Hanuman
[[Ladawan:Hanuman painted by Pahari Painter.jpg|right|thumb|Hanuman pininta ni Pahari Painter]]
Si '''Hanuman''' ([[Sanskrito]]: हनुमान, IAST: Hanumān;  Anjanaya) sarong dios na Hindu asin sarong banal na vanara na kaibaiba kan dios na si [[Rama]].<ref>[https://www.dictionary.com/browse/hanuman "Hanuman"], ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref>

Si Hanuman saro sa sentral na karakter kan epikong Hindu na [[Ramayana]]. Siya maigot na deboto ni Rama asin saro sa mga [[Chiranjivi]]. Aki man si Hanuman kan dios kan paros na si [[Vayu]], na sa nagkapirang istorya nagkaigwa nin direktang papel sa pagkamundag ni Hanuman.<ref name="debroy184">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=af1qFbouaVMC&pg=PA184|title=The Mahabharata: Volume 3|last=Bibek Debroy|publisher=Penguin Books|year=2012|isbn=978-0-14-310015-7|pages=184 with footnote 686}}</ref><ref name="Melton2010p1310">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C|title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition|last=J. Gordon Melton|last2=Martin Baumann|publisher=ABC-CLIO|year=2010|isbn=978-1-59884-204-3|pages=1310–1311}}</ref> Si Hanuman nasambit sa nagkapirang iba pang teksto, arog kan epikong Mahabharata asin sa manlainlain na Puranas.

An ebidensia nin debosyon sa pagsamba ki Hanuman sa kadaklan mayo sa mga tekstong ini, saka sa kadaklan na arkeolohikal na lugar. Sono ki Philip Lutgendorf, sarong Amerikanong Indologo, an teolohikong kahulogan ni Hanuman asin debosyon sa saiya naglataw mga 1,000 taon pakalihis kan komposisyon kan Ramayana, kan ika-2ng milenyo CE, pag - abot kan Islamikong pamamahala sa subkontinente nin India.<ref name="Paula Richman 2010">Paula Richman (2010), ''Review: Lutgendorf, Philip's Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey'', The Journal of Asian Studies; Vol 69, Issue 4 (Nov 2010), pages 1287–1288</ref> Si Lutgendorf nagsurat man na an mga abilidad sa pagpapadagos ni Hanuman garo nakukua man sa sarong kabtang sa saiyang maduros na patrimoniya, na nagpapahiling kan papel ni Vayu sa hawak sagkod kan cosmos. An hiroan na Bhakti na mga santo arog kan Samarth Ramdas  ipinuwesto ninda si Hanuman bilang simbolo kan nasyonalismo asin sa paglaban sa persekusyon.<ref name="lele114">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kLs3AAAAIAAJ|title=Tradition and Modernity in Bhakti Movements|last=Jayant Lele|publisher=Brill Academic|year=1981|isbn=978-90-04-06370-9|pages=114–116}}</ref> An santong Vaishnava na si Madhva nagsabi na kun si Vishnu nag - aasikaso sa daga, iniibanan siya ni Vayu asin tinatabangan an saiyang gibohon na pagpreserbar sa dharma. Sa presenteng kapanahonan, an ladawan asin mga templo ni Hanuman paorog nang paorog na nagigin ordinaryo.<ref name="JonesRyan2006p177">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC|title=Encyclopedia of Hinduism|last=Constance Jones|last2=James D. Ryan|publisher=Infobase|year=2006|isbn=978-0-8160-7564-5|pages=177–178}}</ref> Minamansay siya bilang an pinakaangay na kombinasyon nin "kakosogan, eroeng inisyatiba asin positibong pananaram na ekselente" asin "mamomoton, emosyonal na debosyon sa saiyang personal na dios na si Rama," siring ki Shakti asin Bhakti.  Sa mas huring mga babasahon, kun beses ilinadawan siya bilang an patron na dios nin martial na mga arte na arog baga nin gumolan asin akrobatik, siring man nin mga aktibidad na siring kan paghorophorop asin mahigos na pag - adal.<ref name="Williams2008p146">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&pg=PA146|title=Handbook of Hindu Mythology|last=George M. Williams|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-533261-2|pages=146–148}}</ref> Sinisimbolisaran niya an pagigin ekselente nin tawo sa panlaog na pagpugol sa sadiri, pagtubod, asin paglilingkod sa sarong dahelan, itinago sa likod kan enot na mga impresyon nin sarong tawo na garo sarong Vanara.<ref name="JonesRyan2006p177" /><ref name="ludvik2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KCXQN0qoAe0C|title=Hanumān in the Rāmāyaṇa of Vālmīki and the Rāmacaritamānasa of Tulasī Dāsa|last=Catherine Ludvik|publisher=Motilal Banarsidass|year=1994|isbn=978-81-208-1122-5|pages=2–9}}</ref> Pigkokonsiderar si Hanuman na sarong soltero asin sarong ehemplo na celebate.

May mga iskolar na nagpamidbid ki Hanuman bilang sarong potensyal na inspirasyon para sa karakter na si [[Sun Wukong]], an Monkey King sa epikong Intsik na ''Journey to the West''.<ref name="hanuman">Wendy Doniger, [https://www.britannica.com/topic/Hanuman Hanuman: Hindu mythology], Encyclopaedia Britannica; For a summary of the Chinese text, see [https://www.britannica.com/topic/Xiyouji Xiyouji: NOVEL BY WU CHENG’EN]</ref><ref>H. S. Walker (1998), [https://pdfs.semanticscholar.org/0e76/16987a9845d9aefc84e0aaf88f4ffd6a3a4b.pdf Indigenous or Foreign? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524122431/https://pdfs.semanticscholar.org/0e76/16987a9845d9aefc84e0aaf88f4ffd6a3a4b.pdf |date=2020-05-24 }}</ref>

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{stub}}
Si Hanuman (Sanskrito: हनुमान, IAST: Hanumān;  Anjanaya) sarong dios na Hindu asin sarong banal na vanara na kaibaiba kan dios na si Rama."Hanuman", Random House Webster's Unabridged Dictionary.

Si Hanuman saro sa sentral na karakter kan epikong Hindu na Ramayana. Siya maigot na deboto ni Rama asin saro sa mga Chiranjivi. Aki man si Hanuman kan dios kan paros na si Vayu, na sa nagkapirang istorya nagkaigwa nin direktang papel sa pagkamundag ni Hanuman. Si Hanuman nasambit sa nagkapirang iba pang teksto, arog kan epikong Mahabharata asin sa manlainlain na Puranas.

An ebidensia nin debosyon sa pagsamba ki Hanuman sa kadaklan mayo sa mga tekstong ini, saka sa kadaklan na arkeolohikal na lugar. Sono ki Philip Lutgendorf, sarong Amerikanong Indologo, an teolohikong kahulogan ni Hanuman asin debosyon sa saiya naglataw mga 1,000 taon pakalihis kan komposisyon kan Ramayana, kan ika-2ng milenyo CE, pag - abot kan Islamikong pamamahala sa subkontinente nin India.Paula Richman (2010), Review: Lutgendorf, Philip's Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey, The Journal of Asian Studies; Vol 69, Issue 4 (Nov 2010), pages 1287–1288 Si Lutgendorf nagsurat man na an mga abilidad sa pagpapadagos ni Hanuman garo nakukua man sa sarong kabtang sa saiyang maduros na patrimoniya, na nagpapahiling kan papel ni Vayu sa hawak sagkod kan cosmos. An hiroan na Bhakti na mga santo arog kan Samarth Ramdas  ipinuwesto ninda si Hanuman bilang simbolo kan nasyonalismo asin sa paglaban sa persekusyon. An santong Vaishnava na si Madhva nagsabi na kun si Vishnu nag - aasikaso sa daga, iniibanan siya ni Vayu asin tinatabangan an saiyang gibohon na pagpreserbar sa dharma. Sa presenteng kapanahonan, an ladawan asin mga templo ni Hanuman paorog nang paorog na nagigin ordinaryo. Minamansay siya bilang an pinakaangay na kombinasyon nin "kakosogan, eroeng inisyatiba asin positibong pananaram na ekselente" asin "mamomoton, emosyonal na debosyon sa saiyang personal na dios na si Rama," siring ki Shakti asin Bhakti.  Sa mas huring mga babasahon, kun beses ilinadawan siya bilang an patron na dios nin martial na mga arte na arog baga nin gumolan asin akrobatik, siring man nin mga aktibidad na siring kan paghorophorop asin mahigos na pag - adal. Sinisimbolisaran niya an pagigin ekselente nin tawo sa panlaog na pagpugol sa sadiri, pagtubod, asin paglilingkod sa sarong dahelan, itinago sa likod kan enot na mga impresyon nin sarong tawo na garo sarong Vanara. Pigkokonsiderar si Hanuman na sarong soltero asin sarong ehemplo na celebate.

May mga iskolar na nagpamidbid ki Hanuman bilang sarong potensyal na inspirasyon para sa karakter na si Sun Wukong, an Monkey King sa epikong Intsik na Journey to the West.Wendy Doniger, Hanuman: Hindu mythology, Encyclopaedia Britannica; For a summary of the Chinese text, see Xiyouji: NOVEL BY WU CHENG’ENH. S. Walker (1998), Indigenous or Foreign?  

 Toltolan