Luisa Gonzaga de León
{{Infobox writer
| embed = 
| birth_date = June 21, 1805
| image = 
| image_size = 
| image_upright = 
| alt = 
| caption = 
| native_name = 
| honorific_prefix = 
| pseudonym = 
| birth_name = 
| birth_place = [[Bacolor]], [[Pampanga]], [[Captaincy General of the Philippines]]
| death_date = 1843
| death_place = 
| resting_place = 
| occupation = Author, translator
| language = 
| name = Luisa Gonzaga de León
| honorific_suffix = 
| native_name_lang = 
| children = 
| relatives = 
| spouse = Francisco Paula de los Santos
| period = 
| genre = Spiritual
| subject = <!-- or: | subjects = -->
| movement = 
| notable_works = ''Ejercicio Cotidiano'' (''Daily Devotion'')
| partner = <!-- or: | partners = -->
| nationality = Filipino
| citizenship = 
| home_town = 
| awards = 
| signature = 
| signature_alt = 
| years_active = 
| module = 
| website = 
| education = 
| alma_mater = 
| portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit -->
}}
Si '''Luisa Gonzaga de León''' (Hunyo 21, 1805 – 1843) sarong Filipinang autor asin tagapalis. Siya bantog na gayo kan saiyang sinurat asin pinapublikar na ''Ejercicio Cotidiano'', sarong libro nin mga [[Katolikong pangadyeon]] ipinalis sa [[tataramon na Kapampangan]] haleng Espanyol, an dila kan banwang [[Pampanga]] sa |Sentral [[Luzon]]. An mga paghimoyaot na ini na pangenot nanggad asin man an [[Misa sa Simbahan Katoliko|misa] na makarani nanggad sa banwaan paagi nin pagdara kan mga ini sa saindang mga tataramon pigpangenotan an hiro kan [[Ikaduwang Konseho nin Vaticano]] sa siring na direksyon nin sanggatos na taon.<ref name=":0" />

Sa publikasyon postuma kan 1844 na ''Ejercicio Cotidiano'', si de León iyo an pinakaenot na napublikar na Filipinong autor asin pinakaenot man na Kapampangan na autor nakapapublikar.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Santiago|first=Luciano P.R.|date=2012|title=The First Filipino Woman Printer-Publisher in the Spanish Period: Doña Remigia Salazar Talusan viuda de López (c1800-c1860)|url=https://www.jstor.org/stable/24410330|journal=Philippine Quarterly of Culture and Society|volume=40|issue=1/2|pages=1–33|jstor=24410330|issn=0115-0243}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Santiago|first=Luciano P. R.|date=2003|title=The Flowering Pen: Filipino Women Writers and Publishers during the Spanish Period, 1590-1898, A Preliminary Survey|url=https://www.jstor.org/stable/42633672|journal=Philippine Studies|volume=51|issue=4|pages=558–598|jstor=42633672|issn=0031-7837}}</ref> Siya man an pinakaenot na parasurat nakapalis kan [[missal;]] sa bernakular na langgwahe nin Filipinas.<ref name=":3">{{Cite news|last=Pascual, Jr.|first=Federico D.|date=March 5, 2009|title=Kapampangan women make mark in history|work=Philstar Global|url=https://www.philstar.com/2009/03/05/445498/kapampangan-women-make-mark-history|access-date=}}</ref>

== Kaamayi nin buhay asin edukasyon ==
Si Luisa Gonzaga de León namundag sa baryo nin Cabangbangan nin [[Bacolor|Bacolor, Pampanga]] kan Hunyo 21, 1805, an kapyestahan na aldaw ni ni San Luis Gonzaga. An saiyang mga maugrang iyo sinda Jose Leonardo de León asin Casimira Custodia. Sinda pareho gikan sa Manila asin mga myuembro nin mga prominenteng pamilya. An saiyang paternal na lolohon si Francisco Tico, sarong Insik na negosyante mantang an saiyang maternal na mga mkapinsanan asin paternal na lola mga Filipino.

An gobernador heneral pignombrahan an saiyang ama na notaryo sa probinsya nin [[Pampanga]] kan si [[Hadeng Carlos IV]] inaprobahan enot pa an saiyang nominasyon sa katongdan na ini kan Hulyo 5, 1803, asin resulta kaini an mag'agom naghubo' sa Bacolor.<ref name=":0" />

An saiyang mga magurang igwang sarong aki, Jose Aniceto, bago siya ipinangaki. Sinasabi na siya nag'adal sa sarong meskwelahan relihiyosi sa Manila kun saen siya nag'adal nin Espanyol, pagbasa, pagsurat, matematika. An tiyoon asin kagtubong ni de Leon, si Dr. [[Pedro León de Arzega]], iyo soboot an "pinakaenot na filipinong layko na naggradwar may doktorado sa arinman na lantad."<ref name=":0" />

== Buhay personal ==
Si de León naagom si Don Francisco Paula de los Santos, saro man na mestisong Tsino, mga 1820. Siya kan panahon na ini 15 anyos pa sana. Sarong taon pa kaini, an agom niya nagkaigwang katongdan sa Bacolor, mantang iyo pa an nagtutukaw na gobernador sa Pampanga. An mag'agom nagkaigwang tolong aki: si Celestino Mariano, namundag Hulyo 18, 1822, nagin gobernador kan [[Porac]], si Jose Maria, namundag Marso 19, 1825, nagin gobernador kan  Bacolor, an saindang ngohod si Francisco, nagadan aki pang marhay. Sa ultan kan pagkamundag ni Celestino asin Jose, an mag'agom naghubo' sa Porac haleng Bacolor.<ref name=":0" /><ref name=":4">Henares, I. A. S. (2001). Filipino Alcalde-Mayores in the Province of Pampanga. ''Alaya: The Kapampangan Research Journal''. https://www.researchgate.net/profile/Ivan_Anthony_Henares/publication/340210462_Filipino_Alcaldes_Mayores_in_the_Province_of_Pampanga/links/5e7d2a17299bf1a91b7efcb3/Filipino-Alcaldes-Mayores-in-the-Province-of-Pampanga.pdf</ref>

An saiyang agom, si Francisco nagadan kan mga 1840, asin si Luisa naghelang-helang naman. Siring sa pigtutumoy sa prepasyo kan ''Ejercicio Cotidiano'', sinurat niya soboot an libro kan siya nakakawrato sana, dai nagluluwas ta siya naghehelang nin tuberkolisis, helang na grabe pang makaulakit, asin  siya dai ngani pinapaduman sa simbahan na magatender misa.

Maski ngani wsiya mnaghihingako na sarong "india|}, siya sarong mestisang Tsino, ginikanan dugng Insik asin Filipino. An saiyang paternal na lolo tunay na Tsino. An ki de León na pagpapabisto bilang Filipino na kampi sa saiyang maternal na mga filipinong ginikanan nagpapahihiling kunsaen an saiyang simpAtiya asin man gayod nngani malikayan an 'digta' nin pagkaInsik asin an halangkaw na buhis pinapataw sa mga mestisong Insik kan panahon na idto kan mga Kastila.<ref name=":0" />

Siring man ki publikador na Filipinang si [[Remigia Salazar]], si de León naghingowa kan pagpublikar kan saiyang mga sinurat kan siya balo na.<ref name=":1" />

== ''Ejercicio Cotidiano'' ==
[[File:Ejercicio_cotidiano_title_page.jpg|thumb|Titulo sa patos kan 1910 na edisyon kan ''Ejercicio Cotidiano''.]]
Basado sa bibliograpikong rekord, an  mga historyador nagtutubod na an ki Gonzaga de León na ''Ejercicio Cotidiano'' (''Daily Devotion'') iyo an pinakenot na libro na napublikar nin sarong babayeng Filipinong katutubo. An libro, pigpalis haleng Espanyol pasiring [[Kapampangan]], mga [[Pangadye sa Simbahan Katoliko|pangadyeng Katoliko]] asin [[liturhiya]] kan [[Misa sa Simbahan Katoliko|misa Katliko]]. Mantang an 300-pahinang libro may titulo sa Espanyol, an subtitulo nakaag sa Kapampangan. An pagpalis: "Pagpalis haleng tataramon na Espanyol pasiring lenggwaheng Kapampangan ni Doña Luisa Gonzaga de Leon, India kan banwaan nin Bacolor."<ref name=":0">{{Cite journal|last=Santiago|first=Luciano P. R.|date=2006|title=Doña Luisa Gonzaga de León (1805-1843), First Filipino Woman Author: Introductory Notes|url=https://www.jstor.org/stable/42633877|journal=Philippine Studies|volume=54|issue=3|pages=357–380|jstor=42633877|issn=0031-7837}}</ref><ref name=":2" />

Dawa totoo an Kodigo Sibil Espanyol sa Filipinas bawal kan panahon niya an pagpublikar kundi sa katugotan kan saiyang agom na lalaki, ini naloktawan huli kan siya balo na. An pagkagadan niya kan 1843 naenot sa taon kan publikasyon kan libro niya. An mga aki niya nagpublikar kaining libro paagi sa [[Unibersidad nin Santo Tomas]], ''Ejercicio Cotidiano'' sa laog nin saro o duwang taon pakagadan niya.<ref name=":0" /><ref name=":4" />

An mga pading Espanyol dai pigpalis an teksto dapit sa misa Katoliko sa arinman na lenggwaheng katutubo. An publikasyon kan ki de León na pagpalis nagmarka nin kaenot-enoteng pangyayari na an mga teksto Katoliko asin mga pangadyeon nagin bukas sa mga banwang Filipinong katutubo sa saindang bernakular na dila. (sa kasong ini, Kapangpangan).<ref name=":3" />

=== Editions ===
No known copies of the book's first printing exist. The [[National Library of the Philippines]] possesses a copy of the 1854 second edition, which was printed by the [[University of Santo Tomas|University of Santo Tomás]] Press. The National Library had acquired this copy from the [[Compañía General de Tabacos de Filipinas|Compañía General de Tabacos]] (General Tobacco Company of the Philippines). It was one of a handful of the National Library's collection which survived World War II.<ref name=":0" />

The only other known copy of this second edition is held in Library of the Colegio de Padres Agustinos in [[Valladolid|Valladolid, Spain]]. Further editions include the 1867, 1910, and 1967 reprintings. Gonzaga de Leon's descendent Don [[Mariano A. Henson]] published the last edition as the Catholic church began implementing the [[Second Vatican Council]] decision to deliver the mass in the language spoken by worshippers.<ref name=":0" />

=== Sections ===
The ''Ejercicio Cotidiano'' included sections on Prayers for Confession and Communion, Way of the Cross, Holy Rosary. It also included a section called ''Trisagium'' which contained sets of three-day prayers in praise of the Holy Trinity.

==== Preface ====
Due to its being mostly a translation, the preface represents the most original part wherein Gonzaga de Leon's personal voice shines through. This preface, the first printed essay by a Filipina writer, was "a spiritual essay rising, in the end, to poetry of mystic inspiration" similar to the ecstatic articulations of [[Teresa of Ávila]].<ref name=":0" />

The preface opens with a reference to the author's "sad and frail condition" and acknowledgment of certain limitations, including a lack of mastery in the Spanish or Tagalog languages from which she translates. She possessed more proficiency in Spanish than Tagalog.<ref name=":0" />

==== Illustrations ====
24 illustrations by an engraver named Noguera are interspersed throughout the text. These images portray different aspects of the Catholic mass and significant events from [[Jesus]]'s life. Noguera may have been an indio, a Filipino native.<ref name=":0" /> Notably, the illustrations also depict a native Filipino priest delivering mass, rather than a Spaniard.<ref name=":3" />

== References ==
<references />

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Leon, Luisa Gonzaga de}}
[[Category:1805 births]]
[[Category:1843 deaths]]
[[Category:Filipino women writers]]
[[Category:19th-century Filipino writers]]
[[Category:19th-century Filipino women writers]]
[[Category:Writers from Pampanga]]
[[Category:People from the Spanish East Indies]]
Sa publikasyon postuma kan 1844 na Ejercicio Cotidiano, si de León iyo an pinakaenot na napublikar na Filipinong autor asin pinakaenot man na Kapampangan na autor nakapapublikar. Siya man an pinakaenot na parasurat nakapalis kan missal; sa bernakular na langgwahe nin Filipinas.

 Kaamayi nin buhay asin edukasyon 
Si Luisa Gonzaga de León namundag sa baryo nin Cabangbangan nin Bacolor, Pampanga kan Hunyo 21, 1805, an kapyestahan na aldaw ni ni San Luis Gonzaga. An saiyang mga maugrang iyo sinda Jose Leonardo de León asin Casimira Custodia. Sinda pareho gikan sa Manila asin mga myuembro nin mga prominenteng pamilya. An saiyang paternal na lolohon si Francisco Tico, sarong Insik na negosyante mantang an saiyang maternal na mga mkapinsanan asin paternal na lola mga Filipino.

An gobernador heneral pignombrahan an saiyang ama na notaryo sa probinsya nin Pampanga kan si Hadeng Carlos IV inaprobahan enot pa an saiyang nominasyon sa katongdan na ini kan Hulyo 5, 1803, asin resulta kaini an mag'agom naghubo' sa Bacolor.

An saiyang mga magurang igwang sarong aki, Jose Aniceto, bago siya ipinangaki. Sinasabi na siya nag'adal sa sarong meskwelahan relihiyosi sa Manila kun saen siya nag'adal nin Espanyol, pagbasa, pagsurat, matematika. An tiyoon asin kagtubong ni de Leon, si Dr. Pedro León de Arzega, iyo soboot an "pinakaenot na filipinong layko na naggradwar may doktorado sa arinman na lantad."

 Buhay personal 
Si de León naagom si Don Francisco Paula de los Santos, saro man na mestisong Tsino, mga 1820. Siya kan panahon na ini 15 anyos pa sana. Sarong taon pa kaini, an agom niya nagkaigwang katongdan sa Bacolor, mantang iyo pa an nagtutukaw na gobernador sa Pampanga. An mag'agom nagkaigwang tolong aki: si Celestino Mariano, namundag Hulyo 18, 1822, nagin gobernador kan Porac, si Jose Maria, namundag Marso 19, 1825, nagin gobernador kan  Bacolor, an saindang ngohod si Francisco, nagadan aki pang marhay. Sa ultan kan pagkamundag ni Celestino asin Jose, an mag'agom naghubo' sa Porac haleng Bacolor.Henares, I. A. S. (2001). Filipino Alcalde-Mayores in the Province of Pampanga. Alaya: The Kapampangan Research Journal. https://www.researchgate.net/profile/Ivan_Anthony_Henares/publication/340210462_Filipino_Alcaldes_Mayores_in_the_Province_of_Pampanga/links/5e7d2a17299bf1a91b7efcb3/Filipino-Alcaldes-Mayores-in-the-Province-of-Pampanga.pdf

An saiyang agom, si Francisco nagadan kan mga 1840, asin si Luisa naghelang-helang naman. Siring sa pigtutumoy sa prepasyo kan Ejercicio Cotidiano, sinurat niya soboot an libro kan siya nakakawrato sana, dai nagluluwas ta siya naghehelang nin tuberkolisis, helang na grabe pang makaulakit, asin  siya dai ngani pinapaduman sa simbahan na magatender misa.

Maski ngani wsiya mnaghihingako na sarong "india|}, siya sarong mestisang Tsino, ginikanan dugng Insik asin Filipino. An saiyang paternal na lolo tunay na Tsino. An ki de León na pagpapabisto bilang Filipino na kampi sa saiyang maternal na mga filipinong ginikanan nagpapahihiling kunsaen an saiyang simpAtiya asin man gayod nngani malikayan an 'digta' nin pagkaInsik asin an halangkaw na buhis pinapataw sa mga mestisong Insik kan panahon na idto kan mga Kastila.

Siring man ki publikador na Filipinang si Remigia Salazar, si de León naghingowa kan pagpublikar kan saiyang mga sinurat kan siya balo na.

 Ejercicio Cotidiano 
thumb|Titulo sa patos kan 1910 na edisyon kan Ejercicio Cotidiano.
Basado sa bibliograpikong rekord, an  mga historyador nagtutubod na an ki Gonzaga de León na Ejercicio Cotidiano (Daily Devotion) iyo an pinakenot na libro na napublikar nin sarong babayeng Filipinong katutubo. An libro, pigpalis haleng Espanyol pasiring Kapampangan, mga pangadyeng Katoliko asin liturhiya kan misa Katliko. Mantang an 300-pahinang libro may titulo sa Espanyol, an subtitulo nakaag sa Kapampangan. An pagpalis: "Pagpalis haleng tataramon na Espanyol pasiring lenggwaheng Kapampangan ni Doña Luisa Gonzaga de Leon, India kan banwaan nin Bacolor."

Dawa totoo an Kodigo Sibil Espanyol sa Filipinas bawal kan panahon niya an pagpublikar kundi sa katugotan kan saiyang agom na lalaki, ini naloktawan huli kan siya balo na. An pagkagadan niya kan 1843 naenot sa taon kan publikasyon kan libro niya. An mga aki niya nagpublikar kaining libro paagi sa Unibersidad nin Santo Tomas, Ejercicio Cotidiano sa laog nin saro o duwang taon pakagadan niya.

An mga pading Espanyol dai pigpalis an teksto dapit sa misa Katoliko sa arinman na lenggwaheng katutubo. An publikasyon kan ki de León na pagpalis nagmarka nin kaenot-enoteng pangyayari na an mga teksto Katoliko asin mga pangadyeon nagin bukas sa mga banwang Filipinong katutubo sa saindang bernakular na dila. (sa kasong ini, Kapangpangan).

 Editions 
No known copies of the book's first printing exist. The National Library of the Philippines possesses a copy of the 1854 second edition, which was printed by the University of Santo Tomás Press. The National Library had acquired this copy from the Compañía General de Tabacos (General Tobacco Company of the Philippines). It was one of a handful of the National Library's collection which survived World War II.

The only other known copy of this second edition is held in Library of the Colegio de Padres Agustinos in Valladolid, Spain. Further editions include the 1867, 1910, and 1967 reprintings. Gonzaga de Leon's descendent Don Mariano A. Henson published the last edition as the Catholic church began implementing the Second Vatican Council decision to deliver the mass in the language spoken by worshippers.

 Sections 
The Ejercicio Cotidiano included sections on Prayers for Confession and Communion, Way of the Cross, Holy Rosary. It also included a section called Trisagium which contained sets of three-day prayers in praise of the Holy Trinity.

 Preface 
Due to its being mostly a translation, the preface represents the most original part wherein Gonzaga de Leon's personal voice shines through. This preface, the first printed essay by a Filipina writer, was "a spiritual essay rising, in the end, to poetry of mystic inspiration" similar to the ecstatic articulations of Teresa of Ávila.

The preface opens with a reference to the author's "sad and frail condition" and acknowledgment of certain limitations, including a lack of mastery in the Spanish or Tagalog languages from which she translates. She possessed more proficiency in Spanish than Tagalog.

 Illustrations 
24 illustrations by an engraver named Noguera are interspersed throughout the text. These images portray different aspects of the Catholic mass and significant events from Jesus's life. Noguera may have been an indio, a Filipino native. Notably, the illustrations also depict a native Filipino priest delivering mass, rather than a Spaniard.

 References 

Category:1805 births
Category:1843 deaths
Category:Filipino women writers
Category:19th-century Filipino writers
Category:19th-century Filipino women writers
Category:Writers from Pampanga
Category:People from the Spanish East Indies