya hale sa mga prominenteng ginikanan asin pamilya nin mga gobernadorcillos kan Polo.

Siya pinaentra sa Colegio de San Juan de Letran. Dangan kan 1888, pinalaog siya sa [[Unibersidad nin Santo Tomas]] asin natapos niya an saiyang adal komo saro nang Licenciado en Medicina kan 1895. Nagpraktis siya sa Manila asin sa Bulacan.

Kan Hulyo 1892, kan siya estudyante medikal nag'ayon siya sa sekretong kasararoan nin [[Katipunan]] kan an huri haros sarong semanan pa sana nabibilog. Nagin siyang ugos na amigo kan kagtogdas kaini na si [[Andrés Bonifacio]]. Mala ta siya pa an nagtubong sa bunyag kan matuang aki ninda Bonifacio asin Gregoria de Jesús. Kan masulo an harong ni Bonifacio, an pamilya kaini naki-estar pa sa harong ni Valenzuela.

== Mga pagromdom ==
An tinubuan na banwaan niya na iyo an Polo, pigbago sa pangaran, [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] kan 1960. An iba pang mga lugar asin estruktura na nagdara na kan pangaran niya:

* Pio Valenzuela Elementary School (Polo, Valenzuela)
* Pio Valenzuela Street (in [[University of the Philippines Diliman]], [[Quezon City]])
* Pio Valenzuela Street asin Pio Valenzuela Street Extension (Marulas, Valenzuela)
* Dr. Pio Valenzuela Street (Pariancillo Villa, Valenzuela)

An Dr. Pio Valenzuela Scholarship Program minukna kan gobyerno munisipal kan Valenzuela kan 1995 sa pagwaras nin tabang pang-edukasyon para sa saiyang mga estudyanteng nangangaipo.<ref>{{Cite web|url=http://www.valenzuela.gov.ph/index.php/article/news/1422|title=Biggest Batch of Dr. Pio Valenzuela Scholarship Grantees Announced|last=PIO|first=Administrator, Team|website=www.valenzuela.gov.ph|access-date=2016-05-22|archive-date=2016-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514101755/http://www.valenzuela.gov.ph/index.php/article/news/1422|dead-url=yes}}</ref>


'''Sa kulturang popular'''

Si Valenzuela nailadawan naman sa magkapirang pelikula na nagtampok kan Rebolusyon. Siya pinagpapelan na kan mga minasunod na aktor sa pelikulang minasunod:

:1997 - Nonie Buencamino, sa Rizal sa Dapitan.
:1998 - Marco Sison, sa biopic Jose Rizal.[9]
:2012 - Sonny Alcantara, sa El Presidente.[10]
:2013 - Yuwin Cruz sa TV serye, Katipunan.[11]
:2013 - Zieg Tercias, sa Musical 1863

==Mga ladawan==

<gallery>
File:FvfValenzuela1767 04.JPG|Harong ansestral, Pariancillo Villa, Valenzuela City
File:MuseoValenzuelajf 4336 05.JPG|Rebulto niya sa Museo
File:MuseoValenzuelajf 4336 01.JPG|Pamana [[Museo Valenzuela]]
File:MuseoValenzuelajf4368 11.JPG|Pío Valenzuela
</gallery>

==Mga iba pang ginunoan==

* [https://www.revolvy.com/topic/P%C3%ADo%20Valenzuela&item_type=topic]Buhay-buhay ni Pio Valenzuela. Kinua 04-04-18.

== Toltolan ==
{{reflist}}

{{stub}}



[[Kategorya: Katipunan]]
Si Pío Valenzuela y Alejandrino (Hulyo 11, 1869 – Abril 6, 1956) sarong  Filipinong doktor asin lider rebolusyunaryo. Sa edad na 23, siya nagbali sa organisasyon kan Katipunan, sarong paghiro na ipinaglalaban an katalingkasan kan  Filipinas asin mapondo an pagkokolonya kan Espanyol igdi. An Katipunan na iyo saindang itinindog kan pag'iriba, iyo an namoon sa Rebolusyon Filipino. Kasaro si Andrés Bonifacio asin Emilio Jacinto, sinda nagbilog kan sekretong kamara kan organisasyon inapod na Camara Reina. Siya an namahala pagpaluwas kan publikasyon na Ang Kalayaan, na iyo an enot asin iyo-iyong publikasyon kaini. Si Valenzuela iyo an nagkiulay ki José Rizal kan ini nadestierro sa Dapitan, na mag-ayon sa pag'aalsa kan organisasyon. Siya, alagad, an saro man totoo na nagtestigo sa korte kontra ki Rizal durante kan an huri yaon sa irarom nin imbestigasyon  na nagresulta sa pagkasentensya kan huri nin kagadanan.  

Buhay sa Katipunan

Siya napiling piskal kan kaayonan na sekreto kan Desyembre 1895. Pinasumpa siya kadurungan mga ibang opisyales na napili sa harong ni Bonifacio kan aldaw nin Bagong Taon kan 1896. "Dimas Ayaran" (dai madutaan) an gamit niyang alyas sa kaayonan na ini.

Pakasumpaa, siya naghubo' sa distrito nin San Nicolas sa Manila ngane maatoman niya an publikasyon opisyal kan organisasyon kun saen siya man nagsurat nin mga artikulo gamit an alyas na "Madlang-Away" (Siplingan nin Banwaan). Si Valenzuela siya kuta daa an magigin editor kaini alagad an pinili iyo si Emilio Jacinto na iyo man ngane logod an nag'asikaso sa pagpaimprenta kan publikasyon.

Si Valenzuela nagsabi na siya an nagswestyon na Kalayaan (Katalingkasan) an ipagpangaran kaini. Ngarig ribongon an mga awtoridad Espanyol, an ikinaag na editor iyo si Marcelo H. del Pilar asin Yokohama, Hapon an lugar kan publikasyon.

An enot na luwas kan Kalayaan petsado Enero 18, 1896, naiwarak kan Marso 1896 asin sangribong kopya an pinagtaltag sa mga kaapil kan Katipunan. Alagad nakapaluwas sana nin ikaduwang isyu huli ta an Katipunan nadiskubre na kan mga awtoridad. Sinasabi niyang an pinakaimportanteng naginibo kan kamarang sekreto ninda na binibilog nindang tolo kaiba si Bonifacio asin Jacinto, iyo ining napaluwas na publikasyon nin Kalayaan. 

Sa sarong pagtiripon kan sekretong kamara kan Hulyo 1896, boot kuta kan kamara na maasasinar an Agustinong prayle na iyo an nagbuyagyag sa awtoridad alagad dai ninda napaotob ini. Kan nagkaharayagan na, sabi ni Valenzuela sa saiyang Memoirs na sinda Bonifacio nagpaluwas nin surat na nakalista an mga ibang mga mayayaman na Filipino na nagtatao sainda nin kontribusyon maski dai man ta makadamay lang sinda orog na ta habo man magtabang pinansyal an mga nakalista sa saindang asosasyon.

Siya myembro man sa komite na iyo an mapalusot nin armas para sa Katipunan haleng Hapon. Kairiba niya man sinda Bonifacio, Jacinto asin Procopio Bonifacio kan pinagorganisar an Konseho kan Katipunan sa Cavite. Sa sekretong pagtiripon heneral na pinaapod ni Bonifacio kan Mayo 1, 1896, sa Barrio Ugong, sa Pasig, si Valenzuela nagproponer na mag'awod nin mga kontribusyon na pambakal armas asin mga bala sa Hapon. Naaprobaran an siring alagad sa kondisyon na dapat daa ini oyonan ngona ni Rizal. Siya nagduman ki Rizal sa Dapitan alagad sabi ni Rizal dapat makua ngona an suporta kan mga mayayaman na Filipino asin dai ngona magpadagos kan rebolusyon kun dai pang hustong armas. 

Amnestiya

Kan madiskubre an Katipunan, si Valenzuela nagdulag pasiring Balintawak (parte kan Quezon City na) kan Agosto 20, 1896. Alagad, nag'ako siya kan amnestiya kan gobyerno. Pagsuko niya, dineportar siya sa Espanya, asin duman binista asin pinagpreso sa Madrid, dangan binalyo sa Malaga, asin hinubo naman siya sa sarong lugar kan Espanya sa Aprika. Nalangob siya nin duwang taon.

Karera

Pagbalik niyang Filipinas kan Abril 1899, nagpadagos siya kan praktis niya pagka-doktor, alagad tiniklo' siya kan mga 
Amerikano. Pigtubodan siya na pwedeng mangalok siya nin pag'alsa tumang sa pagkolonya kan bagong mananakop. Manta napreso siya, an banwaan niyang Polo pigpili siyang presidente munisipal kaya an mga Amerikano binutsan siya ngane magkapot kan saiyang katongdan. Poon 1921-1925, siya nagtukaw bilang gobernador kan Probinsya nin Bulakan.

Amay na mga taon

Si Pío Valenzuela namundag sa Polo, Bulacan (ngonyan siyudad nin Valenzuela) sa mga magurang niya sinda Francisco Valenzuela asin Lorenza Alejandrino, na pareho gikan sa mga pamilyang mayaman. Si Pío ikatolo sa apat na magturugang: Agustina (namundag 1861), Severo (namundag 1865) asin Tomás (namundag 1871).  An ama niya hale sa mga prominenteng ginikanan asin pamilya nin mga gobernadorcillos kan Polo.

Siya pinaentra sa Colegio de San Juan de Letran. Dangan kan 1888, pinalaog siya sa Unibersidad nin Santo Tomas asin natapos niya an saiyang adal komo saro nang Licenciado en Medicina kan 1895. Nagpraktis siya sa Manila asin sa Bulacan.

Kan Hulyo 1892, kan siya estudyante medikal nag'ayon siya sa sekretong kasararoan nin Katipunan kan an huri haros sarong semanan pa sana nabibilog. Nagin siyang ugos na amigo kan kagtogdas kaini na si Andrés Bonifacio. Mala ta siya pa an nagtubong sa bunyag kan matuang aki ninda Bonifacio asin Gregoria de Jesús. Kan masulo an harong ni Bonifacio, an pamilya kaini naki-estar pa sa harong ni Valenzuela.

 Mga pagromdom 
An tinubuan na banwaan niya na iyo an Polo, pigbago sa pangaran, Valenzuela kan 1960. An iba pang mga lugar asin estruktura na nagdara na kan pangaran niya:

 Pio Valenzuela Elementary School (Polo, Valenzuela)
 Pio Valenzuela Street (in University of the Philippines Diliman, Quezon City)
 Pio Valenzuela Street asin Pio Valenzuela Street Extension (Marulas, Valenzuela)
 Dr. Pio Valenzuela Street (Pariancillo Villa, Valenzuela)

An Dr. Pio Valenzuela Scholarship Program minukna kan gobyerno munisipal kan Valenzuela kan 1995 sa pagwaras nin tabang pang-edukasyon para sa saiyang mga estudyanteng nangangaipo.

Sa kulturang popular

Si Valenzuela nailadawan naman sa magkapirang pelikula na nagtampok kan Rebolusyon. Siya pinagpapelan na kan mga minasunod na aktor sa pelikulang minasunod:

1997 - Nonie Buencamino, sa Rizal sa Dapitan.
1998 - Marco Sison, sa biopic Jose Rizal.[9]
2012 - Sonny Alcantara, sa El Presidente.[10]
2013 - Yuwin Cruz sa TV serye, Katipunan.[11]
2013 - Zieg Tercias, sa Musical 1863

Mga ladawan

Mga iba pang ginunoan

 Buhay-buhay ni Pio Valenzuela. Kinua 04-04-18.

 Toltolan 

Kategorya: Katipunan