Salimbagat
{{Taxobox
| image = Philippine eagle 2.jpg
| image_caption = 
| status = CR
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref>{{IUCN|id=22696012 |title=''Pithecophaga Kimberly jefferyi'' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2016.3 |year=2016 |accessdate=11 April 2017}}</ref>
| genus = Pithecophaga
| parent_authority = [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1896
| species = jefferyi
| authority = [[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1897
| range_map=Phileagle rangemap.png
| range_map_caption=Dugtang asul linalakopan
}}

[[File:Pithecophaga jefferyi look.jpg|right|thumb|220px|Hitsura kan panlawogon]]
[[File:Philippine Eagle with nest.jpg|right|thumb|220px|Siyo', yaon pa sa tataghan]]
[[File:Noblest Flyer Philippine Eagle.jpg|right|thumb|220px|Salimbagat nakabiklad pakpak]]
An '''salimbagat'''<ref>salimbagat. Vocabulario de la lengua bicol.[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aqa2025.0001.001/331?page=root;size=175;view=image;q1=salimbagat]quod.lib.umich.edu. p. 330. Kinua 2019-02-20</ref> (''Pithecophaga jefferyi''; [[Ingles]]: ''Philippine eagle''), na inaapod man na '''banug''',<ref>banug. Vocabulario de  la lengua bicol.[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aqa2025.0001.001/57?q1=banug&view=image&size=175] p. 56. Kinua 2019-02-20</ref> sarong klaseng [[agila]] sakop sa pamilyang [[Accipitridae]] na tubong natural sa kakadlaganan kan Filipinas. Igwa ining kayumanggihon asin malamuting mga balukag asin may surakpaw na buhok sa payo. Ini gamgam na parasaklot. Ini nagsusukol 86 abot 102 sm (2.82 abot 3.35 pye) sa laba saka may timbang na 4.04 abot 8.0 kg (8.9 abot 17.6 libra). 

An salimbagat konsideradong pinakadakula sa natatada pang mga agila sa bilog na kinaban kun pag'uurulayan an kalabaan asin biklad kan pakpak dawa totoo an inaapod na [[Steller's sea eagle]] kan [[Hapon]] asin an [[harpy eagle]] kan habagatan Amerika,  mas matagom asin mas bunog-bunog.<ref name="Tabaranza">{{cite web|url=http://www.haribon.org.ph/index.php?view=article&id=223%3Athe-largest-eagle-in-the-world&option=com_content&Itemid=119|title=The largest eagle in the world|author= Tabaranza, Blas R., Jr.|date=2005-01-17|publisher=Haribon Foundation|accessdate=2012-09-23}}</ref><ref name="RaptorsWorld">{{cite book|year=2001|title=Raptors of the World| publisher=[[Helm Identification Guides|Christopher Helm]]|location=London|pages=717–19|isbn=0-7136-8026-1|author1=Ferguson-Lees, J. |author2=Christie, D. }}</ref> 

Pinakamaipo asin orog kapwersang gamgam sa kinaban, ini pigdeklarang gamgam pangnasyonal kan [[Filipinas]].<ref name="fieldguide">Kennedy, R. S., Gonzales, P. C.; Dickinson, E. C.; Miranda, H. C., Jr. and Fisher, T. H. (2000). ''A Guide to the Birds of the Philippines.'' Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-854669-6}}</ref><ref>{{cite web | last = Pangilinan, Jr. | first = Leon | title = In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols | url = http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ | date = 3 October 2014 | accessdate = 8 January 2019 | publisher = [[National Commission for Culture and the Arts]] | archive-date = 26 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161126154959/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ | dead-url = yes }}</ref>  Ini sinasabing namimiligrong gayo mapuho' huli sa makuring pagkawara' kan kahiwasan nin erokan kaini bunga kan pagkakaingin asin pagpalod kan kakahoyan sa mga pasig na kadlagan. An pagdakop asin paggadan nin salimbagat ipinapangalad nanggad sa lindong kan ley kan Filipinas na may kastigong 12 taon na pagkapreso asin magabat na multa.<ref name="Hungry Farmer">{{cite web| title=Farmer arrested for killing, eating rare Philippines eagle: officials| publisher = AFP |date = 2008-07-18  | url = http://afp.google.com/article/ALeqM5hmMr60RIPEBrwEzz1o1iP8QnMt5w| accessdate =2009-01-07 }}</ref>

== Mga naririsang kaibahan kan salimbagat==

An agilang ini napapalaen ta iyo na ini an pinakadakula sa langkaw asin biklad kan pakpak asin an payo niya may mga  balukag na surakpaw na pambihirang napapataas-taas (naturangkig) asin napapatikop-tikop. An saiyang kamog asin tuka' mapwersang maray na kayang rungkabon an hawak kan saiyang dakop arog kan [[kabalang]], [[amid]] asin iba pa. Ini sana daa an agila na may matang nag'aabohon.

==Pagkadukay==

An salimbagat nadukayan enot sa kadlagan nin Bonga, Samar ni [[John Whitehead]], sarong Briton na eksplorador naturalista kan taon 1896. Ini totoo napapangaranan na sa Kabikolan kaamayi pa kan ika-17 siglo ta natala' na ini ni Lisboa sa saiyang pagbilog kan tataramon na Bikol. Sa siring na indikasyon, nagpapahiling na an hiwas kan erokan kaini kairiba pa an mga kakadlaganan sa Kabikolan kan ika-17 siglo.<ref>salimbagat. Vocabulario de la lengua bicol.[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aqa2025.0001.001/331?page=root;size=175;view=image;q1=salimbagat]quod.lib.umich.edu. p. 330. Kinua 2019-02-20</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090530010418/http://www.orientalbirdclub.org/publications/bullfeats/phleagle.html]www.orientalbirdclub.org. Kinua 2019-02-20</ref> 

An salimbagat may langkaw na haros 1 metro asin an biklad kan saiyang pakpak naabot 2 metro.<ref>[https://web.archive.org/web/20081020150914/http://www.manilatimes.net/national/2007/apr/29/yehey/weekend/20070429week2.html]www.;manilatimes.;net. Kinua 2019-02-21</ref>

Harayo' sa paghunang popular, an salimbagat bako mansana mga [[kabalang]] an kinakakan. Nakakan man ining darakulang [[halas]], [[tukô]], [[gotô]], [[amid]] o dawa pa mga gamgam na darakula man. Mayo ining subspecies. Inapod ining "Philippine eagle" huli sa sarong proklamasyon presidensyal ni Presidente [[Ferdinand Marcos]] kan 1978.<ref>[http://www.officialgazette.gov.ph/1978/05/08/proclamation-no-1732-s-1978/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702093534/http://www.officialgazette.gov.ph/1978/05/08/proclamation-no-1732-s-1978/ |date=2018-07-02 }}www.officialgazette.gov.ph. Kinua 2019-=02-=20</ref> Inapod man ining "haribon", hale sa pagdukot kan duwang kataga, "hari" (hade) asin "ibon" (gamgam) sa orog na pagpasabot an gamgam sadiri nanggad na talubo sa Filipinas.<ref>[https://haribon.org.ph/?view=article&id=223%3Athe-largest-eagle-in-the-world&option=com_content&Itemid=119]haribon.org.ph.Kinua 2019-02-20</ref>

==Madali nang mapuho==

An abiso na ipinaluwas susog sa IUCN Red List of Threatened Species 2018, an gamgam na ini madali nang gayo mawara. Tinatantyang mga 180-500 na sana kan gamgam na ini an nabubuhay asin mayoriya konsentrado sa Mindanao.<ref>[https://www.iucnredlist.org/species/22696012/129595746] www.iucnredlist.org. Kinua 2019-02-21</ref>

Sa lakaw nin panahon, mga 50 salimbagat na an nakaag sa mga zoo sa Europa: [[Inglatierra]], [[Alemanya]], [[Belhiko]], [[Italya]], [[Pransya]] [[Estados Unidos]], asin [[Hapon]].<ref name=zoo>Weigl, R, & Jones, M. L. (2000). ''The Philippine Eagle in captivity outside the Philippines, 1909–1988.'' International Zoo News vol. 47/8 (305)</ref> An pinakaenot ikinaag sa [[London Zoo]] kan Agosto 1909<ref name=zoo/> alagad nagadan kan Pebrero 1910.<ref>{{cite journal|title=Specimens of the Philippine Monkey-Eating Eagle (''Pithecophaga jefferyi'')|author=Davidson, M. E. McLellan |journal= The Auk|volume=51|issue=3|year=1934| pages=338–342 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v051n03/p0338-p0342.pdf|doi=10.2307/4077661|jstor=4077661 }}</ref> An kadaklan kan mga nakaag sa zoo nangyari pag'ultan kan taon 1947 sundo 1965.<ref name=zoo/><ref>Philippine Eagle Working Group (1996). Integrated Conservation Plan For The Philippine Eagle (''Pithecophaga jefferyi'').</ref>

==Banog man sa Manobo==

Manta na an katagang "Banog" iyo an inaapod na sa Ingles an Philippine Hawk Eagle (sc. Nisaetus Philipinenses) asin gamit sa tataramon na Sugbuanon, Hiligaynon asin Waray, sa lenggwahe man na [[Manobo]] sa Mindanao, malinaw na an "Banog" boot sabihon ining gamgam na inaapod sa Ingles na Philippine Eagle o Philippine Monkey-eating Eagle.<ref>[p. 138. UP Diksiyunaryong Filipino. ANVIL Publishing, Inc. 2nd ed. 2010]UP Diksiyunaryong Filipino. Kinua 9-24-20.</ref>
==Mga basahon dapit sa Salimbagat==

* [https://haringibon2011.wordpress.com/2008/03/09/haribon-haring-ibon-king-bird/] Haring Ibon's Flight.

==Tampok sa video==

* [https://www.youtube.com/watch?v=_Vc4C_ll5Z8] Philippine eagle.
* [https://www.youtube.com/watch?v=wzPBh-KAd9k] Queen of Birds.

== Toltolan ==
{{reflist}}{{Saringsing}}
[[Kategorya: Mga gamgam sa Filipinas]]
[[Kategorya: Mga gamgam namimiligrong mapuho]]
right|thumb|220px|Siyo', yaon pa sa tataghan
right|thumb|220px|Salimbagat nakabiklad pakpak
An salimbagatsalimbagat. Vocabulario de la lengua bicol.quod.lib.umich.edu. p. 330. Kinua 2019-02-20 (Pithecophaga jefferyi; Ingles: Philippine eagle), na inaapod man na banug,banug. Vocabulario de  la lengua bicol. p. 56. Kinua 2019-02-20 sarong klaseng agila sakop sa pamilyang Accipitridae na tubong natural sa kakadlaganan kan Filipinas. Igwa ining kayumanggihon asin malamuting mga balukag asin may surakpaw na buhok sa payo. Ini gamgam na parasaklot. Ini nagsusukol 86 abot 102 sm (2.82 abot 3.35 pye) sa laba saka may timbang na 4.04 abot 8.0 kg (8.9 abot 17.6 libra). 

An salimbagat konsideradong pinakadakula sa natatada pang mga agila sa bilog na kinaban kun pag'uurulayan an kalabaan asin biklad kan pakpak dawa totoo an inaapod na Steller's sea eagle kan Hapon asin an harpy eagle kan habagatan Amerika,  mas matagom asin mas bunog-bunog. 

Pinakamaipo asin orog kapwersang gamgam sa kinaban, ini pigdeklarang gamgam pangnasyonal kan Filipinas.Kennedy, R. S., Gonzales, P. C.; Dickinson, E. C.; Miranda, H. C., Jr. and Fisher, T. H. (2000). A Guide to the Birds of the Philippines. Oxford University Press, New York.   Ini sinasabing namimiligrong gayo mapuho' huli sa makuring pagkawara' kan kahiwasan nin erokan kaini bunga kan pagkakaingin asin pagpalod kan kakahoyan sa mga pasig na kadlagan. An pagdakop asin paggadan nin salimbagat ipinapangalad nanggad sa lindong kan ley kan Filipinas na may kastigong 12 taon na pagkapreso asin magabat na multa.

 Mga naririsang kaibahan kan salimbagat

An agilang ini napapalaen ta iyo na ini an pinakadakula sa langkaw asin biklad kan pakpak asin an payo niya may mga  balukag na surakpaw na pambihirang napapataas-taas (naturangkig) asin napapatikop-tikop. An saiyang kamog asin tuka' mapwersang maray na kayang rungkabon an hawak kan saiyang dakop arog kan kabalang, amid asin iba pa. Ini sana daa an agila na may matang nag'aabohon.

Pagkadukay

An salimbagat nadukayan enot sa kadlagan nin Bonga, Samar ni John Whitehead, sarong Briton na eksplorador naturalista kan taon 1896. Ini totoo napapangaranan na sa Kabikolan kaamayi pa kan ika-17 siglo ta natala' na ini ni Lisboa sa saiyang pagbilog kan tataramon na Bikol. Sa siring na indikasyon, nagpapahiling na an hiwas kan erokan kaini kairiba pa an mga kakadlaganan sa Kabikolan kan ika-17 siglo.salimbagat. Vocabulario de la lengua bicol.quod.lib.umich.edu. p. 330. Kinua 2019-02-20www.orientalbirdclub.org. Kinua 2019-02-20 

An salimbagat may langkaw na haros 1 metro asin an biklad kan saiyang pakpak naabot 2 metro.www.;manilatimes.;net. Kinua 2019-02-21

Harayo' sa paghunang popular, an salimbagat bako mansana mga kabalang an kinakakan. Nakakan man ining darakulang halas, tukô, gotô, amid o dawa pa mga gamgam na darakula man. Mayo ining subspecies. Inapod ining "Philippine eagle" huli sa sarong proklamasyon presidensyal ni Presidente Ferdinand Marcos kan 1978. www.officialgazette.gov.ph. Kinua 2019-=02-=20 Inapod man ining "haribon", hale sa pagdukot kan duwang kataga, "hari" (hade) asin "ibon" (gamgam) sa orog na pagpasabot an gamgam sadiri nanggad na talubo sa Filipinas.haribon.org.ph.Kinua 2019-02-20

Madali nang mapuho

An abiso na ipinaluwas susog sa IUCN Red List of Threatened Species 2018, an gamgam na ini madali nang gayo mawara. Tinatantyang mga 180-500 na sana kan gamgam na ini an nabubuhay asin mayoriya konsentrado sa Mindanao. www.iucnredlist.org. Kinua 2019-02-21

Sa lakaw nin panahon, mga 50 salimbagat na an nakaag sa mga zoo sa Europa: Inglatierra, Alemanya, Belhiko, Italya, Pransya Estados Unidos, asin Hapon.Weigl, R, & Jones, M. L. (2000). The Philippine Eagle in captivity outside the Philippines, 1909–1988. International Zoo News vol. 47/8 (305) An pinakaenot ikinaag sa London Zoo kan Agosto 1909 alagad nagadan kan Pebrero 1910. An kadaklan kan mga nakaag sa zoo nangyari pag'ultan kan taon 1947 sundo 1965.Philippine Eagle Working Group (1996). Integrated Conservation Plan For The Philippine Eagle (Pithecophaga jefferyi).

Banog man sa Manobo

Manta na an katagang "Banog" iyo an inaapod na sa Ingles an Philippine Hawk Eagle (sc. Nisaetus Philipinenses) asin gamit sa tataramon na Sugbuanon, Hiligaynon asin Waray, sa lenggwahe man na Manobo sa Mindanao, malinaw na an "Banog" boot sabihon ining gamgam na inaapod sa Ingles na Philippine Eagle o Philippine Monkey-eating Eagle.[p. 138. UP Diksiyunaryong Filipino. ANVIL Publishing, Inc. 2nd ed. 2010]UP Diksiyunaryong Filipino. Kinua 9-24-20.
Mga basahon dapit sa Salimbagat

  Haring Ibon's Flight.

Tampok sa video

  Philippine eagle.
  Queen of Birds.

 Toltolan 

Kategorya: Mga gamgam sa Filipinas
Kategorya: Mga gamgam namimiligrong mapuho