Tataramon na Mori
{{Infobox language
|name=Mori
|states=[[Indonesya]]
|region=[[Sulawesi]]
|speakers=33,000
|date=1988–1991
|ref = e18
|familycolor=Austronesyo
|fam2=[[Mga tataramon na Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]] (MP)
|fam3=[[Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo|Nukleyar MP]]
|fam4=[[Mga tataramon na Selebiko|Selebiko]]
|fam5=[[Mga tataramon na Bungku–Tolaki|Bungku–Tolaki]]
|lc1=mzq|ld1=[[Tataramon na Mori Atas|Mori Atas]]
|lc2=xmz|ld2=[[Tataramon na Mori Bawah|Mori Bawah]]
|lc3=pdo|ld3=[[Tataramon na Padoe|Padoe]]
|glotto=mayó
}}

Duman sa broad na pagmati, an '''Mori''' saróng pantahob na termino na piggagamit tanganing tukuyon pankolektibo sa duwang mga tataramon kan [[Sentral Sulawesi]]: [[Tataramon na Mori Bawah|Mori Bawah]] asin [[tataramon na Mori Atas|Mori Atas]].  Minsan sa saróng pantolong tataramon, kaiba man an [[Tataramon na Padoe|Padoe]].

== Uusipon kan termino ==

Pan'orihinalmenteng pigtutukoy lang an terminong 'Mori' sa ngunyan na mga angkan na nag-eerok sa itaas na kurso kan Salog Laa sa Sentral Sulawesi, itong mga tawo nin Mori Atas o 'Itaas na Mori' ngunyan.  Pagkatapos kan imposisyon kan pamamahala nin kolonyal na Olandes kan amay na ikaduwampulong siglo, an pangaran minasaklaw na iiba an mga tawo na nag-eerok pasubangan na nasa Ibabang kurso kan Laa asin sa ''watershed'' nin Tambalako (Mori Bawah o 'Ibabang Mori' ngunyan), dangan pasur sa mga tawo na nakapalibot sa Danaw Matano (kaiba an Padoe).  Dawa an mga tataramon kan mga lugar na ini magkakaiba, nagheheras an mga tawo nin pararehas na kultura, asin kan oras na'to nagkasararo man sa irarom kan makapangyarihan na parapamahala na si [[Marundu]].   
 
Sa ngunyan na aldaw, pigrebersa an sitwasyon.  Ngunyan an 'Mori' sa saiyang piot na pagmati minatukoy panprinsipal sa tataramon na Mori Bawah, dangan dawa na dakulang pan'espesipikal  sa diyalektong Tinompo, na kun saen mga kolonyal na otoridad an pigpromote bilan saróng estandarde sa buong lugar.<ref>Esser, S. J. [http://www.sil.org/silepubs/abstract.asp?id=928474543176 ''Phonology and Morphology of Mori''], translated from the Dutch version of 1927–1933 (Dallas: SIL, 2011), pp. 2 ff.</ref>

== Klasipikasyon asin ''convergence'' ==

Gamit an [[Linguwistikong Panhistoriya-komparatibo|metodong panhistoriya-komparatibo]] kan linguwistiko, pigdemostrar ni Mead na igwang suanoy na tataramon an nagbabanga sa enterong lugar kan Mori.<ref>Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 117</ref> Magkaano-ano na maray an  Mori Atas asin Padoe sa tataramon na [[tataramon na Tolaki|Tolaki]] kisa duman sa Mori Bawah, mantang an  Mori Bawah nagheheras sa pinaka ''linguistic affinities'' sa [[Tataramon na Bungku|Bungku]] asin sa iba pang mga tataramon kan subangang baybayon kan Sulawesi, arog kan [[tataramon na Wawonii|Wawonii]] asin [[tataramon na Kulisusu|Kulisusu]].  Malinaw an mga gurang na asosasyon sa mga pagkadurugtong-dugtong o patterns kan pagheras nin pagsanglé nin tanog, asin apparent man sinda sa mga set nin set nin pananglî o pronouns.

Halimbawá lang, an mga minasunod na mga table nakaligtas an  ''mga independenteng pananglî (independent pronouns)'' sa limang mga tataramon.<ref>Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 145</ref> Sa table na ini mahihiling na an Mori Bawah independent pronouns haranihong resemble sa Bungku, mantang an Mori Atas asin mga pananglî nin Padoe na haranihon duman sa Tolaki.   
{| class="wikitable"
|-
!  !! Tolaki !! Padoe !! Mori Atas !! Mori Bawah !! Bungku
|-
| 1s || ''inaku'' || ''iaku'' || ''iaku'' || ''ongkue'' || ''ngkude''
|-
| 2s || ''inggo'o'' || ''iiko'' || ''iiko'' || ''omue'' || ''munde''
|-
| 3s|| ''ie'i'' || ''umono'' || ''iwono'' || ''onae'' || ''nade''
|-
| 1p excl || ''inggami'' || ''ikami'' || ''ikami'' || ''omami'' || ''mami''
|-
| 1p incl || ''inggito'' || ''ikito'' || ''ikito'' || ''ontae'' || ''ntade''
|-
| 2p || ''inggomiu'' || ''ikomiu'' || ''ikomiu'' || ''omiu'' || ''miu''
|-
| 3p || ''ihiro'' || ''umboro'' || ''iworo'' || ''ondae'' || ''ndade''
|}
Sa kagaanan kan mga pagkakaiba kato, improbable ini na an mga tataramon na Mori Atas asin Mori Bawah  pan'inheretibong nagkakaintindihan.  Alagad, tibaad sa bugkos nin kultural, komerso, asin intermingling kan saindang mga populasyon sa paagi kan lokal imigrasyon, an mga tawo nin Mori Atas asin Mori Bawah pamilyar sa lambang saróng mga tataramon, asin an mga tataramon nagbabanggaan sa mga termino kan saindang mga wordstock, na mahihiling sa panrelatibong halangkaw na mga porsiyento kan pigheheras na panleksikong pagkakaparehas.<ref>Mead, David. ''The Bungku Tolaki Languages of South-eastern Sulawesi, Indonesia'' (Canberra: Pacific Linguistics, 1999), pp. 35, 53.</ref>

==Mga Toltolan==
{{Reflist}}

{{Mga tataramon na Nukleyar Malayo-Polinesyo}}
{{Mga tataramon kan Indonesya}}

[[Kategorya:mga tataramon na Bungku–Tolaki]]
Duman sa broad na pagmati, an Mori saróng pantahob na termino na piggagamit tanganing tukuyon pankolektibo sa duwang mga tataramon kan Sentral Sulawesi: Mori Bawah asin Mori Atas.  Minsan sa saróng pantolong tataramon, kaiba man an Padoe.

 Uusipon kan termino 

Pan'orihinalmenteng pigtutukoy lang an terminong 'Mori' sa ngunyan na mga angkan na nag-eerok sa itaas na kurso kan Salog Laa sa Sentral Sulawesi, itong mga tawo nin Mori Atas o 'Itaas na Mori' ngunyan.  Pagkatapos kan imposisyon kan pamamahala nin kolonyal na Olandes kan amay na ikaduwampulong siglo, an pangaran minasaklaw na iiba an mga tawo na nag-eerok pasubangan na nasa Ibabang kurso kan Laa asin sa watershed nin Tambalako (Mori Bawah o 'Ibabang Mori' ngunyan), dangan pasur sa mga tawo na nakapalibot sa Danaw Matano (kaiba an Padoe).  Dawa an mga tataramon kan mga lugar na ini magkakaiba, nagheheras an mga tawo nin pararehas na kultura, asin kan oras na'to nagkasararo man sa irarom kan makapangyarihan na parapamahala na si Marundu.   
 
Sa ngunyan na aldaw, pigrebersa an sitwasyon.  Ngunyan an 'Mori' sa saiyang piot na pagmati minatukoy panprinsipal sa tataramon na Mori Bawah, dangan dawa na dakulang pan'espesipikal  sa diyalektong Tinompo, na kun saen mga kolonyal na otoridad an pigpromote bilan saróng estandarde sa buong lugar.Esser, S. J. Phonology and Morphology of Mori, translated from the Dutch version of 1927–1933 (Dallas: SIL, 2011), pp. 2 ff.

 Klasipikasyon asin convergence 

Gamit an metodong panhistoriya-komparatibo kan linguwistiko, pigdemostrar ni Mead na igwang suanoy na tataramon an nagbabanga sa enterong lugar kan Mori.Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 117 Magkaano-ano na maray an  Mori Atas asin Padoe sa tataramon na Tolaki kisa duman sa Mori Bawah, mantang an  Mori Bawah nagheheras sa pinaka linguistic affinities sa Bungku asin sa iba pang mga tataramon kan subangang baybayon kan Sulawesi, arog kan Wawonii asin Kulisusu.  Malinaw an mga gurang na asosasyon sa mga pagkadurugtong-dugtong o patterns kan pagheras nin pagsanglé nin tanog, asin apparent man sinda sa mga set nin set nin pananglî o pronouns.

Halimbawá lang, an mga minasunod na mga table nakaligtas an  mga independenteng pananglî (independent pronouns) sa limang mga tataramon.Mead, David. Proto-Bungku-Tolaki: Reconstruction of its phonology and aspects of its morphosyntax. (PhD dissertation, Rice University, 1998) p. 145 Sa table na ini mahihiling na an Mori Bawah independent pronouns haranihong resemble sa Bungku, mantang an Mori Atas asin mga pananglî nin Padoe na haranihon duman sa Tolaki.   
   Tolaki  Padoe  Mori Atas  Mori Bawah  Bungku 1s  inaku  iaku  iaku  ongkue  ngkude 2s  inggo'o  iiko  iiko  omue  munde 3s ie'i  umono  iwono  onae  nade 1p excl  inggami  ikami  ikami  omami  mami 1p incl  inggito  ikito  ikito  ontae  ntade 2p  inggomiu  ikomiu  ikomiu  omiu  miu 3p  ihiro  umboro  iworo  ondae  ndade
Sa kagaanan kan mga pagkakaiba kato, improbable ini na an mga tataramon na Mori Atas asin Mori Bawah  pan'inheretibong nagkakaintindihan.  Alagad, tibaad sa bugkos nin kultural, komerso, asin intermingling kan saindang mga populasyon sa paagi kan lokal imigrasyon, an mga tawo nin Mori Atas asin Mori Bawah pamilyar sa lambang saróng mga tataramon, asin an mga tataramon nagbabanggaan sa mga termino kan saindang mga wordstock, na mahihiling sa panrelatibong halangkaw na mga porsiyento kan pigheheras na panleksikong pagkakaparehas.Mead, David. The Bungku Tolaki Languages of South-eastern Sulawesi, Indonesia (Canberra: Pacific Linguistics, 1999), pp. 35, 53.

Mga Toltolan

Kategorya:mga tataramon na Bungku–Tolaki