Alkano
[[Ladawan:Methane-2D-stereo.svg|too|thumb|234x234px|An kimikal na istraktura kan [[metano]], an pinakasimpleng alkano]]

Sa [[organikong kimika]], an '''alkano''' ([[Ingles]]: ''alkane''), o '''parapino''' (Ingles: ''paraffin'') (sarong historikal na tribyal na ngaran na igwa man nin lain na kahulugan), iyo sarong asiklikong saturadong [[hidrokarburo]]. An mga alkano iyo pigbibilog nin mga atomo kan hidroheno asin karbon na nakakaag sa garu sanga-sangang istraktura kun sain an gabos na sugpong karbon-karbon iyo solo sana.<ref>IUPAC, ''Compendium of Chemical Terminology'', 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (2006–) "[https://goldbook.iupac.org/A00222.html alkanes]". doi:[[doi:10.1351/goldbook.A00222|10.1351/goldbook.A00222]]</ref>  

An [[International Union of Pure and Applied Chemistry]] (IUPAC) iyo may depinisyon para sa alkano na "asiklikong sanga-sanga o dae-sanga-sanga na mga hidrokarburo na may heneral na pormulang C<sub>''n''</sub>H<sub>2''n''+2</sub>, asin dagos pigbibilog nin entirong hidrohenong atomo asin saturadong karbon na atomo". Alagad, an nagkapirang mga gunuan iyo ginagamit an termino para ipahiling an ''maski'' anong saturadong hidrokarburo, kabali na an monosikliko (i.e. an sikolalkano) o polisikliko,<ref>{{cite web|url=http://chemwiki.ucdavis.edu/Core/Organic_Chemistry/Hydrocarbons/Alkanes|title=Alkanes|date=28 November 2016|website=Chemistry LibreTexts}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dawa ngani sinda igwa nin distinkto na heneral na pormula (i.e. an mga sikloalkano iyo C<sub>''n''</sub>H<sub>2''n''</sub>).

== Istraktura ==
An mga alkano may heneral na pormulang C<sub>''n''</sub>H<sub>2''n''+2</sub>. An mga alkano iyo may hiwas nin kompleksidad poon sa pinakasimpleng kaso nin [[metano]] (CH<sub>4</sub>), kun sain an ''n''&nbsp;=&nbsp;1 (minsan inaapod na magurang na molekula), hasta sa mga arbitraryong dakula asin komplikadong molekula, arug kan pentacontane (C<sub>50</sub>H<sub>102</sub>) o 6-ethyl-2-methyl-5-(1-methylethyl) octane, na iyo sarong isomer kan tetradecane (C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>).

Sa sarong alkano, an lambang atomo na karbon iyo "sp<sup>3</sup>-hybridized" na igwang apat na sugpong sigma (C–C o C–H), asin an lambang atomo na hidroheno iyo pigtatakod sa saro sa mga karbon na atomo (sa sarong supong C–H). An pinakahalabang serye nin nakasurugpong karbon na atomo sa sarong [[molekula]] iyo bistado bilang an karbon na iskeleton o karbon na likod-tulang. An bilang nin mga karbon na atomo iyo pwedeng makonsidera bilang an sukol kan alkano.

==Tabla nin mga alkano==

{| class="wikitable"
|-
|'''Alkano'''
|'''Pormula'''
|'''Punto nin pagkalakaga [°C]'''
|'''Punto nin pagkatunaw [°C]'''
|'''Densidad [kg/m<sup>3</sup>]''' 
'''(sa 20&nbsp;°C''')
|'''Mga Isomer'''
|-
|[[Methane]]
|CH<sub>4</sub>
| -162
| −182
| 0.656 (gas)
| 1
|-
|[[Ethane]]
|C<sub>2</sub>H<sub>6</sub>
| −89
| −183
| 1.26 (gas)
| 1
|-
|[[Propane]]
|C<sub>3</sub>H<sub>8</sub>
| −42
| −188
| 2.01 (gas)
| 1
|-
|[[Butane]]
|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>
| 0
| −138
| 2.48 (gas)
| 2
|-
|[[Pentane]]
|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>
| 36
| −130
| 626 (likido)
| 3
|-
|[[Hexane]]
|C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>
| 69
| −95
| 659 (likido)
| 5
|-
|[[Heptane]]
|C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>
| 98
| −91
| 684 (likido)
| 9
|-
|[[Octane]]
|C<sub>8</sub>H<sub>18</sub>
| 126
| −57 
| 703 (likido)
| 18
|-
|[[Nonane]]
|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>
| 151
| −54
| 718 (likido)
| 35
|-
|[[Decane]]
|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>
| 174
| −30
| 730 (likido)
| 75
|-
|[[Undecane]]
|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>
| 196
| −26
| 740 (likido)
| 159
|-
|[[Dodecane]]
|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>
| 216
| −10
| 749 (likido)
| 355
|-
|[[Tridecane]]
|C<sub>13</sub>H<sub>28</sub>
| 235
| -5.4
| 756 (likido)
| 802
|-
|[[Tetradecane]]
|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>
| 253
| 5.9
| 763 (likido)
| 1858
|-
|[[Pentadecane]]
|C<sub>15</sub>H<sub>32</sub>
| 270
| 10
| 769 (likido)
|
|-
|[[Hexadecane]]
|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>
| 287
| 18
| 773 (likido)
|
|-
|[[Heptadecane]]
|C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>
| 303
| 22
| 777 (solido)
|
|-
|[[Octadecane]]
|C<sub>18</sub>H<sub>38</sub>
| 317
| 28
| 781 (solido)
|
|-
|[[Nonadecane]]
|C<sub>19</sub>H<sub>40</sub>
| 330
| 32
| 785 (solido)
|
|-
|[[Icosane]]
|C<sub>20</sub>H<sub>42</sub>
| 343
| 37
| 789 (solido)
|
|-
|[[Higher alkanes|Triacontane]]
|C<sub>30</sub>H<sub>62</sub>
| 450
| 66
| 810 (solido)
|
|-
|[[Higher alkanes|Tetracontane]]
|C<sub>40</sub>H<sub>82</sub>
| 525
| 82
| 817 (solido)
|
|-
|[[Higher alkanes|Pentacontane]]
|C<sub>50</sub>H<sub>102</sub>
| 575
| 91
| 824 (solido)
|
|-
|[[Higher alkanes|Hexacontane]]
|C<sub>60</sub>H<sub>122</sub>
| 625
| 100
| 829 (solido)
|
|-
|[[Higher alkanes|Heptacontane]]
|C<sub>70</sub>H<sub>142</sub>
| 653
| 109
| 869 (solido)
|
|}

== Hilingon man ==

* [[Alipatikong kompuwesto]]
* [[Alkeno]]
* [[Alkino]]

== Padagos na pagbasa ==
{{commons category|Alkanes}}
* [https://www2.chemistry.msu.edu/faculty/reusch/VirtTxtJml/intro1.htm Virtual Textbook of Organic Chemistry]
* [https://log-web.de/chemie/Start.htm?name=ethaneCryst&lang=en A visualization of the crystal structures of alkanes up to nonan]

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{agham-stub}}
[[Kategorya:Organikong kimika]]
Sa organikong kimika, an alkano (Ingles: alkane), o parapino (Ingles: paraffin) (sarong historikal na tribyal na ngaran na igwa man nin lain na kahulugan), iyo sarong asiklikong saturadong hidrokarburo. An mga alkano iyo pigbibilog nin mga atomo kan hidroheno asin karbon na nakakaag sa garu sanga-sangang istraktura kun sain an gabos na sugpong karbon-karbon iyo solo sana.IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (2006–) "alkanes". doi:10.1351/goldbook.A00222  

An International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) iyo may depinisyon para sa alkano na "asiklikong sanga-sanga o dae-sanga-sanga na mga hidrokarburo na may heneral na pormulang CnH2n+2, asin dagos pigbibilog nin entirong hidrohenong atomo asin saturadong karbon na atomo". Alagad, an nagkapirang mga gunuan iyo ginagamit an termino para ipahiling an maski anong saturadong hidrokarburo, kabali na an monosikliko (i.e. an sikolalkano) o polisikliko, dawa ngani sinda igwa nin distinkto na heneral na pormula (i.e. an mga sikloalkano iyo CnH2n).

 Istraktura 
An mga alkano may heneral na pormulang CnH2n+2. An mga alkano iyo may hiwas nin kompleksidad poon sa pinakasimpleng kaso nin metano (CH4), kun sain an n = 1 (minsan inaapod na magurang na molekula), hasta sa mga arbitraryong dakula asin komplikadong molekula, arug kan pentacontane (C50H102) o 6-ethyl-2-methyl-5-(1-methylethyl) octane, na iyo sarong isomer kan tetradecane (C14H30).

Sa sarong alkano, an lambang atomo na karbon iyo "sp3-hybridized" na igwang apat na sugpong sigma (C–C o C–H), asin an lambang atomo na hidroheno iyo pigtatakod sa saro sa mga karbon na atomo (sa sarong supong C–H). An pinakahalabang serye nin nakasurugpong karbon na atomo sa sarong molekula iyo bistado bilang an karbon na iskeleton o karbon na likod-tulang. An bilang nin mga karbon na atomo iyo pwedeng makonsidera bilang an sukol kan alkano.

Tabla nin mga alkano

AlkanoPormulaPunto nin pagkalakaga [°C]Punto nin pagkatunaw [°C]Densidad [kg/m3] 
(sa 20 °C)Mga IsomerMethaneCH4 -162 −182 0.656 (gas) 1EthaneC2H6 −89 −183 1.26 (gas) 1PropaneC3H8 −42 −188 2.01 (gas) 1ButaneC4H10 0 −138 2.48 (gas) 2PentaneC5H12 36 −130 626 (likido) 3HexaneC6H14 69 −95 659 (likido) 5HeptaneC7H16 98 −91 684 (likido) 9OctaneC8H18 126 −57  703 (likido) 18NonaneC9H20 151 −54 718 (likido) 35DecaneC10H22 174 −30 730 (likido) 75UndecaneC11H24 196 −26 740 (likido) 159DodecaneC12H26 216 −10 749 (likido) 355TridecaneC13H28 235 -5.4 756 (likido) 802TetradecaneC14H30 253 5.9 763 (likido) 1858PentadecaneC15H32 270 10 769 (likido)HexadecaneC16H34 287 18 773 (likido)HeptadecaneC17H36 303 22 777 (solido)OctadecaneC18H38 317 28 781 (solido)NonadecaneC19H40 330 32 785 (solido)IcosaneC20H42 343 37 789 (solido)TriacontaneC30H62 450 66 810 (solido)TetracontaneC40H82 525 82 817 (solido)PentacontaneC50H102 575 91 824 (solido)HexacontaneC60H122 625 100 829 (solido)HeptacontaneC70H142 653 109 869 (solido)

 Hilingon man 

 Alipatikong kompuwesto
 Alkeno
 Alkino

 Padagos na pagbasa 

 Virtual Textbook of Organic Chemistry
 A visualization of the crystal structures of alkanes up to nonan

 Toltolan 

Kategorya:Organikong kimika