Elizabeth Cady Stanton
{{Infobox person|name=Elizabeth Cady Stanton|image=Elizabeth Stanton.jpg|caption=Stanton, {{circa|1880}}, age 65|birth_name=Elizabeth Smith Cady|birth_date={{birth date|1815|11|12}}|birth_place=[[Johnstown (city), New York|Johnstown, New York]], U.S.|death_date={{death date and age|1902|10|26|1815|11|12}}|death_place=[[New York City]], U.S.|resting_place=[[Woodlawn Cemetery (Bronx, New York)|Woodlawn Cemetery]], New York City, U.S.|occupation={{hlist|Writer|suffragist|women's rights activist|abolitionist}}|party=[[Independent politician|Independent]]|spouse={{marriage|[[Henry Brewster Stanton]]|May 1, 1840|January 14, 1887|end=d}}|children=7, including [[Theodore Stanton|Theodore]] and [[Harriot Stanton Blatch|Harriot]]|parents=[[Daniel Cady]]<br>Margaret Livingston|relatives=[[James Livingston (American Revolution)|James Livingston]] (grandfather)<br>[[Gerrit Smith]] (cousin)<br>[[Elizabeth Smith Miller]] (cousin)<br>[[Nora Stanton Barney]] (granddaughter)|signature=Elizabeth Cady Stanton.svg}}Si '''Elizabeth Cady Stanton''' ( née Cady; Nobyembre 12, 1815 – Oktubre 26, 1902) sarong Amerikanong parasurat asin aktibista na sarong lider kan hiron [[Karapatan nin kababaihan|para sa mga deretso kan mga kababaihan]] sa Estados Unidos kan kabangaan sagkod huring parte kan ika-19 siglo. Siya an mayor na pwersa sa likod kan 1848 Seneca Falls Convention, an pinakaenot na kombension na inapod para sa solamenteng katuyuhan na pag-olayan an mga deretso kan mga kababaihan, asin iyo an pangenot na kagsurat kan Declaration of Sentiments kaini. An saiyang kahagadan para sa deretso kan mga kababaihan na magboto nagcausa nin kontrobersiya sa kombension alagad marikas na nagin sarong sentral na prinsipyo kan hiron nin mga kababaihan. <ref>DuBois ''Feminism & Suffrage'', [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA41 p. 41]</ref> Aktibo man siya sa ibang mga aktibidad sa reporma sosyal, orog na an abolisyonismo .

Kan 1851, namidbid niya si Susan B. Anthony asin nagbilog nin sarong dekada na pakikipagtabangan na mahalagang marhay sa pag-uswag kan hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan. Durante kan [[Gera Sibil nin mga Amerikano|Gera Sibil kan Amerika]], sinda nagmukna kan Women's Loyal National League tanganing magkampanya para sa paghale kan pang-ooripon, asin pinangenotan ninda ini sa pinakadakulang petisyon sa kasaysayan kan Estados Unidos sagkod kan panahon na idto. Nagpoon sinda nin sarong peryodiko na inaapod na ''The Revolution'' kan 1868 tanganing magtrabaho para sa mga deretso kan mga kababaihan.

Pagkatapos kan gera, si Stanton asin Anthony iyo an mga mayor na organisador kan American Equal Rights Association, na nagkampanya para sa pantay na mga deretso para sa mga Aprikanong Amerikano asin mga babae, orog na an deretso sa pagboto. Kan an Ika-kinseng Susog sa Konstitusyon kan Estados Unidos ipinamidbid na magtatao nin deretso sa pagboto para sa mga lalaking itom sana, sinda nagkontra kaini, na nag-iinsistir na an deretso sa pagboto dapat na ipalawig sa gabos na Aprikanong Amerikano asin gabos na babae sa parehong panahon. An iba sa hiro nagsuporta sa pag-amyenda, na nagresulta sa pagkabaranga. Durante kan mapait na mga argumento na nagdara sa pagkabaranga, si Stanton minsan nagpapahayag kan saiyang mga ideya sa elitista asin rasyal na tataramon na nagpapababa. Sa saiyang pagkontra sa mga deretso sa pagboto kan mga Aprikanong Amerikano, si Stanton kinotar na nagsabi, "Nagigin sarong seryosong hapot kun baga mas marahay na magtindog kita sa gilid asin pabayaan nguna si ' Sambo ' na maglakaw pasiring sa kahadean." <ref>{{cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/760446965|title=Women, Race & Class|last1=Davis|first1=Angela|date=1983|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0394713519|edition=First|location=New York|pages=288|oclc=760446965}}</ref> Si Frederick Douglass, sarong amigong abolisyonista na nakadulag sa pang-ooripon, tinuyaw siya huli sa siring na mga pahayag.

Si Stanton nagin presidente kan National Woman Suffrage Association, na saiyang asin ni Anthony pigmukna tanganing irepresentar an saindang pakpak kan hiro. Kan an pagkabaranga naomayan pakalihis nin labing beynte anyos, si Stanton nagin an pinakaenot na presidente kan pinagsararong organisasyon, an National American Woman Suffrage Association . Ini sa kadaklan sarong honoraryong posisyon; Si Stanton padagos na nagtatrabaho sa mahiwas na hanay nin mga isyu sa deretso kan mga kababaihan sa ibong kan orog na mahigot na pagtutok kan organisasyon sa deretso kan mga kababaihan na magboto.

Si Stanton an pangenot na kagsurat kan enot na tolong tomo kan ''History of Woman Suffrage'', sarong dakulang paghihingoa na irekord an kasaysayan kan hiro, na nakasentro sa saiyang pakpak kaini. Siya man an pangenot na kagsurat kan ''The Woman's Bible'', sarong kritikal na pagsiyasat sa [[Bibliya|Biblia]] na nakabasar sa premisa na an aktitud kaini sa mga babae nagpapahiling nin prehuwisyo gikan sa bakong gayong sibilisadong panahon.

== Pagkaaki asin pinaghalean kan pamilya ==
Si Elizabeth Cady namundag sa nangengenot na pamilya kan Johnstown, New York. An saindang mansyon kan pamilya sa mayor na plasa kan banwaan inaasikaso nin sagkod sa doseng surugoon. An saiyang konserbatibong ama, si Daniel Cady, saro sa pinakamayaman na kagsadiri nin daga sa estado. Sarong miyembro kan Partido Federalista, siya sarong abogado na nagserbi nin sarong termino sa Kongreso kan Estados Unidos asin nagin sarong huwes sa Korte Suprema kan Nueva York . <ref>Griffith, pp. 3–5</ref>

An saiyang ina, si Margaret Cady ( née Livingston), mas progresibo, na nagsusuporta sa radikal na pakpak kan Garrisonian kan mobimientong abolisyonista asin nagpirma nin sarong petisyon para sa deretso sa pagboto kan mga kababaihan kan 1867. Siya ilinadawan, dawa mas amay pa sa saiyang buhay, bilang "[n]early six feet an langkaw, makusog an boot asin makasarig sa sadiri, ... Siya sana an tawo sa harong na dai nahahadit sa saiyang agom na 12 taon an saiyang gurang." 

Si Elizabeth an ikapito sa onseng aki, na anom sainda nagadan bago umabot sa bilog na pagkaadulto, kaiba an gabos na aking lalaki. An saiyang ina, na pagal na sa pangangaki nin kadakol na aki asin sa kamondoan na maheling an kadakol sa sainda na nagagadan, nagin atrasado asin napupurisaw. Si Tryphena, an pinakamatuang aking babae, kaiba an saiyang agom na si Edward Bayard, an nag-ako kan kadaklan kan responsibilidad sa pagpadakula kan mga saradit na aki. 

Sa saiyang memoir, ''Eighty Years & More'', sinabi ni Stanton na igwa nin tolong Aprikano-Amerikanong mga surugoon sa saiyang harong kan siya hoben pa. Nadeterminaran kan mga parasiyasat na an saro sa sainda, si Peter Teabout, sarong oripon asin posibleng nagdanay na siring sagkod na an gabos na oripon sa estado nin Nueva York pinatalingkas kan Hulyo 4, 1827. Si Stanton nagigirumdoman siya nin maogma, na nagsasabi na siya asin an saiyang mga tugang na babae nag-atendir sa simbahan kan Episcopal kaiba si Teabout asin nagtukaw kaiba niya sa likod kan simbahan imbes na sa atubangan kaiba an mga pamilyang puti.  

== Edukasyon asin intelektuwal na pag-uswag ==
Si Stanton nakaresibe nin mas marahay na edukasyon kisa sa kadaklan na mga babae kan saiyang panahon. Nag-adal siya sa Johnstown Academy sa saiyang ginikanan na banwaan sagkod sa edad na 15. An solamenteng daragita sa halangkaw na klase kaini sa matematika asin mga tataramon, siya an nanggana nin ikaduwang premyo sa kompetisyon sa [[Tataramon na Griego|Griyego]] kan eskwelahan asin nagin sarong ekspertong paradebate. Na-enjoy niya an saiyang mga taon sa eskwelahan asin sinabi niya na dai siya nakasabat nin anuman na mga ulang duman huli sa saiyang kasarian.  

Siya napag-araman na marhay kan hababang mga inaasahan kan sosyedad para sa mga babae kan si Eleazar, an saiyang huring nabubuhay na tugang na lalaki, nagadan sa edad na 20 pagkatapos sanang maggradwar sa Union College sa Schenectady, New York . An saiyang ama asin ina nawara an kakayahan huli sa kamunduan. An sampulong taon na si Stanton nagprobar na rangahon an saiyang ama, na nagsasabi na hihingoahon niyang magin arog kan saiyang tugang na lalaki. An saiyang ama nagsabi, "Oh aki ko, mawot ko na ika sarong aking lalaki!"  

Si Stanton nagkaigwa nin kadakol na oportunidad sa edukasyon kan siya aki pa. An saindang kataed, si Reverend Simon Hosack, an nagtukdo saiya nin Griego asin matematika. Si Edward Bayard, an saiyang bayaw asin dating kaklase ni Eleazar sa Union College, an nagtukdo saiya nin pilosopiya asin pagkabayo. An saiyang ama nagdara saiya nin mga libro sa abogasiya tanganing pag-adalan tanganing makapartisipar siya sa mga debate kaiba an saiyang mga klerk sa abogasiya sa lamesa sa pamanggihan. Gusto niyang mag-adal sa kolehiyo, alagad mayo nin mga kolehiyo kan panahon na idto na nag-aako nin mga estudyanteng babae. Dugang pa, an saiyang ama sa primero nagdesisyon na dai na niya kaipuhan an dugang pang edukasyon. Sa kahurihurihi nag-oyon siyang ipalista siya sa Troy Female Seminary sa Troy, New York, na pigtogdas asin pinapadalagan ni Emma Willard . 

Sa saiyang mga memoir, sinabi ni Stanton na durante kan saiyang mga aldaw nin estudyante sa Troy siya napurisaw na gayo kan sarong anom na semanang relihiyosong pagbangon na ginibo ni Charles Grandison Finney, sarong ebanghelikal na parahulit asin sarong sentral na pigura sa mobimientong pagbuhay liwat . An saiyang paghuhulit, kaiba an Calvinistic Presbyterianism kan saiyang pagkaaki, nagpatakot saiya sa posibilidad kan saiyang sadiring kondenasyon : "An takot sa paghukom nag-agaw kan sakuyang kalag. An mga bisyon kan mga nawara nag-aatake sa sakuyang mga pangaturugan. An mental na kamunduan nag-agaw kan sakuyang salud."  Tinawan ni Stanton nin kredito an saiyang ama asin bayaw na lalaki sa pagkumbinsir saiya na dai pag-intindihon an mga patanid ni Finney. Sinabi niya na dinara ninda siya sa sarong anom na semanang pagbiyahe pasiring sa [[Busay Niagara|Niagara Falls]] kun saen siya nagbasa nin mga obra nin mga rasyonal na pilosopo na nagbalik kan saiyang rason asin pagmati nin balanse. Si Lori D. Ginzberg, saro sa mga biograpo ni Stanton, nagsabi na igwa nin mga problema sa istoryang ini. An sarong bagay, si Finney dai naghulit nin anom na semana sa Troy mantang yaon duman si Stanton. Nagdududa si Ginzberg na pig-adornohan ni Stanton an sarong memorya kan siya aki pa tanganing ibugtak an saiyang pagtubod na an mga babae nakakadanyar sa saindang mga sadiri sa paagi nin pagkahulog sa irarom kan anting-anting kan relihiyon. 

== Pag-agom asin pamilya ==
[[Ladawan:ElizabethCadyStanton.jpg|wala|thumb| Si Elizabeth Cady Stanton asin an saiyang aking babae, si Harriot]]
Kan siya sarong hoben na babae, si Stanton parating nagbibiyahe pasiring sa harong kan saiyang pinsan, si Gerrit Smith, na nakaistar man sa amihanan kan New York. An saiyang mga pananaw laen nanggad sa mga pananaw kan saiyang konserbatibong ama. Si Smith sarong abolisyonista asin miyembro kan " Secret Six ," sarong grupo nin mga lalaki na nagpinansya kan pagsalakay ni John Brown sa Harpers Ferry sa paghihingoa na magpukaw nin armadong pag'alsa kan mga oripon na Aprikanong Amerikano.  Sa harong ni Smith, kun saen siya nag-erok nin mga tig-init asin pigkokonsiderar na "parte kan pamilya," <ref>{{Cite book|title=Ballots, Bloomers and Marmalade. The Life of Elizabeth Smith Miller|last=Dann|first=Norman K.|publisher=Log Cabin Books|year=2016|isbn=9780997325102|location=[[Hamilton, New York]]|page=67}}</ref> namidbid niya si Henry Brewster Stanton, sarong prominenteng ahente nin abolisyonista. Sa ibong kan mga reserbasyon kan saiyang ama, an mag-agom nagpakasal kan 1840, na hinale an tataramon na "magkuyog" sa seremonya nin kasal. Si Stanton kan huri nagsurat, "Ako matagas an payo na nagsayuma na magkuyog sa saro na sa paghona ko ako naglalaog sa sarong pantay na relasyon."  Mantang pambihira, an gawe-gawe na ini bakong dai nadadangog; An mga Quaker pig-oomit an "pagkuyog" sa seremonya nin kasal sa laog nin pirang panahon.  Kinua ni Stanton an apelyido kan saiyang agom bilang parte kan saiyang sadiri, na pigpirmahan an saiyang sadiri na si Elizabeth Cady Stanton o E. Cady Stanton, alagad bako si Mrs. Henry B. Stanton. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2024)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>

Dai nahaloy pagkatapos magbalik hale sa saindang honeymoon sa Europa, an mga Stanton nagbalyo sa harong kan Cady sa Johnstown. Si Henry Stanton nag-adal nin abogasiya sa irarom kan saiyang panugangan sagkod 1843, kan an mga Stanton nagbalyo sa Boston (Chelsea), Massachusetts, kun saen si Henry naglaog sa sarong law firm. Mantang nag-eerok sa Boston, si Elizabeth nag-ogma sa sosyal, politikal, asin intelektuwal na pagpukaw na nag-abot sa danay na paglibot nin mga pagtiripon kan mga abolisyonista. Digdi, naimpluwensiyahan siya kan mga tawong arog ni Frederick Douglass, William Lloyd Garrison asin Ralph Waldo Emerson .  Kan 1847, an mga Stanton nagbalyo sa Seneca Falls, New York, sa rehiyon kan Finger Lakes . An saindang harong, na ngonyan parte na kan Women's Rights National Historical Park, binakal para sa sainda kan ama ni Elizabeth. 
[[Ladawan:Elizabeth_Cady_Stanton_House_with_plaque_2013.jpg|too|thumb| An harong ni Stanton sa Seneca Falls]]
An mag-agom nagkaigwa nin pitong aki. Kan panahon na idto, an pangangaki ibinibilang na sarong tema na maninigong atubangon na may dakulang pagkadelikado. Si Stanton nagkua nin ibang paagi, nag-itaas nin bandera sa atubangan kan saiyang harong pagkatapos na mangaki, sarong pulang bandera para sa sarong aking lalaki asin sarong puti para sa sarong babae.  An saro sa saiyang mga aking babae, si Harriot Stanton Blatch, nagin, arog kan saiyang ina, sarong lider kan mobimiento nin deretso sa pagboto kan mga kababaihan . Huli sa distansya kan pagkamundag kan saindang mga aki, an sarong historyador nagkonklusyon na an mag-agom na Stanton siertong naggamit nin mga paagi nin pagkontrol sa pangangaki. Si Stanton mismo nagsabi na an saiyang mga aki ipinangidam sa paagi kan inaapod niyang "boluntaryong pagigin ina." Sa panahon na komun na pigtutubodan na an sarong agom na babae dapat na magpasakop sa sekswal na mga kahagadan kan saiyang agom, si Stanton nagtutubod na an mga babae dapat na magkaigwa nin pagboot sa saindang sekswal na relasyon asin [[pangangaki]] .  Sinabi man niya, alagad, na "an sarong marahay an salud na babae igwa nin kaparehong pagkamoot sa sarong lalaki." 

Inenkaminar ni Stanton an saiyang mga aking lalaki asin babae na mag-adal nin mahiwas na hanay nin mga interes, aktibidad, asin pag-adal.  Nagigirumdoman siya kan saiyang aking babae na si Margaret bilang "maogma, maaraw asin mapagpahunod."  Na-enjoy niya an pagiging ina asin pagpadalagan nin sarong dakulang harong, alagad nanompongan niya an saiyang sadiri na bakong kontento asin nadedepres pa ngani huli sa kawaran nin intelektuwal na pag-iriba asin pagpukaw sa Seneca Falls. 

Durante kan mga taon 1850, an trabaho ni Henry bilang sarong abogado asin pulitiko an nagpaharayo saiya sa harong sa laog nin haros 10 bulan sa kada taon. Ikinadisganar kaini si Elizabeth kan saradit pa an mga aki huli ta nadedepisilan siang magbiahe.  An halimbawa nagpadagos sa mga huring taon, na an mag-agom mas parati na nag-iistar na magkasuhay kisa magkaibanan, na nagmamantenir nin magkasuhay na mga harong sa laog nin nagkapirang taon. An saindang pag-agom, na naglawig nin 47 taon, natapos sa pagkagadan ni Henry Stanton kan 1887. 

Si Henry asin Elizabeth parehong maigot na mga abolisyonista, alagad si Henry, arog kan ama ni Elizabeth, dai uyon sa ideya nin deretso sa pagboto kan mga babae.  Sarong biograpo an nagladawan ki Henry bilang, "sa pinakamarahay na paagi sarong kabangang pusong 'lalaki nin mga deretso nin mga babae.'" 

== Amay na aktibismo ==

=== Pankinaban na Kombension Kontra sa Pag-oripon ===
[[Ladawan:Mott_Lucretia_Painting_Kyle_1841.jpg|thumb| Lucretia Mott]]
Mantang nasa saindang honeymoon sa Inglaterra kan 1840, an mag-agom na Stanton nag-atender sa World Anti-Slavery Convention sa London. Si Elizabeth napangalas sa mga lalaking delegado kan kombension, na nagboto tanganing olangon an mga babae na magpartisipar dawa kun sinda ninombrahan bilang mga delegado kan saindang kanya-kanyang mga sosyedad na abolisyonista. Hinagad kan mga lalaki sa mga babae na tumukaw sa separadong seksion, na natatago nin mga kurtina sa mga prosisyon kan kombension. Si William Lloyd Garrison, sarong prominenteng Amerikanong abolisyonista asin tagasuporta kan mga deretso kan mga kababaihan na nag-abot pagkatapos kan pagboto, nagsayuma na magtukaw kaiba an mga lalaki asin nagtukaw kaiba an mga babae imbes. 

Si Lucretia Mott, sarong ministrong Quaker, abolisyonista asin parasurog kan mga deretso kan mga kababaihan, saro sa mga babae na ipinadara bilang sarong delegado. Dawa ngani si Mott mas gurang ki Stanton, sinda marikas na nagkasararo sa sarong nagdadanay na pakikikatood, na si Stanton galagang nag-aadal sa mas eksperyensiyadong aktibista. Mantang yaon sa London, nadangog ni Stanton si Mott na naghuhulit sa sarong kapilya kan Unitarian, an pinakaenot na pagkakataon na nadangog ni Stanton an sarong babae na nagtao nin sermon o nagtaram pa ngani sa publiko.  Kan huri tinawan ni Stanton nin kredito an kombension na ini huli sa pagsentro kan saiyang mga interes sa mga deretso nin mga kababaihan. 

== Pagkagadan asin paglubong ==
[[Ladawan:Elizabeth_Cady_Stanton_Monument_1024.jpg|too|thumb| An monumento para ki Henry Brewster Stanton asin Elizabeth Cady Stanton sa Woodlawn Cemetery . An saiyang mga naginibohan nakalista sa ibong na lado kan monumento.]]
Si Stanton nagadan sa Siyudad nin Nueva York kan Oktubre 26, 1902, 18 taon bago nakamit kan mga babae an deretso na magboto sa Estados Unidos sa paagi kan Ika-19 na Susog sa Konstitusyon kan Estados Unidos . An medical report nagsabi na an kawsa kan kagadanan iyo an heart failure. Susog sa saiyang aking babae na si Harriet, nagkaigwa siya nin mga problema sa paghangos na nagpoon nang makaulang sa saiyang trabaho. Kan aldaw bago siya nagadan, sinabihan ni Stanton an saiyang doktor, sarong babae, na tawan siya nin sarong bagay na makakaparikas kan saiyang kagadanan kun an problema dai mabulong.  Si Stanton nagpirma nin sarong dokumento duwang taon bago kaini na nagdidirehir na an saiyang hutok idonar sa Cornell University para sa siyentipikong pag-aadal pagkatapos kan saiyang kagadanan, alagad an saiyang mga kamawotan sa bagay na iyan dai naotob.  Siya ilinubong sa kataid kan saiyang agom sa Woodlawn Cemetery sa The Bronx, New York City. 

Pagkagadan ni Stanton, si Susan B. Anthony nagsurat sa sarong katood: "O, an makatatakot na silensio na ini! Garo imposible na an boses na iyan natoninong na gusto kong madangog sa laog nin singkwentang taon. Pirme kong namamatean na dapat igwa ako kan opinyon ni Mrs. Stanton sa mga bagay-bagay bago ko aram kun saen ako nakatindog. yaon na ako sa dagat." 

Dawa pagkatapos kan saiyang kagadanan, an mga kaiwal kan deretso sa pagboto kan mga kababaihan padagos na naggamit kan mas bakong ortodoksong mga pahayag ni Stanton tanganing ipalakop an pagtumang sa ratipikasyon kan Ika-19 na Susog, na nagin ley kan 1920. An mga hoben na babae sa mobimiento nin deretso sa pagboto nagresponde sa paagi nin pagmenus ki Stanton asin pagpamuraway ki Anthony. Kan 1923, [[Alice Paul|si Alice Paul]], lider kan National Women's Party, nag-introdusir kan propuestong Equal Rights Amendment sa Seneca Falls sa ika-75 anibersaryo kan Seneca Falls Convention . An planong seremonya asin inimprentang programa dai nasambitan si Stanton, an pangenot na puersa sa likod kan kombension. Saro sa mga nagtaram iyo an aking babae ni Stanton, si Harriot Stanton Blatch, na nag-insistir na magtao nin onra sa papel kan saiyang ina.  Apwera sa sarong koleksyon kan saiyang mga surat na ipinublikar kan saiyang mga aki, mayo nin mahalagang libro manungod ki Stanton an isinurat sagkod na an sarong bilog na biograpiya ipinublikar kan 1940 sa tabang kan saiyang aking babae. Si Stanton nagpoon na mabawi an pagmidbid para sa saiyang papel sa hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan sa pag'itaas kan bagong hiron na peministang mga taon 1960 asin an pagmukna kan mga akademikong programa sa kasaysayan kan mga kababaihan.  

== Hilingon man ==

* Kasaysayan kan feminismo
* Listahan kan mga lider kan deretso sibil
* Listahan kan mga sufragista asin mga sufrageta
* Listahan kan mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan
* Estatuwa ni Elizabeth Cady Stanton
* Timeline kan deretso sa pagboto kan mga kababaihan

== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Si Elizabeth Cady Stanton ( née Cady; Nobyembre 12, 1815 – Oktubre 26, 1902) sarong Amerikanong parasurat asin aktibista na sarong lider kan hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan sa Estados Unidos kan kabangaan sagkod huring parte kan ika-19 siglo. Siya an mayor na pwersa sa likod kan 1848 Seneca Falls Convention, an pinakaenot na kombension na inapod para sa solamenteng katuyuhan na pag-olayan an mga deretso kan mga kababaihan, asin iyo an pangenot na kagsurat kan Declaration of Sentiments kaini. An saiyang kahagadan para sa deretso kan mga kababaihan na magboto nagcausa nin kontrobersiya sa kombension alagad marikas na nagin sarong sentral na prinsipyo kan hiron nin mga kababaihan. DuBois Feminism & Suffrage, p. 41 Aktibo man siya sa ibang mga aktibidad sa reporma sosyal, orog na an abolisyonismo .

Kan 1851, namidbid niya si Susan B. Anthony asin nagbilog nin sarong dekada na pakikipagtabangan na mahalagang marhay sa pag-uswag kan hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan. Durante kan Gera Sibil kan Amerika, sinda nagmukna kan Women's Loyal National League tanganing magkampanya para sa paghale kan pang-ooripon, asin pinangenotan ninda ini sa pinakadakulang petisyon sa kasaysayan kan Estados Unidos sagkod kan panahon na idto. Nagpoon sinda nin sarong peryodiko na inaapod na The Revolution kan 1868 tanganing magtrabaho para sa mga deretso kan mga kababaihan.

Pagkatapos kan gera, si Stanton asin Anthony iyo an mga mayor na organisador kan American Equal Rights Association, na nagkampanya para sa pantay na mga deretso para sa mga Aprikanong Amerikano asin mga babae, orog na an deretso sa pagboto. Kan an Ika-kinseng Susog sa Konstitusyon kan Estados Unidos ipinamidbid na magtatao nin deretso sa pagboto para sa mga lalaking itom sana, sinda nagkontra kaini, na nag-iinsistir na an deretso sa pagboto dapat na ipalawig sa gabos na Aprikanong Amerikano asin gabos na babae sa parehong panahon. An iba sa hiro nagsuporta sa pag-amyenda, na nagresulta sa pagkabaranga. Durante kan mapait na mga argumento na nagdara sa pagkabaranga, si Stanton minsan nagpapahayag kan saiyang mga ideya sa elitista asin rasyal na tataramon na nagpapababa. Sa saiyang pagkontra sa mga deretso sa pagboto kan mga Aprikanong Amerikano, si Stanton kinotar na nagsabi, "Nagigin sarong seryosong hapot kun baga mas marahay na magtindog kita sa gilid asin pabayaan nguna si ' Sambo ' na maglakaw pasiring sa kahadean."  Si Frederick Douglass, sarong amigong abolisyonista na nakadulag sa pang-ooripon, tinuyaw siya huli sa siring na mga pahayag.

Si Stanton nagin presidente kan National Woman Suffrage Association, na saiyang asin ni Anthony pigmukna tanganing irepresentar an saindang pakpak kan hiro. Kan an pagkabaranga naomayan pakalihis nin labing beynte anyos, si Stanton nagin an pinakaenot na presidente kan pinagsararong organisasyon, an National American Woman Suffrage Association . Ini sa kadaklan sarong honoraryong posisyon; Si Stanton padagos na nagtatrabaho sa mahiwas na hanay nin mga isyu sa deretso kan mga kababaihan sa ibong kan orog na mahigot na pagtutok kan organisasyon sa deretso kan mga kababaihan na magboto.

Si Stanton an pangenot na kagsurat kan enot na tolong tomo kan History of Woman Suffrage, sarong dakulang paghihingoa na irekord an kasaysayan kan hiro, na nakasentro sa saiyang pakpak kaini. Siya man an pangenot na kagsurat kan The Woman's Bible, sarong kritikal na pagsiyasat sa Biblia na nakabasar sa premisa na an aktitud kaini sa mga babae nagpapahiling nin prehuwisyo gikan sa bakong gayong sibilisadong panahon.

 Pagkaaki asin pinaghalean kan pamilya 
Si Elizabeth Cady namundag sa nangengenot na pamilya kan Johnstown, New York. An saindang mansyon kan pamilya sa mayor na plasa kan banwaan inaasikaso nin sagkod sa doseng surugoon. An saiyang konserbatibong ama, si Daniel Cady, saro sa pinakamayaman na kagsadiri nin daga sa estado. Sarong miyembro kan Partido Federalista, siya sarong abogado na nagserbi nin sarong termino sa Kongreso kan Estados Unidos asin nagin sarong huwes sa Korte Suprema kan Nueva York . Griffith, pp. 3–5

An saiyang ina, si Margaret Cady ( née Livingston), mas progresibo, na nagsusuporta sa radikal na pakpak kan Garrisonian kan mobimientong abolisyonista asin nagpirma nin sarong petisyon para sa deretso sa pagboto kan mga kababaihan kan 1867. Siya ilinadawan, dawa mas amay pa sa saiyang buhay, bilang "[n]early six feet an langkaw, makusog an boot asin makasarig sa sadiri, ... Siya sana an tawo sa harong na dai nahahadit sa saiyang agom na 12 taon an saiyang gurang." 

Si Elizabeth an ikapito sa onseng aki, na anom sainda nagadan bago umabot sa bilog na pagkaadulto, kaiba an gabos na aking lalaki. An saiyang ina, na pagal na sa pangangaki nin kadakol na aki asin sa kamondoan na maheling an kadakol sa sainda na nagagadan, nagin atrasado asin napupurisaw. Si Tryphena, an pinakamatuang aking babae, kaiba an saiyang agom na si Edward Bayard, an nag-ako kan kadaklan kan responsibilidad sa pagpadakula kan mga saradit na aki. 

Sa saiyang memoir, Eighty Years & More, sinabi ni Stanton na igwa nin tolong Aprikano-Amerikanong mga surugoon sa saiyang harong kan siya hoben pa. Nadeterminaran kan mga parasiyasat na an saro sa sainda, si Peter Teabout, sarong oripon asin posibleng nagdanay na siring sagkod na an gabos na oripon sa estado nin Nueva York pinatalingkas kan Hulyo 4, 1827. Si Stanton nagigirumdoman siya nin maogma, na nagsasabi na siya asin an saiyang mga tugang na babae nag-atendir sa simbahan kan Episcopal kaiba si Teabout asin nagtukaw kaiba niya sa likod kan simbahan imbes na sa atubangan kaiba an mga pamilyang puti.  

 Edukasyon asin intelektuwal na pag-uswag 
Si Stanton nakaresibe nin mas marahay na edukasyon kisa sa kadaklan na mga babae kan saiyang panahon. Nag-adal siya sa Johnstown Academy sa saiyang ginikanan na banwaan sagkod sa edad na 15. An solamenteng daragita sa halangkaw na klase kaini sa matematika asin mga tataramon, siya an nanggana nin ikaduwang premyo sa kompetisyon sa Griyego kan eskwelahan asin nagin sarong ekspertong paradebate. Na-enjoy niya an saiyang mga taon sa eskwelahan asin sinabi niya na dai siya nakasabat nin anuman na mga ulang duman huli sa saiyang kasarian.  

Siya napag-araman na marhay kan hababang mga inaasahan kan sosyedad para sa mga babae kan si Eleazar, an saiyang huring nabubuhay na tugang na lalaki, nagadan sa edad na 20 pagkatapos sanang maggradwar sa Union College sa Schenectady, New York . An saiyang ama asin ina nawara an kakayahan huli sa kamunduan. An sampulong taon na si Stanton nagprobar na rangahon an saiyang ama, na nagsasabi na hihingoahon niyang magin arog kan saiyang tugang na lalaki. An saiyang ama nagsabi, "Oh aki ko, mawot ko na ika sarong aking lalaki!"  

Si Stanton nagkaigwa nin kadakol na oportunidad sa edukasyon kan siya aki pa. An saindang kataed, si Reverend Simon Hosack, an nagtukdo saiya nin Griego asin matematika. Si Edward Bayard, an saiyang bayaw asin dating kaklase ni Eleazar sa Union College, an nagtukdo saiya nin pilosopiya asin pagkabayo. An saiyang ama nagdara saiya nin mga libro sa abogasiya tanganing pag-adalan tanganing makapartisipar siya sa mga debate kaiba an saiyang mga klerk sa abogasiya sa lamesa sa pamanggihan. Gusto niyang mag-adal sa kolehiyo, alagad mayo nin mga kolehiyo kan panahon na idto na nag-aako nin mga estudyanteng babae. Dugang pa, an saiyang ama sa primero nagdesisyon na dai na niya kaipuhan an dugang pang edukasyon. Sa kahurihurihi nag-oyon siyang ipalista siya sa Troy Female Seminary sa Troy, New York, na pigtogdas asin pinapadalagan ni Emma Willard . 

Sa saiyang mga memoir, sinabi ni Stanton na durante kan saiyang mga aldaw nin estudyante sa Troy siya napurisaw na gayo kan sarong anom na semanang relihiyosong pagbangon na ginibo ni Charles Grandison Finney, sarong ebanghelikal na parahulit asin sarong sentral na pigura sa mobimientong pagbuhay liwat . An saiyang paghuhulit, kaiba an Calvinistic Presbyterianism kan saiyang pagkaaki, nagpatakot saiya sa posibilidad kan saiyang sadiring kondenasyon : "An takot sa paghukom nag-agaw kan sakuyang kalag. An mga bisyon kan mga nawara nag-aatake sa sakuyang mga pangaturugan. An mental na kamunduan nag-agaw kan sakuyang salud."  Tinawan ni Stanton nin kredito an saiyang ama asin bayaw na lalaki sa pagkumbinsir saiya na dai pag-intindihon an mga patanid ni Finney. Sinabi niya na dinara ninda siya sa sarong anom na semanang pagbiyahe pasiring sa Niagara Falls kun saen siya nagbasa nin mga obra nin mga rasyonal na pilosopo na nagbalik kan saiyang rason asin pagmati nin balanse. Si Lori D. Ginzberg, saro sa mga biograpo ni Stanton, nagsabi na igwa nin mga problema sa istoryang ini. An sarong bagay, si Finney dai naghulit nin anom na semana sa Troy mantang yaon duman si Stanton. Nagdududa si Ginzberg na pig-adornohan ni Stanton an sarong memorya kan siya aki pa tanganing ibugtak an saiyang pagtubod na an mga babae nakakadanyar sa saindang mga sadiri sa paagi nin pagkahulog sa irarom kan anting-anting kan relihiyon. 

 Pag-agom asin pamilya 
wala|thumb| Si Elizabeth Cady Stanton asin an saiyang aking babae, si Harriot
Kan siya sarong hoben na babae, si Stanton parating nagbibiyahe pasiring sa harong kan saiyang pinsan, si Gerrit Smith, na nakaistar man sa amihanan kan New York. An saiyang mga pananaw laen nanggad sa mga pananaw kan saiyang konserbatibong ama. Si Smith sarong abolisyonista asin miyembro kan " Secret Six ," sarong grupo nin mga lalaki na nagpinansya kan pagsalakay ni John Brown sa Harpers Ferry sa paghihingoa na magpukaw nin armadong pag'alsa kan mga oripon na Aprikanong Amerikano.  Sa harong ni Smith, kun saen siya nag-erok nin mga tig-init asin pigkokonsiderar na "parte kan pamilya,"  namidbid niya si Henry Brewster Stanton, sarong prominenteng ahente nin abolisyonista. Sa ibong kan mga reserbasyon kan saiyang ama, an mag-agom nagpakasal kan 1840, na hinale an tataramon na "magkuyog" sa seremonya nin kasal. Si Stanton kan huri nagsurat, "Ako matagas an payo na nagsayuma na magkuyog sa saro na sa paghona ko ako naglalaog sa sarong pantay na relasyon."  Mantang pambihira, an gawe-gawe na ini bakong dai nadadangog; An mga Quaker pig-oomit an "pagkuyog" sa seremonya nin kasal sa laog nin pirang panahon.  Kinua ni Stanton an apelyido kan saiyang agom bilang parte kan saiyang sadiri, na pigpirmahan an saiyang sadiri na si Elizabeth Cady Stanton o E. Cady Stanton, alagad bako si Mrs. Henry B. Stanton. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2024)">kaipuhan an sitasyon</span> ]

Dai nahaloy pagkatapos magbalik hale sa saindang honeymoon sa Europa, an mga Stanton nagbalyo sa harong kan Cady sa Johnstown. Si Henry Stanton nag-adal nin abogasiya sa irarom kan saiyang panugangan sagkod 1843, kan an mga Stanton nagbalyo sa Boston (Chelsea), Massachusetts, kun saen si Henry naglaog sa sarong law firm. Mantang nag-eerok sa Boston, si Elizabeth nag-ogma sa sosyal, politikal, asin intelektuwal na pagpukaw na nag-abot sa danay na paglibot nin mga pagtiripon kan mga abolisyonista. Digdi, naimpluwensiyahan siya kan mga tawong arog ni Frederick Douglass, William Lloyd Garrison asin Ralph Waldo Emerson .  Kan 1847, an mga Stanton nagbalyo sa Seneca Falls, New York, sa rehiyon kan Finger Lakes . An saindang harong, na ngonyan parte na kan Women's Rights National Historical Park, binakal para sa sainda kan ama ni Elizabeth. 
too|thumb| An harong ni Stanton sa Seneca Falls
An mag-agom nagkaigwa nin pitong aki. Kan panahon na idto, an pangangaki ibinibilang na sarong tema na maninigong atubangon na may dakulang pagkadelikado. Si Stanton nagkua nin ibang paagi, nag-itaas nin bandera sa atubangan kan saiyang harong pagkatapos na mangaki, sarong pulang bandera para sa sarong aking lalaki asin sarong puti para sa sarong babae.  An saro sa saiyang mga aking babae, si Harriot Stanton Blatch, nagin, arog kan saiyang ina, sarong lider kan mobimiento nin deretso sa pagboto kan mga kababaihan . Huli sa distansya kan pagkamundag kan saindang mga aki, an sarong historyador nagkonklusyon na an mag-agom na Stanton siertong naggamit nin mga paagi nin pagkontrol sa pangangaki. Si Stanton mismo nagsabi na an saiyang mga aki ipinangidam sa paagi kan inaapod niyang "boluntaryong pagigin ina." Sa panahon na komun na pigtutubodan na an sarong agom na babae dapat na magpasakop sa sekswal na mga kahagadan kan saiyang agom, si Stanton nagtutubod na an mga babae dapat na magkaigwa nin pagboot sa saindang sekswal na relasyon asin pangangaki .  Sinabi man niya, alagad, na "an sarong marahay an salud na babae igwa nin kaparehong pagkamoot sa sarong lalaki." 

Inenkaminar ni Stanton an saiyang mga aking lalaki asin babae na mag-adal nin mahiwas na hanay nin mga interes, aktibidad, asin pag-adal.  Nagigirumdoman siya kan saiyang aking babae na si Margaret bilang "maogma, maaraw asin mapagpahunod."  Na-enjoy niya an pagiging ina asin pagpadalagan nin sarong dakulang harong, alagad nanompongan niya an saiyang sadiri na bakong kontento asin nadedepres pa ngani huli sa kawaran nin intelektuwal na pag-iriba asin pagpukaw sa Seneca Falls. 

Durante kan mga taon 1850, an trabaho ni Henry bilang sarong abogado asin pulitiko an nagpaharayo saiya sa harong sa laog nin haros 10 bulan sa kada taon. Ikinadisganar kaini si Elizabeth kan saradit pa an mga aki huli ta nadedepisilan siang magbiahe.  An halimbawa nagpadagos sa mga huring taon, na an mag-agom mas parati na nag-iistar na magkasuhay kisa magkaibanan, na nagmamantenir nin magkasuhay na mga harong sa laog nin nagkapirang taon. An saindang pag-agom, na naglawig nin 47 taon, natapos sa pagkagadan ni Henry Stanton kan 1887. 

Si Henry asin Elizabeth parehong maigot na mga abolisyonista, alagad si Henry, arog kan ama ni Elizabeth, dai uyon sa ideya nin deretso sa pagboto kan mga babae.  Sarong biograpo an nagladawan ki Henry bilang, "sa pinakamarahay na paagi sarong kabangang pusong 'lalaki nin mga deretso nin mga babae.'" 

 Amay na aktibismo 

 Pankinaban na Kombension Kontra sa Pag-oripon 
thumb| Lucretia Mott
Mantang nasa saindang honeymoon sa Inglaterra kan 1840, an mag-agom na Stanton nag-atender sa World Anti-Slavery Convention sa London. Si Elizabeth napangalas sa mga lalaking delegado kan kombension, na nagboto tanganing olangon an mga babae na magpartisipar dawa kun sinda ninombrahan bilang mga delegado kan saindang kanya-kanyang mga sosyedad na abolisyonista. Hinagad kan mga lalaki sa mga babae na tumukaw sa separadong seksion, na natatago nin mga kurtina sa mga prosisyon kan kombension. Si William Lloyd Garrison, sarong prominenteng Amerikanong abolisyonista asin tagasuporta kan mga deretso kan mga kababaihan na nag-abot pagkatapos kan pagboto, nagsayuma na magtukaw kaiba an mga lalaki asin nagtukaw kaiba an mga babae imbes. 

Si Lucretia Mott, sarong ministrong Quaker, abolisyonista asin parasurog kan mga deretso kan mga kababaihan, saro sa mga babae na ipinadara bilang sarong delegado. Dawa ngani si Mott mas gurang ki Stanton, sinda marikas na nagkasararo sa sarong nagdadanay na pakikikatood, na si Stanton galagang nag-aadal sa mas eksperyensiyadong aktibista. Mantang yaon sa London, nadangog ni Stanton si Mott na naghuhulit sa sarong kapilya kan Unitarian, an pinakaenot na pagkakataon na nadangog ni Stanton an sarong babae na nagtao nin sermon o nagtaram pa ngani sa publiko.  Kan huri tinawan ni Stanton nin kredito an kombension na ini huli sa pagsentro kan saiyang mga interes sa mga deretso nin mga kababaihan. 

 Pagkagadan asin paglubong 
too|thumb| An monumento para ki Henry Brewster Stanton asin Elizabeth Cady Stanton sa Woodlawn Cemetery . An saiyang mga naginibohan nakalista sa ibong na lado kan monumento.
Si Stanton nagadan sa Siyudad nin Nueva York kan Oktubre 26, 1902, 18 taon bago nakamit kan mga babae an deretso na magboto sa Estados Unidos sa paagi kan Ika-19 na Susog sa Konstitusyon kan Estados Unidos . An medical report nagsabi na an kawsa kan kagadanan iyo an heart failure. Susog sa saiyang aking babae na si Harriet, nagkaigwa siya nin mga problema sa paghangos na nagpoon nang makaulang sa saiyang trabaho. Kan aldaw bago siya nagadan, sinabihan ni Stanton an saiyang doktor, sarong babae, na tawan siya nin sarong bagay na makakaparikas kan saiyang kagadanan kun an problema dai mabulong.  Si Stanton nagpirma nin sarong dokumento duwang taon bago kaini na nagdidirehir na an saiyang hutok idonar sa Cornell University para sa siyentipikong pag-aadal pagkatapos kan saiyang kagadanan, alagad an saiyang mga kamawotan sa bagay na iyan dai naotob.  Siya ilinubong sa kataid kan saiyang agom sa Woodlawn Cemetery sa The Bronx, New York City. 

Pagkagadan ni Stanton, si Susan B. Anthony nagsurat sa sarong katood: "O, an makatatakot na silensio na ini! Garo imposible na an boses na iyan natoninong na gusto kong madangog sa laog nin singkwentang taon. Pirme kong namamatean na dapat igwa ako kan opinyon ni Mrs. Stanton sa mga bagay-bagay bago ko aram kun saen ako nakatindog. yaon na ako sa dagat." 

Dawa pagkatapos kan saiyang kagadanan, an mga kaiwal kan deretso sa pagboto kan mga kababaihan padagos na naggamit kan mas bakong ortodoksong mga pahayag ni Stanton tanganing ipalakop an pagtumang sa ratipikasyon kan Ika-19 na Susog, na nagin ley kan 1920. An mga hoben na babae sa mobimiento nin deretso sa pagboto nagresponde sa paagi nin pagmenus ki Stanton asin pagpamuraway ki Anthony. Kan 1923, si Alice Paul, lider kan National Women's Party, nag-introdusir kan propuestong Equal Rights Amendment sa Seneca Falls sa ika-75 anibersaryo kan Seneca Falls Convention . An planong seremonya asin inimprentang programa dai nasambitan si Stanton, an pangenot na puersa sa likod kan kombension. Saro sa mga nagtaram iyo an aking babae ni Stanton, si Harriot Stanton Blatch, na nag-insistir na magtao nin onra sa papel kan saiyang ina.  Apwera sa sarong koleksyon kan saiyang mga surat na ipinublikar kan saiyang mga aki, mayo nin mahalagang libro manungod ki Stanton an isinurat sagkod na an sarong bilog na biograpiya ipinublikar kan 1940 sa tabang kan saiyang aking babae. Si Stanton nagpoon na mabawi an pagmidbid para sa saiyang papel sa hiron para sa mga deretso kan mga kababaihan sa pag'itaas kan bagong hiron na peministang mga taon 1960 asin an pagmukna kan mga akademikong programa sa kasaysayan kan mga kababaihan.  

 Hilingon man 

 Kasaysayan kan feminismo
 Listahan kan mga lider kan deretso sibil
 Listahan kan mga sufragista asin mga sufrageta
 Listahan kan mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan
 Estatuwa ni Elizabeth Cady Stanton
 Timeline kan deretso sa pagboto kan mga kababaihan

 Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations