Mga tataramon sa Bikol
{{about|manlainlain na mga tataramon sa Rehiyon nin Bikol|estandarteng diyalekto na Bikol na pigbase sa baryedad nin [[Canaman]] na minsan midbid sa kaapudan na "Bikol"|Tataramon na Bikol Sentral}}
{{Infobox pamilya nin tataramon
| name = Bikol
| region = [[Rehiyon Bikol|Rehiyon nin Bikol]]
| familycolor = Austronesyo
| fam2 = [[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
| fam3 = [[Mga tataramon kan Filipinas|Filipino]]
| fam4 = Mas dakulang Katahawan na Filipino
| fam5 = [[Mga tataramon na Sentral Filipino|Katahawan na Filipino]]
| child1 = [[Baybayon na Bikol]]
| child2 = [[Kadagaan na Bikol]]
| child3 = [[Pandan Bikol]]
| iso2 = bik
| glotto = biko1240
| glottorefname = Bikol
| map = Bikol languages map.png
| mapcaption = Heograpikong lawig kan mga tataramon na Bikol susog sa Etnologo
{{legend|#9c0213|Sentrong Bikol}}
{{legend|#396f16|[[Mga tataramon na Bisaya]] sa Rehiyon Bikol}}
| ancestor = 
| glottoname = 
| notes = 
}}

Nakagrupo sa apat an '''mga tataramon sa [[Rehiyon Bikol|Rehiyon Bikol]]''' sa [[Filipinas]]. Kabali digdi an tulong grupo o pamilya nin mga tataramon na Bikol asin an grupo nin mga tataramon na Bisakol.

==Klasipikasyon==
An [[mga tataramon sa Bikol]] kabali sa pamilya kan tataramon na Sentral na Pilipinas na kabali man an [[Tagalog]] asin mga tataramon na Bisaya.

===Baybayon na Bikol===
An [[Baybayon na Bikol]] o Amihanan na Bikol pigtataram kan labi sa 2.4 milyon katao sosog sa 1990 sensus sa gabos na mga [[probinsya kan Filipinas|probinsya]] kan Rehiyon Bikol: [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Albay]], [[Catanduanes]], [[Sorsogon]], asin [[Masbate]].

Nababangâ pa man an Baybayon na Bikol sa apat (o tulong) mga tataramon:

:1. [[Bikol Sentral]] o ''Central Bikol''<br> 
:Igwa ini nin mga diyalekto:
:*'''Bikol - Naga''' o an pinamumugtak na ''estandarteng Bikol'' - pigtataram sosog sa tataramon sa [[Syudad nin Naga]]; primer sagkod terser distrito kan Camarines Sur; sagkod [[San Pascual, Masbate|San Pascual, Masbate]] sa isla kan [[:en:Burias|Burias]].
:*'''Bikol - Daet''' - pigtataram sa [[Daet, Camarines Norte]] asin mga banwaan sa habagatan-subangan kaini.
:*'''Bikol - Legazpi''' - pigtataram sa mga [[Syudad nin Legazpi]], [[Syudad nin Tabaco]] sagkod mga banwaan sa subangan na baybayon kan [[Albay]]; asin amihanan-subangan kan [[Sorsogon]]. Igwa nin kadikit na kaibahan sa bokabularyo an diyalekto kan Naga asin Legazpi, siring sa [[Reino Unido|British]] asin [[Estados Unidos|American]] [[Ingles|English]].
:*'''Bikol - Partido''' - pigtataram sa mga banwaan sa ikalimang distrito kan Camarines Sur: [[Ocampo, Camarines Sur|Ocampo]], [[Goa, Camarines Sur|Goa]], [[Tigaon, Camarines Sur|Tigaon]], [[Lagonoy, Camarines Sur|Lagonoy]], [[Sagñay, Camarines Sur|Sagñay]], asin [[San Jose, Camarines Sur|San Jose]].
:2. '''Mt. Isarog Agta'''.<br>
:3. '''Mt. Iraya Agta'''.<br>
:4. '''Viracnon''' - pigtataram sa habagatan na parte kan Catanduanes.

An diyalekto sa [[Syudad nin Naga]] asin pagtaraid na mga banwaan iyo an pigbabasaran kan estandarteng tataramon kan [[Bikol Sentral]] sa media, lingua franca asin simbahan.
</br>

===Kadagaan na Bikol===
An [[Kadagaan na Bikol]] o Habagatan na Bikol pigtataram kan labi sa 1.1 milyon katao sa ikalimang distrito kan Camarines Sur asin sa solnopan na kabtang kan Albay asin Sorsogon.

Nababangâ pa man an Kadagaan na Bikol sa tulong mga tataramon:

:1.'''[[Rinconada Bikol]]''' - pigtataram sa [[Syudad nin Iriga]], mga banwaan kan [[Bula, Camarines Sur|Bula]], [[Baao, Camarines Sur|Baao]], [[Balatan, Camarines Sur|Balatan]], [[Bato, Camarines Sur|Baao]], sagkod [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]], asin kabtang kan [[Minalabac, Camarines Sur|Minalabac]], [[Pili, Camarines Sur|Pili]] sagkod [[Buhi, Camarines Sur|Buhi]] sa Camarines Sur.</br>

:2.'''Buhi Bikol''' o Buhinon - pigtataram sa [[Buhi, Camarines Sur|Buhi]], [[Camarines Sur]] asin parte kan [[Syudad nin Iriga]].

:3.'''Libon Bikol''' - pigtataram sa [[Libon, Albay|Libon]], [[Albay]].

:4.'''West Albay Bikol''' o  Oasnon - pigtataram sa [[Syudad nin Ligao]], asin mga banwaan kan [[Oas, Albay|Oas]], [[Polangui, Albay|Polangui]] sagkod [[Pio Duran, Albay|Pio Duran]] sa [[Albay]].

:5.'''Miraya Bikol''' - pigtataram sa [[Guinobatan, Albay|Guinobatan]], [[Camalig, Albay|Camalig]], [[Daraga, Albay|Daraga]], [[Jovellar, Albay|Jovellar]] sa Albay, asin [[Donsol, Sorsogon|Donsol]] sagkod [[Pilar, Sorsogon|Pilar]] sa Sorsogon.<br>

:6.'''Mt. Iriga Agta'''.<br>

===Amihanan na Catanduanes Bikol===
An '''Northern Catanduanes Bikol''' o '''[[Pandan Bikol]]''' pigtataram kan haros 80,000 katao sa mga banwaan sa gamping amihanan kan [[Catanduanes]]: [[Caramoran, Catanduanes|Caramoran]], [[Pandan, Catanduanes|Pandan]], [[Bagamanoc, Catanduanes|Bagamanoc]], [[Panganiban, Catanduanes|Panganiban]], asin [[Viga, Catanduanes|Viga]].

===Bisakol===
An [[Mga tataramon na Bisakol|'''Bisakol''']] iyo an mga tataramon na Bisaya na pigtataram sa [[rehiyon Bikol]]. An mga tataramon na ini agid sa [[Waray-Waray]] asin [[Hiligaynon]] alagad impluwensyado kan ibang [[mga tataramon na Bikol]]. Igwang haros 850,000 na mga parataram nin Bisakol, kabali an haros 530,000 na mga Masbatenyo.

Nababangâ pa man an Bisakol sa tulong mga tataramon:

:1. '''[[Masbatenyo]]''' - pigtataram sa mga lugar kan [[Syudad nin Masbate]], asin mga banwaan kan [[Mobo, Masbate|Mobo]], [[Uson, Masbate|Uson]], [[Dimasalang, Masbate|Dimasalang]], [[Palanas, Masbate|Palanas]], [[Baleno, Masbate|Masbate]], [[Aroroy, Masbate|Aroroy]] sa isla kan [[Masbate|Masbate]], enterong isla kan [[Ticao]], asin [[Claveria, Masbate|Claveria]] sa sur na parte kan isla kan Burias. <br>
:2. '''Amihanan na Sorsogon''' o '''Masbatenyo Sorsogon''' - pigtataram sa mga lugar kan [[Syudad nin Sorsogon]], [[Castilla, Sorsogon|Castilla]], [[Casiguran, Sorsogon|Casiguran]], asin [[Juban, Sorsogon|Juban]] sa Sorsogon.<br>
:3. '''Habagatan na Sorsogon''', '''Waray Sorsogon''' o '''Gubatnon Bikol''' - pigtataram sa mga lugar kan [[Gubat, Sorsogon|Gubat]], [[Barcelona, Sorsogon|Barcelona]], [[Bulusan, Sorsogon|Bulusan]], [[Santa Magdalena, Sorsogon|Santa Magdalena]], [[Matnog, Sorsogon|Matnog]], [[Irosin, Sorsogon|Irosin]], asin [[Bulan, Sorsogon|Bulan]] sa Sorsogon.<br>

==Iba pang mga tataramon==
Igwa pa man nin mga tataramon na piggagamit sa Bikol.  

*[[Tagalog|'''Tagalog''']] - kadaklan na kabtang kan Camarines Norte asin sa banwaan kan [[Del Gallego, Camarines Sur|Del Gallego]] sa Camarines Sur alagad may pagkakaiba
*[[Hiligaynon|'''Ilonggo''' o ''Hiligaynon'']] - sa habagatan-solnopan na kabtang kan Masbate o sa mga banwaan kan [[Balud, Masbate|Balud]] asin [[Mandaon, Masbate|Mandaon]]
*'''Cebuano''' - sa habagatan-subangan na kabtang kan Masbate o sa [[Placer, Masbate|Placer]], [[Cataingan, Masbate|Cataingan]], [[Pio V. Corpuz, Masbate|Pio V. Corpuz]] asin [[Esperanza, Masbate|Esperanza]]
*'''Sorsogon Ayta''' - sa [[Prieto Diaz, Sorsogon|Prieto Diaz]], Sorsogon
*'''Camarines Norte Agta''' - sa [[Santa Elena, Camarines Norte|Santa Elena]] asin  [[Labo]] sa Camarines Norte

==Mga panluwas na takod==

*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bcl Ethnologue report for Central Bicolano]
*[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=1109 Ethnologue classification tree for Bicolano]
*[http://www.bansa.org/?q=dictionaries/cmd&dict_lang=Bikol Bansa.org Bikol Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928050509/http://www.bansa.org/?q=dictionaries/cmd&dict_lang=Bikol |date=2007-09-28 }}
*[http://www.bicolano.org Bicolano.org Bicol Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408210900/http://www.bicolano.org/ |date=2007-04-08 }}

==Toltolan==
{{reflist}}
{{tamboan}}

[[Kategorya:Mga tataramon]]
[[Kategorya:Mga tataramon sa Bikol|Bikol]]
Nakagrupo sa apat an mga tataramon sa Rehiyon Bikol sa Filipinas. Kabali digdi an tulong grupo o pamilya nin mga tataramon na Bikol asin an grupo nin mga tataramon na Bisakol.

Klasipikasyon
An mga tataramon sa Bikol kabali sa pamilya kan tataramon na Sentral na Pilipinas na kabali man an Tagalog asin mga tataramon na Bisaya.

Baybayon na Bikol
An Baybayon na Bikol o Amihanan na Bikol pigtataram kan labi sa 2.4 milyon katao sosog sa 1990 sensus sa gabos na mga probinsya kan Rehiyon Bikol: Camarines Norte, Camarines Sur, Albay, Catanduanes, Sorsogon, asin Masbate.

Nababangâ pa man an Baybayon na Bikol sa apat (o tulong) mga tataramon:

1. Bikol Sentral o Central Bikol 
Igwa ini nin mga diyalekto:
Bikol - Naga o an pinamumugtak na estandarteng Bikol - pigtataram sosog sa tataramon sa Syudad nin Naga; primer sagkod terser distrito kan Camarines Sur; sagkod San Pascual, Masbate sa isla kan Burias.
Bikol - Daet - pigtataram sa Daet, Camarines Norte asin mga banwaan sa habagatan-subangan kaini.
Bikol - Legazpi - pigtataram sa mga Syudad nin Legazpi, Syudad nin Tabaco sagkod mga banwaan sa subangan na baybayon kan Albay; asin amihanan-subangan kan Sorsogon. Igwa nin kadikit na kaibahan sa bokabularyo an diyalekto kan Naga asin Legazpi, siring sa British asin American English.
Bikol - Partido - pigtataram sa mga banwaan sa ikalimang distrito kan Camarines Sur: Ocampo, Goa, Tigaon, Lagonoy, Sagñay, asin San Jose.
2. Mt. Isarog Agta.
3. Mt. Iraya Agta.
4. Viracnon - pigtataram sa habagatan na parte kan Catanduanes.

An diyalekto sa Syudad nin Naga asin pagtaraid na mga banwaan iyo an pigbabasaran kan estandarteng tataramon kan Bikol Sentral sa media, lingua franca asin simbahan.

Kadagaan na Bikol
An Kadagaan na Bikol o Habagatan na Bikol pigtataram kan labi sa 1.1 milyon katao sa ikalimang distrito kan Camarines Sur asin sa solnopan na kabtang kan Albay asin Sorsogon.

Nababangâ pa man an Kadagaan na Bikol sa tulong mga tataramon:

1.Rinconada Bikol - pigtataram sa Syudad nin Iriga, mga banwaan kan Bula, Baao, Balatan, Baao, sagkod Nabua, asin kabtang kan Minalabac, Pili sagkod Buhi sa Camarines Sur.

2.Buhi Bikol o Buhinon - pigtataram sa Buhi, Camarines Sur asin parte kan Syudad nin Iriga.

3.Libon Bikol - pigtataram sa Libon, Albay.

4.West Albay Bikol o  Oasnon - pigtataram sa Syudad nin Ligao, asin mga banwaan kan Oas, Polangui sagkod Pio Duran sa Albay.

5.Miraya Bikol - pigtataram sa Guinobatan, Camalig, Daraga, Jovellar sa Albay, asin Donsol sagkod Pilar sa Sorsogon.

6.Mt. Iriga Agta.

Amihanan na Catanduanes Bikol
An Northern Catanduanes Bikol o Pandan Bikol pigtataram kan haros 80,000 katao sa mga banwaan sa gamping amihanan kan Catanduanes: Caramoran, Pandan, Bagamanoc, Panganiban, asin Viga.

Bisakol
An Bisakol iyo an mga tataramon na Bisaya na pigtataram sa rehiyon Bikol. An mga tataramon na ini agid sa Waray-Waray asin Hiligaynon alagad impluwensyado kan ibang mga tataramon na Bikol. Igwang haros 850,000 na mga parataram nin Bisakol, kabali an haros 530,000 na mga Masbatenyo.

Nababangâ pa man an Bisakol sa tulong mga tataramon:

1. Masbatenyo - pigtataram sa mga lugar kan Syudad nin Masbate, asin mga banwaan kan Mobo, Uson, Dimasalang, Palanas, Masbate, Aroroy sa isla kan Masbate, enterong isla kan Ticao, asin Claveria sa sur na parte kan isla kan Burias. 
2. Amihanan na Sorsogon o Masbatenyo Sorsogon - pigtataram sa mga lugar kan Syudad nin Sorsogon, Castilla, Casiguran, asin Juban sa Sorsogon.
3. Habagatan na Sorsogon, Waray Sorsogon o Gubatnon Bikol - pigtataram sa mga lugar kan Gubat, Barcelona, Bulusan, Santa Magdalena, Matnog, Irosin, asin Bulan sa Sorsogon.

Iba pang mga tataramon
Igwa pa man nin mga tataramon na piggagamit sa Bikol.  

Tagalog - kadaklan na kabtang kan Camarines Norte asin sa banwaan kan Del Gallego sa Camarines Sur alagad may pagkakaiba
Ilonggo o Hiligaynon - sa habagatan-solnopan na kabtang kan Masbate o sa mga banwaan kan Balud asin Mandaon
Cebuano - sa habagatan-subangan na kabtang kan Masbate o sa Placer, Cataingan, Pio V. Corpuz asin Esperanza
Sorsogon Ayta - sa Prieto Diaz, Sorsogon
Camarines Norte Agta - sa Santa Elena asin  Labo sa Camarines Norte

Mga panluwas na takod

Ethnologue report for Central Bicolano
Ethnologue classification tree for Bicolano
Bansa.org Bikol Dictionary 
Bicolano.org Bicol Portal 

Toltolan

Kategorya:Mga tataramon
Bikol