Emily Murphy

{{Infobox person|name=Emily Murphy|image=Emily Murphy c1917.jpeg|caption=|birth_name=Emily Gowan Ferguson|birth_date={{Birth date|1868|3|14|df=y}}|birth_place=[[Innisfil|Cookstown, Ontario]], Canada|death_date={{Death date and age|1933|10|27|1868|3|14|df=y}}|death_place=[[Edmonton|Edmonton, Alberta]], Canada|other_names=|known_for=Women's rights activist|occupation=Magistrate, activist, author|spouse={{marriage|Arthur Murphy|1887}}|children=4}}Si '''Emily Murphy''' (namundag na '''Emily Gowan Ferguson''' ; 14 Marso 1868 – 26 Oktubre 1933) <ref>{{Cite news|title=Mrs. Emily Murphy, Women's Champion Dies in Edmonton|url=https://www.newspapers.com/article/calgary-herald-emily-murphy-death/51381101/|work=Calgary Herald|agency=The Canadian Press|date=27 October 1933|location=Calgary, Alberta|quote=Noted Edmonton feminist and well. known author who wrote under the name of "Janey Canuck," passed away at midnight last night.}}</ref> sarong [[Aktibismo|aktibista]] asin kagsurat [[Karapatan nin kababaihan|para sa mga deretso kan mga kababaihan]] sa Canada. Kan 1916, siya an nagin pinakaenot na babaeng mahistrado sa Canada asin an ikalima sa [[Imperyong Britaniko|Imperyo nin Britanya]] pagkatapos ni Elizabeth Webb Nicholls, Jane Price, E. Cullen asin Cecilia Dixon kan Australia (gabos ninombrahan sa opisina kan 1915). Bisto siya sa saiyang mga kontribusyon sa peminismo kan Canada, partikularmente sa hapot kun baga an mga babae mga "tawo" sa irarom kan ley kan Canada.

Si Murphy midbid bilang saro sa " The Famous Five " (na inaapod man na "The Valiant Five") <ref>{{Cite book|url={{google books|hBQqAAAAYAAJ|plainurl=yes|page=31}}|title=Women of Influence: Canadian Women and Politics|last=Kome|first=Penney|publisher=Doubleday Canada|year=1985|isbn=978-0-385-23140-4|edition=1st|location=Toronto, Ontario|pages=31–32}}</ref> —sarong grupo nin mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan sa Canada na kabali man si Henrietta Muir Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney asin Irene Parlby . Kan 1927, an mga babae naglansar kan " Persons Case ," na nagtutulod na an mga babae pwedeng magin "kwalipikadong mga tawo" na kwalipikadong magtukaw sa Senado . An Korte Suprema kan Canada nagdesisyon na bako sinda. Alagad, sa pag-apelar sa Judicial Committee kan British Privy Council, an huring korte para sa Canada kan panahon na idto, nanggana an mga babae sa saindang kaso. <ref>{{cite web|url=https://www.historicacanada.ca/content/heritage-minutes/emily-murphy?|title=Emily Murphy|website=Heritage Minutes|publisher=Historica Canada|access-date=28 May 2010}}</ref>

Alagad, igwa nin nagkapirang kritisismo sa saiyang mga huring trabaho, orog na para sa saiyang papel sa ''Sexual Sterilization Act'' of Alberta asin an saiyang mga alegasyon na an sarong grupo nin mga imigrante hale sa ibang nasyon, partikularmente an Tsina, makakaraot sa rasa kan mga puti sa paagi nin paggibo sa mga taga-Canada na maadik sa droga. <ref>{{Cite news|date=18 March 2009|title=To some, it's the Infamous Five|url=https://www.theglobeandmail.com/opinion/to-some-its-the-infamous-five/article746377/|work=Globe and Mail|location=Toronto}}</ref> Sa saiyang librong ''The Black Candle'', siya nagsurat: "Haros dai mapapaniwalaan na an ordinaryong paratinda nin Intsik igwa nin ano man na depinidong ideya sa saiyang isip na magdara kan pagbagsak kan puting rasa, an saiyang nag-uugoy na motibo posibleng iyo an kapasloan, alagad sa kamot kan saiyang mga superyor, siya pwedeng magin sarong mapuersang instrumento sa katuyuhan na iyan." <ref>{{Cite news|date=30 September 2012|title=A pioneer in the war on pot|url=http://news.nationalpost.com/full-comment/mark-bourrie-on-emily-murphy-a-pioneer-in-the-war-on-pot|work=National Post|location=Toronto}}</ref>

== Amay na buhay ==
Si Emily Murphy namundag sa Cookstown, Ontario, an ikatolong aki ni Isaac Ferguson asin Emily Gowan. Si Isaac Ferguson sarong mapangganang negosyante asin kagsadiri nin propyedad. <ref>{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1111-e.html|title=Emily Ferguson Murphy|website=Celebrating Women's Achievements|publisher=[[Library and Archives Canada]]|date=2 October 2000|access-date=19 March 2013}}</ref> Kan aki pa, si Murphy parating nag-iiba sa saiyang duwang matuang tugang na lalaki na si Thomas asin Gowan sa saindang mga pakikipagsapalaran; an saindang ama nag-enkaminar kan gawe-gawe na ini asin parati na an saiyang mga aking lalaki asin babae pantay-pantay na nag-aako nin mga responsibilidad.

Si Murphy nagdakula sa irarom kan impluwensya kan saiyang lolo sa ina, si Ogle R. Gowan, sarong pulitiko na nagmukna nin sarong lokal na sanga kan Orange Order kan 1830, asin duwang tiyo, an saro sarong huwes kan Korte Suprema asin an saro sarong senador. An saiyang tugang na lalaki nagin man sarong abogado asin saro pang miyembro kan Korte Suprema. An saro pang tiyo iyo si Thomas Roberts Ferguson, sarong MP, <ref>{{Cite book|title=A history of Peel County: to mark its centenary|date=1967|publisher=The County of Peel|editor-last=Charters|editor-first=C. V.|location=Brampton ON|page=150}}</ref> asin siya paryente ni James Robert Gowan, na sarong abogado, huwes, asin senador.

Si Murphy nakinabang sa mga magurang na nagsuporta sa pag-ako kan saindang aking babae nin pormal na edukasyon sa akademya. Nag-adal siya sa Bishop Strachan School, sarong eksklusibong Anglikanong pribadong eskwelahan para sa mga daragita sa Toronto kun saen, sa paagi nin sarong amigo, namidbid niya an saiyang magigin agom na si Arthur Murphy, na 11 taon na mas matua saiya.

Kan 1887, sinda nagpakasal, asin sunod nagkaigwa nin apat na aking babae: Madeleine, Evelyn, Doris asin Kathleen. Nagadan si Doris. Pagkagadan ni Doris, an pamilya nagdesisyon na probaran an sarong bagong lugar asin nagbalyo sa sulnupan pasiring sa Swan River, Manitoba, kan 1903 asin dangan sa [[Edmonton|Edmonton, Alberta]], kan 1907.

== Karera ==

=== Dower Act ===
[[Ladawan:Emilymurphy.jpg|wala|thumb| Estatuwa ni Emily Murphy sa monumento kan The Famous Five, Parliament Hill, Ottawa]]
Mantang si Arthur nagtatrabaho bilang sarong padi na Anglikano, si Murphy nag-eksplorar kan saiyang bagong palibot asin orog na nagin mapagrisa sa kadukhaan na yaon.

Sa edad na 40, kan an saiyang mga aki nagin independiente asin nagpoon kan saindang separadong buhay, si Murphy nagpoon na aktibong mag-organisar nin mga grupo nin mga kababaihan kun saen an mga nakasuhay na kagharong pwedeng magtiripon asin mag-orolay nin mga ideya asin magplano nin mga proyekto sa grupo. Dugang pa sa mga organisasyon na ini, si Murphy nagpoon na magtaram nin hayag asin prangka manungod sa mga disbentahado asin mga maluyang kamugtakan nin pamumuhay na nakapalibot sa saindang sosyedad.

An saiyang makusog na interes sa mga deretso asin proteksyon kan mga kababaihan asin kaakian nagkusog kan siya maaraman an sarong bakong makatanosan na eksperyensya kan sarong babaeng taga-Alberta na an agom ipinabakal an oma kan pamilya; dangan binayaan kan agom na lalaki an saiyang agom asin mga aki na nawalat na daing harong asin daing kwarta. Kan panahon na idto, an mga ley sa pagsasadiri dai nagwalat sa agom na babae nin ano man na legal na paagi .

An kasong ini an nagmotibar ki Murphy na maggibo nin sarong kampanya na nagsisiguro kan mga deretso sa pagsasadiri kan mga may agom na babae. Sa suporta kan kadakol na mga kababaihan sa bukid, nagpoon na piriton ni Murphy an gobyerno kan Alberta na togotan an mga kababaihan na papagdanayon an mga deretso kan saindang daga. Kan 1916, mapangganang nakumbinsir ni Murphy an lehislatura kan Alberta na ipasar an Dower Act na matugot sa sarong babae nin legal na mga deretso sa un-tersio kan pagsasadiri kan saiyang agom. An reputasyon ni Murphy bilang sarong aktibista para sa mga deretso kan mga kababaihan naestablisar kan enot na kapangganahan na ini sa pulitika. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2016)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>

=== Pagnombrar bilang babaeng mahistrado ===
[[Ladawan:WLMK_unveiling_plaque_to_Valiant_Five.jpg|too|thumb| Si William Lyon Mackenzie King nagbuyagyag nin sarong plake na naggigirumdom kan limang babaeng taga-Alberta na an mga paghihingoa nagresulta sa Persons Case. [Front, LR]: Mrs. Muir Edwards, manugang na babae ni Henrietta Muir Edwards; Si Mrs. JC Kenwood, aking babae ni Judge Emily Murphy; Hon. WL Mackenzie King; Si Mrs. Nellie McClung. [Rear, LR]: Mga Senador Iva Campbell Fallis, Cairine Wilson (Ottawa).]]
An kapangganahan ni Murphy sa pakikipaglaban para sa Dower Act, kaiba an saiyang trabaho sa paagi kan Local Council of Women asin an saiyang nagdadakulang kaaraman sa mga deretso kan mga kababaihan, nakaimpluwensya sa saiyang kahagadan para sa sarong babaeng mahistrado sa korte kan mga kababaihan.

Kan 1916, si Murphy, kaiba an sarong grupo nin mga babae, nagprobar na mag-obserbar nin sarong pagbista para sa mga babae na labelled mga patotot asin inarestar huli sa "kuestionable" na mga sirkumstansya. An mga babae hinagad na magluwas sa korte huli sa mga paghihingako na an pahayag bakong "angay para sa magkakalaen na kompanya". An resultang ini dai inako ni Murphy asin nagprotesta siya sa Attorney General kan probinsya. "Kun an ebidensya bakong angay sa kompanya," an argumento nia, "kun siring an gobyerno dapat na magbugtak nin sarong espesyal na korte na pinangenotan nin mga babae, tanganing bistahon an ibang babae".

Inaprobaran an kahagadan ni Murphy asin siya an nagin pinakaenot na babaeng mahistrado kan pulis sa [[Imperyong Britaniko|Imperyo nin Britanya]] . <ref>{{Cite book|title=The Persons case : the origins and legacy of the fight for legal personhood|last=Sharpe|first=Robert, J|last2=McMahon|first2=Patricia, I.|date=2007|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-8498-0|location=Toronto|pages=21|oclc=743371175}}</ref>

Alagad, an saiyang nombramiento bilang sarong huwes nagin dahelan kan saiyang pinakadakulang kasakitan manungod sa mga babae sa laog kan ley. Sa saiyang enot na kaso sa Alberta kan 1 Hulyo 1916, napag-araman niyang nagkasala an preso. An abogado kan preso pigkwestyon an saiyang deretso na magtao nin sentensya huli ta bako siyang legal na tawo. Pinahimutikan kan Korte Suprema Probinsyal an apelasyon. <ref>{{Cite book|title=The Women's Book of World Records and Achievements|last=Horowitz|first=Janice M.|publisher=Anchor Press|year=1979|isbn=0-385-12733-2|editor-last=O'Neill|editor-first=Lois Decker|page=[https://archive.org/details/womensbookofworl00onei/page/352 352]|chapter=Women in Law and the Justice System|chapter-url=https://archive.org/details/womensbookofworl00onei}}</ref>

== Mga nota asin  Mga Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Si Emily Murphy (namundag na Emily Gowan Ferguson ; 14 Marso 1868 – 26 Oktubre 1933)  sarong aktibista asin kagsurat para sa mga deretso kan mga kababaihan sa Canada. Kan 1916, siya an nagin pinakaenot na babaeng mahistrado sa Canada asin an ikalima sa Imperyo nin Britanya pagkatapos ni Elizabeth Webb Nicholls, Jane Price, E. Cullen asin Cecilia Dixon kan Australia (gabos ninombrahan sa opisina kan 1915). Bisto siya sa saiyang mga kontribusyon sa peminismo kan Canada, partikularmente sa hapot kun baga an mga babae mga "tawo" sa irarom kan ley kan Canada.

Si Murphy midbid bilang saro sa " The Famous Five " (na inaapod man na "The Valiant Five")  —sarong grupo nin mga aktibista sa deretso kan mga kababaihan sa Canada na kabali man si Henrietta Muir Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney asin Irene Parlby . Kan 1927, an mga babae naglansar kan " Persons Case ," na nagtutulod na an mga babae pwedeng magin "kwalipikadong mga tawo" na kwalipikadong magtukaw sa Senado . An Korte Suprema kan Canada nagdesisyon na bako sinda. Alagad, sa pag-apelar sa Judicial Committee kan British Privy Council, an huring korte para sa Canada kan panahon na idto, nanggana an mga babae sa saindang kaso. 

Alagad, igwa nin nagkapirang kritisismo sa saiyang mga huring trabaho, orog na para sa saiyang papel sa Sexual Sterilization Act of Alberta asin an saiyang mga alegasyon na an sarong grupo nin mga imigrante hale sa ibang nasyon, partikularmente an Tsina, makakaraot sa rasa kan mga puti sa paagi nin paggibo sa mga taga-Canada na maadik sa droga.  Sa saiyang librong The Black Candle, siya nagsurat: "Haros dai mapapaniwalaan na an ordinaryong paratinda nin Intsik igwa nin ano man na depinidong ideya sa saiyang isip na magdara kan pagbagsak kan puting rasa, an saiyang nag-uugoy na motibo posibleng iyo an kapasloan, alagad sa kamot kan saiyang mga superyor, siya pwedeng magin sarong mapuersang instrumento sa katuyuhan na iyan." 

 Amay na buhay 
Si Emily Murphy namundag sa Cookstown, Ontario, an ikatolong aki ni Isaac Ferguson asin Emily Gowan. Si Isaac Ferguson sarong mapangganang negosyante asin kagsadiri nin propyedad.  Kan aki pa, si Murphy parating nag-iiba sa saiyang duwang matuang tugang na lalaki na si Thomas asin Gowan sa saindang mga pakikipagsapalaran; an saindang ama nag-enkaminar kan gawe-gawe na ini asin parati na an saiyang mga aking lalaki asin babae pantay-pantay na nag-aako nin mga responsibilidad.

Si Murphy nagdakula sa irarom kan impluwensya kan saiyang lolo sa ina, si Ogle R. Gowan, sarong pulitiko na nagmukna nin sarong lokal na sanga kan Orange Order kan 1830, asin duwang tiyo, an saro sarong huwes kan Korte Suprema asin an saro sarong senador. An saiyang tugang na lalaki nagin man sarong abogado asin saro pang miyembro kan Korte Suprema. An saro pang tiyo iyo si Thomas Roberts Ferguson, sarong MP,  asin siya paryente ni James Robert Gowan, na sarong abogado, huwes, asin senador.

Si Murphy nakinabang sa mga magurang na nagsuporta sa pag-ako kan saindang aking babae nin pormal na edukasyon sa akademya. Nag-adal siya sa Bishop Strachan School, sarong eksklusibong Anglikanong pribadong eskwelahan para sa mga daragita sa Toronto kun saen, sa paagi nin sarong amigo, namidbid niya an saiyang magigin agom na si Arthur Murphy, na 11 taon na mas matua saiya.

Kan 1887, sinda nagpakasal, asin sunod nagkaigwa nin apat na aking babae: Madeleine, Evelyn, Doris asin Kathleen. Nagadan si Doris. Pagkagadan ni Doris, an pamilya nagdesisyon na probaran an sarong bagong lugar asin nagbalyo sa sulnupan pasiring sa Swan River, Manitoba, kan 1903 asin dangan sa Edmonton, Alberta, kan 1907.

 Karera 

 Dower Act 
wala|thumb| Estatuwa ni Emily Murphy sa monumento kan The Famous Five, Parliament Hill, Ottawa
Mantang si Arthur nagtatrabaho bilang sarong padi na Anglikano, si Murphy nag-eksplorar kan saiyang bagong palibot asin orog na nagin mapagrisa sa kadukhaan na yaon.

Sa edad na 40, kan an saiyang mga aki nagin independiente asin nagpoon kan saindang separadong buhay, si Murphy nagpoon na aktibong mag-organisar nin mga grupo nin mga kababaihan kun saen an mga nakasuhay na kagharong pwedeng magtiripon asin mag-orolay nin mga ideya asin magplano nin mga proyekto sa grupo. Dugang pa sa mga organisasyon na ini, si Murphy nagpoon na magtaram nin hayag asin prangka manungod sa mga disbentahado asin mga maluyang kamugtakan nin pamumuhay na nakapalibot sa saindang sosyedad.

An saiyang makusog na interes sa mga deretso asin proteksyon kan mga kababaihan asin kaakian nagkusog kan siya maaraman an sarong bakong makatanosan na eksperyensya kan sarong babaeng taga-Alberta na an agom ipinabakal an oma kan pamilya; dangan binayaan kan agom na lalaki an saiyang agom asin mga aki na nawalat na daing harong asin daing kwarta. Kan panahon na idto, an mga ley sa pagsasadiri dai nagwalat sa agom na babae nin ano man na legal na paagi .

An kasong ini an nagmotibar ki Murphy na maggibo nin sarong kampanya na nagsisiguro kan mga deretso sa pagsasadiri kan mga may agom na babae. Sa suporta kan kadakol na mga kababaihan sa bukid, nagpoon na piriton ni Murphy an gobyerno kan Alberta na togotan an mga kababaihan na papagdanayon an mga deretso kan saindang daga. Kan 1916, mapangganang nakumbinsir ni Murphy an lehislatura kan Alberta na ipasar an Dower Act na matugot sa sarong babae nin legal na mga deretso sa un-tersio kan pagsasadiri kan saiyang agom. An reputasyon ni Murphy bilang sarong aktibista para sa mga deretso kan mga kababaihan naestablisar kan enot na kapangganahan na ini sa pulitika. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2016)">kaipuhan an sitasyon</span> ]

 Pagnombrar bilang babaeng mahistrado 
too|thumb| Si William Lyon Mackenzie King nagbuyagyag nin sarong plake na naggigirumdom kan limang babaeng taga-Alberta na an mga paghihingoa nagresulta sa Persons Case. [Front, LR]: Mrs. Muir Edwards, manugang na babae ni Henrietta Muir Edwards; Si Mrs. JC Kenwood, aking babae ni Judge Emily Murphy; Hon. WL Mackenzie King; Si Mrs. Nellie McClung. [Rear, LR]: Mga Senador Iva Campbell Fallis, Cairine Wilson (Ottawa).
An kapangganahan ni Murphy sa pakikipaglaban para sa Dower Act, kaiba an saiyang trabaho sa paagi kan Local Council of Women asin an saiyang nagdadakulang kaaraman sa mga deretso kan mga kababaihan, nakaimpluwensya sa saiyang kahagadan para sa sarong babaeng mahistrado sa korte kan mga kababaihan.

Kan 1916, si Murphy, kaiba an sarong grupo nin mga babae, nagprobar na mag-obserbar nin sarong pagbista para sa mga babae na labelled mga patotot asin inarestar huli sa "kuestionable" na mga sirkumstansya. An mga babae hinagad na magluwas sa korte huli sa mga paghihingako na an pahayag bakong "angay para sa magkakalaen na kompanya". An resultang ini dai inako ni Murphy asin nagprotesta siya sa Attorney General kan probinsya. "Kun an ebidensya bakong angay sa kompanya," an argumento nia, "kun siring an gobyerno dapat na magbugtak nin sarong espesyal na korte na pinangenotan nin mga babae, tanganing bistahon an ibang babae".

Inaprobaran an kahagadan ni Murphy asin siya an nagin pinakaenot na babaeng mahistrado kan pulis sa Imperyo nin Britanya . 

Alagad, an saiyang nombramiento bilang sarong huwes nagin dahelan kan saiyang pinakadakulang kasakitan manungod sa mga babae sa laog kan ley. Sa saiyang enot na kaso sa Alberta kan 1 Hulyo 1916, napag-araman niyang nagkasala an preso. An abogado kan preso pigkwestyon an saiyang deretso na magtao nin sentensya huli ta bako siyang legal na tawo. Pinahimutikan kan Korte Suprema Probinsyal an apelasyon. 

 Mga nota asin  Mga Toltolan 

Kategorya:Pages with unreviewed translations