RNA
[[Ladawan:Pre-mRNA-1ysv-tubes.png|thumb|right|Sarong ''hairpin loop'' gikan sa "pre-mRNA". Mahihiling an [[:en:Nucleobase|nucleobases]] (berde) asin an likudang-tulang na ribose-phosphate (asul). Ini iyo solong linya kan RNA na minatiklop sa saiyang sadiri.]] An '''RNA''' o '''ribonucleic acid''' ([[Filipino]]: ''ribonukleyikong asido'') iyo saro sa tolong pangenot na mga makromolekula (kaiba nin [[DNA]] asin mga [[protina]]) na importante para sa gabos nin aram na mga porma nin buhay.<ref name=":0">[http://learn.genetics.utah.edu/content/molecules/rnamolecule/ "RNA: The Versatile Molecule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160720014438/http://learn.genetics.utah.edu/content/molecules/rnamolecule |date=2016-07-20 }}. University of Utah. 2015.</ref> Arug kan [[DNA]], an RNA iyo pigbibilog nin halabang kadena (''chain'') nin mga parteng inaapod na mga '''nucleotide'''. An lambang nucleotide iyo pigbibilog nin "nucleobase" na sarong ribosong asukar asin sarong grupong phospate.<ref name=":0" /> 

An sekwensiya kan mga nucleotide iyo nagtutugot sa RNA na magkodigo nin henetikong impormasyon. An gabos nin mga selular na organismo iyo naggagamit nin mensaherong RNA (''messenger RNA'' o ''mRNA'') tangarig magdara nin henetikong impormasyon na nagdidirekta nin sintesis kan mga [[protina]]. Sa kadunganan, dakol na mga virus an naggagamit nin RNA imbis na [[DNA]] bilang mga henetikong materyal kaini.<ref name=":0" />

== Istraktura ==
An istrakturang kimikal kan RNA iyo harus kapareho kan sa [[DNA]] na may duwang mga pagkakaiba: 

* An RNA iyo igwang asukar na riboso, mantang an DNA iyo naglalaog nin medyo ibang asukar na deoxyribose na iyo sarong klase nin riboso na nagkukulang nin sarong atomong [[oksiheno]].<ref>Shukla RN (2014). ''[https://books.google.com/books?id=7-UKCgAAQBAJ&q=dna+contains+deoxyribose+rna+ribose&pg=PT386 Analysis of Chromosomes]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. ISBN&nbsp;<bdi>978-93-84568-17-7</bdi>.</ref>
* An RNA iyo may nucleobase na uracil, mantang an DNA iyo naglalaog nin thymine.<ref>Berg JM, Tymoczko JL, Stryer L (2002). ''Biochemistry'' (5th ed.). WH Freeman and Company. pp.&nbsp;118–19, 781–808. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7167-4684-3</bdi>. OCLC&nbsp;179705944.</ref>

Dae arug kan DNA, an kadaklan kan mga molekulang RNA iyo may sarong-strando (''single-stranded'') asin puwedeng magkua nin napakakomplikadong tolong dimensiyonal na mga istraktura.<ref>Tinoco I, Bustamante C (October 1999). "How RNA folds". ''Journal of Molecular Biology''. '''293''' (2): 271–81. doi:10.1006/jmbi.1999.3001. PMID&nbsp;10550208.</ref>

== Kagibohan ==
An pirang mga molekulang RNA iyo minaganap nin aktibong papel sa mga selula sa paagi nin pagkakatalisa kan mga biolohikal na reaksyon (arug kan mga [[ensima]]), pagkontrol kan mga ekspresyon nin gene, o pagsesenso asin pakikipagkomunika nin mga mensahe sa mga aksyong selular.<ref>Higgs PG (August 2000). "RNA secondary structure: physical and computational aspects". ''Quarterly Reviews of Biophysics''. '''33''' (3): 199–253. doi:10.1017/S0033583500003620. PMID&nbsp;11191843.</ref> 

An saro sa mga aktibong prosesong ini iyo an sintesis kan protina na sarong pankagabsang responsibilidad kun sain an mRNA na mga molekula iyo nagdidirekta nin pagbilog kan mga protina sa ribosoma. An prosesong ini iyo naggagamit nin balyong RNA (''transfer RNA'' o ''tRNA'') na mga molekula tangaring maghatod nin mga asidong amino sa ribosoma kun saen an ribosomal na RNA (''rSNA'') iyo nagsusugpon nin mga asidong amino tangarig magbilog nin mga protina.<ref>Cooper GC, Hausman RE (2004). ''The Cell: A Molecular Approach'' (3rd ed.). Sinauer. pp.&nbsp;261–76, 297, 339–44. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-87893-214-6</bdi>. OCLC&nbsp;174924833.</ref>

== Hilingon man ==

* [[Nukleyikong asido]] (Ingles: ''Nucleic acid'')
*[[DNA]] (Deoxyribonucleic acid)
* [[Protina]]
* [[Carbohydrate]]

== Toltolan ==
{{reflist}}

{{commons category|RNA}}
{{agham-poon}}
[[Kategorya:Biyokimika]]
An sekwensiya kan mga nucleotide iyo nagtutugot sa RNA na magkodigo nin henetikong impormasyon. An gabos nin mga selular na organismo iyo naggagamit nin mensaherong RNA (messenger RNA o mRNA) tangarig magdara nin henetikong impormasyon na nagdidirekta nin sintesis kan mga protina. Sa kadunganan, dakol na mga virus an naggagamit nin RNA imbis na DNA bilang mga henetikong materyal kaini.

 Istraktura 
An istrakturang kimikal kan RNA iyo harus kapareho kan sa DNA na may duwang mga pagkakaiba: 

 An RNA iyo igwang asukar na riboso, mantang an DNA iyo naglalaog nin medyo ibang asukar na deoxyribose na iyo sarong klase nin riboso na nagkukulang nin sarong atomong oksiheno.Shukla RN (2014). Analysis of Chromosomes. ISBN 978-93-84568-17-7.
 An RNA iyo may nucleobase na uracil, mantang an DNA iyo naglalaog nin thymine.Berg JM, Tymoczko JL, Stryer L (2002). Biochemistry (5th ed.). WH Freeman and Company. pp. 118–19, 781–808. ISBN 978-0-7167-4684-3. OCLC 179705944.

Dae arug kan DNA, an kadaklan kan mga molekulang RNA iyo may sarong-strando (single-stranded) asin puwedeng magkua nin napakakomplikadong tolong dimensiyonal na mga istraktura.Tinoco I, Bustamante C (October 1999). "How RNA folds". Journal of Molecular Biology. 293 (2): 271–81. doi:10.1006/jmbi.1999.3001. PMID 10550208.

 Kagibohan 
An pirang mga molekulang RNA iyo minaganap nin aktibong papel sa mga selula sa paagi nin pagkakatalisa kan mga biolohikal na reaksyon (arug kan mga ensima), pagkontrol kan mga ekspresyon nin gene, o pagsesenso asin pakikipagkomunika nin mga mensahe sa mga aksyong selular.Higgs PG (August 2000). "RNA secondary structure: physical and computational aspects". Quarterly Reviews of Biophysics. 33 (3): 199–253. doi:10.1017/S0033583500003620. PMID 11191843. 

An saro sa mga aktibong prosesong ini iyo an sintesis kan protina na sarong pankagabsang responsibilidad kun sain an mRNA na mga molekula iyo nagdidirekta nin pagbilog kan mga protina sa ribosoma. An prosesong ini iyo naggagamit nin balyong RNA (transfer RNA o tRNA) na mga molekula tangaring maghatod nin mga asidong amino sa ribosoma kun saen an ribosomal na RNA (rSNA) iyo nagsusugpon nin mga asidong amino tangarig magbilog nin mga protina.Cooper GC, Hausman RE (2004). The Cell: A Molecular Approach (3rd ed.). Sinauer. pp. 261–76, 297, 339–44. ISBN 978-0-87893-214-6. OCLC 174924833.

 Hilingon man 

 Nukleyikong asido (Ingles: Nucleic acid)
DNA (Deoxyribonucleic acid)
 Protina
 Carbohydrate

 Toltolan 

Kategorya:Biyokimika