Mga taga-Thailand

[[Ladawan:Peopling_of_Thailand.svg|thumb|308x308px| Ipinapahiling kan tsart an demograpiko kan Thailand]]
'''An mga tawong Thai''', na bisto sa kasaysayan bilang '''mga tawong Siamese''', sarong etnikong grupong [[Habagatan-subangan na Asya|taga Sur-subangan na Asya]] na tubong [[Tailandya|Thailand]] . Sa mas mahiwas asin etnikong kahulugan, an mga Thai saro man na [[Etnisidad|grupong etnikong]] Tai na dominante sa Sentral asin Sur na Tailandia (Siam mismo).     <ref>{{Cite book|title=Ethnic Groups across National Boundaries in Mainland Southeast Asia|last=Gehan Wijeyewardene|date=1990|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-3035-57-7|location=Singapore|page=48|quote=The word 'Thai' is today generally used for citizens of the Kingdom of Thailand, and more specifically for the 'Siamese'.}}</ref> <ref name="West7942">{{citation|author=Barbara A. West|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|publisher=Facts on File|year=2009|page=794|isbn=978-1-4381-1913-7}}</ref>  Parte kan mas dakulang Tai etno-linggwistikong grupo na tubong [[Habagatan-subangan na Asya|Sur-subangan na Asya]] siring man sa Sur na [[Tsina]] asin [[Amihanan-subangan na Indya|Norteng-subangan na Indya]], an mga Thai nagtataram kan mga tataramon na Sukhothai ( [[Tataramon na Thai|Central Thai]] asin Sur na Thai na tataramon ), <ref>{{citation|author1=Antonio L. Rappa|author2=Lionel Wee|title=Language Policy and Modernity in Southeast Asia: Malaysia, the Philippines, Singapore, and Thailand|publisher=Springer|year=2006|pages=114–115}}</ref> na pigklasipikar bilang parte kan pamilya nin mga tataramon na Kra–Dai . An mayoriya kan mga Thai mga parasunod kan [[Theravada]] [[Budismo|Buddhism]] .

An mga polisiya kan gobyerno kan huring parte kan dekada 1930 asin amay na parte kan dekada 1940 nagresulta sa mapangganang pirit na pag-asimilasyon kan manlaen-laen na grupong etno-linggwistiko sa dominanteng tataramon asin kultura kan nasyon na Sentral Thai, na nagdara sa terminong ''Thai people'' na pigtutukoy sa populasyon kan Thailand sa kabilogan. Kabali digdi an ibang mga subgrupo kan grupong etno-linggwistikong Tai, arog kan mga tawong Yuan asin an mga tawong Isan, siring man an mga grupong bakong taga-Sur-subangan na Asya asin bakong Tai, na an pinakadakula iyo an mga Intsik na Han, na nagpoporma nin sarong substansiyal na grupong etnikong minoriya sa Thailand.

== Etimolohiya ==

=== Mga pangaran ===
Sa endonym, an mga tawong Thai inaapod an saindang mga sadiri bilang {{Transl|th|chao thai}}, na an termino sa kahurihurihi kinua sa Proto-Tai {{Lang|tai|ɗwɤːjᴬ}} na an boot sabihon libre, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kaBW8Ao-18oC&pg=PA17|title=Thailand: Buddhism, Society, and Women|last=Kapur-Fic|first=Alexander R.|publisher=Abhinav Publications|year=1998|isbn=978-81-7017-360-1|page=17}}</ref> na nagduduon na an Thailand dai nanggad nagin sarong kolonya sa huring modernong panahon . Sa akademiko, an mga tawong Thai inaapod na '''Chao Phraya Thais''' ( {{Lang|th|ไทยลุ่มเจ้าพระยา}}, ''Thai lum chao phraya'' ).

Sa etniko, an mga tawong Thai inaapod na '''Siamese''', '''Thai Siam''' ( {{Lang|th|ไทยสยาม}}, ''thai sayam'' ), na nanonongod sa mga tawong Tai na nag-eerok sa Sentral asin Sur na Tailandia ; {{Efn|Exonym is generally used to differentiate between [[Thai Chinese]] when they refer to themselves as Thais by nationality or citizenship.{{citation needed|date=September 2022}}}} An mga tawong Siamese nababanga sa tolong grupo: '''mga tawong Central Thai''' ( {{Lang|th|คนภาคกลาง}} ), '''mga taga-Thailand sa Timog''' ( {{Lang|sou|คนใต้}} ) asin '''Khorat Thai''' ( {{Lang|th|ไทโคราช}} ). An Siamese iyo man, sa kasaysayan, an exonym kan mga tawong idto. [ b ] Sa ''Du royaume de Siam'', isinurat ni Simon de la Loubère na an mga tawong saiyang pinagtaram iyo an mga '''Tai Noi''' ( {{Lang|th|ไทน้อย}} ), na iba sa mga tawong Shan (o Tai Yai), na nag-eerok sa mabukid na lugar kan inaapod ngonyan na Estado nin Shan sa [[Myanmar]] . <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/LoubereSiamAmsterdam1691/page/n39/mode/2up|title=Du royaume de Siam|last=de la Loubère|first=Simon|year=1693|page=18}}</ref> Kan 24 Hunyo 1939, alagad, an Plaek Phibunsongkhram pormal na pigngaranan an nasyon asin an mga tawo kaini ''na Thailand'' asin ''mga tawong Thai'' sunod-sunod.

=== Kapinunan ===
Susog ki Michel Ferlus, an mga etnonimo na Thai/Tai (o Thay/Tay) nag-evolve gikan sa etymon '''na *k(ə)ri:''' 'tawo' sa paagi kan minasunod na kadena: '''*kəri:''' > '''*kəli:''' '''> *kədi:/*kədaj''' > '''*di:/*daj''' > '''*Pro-daj <sup>A</sup>''' (Sowest Tai) '''<sup>></sup>''' [[Tataramon na Thai|Siamese]] asin [[Tataramon na Lao|Lao]] ) o > '''taj <sup>A2</sup>''' (sa ibang mga tataramon na Sur-sulnupan asin Sentral na Tai na pigklasipikar ni Li Fangkuei ).  An trabaho ni Michel Ferlus nakabasar sa nagkapirang simpleng mga patakaran nin pagbabago sa ponetika na mahihiling sa Sinosphere asin pinag-adalan sa kadaklan ni William H. Baxter (1992). 

Sinabi ni Michel Ferlus na an sarong hararom na nakagamot na pagtubod sa Thailand iyo na an terminong "Thai" gikan sa huring mga silaba na -daya sa Sukhodaya/ Sukhothay (สุโขทัย), an pangaran kan Kahadean nin Sukhothai .  An pagbaybay nagduduon kan prestihiyosong etimolohiyang ini sa paagi nin pagsurat nin ไทย (transliterated ai-dy) tanganing itugyan an mga tawong Thai/Siamese, mantang an pormang ไท (transliterated ai-d) paminsan-minsan ginagamit sa pagsambit sa mga etnikong grupong nagtataram nin Tai.  Si Lao nagsusurat nin ໄທ (transliterated ai-d) sa duwang kaso.  An tataramon na "Tai" (ไท) na mayong huring letra ย ginagamit man kan mga tawong Thai tanganing apodon an saindang mga sadiri bilang sarong etnisidad, bilang mga teksto sa kasaysayan arog kan "Mahachat Kham Luang", na pigbilog kan 1482 sa panahon kan paghade ni Hadeng Borommatrailokkanat . An teksto nagbubulag kan mga tataramon na "Tai" (ไท) gikan sa "Tet" (เทศ), na an boot sabihon mga dayuhan. <ref>{{citation|title=มหาชาติคำหลวง|url=https://vajirayana.org/มหาชาติคำหลวง/กัณฑ์วนประเวศน์|access-date=April 11, 2023|website=vajirayana.org}}</ref> Siring man, an " Yuan Phai ", sarong makasaysayan na epikong rawitdawit na isinurat kan huring parte kan ika-15 sagkod amay na ika-16 na siglo, naggamit man kan tataramon na "Tai" (ไท). <ref>{{citation|title=ลิลิตยวนพ่าย|url=https://vajirayana.org/ลิลิตยวนพ่าย/ยวนพ่าย|access-date=April 11, 2023|website=vajirayana.org}}</ref>

An diplomatikong Pranses na si Simon de la Loubère, nagsambit na, "An mga Siamese nagtatao sa saindang mga sadiri kan Pangaran na Tai, o Libre, asin idtong mga nakakasabot kan Tataramon na Pegu, nag-aasegurar na an Siam sa Dila na iyan nangangahulugan na Libre. 'Tis duman tibaad na an mga Portuges nagkua kan tataramon na ini, na posibleng midbid an mga Siamese na Navarese sa Nethever . an saiyang Historical Treatises of the Kingdom of China, nagsasaysay na an Pangaran kan Siam, na saiyang isinurat na Sian, gikan sa duwang tataramon na ini na Sien lo, {{Efn|Xiānluó or Hsien-lo (暹羅) was the Chinese name for Ayutthaya, a kingdom created by the merger of [[Lavo Kingdom|Lavo]] and [[Sukhothai Kingdom|Sukhothai]] or [[Suphanburi|Suphannabhumi]]<ref>{{cite journal |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1992/03/JSS_080_1j_CharnvitKasetsiri_AyudhyaAndChineseConnection.pdf |title=Ayudhya: Capital-Port of Siam and Its "Chinese Connection" in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |author=Charnvit Kasetsiri |journal=Journal of the Siam Society |volume=80 |issue=1 |year=1992 |pages=76}}</ref>}} na dai idinagdag an saindang kahulugan, o kun anong Tataramon sinda dawa ngani pwedeng isipon na itinatao niya sinda para sa Intsik, si Mueang Tai iyo an Siamese na Pangaran kan Kahadean kan Siam (para sa Kahadean nin Siam) asin an tanda kan Mueang na ini; nagsurat nin simpleng Muantay, makukua sa Vincent le Blanc, asin sa nagkapirang Mapa Heograpiko, bilang an Ngaran nin sarong Kahadean na kataid kan Pegu : Alagad si Vincent le Blanc dai nakasabot na ini an Kahadean nin Siam, na dai iniimahinar na an Siam asin Tai duwang magkaibang Pangaran kan parehong Tawo. Sa sarong tataramon, an mga Siamese, na sakong pigtatratar, inaapod an saindang mga sadiri na Tai Noe, *mga saradit na Siam. Igwa pang iba, siring sa ipinaaram sako, na biyong mabangis, na inaapod na Tai yai, dakulang mga Siam, asin na nag-eerok sa Kabukidan sa Amihanan." <ref>{{Cite book|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|last=de La Loubère|first=Simon|date=1693|translator-last=A.P.|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext}}</ref>

Base sa sarong pinagkukuanan na Intsik, an ''Ming Shilu'', si Zhao Bo-luo-ju, na ilinadawan bilang "an tagapagmana kan gurang na prinsipe kan Ming-tai kan nasyon nin Xian-luo-hu", ( Chinese ) nagpadara nin sugo sa Tsina kan 1375. Si Geoff Wade nagsuherir na si Ming Tai ( Chinese ) pwedeng nagrerepresentar kan tataramon na " Muang Tai" mantang an tataramon na Jiu ( Chinese ) nangangahulugan na gurang. <ref>{{Cite book|title=Journal of Southeast Asian Studies|last=Wade, Geoff|date=2000|volume=31|pages=249–294|chapter=The Ming shi-lu as a Source for Thai History — Fourteenth to Seventeenth Centuries|doi=10.1017/S0022463400017987|access-date=April 1, 2021|chapter-url=https://core.ac.uk/download/pdf/37881881.pdf|issue=2}}</ref>

== Kasaysayan ==

=== Siamese Mon: ika-5 – ika-12 siglo ===
[[Ladawan:Mon_political_entities.png|thumb|280x280px| Sarong mapa na nagpapahiling kan mga enclave kan mga Mon sa Thailand kan mga ika-6-7 siglo]]
Siring sa pankagabsan na aram, an presenteng mga tawong Thai inaapod na Siamese bago an nasyon pigngaranan na [[Tailandya|Thailand]] kan kabangaan kan ika-20 siglo. <ref name="Phumisak 1992">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IadwAAAAMAAJ|title=ความเป็นมาของคําสยาม ไทย, ลาว และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ: ฉบับสมบูรณ์ เพิ่มเติม ข้อเท็จจริงว่าด้วยชนชาติขอม|last=Phumisak|first=Chit|date=1992|publisher=Samnakphim Sayām|isbn=978-974-85729-9-4|language=th|trans-title=Etymology of Siam, Thai, Lao, Khmer|author-link=Chit Phumisak}}</ref> An nagkapirang pag-aadal sa henetiko na ipinublikar kan ika-21 siglo nagsusuherir na an inaapod na mga tawong Siamese (sentral Thai) tibaad igwa nin ginikanan na Mon nin huli ta an saindang mga profile henetiko mas harani sa mga tawong Mon sa [[Myanmar]] kisa sa mga Tai sa timog na Tsina . <ref name="genetic2">{{cite journal|title=Reconstructing the Human Genetic History of Mainland Southeast Asia: Insights from Genome-Wide Data from Thailand and Laos|date=2021|journal=Mol Biol Evol|volume=38|issue=8|pages=3459–3477|pmid=33905512|doi=10.1093/molbev/msab124|first1=Wibhu|last1=Kutanan|first2=Dang|last2=Liu|first3=Jatupol|last3=Kampuansai|first4=Metawee|last4=Srikummool|first5=Suparat|last5=Srithawong|first6=Rasmi|last6=Shoocongdej|first7=Sukrit|last7=Sangkhano|first8=Sukhum|last8=Ruangchai|first9=Pittayawat|last9=Pittayaporn|first10=Leonardo|last10=Arias|first11=Mark|last11=Stoneking|pmc=8321548}}</ref> Kan huri sinda nagin mga grupong nagtataram nin Tai-Kadai sa paagi nin paglakop kan kultura pagkatapos kan pag-abot kan mga tawong Tai gikan sa norteng parte kan Thailand kan mga ika-6 na siglo o amay asin nagpoon na magdominar sa sentral kan Thailand kan ika-8-12 siglo. <ref name="genetic32">{{cite journal|url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/162610v1.full|title=New insights from Thailand into the maternal genetic history of Mainland Southeast Asia|doi=10.1038/s41431-018-0113-7|date=2017|accessdate=19 January 2024|author=Wibhu Kutanan, Jatupol Kampuansai, Andrea Brunelli, Silvia Ghirotto, Pittayawat Pittayaporn, Sukhum Ruangchai, Roland Schröder, Enrico Macholdt, Metawee Srikummool, Daoroong Kangwanpong, Alexander Hübner, Leonardo Arias Alvis, Mark Stoneking|journal=European Journal of Human Genetics|volume=26|issue=6|pages=898–911|pmid=29483671|pmc=5974021|archivedate=18 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240118231746/https://www.biorxiv.org/content/10.1101/162610v1.full|hdl=21.11116/0000-0001-7EEF-6|hdl-access=free}}</ref>  <ref name="montai2">{{cite web|url=https://www.silpa-mag.com/culture/article_40858|title=ค้นหาร่องรอยภาษามอญ ในภาคอีสานของไทย|date=10 December 2022|accessdate=17 January 2024|language=th|website=www.silpa-mag.com|author=องค์ บรรจุน|archivedate=16 January 2024|archiveurl=https://archive.today/20240116172232/https://www.silpa-mag.com/culture/article_40858}}</ref> Ini man nahihiling sa tataramon, nin huli ta labing kabanga kan bokabularyo sa sentral na tataramon na Thai hale o hiniram sa tataramon na Mon siring man sa Pali asin [[Sanskrito|Sanskrit]] . <ref name="montai3">{{cite web|url=https://www.silpa-mag.com/culture/article_40858|title=ค้นหาร่องรอยภาษามอญ ในภาคอีสานของไทย|date=10 December 2022|accessdate=17 January 2024|language=th|website=www.silpa-mag.com|author=องค์ บรรจุน|archivedate=16 January 2024|archiveurl=https://archive.today/20240116172232/https://www.silpa-mag.com/culture/article_40858}}</ref> <ref>{{Cite book|title=A history of Thailand|last=Baker|first=Christopher|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-316-00733-4|location=Melbourne, Australia|pages=3–4}}</ref>

An pinakagurang na ebidensya na nagsasambit kan mga tawong Siam iyo an mga inskripsiyon sa gapo na nakua sa Angkor Borei (K.557 asin K.600), na may petsang 661 CE, an pangaran kan oripon nasambit bilang "Ku Sayam" na an boot sabihon "Sayam na mga babaeng oripon" (Ku sarong prefix na ginagamit sa pagsambit sa mga babaeng oripon sa panahon nin pre-Angkorian), asin mga inskripsyon kan Tak (K.79) na isinurat kan 682 sa panahon ni Bhavavarman II kan Chenla nagsasambit man kan Siam Nobel: ''Sāraṇnoya Poña Sayam,'' na itinranskrip sa Ingles bilang: ''an paroy na nagtao kan poña (nobleng ranggo) na inapod na Sayam (Siam)'' . <ref name="eth2">{{cite web|url=https://www.silpa-mag.com/history/article_90594|title=จาก "เสียม (สยาม)" สู่ "ไถ (ไทย)": บริบทและความหมายในการรับรู้ของชาวกัมพูชา|date=March 2009|accessdate=23 December 2023|language=th|website=www.silpa-mag.com|archivedate=23 December 2023|archiveurl=https://archive.today/20231223043505/https://www.silpa-mag.com/history/article_90594}}</ref> An Song Huiyao Jigao (960–1279) nagpapahiling na an mga tawong Siamese nag-erok sa sulnupan sentral na Thailand asin an saindang estado inaapod na ''Xiān guó'' ( {{Lang-zh|暹國}} ), mantang an sirangan na kapatagan pagsasadiri kan Mon kan Lavo ( {{Lang-zh|羅渦國}} ), <ref name="ngr2">{{cite web|url=https://mgronline.com/daily/detail/9660000105649|publisher=[[Manager Daily]]|language=th|date=1 December 2023|accessdate=23 December 2023|archivedate=23 December 2023|archiveurl=https://archive.today/20231223012308/https://mgronline.com/daily/detail/9660000105649|title=เส้นทางศรีวิชัย : เครือข่ายทางการค้าที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในทะเลใต้ยุคโบราณ ตอน ราชวงศ์ไศเลนทร์ที่จัมบิ (ประมาณ พ.ศ.1395-1533) (ตอนจบ)}}</ref> na kan huri nahulog sa irarom kan hegemonya kan mga Angkorian kan mga ika-7-9 na siglo. <ref>[http://www.napho.org/knowledge/thi/thi20.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828170533/http://www.napho.org/knowledge/thi/thi20.htm|date=August 28, 2009}}</ref> An mga Mon politikal na entidad, na kabali an Haripuñjaya asin nagkapirang siyudad-estado sa amihanan-sirangan, inaapod na Dvaravati . Alagad, an mga estado kan Siamese Mon asin Lavo kan huri pinagsararo sa paagi kan royal intermarriage asin nagin Ayutthaya Kingdom kan kabangaan kan ika-14 siglo. 

An tataramon ''na Siam'' posibleng naggikan sa pangaran ni Kagurangnan [[Krishna]], na inaapod man na Shyam, na ginagamit kan mga Khmer tanganing apodon an mga tawo sa kababan kan Salog Chao Phraya na nag-erok sa palibot kan suanoy na siyudad nin Nakhon Pathom sa presenteng sentral na Thailand, asin an Wat Sri Chum Inscription, na may petsang ika-13 siglo CE, nagsambit man sa The Phrathat Mahrathat. tanganing ibalik an Phra Pathommachedi sa syudad ni Lord Shyam (Nakhon Pathom) sa amay na panahon kan Kahadean nin Sukhothai . <ref name="sac2">{{cite web|trans-title=Wat Sri Chum Inscription|url=https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/177|title=จารึกวัดศรีชุม|accessdate=29 August 2023|language=th|publisher=[[Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre]]|archivedate=28 August 2023|archiveurl=https://archive.today/20230828215526/https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/177}}</ref>

=== Pag-abot kan Tais: ika-8–ika-10 siglo ===
[[Ladawan:Gerner_Tai-Kadai_migration_route.png|too|thumb|280x280px| An ruta nin paglipat kan Kra-Dai na iprinoponer ni Matthias Gerner (2014) sa sarong proyekto sa pagkwenta nin linggwistiko]]
[[Ladawan:Tai_Migration.svg|too|thumb|280x280px| Mapa na nagpapahiling kan linggwistikong pamilya na nakabugtak sa sarong heograpikong mapa kan distribusyon kan pamilyang Tai-Kadai. An mapa na ini nagpapahiling sana kan pankagabsan na halimbawa kan paglipat kan mga tribong nagtataram nin Tai, bako nin mga partikular na ruta, na nag-aagi kuta sa mga salog asin sa mga mas hababang agihan. ]]
[[Ladawan:Chaophrayarivermap.png|thumb|280x280px| Mapa kan drainage basin kan Salog Chao Phraya]]

=== Thaification: ika-20 siglo ===
An konsepto nin sarong nasyon na Thai dai pa nadevelop sagkod sa kapinunan kan ika-20 siglo, sa irarom ni Prinsipe Damrong asin dangan ni Hadeng Rama VI (Vajravudh). <ref name=":0">{{Cite book|title=Autonomous Histories, Particular Truths: Essays in the Honor of John R. W. Smail|last=Streckfuss|first=David|publisher=Centre for Southeast Asian Studies|year=1993|location=Madison, WI|pages=123–153|chapter=The mixed colonial legacy in Siam: Origins of Thai racialist thought, 1890–1910|chapter-url=https://www.academia.edu/1277017}}</ref> Bago an panahon na ini, an Thai mayo pa ngani nin tataramon para sa 'nasyon'. Si Hadeng Rama VI nag-imponer man kan ideya nin "Thai-ness" ''(khwam-pen-thai)'' sa saiyang mga sakop asin estriktong tinawan nin kahulugan kun ano an "Thai" asin "bakong-Thai". An mga kagsurat kan panahon na ini isinurat giraray an kasaysayan kan Thailand gikan sa sarong etno-nasyonalistang punto de vista, <ref>{{Cite journal|last=Iijima|first=Akiko|date=2018|title=The invention of "Isan" history|url=https://so06.tci-thaijo.org/index.php/pub_jss/article/view/157699|journal=Journal of the Siam Society|volume=106|pages=171–200}}</ref> na dai pig-intindi an bagay na an konsepto nin etnisidad dai nagkaigwa nin importanteng papel sa Sur-subangan na Asya sagkod kan ika-19 siglo. <ref>{{citation|first=Kasian|last=Tejapira|title=De-Othering Jek Communists: Rewriting Thai History from the Viewpoint of the Ethno-Ideological Order|work=Southeast Asia Over Three Generations: Essays Presented to Benedict R. O'G. Anderson|publisher=Cornell Southeast Asia Program|place=Ithaca, NY|year=2003|page=247}}</ref> <ref>{{citation|author=Thanet Aphornsuvan|title=Slavery and Modernity: Freedom in the Making of Modern Siam|work=Asian Freedoms: The Idea of Freedom in East and Southeast Asia|publisher=Cambridge University Press|year=1998|page=181}}</ref> An bagong pinatalubo na nasyonalismong ini iyo an basehan kan polisiya nin " Thaification " kan Thailand na pinakusog pagkatapos kan katapusan kan absolutong monarkiya kan 1932 asin orog na sa irarom kan pamamahala ni Field Marshal Plaek Phibunsongkhram (1938–1944). An mga minoriya napiritan na mag-asimila asin an mga pagkakaiba sa rehiyon kan norte, norte-sirangan asin timog na Thailand pigpugol pabor sa sarong homogenous na kulturang "Thai". <ref>{{citation|author1=Chris Baker|author2=Pasuk Phongpaichit|title=A History of Thailand|edition=Second|publisher=Cambridge University Press|year=2009|pages=172–175}}</ref> Bilang resulta, kadakol na mga namamanwaan kan Thailand an dai nakakapag-iba kan saindang nasyonalidad ''(san-chat)'' asin etnikong ginikanan ''(chuea-chat)'' . <ref name="Thak2">{{citation|author=Thak Chaloemtiarana|title=Thailand: The Politics of Despotic Paternalism|url=https://books.google.com/books?id=6f0CMvP203wC&pg=PA246|publisher=Cornell Southeast Asia Program|place=Ithaca, NY|year=2007|isbn=978-0-87727-742-2|pages=245–246}}</ref> Kaya ordinaryo para sa mga gikan ni ''Jek'' เจ๊ก (Intsik) asin ''Khaek'' แขก (Indian, Arabo, Muslim), pagkatapos nin nagkapirang henerasyon sa Thailand, na ibilang an saindang mga sadiri bilang " ''chuea-chat Thai'' " (etnikong Thai) imbes na magmidbid sa etnikong identidad kan saindang mga apoon. <ref name="Thak3">{{citation|author=Thak Chaloemtiarana|title=Thailand: The Politics of Despotic Paternalism|url=https://books.google.com/books?id=6f0CMvP203wC&pg=PA246|publisher=Cornell Southeast Asia Program|place=Ithaca, NY|year=2007|isbn=978-0-87727-742-2|pages=245–246}}</ref>

An ibang mga tawong nabubuhay sa irarom kan pamamahala kan Thai, orog na an mga Mon, Khmer, asin Lao, siring man an mga imigrante na Intsik, Indian o Muslim padagos na na-asimila kan mga Thai, alagad kasabay kaini naimpluwensyahan ninda an kultura, pilosopiya, ekonomiya asin politika kan Thai. Sa saiyang papel ''na Jek pon Lao'' (1987) (เจ้กปนลาว—Intsik na may halo sa Lao), si Sujit Wongthet, na naglaladawan kan saiyang sadiri sa papel bilang sarong Intsik na may halo sa Lao ( ''Jek pon Lao'' ), nagsasabi na an presenteng mga Thai talagang may halo na mga Laose.   Siya nag-iinsinuar na an mga Thai bako nang sarong malinaw na rasa kundi sarong etnisidad na kompuesto nin kadakol na rasa asin kultura. <ref name="ThakChaloemtiarana">{{Cite web |title=Thak Chaloemtiarana. |url=https://chl-old.anu.edu.au/publications/csds/csds2014/csds2014_15.pdf |access-date=2025-02-11 |archive-date=2017-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226170404/https://chl-old.anu.edu.au/publications/csds/csds2014/csds2014_15.pdf |dead-url=yes }}</ref> <ref name="Thak4">{{citation|author=Thak Chaloemtiarana|title=Thailand: The Politics of Despotic Paternalism|url=https://books.google.com/books?id=6f0CMvP203wC&pg=PA246|publisher=Cornell Southeast Asia Program|place=Ithaca, NY|year=2007|isbn=978-0-87727-742-2|pages=245–246}}</ref> An pinakadakula asin pinakamaimpluwensyang grupo sa ekonomiya asin politika sa modernong Thailand iyo an mga Thai Chinese . <ref>{{Cite book|title=Business Networks in Asia: Promises, Doubts, and Perspectives|last=Richter|first=Frank-Jürgen|publisher=Praeger|year=1999|isbn=978-1-56720-302-8|pages=193}}</ref> <ref>{{cite web|last=Yeung|first=Henry Dr.|title=Economic Globalization, Crisis and the Emergence of Chinese Business Communities in Southeast Asia|url=http://courses.nus.edu.sg/course/geoywc/publication/Int%27l%20Sociology.pdf|publisher=National University of Singapore|access-date=2025-02-11|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128161515/http://courses.nus.edu.sg/course/geoywc/publication/Int%27l%20Sociology.pdf|dead-url=yes}}</ref> Si Theraphan Luangthongkum, sarong linggwista na Thai na may ginikanan na Intsik, nagsasabi na 40% kan kontemporanyong populasyon na Thai igwa nin harayong ginikanan na Intsik na kadaklan nagkontribwir gikan sa mga gikan kan mga dating sunod-sunod na mga alon nin mga imigrante na Intsik na Han na nag-abot sa Thailand sa laog nin pirang siglo. <ref>{{citation|author=Theraphan Luangthongkum|title=The Position of Non-Thai Languages in Thailand|url=https://books.google.com/books?id=ImjVqAVxO74C&pg=PA191|work=Language, Nation and Development in Southeast Asia|publisher=ISEAS Publishing|year=2007|page=191|isbn=9789812304827|author-link=Theraphan Luangthongkum}}</ref>

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An mga tawong Thai, na bisto sa kasaysayan bilang mga tawong Siamese, sarong etnikong grupong taga Sur-subangan na Asya na tubong Thailand . Sa mas mahiwas asin etnikong kahulugan, an mga Thai saro man na grupong etnikong Tai na dominante sa Sentral asin Sur na Tailandia (Siam mismo).        Parte kan mas dakulang Tai etno-linggwistikong grupo na tubong Sur-subangan na Asya siring man sa Sur na Tsina asin Norteng-subangan na Indya, an mga Thai nagtataram kan mga tataramon na Sukhothai ( Central Thai asin Sur na Thai na tataramon ),  na pigklasipikar bilang parte kan pamilya nin mga tataramon na Kra–Dai . An mayoriya kan mga Thai mga parasunod kan Theravada Buddhism .

An mga polisiya kan gobyerno kan huring parte kan dekada 1930 asin amay na parte kan dekada 1940 nagresulta sa mapangganang pirit na pag-asimilasyon kan manlaen-laen na grupong etno-linggwistiko sa dominanteng tataramon asin kultura kan nasyon na Sentral Thai, na nagdara sa terminong Thai people na pigtutukoy sa populasyon kan Thailand sa kabilogan. Kabali digdi an ibang mga subgrupo kan grupong etno-linggwistikong Tai, arog kan mga tawong Yuan asin an mga tawong Isan, siring man an mga grupong bakong taga-Sur-subangan na Asya asin bakong Tai, na an pinakadakula iyo an mga Intsik na Han, na nagpoporma nin sarong substansiyal na grupong etnikong minoriya sa Thailand.

 Etimolohiya 

 Mga pangaran 
Sa endonym, an mga tawong Thai inaapod an saindang mga sadiri bilang , na an termino sa kahurihurihi kinua sa Proto-Tai  na an boot sabihon libre,  na nagduduon na an Thailand dai nanggad nagin sarong kolonya sa huring modernong panahon . Sa akademiko, an mga tawong Thai inaapod na Chao Phraya Thais ( , Thai lum chao phraya ).

Sa etniko, an mga tawong Thai inaapod na Siamese, Thai Siam ( , thai sayam ), na nanonongod sa mga tawong Tai na nag-eerok sa Sentral asin Sur na Tailandia ;  An mga tawong Siamese nababanga sa tolong grupo: mga tawong Central Thai (  ), mga taga-Thailand sa Timog (  ) asin Khorat Thai (  ). An Siamese iyo man, sa kasaysayan, an exonym kan mga tawong idto. [ b ] Sa Du royaume de Siam, isinurat ni Simon de la Loubère na an mga tawong saiyang pinagtaram iyo an mga Tai Noi (  ), na iba sa mga tawong Shan (o Tai Yai), na nag-eerok sa mabukid na lugar kan inaapod ngonyan na Estado nin Shan sa Myanmar .  Kan 24 Hunyo 1939, alagad, an Plaek Phibunsongkhram pormal na pigngaranan an nasyon asin an mga tawo kaini na Thailand asin mga tawong Thai sunod-sunod.

 Kapinunan 
Susog ki Michel Ferlus, an mga etnonimo na Thai/Tai (o Thay/Tay) nag-evolve gikan sa etymon na *k(ə)ri: 'tawo' sa paagi kan minasunod na kadena: *kəri: > *kəli: > *kədi:/*kədaj > *di:/*daj > *Pro-daj A (Sowest Tai) > Siamese asin Lao ) o > taj A2 (sa ibang mga tataramon na Sur-sulnupan asin Sentral na Tai na pigklasipikar ni Li Fangkuei ).  An trabaho ni Michel Ferlus nakabasar sa nagkapirang simpleng mga patakaran nin pagbabago sa ponetika na mahihiling sa Sinosphere asin pinag-adalan sa kadaklan ni William H. Baxter (1992). 

Sinabi ni Michel Ferlus na an sarong hararom na nakagamot na pagtubod sa Thailand iyo na an terminong "Thai" gikan sa huring mga silaba na -daya sa Sukhodaya/ Sukhothay (สุโขทัย), an pangaran kan Kahadean nin Sukhothai .  An pagbaybay nagduduon kan prestihiyosong etimolohiyang ini sa paagi nin pagsurat nin ไทย (transliterated ai-dy) tanganing itugyan an mga tawong Thai/Siamese, mantang an pormang ไท (transliterated ai-d) paminsan-minsan ginagamit sa pagsambit sa mga etnikong grupong nagtataram nin Tai.  Si Lao nagsusurat nin ໄທ (transliterated ai-d) sa duwang kaso.  An tataramon na "Tai" (ไท) na mayong huring letra ย ginagamit man kan mga tawong Thai tanganing apodon an saindang mga sadiri bilang sarong etnisidad, bilang mga teksto sa kasaysayan arog kan "Mahachat Kham Luang", na pigbilog kan 1482 sa panahon kan paghade ni Hadeng Borommatrailokkanat . An teksto nagbubulag kan mga tataramon na "Tai" (ไท) gikan sa "Tet" (เทศ), na an boot sabihon mga dayuhan.  Siring man, an " Yuan Phai ", sarong makasaysayan na epikong rawitdawit na isinurat kan huring parte kan ika-15 sagkod amay na ika-16 na siglo, naggamit man kan tataramon na "Tai" (ไท). 

An diplomatikong Pranses na si Simon de la Loubère, nagsambit na, "An mga Siamese nagtatao sa saindang mga sadiri kan Pangaran na Tai, o Libre, asin idtong mga nakakasabot kan Tataramon na Pegu, nag-aasegurar na an Siam sa Dila na iyan nangangahulugan na Libre. 'Tis duman tibaad na an mga Portuges nagkua kan tataramon na ini, na posibleng midbid an mga Siamese na Navarese sa Nethever . an saiyang Historical Treatises of the Kingdom of China, nagsasaysay na an Pangaran kan Siam, na saiyang isinurat na Sian, gikan sa duwang tataramon na ini na Sien lo,  na dai idinagdag an saindang kahulugan, o kun anong Tataramon sinda dawa ngani pwedeng isipon na itinatao niya sinda para sa Intsik, si Mueang Tai iyo an Siamese na Pangaran kan Kahadean kan Siam (para sa Kahadean nin Siam) asin an tanda kan Mueang na ini; nagsurat nin simpleng Muantay, makukua sa Vincent le Blanc, asin sa nagkapirang Mapa Heograpiko, bilang an Ngaran nin sarong Kahadean na kataid kan Pegu : Alagad si Vincent le Blanc dai nakasabot na ini an Kahadean nin Siam, na dai iniimahinar na an Siam asin Tai duwang magkaibang Pangaran kan parehong Tawo. Sa sarong tataramon, an mga Siamese, na sakong pigtatratar, inaapod an saindang mga sadiri na Tai Noe, *mga saradit na Siam. Igwa pang iba, siring sa ipinaaram sako, na biyong mabangis, na inaapod na Tai yai, dakulang mga Siam, asin na nag-eerok sa Kabukidan sa Amihanan." 

Base sa sarong pinagkukuanan na Intsik, an Ming Shilu, si Zhao Bo-luo-ju, na ilinadawan bilang "an tagapagmana kan gurang na prinsipe kan Ming-tai kan nasyon nin Xian-luo-hu", ( Chinese ) nagpadara nin sugo sa Tsina kan 1375. Si Geoff Wade nagsuherir na si Ming Tai ( Chinese ) pwedeng nagrerepresentar kan tataramon na " Muang Tai" mantang an tataramon na Jiu ( Chinese ) nangangahulugan na gurang. 

 Kasaysayan 

 Siamese Mon: ika-5 – ika-12 siglo 
thumb|280x280px| Sarong mapa na nagpapahiling kan mga enclave kan mga Mon sa Thailand kan mga ika-6-7 siglo
Siring sa pankagabsan na aram, an presenteng mga tawong Thai inaapod na Siamese bago an nasyon pigngaranan na Thailand kan kabangaan kan ika-20 siglo.  An nagkapirang pag-aadal sa henetiko na ipinublikar kan ika-21 siglo nagsusuherir na an inaapod na mga tawong Siamese (sentral Thai) tibaad igwa nin ginikanan na Mon nin huli ta an saindang mga profile henetiko mas harani sa mga tawong Mon sa Myanmar kisa sa mga Tai sa timog na Tsina .  Kan huri sinda nagin mga grupong nagtataram nin Tai-Kadai sa paagi nin paglakop kan kultura pagkatapos kan pag-abot kan mga tawong Tai gikan sa norteng parte kan Thailand kan mga ika-6 na siglo o amay asin nagpoon na magdominar sa sentral kan Thailand kan ika-8-12 siglo.    Ini man nahihiling sa tataramon, nin huli ta labing kabanga kan bokabularyo sa sentral na tataramon na Thai hale o hiniram sa tataramon na Mon siring man sa Pali asin Sanskrit .  

An pinakagurang na ebidensya na nagsasambit kan mga tawong Siam iyo an mga inskripsiyon sa gapo na nakua sa Angkor Borei (K.557 asin K.600), na may petsang 661 CE, an pangaran kan oripon nasambit bilang "Ku Sayam" na an boot sabihon "Sayam na mga babaeng oripon" (Ku sarong prefix na ginagamit sa pagsambit sa mga babaeng oripon sa panahon nin pre-Angkorian), asin mga inskripsyon kan Tak (K.79) na isinurat kan 682 sa panahon ni Bhavavarman II kan Chenla nagsasambit man kan Siam Nobel: Sāraṇnoya Poña Sayam, na itinranskrip sa Ingles bilang: an paroy na nagtao kan poña (nobleng ranggo) na inapod na Sayam (Siam) .  An Song Huiyao Jigao (960–1279) nagpapahiling na an mga tawong Siamese nag-erok sa sulnupan sentral na Thailand asin an saindang estado inaapod na Xiān guó (  ), mantang an sirangan na kapatagan pagsasadiri kan Mon kan Lavo (  ),  na kan huri nahulog sa irarom kan hegemonya kan mga Angkorian kan mga ika-7-9 na siglo.   An mga Mon politikal na entidad, na kabali an Haripuñjaya asin nagkapirang siyudad-estado sa amihanan-sirangan, inaapod na Dvaravati . Alagad, an mga estado kan Siamese Mon asin Lavo kan huri pinagsararo sa paagi kan royal intermarriage asin nagin Ayutthaya Kingdom kan kabangaan kan ika-14 siglo. 

An tataramon na Siam posibleng naggikan sa pangaran ni Kagurangnan Krishna, na inaapod man na Shyam, na ginagamit kan mga Khmer tanganing apodon an mga tawo sa kababan kan Salog Chao Phraya na nag-erok sa palibot kan suanoy na siyudad nin Nakhon Pathom sa presenteng sentral na Thailand, asin an Wat Sri Chum Inscription, na may petsang ika-13 siglo CE, nagsambit man sa The Phrathat Mahrathat. tanganing ibalik an Phra Pathommachedi sa syudad ni Lord Shyam (Nakhon Pathom) sa amay na panahon kan Kahadean nin Sukhothai . 

 Pag-abot kan Tais: ika-8–ika-10 siglo 
too|thumb|280x280px| An ruta nin paglipat kan Kra-Dai na iprinoponer ni Matthias Gerner (2014) sa sarong proyekto sa pagkwenta nin linggwistiko
too|thumb|280x280px| Mapa na nagpapahiling kan linggwistikong pamilya na nakabugtak sa sarong heograpikong mapa kan distribusyon kan pamilyang Tai-Kadai. An mapa na ini nagpapahiling sana kan pankagabsan na halimbawa kan paglipat kan mga tribong nagtataram nin Tai, bako nin mga partikular na ruta, na nag-aagi kuta sa mga salog asin sa mga mas hababang agihan. 
thumb|280x280px| Mapa kan drainage basin kan Salog Chao Phraya

 Thaification: ika-20 siglo 
An konsepto nin sarong nasyon na Thai dai pa nadevelop sagkod sa kapinunan kan ika-20 siglo, sa irarom ni Prinsipe Damrong asin dangan ni Hadeng Rama VI (Vajravudh).  Bago an panahon na ini, an Thai mayo pa ngani nin tataramon para sa 'nasyon'. Si Hadeng Rama VI nag-imponer man kan ideya nin "Thai-ness" (khwam-pen-thai) sa saiyang mga sakop asin estriktong tinawan nin kahulugan kun ano an "Thai" asin "bakong-Thai". An mga kagsurat kan panahon na ini isinurat giraray an kasaysayan kan Thailand gikan sa sarong etno-nasyonalistang punto de vista,  na dai pig-intindi an bagay na an konsepto nin etnisidad dai nagkaigwa nin importanteng papel sa Sur-subangan na Asya sagkod kan ika-19 siglo.   An bagong pinatalubo na nasyonalismong ini iyo an basehan kan polisiya nin " Thaification " kan Thailand na pinakusog pagkatapos kan katapusan kan absolutong monarkiya kan 1932 asin orog na sa irarom kan pamamahala ni Field Marshal Plaek Phibunsongkhram (1938–1944). An mga minoriya napiritan na mag-asimila asin an mga pagkakaiba sa rehiyon kan norte, norte-sirangan asin timog na Thailand pigpugol pabor sa sarong homogenous na kulturang "Thai".  Bilang resulta, kadakol na mga namamanwaan kan Thailand an dai nakakapag-iba kan saindang nasyonalidad (san-chat) asin etnikong ginikanan (chuea-chat) .  Kaya ordinaryo para sa mga gikan ni Jek เจ๊ก (Intsik) asin Khaek แขก (Indian, Arabo, Muslim), pagkatapos nin nagkapirang henerasyon sa Thailand, na ibilang an saindang mga sadiri bilang " chuea-chat Thai " (etnikong Thai) imbes na magmidbid sa etnikong identidad kan saindang mga apoon. 

An ibang mga tawong nabubuhay sa irarom kan pamamahala kan Thai, orog na an mga Mon, Khmer, asin Lao, siring man an mga imigrante na Intsik, Indian o Muslim padagos na na-asimila kan mga Thai, alagad kasabay kaini naimpluwensyahan ninda an kultura, pilosopiya, ekonomiya asin politika kan Thai. Sa saiyang papel na Jek pon Lao (1987) (เจ้กปนลาว—Intsik na may halo sa Lao), si Sujit Wongthet, na naglaladawan kan saiyang sadiri sa papel bilang sarong Intsik na may halo sa Lao ( Jek pon Lao ), nagsasabi na an presenteng mga Thai talagang may halo na mga Laose.   Siya nag-iinsinuar na an mga Thai bako nang sarong malinaw na rasa kundi sarong etnisidad na kompuesto nin kadakol na rasa asin kultura.   An pinakadakula asin pinakamaimpluwensyang grupo sa ekonomiya asin politika sa modernong Thailand iyo an mga Thai Chinese .   Si Theraphan Luangthongkum, sarong linggwista na Thai na may ginikanan na Intsik, nagsasabi na 40% kan kontemporanyong populasyon na Thai igwa nin harayong ginikanan na Intsik na kadaklan nagkontribwir gikan sa mga gikan kan mga dating sunod-sunod na mga alon nin mga imigrante na Intsik na Han na nag-abot sa Thailand sa laog nin pirang siglo. 

 Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations