Mga tataramon na Makro-Tsibtsan
{{Infobox pamilya nin tataramon
  |name=Makro-Tsibtsan
  |acceptance=kontroversyal
  |region=Katahawan na Amerika asin Kolombya
  |familycolor=Amerikano
|family      = Pigsusuhestyon na [[pamilya nin tataramon]]
  |child1=[[Mga tataramon na Tsibtsan|Tsibtsan]]
  |child2=[[Mga tataramon na Misumalpano|Misumalpano]]
  |child3=[[Mga tataramon na Lenkano|Lenkano]] †
  |glotto=none
  |map = Lenmichi languages.png
|mapcaption = An mga tataramon na Tsibtsan, Misumalpano, asin Lenkano.
}}

An '''Makro-Tsibtsan''' sarong pigsusuhestyon na paggugrupo kan mga tataramon nin mga pamilya kan [[mga tataramon na Lenkano|Lenkano]], [[Mga tataramon na Misumalpano|Misumalpano]], asin [[Mga tataramon na Tsibtsan|Tsibtsan]] paduman sa sarong saro sanang dakulang pilo ([[makropamilya]]).

==Uusipon==
An mga tataramon na Lenkano asin Misumalpano kabali kadto sa sentro nin [[Mga tataramon na Tsibtsan|pamilyang Tsibtsan]], alagad isinuway mantang naghahalat nin kadagdagan na kapusugan huli ta an pamilyang idto, nagin pusog na naitugdas. Nahanap ni Kaufman (1990) an pagkakakonekta sa Tsibtsan – Misumalpano na nakakumbinsi, kun dai pa man napapatotoohan, dawa na pigdududahan ini ni Campbell (1997). An pamilyang [[Mga tataramon na Xincano| Xincano]] iniiba kadto sa Makro-Tsibtsan, alagad nakakapagsuda ini ngunyan.

Inapod ni Constenla (2005) an ipig-alok na pilo na "Lenmichí" (Lenkano – Misumalpano – Tsibtsan) asin nagtatao nin 85 set na nakakatakod na nagpapahiling kan regular na pagsurat kan tanog sa tolong pamilya. Pig-alok niya na an [[Mga tataramon na Tsoko| Tsokowano]] pwede man maitakod.

Nag-alok si Greenberg nin sarong halawigon na paglilihi nin Makro-Tsibtsan, saro na pinawarang bisa kan mga lingguwista na nagtotoklos sa mga pamilyang pinag-uurulayan. Kabali digdi an [[Mga tataramon na Yanomam|Yanomam]], [[Tataramon na Purépecha|Purépecha]], asin [[tataramon na Cuitlatec|Cuitlatec]] sa kadagdagan sa Tsibtsan–Misumalpano–Xinca–Lenca. Ibinali ni Greenberg (1987) an [[Mga tataramon na Paezano]] sa Tsibtsan-Paezan stock na igwang [[Barbakoano]], Tsibtsan, [[Tsokowano]], [[Mga tataramon na Jirajarano|Jirajarano]], asin an nakasuway na [[tataramon na Betoi|Betoi]], [[tataramon na Kamsá|Kamsá]] ([[tataramon na Sibundoy|Sibundoy]]), [[tataramon na bYaruro|Yaruro]], [[tataramon na Esmeralda|Esmeraldeño]], [[tataramon na Mochica|Mochica]], [[tataramon na Kunza|Cunza]], [[tataramon na Itonama|Itonama]], asin [[tataramon na bYurumanguí|Yurumanguí]].

Sa automated computational analysis ([[Automated Similarity Judgment Program|ASJP]] 4) ninda Müller et al. (2013)<ref name="ASJP-4">Müller, André, Viveka Velupillai, Søren Wichmann, Cecil H. Brown, Eric W. Holman, Sebastian Sauppe, Pamela Brown, Harald Hammarström, Oleg Belyaev, Johann-Mattis List, Dik Bakker, Dmitri Egorov, Matthias Urban, Robert Mailhammer, Matthew S. Dryer, Evgenia Korovina, David Beck, Helen Geyer, Pattie Epps, Anthony Grant, and Pilar Valenzuela. 2013. ''[https://asjp.clld.org/static/WorldLanguageTree-004.zip ASJP World Language Trees of Lexical Similarity: Version 4 (October 2013)]''.</ref> nahiling man an leksikal na pagkakaarog sa tanga kan [[Mga tataramon na Tsibtsan|Tsibtsan]] asin [[Mga tataramon na Misumalpano|Misumalpan]]. 
Arog pa man kaito, nin huli ta an analisis awtomatikong namukna, an paggugrupo pwedeng nin huli sa kapwa leksikal na pagsubli o pamana kan henetiko.

== Pagpapakarhay-utro ==
[[File:Árbol Lenmichí 1.png|thumb|300px|An [[Poon nin Pilohenetiko]] para sa mga tataramon na Makro-Tsibtsan (Lenmitsiyano).]]
Pigpakarhay-utro ni Constenla (2005) an limang mga patanog asin kag-sarong mga katanog para sA Proto-Lenmitsiyano, na igwang mga minasunod na repleksya:

=== Mga katanog ===
{| class="wikitable"
! Proto-Lenmitsiyano||*a||*e||*i||*o||*u
|-
| align="center"|Proto-Tsibtsan||*a||*e||*i||*o||*u
|-
| align="center"|Proto-Lenkano||*a *e||*e||*i||*o *u||*u
|-
| align="center"|Proto-Misumalpano||*a||*i||*i||*u||*u
|-
|}

Igwa man nin mga seryo{{Clarify|date=July 2011}} kan mga nasal na patanog.

=== Mga patanog ===
{| class="wikitable"
! Proto-Lenmitsiyano||*b||*d||*t||*k||*ʔ||*ts||*s||*h||*l||*ɾ||*w
|-align="center"
| Proto-Tsibtsan||*b||*d||*t||*k||*ʔ||*ts||*s||*h||colspan="2"|*ɾ||∅
|-align="center"
| Proto-Lenkano||*p<br> *m||*l<br> *n||*t||*k||∅||colspan="2"|*ts'||∅||colspan="2"|*l||*w
|-align="center"
| Proto-Misumalpano||*b<br> *p<br> *m||*d<br> *n||*t||*k||∅||colspan="2"|*s||∅||*l||*ɾ||*w
|}

== Mga toltolan ==
{{Reflist}}
* [[Campbell, Lyle]] (1997). American Indian languages: the historical linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-509427-1}}.
* {{Cite journal
|last1= Constenla Umaña |first1= Adolfo
| author-link = Adolfo Constenla Umaña
| title = Acerca de la relación genealógica entre las lenguas lencas y las lenguas misumalpas
| year = 2002
| journal = Revista de Filología y Lingüística de la Universidad de Costa Rica
| volume = 28
| pages = 189–206
|doi= 10.15517/rfl.v28i1.4509
| url = http://www.latindex.ucr.ac.cr/filologia-28-1/filyling-28-1-12.pdf
}}
* {{Cite journal
| author = Constenla Umaña, Adolfo
| author-link = Adolfo Constenla Umaña
| title = ¿Existe relación genealógica entre las lenguas misumalpas y las chibchenses?
| url = http://163.178.111.13/cgi-olib?session=53628212&infile=details.glu&loid=9071683&rs=7973523&hitno=3
| year = 2005
| journal = Estudios de Lingüística Chibcha
| volume = 24
| pages = 7–85
}}{{Dead link|date=March 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[Joseph H. Greenberg|Greenberg, Joseph H.]] (1987). ''Language in the Americas''. Stanford, California: Stanford University Press.
* Kaufman, Terrence (1990). "Language History in South America: What we know and how to know more." In Doris L. Payne, ed. ''Amazonian Linguistics'', pp.&nbsp;13–74. Austin: University of Texas Press.

{{Mga pamilyang Mesoamerika}}
{{Mga tataramon kan Habagatan na Amerika}}

[[Kategorya:Mga tataramon na Makro-Tsibtsan| ]]
[[Kategorya:Mga pigsusuhestyon na pamilya nin tataramon]]

[[eo:Makro-ĉibĉa lingvaro]]
An Makro-Tsibtsan sarong pigsusuhestyon na paggugrupo kan mga tataramon nin mga pamilya kan Lenkano, Misumalpano, asin Tsibtsan paduman sa sarong saro sanang dakulang pilo (makropamilya).

Uusipon
An mga tataramon na Lenkano asin Misumalpano kabali kadto sa sentro nin pamilyang Tsibtsan, alagad isinuway mantang naghahalat nin kadagdagan na kapusugan huli ta an pamilyang idto, nagin pusog na naitugdas. Nahanap ni Kaufman (1990) an pagkakakonekta sa Tsibtsan – Misumalpano na nakakumbinsi, kun dai pa man napapatotoohan, dawa na pigdududahan ini ni Campbell (1997). An pamilyang  Xincano iniiba kadto sa Makro-Tsibtsan, alagad nakakapagsuda ini ngunyan.

Inapod ni Constenla (2005) an ipig-alok na pilo na "Lenmichí" (Lenkano – Misumalpano – Tsibtsan) asin nagtatao nin 85 set na nakakatakod na nagpapahiling kan regular na pagsurat kan tanog sa tolong pamilya. Pig-alok niya na an  Tsokowano pwede man maitakod.

Nag-alok si Greenberg nin sarong halawigon na paglilihi nin Makro-Tsibtsan, saro na pinawarang bisa kan mga lingguwista na nagtotoklos sa mga pamilyang pinag-uurulayan. Kabali digdi an Yanomam, Purépecha, asin Cuitlatec sa kadagdagan sa Tsibtsan–Misumalpano–Xinca–Lenca. Ibinali ni Greenberg (1987) an Mga tataramon na Paezano sa Tsibtsan-Paezan stock na igwang Barbakoano, Tsibtsan, Tsokowano, Jirajarano, asin an nakasuway na Betoi, Kamsá (Sibundoy), Yaruro, Esmeraldeño, Mochica, Cunza, Itonama, asin Yurumanguí.

Sa automated computational analysis (ASJP 4) ninda Müller et al. (2013)Müller, André, Viveka Velupillai, Søren Wichmann, Cecil H. Brown, Eric W. Holman, Sebastian Sauppe, Pamela Brown, Harald Hammarström, Oleg Belyaev, Johann-Mattis List, Dik Bakker, Dmitri Egorov, Matthias Urban, Robert Mailhammer, Matthew S. Dryer, Evgenia Korovina, David Beck, Helen Geyer, Pattie Epps, Anthony Grant, and Pilar Valenzuela. 2013. ASJP World Language Trees of Lexical Similarity: Version 4 (October 2013). nahiling man an leksikal na pagkakaarog sa tanga kan Tsibtsan asin Misumalpan. 
Arog pa man kaito, nin huli ta an analisis awtomatikong namukna, an paggugrupo pwedeng nin huli sa kapwa leksikal na pagsubli o pamana kan henetiko.

 Pagpapakarhay-utro 
thumb|300px|An Poon nin Pilohenetiko para sa mga tataramon na Makro-Tsibtsan (Lenmitsiyano).
Pigpakarhay-utro ni Constenla (2005) an limang mga patanog asin kag-sarong mga katanog para sA Proto-Lenmitsiyano, na igwang mga minasunod na repleksya:

 Mga katanog 
 Proto-Lenmitsiyano*a*e*i*o*uProto-Tsibtsan*a*e*i*o*uProto-Lenkano*a *e*e*i*o *u*uProto-Misumalpano*a*i*i*u*u

Igwa man nin mga seryo kan mga nasal na patanog.

 Mga patanog 
 Proto-Lenmitsiyano*b*d*t*k*ʔ*ts*s*h*l*ɾ*w Proto-Tsibtsan*b*d*t*k*ʔ*ts*s*h*ɾ∅ Proto-Lenkano*p *m*l *n*t*k∅*ts'∅*l*w Proto-Misumalpano*b *p *m*d *n*t*k∅*s∅*l*ɾ*w

 Mga toltolan 

 Campbell, Lyle (1997). American Indian languages: the historical linguistics of Native America. Oxford: Oxford University Press. .
 
 
 Greenberg, Joseph H. (1987). Language in the Americas. Stanford, California: Stanford University Press.
 Kaufman, Terrence (1990). "Language History in South America: What we know and how to know more." In Doris L. Payne, ed. Amazonian Linguistics, pp. 13–74. Austin: University of Texas Press.

 
Kategorya:Mga pigsusuhestyon na pamilya nin tataramon

eo:Makro-ĉibĉa lingvaro