Kalça Protezi
 Total kalça artroplastisi veya halk arasında bilinen ismi ile total kalça protezi, kalça eklemi ileri derecede kireçlenmiş (osteoartrit) veya hasarlanmış kişilerde, hasarlı eklemin değiştirilmesi yani yenilenmesi ameliyatıdır. Bu ameliyatın yaklaşık 70 yıllık bir geçmişi vardır. Teknoloji, ameliyat tekniği ve malzemelerdeki büyük gelişmeler sayesinde bugün modern haline ulaşmıştır. Memorial Sağlık Grubu Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü Uzmanları, kalça protezi ve kalça protezi hakkında merak edilenler hakkında bilgi verdi.Total kalça protezi hangi hastalıklarda kullanılır?Esas olarak orta yaştan sonra yapılan bir ameliyattır. Bu ameliyat için üst sınır bir yaş yoktur. Endikasyonuna göre de kemik gelişimini tamamlamış veya tamamlamak üzere olan herkese uygulanabilir. Özellikle gelişimsel kalça displazisi denilen kalça çıkığı veya avasküler nekroz denilen femur başının kanlanma problemlerinde 20-40 yaş arası gençlerde kesin çözüm üreten, sonuçları çok iyi olan, ağrı-topallama-kısalık giderici bir ameliyattır.Genel olarak; kireçlenme, kalça çıkığı ve büyüme plağı kayması gibi çocukluk çağı hastalık sekelleri, romatizmal hastalıklar, iltihap sekelleri, tümörler, ileri yaş kalça kırıkları ile kanlanma problemi sonrası kemik nekrozları kalça protezinin uygulandığı hastalık gruplarıdır. Bu hastalıkları bulunan kişiler ameliyat dışı tedavilerden fayda görmediyse veya fayda görmeyeceği öngörülüyorsa kalça protezi ameliyatı için adaylardır.Kalça protezi ameliyatı nasıl yapılır?Kalça protezi ameliyatı hakkında sık sorulan sorular Total kalça protezi adayı hastaların belirtileri nelerdir?Şiddetli ağrı en sık görülen belirtidir. İlk başta yürürken olan ağrı daha sonra istirahat halinde hatta gece uykuda bile olmaya başlar.Kalça protezi ameliyatının geciktirilmesinin zararları nelerdir?İlaçlar, fizik tedavi uygulamaları, PRP veya kök hücre gibi eklem içi enjeksiyonlar, baston kullanımı gibi ameliyat dışı tedaviler hastaların endikasyonuna göre uygulanabilir. Fakat bu tedaviler ile ameliyat gereken hastaların ameliyatları geciktirilmemelidir. Çünkü tedavi geciktirildiğinde sağlam olan her iki diz, diğer kalça hatta bel ve sırt bölgeleri ciddi kireçlenme ve bozulma riski altına girmektedir. Tüm bu bölgelere daha çok yük bineceğinden, ameliyatın geciktirilmesi ile bu yerlerin de ilerde ameliyat olma olasılığı artmaktadır.Kalça protezi ameliyatı yerine kök hücre tedavisi uygulanabilir mi?Özellikle kök hücre uygulaması yapılacak hastaların çok iyi seçilmesi gerekmektedir. Kalça protezinin kesin yapılması gerektiği hastalarda kök hücre tedavisi bu ameliyatı önlememektedir. Ama seçilmiş olgularda hastaya tedavinin objektif sonuçları anlatılarak uygulanabilir.Kalça protezi ameliyatı için yaş sınırı var mıdır?Özel durumlarda erken erişkin dönemde bile gündeme gelse de; esas olarak orta yaştan sonra yapılan bir ameliyattır. Bu ameliyat için üst sınır bir yaş yoktur. Endikasyonuna göre de kemik gelişimini tamamlamış veya tamamlamak üzere olan herkese uygulanabilir.Kalça protezi kimlere yapılmaz?Sanılanın aksine ilerde gebe olmayı düşünen genç bayanlarda bu ameliyat başarı ile uygulanabilmektedir. Bunun yanında:Total kalça protezi çeşitleri nelerdir? Protezin yapısı nasıldır?Günümüz modern protezlerinin uyluk ve leğen kemiğine oturan ana parçaları krom, kobalt veya titanyum yapıda iken; bunların eklemleştiği yerdeki ara parçalar da seramik, polietilen veya metal yapıda olabilir. Örneğin seramik kalça protezi denildiğinde; bu ara parçalarda kullanılan malzemenin seramik olduğu anlaşılmaktadır. Onun dışında kemiklere oturan ana parçalar metaldir. Vücut ile tamamen uyumludur.Kalça protezi kimlere çimentolu kimlere çimentosuz yapılır?Genç hastalarda sıklıkla çimentosuz kalça protezi kullanılır. Bu hastalarda protez kemiğe sıkı oturtulur ve hastanın kemiği protezin üzerine kaynayarak çok iyi bir tespit sağlanır. İleri yaşlı hastalarda da kemik kalitesi çok iyi değilse protez kemik çimentosu dediğimiz özel bir dolgu maddesi ile kemiğe tespit edilir. Kemiğin yapısının bozuk olduğu veya anatomisinin uygun olmadığı genç hastalarda da çimentolu protezler tercih edilir. Çimentolu protezlerin de sonuçları iyi yapıldığında çimentosuzlar ile benzerdir.Kalça protezinin ömrü ne kadardır?Konusunun uzmanı bir cerrah kaliteli merkez ve kaliteli malzeme kullanıldığında kalça protezinin bir ömür boyu dayanması hedeflenmektedir. Birçok faktöre bağlı olsa da kaliteden ödün verilmediğinde protezin en az 15 yıl dayanması beklenmektedir. Bu sürenin 30 yıl veya daha fazla olduğu hastalar da vardır. Uzun dönemde takibini düzgün aralıklar ile olmuş hastalarda; protez ömrünü tamamladığı zaman tüm protezin değiştirilmesi yerine sadece ara parçaların değiştirilmesi mümkün olabilmektedir. Protezin ömrünü tamamladığı bazı durumlarda da kemiğe oturan ana parçalar dahil tüm protez de değiştirilebilmektedir. Her iki durumda da yeni protezlerin ömrü ilk protezler ile aynı olabilmektedir.Kalça protezi ameliyatı sonrası evdeki planlamaEve çıkarken hastanın koltuk değnekleri ile merdiveni nasıl çıkıp- ineceği hastalara detaylı uygulamalı anlatılır. İlk başlarda oturup kalkarken mutlaka hastanın tutunabileceği destekleri olan koltuk ve sandalyeler tercih edilir. Oturulan sandalyelerin çok alçak olmamasına özen gösterilmelidir. Oturulduğunda yere göre dizler kalçadan daha yukarıda kalmamalıdır. Evde kayma riski doğuracak durumlardan kaçınılmalıdır. Banyo yapılırken yüksek bir duş sandalyesi kullanılmalı veya ayakta gerekiyorsa destekle duş almaya özen gösterilmelidir.Kalça protezi ameliyatı sonrası yürümeKalça protezi ameliyatı sonrası hareket kısıtlılığı, ağrı ve topallama şikayetleri düzeldiği için hastalar en geç ertesi gün hemen yürütülür. Kontrollü olsun diye hastalar önce yürüteç ile yürütülür. Hastanın durumuna göre 2-3 hafta arası sürede yürüteç veya koltuk değneği terk edilir.Kalça protezi ameliyatı sonrası koşmaKalça protezi ameliyatından sonra koşma gibi hafif sportif aktivitelere 4. aydan sonra başlanabilir.Kalça protezi ameliyatı sonrası yatış pozisyonuKalça protezi için birden çok ameliyat tekniği mevcuttur. Uygulanan tekniğe bağlı olarak ameliyat sonrası öneriler de değişebilmektedir. Genelde ameliyat sonrası hastaların belli bir süre sırtüstü yatması istenir. Ameliyatlı tarafa veya diğer tarafa yan yatma için gereken süre ameliyatın tipine göre değişir. Hastalara nasıl yan dönüp yatacaklarının eğitimi verilir.  Hastalar ameliyat sonrası ortalama 3-5 gün hastanede yatmaktadır. Son yıllarda uygulanan hızlı hasta iyileştirme protokolü sayesinde hastalar ameliyat sonrası 2. Gün taburcu edilebilmektedir. Hastanede uzun süreli kalmanın enfeksiyon riski açısından da olumsuzluğu mevcuttur.Kalça protezi ameliyatı sonrası banyoKalça protezi ameliyatından sonra hastalar 2. Haftadan sonra banyo yapabilmektedir.Kalça protezi ameliyatı sonrası araç kullanmaTotal kalça protezi sonrası cerrahın tercihine göre değişse de ortalama 1. Aydan sonra hastalar otomobil sürmeye başlayabilir. 2 ay sonra hastalar bisiklet kullanabilir.Kalça protezi ameliyatı sonrası namaz kılınmasıKalça protezi ameliyatından sonra hastaların sandalyede namaz kılması önerilmektedir.Kalça protezi ameliyatı sonrası tuvalet kullanımıKalça protezi ameliyatından sonra il 6 ay alaturka tuvalete izin verilmemektedir.  Bacak bacak üstüne atma 2 ay önerilmemektedir.Kalça protezi ameliyatı sonrası cinsel ilişkiKalça protezi ameliyatından 6 hafta sonra cinsel ilişkiye izin verili. Fakat cinsel ilişki pozisyonları erkek ve kadın hastalar için değişmektedir. Hastalara bu pozisyonlar ile ilgili şematik görseller verilir.Kalça protezi ameliyatı sonrası komplikasyonlar nelerdir?Kalça protezi ameliyatının deneyimli olmayan ellerde potansiyel riskleri olabilen bir ameliyattır. Bunun yanında iyi merkezlerde, deneyimli kişilerce ve kaliteli malzeme ile başarı oranı çok yüksektir. Tüm branş ameliyatları içerisinde memnuniyet oranı en yüksek olan ameliyatlardan biridir.Kalça protezi ameliyatlarında enfeksiyon en çok korkulan ve olmaması için en çok önlemin alındığı konudur. Enfeksiyon olduğunda protezin değişmesi de gündeme gelmektedir. Uzun süreli antibiyotik kullanımını da gerektirmektedir. Enfeksiyon riski iyi merkezlerde son derece düşüktür. Protezin ömrünün modern tasarımlar ile çok uzun olması beklenmektedir. Fakat uzun süreli ağır işlerde çalışma doğal olarak protez ömrünü kısaltacaktır. Buna bağlı protez ara parçaları erken aşınabilir. Aşınmaya bağlı küçük partiküller kemik ve protez ara yüzünde birikip protezde gevşemeye de yol açabilir. Bu durumda protezin değiştirilmesi gerekmektedir. Değiştirilmediğinde geri dönüşümsüz kemik erimelerine yol açabilir. Revizyon ameliyatı ilk ameliyata göre daha teknik ve zor bir ameliyat olduğundan mutlaka iyi merkezlerde ve deneyimli ellerde yapılması gerekmektedir. Kalça protezi sonrası pıhtı riski olsa da; ameliyat sonrası varis çorabı kullanımı, kan sulandırıcı ilaç alımı ve erken harekete başlama gibi önlemler ile bunu engellemek veya oluştuğunda başarı ile tedavi etmek mümkündür. Protezlerin yerinden çıkması, damar ve sinir yaralanması, protez çevresi kırıkları diğer görülebilecek komplikasyonlardır.