Genghis Khan
{{Infobox royalty
| name = Genghis Khan
| title = {{plainlist|
* [[Dakulang Khan]] kan mga Mongol<br/>[[Emperador kan Tsina]] (Postuma){{sfn|Biran|2012|p=[https://books.google.com/books?id=TBu9DwAAQBAJ&pg=PT165 165?]}}
}}
| image = YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg
| caption = Si Genghis Khan nalaladawan sa sarong Ika-14ng siglong album [[Panahong Yuan]]; yaon na ngonyan sa [[National Palace Museum]], [[Taipei]], Taiwan. An  orihinal na bersyon sa itom-puti na pintura; ginuhit  nin sarong Mongol na pintor sa paggiya ni [[Kublai Khan]] asin pinahaman kan 1278.
| succession = Dakulang Khan kan Emperyong Mongol
| reign = Spring 1206 – Agosto 18, 1227
| coronation  = Spring 1206 sa [[Kurultai]] sa [[Salog Onon]], [[Mongolia]]
| full name = Genghis Khan<br />{{lang-mn|label=[[Mongolian Cyrillic alphabet|Mongol]]|Чингис хаан}} ''Chinggis Khaan''<br>[t͡ʃʰiŋɡɪs xaːŋ]<br>[[Mongol script]]: {{MongolUnicode|ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨ}}<br/>''Chinggis Qa(gh)an/ Chinggis Khagan''{{NoteTag|{{zh |c = 成吉思汗 |w = Ch'eng<sup>2</sup>-chi<sup>2</sup>-szu<sup>1</sup> Han<sup>4</sup> |p = Chéngjísī Hán }}.}}
| birth_name = Temüjin{{NoteTag|English: {{IPAc-en|t|ə|ˈ|m|uː|dʒ|ɪ|n}}, sometimes also written as '''Temuchin''' or '''Temujin'''; {{lang-mn|Тэмүжин|Temüjin}} {{IPA-mn|tʰemut͡ʃiŋ}}; {{lang-xng|Temüjin|script=Latn}};<ref>{{cite journal |year=1959 |title = Central Asiatic Journal |journal = [[Central Asiatic Journal]] |volume=5 |page=239 |url = https://books.google.com/books?id=PjjjAAAAMAAJ |access-date=July 29, 2011 }}</ref> {{zh |t = 鐵木真 |s = 铁木真 |w= T'ieh<sup>3</sup>-mu<sup>4</sup>-chen<sup>1</sup> |p = Tiěmùzhēn |first = t }}.|name=Temujin}}
| successor = [[Ögedei Khan]]
| spouse = {{plainlist|
*[[Börte]]
*Yisui
*[[Juerbiesu]]
*[[Khulan (wife of Genghis Khan)|Khulan Khatun]]
*[[Yesugen|Yesugen Khatun]]
*[[Yesui|Yesulun Khatun]]
*[[Ibaqa Beki|Ibaqa Khatun]]
*[[Möge Khatun]]
}}
| issue = {{plainlist|
*[[Jochi]]
*[[Chagatai Khan|Chagatai]]
*[[Ögedei Khan|Ögedei]]
*[[Alakhai Bekhi]]
*[[Tolui]]
* others
}}
| house = [[Borjigin]]
| dynasty = [[Genghisid]]
| temple name = Taizu (太祖)<ref name="TempleName1">{{cite book|last1=Porter|first1=Jonathan|title=Imperial China, 1350–1900|year=2016|url=https://books.google.com/books?id=MAFiCwAAQBAJ&q=genghis+khan+temple+name+taizu&pg=PA24|page=24|isbn=978-1-4422-2293-9}}</ref><ref name="TempleName2">{{cite book|last1=Zhao|first1=George|title=Marriage as Political Strategy and Cultural Expression: Mongolian Royal Marriages from World Empire to Yuan Dynasty|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=XnIIbzweN7IC&q=chinggis+khan+posthumous+name&pg=PA237|page=237|isbn=978-1-4331-0275-2}}</ref>
| posthumous name = Emperor Fatian Qiyun Shengwu (法天啟運聖武皇帝)<ref name="PosthumousName">{{cite journal|last1=Fiaschetti|first1=Francesca|year=2014|title=Tradition, Innovation and the construction of Qubilai's diplomacy|url=http://mongol.huji.ac.il/sites/default/files/Fiaschetti-%20MQYJ%202015.pdf|journal=Ming Qing Yanjiu|volume=18|issue=1|page=82|access-date=10 January 2020}}</ref>
| father = [[Yesügei]]
| mother = [[Hoelun]]
| religion = [[Tengrism]]
| birth_date = {{circa|1155/1162}}{{NoteTag|name=birth}}
| birth_place = [[Khentii Mountains]], [[Khamag Mongol]]
| death_date = {{Death date|1227|8|18}} (edad pag'ultan 65/72)
|death_place = [[Yinchuan]], [[Western Xia]]
}}
[[File:Mongol Great Khans coin minted at Balk Afghanistan AH 618 AD 1221.jpg|right|260px|thumb|Hitsura kan inapod na Mongol "Great Khans" na takal, ginibo kan  1221 sa Balk, [[Apganistan]]]]

Si '''Genghis Khan''' ( c. 1162 – 18 August 1227),namundag sa pangaran na '''Temüjin''', iyo an kagtogdas asin Dakulang Khan (emperador) kan Imperyong Mongol, na iyo an nagin dakulaon, largong imperyo sa lawig nin historya kan siya nagadan na.<ref>http://www.history.com/topics/genghis-khan kinua 07-3-16</ref>

Nagsakat siya sa poder paagi nin pagburunyog niya kan mga nomadikong tribu kan Norte-subangan nin Asya. Pakatogdas niya kan Imperyong Mongol asin  naproklamang "Genghis Khan", ginibo niyang magsakyada kan haros kabiyoan kan Eurasia. Kabali igdi an pagsakyada sa Qara Khiytai, Caucasus, Imperyo Khwarezmid, Habagatan Xia asin  an mga Dinastiyang Jin. Parati daa an mga kampanyang ini imbwelto an makuri asin daing herak na pagmasaker kan  populasyon na sibilyan. Sa pagtapos kan saiyang buhay, an Imperyo Mongol sinasakop an haros gabos na rona kan Asya Sentral asin  Tsina.<ref>ibid</ref>
==Pagsakop naka-unong asin nagpagantad man==

An kontemporaryo asin modernong mga pagmasid kan pamomoon ni Genghis Khan naghahayag na an pananakop niya makuri an ratak na sinapo' sa mga teritoryong rinadas niya, mala ta grabeng pagpuho sa populasyon na nagdara pa nin labilabing kagutoman. An konserbatibong tantya mga apat na milyon na sibilyan (na sa iba ngani daa an nagkagaradan yaon sa pag'ultan nin 40 abot 60 milyon katawo) an binawian-buhay huli kan mga kampanya militar ni Genghis Khan.{{sfn|Lane|2004|pp=29–41}}<ref>{{cite book |author=Diana Lary|title=Chinese Migrations: The Movement of People, Goods, and Ideas over Four Millennia|url=https://books.google.com/books?id=w_FDAXMsq1QC&pg=PT53|date=2012|publisher=Rowman & Littlefield|page=53|isbn=9780742567658}}</ref><ref>{{cite web |last1=Andrews |first1=Evan |title=10 Things You May Not Know About Genghis Khan |website=History Channel |url=https://www.history.com/news/10-things-you-may-not-know-about-genghis-khan}}</ref><ref>{{Cite web|title=Twentieth Century Atlas - Historical Body Count|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Mongol|access-date=2020-10-21 |website=necrometrics.com}}</ref> Sa kabaligtaran, [[buddhist]] [[Uyghurs]] kan kahadean nin [[Qocho]], na nagkuyog na magharale sa imperyo nin [[Qara Khitai]] ta tugot nagin sindang mga sakop kan [[Mongol]], an paghiling ninda ki Genghis Khan sarong liberador. Si Genghis Khan minimirar man na may pag'umaw sa mababasang kan mga kasuratan gikan sa amay na [[Renaissance]] huli ta siya an kagkawsa kan marikas na pagpalakop kan kultura, syensia asin teknolohiya sa [[Imperyong Mongol]].{{sfn|Weatherford|2005|p={{pn|date=August 2021}}}} Sa paghinapos kan saiyang buhay, an Imperyong Mongol nalaklakan an kahiwasan kan [[Sentral Asia]] asin an [[Dinastiyang Song|Tsina]]. Huli sa pambihirang abilidad niya sa pagpanakop paagi kan mga kampanya militar, si Genghis Khan hinihiling na iyo na siya an pinakadakulang konkistador sa bilog na panahon.<ref>{{Cite book|last=Weatherford|first=Jack|date=October 25, 2016 |url=https://books.google.com/books?id=AWF_CwAAQBAJ|title=Genghis Khan and the Quest for God: How the World's Greatest Conqueror Gave Us Religious Freedom|publisher=Penguin |isbn=978-0-7352-2116-1}}</ref>

==Mga panluwas na takod==

* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html |date=2010-12-29 }} CIA: The World Factbook. Kinua 24-12-15.

== Toltolan ==
{{reflist}}
{{stub}}
[[Kategorya:Mga lider kan Mongolia kan antigong panahon]]
Si Genghis Khan ( c. 1162 – 18 August 1227),namundag sa pangaran na Temüjin, iyo an kagtogdas asin Dakulang Khan (emperador) kan Imperyong Mongol, na iyo an nagin dakulaon, largong imperyo sa lawig nin historya kan siya nagadan na.http://www.history.com/topics/genghis-khan kinua 07-3-16

Nagsakat siya sa poder paagi nin pagburunyog niya kan mga nomadikong tribu kan Norte-subangan nin Asya. Pakatogdas niya kan Imperyong Mongol asin  naproklamang "Genghis Khan", ginibo niyang magsakyada kan haros kabiyoan kan Eurasia. Kabali igdi an pagsakyada sa Qara Khiytai, Caucasus, Imperyo Khwarezmid, Habagatan Xia asin  an mga Dinastiyang Jin. Parati daa an mga kampanyang ini imbwelto an makuri asin daing herak na pagmasaker kan  populasyon na sibilyan. Sa pagtapos kan saiyang buhay, an Imperyo Mongol sinasakop an haros gabos na rona kan Asya Sentral asin  Tsina.ibid
Pagsakop naka-unong asin nagpagantad man

An kontemporaryo asin modernong mga pagmasid kan pamomoon ni Genghis Khan naghahayag na an pananakop niya makuri an ratak na sinapo' sa mga teritoryong rinadas niya, mala ta grabeng pagpuho sa populasyon na nagdara pa nin labilabing kagutoman. An konserbatibong tantya mga apat na milyon na sibilyan (na sa iba ngani daa an nagkagaradan yaon sa pag'ultan nin 40 abot 60 milyon katawo) an binawian-buhay huli kan mga kampanya militar ni Genghis Khan. Sa kabaligtaran, buddhist Uyghurs kan kahadean nin Qocho, na nagkuyog na magharale sa imperyo nin Qara Khitai ta tugot nagin sindang mga sakop kan Mongol, an paghiling ninda ki Genghis Khan sarong liberador. Si Genghis Khan minimirar man na may pag'umaw sa mababasang kan mga kasuratan gikan sa amay na Renaissance huli ta siya an kagkawsa kan marikas na pagpalakop kan kultura, syensia asin teknolohiya sa Imperyong Mongol. Sa paghinapos kan saiyang buhay, an Imperyong Mongol nalaklakan an kahiwasan kan Sentral Asia asin an Tsina. Huli sa pambihirang abilidad niya sa pagpanakop paagi kan mga kampanya militar, si Genghis Khan hinihiling na iyo na siya an pinakadakulang konkistador sa bilog na panahon.

Mga panluwas na takod

   CIA: The World Factbook. Kinua 24-12-15.

 Toltolan 

Kategorya:Mga lider kan Mongolia kan antigong panahon