Bunga (tinanom)
An ''' bunga''' (Ingles, Areca catechu) sarong tinanom o palma na klasipikado sa species na Arecaceae na mahiwas na nagtutubo sa tropikal na lugar kan Pasipiko, [[Asya]], asin ibang lugar kan [[Aprika]]. An palmang ini tinutubod na gikan sa Habagatan Asya, [[Sur-subangan na Asya]], asin sa [[Filipinas]], alagad dai pang gayo determinado.<ref>[https://guides.library.manoa.hawaii.edu/paccrops/betelnut] guides.li brary.manoa.edu. Kinua 2019-06-09</ref> alagad lakop na asin tinatanom na sa habagatan kan [[Tsina]] ([[Guangxi]], [[Hainan]], [[Yunnan]]), [[Taiwan]], [[Indya]], [[Bangladesh]], an [[Maldives]], [[Ceylon]], [[Cambodia]], [[Laos]], [[Thailand]], [[Vietnam]], [[Malaysia]], [[Indonesya]], [[New Guinea]], sa mga oro-isla kan [[Dagat Pasipiko]] asin man sa [[West Indies]].<ref name=svetlana>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=14517 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref><ref>Jones, D. (2001), ''Palms Throughout The World'', Reed New Holland, Australia.</ref><ref>Heatubun, C.D., Dransfield, J., Flynn, T., Tjitrosoedirdjo, S.S., Mogea, J.P. & Baker, W.J. (2012). A monograph of the betel nut palms (Areca: Arecaceae) of East Malesia. Botanical Journal of the Linnean Society 168: 147-173.</ref>

==Mga karakterisko==
[[Image:Areca catechu - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-014.jpg|thumb|right|Ika-19 siglong kurit kan ''Areca catechu'']]

An bunga, ''Areca catechu'' pigtatanom nin huli ta sa importanteng prutas kaini na inapod mansanang 'bunga', satrrong sangkap sa pag'andam nin [[mama|mamaon]].

An mga siyudad nin [[Tanjung Pinang]], [[Pangkal Pinang]] sa [[Indonesya]], an probinsya nin [[Jambi]] (jambi o jambe boot dsabihon 'bunga' o areca sa [[Tataramon na Habanes|Habanes]], [[Tataramon na Sundanes|Sundanes]], [[Tataramon na Balines|Balines]], asin [[Suanoy na Malay]]), an isla nin [[Penang]], harani sa kosang solnopan kan [[Peninsular Malaysia]], [[Fua Mulaku]] sa [[Maldives]], [[Guwahati]] sa [[Assam]], an mga lugar na kosa kan [[Kerala]] asin [[Karnataka]] kan [[Indya]], iyo an magkapirang lugar na ipina ngaran sa areca nut o sa bunga kan 'bunga'. Sinasabi na dakul pang mga lugar nakapangaran sa  [[Indonesya]] asin [[Malaysia]] naggagamit kan katagang pinang o [[jambe]]. Igdi nagpapahiling kun gurano kaimportante kan prutas na 'bunga' sa sibilisasyon [[Austronesyano]] maski ngunyan na modernong panahon.

===Komposisyon kemikal===

An pisog may mga sinasabing [[alkaloid]] arog kan [[arecaidine]] asin [[arecoline]], na kun  ini sinasapa' medyo nakakaburat asin nakakapakot. An mga palmang Areca pinapatalubo sa [[Bangladesh]], [[Indya]], [[Indonesya]], [[Malaysia]], [[Taywan]], [[Filipinas]] asin iba pang mga nasyon sa Asya sa tuyong pagkua igdi nin pisog.

An pisog igwa man nin [[tannins]] ([[procyanidins]]) na inaapod na [[arecatannins]]<ref>{{cite journal |title=Screening of various plant extracts used in ayurvedic medicine for inhibitory effects on human immunodeficiency virus type 1 (HIV-1) protease |first=Ines Tomoco |last=Kusumoto |first2=Takeshi |last2=Nakabayashi |first3=Hiroaki |last3=Kida |first4=Hirotsugu |last4=Miyashiro |first5=Masao |last5=Hattori |first6=Tsuneo |last6=Namba |first7=Kunitada |last7=Shimotohno |journal=Phytotherapy Research |volume=9 |issue=3 |year=1995 |pages=180–184 |doi=10.1002/ptr.2650090305 }}</ref> na nakawsa nin helang na kanser.

==Mga kamanongdanan==

[[File:Areca-nut palms at Ponda, Goa.jpg|thumb|Pawa' nin tinanom na 'bunga' o ''Areca catechu'' sa [[Curti, Goa]].]]

{{main|Areca nut}}

An pisog-bunga popular na inuusar sa [[mama|pagmama']] sa mga nasyon nin Asya arog kan [[Tsina]], [[Taiwan]], [[Byetnam]], [[Filipinas]], [[Malaysia]], [[Myanmar]], asin [[India]] asin sa mga isla sa Pasipiko arog kan [[Papua New Guinea]]. Pagsapa' nin pisog bunga popular na gayo sa mga trabahador  kan  [[Taiwan]] sain masy kuneksyon sa kanser sa nguso.<ref>{{cite journal|author=Thomas and MacLennan|year=1992|title = Slaked lime and betel nut cancer in Papua New Guinea|journal=The Lancet|volume= 340|issue= 8819|pages= 577–578|doi= 10.1016/0140-6736(92)92109-S|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/014067369292109S|pmid=1355157}}</ref><ref>{{cite journal |author= Hemantha Amarasinghe|year= 2010|title= Betel-quid chewing with or without tobacco is a major risk factor for oral potentially malignant disorders in Sri Lanka: A case-control study|journal= Oral Oncology|volume= 46|issue= 4|pages= 297–301|doi= 10.1016/j.oraloncology.2010.01.017|url= http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1368837510000308|pmid=20189448}}</ref> Sa Taiwan asin man ngane sa Filipinas uso ining rinunot na pisog na may kasalak na apog, an pulbos kan [[bingkay]]. An kemikal sa ''Areca catechu'' nakakapakot.<ref>{{cite book|author=Marcello Spinella|title=The psychopharmacology of herbal medicine: plant drugs that alter mind, brain, and behavior|url=https://books.google.com/books?id=jZeaRiIFbhsC&pg=PA233|accessdate=14 October 2011|year=2001|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-69265-6|pages=233–}}
</ref>

== Taytay nin mga retrato ==
<gallery>
Image:Areca_catechu_Forest.JPG|An ''Areca catechu'' na pawa' sa [[Taiwan]]
Image:Palm I IMG 2108.jpg|Areca'ng palma sa Kolkata, West Bengal, Indya
Image:Areca catechu nuts at Kadavoor.jpg|Bunga kan Areca'ng palma sa [[Kerala]], [[India]]
Image:Betel_nuts3.jpg|Mga pisog nin 'bunga' sa India
Image:Areca catechu Blanco2.350.png|''Flora de Filipinas''
Image:Areca farm.jpg|''Areca catechu'' na pawa' sa [[Kerala]], India
File:BuahPinangMuda.jpg|Mga hilaw pang bunga kan tinanom na 'bunga' sa [[Malaysia]]
File:Flag of Penang (Malaysia).svg|Pisog nin 'bunga' ikinaag sa wagayway kan [[Penang]]
File:সুপারি.jpg|Pisog nin 'bunga' sa [[Bangladesh]]
File:Bunga tamboan na.jpg|Tamboan nang mga bunga sa (Syudad nin Naga, Filipinas)
</gallery>


== Toltolan ==
{{reflist}}

{{stub}}


[[Kategorya: Mga palma na tinanom sa Asya]]
An  bunga (Ingles, Areca catechu) sarong tinanom o palma na klasipikado sa species na Arecaceae na mahiwas na nagtutubo sa tropikal na lugar kan Pasipiko, Asya, asin ibang lugar kan Aprika. An palmang ini tinutubod na gikan sa Habagatan Asya, Sur-subangan na Asya, asin sa Filipinas, alagad dai pang gayo determinado. guides.li brary.manoa.edu. Kinua 2019-06-09 alagad lakop na asin tinatanom na sa habagatan kan Tsina (Guangxi, Hainan, Yunnan), Taiwan, Indya, Bangladesh, an Maldives, Ceylon, Cambodia, Laos, Thailand, Vietnam, Malaysia, Indonesya, New Guinea, sa mga oro-isla kan Dagat Pasipiko asin man sa West Indies.Kew World Checklist of Selected Plant FamiliesJones, D. (2001), Palms Throughout The World, Reed New Holland, Australia.Heatubun, C.D., Dransfield, J., Flynn, T., Tjitrosoedirdjo, S.S., Mogea, J.P. & Baker, W.J. (2012). A monograph of the betel nut palms (Areca: Arecaceae) of East Malesia. Botanical Journal of the Linnean Society 168: 147-173.

Mga karakterisko
thumb|right|Ika-19 siglong kurit kan Areca catechu

An bunga, Areca catechu pigtatanom nin huli ta sa importanteng prutas kaini na inapod mansanang 'bunga', satrrong sangkap sa pag'andam nin mamaon.

An mga siyudad nin Tanjung Pinang, Pangkal Pinang sa Indonesya, an probinsya nin Jambi (jambi o jambe boot dsabihon 'bunga' o areca sa Habanes, Sundanes, Balines, asin Suanoy na Malay), an isla nin Penang, harani sa kosang solnopan kan Peninsular Malaysia, Fua Mulaku sa Maldives, Guwahati sa Assam, an mga lugar na kosa kan Kerala asin Karnataka kan Indya, iyo an magkapirang lugar na ipina ngaran sa areca nut o sa bunga kan 'bunga'. Sinasabi na dakul pang mga lugar nakapangaran sa  Indonesya asin Malaysia naggagamit kan katagang pinang o jambe. Igdi nagpapahiling kun gurano kaimportante kan prutas na 'bunga' sa sibilisasyon Austronesyano maski ngunyan na modernong panahon.

Komposisyon kemikal

An pisog may mga sinasabing alkaloid arog kan arecaidine asin arecoline, na kun  ini sinasapa' medyo nakakaburat asin nakakapakot. An mga palmang Areca pinapatalubo sa Bangladesh, Indya, Indonesya, Malaysia, Taywan, Filipinas asin iba pang mga nasyon sa Asya sa tuyong pagkua igdi nin pisog.

An pisog igwa man nin tannins (procyanidins) na inaapod na arecatannins na nakawsa nin helang na kanser.

Mga kamanongdanan

thumb|Pawa' nin tinanom na 'bunga' o Areca catechu sa Curti, Goa.

An pisog-bunga popular na inuusar sa pagmama' sa mga nasyon nin Asya arog kan Tsina, Taiwan, Byetnam, Filipinas, Malaysia, Myanmar, asin India asin sa mga isla sa Pasipiko arog kan Papua New Guinea. Pagsapa' nin pisog bunga popular na gayo sa mga trabahador  kan  Taiwan sain masy kuneksyon sa kanser sa nguso. Sa Taiwan asin man ngane sa Filipinas uso ining rinunot na pisog na may kasalak na apog, an pulbos kan bingkay. An kemikal sa Areca catechu nakakapakot.

 Taytay nin mga retrato 

 Toltolan 

Kategorya: Mga palma na tinanom sa Asya