Si Pitung
Si '''Si Pitung''' (Lumang pagbaybay: '''Si Pitoeng''' ; o kun minsan pigsusurat sana '''Pitung''' ) sarong bandido kan ika-19 siglo sa [[Batavia, Dutch East Indies]] (modernong [[Jakarta]], Indonesya). An saiyang mga gibo nagin nang maalamat, na may kadakol na mga istorya kan saiyang buhay, mga gibo, asin kagadanan.

== Biograpiya ==


Si Pitung namundag sa Pengumben, sarong slum sa Rawabelong (harani sa modernong Palmerah Station) ki Bung Piung asin Mbak Pinah sa kun ano an ngonian [[West Jakarta]] ; <ref name="mvt4622">{{harvnb|van Till|1996|p=462}}</ref> siya an ikaapat na aking lalaki na namundag sa mag-agom. <ref name="jgov2">{{cite encyclopedia|title=Pitung, Si|trans-title=|language=Indonesian|url=http://www.jakarta.go.id/web/encyclopedia/detail/2388/Pitung-Si|encyclopedia=Encyclopedia of Jakarta|publisher=Jakarta City Government|access-date=15 May 2012}}</ref> Salihoen an tunay niyang pangaran. Base sa berbal na tradisyon, an pangaran na Pitung kinua sa ''pituan pitulung'' ( [[Tataramon na Habanes|Javanese]] para sa "grupo nin pito"). <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Kan aki pa, si Salihoen nag-adal sa [[Pesantren|Islamic boarding school]] ni Hadji Naipin. <ref name="mvt462">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Apwera sa pag-adal kan saiyang mga pamibi, nag-ako man siya nin pagsasanay sa ''[[pencak]]'' asin [[situational awareness]] . 

An kriminal na karera ni Pitung nagpoon pakatapos na an kuwartang nakua sa pagpabakal kan mga kanding kan saiyang ama hinabon sa [[Tanah Abang]] . Pinirit siya kan saiyang ama na bayadan an pagkalugi. Huli kaini, hinabol niya an parahabon. An pangyayaring ini iyo an nagpamidbid saiya bilang sarong 'jago', sarong mapangahas na tawo o lokal na alamat. Kan huri inimbitaran ni Pitung an saiyang mga katood – si Dji-ih, Rais, asin Jebul – tanganing habonan si Hadji Sapiudin, sarong mayaman na kagsadiri nin daga na nakaistar sa norte-sirangan kan Batavia, kan ika-30 nin Hulyo 1892. An sarong pag-istorya nagsasabi na an apat na lalaki nagsagin na [[Civil servant|mga sibil na naglilingkod]] asin nagsabi na si Sapiudin pig-iimbestigaran huli sa pandadaya, alagad nag-alok na itago an saiyang kwarta. Isinuko ni Sapiudin an kwarta, na dai aram na pigloloko siya.  Nagdududa an mga pulis na naggamit nin badil an mga parahabon tanganing patakoton an kagsadiri kan harong asin mga kataraid. <ref name="mvt473">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> May mga istorya na si Pitung naghahabon sana nin kwarta sa mga mayayaman na nakipagtabangan sa mga [[Dutch East Indies|Olandes na kolonyal na mga kagurangnan]] . <ref name="jgov3">{{cite encyclopedia|title=Pitung, Si|trans-title=|language=Indonesian|url=http://www.jakarta.go.id/web/encyclopedia/detail/2388/Pitung-Si|encyclopedia=Encyclopedia of Jakarta|publisher=Jakarta City Government|access-date=15 May 2012}}</ref>

Susog sa aroaldaw ''na Hindia Olanda'', kan 18 Hulyo 1892 sarong ''schout'' (sarong klase nin pulis) sa Tanah Abang an naghanap sa harong ni Bitoeng sa saro sa mga baryo kan [[Sukabumi]] . {{Efn|The newspaper ''Hindia Olanda'' first referred to him as Bitoeng, then sometimes as Pitang. Within a few months he was consistently called Si Pitoeng.}} <ref name="mvt471">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Durante kan paghanap, nadiskubre an sarong itom na amerikana, sarong uniporme nin pulis, asin sarong kalo. An mga gamit na idto ginamit daa ni Pitung asin kan saiyang mga kairiba sa paghabon sa sarong baryo. <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Kan suminunod na bulan, 125 [[guilders]] an nakuang nakatago sa irarom kan harong. Hale daa an cuarta sa paghabon sa sarong Mrs. De C. asin Hadji Sapiudin. 

poon 1888 sagkod 1912. Gusto ni Hinne na dakupon si Pitung asin sarong beses na siyang nadakop. Alagad, nakadulag si Pitung sa tabang kan saiyang mga miyembro kan gang; an osipon inaatribwir an pagdulag sa mahiwason na kapangyarihan ni Pitung. An mga bareta magkakalaen sa kun ano an sunod na nangyari. An sarong istorya nagtatao ki Hinne na nakumbinsir an dating paratukdo ni Pitung na si Hadji Naipin na ihayag kun anong anting-anting ( ''jimat'' ) an nagtao ki Pitung kan saiyang mga kapangyarihan. An saro pang bersyon igwa si Hinne na naghahapot sa mga kairiba ni Pitung (dai kabali si Dji-ih, na maimbod na gayo ki Pitung) kan parehong hapot; an mga kairibahan na ini nagtraydor ki Pitung. An ''jimat'' mismo nagkakaiba-iba depende sa pag-istorya giraray. An sarong pinagkukuanan nagsasabi na idto an saiyang ''[[kris]]'' (sarong klase nin punyal). An saro pa nagsasabi na idto an saiyang buhok, asin an saiyang kapangyarihan maluluya kun an saiyang buhok puputulon. May mga pinagkukuanan na nagsusuherir na si Pitung mawawaran kan saiyang supernatural na mga kapangyarihan kun siya itatapok nin mga raot na itlog. <ref name="mvt463">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref>

Sa kahurihurihi, nagadan ni Hinne si Pitung. Segun sa bareta sa ''Locomotief'' na nagtataram nin Olandes, an makasaysayan na Pitung nadakop sa sarong ambush asin ginadan ni Hinne asin nagkapirang katabang; <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> an nagkapirang osipon sa Indones nagpapahiling na an pamilya ni Pitung inarestar asin pinasakitan tanganing iluwas siya. <ref name="jgov4">{{cite encyclopedia|title=Pitung, Si|trans-title=|language=Indonesian|url=http://www.jakarta.go.id/web/encyclopedia/detail/2388/Pitung-Si|encyclopedia=Encyclopedia of Jakarta|publisher=Jakarta City Government|access-date=15 May 2012}}</ref> Sarong detalye na makukua sa mga osipon, alagad mayo sa mga istorya kan panahon, iyo na binadil asin ginadan ni Hinne si Pitung gamit an sarong bulawan na bala. 

Si Pitung ilinubong sa sarong sementeryo sa Sukabumi (ngonyan parte kan Jakarta).  Si Hinne tinawan nin titulong {{Lang|nl|Broeder van de Nederlandsche Leeuw}} (Tugang kan Leon na Olandes) sa saiyang parte sa pagpugol ki Pitung. <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Kan an syudad nagpoon na mag-uswag, an kadaklan kan sementeryo kun saen ilinubong si Pitung itinogdok sa ibabaw kan mga opisina prinsipal kan [[Telkom Indonesia]] . Minsan siring, an lolobngan nagdanay na daing ribok asin parateng lugar nin mga pilgrimage para sa mga naghahanap nin mistikong kapangyarihan.  Saro pang mitolohikong pigura, sarong [[Moluccans|Moluccan]] na an pangaran Jonker, an nakalubong sa harani. <ref name="jp12">{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/1999/10/23/legend-surrounds-jonker-si-pitung.html|title=Legend surrounds Jonker, Si Pitung|date=23 October 1999|work=The Jakarta Post|access-date=15 May 2012|accessdate=13 February 2025|archivedate=28 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328140634/http://www.thejakartapost.com/news/1999/10/23/legend-surrounds-jonker-si-pitung.html}}</ref>

== Popular na kultura ==
[[Ladawan:Rumah_Si_Pitung.jpg|thumb|''Rumah Si Pitung'' ("Harong ni Si Pitung"), sarong museo na ngonyan.]]







An istorya ni Pitung minalataw sa ''rancak'' (sarong klase nin balada), ''[[syair]]'' (mga rawitdawit na naratibo), asin ''lenong'' (mga folk-play na pigpapahiling kan mga semi-propesyonal na aktor). 

Igwa nin nagkapirang modernong paglaladawan kan istorya ni Pitung. Saro sa pinakaenot, asin an pinakaenot na pelikula, ginibo kan 1931.  Ini may titulong ''[[Si Pitoeng (1931 film)|Si Pitoeng]]'' asin pigprodusir kan [[Wong brothers|magtugang na Wong]], mga direktor na sinanay sa Amerika na may ginikanan na Intsik. <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Bida sa pelikula si Herman Shin bilang Pitung asin an ''[[keroncong]]'' singer na si Ining Resmini bilang sarong namomotan.  Nagkapirang nobela an naipublikar kan mga taon 1970, na may nagkapirang pelikula man na pinaluwas kan dekadang idto.  Saro sa pinakamatrayumpong pelikula manungod ki Pitung kan panahon na idto iyo an ''Si Pitung'', na pinaluwas kan Agosto 1970 asin nagin pinakadakol na pigdalan kan taon, na nahiling kan 141,140 katawo; an bersyon na ini nag-introdusir man nin sarong namomotan na an pangaran Aisjah. <ref name="mvt468">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Kan Mayo 1971, pinaluwas an pelikula ''na Banteng Betawi'' bilang kasunod kan ''Si Pitung'', na nagsasaysay kan pagkagadan ni Pitung; duwang iba pang mga sequel an nagsunod, kan 1977 asin 1981. <ref>{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref> Igwa man nin mga serye sa telebisyon na ginibo manungod saiya. <ref name="mvt461">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref>

An Si Pitung Museum, sarong harong na pigbabareta na pagsasadiri ni Hadji Sapiudin, yaon sa Marunda. An harong sinabi man na sadiri ni Pitung. <ref name="mvt465">{{Harvard citation no brackets|van Till|1996}}</ref>


== Toltolan ==
<references />
{{Tamboan}}
Si Si Pitung (Lumang pagbaybay: Si Pitoeng ; o kun minsan pigsusurat sana Pitung ) sarong bandido kan ika-19 siglo sa Batavia, Dutch East Indies (modernong Jakarta, Indonesya). An saiyang mga gibo nagin nang maalamat, na may kadakol na mga istorya kan saiyang buhay, mga gibo, asin kagadanan.

 Biograpiya 

Si Pitung namundag sa Pengumben, sarong slum sa Rawabelong (harani sa modernong Palmerah Station) ki Bung Piung asin Mbak Pinah sa kun ano an ngonian West Jakarta ;  siya an ikaapat na aking lalaki na namundag sa mag-agom.  Salihoen an tunay niyang pangaran. Base sa berbal na tradisyon, an pangaran na Pitung kinua sa pituan pitulung ( Javanese para sa "grupo nin pito").  Kan aki pa, si Salihoen nag-adal sa Islamic boarding school ni Hadji Naipin.  Apwera sa pag-adal kan saiyang mga pamibi, nag-ako man siya nin pagsasanay sa pencak asin situational awareness . 

An kriminal na karera ni Pitung nagpoon pakatapos na an kuwartang nakua sa pagpabakal kan mga kanding kan saiyang ama hinabon sa Tanah Abang . Pinirit siya kan saiyang ama na bayadan an pagkalugi. Huli kaini, hinabol niya an parahabon. An pangyayaring ini iyo an nagpamidbid saiya bilang sarong 'jago', sarong mapangahas na tawo o lokal na alamat. Kan huri inimbitaran ni Pitung an saiyang mga katood – si Dji-ih, Rais, asin Jebul – tanganing habonan si Hadji Sapiudin, sarong mayaman na kagsadiri nin daga na nakaistar sa norte-sirangan kan Batavia, kan ika-30 nin Hulyo 1892. An sarong pag-istorya nagsasabi na an apat na lalaki nagsagin na mga sibil na naglilingkod asin nagsabi na si Sapiudin pig-iimbestigaran huli sa pandadaya, alagad nag-alok na itago an saiyang kwarta. Isinuko ni Sapiudin an kwarta, na dai aram na pigloloko siya.  Nagdududa an mga pulis na naggamit nin badil an mga parahabon tanganing patakoton an kagsadiri kan harong asin mga kataraid.  May mga istorya na si Pitung naghahabon sana nin kwarta sa mga mayayaman na nakipagtabangan sa mga Olandes na kolonyal na mga kagurangnan . 

Susog sa aroaldaw na Hindia Olanda, kan 18 Hulyo 1892 sarong schout (sarong klase nin pulis) sa Tanah Abang an naghanap sa harong ni Bitoeng sa saro sa mga baryo kan Sukabumi .   Durante kan paghanap, nadiskubre an sarong itom na amerikana, sarong uniporme nin pulis, asin sarong kalo. An mga gamit na idto ginamit daa ni Pitung asin kan saiyang mga kairiba sa paghabon sa sarong baryo.  Kan suminunod na bulan, 125 guilders an nakuang nakatago sa irarom kan harong. Hale daa an cuarta sa paghabon sa sarong Mrs. De C. asin Hadji Sapiudin. 

poon 1888 sagkod 1912. Gusto ni Hinne na dakupon si Pitung asin sarong beses na siyang nadakop. Alagad, nakadulag si Pitung sa tabang kan saiyang mga miyembro kan gang; an osipon inaatribwir an pagdulag sa mahiwason na kapangyarihan ni Pitung. An mga bareta magkakalaen sa kun ano an sunod na nangyari. An sarong istorya nagtatao ki Hinne na nakumbinsir an dating paratukdo ni Pitung na si Hadji Naipin na ihayag kun anong anting-anting ( jimat ) an nagtao ki Pitung kan saiyang mga kapangyarihan. An saro pang bersyon igwa si Hinne na naghahapot sa mga kairiba ni Pitung (dai kabali si Dji-ih, na maimbod na gayo ki Pitung) kan parehong hapot; an mga kairibahan na ini nagtraydor ki Pitung. An jimat mismo nagkakaiba-iba depende sa pag-istorya giraray. An sarong pinagkukuanan nagsasabi na idto an saiyang kris (sarong klase nin punyal). An saro pa nagsasabi na idto an saiyang buhok, asin an saiyang kapangyarihan maluluya kun an saiyang buhok puputulon. May mga pinagkukuanan na nagsusuherir na si Pitung mawawaran kan saiyang supernatural na mga kapangyarihan kun siya itatapok nin mga raot na itlog. 

Sa kahurihurihi, nagadan ni Hinne si Pitung. Segun sa bareta sa Locomotief na nagtataram nin Olandes, an makasaysayan na Pitung nadakop sa sarong ambush asin ginadan ni Hinne asin nagkapirang katabang;  an nagkapirang osipon sa Indones nagpapahiling na an pamilya ni Pitung inarestar asin pinasakitan tanganing iluwas siya.  Sarong detalye na makukua sa mga osipon, alagad mayo sa mga istorya kan panahon, iyo na binadil asin ginadan ni Hinne si Pitung gamit an sarong bulawan na bala. 

Si Pitung ilinubong sa sarong sementeryo sa Sukabumi (ngonyan parte kan Jakarta).  Si Hinne tinawan nin titulong  (Tugang kan Leon na Olandes) sa saiyang parte sa pagpugol ki Pitung.  Kan an syudad nagpoon na mag-uswag, an kadaklan kan sementeryo kun saen ilinubong si Pitung itinogdok sa ibabaw kan mga opisina prinsipal kan Telkom Indonesia . Minsan siring, an lolobngan nagdanay na daing ribok asin parateng lugar nin mga pilgrimage para sa mga naghahanap nin mistikong kapangyarihan.  Saro pang mitolohikong pigura, sarong Moluccan na an pangaran Jonker, an nakalubong sa harani. 

 Popular na kultura 
thumb|Rumah Si Pitung ("Harong ni Si Pitung"), sarong museo na ngonyan.

An istorya ni Pitung minalataw sa rancak (sarong klase nin balada), syair (mga rawitdawit na naratibo), asin lenong (mga folk-play na pigpapahiling kan mga semi-propesyonal na aktor). 

Igwa nin nagkapirang modernong paglaladawan kan istorya ni Pitung. Saro sa pinakaenot, asin an pinakaenot na pelikula, ginibo kan 1931.  Ini may titulong Si Pitoeng asin pigprodusir kan magtugang na Wong, mga direktor na sinanay sa Amerika na may ginikanan na Intsik.  Bida sa pelikula si Herman Shin bilang Pitung asin an keroncong singer na si Ining Resmini bilang sarong namomotan.  Nagkapirang nobela an naipublikar kan mga taon 1970, na may nagkapirang pelikula man na pinaluwas kan dekadang idto.  Saro sa pinakamatrayumpong pelikula manungod ki Pitung kan panahon na idto iyo an Si Pitung, na pinaluwas kan Agosto 1970 asin nagin pinakadakol na pigdalan kan taon, na nahiling kan 141,140 katawo; an bersyon na ini nag-introdusir man nin sarong namomotan na an pangaran Aisjah.  Kan Mayo 1971, pinaluwas an pelikula na Banteng Betawi bilang kasunod kan Si Pitung, na nagsasaysay kan pagkagadan ni Pitung; duwang iba pang mga sequel an nagsunod, kan 1977 asin 1981.  Igwa man nin mga serye sa telebisyon na ginibo manungod saiya. 

An Si Pitung Museum, sarong harong na pigbabareta na pagsasadiri ni Hadji Sapiudin, yaon sa Marunda. An harong sinabi man na sadiri ni Pitung. 

 Toltolan