Espiritu (labi sa natural na bagay)
Sa osipon asin etnograpiya, an '''espiritu''' sarong "bakong materyal na linalang", "supernatural na ahente", an " [[kalag]] nin sarong nagadan na tawo", sarong "dai nahihiling na entidad", o an "kalag nin sarong tawong grabe an pagtios". Parati an mga espiritu igwa nin intermediate na estado sa pag-ultanan kan mga diyos asin mga tawo, na naghahatid nin nagkapirang mga propyedad sa mga diyos ( Incorporeality, mas dakulang kapangyarihan) asin an nagkapira sa mga tawo (finite, bakong omniscience ). <ref> {{Cite book|url=https://www.taylorfrancis.com/books/oa-mono/10.4324/9781003281139/epistemology-spirit-beliefs-hans-van-eyghen|title=The Epistemology of Spirit Beliefs|last=Van Eyghen|first=Hans|date=14 April 2023|publisher=Routledge|isbn=9781003281139|series=Routledge Studies in the Philosophy of Religion|doi=10.4324/9781003281139}}</ref>

Kaya, an sarong espiritu magkakaigwa nin porma nin pag-eksister asin pag-isip ; ini mag-eeksister na dai nahihiling sa pankagabsan; parateng popular na mga tradisyon an nagtatao kaiyan nin milagrosong mga kapangyarihan asin mas o menos okultong mga impluwensia sa pisikal na kinaban.

== Tipolohiya ==
An mga espiritu pwedeng iklasipikar susog sa siyensya na namamahala sa saindang pag-aadal: [[Anghel|an mga anghel]] asin [[demonyo]] kabali sa [[teolohiya]], an [[Multo|mga multo]] asin mga espiritu kabali sa metasikolohiya, [[Engkantada|an mga engkanto]] asin [[gnome]] sa osipon, an mga kalag kan mga gadan sa kulto kan mga gadan, espiritismo, mahika, nekromansiya . Alagad, igwa nin parating mga pagduwa-duwa. 

Sa ibong na lado, an sarong makasaysayan na paagi pwedeng gibohon. An mga teksto kan Edad Media pano nin mga espiritung planetaryo (mga nag-eerok sa mga planeta), mga espiritung anghel (mga anghel, [[arkanghel]], mga anghel na bantay, asin iba pa), mga espiritu nin naturalesa ( undines, [[Sylph|sylphs]], asin iba pa), mga espiritu nin lugar, asin iba pa <ref name=":1">{{Cite book|title=Traité sur les apparitions des esprits et sur les vampires ou les revenants de Hongrie|last=Calmet|first=Dom Augustin|date=1746|edition=2nd|volume=2|publication-place=Moravia|pages=XXII-486 and X-483|language=fr}}</ref>

An mga espiritu parateng pigklasipikar sa mga kinaban na saindang iniistaran: kinaban sa irarom kan daga, daga, atmospera, o langit. 

Sinda man pigklasipikar bilang marahay asin maraot, o bilang neutral: an tataramon na "demonyo" pejoratibo, alagad an tataramon na "demonyo" nagbabago kan halaga. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="What does &amp;quot;changes the value&amp;quot; mean? (March 2024)">kaipuhan an paglilinaw</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> 

Sa Europa kan ika-17 siglo, kaiba sa mga espiritu an mga anghel, demonyo, asin kalag na daing hawak. Si Dom Calmet, sarong espesyalista sa temang ini, nagpaliwanag na siya nagsusurat "sa mga aparisyon kan mga anghel, demonyo asin mga kalag na suway sa hawak".  An diksyunaryo kan Lalande minasunod: "An Dios, mga anghel, mga demonyo, mga kalag na daing hawak nin mga tawo pagkagadan iyo an mga espiritu". <ref>{{Cite book|title=Vocabulaire technique et critique de la philosophie (1902-1923)|last=Lalande|first=André|publisher=PUF|page=300|language=fr}}</ref>

Sa nagkapirang kultura, an "espiritu kan naturalesa" nanonongod sa mga [[elemental]], mga espiritu na konektado sa apat na klasikal na elemento: [[Gnome|mga gnome]] para sa daga, mga undine para sa tubig, [[Sylph|mga sylph]] para sa aire, mga salamander para sa kalayo).

== Sa relihiyon ==

=== Budismo ===
Sa [[Theravada]] [[Budismo|Buddhism]], igwa nin sagkod sa 31 na plano nin pag-eksister na may, poon sa pinakahababa sagkod sa pinakahalangkaw: mga linalang kan kinaban kan mga gadan, mga espiritung gutom ( ''petâ'' ), mga demigod ( ''asurâ'' ), mga diyos ( ''devâ'' ), kaiba si Brahmâ (sa mga plano 12-14). Dugang pa, igwa nin saradit na daganon na mga diyos arog kan mga henyo ( ''yakkhâ'' asin ''yakkhinî'' ), mga halas ( N ''âgâ'' ), mga espiritu na asosyado sa naturalesa, o mga espiritu nin mga apoon o mga diyos na Indian, mga lokal na diyos, asin mga mitolohiko o makasaysayan na mga eroe. <ref>{{Cite book|title=100 questions sur le bouddhisme theravâda|last=Treutenaere|first=Didier|date=2017|publisher=Soukha|publication-place=Paris|pages=121–127|language=fr}}</ref>

An Budismong Tibetan pigklasipikar an "mga espiritu nin naturalesa sa walong klase nin pagkatawo: mga saradit na diyos, mga kagurangnan nin kagadanan, mga nakakadanyar na demonyo, mga anggot na ina, mga demonyong gapo, mga espiritung hade, mga espiritu nin natural na kayamanan asin mga espiritu nin tubig." <ref>{{Cite journal|date=2016|title=Le bouddhisme tibétain. Les textes fondamentaux|journal=Le Point Références|pages=98}}</ref>

=== Kristiyanismo ===
Ibinibilang kan Kristianong mga teologo an mga espiritu bilang mga demonyo, naholog na mga anghel. Iinagid ni San Agustin an mga demonyo kan Griego-Romanong paganismo sa mga nahulog na anghel, na nagrerebelde tumang sa banal na autoridad asin nagmamawot na darahon an tawo sa karatan. <ref>{{Cite book|title=La Genèse au sens littéral ; La cité divine (410-427)|last=Saint Augustin|volume=VIII and IX|language=fr}}</ref>

== Interpretasyon ==
An positismo ni Auguste Comte, susog sa saiyang ley nin tolong yugto, nagdadara nin pagtubod sa mga espiritu sa pinakaharayong panahon o pagkonsepto, idtong teolohikong yugto, mas eksakto sa ikaduwang yugto kaini, an politeismo, kun saen an "buhay sa katapustapusi hinahale sa materyal na mga bagay, tanganing misteryosong dinadara sa manlaen-laen na mga fiktibong linalang, na sa parati nabubuhay, sa padagos na interbensyon nagigin gikanan kan gabos na panluwas na pangyayari, asin dawa kaidto kan mga pangyayari nin tawo." <ref>{{Cite book|title=Discours sur l'esprit positif (1844)|last=Comte|first=Auguste|date=1995|publisher=Vrin|page=47|language=fr}}</ref>

== Hilingon man ==

=== Espirituwal na mga bagay ===
 {{div col|colwidth=25em}}
* [[Angel]]
* [[Deity]]
* [[Demon]]
* [[Elemental]]
* [[Elf]]
* [[Fairy]]
* [[Gnome]]
* [[Nymph]]
* [[Cultural depictions of salamanders]]
* [[Tutelary deity]]
* [[Undine]]
{{div col end}}

=== Mga pagtubod asin gawi ===
 {{div col|colwidth=25em}}
* [[Animism]]
* [[Espiritismo]]
* [[Shamanism]]
* [[Spiritualism (beliefs)]]
* [[Spiritualism (movement)]]
* [[Theurgy]]
{{div col end}}

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}

== Bibliograpiya ==

* {{Cite book|title=Hiérarchie céleste|last=l'Aréopagite|first=Pseudo-Denys|publisher=Le Cerf|year=1958|series=Sources chrétiennes|language=fr}}
* {{Cite book|title=Traité par dialogue de l'énergie ou opération des diables|last=Psellos|first=Michel|date=1511|language=fr|chapter=De la puissance des démons|chapter-url=https://remacle.org/bloodwolf/erudits/psellos/diable.htm}}
* {{Cite book|title=Le monde enchanté, ou examen des communs sentiments touchant les esprits, leur nature, leur pouvoir, leur administration et leurs opérations (1691)|last=Bekker|first=Balthasar|year=1694|volume=4|publication-place=Amsterdam|language=fr|translator-last=Weereld|translator-first=De Betovere}}
* {{Cite book|title=Traité sur les apparitions des esprits et sur les vampires ou revenants de Hongrie, de Moravie, etc. (1746)|last=Calmet|first=Dom Augustin|date=1751|edition=2nd|volume=2|pages=XXII-486 and X-483|language=fr}}
* {{Cite book|title=Dictionnaire de théologie catholique|last=Vacant|first=A|last2=Mangenot|first2=E. (dir.)|date=1903–1950|edition=Letouzey|volume=30|language=fr|issue=15}}
* {{Cite book|title=Le Rameau d'or|last=Frazer|first=James George|date=1911–1915|series=Bouquins|pages=268-289 (tree spirits); 289-296 (beneficial powers of tree spirits)|language=fr|translator-last=Laffont|translator-first=Robert|chapter=IX: Le culte des arbres|issue=I: Le Roi magicien dans la société primitive}}
* {{Cite book|title=Motif-index of the folk literature|last=Thompson|first=S.|date=1932–1936|publisher=Bloomington|volume=6|publication-place=Indiana}}
* {{Cite book|title=Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique|last=Viller|first=M.|date=1937|edition=Beauchesne|language=fr}}
* {{Cite book|title=Les communications des indigènes du Kasaï avec les âmes des morts|last=Fourche-Tiarko|first=J. A.|last2=Morlighem|first2=H|date=1939|publisher=Institut royal colonial belge|publication-place=Brussels|language=fr}}
* {{Cite book|title=Dictionary of deities and demons in the Bible (DDD)|last=Van der Toorn|first=Karel|last2=Becking|first2=Bob|last3=Van der Horst|first3=Pieter Willem|date=1995|publisher=Brill|page=XXXVI-1774}}
* {{Cite book|title=Nouveau dictionnaire de l'ésotérisme|last=Riffard|first=P. A.|date=2008|publisher=Payot|pages=111–115|language=fr}}

=== Mga panluwas na sumpay ===
 {{Cite web|title=Dieux, démons, héros dans la Grèce antique|url=http://www.antiquite.ac-versailles.fr/religrec/dieux.htm|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031033000/http://www.antiquite.ac-versailles.fr/religrec/dieux.htm#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date=October 31, 2016|website=antiquite.ac-versailles.fr|language=fr|access-date=March 12, 2024}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Sa osipon asin etnograpiya, an espiritu sarong "bakong materyal na linalang", "supernatural na ahente", an " kalag nin sarong nagadan na tawo", sarong "dai nahihiling na entidad", o an "kalag nin sarong tawong grabe an pagtios". Parati an mga espiritu igwa nin intermediate na estado sa pag-ultanan kan mga diyos asin mga tawo, na naghahatid nin nagkapirang mga propyedad sa mga diyos ( Incorporeality, mas dakulang kapangyarihan) asin an nagkapira sa mga tawo (finite, bakong omniscience ).  

Kaya, an sarong espiritu magkakaigwa nin porma nin pag-eksister asin pag-isip ; ini mag-eeksister na dai nahihiling sa pankagabsan; parateng popular na mga tradisyon an nagtatao kaiyan nin milagrosong mga kapangyarihan asin mas o menos okultong mga impluwensia sa pisikal na kinaban.

 Tipolohiya 
An mga espiritu pwedeng iklasipikar susog sa siyensya na namamahala sa saindang pag-aadal: an mga anghel asin demonyo kabali sa teolohiya, an mga multo asin mga espiritu kabali sa metasikolohiya, an mga engkanto asin gnome sa osipon, an mga kalag kan mga gadan sa kulto kan mga gadan, espiritismo, mahika, nekromansiya . Alagad, igwa nin parating mga pagduwa-duwa. 

Sa ibong na lado, an sarong makasaysayan na paagi pwedeng gibohon. An mga teksto kan Edad Media pano nin mga espiritung planetaryo (mga nag-eerok sa mga planeta), mga espiritung anghel (mga anghel, arkanghel, mga anghel na bantay, asin iba pa), mga espiritu nin naturalesa ( undines, sylphs, asin iba pa), mga espiritu nin lugar, asin iba pa 

An mga espiritu parateng pigklasipikar sa mga kinaban na saindang iniistaran: kinaban sa irarom kan daga, daga, atmospera, o langit. 

Sinda man pigklasipikar bilang marahay asin maraot, o bilang neutral: an tataramon na "demonyo" pejoratibo, alagad an tataramon na "demonyo" nagbabago kan halaga. [ <span title="What does &quot;changes the value&quot; mean? (March 2024)">kaipuhan an paglilinaw</span> ] 

Sa Europa kan ika-17 siglo, kaiba sa mga espiritu an mga anghel, demonyo, asin kalag na daing hawak. Si Dom Calmet, sarong espesyalista sa temang ini, nagpaliwanag na siya nagsusurat "sa mga aparisyon kan mga anghel, demonyo asin mga kalag na suway sa hawak".  An diksyunaryo kan Lalande minasunod: "An Dios, mga anghel, mga demonyo, mga kalag na daing hawak nin mga tawo pagkagadan iyo an mga espiritu". 

Sa nagkapirang kultura, an "espiritu kan naturalesa" nanonongod sa mga elemental, mga espiritu na konektado sa apat na klasikal na elemento: mga gnome para sa daga, mga undine para sa tubig, mga sylph para sa aire, mga salamander para sa kalayo).

 Sa relihiyon 

 Budismo 
Sa Theravada Buddhism, igwa nin sagkod sa 31 na plano nin pag-eksister na may, poon sa pinakahababa sagkod sa pinakahalangkaw: mga linalang kan kinaban kan mga gadan, mga espiritung gutom ( petâ ), mga demigod ( asurâ ), mga diyos ( devâ ), kaiba si Brahmâ (sa mga plano 12-14). Dugang pa, igwa nin saradit na daganon na mga diyos arog kan mga henyo ( yakkhâ asin yakkhinî ), mga halas ( N âgâ ), mga espiritu na asosyado sa naturalesa, o mga espiritu nin mga apoon o mga diyos na Indian, mga lokal na diyos, asin mga mitolohiko o makasaysayan na mga eroe. 

An Budismong Tibetan pigklasipikar an "mga espiritu nin naturalesa sa walong klase nin pagkatawo: mga saradit na diyos, mga kagurangnan nin kagadanan, mga nakakadanyar na demonyo, mga anggot na ina, mga demonyong gapo, mga espiritung hade, mga espiritu nin natural na kayamanan asin mga espiritu nin tubig." 

 Kristiyanismo 
Ibinibilang kan Kristianong mga teologo an mga espiritu bilang mga demonyo, naholog na mga anghel. Iinagid ni San Agustin an mga demonyo kan Griego-Romanong paganismo sa mga nahulog na anghel, na nagrerebelde tumang sa banal na autoridad asin nagmamawot na darahon an tawo sa karatan. 

 Interpretasyon 
An positismo ni Auguste Comte, susog sa saiyang ley nin tolong yugto, nagdadara nin pagtubod sa mga espiritu sa pinakaharayong panahon o pagkonsepto, idtong teolohikong yugto, mas eksakto sa ikaduwang yugto kaini, an politeismo, kun saen an "buhay sa katapustapusi hinahale sa materyal na mga bagay, tanganing misteryosong dinadara sa manlaen-laen na mga fiktibong linalang, na sa parati nabubuhay, sa padagos na interbensyon nagigin gikanan kan gabos na panluwas na pangyayari, asin dawa kaidto kan mga pangyayari nin tawo." 

 Hilingon man 

 Espirituwal na mga bagay 
 
 Angel
 Deity
 Demon
 Elemental
 Elf
 Fairy
 Gnome
 Nymph
 Cultural depictions of salamanders
 Tutelary deity
 Undine

 Mga pagtubod asin gawi 
 
 Animism
 Espiritismo
 Shamanism
 Spiritualism (beliefs)
 Spiritualism (movement)
 Theurgy

 Toltolan 

 Bibliograpiya 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 Mga panluwas na sumpay 
 
Kategorya:Pages with unreviewed translations