Wendigo

{{Infobox mythical creature|name=Wendigo|Region=[[Canada]]<br />[[United States]]|Grouping=[[Legendary creature]]|Sub_Grouping=[[Algonquian peoples|Algonquian]]}} 

An '''Wendigo''' ( /ˈ w ɛ n d ɪ ɡ oʊ / ) sarong mitolohikong linalang o [[Demonyo|maraot na espiritu]] na gikan sa osipon kan mga Algonquian . An konsepto kan wendigo lakop nang ginagamit sa literatura asin iba pang mga obra nin arte, arog kan komentaryo sosyal asin fiction na makatatakot .

An wendigo parating sinasabing sarong maraot na espiritu, na minsan piglaladawan bilang sarong linalang na may mga karakteristiko na garo tawo, na igwa nin mga tawo. Sinasabi na ini nagigin dahelan kan mga biktima kaini nin pakamate nin dai nababasog na gutom, an pagmawot na magkakan nin ibang tawo, asin an tendensiyang gumibo nin paggadan.  Sa nagkapirang representasyon, an wendigo ilinaladawan bilang sarong higanteng humanoid na may pusong yelo, na an pagrani pigsenyas nin sarong maating baho o biglang dai napapanahon na lipot. <ref name="monstrum2">{{Cite episode|title=Windigo: The Flesh-Eating Monster of Native American Legend|url=https://www.youtube.com/watch?v=guiuXIMZ2vE|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/guiuXIMZ2vE|archive-date=December 12, 2021|url-status=|access-date=March 20, 2021|series=Monstrum|series-link=Monstrum (Digital series)|surname=Zarka|given=Emily|subject-link=IMDbName:11828932|publisher=[[PBS Digital Studios]]|date=October 17, 2019|season=1|number=13}}</ref>

Sa modernong sikyatriya, an helang na midbid bilang "Wendigo psychosis " nabibisto sa mga sintomas arog kan grabeng pagmawot sa laman nin tawo asin takot na magin sarong kanibal. <ref name="MNN2">{{cite web|first=Kahntineta|last=Horn|url=http://mohawknationnews.com/blog/tag/windigo-psychosis/|title=Boogie Men|website=mohawknationnews.com|publisher=Mohawk Nation News|location=[[Kahnawake]]|date=March 14, 2013|access-date=August 24, 2018}}</ref>  An Wendigo psychosis ilinaladawan bilang sarong sindrom na nakabugkos sa kultura . Sa nagkapirang komunidad kan mga Enot na Nasyon, an mga sintomas arog kan dai nababasog na kahanaban asin pagkaraot kan kapalibutan pighuhuna man na mga sintomas kan wendigo psychosis. <ref name="MNN3">{{cite web|first=Kahntineta|last=Horn|url=http://mohawknationnews.com/blog/tag/windigo-psychosis/|title=Boogie Men|website=mohawknationnews.com|publisher=Mohawk Nation News|location=[[Kahnawake]]|date=March 14, 2013|access-date=August 24, 2018}}</ref>

An wechuge sarong kaparehong linalang na minalataw sa mga alamat kan mga tawong Athabaskan kan Norte-sulnupan na Baybayon kan Pasipiko . Ini man kanibalistiko; alagad, ini pigbibisto bilang naliliwanagan sa mga pananaw kan mga apoon. <ref name="ridington">{{Cite journal|last=Ridington|first=Robin|date=1967|title=Wechuge and Windigo: A Comparison of Cannibal Belief Among Boreal Forest Athapaskans and Algonkians|journal=Anthropologica|location=Toronto, Ontario, Canada|publisher=University of Toronto Press|volume=18|issue=2|pages=107–129|doi=10.2307/25604963}}</ref>

== Etimolohiya ==
An tataramon minalataw sa kadakol na mga tataramon kan mga Katutubong Amerikano, asin igwa nin kadakol na alternatibong mga traduksyon. An ginikanan kan tataramon na Ingles iyo an tataramon na Ojibwe na  .  Sa [[tataramon na Cree]] ini {{Transl|cr|wīhtikow}}, <ref>{{Cite book|title=Cree: Words|last=Wolvegrey|first=Arok|publisher=University of Regina Press|year=2001|isbn=978-0889771277|location=Regina, Saskatchewan}}</ref> na pigtransliterar man {{Transl|cr|wetiko}} . <ref name="Merasty1974">{{Cite book|title=The World of Wetiko: Tales from the Woodland Cree|last=Merasty|first=Marie|publisher=Saskatchewan Indian Cultural College|year=1974}}</ref> An ibang mga transliterasyon kabali an  {{Lang|alg|Wiindigoo}}, {{Lang|alg|Weendigo}}, {{Lang|alg|Windego}}, {{Lang|alg|Wiindgoo}}, {{Lang|alg|Windgo}}, {{Lang|alg|Windago}}, {{Lang|alg|Windiga}}, {{Lang|alg|Wendego}}, {{Lang|alg|Windagoo}}, {{Lang|alg|Widjigo}}, {{Lang|alg|Wiijigoo}}, {{Lang|alg|Wijigo}}, {{Lang|alg|Weejigo}}, {{Lang|alg|Wìdjigò}}, {{Lang|alg|Wintigo}}, {{Lang|alg|Wentigo}}, {{Lang|alg|Wehndigo}}, {{Lang|alg|Wentiko}}, {{Lang|alg|Windgoe}}, {{Lang|alg|Wītikō}}, asin {{Lang|alg|Wintsigo}} .

Sarong plural na porma {{Lang|alg|windigoag}} pigbabaybay man na {{Lang|alg|windegoag}}, {{Lang|alg|wiindigooag}}, o {{Lang|alg|windikouk}} . <ref name="NLO2">{{cite web|url=http://www.native-languages.org/windigo.htm|title=Windigo, the Ice Cannibal (Wendigo, Wiindigoo, Windgo, Windego)|website=native-languages.org|publisher=Native Languages of the Americas|location=Minneapolis, Minnesota|date=2015|access-date=August 22, 2018}}</ref>

An terminong Proto-Algonquian pigkonstruhir giraray bilang , na pwedeng nangangahulugan na " [[Kuwaw|kuwago]] ". 

== Osipon ==
An wendigo parte kan tradisyonal na sistema nin pagtubod kan nagkapirang mga tawong nagtataram nin Algonquin, kabali an Ojibwe, an Saulteaux, an Cree, an Naskapi, asin an Innu .  Dawa ngani an mga deskripsyon pwedeng magkaiba-iba, an komun sa gabos na kulturang ini iyo an paghiling na an wendigo sarong [[maraot]], kanibalistikong, [[Sobrenatural|supernatural]] na linalang.  An mga ini marigon na konektado sa amihanan, tiglipot, lipot, tiggutom, asin gutom. 

Si Basil H. Johnston, sarong paratukdo asin iskolar nin Ojibwe gikan sa Ontario, naglaladawan nin sarong wendigo:
 {{blockquote|The Wendigo was gaunt to the point of emaciation, its desiccated skin pulled tightly over its bones. With its bones pushing out against its skin, its complexion the ash-gray of death, and its eyes pushed back deep into their sockets, the Wendigo looked like a gaunt skeleton recently disinterred from the grave. What lips it had were tattered and bloody ... Unclean and suffering from suppuration of the flesh, the Wendigo gave off a strange and eerie odor of decay and decomposition, of death and corruption.<ref>{{harvcoltxt|Johnston|2001|p=221}}</ref>}}
Sa Ojibwe, Eastern Cree, Westmain Swampy Cree, Naskapi, asin Innu lore, an mga wendigo parateng ilinaladawan bilang mga higante na dakol na beses na mas dakula kisa mga tawo, sarong karakteristiko na mayo sa mga mito sa ibang kulturang Algonquian.  Sa kada pagkakan kan sarong wendigo nin ibang tawo, ini nagdadakula na proporsyonal sa pagkakan na kakanon pa sana kaini, kaya dai nanggad ini mabasog.  Kaya, an mga wendigo pigladawan bilang sabay na parakakan asin labi-labi an payat huli sa gutom.

An wendigo nahihiling bilang an pagkatawo nin pagkamapag-agom, kahanaban, asin sobrang: dai nanggad nakontento pagkatapos na gadanon asin uboson an sarong tawo, sinda danay na naghahanap nin mga bagong biktima. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JJN3sY6TI0gC&q=wendigo+gluttony&pg=PA89|title=Rewriting Apocalypse in Canadian Fiction|last=Goldman|first=Marlene|date=2005|publisher=[[McGill-Queen's Press]]|isbn=978-0773572942|location=Montreal, Quebec, Canada|page=89}}</ref>

An sarong wendigo dai kaipuhan na mawaran kan mga kapangyarihan nin tawo sa pag-isip o pagtaram asin sa nagkapirang paglaladawan pwedeng malinaw na makipag-ulay sa mga posibleng biktima kaini o maghuma o mag-olog-olog pa ngani sainda. Sarong espesimen nin istoryang folk na nakolekta kan amay na ika-20 siglo ni Lottie Chicogquaw Marsden, sarong etnograpo kan Chippewas kan Rama Enot na Nasyon, kun saen an sarong wendigo nagpapahiling man nin paggamit nin kasangkapan, kakayahan na makaligtas sa parsial na pagkaputol, asin autokanibalismo, nagbabasa: <ref name="archӕo">{{Cite journal|surname=Marsden|given=Lottie Chicogquaw|surname2=Laidlaw|given2=George Edward|author2-link=openlibrary:authors/OL2531934A|year=1918|editor1-surname=Orr|editor1-given=Roland B.|title=Ojibwa Myths and Tales|journal=Archӕological Report of the Canadian Institute|series=Archӕological Report Being Part of Appendix to the Report of the Minister of Education, Ontario|volume=30|location=[[Toronto]]|publisher=A.T. Wilgress|pages=104−105|oclc=270884230|id=Story No. 104}}</ref>
 {{blockquote|One time long ago a big Windigo stole an Indian boy, but the boy was too thin, so the Windigo didn't eat him up right away, but he {{sic|travelled|nolink=y|hide=y|expected=traveled}} with the Indian boy waiting for him till he'd get fat. The Windigo had a knife and he'd cut the boy on the hand to see if he was fat enough to eat, but the boy didn't get fat. They {{sic|travelled|nolink=y|hide=y|expected=traveled}} too much. One day they came to an Indian village and the Windigo sent the boy to the Indian village to get some things for him to eat. He just gave the boy so much time to go there and back. The boy told the Indians that the Windigo was near them, and showed them his hand where the Windigo cut him to see if he was fat enough to eat. They heard the Windigo calling the boy. He said to the boy "Hurry up. Don't tell lies to those Indians." All of these Indians went to where the Windigo was and cut off his legs. They went back again to see if he was dead. He wasn't dead. He was eating the juice ([[Marrow adipose tissue|marrow]]) from the inside of the [[Leg bone|bones of his legs]] that were cut off. The Indians asked the Windigo if there was any fat on them. He said, "You bet there is, I have eaten lots of Indians, no wonder they are fat." The Indians then killed him and cut him to pieces. This was the end of this Giant Windigo.}}

=== Kanibalismo nin tawo ===
Sa nagkapirang tradisyon, an mga tawong nadaog nin kahanaban puedeng magin mga wendigo; an osipon kaya nagserbing paagi nin pag-enkaminar nin kooperasyon asin pag-iingat. An ibang mga pinagkukuanan nagsasabi na an mga wendigo ginibo kan an sarong tawo naggamit nin kanibalismo tanganing mabuhay. An mga tawo pwede man magin mga wendigo sa paagi nin pakikipag-ulay sa sainda sa halawig na panahon. 

=== Seremonya nin pagpakusog kan mga bawal ===
Sa mga Assiniboine, Cree, asin Ojibwe, sarong satirikal na seremonyal na bayle an ginigibo kun minsan sa mga panahon nin gutom tanganing pakusugon an kaseryosohan kan bawal na wendigo. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="What taboo? What is being reinforced? (March 2022)">kaipuhan an paglilinaw</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An seremonya, na midbid bilang ''wiindigookaanzhimowin'', ginigibo sa panahon nin tiggutom, asin imbuelto an pagsulot nin mga maskara asin pagbayle pabaliktad sa palibot nin sarong tambol.  An huring aram na seremonya nin wendigo na ginibo sa Estados Unidos iyo an sa Lake Windigo kan Star Island kan Cass Lake, sa laog kan Leech Lake Indian Reservation sa norteng [[Minnesota]] . <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (July 2013)">nuarin?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> <ref>{{Cite book|title=History of the Ojibway People|last=Warren|first=William W.|date=1984|publisher=Borealis Books|isbn=978-0873516433|edition=2|location=St. Paul, Minnesota}}</ref> 

== Bilang sarong konsepto o metapora ==
Dugang pa sa pagdenotar nin sarong kanibalistikong halimaw gikan sa nagkapirang tradisyonal na osipon, an nagkapirang Katutubong Amerikano nakakasabot man kan wendigo sa konsepto. Bilang sarong konsepto, an wendigo pwedeng iaplikar sa arin man na tawo, ideya, o hiro na naulakitan nin sarong nakakaraot na pagmawot pasiring sa nagpapadakula sa sadiri na kahanaban asin sobrang pagkonsumo, mga ugale na nagsasabwag nin dai pagkakaoroyon asin pagkaraot kun dai makontrol. An iskolar na Ojibwe na si Brady DeSanti nagsasabi na an wendigo "pwedeng saboton bilang sarong marka na nagpapahiling... nin sarong tawo... na bakong balanse sa laog asin sa mas dakulang komunidad nin mga tawo asin espirituwal na mga linalang sa palibot ninda." <ref>{{Cite journal|last1=DeSanti|first1=Brady|title=The Cannibal Talking Head: Portrayals of the Wendigo 'Monster' in Popular Culture and Ojibwe Traditions|journal=Journal of Religion and Popular Culture|date=2015|volume=27|issue=3|page=197|doi=10.3138/jrpc.27.3.2938}}</ref> Huli sa pagkatimbang asin napapasuhay sa saindang mga komunidad, an mga indibidwal na pighuhuna na apektado kan espiritung wendigo nagbubukas asin rinaraot an ekolohikal na balanse sa palibot ninda. An nobelang ''The Round House'' kan kagsurat kan Chippewa na si Louise Erdrich, na nanggana kan National Book Award, naglaladawan nin sarong sitwasyon kun saen an sarong indibidwal na tawo nagigin sarong wendigo. Ilinaladawan kan nobela an pangenot na kalaban kaini, sarong paralugos na an mga madahas na krimen nagpaparaot sa sarong sagradong lugar, bilang sarong wendigo na dapat gadanon huli ta tinatakot niya an kaligtasan kan reserbasyon.

Apuwera sa pag-karakterisar kan mga indibidwal na tawo na nagpapahiling nin mga tendensiyang mapanlaglag, an wendigo pwede man na magladawan nin mga hiro asin pangyayari na may kaparehong negatibong mga epekto. Susog ki Propesor Chris Schedler, an pigura kan wendigo nagrerepresentar nin "mga porma nin pag-eksklusyon asin pag-asimilasyon na nagkokonsumo" na sa paagi kaini an mga grupo nagdodominar sa ibang mga grupo. " <ref>{{Cite journal|title=Wiindigoo Sovereignty and Native Transmotion in Gerald Vizenor's Bearheart|date=2011}}</ref> An aplikasyon na ini nagtutugot sa mga Katutubong Amerikano na iladawan an kolonyalismo asin an mga ahente kaini bilang mga wendigo nin huli ta an proseso nin kolonyalismo nagpaluwas sa mga katutubo sa saindang daga asin nag-apon sa natural na kinaban sa luwas kan balanse. Itinuturo ni DeSanti an 1999 na pelikula na makatatakot ''na Ravenous'' bilang sarong ilustrasyon kan argumentong ini na nagpapantay kan "kanibal na halimaw" sa "kolonyal na Amerikano" asin an pelikula na ini nagtatampok nin sarong destinyal na Amerikano". karakter na nagsasabi na an pagpahiwas nagdadara nin pagbalyo asin pagkaraot bilang mga epekto, na nagpapaliwanag na an "hayag na kapaladan" asin "pagpahiwas sa sulnupan" magdadara nin "rinibong mga Amerikanong gutom sa bulawan... sa ibabaw kan kabukidan sa paghanap nin bagong buhay... An nasyon na ini naghahanap na magin bilog... Nag-uunat kan saiyang mga braso... asin pig-uubos an gabos na kaya kaini. Asin kami nagsusunod sana". <ref>{{Cite journal|title=The Cannibal Talking Head: Portrayals of the Wendigo 'Monster' in Popular Culture and Ojibwe Traditions|date=2015}}</ref>

Bilang sarong konsepto, an wendigo pwedeng iaplikar sa mga sitwasyon na iba sa nagkapirang relasyon kan mga Katutubong Amerikano-Europeo. Pwede ining magserbing metapora na nagpapaliwanag kan anuman na halimbawa nin dominasyon na kun saen an mga grupo nagpapasakop asin nagdodominar o madahas na nagraraot asin nagpapahali. Si Joe Lockhard, propesor sa Ingles sa Arizona State University, nagtutulod na an mga wendigo mga ahente nin "sosyal na kanibalismo" na "dai nakakaaram nin mga linderos probinsyal o nasyonal; an gabos na kultura nin tawo binisita kan mga wendigo na nagbabago an porma. An saindang mga pagbisita nagtataram sa dai pagkakasuhay kan eksperyensya nin tawo... An nasyonal na identidad bakong mahalaga sa daing linderos na makatatakot na ini." <ref>{{Cite book|title=Facing the Windigoo: Gerald Vizenor and Primo Levi|last=Lockhard|first=Joe|date=2008|publisher=[[University of Nebraska Press]]|editor-last=Vizenor|editor-first=Gerald|location=Lincoln, Nebraska|pages=209–219}}</ref> An mga ideya ni Lockhard nagpapaliwanag na an mga wendigo sarong kapahayagan nin sarong madiklom na aspeto kan naturalesa nin tawo: an pagmawot pasiring sa kahanaban, pagkonsumo, asin pagbalewala sa ibang buhay sa paghanap nin pagpadakula sa sadiri.

An romantikong iskolar asin dokumentarista [[imdbname:11828932|na si Emily Zarka]], sarong propesor man sa Arizona State University, nag-obserbar na an duwang pagkakapareho sa mga katutubong kultura kan mga parataram kan pamilya nin tataramon na Algonquian iyo na sinda namumugtak sa mga klima kun saen an maringis na tiglipot parateng nangyayari asin pwedeng may kaibang gutom. Sinasabi niya na an wendigo simbolikong nagrerepresentar nin tolong mayor na konsepto: ini an pagkatawo kan tiglipot, an pagkatawo kan gutom, asin an personipikasyon kan pagigin makasadiri. 

== Sa popular na kultura ==
[[Ladawan:Fan_Expo_2015_-_Wendigo_(21580330698).jpg|thumb| Sarong tawo na nakagubing bilang karakter na wendigo gikan sa serye sa telebisyon ''na Hannibal'' sa Fan Expo 2015]]
[[Ladawan:Wendigo_Wintery_Forest.jpg|thumb| An paggibo nin sarong artista sa sarong wendigo na parateng piglaladawan sa kontemporanyong kulturang pop]]
Dawa ngani laen sa kun pano ini minalataw sa tradisyonal na osipon, saro sa mga enot na paglataw nin sarong karakter na inspirasyon kan, o nginaranan sa, sarong wendigo sa literaturang bakong Katutubo iyo an 1910 na nobelang ''The Wendigo'' ni Algernon Blackwood . <ref>{{Cite book|title=The Willows, The Wendigo, & Other Horrors|last=Blackwood|first=Algernon|date=2014|publisher=Oldstyle Tales Press|isbn=9781507564011|editor-last=Kellermeyer|editor-first=M. Grant|pages=215–263}}</ref>  [[openlibrary:authors/OL7624854A|Si Joe Nazare]] nagsurat na an "subtly-demonizing retoric ni Blackwood nagbabago kan Wendigo gikan sa sarong katutubong mito pasiring sa sarong deskriptibong plantilya para sa Indian savage ." <ref name="nazare2000">{{Cite journal|title=The Horror! The Horror? The Appropriation, and Reclamation, of Native American Mythology|location=|publisher=}}</ref>

An obra ni Blackwood nakaimpluwensya sa kadakol na mga suminunod na paglaladawan sa mainstream na horror fiction,  <ref name="heller2">{{cite web|url=http://www.public.coe.edu/~theller/essays/petsem.htm|title=Love, and Death in Stephen King's 'Pet Sematary'|author=Heller, Terry|access-date=March 29, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816191441/http://www.public.coe.edu/~theller/essays/petsem.htm|archive-date=August 16, 2007}}</ref> arog kan "The Thing that Walked on the Wind" ni August Derleth asin "Ithaqua" (1933 asin 1941),  na iyo man an nagin inspirasyon kan karakter sa nobelang Stephen King, ''Pet Pet Sematary''  kun saen ini sarong persona maraot, sarong pangit na nakangisi na linalang na may mga mata na giyaw-abohon, mga talinga na sinalidahan nin mga sungay nin karnero, puting alisngaw na naghahale sa mga dungo kaini, asin sarong matarom, nabubulok na giyaw na dila. <ref name="heller3">{{cite web|url=http://www.public.coe.edu/~theller/essays/petsem.htm|title=Love, and Death in Stephen King's 'Pet Sematary'|author=Heller, Terry|access-date=March 29, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816191441/http://www.public.coe.edu/~theller/essays/petsem.htm|archive-date=August 16, 2007}}</ref> An mga obrang ini nagbugtak kan plantilya para sa mga masunod na paglaladawan sa popular na kultura, na minsan ngani sinasalidahan an mga istorya kan mga Katutubong Amerikano.  Sa sarong amay na halipot na istorya ni Thomas Pynchon, "Mortality and Mercy in Vienna" (enot na ipinublikar kan 1959), an istorya nakasentro sa sarong karakter na nagkakaigwa nin Wendigo syndrome asin naggigibo nin sarong paggadan.

Kan 1973 sarong karakter na inspirasyon kan wendigo an nagluwas sa mga komiks na Amerikano na ipinublikar kan Marvel Comics . Ginibo kan parasurat na si Steve Englehart asin kan artista na si Herb Trimpe, an halimaw resulta kan sarong sumpa na nagpapasakit sa mga naggigibo nin mga akto nin kanibalismo. An bersyon kan Marvel Comics dai nakakaagid sa tradisyonal na wendigo na piglaladawan kan popular na kultura, kundi sarong garo si Bigfoot na may buhok na pirak. Ini enot na nagluwas sa ''The Incredible Hulk'' #162 (Abril 1973), asin giraray sa Oktubre 1974 na isyu. 

An mga kontemporanyong mga obrang Katutubo na nag-eeksplorar kan alamat kabali an 1995 na nobelang [[openlibrary:works/OL2423169W|''Solar Storms'']], kan kagsurat asin pararawitdawit na si Linda K. Hogan ( Chickasaw ), na nag-eeksplorar kan mga istorya kan wendigo asin pig-iinkorporar an mga linalang bilang sarong aparato tanganing mag-usisa kan mga isyu nin independensya, espirituwalidad, politika, relasyon kan sarong indibidwal sa pamilya, asin bilang sarong metapora para sa pagboto, kapangyarihan asin pag-eksplorar kan korporasyon - gabos pighihiling bilang sarong klase nin kanibalismo. <ref name="NDQ070-3">{{Cite journal|title=Water and Ice: Restoring Balance to the World in Linda Hogan's ''Solar Storms''|publisher=[[University of North Dakota]]|date=Summer 2003}}</ref> ''An Wrist'', an 2016 na debut na nobela kan parasurat nin horror fiction kan First Nations na si Nathan Niigan Noodin Adler ( Lac Des Milles Lacs Anishinaabe ), <ref>{{cite web|last=O'Connell|first=Grace|url=http://open-book.ca/News/The-In-Character-Interview-with-Nathan-Niigan-Noodin-Adler|title=The In Character Interview with Nathan Niigan Noodin Adler|website=Open Book|date=August 9, 2016|access-date=October 4, 2022}}</ref> pinagsasaro an tradisyonal na alamat kan Ojibwe sa mga ideya kan kagsurat na inspirasyon kan mga bakong Katutubo na parasurat arog ni Anne Rice asin Tim Powers . 

An ibang mga linalang na nakabasar sa alamat, o nginaranan para digdi, minalataw sa manlaen-laen na pelikula asin palabas sa telebisyon, kabali ''an Dark Was the Night'', ''Ravenous'' (1999), ''The Lone Ranger'' (2013), <ref>{{Cite journal|last=DiMarco|first=Danette|title=Going Wendigo: The Emergence of the Iconic Monster in Margaret Atwood's Oryx and Crake and Antonia Bird's Ravenous|date=2011}}</ref> asin an 2021 na pelikula ''na Antlers'' ni Scott Cooper, kun saen an wendigo pigladawan bilang sarong linalang na garo usa na may nagliliwanag na puso na naghihiro gikan sa sarong tawong dai nanggad natatapos gutom. Si Guillermo del Toro, an prodyuser kan pelikula, nagmukna kan wendigo sa basehan na kun mas dakol an kinakakan kan linalang, mas nagugutom asin mas nagugutom, mas maluya ini. <ref>{{cite web|last1=Song|first1=Katie|title='Antlers' Director Scott Cooper on the Wendigo Within: 'You Can't Escape It'|url=https://variety.com/2021/film/news/antlers-scott-cooper-guillermo-del-toro-wendigo-1235099049/|website=Variety|date=October 28, 2021|access-date=November 1, 2021}}</ref> <ref>{{cite web|last1=Pagan|first1=Beatrice|title=Antlers: Guillermo del Toro e Scott Cooper svelano il significato del Wendigo|url=https://movieplayer.it/news/antlers-guillermo-del-toro-scott-cooper-significato-wendigo_84325/|website=movieplayer.it|access-date=November 1, 2021}}</ref> Sa 2021 na pelikula ''na The Inhuman (L'Inhumain)'' an pag-abot kan sarong wendigo nagsisimbolo nin panlaog na kariribokan pagkatapos na an sarong karakter magtalikod sa saiyang pamana nin Katutubo sa paghanap nin materyal na kapangganahan. 

An manlaen-laen na karakter na inspirado kan alamat, o nginaranan para digdi, minalataw sa mga role-playing video games, arog kan 2018's ''Fallout 76'' kan Bethesda Game Studios, kun saen an mga wendigo itinampok bilang saro sa mga kaiwal na cryptid na nakua sa lugar kan Appalachia, na nagbago gikan sa mga tawong nagkakakan nin laman nin tawo na nakasolo. <ref>{{cite web|last1=Pagan|first1=Beatrice|title=Antlers: Guillermo del Toro e Scott Cooper svelano il significato del Wendigo|url=https://movieplayer.it/news/antlers-guillermo-del-toro-scott-cooper-significato-wendigo_84325/|website=movieplayer.it|access-date=November 1, 2021}}</ref> Sa 2018 first-person shooter video game ''na Dusk'', an mga wendigo mga kaiwal na nagdadanay na dai nahihiling sagkod na sinda makaresibe nin danyos. <ref>{{cite web|url=https://www.thegamer.com/dusk-scariest-enemies/|title=The Scariest Enemies In Dusk|website=www.thegamer.com|date=October 30, 2021}}</ref> An nagkapira sa mga linalang na ini minalataw man sa cover art kan laro. <ref>{{cite web|url=https://howlongtobeat.com/game?id=50829&s=reviews|title=DUSK (2018)|website=How Long to Beat|date=December 10, 2018}}</ref>

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
An Wendigo ( /ˈ w ɛ n d ɪ ɡ oʊ / ) sarong mitolohikong linalang o maraot na espiritu na gikan sa osipon kan mga Algonquian . An konsepto kan wendigo lakop nang ginagamit sa literatura asin iba pang mga obra nin arte, arog kan komentaryo sosyal asin fiction na makatatakot .

An wendigo parating sinasabing sarong maraot na espiritu, na minsan piglaladawan bilang sarong linalang na may mga karakteristiko na garo tawo, na igwa nin mga tawo. Sinasabi na ini nagigin dahelan kan mga biktima kaini nin pakamate nin dai nababasog na gutom, an pagmawot na magkakan nin ibang tawo, asin an tendensiyang gumibo nin paggadan.  Sa nagkapirang representasyon, an wendigo ilinaladawan bilang sarong higanteng humanoid na may pusong yelo, na an pagrani pigsenyas nin sarong maating baho o biglang dai napapanahon na lipot. 

Sa modernong sikyatriya, an helang na midbid bilang "Wendigo psychosis " nabibisto sa mga sintomas arog kan grabeng pagmawot sa laman nin tawo asin takot na magin sarong kanibal.   An Wendigo psychosis ilinaladawan bilang sarong sindrom na nakabugkos sa kultura . Sa nagkapirang komunidad kan mga Enot na Nasyon, an mga sintomas arog kan dai nababasog na kahanaban asin pagkaraot kan kapalibutan pighuhuna man na mga sintomas kan wendigo psychosis. 

An wechuge sarong kaparehong linalang na minalataw sa mga alamat kan mga tawong Athabaskan kan Norte-sulnupan na Baybayon kan Pasipiko . Ini man kanibalistiko; alagad, ini pigbibisto bilang naliliwanagan sa mga pananaw kan mga apoon. 

 Etimolohiya 
An tataramon minalataw sa kadakol na mga tataramon kan mga Katutubong Amerikano, asin igwa nin kadakol na alternatibong mga traduksyon. An ginikanan kan tataramon na Ingles iyo an tataramon na Ojibwe na  .  Sa tataramon na Cree ini ,  na pigtransliterar man  .  An ibang mga transliterasyon kabali an  , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , asin  .

Sarong plural na porma  pigbabaybay man na , , o  . 

An terminong Proto-Algonquian pigkonstruhir giraray bilang , na pwedeng nangangahulugan na " kuwago ". 

 Osipon 
An wendigo parte kan tradisyonal na sistema nin pagtubod kan nagkapirang mga tawong nagtataram nin Algonquin, kabali an Ojibwe, an Saulteaux, an Cree, an Naskapi, asin an Innu .  Dawa ngani an mga deskripsyon pwedeng magkaiba-iba, an komun sa gabos na kulturang ini iyo an paghiling na an wendigo sarong maraot, kanibalistikong, supernatural na linalang.  An mga ini marigon na konektado sa amihanan, tiglipot, lipot, tiggutom, asin gutom. 

Si Basil H. Johnston, sarong paratukdo asin iskolar nin Ojibwe gikan sa Ontario, naglaladawan nin sarong wendigo:
 
Sa Ojibwe, Eastern Cree, Westmain Swampy Cree, Naskapi, asin Innu lore, an mga wendigo parateng ilinaladawan bilang mga higante na dakol na beses na mas dakula kisa mga tawo, sarong karakteristiko na mayo sa mga mito sa ibang kulturang Algonquian.  Sa kada pagkakan kan sarong wendigo nin ibang tawo, ini nagdadakula na proporsyonal sa pagkakan na kakanon pa sana kaini, kaya dai nanggad ini mabasog.  Kaya, an mga wendigo pigladawan bilang sabay na parakakan asin labi-labi an payat huli sa gutom.

An wendigo nahihiling bilang an pagkatawo nin pagkamapag-agom, kahanaban, asin sobrang: dai nanggad nakontento pagkatapos na gadanon asin uboson an sarong tawo, sinda danay na naghahanap nin mga bagong biktima. 

An sarong wendigo dai kaipuhan na mawaran kan mga kapangyarihan nin tawo sa pag-isip o pagtaram asin sa nagkapirang paglaladawan pwedeng malinaw na makipag-ulay sa mga posibleng biktima kaini o maghuma o mag-olog-olog pa ngani sainda. Sarong espesimen nin istoryang folk na nakolekta kan amay na ika-20 siglo ni Lottie Chicogquaw Marsden, sarong etnograpo kan Chippewas kan Rama Enot na Nasyon, kun saen an sarong wendigo nagpapahiling man nin paggamit nin kasangkapan, kakayahan na makaligtas sa parsial na pagkaputol, asin autokanibalismo, nagbabasa: 
 

 Kanibalismo nin tawo 
Sa nagkapirang tradisyon, an mga tawong nadaog nin kahanaban puedeng magin mga wendigo; an osipon kaya nagserbing paagi nin pag-enkaminar nin kooperasyon asin pag-iingat. An ibang mga pinagkukuanan nagsasabi na an mga wendigo ginibo kan an sarong tawo naggamit nin kanibalismo tanganing mabuhay. An mga tawo pwede man magin mga wendigo sa paagi nin pakikipag-ulay sa sainda sa halawig na panahon. 

 Seremonya nin pagpakusog kan mga bawal 
Sa mga Assiniboine, Cree, asin Ojibwe, sarong satirikal na seremonyal na bayle an ginigibo kun minsan sa mga panahon nin gutom tanganing pakusugon an kaseryosohan kan bawal na wendigo. [ <span title="What taboo? What is being reinforced? (March 2022)">kaipuhan an paglilinaw</span> ] An seremonya, na midbid bilang wiindigookaanzhimowin, ginigibo sa panahon nin tiggutom, asin imbuelto an pagsulot nin mga maskara asin pagbayle pabaliktad sa palibot nin sarong tambol.  An huring aram na seremonya nin wendigo na ginibo sa Estados Unidos iyo an sa Lake Windigo kan Star Island kan Cass Lake, sa laog kan Leech Lake Indian Reservation sa norteng Minnesota . [ <span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (July 2013)">nuarin?</span> ]  

 Bilang sarong konsepto o metapora 
Dugang pa sa pagdenotar nin sarong kanibalistikong halimaw gikan sa nagkapirang tradisyonal na osipon, an nagkapirang Katutubong Amerikano nakakasabot man kan wendigo sa konsepto. Bilang sarong konsepto, an wendigo pwedeng iaplikar sa arin man na tawo, ideya, o hiro na naulakitan nin sarong nakakaraot na pagmawot pasiring sa nagpapadakula sa sadiri na kahanaban asin sobrang pagkonsumo, mga ugale na nagsasabwag nin dai pagkakaoroyon asin pagkaraot kun dai makontrol. An iskolar na Ojibwe na si Brady DeSanti nagsasabi na an wendigo "pwedeng saboton bilang sarong marka na nagpapahiling... nin sarong tawo... na bakong balanse sa laog asin sa mas dakulang komunidad nin mga tawo asin espirituwal na mga linalang sa palibot ninda."  Huli sa pagkatimbang asin napapasuhay sa saindang mga komunidad, an mga indibidwal na pighuhuna na apektado kan espiritung wendigo nagbubukas asin rinaraot an ekolohikal na balanse sa palibot ninda. An nobelang The Round House kan kagsurat kan Chippewa na si Louise Erdrich, na nanggana kan National Book Award, naglaladawan nin sarong sitwasyon kun saen an sarong indibidwal na tawo nagigin sarong wendigo. Ilinaladawan kan nobela an pangenot na kalaban kaini, sarong paralugos na an mga madahas na krimen nagpaparaot sa sarong sagradong lugar, bilang sarong wendigo na dapat gadanon huli ta tinatakot niya an kaligtasan kan reserbasyon.

Apuwera sa pag-karakterisar kan mga indibidwal na tawo na nagpapahiling nin mga tendensiyang mapanlaglag, an wendigo pwede man na magladawan nin mga hiro asin pangyayari na may kaparehong negatibong mga epekto. Susog ki Propesor Chris Schedler, an pigura kan wendigo nagrerepresentar nin "mga porma nin pag-eksklusyon asin pag-asimilasyon na nagkokonsumo" na sa paagi kaini an mga grupo nagdodominar sa ibang mga grupo. "  An aplikasyon na ini nagtutugot sa mga Katutubong Amerikano na iladawan an kolonyalismo asin an mga ahente kaini bilang mga wendigo nin huli ta an proseso nin kolonyalismo nagpaluwas sa mga katutubo sa saindang daga asin nag-apon sa natural na kinaban sa luwas kan balanse. Itinuturo ni DeSanti an 1999 na pelikula na makatatakot na Ravenous bilang sarong ilustrasyon kan argumentong ini na nagpapantay kan "kanibal na halimaw" sa "kolonyal na Amerikano" asin an pelikula na ini nagtatampok nin sarong destinyal na Amerikano". karakter na nagsasabi na an pagpahiwas nagdadara nin pagbalyo asin pagkaraot bilang mga epekto, na nagpapaliwanag na an "hayag na kapaladan" asin "pagpahiwas sa sulnupan" magdadara nin "rinibong mga Amerikanong gutom sa bulawan... sa ibabaw kan kabukidan sa paghanap nin bagong buhay... An nasyon na ini naghahanap na magin bilog... Nag-uunat kan saiyang mga braso... asin pig-uubos an gabos na kaya kaini. Asin kami nagsusunod sana". 

Bilang sarong konsepto, an wendigo pwedeng iaplikar sa mga sitwasyon na iba sa nagkapirang relasyon kan mga Katutubong Amerikano-Europeo. Pwede ining magserbing metapora na nagpapaliwanag kan anuman na halimbawa nin dominasyon na kun saen an mga grupo nagpapasakop asin nagdodominar o madahas na nagraraot asin nagpapahali. Si Joe Lockhard, propesor sa Ingles sa Arizona State University, nagtutulod na an mga wendigo mga ahente nin "sosyal na kanibalismo" na "dai nakakaaram nin mga linderos probinsyal o nasyonal; an gabos na kultura nin tawo binisita kan mga wendigo na nagbabago an porma. An saindang mga pagbisita nagtataram sa dai pagkakasuhay kan eksperyensya nin tawo... An nasyonal na identidad bakong mahalaga sa daing linderos na makatatakot na ini."  An mga ideya ni Lockhard nagpapaliwanag na an mga wendigo sarong kapahayagan nin sarong madiklom na aspeto kan naturalesa nin tawo: an pagmawot pasiring sa kahanaban, pagkonsumo, asin pagbalewala sa ibang buhay sa paghanap nin pagpadakula sa sadiri.

An romantikong iskolar asin dokumentarista na si Emily Zarka, sarong propesor man sa Arizona State University, nag-obserbar na an duwang pagkakapareho sa mga katutubong kultura kan mga parataram kan pamilya nin tataramon na Algonquian iyo na sinda namumugtak sa mga klima kun saen an maringis na tiglipot parateng nangyayari asin pwedeng may kaibang gutom. Sinasabi niya na an wendigo simbolikong nagrerepresentar nin tolong mayor na konsepto: ini an pagkatawo kan tiglipot, an pagkatawo kan gutom, asin an personipikasyon kan pagigin makasadiri. 

 Sa popular na kultura 
thumb| Sarong tawo na nakagubing bilang karakter na wendigo gikan sa serye sa telebisyon na Hannibal sa Fan Expo 2015
thumb| An paggibo nin sarong artista sa sarong wendigo na parateng piglaladawan sa kontemporanyong kulturang pop
Dawa ngani laen sa kun pano ini minalataw sa tradisyonal na osipon, saro sa mga enot na paglataw nin sarong karakter na inspirasyon kan, o nginaranan sa, sarong wendigo sa literaturang bakong Katutubo iyo an 1910 na nobelang The Wendigo ni Algernon Blackwood .   Si Joe Nazare nagsurat na an "subtly-demonizing retoric ni Blackwood nagbabago kan Wendigo gikan sa sarong katutubong mito pasiring sa sarong deskriptibong plantilya para sa Indian savage ." 

An obra ni Blackwood nakaimpluwensya sa kadakol na mga suminunod na paglaladawan sa mainstream na horror fiction,   arog kan "The Thing that Walked on the Wind" ni August Derleth asin "Ithaqua" (1933 asin 1941),  na iyo man an nagin inspirasyon kan karakter sa nobelang Stephen King, Pet Pet Sematary  kun saen ini sarong persona maraot, sarong pangit na nakangisi na linalang na may mga mata na giyaw-abohon, mga talinga na sinalidahan nin mga sungay nin karnero, puting alisngaw na naghahale sa mga dungo kaini, asin sarong matarom, nabubulok na giyaw na dila.  An mga obrang ini nagbugtak kan plantilya para sa mga masunod na paglaladawan sa popular na kultura, na minsan ngani sinasalidahan an mga istorya kan mga Katutubong Amerikano.  Sa sarong amay na halipot na istorya ni Thomas Pynchon, "Mortality and Mercy in Vienna" (enot na ipinublikar kan 1959), an istorya nakasentro sa sarong karakter na nagkakaigwa nin Wendigo syndrome asin naggigibo nin sarong paggadan.

Kan 1973 sarong karakter na inspirasyon kan wendigo an nagluwas sa mga komiks na Amerikano na ipinublikar kan Marvel Comics . Ginibo kan parasurat na si Steve Englehart asin kan artista na si Herb Trimpe, an halimaw resulta kan sarong sumpa na nagpapasakit sa mga naggigibo nin mga akto nin kanibalismo. An bersyon kan Marvel Comics dai nakakaagid sa tradisyonal na wendigo na piglaladawan kan popular na kultura, kundi sarong garo si Bigfoot na may buhok na pirak. Ini enot na nagluwas sa The Incredible Hulk #162 (Abril 1973), asin giraray sa Oktubre 1974 na isyu. 

An mga kontemporanyong mga obrang Katutubo na nag-eeksplorar kan alamat kabali an 1995 na nobelang Solar Storms, kan kagsurat asin pararawitdawit na si Linda K. Hogan ( Chickasaw ), na nag-eeksplorar kan mga istorya kan wendigo asin pig-iinkorporar an mga linalang bilang sarong aparato tanganing mag-usisa kan mga isyu nin independensya, espirituwalidad, politika, relasyon kan sarong indibidwal sa pamilya, asin bilang sarong metapora para sa pagboto, kapangyarihan asin pag-eksplorar kan korporasyon - gabos pighihiling bilang sarong klase nin kanibalismo.  An Wrist, an 2016 na debut na nobela kan parasurat nin horror fiction kan First Nations na si Nathan Niigan Noodin Adler ( Lac Des Milles Lacs Anishinaabe ),  pinagsasaro an tradisyonal na alamat kan Ojibwe sa mga ideya kan kagsurat na inspirasyon kan mga bakong Katutubo na parasurat arog ni Anne Rice asin Tim Powers . 

An ibang mga linalang na nakabasar sa alamat, o nginaranan para digdi, minalataw sa manlaen-laen na pelikula asin palabas sa telebisyon, kabali an Dark Was the Night, Ravenous (1999), The Lone Ranger (2013),  asin an 2021 na pelikula na Antlers ni Scott Cooper, kun saen an wendigo pigladawan bilang sarong linalang na garo usa na may nagliliwanag na puso na naghihiro gikan sa sarong tawong dai nanggad natatapos gutom. Si Guillermo del Toro, an prodyuser kan pelikula, nagmukna kan wendigo sa basehan na kun mas dakol an kinakakan kan linalang, mas nagugutom asin mas nagugutom, mas maluya ini.   Sa 2021 na pelikula na The Inhuman (L'Inhumain) an pag-abot kan sarong wendigo nagsisimbolo nin panlaog na kariribokan pagkatapos na an sarong karakter magtalikod sa saiyang pamana nin Katutubo sa paghanap nin materyal na kapangganahan. 

An manlaen-laen na karakter na inspirado kan alamat, o nginaranan para digdi, minalataw sa mga role-playing video games, arog kan 2018's Fallout 76 kan Bethesda Game Studios, kun saen an mga wendigo itinampok bilang saro sa mga kaiwal na cryptid na nakua sa lugar kan Appalachia, na nagbago gikan sa mga tawong nagkakakan nin laman nin tawo na nakasolo.  Sa 2018 first-person shooter video game na Dusk, an mga wendigo mga kaiwal na nagdadanay na dai nahihiling sagkod na sinda makaresibe nin danyos.  An nagkapira sa mga linalang na ini minalataw man sa cover art kan laro. 

 Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations