Jabal al-Nour
{{Infobox Bukid
|name=Jabal al-Nour
|native_name={{native name|ar|جَبَل ٱلنُّوْر}}
|photo=Jabbal An-Nour - Makkah (2241558560).jpg
|photo_caption=Jabal al-Nour harani sa [[Mecca]]
|elevation_m=642
|elevation_ref=
|prominence_m=
|prominence_ref=
|listing=
|location=[[Makkah Province]], [[Hejaz]], [[Saudi Arabia]]
|coordinates={{coord|21|27|29|N|39|51|41|E|type:mountain_region:SA_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
|range=[[Hijaz Mountains]]
|range_coordinates=
|map=Saudi Arabya
|map_alt=Map of Saudi Arabia Showing the location of Jabal al-Nour
|map_caption=Mapa nin Saudi Arabia pinapahiling an lokasyon kan Jabal al-Nour
|map_size=
|label=Jabal al-Nour
|label_position=right
}}

Jabal al-Nour ({{lang-ar|جَبَل ٱلنُّوْر|Jabal an-Nūr|lit=Bukid nin Liwanag}} or 'Kulod kan Kaliwanagan') sarong bukid harani sa Mecca sa rehiyon nin Hejaz kan Saudi [[Saudi Arabya|Arabia]].  An bukid naghaharong kan grotto o lungib kan Hira ( {{lang-ar|غَار حِرَاء|Ghar-i-Hira|lit=Lungib nin Hira}}) na igwang dakulaon na kahulogan para sa m[[Muslim|ga Muslim]] sa bilog na kinaban, ta digdi sinasabi na an [[Islamikong propeta]] [[Muhammad kan Islam|Muhammad]] inako an enot niyang kapahayagan kan [[Quran]], na binibilog kan pinakaenot na limang [[ayat]] kan [[Al-Alaq|Surah Al-Alaq]] gikan sa anghel [[Gabriel sa Islam|Jibra'il]] (siring sa pagsayod nagkapirang eskwelahan sa pagpahayag Quran asin mga tribong Arabo; midbid man bilang Gabriel). Saro ini sa pinakapopular na atraksyon nin mga turista sa Makkah. An bukid mismo haros {{Convert|640|m|ft}} piye an langkaw; minsan pa abot saro sagkod duwang oras kaipohan sa pagsakat pasiring sa lungib. Igwang 1750 na lakdang pasakat, na dawa sa sarong angay na indibidwal, pwede mag-abot kabangang oras asin saro-may kabangang oras.

== Etimolohiya ==
Digdi pigtutubodan na nagkaigwa si Muhammad nin kapahayagan asin nag-ako kan limang berso kan Quran, an nulod tina'wan nin titulong ''Jabal an-Nūr'' ("Bukid nin Liwanag" o "Bukid nin Kaliwanagan"). An ekperyensyang ini iyo pigmimidbid bilang kapinu'nan kan kaoahayagn; kaya an sa-ngunyan kaining pangaran. An petsa kan enot na kapahayagan kan banggi nin Agosto 10, 610 [[Anno Domini|A.D.]] o, Lunes ika-21 kan [[Ramadan]],{{Citation needed|date=March 2023}} kan si Muhammad 40 na taon sa lunar(tagbulanan), 6 bulan asin 12 aldaw an edad, i.e. 39 na taon sa solar(tag-aldaw), 3 bulan asin 22 aldaw.{{r|Mubarakpuri1998|}}

== Itsura ==
An sarong pisikal na tampok na naiiba an Jabal al-Nour hale sa ibang kabukidan asin kabubuldan iyo an pambihirang alitoktok kaini, na ginigibo ining garo duwang bukid nasa ibabaw kan lambang saro. An alitoktok kan bukid na ini sa mabukid na desierto saro sa pinakamamundo na lugar. Alagad, an kuweba sa laog, na nakaatubang sa direksiyon kan [[Kaaba]], mas tagong-susuway pa ngani. Kan enot, mantang nakatindog sa patyo, an mga tawo makatatanaw sana sa palibot na darakulang gapo. Sa ngunyan, naheheling kan mga tawo an palibot na darakulang gapo saka edipisyo na ginatos na metro sa ibaba asin ginatos na metros hanggan dakol na kilometrong an rayo. An Hira kapwa mayong tubig o pananom na laen sa pirang tonokan. An Hira halangkaw sa Thabīr({{lang|ar|ثَبِيْر}}){{Efn|Sarong alitoktok sa lugar nin [[Mina, Saudi Arabya]].{{r|EOI2017Thabīr|}}{{r|Schadler2017Thabir|}} }} asin kinoronahan nin sarong bakilid saka mahalnas na alitoktok, na dating sinakat ni Muhammad kaibahan an nagkapirang pag-iriba.{{r|Weir_2013|}}

== Geolohiya ==
An bukid kompuesto nin mga [[gapong intrusive igneous]], na an kadaklan iyo [[Precambrian]] an edad na magaspang na [[hornblende tonalite]], na sakop an [[granodiorite]].{{r|Youssefetal_2015|}}

== Lungib nin Hira ==
[[Ladawan:Hira_Cave.jpg|thumb|An entrada kan Lungib kan Hira sa bukid]]
An Lungib kan Hira bakong gayong signipikante bago nagkaigwang Islam, an pangaran kaini ''hira'', an kahulugan mga alahas. Sa pagsakat, mangangaipuhan nin 1750 na lakad, an lungib may sukol na {{convert|12|ft|abbr=on|order=flip}} an laba asin {{convert|5|ft|3|in|abbr=on|order=flip}} an lakbang.{{r|icoh3|}} May langkaw ining {{convert|270|m|abbr=on}}.{{r|tour2|}} Kun may ''[[Hajj]]'' (pagsongko), pinagtatantya na minaabot sa limang ribong mga bisita digdi aro-aldaw tanganing mahiling an lugar kun sain pigtutubodan na enot na pinahiling ki Muhammad an Quran kaidtong [[Laylat al-Qadr|''Laylat al-Qadr'']] (bangging mapangyari) nin anghel na si [[Gabriel|Jibreel (Gabriel)]].{{r|icoh3|}} Kadaklan kan mga Muslim dai pinagkokonsiderar an pagbisita sa lungib na maninigong kabali sa Hajj. Alagad, may mga nangagkapira na nagdidirigdi para sa personal na singgaya asin ispiritwalidad, asin dawa pa na an iba pigkokosiderar ini lugar nin pagsamba, an paghiling na ini dai nakakanigo sa [[Salafist]] na interpretasyon kan ritwal Islamiko. Dawa pa an lungib mahalaga sa ''[[As-Sīrah an-Nabawiyyah]]'' (propetikong biograpiya), dai ini pigtutulod bilang banal na lugar sa Mecca, arog kan [[Moske nin Al-Haram]], kun siring sa mga kadaklan na interpretasyon sa Islam, an parehong pagmidbid sa pagpamibi digdi arog kan sa ibang lugar sa Mecca.

Bago an enot na patotoo ki Muhammad, nagkaigwa sya nin mga marungaring mga pangaturogan, kun sain may mga signos kan pagpoon kan saiyang pagkanipropeta asin an mga gapo sa Mecca mabinggar saiya nin ''[[salaam]].'' An mga pangaturugan na ini nagtagal nin anom na bulan.

An nagdadakulang pangangaipo nin pagsolosolo naggiya ki Muhammad na maghanap nin seclusyon asin paghorophorop ([[Muraqabah]]) sa magapong bulod na nakapalibot kan Mecca.{{r|book_Peterson|}} Nagpapaipli siya sa lungib nin sarong bulan kada taon, na nag-aayon sa seklusyon ([[Taḥannuth|Tahannuth]]).{{efn|Dakul ining kahulugan,{{r|EOI2017Taḥannuth|}}{{r|Kister1968|}} saro kaini iyo 'pansadiring-pangangatanosan', arog kan ginigibo kan mga tribo nin [[Quraysh]] kun ''[[Jahiliyyah|Jāhiliyyah]]''.}}{{r|Tabari|}} Nagdara siya nin mga probisyon asin pinakakan an mga pobre na nagduduman sa saiya. Bago magpuli sa saiyang pamilya para sa dugang pang probisyon, sia magsisirbi nin pitong beses sa Kaaba.{{r|Tabari|}}

== Taytay nin mga ladawan ==
<gallery mode="packed">
File:Gable Noor.JPG|Tanawon kan Jabal al-Nour
File:Hira mağarası.jpg|Mga tawong nagraralaog sa Lungib nin Hira
File:جبل النور مكة.jpg|Pangkagabsan na tanawon kan Jabal an-Nour
File:Jabl_e_Noor.jpg|Lungib nin Hira
File:Jabl_e_Noor_2.jpg|Jabal e Noor
File:Great Mosque of Mecca1.jpg|Sarong ladawan kan [[Mecca]] kan 2019, mahihiling an ''[[Great Mosque of Mecca|Al-Masjid Al-Haram]]'' sa hampang, asin an Jabal an-Nour sa likodan. An [[Abu Qubays (bukid)|Jabal Abu Qubays]] nasa sirangan kan moske, sa too kan ladawan. 
</gallery>

== Hilngon pa ==
{{Portal|Saudi Arabia|Geography}}

* [[Biblikal na Bukid Sinai]]
* [[Cumorah]]
* [[Mga kabanal-banaling lugar sa Islam]]
* [[Mga banal na bulod]]
* [[Mga bulod nin Sarat]]

== Reperensya ==
===Mga nota===
<references group="lower-alpha" responsive="1"></references>

===Ginunuan===
{{Reflist|refs=
<ref name="EOI2017Taḥannuth">{{citation |encyclopedia=[[Encyclopedia of Islam]] |title=Taḥannut̲h̲ |publisher=Brill |edition=2 |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/tahannuth-SIM_7304?s.num=114&s.start=100 |year=2017 |access-date=2018-04-11}}</ref>

<ref name="icoh3">{{cite web|publisher=Witness-Pioneer|title=In the Cave of Hira'|url=http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/SM_tsn/ch1s7.html|url-status=dead|access-date=2018-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215232900/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/SM_tsn/ch1s7.html|archive-date=2008-02-15}}</ref>

<ref name="Kister1968">{{citation |author=Kister, M. J. |title="Al-Taḥannuth": An Inquiry into the Meaning of a Term |website=Kister.huji.ac.il |volume=31 |number=2 |pages=223–236 |url=http://www.kister.huji.ac.il/sites/default/files/Tahannuth.pdf |year=1968 |access-date=2018-04-11}}</ref>

<ref name="Tabari">{{Cite book|title=Ta'rīkh al-rusul wa'l-mulūk|last=al-Tabarī|first=Abū Ja'far Muhammad B. Jarīr|date=1988|publisher=State University of New York Press|editor-last=Watt|editor-first=W. Montgomery|volume=6|location=Albany, N.Y.|trans-title=The history of al-Tabarī|editor-last2=McDonald|editor-first2=M.V.}}</ref>

<ref name="tour2">{{cite web|publisher=Saudi Tourism|url=http://www.sauditourism.com.sa/en/Provinces/news.aspx?NewsID=26|url-status=dead|title=Saudi Tourism|access-date=2018-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008111737/http://www.sauditourism.com.sa/en/Provinces/news.aspx?NewsID=26|archive-date=2011-10-08}}</ref>

<ref name="EOI2017Thabīr">{{citation |encyclopedia=[[Encyclopedia of Islam]] |title=T̲h̲abīr |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |edition=2 |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/thabir-SIM_7505?s.num=5 |year=2017 |access-date=2018-04-11}}</ref>

<ref name="Schadler2017Thabir">{{cite book |last=Schadler |first=Peter |title=John of Damascus and Islam: Christian Heresiology and the Intellectual Background to Earliest Christian-Muslim Relations |page=158 |chapter=4 |publisher=Brill |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6NBCDwAAQBAJ |isbn=978-9004356054 |year=2017}}</ref>

<ref name=book_Peterson>{{Cite book|title=Muhammad, prophet of Allah|last=Peterson|first=Daniel C.|date=2013|location=Grand Rapids, Mich.}}</ref>

<ref name= Weir_2013>Weir, T. H.. "Ḥirāʾ." Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913-1936). Edited by M. Th. Houtsma, [[T.W. Arnold]], R. Basset, R. Hartmann. Brill Online, 2013. Reference. Augustana College. 07 October 2013 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/hira-SIM_2820></ref>

<ref name=Youssefetal_2015>{{Cite journal|last1=Youssef|first1=Ahmed M.|last2=Pradhan|first2=Biswajeet|last3=Al-Kathery|first3=Mohamed|last4=Bathrellos|first4=George D.|last5=Skilodimou|first5=Hariklia D.|date=January 2015|title=Assessment of rockfall hazard at Al-Noor Mountain, Makkah city (Saudi Arabia) using spatio-temporal remote sensing data and field investigation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1464343X1400329X|journal=Journal of African Earth Sciences|language=en|volume=101|pages=309–321|doi=10.1016/j.jafrearsci.2014.09.021|bibcode=2015JAfES.101..309Y}}</ref>

<ref name="Mubarakpuri1998">{{Cite book|url=https://archive.org/details/when-the-moon-split-a-biography-of-proph|title=When the Moon Split (A Biography of the Prophet Muhammad)|last=Mubārakpūrī|first=Ṣafī R.|date=1998|publisher=Darussalam|location=Riyadh|pages=32}}</ref>
}}


== Panluwas na mga takod ==

* [http://www.3dmekanlar.com/en/mount-hira.html 3D na Pagbiahe nin Lungib nin Hira]
* [http://www.spinattic.com/tour.php?id=3213 360° Birtual na Pagbiahe kan Lungib nin Hira]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_pictures/4578168.stm#Pictures Sa ladawan: mga pagpreparar sa Hajj] (mga Ladawan #4 asin #5 gikan sa Jabal an-Nūr asin an lungib nin Hira) 

{{Mga bukid sa Peninsulang Arabyano}}
{{Mga pinakabanal na mga sityo kan Shia Islam}}

[[Kategorya:Mga banal na lugar Islamiko]]
[[Kategorya:Gabriel]]
[[Kategorya:Mga bulod kan Saudi Arabya]]
[[Kategorya:Mga artikulong igwang teksto kan tataramon na Arabiko]]
[[Kategorya:Mga tagboan sa Wikidata]]

{{poon}}
Jabal al-Nour ( or 'Kulod kan Kaliwanagan') sarong bukid harani sa Mecca sa rehiyon nin Hejaz kan Saudi Arabia.  An bukid naghaharong kan grotto o lungib kan Hira ( ) na igwang dakulaon na kahulogan para sa mga Muslim sa bilog na kinaban, ta digdi sinasabi na an Islamikong propeta Muhammad inako an enot niyang kapahayagan kan Quran, na binibilog kan pinakaenot na limang ayat kan Surah Al-Alaq gikan sa anghel Jibra'il (siring sa pagsayod nagkapirang eskwelahan sa pagpahayag Quran asin mga tribong Arabo; midbid man bilang Gabriel). Saro ini sa pinakapopular na atraksyon nin mga turista sa Makkah. An bukid mismo haros  piye an langkaw; minsan pa abot saro sagkod duwang oras kaipohan sa pagsakat pasiring sa lungib. Igwang 1750 na lakdang pasakat, na dawa sa sarong angay na indibidwal, pwede mag-abot kabangang oras asin saro-may kabangang oras.

 Etimolohiya 
Digdi pigtutubodan na nagkaigwa si Muhammad nin kapahayagan asin nag-ako kan limang berso kan Quran, an nulod tina'wan nin titulong Jabal an-Nūr ("Bukid nin Liwanag" o "Bukid nin Kaliwanagan"). An ekperyensyang ini iyo pigmimidbid bilang kapinu'nan kan kaoahayagn; kaya an sa-ngunyan kaining pangaran. An petsa kan enot na kapahayagan kan banggi nin Agosto 10, 610 A.D. o, Lunes ika-21 kan Ramadan, kan si Muhammad 40 na taon sa lunar(tagbulanan), 6 bulan asin 12 aldaw an edad, i.e. 39 na taon sa solar(tag-aldaw), 3 bulan asin 22 aldaw.

 Itsura 
An sarong pisikal na tampok na naiiba an Jabal al-Nour hale sa ibang kabukidan asin kabubuldan iyo an pambihirang alitoktok kaini, na ginigibo ining garo duwang bukid nasa ibabaw kan lambang saro. An alitoktok kan bukid na ini sa mabukid na desierto saro sa pinakamamundo na lugar. Alagad, an kuweba sa laog, na nakaatubang sa direksiyon kan Kaaba, mas tagong-susuway pa ngani. Kan enot, mantang nakatindog sa patyo, an mga tawo makatatanaw sana sa palibot na darakulang gapo. Sa ngunyan, naheheling kan mga tawo an palibot na darakulang gapo saka edipisyo na ginatos na metro sa ibaba asin ginatos na metros hanggan dakol na kilometrong an rayo. An Hira kapwa mayong tubig o pananom na laen sa pirang tonokan. An Hira halangkaw sa Thabīr() asin kinoronahan nin sarong bakilid saka mahalnas na alitoktok, na dating sinakat ni Muhammad kaibahan an nagkapirang pag-iriba.

 Geolohiya 
An bukid kompuesto nin mga gapong intrusive igneous, na an kadaklan iyo Precambrian an edad na magaspang na hornblende tonalite, na sakop an granodiorite.

 Lungib nin Hira 
thumb|An entrada kan Lungib kan Hira sa bukid
An Lungib kan Hira bakong gayong signipikante bago nagkaigwang Islam, an pangaran kaini hira, an kahulugan mga alahas. Sa pagsakat, mangangaipuhan nin 1750 na lakad, an lungib may sukol na  an laba asin  an lakbang. May langkaw ining . Kun may Hajj (pagsongko), pinagtatantya na minaabot sa limang ribong mga bisita digdi aro-aldaw tanganing mahiling an lugar kun sain pigtutubodan na enot na pinahiling ki Muhammad an Quran kaidtong Laylat al-Qadr (bangging mapangyari) nin anghel na si Jibreel (Gabriel). Kadaklan kan mga Muslim dai pinagkokonsiderar an pagbisita sa lungib na maninigong kabali sa Hajj. Alagad, may mga nangagkapira na nagdidirigdi para sa personal na singgaya asin ispiritwalidad, asin dawa pa na an iba pigkokosiderar ini lugar nin pagsamba, an paghiling na ini dai nakakanigo sa Salafist na interpretasyon kan ritwal Islamiko. Dawa pa an lungib mahalaga sa As-Sīrah an-Nabawiyyah (propetikong biograpiya), dai ini pigtutulod bilang banal na lugar sa Mecca, arog kan Moske nin Al-Haram, kun siring sa mga kadaklan na interpretasyon sa Islam, an parehong pagmidbid sa pagpamibi digdi arog kan sa ibang lugar sa Mecca.

Bago an enot na patotoo ki Muhammad, nagkaigwa sya nin mga marungaring mga pangaturogan, kun sain may mga signos kan pagpoon kan saiyang pagkanipropeta asin an mga gapo sa Mecca mabinggar saiya nin salaam. An mga pangaturugan na ini nagtagal nin anom na bulan.

An nagdadakulang pangangaipo nin pagsolosolo naggiya ki Muhammad na maghanap nin seclusyon asin paghorophorop (Muraqabah) sa magapong bulod na nakapalibot kan Mecca. Nagpapaipli siya sa lungib nin sarong bulan kada taon, na nag-aayon sa seklusyon (Tahannuth). Nagdara siya nin mga probisyon asin pinakakan an mga pobre na nagduduman sa saiya. Bago magpuli sa saiyang pamilya para sa dugang pang probisyon, sia magsisirbi nin pitong beses sa Kaaba.

 Taytay nin mga ladawan 

 Hilngon pa 

 Biblikal na Bukid Sinai
 Cumorah
 Mga kabanal-banaling lugar sa Islam
 Mga banal na bulod
 Mga bulod nin Sarat

 Reperensya 
Mga nota

Ginunuan

 Panluwas na mga takod 

 3D na Pagbiahe nin Lungib nin Hira
 360° Birtual na Pagbiahe kan Lungib nin Hira
 Sa ladawan: mga pagpreparar sa Hajj (mga Ladawan #4 asin #5 gikan sa Jabal an-Nūr asin an lungib nin Hira) 

Kategorya:Mga banal na lugar Islamiko
Kategorya:Gabriel
Kategorya:Mga bulod kan Saudi Arabya
Kategorya:Mga artikulong igwang teksto kan tataramon na Arabiko
Kategorya:Mga tagboan sa Wikidata