Aspirin
{{infobox
| title = Aspirin/Acetylsalicylic acid (ASA)
| data1 = [[File:Aspirin-skeletal.svg|200px]]<br /> [[File:Aspirin-B-3D-balls.png|200px]]
| data2 = Mga pagsaladawan nin '''aspirin''': iskeletal na pormula sagkod an bola asin istik na modelo
}}
An '''aspirin''', midbid na '''acetylsalicylic acid''' ('''ASA'''), sarong bulong para sa kulog, kalintura, asin paggatok.<ref name="AHSF2016">{{cite web|title=Aspirin|url=https://www.drugs.com/monograph/aspirin.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|date=6 June 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425142242/https://www.drugs.com/monograph/aspirin.html|archive-date=25 April 2017}}</ref> An mga ispesipikong paggatok na nabubulong kaini iyo an [[Kawasaki disease]], [[pericarditis]], asin [[rheumatic fever]].<ref name="AHSF2016" /> An pagtao nin aspirin matapos an atake sa puso nakakatabang para malikayan an pagkagadan.<ref name="AHSF2016" /> An aspirin iyo nakakatabang para malikayan an atake sa puso, [[Ischaemic stroke|ischaemic strokes]], asin pagbilog nin dugo sa mga tawong halangkaw an posibilidad na magkaigwa kaini.<ref name="AHSF2016" /> Nababawasan man an tiyansa na magkaigwa nin iba-ibang klase nin kanser partikular na an [[colorectal cancer]].<ref>{{cite journal|vauthors=Patrignani P, Patrono C|title=Aspirin and Cancer|journal=Journal of the American College of Cardiology|volume=68|issue=9|pages=967–76|date=August 2016|pmid=27561771|doi=10.1016/j.jacc.2016.05.083|doi-access=free}}</ref> Sa kulog o kalentura, an epekto kaini mapuon pakatapos nin trenta minutos.<ref name="AHSF2016" /> An aspirin sarong [[nonsteroidal anti-inflammatory drug]] (NSAID) asin may epekto na parehas kan ibang NSAIDs mientras pinupugulan kaini an normal na paggana kan mga [[Platelet|platelets]].<ref name="AHSF2016" />

An epekto kaini haros pagkulog nin tulak.<ref name="AHSF2016" /> An iba pa iyo an ulser sa tulak, pagdugo asin paglala nin hika.<ref name="AHSF2016" /> An pagdugo mas halangkaw an epekto sa mga gurang, nagiinom arak, naggamit nin ibang NSAID, o sa ibang [[Anticoagulants|blood thinners]].<ref name="AHSF2016" /> An aspirin dae nirerekomenda sa huring parte nin pagbados.<ref name="AHSF2016" /> Dae man ini marerekomenda sa mga aki na may impeksyon nin huli ta halangkaw an tiyansa na magkaigwa nin  [[Reye syndrome]].<ref name="AHSF2016" /> An halangkaw na dosis kaini maresulta nin pagtanog kan mga talinga.<ref name="AHSF2016" />

An aspirin iyo an pinakaginagamit na bolong sa kinaban, na igwang tinatantiyang nasa {{convert|40000|tonne|}} (50 hanggang 120 [[billion]] [[Pill (pharmacy)|pills]]) pagkunsumo kada taon.<ref name="Jon2015">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ubE0ILq_aDQC&pg=PA6|title=Chemistry: An Introduction for Medical and Health Sciences|last1=Jones|first1=Alan|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-09290-3|pages=5–6|name-list-style=vanc}}</ref><ref name="COX2002">{{cite journal|vauthors=Warner TD, Mitchell JA|title=Cyclooxygenase-3 (COX-3): filling in the gaps toward a COX continuum?|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=99|issue=21|pages=13371–3|date=October 2002|pmid=12374850|pmc=129677|doi=10.1073/pnas.222543099|bibcode=2002PNAS...9913371W}}</ref> Kaiba ini sa listahin kan [[WHO Model List of Essential Medicines|World Health Organization's List of Essential Medicines]].<ref name="WHO21st">{{cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> Iyo man ini an bolong sa pangkagabsan.<ref name="AHSF2016" /> Kan 2018, ini an ika-40 na nirereseta sa Estados Unidos na igwang with more than 19 milyong million preskripsyon.<ref>{{cite web|title=The Top 300 of 2021|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=18 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=Aspirin - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Aspirin|access-date=18 February 2021}}</ref>

== Produksyon ==
An sintesis kan aspirin iyo pigkaklasipika bilang sarong reaksyong esteripikasyon. An salicylic acid iyo pigtatrato nin acetic anhydrise, sarong deribatibo nin asido, na minakawsa nin reaksyong kimikal na minaliwat sa hydroxyl na grupo kan salicylic acid pasiring sa sarong ester na grupo (R-OH → R-OCOCH<sub>3</sub>). An prosesong ini nagmomokna nin aspirin asin [[asidong asetiko]] , na iyo pigkokonsidera na lain na produkto kan reaksyong ini. An saditon na kantidad nin asidong sulpuriko (sagkod minsan iyo asidong posporiko) iyo harus ginagamit pirmi bilang kataliko. An paaging ini iyo harus pigtutukdo sa mga pangtukdong laboratoryo.<ref>{{Cite book|title=Experimental organic chemistry |last=Palleros |first=Daniel R | name-list-style = vanc |year=2000 |publisher=John Wiley & Sons |location=New York | isbn=978-0-471-28250-1 |page=494}}</ref>

[[Ladawan:Aspirin_synthesis.svg|sentro|thumb|490x490px|Kabubuan nin Aspirin ]]
[[Ladawan:Acetylation_of_salicylic_acid,_mechanism.png|sentro|thumb|800x800px|Mekanismo na Acetylation nin salicylic acid]]

An mga pormulasyon na may halangkaw na konsentransyon nin aspirin iyo harus may parong na suka<ref>{{cite web |url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/chem00/chem00314.htm |title=Aspirin aging |access-date=8 May 2008 |last=Barrans |first=Richard | name-list-style = vanc |publisher=Newton BBS | archive-url= https://web.archive.org/web/20080518213137/http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/chem00/chem00314.htm | archive-date= 18 May 2008 | url-status= live}}</ref> huli ta an aspirin pwedeng malapa sa paagi nin hidrolisis sa mabasa-basang kondisyon, na iyo dagos nagmomokna nin mga asidong salicylic asin asetiko.<ref>{{cite journal | vauthors = Carstensen JT, Attarchi F | title = Decomposition of aspirin in the solid state in the presence of limited amounts of moisture III: Effect of temperature and a possible mechanism | journal = Journal of Pharmaceutical Sciences | volume = 77 | issue = 4 | pages = 318–21 | date = April 1988 | pmid = 3379589 | doi = 10.1002/jps.2600770407 }}</ref>

== Mga toltolan ==
{{Reflist}}

== Panluwas na takod ==
{{Commons|Aspirin}}

* {{cite web|url=https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/aspirin|publisher=U.S. National Library of Medicine|work=Drug Information Portal|title=Aspirin}}
* {{Cite encyclopedia|last=Ling|first=Greg|title=Aspirin|encyclopedia=How Products are Made|volume=1|publisher=Thomson Gale|year=2005|url=http://www.madehow.com/Volume-1/Aspirin.html}}

{{agham-poon}}
[[Kategorya:Medisina]]
An aspirin, midbid na acetylsalicylic acid (ASA), sarong bulong para sa kulog, kalintura, asin paggatok. An mga ispesipikong paggatok na nabubulong kaini iyo an Kawasaki disease, pericarditis, asin rheumatic fever. An pagtao nin aspirin matapos an atake sa puso nakakatabang para malikayan an pagkagadan. An aspirin iyo nakakatabang para malikayan an atake sa puso, ischaemic strokes, asin pagbilog nin dugo sa mga tawong halangkaw an posibilidad na magkaigwa kaini. Nababawasan man an tiyansa na magkaigwa nin iba-ibang klase nin kanser partikular na an colorectal cancer. Sa kulog o kalentura, an epekto kaini mapuon pakatapos nin trenta minutos. An aspirin sarong nonsteroidal anti-inflammatory drug (NSAID) asin may epekto na parehas kan ibang NSAIDs mientras pinupugulan kaini an normal na paggana kan mga platelets.

An epekto kaini haros pagkulog nin tulak. An iba pa iyo an ulser sa tulak, pagdugo asin paglala nin hika. An pagdugo mas halangkaw an epekto sa mga gurang, nagiinom arak, naggamit nin ibang NSAID, o sa ibang blood thinners. An aspirin dae nirerekomenda sa huring parte nin pagbados. Dae man ini marerekomenda sa mga aki na may impeksyon nin huli ta halangkaw an tiyansa na magkaigwa nin  Reye syndrome. An halangkaw na dosis kaini maresulta nin pagtanog kan mga talinga.

An aspirin iyo an pinakaginagamit na bolong sa kinaban, na igwang tinatantiyang nasa  (50 hanggang 120 billion pills) pagkunsumo kada taon. Kaiba ini sa listahin kan World Health Organization's List of Essential Medicines. Iyo man ini an bolong sa pangkagabsan. Kan 2018, ini an ika-40 na nirereseta sa Estados Unidos na igwang with more than 19 milyong million preskripsyon.

 Produksyon 
An sintesis kan aspirin iyo pigkaklasipika bilang sarong reaksyong esteripikasyon. An salicylic acid iyo pigtatrato nin acetic anhydrise, sarong deribatibo nin asido, na minakawsa nin reaksyong kimikal na minaliwat sa hydroxyl na grupo kan salicylic acid pasiring sa sarong ester na grupo (R-OH → R-OCOCH3). An prosesong ini nagmomokna nin aspirin asin asidong asetiko , na iyo pigkokonsidera na lain na produkto kan reaksyong ini. An saditon na kantidad nin asidong sulpuriko (sagkod minsan iyo asidong posporiko) iyo harus ginagamit pirmi bilang kataliko. An paaging ini iyo harus pigtutukdo sa mga pangtukdong laboratoryo.

sentro|thumb|490x490px|Kabubuan nin Aspirin 
sentro|thumb|800x800px|Mekanismo na Acetylation nin salicylic acid

An mga pormulasyon na may halangkaw na konsentransyon nin aspirin iyo harus may parong na suka huli ta an aspirin pwedeng malapa sa paagi nin hidrolisis sa mabasa-basang kondisyon, na iyo dagos nagmomokna nin mga asidong salicylic asin asetiko.

 Mga toltolan 

 Panluwas na takod 

 
 

Kategorya:Medisina