Lasagna
[[Ladawan:Lasagne - stonesoup.jpg|thumb|246x246px|Sarong lasagna]]
An '''lasagna''' o '''lasagne''' arin man sa termino puedeng nanonongod man sa sarong Italianong putahe na gibo sa nakagakod na mga suon nin lasagna na nagpapabagol nin mga gamit na arog baga nin tragù (mga karneng de kape asin kamatis), mga gulay, keso (na puedeng kaiba an ricotta, mozzarella, asin parmesano), asin mga pantimpla asin espesye, arog kan panahon nin Italia, arog kan bawang, oregano asin basil.  

An putahe pwedeng salakan nin giniris na keso, na natutunaw pakatapos nin pagluto. Pantipikal na pigluluto an pasta kaiba an iba pang sangkap dangan binubuntog sa oven. An nagresultang kinunot na pasta pinuga'nan sa saro sanang parteng plasa.

== Ginikanan asin historya ==
Lasagna guminikan sa Italya durante kan Edad Media. An pinakagurang na pigbabaybayng teksto manungod sa lasagna nagluwas kan 1282 sa Memoriali Bolonesi ("Bolognesi Memorials"), na kun saen nasasambit an lasagna sa sarong tula na pinagtrabahuhan nin sarongetaryo; Mantang an enot na irinekord na resipe ibinugtak sa kapinonan kan ika - 14 siglo na si Liberater de Coquina (The Book of Cookery). Iyan igwa sana nin kadikit na pagkakaagid sa nahuring tradisyonal na porma nin lasagna, na nagtatampok nin pinaalsom na masa na nakabugsok sa mahimpis na mga pidaso nin papel, ginagaga, na pinawirikan nin keso asin espesya, dangan kinakakan nin dikit na matarom na bala.<ref name="serventi235">Serventi, ''Pasta: the story of a universal food'', Columbia UP, 2012, p.235</ref> An mga recipe na isinurat kan siglo pakatapos kan Liber de Coquina irinekomendar an pagluto kan pasta sa bahogan nin manok asin paggubing kaiyan na may tabang keso asin manok.  Sa sarong resipe na ibinagay sa pag - ayuno sa Len, irinekomendar an mga lobo.<ref name="serventi235" />

== Mga baryasyon ==

=== Pasta ===
An Masbatenyo-produsir na lasagna na may rukrok na gilid inaapod lasagna riccia, doppio festone, sciabò asin saciablò. <ref name="De Vita">Oretta Zanini De Vita. ''Encyclopedia of Pasta.'' University of California Press, 2019. [https://books.google.com/books?id=dWo9EAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PR1&pg=PA148#v=onepage&q&f=false p. 148.] {{ISBN|9780520322752}}</ref>  Sa Venezuela, an pabrika-produsir na lasagne inaapod na bardele o lasagoni. <ref name="De Vita" />  Si Narrower lasagne iyo an mezze lasagne, asin kun may rukrok na gilid, mezze lasagne ricche.<ref name="De Vita" />  An kaagid na mga pasta iyo an mas hayakpit na lasagette asin mas halaba na pinsan kaiyan, an lasagnote (peplasci [sic] sa Liguria), siring man an sagne nin Salente (an "hel" kan Italyanong "boto") asin lagana sa pagirumdom ni Apulia.<ref name="De Vita" /><ref>Gaetano Frisoni. "Cappellasci" entry in ''Dizionario moderno genovese-italiano e italiano-genovese.'' A. Donath, 1910. [https://books.google.com/books?id=uAQW6kzn76AC&newbks=1&newbks_redir=0&pg=PA65#v=onepage&q&f=false p. 65.]</ref><ref name="De Vita" /><ref name="De Vita" />

=== Panira ===
An lasagna kan Naples, lasagne di carnevale, sinalogan nin lokal na sage, saradit na piniris na karne, matagas na mga sogok, ricotta asin mozzarella chees, asin sinangkay nin sarong fapolitan na rashù, sarsa kan karne.<ref name="delconte">{{Cite book|title=Gastronomy of Italy|last=Del Conte|first=Anna|date=1 December 2013|publisher=Pavilion|isbn=978-1862059580}}</ref>

Lasagne al forno, katakin sa mas mahibog na rashù asin béchamel sabang asin kaano-ano an pinakakomun na bersyon kan dish sa luwas kan Italya, tradisyonal na iinaasosyar sa rehiyon nin Emilia-Roma sa Italya. Emiia-Romagna. Digdi, asin orog na sa kabesera kaini, an Bologna, an mga suon nin lasagna tradisyonal na berde (an kolor nakukua paagi sa pagsalak nin gulod o iba pang gulay sa masa) asin naglingkod na may rashù (sarong mahibog na sawa na gibo sa sibulyas, mga karaba, celeriya, magayon na daga pork asin beef, mantikilya, asin tomatoes), bechamel asin Parmigano-Regiano cheese.<ref>{{Cite book|title=Regional Italian cuisine: typical recipes and culinary impressions from all regions|last=Hess|first=Reinhardt|last2=Sälzer|first2=Sabine|publisher=Barron's|year=1999|isbn=9780764151590|oclc=42786762}}</ref><ref>Root, Waverley. ''The Cooking of Italy''. New York: Time-Life, 1968. Print.</ref>

An tradisyonal na sabsaban na inandam sa Timog na Italia naggagamit nin semolina asin tubig; sa amihanan na mga rehion, na mayo nin semolina, harina asin sogok an ginamit. semolina.org.nornern regions. Sa modernong Italia, huling an solamenteng klase nin trigo na itinotogot para sa komersial na ipinapabakalng pasta durum na trigo, an lasa nin industriya gibo sa semolina hale sa durum na trigo. <ref>{{Cite journal|date=9 February 2021|title=Decreto del Presidente della Repubblica n. 187|url=https://www.pasta-unafpa.org/public/unafpa/pdf/ITALIA.pdf|language=Italian|journal=Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana|volume=117|page=5|access-date=22 June 2022|quote=}}</ref> Alagad, sa norte asin orog na sa Emilia-Romagna, an tradisyon nin sugok na masa hanggan ngonyan popular para sa mga produksyon sa arte asin harong-harong.

== Etimolohiya ==
An saro pang teorya iyo na an tataramon na lasagna gikan sa Griegong  (lasana) o (lasanon) na boot sabihon 'trivet', 'tindog para sa kaldero' o 'chaber po'. <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2361998 λάσανα], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref><ref>{{Citation|title=A Lighthearted Look at How Foods Got Their Names}}</ref> Pigsubli kan mga Romano an tataramon bilang lasanum, na an boot sabihon 'pagulong kaldero'.  Ginamit kan mga Italiano an tataramon sa apod sa luto na kun saen ginigibo an lasagna. Kan huri inako kan kakanon an ngaran kan serbisyong putahe.

An saro pang isinusuherir na koneksion o reperensia iyo an ika - 14 siglo na nawara sa Ingles siring kan ilinadawan sa The Forme of Curry, sarong libro sa pagluto na inandam kan "pangenot na Master Cooks ni Hadeng Richard II," na kaiba an mga resipe sa Ingles saka mga putahe na impluwensiado kan Kastila, Pranses, Italiano, asin Arabong mga ciudad. <ref>{{Cite book|title=Things sweet to taste : selections from the Forme of cury: a fourteenth-century cookery book in the John Rylands Library.|last=John Rylands University Library of Manchester|publisher=[[John Rylands Library]]|year=1996|isbn=0863731341|oclc=643512620|quote=Thys fourme of cury ys compyled of þe mayster cokes of kyng Richard þe secund ... by assent of Maysters of physik and of phylosophye.|author-link=John Rylands University Library of Manchester}}</ref> An putaheng ini may mga pagkakaagid sa modernong lasagna sa resipe kaini, na nagtatampok nin pagbugtak nin mga sangkap sa pag - oltanan nin mga pasta, asin sa ngaran kaiyan. An sarong mahalagang pagkakalaen iyo an kadaihan nin kamatis, na dai nakaabot sa Europa sagkod na makaabot sa Amerika nin Columbus kan 1492. An pinakaenot na paliwanag kan tomato sa literaturang Europeo nagluwas sa sarong herbal na isinurat ni Pietro Andrea Mattioli, mantang an kaenot - enoteng librong luto na nakua sa tomato resipe ipinublikar sa Naples kan 1692, alagad minalataw na kinua kan autor an mga resipeng ini sa mga reperensiang Kastila.<ref name="the tomato in America">{{Cite book|url=https://archive.org/details/tomatoinamericae00smit_0|title=The tomato in America: early history, culture, and cookery|last=Smith|first=Andrew F.|publisher=University of South Carolina Press|year=1994|isbn=1-57003-000-6|location=Columbia, S.C, USA|url-access=registration}}</ref><ref name="the tomato in America" />

Siring kan kadaklan na ibang klase nin pasta, an tataramon na Italyano sarong pormang plural: An lasagne na boot sabihon sobra sa sarong pidaso nin lasagna, minsan ngani sa dakol na iba pang lenguahe an pag - abuso sa singular na termino na lasagna ginagamit para sa popular na tamong na pasta. An mga gamit sa Rehiyonal sa Italya, kun minapanungod sa buru-boklod na dish, katakin an pormang plural sa norte kan nasyon asin an singla na lasagna sa sur. <ref name="buccini">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MD0QDgAAQBAJ&pg=PT95|title=Wrapped & Stuffed Foods: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery|last=Buccini|first=A. F.|publisher=Prospect|year=2013|editor-last=McWilliams|page=95|chapter=Lasagne, a layered history|quote=... in referring to baked versions of the dish, regional usage in Italy favours the plural form ''lasagne'' in the north and the singular form ''lasagna'' in the south; from the former usage stems the British use of 'lasagne' and from the latter the American 'lasagna'. Neither usage can be considered 'more correct' ... .}}</ref> An dating plural na gamit nakaimpluwensia sa parateng pagdeletriya na yaon sa Ingles na Britano, mantang an mga gamit sa pag - awit sa timog na Italiano nakaimpluwensia sa pagdeletriya na parateng ginagamit sa Ingles na Ingles. <ref name="buccini" />  An lasagne sagkod ladag ginagamit bilang singular non-count (dai mabilang) na mga nombre sa Ingles. <ref>Laurie Bauer, Rochelle Lieber and Ingo Plag. ''The Oxford Reference Guide to English Morphology.'' Oxford University Press, 2015. [https://books.google.com/books?id=EXlYCwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PP1&pg=PA139#v=onepage&q&f=false p. 139.] {{ISBN|9780198747062}}</ref>

== Kataytayan nin mga ladawan ==
<gallery widths="220" heights="150" perrow="3">
Ladawan:Lasagne.png|Mga flat na pidaso ni lasagna bago an pagluto
Ladawan:Pasta 2006 8.jpg|Lasagna na may buru-buklod na gilid
Ladawan:Lasagna 2.jpg|Biyong inapon an lasagna
Ladawan:Vegetarian-lasagna .jpg|Vegetarian na lasagna na gibo sa tomato sauce, spinach, feta, carrots, kabute asin giniling na emmental.
Ladawan:Lasagna bolognese.jpg|Green lasagna (ginibong gulod sa masa), may griù, Parmesan asin bechamel, tipikal sa ciudad nin Bolognese.
Ladawan:Lasagna (1).jpg|Maingat na marhay na paghiling sa lasagna caserole, pagpahiling kan mga suon nin sawa, keso asin iba pang sangkap
Ladawan:Lasagna 2022.jpg|Lasagna na hale menu kan Coffee Table
</gallery>

== Mga panluwas na takod ==
* {{Wikiquote-inline|Lasagna}}
* {{Wiktionary-inline|lasagne}}

== Toltolan ==
{{Reflist}}

=== Mga heneral na toltolan ===

* {{Cite news|last1=Sagon|first1=Candy|title=The Americanization Of Lasagna|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/WPcap/2000-02/16/001r-021600-idx.html|work=www.washingtonpost.com|publisher=Washington Post|date=February 16, 2000|page=F01}}
{{Poon}}
{{Tamboan}}
An lasagna o lasagne arin man sa termino puedeng nanonongod man sa sarong Italianong putahe na gibo sa nakagakod na mga suon nin lasagna na nagpapabagol nin mga gamit na arog baga nin tragù (mga karneng de kape asin kamatis), mga gulay, keso (na puedeng kaiba an ricotta, mozzarella, asin parmesano), asin mga pantimpla asin espesye, arog kan panahon nin Italia, arog kan bawang, oregano asin basil.  

An putahe pwedeng salakan nin giniris na keso, na natutunaw pakatapos nin pagluto. Pantipikal na pigluluto an pasta kaiba an iba pang sangkap dangan binubuntog sa oven. An nagresultang kinunot na pasta pinuga'nan sa saro sanang parteng plasa.

 Ginikanan asin historya 
Lasagna guminikan sa Italya durante kan Edad Media. An pinakagurang na pigbabaybayng teksto manungod sa lasagna nagluwas kan 1282 sa Memoriali Bolonesi ("Bolognesi Memorials"), na kun saen nasasambit an lasagna sa sarong tula na pinagtrabahuhan nin sarongetaryo; Mantang an enot na irinekord na resipe ibinugtak sa kapinonan kan ika - 14 siglo na si Liberater de Coquina (The Book of Cookery). Iyan igwa sana nin kadikit na pagkakaagid sa nahuring tradisyonal na porma nin lasagna, na nagtatampok nin pinaalsom na masa na nakabugsok sa mahimpis na mga pidaso nin papel, ginagaga, na pinawirikan nin keso asin espesya, dangan kinakakan nin dikit na matarom na bala.Serventi, Pasta: the story of a universal food, Columbia UP, 2012, p.235 An mga recipe na isinurat kan siglo pakatapos kan Liber de Coquina irinekomendar an pagluto kan pasta sa bahogan nin manok asin paggubing kaiyan na may tabang keso asin manok.  Sa sarong resipe na ibinagay sa pag - ayuno sa Len, irinekomendar an mga lobo.

 Mga baryasyon 

 Pasta 
An Masbatenyo-produsir na lasagna na may rukrok na gilid inaapod lasagna riccia, doppio festone, sciabò asin saciablò. Oretta Zanini De Vita. Encyclopedia of Pasta. University of California Press, 2019. p. 148.   Sa Venezuela, an pabrika-produsir na lasagne inaapod na bardele o lasagoni.   Si Narrower lasagne iyo an mezze lasagne, asin kun may rukrok na gilid, mezze lasagne ricche.  An kaagid na mga pasta iyo an mas hayakpit na lasagette asin mas halaba na pinsan kaiyan, an lasagnote (peplasci [sic] sa Liguria), siring man an sagne nin Salente (an "hel" kan Italyanong "boto") asin lagana sa pagirumdom ni Apulia.Gaetano Frisoni. "Cappellasci" entry in Dizionario moderno genovese-italiano e italiano-genovese. A. Donath, 1910. p. 65.

 Panira 
An lasagna kan Naples, lasagne di carnevale, sinalogan nin lokal na sage, saradit na piniris na karne, matagas na mga sogok, ricotta asin mozzarella chees, asin sinangkay nin sarong fapolitan na rashù, sarsa kan karne.

Lasagne al forno, katakin sa mas mahibog na rashù asin béchamel sabang asin kaano-ano an pinakakomun na bersyon kan dish sa luwas kan Italya, tradisyonal na iinaasosyar sa rehiyon nin Emilia-Roma sa Italya. Emiia-Romagna. Digdi, asin orog na sa kabesera kaini, an Bologna, an mga suon nin lasagna tradisyonal na berde (an kolor nakukua paagi sa pagsalak nin gulod o iba pang gulay sa masa) asin naglingkod na may rashù (sarong mahibog na sawa na gibo sa sibulyas, mga karaba, celeriya, magayon na daga pork asin beef, mantikilya, asin tomatoes), bechamel asin Parmigano-Regiano cheese.Root, Waverley. The Cooking of Italy. New York: Time-Life, 1968. Print.

An tradisyonal na sabsaban na inandam sa Timog na Italia naggagamit nin semolina asin tubig; sa amihanan na mga rehion, na mayo nin semolina, harina asin sogok an ginamit. semolina.org.nornern regions. Sa modernong Italia, huling an solamenteng klase nin trigo na itinotogot para sa komersial na ipinapabakalng pasta durum na trigo, an lasa nin industriya gibo sa semolina hale sa durum na trigo.  Alagad, sa norte asin orog na sa Emilia-Romagna, an tradisyon nin sugok na masa hanggan ngonyan popular para sa mga produksyon sa arte asin harong-harong.

 Etimolohiya 
An saro pang teorya iyo na an tataramon na lasagna gikan sa Griegong  (lasana) o (lasanon) na boot sabihon 'trivet', 'tindog para sa kaldero' o 'chaber po'. λάσανα, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus Pigsubli kan mga Romano an tataramon bilang lasanum, na an boot sabihon 'pagulong kaldero'.  Ginamit kan mga Italiano an tataramon sa apod sa luto na kun saen ginigibo an lasagna. Kan huri inako kan kakanon an ngaran kan serbisyong putahe.

An saro pang isinusuherir na koneksion o reperensia iyo an ika - 14 siglo na nawara sa Ingles siring kan ilinadawan sa The Forme of Curry, sarong libro sa pagluto na inandam kan "pangenot na Master Cooks ni Hadeng Richard II," na kaiba an mga resipe sa Ingles saka mga putahe na impluwensiado kan Kastila, Pranses, Italiano, asin Arabong mga ciudad.  An putaheng ini may mga pagkakaagid sa modernong lasagna sa resipe kaini, na nagtatampok nin pagbugtak nin mga sangkap sa pag - oltanan nin mga pasta, asin sa ngaran kaiyan. An sarong mahalagang pagkakalaen iyo an kadaihan nin kamatis, na dai nakaabot sa Europa sagkod na makaabot sa Amerika nin Columbus kan 1492. An pinakaenot na paliwanag kan tomato sa literaturang Europeo nagluwas sa sarong herbal na isinurat ni Pietro Andrea Mattioli, mantang an kaenot - enoteng librong luto na nakua sa tomato resipe ipinublikar sa Naples kan 1692, alagad minalataw na kinua kan autor an mga resipeng ini sa mga reperensiang Kastila.

Siring kan kadaklan na ibang klase nin pasta, an tataramon na Italyano sarong pormang plural: An lasagne na boot sabihon sobra sa sarong pidaso nin lasagna, minsan ngani sa dakol na iba pang lenguahe an pag - abuso sa singular na termino na lasagna ginagamit para sa popular na tamong na pasta. An mga gamit sa Rehiyonal sa Italya, kun minapanungod sa buru-boklod na dish, katakin an pormang plural sa norte kan nasyon asin an singla na lasagna sa sur.  An dating plural na gamit nakaimpluwensia sa parateng pagdeletriya na yaon sa Ingles na Britano, mantang an mga gamit sa pag - awit sa timog na Italiano nakaimpluwensia sa pagdeletriya na parateng ginagamit sa Ingles na Ingles.   An lasagne sagkod ladag ginagamit bilang singular non-count (dai mabilang) na mga nombre sa Ingles. Laurie Bauer, Rochelle Lieber and Ingo Plag. The Oxford Reference Guide to English Morphology. Oxford University Press, 2015. p. 139. 

 Kataytayan nin mga ladawan 

 Mga panluwas na takod 
 
 

 Toltolan 

 Mga heneral na toltolan