Esther Martinez

{{Infobox tawo|name=Esther Martinez|education=[[Santa Fe Indian School]], Albuquerque Indian School|relatives=Grandson, Dr. Matthew J. Martinez 
Sister, Bertha Burck|parents=|children=10|partner=|spouse=|occupation=[[Linguist]], [[teacher]] in [[Ohkay Owingeh, New Mexico]]|known_for=Dedication to preserving the [[Tewa language]]|other_names='''Estefanita Martinez''', "Ko'oe Esther"|nationality=American|image=Esthermartinez.jpg|death_place=[[Española, New Mexico]], U.S.|death_date=September 16, 2006 (aged 94)|birth_place=[[Ignacio, Colorado]], U.S.|birth_date=1912|native_name_lang=[[Tewa language|Tewa]]|native_name='''P’oe Tsáwä'''|birth_name=|caption=|alt=|awards=[[National Heritage Fellowship]] (2006), [[#Awards and honors|others]]}}
[[Kategorya:Articles with hCards]]

Si '''Esther Martinez''' midbid man bilang '''Estefanita Martinez''' (1912 - Setyembre 16, 2006) sarong linggwista asin parasaysay para sa mga taga Tewa sa New Mexico. Esther Martinez. Estefanita Martinez. Si Martinez iyo an tinawan kan pangaran na T'oe Tsáwä (na boot sabihon Blue Tubig) asin bisto man sa manlaen-laen na pangaran nin pagpadangat, kaiba an "Ko'oe Ester" asin "Aun Esther.." Tewa. P'oe Tsáwä.

Nabuhay sia nin 94 anyos, asin midbid sia sa saiyang kapanugaan na papagdanayon an lenguaheng Tewa. An saiyang San Juan Pueblo Tigwa Dictionary ipinublikar kan 1982.

== Biograpiya ==
Si Martinez nagdakula sa Sur-solnopan. Namundag siya sa Ignacio, Colorado, kun sain kaiba niya an saiyang mga magurang; Kan huri, nag - istar siya kaiba an saiyang lolo saka lola sa Aykay Owingeh. Ignacio, Colorado. Ohkay Owingeh.<ref name="washpost">{{Cite news|date=2006-09-19|url=http://www.ilinative.org/share/programDirectory/programDirectory.xml|title=Archive copy|accessdate=2022-03-31|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222143459/http://www.ilinative.org/share/programDirectory/programDirectory.xml}}</ref><ref>{{Cite news|date=2006-09-18|url=http://www.nbcnews.com/id/14888234}}</ref> Sa huring kabtang kan saiyang buhay, sia nagsurat:<blockquote>''Kamo na igwa nin mga apoon na mataram na marhay, huli ta pinakamamahal ko an sakong mga apoon asin an mga bagay na nanodan ko sa sainda. An sakong lolo sarong paraistorya. An mga taga India nakukua an saindang mga leksion sa mga estorya na sinabi sa sainda bilang mga aki.  Kaya kadakol kan satong estorya na nag - aadal nin mga eksperyensia''.
</blockquote>Si Martinez nag - adal sa Santa Fe Indian School asin sa Albuquerque Indian School, naggradwar sa Albuquerque Indian School kan 1930. Santa Fe Indian School "Na siya nakaligtas sa mga taon niya sa boarding school asin nagpadagos sa pagtabang sa saiyang komunidad paagi nin pagpapadanay kan tataramon sarong makusog na kapahayagan," sabi kan saiyang makuapo, si Mateo J. Martinez.  "Minsan siring an masakit na mga kamugtakan, nadara pa man giraray niya an pagmawot na iyan na magkapot sa saiyang tataramon asin kultura asin idokumento ini asin ipasa pasa-pasa ini," sabi ni Martinez, na nag'adal nin Twa hale saiya."<ref name="latimes">{{Cite news|date=2006-09-24|url=http://articles.latimes.com/2006/sep/24/local/me-martinez24/2}}</ref> Bilang nasa edad na, si Ester Martinez magigin saro sa pinakadakulang mga kampeon sa pakikipaglaban na ingatan an lenguaheng Twa. An inot na babayi kan New Mexico, si Barbara Richardson, nagsabi nin "She na haros solo-solong nailigtas an tataramon na Twa.." Barra Richardson.<ref name="santafenewmexican">{{Cite news|date=2008-11-08|url=http://www.santafenewmexican.com/Local%20News/-A-way-to-honor-her-spirit-|title=Archive copy|accessdate=2022-03-31|archivedate=2013-02-02|archiveurl=https://archive.is/20130202091643/www.santafenewmexican.com/Local%20News/-A-way-to-honor-her-spirit-}}</ref>

Pakagraduar, siya nagpadakula nin sampulong aki asin nagtrabaho sa manlaenlaen na trabahong pagluto asin paglinig. Sa katangaan kan60s, mantang siya nagtatrabaho sa John F. Kennedy Middle School sa Pueblo, nakaguno siya nin sarong linggwista, si Randill Speirs, na naghagad nin tabang saiya sa pagdokumento kan tataramon na Tewa. Nagtrabaho siya saiya durante kan mga taon 1960 asin 1970 para makamukna nin diksyunaryo sa tataramon na Twa.<ref>{{Cite journal|date=2004-06-21|url=http://www.unm.edu/news/04-06-21/research.htm}}</ref>

Poon kan mga 1974 sagkod 1989, si Martinez tinokdoan an Tewa sa Aykay Owingeh.  Saiyang trinadusir an Bagong Tipan sa Tewa, kaiba si Wycliffe Bible Translators. Wycliffe Bible Translators. Nagsurat man siyang kuleksyon nin mga istorya, An Buhay Ko Sa San Juan Pueblo: Mga istorya ni Esther Martinez, na ipinublikar kan University of Illinois Press kan 2004, na nag - ako kan Elli Köngäs-Manda Prize. Mga istorya ni Ester Martinez. University of Illinois Press  Si Martinez nakaresibi nin honorary Bachelor of Arts sa Early Childhood Education gikan sa Northern New Mexico College kan 2006, kun sain siya nagtrabaho kaiba an Northern Pueblo Institute.<ref name="Salazar">{{Cite news|last=Salazar|first=Martin|title=Alcohol Suspected in Crash That Killed Tewa Storyteller|work=Albuquerque Journal|accessdate=January 6, 2021|date=September 19, 2006|url=http://www.abqjournal.com/news/state/494090nm09-19-06.htm}}</ref> Naglingkod siya bilang tradisyonal na paraistorya para sa National Park Service. National Park Service

Kan Septyembre 16, 2006 si Martinez nagpuli hale sa Washington, D.C., kun saen tinawan sia nin National Heritage katuwang kan National Endowment for the Arts, sa sarong bangkete sa Great Hall kan Library of Congress. National Heritage katuwang. National Endoholement for the Arts. Great Hall of the Library of Congress. Harani sa Español, New Mexico an awto na piglunadan niya nin saro pang behikulo, na an drayber nag - iinom na. Espuñola, New Mexico Si Martinez nagadan sa pagbagsak, na nangyari pira sanang kilometro an rayo sa saiyang harong.<ref name="santafenewmexican"/><ref name="santafejournal">{{Cite news|date=2008-11-08|url=http://www.santafe.com/article/her-legacy-lives-on}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Salazar"/>

== Legasiya ==
Kan Disyembre 2006, an US H.R. 4766, an Esther Martinez Nature American Languages Preservation Acts, pinirmahan na magin ley, na nag - aautorisar sa pag - iskedyul nin bagong mga programa na gagamiton kan mga tribo tanganing olangon an pagkawara kan pamana asin kultura. Ethertherther Martinez Nation American Languages Presteration Acts Presteration Acts Kadtong Sept. 15, 2012, an mga miembro kan delegasyon kan New Mexico kongresista nagpabisto nin lehislasyon tanganing palawigon an programa nin lima pang taon.

An San Juan Pueblo Tigwa Dictionary, na isinurat ni Martinez kan 1992, inapod na "saro sa pinakapambihira sa mga paghihingoang ini sa pagdokumento nin namemeligrong lenguahe," ... [paagi] si Melissa Axelrod, asosyadong propesor sa mga lenguahe sa Unibersidad nin New Mexico. San Juan Pueblo Twa Dictionary "Igwa ini nin kadakol na bokabularyo asin gramatikong impormasyon asin mayaman sa kultura."<ref name="latimes"/>

== Mga publikasyon ==

* An Buhay Ko sa San Juan Dalisay: Mga istorya ni Ester Martinez.  An Buhay Ko Sa San Juan Pueblo: Mga estorya ni Ester Martinez University of Illinois Press, 2004 <nowiki>ISBN 0252028899</nowiki>. University of Illinois Press. ISBN. 02528899 Sarong tamboan an artikulong ini.
* Nalangdang Sadit na Rabit Asin Daan na Lalaki: Ang Thaw Story from San Juan Pueblo, (arog ni Estefanita Martinez) Itiot ni Rick Regan, Pres's Press, Chicago, 1992 <nowiki>ISBN 0516051415</nowiki>. Nadong Little Rabbit asin Old Man Coyote: A Tigwa Story from San Juan Pueblo. ISBN. '0516051415 Sarong tamboan an artikulong ini.
* San Juan Pueblo Thaw Dictionary. San Juan Pueblo Thaw Dictionary. San Juan Pueblo Bikolnon Program, San Juan Pueblo, New Mexico, 1982; Bishop Publishing, 1983.

== Mga onra ==

* Kan Nobyembre 8, 2008, sarong New Mexico State Historical Marker an ipinagbungsod sa Aykay Owingeh asin idinusay ki Ester Martinez. Ohkay Owingeh.<ref name="santafenewmexican"/><ref name="santafejournal"/>

* Siya resipyente kan 2006 National Heritageship na iginawad kan National Endowment for the Arts, na iyo an pinakahalangkaw na onra kan gobyerno nin Estados Unidos sa mga soanoy asin tradisyonal na arte. National Heritage katuwang. National Endowmento para sa Artes

* Honorary Bachelor of Arts, Northern New Mexico College (2006). Northern New Mexico College<ref name="Salazar"/>

* Indigenous Language Institute Award para sa "Mga Nakapasasakit" (1999)

* New Mexico Arts Commission's Award for Excellence and Achievement in the Arts (1998)

* Edukasyon sa India Award for Batsilyer kan Taon gikan sa Konseho Nasyonal kan mga Amerikanong Indiyan. National Council of American Indians

* National Council of American Indians, Babae kan Taon Award (1997)<ref name="Salazar"/>

* Buhay na Palawan Award gikan sa Estado nin New Mexico (1996)

* National Association for Bikol Education, Pioneer Award (1992). National Association for Bikol Education.

== Reperensya ==
{{Reflist|2}}

== Panluwas na mga link ==

* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6119760 An pag - apresyar sa radyo na may tanog kan saiyang estorya]
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
Kategorya:Articles with hCards

Si Esther Martinez midbid man bilang Estefanita Martinez (1912 - Setyembre 16, 2006) sarong linggwista asin parasaysay para sa mga taga Tewa sa New Mexico. Esther Martinez. Estefanita Martinez. Si Martinez iyo an tinawan kan pangaran na T'oe Tsáwä (na boot sabihon Blue Tubig) asin bisto man sa manlaen-laen na pangaran nin pagpadangat, kaiba an "Ko'oe Ester" asin "Aun Esther.." Tewa. P'oe Tsáwä.

Nabuhay sia nin 94 anyos, asin midbid sia sa saiyang kapanugaan na papagdanayon an lenguaheng Tewa. An saiyang San Juan Pueblo Tigwa Dictionary ipinublikar kan 1982.

 Biograpiya 
Si Martinez nagdakula sa Sur-solnopan. Namundag siya sa Ignacio, Colorado, kun sain kaiba niya an saiyang mga magurang; Kan huri, nag - istar siya kaiba an saiyang lolo saka lola sa Aykay Owingeh. Ignacio, Colorado. Ohkay Owingeh. Sa huring kabtang kan saiyang buhay, sia nagsurat:Kamo na igwa nin mga apoon na mataram na marhay, huli ta pinakamamahal ko an sakong mga apoon asin an mga bagay na nanodan ko sa sainda. An sakong lolo sarong paraistorya. An mga taga India nakukua an saindang mga leksion sa mga estorya na sinabi sa sainda bilang mga aki.  Kaya kadakol kan satong estorya na nag - aadal nin mga eksperyensia.Si Martinez nag - adal sa Santa Fe Indian School asin sa Albuquerque Indian School, naggradwar sa Albuquerque Indian School kan 1930. Santa Fe Indian School "Na siya nakaligtas sa mga taon niya sa boarding school asin nagpadagos sa pagtabang sa saiyang komunidad paagi nin pagpapadanay kan tataramon sarong makusog na kapahayagan," sabi kan saiyang makuapo, si Mateo J. Martinez.  "Minsan siring an masakit na mga kamugtakan, nadara pa man giraray niya an pagmawot na iyan na magkapot sa saiyang tataramon asin kultura asin idokumento ini asin ipasa pasa-pasa ini," sabi ni Martinez, na nag'adal nin Twa hale saiya." Bilang nasa edad na, si Ester Martinez magigin saro sa pinakadakulang mga kampeon sa pakikipaglaban na ingatan an lenguaheng Twa. An inot na babayi kan New Mexico, si Barbara Richardson, nagsabi nin "She na haros solo-solong nailigtas an tataramon na Twa.." Barra Richardson.

Pakagraduar, siya nagpadakula nin sampulong aki asin nagtrabaho sa manlaenlaen na trabahong pagluto asin paglinig. Sa katangaan kan60s, mantang siya nagtatrabaho sa John F. Kennedy Middle School sa Pueblo, nakaguno siya nin sarong linggwista, si Randill Speirs, na naghagad nin tabang saiya sa pagdokumento kan tataramon na Tewa. Nagtrabaho siya saiya durante kan mga taon 1960 asin 1970 para makamukna nin diksyunaryo sa tataramon na Twa.

Poon kan mga 1974 sagkod 1989, si Martinez tinokdoan an Tewa sa Aykay Owingeh.  Saiyang trinadusir an Bagong Tipan sa Tewa, kaiba si Wycliffe Bible Translators. Wycliffe Bible Translators. Nagsurat man siyang kuleksyon nin mga istorya, An Buhay Ko Sa San Juan Pueblo: Mga istorya ni Esther Martinez, na ipinublikar kan University of Illinois Press kan 2004, na nag - ako kan Elli Köngäs-Manda Prize. Mga istorya ni Ester Martinez. University of Illinois Press  Si Martinez nakaresibi nin honorary Bachelor of Arts sa Early Childhood Education gikan sa Northern New Mexico College kan 2006, kun sain siya nagtrabaho kaiba an Northern Pueblo Institute. Naglingkod siya bilang tradisyonal na paraistorya para sa National Park Service. National Park Service

Kan Septyembre 16, 2006 si Martinez nagpuli hale sa Washington, D.C., kun saen tinawan sia nin National Heritage katuwang kan National Endowment for the Arts, sa sarong bangkete sa Great Hall kan Library of Congress. National Heritage katuwang. National Endoholement for the Arts. Great Hall of the Library of Congress. Harani sa Español, New Mexico an awto na piglunadan niya nin saro pang behikulo, na an drayber nag - iinom na. Espuñola, New Mexico Si Martinez nagadan sa pagbagsak, na nangyari pira sanang kilometro an rayo sa saiyang harong.

 Legasiya 
Kan Disyembre 2006, an US H.R. 4766, an Esther Martinez Nature American Languages Preservation Acts, pinirmahan na magin ley, na nag - aautorisar sa pag - iskedyul nin bagong mga programa na gagamiton kan mga tribo tanganing olangon an pagkawara kan pamana asin kultura. Ethertherther Martinez Nation American Languages Presteration Acts Presteration Acts Kadtong Sept. 15, 2012, an mga miembro kan delegasyon kan New Mexico kongresista nagpabisto nin lehislasyon tanganing palawigon an programa nin lima pang taon.

An San Juan Pueblo Tigwa Dictionary, na isinurat ni Martinez kan 1992, inapod na "saro sa pinakapambihira sa mga paghihingoang ini sa pagdokumento nin namemeligrong lenguahe," ... [paagi] si Melissa Axelrod, asosyadong propesor sa mga lenguahe sa Unibersidad nin New Mexico. San Juan Pueblo Twa Dictionary "Igwa ini nin kadakol na bokabularyo asin gramatikong impormasyon asin mayaman sa kultura."

 Mga publikasyon 

 An Buhay Ko sa San Juan Dalisay: Mga istorya ni Ester Martinez.  An Buhay Ko Sa San Juan Pueblo: Mga estorya ni Ester Martinez University of Illinois Press, 2004 ISBN 0252028899. University of Illinois Press. ISBN. 02528899 Sarong tamboan an artikulong ini.
 Nalangdang Sadit na Rabit Asin Daan na Lalaki: Ang Thaw Story from San Juan Pueblo, (arog ni Estefanita Martinez) Itiot ni Rick Regan, Pres's Press, Chicago, 1992 ISBN 0516051415. Nadong Little Rabbit asin Old Man Coyote: A Tigwa Story from San Juan Pueblo. ISBN. '0516051415 Sarong tamboan an artikulong ini.
 San Juan Pueblo Thaw Dictionary. San Juan Pueblo Thaw Dictionary. San Juan Pueblo Bikolnon Program, San Juan Pueblo, New Mexico, 1982; Bishop Publishing, 1983.

 Mga onra 

 Kan Nobyembre 8, 2008, sarong New Mexico State Historical Marker an ipinagbungsod sa Aykay Owingeh asin idinusay ki Ester Martinez. Ohkay Owingeh.

 Siya resipyente kan 2006 National Heritageship na iginawad kan National Endowment for the Arts, na iyo an pinakahalangkaw na onra kan gobyerno nin Estados Unidos sa mga soanoy asin tradisyonal na arte. National Heritage katuwang. National Endowmento para sa Artes

 Honorary Bachelor of Arts, Northern New Mexico College (2006). Northern New Mexico College

 Indigenous Language Institute Award para sa "Mga Nakapasasakit" (1999)

 New Mexico Arts Commission's Award for Excellence and Achievement in the Arts (1998)

 Edukasyon sa India Award for Batsilyer kan Taon gikan sa Konseho Nasyonal kan mga Amerikanong Indiyan. National Council of American Indians

 National Council of American Indians, Babae kan Taon Award (1997)

 Buhay na Palawan Award gikan sa Estado nin New Mexico (1996)

 National Association for Bikol Education, Pioneer Award (1992). National Association for Bikol Education.

 Reperensya 

 Panluwas na mga link 

 An pag - apresyar sa radyo na may tanog kan saiyang estorya
Kategorya:Pages with unreviewed translations