Rumi
[[Ladawan:مولانا اثر حسین بهزاد (cropped).jpg|thumb|Si Rumi]]
Si '''Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī''', o simpleng '''Rumi''' (30 Setyembre 1207&nbsp;– 17 Disyembre 1273), sarong ika-13 siglong pararawitdawit, Hanafi ''faqih'' (hurista), [[Ulama|iskolar na Islamiko]], teologong Maturidi ( ''mutakallim'' ),  asin mistikong Sufi na gikan sa Dakulang Khorasan sa Dakulang Iran . <ref name="lewis">{{Cite book|title=Rumi: Past and Present, East and West: The life, Teaching and poetry of Jalal Al-Din Rumi|last=Lewis|first=Franklin D.|publisher=Oneworld Publication|year=2008|page=9|quote=How is that a Persian boy born almost eight hundred years ago in Khorasan, the northeastern province of greater Iran, in a region that we identify today as in Central Asia, but was considered in those days as part of the greater Persian cultural sphere, wound up in central Anatolia on the receding edge of the Byzantine cultural sphere, in what is now Turkey, some 1,500 miles to the west?}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Mystery of Numbers|last=Schimmel|first=Annemarie|date=7 April 1994|publisher=Oxford University Press|page=51|quote=}}</ref>

An mga obra ni Rumi kadaklan isinurat sa [[Tataramon na Persa|Persiano]], alagad paminsan-minsan naggagamit man siya nin Turko,  [[Tataramon na Arabe|Arabiko]]  asin Griyego <ref name="Dedes19932">{{cite journal|last1=Δέδες|first1=Δ.|year=1993|title=Ποιήματα του Μαυλανά Ρουμή|trans-title=Poems by Mowlānā Rūmī|journal=Τα Ιστορικά|volume=10|issue=18–19|pages=3–22}}</ref> <ref name="Dedes19933">{{cite journal|last1=Δέδες|first1=Δ.|year=1993|title=Ποιήματα του Μαυλανά Ρουμή|trans-title=Poems by Mowlānā Rūmī|journal=Τα Ιστορικά|volume=10|issue=18–19|pages=3–22}}</ref> <ref name="Dedes19934">{{cite journal|last1=Δέδες|first1=Δ.|year=1993|title=Ποιήματα του Μαυλανά Ρουμή|trans-title=Poems by Mowlānā Rūmī|journal=Τα Ιστορικά|volume=10|issue=18–19|pages=3–22}}</ref> sa saiyang berso. An saiyang ''Masnavi'' ( ''Mathnawi'' ), na pigkompuesto sa Konya, pigkokonsiderar na saro sa pinakadakulang rawitdawit kan tataramon na Persiano. <ref>{{Cite book|title=The Cambridge History of Islam, Part VIII: Islamic Society and Civilization|last=Gardet|first=Louis|publisher=Cambridge University Press|year=1977|editor-last=Holt|editor-first=P.M.|page=586|chapter=Religion and Culture|quote=It is sufficient to mention [['Aziz Nasafi|'Aziz al-Din Nasafi]], Farid al-Din 'Attar and Sa'adi, and above all Jalal al-Din Rumi, whose Mathnawi remains one of the purest literary glories of Persia|editor-last2=Lambton|editor-first2=Ann K.S.|editor-last3=Lewis|editor-first3=Bernard}}</ref>  An impluwensya ni Rumi naglampas sa mga nasyonal na linderos asin etnikong mga dibisyon: mga Iranian, Afghan, Tajik, Turko, Kurdo, Griego, Muslim sa Sentral na Asya, siring man an mga Muslim kan [[Subkontinenteng Indio|subkontinente kan India]] nag-apresyar na gayo kan saiyang espirituwal na legasiya sa laog nin pitong siglo.  <ref name="Nasr1">{{Cite book|title=Islamic Art and Spirituality|last=Seyyed|first=Hossein Nasr|publisher=Suny Press|year=1987|page=115|quote=Jalal al-Din was born in a major center of Persian culture, Balkh, from Persian speaking parents, and is the product of that Islamic Persian culture which in the 7th/13th century dominated the 'whole of the eastern lands of Islam and to which present day Persians as well as Turks, Afghans, Central Asian Muslims and the Muslims of the Indo-Pakistani subcontinent are heir. It is precisely in this world that the sun of his spiritual legacy has shone most brillianty during the past seven centuries. The father of Jalal al-Din, Muhammad ibn Husayn Khatibi, known as Baha al-Din Walad and entitled Sultan al-'ulama', was an outstanding Sufi in Balkh connected to the spiritual lineage of Najm al-Din Kubra.}}</ref> An saiyang rawitdawit nakaimpluwensya bako sana sa literaturang Persiano, kundi pati na sa mga tradisyon literaryo kan mga tataramon na Ottoman Turkish, Chagatai, Pashto, Kurdish, Urdu, asin [[Bengali]] . <ref name="Nasr12">{{cite book|title=Islamic Art and Spirituality|last=Seyyed|first=Hossein Nasr|publisher=Suny Press|year=1987|page=115|quote=Jalal al-Din was born in a major center of Persian culture, Balkh, from Persian speaking parents, and is the product of that Islamic Persian culture which in the 7th/13th century dominated the 'whole of the eastern lands of Islam and to which present day Persians as well as Turks, Afghans, Central Asian Muslims and the Muslims of the Indo-Pakistani subcontinent are heir. It is precisely in this world that the sun of his spiritual legacy has shone most brillianty during the past seven centuries. The father of Jalal al-Din, Muhammad ibn Husayn Khatibi, known as Baha al-Din Walad and entitled Sultan al-'ulama', was an outstanding Sufi in Balkh connected to the spiritual lineage of Najm al-Din Kubra.}}</ref>  <ref>{{cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/339651/A-tribute-to-Jalaluddin-Rumi|newspaper=Daily Sun|last=Khan|first=Mahmudur Rahman|date=30 September 2018|title=A tribute to Jalaluddin Rumi}}</ref>

An mga obra ni Rumi lakop na binabasa ngonyan sa saindang orihinal na tataramon sa bilog na Greater Iran asin sa kinaban na nagtataram nin Persiano. <ref>{{Cite news|title=Interview: 'Many Americans Love Rumi...But They Prefer He Not Be Muslim'}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/LH14Ak01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816123932/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/LH14Ak01.html|url-status=unfit|archive-date=16 August 2010|title=Interview: A mystical journey with Rumi|website=Asia Times|access-date=22 August 2016}}</ref> An saiyang mga rawitdawit sunod na natradusir sa kadakol na mga tataramon kan kinaban asin natranspose sa manlaen-laen na format. Si Rumi pigladawan bilang an "pinakapopular na pararawitdawit", <ref name="BBC-Haviland">{{Cite news|title=The roar of Rumi—800 years on|first=Charles|last=Haviland}}</ref> popular na gayo sa [[Turkiya]], [[Aserbayhan|Azerbaijan]] asin [[Habagatan na Asya|Sur na Asya]], <ref>{{Cite web|url=http://www.omifacsimiles.com/brochures/divan.html|title=Dîvân-i Kebîr Jalāl al-Dīn Rūmī|website=OMI – Old Manuscripts & Incunabula|access-date=22 August 2016}}</ref> asin nagin "pinakabentang pararawitdawit" sa Estados Unidos. <ref>{{Cite news|title=Why is Rumi the best-selling poet in the US?|last=Ciabattari|first=Jane}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Rumi Rules!|last=Tompkins|first=Ptolemy}}</ref>

== Pangaran ==
Siya pinakaparateng inaapod na ''Rumi'' sa Ingles. An saiyang bilog na pangaran itinao kan saiyang kontemporanyong Sipahsalar bilang ''Muhammad bin Muhammad bin al-Husayn al-Khatibi al-Balkhi al-Bakri''. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/RisalaEFaridunBinAhmadSipahsalarDarAhwalEMaulanaJalaluddinMaulaviFarsi/page/n17/mode/2up?view=theater|title=Risala-yi Ahwal-i Mawlana|last=Sipahsalar|first=Faridun bin Ahmad|date=1946|editor-last=Sa'id Nafisi|location=Tehran|page=5}}</ref> Siya mas midbid sa pangaran na ''Molānā Jalāl ad-Dīn Muḥammad Rūmī'' ( {{Lang|fa|مولانا جلال‌الدین محمد رومی}} ). ''An Jalal ad-Din'' sarong pangaran [[Tataramon na Arabe|na Arabe]] na an boot sabihon "Kamurawayan kan Pagtubod". ''Si Balkhī'' asin ''Rūmī'' iyo an saiyang ''nisbas'', na an boot sabihon, sunod-sunod, "gikan sa [[Balkh]] " asin "gikan sa Rûm ", siring na siya gikan sa Sultanato kan Rûm sa Anatolia . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rKbpCAAAQBAJ&pg=PT350|title=Selected Poems|last=Rumi|publisher=Penguin Books|year=2015|isbn=|page=350}}</ref>

== Buhay ==
[[Ladawan:Jalal_al-Din_Rumi,_Showing_His_Love_for_His_Young_Disciple_Hussam_al-Din_Chelebi.jpg|thumb| Si Jalal ad-Din Rumi nagtitipon nin mga mistikong Sufi]]

=== Pangkalahatan na Paghiling ===
Si Rumi namundag sa mga magurang na Persiano, <ref>{{Citation|title=Badr al-Dīn Tabrīzī|quote='''Badr ''al''-''Dīn'' Tabrīzī''' was the architect of the original tomb built for Mawlānā ''Jalāl'' ''al''-''Dīn'' ''Rūmī'' (d. 672/1273, in Konya), the great Persian mystic and poet.}}</ref>    sa [[Balkh]],  modernong [[Apganistan|Afghanistan]] o Wakhsh,  sarong baryo sa Sirangan na pangpang kan [[Salog Vakhsh|Salog Wakhsh]] na midbid bilang Sangtuda sa presenteng [[Tadyikistan|Tajikistan]] .  An lugar, na kataid sa kultura kan [[Balkh]], iyo an kun saen an ama ni Mawlânâ, si Bahâ' uddîn Walad, sarong parahulit asin hurista.  Duman siya nag-erok asin nagtrabaho sagkod 1212, kan si Rumi mga limang taon an edad asin an pamilya nagbalyo sa Samarkand . <ref name="Balkh">[[Annemarie Schimmel]], "I Am Wind, You Are Fire," p. 11. </ref>

=== Sa huri buhay asin kagadanan ===
[[Ladawan:Ahmad_ibn_Hajji_Abi_Bakr_al-Katib_-_Double-page_Illuminated_Frontispiece_-_Walters_W6252B_-_Full_Page.jpg|thumb| Dobleng pahina na may liwanag na frontispicio, enot na libro (   , "daftar") kan Koleksyon nin mga rawitdawit ( <nowiki><i id="mwAeo">Masnavi-i ma'navi</i></nowiki> ), 1461 na manuskrito]]
Si Mewlana kusang nagkompuesto nin ''mga ghazal'' (mga rawitdawit na Persiano), asin ini nakolekta sa ''Divan-i Kabir'' o Diwan Shams Tabrizi. Si Rumi nakakua nin saro pang kaibaiba sa Salaḥ ud-Din-e Zarkub, sarong panday nin bulawan. Pagkagadan ni Salah ud-Din, an eskriba asin paboritong estudyante ni Rumi, si Hussam-e Chalabi, an nag-asumir kan papel bilang kaibaiba ni Rumi. Sarong aldaw, sindang duwa naglalakawlakaw sa mga ubasan kan Meram sa luwas kan Konya kan ilinadawan ni Hussam ki Rumi an sarong ideya na saiyang nakua: "Kun ika magsusurat nin sarong libro arog kan ''Ilāhīnāma'' kan Sanai o an ''Mantiq ut-Tayr'' kan 'Attar, ini magigin kaibaiba kan kadakol na mga troubadour. Mapapano ninda an saindang puso gikan sa saimong mga gibo asin makokomponer kaini." Nagngirit si Rumi asin nagkua nin sarong pidaso nin papel na nakasurat an enot na labing walong linya kan saiyang ''Masnavi'', na nagpopoon sa:

== Hilingon man ==

=== Pangkagabsan ===

** [[:en:Blind_men_and_an_elephant|Blind men and an elephant]]
** [[:en:Sant_Mat|Sant Mat]]
** [[:en:Symphony_No._3_(Szymanowski)|Symphony No. 3 (Szymanowski)]]

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Mga artikulo na naglalaog nin teksto sa tataramon na Persiyano]]
Si Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, o simpleng Rumi (30 Setyembre 1207 – 17 Disyembre 1273), sarong ika-13 siglong pararawitdawit, Hanafi faqih (hurista), iskolar na Islamiko, teologong Maturidi ( mutakallim ),  asin mistikong Sufi na gikan sa Dakulang Khorasan sa Dakulang Iran .  

An mga obra ni Rumi kadaklan isinurat sa Persiano, alagad paminsan-minsan naggagamit man siya nin Turko,  Arabiko  asin Griyego    sa saiyang berso. An saiyang Masnavi ( Mathnawi ), na pigkompuesto sa Konya, pigkokonsiderar na saro sa pinakadakulang rawitdawit kan tataramon na Persiano.   An impluwensya ni Rumi naglampas sa mga nasyonal na linderos asin etnikong mga dibisyon: mga Iranian, Afghan, Tajik, Turko, Kurdo, Griego, Muslim sa Sentral na Asya, siring man an mga Muslim kan subkontinente kan India nag-apresyar na gayo kan saiyang espirituwal na legasiya sa laog nin pitong siglo.   An saiyang rawitdawit nakaimpluwensya bako sana sa literaturang Persiano, kundi pati na sa mga tradisyon literaryo kan mga tataramon na Ottoman Turkish, Chagatai, Pashto, Kurdish, Urdu, asin Bengali .   

An mga obra ni Rumi lakop na binabasa ngonyan sa saindang orihinal na tataramon sa bilog na Greater Iran asin sa kinaban na nagtataram nin Persiano.   An saiyang mga rawitdawit sunod na natradusir sa kadakol na mga tataramon kan kinaban asin natranspose sa manlaen-laen na format. Si Rumi pigladawan bilang an "pinakapopular na pararawitdawit",  popular na gayo sa Turkiya, Azerbaijan asin Sur na Asya,  asin nagin "pinakabentang pararawitdawit" sa Estados Unidos.  

 Pangaran 
Siya pinakaparateng inaapod na Rumi sa Ingles. An saiyang bilog na pangaran itinao kan saiyang kontemporanyong Sipahsalar bilang Muhammad bin Muhammad bin al-Husayn al-Khatibi al-Balkhi al-Bakri.  Siya mas midbid sa pangaran na Molānā Jalāl ad-Dīn Muḥammad Rūmī (  ). An Jalal ad-Din sarong pangaran na Arabe na an boot sabihon "Kamurawayan kan Pagtubod". Si Balkhī asin Rūmī iyo an saiyang nisbas, na an boot sabihon, sunod-sunod, "gikan sa Balkh " asin "gikan sa Rûm ", siring na siya gikan sa Sultanato kan Rûm sa Anatolia . 

 Buhay 
thumb| Si Jalal ad-Din Rumi nagtitipon nin mga mistikong Sufi

 Pangkalahatan na Paghiling 
Si Rumi namundag sa mga magurang na Persiano,     sa Balkh,  modernong Afghanistan o Wakhsh,  sarong baryo sa Sirangan na pangpang kan Salog Wakhsh na midbid bilang Sangtuda sa presenteng Tajikistan .  An lugar, na kataid sa kultura kan Balkh, iyo an kun saen an ama ni Mawlânâ, si Bahâ' uddîn Walad, sarong parahulit asin hurista.  Duman siya nag-erok asin nagtrabaho sagkod 1212, kan si Rumi mga limang taon an edad asin an pamilya nagbalyo sa Samarkand . Annemarie Schimmel, "I Am Wind, You Are Fire," p. 11. 

 Sa huri buhay asin kagadanan 
thumb| Dobleng pahina na may liwanag na frontispicio, enot na libro (   , "daftar") kan Koleksyon nin mga rawitdawit ( <i id="mwAeo">Masnavi-i ma'navi</i> ), 1461 na manuskrito
Si Mewlana kusang nagkompuesto nin mga ghazal (mga rawitdawit na Persiano), asin ini nakolekta sa Divan-i Kabir o Diwan Shams Tabrizi. Si Rumi nakakua nin saro pang kaibaiba sa Salaḥ ud-Din-e Zarkub, sarong panday nin bulawan. Pagkagadan ni Salah ud-Din, an eskriba asin paboritong estudyante ni Rumi, si Hussam-e Chalabi, an nag-asumir kan papel bilang kaibaiba ni Rumi. Sarong aldaw, sindang duwa naglalakawlakaw sa mga ubasan kan Meram sa luwas kan Konya kan ilinadawan ni Hussam ki Rumi an sarong ideya na saiyang nakua: "Kun ika magsusurat nin sarong libro arog kan Ilāhīnāma kan Sanai o an Mantiq ut-Tayr kan 'Attar, ini magigin kaibaiba kan kadakol na mga troubadour. Mapapano ninda an saindang puso gikan sa saimong mga gibo asin makokomponer kaini." Nagngirit si Rumi asin nagkua nin sarong pidaso nin papel na nakasurat an enot na labing walong linya kan saiyang Masnavi, na nagpopoon sa:

 Hilingon man 

 Pangkagabsan 

 Blind men and an elephant
 Sant Mat
 Symphony No. 3 (Szymanowski)

 Toltolan 

Kategorya:Mga artikulo na naglalaog nin teksto sa tataramon na Persiyano