Artemis
[[Ladawan:Diana of Versailles.jpg|thumb|Artemis]]
 <templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>Sa kainot inuting [[relihiyon]] saka [[mitolohiya kan Griyego]], si '''Artemis''' (/ˈɑːrtɪmɪs/; Griyego: Ἄρτεμις) ay an [[diyosa|diosa]] ning [[pangangaso]], pirang mga hayop, [[kalikasan, halaman, panganganak, pangangalaga sa mga bata,|kalikasan, halaman, panganganak, pag aataman sa mga aki,]] asin [[Kalinisang-puri.|kalinisang-puri]]<ref>{{Cite web|title=Artemis {{!}} Myths, Symbols, & Meaning|url=https://www.britannica.com/topic/Artemis-Greek-goddess|access-date=2021-07-06|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref><ref name=":merr2">{{cite book|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature|date=1995|publisher=Merriam-Webster|isbn=9780877790426|page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA74 74]}}</ref>[[Kalinisang-puri.|.]] Sa huring panahon, nabisto siya kaiba si [[Selene]], ang [[Personipikasyon ng Buwan|personipikasyon kan Buwan.]]<ref name=":smt2">Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D47%3Aentry%3Dartemis-bio-2 s.v. Artemis]</ref>. Madalas daa siya nag lalakaw lakaw sa kanyugan asin kabundukan, na tig dumanan kan saiyang alalay na mga nimpa. An diosa na si [[Diana]] an saiyang ngaran sa [[Romano.]]

Sa Griegong tradisyon, si Artemis an aking babayi ni [[:en:Zeus|Zeus]] saka [[:en:Leto|Leto]], patin kan kakambal na tugang na babayi ni [[:en:Apollo|Apollo]]. Sa kadaklan nin istorya, an kambal produkto nin extramarital liason. Huli kaini, an agom ni Zeus na si Hera pinagbawalan si Leto sa pangangaki saen man na lugar sa daga. Solamente an isla nin Delos an nagtao nin pailihan ki Leto, na nagpangyari sa saiya na mangaki kan saiyang mga aki. Sa kadaklan na kasaysayan, si Artemis an enot na namundag dangan nagtabang ki Letto sa pagkamundag kan ikaduwang kambal, si Apolo. Si Artemis sarong kourotrophiko (aki-dara) na dios, iyan an patron asin paraprotehir kan mga aki pang sadit, orog na sa mga aking babayi. Si Artemis sinasamba bilang saro sa pangenot na mga diosa nin pangangaki asin ka upon na aki kaiba ni Eileithyia saka Herrera. 

Si Artemis patron man nin pagpaomay asin helang, partikularmente sa mga babayi saka aki, asin tinutubod na nagpapadara kapwa nin marahay na salud asin kamatean sa mga babayi asin kaakian. 

Si Artemis saro sa tolong mayor na daragang diosa kaiba si [[Athena|Atena]] asin Hestia. Mas pinili ni Artemis na magdanay na [[Pagkabirhen|daraga]] daing agom asin saro sa tolong Griegong diosa na mayo nin kapangyarihan si Hestia Aphrodite.

Sa osipon asin literatura, si Artemis iinaatubang bilang sarong diosang panggakod kan mga kahoy, na napapalibotan nin mabini niang bandang nimpa. Sa osipon ni Actaeon, kun mahiling kan hoben na paratang an saiyang pagkarigos nin huba, ginigibo siyang usa kan anggot na diyos dangan pigsurigsa' siya sa mga sadiring linga-lingaan na ayam, na dai nagmimidbid sa saindang obra. Sa estorya [[:en:Callisto_(mythology)|Callisto]],, an daragita pinahale sa kompanya ni Artemis pakatapos na balgahon an saiyang promesa nin pagigin birhen, mantang ipinakasal asin iniatian ni Zeus. Sa [[tradisyon na Epiko,]] pinatanog ni Artemis an doros sa mga barkong Griego durante kan Guerra de Trojan, mantang naka - strate sia sa [[:en:Aulis_(ancient_Greece)|Aulis]],, pakatapos ki Hadeng Agamemnon, an namomoon sa ekspedisyon, binadil asin ginadan an saiyang sagradong usa. Hinagad ni Artemis an pag - atang nin [[:en:Iphigenia|Iphigenia]], an aking babae ni Agamnon, bilang bayad sa saiyang nagadan na usa. Sa kadaklan na bersion, kun an Ippenia dinadara sa altar tanganing idolot bilang atang, si Artemis nag - iatang asin kinua sia parayo, na binayaan an sarong usa. Kan suminunod na guerra, sinuportaran ni Artemis an Trojans tumang sa mga Griego, asin inangat nia si Herra sa ralaban.

Si Artemis saro sa pinakarhay na marhay kan suanoy na Griegong mga dios; an pagsamba nia nakalakop sa bilog na suanoy na Grecia, kaiba an dakol niang templo, altar, sagradong lugar, asin lokal na sinasamba na manonompongan sa gabos na lugar sa kinaban. An saiyang dakulang kahadeang templo na an ngaran " Templo ni Artemis"  sa [[:en:Ephesus|Ephesus]] saro sa "Seven Wonders of the Ancient World" , bago iyan tinotong sagkod sa daga. Kaiba sa mga simbolo ni Artemis an busog asin pana, suksukan, saka nandadakop nin kutsilyo, asin sagrado para saiya an [[usa]] patin Sitio. Si Diana, an saiyang [[Roma]] katimbang, espesyalmenteng sinamba sa Bulod nin Aventine sa Roma, harani sa Danaw nin Nemi sa mga Hiligaynon kan Albay, asin sa [[Campania]].<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tOgWfjNIxoMC&q=Encyclopedia+of+Greek+and+roman+mythology+cite&pg=PP1|title=Encyclopedia of Greek and Roman Mythology|last=Roman|first=Luke|last2=Roman|first2=Monica|date=2010|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126395|pages=85}}</ref>

== Etymolohiya ==
[[Ladawan:0_Artémis_(Diane)_-_Galleria_dei_Candelabri_-_Vatican.JPG|too|thumb|445x445px| Artémis (Diane), an mga paratanggulay. Romanong kopya nin sarong estatuwa na Griego, ika - 2 siglo. Galeria dei Candelabra - Vatican MuseumsMga Museo sa Batikano]]

== Hilingon pa ==

* Bendis
* Dali (mga dios) 
* Janus
* Lunar na dios
* Pagputok nin Palermo
* Manongod sa Tauuropolos:
** Bull (mytolohiya) 
** Ipriga sa mga Tauris
** Taurus (Myolohiya) 

== Mga Toltolan ==
<references />
{{Reflist|30em|refs=<ref name="Lane91">Lane Fox, Robin. ''Pagan and Christians''. Alfred A. Knopf, Inc. 1989. p.90-91</ref>}}
Sa kainot inuting relihiyon saka mitolohiya kan Griyego, si Artemis (/ˈɑːrtɪmɪs/; Griyego: Ἄρτεμις) ay an diosa ning pangangaso, pirang mga hayop, kalikasan, halaman, panganganak, pag aataman sa mga aki, asin kalinisang-puri. Sa huring panahon, nabisto siya kaiba si Selene, ang personipikasyon kan Buwan.Smith, s.v. Artemis. Madalas daa siya nag lalakaw lakaw sa kanyugan asin kabundukan, na tig dumanan kan saiyang alalay na mga nimpa. An diosa na si Diana an saiyang ngaran sa Romano.

Sa Griegong tradisyon, si Artemis an aking babayi ni Zeus saka Leto, patin kan kakambal na tugang na babayi ni Apollo. Sa kadaklan nin istorya, an kambal produkto nin extramarital liason. Huli kaini, an agom ni Zeus na si Hera pinagbawalan si Leto sa pangangaki saen man na lugar sa daga. Solamente an isla nin Delos an nagtao nin pailihan ki Leto, na nagpangyari sa saiya na mangaki kan saiyang mga aki. Sa kadaklan na kasaysayan, si Artemis an enot na namundag dangan nagtabang ki Letto sa pagkamundag kan ikaduwang kambal, si Apolo. Si Artemis sarong kourotrophiko (aki-dara) na dios, iyan an patron asin paraprotehir kan mga aki pang sadit, orog na sa mga aking babayi. Si Artemis sinasamba bilang saro sa pangenot na mga diosa nin pangangaki asin ka upon na aki kaiba ni Eileithyia saka Herrera. 

Si Artemis patron man nin pagpaomay asin helang, partikularmente sa mga babayi saka aki, asin tinutubod na nagpapadara kapwa nin marahay na salud asin kamatean sa mga babayi asin kaakian. 

Si Artemis saro sa tolong mayor na daragang diosa kaiba si Atena asin Hestia. Mas pinili ni Artemis na magdanay na daraga daing agom asin saro sa tolong Griegong diosa na mayo nin kapangyarihan si Hestia Aphrodite.

Sa osipon asin literatura, si Artemis iinaatubang bilang sarong diosang panggakod kan mga kahoy, na napapalibotan nin mabini niang bandang nimpa. Sa osipon ni Actaeon, kun mahiling kan hoben na paratang an saiyang pagkarigos nin huba, ginigibo siyang usa kan anggot na diyos dangan pigsurigsa' siya sa mga sadiring linga-lingaan na ayam, na dai nagmimidbid sa saindang obra. Sa estorya Callisto,, an daragita pinahale sa kompanya ni Artemis pakatapos na balgahon an saiyang promesa nin pagigin birhen, mantang ipinakasal asin iniatian ni Zeus. Sa tradisyon na Epiko, pinatanog ni Artemis an doros sa mga barkong Griego durante kan Guerra de Trojan, mantang naka - strate sia sa Aulis,, pakatapos ki Hadeng Agamemnon, an namomoon sa ekspedisyon, binadil asin ginadan an saiyang sagradong usa. Hinagad ni Artemis an pag - atang nin Iphigenia, an aking babae ni Agamnon, bilang bayad sa saiyang nagadan na usa. Sa kadaklan na bersion, kun an Ippenia dinadara sa altar tanganing idolot bilang atang, si Artemis nag - iatang asin kinua sia parayo, na binayaan an sarong usa. Kan suminunod na guerra, sinuportaran ni Artemis an Trojans tumang sa mga Griego, asin inangat nia si Herra sa ralaban.

Si Artemis saro sa pinakarhay na marhay kan suanoy na Griegong mga dios; an pagsamba nia nakalakop sa bilog na suanoy na Grecia, kaiba an dakol niang templo, altar, sagradong lugar, asin lokal na sinasamba na manonompongan sa gabos na lugar sa kinaban. An saiyang dakulang kahadeang templo na an ngaran " Templo ni Artemis"  sa Ephesus saro sa "Seven Wonders of the Ancient World" , bago iyan tinotong sagkod sa daga. Kaiba sa mga simbolo ni Artemis an busog asin pana, suksukan, saka nandadakop nin kutsilyo, asin sagrado para saiya an usa patin Sitio. Si Diana, an saiyang Roma katimbang, espesyalmenteng sinamba sa Bulod nin Aventine sa Roma, harani sa Danaw nin Nemi sa mga Hiligaynon kan Albay, asin sa Campania.

 Etymolohiya 
too|thumb|445x445px| Artémis (Diane), an mga paratanggulay. Romanong kopya nin sarong estatuwa na Griego, ika - 2 siglo. Galeria dei Candelabra - Vatican MuseumsMga Museo sa Batikano

 Hilingon pa 

 Bendis
 Dali (mga dios) 
 Janus
 Lunar na dios
 Pagputok nin Palermo
 Manongod sa Tauuropolos:
 Bull (mytolohiya) 
 Ipriga sa mga Tauris
 Taurus (Myolohiya) 

 Mga Toltolan