Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay
{{Infobox tawo|honorific_prefix=Bai Bibyaon<!---Bai and Bibyaon are Manobo titles, but most reliable source include these titles as part of the subject's name--->|name=Ligkayan Bigkay|image=<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=<!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=Filipino|other_names=|occupation=Lider sa komunidad, environmentalista|years_active=|known_for=Adbokasiya para sa minanang daga kan mga Manobo and [[Pantaron Mountain Range]]|notable_works=}}
Si '''Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay''' sarong lider na [[Lumad]] asin environmentalista. Sya an kainot-inuti asin kasolo-solohing babaying lider sa kasaysayan kan mga [[Lumad|Manobo]], asin ipiglaladawan bilang "Ina kan mga Lumad".<ref name=":0">"Lumad Leader Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay is 2017 UP Gawad Tandang Sora awardee". ''University of the Philippines''. February 22, 2017. Archived from the original on 5 June 2020. Retrieved 2020-06-05.</ref> Paratulod sya kan mga karapatan kan mga katutubong grupo asin paraprotektar man kan mga minanang daga kan mga Manobo asin kan [[Pantaron Mountain Range]] magpuon pa kan 1994.<ref name=":1">Cortez, Kath M. (2019-08-14). "Lumad women, their inter-generational struggle for self-determination". ''Davao Today''. Archived from the original on 8 November 2020. Retrieved 2020-06-05.</ref> 

Kadaklan kan mga Lumad dai nag-aaram sa eksaktong petsa kan saindang kamundagan, alagad si Bigkay ipinapamutang na 80 anyos kan 2019.<ref name=":1" /> 

== Pamamayo ==

An [[Pantaron Mountain Range]] iyo an napapamugtakan kan mga natatadang darakulang mga kakahuyan sa Pilipinas.<ref name=":1" /> Ini man an minatao nin tubig sa mga mayor na salog asin sapa sa Mindanao, kabali an Mindanao River, Pulangi River, Davao River, Tagoloan River, asin mga mayor na agihan kan Agusan River.<ref name=":2">Salamat, Marya (2018-03-17). "'We're all challenged to defend the environment' - Bibiaon Bigkay". ''Bulatlat''. Archived from the original on 17 January 2021. Retrieved 2020-06-26.</ref> Kan 1994, sa kahagadan kan lider nin tribung si Datu Guibang Apoga kan Talaingod, Davao del Norte, pinamayuhan nya an mga Manobo sa pagtumang sa pagdantol kan paratrosong kumpanyang Alcantara and Sons.<ref name=":1" /> Saro sya sa mga lider na nagkontra sa mga operasyon nin pagtotroso na maraot kuta sa mga minanang daga kan mga Manobo sa [[Talaingod|Talaingod, Davao del Norte]]. Sa mga dekada puon kaito padagos sya kaiba an ibang mga Datu sa pagprotektar kan mga katutubong komunidad kan [[Pantaron Mountain Range|Pantaron range]] laban sa eksploytasyon asin militarisasyon.<ref name=":0" />

Pinanginutan ni Bigkay an saiyang kahimanwa na atubangon an [[etnosidyo]],<ref name=":0" /> durante kan saindang pagdakit sa UCCP Haran sa Syudad nin Davao kan 2014<ref name=":1" /> pakatapos na sakyadahon kan Philippine military asin kan paramilitaryong grupong Alamara an mga komunidad na Manobo sa Talaingod asin Bukidnon. Nainspirar nya man an iba pang mga protesta, arog kan [[Manilakbayan ng Mindanao]] camp protest asin caravan, asin [[Sandugo]], sarong nasyunal na alyansa nin mga Moro asin mga katutubo kan Pilipinas.<ref name=":0" /> (An "Sandugo" sarong Bisayang tataramon an buot sabihon "sarong dugo".)<ref>"History of Bohol". ''www.bohol.gov.ph''. Archived from the original on 3 October 2012. Retrieved November 16, 2006.</ref> Inorganisa nya man an magkapirang babaying katutubong lider, na binilog an Sabokahan to mo Lumad Kamalitanan (Confederation of Lumad Women), asin nagtabang na pahiwason an Salugpungan Ta Tanu Igkanugon Learning Center, na nagpapadalagan ngunyan nin 50 iskwelahan para sa katutubong kaakian.<ref name=":0" />

== Mga gawad asin pagbisto ==

Naresibe ni Bigkay an University of the Philippines Gawad Tandang Sora kan 2017 para sa saiyang pamamayo sa laban kan mga katutubo para sa karapatan pantwo asin dignidad. Pigmidbid sya bilang "the [[Melchora Aquino|Tandang Sora]] of the countryside… the Mother of the Lumads who inspires the revolution of the Filipino people for national self-determination and freedom."<ref>UP CSWCD names Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay 2017 Gawad Tandang Sora honoree". ''Kodao Productions''. 2017-02-24. Archived from the original on 2 December 2020. Retrieved 2020-06-05.</ref> Inginaran an gawad ki Tandang Sora, an "Ina kan Rebolusyong Pilipino", bilang pangarugan nin patriyotismo asin paglilingkod sa mga Pilipino.<ref name=":0" />

Pigbisto man sya bilang Most Distinguished Awardee kan ikalimang Gawad Bayani ng Kalikasan (Hero of the Environment Award) kan 2018.<ref name=":2" />

An onoripikong ''Bai'' ni Bigkay nakareserba sa mga ginagalangan na babaying Mindanawon, asin an ''Bibyaon'' titulo ni Bigkay bilang pamayo kan saiyang tribu.<ref>Sanvictores, Benito V. Jr. (26 April 2017). "Bai Bigkay is Gawad Tandang Sora awardee" (Press release). University of the Philippines. Archived from the original on 2021-04-02. Retrieved June 6, 2020.</ref>

== Susugan ==
{{reflist}}{{Poon}}
[[Kategorya:WikiForHumanRights]]
[[Kategorya:WikiParaSaKarapatanPantawo]]
[[Kategorya:WPSKP2022]]
Si Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay sarong lider na Lumad asin environmentalista. Sya an kainot-inuti asin kasolo-solohing babaying lider sa kasaysayan kan mga Manobo, asin ipiglaladawan bilang "Ina kan mga Lumad"."Lumad Leader Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay is 2017 UP Gawad Tandang Sora awardee". University of the Philippines. February 22, 2017. Archived from the original on 5 June 2020. Retrieved 2020-06-05. Paratulod sya kan mga karapatan kan mga katutubong grupo asin paraprotektar man kan mga minanang daga kan mga Manobo asin kan Pantaron Mountain Range magpuon pa kan 1994.Cortez, Kath M. (2019-08-14). "Lumad women, their inter-generational struggle for self-determination". Davao Today. Archived from the original on 8 November 2020. Retrieved 2020-06-05. 

Kadaklan kan mga Lumad dai nag-aaram sa eksaktong petsa kan saindang kamundagan, alagad si Bigkay ipinapamutang na 80 anyos kan 2019. 

 Pamamayo 

An Pantaron Mountain Range iyo an napapamugtakan kan mga natatadang darakulang mga kakahuyan sa Pilipinas. Ini man an minatao nin tubig sa mga mayor na salog asin sapa sa Mindanao, kabali an Mindanao River, Pulangi River, Davao River, Tagoloan River, asin mga mayor na agihan kan Agusan River.Salamat, Marya (2018-03-17). "'We're all challenged to defend the environment' - Bibiaon Bigkay". Bulatlat. Archived from the original on 17 January 2021. Retrieved 2020-06-26. Kan 1994, sa kahagadan kan lider nin tribung si Datu Guibang Apoga kan Talaingod, Davao del Norte, pinamayuhan nya an mga Manobo sa pagtumang sa pagdantol kan paratrosong kumpanyang Alcantara and Sons. Saro sya sa mga lider na nagkontra sa mga operasyon nin pagtotroso na maraot kuta sa mga minanang daga kan mga Manobo sa Talaingod, Davao del Norte. Sa mga dekada puon kaito padagos sya kaiba an ibang mga Datu sa pagprotektar kan mga katutubong komunidad kan Pantaron range laban sa eksploytasyon asin militarisasyon.

Pinanginutan ni Bigkay an saiyang kahimanwa na atubangon an etnosidyo, durante kan saindang pagdakit sa UCCP Haran sa Syudad nin Davao kan 2014 pakatapos na sakyadahon kan Philippine military asin kan paramilitaryong grupong Alamara an mga komunidad na Manobo sa Talaingod asin Bukidnon. Nainspirar nya man an iba pang mga protesta, arog kan Manilakbayan ng Mindanao camp protest asin caravan, asin Sandugo, sarong nasyunal na alyansa nin mga Moro asin mga katutubo kan Pilipinas. (An "Sandugo" sarong Bisayang tataramon an buot sabihon "sarong dugo".)"History of Bohol". www.bohol.gov.ph. Archived from the original on 3 October 2012. Retrieved November 16, 2006. Inorganisa nya man an magkapirang babaying katutubong lider, na binilog an Sabokahan to mo Lumad Kamalitanan (Confederation of Lumad Women), asin nagtabang na pahiwason an Salugpungan Ta Tanu Igkanugon Learning Center, na nagpapadalagan ngunyan nin 50 iskwelahan para sa katutubong kaakian.

 Mga gawad asin pagbisto 

Naresibe ni Bigkay an University of the Philippines Gawad Tandang Sora kan 2017 para sa saiyang pamamayo sa laban kan mga katutubo para sa karapatan pantwo asin dignidad. Pigmidbid sya bilang "the Tandang Sora of the countryside… the Mother of the Lumads who inspires the revolution of the Filipino people for national self-determination and freedom."UP CSWCD names Bai Bibyaon Ligkayan Bigkay 2017 Gawad Tandang Sora honoree". Kodao Productions. 2017-02-24. Archived from the original on 2 December 2020. Retrieved 2020-06-05. Inginaran an gawad ki Tandang Sora, an "Ina kan Rebolusyong Pilipino", bilang pangarugan nin patriyotismo asin paglilingkod sa mga Pilipino.

Pigbisto man sya bilang Most Distinguished Awardee kan ikalimang Gawad Bayani ng Kalikasan (Hero of the Environment Award) kan 2018.

An onoripikong Bai ni Bigkay nakareserba sa mga ginagalangan na babaying Mindanawon, asin an Bibyaon titulo ni Bigkay bilang pamayo kan saiyang tribu.Sanvictores, Benito V. Jr. (26 April 2017). "Bai Bigkay is Gawad Tandang Sora awardee" (Press release). University of the Philippines. Archived from the original on 2021-04-02. Retrieved June 6, 2020.

 Susugan 

Kategorya:WikiForHumanRights
Kategorya:WikiParaSaKarapatanPantawo
Kategorya:WPSKP2022