An Doseng Tugang na Babae
[[Ladawan:Yak-female-Bangkok1210.JPG|thumb|300x300px|Estatuwa nin sarong ''[[Yaksha|yakṣī]]'', saro sa mga pangenot na karakter kan istoryang ini]]
An alamat kan '''The Twelve Sisters''' o '''The Twelve Ladies''', na midbid bilang ''Nang Sip Song'' (นางสิบสอง) o bilang ''Phra Rot Meri'' (พระรถเมรี) sa [[Tataramon na Thai|Thai]] asin An រឿងភ្នំនាងកង្រី ''� Puthisen Neang KongRei'' <ref>[http://www.asiafinest.com/forum/lofiversion/index.php/t9174. The legend of Neang KongRei]</ref> sa Cambodia, sarong osipon [[Habagatan-subangan na Asya|kan Sur-subangan na Asya]], asin saro man na [[Apocryphal|apokripal]] [[Jātaka|na Jātaka]] Tale, an Rathasena Jātaka Pāñataka kan koleksyon [[Paññāsa Jātaka|kan Pañtaka Jāña]] . Saro ini sa mga istorya kan mga nakaaging buhay ni [[Siddhartha Gautama|Shakyamuni Buddha]] kun saen si Rathasena, an aking lalaki kan saro sa doseng babae, iyo an [[bodhisattva]] . <ref>Ian Harris, ''Cambodian Buddhism: History and Practice,'' University of Hawaii Press, 2008, {{ISBN|978-0824832988}}</ref>

== Dangog ==
An istorya kan Doseng Tugang na Babae parte kan tradisyon kan mga tawo sa nagkapirang nasyon sa Sur-subangan na Asya arog kan [[Tailandya|Thailand]], [[Kambodya|Cambodia]] asin [[Laos]] asin an mga osipon na hale digdi igwa nin manlaen-laen na bersyon, parati sa irarom nin manlaen-laen na titulo depende sa nasyon. An alamat na ini dinara man sa [[Malasya|Malaysia]] kan mga [[Malaysian Siamese]] kun saen ini nagin popular sa komunidad nin [[Malaysian Chinese|mga Intsik na Malaysian]] . <ref>{{Cite web|url=http://nirc.nanzan-u.ac.jp/publications/afs/pdf/a664.pdf|title=The Thai Menora in Malaysia: Adapting to the Penang Chinese Community|access-date=2012-09-15|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812014853/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/publications/afs/pdf/a664.pdf|url-status=}}</ref>

Ini sarong halawig na istorya manungod sa buhay kan doseng tugang na babae na binayaan kan saindang mga magurang asin inampon nin sarong [[Yaksha|ogress]] (sarong [[Rakshasa]] sa Hinduismo) ( [[Tataramon na Lao|Lao]] ''Sundara'' ; Khmer: ''Santhamea'' (យក្សសន្ធមារ); Thai: Santhumala) nagsagin-sagin na sarong maringis na babae. An konklusyon iyo an mamundong istorya nin pagkamoot manungod sa solamenteng nabubuhay na aking lalaki kan doseng magturugang na babae, ''si Rathasena'' (Thai: ''Phra Rotthasen'' (พระรถเสน) '';'' Khmer: ''Puthisen'' (ពុទ្ធិសន) o ''Laothisen'' ''Ri'' (Thai: ''Meri'' เมรี; Khmer: ''KongRei'' (នាងកង្រី); Lao: ''Kankari'' ; {{Efn|This may not be accurate, as it seems to come from only one source, Epitome of the Pali Canon by Chroniker Press. Other sources reference readings such as Kuanghi, Kwang Hi, etc. See for example Thararat Chareonsonthichai 2017.<ref>{{Cite journal|last=Chareonsonthichai|first=Thararat|date=2017-11-29|title=Echoes from the Sacred Mounts: The Challenge of Female Tutelary Spirits in Luang Prabang|url=https://tci-thaijo.org/index.php/pub_jss/article/view/158043|journal=Journal of the Siam Society|language=en|volume=105|pages=287–306|issn=2651-1851}}</ref>}} ), an inampon na aking babae kan ogress na ''si Sundara'' . Sa katapustapusi parehong nagadan na magkaibanan sa halawig asin mapungaw na baybayon nin sarong danaw.

== Thai na bersyon ==
Haloy nang panahon, igwa nin sarong mayaman na negosyante asin an saiyang magayon na agom na maogmang nakaistar sa sarong dakulang harong. Sa ibong kan saindang marahay na kapaladan, an mag-agom mayo nin aki. Sarong aldaw, sinda nagduman sa sarong santuaryo asin nagdolot nin doseng kamot [[Batag|nin saging]] sa sarong [[Tree spirit|espiritu nin kahoy]] . Dai nahaloy nagbados an agom asin an mayaman nagmawot sa bilog niyang kosog na an aki magin lalaki, alagad an saiyang agom nangaki nin sarong babae. Alagad, an saiyang agom, paorootrong nagbados. Doseng beses siyang nagbados asin sa lambang beses nagbados siya nin sarong aking babae. Kan panahon na idto an saiyang negosyo nagpoon nang magsala para saiya huli ta an mga barko na nagdadara kan saiyang mga paninda tanganing ipabakal sa ibang nasyon hinabon nin nagkapirang beses. Sa katapustapusi an mayaman na negosyante natapos sa pag-utang nin dakulang kuwarta sa saiyang mga katood na naghihingoang husayon an saiyang mga problema sa negosyo. Pero, ano man an gibohon nia, an saiyang pamilya padagos na nagigin dukha.

An dating mayaman na lalaki nadedepisilan na magkaigwa nin kadakol na ngoso na dapat pakakanon. Kaya naggibo siya nin plano na bayaan an saiyang mga aking babae sa kagurangan. Itinago niya an planong ini sa saiyang agom alagad nadangog ini kan saiyang ngohod na aking babae na an pangaran Phao. Kan bayaan sinda kan saindang ama na solo sa hararom na kagubatan, an doseng daragita nakahanap nin dalan pauli huli sa saindang nguhod na tugang na babae na nagwalat nin mga marka sa agihan. Alagad nagprobar giraray an saindang ama asin sa pagkakataon na ini dai ninda nakua an saindang dalan pauli. Pirang aldaw sindang naglalakaw nin mas hararom asin mas hararom sa kagurangan asin nagutom na gayo. Tinawan sinda kan saindang ama nin doseng pakete nin bagas, alagad kan buksan ninda naaraman ninda na onse kaini an pano nin baybay asin saro sana an may laog na bagas. Ipinaghiras ninda an sadit na bagas na iyan asin kinakan iyan na naghihibi, na nagmomondo sa saindang kamalasan. Naglilibot na daing katuyuhan an doseng daragita nakaabot sa sarong danaw, kun saen sinda nagprobar na magdakop nin sira tanganing mabasog an saindang gutom. An lambang saro sa mga tugang na babae nagin mapanggana sa pagdakop nin sarong sira asin onse sainda an mapag-aling-aling na tinusok an mga mata kan saindang sira gamit an matarom na mga sanga, apwera sa pinakanguhod na saro sanang mata an tinusok.

Sa katapustapusi nakaabot sinda sa kahadean nin Yaksha, kun saen an sarong ogress na an pangaran Santhumala nakahiling kan mga pagal asin maniwang na mga daragita na nagpapahingalo sa irarom nin sarong kahoy asin nagdesisyon na amponon sinda. An ogress nagbago kan saiyang sadiri sa sarong tawo, sarong magayon an itsura na babae, asin dinara an doseng tugang na babae sa saiyang harong. Sa laog nin dakul na taon tinatrato niya sinda bilang saiyang sadiring mga aking babae asin sa irarom kan saiyang pag-ataman an doseng daragita nagdakula na magin magagayon na daragita.

Sarong aldaw, mantang si Santhumala mayo sa pangangayam, an doseng magturugang na babae nakasabat nin sarong gurang na lalaki na nagsabi sainda na si Santhumala bakong tawo, kundi sarong ogress na gustong magkakan nin mga hoben na babae na arog ninda. Kaya nagdulag sinda sa kahadean nin mga ogre asin naglagawlagaw sa laog nin pirang aldaw sagkod na makaabot sinda sa sarong malinaw na salog kun saen sinda nagkarigos tanganing magrepresko. Nahiling kan lokal na hade an doseng babae na nag-aadal sa tubig asin namoot sa sainda. Kaya dinara niya sinda sa saiyang palasyo asin inagom an doseng magturugang na babae.

Kan magbalik si Santhumala sa saiyang harong asin nadiskubre na mayo na an mga daragita, naanggot siya. Marikas niyang naaraman kun saen sinda asin binago niya an saiyang sadiri sa sarong magayon na hoben na babae, na mas magayon ki sa arin man sa doseng magturugang na babae; dangan nagduman siya sa syudad kan hade asin naghagad na magsabat saiya. An hade napangalas sa kagayunan ni Santhumala asin marikas na inagom siya, na nag-promote saiya sa ranggo nin enot na reyna. Huli sa pag-imon sa paboritismo kan hade, an Doseng Tugang na Babae bakong maboot sa bagong reyna. Minsan ngani magalang sinda sa saiya sa atubangan kan hade, parate sindang maraot sa saiya sa pribado. Tanganing makabalos sa Doseng Tugang na Babae, si Santhumala, an paboritong reyna, nagsagin-sagin na may helang asin an hade nahadit. Sinabi niya sa hade na an kawsa kan saiyang helang iyo an maraot na pagtrato sa doseng iba pang agom asin an solamenteng bagay na makakapaomay saiya iyo an sarong bulong na kinua sa mga mata kan Doseng Tugang na Babae.

An hade nawilihan na gayo ki Santhumala kaya nag-uyon siya. Sa irarom kan saiyang mga pagboot, onse sa saiyang mga agom an parehong pinutol an saindang mga mata, alagad an pinakanguhod saro sanang mata an hinale. Kasunod kaini an Doseng Tugang na Babae pinalayas sa sarong [[Pit cave|hararom na madiklom na kuweba]] kun saen mayo nang paagi paluwas. Dangan pinagbotan kan hade an saiyang mga surugoon na dai magdara nin ano man na kakanon asin dai tabangan an Doseng Tugang na Babae sa ano man na paagi.

An gabos na doseng tugang na babae bados asin sinda gabos sunod-sunod na nangaki nin mga omboy alagad gabos nagadan. Nin huli ta an mga babae nagugutom sa irarom kan estriktong mga pagboot ni Santhumala, an lambang saro pinutol an hawak kan saiyang omboy sa doseng pidaso tanganing ihiras sa ibang mga tugang na babae tanganing kakanon. Kan nangaki si Phao nin sarong magayon na aking lalaki na buhay, nagputik siya sa saiyang mga tugang na babae na gadan na an saiyang aki. Pinangaranan ni Phao an saiyang aki na Rothasen asin inataman siya nin marhay. Mantang nagdadakula siya nakakua siya nin sekretong paagi paluwas sa hararom na kuweba. Igwa siyang titi na nanggana sa gabos na [[Bulang|laban nin titi]] . Sa premyong kwarta nagbakal siya nin bagas asin poon kaidto regular na siyang nagdadara nin kakanon para sa saiyang ina asin sa saiyang onseng mga tiyaon. Sa pag-agi nin mga taon si Rothasen nagin sarong guwapo na hoben na lalaki. Kan madangog siya kan hade, inimbitaran niya ini sa palasyo kun saen siya nag-aling nin [[dice]] na an hade nagpapahiling nin dakulang kakayahan.

Naaraman ni Santhumala na doseng tugang na babae an buhay asin naanggot siya na dai nangyari an saiyang plano na maghale. Sa giraray nagsagin-sagin siyang may helang asin sinabihan an hade na an sarong prutas sana na nagtutubo sa saiyang kahadean an makakapaomay sa saiya. Sinabihan man niya an hade na si Phra Rothasen sana an makakakua kaini. Kaya isinurat niya an minasunod na surat sa saiyang ampon na aking babae, si Meri, sa tataramon kan mga ogre: ''"Kun an hoben na lalaking ini mag-abot sa satuyang kahadean sa aga, lamunon siya sa aga; alagad kun siya mag-abot sa banggi, lamunon siya sa banggi".''

Sa dalan pasiring sa kahadean, nasabat ni Phra Rothasen an sarong gurang [[Rishi|na Rishi]] na nagtao saiya nin sarong naglalayog na kabayo na an pangaran Pachi tanganing sakyan asin nagtao saiya nin pag-istimar. Mantang an aking lalaki nagtuturog, binago kan madonong an kahulugan kan surat sa paagi nin pagsalida kan mga tataramon na "lamon mo siya" sa "pakasalan mo siya".

Kaya, kan siya mag-abot sa kahadean kan mga ogre si Phra Rothasen nagdiretso ki Meri asin ipinahiling saiya an surat. Si Meri nabigla asin naogma kan mahiling an magayon an itsura asin guwapo na hoben na lalaki asin namoot siya saiya, na pigseselebrar an saiyang kasal saiya tulos siring sa ipinagboboot.

Si Meri sarong maboot asin magayon na babae asin si Phra Rothasen nag-istar saiya nin maogma sa laog nin pirang panahon, alagad nagigirumdoman niya an saiyang buta na ina asin mga tiya na nagdadanay pa man giraray sa madiklom na kuweba. Mantang ipinapahiling saiya an palasyo, sinabihan ni Meri si Rothasen manungod sa nagkapirang mga bulong na mahika na nakatago sa sarong nakakandadong kwarto kabali an ina ni Phra Rothasen asin an mga mata kan mga tiyaon. Dangan nagplano siya na mapaturog si Meri sa paagi nin pagpainom saiya nin arak asin pagkua kan mga mata para sa saiyang ina asin mga tiyaon. Kaya sarong banggi, pagkatapos na magturog si Meri, hinabon ni Phra Rothasen an kadakol na bulong asin mga mata hale sa nakakandadong kwarto. Nagimata si Meri asin hinanap an saiyang agom alagad nahiling niya ini sa harayo na nakasakay sa saiyang naglalayog na kabayo. Bigla siyang nagin sarong higante asin sinundan si Phra Rothasen na naghihibi asin inaapod siya sa makosog na boses. Tanganing mapundo siya, si Phra Rothasen nag-apon nin sarong mahiwason na sanga na nagin hararom na danaw asin halangkaw na bukid an espasyo sa pag-ultanan ninda. Kan mahiling an saiyang agom na nakadulag sa saiya, si Meri nag-agrangay sa pagkadesesperar, na hinahagad saiya na pumondo. Si Phra Rothasen napahiro kan saiyang mamundong mga kurahaw asin nagsimbag na siya mabalik pagkatapos niyang matapos an saiyang apuradong misyon. Dangan si Phra Rothasen naglayog asin binayaan si Meri na may laglag na puso na nagtatangis nin mapait sa baybayon kan danaw.

== Bersyon sa Cambodia ==
Sa Cambodia an alamat na ini midbid bilang [[រឿងភ្នំនាងកង្រី​​|រឿងភ្នំនាងកង្រី]] ''Puthisen Neang KongRei'' . <ref>{{Cite web|url=https://csheducational.blogspot.com/2015/03/blog-post_22.html|title=រឿង ពុទ្ធិសែននាងកង្រី}}</ref> An istorya iyo ini:

Kaidtong panahon, igwa nin sarong mayaman na mag-agom na dai kayang mangaki nin sadiri nindang mga aki. Nagdesisyon sindang magbiyahe pasiring sa sarong higanteng kahoy [[Banyan|na Banyan]], na naghahagad nin mga aki sa diyos kan kahoy. Dai nahaloy, an agom nangaki nin 12 aking babae. An gastos sa pagsustento sa 12 aking babae luway-luway na nabawasan an kayamanan kan lalaki. Nagdukha sinda asin dai na kayang magbuhay, kaya nagdesisyon siyang bayaan an 12 aki ninda sa hararom na kaawagan. Kan marealisar kan 12 daragita na binayaan sinda kan saindang mga magurang, naghibi sinda nin makosog, na dai aram kun ano an sunod na gigibohon. Naglilibot sinda sa kadlagan na daing katuyuhan, na nagtitipon nin mga dahon asin layas na prutas para sa sustansya. Nakaabot sinda sa sarong lawa asin an lambang saro nakadakop nin sira. An gabos na matuang tugang na babae tinusok an duwang mata kan sira na may pag-aling-aling apwera sa pinakanguhod, si Neang Pov (នាងពៅ), na nag-ukit sana nin saro sa mga mata asin nagpondo.

Nagpadagos sinda sa saindang pagbaklay pagkatapos kan saindang pagkakan sagkod na sinda nakaabot sa Kahadean kan Yakk ( [[Rakshasa]] ), na pinamamahalaan nin sarong Yakkani Queen na an pangaran Neang Santhamea (យក្សសន្ធមារ). Duman, ninombrahan ni Neang Santhamea an 12 tugang na babae bilang mga surugoon para sa saiyang sadit na aki, si KongRei. Nag-istar sinda saiya sa laog nin kadikit na panahon, sagkod na an pinakanguhod na tugang na babae nakamidbid nin sarong gurang na lalaki na nagpatanid saiya manungod sa Yakk asin nagsadol saiya na magdulag. Dai sia naghinanyog, alagad sarong aldaw kan pinapakakan nia an kabayo, naabotan nia an sarong kamalig na pano nin mga bangkay nin tawo. Natakot siya asin narumduman an mga sinabi kan gurang. Pinaisi niya an saiyang mga tugang na babae asin nagdulag, an lambang saro sainda naghabon nin korona asin nagkapirang mahalagang bagay hale sa reyna kan Yakk.

Nagduman sinda sa kataid na Kahadean nin Injakbat Borey (នគរឥន្ទបត្តបុរី). An mga tugang na babae nagkarigos sa tubig kan lawa mantang mapag-aling-aling na nag-aadorno kan saindang mga sadiri kan mga korona asin alahas na saindang hinabon. Garo baga sinda [[Apsara|mga Apsara]] na naghihilig hale sa langit, nariparo sinda kan sarong surugoon nin sarong noble asin nagdali-dali na ipaaram sa saiyang kagurangnan. Ipinaapod kan noble an mga daragita asin iprinesentar sa hade. Kan mahiling sinda kan hade na naglalaog sa palasyo, namotan niya sinda gabos sa enot na paghiling. Sinda pinagkasal nin kadaklan sa Hade, si Preah Bath Rothtasith (ព្រះបាទរថសិទ្ធិ).

== Bersyon sa Lao ==
An bersyon sa Lao kan Doseng Magturugang, an istorya ni Putthasen (Buddhasen), itrinadusir sa [[Tataramon na Pranses|Pranses]] ni [[Louis Finot (archeologist)|Louis Finot]] kan 1917. <ref>Finot, Louis. "Recherches sur la littérature laotienne". In: ''Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient'' (BEFEO). Tome 17, no. 5, 1917. pp. 133-135. DOI: https://doi.org/10.3406/befeo.1917.5323; www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1917_num_17_1_5323</ref> <ref>FINOT, Louis. “RECHERCHES SUR LA LITTERATURE LAOTIENNE”. In: ''Bulletin de l’École Française d’Extrême-Orient'' 17, no. 5 (1917): 133–135. http://www.jstor.org/stable/43730442.</ref>

Sarong negosyante an nahulog sa kadukhaan asin binayaan an saiyang doseng aking babae sa kagurangan.

Imbes na sarong mahiwason na sanga o posyon, sa bersyon na ini kan istorya si Putthasen nag-aapon nin mahiwason na mga apog o mga pisog nin apog mantang siya nagdadalagan sa saiyang agom. <ref>{{Cite journal|last=Chareonsonthichai|first=Thararat|date=2017-11-29|title=Echoes from the Sacred Mounts: The Challenge of Female Tutelary Spirits in Luang Prabang|url=https://tci-thaijo.org/index.php/pub_jss/article/view/158043|journal=Journal of the Siam Society|language=en|volume=105|pages=287–306|issn=2651-1851}}</ref>

An duwang bukid na namumugtak na magkaharanihan na nakaatubang sa [[Luang Prabang]] sa toong pangpang kan [[Mekong]] pigngaranan na Phu Tao asin Phu Nang, sunod sa Putthasen asin Kankari.

== bersyon [[Jātaka|kan Jātaka]] ==
Nagkapirang istoryang isinurat sa estilo nin sarong jātaka an nagluwas sa Sur-subangan na Asya. An nagkapira pinagsararo sa mga koleksyon na parateng midbid bilang an “Singkwentang Jātaka” (Pali: Paññāsa Jātaka) dawa ngani an bilang kan mga istorya nagkakaiba-iba.

Si Rathasena minalataw sa koleksyon na tinipon sa [[National Library of Thailand]] kan mga taon 1920 ni Prinsipe [[Damrong Rajanubhab]], asin itrinadusir gikan sa Pali pasiring sa Thai. An istorya ni Rathasena dai minalataw sa arin man sa mga koleksyon na ini.

Parating sinasabi na an osipon kan mga tawo nakabasar sa jātaka. Posibleng, kabaliktaran an nangyari. An bersyon kan jātaka mas halipot, partikularmente, na dai pigbabali an romantikong katapusan. Nagkapirang pangenot na punto sa istorya an kulang. An mga berso sa parte kinua sa mga midbid na marhay na mga pasahe sa mga klasikal na istoryang jātaka arog kan [[Vessantara Jataka]] .

== Shan version ==
An antropologo na [[Mrs. Leslie Milne|si Mrs. Leslie Milne]] nagtipon nin sarong osipon gikan sa [[Shan people|mga tawong Shan]] na saiyang pigngaranan na ''The Story of Twelve Sisters'', dawa ngani, sa sarong nota, sinabi niya na an bilang kan mga tugang na babae pwedeng pito. Sa osipon na ini, dakul na taon na an nakaagi, sarong lalaki an nagprobar na tukduan an doseng tugang na babae na dai magkua nin buhay. Alagad, an doseng daragita nagdadakop nin sira sa salog: an onseng matuang tugang na babae ginagadan an mga sira na saindang nadakop sa paagi nin pagpaagi nin higot sa mga mata kan mga hayop, mantang an pinakanguhod minaagi sana sa sarong mata niya. Sa saindang sunod na reinkarnasyon, sinda namundag giraray bilang magtugang na babae, asin itinao sa sarong lokal na hade bilang saiyang mga agom. Mientrastanto, sa daga kan mga ogre, an gutom nagraraot sa saindang daga. An reynang ogre nagsabi sa saiyang agom, an hadeng ogre, na hahanapon siya nin kakanon, dangan nagkakarigos sa sarong mahiwason na lawa tanganing magin sarong daragang tawo. An ogress na reyna, na nakadisgusto, nagduman tanganing magpakasal sa lokal na hade asin nagin saiyang paboritong agom, sa pag-imon kan ibang doseng tugang na babae.

Sarong banggi, ginamit kan reynang ogre an saiyang mga kapangyarihan tanganing apodon an daga kan mga ogre sa kataid kan rona nin tawo, asin hinabon an mga mata kan doseng tugang na babae, na binabayaan an ika-doseng buta sa sarong mata. Kan sunod na aldaw, an reynang ogress nagputik na an doseng tugang na babae mga kanibal na ogres na, sa pagkadesesperar, kinakan an saiyang sadiring mga mata. An hade, sa pagkabigla asin pagkatakot, nagboot na sinda palayason sa palasyo.

An doseng magturugang na babae nagpaili sa sarong lungib, asin an lambang saro sainda nangaki nin sarong aki; an matuang onseng tugang na babae nagkakakan kan saindang sadiri tanganing pakakanon an saindang sadiri, mantang an pinakanguhod nagliligtas sa saiyang omboy, sarong aking lalaki. Pakalihis nin pitong aldaw, an mga lalaking may labot nagduduman sa kuweba asin, kan mahiling an kagayunan kan aki, nagbugtak nin sarong wand saiya asin siya nagdakula sa laog nin mga momento sagkod sa sarong kinseng taon na hoben. Si Deity Sakya minalataw man na nagtatao sa mga hobenes nin sarong mahika na "mak-nim", na ginagamit niya sa pag-aling-aling sa mga aking lalaki sa baryo. Sa kada paggana niya, naghahagad siya nin doseng porsyon nin bagas asin kari, asin doseng kalabasa nin paroy, tanganing itao sa saiyang ina asin sa saiyang tiyaon.

An bareta kan mga kahagadan kan hoben nakaabot sa talinga kan hade, asin an hade nagin mahilig saiya kaya binubingan siya nin magagayon na gubing. Mientrastanto, an ogress queen, na narisa an aking lalaki, narealisar na an doseng tugang na babae nakaligtas, asin nagplanong haleon an aking lalaki. Enot, tinawan niya ini nin sarong surat na itatao sa ama kan reyna nin mga ogre sa daga kan mga ogre. <ref>Milne, Leslie. ''[[iarchive:cu31924023077252/page/n395/mode/1up|The Shans at Home]]''. London: John Murray, 1910. pp. 230-237.</ref>

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
An alamat kan The Twelve Sisters o The Twelve Ladies, na midbid bilang Nang Sip Song (นางสิบสอง) o bilang Phra Rot Meri (พระรถเมรี) sa Thai asin An រឿងភ្នំនាងកង្រី � Puthisen Neang KongRei The legend of Neang KongRei sa Cambodia, sarong osipon kan Sur-subangan na Asya, asin saro man na apokripal na Jātaka Tale, an Rathasena Jātaka Pāñataka kan koleksyon kan Pañtaka Jāña . Saro ini sa mga istorya kan mga nakaaging buhay ni Shakyamuni Buddha kun saen si Rathasena, an aking lalaki kan saro sa doseng babae, iyo an bodhisattva . Ian Harris, Cambodian Buddhism: History and Practice, University of Hawaii Press, 2008, 

 Dangog 
An istorya kan Doseng Tugang na Babae parte kan tradisyon kan mga tawo sa nagkapirang nasyon sa Sur-subangan na Asya arog kan Thailand, Cambodia asin Laos asin an mga osipon na hale digdi igwa nin manlaen-laen na bersyon, parati sa irarom nin manlaen-laen na titulo depende sa nasyon. An alamat na ini dinara man sa Malaysia kan mga Malaysian Siamese kun saen ini nagin popular sa komunidad nin mga Intsik na Malaysian . 

Ini sarong halawig na istorya manungod sa buhay kan doseng tugang na babae na binayaan kan saindang mga magurang asin inampon nin sarong ogress (sarong Rakshasa sa Hinduismo) ( Lao Sundara ; Khmer: Santhamea (យក្សសន្ធមារ); Thai: Santhumala) nagsagin-sagin na sarong maringis na babae. An konklusyon iyo an mamundong istorya nin pagkamoot manungod sa solamenteng nabubuhay na aking lalaki kan doseng magturugang na babae, si Rathasena (Thai: Phra Rotthasen (พระรถเสน) ; Khmer: Puthisen (ពុទ្ធិសន) o Laothisen Ri (Thai: Meri เมรี; Khmer: KongRei (នាងកង្រី); Lao: Kankari ;  ), an inampon na aking babae kan ogress na si Sundara . Sa katapustapusi parehong nagadan na magkaibanan sa halawig asin mapungaw na baybayon nin sarong danaw.

 Thai na bersyon 
Haloy nang panahon, igwa nin sarong mayaman na negosyante asin an saiyang magayon na agom na maogmang nakaistar sa sarong dakulang harong. Sa ibong kan saindang marahay na kapaladan, an mag-agom mayo nin aki. Sarong aldaw, sinda nagduman sa sarong santuaryo asin nagdolot nin doseng kamot nin saging sa sarong espiritu nin kahoy . Dai nahaloy nagbados an agom asin an mayaman nagmawot sa bilog niyang kosog na an aki magin lalaki, alagad an saiyang agom nangaki nin sarong babae. Alagad, an saiyang agom, paorootrong nagbados. Doseng beses siyang nagbados asin sa lambang beses nagbados siya nin sarong aking babae. Kan panahon na idto an saiyang negosyo nagpoon nang magsala para saiya huli ta an mga barko na nagdadara kan saiyang mga paninda tanganing ipabakal sa ibang nasyon hinabon nin nagkapirang beses. Sa katapustapusi an mayaman na negosyante natapos sa pag-utang nin dakulang kuwarta sa saiyang mga katood na naghihingoang husayon an saiyang mga problema sa negosyo. Pero, ano man an gibohon nia, an saiyang pamilya padagos na nagigin dukha.

An dating mayaman na lalaki nadedepisilan na magkaigwa nin kadakol na ngoso na dapat pakakanon. Kaya naggibo siya nin plano na bayaan an saiyang mga aking babae sa kagurangan. Itinago niya an planong ini sa saiyang agom alagad nadangog ini kan saiyang ngohod na aking babae na an pangaran Phao. Kan bayaan sinda kan saindang ama na solo sa hararom na kagubatan, an doseng daragita nakahanap nin dalan pauli huli sa saindang nguhod na tugang na babae na nagwalat nin mga marka sa agihan. Alagad nagprobar giraray an saindang ama asin sa pagkakataon na ini dai ninda nakua an saindang dalan pauli. Pirang aldaw sindang naglalakaw nin mas hararom asin mas hararom sa kagurangan asin nagutom na gayo. Tinawan sinda kan saindang ama nin doseng pakete nin bagas, alagad kan buksan ninda naaraman ninda na onse kaini an pano nin baybay asin saro sana an may laog na bagas. Ipinaghiras ninda an sadit na bagas na iyan asin kinakan iyan na naghihibi, na nagmomondo sa saindang kamalasan. Naglilibot na daing katuyuhan an doseng daragita nakaabot sa sarong danaw, kun saen sinda nagprobar na magdakop nin sira tanganing mabasog an saindang gutom. An lambang saro sa mga tugang na babae nagin mapanggana sa pagdakop nin sarong sira asin onse sainda an mapag-aling-aling na tinusok an mga mata kan saindang sira gamit an matarom na mga sanga, apwera sa pinakanguhod na saro sanang mata an tinusok.

Sa katapustapusi nakaabot sinda sa kahadean nin Yaksha, kun saen an sarong ogress na an pangaran Santhumala nakahiling kan mga pagal asin maniwang na mga daragita na nagpapahingalo sa irarom nin sarong kahoy asin nagdesisyon na amponon sinda. An ogress nagbago kan saiyang sadiri sa sarong tawo, sarong magayon an itsura na babae, asin dinara an doseng tugang na babae sa saiyang harong. Sa laog nin dakul na taon tinatrato niya sinda bilang saiyang sadiring mga aking babae asin sa irarom kan saiyang pag-ataman an doseng daragita nagdakula na magin magagayon na daragita.

Sarong aldaw, mantang si Santhumala mayo sa pangangayam, an doseng magturugang na babae nakasabat nin sarong gurang na lalaki na nagsabi sainda na si Santhumala bakong tawo, kundi sarong ogress na gustong magkakan nin mga hoben na babae na arog ninda. Kaya nagdulag sinda sa kahadean nin mga ogre asin naglagawlagaw sa laog nin pirang aldaw sagkod na makaabot sinda sa sarong malinaw na salog kun saen sinda nagkarigos tanganing magrepresko. Nahiling kan lokal na hade an doseng babae na nag-aadal sa tubig asin namoot sa sainda. Kaya dinara niya sinda sa saiyang palasyo asin inagom an doseng magturugang na babae.

Kan magbalik si Santhumala sa saiyang harong asin nadiskubre na mayo na an mga daragita, naanggot siya. Marikas niyang naaraman kun saen sinda asin binago niya an saiyang sadiri sa sarong magayon na hoben na babae, na mas magayon ki sa arin man sa doseng magturugang na babae; dangan nagduman siya sa syudad kan hade asin naghagad na magsabat saiya. An hade napangalas sa kagayunan ni Santhumala asin marikas na inagom siya, na nag-promote saiya sa ranggo nin enot na reyna. Huli sa pag-imon sa paboritismo kan hade, an Doseng Tugang na Babae bakong maboot sa bagong reyna. Minsan ngani magalang sinda sa saiya sa atubangan kan hade, parate sindang maraot sa saiya sa pribado. Tanganing makabalos sa Doseng Tugang na Babae, si Santhumala, an paboritong reyna, nagsagin-sagin na may helang asin an hade nahadit. Sinabi niya sa hade na an kawsa kan saiyang helang iyo an maraot na pagtrato sa doseng iba pang agom asin an solamenteng bagay na makakapaomay saiya iyo an sarong bulong na kinua sa mga mata kan Doseng Tugang na Babae.

An hade nawilihan na gayo ki Santhumala kaya nag-uyon siya. Sa irarom kan saiyang mga pagboot, onse sa saiyang mga agom an parehong pinutol an saindang mga mata, alagad an pinakanguhod saro sanang mata an hinale. Kasunod kaini an Doseng Tugang na Babae pinalayas sa sarong hararom na madiklom na kuweba kun saen mayo nang paagi paluwas. Dangan pinagbotan kan hade an saiyang mga surugoon na dai magdara nin ano man na kakanon asin dai tabangan an Doseng Tugang na Babae sa ano man na paagi.

An gabos na doseng tugang na babae bados asin sinda gabos sunod-sunod na nangaki nin mga omboy alagad gabos nagadan. Nin huli ta an mga babae nagugutom sa irarom kan estriktong mga pagboot ni Santhumala, an lambang saro pinutol an hawak kan saiyang omboy sa doseng pidaso tanganing ihiras sa ibang mga tugang na babae tanganing kakanon. Kan nangaki si Phao nin sarong magayon na aking lalaki na buhay, nagputik siya sa saiyang mga tugang na babae na gadan na an saiyang aki. Pinangaranan ni Phao an saiyang aki na Rothasen asin inataman siya nin marhay. Mantang nagdadakula siya nakakua siya nin sekretong paagi paluwas sa hararom na kuweba. Igwa siyang titi na nanggana sa gabos na laban nin titi . Sa premyong kwarta nagbakal siya nin bagas asin poon kaidto regular na siyang nagdadara nin kakanon para sa saiyang ina asin sa saiyang onseng mga tiyaon. Sa pag-agi nin mga taon si Rothasen nagin sarong guwapo na hoben na lalaki. Kan madangog siya kan hade, inimbitaran niya ini sa palasyo kun saen siya nag-aling nin dice na an hade nagpapahiling nin dakulang kakayahan.

Naaraman ni Santhumala na doseng tugang na babae an buhay asin naanggot siya na dai nangyari an saiyang plano na maghale. Sa giraray nagsagin-sagin siyang may helang asin sinabihan an hade na an sarong prutas sana na nagtutubo sa saiyang kahadean an makakapaomay sa saiya. Sinabihan man niya an hade na si Phra Rothasen sana an makakakua kaini. Kaya isinurat niya an minasunod na surat sa saiyang ampon na aking babae, si Meri, sa tataramon kan mga ogre: "Kun an hoben na lalaking ini mag-abot sa satuyang kahadean sa aga, lamunon siya sa aga; alagad kun siya mag-abot sa banggi, lamunon siya sa banggi".

Sa dalan pasiring sa kahadean, nasabat ni Phra Rothasen an sarong gurang na Rishi na nagtao saiya nin sarong naglalayog na kabayo na an pangaran Pachi tanganing sakyan asin nagtao saiya nin pag-istimar. Mantang an aking lalaki nagtuturog, binago kan madonong an kahulugan kan surat sa paagi nin pagsalida kan mga tataramon na "lamon mo siya" sa "pakasalan mo siya".

Kaya, kan siya mag-abot sa kahadean kan mga ogre si Phra Rothasen nagdiretso ki Meri asin ipinahiling saiya an surat. Si Meri nabigla asin naogma kan mahiling an magayon an itsura asin guwapo na hoben na lalaki asin namoot siya saiya, na pigseselebrar an saiyang kasal saiya tulos siring sa ipinagboboot.

Si Meri sarong maboot asin magayon na babae asin si Phra Rothasen nag-istar saiya nin maogma sa laog nin pirang panahon, alagad nagigirumdoman niya an saiyang buta na ina asin mga tiya na nagdadanay pa man giraray sa madiklom na kuweba. Mantang ipinapahiling saiya an palasyo, sinabihan ni Meri si Rothasen manungod sa nagkapirang mga bulong na mahika na nakatago sa sarong nakakandadong kwarto kabali an ina ni Phra Rothasen asin an mga mata kan mga tiyaon. Dangan nagplano siya na mapaturog si Meri sa paagi nin pagpainom saiya nin arak asin pagkua kan mga mata para sa saiyang ina asin mga tiyaon. Kaya sarong banggi, pagkatapos na magturog si Meri, hinabon ni Phra Rothasen an kadakol na bulong asin mga mata hale sa nakakandadong kwarto. Nagimata si Meri asin hinanap an saiyang agom alagad nahiling niya ini sa harayo na nakasakay sa saiyang naglalayog na kabayo. Bigla siyang nagin sarong higante asin sinundan si Phra Rothasen na naghihibi asin inaapod siya sa makosog na boses. Tanganing mapundo siya, si Phra Rothasen nag-apon nin sarong mahiwason na sanga na nagin hararom na danaw asin halangkaw na bukid an espasyo sa pag-ultanan ninda. Kan mahiling an saiyang agom na nakadulag sa saiya, si Meri nag-agrangay sa pagkadesesperar, na hinahagad saiya na pumondo. Si Phra Rothasen napahiro kan saiyang mamundong mga kurahaw asin nagsimbag na siya mabalik pagkatapos niyang matapos an saiyang apuradong misyon. Dangan si Phra Rothasen naglayog asin binayaan si Meri na may laglag na puso na nagtatangis nin mapait sa baybayon kan danaw.

 Bersyon sa Cambodia 
Sa Cambodia an alamat na ini midbid bilang រឿងភ្នំនាងកង្រី Puthisen Neang KongRei .  An istorya iyo ini:

Kaidtong panahon, igwa nin sarong mayaman na mag-agom na dai kayang mangaki nin sadiri nindang mga aki. Nagdesisyon sindang magbiyahe pasiring sa sarong higanteng kahoy na Banyan, na naghahagad nin mga aki sa diyos kan kahoy. Dai nahaloy, an agom nangaki nin 12 aking babae. An gastos sa pagsustento sa 12 aking babae luway-luway na nabawasan an kayamanan kan lalaki. Nagdukha sinda asin dai na kayang magbuhay, kaya nagdesisyon siyang bayaan an 12 aki ninda sa hararom na kaawagan. Kan marealisar kan 12 daragita na binayaan sinda kan saindang mga magurang, naghibi sinda nin makosog, na dai aram kun ano an sunod na gigibohon. Naglilibot sinda sa kadlagan na daing katuyuhan, na nagtitipon nin mga dahon asin layas na prutas para sa sustansya. Nakaabot sinda sa sarong lawa asin an lambang saro nakadakop nin sira. An gabos na matuang tugang na babae tinusok an duwang mata kan sira na may pag-aling-aling apwera sa pinakanguhod, si Neang Pov (នាងពៅ), na nag-ukit sana nin saro sa mga mata asin nagpondo.

Nagpadagos sinda sa saindang pagbaklay pagkatapos kan saindang pagkakan sagkod na sinda nakaabot sa Kahadean kan Yakk ( Rakshasa ), na pinamamahalaan nin sarong Yakkani Queen na an pangaran Neang Santhamea (យក្សសន្ធមារ). Duman, ninombrahan ni Neang Santhamea an 12 tugang na babae bilang mga surugoon para sa saiyang sadit na aki, si KongRei. Nag-istar sinda saiya sa laog nin kadikit na panahon, sagkod na an pinakanguhod na tugang na babae nakamidbid nin sarong gurang na lalaki na nagpatanid saiya manungod sa Yakk asin nagsadol saiya na magdulag. Dai sia naghinanyog, alagad sarong aldaw kan pinapakakan nia an kabayo, naabotan nia an sarong kamalig na pano nin mga bangkay nin tawo. Natakot siya asin narumduman an mga sinabi kan gurang. Pinaisi niya an saiyang mga tugang na babae asin nagdulag, an lambang saro sainda naghabon nin korona asin nagkapirang mahalagang bagay hale sa reyna kan Yakk.

Nagduman sinda sa kataid na Kahadean nin Injakbat Borey (នគរឥន្ទបត្តបុរី). An mga tugang na babae nagkarigos sa tubig kan lawa mantang mapag-aling-aling na nag-aadorno kan saindang mga sadiri kan mga korona asin alahas na saindang hinabon. Garo baga sinda mga Apsara na naghihilig hale sa langit, nariparo sinda kan sarong surugoon nin sarong noble asin nagdali-dali na ipaaram sa saiyang kagurangnan. Ipinaapod kan noble an mga daragita asin iprinesentar sa hade. Kan mahiling sinda kan hade na naglalaog sa palasyo, namotan niya sinda gabos sa enot na paghiling. Sinda pinagkasal nin kadaklan sa Hade, si Preah Bath Rothtasith (ព្រះបាទរថសិទ្ធិ).

 Bersyon sa Lao 
An bersyon sa Lao kan Doseng Magturugang, an istorya ni Putthasen (Buddhasen), itrinadusir sa Pranses ni Louis Finot kan 1917. Finot, Louis. "Recherches sur la littérature laotienne". In: Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient (BEFEO). Tome 17, no. 5, 1917. pp. 133-135. DOI: https://doi.org/10.3406/befeo.1917.5323; www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1917_num_17_1_5323 FINOT, Louis. “RECHERCHES SUR LA LITTERATURE LAOTIENNE”. In: Bulletin de l’École Française d’Extrême-Orient 17, no. 5 (1917): 133–135. http://www.jstor.org/stable/43730442.

Sarong negosyante an nahulog sa kadukhaan asin binayaan an saiyang doseng aking babae sa kagurangan.

Imbes na sarong mahiwason na sanga o posyon, sa bersyon na ini kan istorya si Putthasen nag-aapon nin mahiwason na mga apog o mga pisog nin apog mantang siya nagdadalagan sa saiyang agom. 

An duwang bukid na namumugtak na magkaharanihan na nakaatubang sa Luang Prabang sa toong pangpang kan Mekong pigngaranan na Phu Tao asin Phu Nang, sunod sa Putthasen asin Kankari.

 bersyon kan Jātaka 
Nagkapirang istoryang isinurat sa estilo nin sarong jātaka an nagluwas sa Sur-subangan na Asya. An nagkapira pinagsararo sa mga koleksyon na parateng midbid bilang an “Singkwentang Jātaka” (Pali: Paññāsa Jātaka) dawa ngani an bilang kan mga istorya nagkakaiba-iba.

Si Rathasena minalataw sa koleksyon na tinipon sa National Library of Thailand kan mga taon 1920 ni Prinsipe Damrong Rajanubhab, asin itrinadusir gikan sa Pali pasiring sa Thai. An istorya ni Rathasena dai minalataw sa arin man sa mga koleksyon na ini.

Parating sinasabi na an osipon kan mga tawo nakabasar sa jātaka. Posibleng, kabaliktaran an nangyari. An bersyon kan jātaka mas halipot, partikularmente, na dai pigbabali an romantikong katapusan. Nagkapirang pangenot na punto sa istorya an kulang. An mga berso sa parte kinua sa mga midbid na marhay na mga pasahe sa mga klasikal na istoryang jātaka arog kan Vessantara Jataka .

 Shan version 
An antropologo na si Mrs. Leslie Milne nagtipon nin sarong osipon gikan sa mga tawong Shan na saiyang pigngaranan na The Story of Twelve Sisters, dawa ngani, sa sarong nota, sinabi niya na an bilang kan mga tugang na babae pwedeng pito. Sa osipon na ini, dakul na taon na an nakaagi, sarong lalaki an nagprobar na tukduan an doseng tugang na babae na dai magkua nin buhay. Alagad, an doseng daragita nagdadakop nin sira sa salog: an onseng matuang tugang na babae ginagadan an mga sira na saindang nadakop sa paagi nin pagpaagi nin higot sa mga mata kan mga hayop, mantang an pinakanguhod minaagi sana sa sarong mata niya. Sa saindang sunod na reinkarnasyon, sinda namundag giraray bilang magtugang na babae, asin itinao sa sarong lokal na hade bilang saiyang mga agom. Mientrastanto, sa daga kan mga ogre, an gutom nagraraot sa saindang daga. An reynang ogre nagsabi sa saiyang agom, an hadeng ogre, na hahanapon siya nin kakanon, dangan nagkakarigos sa sarong mahiwason na lawa tanganing magin sarong daragang tawo. An ogress na reyna, na nakadisgusto, nagduman tanganing magpakasal sa lokal na hade asin nagin saiyang paboritong agom, sa pag-imon kan ibang doseng tugang na babae.

Sarong banggi, ginamit kan reynang ogre an saiyang mga kapangyarihan tanganing apodon an daga kan mga ogre sa kataid kan rona nin tawo, asin hinabon an mga mata kan doseng tugang na babae, na binabayaan an ika-doseng buta sa sarong mata. Kan sunod na aldaw, an reynang ogress nagputik na an doseng tugang na babae mga kanibal na ogres na, sa pagkadesesperar, kinakan an saiyang sadiring mga mata. An hade, sa pagkabigla asin pagkatakot, nagboot na sinda palayason sa palasyo.

An doseng magturugang na babae nagpaili sa sarong lungib, asin an lambang saro sainda nangaki nin sarong aki; an matuang onseng tugang na babae nagkakakan kan saindang sadiri tanganing pakakanon an saindang sadiri, mantang an pinakanguhod nagliligtas sa saiyang omboy, sarong aking lalaki. Pakalihis nin pitong aldaw, an mga lalaking may labot nagduduman sa kuweba asin, kan mahiling an kagayunan kan aki, nagbugtak nin sarong wand saiya asin siya nagdakula sa laog nin mga momento sagkod sa sarong kinseng taon na hoben. Si Deity Sakya minalataw man na nagtatao sa mga hobenes nin sarong mahika na "mak-nim", na ginagamit niya sa pag-aling-aling sa mga aking lalaki sa baryo. Sa kada paggana niya, naghahagad siya nin doseng porsyon nin bagas asin kari, asin doseng kalabasa nin paroy, tanganing itao sa saiyang ina asin sa saiyang tiyaon.

An bareta kan mga kahagadan kan hoben nakaabot sa talinga kan hade, asin an hade nagin mahilig saiya kaya binubingan siya nin magagayon na gubing. Mientrastanto, an ogress queen, na narisa an aking lalaki, narealisar na an doseng tugang na babae nakaligtas, asin nagplanong haleon an aking lalaki. Enot, tinawan niya ini nin sarong surat na itatao sa ama kan reyna nin mga ogre sa daga kan mga ogre. Milne, Leslie. The Shans at Home. London: John Murray, 1910. pp. 230-237.

 Toltolan