Pluto
[[Ladawan:Pluto in True Color - High-Res.jpg|thumb|Norteng hemispero kan Pluto sa totoong kulay, kua kan ''New Horizons'' probe kan NASA kaidtong 2015]]
An '''Pluto'''  (simbolo: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22  |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> asin [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]];<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref> menor na planetang designasyon: '''134340 Pluto''') iyo sarong [[unanong planeta]] sa ''Kuiper belt'', sarong singsing kan mga lawas lagpas sa orbit kan [[Neptuno]]. Ini an pinakaenot asin pinakadakulang bagay sa ''Kuiper belt'' na nadiskobre. Pagkatapos na madiskobre an Pluto kaidtong 1930, pigdeklara ini bilang an ikasiyam na planeta hali sa [[Saldang]]. Sa kapinunan kan 1990s, an kamugtakan kaini bilang sarong [[planeta]] iyo pigkekwestyon pagkatapos na madiskobre an nagkapirang mga bagay nin may kaparehas na sukol sa Kuiper belt asin an wararak na disko, kabali na an unanong planeta na Eris. Ini iyo nagtaong dalan sa [[International Astronomical Union]] (IAU) kaidtong 2006 na pormal na tawan kahulugan an terminong "planeta"—na nagpahali sa Pluto asin liwat na pigklasipika bilang sarong unanong planeta.

An Pluto iyo an ikasiyam na pinakadakul asin ikasampulong pinakamagabat na bistadong bagay na minaikot sa [[Saldang]]. Ini an pinakadakulang bistadaong trans-Neptunyanong bagay sa bolyum pero mas dikit an gabat kaysa sa Eris. Arug kan ina pang mga bagay sa ''Kuiper belt'', an Pluto iyo pangenot na pigbibilog nin yelo asin gapo asin iyo relatibong sadit—sarong tig-anom kan masa nin [[Bulan (astronomiya)|Bulan]] asin sarong tig-tolo sa bolyum. Ini igwa nin katamtaman na esentriko asin patikong orbit durante kun yaon ini poon sa 30 hasta 49&nbsp;na astronomikal na yunit o AU (4.4–7.4&nbsp;bilyon&nbsp;km) hali sa Saldang. Boot sabihon kaini na an Pluto peryodikong minarani sa Saldang kaysa sa Neptuno, pero an pusog na ''orbital resonance'' kaini sa Neptuno an nagpapalikay sa kolisyon kan duwang nin. An liwanag hali sa Saldang kaipohan nin 5.5 na oras para maabot an Pluto sa kabilugang distansya kaini (39.5&nbsp;AU).

== Padagos na magbasa ==
{{Refbegin}}
* Codex Regius (2016), ''Pluto & Charon'', CreateSpace Independent Publishing Platform {{ISBN|978-1534960749}}
* Stern, S A and Tholen, D J (1997), ''Pluto and Charon'', University of Arizona Press {{ISBN|978-0816518401}}
* {{cite book |title=Chasing New Horizons: Inside the Epic First Mission to Pluto |publisher=Picador |first1=Alan |last1=Stern |first2= David |last2= Grinspoon|date=2018|isbn=978-125009896-2}}
{{Refend}}

== Panluwas na takod ==
{{commons|134340 Pluto}}
{{Refbegin}}
* [http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html ''New Horizons'' homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726155211/http://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html |date=2015-07-26 }}
* [https://web.archive.org/web/20120729075223/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto Panindog kan Pluto]sa [http://solarsystem.nasa.gov/ NASA's Solar System Exploration site]
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html NASA Pluto factsheet]
* [http://www.lowell.edu/ Website of the observatory that discovered Pluto]
* [http://www.astrobio.net/pressrelease/5055/sharpest-ever-views-of-pluto-and-charon Earth telescope image of Pluto system]
* [http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PlutoPictures/Pluto-Tholen-10-07.html Keck infrared with AO of Pluto system]
* {{cite web | first = Meghan | last = Gray | title = Pluto | url = http://www.sixtysymbols.com/videos/pluto.htm | work = Sixty Symbols | publisher = Brady Haran for the University of Nottingham | date = 2009 }}
* [http://www.nasa.gov/image-feature/goddard/views-of-pluto-through-the-years Video – Pluto – viewed through the years (GIF)] (NASA; animasyon; Hulyo 15, 2015).
* [http://photojournal.jpl.nasa.gov/archive/PIA19873_FLYTHROUGH_ANIMATION_V5.mp4 Video – Pluto – "FlyThrough" (00:22; MP4)] [https://www.youtube.com/watch?v=ds_OlZnV9qk (YouTube)] (NASA; animasyon; Agosto 31, 2015).
* [http://www.scientificamerican.com/video/a-day-on-pluto-reconstructed-from-new-horizons-images/ "A Day on Pluto Video made from July 2015 New Horizon Images"] Scientific American
* NASA CGI [http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20170714-2 video] kan Pluto flyover (Hulyo 14, 2017)
* [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/35260746413/in/photostream/ CGI video] simulasyon kan minaikot na Pluto ni Seán Doran (hilingon pa sa [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/albums/72157686474817595 album])
* [https://www.google.com/maps/space/pluto/@26.4828801,-19.6602925,11338964m/data=!3m1!1e3 Google Pluto 3D], interaktibong mapa kan unanong planeta
* [https://gravitysimulator.org/solar-system/the-plutonian-system Interactive 3D gravity simulation of the Plutonian system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611221454/https://gravitysimulator.org/solar-system/the-plutonian-system/ |date=June 11, 2020 }}
{{Refend}}
{{agham-tamboan}}
[[Kategorya:Sistemang Solar]]
An Pluto  (simbolo: 16px|⯓ asin 16px|♇; menor na planetang designasyon: 134340 Pluto) iyo sarong unanong planeta sa Kuiper belt, sarong singsing kan mga lawas lagpas sa orbit kan Neptuno. Ini an pinakaenot asin pinakadakulang bagay sa Kuiper belt na nadiskobre. Pagkatapos na madiskobre an Pluto kaidtong 1930, pigdeklara ini bilang an ikasiyam na planeta hali sa Saldang. Sa kapinunan kan 1990s, an kamugtakan kaini bilang sarong planeta iyo pigkekwestyon pagkatapos na madiskobre an nagkapirang mga bagay nin may kaparehas na sukol sa Kuiper belt asin an wararak na disko, kabali na an unanong planeta na Eris. Ini iyo nagtaong dalan sa International Astronomical Union (IAU) kaidtong 2006 na pormal na tawan kahulugan an terminong "planeta"—na nagpahali sa Pluto asin liwat na pigklasipika bilang sarong unanong planeta.

An Pluto iyo an ikasiyam na pinakadakul asin ikasampulong pinakamagabat na bistadong bagay na minaikot sa Saldang. Ini an pinakadakulang bistadaong trans-Neptunyanong bagay sa bolyum pero mas dikit an gabat kaysa sa Eris. Arug kan ina pang mga bagay sa Kuiper belt, an Pluto iyo pangenot na pigbibilog nin yelo asin gapo asin iyo relatibong sadit—sarong tig-anom kan masa nin Bulan asin sarong tig-tolo sa bolyum. Ini igwa nin katamtaman na esentriko asin patikong orbit durante kun yaon ini poon sa 30 hasta 49 na astronomikal na yunit o AU (4.4–7.4 bilyon km) hali sa Saldang. Boot sabihon kaini na an Pluto peryodikong minarani sa Saldang kaysa sa Neptuno, pero an pusog na orbital resonance kaini sa Neptuno an nagpapalikay sa kolisyon kan duwang nin. An liwanag hali sa Saldang kaipohan nin 5.5 na oras para maabot an Pluto sa kabilugang distansya kaini (39.5 AU).

 Padagos na magbasa 

 Codex Regius (2016), Pluto & Charon, CreateSpace Independent Publishing Platform 
 Stern, S A and Tholen, D J (1997), Pluto and Charon, University of Arizona Press 
 

 Panluwas na takod 

 New Horizons homepage 
 Panindog kan Plutosa NASA's Solar System Exploration site
 NASA Pluto factsheet
 Website of the observatory that discovered Pluto
 Earth telescope image of Pluto system
 Keck infrared with AO of Pluto system
 
 Video – Pluto – viewed through the years (GIF) (NASA; animasyon; Hulyo 15, 2015).
 Video – Pluto – "FlyThrough" (00:22; MP4) (YouTube) (NASA; animasyon; Agosto 31, 2015).
 "A Day on Pluto Video made from July 2015 New Horizon Images" Scientific American
 NASA CGI video kan Pluto flyover (Hulyo 14, 2017)
 CGI video simulasyon kan minaikot na Pluto ni Seán Doran (hilingon pa sa album)
 Google Pluto 3D, interaktibong mapa kan unanong planeta
 Interactive 3D gravity simulation of the Plutonian system 

Kategorya:Sistemang Solar