Dinastiyang Shang
{{Infobox Chinese
|title=Shang
|pic=Shang (Chinese characters).svg
|piccap="Shang" sa [[iskriturang orakulong tulang]] (itaas wala), [[iskriturang bronse]] (itaas too), [[seal script]] (ibaba wala), asin modernong [[kaishu|regular]] (ibaba too) na mga karakter na Intsik
|picupright=0.475
|c={{linktext|商}}
|p=Shāng
|w=Shang<sup>1</sup>
|mi={{IPAc-cmn|sh|ang|1}}
|gr=Shang
|bpmf=ㄕㄤ
|tp=Shang
|poj=Siong
|tl=Siong
|showflag=p
|wuu=Saon
|j=Soeng1
|y=Sēung
|ci={{IPAc-yue|s|oeng|1}}
|oc-b92=&ast;hljang
|oc-bs=&ast;{{IPA|s-taŋ}}
|c2={{linktext|殷}}
|p2=Yīn
|bpmf2=ㄧㄣ
|mi2={{IPAc-cmn|yin|1}}
|gr2=In
|tp2=Yin
|w2=Yin<sup>1</sup>
|j2=Jan1
|ci2={{IPAc-yue|j|an|1}}
|y2=Yān
|poj2=Ûn
|tl2=Ûn
|wuu2=In
|oc-bs2=&ast;{{IPA|ʔər}}
}}
An '''dinastiyang Shang''' ({{zh|c=商朝|p=Shāng Cháo}}), midbid man bilang '''dinastiyang Yin''' ({{zh|c=殷代|p=Yīn Dài}}), iyo an [[Mga Dinastiya sa kasaysayan kan Tsina|Chinese royal dynasty]] na minukna ni [[Tang kan Shang]] (Cheng Tang) na namayo sa [[Giyaw na Salog]] valley kaidtong [[second millennium&nbsp;BC]], tradisyonal na suminunod an [[Dinastiyang Xia]] asin sinundan kan [[Solnopan na Zhou|Dinastiyang Solnopan na Zhou]]. An klasikong osipon kan Shang uminabot gikan sa mga teksto siring kan ''[[Libro nin mga Dokumento]]'', ''[[Bamboo Annals]]'' asin ''[[Records of the Grand Historian]]''. Segun sa tradisyonal na kronolohiyang basado sa mga kalkulasyon na ginibo nin haros 2,000 taon an nakaagi ni [[Liu Xin (iskolar)|Liu Xin]], an Shang namayo poon kaidtong 1766 sagkod kan 1122&nbsp;BC, alagad segun sa kronolohiyang basado sa "current text" kan ''Bamboo Annals'', sinda namayo poon kan 1556 sagkod kan 1046&nbsp;BC. Kun ikokompara an kaagid na teksto na igwa nin mga petsa kan limang planeta [[conjunction (astronomy)|conjunction]], si David Pankenier, suportado ni [[David Nivison]], nagproponer nin petsa kan pagkaistablisar kan dinastiya na sundo sa 1554 BC.{{sfnp|Pankenier|1981–1982|p=23}}{{sfnp|Nivison|2018|p=165}} An [[Xia–Shang–Zhou Chronology Project]] nagkaigwa nin petsa an pag-istablisar sa c. 1600 BC basado sa [[Radiocarbon dating|carbon-14 dates]] kan lugar na [[Erligang]]. An pagbagsak kan dinastiya igwa nin petsa na 1046 BC by Pankenier<ref>{{cite book |last=Pankenier |first=David W. |date=2015 |title=Astrology and Cosmology in Early China: Conforming Earth to Heaven |url=https://www.academia.edu/43379398 |language= |location= |publisher=Cambridge University Pressn |isbn=978-1107539013 |page=197 |chapter=The cosmo-political mandate |access-date=2023-03-01 |archive-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915083908/https://www.academia.edu/43379398 |dead-url=yes }}</ref> and the Xia–Shang–Zhou Chronology Project, but Nivison and [[Edward L. Shaughnessy|Shaughnessy]] support 1045 BC.<ref>{{cite book |last=Shaughnessy |first= Edward L. |date=1992 |title=Sources of Western Zhou History: Inscribed Bronze Vessels |url=https://www.ucpress.edu/book/9780520070288/sources-of-western-zhou-history |language= |location= |publisher=University of California Press |isbn=978-0520070288 |pages=217–236  |chapter=The Date of the Zhou Conquest of Shang |chapter-url= https://books.google.com/books?id=BH1ZrCsslosC&pg=PA217 }}</ref><ref>{{cite book |date=1983 |title=Harvard Journal of Asiatic Studies  |url=https://www.jstor.org/stable/i327717 | volume=43 |language= |location= |publisher=Harvard-Yenching Institute |isbn= |chapter=The Dates of Western Chou |issue= 2|jstor= 2719108|chapter-url= https://www.jstor.org/stable/2719108 |last1= Nivison|first1= David S.|pages= 481–580|doi= 10.2307/2719108}}</ref>

[[File:Pan water vessel with coiling dragon pattern, Late Shang Dynasty (c.14th - Mid 11th Century B.C.E.).tif|thumb|Bronseng laagan nin na igwa nin disenyong kurikot na dragon, huring dinastiyang Shang (c. ika-14 – katahawan kan ika-11 na siglo BC).]]

An '''dinastiyang Shang''' iyo an kaenot-enoteng dinastiya kan tradisyonal na kasaysayan nin Intsik na marigon na suportado nin arkeolohikong ebidensya. Mahihiling sa [[Yinxu|Ruins of Yin]] (sa modernong-aldaw na Anyang), na nabisto na iyo an ultimong kabeserang Shang, pigbiklad onseng mayor na mga lulubngan na hade asin mga pundasyon nin mga palasyo asin mga ritwal na lugar, na igwang mga armas sa gera asin tada' sa hayop sagkod mga atang na tawo. Manampulong ribong bronse, jade, gapo, tolang, asin ceramikong mga gibo nin tawo an nanompongan.

An lugar na Anyang nagpaluwas kan kaenot-enoteng midbid na grupo nin pagsurat sa mga Intsik, na an kadaklan mga pagtoodtood na nakasurat sa orakulong mga tolang - turtle shell, ox scapulae, o iba pang tolang. Labing 20,000 an nadiskobre sa enot na sientipikong mga pagkotkot durante kan mga taon nin 1920 asin 1930, asin labing apat na doble kan nanompongan poon kaidto. An mga inskripsion nagtatao nin kritikal na pakarorop sa dakol na topiko hale sa politika, ekonomiya, asin relihiyosong mga kaugalean sa arte asin medisina kaining enot na kabtang kan sibilisasyon nin Tsina.{{sfnp|Keightley|2000}}

== Toltolan ==
{{reflist}}{{Poon}}
An dinastiyang Shang (), midbid man bilang dinastiyang Yin (), iyo an Chinese royal dynasty na minukna ni Tang kan Shang (Cheng Tang) na namayo sa Giyaw na Salog valley kaidtong second millennium BC, tradisyonal na suminunod an Dinastiyang Xia asin sinundan kan Dinastiyang Solnopan na Zhou. An klasikong osipon kan Shang uminabot gikan sa mga teksto siring kan Libro nin mga Dokumento, Bamboo Annals asin Records of the Grand Historian. Segun sa tradisyonal na kronolohiyang basado sa mga kalkulasyon na ginibo nin haros 2,000 taon an nakaagi ni Liu Xin, an Shang namayo poon kaidtong 1766 sagkod kan 1122 BC, alagad segun sa kronolohiyang basado sa "current text" kan Bamboo Annals, sinda namayo poon kan 1556 sagkod kan 1046 BC. Kun ikokompara an kaagid na teksto na igwa nin mga petsa kan limang planeta conjunction, si David Pankenier, suportado ni David Nivison, nagproponer nin petsa kan pagkaistablisar kan dinastiya na sundo sa 1554 BC. An Xia–Shang–Zhou Chronology Project nagkaigwa nin petsa an pag-istablisar sa c. 1600 BC basado sa carbon-14 dates kan lugar na Erligang. An pagbagsak kan dinastiya igwa nin petsa na 1046 BC by Pankenier and the Xia–Shang–Zhou Chronology Project, but Nivison and Shaughnessy support 1045 BC.

thumb|Bronseng laagan nin na igwa nin disenyong kurikot na dragon, huring dinastiyang Shang (c. ika-14 – katahawan kan ika-11 na siglo BC).

An dinastiyang Shang iyo an kaenot-enoteng dinastiya kan tradisyonal na kasaysayan nin Intsik na marigon na suportado nin arkeolohikong ebidensya. Mahihiling sa Ruins of Yin (sa modernong-aldaw na Anyang), na nabisto na iyo an ultimong kabeserang Shang, pigbiklad onseng mayor na mga lulubngan na hade asin mga pundasyon nin mga palasyo asin mga ritwal na lugar, na igwang mga armas sa gera asin tada' sa hayop sagkod mga atang na tawo. Manampulong ribong bronse, jade, gapo, tolang, asin ceramikong mga gibo nin tawo an nanompongan.

An lugar na Anyang nagpaluwas kan kaenot-enoteng midbid na grupo nin pagsurat sa mga Intsik, na an kadaklan mga pagtoodtood na nakasurat sa orakulong mga tolang - turtle shell, ox scapulae, o iba pang tolang. Labing 20,000 an nadiskobre sa enot na sientipikong mga pagkotkot durante kan mga taon nin 1920 asin 1930, asin labing apat na doble kan nanompongan poon kaidto. An mga inskripsion nagtatao nin kritikal na pakarorop sa dakol na topiko hale sa politika, ekonomiya, asin relihiyosong mga kaugalean sa arte asin medisina kaining enot na kabtang kan sibilisasyon nin Tsina.

 Toltolan