Zenobia
{{Infobox royalty|name=Zenobia<br/> {{script|Palm|𐡡𐡶𐡦𐡡𐡩 }}<br/>[[File:Btzby2.png|65x65px]]|title=[[Augusta (honorific)|Augusta]]|image=Antoninianus of Zenobia (obverse).png|caption=Zenobia as [[List of Augustae|empress]] on the obverse of an ''[[antoninianus]]'' (AD 272)|succession=[[Palmyrene Empire|Empress of Palmyra]]|reign=AD 272|regent=[[Vaballathus]]|reg-type=Co-monarch|succession1=[[Palmyrene invasion of Egypt|Queen of Egypt]]|reign1=270–272|succession2=[[List of Palmyrene monarchs|Queen mother (regent) of Palmyra]]|reign2=267–272|reign-type2=Regency|predecessor2=[[Vaballathus]]|pre-type2=Monarch|succession3=Queen consort of Palmyra|reign3=260–267|reign-type3=Tenure|birth_name=Septimia Btzby (Bat-Zabbai)|birth_date={{Circa|240}}|birth_place=[[Palmyra]], [[Syria Palaestina|Syria]]|death_date=After 274|spouse=[[Odaenathus]]|issue={{unbulleted list
 |[[Vaballathus]]
 |[[Hairan II]]
 |[[Septimius Antiochus]]}}|full name=Septimia Zenobia (Bat-Zabbai)|regnal name=Septimia Zenobia Augusta|house=[[List of Palmyrene monarchs#House of Odaenathus|House of Odaenathus]]}}

Si '''Septimia Zenobia''' (Palmyrene Aramaiko:  , {{Transl|syc|Bat-Zabbai}}; {{Circa}} 240 - c. 274) sarong ikatolong reyna kan Imperyo Palmyreno sa Siria. Dakul na osipon dapit sa saiyang lahi; posible bako man siyang ordinaryo asin siya an inagom an namamahala kan siyudad, si [[:en:Odaenathus|Odaenathus]]. An saiyang agom nagin hade kan 260, na ilinalangkaw an Palmira sa supremong kapangyarihan sa Haraning Sirangan paagi sa pagdaog sa Imperyo nin Persia asin pagpasarig sa Roman East. Pagkatapos kan pag-asasinar ki Odaenathus, si Zenobia nagin naman na ahente kan saiyang aki na si [[:en:Vaballathus|Vaballathus]] asin kinapotan an poder de facto sa bilog niyang pagreynar.

Kan 270, pinonan ni Zenobia an pagsakyada na nagdara sa kadaklan kan Sirangan nin Roma asin suminagkod sa pag - alsa sa Egipto. Kan katahawan nin-271 an saiyang kahadean nasagkod sa [[Ankara|Ancyra]], sentral Anatolia, sagkod sa Upper Egypt, maski ngani siya nagdanay na sakop kan ngaran pa sana pasiring sa Roma. Alagad, bilang reaksion sa kampanya kan Romanong emperador na si [[:en:Aurelian|Aurelian]]<nowiki/>kan 272, ipinahayag ni Zenobia an saiyang aking lalaki asin inasumir nia an titulo nin empress, sa siring ipinahahayag an pagpalayas ki Palmyra hale sa Roma. Nanggagana an mga Romano pakatapos nin grabeng pakikilaban; sinalikopan an empress sa saiyang kabisera asin binihag ni Aurelian, na idinistiyero sia pasiring sa Roma, kun saen ginamit nia an natatada pa niang buhay.

Si Zenobia sarong edukadong monarka asin nag - enkaminar nin intelektuwal na mga kamugtakan sa saiyang palasyo, na bukas para sa mga iskolar asin pilosopo. Sia nagtataong konsiderasyon sa saiyang mga sakop asin prinotehiran an relihiosong minoriya. An empress nagpadanay nin marigon na administrasyon, na namahala sa sarong imperyong multikultural asin dakol an rasa. Nagadan si Zenobia pakatapos nin 274, asin dakol na osipon an irinekord manongod sa saiyang kapaladan. An saiyang pagtindog asin pagbagsak nagpasabong sa mga historyador, pintor asin nobelista, asin sia sarong patriotikong simbolo sa Siria.

== Ngaran, itsura asin reperensia ==
Si Zenobia namundag c. 240-241,<ref>Southern 2008, pp. 3, 173.</ref> asin nagkaaki kan gentilicium (surname) Septimia.<ref>"Septimius" was also Odaenathus' family's gentilicium (surname) adopted as an expression of loyalty to the Roman Severan dynasty, whose emperor Septimius Severus granted the family Roman citizenship in the late second century.</ref><ref>Sartre 2005, p. 551.</ref> An saiyang katutubong pangaran na Palmyrene iyo an Bat-Zabbai (nasurat "Btzby" sa alpabetong [[:en:Palmyrene_alphabet|Palmyrene]]),<ref>Edwell 2007, p. 230.</ref> sarong Aramaiko ngaran na boot sabihon "aki ni Zabbai". <ref>Stoneman 2003, p. 2.</ref> siring na mas dakul pang pangaran para sa mga babayi ordinaryo na sana sa Palmira, kun sain an elementong "bt" nangangahulugan nin aking babae, pero dai man talaga iyan nanunungod sa pinakaharaning ama.<ref>Stark 1971, p. 80.</ref>  lenguaheng [[Lingua franca|diplomatiko]] asin ikaduwang lengguwahe kan [[Suanoy na Griyego|Griego]] - Palmira, na ginamit sa dakol na inskripsion nin Palmyrene - gamiton nia an ngaran na Zenobia.<ref>Weldon 2008, p. 106.</ref> Sa Palmyra, kan nakasurat sa Griego, an mga ngaran na arog baga nin Zabeida, Zabdila, Zabbai o Zabda parateng ginigibong "Zenobios" (masculine) asin "Sinobia" <ref>Weldon 2008, p. 106.</ref>(feminine). An elementong "Zabbai" gikan sa katutubong pangaran ni Zenobia boot sabihon "regalo kan N.N. [god]", <ref>N.N. is a grammatical abbreviation denoting "no name", indicating hypocoristica, where a compound name is abbreviated by dropping its theophoric (deity name) element.</ref> <ref>Stark 1971, p. 86.</ref>asin an ngaran na Zenovia pigsalin an "saro na an buhay nakukua hale ki Zeus". <ref>Stark 1971, p. 86.</ref> historyador na si Victor Duuy naniniwala na ginamit kan reyna an ngaran sa Griego bilang traduksion kan saiyang sadiring ngaran, huli ta dai nia inako an mga sakop niang Griego.<ref>Duruy 1883, p. 295.</ref>  pilologong si Wilhelm Dittenberger nangatanosan na an ngaran na Bat-Zabbai nag - agi nin detortum (piripit), sa siring nagresulta sa ngaran na Zenobia.<ref>Macurdy 1937, p. 126.</ref>

An ikasiyam na siglong mananalaysay na si al-Tabari, sa saiyang lubos na kathang-isip na salaysay<ref>Millar 1993, p. 433.</ref> nagsurat na an pangaran kan reyna iyo si Na'ila al-Zabba.<ref>Powers 2010, p. 148.</ref> Manichaen mga reperensia, na ibinareta an pagbisita kan apostol na si Addai sa rehiyon durante kan panahon ni Odaenathus na inaapod na Zenobia "Queen Tadi", agom nin kysr (caesar).<ref>Mainly texts written in Sogdian from the Turfan Oasis; they were included in the series named ''Berliner Turfantexte'' launched in 1971.</ref> An ngaran na itinao ki Zenobia sa mga isinurat na idto ni Manichae garo baga kinua hale sa Tadmor, an propiong ngaran kan Palmyra, asin ini suportado kan Coptic ''Acts Code''x, kun saen si Zenobia nginaranan na Reyna Thadmor.<ref>Gardner 2020, p. 56.</ref>

Mayong  modernong mga estatuwa ni Zenobia na nakua sa Palmira o saen man, solamente an mga inskripsion sa base kan saiyang rekord an yaon pa, na nagpaparisang sarong rebulto kan reyna an dating nagtitindog sa lugar; kadaklan sa midbid na representasyon kan Zenobia an tamang - tama asin eksaktong paglaladawan sa saiya na nanompongan sa saiyang sinsilyo. <ref>Southern 2008, p. 3.</ref> mga retrato kan estilong ini sa Palmira normal na bakong persona, bakong arog nin Griego asin Romano: estatuwa ni Zenobia sa istilong ini nagtao kutana nin ideya manongod sa saiyang pankagabsan na estilo nin gubing asin alahas alagad dai nia iyan ihahayag. <ref>Southern 2008, p. 3.</ref> Britanong iskolar na si William Wright nagbisita sa Palmira kan madali nang magtin - edyer na siglo mantang naghahanap nin eskultura kan reyna.<ref>Southern 2008, p. 16.</ref>

== Hilingon pa ==

** [[:en:Crisis_of_the_Third_Century|Crisis of the Third Century]]
** [[:en:Gallic_Empire|Gallic Empire]]
** [[:en:Mavia_(queen)|Mavia (queen)]]
** [[:en:Zenobia_of_Armenia|Zenobia of Armenia]]

== Iba pang babasahon ==

* {{Cite book|title=Zenobia van Palmyra. Vorstin Tussen Europese en Arabische Traditie|work=Armada: Tijdschrift voor Wereldliteratuur|publisher=Uitgeverij Wereldbibliotheek|year=2008|isbn=978-9-028-42256-8|editor-last=Burgersdijk|editor-first=Diederik|volume=53|language=nl}}
* {{Cite journal|year=2014|title=Zenobia or al-Zabbāʾ: The Modern Arab Literary Reception of the Palmyran Protagonist|publisher=Routledge|volume=17}}

== Panluwas na mga takod ==

* [http://www.roman-emperors.org/zenobia.htm Si Vabalatanthus asin Zenobia]
* [https://www.livius.org/paa-pam/palmyra/zenobia.html Zenobia: empress of Palmyra (267-27)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014174446/http://www.livius.org/paa-pam/palmyra/zenobia.html |date=2012-10-14 }}

== Mga Toltolan ==
<references />
{{stub}}
Si Septimia Zenobia (Palmyrene Aramaiko:  , ;  240 - c. 274) sarong ikatolong reyna kan Imperyo Palmyreno sa Siria. Dakul na osipon dapit sa saiyang lahi; posible bako man siyang ordinaryo asin siya an inagom an namamahala kan siyudad, si Odaenathus. An saiyang agom nagin hade kan 260, na ilinalangkaw an Palmira sa supremong kapangyarihan sa Haraning Sirangan paagi sa pagdaog sa Imperyo nin Persia asin pagpasarig sa Roman East. Pagkatapos kan pag-asasinar ki Odaenathus, si Zenobia nagin naman na ahente kan saiyang aki na si Vaballathus asin kinapotan an poder de facto sa bilog niyang pagreynar.

Kan 270, pinonan ni Zenobia an pagsakyada na nagdara sa kadaklan kan Sirangan nin Roma asin suminagkod sa pag - alsa sa Egipto. Kan katahawan nin-271 an saiyang kahadean nasagkod sa Ancyra, sentral Anatolia, sagkod sa Upper Egypt, maski ngani siya nagdanay na sakop kan ngaran pa sana pasiring sa Roma. Alagad, bilang reaksion sa kampanya kan Romanong emperador na si Aureliankan 272, ipinahayag ni Zenobia an saiyang aking lalaki asin inasumir nia an titulo nin empress, sa siring ipinahahayag an pagpalayas ki Palmyra hale sa Roma. Nanggagana an mga Romano pakatapos nin grabeng pakikilaban; sinalikopan an empress sa saiyang kabisera asin binihag ni Aurelian, na idinistiyero sia pasiring sa Roma, kun saen ginamit nia an natatada pa niang buhay.

Si Zenobia sarong edukadong monarka asin nag - enkaminar nin intelektuwal na mga kamugtakan sa saiyang palasyo, na bukas para sa mga iskolar asin pilosopo. Sia nagtataong konsiderasyon sa saiyang mga sakop asin prinotehiran an relihiosong minoriya. An empress nagpadanay nin marigon na administrasyon, na namahala sa sarong imperyong multikultural asin dakol an rasa. Nagadan si Zenobia pakatapos nin 274, asin dakol na osipon an irinekord manongod sa saiyang kapaladan. An saiyang pagtindog asin pagbagsak nagpasabong sa mga historyador, pintor asin nobelista, asin sia sarong patriotikong simbolo sa Siria.

 Ngaran, itsura asin reperensia 
Si Zenobia namundag c. 240-241,Southern 2008, pp. 3, 173. asin nagkaaki kan gentilicium (surname) Septimia."Septimius" was also Odaenathus' family's gentilicium (surname) adopted as an expression of loyalty to the Roman Severan dynasty, whose emperor Septimius Severus granted the family Roman citizenship in the late second century.Sartre 2005, p. 551. An saiyang katutubong pangaran na Palmyrene iyo an Bat-Zabbai (nasurat "Btzby" sa alpabetong Palmyrene),Edwell 2007, p. 230. sarong Aramaiko ngaran na boot sabihon "aki ni Zabbai". Stoneman 2003, p. 2. siring na mas dakul pang pangaran para sa mga babayi ordinaryo na sana sa Palmira, kun sain an elementong "bt" nangangahulugan nin aking babae, pero dai man talaga iyan nanunungod sa pinakaharaning ama.Stark 1971, p. 80.  lenguaheng diplomatiko asin ikaduwang lengguwahe kan Griego - Palmira, na ginamit sa dakol na inskripsion nin Palmyrene - gamiton nia an ngaran na Zenobia.Weldon 2008, p. 106. Sa Palmyra, kan nakasurat sa Griego, an mga ngaran na arog baga nin Zabeida, Zabdila, Zabbai o Zabda parateng ginigibong "Zenobios" (masculine) asin "Sinobia" Weldon 2008, p. 106.(feminine). An elementong "Zabbai" gikan sa katutubong pangaran ni Zenobia boot sabihon "regalo kan N.N. [god]", N.N. is a grammatical abbreviation denoting "no name", indicating hypocoristica, where a compound name is abbreviated by dropping its theophoric (deity name) element. Stark 1971, p. 86.asin an ngaran na Zenovia pigsalin an "saro na an buhay nakukua hale ki Zeus". Stark 1971, p. 86. historyador na si Victor Duuy naniniwala na ginamit kan reyna an ngaran sa Griego bilang traduksion kan saiyang sadiring ngaran, huli ta dai nia inako an mga sakop niang Griego.Duruy 1883, p. 295.  pilologong si Wilhelm Dittenberger nangatanosan na an ngaran na Bat-Zabbai nag - agi nin detortum (piripit), sa siring nagresulta sa ngaran na Zenobia.Macurdy 1937, p. 126.

An ikasiyam na siglong mananalaysay na si al-Tabari, sa saiyang lubos na kathang-isip na salaysayMillar 1993, p. 433. nagsurat na an pangaran kan reyna iyo si Na'ila al-Zabba.Powers 2010, p. 148. Manichaen mga reperensia, na ibinareta an pagbisita kan apostol na si Addai sa rehiyon durante kan panahon ni Odaenathus na inaapod na Zenobia "Queen Tadi", agom nin kysr (caesar).Mainly texts written in Sogdian from the Turfan Oasis; they were included in the series named Berliner Turfantexte launched in 1971. An ngaran na itinao ki Zenobia sa mga isinurat na idto ni Manichae garo baga kinua hale sa Tadmor, an propiong ngaran kan Palmyra, asin ini suportado kan Coptic Acts Codex, kun saen si Zenobia nginaranan na Reyna Thadmor.Gardner 2020, p. 56.

Mayong  modernong mga estatuwa ni Zenobia na nakua sa Palmira o saen man, solamente an mga inskripsion sa base kan saiyang rekord an yaon pa, na nagpaparisang sarong rebulto kan reyna an dating nagtitindog sa lugar; kadaklan sa midbid na representasyon kan Zenobia an tamang - tama asin eksaktong paglaladawan sa saiya na nanompongan sa saiyang sinsilyo. Southern 2008, p. 3. mga retrato kan estilong ini sa Palmira normal na bakong persona, bakong arog nin Griego asin Romano: estatuwa ni Zenobia sa istilong ini nagtao kutana nin ideya manongod sa saiyang pankagabsan na estilo nin gubing asin alahas alagad dai nia iyan ihahayag. Southern 2008, p. 3. Britanong iskolar na si William Wright nagbisita sa Palmira kan madali nang magtin - edyer na siglo mantang naghahanap nin eskultura kan reyna.Southern 2008, p. 16.

 Hilingon pa 

 Crisis of the Third Century
 Gallic Empire
 Mavia (queen)
 Zenobia of Armenia

 Iba pang babasahon 

 
 

 Panluwas na mga takod 

 Si Vabalatanthus asin Zenobia
 Zenobia: empress of Palmyra (267-27) 

 Mga Toltolan