Elvia Carrillo Puerto
{{Infobox person|name=Hermila Galindo Acosta|image=Hermila_Galindo.jpeg|alt=|caption=|birth_name=Hermila Galindo Acosta|birth_date=2 June 1886|birth_place=[[Villa Lerdo]], [[Durango]], Mexico|death_date={{Death date and age|1954|08|18|1886|06|02|df=y}}|death_place=[[Mexico City]], Mexico|nationality=Mexican|other_names=Hermila Galindo Acosta de Topete|occupation=journalist, activist|years_active=|known_for=|notable_works=}}Si '''Elvia Carrillo Puerto''' (6 Disyembre 1878 &#x2013; 15 Abril 1968) <ref>{{Cite web|url=http://www.senado.gob.mx/hoy/elvia_carrillo/biografia.php|title=Elvia Carrillo Puerto|website=www.senado.gob.mx|language=es|access-date=2018-08-03}}</ref> sarong [[Sosyalismo|sosyalistang]] politiko asin aktibistang [[Feminismo|peministang]] Mehikano .  Si Carrillo may agom na sa edad na 13 asin nabalo sa edad na 21. Siya an nagmukna kan nagkapira sa mga enot na peministang organisasyon kan Mehiko, <ref name="Reed07">{{Cite book|title=Peregrina: Love and Death in Mexico|last=Reed|first=Alma M.|last2=Michael Karl Schuessler|last3=Elena Poniatowska|publisher=University of Texas Press|year=2007|isbn=978-0-292-70239-4|pages=2, 148, 181}}</ref> kabali an Liga ni Rita Cetina Gutiérrez kan 1919. Kan 1923, si Carrillo nagin pinakaenot na babaeng diputado kan estado kan Mehiko kan siya naelihir sa Kongreso kan Yucatán . <ref name="Boles04">{{Cite book|title=Historical Dictionary of Feminism|last=Boles|first=Janet K.|last2=Diane Long Hoeveler|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=0-8108-4946-1|pages=70}}</ref>  <ref name="Lavrin78">{{Cite book|url=https://archive.org/details/latinamericanwom0000unse/page/291|title=Latin American Women: Historical Perspectives|last=Lavrin|first=Asunción|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1978|isbn=0-313-20309-1|pages=[https://archive.org/details/latinamericanwom0000unse/page/291 291]}}</ref> Huli sa mga kontribusyon ni Carrillo sa gobyerno asin historya kan Mehiko, siya opisyal na tinawan nin onra bilang sarong "Beterano kan Rebolusyon". An daing kapagalan na dedikasyon ni Carrillo sa rebolusyon asin hiron kan mga kababaihan iyo an nagtao saiya kan bansag na "The Red Nun" . <ref name="Joseph82">{{Cite book|title=Revolution from Without: Yucatán, Mexico, and the United States, 1880-1924|last=Joseph|first=G. M.|date=March 31, 1982|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-23516-2|pages=218}}</ref> <ref name="Fallaw01">{{Cite book|title=Cárdenas Compromised: The Failure of Reform in Postrevolutionary Yucatán|last=Fallaw|first=Ben|publisher=Duke University Press|year=2001|isbn=0-8223-2767-8|pages=184}}</ref>

== Mga liga nin mga peministang ==

=== 1912 &#x2013; 1922 ===
Si Elvia Carrillo Puerto pigtatawan nin kredito sa pagpoon nin kadakol na mga organisasyon na peminista sa Mehiko, an pinakaprominente iyo an Rita Cetina Gutiérrez League, na nginaranan sa saro sa pinakaprominenteng mga edukador kan Yucatán. An mga organisasyon na peministang nagtutok sa kadakol na mga trabaho tanganing maipalakop an mga deretso kan mga kababaihan, nagpoon sa Mérida, kun saen an enot naestablisar kan 1912, asin sa kahurihurihi naglakop sa Sur-subangan na Mehiko, dangan sa Sentral na Mehiko.  Pinangenotan kan mga grupo an mga kampanya tumang sa [[prostitusyon]], paggamit nin droga, alkoholismo, [[superstisyon]], asin [[Panatismo|panatisismo]] .  Sa pagprobar na iitaas an mga kababaihan, an Liga Rita Cetina Gutiérrez, na itinogdas kan 1919, parateng nagtatao nin mga pahayag manungod sa pag-ataman nin aki, [[Ekonomika|ekonomiya]] asin kalinigan para sa mga pobreng kababaihan.  An organisasyon nag-inspeksyon kan mga eskwelahan asin ospital asin nagtabang na magmukna nin sarong ampunan kan estado. <ref name="Pilcher03">{{Cite book|title=The Human Tradition in Mexico|last=Pilcher|first=Jeffrey M.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2003|isbn=0-8420-2976-1|pages=145}}</ref> Sa paagi kan mga organisasyon na peministang itinogdas ni Carrillo, an mga programa sa pagplano nin pamilya naestablisar, kabali an legalisadong pagkontrol sa pangangaki, an pinakaenot sa Solnopan na Hemispero.  Nagtutubod si Elvia na an darakulang pamilya sarong ulang sa mas marahay na buhay para sa mga dukha asin nagdistribwir nin literatura ni [[Margaret Sanger]], na kan huri iyo an nagmukna kan American Birth Control League, na kan huri namidbid bilang Planned Parenthood ; Dai kayang idistribwir ni Sanger an literaturang ini sa Estados Unidos huli sa legal na mga dahelan.  <ref name="Ruiz92">{{Cite book|title=''Triumphs and Tragedy: A History of the Mexican People'' By p303|last=Ruiz|first=Ramón Eduardo|publisher=W. W. Norton & Company|year=1992|isbn=0-393-31066-3|pages=303|author-link=Ramón Eduardo Ruiz}}</ref> An mga liga nagbugtak man nin prenatal asin postnatal na pag-ataman para sa mga babae.  Si Carrillo Puerto nagpartisipar sa Enot na Kongreso nin mga Peminista kan Yucatán kan 1916.

=== 1923 &#x2013; 1931 ===
Si Carrillo nagdusay kan saiyang sadiri nin bilog na panahon sa paglibot sa Sur-subangan na Mehiko na may katuyuhan na maorganisar an mga babaeng Maya sa mga liga asin andamon sinda para sa responsibilidad sibiko.  An mga liga mamimidbid an mga babae na may espesyal na kakayahan asin sasanayon sinda na panoon an mga elektibong posisyon sa gobyerno kan siyudad asin estado. Pagkatapos na an tugang ni Carrillo, si Gobernador Felipe Carrillo Puerto, nagtugot sa mga kababaihan nin deretso na magboto asin magkapot nin pwesto, kan 1923 siya naelihir sa lehislatura kan estado nin Yucatán, na nagin pinakaenot na babaeng miyembro kan lehislatura kan estado kan Mehiko.   Si Carrillo nanggana sa eleksyon sa labing 5,115 na boto.  Bilang sarong mambabatas, ipinalakop ni Carrillo an isyu nin reporma sa daga, na nagproponer nin mga plano na magtatao sa ''mga kampesino'' nin mga oma na kayang susteniran an saindang mga pamilya.  Nag-organisar man siya nin mga lokal na kapitulo nin mga kababaihan sa Gualbertista Central Agrarian Communities for Females, na nginaranan sa saiyang tugang na si Gualberto, sarong senador asin aktibista sa reporma sa daga. 

Kan 1924, mantang nag-aabante an mga deretso kan mga kababaihan, ginadan si Felipe Carrillo Puerto. An saiyang pagkagadan nagdara nin pagbabago sa lokal na gobyerno, siring man sa mga deretso kan mga kababaihan. Mantang si Felipe Carrillo Puerto nagtugot kan mga deretso kan mga kababaihan sa Yucatán, dai niya nagigibo na pormalisaron an mga deretso na idto sa konstitusyon kan Mehiko, asin pagkatapos kan saiyang kagadanan sinda ibinabalik kan suminunod na administrasyon ni Juan Ricardez Broca. Sa sarong bagong gobyerno na nasa poder, an mga kababaihan hinale sa mga posisyon sa mga opisina kan gobyerno kan munisipyo asin estado, an deretso sa pagboto kan mga kababaihan hinale,  asin an mga programa sosyal kan mga organisasyon na peministang dai na suportado. <ref name="Raat86">{{Cite book|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000unse_m9y9/page/20|title=Twentieth-century Mexico|last=Raat|first=W. Dirk|last2=William H. Beezley|publisher=University of Nebraska Press|year=1986|isbn=0-8032-8914-6|pages=[https://archive.org/details/twentiethcentury0000unse_m9y9/page/20 20, 22, 23]}}</ref> Kasunod man kan pagkagadan ni Felipe Carrillo Puerto, si Elvia Carrillo Puerto nagbalyo sa San Luis Potosí, an bagong sentro kan hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan. <ref name="Rodriguez03">{{Cite book|title=Women in Contemporary Mexican Politics|last=Rodríguez|first=Victoria Elizabeth|publisher=University of Texas Press|year=2003|isbn=0-292-77127-4|pages=97}}</ref> Kan 1925, siya naelihir sa nasyonal na Kamara nin mga Diputado bilang representante kan San Luis Potosí, alagad dai siya tinugutan na magtukaw, nin huli ta an deretso sa pagboto asin an deretso na magkapot nin eletibong opisina limitado pa man giraray sa mga lalaki. Mantang an mga lokal na gobyerno nagtugot sa mga babae na magboto asin magkapot nin opisina, an mga deretso na ini dai namidbid sa nasyonal na paagi sa Mehiko sagkod 1953. <ref>{{Cite web|last=Exteriores|first=Secretaría de Relaciones|title=63rd anniversary of women's suffrage in Mexico|url=http://www.gob.mx/sre/articulos/63rd-anniversary-of-women-s-suffrage-in-mexico|access-date=2023-04-16|website=gob.mx|language=es}}</ref>

Kan 1931 tinogdas niya an Women's Action League, na may misyon na ipaglaban an mga deretso pulitikal kan mga kababaihan. An organisasyon na ini nagdanay sana sagkod 1938.

=== Sa huri buhay asin kagadanan ===
Si Carrillo nagdulag sa Yucatán pagkatapos na magsapo nin duwang pisikal na pag'atake. Sa saiyang mga huring taon, nagbalyo siya sa Siyudad nin Mehiko asin padagos na nagtrabaho para sa mga deretso kan mga kababaihan sa bilog niyang buhay. Huling napabayaan asin dukha, nabuhay siya nin pirang taon sa paagi nin pagtao nin mga leksyon sa musika. Sarong aksidente sa awto kan 1941 an nagwalat saiya na haros buta. Si Elvia Carrillo Puerto nagadan sa Siyudad nin Mehiko kan 1968 sa edad na 86. <ref>{{Cite web|url=https://www.theyucatantimes.com/2017/10/the-yucatan-governor-who-empowered-women/|title=The Yucatan Governor Who Empowered Women|website=www.the yucantanimes.com|language=en|access-date=2023-11-05}}</ref>

=== Pagkamidbid ===
Kan 6 Disyembre 2017, si Elvia [https://doodles.google/doodle/elvia-carrillo-puertos-139th-birthday/?hl=en an tema] kan sarong Google Doodle .

== Mga Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Elvia Carrillo Puerto (6 Disyembre 1878 – 15 Abril 1968)  sarong sosyalistang politiko asin aktibistang peministang Mehikano .  Si Carrillo may agom na sa edad na 13 asin nabalo sa edad na 21. Siya an nagmukna kan nagkapira sa mga enot na peministang organisasyon kan Mehiko,  kabali an Liga ni Rita Cetina Gutiérrez kan 1919. Kan 1923, si Carrillo nagin pinakaenot na babaeng diputado kan estado kan Mehiko kan siya naelihir sa Kongreso kan Yucatán .    Huli sa mga kontribusyon ni Carrillo sa gobyerno asin historya kan Mehiko, siya opisyal na tinawan nin onra bilang sarong "Beterano kan Rebolusyon". An daing kapagalan na dedikasyon ni Carrillo sa rebolusyon asin hiron kan mga kababaihan iyo an nagtao saiya kan bansag na "The Red Nun" .  

 Mga liga nin mga peministang 

 1912 – 1922 
Si Elvia Carrillo Puerto pigtatawan nin kredito sa pagpoon nin kadakol na mga organisasyon na peminista sa Mehiko, an pinakaprominente iyo an Rita Cetina Gutiérrez League, na nginaranan sa saro sa pinakaprominenteng mga edukador kan Yucatán. An mga organisasyon na peministang nagtutok sa kadakol na mga trabaho tanganing maipalakop an mga deretso kan mga kababaihan, nagpoon sa Mérida, kun saen an enot naestablisar kan 1912, asin sa kahurihurihi naglakop sa Sur-subangan na Mehiko, dangan sa Sentral na Mehiko.  Pinangenotan kan mga grupo an mga kampanya tumang sa prostitusyon, paggamit nin droga, alkoholismo, superstisyon, asin panatisismo .  Sa pagprobar na iitaas an mga kababaihan, an Liga Rita Cetina Gutiérrez, na itinogdas kan 1919, parateng nagtatao nin mga pahayag manungod sa pag-ataman nin aki, ekonomiya asin kalinigan para sa mga pobreng kababaihan.  An organisasyon nag-inspeksyon kan mga eskwelahan asin ospital asin nagtabang na magmukna nin sarong ampunan kan estado.  Sa paagi kan mga organisasyon na peministang itinogdas ni Carrillo, an mga programa sa pagplano nin pamilya naestablisar, kabali an legalisadong pagkontrol sa pangangaki, an pinakaenot sa Solnopan na Hemispero.  Nagtutubod si Elvia na an darakulang pamilya sarong ulang sa mas marahay na buhay para sa mga dukha asin nagdistribwir nin literatura ni Margaret Sanger, na kan huri iyo an nagmukna kan American Birth Control League, na kan huri namidbid bilang Planned Parenthood ; Dai kayang idistribwir ni Sanger an literaturang ini sa Estados Unidos huli sa legal na mga dahelan.   An mga liga nagbugtak man nin prenatal asin postnatal na pag-ataman para sa mga babae.  Si Carrillo Puerto nagpartisipar sa Enot na Kongreso nin mga Peminista kan Yucatán kan 1916.

 1923 – 1931 
Si Carrillo nagdusay kan saiyang sadiri nin bilog na panahon sa paglibot sa Sur-subangan na Mehiko na may katuyuhan na maorganisar an mga babaeng Maya sa mga liga asin andamon sinda para sa responsibilidad sibiko.  An mga liga mamimidbid an mga babae na may espesyal na kakayahan asin sasanayon sinda na panoon an mga elektibong posisyon sa gobyerno kan siyudad asin estado. Pagkatapos na an tugang ni Carrillo, si Gobernador Felipe Carrillo Puerto, nagtugot sa mga kababaihan nin deretso na magboto asin magkapot nin pwesto, kan 1923 siya naelihir sa lehislatura kan estado nin Yucatán, na nagin pinakaenot na babaeng miyembro kan lehislatura kan estado kan Mehiko.   Si Carrillo nanggana sa eleksyon sa labing 5,115 na boto.  Bilang sarong mambabatas, ipinalakop ni Carrillo an isyu nin reporma sa daga, na nagproponer nin mga plano na magtatao sa mga kampesino nin mga oma na kayang susteniran an saindang mga pamilya.  Nag-organisar man siya nin mga lokal na kapitulo nin mga kababaihan sa Gualbertista Central Agrarian Communities for Females, na nginaranan sa saiyang tugang na si Gualberto, sarong senador asin aktibista sa reporma sa daga. 

Kan 1924, mantang nag-aabante an mga deretso kan mga kababaihan, ginadan si Felipe Carrillo Puerto. An saiyang pagkagadan nagdara nin pagbabago sa lokal na gobyerno, siring man sa mga deretso kan mga kababaihan. Mantang si Felipe Carrillo Puerto nagtugot kan mga deretso kan mga kababaihan sa Yucatán, dai niya nagigibo na pormalisaron an mga deretso na idto sa konstitusyon kan Mehiko, asin pagkatapos kan saiyang kagadanan sinda ibinabalik kan suminunod na administrasyon ni Juan Ricardez Broca. Sa sarong bagong gobyerno na nasa poder, an mga kababaihan hinale sa mga posisyon sa mga opisina kan gobyerno kan munisipyo asin estado, an deretso sa pagboto kan mga kababaihan hinale,  asin an mga programa sosyal kan mga organisasyon na peministang dai na suportado.  Kasunod man kan pagkagadan ni Felipe Carrillo Puerto, si Elvia Carrillo Puerto nagbalyo sa San Luis Potosí, an bagong sentro kan hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan.  Kan 1925, siya naelihir sa nasyonal na Kamara nin mga Diputado bilang representante kan San Luis Potosí, alagad dai siya tinugutan na magtukaw, nin huli ta an deretso sa pagboto asin an deretso na magkapot nin eletibong opisina limitado pa man giraray sa mga lalaki. Mantang an mga lokal na gobyerno nagtugot sa mga babae na magboto asin magkapot nin opisina, an mga deretso na ini dai namidbid sa nasyonal na paagi sa Mehiko sagkod 1953. 

Kan 1931 tinogdas niya an Women's Action League, na may misyon na ipaglaban an mga deretso pulitikal kan mga kababaihan. An organisasyon na ini nagdanay sana sagkod 1938.

 Sa huri buhay asin kagadanan 
Si Carrillo nagdulag sa Yucatán pagkatapos na magsapo nin duwang pisikal na pag'atake. Sa saiyang mga huring taon, nagbalyo siya sa Siyudad nin Mehiko asin padagos na nagtrabaho para sa mga deretso kan mga kababaihan sa bilog niyang buhay. Huling napabayaan asin dukha, nabuhay siya nin pirang taon sa paagi nin pagtao nin mga leksyon sa musika. Sarong aksidente sa awto kan 1941 an nagwalat saiya na haros buta. Si Elvia Carrillo Puerto nagadan sa Siyudad nin Mehiko kan 1968 sa edad na 86. 

 Pagkamidbid 
Kan 6 Disyembre 2017, si Elvia an tema kan sarong Google Doodle .

 Mga Toltolan