Seda
{{infobox
| title = Seda
| data1 = [[File:Meister_nach_Chang_Hsüan_001.jpg|200px]]<br /> [[File:Meyers_b14_s0826a.jpg|200px]]<br /> [[File:Folding_Fan_with_Box_LACMA_M.78.108.6a-b_(2_of_2).jpg|200px]]
| data2 = '''(1)''' Sarong pinta sa Suanoy na Tsina na nagdedepikta nin mga babaying nag-iinspektar nin sedang tela. '''(2)''' An apat sa mga pinakaimportanteng domestikadong [[mariposa]] para sa seda. '''(3)''' Sarong halimbawa nin pamaypay na gibo sa seda.
}}
An '''seda''' ([[Ingles]]: ''silk'') iyo sarong natural na [[Protina|protinang]] fiber, kun sain an nagakapirang porma iyo pupuwedeng matahi pasiring sa tela. An protinang fiber kan seda iyo pigbibilog nin harus kan ''fibroin'' asin nahihimo kan sarong insekto na larvae ngarig makaporma nin mga ''cocoon''.<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/silk|title=Silk|publisher=The Free Dictionary By Farlex|access-date=2012-05-23}}</ref> 

An pinakabistadong seda iyo an nakukua sa mga cocoon nin mga larvae sa "mulberry silkworm" ''Bombyx mori'' na nakatago sa kaptibidad (serikultura). An nagkikintab na panluwas nin seda iyo huli sa triyangular na garu prismo na istraktura nin sedang fibre, na minatugot sa sedang bado na magreprakto nin paabot na liwanag sa manlainlain na angulo, kaya ngani nakakahimo ini nin manlainlain na kulay.

== Etimolohiya ==
An katagang Ingles para sa seda na "silk" iyo gikan sa Daan na Ingles na "''sioloc''", Suanoy na Griyego na σηρικός (''serikos'') o "silken", na hale sa Asyanong gunuan—pagkomparahon an [[Mandarin]] {{lang|zh-Latn|sī}} "silk", Manchurianong ''{{lang|mnc-Latn|sirghe}}'', asin [[Mongolya|Mongolianong]] ''{{lang|mn-Latn|sirkek}}''.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=silk&searchmode=none|title=Silk|work=Etymonline|access-date=2012-08-27|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214224755/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=silk&searchmode=none|archive-date=14 December 2013}}</ref>

== Produksyon ==
An seda iyo nahihimo nin nagkapirang mga insekto; pero sa kadakulaan, an seda sana nin "''moth caterpillars''" an piggagamit sa industriya nin tela. May mga pag-aadal sa iba pang mga klase nin seda, na nagkakaiba sa molekular na libel.<ref name="Sutherland TD, Young JH, Weisman S, Hayashi CY, Merritt DJ 2010 171–88">{{cite journal|vauthors=Sutherland TD, Young JH, Weisman S, Hayashi CY, Merritt DJ|title=Insect silk: one name, many materials|journal=Annual Review of Entomology|volume=55|pages=171–88|year=2010|pmid=19728833|doi=10.1146/annurev-ento-112408-085401}}</ref> An seda iyo nahihimo nin harus kan larvae nin insekto na minaagi sa kompletong ''metamorphosis'', pero an ibang insekto, arug kan ''webspinners'' asin ''raspy crickets'', iyo naghihimo nin seda sa bilog nindang buhay.<ref>{{cite journal|vauthors=Walker AA, Weisman S, Church JS, Merritt DJ, Mudie ST, Sutherland TD|year=2012|title=Silk from Crickets: A New Twist on Spinning|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=2|pages=e30408|doi=10.1371/journal.pone.0030408|pmid=22355311|pmc=3280245|bibcode=2012PLoSO...730408W}}</ref> An produksyon nin seda iyo nangyayarui man sa ''hymenoptera'' (''bees'', ''wasps'', asin tanga), ''silverfish'', ''mayflies'', ''thrips'', ''leafhoppers'', amamanggi, ''lacewings'', ''fleas'', langaw, asin midges.<ref name="Sutherland TD, Young JH, Weisman S, Hayashi CY, Merritt DJ 2010 171–88" /> An iba pang mga klase nin artropodo naghihimo nin seda, pinakanotable an mga baryente ini araknido, arug kan mga lawa.

=== Proseso kan paggibo nin seda sa Tsina ===
<gallery mode="packed" heights="85">
Ladawan:Women placing silkworms on trays together with mulberry leaves (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|An mga sedang ulod asin dahon nin mulberry pigkaag sa trey.
Ladawan:Men preparing twig frames where silkworms will spin cocoons (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|An mga twig frame para sa mga sedang ulod iyo pigpreparar.
Ladawan:Weighing and sorting the cocoons (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|Pigtimbang an mga cocoon
Ladawan:Soaking the cocoons and reeling the silk (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|An mga cocoon iyo pigbuntog asin pigpururapot.
Ladawan:Weaving the silk (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|An seda iyo pigtahi gamit an loom.
</gallery>

== Hilingon man ==

* [[Abaka]]
* [[Pinya]]
* [[Mariposa]]

==Mga panluwas na takod==
{{Wiktionary}}
{{Commons category|Silk}}
*[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Sericum.html Mga toltolan sa seda nin mga Romano asin Byzantinong parasurat]
*[https://web.archive.org/web/20071202155627/http://www.geospace.co.uk/silk/worldsilk.html Serye nin mga mapa na nagdedepikta sa pangglobo na komersyo nin seda]
*[https://web.archive.org/web/20071231034911/http://www.gather.com/viewArticle.jsp?articleId=281474977152137 Uusipon nin tradisyunal na seda sa unipormeng pangmarsyal na arte]
*[http://www.suekayton.com/silk.htm Pagpapadakula nin mga sedang ulod sa klasrom para edukasyonal na obheto (may mga ladawan)]
*[http://www.physorg.com/news171790220.html Bagong urulayan sa pabrika nin insektong seda| physorg.com]

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{poon}}
[[Kategorya:Moda]]
An seda (Ingles: silk) iyo sarong natural na protinang fiber, kun sain an nagakapirang porma iyo pupuwedeng matahi pasiring sa tela. An protinang fiber kan seda iyo pigbibilog nin harus kan fibroin asin nahihimo kan sarong insekto na larvae ngarig makaporma nin mga cocoon. 

An pinakabistadong seda iyo an nakukua sa mga cocoon nin mga larvae sa "mulberry silkworm" Bombyx mori na nakatago sa kaptibidad (serikultura). An nagkikintab na panluwas nin seda iyo huli sa triyangular na garu prismo na istraktura nin sedang fibre, na minatugot sa sedang bado na magreprakto nin paabot na liwanag sa manlainlain na angulo, kaya ngani nakakahimo ini nin manlainlain na kulay.

 Etimolohiya 
An katagang Ingles para sa seda na "silk" iyo gikan sa Daan na Ingles na "sioloc", Suanoy na Griyego na σηρικός (serikos) o "silken", na hale sa Asyanong gunuan—pagkomparahon an Mandarin  "silk", Manchurianong , asin Mongolianong .

 Produksyon 
An seda iyo nahihimo nin nagkapirang mga insekto; pero sa kadakulaan, an seda sana nin "moth caterpillars" an piggagamit sa industriya nin tela. May mga pag-aadal sa iba pang mga klase nin seda, na nagkakaiba sa molekular na libel. An seda iyo nahihimo nin harus kan larvae nin insekto na minaagi sa kompletong metamorphosis, pero an ibang insekto, arug kan webspinners asin raspy crickets, iyo naghihimo nin seda sa bilog nindang buhay. An produksyon nin seda iyo nangyayarui man sa hymenoptera (bees, wasps, asin tanga), silverfish, mayflies, thrips, leafhoppers, amamanggi, lacewings, fleas, langaw, asin midges. An iba pang mga klase nin artropodo naghihimo nin seda, pinakanotable an mga baryente ini araknido, arug kan mga lawa.

 Proseso kan paggibo nin seda sa Tsina 

 Hilingon man 

 Abaka
 Pinya
 Mariposa

Mga panluwas na takod

Mga toltolan sa seda nin mga Romano asin Byzantinong parasurat
Serye nin mga mapa na nagdedepikta sa pangglobo na komersyo nin seda
Uusipon nin tradisyunal na seda sa unipormeng pangmarsyal na arte
Pagpapadakula nin mga sedang ulod sa klasrom para edukasyonal na obheto (may mga ladawan)
Bagong urulayan sa pabrika nin insektong seda| physorg.com

 Toltolan 

Kategorya:Moda