Togo
{{Infobox country
| conventional_long_name = Republika Togolesa 
| common_name            = Togo
| native_name            = {{native name|fr|République togolaise|fontsize=100%}}
| image_flag             = Flag of Togo (3-2).svg
| image_coat             = Armoiries du Togo.svg
| symbol_type            = Emblem
| national_motto         = {{native phrase|fr|nolink=yes|"Travail, Liberté, Patrie"<ref>{{cite web|url=http://www.africanlegislaturesproject.org/content/constitution-togo|title=Constitution of Togo|year=2002|access-date=20 November 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214090412/http://www.africanlegislaturesproject.org/content/constitution-togo|archive-date=14 February 2012|df=dmy-all}}</ref>|italics=off}}<br />"Work, Liberty, Homeland"
| national_anthem        = {{native name|fr|"[[Salut à toi, pays de nos aïeux|Terre de nos aïeux]]"|nolink=on|italic=no}}<br />({{Lang-en|"Land of our ancestors"}})<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Togolese national anthem.ogg]]}}</div>
| image_map              = Location Togo AU Africa.svg
| map_caption            = {{map caption|countryprefix=|location_color=dark blue|region=the [[African Union]]|region_color=light blue}}
| capital                = [[Lomé]]
| coordinates            = {{Coord|6|8|N|1|13|E|type:city|display=inline,title}}
| largest_city           = Lomé
| official_languages     = [[Lenggwahen Pranses|Pranses]]
| national_languages     = [[Ewe language|Ewe]]{{*}}[[Kabiye language|Kabiye]]
| languages_type         = Spoken languages
| languages              = {{collapsible list|bullets=y|title={{nobold|List:}}
|[[Arabic language |Arabic]]  
|[[English language|English]]  
|[[French language|French]]
|[[German  language|German]]
|[[Ewe language|Ewe]]
|[[Gbe languages|Gbe]]
|[[Gur languages|Gur]]
|[[Kwa languages|Kwa]]
|[[Kabiye language|Kabiye]]
|[[Talni language|Talensi]]
|[[Wasa dialect|Wasa]]
|[[African French|African French]]
| [[Aguna language|Aguna]]
|[[Adja language|Aja]]
|[[Ngangam language|Ngangam]]
| [[Ntcham language|Ntcham]]
| [[Tammari language|Tammari]]
| [[Tem language|Tem]]
}}
| ethnic_groups          = 99% [[Ewe people|Ewe]], [[Kabye people|Kabye]], [[Tem people|Tem]], [[Gourma people|Gourma]], and 33 other African groups<br />1% European, Indian & Syro-Lebanese<ref name="cia">{{cite web|title=Togo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=26 October 2017}}</ref>
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |43.7% [[Christianity]]
  |35.6% [[African traditional religion|Traditional faiths]]
  |14.0% [[Islam]]
  |6.2% [[Irreligion|No religion]]
  |0.5% Others<ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/togo#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All+Countries&restrictions_year=2016|title=Religions in Togo &#124; PEW-GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=17 October 2020|archive-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103215529/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/togo#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All+Countries&restrictions_year=2016|dead-url=yes}}</ref>}}
| religion_year          = 
| demonym                = Togolesa
| government_type        = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[Presidential system|presidential republic]]
| leader_title1          = [[Presidente nin Togo|Presidente]]
| leader_name1           = [[Faure Gnassingbé]]
| leader_title2          = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]]
| leader_name2           = [[Victoire Tomegah Dogbé]]
| legislature            = [[National Assembly (Togo)|National Assembly]]
| sovereignty_note      = Natugdas
| sovereignty_type       = 
[[History of Togo|Independence]] {{nobold|from the [[United Kingdom]].}}
| established_event1       = [[Dominion of Ghana|Dominion]]
| established_date1        = 6 Marso 1957
| established_event2    = from [[France]]
| established_date2        = [[Togoland partitioned]]
| established_event3     = Independensya iwinaras 
| established_date3      = 27 Abril 1960
|established_event4     =[[French Togoland]]
| established_date4      = 27 Agosto 1914
| area_km2               = 56,785
| area_rank              = Ika-123
| area_sq_mi             = 21,925
| percent_water          = 4.2
| population_estimate    = 8,608,444<ref name="cia"/>
| population_census      = 6,191,155
| population_estimate_year = 2020
| population_estimate_rank = Ika-100
| population_census_year = 2010
| population_density_km2 = 125.9
| population_density_sq_mi = 243
| population_density_rank = 93rd<sup>e</sup>
| GDP_PPP                = $14.919 bilyon
| GDP_PPP_year           = 2019
| GDP_PPP_per_capita     = $1,821<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=75&pr.y=16&sy=2019&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=742&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org}}</ref>
| GDP_nominal            = $5.592 bilyon
| GDP_nominal_year       = 2019
| GDP_nominal_per_capita = $682<ref name="auto"/>
| Gini                   = 43.1
| Gini_year              = 2015
| Gini_change            = decrease <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref               = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=16 July 2021}}</ref>
| Gini_rank              = 
| HDI                    = 0.515
| HDI_year               = 2019
| HDI_change             = nagdugang
| HDI_ref                = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref>
| HDI_rank               = Ika-167
| currency               = [[West African CFA franc]]
| currency_code          = XOF
| utc_offset             = {{sp}}
| time_zone              = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
| drives_on              = too
| calling_code           = [[Bilang n in telepono sa Togo|+228]]
| cctld                  = [[.tg]]
| footnote_a             = Such as [[Ewe language|Ewe]], [[Gin language|Mina]] and [[Aja language (Niger–Congo)|Aja]].
| footnote_b             = Largest are the [[Ewe people|Ewe]], Mina, [[Tém|Kotokoli Tem]] and [[Kabye people|Kabyè]].
| footnote_c             = Kadaklan Europeo, Indyano & Siryanong-Lebanes.
| footnote_d             = Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected.
| footnote_e             = Rankings based on 2017 figures ([https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/ ''CIA World Factbook'' – "Togo"])
| today                  = 
}}
An '''Togo''', opisyalmente, ''Republikang Togolesa'' sarong nasyon sa [[Aprikang Solnopan]] na napapalibotan kan [[Gana]] sa solnopan, [[Benin]] sa sirangan asin [[Burkina Faso]] sa amihanan. Sa habagatan, igwang saday na pampang sa Golpo kan Guinea, na kinamumugtakan kan Lomé, kabisera kaini.
An Togo may kahiwasan na {{convert|57,000|km2|sqmi|0|abbr=off}}, kaya ini na an saro sa pinakasadit na nasyon sa Aprika, na an populasyon naabot mga 8 milyon,<ref>{{cite web |title=Togo country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-14106781 |website=BBC News |access-date=27 January 2021 |date=24 February 2020}}</ref> asin iyo man pati an saro sa pinakahayakpit na nasyon na may lakbang na kulang pa sa {{convert|115|km|mi|0|abbr=on}} pag'ultan kan Gana asin kan kadulon sa sulnopan na Benin.{{UN_Population|ref}}

Poon ika-11ng siglo sundo ika-16 na siglo, kun ano-anong tribu an nag'okupar sa rona' hale iba-ibang direksyon. Poon sa ika-16 na siglo abot ika-18ng siglo, an rona sa kosa kaini sarong mayor na sentro nin komersyo para sa mga Europeong nagbabakal nin mga oripon, na huli kaini nabansagan an Togo na "The [[Slave Coast of West Africa|Slave Coast]]". Kan 1884, qn [[Imperyong Aleman|Alemanya]] pigdeklara an rona', kabali an presenteng Togo na protectorate na inapod nindang [[Togoland]]. Pakatapos kan [[Ikaduwang Gerang Pankinaban]], an pamomoon sa Togo nalipat sa Pransya. An Togo nakamit an independensya kaini sa Pransya kan 1960.<ref name="icye.org">{{cite web |title=Togo (Partner) – International Cultural Youth Exchange |url=https://www.icye.org/icye-in-the-world/togo/ |website=International cultural youth exchange |access-date=27 January 2021}}</ref><ref name="cia"/> Kan 1967, si [[Gnassingbé Eyadéma]] nag-coup d'état militar na kun saen siya nagin nang presidente nin anti-komunista, solong-partidong estado. Kataposi, si Eyadéma kan 1993 nag'atubang sa eleksyon na multi-partido, na sinasabing may mga iregularidad, alagad siya ginana an pwesto nin tolong beses. Kan siya magadan, si Eyadéma nangyari siya na an pinakahalawig na nagsirbeng lider sa historya kan modernong Aprika, na 38 anyos nagtukaw sa pwesto.<ref name=Obituary>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/830774.stm "Obituary: Gnassingbe Eyadema"]. (5 February 2005). [[BBC News]]. Retrieved 22 May 2007.</ref>  Kan 2005, an aki niya na si [[Faure Gnassingbé]] naelihir na presidente. An aki niya pasige pa sa pwesto hanggan ngonyan (2021).

An Togo [[Tropics|tropikal]], asin [[Sub-Saharan Africa|sub-Sahara]]ng nasyon, kun saen an ekonomiya sarig na gayo sa agrikultura,<ref name="icye.org"/> na may klima na nagtataong maray na kondisyon sa pagtanom. Manta na an tataramon opisyal Pranses,<ref name="icye.org"/> dakulon na mga lenggwahe an tinataram, partikular an yaon sa [[mga lenggwaheng Gbe|pamilya Gbe]]. An pinakadakulang denominasyon sa relihiyon iyo an mga may pagtubod na indigenous, alagad igwa man mga [[Mga Kristiyano|Kristiyano]] asin mga [[Mga Muslim|Muslim]] na minoriya.<ref name="icye.org"/> An Togo myembro sa [[Nasyon Unidos]], [[Unyon Aprikano]], [[Organisation of Islamic Cooperation]], [[South Atlantic Peace and Cooperation Zone]], [[Organisation internationale de la Francophonie|Francophonie]], asin sa [[Economic Community of West African States]].

== Historya ==
{{Main|History of Togo}}


==Toltolan==
{{reflist}}
{{Stub}}

[[Kategorya:Mga nasyon sa Aprika]]
An Togo, opisyalmente, Republikang Togolesa sarong nasyon sa Aprikang Solnopan na napapalibotan kan Gana sa solnopan, Benin sa sirangan asin Burkina Faso sa amihanan. Sa habagatan, igwang saday na pampang sa Golpo kan Guinea, na kinamumugtakan kan Lomé, kabisera kaini.
An Togo may kahiwasan na , kaya ini na an saro sa pinakasadit na nasyon sa Aprika, na an populasyon naabot mga 8 milyon, asin iyo man pati an saro sa pinakahayakpit na nasyon na may lakbang na kulang pa sa  pag'ultan kan Gana asin kan kadulon sa sulnopan na Benin.

Poon ika-11ng siglo sundo ika-16 na siglo, kun ano-anong tribu an nag'okupar sa rona' hale iba-ibang direksyon. Poon sa ika-16 na siglo abot ika-18ng siglo, an rona sa kosa kaini sarong mayor na sentro nin komersyo para sa mga Europeong nagbabakal nin mga oripon, na huli kaini nabansagan an Togo na "The Slave Coast". Kan 1884, qn Alemanya pigdeklara an rona', kabali an presenteng Togo na protectorate na inapod nindang Togoland. Pakatapos kan Ikaduwang Gerang Pankinaban, an pamomoon sa Togo nalipat sa Pransya. An Togo nakamit an independensya kaini sa Pransya kan 1960. Kan 1967, si Gnassingbé Eyadéma nag-coup d'état militar na kun saen siya nagin nang presidente nin anti-komunista, solong-partidong estado. Kataposi, si Eyadéma kan 1993 nag'atubang sa eleksyon na multi-partido, na sinasabing may mga iregularidad, alagad siya ginana an pwesto nin tolong beses. Kan siya magadan, si Eyadéma nangyari siya na an pinakahalawig na nagsirbeng lider sa historya kan modernong Aprika, na 38 anyos nagtukaw sa pwesto."Obituary: Gnassingbe Eyadema". (5 February 2005). BBC News. Retrieved 22 May 2007.  Kan 2005, an aki niya na si Faure Gnassingbé naelihir na presidente. An aki niya pasige pa sa pwesto hanggan ngonyan (2021).

An Togo tropikal, asin sub-Saharang nasyon, kun saen an ekonomiya sarig na gayo sa agrikultura, na may klima na nagtataong maray na kondisyon sa pagtanom. Manta na an tataramon opisyal Pranses, dakulon na mga lenggwahe an tinataram, partikular an yaon sa pamilya Gbe. An pinakadakulang denominasyon sa relihiyon iyo an mga may pagtubod na indigenous, alagad igwa man mga Kristiyano asin mga Muslim na minoriya. An Togo myembro sa Nasyon Unidos, Unyon Aprikano, Organisation of Islamic Cooperation, South Atlantic Peace and Cooperation Zone, Francophonie, asin sa Economic Community of West African States.

 Historya 

Toltolan

Kategorya:Mga nasyon sa Aprika