Mga taga Ifugao
[[Ladawan:Igorot ladies.jpg|thumb|Mga babaeng Igorot]]
{{Infobox etnikong grupo|group=Ifugao|image=Igorot ladies.jpg|image_caption=Young Ifugao women in traditional attire|genealogy=|regions={{flagcountry|PHI}} ([[Cordillera Administrative Region]])|region1=|pop1=|ref1=|region2=|pop2=|ref2=|languages=[[Ifugao language|Ifugao]], [[Ilocano language|Ilocano]], [[Tagalog language|Tagalog]]|religions=[[Christianity]], [[Indigenous Philippine folk religions|indigenous folk religion]]|footnotes=}}

An '''Mga taga Ifugao''' iyo an etnikong grupo na nageerok sa probinsya nin Isabela sa [[Filipinas|Pilipinas]]. Nag'eerok sinda sa mga munisipalidad nin [[Lagawe]] (kapital kan Ifugao), [[Aguinaldo]], [[Alfonso Lista]], [[Asipulo]], [[Banaue]], [[Hingyon]], [[Hungduan]], [[Kiangan]], [[Lamut]], [[Mayoyao]], asin [[Tinoc]]. An probinsya saro sa pinakasadit na provincia sa Filipinas na igwa sanang hiwas nin {{Convert|251778|ha}}, o mga 0.8% kan total na kadagaan kan Filipinas. Kan 1995, an populasyon kan mga Ifugao binibilang na 131,665. Maski ngani an mayoriya sa sainda yaon pa man giraray sa probinsya nin Ifugao, an iba kaini nagbalyo na sa [[Baguio]], kun saen sinda nagtatrabaho bilang mga woodcarvers, asin sa ibang parte kan [[Administratibong Rehiyon Kordilyera|Rehiyon Cordillera]].

== Demonym ==
[[Ladawan:Banaue_Philippines_Ifugao-Tribesman-01.jpg|too|thumb|Sarong Ifugao na hale sa [[Banaue]]]]
An terminong ''Ifugao'' hale sa ''ipugo'', na boot sabihon "mga tao sa daga", "mortals" o "tawo", siring kan naiibang maray sa espiritu asin mga diyos. Nangangahulugan man ining "hale sa bulod", bilang ''pugo'' na boot sabihon mabulod. An terminong ''Igorot'' o ''Ygolote'' iyo an termino na piggagamit kan mga Kastila para sa mga tawong bukid. Alagad, mas pinili kan mga ''Ifugao'' an pangaran na ''Ifugao.''

== Kasaysayan ==
Inisip ni  [[Henry Otley Beyer]] na an mga Ifugao naggikan sa timog Tsina 2,000 na taon na an nakaagi asin naglipat sa [[Lingayen Gulf]] asin sa sulnupan na baybayon kan norteng Luzon, kun sain nagbalyo sinda pasiring sa kababan nin Agno saka salog kan Kayapa. Sarong teorya ni Felix Keesing an base sa lumang ginikanan kan mga Kastila asin nagproponer na an mga apoon kan Ifugao gikan sana sa Lugar nin Magat hanggan mag-abot an mga Espanyol sa Magat.  kaya man, an mga rarace sa bagas pirang gatos na taon pa sana. popular na epiko kan Ifugao na ''The Hudhud of Dinulawan'' ''asin Bugan nin Gonhadan'' pigsuportahan an interpretasyon na ini. An mas dai pa sana nahahaloy na teoriya ni Manuel Dulayan nag - iisip na an mga Ifugao hali sa sulnupan na [[Mountain Province]], huli sa risang marhay na pagkakaagid kan lengguwaheng [[Katutubong Kankanaey|Kankanaey]], arkitektura, paggibo asin disenyo kan bado asin an kadakol na pangaran asin lugar na nagpoon sa rehiyong na ito asin tampok sa mga mito asin kanta kan Ifugao.

Susog sa mga adal, an Ifugao nagsalida nin dakol na beses sa paglaban kontra sa mga Kastila igdi. An mga grupo na naglipat sa kabukidan nin Cordillera tinutubod na iyo idtong nagkontra sa kolonyal na kontrol kan Espanyol, na nagin lakop sa habagatan. Segun ki Acabado, an pagka-halakbang kan mga kalangkawan sa palibot kan rehiyon Ifugao dai tama lang nagtaong hirô sa pagsakop kan Espanyol. An iba pang mga rehiyon na igwang kaagid na halangot na kapalibutan arog kan yaon sa Ifugao inagi sa kolonyal na pamamahala. An pagsiyasat sa arkeolohiya nagpapaheling nin mga gibo nin mapangganang paglaban kan Ifugao paagi sa pagpakosog kan saindang politikal asin ekonomikong kayamanan. An pagsakop kan mga Kastila asin sarong pagdugang nin populasyon iyo an nagin kawsa nin paghira sa wet-rice agrikultura.

Segun ki Queeny G. Lapeña asin Stephen B. Acabado, tanganing mapangganang malabanan an sarong nagtitipon nin kapangyarihan, kaipuhan an nakararahay na organisasyon militar sa laog nin biyong polisya. An mga Kastila sinakop an Magat Valley, na iyong nagtulod sa Ifugao na ibyahe ngona sa interior kan Kabukidan Cordillera sa pag'oltan 1600 CE asin 1700 CE. Inaarog an pag-arte sa agrikultura dai nahaloy pagkatapos, asin mahiwas na mga rice terraces. Ini na sarong subsweltong paghira [[Natong|taro]] sa Ifugao ta pigpatalubo ninda an taro bago pa man magpoon an tigib kan kinàban nin paroy. Idinodoon kan awtor an mga taga Ifugao pinagdadanay na buhay an saindang kultura asin identidad paagi sa paggamit nin dakulang oras sa kahiwasan nin paroy, ta pinagtratar ninda sinda bilang ritwal na lugar para "pagpadanay nin pagkasararong komunidad." Sinasabi ni Stephen Acabado na mantang nag-aabot pa igdi an baryo, an paghira sa pagitan nin bagas, pagpadakul nin eksologtikong produkto, asin pinalmente nagdadakul sa pagdistribwir nin mga ritual na hayop nagpapahiling na "politikal na element" bilang simbag sa pagsakop kan Kastila.

== Mga Suglusyon ==
An Ifugao nababanga sa mga sub-grupo base sa mga pagkakaiba kan mga diyalekto, tradisyon, asin disenyo/kolor nin costumes. An mga pangenot na sub-grupo iyo an Ayangan, Kalanguya, asin Tuwali.

== Tataramon ==
An [[tataramon na Ifugao]] binibilog nin apat na diyalektos. Huli ngane mapasuway an mga taga-igdi, parati nagtataram an Ifugao sa Ilocano, Tagalog, asin Ingles bilang saindang alternatibo sa tataramon nindang ina.

== Agrikultura ==
[[Ladawan:Banaue_Rice_Terraces.jpg|thumb|Banaue Rice Terraces]]
An Ifugao na umang nabibisto sa mga tanggang paroyan na terraces, pinalilis gamit an[[:en:Swidden|slash-and-burn]] farm nin camote. Sinda bantog sa saindang Banaue Rice Terraces, na nagin saro sa mayor na mga atraksyon nin turista sa nasyon. Nag-aaragi an mga Ifugao nin nagkapirang pagkakairagidan sa [[Katutubong Bontok|Bontocs]] in on the Agriculture, alagad an mga Ifugao na may posibilidad na magkaigwa nin higit na nakakalakop na mga pamayanan, asin pigbibisto ninda an saindang affiliation kadaklan pasiring sa direktang kinrehedong kagrupo sa pamilya paparani sa saindang uma.<ref>{{Cite book|title=Cordillera: Diversity in Culture Change, Social Anthropology of Hill People in Northern Luzon, Philippines|last=Goda|first=Toh|date=2001|publisher=New Day Publishers|isbn=971-10-1064-X|location=Quezon City}}</ref>

== Hilingon pa ==

* [[Mga Igorot|An mga tawong Igorot]]

== Panluwas na mga takod ==

* {{Commons category-inline}}

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Mga etnikong grupo sa Filipinas]]
An Mga taga Ifugao iyo an etnikong grupo na nageerok sa probinsya nin Isabela sa Pilipinas. Nag'eerok sinda sa mga munisipalidad nin Lagawe (kapital kan Ifugao), Aguinaldo, Alfonso Lista, Asipulo, Banaue, Hingyon, Hungduan, Kiangan, Lamut, Mayoyao, asin Tinoc. An probinsya saro sa pinakasadit na provincia sa Filipinas na igwa sanang hiwas nin , o mga 0.8% kan total na kadagaan kan Filipinas. Kan 1995, an populasyon kan mga Ifugao binibilang na 131,665. Maski ngani an mayoriya sa sainda yaon pa man giraray sa probinsya nin Ifugao, an iba kaini nagbalyo na sa Baguio, kun saen sinda nagtatrabaho bilang mga woodcarvers, asin sa ibang parte kan Rehiyon Cordillera.

 Demonym 
too|thumb|Sarong Ifugao na hale sa Banaue
An terminong Ifugao hale sa ipugo, na boot sabihon "mga tao sa daga", "mortals" o "tawo", siring kan naiibang maray sa espiritu asin mga diyos. Nangangahulugan man ining "hale sa bulod", bilang pugo na boot sabihon mabulod. An terminong Igorot o Ygolote iyo an termino na piggagamit kan mga Kastila para sa mga tawong bukid. Alagad, mas pinili kan mga Ifugao an pangaran na Ifugao.

 Kasaysayan 
Inisip ni  Henry Otley Beyer na an mga Ifugao naggikan sa timog Tsina 2,000 na taon na an nakaagi asin naglipat sa Lingayen Gulf asin sa sulnupan na baybayon kan norteng Luzon, kun sain nagbalyo sinda pasiring sa kababan nin Agno saka salog kan Kayapa. Sarong teorya ni Felix Keesing an base sa lumang ginikanan kan mga Kastila asin nagproponer na an mga apoon kan Ifugao gikan sana sa Lugar nin Magat hanggan mag-abot an mga Espanyol sa Magat.  kaya man, an mga rarace sa bagas pirang gatos na taon pa sana. popular na epiko kan Ifugao na The Hudhud of Dinulawan asin Bugan nin Gonhadan pigsuportahan an interpretasyon na ini. An mas dai pa sana nahahaloy na teoriya ni Manuel Dulayan nag - iisip na an mga Ifugao hali sa sulnupan na Mountain Province, huli sa risang marhay na pagkakaagid kan lengguwaheng Kankanaey, arkitektura, paggibo asin disenyo kan bado asin an kadakol na pangaran asin lugar na nagpoon sa rehiyong na ito asin tampok sa mga mito asin kanta kan Ifugao.

Susog sa mga adal, an Ifugao nagsalida nin dakol na beses sa paglaban kontra sa mga Kastila igdi. An mga grupo na naglipat sa kabukidan nin Cordillera tinutubod na iyo idtong nagkontra sa kolonyal na kontrol kan Espanyol, na nagin lakop sa habagatan. Segun ki Acabado, an pagka-halakbang kan mga kalangkawan sa palibot kan rehiyon Ifugao dai tama lang nagtaong hirô sa pagsakop kan Espanyol. An iba pang mga rehiyon na igwang kaagid na halangot na kapalibutan arog kan yaon sa Ifugao inagi sa kolonyal na pamamahala. An pagsiyasat sa arkeolohiya nagpapaheling nin mga gibo nin mapangganang paglaban kan Ifugao paagi sa pagpakosog kan saindang politikal asin ekonomikong kayamanan. An pagsakop kan mga Kastila asin sarong pagdugang nin populasyon iyo an nagin kawsa nin paghira sa wet-rice agrikultura.

Segun ki Queeny G. Lapeña asin Stephen B. Acabado, tanganing mapangganang malabanan an sarong nagtitipon nin kapangyarihan, kaipuhan an nakararahay na organisasyon militar sa laog nin biyong polisya. An mga Kastila sinakop an Magat Valley, na iyong nagtulod sa Ifugao na ibyahe ngona sa interior kan Kabukidan Cordillera sa pag'oltan 1600 CE asin 1700 CE. Inaarog an pag-arte sa agrikultura dai nahaloy pagkatapos, asin mahiwas na mga rice terraces. Ini na sarong subsweltong paghira taro sa Ifugao ta pigpatalubo ninda an taro bago pa man magpoon an tigib kan kinàban nin paroy. Idinodoon kan awtor an mga taga Ifugao pinagdadanay na buhay an saindang kultura asin identidad paagi sa paggamit nin dakulang oras sa kahiwasan nin paroy, ta pinagtratar ninda sinda bilang ritwal na lugar para "pagpadanay nin pagkasararong komunidad." Sinasabi ni Stephen Acabado na mantang nag-aabot pa igdi an baryo, an paghira sa pagitan nin bagas, pagpadakul nin eksologtikong produkto, asin pinalmente nagdadakul sa pagdistribwir nin mga ritual na hayop nagpapahiling na "politikal na element" bilang simbag sa pagsakop kan Kastila.

 Mga Suglusyon 
An Ifugao nababanga sa mga sub-grupo base sa mga pagkakaiba kan mga diyalekto, tradisyon, asin disenyo/kolor nin costumes. An mga pangenot na sub-grupo iyo an Ayangan, Kalanguya, asin Tuwali.

 Tataramon 
An tataramon na Ifugao binibilog nin apat na diyalektos. Huli ngane mapasuway an mga taga-igdi, parati nagtataram an Ifugao sa Ilocano, Tagalog, asin Ingles bilang saindang alternatibo sa tataramon nindang ina.

 Agrikultura 
thumb|Banaue Rice Terraces
An Ifugao na umang nabibisto sa mga tanggang paroyan na terraces, pinalilis gamit anslash-and-burn farm nin camote. Sinda bantog sa saindang Banaue Rice Terraces, na nagin saro sa mayor na mga atraksyon nin turista sa nasyon. Nag-aaragi an mga Ifugao nin nagkapirang pagkakairagidan sa Bontocs in on the Agriculture, alagad an mga Ifugao na may posibilidad na magkaigwa nin higit na nakakalakop na mga pamayanan, asin pigbibisto ninda an saindang affiliation kadaklan pasiring sa direktang kinrehedong kagrupo sa pamilya paparani sa saindang uma.

 Hilingon pa 

 An mga tawong Igorot

 Panluwas na mga takod 

 

 Toltolan 

Kategorya:Mga etnikong grupo sa Filipinas