Banshee

[[Ladawan:Banshee.jpg|thumb|300x300px| ''Bunworth Banshee'', ''Mga Alamat asin Tradisyon kan Engkanto kan Sur kan Irlandia'', ni Thomas Crofton Croker, 1825]]
Sarong '''banshee''' ( /ˈ b æ n ʃ iː / {{Pagbaybay utro|BAN|shee}} ; Modernong Irish {{Lang|ga|bean sí}}, gikan sa    [ bʲen ˈʃiːðʲe ], "babae kan bulod nin mga engkanto " o "babaeng engkanto") sarong babaeng espiritu sa osipon na Irlandes na nagbabalangibog kan kagadanan nin sarong kapamilya,  parati sa paagi nin pagkurahaw, pag-agrangay, pagkurahaw, o pag-alog . An saiyang pangaran konektado sa mga tumuli o "mga bulod" na importante sa mitolohiya na yaon sa kabukidan kan Irlandia, na midbid bilang {{Lang|sga|[[síd]]e}} (singular {{Lang|sga|síd}} ) sa Lumang Irlandes. 

== Deskripsiyon ==
Minsan igwa siyang halabang buhok na nag-aagos, na pwedeng mahiling niyang nagsusuklay, na may nagkapirang alamat na nagsasabi na pwede sana siyang magsuklay mantang nagsusuklay kan saiyang buhok. Nagsusulot siya nin abohon na kapa sa ibabaw nin berdeng bado, asin an saiyang mga mata mapula huli sa padagos na paghibi. <ref name="Briggs">Briggs, Katharine (1976). ''An Encyclopedia of Fairies''. Pantheon Books. pp. 14–16. {{ISBN|0394409183}}.</ref> Pwede siyang nakagubing nin puti na may pulang buhok asin makangingirhat na kutis, susog sa sarong personal na istorya ni Ann, Lady Fanshawe sa saiyang ''Memoirs'' .  Si Lady Wilde sa saiyang mga libro nagtatao nin iba pa:
 {{blockquote|The size of the banshee is another physical feature that differs between regional accounts. Though some accounts of her standing unnaturally tall are recorded, the majority of tales that describe her height state the banshee's stature as short, anywhere between one foot and four feet. Her exceptional shortness often goes alongside the description of her as an old woman, though it may also be intended to emphasize her state as a fairy creature.<ref>Chaplin, Kathleen (2013). "The Death Knock". ''New England Review'', vol. 34, no. 1. pp. 135–157. {{JSTOR|24243011}}.</ref>}} {{blockquote|Sometimes the banshee assumes the form of some sweet-singing virgin of the family who died young, and has been given the mission by the invisible powers to become the harbinger of coming doom to her mortal kindred. Or she may be seen at night as a shrouded woman, crouched beneath the trees, lamenting with a veiled face; or flying past in the moonlight, crying bitterly: and the cry of this spirit is mournful beyond all other sounds on earth, and betokens certain death to some member of the family whenever it is heard in the silence of the night.<ref>Wilde, Jane (1887). ''Ancient Legends, Mystic Charms, and Superstitions of Ireland'' (Vol. 1). Boston: Ticknor and Co. pp. 259–60.</ref>}}

Sa diksyunaryong Irish-Ingles ni John O'Brien, an entry para sa Síth-Bhróg nagsasabi:<blockquote>"kaya ''an bean-síghe'', plural ''na mná-síghe'', mga babaeng engkanto o mga babaeng engkanto, na pigtutubodan kan mga ordinaryong tawo na apektado nanggad sa nagkapirang pamilya na sinda nadadangog na nag-aawit nin mga mamundong panambitan manungod sa saindang mga harong sa banggi, saen man na an siisay man sa pamilya nagtatrabaho sa irarom nin sarong helang na matatapos sa kagadanan, alagad bakong suanoy na noble & noble pigtutubodan na tinawan nin onra sa pribilehiyong ini nin engkanto". <ref>{{Cite book|title=Focalóir Gaoidhilge Sax-Bhéarla|last=O'Brien|first=John|publisher=Nicolas-Francis Valleyre, Paris|year=1768}}</ref></blockquote>

== Keening ==
[[Ladawan:The_Banshee_Appears_(1862).jpg|wala|thumb| ''An Banshee Naglataw'', 1862]]
Sa Irlandia asin sa nagkapirang parte kan Scotland, an sarong tradisyonal na parte nin pagmondo iyo an babaeng nagtatangis ( ''bean chaointe'' ), na nag-aaragrangay nin sarong panambitan —sa    (‘nagtatangis’), pinipronunsiar na [ ˈkɯiːnʲə ] sa mga diyalektong Irlandes sa Munster asin subangan na Galway, [ ˈkɯiːnʲuː ] sa Connacht (apwera sa timog Galway ) asin (partikularmente sa sulnupan) Ulster, asin [ ˈkɯːnʲuw ] sa Ulster, partikularmente sa tradisyonal na mga diyalekto kan norte asin sirangan na Ulster, kaiba an Louth . An babaeng ini na mahilig tibaad sa nagkapirang kaso sarong propesyonal, asin an pinakamarahay na mga mahilig magigin halangkaw an pangangaipo.

An osipon sa Irlandia nagtataram manongod sa sarong panambitan na inaawit nin sarong babaeng engkanto, o banshee. Aawiton niya ini kun an sarong kapamilya nagadan o madali nang magadan, dawa kun an tawong iyan nagadan na sa harayo asin dai pa nag-abot an bareta kan saindang kagadanan. Sa mga kasong iyan, an saiyang pagtangis iyo an magigin enot na patanid kan harong manongod sa kagadanan. <ref>{{Cite book|title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia|last=Koch|first=John T.|date=2006-01-01|publisher=ABC CLIO|isbn=9781851094400|pages=189|oclc=644410117|quote=[Its occurrence] is most strongly associated with the old family or ancestral home and land, even when a family member dies abroad. The cry, linked predominantly to impending death, is said to be experienced by family members, and especially by the local community, rather than the dying person. Death is considered inevitable once the cry is acknowledged.}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of death and the human experience|last=Lysaght|first=Patricia|last2=Bryant|first2=Clifton D.|last3=Peck|first3=Dennis L.|date=15 July 2009|publisher=SAGE|isbn=9781412951784|pages=97|oclc=755062222|quote=Most manifestations of the banshee are said to occur in Ireland, usually near the home of the dying person. But some accounts refer to the announcement in Ireland of the deaths of Irish people overseas... It is those concerned with a death, at family and community levels, who usually hear the banshee, rather than the dying person.}}</ref> An banshee saro man na parahula nin kagadanan. Kun an saro madali nang maglaog sa sarong sitwasyon na harayo an posibilidad na sinda makaluwas na buhay, papatanidan niya an mga tawo sa paagi nin pagkurahaw o pag-agrangay, na nagtatao nin banshee na midbid man bilang sarong babaeng nag-aaragrangay. An banshee igwa man nin koneksyon sa death coach, na sinasabing inaapod ini sa saiyang pag-arang o magbiyahe kaiba kaini. <ref>{{Cite web|title=death coach|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095704757|access-date=2024-01-29|website=Oxford Reference|language=en}}</ref>

Kun an nagkapirang banshee minalataw nin sarabay, ini nagpapahiling kan kagadanan nin sarong dakula o banal. <ref name="Yeats">Yeats, W. B. "Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry" in Booss, Claire; Yeats, W.B.; Gregory, Lady (1986) ''A Treasury of Irish Myth, Legend, and Folklore''. New York: Gramercy Books. p. 108. {{ISBN|978-0-517-48904-8}}</ref> An mga osipon minsan nag-eestorya na an babae, dawa ngani inaapod na engkanto, sarong multo, parati nin sarong partikular na ginadan na babae, o sarong ina na nagadan sa pangangaki . 

Sa nagkapirang parte kan Leinster, siya inaapod na ''bean chaointe'' (babaeng nag-aataman) na an pag-agrangay puedeng magin nakakatusok na gayo na nakakaraot nin salming . Sa osipon kan mga taga-Scotland, an sarong kaagid na linalang midbid bilang an bean nighe o ''ban nigheachain'' (sadit na paralaba) o ''nigheag na h-àth'' (sadit na paralaba sa ford) asin nahihiling na naglalaba kan mga gubing o pangalasag na may mantsa nin dugo kan mga madali nang magadan. Sa osipon kan Wales, an sarong kaagid na linalang inaapod na cyhyraeth . 

An mga istorya nakaabot pa kan 1380 sagkod sa publikasyon kan ''Cathreim Thoirdhealbhaigh'' ( ''Triumphs of Torlough'' ) ni Sean mac Craith . <ref name="lore">{{Cite journal|last=Westropp|first=Thos. J.|title=A Folklore Survey of County Clare}}</ref> An mga pagsambit sa mga banshee makukua man sa literaturang Norman kan panahon na idto. 

== Mga asosyadong pamilya ==
An ibang mga pinagkukuanan nagsusuherir na an banshee nagmomondo sana sa mga gikan kan "purong Milesian stock" kan Irlandia, <ref name="DemonologySirWalterScott">{{Cite book|url=https://archive.org/details/lettersondemono00unkngoog|title=Letters on Demonology and Witchcraft|last=Scott|first=Walter|date=1836-01-01|publisher=Harper & Brothers|page=[https://archive.org/details/lettersondemono00unkngoog/page/n298 296]|language=en|quote=sir walter scott letters on demonology banshee.}}</ref>  na an orihinal na pagtubod minalataw na nag-aasosyar kan osipon sa nagkapirang suanoy na pamilyang Irlandes. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uabOEAAAQBAJ&q=Encyclopedia+of+Goddesses+and+Heroines+%5B2+volumes%5D:+%5B2+volumes%5D|title=Encyclopedia of Goddesses and Heroines [2 volumes]: [2 volumes]|last=Monaghan|first=Patricia|date=2009-12-18|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-0-313-34990-4|language=en}}</ref> <ref name="Croker">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ltoDAAAAQAAJ&q=Fairy+Legends+and+Traditions+of+the+South+of+Ireland+croker|title=Fairy Legends and Traditions of the South of Ireland. [By Thomas Crofton Croker.]|last=Croker|first=Thomas Crofton|date=1838|publisher=John Murray; Thomas Tegg&Son|page=260|language=en|quote=the Banshee, or female demon [was] attached to certain ancient Irish families}}</ref> Susog sa tradisyon na ini, an sarong banshee dai magmomondo o magbisita sa sarong tawo na may ginikanan na Saxon o Norman o nagdigdi sa Irlandia kan huri. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AIU-AQAAMAAJ&dq=%22banshee%22+%22kavanagh%22&pg=RA1-PA109|title=The London Journal: and Weekly Record of Literature, Science, and Art|date=1847|publisher=G. Vickers|language=en|quote=the Banshee is only allowed to families of pure Milesian stock, and is never ascribed to any descendant of the [..] Saxon who followed the banner of Earl Strongbow}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mzNN3Zv6nQQC|title=Letters on Demonology and Witchcraft: Addressed to J. G. Lockhart, Esq|last=Scott|first=Walter|date=1831|publisher=John Murray|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7blVAAAAcAAJ|title=Collectanea de Rebus Hibernicus|last=Vallancey|first=Charles|date=1786|publisher=T. Ewing|page=461|language=en|quote="but no families which are not of an ancient and noble stock (no oriental extraction, he should have said) are believed to be honoured with this fairy privilege"}}</ref> Kadaklan, alagad bako gabos, na mga apelyido na may koneksyon sa mga banshee igwa nin ''Ó'' o ''Mc/Mac'' prefix <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8LvkDAAAQBAJ&q=banshee+names+irish|title=Packy Jim: Folklore and Worldview on the Irish Border|last=Cashman|first=Ray|date=2016-08-30|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=9780299308902|page=145|language=en|quote=The banshee always keens for the Macs and the Os, people with the old Celtic names}}</ref> – an boot sabihon, mga apelyido na may ginikanan na Goidelic, na nagpapahiling nin sarong pamilya na tubong sa mga kadagaan kan Insular Celtic imbes na idtong mga Norse, Anglo-Saxon, o Norman.

Igwa nin nagkapirang eksepsyon sa lore na ini, <ref>{{Cite journal|last=O'Sullivan|first=Friar|year=1899|title=Ancient History of the Kingdom of Kerry|url=http://www.corkhist.ie/wp-content/uploads/jfiles/1899/b1899-036.pdf|url-status=live|journal=Journal of the Cork Historical and Archaeological Society|volume=5|issue=44|pages=224–234|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.corkhist.ie/wp-content/uploads/jfiles/1899/b1899-036.pdf|archive-date=2022-10-09|via=JCHAS|quote=It is only "blood" can have a banshee. Business men nowadays have something as good as "blood" - they have "brains" and "brass" by which they can compete with and enter into the oldest families [..] Nothing, however [..] can replace "Blue Blood/"}}</ref> kabali na an sarong banshee pwedeng magmondo sa sarong tawo na "tinawan nin musika asin kanta". <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eUH1_l0w5a0C&q=never+ascribe+to+a+descendant+bean+sidhe|title=Ancient Legends, Mystic Charms, and Superstitions of Ireland|last=Wilde|first=Lady|date=1887|publisher=Ticknor and Company|page=259|language=en|quote=only certain families of historic lineage, or persons gifted with music and song, are attended by this spirit [banshee]}}</ref> Halimbawa, igwa nin mga istorya kan mga Geraldine na nakadangog nin sarong banshee – ta sinda nagin " mas Irlandes kisa sa mga Irlandes mismo " – asin na an Bunworth Banshee, na asosyado ki Rev. Charles Bunworth (sarong pangaran na may ginikanan na Anglo-Saxon), nagpahayag kan kagadanan nin sarong Irlandes na nagin patron kan mga musikero. <ref>{{cite web|title=The Banshee: The Wailing Fairy Woman of Ireland|last=Lary|first=Morris H.|website=History Cooperative|url=https://historycooperative.org/banshee/|date=2024-10-07|access-date=2025-01-24}}</ref>

Susog sa tradisyon, an ibang pamilya igwa nin sadiring banshee,  na an Ua Briain banshee, na an pangaran Aibell, iyo an namamahala sa 25 iba pang mga banshee na pirming yaon sa saiyang pag-atender. 

== Hilingon man ==
 {{div col|colwidth=22em}}
*[[Baobhan Sith]]
*[[Cailleach]]
*[[Caoineag]]
*[[Clíodhna]]
*[[Devil Bird]]
*[[La Llorona]]
*[[Klagmuhme]]
*[[Madam Koi Koi]]
*[[Psychopomp]]
*[[Siren (mythology)|Siren]]
*[[White Lady (ghost)]]
{{div col end}}

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Dugang na pagbasa ==

* {{Cite book|title=Cris de vie, cris de mort: Les fées du destin dans les pays celtiques|last=Sorlin|first=Evelyne|publisher=Academia Scientiarum Fennica|year=1991|isbn=978-951-41-0650-7|language=fr}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/bansheeirishdeat0000lysa|title=The banshee: The Irish death-messenger|last=Lysaght|first=Patricia|publisher=Roberts Rinehart|year=1986|isbn=978-1-57098-138-8|url-access=registration}}
* {{Cite book|title=The Fairy-Faith in celtic countries, its psychological origin and nature|last=Evans-Wentz|first=Walter Yeeling|publisher=C. Smythe|year=1977|oclc=257400792|author-link=Walter Evans-Wentz}}

== Mga panluwas na sumpay ==
{{Cite EB1911|wstitle=Banshee}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Sarong banshee ( /ˈ b æ n ʃ iː /  ; Modernong Irish , gikan sa    [ bʲen ˈʃiːðʲe ], "babae kan bulod nin mga engkanto " o "babaeng engkanto") sarong babaeng espiritu sa osipon na Irlandes na nagbabalangibog kan kagadanan nin sarong kapamilya,  parati sa paagi nin pagkurahaw, pag-agrangay, pagkurahaw, o pag-alog . An saiyang pangaran konektado sa mga tumuli o "mga bulod" na importante sa mitolohiya na yaon sa kabukidan kan Irlandia, na midbid bilang  (singular  ) sa Lumang Irlandes. 

 Deskripsiyon 
Minsan igwa siyang halabang buhok na nag-aagos, na pwedeng mahiling niyang nagsusuklay, na may nagkapirang alamat na nagsasabi na pwede sana siyang magsuklay mantang nagsusuklay kan saiyang buhok. Nagsusulot siya nin abohon na kapa sa ibabaw nin berdeng bado, asin an saiyang mga mata mapula huli sa padagos na paghibi. Briggs, Katharine (1976). An Encyclopedia of Fairies. Pantheon Books. pp. 14–16. . Pwede siyang nakagubing nin puti na may pulang buhok asin makangingirhat na kutis, susog sa sarong personal na istorya ni Ann, Lady Fanshawe sa saiyang Memoirs .  Si Lady Wilde sa saiyang mga libro nagtatao nin iba pa:
  

Sa diksyunaryong Irish-Ingles ni John O'Brien, an entry para sa Síth-Bhróg nagsasabi:"kaya an bean-síghe, plural na mná-síghe, mga babaeng engkanto o mga babaeng engkanto, na pigtutubodan kan mga ordinaryong tawo na apektado nanggad sa nagkapirang pamilya na sinda nadadangog na nag-aawit nin mga mamundong panambitan manungod sa saindang mga harong sa banggi, saen man na an siisay man sa pamilya nagtatrabaho sa irarom nin sarong helang na matatapos sa kagadanan, alagad bakong suanoy na noble & noble pigtutubodan na tinawan nin onra sa pribilehiyong ini nin engkanto". 

 Keening 
wala|thumb| An Banshee Naglataw, 1862
Sa Irlandia asin sa nagkapirang parte kan Scotland, an sarong tradisyonal na parte nin pagmondo iyo an babaeng nagtatangis ( bean chaointe ), na nag-aaragrangay nin sarong panambitan —sa    (‘nagtatangis’), pinipronunsiar na [ ˈkɯiːnʲə ] sa mga diyalektong Irlandes sa Munster asin subangan na Galway, [ ˈkɯiːnʲuː ] sa Connacht (apwera sa timog Galway ) asin (partikularmente sa sulnupan) Ulster, asin [ ˈkɯːnʲuw ] sa Ulster, partikularmente sa tradisyonal na mga diyalekto kan norte asin sirangan na Ulster, kaiba an Louth . An babaeng ini na mahilig tibaad sa nagkapirang kaso sarong propesyonal, asin an pinakamarahay na mga mahilig magigin halangkaw an pangangaipo.

An osipon sa Irlandia nagtataram manongod sa sarong panambitan na inaawit nin sarong babaeng engkanto, o banshee. Aawiton niya ini kun an sarong kapamilya nagadan o madali nang magadan, dawa kun an tawong iyan nagadan na sa harayo asin dai pa nag-abot an bareta kan saindang kagadanan. Sa mga kasong iyan, an saiyang pagtangis iyo an magigin enot na patanid kan harong manongod sa kagadanan.   An banshee saro man na parahula nin kagadanan. Kun an saro madali nang maglaog sa sarong sitwasyon na harayo an posibilidad na sinda makaluwas na buhay, papatanidan niya an mga tawo sa paagi nin pagkurahaw o pag-agrangay, na nagtatao nin banshee na midbid man bilang sarong babaeng nag-aaragrangay. An banshee igwa man nin koneksyon sa death coach, na sinasabing inaapod ini sa saiyang pag-arang o magbiyahe kaiba kaini. 

Kun an nagkapirang banshee minalataw nin sarabay, ini nagpapahiling kan kagadanan nin sarong dakula o banal. Yeats, W. B. "Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry" in Booss, Claire; Yeats, W.B.; Gregory, Lady (1986) A Treasury of Irish Myth, Legend, and Folklore. New York: Gramercy Books. p. 108.  An mga osipon minsan nag-eestorya na an babae, dawa ngani inaapod na engkanto, sarong multo, parati nin sarong partikular na ginadan na babae, o sarong ina na nagadan sa pangangaki . 

Sa nagkapirang parte kan Leinster, siya inaapod na bean chaointe (babaeng nag-aataman) na an pag-agrangay puedeng magin nakakatusok na gayo na nakakaraot nin salming . Sa osipon kan mga taga-Scotland, an sarong kaagid na linalang midbid bilang an bean nighe o ban nigheachain (sadit na paralaba) o nigheag na h-àth (sadit na paralaba sa ford) asin nahihiling na naglalaba kan mga gubing o pangalasag na may mantsa nin dugo kan mga madali nang magadan. Sa osipon kan Wales, an sarong kaagid na linalang inaapod na cyhyraeth . 

An mga istorya nakaabot pa kan 1380 sagkod sa publikasyon kan Cathreim Thoirdhealbhaigh ( Triumphs of Torlough ) ni Sean mac Craith .  An mga pagsambit sa mga banshee makukua man sa literaturang Norman kan panahon na idto. 

 Mga asosyadong pamilya 
An ibang mga pinagkukuanan nagsusuherir na an banshee nagmomondo sana sa mga gikan kan "purong Milesian stock" kan Irlandia,   na an orihinal na pagtubod minalataw na nag-aasosyar kan osipon sa nagkapirang suanoy na pamilyang Irlandes.   Susog sa tradisyon na ini, an sarong banshee dai magmomondo o magbisita sa sarong tawo na may ginikanan na Saxon o Norman o nagdigdi sa Irlandia kan huri.    Kadaklan, alagad bako gabos, na mga apelyido na may koneksyon sa mga banshee igwa nin Ó o Mc/Mac prefix  – an boot sabihon, mga apelyido na may ginikanan na Goidelic, na nagpapahiling nin sarong pamilya na tubong sa mga kadagaan kan Insular Celtic imbes na idtong mga Norse, Anglo-Saxon, o Norman.

Igwa nin nagkapirang eksepsyon sa lore na ini,  kabali na an sarong banshee pwedeng magmondo sa sarong tawo na "tinawan nin musika asin kanta".  Halimbawa, igwa nin mga istorya kan mga Geraldine na nakadangog nin sarong banshee – ta sinda nagin " mas Irlandes kisa sa mga Irlandes mismo " – asin na an Bunworth Banshee, na asosyado ki Rev. Charles Bunworth (sarong pangaran na may ginikanan na Anglo-Saxon), nagpahayag kan kagadanan nin sarong Irlandes na nagin patron kan mga musikero. 

Susog sa tradisyon, an ibang pamilya igwa nin sadiring banshee,  na an Ua Briain banshee, na an pangaran Aibell, iyo an namamahala sa 25 iba pang mga banshee na pirming yaon sa saiyang pag-atender. 

 Hilingon man 
 
Baobhan Sith
Cailleach
Caoineag
Clíodhna
Devil Bird
La Llorona
Klagmuhme
Madam Koi Koi
Psychopomp
Siren
White Lady (ghost)

 Toltolan 

 Dugang na pagbasa 

 
 
 

 Mga panluwas na sumpay 

Kategorya:Pages with unreviewed translations