Encarnacion Alzona
{{Infobox person|name=Encarnacion Alzona|image=|imagesize=180px|caption=|birth_date={{Birth date|1895|3|23|mf=y}}|birth_place=[[Biñan]], [[Laguna]], Kaptansya Heneral kan Filipinas|death_date={{death date and age|2001|3|13|1895|3|23|mf=y}}|death_place=[[Manila]], [[Filipinas]]|other_names=|nationality=Filipino|alma_mater=[[Unibersidad kan Pilipinas, Manila]]<br/>Radcliffe College, Harvard University<br/>Columbia University|occupation=Historyador|known_for=Nasyunal na Siyentista kan Filipinas}}
Si '''Encarnacion A. Alzona''' (Marso 23, 1895 – Marso 13, 2001) sarong  Filipinang [[historyador]], paratukdo, asin [[supragista]]. Bilang pinakainot na babaying Filipino na nakaguno nin sarong [[Doctor of Philosophy|Ph.D.]],<ref>{{cite web|title=DOST – National Academy of Science and Technology: Encarnacion A. Alzona|url=http://www.nast.dost.gov.ph/pro_alzona.htm|access-date=October 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080628133829/http://www.nast.dost.gov.ph/pro_alzona.htm|archive-date=June 28, 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="camagay3">Camagay, National Scientists of the Philippines, p.244</ref><ref name="TM2011">{{cite web|url=https://text-message.blogs.archives.gov/2011/05/23/the-re-encarnacion-of-naras-records/|title=The "Re-Encarnacion" of NARA's Records|last1=Politowski|first1=Monique|date=May 23, 2011|website=The Text Message|publisher=The National Archives|access-date=November 5, 2014|quote=She became the first Filipino woman to earn a Ph.D. from an American university through this program.}}</ref> pigtawan sya kaidtong 1985 nin ranggo asin titulo na Nasyunal na Syentista kan Filipinas.

== Personal na buhay ==
Si Encarnacion Alzona iyo namundag sa [[Biñan, Laguna]] asin nagdakula sa probinsya nin [[Quezon|Tayabas]]. An saiyang ama iyo sarong hukom asin harayong pinsan ni [[Jose Rizal]].<ref name="camagay5">Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 242</ref> Parehas na mahilig sa pagbasa an saiyang mga magurang, na iyo sarong sirkunstansya na naghaman kan saiyang mga akademikong inklinasyon. Naguno nya an saiyang degri sa [[Uusipon|historya]] gikan sa [[Unibersidad kan Pilipinas, Manila]] kan 1917, sagkod an masteral na degri sa nagsunod na taon sa kaparehas na unibersidad. An saiyang thesisiyo sarong historikal na surbey manungod sa pag-eskwela kan mga kababaihan sa Filipinas, na iyo sarong tema na nagpatalubo sa saiyang aktibismo bilang sarong supragista..<ref>Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 237</ref>

Si Alzona nagpadagos nin pag-adal sa [[Estados Unidos]] bilang sarong ''pensionado'', sarong iskolar na suportado kan gobyerno kan Amerika.<ref name="TM2011" /> Naguno niya an lain na masteral degri sa historya gikan sa Radcliffe College, [[Harvard University]] kan 1920, asin an Ph.D. niya hale sa Columbia University kan 1923.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3AxIAgAAQBAJ&pg=PA426|title=Asian Americans: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History &#91;3 volumes&#93;: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History|author1=Xiaojian Zhao|author2=Edward J.W. Park Ph.D.|date=November 26, 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-240-1|page=426}}</ref> Si Alzona an pinakaenot na Filipinong babayi na nakaguno nin sarong Ph.D.<ref name="TM2011" />

Si Alzona buminalik sa Filipinas kan 1923 sagkod nagtukdo sa Departmento nin Historya, sa orihinal na kampus sa Manila kan [[Unibersidad kan Pilipinas]], na iyo ibinalyo pagkatapos sa [[Unibersidad kan Pilipinas, Diliman]].

== Bilang supragista nin kababaihan ==
Maski ngani an mga Amerikanong babayi iyo nakakua na nin deretso sa pagboto kan 1920, an mga babayi sa Filipinas, na iyo kaidto sarong kolonya kan Amerika, iyo dae pigtawan nin kaparehong deretso. Kan taon 1919, si Alzona nagtaram paborable sa pagtao nin deretso sa mga Filipinong babayi, sa sarong artikulo na pigpublikar niya sa ''Philippine Review''.<ref name="camagay1">Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 239</ref> Sa sarong artikulo sa diaryo na sinurat niya kaidtong 1926, si Alzona pigheras an katotoohan sa lehislatura kan Filipinas, na iyo pigsaladawan niya na "bulwagan nin konserbatismo" na iyo kaidto pigkokonsiderar pa sana an ley na paborable sa pagtao nin deretso sa mga babayi na makaboto.<ref name="camagay1" />

Kan 1928, si Alzona nagin Presidente kan ''Philippine Association of University Women'', sarong organisasyon na dagos nagin kahiroan kan mga kababaihan sa paghagad nin deretso para makaboto sinda..<ref name="camagay1" /> Sa saiyang parte, si Alzona nagin awtor kan sarong libro kaidtong 1934, an ''The Filipino Woman: Her Social, Economic and Political Status (1565–1933)'', kun sain pigheras niya an dapat na ekwalidad sa mga kababaihan sa lado nin sosyal asin politikal na deretso.<ref>Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 239-240</ref> An mga sinurat ni Alzona durante kan panahon na ini iyo nagpakusog sa sosyal asin politikal na suporta para sa supragismo sa mga kababaihan, na iyo dagos pigtao kaidtong taon 1937.

== Bilang historyador ==
Sa lado nin akademiko, si Alzona nagsurat nin nagkapirang mga libro sa historya kan Filipinas. An saiyang inot na libro, na naipublikar kaidtong 1932, iyo may titulo na ''A History of Education in the Philippines 1565–1930''. May pagbisto ini bilang (sa [[Ingles]]) ''"a comprehensive account of the education and cultural development of the country [and] probably the most complete and comprehensive work on the subject to date"''.<ref name="camagay4">Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 238</ref> Si Alzona nagsurat man nin mga biyograpiya para sa mga kababaihan arug ki Paz Guazon asin Librada Avelino, asin nagpalis sa mga historikal na kagibohan ni [[Jose Rizal]] sagkod [[Graciano Lopez Jaena]].<ref name="camagay4" /> Nagin awtor man siya nin sarong historikal na monograp na nakasurat sa lenggwaheng Espanyol na iyo an ''El Llegado de España a Filipinas'', kun sain siya nakaresibe nin Lone Prize na piggawad kan ''Il Congreso de Hispanistas de Filipinas'' kaidtong 1954.<ref name="camagay3" />

Naghale si Alzona sa Unibersidad kan Pilipinas kan 1945, alagad magigin siyang sarong ''U.P. professor emeritus'' sa historya kan 1963.<ref name="camagay3" /> Kan taon 1955, saro siya sa kagmokna kan Philippine Historical Association<ref name="camagay4" /> kaiba an ibang mga prominenteng historyador arug ni [[Teodoro Agoncillo]] asin [[Gregorio Zaide]]. Poon 1959 hasta 1966, si Alzona namayo sa National Historical Institute (na ngunyan an National Historical Commission).

Si Alzona iyo mayong kapagalan sa pagpromotar kan mga gibo asin legasiya kan harayong relatibo nya na an nasyunal na heroe na si Jose Rizal. Dugang sa pagpalis nin mga kagibohan asin madalas na pagtukdo dapit ki Rizal, si Alzona man an nagin pinakaenot na presidente kan ''Kababaihang Rizal''.<ref name="camagay5" />

== Bilang pampublikong pigura ==
[[Ladawan:Alzona_grave.jpg|wala|thumb|240x240px|Bilang sarong Nasyunal na Siyentista, si Alzona iyo nakalubong sa ''Libingan ng mga Bayan''i.]]
Pinili ni Alzona na magtinir sa [[Manila]] durante kan pagsakop kan Hapones kaidtong [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]]. Kabali man sya sa kahiroang gerilya laban sa mga Hapones.<ref name="camagay4" />

Pagkatapos kan giyera, si Alzona ginobo ni [[President of the Philippines|President]] [[Manuel Roxas]] bilang sarong miyembro kan delegasyon ka Filipinas sa [[UNESCO]]. Nagsirbe siya sa delegasyon hasta 1949, sagkod napili na pamayohan an ''Sub-Committee on Social Science, Philosophy and the Humanities'' kaidtong 1946.<ref name="camagay4" /> Poon 1959 hasta 1966, si Alzona iyo miyembro nin ''Board of Regents'' kan Unibersidad kan Pilipinas.

Kan Hulyo 12, 1985, si Alzona pinangaranan bilang sarong Nasyunal na SIyentista kan Filipinas ni Presidente [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{cite web|title=Academy News 1985|url=http://www.nast.ph/images/pdf%20files/Publications/Annual%20Reports/Academy%20News%201985.pdf|website=[[National Academy of Science and Technology]]|publisher=Gov.ph|access-date=December 23, 2018}}</ref>

si Alzona iyo saro sa kadikit na Filipinong notable sa saindang sadiring deretsos na uminabot sa istadong sentenaryo. Nagadan sya sampolong aldaw bago an saiya sanang ika-106 na kompleanyo kaidtong 2001.<ref>''Dr. Encarnacion Alzona, 106, dies'', Manila Bulletin, p. B17 (March 15, 2001)</ref> Nakalubong siya sa [[Libingan ng mga Bayani]] sa [[Taguig]].

== Iba pang babasahon ==

* {{cite book|title=National Scientists of the Philippines (1978–1998)|last=Camagay|first=Ma. Luisa|publisher=Anvil Publishing, Inc.|year=2000|isbn=971-27-0932-9|location=Pasig City, Philippines|pages=236–245}}

== Toltolan ==
{{reflist|2}}

== Panluwas na takod ==

* [https://web.archive.org/web/20080628133829/http://www.nast.dost.gov.ph/pro_alzona.htm DOST - National Academy of Science and Technology: Encarnacion A. Alzona]

{{saringsing}}
[[Kategorya:Mga Filipinong siyentista]]
[[Kategorya:Mga Filipinong historyador]]
Si Encarnacion A. Alzona (Marso 23, 1895 – Marso 13, 2001) sarong  Filipinang historyador, paratukdo, asin supragista. Bilang pinakainot na babaying Filipino na nakaguno nin sarong Ph.D.,Camagay, National Scientists of the Philippines, p.244 pigtawan sya kaidtong 1985 nin ranggo asin titulo na Nasyunal na Syentista kan Filipinas.

 Personal na buhay 
Si Encarnacion Alzona iyo namundag sa Biñan, Laguna asin nagdakula sa probinsya nin Tayabas. An saiyang ama iyo sarong hukom asin harayong pinsan ni Jose Rizal.Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 242 Parehas na mahilig sa pagbasa an saiyang mga magurang, na iyo sarong sirkunstansya na naghaman kan saiyang mga akademikong inklinasyon. Naguno nya an saiyang degri sa historya gikan sa Unibersidad kan Pilipinas, Manila kan 1917, sagkod an masteral na degri sa nagsunod na taon sa kaparehas na unibersidad. An saiyang thesisiyo sarong historikal na surbey manungod sa pag-eskwela kan mga kababaihan sa Filipinas, na iyo sarong tema na nagpatalubo sa saiyang aktibismo bilang sarong supragista..Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 237

Si Alzona nagpadagos nin pag-adal sa Estados Unidos bilang sarong pensionado, sarong iskolar na suportado kan gobyerno kan Amerika. Naguno niya an lain na masteral degri sa historya gikan sa Radcliffe College, Harvard University kan 1920, asin an Ph.D. niya hale sa Columbia University kan 1923. Si Alzona an pinakaenot na Filipinong babayi na nakaguno nin sarong Ph.D.

Si Alzona buminalik sa Filipinas kan 1923 sagkod nagtukdo sa Departmento nin Historya, sa orihinal na kampus sa Manila kan Unibersidad kan Pilipinas, na iyo ibinalyo pagkatapos sa Unibersidad kan Pilipinas, Diliman.

 Bilang supragista nin kababaihan 
Maski ngani an mga Amerikanong babayi iyo nakakua na nin deretso sa pagboto kan 1920, an mga babayi sa Filipinas, na iyo kaidto sarong kolonya kan Amerika, iyo dae pigtawan nin kaparehong deretso. Kan taon 1919, si Alzona nagtaram paborable sa pagtao nin deretso sa mga Filipinong babayi, sa sarong artikulo na pigpublikar niya sa Philippine Review.Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 239 Sa sarong artikulo sa diaryo na sinurat niya kaidtong 1926, si Alzona pigheras an katotoohan sa lehislatura kan Filipinas, na iyo pigsaladawan niya na "bulwagan nin konserbatismo" na iyo kaidto pigkokonsiderar pa sana an ley na paborable sa pagtao nin deretso sa mga babayi na makaboto.

Kan 1928, si Alzona nagin Presidente kan Philippine Association of University Women, sarong organisasyon na dagos nagin kahiroan kan mga kababaihan sa paghagad nin deretso para makaboto sinda.. Sa saiyang parte, si Alzona nagin awtor kan sarong libro kaidtong 1934, an The Filipino Woman: Her Social, Economic and Political Status (1565–1933), kun sain pigheras niya an dapat na ekwalidad sa mga kababaihan sa lado nin sosyal asin politikal na deretso.Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 239-240 An mga sinurat ni Alzona durante kan panahon na ini iyo nagpakusog sa sosyal asin politikal na suporta para sa supragismo sa mga kababaihan, na iyo dagos pigtao kaidtong taon 1937.

 Bilang historyador 
Sa lado nin akademiko, si Alzona nagsurat nin nagkapirang mga libro sa historya kan Filipinas. An saiyang inot na libro, na naipublikar kaidtong 1932, iyo may titulo na A History of Education in the Philippines 1565–1930. May pagbisto ini bilang (sa Ingles) "a comprehensive account of the education and cultural development of the country [and] probably the most complete and comprehensive work on the subject to date".Camagay, National Scientists of the Philippines, p. 238 Si Alzona nagsurat man nin mga biyograpiya para sa mga kababaihan arug ki Paz Guazon asin Librada Avelino, asin nagpalis sa mga historikal na kagibohan ni Jose Rizal sagkod Graciano Lopez Jaena. Nagin awtor man siya nin sarong historikal na monograp na nakasurat sa lenggwaheng Espanyol na iyo an El Llegado de España a Filipinas, kun sain siya nakaresibe nin Lone Prize na piggawad kan Il Congreso de Hispanistas de Filipinas kaidtong 1954.

Naghale si Alzona sa Unibersidad kan Pilipinas kan 1945, alagad magigin siyang sarong U.P. professor emeritus sa historya kan 1963. Kan taon 1955, saro siya sa kagmokna kan Philippine Historical Association kaiba an ibang mga prominenteng historyador arug ni Teodoro Agoncillo asin Gregorio Zaide. Poon 1959 hasta 1966, si Alzona namayo sa National Historical Institute (na ngunyan an National Historical Commission).

Si Alzona iyo mayong kapagalan sa pagpromotar kan mga gibo asin legasiya kan harayong relatibo nya na an nasyunal na heroe na si Jose Rizal. Dugang sa pagpalis nin mga kagibohan asin madalas na pagtukdo dapit ki Rizal, si Alzona man an nagin pinakaenot na presidente kan Kababaihang Rizal.

 Bilang pampublikong pigura 
wala|thumb|240x240px|Bilang sarong Nasyunal na Siyentista, si Alzona iyo nakalubong sa Libingan ng mga Bayani.
Pinili ni Alzona na magtinir sa Manila durante kan pagsakop kan Hapones kaidtong Ikaduwang Gerang Pankinaban. Kabali man sya sa kahiroang gerilya laban sa mga Hapones.

Pagkatapos kan giyera, si Alzona ginobo ni President Manuel Roxas bilang sarong miyembro kan delegasyon ka Filipinas sa UNESCO. Nagsirbe siya sa delegasyon hasta 1949, sagkod napili na pamayohan an Sub-Committee on Social Science, Philosophy and the Humanities kaidtong 1946. Poon 1959 hasta 1966, si Alzona iyo miyembro nin Board of Regents kan Unibersidad kan Pilipinas.

Kan Hulyo 12, 1985, si Alzona pinangaranan bilang sarong Nasyunal na SIyentista kan Filipinas ni Presidente Ferdinand Marcos.

si Alzona iyo saro sa kadikit na Filipinong notable sa saindang sadiring deretsos na uminabot sa istadong sentenaryo. Nagadan sya sampolong aldaw bago an saiya sanang ika-106 na kompleanyo kaidtong 2001.Dr. Encarnacion Alzona, 106, dies, Manila Bulletin, p. B17 (March 15, 2001) Nakalubong siya sa Libingan ng mga Bayani sa Taguig.

 Iba pang babasahon 

 

 Toltolan 

 Panluwas na takod 

 DOST - National Academy of Science and Technology: Encarnacion A. Alzona

Kategorya:Mga Filipinong siyentista
Kategorya:Mga Filipinong historyador