Disenteria
[[File:Dysentery Patient, Burma Hospital, Siam Art.IWMART1541787.jpg|r|260px|Pasyente nin disenteria sa Burma Hospital, Siam]]

An '''Disenteria''' ({{IPAc-en|UK|ˈ|d|ɪ|s|ən|t|r|i}},<ref>{{cite Lexico|dysentery |access-date=2021-08-31}}</ref> {{IPAc-en|US|ˈ|d|ɪ|s|ən|ˌ|t|ɛr|i}}),<ref>{{cite Merriam-Webster|dysentery |access-date=2022-04-24}}</ref> sarong [[gastroenteritis]],<ref>{{cite OED|bloody flux|id=302050}}</ref> na naresulta sa maydugong [[pagbubugris]].<ref name=WHO2014>{{cite web |title=Dysentery |url=https://www.who.int/topics/dysentery/en/|website=who.int |access-date=28 November 2014|url-status=dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20141205051849/http://www.who.int/topics/dysentery/en/ |archive-date=5 December 2014|df=dmy-all}}</ref><ref name=CDC2019>{{cite web |title=Controlling the Spread of Infections in Evacuation Centers {{!}}Health and Safety Concerns |url=https://www.cdc.gov/disasters/disease/infectevac.html |work = U.S. Centers for Disease Control and Prevention |access-date=15 November 2019}}</ref> Iba pang sintomas iyo an [[kalentura]], kulog-tulak,  [[rectal tenesmus|mateng garo may udoon pa]].<ref name=Dor2009>{{DorlandsDict|three/000033012|Dysentery}}</ref><ref name=Mar2013/><ref name=Tri2017/> An kompliklasyon pwedeng igwang [[dehydration]] o pagsobrang
ina' kan katubigtan sa hawak.<ref name=EMRO2019>{{cite web |title=WHO EMRO {{!}} Dysentery {{!}} Health topics |url=http://www.emro.who.int/health-topics/dysentery/index.html |website=www.emro.who.int |access-date=15 November 2019}}</ref>
An kawsa parati nin disenteria iyo an bacteria hale sa [[genus]] ''[[Shigella]]'', na sa medikal na termino inaapod na [[shigellosis]], o [[amoeba]] ''[[Entamoeba histolytica]]''; ini man inaapod na [[amoebiasis]].<ref name=WHO2014/> Iba pang kawsa pwedeng mga kemikal, ibang klaseng [[bacteria]], ibang klaseng  [[protozoa]], o [[mga parasitikong halod]].<ref name=Dor2009/> Ini pwedeng mag'urulakitan sa pag'ultan nin mga tawo.<ref name=NHS2019>{{cite web |title=Dysentery |url=https://www.nhs.uk/conditions/dysentery/ |website=nhs.uk |access-date=15 November 2019 |language=en |date=18 October 2017}}</ref> Mga dahelan na mataong peligro 
iyo an kontaminasyon sa pagkakan asin tubig nin [[udo']] huli sa hababang lebel nin [[sanitasyon]].<ref name=Mar2013>{{cite journal | vauthors = Marie C, Petri WA | title = Amoebic dysentery | journal = BMJ Clinical Evidence | volume = 2013 | date = August 2013 | pmid = 23991750 | pmc = 3758071 }}</ref> An mekanismo sa irarom kaini iyo an [[paggagatok]] kan  [[bituka]], orog na kan [[colon (anatomiya)|colon]].<ref name=Dor2009/>

Mga lakdang sa pag'ulang sa paglakop nin disenteria iyo [[paghanaw kamot]] asin [[pagmalinig sa mga pagkakan]] orog na kun nagbabyahe sa mga lugar na halangkaw an siring na kahelangan.<ref name=NHS2019/> Manta an kondisyon na ini pwedeng magrahay mansana pakalihis nin sarong semana, an pag'inom nin bastanteng likido arog kan  [[oral rehydration solution]] importanteng gayo.<ref name=NHS2019/> Mga antibiotics arog kan [[azithromycin]] pwedeng gamiton sa pagbulong orog na sa mga kaso sa mga lugar na maluya an sanitasyon asin medikal na kamugtakan.<ref name=Tri2017>{{cite journal | vauthors = Tribble DR | title = Antibiotic Therapy for Acute Watery Diarrhea and Dysentery | journal = Military Medicine | volume = 182 | issue = S2 | pages = 17–25 | date = September 2017 | pmid = 28885920 | pmc = 5650106 | doi = 10.7205/MILMED-D-17-00068 | doi-access = free }}</ref> Manta an pagbubulong sa pagpababa' kan pag'aariya arog kan [[loperamide]] dai rekomendadong ini sana, ini pwedeng usaron katambay mga antibiotic.<ref name=Tri2017/><ref name=NHS2019/>

An ''Shigella'' naluwas sa resulta nin mga   165 milyon na kaso nin diarrhea asin 1.1 milyon na pagkagadan nin haros sa mga kasong taon-taon sa mga lugar na ru'ru'.<ref name=WHO2016Shig>{{cite web |title=Dysentery (Shigellosis) |url=https://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/21/applications/s6_paed_antibiotics_appendix5_dysentery.pdf |website=WHO |access-date=15 November 2019 |page=2 |date=November 2016 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174136/http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/21/applications/s6_paed_antibiotics_appendix5_dysentery.pdf |url-status=dead }}</ref> Sa mga lugar na hababang marhay an sanitasyon haros kabanga kan mga kaso nin diarrhea huli sa ''Entamoeba histolytica''.<ref name=Mar2013/> An ''Entamoeba histolytica'' apektado an minilyon na katawo  na naresulta sa sobra sa 55,000 kagadanan taon-taon.<ref name=Shir2018>{{cite journal | vauthors = Shirley DT, Farr L, Watanabe K, Moonah S | title = A Review of the Global Burden, New Diagnostics, and Current Therapeutics for Amebiasis | journal = Open Forum Infectious Diseases | volume = 5 | issue = 7 | pages = ofy161 | date = July 2018 | pmid = 30046644 | pmc = 6055529 | doi = 10.1093/ofid/ofy161 | doi-access = free }}</ref> Ini komun na nangyayari sa mga ru'rong lugar nin Sentral asin Habagatan nin Amerika, Aprika, saka Asya.<ref name=Shir2018/> An Disenteria nasasambitan na poon pa kan panahon ni [[Hippocrates]].<ref>{{cite book | vauthors = Grove D |title=Tapeworms, Lice, and Prions: A compendium of unpleasant infections |date=2013 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-8493-0072-1 |page=PT517 |url=https://books.google.com/books?id=KpxKAgAAQBAJ&pg=PT517 |language=en}}</ref>

==Toltoltan==

{{reflist}}

{{Tamboan}}

[[Kategorya:Intestinal infectious diseases]]
[[Kategorya:Diarrhea]]
[[Kategorya:Waterborne diseases]]
[[Kategorya:Conditions diagnosed by stool test]]

k int
An Disenteria (, ), sarong gastroenteritis, na naresulta sa maydugong pagbubugris. Iba pang sintomas iyo an kalentura, kulog-tulak,  mateng garo may udoon pa. An kompliklasyon pwedeng igwang dehydration o pagsobrang
ina' kan katubigtan sa hawak.
An kawsa parati nin disenteria iyo an bacteria hale sa genus Shigella, na sa medikal na termino inaapod na shigellosis, o amoeba Entamoeba histolytica; ini man inaapod na amoebiasis. Iba pang kawsa pwedeng mga kemikal, ibang klaseng bacteria, ibang klaseng  protozoa, o mga parasitikong halod. Ini pwedeng mag'urulakitan sa pag'ultan nin mga tawo. Mga dahelan na mataong peligro 
iyo an kontaminasyon sa pagkakan asin tubig nin udo' huli sa hababang lebel nin sanitasyon. An mekanismo sa irarom kaini iyo an paggagatok kan  bituka, orog na kan colon.

Mga lakdang sa pag'ulang sa paglakop nin disenteria iyo paghanaw kamot asin pagmalinig sa mga pagkakan orog na kun nagbabyahe sa mga lugar na halangkaw an siring na kahelangan. Manta an kondisyon na ini pwedeng magrahay mansana pakalihis nin sarong semana, an pag'inom nin bastanteng likido arog kan  oral rehydration solution importanteng gayo. Mga antibiotics arog kan azithromycin pwedeng gamiton sa pagbulong orog na sa mga kaso sa mga lugar na maluya an sanitasyon asin medikal na kamugtakan. Manta an pagbubulong sa pagpababa' kan pag'aariya arog kan loperamide dai rekomendadong ini sana, ini pwedeng usaron katambay mga antibiotic.

An Shigella naluwas sa resulta nin mga   165 milyon na kaso nin diarrhea asin 1.1 milyon na pagkagadan nin haros sa mga kasong taon-taon sa mga lugar na ru'ru'. Sa mga lugar na hababang marhay an sanitasyon haros kabanga kan mga kaso nin diarrhea huli sa Entamoeba histolytica. An Entamoeba histolytica apektado an minilyon na katawo  na naresulta sa sobra sa 55,000 kagadanan taon-taon. Ini komun na nangyayari sa mga ru'rong lugar nin Sentral asin Habagatan nin Amerika, Aprika, saka Asya. An Disenteria nasasambitan na poon pa kan panahon ni Hippocrates.

Toltoltan

Kategorya:Intestinal infectious diseases
Kategorya:Diarrhea
Kategorya:Waterborne diseases
Kategorya:Conditions diagnosed by stool test

k int