Mananambal
An '''Mananambal''' iyo an saro sa mga parabulong na naggagamit nin  mga tradisyonal na paagi kaya kaning magbulong asin asin magkulam. An mga ''mananambal''  kayang magparahay nin mga may helang sa saindang hawak asin si mga helang na hali sa mga [[supernatural]] na mga helang.

== Pangkalahatan na Paghiling ==
Sa [[Cebu]], parte kan rehiyon kan Visayas, ugwang sarong parabulong na iyong inaapod na Mananambal an saindang pagbulong inaapod man na ''panambal''.. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Arog kan mga albularyo, nakukua man ninda ang saindang kakayahan makabulong paagi kan ginikanan, pagtabang/pagobserbar o sa paagi nin pagmati kan pangkagabsan na albularyo, an mga mananambal nakakakua kan saindang estado sa paagi nin ginikanan, pag-aprentis/pag-obserbar, o sa paagi nin pag realisar, na iyo ang ginigibo kan mga gurang, asin nagkairinot na parabulong sa komunidad, ano man an saindang kasarian.An panambal, iyo an kumbimasyon hali sa mga katoliko asin ang pagkukulam, ining duwang elemento dae parehas asin kontrahan sa kada saro. An saro igwang pagbulong mantang ang saro man naggagamit nin  Black magic, [[Pangkukulam|Witchcraft]], asin iba pa. <ref name="Fierro 2013">{{Cite journal|last=Fierro|first=Ramon S Del|title=An Exploration of the Ethno-Medicinal Practices among Traditional Healers in Southwest Cebu, Philippines|url=http://www.ejournalofscience.org/archive/vol3no12/vol3no12_14.pdf|access-date=2025-04-25|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031125847/http://www.ejournalofscience.org/archive/vol3no12/vol3no12_14.pdf}}</ref> Ini repleksyon kang pagiging Katoliko ta kan kita sinakop kan mga Espanyol, poon kan an mga Katutubo nagkaigwa nin pagulay sa Portuguese na exsplorador na si Ferdinand Magellan, asin ang padagos na mga gawi kan satong mga katutubo bago pa kita sakupon. An panambal parehas na binubulong an mga helang sa hawak asin ang supernaturalna helang gamit an mga manlain-lain na paagi kan pagbulong. Naggagamit sinda nin herbal asin ang pag ''orasyon'' na iyo an pirme nindang gawi sa pagbulong. An orasyon iyo an mga pangadyi nin pangparahay na hali sa bibliya na kapareho kan sa ''librito.''

An mga mananambal nagbubulong nin mga dakula asin saradit na helang. An mga helang na ini kabali alagad bako sanang sa: kulog nin payo, [[kalintura]], [[Lipot|sipon]], kulog nin ngipon, [[dengue]], [[lugad]], [[Impeksyon]], [[kanser]], diperensya sa pag-iisip, asin iba pang mga helang na tig sasabing hali sa mga supernatural na mga nilalang. <ref name="Fierro 2013"/> Apwera sa mga biyolohikong pagbolong, an mga pasyente pwede man magduman sa mananambal tanganing magbilog o magputol nin nin relasyon poon sa pag-agom sagkod sa mga pakikikatood. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> An mga pagbulong nakadepende sa manlain-lain na klase nin helang asin sa mananambal mismo.

An gawi nin Mananambal padagos man nanggad na ginigibo sagkod ngunyan.  Kan 1997, an Gobyerno kan Pilipinas nagtugot  kan Traditional and Alternative Medicine Act (TAMA) na nagpapalegal kan bulong kan mga Katutubo. <ref name=":3">{{Cite journal|title=Is It Really Medicine? The Traditional and Alternative Medicine Act and Informal Health Economy in the Philippines}}</ref> An mga pasyente na nagpapabulong sa mga mananambal iyo an mga tios na pamilya asin nakaistar sa mga hararayo na lugar, an rason iyo an pagbayad. Bako sanaman sa pagbayad nin barato, pwede man ini sa pag ribay kan mga hayop asin pagkakan.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Suranhohealing: Filipino concepts of intellectual disability and treatment choices in Negros Occidental}}</ref>

== Etimolohiya ==
An apelasyon ''na mananambal'' sarong termino hali sa gawi nin pananambal o iyo an "tradisyonal na pagbulong" sa [[Filipinas|Pilipinas]], <ref name="masc">{{Cite book|title=The Folk Healers-Sorcerers of Siquijor|last=Mascuñana|first=Rolando V.|last2=Mascuñana|first2=Evelyn F.|publisher=REX Book Store, Inc.|year=2004|isbn=971-23-3543-7}}</ref> sarong tataramon na ginagamit sa mga isla nin  [[Siquijor]] asin [[Bohol]] sa [[Visayas|Bisayas]]. An tataramon na ini kaparehas man kan ''albularyo'' na iyo an tataramon sa Tagalog, na sarong klase ning parabulong. 

== Paagi ==
An ''mananambal'' naggagamit nin tradisyonal na gawi asin ang pagtubod kan mga Kristiyano. An pagsaro kan pagbulong asin pagtubod sa Kristiyanismo nagpuon pa katong tig sakop an Pilipinas kan mga espanyol, na iyo man ang nag impluwensya- kan si Magellan tig impluwensya asin ginibong mga Kristiyano an Cebu sa pagiging katoliko. Naobserbaran kan ''mananambal'' an pag gawi nin exorcism kan mga espanyol na padi asin nagmawot sinda na magin parte na maging tagapag-oltanan kan espiritu santo, na nagtao man sa mga prayleng Katoliko nin kapangyarihan. 

An koneksyon na ini sa pagtubod kan katoliko mahihiling na kadto pang panahon, na inaapod na ''pangalap'',  para sa mga materyales na ginagamit para magin sangkap sa saindang tradisyonal na gawi. An ''pangalap'' mapuon pitong Biyernes pagkatapos kan Miyerkules de Ceniza, pag-obserbar kan mga katoliko sa [[Kamahalan|Semana Santa]] . Ini minatapos sa [[Biyernes Santo]] asin Sabadong Itom . An ''mananambal'' naggagamit man ''nin mga orasyones'' o "mga pamibi".

=== Parmakopeya ===
An pharmacopoeia kan ''mananambal'' binibilog nin mga tinanom (80%), hayop (10%) asin mineral (10%). <ref name="masc"/>

=== Mga Ritwal ===
An nagkapira sa mga ritwal na pig-ootob kan ''mananambal'' iyo an:

* ''Pangalap'' - an nasambit na taonan na paghanap nin mga sangkap sa pagtimpla
* ''Halad'' - ritwal na pagdolot nin kakanon asin inomon tanganing tawan nin onra an mga espiritu kan mga gadan
* ''Palínà'' - ritwal na pag-aso; inaapod na ''tu-ob'' sa isla nin [[Panay]] asin [[Negros]]
* ''Pangadlip'' - an pagputol o pagputol kan mga sangkap ''na pangalap''
* ''Pagpagong'' - pagsulo o pagbawas kan mga sangkap tanganing magin uling o abo
* Paggibo nin ''Minasa'' - mga timpla na gibo sa mga sangkap ''kan pangalap''
* Pagkuskus sa ''Lana'' - panbulong na lana na gibo sa [[niyog]]

==== An paggamit nin mga bulong na herbal ====
[[Ladawan:Biophytum_sensitivum-Jardin_botanique_Jean-Marie_Pelt_(3).jpg|thumb| An Biophytum sensitivum, na midbid man bilang sensitibong tinanom, ginagamit kan nagkapirang mananambal sa pagbolong nin kapagalan. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">kaipuhan an sitasyon</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>]]

==Toltolan==
{{reflist}}

{{poon}}
An Mananambal iyo an saro sa mga parabulong na naggagamit nin  mga tradisyonal na paagi kaya kaning magbulong asin asin magkulam. An mga mananambal  kayang magparahay nin mga may helang sa saindang hawak asin si mga helang na hali sa mga supernatural na mga helang.

 Pangkalahatan na Paghiling 
Sa Cebu, parte kan rehiyon kan Visayas, ugwang sarong parabulong na iyong inaapod na Mananambal an saindang pagbulong inaapod man na panambal.. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">citation needed</span> ] Arog kan mga albularyo, nakukua man ninda ang saindang kakayahan makabulong paagi kan ginikanan, pagtabang/pagobserbar o sa paagi nin pagmati kan pangkagabsan na albularyo, an mga mananambal nakakakua kan saindang estado sa paagi nin ginikanan, pag-aprentis/pag-obserbar, o sa paagi nin pag realisar, na iyo ang ginigibo kan mga gurang, asin nagkairinot na parabulong sa komunidad, ano man an saindang kasarian.An panambal, iyo an kumbimasyon hali sa mga katoliko asin ang pagkukulam, ining duwang elemento dae parehas asin kontrahan sa kada saro. An saro igwang pagbulong mantang ang saro man naggagamit nin  Black magic, Witchcraft, asin iba pa.  Ini repleksyon kang pagiging Katoliko ta kan kita sinakop kan mga Espanyol, poon kan an mga Katutubo nagkaigwa nin pagulay sa Portuguese na exsplorador na si Ferdinand Magellan, asin ang padagos na mga gawi kan satong mga katutubo bago pa kita sakupon. An panambal parehas na binubulong an mga helang sa hawak asin ang supernaturalna helang gamit an mga manlain-lain na paagi kan pagbulong. Naggagamit sinda nin herbal asin ang pag orasyon na iyo an pirme nindang gawi sa pagbulong. An orasyon iyo an mga pangadyi nin pangparahay na hali sa bibliya na kapareho kan sa librito.

An mga mananambal nagbubulong nin mga dakula asin saradit na helang. An mga helang na ini kabali alagad bako sanang sa: kulog nin payo, kalintura, sipon, kulog nin ngipon, dengue, lugad, Impeksyon, kanser, diperensya sa pag-iisip, asin iba pang mga helang na tig sasabing hali sa mga supernatural na mga nilalang.  Apwera sa mga biyolohikong pagbolong, an mga pasyente pwede man magduman sa mananambal tanganing magbilog o magputol nin nin relasyon poon sa pag-agom sagkod sa mga pakikikatood. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">citation needed</span> ] An mga pagbulong nakadepende sa manlain-lain na klase nin helang asin sa mananambal mismo.

An gawi nin Mananambal padagos man nanggad na ginigibo sagkod ngunyan.  Kan 1997, an Gobyerno kan Pilipinas nagtugot  kan Traditional and Alternative Medicine Act (TAMA) na nagpapalegal kan bulong kan mga Katutubo.  An mga pasyente na nagpapabulong sa mga mananambal iyo an mga tios na pamilya asin nakaistar sa mga hararayo na lugar, an rason iyo an pagbayad. Bako sanaman sa pagbayad nin barato, pwede man ini sa pag ribay kan mga hayop asin pagkakan.

 Etimolohiya 
An apelasyon na mananambal sarong termino hali sa gawi nin pananambal o iyo an "tradisyonal na pagbulong" sa Pilipinas,  sarong tataramon na ginagamit sa mga isla nin  Siquijor asin Bohol sa Bisayas. An tataramon na ini kaparehas man kan albularyo na iyo an tataramon sa Tagalog, na sarong klase ning parabulong. 

 Paagi 
An mananambal naggagamit nin tradisyonal na gawi asin ang pagtubod kan mga Kristiyano. An pagsaro kan pagbulong asin pagtubod sa Kristiyanismo nagpuon pa katong tig sakop an Pilipinas kan mga espanyol, na iyo man ang nag impluwensya- kan si Magellan tig impluwensya asin ginibong mga Kristiyano an Cebu sa pagiging katoliko. Naobserbaran kan mananambal an pag gawi nin exorcism kan mga espanyol na padi asin nagmawot sinda na magin parte na maging tagapag-oltanan kan espiritu santo, na nagtao man sa mga prayleng Katoliko nin kapangyarihan. 

An koneksyon na ini sa pagtubod kan katoliko mahihiling na kadto pang panahon, na inaapod na pangalap,  para sa mga materyales na ginagamit para magin sangkap sa saindang tradisyonal na gawi. An pangalap mapuon pitong Biyernes pagkatapos kan Miyerkules de Ceniza, pag-obserbar kan mga katoliko sa Semana Santa . Ini minatapos sa Biyernes Santo asin Sabadong Itom . An mananambal naggagamit man nin mga orasyones o "mga pamibi".

 Parmakopeya 
An pharmacopoeia kan mananambal binibilog nin mga tinanom (80%), hayop (10%) asin mineral (10%). 

 Mga Ritwal 
An nagkapira sa mga ritwal na pig-ootob kan mananambal iyo an:

 Pangalap - an nasambit na taonan na paghanap nin mga sangkap sa pagtimpla
 Halad - ritwal na pagdolot nin kakanon asin inomon tanganing tawan nin onra an mga espiritu kan mga gadan
 Palínà - ritwal na pag-aso; inaapod na tu-ob sa isla nin Panay asin Negros
 Pangadlip - an pagputol o pagputol kan mga sangkap na pangalap
 Pagpagong - pagsulo o pagbawas kan mga sangkap tanganing magin uling o abo
 Paggibo nin Minasa - mga timpla na gibo sa mga sangkap kan pangalap
 Pagkuskus sa Lana - panbulong na lana na gibo sa niyog

 An paggamit nin mga bulong na herbal 
thumb| An Biophytum sensitivum, na midbid man bilang sensitibong tinanom, ginagamit kan nagkapirang mananambal sa pagbolong nin kapagalan. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">kaipuhan an sitasyon</span> ]

Toltolan