[PDF]
Barla
Lâhikas ı
Bediüzzaman Said Nursî

Risale-i Nur Külliyat ı’ndan
YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP'TAN
Barla 
Lâhikas ı
Bediüzzaman
Said Nursî
İstanbul - 2007
BARLA LÂH İKASI
Copyright © Şahdamar Yay ınlar ı, 2007
Bu eserin tüm yay ın haklar ı Işık Ltd. Şti.’ne aittir.
Eserde yer alan metin ve resimlerin, I şık Ltd. Şti.’nin önceden
yaz ılı izni olmaks ızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kay ıt
sistemi ile ço ğalt ılmas ı, yay ımlanmas ı ve depolanmas ı yasakt ır.
ISBN
978-975-9090-80-7
Yay ın Numaras ı
70
Bas ım Yeri ve Y ılı
Çağlayan Matbaas ı
Sarn ıç Yolu Üzeri No:7 Gaziemir / İZMİR
Tel: (0232) 252 20 96
Ekim  2007
Genel Dağıtım
Gökkuşağı Pazarlama ve Da ğıtım
Merkez Mah. So ğuksu Cad. No: 31
Tek-Er İş Merkezi Mahmutbey/ İSTANBUL
Tel: (0212) 410 50 00   Faks: (0212) 444 85 96
Şahdamar Yay ınlar ı
Emniyet Mahallesi Huzur Sokak No: 5
34676  Üsküdar/ İSTANBUL
Tel: (0216) 318 42 88    Faks: (0216) 318 52 20
www.sahdamaryayinlari.com
Barla Lâhikas ı
Şu Risale1(Hâşiye) bir meclis-i nuranîdir ki Kur’ân’ ın şu 
münevver, mübarek şâkirtleri, içinde birbiriyle mânen mü-
zakere ve müdavele-i efkâr ediyorlar. Ve yüksek bir medre-se salonudur ki Kur’ân’ ın şâkirtleri onda her biri ald ığı der-
si arkada şlar ına söylüyor. Ve Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın 
hazine-i kudsiyesinin sandukçalar ı olan Risaleler’in sat ıcı 
ve dellâllar ına muhte şem ve müzeyyen bir dükkân ve bir 
menzildir. Her biri ald ığı kıymettar mücevherat ı birbirine 
ve müşterilerine orada gösteriyor.
1 (Hâşiye) Yani, Yirmi Yedinci Mektub’un umumu, hususan Barla Lâhikas ı.
Takdim
Bu lâhika mektuplar ı –ki Yirmi Yedinci Mektup’tur– Risale-i Nur’un ilk te-
lifiyle başlay ıp devam edegelmi ştir. Risaleler, Barla’da telif edilmeye ba şlan ıp 
Isparta ve civar ındaki k ıymettar talebeleri bu risaleleri okumak ve yazmak su-
retiyle istifade ve istifâza ettiklerinde, hissiyatlar ını, iştiyak ve ihtiramlar ını, bir 
şükran borcu olarak muhterem müellifi Hazreti Üstada mektuplarla takdim 
etmişler, baz ı müşkülâtlar ının ve suâllerinin halledilmesini rica etmi şler; böy-
lece hem Hazreti Üstad ın, hem talebelerin mektuplar ı ile Barla, Kastamonu 
ve Emirda ğ lâhika mektuplar ı vücuda gelmi ştir.
Barla Lâhikalar ı: Risale-i Nur’un Barla’da telif edildi ği ve kalemle istin-
sah edilerek ne şre başland ığından Eski şehir hapsi zaman ına kadar olan dev-
rede Nur’un ilk mü ştak talebelerinin, Nur’lar ın hemen telifi zaman ında, ilk 
okuyup yazd ıklar ında duyduklar ı samimî hissiyat, kalbî ve ruhî istifade ve is-
tifâzalar ını dile getiren f ıkralar ını ve Hazreti Üstad ın da baz ı mektuplar ını ih-
tiva etmektedir.
Kastamonu Lâhikalar ı ise: Eskişehir hapsinden tahliyeden sonra Nur 
Müellifi Kastamonu’ya nefyedilmi ş, Denizli hapsi zaman ına kadar orada ika-
mete mecbur edilmi ş; bu müddet zarf ında Nur Müellifi, Isparta’daki talebe-
leri ile daimî muhabere ederek Nur’lar ın hatt- ı Kur’ân’la yaz ılıp çoğalmas ı, 
neşri ve ink ışafı ve eski yaz ı bilmeyen gençlerin istifadesi için de Risale-i Nur 
Külliyat ı’ndan baz ı bahislerin daktilo ile ço ğalt ılmas ı hususunda şedit alâka 
göstermiş ve Risale-i Nur’un mâhiyeti, k ıymeti, deruhte etti ği kudsî vazife-i 
imaniyesi ve mazhariyeti, hem talebelerinin tarz- ı hizmetleri, mütecaviz din-
sizler karşısında sebat ve metanetleri ve ehl-i İslâm’ ın birbiri ile muamelât ında 
takip edecekleri ihlâsl ı hareketleri gibi, dahilî ve haricî birçok meselelere te-
mas etmi ştir. Bu itibarla, Kastamonu Lâhika mektuplar ı, bilhassa yaz ıldı-
ğı zaman itibar ıyla da büyük ehemmiyet kesbeden bir devrin mahsulü ol-
mas ı ve birçok içtimaî meseleleri ve küllî imanî bir nazar- ı hakikatle mü-
tâlaa, mülâhaza ve küllîle şmesi gibi cihetlerde büyük k ıymeti hâizdir.
Emirdağ Lâhika Mektuplar ı birinci k ısm ı: 15 Haziran 1944’te Denizli 
hapsinden beraat ile tahliyeden sonra Heyet-i Vekile karar ıyla Emirda ğ’da 
4  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- - YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ikamete memur edilen Risale-i Nur Müellifi Said Nursî Hazretleri 1947 sonla-
rına kadar, yani üçüncü büyük hapis olan Afyon hapsine kadar Emirda ğ’da 
ikamet etti ği müddetçe Isparta, Kastamonu, İstanbul, Ankara ve üniversite ta-
lebeleri ve Anadolu’da Nur’lar ın neşre başland ığı yerlerdeki talebelerine hiz-
mete müteallik baz ı mektup ve suâllerine cevaben yazd ığı mektuplard ır.
İkinci k ısım ise : 1948-1949 Afyon Cezaevi’nde yirmi ay mevkufen 
kal ıp tahliyeden sonra tekrar Emirda ğ’a avdet edip orada bir müddet kal-
dıktan sonra, 1951 y ılında Eskişehir’de iki ay ikameti müteakip, oradan da 
Gençlik Rehberi mahkemesi münasebetiyle iki defa İstanbul’a gelip üçer ay 
İstanbul’da kald ığı 1952-1953 tarihlerinde ve daha sonra yine Emirda ğ’da 
iken talebelerine yazd ığı mektuplar ve mahkemelere ve dâvâlara temas eden 
meselelere dair müteaddit bahislerdir.
1953’ten sonra ikamet eyledi ği Isparta’da aras ıra yazd ığı mektuplar da 
vard ır. Eskişehir, Denizli ve Afyon cezaevlerinde iken hapisteki talebeleri-
ne yazd ığı pek k ıymettar hapishane mektuplar ı ise, yine Müellif-i Muhterem 
Hazreti Üstad ın neşrini tensibiyle Şuâlar mecmuas ında aynen ne şredilmiş-
tir. Bu lâhikalarda geçen talebelerin mektuplar ı, Nur’lardan ald ıklar ı feyz-i 
iman, ihlâs ve sadâkatlerini, şehamet-i imaniyelerini ifade ile Üstadlar ına 
arzetmek ve te şekküratlar ını bildirmekle bu zamanda zuhur eden bu ders-i 
Kur’âniye’nin muhataplar ı olduklar ını izhar ediyor. Ve Risale-i Nur’un hakkâ-
niyetine ve Hazreti Üstad ın dâvâs ına birer şahit hükmünde bulunuyor.
Risale-i Nur’un telifi ve ne şriyle beraber bu lâhika mektuplar ının zuhuru, 
devam ı ve neşri, bizzat Muhterem Müellifi taraf ından yap ılmas ı ve tensip edil-
mesi ve müteaddit mektuplarda da bu lâhikalar ın k ıymetini ifade buyurmalar ı 
ve nazara vermeleri, herhalde bu lâhikalar ın ehemmiyetini tebarüze kâfidir.
Evet, Risale-i Nur’un telifi, zuhuru ve ne şriyle beraber hizmet-i nuriye-
nin ve ders-i Kur’âniye’nin tâliminde ve îfâs ında ve meslek-i nuriyenin taal-
lümünde ve uzun bir zamandaki hizmetin devam ında vâki olacak binler ah-
vâl ve hücuma mâruz talebelerin cereyanlar kar şısında sebat, metanet ve ih-
lâsla hareketlerinde onlara yol gösterecek, hizmet-i Kur’âniye’nin inki şafında 
suhûlete medar olacak ikaz ve ihtarlara elbette ihtiyaç zarurîdir, kat’îdir, be-dihîdir.
İşte Hazreti Üstad ın bu gibi şüphe götürmez hakikatlere ve meselelere 
isabetle parmak bas ıp dikkati çekmesi, talebelerini ikazda bulunmas ı, elbette 
bu hizmet-i kudsiyenin ehemmiyeti iktizas ı
ndand ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------  5
Hem bu lâhikalar ın bir k ısm ı ihtiyaca binaen yaz ılm ış ve yazd ırılm ış ihtar-
lar olmas ı ve ayn ı ihtiyac ın her zaman tekerrürü melhuz bulundu ğundan dai-
ma müracaat olunacak hikmetleri ve düsturlar ı muhtevîdir. Nitekim yüzer va-
kıalar, hâdiseler ve meselelerde bu ihtiyaç, kendini göstermi ştir.
Nur’lar ın birinci talebesi Hulûsi Bey, Hazreti Üstada arzetti ği bir mektu-
bunda, “Dünyay ı unutmak isteseniz, ba şka hiçbir sebep olmasa dahi, yaln ız 
bu mübarek Sözler’le râb ıta peydâ eden insanlar ın rica edecekleri izahat ı ver-
mek isteyecek ve cevaps ız b ırakmayacaks ınız… Allah için sizi sevenlere ve siz-
den istîzahta bulunanlara yazd ığınız pek k ıymetli yaz ılarla meclis-i ilmînizde 
takrir buyurdu ğunuz mütenevvi ve Sözler’e bile geçmeyen mesâil, kat’iyetle 
gösteriyorlar ki ihtiyaç da hizmet de bitmemi ştir.” demekte ve Nur’lar ın hiz-
metinde, ikaz, ihtar ve ir şadlara ihtiyaç bulunaca ğını ifade etmektedir ki on-
dan sonra zuhur eden ihtiyaca muvaf ık lâhikalar, o mübarek zât ın isabetli sö-
zünü teyid etmi ştir.
Bu lâhikalarda görülece ği gibi, Nur Müellifi Aziz Üstad ımız Risale-i 
Nur’un ne şri, okunup yaz ılmas ı gibi bizzat Nur’larla i ştigale ehemmiyet 
vermekte, talebelerini daima te şvik etmektedir.  Bunun lüzum ve hikmeti 
ise, şüphesiz, izahtan varestedir. Zira, asr ımızda kâinat fenleri ve maddî ilim-
ler revaçta olup, yeni yeti şen nesiller bu ilim ve fenleri okuduklar ı, hem tabi-
iyyûn ve maddiyyûnun din ve mâneviyat aleyhindeki ne şriyat ı, hem küfr-ü 
mutlak cereyan ı ki hiçbir din ve mâneviyât ı tan ımayan ve Allah’a iman ha-
kikatine kar şı muaraza ederek dinsizli ği neşreden, İslâmî fikri zedeleyen ve 
bütün be şeriyeti tehdit eden, yeni nesillere ve gençli ğe imans ızlık fikr-i küf-
rîsini aşılamak isteyen kitap, bro şür, gazete gibi ne şir vas ıtalar ının İslâm ve 
iman düşmanlar ınca ön plâna al ınd ığı böyle acîb ve deh şetli bir zamanda, 
elbette Risale-i Nur’a, okunmas ına, neşredilmesine şiddetle ihtiyaç ve zaru-
ret var.
Çünkü Risale-i Nur, Kur’ân- ı Hakîm’in bir mucize-i mâneviyesi ve bu 
zaman ın dinsizli ğine karşı mânevî atom bombas ı olarak solculuk cere-
yanlar ının mâneviyât- ı kalbiyeyi tahribine mukabil, mâneviyât- ı kalbiye-
yi tamir edip ferden ferdâ iman- ı tahkikîden gelen muazzam bir kuvvet 
ve kudrete istinad ı okuyucular ın kalblerine kazand ırıyor. Ve bu vazife-
yi de yine mukaddes Kur’ân’ ımızın ilham ve ir şad ıyla ve dersiyle îfâ ediyor. 
Tefekkür-ü imanî dersiyle, tabiiyyûn ve maddiyyûnun bo ğulduğu ayn ı mese-
lelerde tevhid nurunu gösteriyor, iman hakikatlerini madde âleminden tem-siller ve deliller göstererek izah ediyor. Liselerde, üniversitelerde okutulan ilim 
6  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- - YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve fenlerin ayn ı meselelerinde iman hakikatlerinin isbat ını güneş zuhurunda 
gösteriyor.
Bu gibi çok cihetlerle Risale-i Nur bu zamanda ehl-i iman ve İslâm için 
ön plânda ele al ınmas ı icap eden ehl-i iman elinde mânevî elmas bir k ılıçtır. 
Asr ın idrakine, zaman ın tefehhümüne, anlay ışına hitap eden, ihtiyaca en mu-
vaf ık tarz ı gösteren, ders veren ve do ğrudan do ğruya feyiz ve ilham tarikiy-
le âyetlerin y ıldızlar ından gelen ders-i Kur’ânî’dir, küllî mârifetullah burhan-
lar ıdır.
Asr ımızın efkâr ının anlay ışına ve idrakine hitap edici mâhiyeti ve Kur’ân- ı 
Hakîm’in bu zaman ın fehmine bir dersi olmas ı noktas ından Nur Risaleleri, bil-
hassa bu memlekette büyük ehemmiyet kazanm ıştır. As ırlarca Kur’ân’a bay-
raktarl ık yapan ve dünyay ı diyanetiyle ışıkland ıran bu necip millet, yine dün-
yaya örnek, ahlâk ve fazilette üstad olarak insanl ığın geçirdiği müthiş buhran-
lardan halâs için çare-i necat ı göstermektedir. Be şeriyeti deh şetli sadmelere 
uğratan, tehdit eden, anar şiliğin, ifsat ve tahribin, yegâne çaresi ancak ve an-
cak ilâhî, semâvî bir dinin ezelî ve ebedî hakikatleridir, hakikat-i İslâmiyet’tir. 
Risale-i Nur, hakikat-i İslâmiye ve Kur’âniye’yi müsbet ve müdellel bir şekilde 
insanl ığın nazar- ı tahkikine arz ve ifade etmektedir.
Hem Nur Müellifi bir mektubunda “Dahilde tarafgirâne adâvet ve 
münaka şalara vesile olan fürûat ı değil, belki bütün nev-i be şerin en 
ehemmiyetli meselesi olan erkân- ı imaniyeyi ve be şerin medar- ı saade-
ti ve umum İslâm’ ın esas ve rab ıta-y ı uhuvveti bulunan Kur’ân’ ın ha-
kâik-i imaniyesini bulmak ve muhtaçlara buldurmaya hayat ımı vakfet-
tim.”  demek suretiyle, hizmet-i İslâmiye’nin ve mesâil-i diniyenin umumu-
nu tazammun eden vüs’at ve camiiyeti hâiz bulundu ğunu, dinî hizmetle-
rin her nev’ini teyit ve te şvik ettiğini ve bir cadde-i kübrâ-y ı Kur’âniye olan 
Risale-i Nur dairesinin umum ehl-i iman ve İslâm’a şâmil bulundu ğunu ifa-
de ediyor.
Ve yine ayn ı mektubunda, devamla, “Hatta de ğil müslümanlarla, bel-
ki dindar h ıristiyanlarla dahi dost olup adâveti b ırakmaya çal ışıyorum.” ; 
Harb-i Umumî ve komünizm alt ındaki anar şistlik tehlike ve tahribatlar ının li-
san- ı hâliyle “Dünya fânidir, firaklarla doludur. Ey insanlar, adâveti b ırak ınız, 
Kur’ân dersini dinleyip birle şiniz; yoksa sizi mahvedece ğiz.” diye beyan ıyla 
bu zaman ın şartlar ı ve icaplar ı karşısında tarz- ı hizmeti yine Kur’ân’ ın nuruy-
la göstererek hakîmâne ir şad ın ve tevfik-i ilâhiyeye muvaf ık hareketle isabetli
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------  7
hizmetin îfas ı gibi noktalardan Risale-i Nur’un lüzum ve ehemmiyetini teba-
rüz ettiriyor.
İşte, lâhika mektuplar ı bu gibi hususlara da i şaret ediyor. De ğişen dün-
ya hâdiseleri, geni ş ve küllî meseleler ve şartlar alt ında isabetli hizmet-i 
Kur’âniye’nin esaslar ını ders veriyor.1(Hâşiye)
Bediüzzaman Said Nursî Hazretlerinin Hizmetkârlar ı
Tahirî, Zübeyir, Hüsnü Bayram, Mustafa Sungur, Bayram
1 (Hâşiye) Barla Lâhikas ı: Evvelce hatt- ı Kur’ân’la el yazmas ı defterler hâlinde tertip ve tanzim 
edilmiş olup, bunlardan baz ılar ı bizzat Hazreti Üstad ımız taraf ından tashih edilmi ştir.
  Elimizde mevcut olan nüshalarda Hazreti Üstad, tashihle beraber ehemmiyetlerine i şare-
ten de mektuplar ın üzerine iki, üç, dört ve daha ziyade i şaretler koymu şlard ır.
  Ayr ıca Üstad ımızın tensibiyle 1956’da İstanbul’da teksirle ne şredilen ve ba ş taraf ı-
na Mektubat’tan “ İnâyet-i Seb’an ın” konuldu ğu küçük bir Barla Lâhikas ı dahi vard ır ki: 
Mezkûr el yazma nüshalar ındaki mektuplar ve Emirda ğ Lâhikalar ı’ndan da birkaç mektup 
dahil edilmi ştir.
  Şimdi neşredilen bu Barla Lâhikas ı, yukar ıda zikredilen ve Hazreti Üstad ımızın tashihin-
den geçen el yazma nüshalar ve teksir ile ne şredilen k ısım, esas al ınarak haz ırlanm ıştır.
  Umumiyetle el yazma nüshalardaki tertip ve tanzim birbirine muvaf ıktır. Hemen hemen 
ayn ı mektuplar ayn ı sırayla birbirini takip etmektedirler.
  Ancak son k ısımlara do ğru el yazmalarda bulunmayan Hulusî ve Refet A ğabeyler gibi 
kıymettar Nur erkân ı talebelerine Hazreti Üstad ımızın yazd ıklar ı hususî bir k ısım mektup-
lar ı dahi ehemmiyetlerine ve ihtiva ettikleri ilmî hakikatlerle, Nurun ilk talebeleri olan o 
kıymettar zâtlar ın hürmetlerine binaen ne şredilmiş bulunuyor. Bu hususa dair Emirda ğ 
Lâhikas ı-1’de bir mektupta Hazreti Üstad ımız, bu mektuplar ın neşrini temenni etmi ş 
bulunmaktad ırlar:
  “Refet karde ş! Sen de çok safâlar geldin ve Risale-i Nur yaz ısı ile meşguliyetin beni cid-
den sevindirdi. Hulûsi ve Sabri gibi senin de suâllerinin Risale-i Nur’da ehemmiyetli netice-leri ve tatl ı meyveleri var. Senin yan ında bulunan ve Risaleler’de kaydedilmeyen ilmî par-
çalar ı münasip yerlerde veya ‘Lâhika’da yazars ınız.”
(Yirmi Sekizinci Mektup’tan) (Yirmi Sekizinci Mektup’tan)
Yedinci Risale Olan Yedinci Mesele
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1نَĳُđَĩْåَĺ َّאĩِĨ ٌóْĻَì َĳُİ اĳُèَóْęَĻْĥَĘ ِכَĤٰñِ×َĘ ۪įِÝَĩْèَóِÖوَ ِّٰųا ِģْąَęِÖ ْģُĜ
Şu mesele, “Yedi İşaret”tir.
Evvelâ,  tahdis-i nimet suretinde birkaç s ırr- ı inâyeti izhar eden “Yedi 
Sebeb”i beyan ederiz.
Birinci Sebep : Eski Harb-i Umumî’den evvel ve evâilinde, bir  vâk ıa-y ı 
sâd ıkada görüyorum ki  Ararat Da ğı denilen  meşhur  Ağrı Dağı’nın alt ında-
yım. Birden o  dağ, müthiş  infilâk etti. Da ğlar gibi parçalar ı dünyan ın her tara-
fına dağıttı. O  dehşet içinde bakt ım ki merhum vâlidem yan ımdad ır. Dedim: 
“Ana, korkma! Cenâb- ı Hakk’ ın emridir, O  Rahîm’dir ve Hakîm’dir.” 
Birden, o hâlette iken bakt ım ki mühim bir zât bana âmirâne diyor ki: “İ’câz- ı 
Kur’ân’ ı beyan et!”  Uyand ım, anlad ım ki; bir büyük   infilâk olacak.. o  in-
filâk ve ink ılâptan sonra Kur’ân etraf ındaki surlar k ırılacak.. do ğrudan 
doğruya  Kur’ân kendi kendini müdafaa edecek.. ve Kur’ân’a hücum  edi-
lecek.. i’câz ı, onun çelik bir z ırhı  olacak.. ve şu i’câz ın bir nev’ini şu za-
manda izhar ına, haddimin fevkinde olarak benim gibi bir adam   namzet 
olacak.. ve  namzet oldu ğumu anlad ım.
Madem   i’câz- ı Kur’ân’ ı bir derece beyan,  Sözler’le oldu. Elbette, o  i’câz ın 
hesab ına geçen ve onun re şehât ı ve berekât ı nev’inden olan hizmetimizdeki 
inâyât ı izhar etmek, i’câza yard ımd ır ve izhar etmek gerektir.
İkinci Sebep : Madem  Kur’ân- ı Hakîm mür şidimizdir, üstad ımızd ır, ima-
mımızd ır , her bir âdâpta rehberimizdir. O, kendi kendini methediyor. Biz de 
onun dersine ittibâen, onun tefsirini methedece ğiz.
Hem madem yaz ılan  Sözler, onun bir nevi tefsiridir.. ve o risaleler ki 
 hakâik-i Kur’âniye’nin mal ıdır ve hakikatleridir.. ve madem  Kur’ân- ı Hakîm
1 “De ki; Allah’ ın lütfuyla, rahmetiyle, evet sadece bununla ferahlan ın. Çünkü bu, onlar ın dünya mal ı 
olarak toplad ıklar ı bütün şeylerden daha hay ırlıdır.” (Yûnus sûresi, 10/58 ).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------  9
ekser sûrelerde, husûsan 1
ٰóۤĤا’ larda 2ۤħٰè ’lerde kendi kendini kemâl-i ha şmet-
le gösteriyor, kemâlât ını söylüyor, lây ık olduğu methi kendi kendine ediyor. 
Elbette ,  Sözler ’de  in’ikâs etmi ş  Kur’ân- ı Hakîm’in lemeât- ı i’câziyesinden 
ve o hizmetin  makbuliyetine  alâmet olan  inâyât- ı rabbâniyenin izhar ına 
mükellefiz . Çünkü o üstad ımız öyle eder ve öyle ders verir.
Üçüncü Sebep :  Sözler hakk ında,  tevazu suretinde demiyorum; belki bir 
hakikati beyan etmek için derim ki:
 Sözler’deki hakâik ve  kemâlât benim de ğil, Kur’ân’ ınd ır ve Kur’ân’dan 
 tereşşuh etmiştir. Hatta   Onuncu Söz, yüzer    âyât- ı Kur’âniye’den süzül-
müş baz ı katarâtt ır. Sâir risaleler dahi umumen öyledir.
Madem ben öyle biliyorum ve madem ben fâniyim, gidece ğim. Elbette 
bâki olacak bir şey ve bir eser, benimle ba ğlanmamak gerektir ve ba ğlanma-
mal ı. Ve madem  ehl-i  dalâlet ve  tuğyan, işlerine gelmeyen bir eseri, eser sahi-
bini çürütmekle eseri çürütmek âdetleridir. Elbette,   semâ-y ı Kur’ân’ ın y ıldızla-
rıyla bağlanan risaleler, benim gibi  çok itirazâta ve tenkidâta medar olabilen 
ve  sukut edebilen çürük bir direk ile ba ğlanmamal ı.
Hem madem örf-ü nâsta, bir eserdeki  mezâyâ, o eserin masdar ı ve men-
ba ı zannettikleri müellifinin etvâr ında aran ılıyor.. ve bu örfe göre, o hakâik-i 
âliyeyi ve o cevâhir-i gâliyeyi kendim gibi bir müflise ve onlar ın binde biri-
ni kendinde gösteremeyen şahsiyetime mal etmek, hakikate kar şı büyük bir 
haks ızlık olduğu için; risaleler kendi mal ım değil, Kur’ân’ ın mal ı olarak, 
Kur’ân’ ın  reşehât- ı meziyât ına   mazhar olduklar ını  izhar etmeye mecbu-
rum. Evet, lezzetli  üzüm salk ımlar ının hâsiyetleri, kuru çubu ğunda ara-
nılmaz. İşte ben de öyle bir kuru  çubuk hükmündeyim.
Dördüncü Sebep : Bazen  tevazu, küfrân- ı nimeti istilzam ediyor; bel-
ki  küfrân- ı nimet olur. Bazen de  tahdis-i nimet, iftihar olur. İkisi de za-
rard ır. Bunun çare-i yegânesi –ki ne  küfrân- ı nimet ç ıksın, ne de ifti-
har olsun– meziyet ve kemâlâtlar ı ikrar  edip, fakat temellük etmeye-
rek,   Mün’im-i Hakikî’nin eser-i in’âm ı olarak göstermektir.  Mesela, na-
sıl ki murassa ve müzeyyen bir  elbise-i fâhireyi biri sana giydirse ve onunla 
çok güzelle şsen, halk sana dese, “Mâşallah, çok güzelsin, çok güzelle ştin.” 
1 “Elif, Lâm, Râ.” ( Yûnus sûresi, 10/1;  Hûd sûresi, 11/1;  Yûsuf sûresi, 12/1;  İbrahim sûresi, 14/1;  Hicr 
sûresi, 15/1).
2 “Hâ, Mîm.” ( Mü’min sûresi, 40/1;  Fussilet sûresi, 41/1;  Şûrâ sûresi, 42/1;  Zuhruf sûresi, 43/1;  Duhân 
sûresi, 44/1;  Câsiye sûresi, 45/1;  Ahkaf sûresi, 46/1).
10  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Eğer sen  tevazukârâne desen, “Hâşâ, ben neyim? Hiç! Bu nedir, nerede gü-
zellik?”  O vakit  küfrân- ı nimet olur ve hulleyi sana giydiren mahir sanatkâ-
ra karşı hürmetsizlik olur. E ğer  müftehirâne desen, “Evet, ben çok güzelim. 
Benim gibi güzel nerede var? Benim gibi birini gösteriniz.” O vakit, ma ğ-
rurâne bir fahirdir. İşte fahirden, küfrândan kurtulmak için demeli ki : “Evet, 
ben güzelle ştim. Fakat güzellik libas ınd ır ve dolay ısıyla libas ı bana giydi-
renindir, benim de ğildir.”
İşte, bunun gibi ben de sesim yeti şse bütün küre-i arza ba ğırarak de-
rim ki:  Sözler güzeldirler, hakikattirler. Fakat benim de ğildirler;  Kur’ân- ı 
 Kerîm’in hakâikinden telemmû etmi ş şuâlard ır .
1 ٍïَّĩَéُĩِÖ ĹِÝَĤَאĝَĨ ُÛْèَïَĨ ْīٰכِĤوَ     ĹِÝَĤَאĝَĩِÖ ًاïَّĩَéُĨ ُÛْèَïَĨ َאĨوَ
düsturuyla derim ki:
ْاٰنِóُĝْĤِאÖ ĹِÜَאĩِĥכَ ُÛْèَïَĨ ْīٰכِĤوَ     ĹِÜَאĩِĥِכَÖ ْاٰنَóُĝْĤا ُÛْèَïَĨ َאĨوَ
Yani, “Kur’ân’ ın hakâik-i i’câz ını ben güzelle ştiremedim,  güzel gös-
teremedim. Belki Kur’ân’ ın güzel hakikatleri benim tâbirâtlar ımı da  gü-
zelleştirdi, ulvîle ştirdi.”
Madem böyledir; hakâik-i Kur’ân’ ın güzelliği nâm ına,  Sözler nâm ındaki 
 aynalar ının güzelliklerini ve o aynadarl ığa terettüp eden  inâyât- ı ilâhiyeyi iz-
har etmek, makbul bir tahdis-i nimettir.
Beşinci Sebep : Çok zaman evvel, bir ehl-i velâyetten i şittim ki: O zât, es-
ki velilerin  gaybî işaretlerinden istihraç etmi ş ve kanaati gelmi ş ki; “ Şark tara-
fından bir  nur  zuhur edecek, bid’alar zulümât ını dağıtacak.”  Ben, böyle 
bir nurun zuhuruna çok intizar ettim ve ediyorum. Fakat çiçekler bahar-da gelir. Öyle  kudsî çiçeklere  zemin haz ır etmek lâz ım gelir. Ve anlad ık 
ki, bu hizmetimizle o  nurâni zâtlara  zemin ihzar ediyoruz.
Madem kendimize ait de ğil; elbette,  Sözler nâm ındaki nurlara ait olan 
 inâyât- ı ilâhiyeyi beyan etmekte  medar- ı fahir ve  gurur olamaz, belki  medar- ı 
hamd ve  şükür ve  tahdis-i nimet  olur.
Alt ınc ı Sebep :  Sözler’in telifi vâs ıtas ıyla Kur’ân’a hizmetimize bir  mükâ-
fât- ı âcile ve bir  vâs ıta- yı  teşvik olan   inâyât- ı rabbâniye, bir muvaffakiyettir. 
1 “Ben sözlerimle Muhammed’i (aleyhissalâtü vesselâm)  övmüş olmad ım; asl ında sözlerimi Muhammed 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’la övmü ş ve güzelle ştirmiş oldum.” Hassân İbni Sâbit’in sözü olarak; İbnü’l-Esîr, 
el-Meselü’s-sâir  2/357; el-Kalka şendî, Subhu’l-a’ şâ 2/321; İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  1/58 (44.
Mektup).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  11
Muvaffakiyet ise izhar edilir. Muvaffakiyetten geçse, olsa olsa bir  ikram- ı ilâhî 
olur. İkram- ı ilâhî ise, izhar ı bir şükr-ü mânevîdir.
Ondan dahi geçse, olsa olsa, hiç ihtiyâr ımız kar ışmadan bir  keramet-i 
Kur’âniye olur. Biz  mazhar olmu şuz. Bu nevi ihtiyârs ız ve habersiz gelen bir 
kerametin izhar ı zarars ızd ır. Eğer  âdi kerâmât ın fevkine ç ıksa, o vakit olsa ol-
sa Kur’ân’ ın  i’câz- ı mânevîsinin şûleleri olur. Madem   i’câz izhar edilir; elbet-
te i’câza yard ım edenin dahi izhar ı,  i’câz hesab ına geçer. Hiç  medar- ı fahir ve 
 gurur olamaz; belki  medar- ı hamd ve şükrand ır.
Yedinci Sebep :  Nev-i insan ın yüzde sekseni ehl-i tahkik de ğildir ki; 
hakikate nüfuz etsin ve hakikati, hakikat tan ıyıp kabul etsin. Belki, sure-
te, hüsn-ü zanna binâen makbul ve  mûtemet insanlardan i şittikleri me-
sâili takliden kabul ederler. Hatta, kuvvetli bir hakikati  zay ıf bir adam ın 
elinde  zay ıf görür.. ve k ıymetsiz bir meseleyi  kıymettar bir adam ın elinde 
görse,  kıymettar  telâkki eder.
İşte ona binâen, benim gibi  zay ıf ve k ıymetsiz bir bîçârenin elindeki  ha-
kâik-i imaniye ve Kur’âniye’nin k ıymetini, ekser nâs ın nokta-y ı nazar ında dü-
şürmemek için, bilmecburiye ilân ediyorum ki; ihtiyâr ımız ve haberimiz olma-
dan birisi, bizi  istihdam ediyor; biz bilmeyerek, bizi mühim i şlerde çal ıştırıyor. 
Delilimiz de şudur ki, şuurumuz ve ihtiyâr ımızdan hariç bir k ısım inâyâta ve 
teshilâta  mazhar oluyoruz. Öyleyse, o inâyetleri ba ğırarak ilân etmeye mec-
buruz.
İşte, geçmi ş yedi esbaba binâen,  küllî birkaç  inâyet-i rabbâniyeye i şaret 
edeceğiz.
Birinci İşaret: Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesi’nin Birinci 
Nüktesi’nde beyan edilmi ştir ki, “ tevâfukat” tır. Ezcümle: Mucizât- ı Ahmediye 
Mektubat ı’nda, Üçüncü İşareti’nden tâ On Sekizinci İşareti’ne kadar altm ış 
 sayfa; habersiz, bilmeyerek, bir müstensihin nüshas ında –iki  sayfa müstesna 
olmak üzere mütebâki bütün sayfalarda– kemâl-i muvâzenetle, iki yüzden zi-yade   
Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimeleri birbirine bak ıyorlar. Kim 
insafla iki sayfaya dikkat etse,  tesadüf olmad ığını tasdik  edecek. Hâlbuki  tesa-
düf, olsa olsa bir sayfada kesretli emsal kelimeleri bulunsa yar ı yar ıya  tevâfuk 
olur, ancak bir-iki sayfada tamamen  tevâfuk edebilir. O hâlde böyle umum 
sayfalarda   Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimesi; iki olsun, üç olsun, 
dört olsun veya daha ziyade olsun, kemâl-i mizanla birbirinin yüzüne bak-sa elbette  tesadüf olmas ı mümkün de ğildir. Hem sekiz ayr ı ayr ı müstensihin
12  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bozamad ığı bir tevâfukun, kuvvetli bir  işaret-i gaybiye içinde oldu ğunu gös-
terir.
Nas ıl ki ehl-i belâgat ın kitaplar ında belâgat ın derecât ı bulundu ğu hâlde, 
 Kur’ân- ı Hakîm’deki  belâgat, derece-i i’câza ç ıkm ış;  kimsenin haddi de ğil ki 
ona yetişsin. Öyle de  mucizât- ı Ahmediye’nin bir aynas ı olan On Dokuzuncu 
Mektup ve  mucizât- ı Kur’âniye’nin bir tercüman ı olan  Yirmi Be şinci Söz ve 
Kur’ân’ ın bir nevi tefsiri olan  Risale-i Nur  eczalar ında  tevâfukat, umum kitap-
lar ın fevkinde bir  derece-i garâbet gösteriyor. Ve ondan anla şılıyor ki;  muci-
zât- ı Kur’âniye ve  mucizât- ı Ahmediye’nin bir nevi kerametidir ki o aynalarda 
 tecellî ve  temessül ediyor.
İkinci İşaret: Hizmet-i Kur’âniye’ye ait  inâyât- ı rabbâniyenin ikincisi şu-
dur ki:  Cenâb- ı Hak benim gibi kalemsiz,  yar ım  ümmî, diyar- ı gurbette kim-
sesiz, ihtilâttan men edilmi ş bir tarzda; kuvvetli, ciddî, samimî,  gayûr,  feda-
kâr.. ve kalemleri birer  elmas  kılıç olan karde şleri bana  muâvin ihsan etti. 
Zay ıf ve âciz omzuma çok  ağır gelen  vazife-i Kur’âniye’yi, o kuvvetli omuzla-
ra bindirdi, kemâl-i kereminden yükümü hafifle ştirdi. O mübarek  cemaat ise 
– Hulûsi’nin tâbiriyle–  telsiz telgraf ın âhizeleri hükmünde –ve  Sabri’nin tâbi-
riyle– Nur fabrikas ının elektriklerini yeti ştiren makineler hükmünde ayr ı ayr ı 
meziyetleri ve  kıymettar muhtelif hâsiyetleriyle beraber –yine  Sabri’nin tâbi-
riyle– bir   tevâfukat- ı gaybiye nev’inden olarak,  şevk ve  sa’y u gayret ve cid-
diyette birbirine benzer bir surette, esrar- ı Kur’âniye’yi ve envâr- ı imaniyeyi 
etrafa neşretmeleri ve her yere eri ştirmeleri ve şu zamanda (yani hurufât de-
ğişmiş,  matbaa yok, herkes envâr- ı imaniyeye muhtaç oldu ğu bir zamanda) 
ve fütur verecek ve şevki k ıracak çok  esbap varken; bunlar ın fütursuz,  kemâl-i 
 şevk ve gayretle bu hizmetleri, do ğrudan do ğruya bir  keramet-i Kur’âniye ve 
 zâhir bir  inâyet-i ilâhiyedir.
Evet, velâyetin kerameti oldu ğu gibi, niyet-i hâlisan ın dahi kerame-
ti vard ır. Samimiyetin dahi kerameti vard ır. Bahusus,  lillâh için olan bir 
 uhuvvet dairesindeki karde şlerin içinde ciddî, samimî tesânüdün çok ke-
rametleri olabilir. Hatta şöyle bir cemaatin şahs- ı mânevîsi bir  veliyy-i  kâ-
mil hükmüne geçebilir, inâyâta  mazhar olur.
İşte, ey karde şlerim ve ey  hizmet-i Kur’ân’da arkada şlar ım! Bir kaleyi fet-
heden bir bölü ğün  çavuşuna, bütün şerefi ve bütün ganimeti vermek nas ıl zu-
lümdür, bir hatad ır. Öyle de şahs- ı mânevînizin kuvvetiyle ve kalemlerinizle 
hâs ıl olan fütuhattaki inâyât ı benim gibi bir bîçâreye veremezsiniz. Elbette, 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  13
böyle mübarek bir cemaatte,  tevâfukat- ı gaybiyeden daha ziyade kuvvetli 
bir  işaret-i gaybiye var ve ben görüyorum, fakat herkese ve umuma gös-
teremiyorum.
Üçüncü İşaret:  Risale-i Nur eczalar ı, bütün mühim  hakâik-i imaniye ve 
Kur’âniye’yi, hatta en muannide kar şı dahi parlak bir surette isbat ı, çok kuv-
vetli bir  işaret-i gaybiye ve bir  inâyet-i ilâhiyedir. Çünkü  hakâik-i imaniye ve 
Kur’âniye içinde öyleleri var ki en büyük bir  dâhi  telâkki edilen  İbni Sina, 
fehminde aczini itiraf etmi ş; “Ak ıl buna yol bulamaz!” demi ş.   Onuncu Söz 
Risalesi, o zât ın dehâs ıyla yetişemediği hakâiki, avâmlara da çocuklara da 
bildiriyor.
Hem mesela;  sırr- ı  kader ve  cüz-ü ihtiyârînin hâlli için,  koca  Sa’d- ı Teftazânî 
gibi bir  allâme, k ırk elli sayfada  meşhur  Mukaddemât- ı İsnâ Aşer nâm ıyla 
Telvih nâm kitab ında ancak halletti ği ve ancak havassa bildirdi ği ayn ı mesâili, 
kadere dair olan  Yirmi Alt ınc ı Söz’de İkinci Mebhas’ ın iki sayfas ında tamam ıy-
la, hem herkese bildirecek bir tarzda beyan ı, eser-i  inâyet olmazsa nedir?
Hem bütün ukûlü hayrette b ırakan ve hiçbir felsefenin eliyle ke şfedileme-
yen ve  sırr- ı  hilkat-i  âlem ve   tılsım- ı  kâinat denilen ve Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın 
i’câz ıyla keşfedilen o   tılsım- ı  müşki’l-küşâ ve o   muamma-y ı  hayret-nümâ, 
Yirmi Dördüncü Mektup ve   Yirmi Dokuzuncu Söz’ün âhirindeki remizli nük-
tede ve  Otuzuncu Söz’ün,  tahavvülât- ı zerrât ın alt ı adet hikmetinde ke şfedil-
miştir. Kâinattaki faaliyet-i hayret-nümân ın t ılsımını ve hilkat-i kâinat ın ve âk ı-
betinin muammas ını ve  tahavvülât- ı zerrâttaki harekât ın s ırr- ı hikmetini  keşif 
ve beyan etmi şlerdir; meydandad ır, bak ılabilir.
Hem  sırr- ı  ehadiyet ile şeriksiz  vahdet-i rubûbiyeti, hem nihayetsiz  kurbi-
yet-i ilâhiye ile nihayetsiz bu’diyetimiz olan  hayret-engiz hakikatleri, kemâl-i 
vuzuhla  On Alt ınc ı Söz ve  Otuz İkinci Söz, beyan ettikleri gibi; kudret-i ilâhi-
yeye nisbeten  zerrât ve  seyyârât müsâvi oldu ğunu.. ve ha şr-i âzamda umum 
zîruhun ihyâs ı, bir nefsin ihyâs ı kadar o kudrete kolay oldu ğunu.. ve şirkin hil-
kat-i kâinatta müdahalesi  imtinâ derecesinde ak ıldan uzak oldu ğunu kemâl-i 
vuzuhla gösteren  Yirminci Mektup’taki 1
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ kelimesi beya-
nında ve üç temsili hâvi onun zeyli, şu  azîm s ırr- ı vahdeti ke şfetmiştir.
Hem  hakâik-i imaniye ve Kur’âniye’de öyle bir geni şlik var ki en bü-
yük  zekâ-y ı beşerî  ihata edemedi ği hâlde; benim gibi zihni  müşevveş, vaziyeti
1 “O (celle celâlüh)  her şeye kâdirdir.” (Mâide sûresi, 5/120 ; Hûd sûresi, 11/4 ; Rûm sûresi, 30/50   ; …)
14  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 perişan, müracaat edilecek kitap yokken, s ıkıntılı ve süratle yazan bir adam-
da, o hakâikin  ekseriyet-i mutlakas ı dekâikiyle zuhuru, do ğrudan do ğruya 
 Kur’ân- ı Hakîm’in  i’câz- ı mânevîsinin eseri ve  inâyet -i rabbâniyenin bir cilve-
si ve kuvvetli bir i şaret-i gaybiyedir.
Dördüncü İşaret: Elli altm ış risaleler1(Hâşiye) öyle bir tarzda ihsan edilmi ş 
ki; değil benim gibi az dü şünen ve zuhurata  tebaiyet eden ve tetkike vakit 
bulamayan bir insan ın, belki büyük zekâlardan mürekkep bir ehl-i tedkikin 
 sa’y ve gayretiyle yap ılmayan bir tarzda telifleri, do ğrudan do ğruya bir eser-i 
 inâyet olduklar ını gösteriyor. Çünkü bütün bu risalelerde bütün derin hakâik, 
temsilât vâs ıtas ıyla, en  âmî ve  ümmî olanlara kadar ders veriliyor. Hâlbuki o 
hakâikin ço ğunu, büyük âlimler “Tefhim edilmez!” deyip de ğil avâma, belki 
havassa da bildiremiyorlar.
İşte, en uzak hakikatleri en yak ın bir tarzda, en  âmî bir adama ders ve-
recek derecede, benim gibi Türkçe’si  az, sözleri  muğlâk, çoğu anlaşılmaz ve 
“ Zâhir hakikatleri dahi mü şkülleştiriyor.” diye eskiden beri  iştihar bulmu ş ve 
eski eserleri –k ısmen– o sû-i i ştihar ı tasdik  etmiş bir şahs ın elinde bu harika 
 teshilât ve   sühûlet-i beyan; elbette, bilâ- şüphe, bir eser-i inâyettir ve onun hü-
neri olamaz ve  Kur’ân- ı  Kerîm’in  i’câz- ı mânevîsinin bir cilvesidir  ve temsilât- ı 
Kur’âniye’nin bir temessülüdür ve in’ikâs ıdır.
Beşinci İşaret: Risaleler umumiyetle pekçok  intişar ettiği hâlde; en bü-
yük âlimden tut, tâ en  âmî adama kadar ve  ehl-i  kalb büyük bir veliden tut, tâ 
en  muannid dinsiz bir feylesofa kadar olan  tabakât- ı  nâs ve tâifeler, o risalele-
ri gördükleri ve okuduklar ı ve bir k ısm ı tokatlar ını yedikleri hâlde  tenkit edil-
memesi.. ve her  tâife derecesine göre istifade etmesi, do ğrudan do ğruya bir 
 eser-i   inâyet-i rabbâniye ve bir  keramet-i Kur’âniye oldu ğu gibi, çok  tetkikât 
ve taharriyât ın neticesiyle ancak husûl bulan o çe şit risaleler, fevkalâde bir sü-
ratle, hem idrakimi ve fikrimi  müşevveş eden s ıkıntılı ink ıbaz vakitlerinde ya-
zılmas ı dahi, bir eser-i  inâyet ve bir ikram- ı rabbânîdir.
Evet, ekser karde şlerim ve yan ımdaki umum arkada şlar ım ve müs-
tensihler biliyorlar ki On Dokuzuncu Mektub’un be ş parças ı, birkaç gün 
zarf ında; her gün iki-üç saatte ve mecmuu on iki saatte, hiçbir kitaba 
müracaat edilmeden yaz ılmas ı; hatta en mühim bir parça ve o parçada 
 lafz- ı   Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimesinde  zâhir bir  hâtem-i nü-
büvveti gösteren dördüncü  cüz; üç-dört saatte, da ğda,   yağmur alt ında, 
1 (Hâşiye) Şimdi yüz otuzdur.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  15
ezber  yaz ılm ış. Ve  Otuzuncu Söz gibi mühim ve dakik bir  risale, alt ı  saat 
içinde bir ba ğda yaz ılm ış. Ve  Yirmi Sekizinci Söz,  Süleyman’ ın bahçesinde 
bir, nihayet iki  saat içinde yaz ılmas ı gibi.. ekser risalelerin böyle olmas ı ve 
eskiden beri s ıkıntılı ve  münkab ız olduğum zaman en  zâhir hakikatleri dahi 
beyan edemedi ğimi, belki bilemedi ğimi yak ın dostlar ım biliyorlar.  Husûsan 
o s ıkıntıya hastal ık da ilâve edilse, daha ziyade beni dersten, teliften men 
etmekle beraber;  en mühim  Sözler ve risalelerin, en s ıkıntılı ve hastal ıklı 
zaman ımda, en süratli bir tarzda yaz ılmas ı, doğrudan do ğruya bir  inâyet-i 
ilâhiye ve bir  ikram- ı  rabbânî ve bir  keramet-i Kur’âniye olmazsa nedir?
Hem hangi kitap olursa olsun, böyle hakâik-i ilâhiyeden ve imaniyeden 
bahsetmi şse,  alâküllihâl bir k ısım mesâili, bir k ısım insanlara zarar verir. Ve 
zarar verdikleri için, her mesele herkese ne şredilmemi ş. Hâlbuki şu risaleler 
ise, şimdiye kadar hiç kimsede –çoklardan sordu ğum hâlde–  sû-i  tesir ve  ak-
sülamel ve  tahdîş-i  ezhan gibi bir zarar vermedikleri, do ğrudan do ğruya bir 
 işaret-i gaybiye ve bir   inâyet-i rabbâniye oldu ğu bizce muhakkakt ır.
Alt ınc ı İşaret: Şimdi bence  kat’iyet peydâ etmi ştir ki; ekser hayat ım,  ih-
tiyâr ve iktidar ımın,  şuur ve tedbirimin haricinde, öyle bir tarzda geçmi ş ve 
öyle garip bir surette ona cereyan verilmi ş, tâ  Kur’ân- ı Hakîm’e hizmet ede-
cek olan bu nevi risaleleri  netice versin. Âdeta bütün  hayat- ı ilmiyem,  mukad-
demât- ı ihzâriye hükmüne geçmi ş ve  Sözler’le   i’câz- ı Kur’ân’ ın izhar ı, onun 
neticesi olacak bir surette  olmuştur. Hatta, şu yedi sene nefyimde ve gurbe-
timde ve sebepsiz ve arzumun hilâf ında tecerrüdüm ve me şrebime muhalif, 
yaln ız bir köyde  imrâr- ı  hayat etmekli ğim.. ve eskiden beri ülfet etti ğim  ha-
yat- ı içtimaiyenin çok râb ıtalar ından ve kaidelerinden nefret  edip terk etmek-
liğim, doğrudan do ğruya bu  hizmet-i Kur’âniye’yi  hâlis, sâfi bir surette yap-
tırmak için bu vaziyet verildi ğine şüphem kalmam ıştır. Hatta çok defa ba-
na verilen s ıkıntı ve zulmen bana kar şı olan tazyikat perdesi alt ında bir  dest-i 
 inâyet taraf ından  merhametkârâne, Kur’ân’ ın esrar ına  hasr- ı  fikir ettirmek ve 
nazar ı  dağıtmamak için yap ılm ıştır, kanaatindeyim. Hatta eskiden mütâlaa-
ya çok  müştâk olduğum hâlde, bütün bütün sâir kitaplar ın mütâlaas ından bir 
men, bir  mücânebet ruhuma verilmi şti. Böyle gurbette  medar- ı teselli ve  ün-
siyet olan mütâlaay ı bana terk ettiren, anlad ım ki doğrudan do ğruya   âyât- ı 
Kur’âniye’nin  üstad- ı mutlak olmalar ı içindir.
Hem yaz ılan eserler, risaleler – ekseriyet-i mutlakas ı– hariçten hiçbir  sebep 
gelmeyerek, ruhumdan tevellüt eden bir hâcete binâen, âni ve  def’î olarak ih-
san edilmi ş. Sonra baz ı dostlar ıma gösterdi ğim vakit demi şler: “Şu zaman ın 
16  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yaralar ına devâd ır.” İntişar ettikten sonra ekser karde şlerimden anlad ım ki tam 
şu zamandaki ihtiyaca  muvaf ık ve derde lây ık bir  ilâç hükmüne geçiyor.
İşte,  ihtiyâr ve şuurumun dairesi haricinde,  mezkûr hâletler ve  sergüzeşt-i 
hayat ım ve ulûmlar ın envâlar ındaki  hilâf- ı  âdet, ihtiyârs ız tetebbuât ım, böy-
le bir netice-i kudsiyeye müncer olmak için, kuvvetli bir  inâyet-i ilâhiye ve bir 
 ikram- ı  rabbânî oldu ğuna bende  şüphe b ırakmam ıştır.
Yedinci İşaret: Bu hizmetimiz zaman ında, beş-alt ı sene zarf ında,  bilâ- mü-
balâğa yüz   eser-i  ikram- ı ilâhî ve   inâyet-i rabbâniye ve  keramet-i Kur’âniye’yi 
gözümüzle gördük. Bir k ısm ını On Alt ınc ı Mektup’ta i şaret ettik. Bir k ısm ını 
 Yirmi Alt ınc ı Mektub’un Dördüncü Mebhas ı’nın Mesâil-i Müteferrikas ı’nda, bir 
kısm ını Yirmi Sekizinci Mektub’un Üçüncü Meselesi’nde beyan ettik. Benim 
yak ın arkada şlar ım bunu biliyorlar. Dâimî arkada şım   Süleyman Efendi, çok-
lar ını biliyor. Husûsan  Sözler’in ve risalelerin ne şrinde ve tashihât ında 
ve yerlerine yerle ştirmekte ve  tesvid ve tebyizinde  fevka’l-me’mul,  kera-
metkârâne bir teshilâta  mazhar oluyoruz..  keramet-i Kur’âniye oldu ğuna 
şüphemiz kalm ıyor. Bunun misalleri yüzlerdir.
Hem  maîşet hususunda o kadar şefkatle besleniyoruz ki en küçük 
bir arzu-yu kalbimizi bizi  istihdam eden  Sahib-i İnâyet, tatmin etmek için 
 fevka’l-me’mul bir surette ihsan ediyor ve hâkeza...
İşte bu hâl gayet kuvvetli bir i şaret-i gaybiyedir ki biz  istihdam olunu-
yoruz. Hem  rıza dairesinde, hem  inâyet alt ında bize  hizmet-i Kur’âniye 
yapt ırılıyor.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
2ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
 ۪įِ×ْéَĀوَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ أَدَاءً ۪įِّĝَéِĤوَ َאءًĄرِ َכَĤ نُĳَכُÜ َةًŻَĀ ٍïَّĩَéُĨ َאĬِïِّĻَø ĵٰĥَĐ ِّģَĀ َّħُıّٰĥĤاَ
3.َīĻِĨاٰ ًا،óĻِáכَ ًאĩĻِĥْùَÜ ْħِّĥَøوَ
f
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 “Sübhans ın ya Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
3 “Allah’ ım! Efendimiz Muhammed’e, O’nun âl ve ashab ına, senin ho şnutluğuna ve O’nun hakk ının 
ödenmesine vesile olacak şekilde çok salât ve selâm eyle, âmîn...”
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  17
Mahrem Bir Suâle Cevapt ır
[Şu  sırr- ı  inâyet, eskiden mahremce yaz ılm ış; On Dördüncü Söz’ün âhi-
rine ilhak edilmi şti. Her nas ılsa ekser müstensihler unutup yazmam ışlard ı. 
Demek münasip ve lây ık mevkii buras ıym ış ki gizli kalm ış.]
Benden suâl ediyorsun:  “Neden senin Kur’ân’dan yazd ığın  Sözler’de 
bir kuvvet, bir  tesir var  ki, müfessirlerin ve âriflerin sözlerinde nâ-
diren bulunur? Bazen bir sat ırda bir  sayfa kadar kuvvet var, bir say-
fada bir kitap kadar  tesir bulunuyor.”
Elcevap Elcevap:  Güzel bir cevapt ır! Şeref,   i’câz- ı Kur’ân’a ait oldu ğundan ve 
bana ait olmad ığından,  bilâ -pervâ derim:
Ekseriyet itibar ıyla öyledir. Çünkü;  yaz ılan  Sözler  tasavvur de ğil, tas-
diktir..  teslim de ğil, imand ır.. mârifet de ğil, şehâdettir, şuhûddur.. taklit 
değil, tahkiktir..  iltizam de ğil, iz’and ır..  tasavvuf de ğil, hakikattir..  dâvâ 
değil,  dâvâ içinde burhand ır.
Şu s ırrın hikmeti budur ki: Eski zamanda  esâsât- ı imaniye, mahfuzdu;  tes-
lim,  kavî idi. Teferruâtta, âriflerin mârifetleri delilsiz de olsa beyanâtlar ı mak-
bul idi, kâfi idi. Fakat şu zamanda   dalâlet-i fenniye, elini esâsâta ve erkâna 
uzatm ış olduğundan:
yHer derde lây ık devây ı ihsan eden Hakîm-i  Rahîm olan Zât- ı 
 Zülcelâl,  Kur’ân- ı  Kerîm’in en parlak  mazhar- ı i’câz ından olan  temsilâ-
tından bir şûlesini,  acz ve zaaf ıma,  fakr ve ihtiyac ıma merhameten  hiz-
met-i Kur’ân’a ait yaz ılar ıma ihsan etti..
yFelillâhilhamd,   sırr-ı temsil dürbünüyle en uzak hakikatler, gayet 
yak ın gösterildi..
yHem  sırr-ı temsil cihetü’l-vahdetiyle, en da ğınık meseleler toplat-
tırıldı..
yHem  sırr-ı temsil merdiveniyle, en  yüksek hakâike kolayl ıkla ye-
tiştirildi..
yHem  sırr-ı temsil penceresiyle, hakâik-i gaybiyeye, esâsât- ı İslâ-
miye’ye şuhûda yak ın bir  yakîn-i imaniye hâs ıl oldu..
18  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yAk ıl ile beraber vehim ve  hayal, hatta  nefis ve  hevâ teslime mecbur 
olduğu gibi,  şeytan dahi  teslim-i silâha mecbur oldu…
Elhâs ıl: Yaz ılar ımda ne kadar güzellik ve  tesir bulunsa, ancak tem-
silât- ı Kur’âniye’nin lemeât ındand ır. Benim hissem; yaln ız şiddet-i ihti-
yac ımla taleptir.. ve gayet aczimle tazarruumdur. Dert benimdir, devâ 
Kur’ân’ ınd ır.
Said Nursî
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Mukaddime
Hulûsi Bey ve Sabri Efendinin mektuplar ında Risale-i Nur hakk ındaki f ık-
ralar ının, bir mektup suretinde Risale-i Nur eczalar ı içinde idhal edilmesinin 
beş sebebi var:
Birincisi : Hulûsi ise, âhirdeki Sözler’in ve ekser Mektubat’ ın yaz ılmas ı-
na onun gayreti ve ciddiyeti en mühim sebep olmas ı. Ve Sabri’nin dahi On 
Dokuzuncu Mektup gibi bir sülüs-ü Mektubat’ ın yaz ılmas ına sebep, onun sa-
mimî ve ciddî i ştiyak ı olmas ıdır.
İkinci Sebep : Bu iki zât bilmiyorlard ı ki bir vakit şu f ıkralar neşredilecek. 
Bilmedikleri için, gayet samimî, tasannusuz, hâlisâne ve derece-i zevklerini ve o hakâike kar şı şevklerini ifade etmek için, hususî bir surette yazm ışlar. Onun 
için, o takdiratlar ı takriz nev’inden de ğil, doğrudan do ğruya, mübalâ ğasız bir 
surette, gördükleri ve zevk ettikleri hakikati ifade etmeleridir.
Üçüncü Sebep : Bu iki zât hakikî talebelerimden ve ciddî arkada şlar ım-
dan; ve hizmet-i Kur’ân’da arkada şlar ım içinde 
talebelik  ve kardeşlik ve ar-
kadaşlığın üç hâssas ı var ki bu iki zât üçünde de birincili ği kazanm ışlar.
Birinci hâssa : Bana mensup her şeye mallar ı gibi tesahup ediyorlar. Bir 
Söz yaz ılsa, kendileri yazm ış ve telif etmi ş gibi zevk al ıyorlar, Allah’a şükredi-
yorlar. Âdeta cesetleri muhtelif, ruhlar ı bir hükmünde, hakikî mânevî verese-
lerdir.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  19
İkinci hâssa : Bütün makâs ıd-ı hayatiye içinde en büyük, en mühim mak-
satlar ı, o nurlu Sözler  vas ıtas ıyla Kur’ân’a hizmet biliyorlar. Dünya hayat ının 
netice-i hakikiyesinin ve dünyaya gelmekteki vazife-i f ıtriyelerinin en mühimi, 
hakâik-i imaniyeye hizmet oldu ğunu telâkkileridir.
Üçüncü hâssa : Ben kendi nefsimde tecrübe etti ğim ve eczahane-i mu-
kaddese-i Kur’âniye’den ald ığım ilâçlar ı, onlar da kendi yaralar ını hissedip 
o ilâçlar ı merhem suretinde tecrübe ediyorlar. Ayn ı hissiyat ımla mütehassis 
oluyorlar. Ve ehl-i iman ın imanlar ını muhafaza etmek gayreti, en yüksek de-
recede ta şımalar ı ve ehl-i iman ın kalbine gelen şübehat ve evhamdan has ıl 
olan yaralar ı tedavi etmek i ştiyak ı, yüksek bir derece-i şefkatte hissetmeleri-
dir.
Dördüncü Sebep : Hulûsi Bey, benim yegâne mânevî evlâd ım ve me-
dar- ı tesellîm ve hakikî vârisim ve bir dehâ-y ı nuranî sahibi olaca ğı muhtemel 
olan biraderzadem Abdurrahman’ ın vefat ından sonra, Hulûsi aynen yerine 
geçip o merhumdan bekledi ğim hizmeti, onun gibi ifâya ba şlamas ıyla.. ve 
ben onu görmeden epey zaman evvel Sözler’i yazarken, onun ayn ı vazifesiy-
le muvazzaf bir şahs- ı mânevî bana muhatap olmu şcas ına, ekseriyet-i mutla-
ka ile temsilât ım onun vazifesine ve mesle ğine göre olmu ştur. Demek oluyor 
ki bu şahs ı, Cenâb- ı Hak bana hizmet-i Kur’ân ve imanda bir talebe, bir muin 
tayin etmi ş. Ben de bilmeyerek onunla onu görmeden evvel konu şuyormu-
şum, ders veriyormu şum...
Sabri ise, f ıtraten bende mevcut has bir ni şan var; bütün gezdi ğim yerde 
kimsede görmedim. Sabri’de ayn ı nişan- ı fıtrî var. Bütün talebelerim içinde, 
karabet-i nesliyeden daha ziyade bir karabet kendinde hissetmi ş. Ve şu havâ-
lide en az ümid etti ğim ve o da geç uyand ığı hâlde en ileri gitti ği bir işarettir 
ki o da bir Hulûsi-i Sânîdir, müntehapt ır. Cenâb- ı Hak taraf ından bana tale-
be ve hizmet-i Kur’ân’da arkada ş tayin edilmi ştir.
Beşinci Sebep : Ben kendi şahs ıma ait takdirat ve medhi kabul etmem. 
Çünkü mânen büyük zarar gördüm. Onun için şahs ıma karşı takdirat, fa-
hir ve gurura medar oldu ğu için şiddetle nefret edip korkuyorum. Fakat 
Kur’ân- ı Hakîm’in dellâl ı ve hizmetkâr ı olmakl ığım cihetinden ve o vazife-i 
kudsiye noktas ında takdirat ve medih bana ait olmay ıp, nurlu Sözler’e ve 
belki doğrudan do ğruya hakâik-i imaniyeye ve esrar- ı Kur’âniye’ye ait ol-
duğu için onu müftehirâne de ğil, Cenâb- ı Hakk’a kar şı müteşekkirâne ka-
bul ediyorum.
20  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
İşte bu iki şah ıs, bu hakikati herkesten ziyade anlad ıklar ı için, onlar bil-
meyerek vicdanlar ının sevkiyle yazd ıklar ı takdirat ve medihlerini, Risale-i 
Nur eczalar ı içinde dercedilmeye sebep olmu ştur. Cenâb- ı Hak bunlar ın em-
sâlini ziyade etsin ve onlar ı da muvaffak etsin ve tarik-i haktan ay ırmas ın, 
âmîn...
 ĵٰĄْóَÜوَ ُّÕِéُÜ َאĩכَ َאنِĩĺِْŸوَا ْاٰنِóُĝْĤا ِÙَĨْïِíِĤ َאĭِĬَاĳْìإِ ْīِĨ َאĩُıَĤَאáْĨوَأَ َאĩُİَّאĺوَإِ َאĭْĝِّĘوَ َّħُıّٰĥĤاَ
َانِĳَĥَĩْĤا َėَĥَÝْìا َאĨ َאتِĩĻِĥْùَّÝĤا ُّħَÜوَأَ َةِŻَّāĤا ُģَąْĘأَ ِįْĻَĥَĐ ْاٰنَóُĝْĤا ِįْĻَĥَĐ َÛْĤَõْĬأَ ْīَĨ ِّěَéِÖ
1َانِóَĩَĝْĤا دَارَ َאĨوَ
Said Nursî
1 Allah ım, bizi ve bu ikisini ve karde şlerimizden onlar ın emsallerini, Kur’ân ve iman hizmetinde, Senin 
muhabbet ve r ızan ı celb edecek şekilde muvaffak et. Kendisine Kur’ân’ ı indirdiğin O zat hürmetine ki, 
gece gündüz de ğiştikçe ve güne ş ve ay döndükçe salât ve selâm ın en üstünü onun üzerine olsun.
Yirmi Yedinci Mektup
ve Zeyilleri
Otuz Üçüncü Söz’ün Yirmi Yedinci Mektubu’dur 
ki, Mektubatü’n-Nur’un birinci muhatab ı olan Hulûsi 
Bey’in hususî mektuplar ından, Risaletü’n-Nur hakk ın-
daki takdirat ını gösteren f ıkralard ır.
Yirmi Yedinci Mektub’un ikinci k ısm ı olan “Zeyl”i 
dahi, elhak bir Hulûsi-i Sâni olan Sabri Efendinin Risaletü’n-Nur hakk ındaki takdirat ını gösteren hususî 
mektuplar ındaki f ıkralard ır.
1(Hâşiye-1)
Şu Risale2(Hâşiye-2) bir meclis-i nuranîdir ki Kur’ân’ ın şu 
münevver, mübarek şâkirtleri, içinde birbiriyle mânen mü-
zakere ve müdavele-i efkâr ediyorlar. Ve yüksek bir medre-se salonudur ki Kur’ân’ ın şâkirtleri onda her biri ald ığı der-
si arkada şlar ına söylüyor. Ve Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın 
hazine-i kudsiyesinin sandukçalar ı olan Risalelerin sat ıcı 
ve dellâllar ına muhte şem ve müzeyyen bir dükkân ve bir 
menzildir. Her biri ald ığı kıymettar mücevherat ı birbirine 
ve müşterilerine orada gösteriyor.
Said Nursî
1 (Hâşiye-1) Üstad ımız Yirmi Yedinci Mektub’u ilk defa bu şekilde tensip buyurmu şlar, son-
radan ikinci, üçüncü, dördüncü zeyiller eklemek suretiyle geni şletmişlerdir. En son şeklin-
de ise, Kastamonu ve Emirda ğ Lâhikalar ı da Üstad ımız taraf ından Yirmi Yedinci Mektub’a 
idhal edilerek, Yirmi Yedinci Mektup ikmal edilmi ştir. Bu itibarla, Hulûsi Bey ve Sabri 
Efendinin mektuplar ı, Yirmi Yedinci Mektub’un ba şlang ıcını teşkil etmiştir.
2 (Hâşiye-2) Yani, Yirmi Yedinci Mektub’un umumu, hususan Barla Lâhikas ı.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًاïَÖأَ َאتِĭْכَאئِĤا ذَرَّاتِ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
(Hulûsi’nin birinci fıkrasıdır.) (Hulûsi’nin birinci f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstâdü’l-Muhterem!
Kendilerini fakir ve hakir görmekte zevk alan zevât- ı âliye gibi de ğil, belki 
olduğu gibi görünmek isteyen ve “talebem, karde şim, biraderzadem” unvan-
lar ıyla taltif buyurdu ğunuz bendeniz, hakikatte mânen dü şkün bir vaziyette 
ve cidden duan ıza muhtaç bir hâldeyim. Serâpâ nur olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-
Beyan’ ın hak ve hakikatini, bu as ır insanlar ının, bilhassa f ırak- ı dâllenin göz-
lerine sokacak derecede, baz ı Kur’ân lemeât ının zâhir olmas ına murad- ı ilâ-
hî taallûk etmi ş ve bu emr-i mühimme, –felillâhilhamd– muhterem Üstad ımız 
vas ıta olmuştur.
İşte, hiç ender hiç olan bu talebenize de, yine lütuf ve fazl ve inâyet-i ilâhî 
ile bu âli memuriyetini ifâ eden aziz ve muhterem hocas ına ve Hazreti Kur’ân 
hesab ına pek cüz’î bir hademelik yapt ırılm ıştır. Bundan dolay ı ne kadar şük-
retsem azd ır; fahre zerre kadar hakk ım yoktur. Belki şu hademelikte yapm ış 
olmakl ığım muhtemel hatîât ve kusurattan dolay ı aff ımı niyaz ve istirham edi-
yorum. Fenâ şahsiyetimi tarif eylemekli ğim gerçi manas ızd ır. Fakat mürâsele 
ve mülâkatta bu bapta pekçok büyük iltifatlar ınızı gördüğümden mütehass ıl 
hicap sevkiyle ufak bir tasdîde bulundum. Son iki mektubunuzda suâl buyu-
rulan hususa cevap vermekli ğim ısrarla emir buyuruldu; 4َאĭْđَĈوَأَ َאĭْđِĩَø. Fakat 
bu ağır suâle, acz ve fakr ın en müntehâs ında bulunan bu karde şiniz hak ve ha-
kikate muvaf ık ve mutab ık bir cevap verebilmek için inâyet ve kerem-i ilâhî 
ve meded-i ruhaniyet-i Peygamberî’ye iltica eyledi. Şöyle ki:
Mübarek Sözler şüphesiz Kitab- ı Mübîn’in nurlu lemeât ıdır. İçinde izaha 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; kâinat ın zerreleri adedince ve sonsuza kadar üzerinize olsun.
4 “İşittik ve itaat ettik …” ( Bakara sûresi, 2/285).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  23
muhtaç yerler eksik olmamakla beraber, küll hâlinde kusursuz ve noksans ız-
dır. Beşerin her tabakas ı kendi f ıtrî anlay ışlar ı nisbetinde hisse-mend ve fay-
da-mend olurlar. Şimdiye kadar tenkit olunmamas ı, her meslek ve mezhep 
ve meşrep ehline ho ş gelmesi ve mülhidlerin dil uzatamay ıp ebkem kalmala-
rı, kanaatimizin s ıhhatine delâlet etmeye kâfidirler.
Vazifenizin bitmedi ğine dair dü şünebildiğim burhanlar:
Evvelâ : Bid’atlar ın çoğald ığı bir zamanda ulemân ın sükût etmemeleri lâ-
zım geldiğine dair beyan buyurulan hadisteki emir ve zecir.1
Sâniyen : Peygamberimiz’in ittibâ ına mükellef oldu ğunuzdan, onlar gibi 
müddet-i hayat ınızca vazifeye devam mecburiyeti oldu ğu.
Sâlisen : Madem bu hizmet münhas ıran reyinizle de ğil, istihdam olunu-
yorsunuz; nas ıl Mübelliğ-i Kur’ân, Fahr-i Cihan, Habib-i Yezdân (sallallâhu aley-
hi ve sellem)  Efendimiz Hazretleri birgün 2ْħَכُĭĺدِ ْħَכُĤ ُÛْĥَĩأَכْ ْمَĳَĻْĤاَ ferman- ı celîli-
ni tebliğ buyurmakla ayn ı zamanda vazife-i risaletinin hitâm ına remzen i şa-
ret eylemi şti. Muhterem Üstad ın da hizmeti kâfi görülürse, bildirilir kanaatin-
deyim.
Râbian : Sözler hakk ında bugüne kadar sükût edilmesi ve tenkide cüret 
edilmemesi, ilâ nihâye bu hâlin devam edece ğine delil olamaz. Hâl-i haya-
tınızda muhtemel hücumlara evvelen ve bizzat zât- ı fâz ılâneleri cevap vere-
ceksiniz.
Hâmisen : Dünyay ı unutmak isteseniz, ba şka hiçbir sebep olmasa dahi, 
yaln ız bu mübarek Sözler’le rab ıta peydâ eden insanlar ın rica edecekleri iza-
hat ı vermek isteyecek ve cevaps ız b ırakmayacaks ınız.
Sâdisen : Allah için sizi sevenlere ve sizden istizahta bulunanlara yazd ı-
ğınız pek k ıymetli yaz ılarla meclis-i ilminizde takrir buyurdu ğunuz mütenev-
vi ve Sözler’e bile geçmeyen mesâil kat’iyetle gösteriyorlar ki ihtiyaç da, hiz-met de bitmemi ştir.
Birkaç mâruzât :
 Nurlu Sözler’i cemaate okumak nasip oldu ğu zaman-
larda, bende baz ı hissiyat has ıl oluyordu; şurada arza müsaadenizi rica ede-
ceğim.
1 Bkz.: Müslim, îmân  78; Tirmizî, fiten  11; Ebû Dâvûd, salât  239, 242; İbn Mâce, fiten  20; Nesâî, îmân  
17-18.
2 “İşte bugün sizin dininizi kemâle erdirdim.” (Mâide sûresi, 5/3)
24  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Evvelâ : Muhterem Üstad ıma mâruzatta bulunmak için kalemi elime ald ı-
ğım zaman, ruhumda büyük bir inki şaf hissediyor ve ihtiyars ız kalemim o an-
daki muvakkat duygular ıma tercüman oldu ğunu görüyorum.
Sâniyen : Şöyle düşünüyordum: E ğer yaln ız adüvv-ü ekber olan nefsin 
hilesinden ve cin ve ins ve şeytanlar ın mekrinden emin olay ım diye herkes 
başını karanl ığa çekse ve kendisi kû şe-i nisyana çekilse veya çekilmek istese 
ve âlem-i insan ve âlem-i İslâm mühmel kalacak, kimsenin kimseye fayda-
sı olmayacak bir zaman olsa; ben din karde şlerime bu nurlu hakikatleri iblâ ğ 
edeyim de Allahü Zülcelâl nas ıl şe’n-i ulûhiyetine yara şırsa öyle muamele ey-
lesin. Nefsimi dü şünmekten kat’- ı nazar etmeyi yine o zamanlarda çok fayda-
lı görüyordum. Bundaki hikmet nedir?
Sâlisen : Esmâ-y ı hüsnâdan Rahmân ve Rahîm isimleri en âzam merte-
bede olduklar ından m ı, yoksa ba şka sebep ve hikmetle mi ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ 
ِħĻِèَّóĤا kelimesi içine dahil olmu şlard ır? Bu da şu mektubu yazarken kalbime 
geldi, ben de soruyorum.
Aziz ve muhterem Üstad ım! Sizin vücudunuza yaln ız bizler de ğil, bütün 
âlem-i İslâm muhtaçt ır. Çünkü müminlerin iman ına kuvvet veren, gafilleri 
uyand ıran, dalâlete dü şenlere râh- ı hidayeti gösteren, hükemâ-y ı felâsifeyi 
beht ve hayrette b ırakan Kur’ân- ı Mübîn’den nebean ve lemeân eden o kud-
sî Sözler’in vücuduna vas ıta oldunuz. Hemen Cenâb- ı Erhamürrâhimîn aziz 
Üstad ımızı sıhhat ve âfiyette dâim ve ümmet-i Muhammed üzere kaim buyur-
sun, âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Hulûsi
f
Risale-i Nur mektuplar ından bu mektubunuzun bendeki tesirlerini hülâ-
saten arz edeyim:
Sıhhat ve âfiyetinizin devam ı, şükrümü; bu gibi mesâilin hallini iste-
yenlerin vücudu, ümidimi; nazar ımda ilim say ılacak her şeyi sizden ö ğren-
diğim için, bu vesileyle hakikat sahas ındaki mâlûmât ımı; hasbe’l-be şeriyye 
fütur hâs ıl oluyorsa, şevkimi; hasta bir talebeniz oldu ğumdan Kur’ân’ ın ec-
zahanesinden verdi ğiniz bu ilâçlar ınızla s ıhhatimi, matbaha-y ı Kur’ân’dan 
intihap buyurdu ğunuz bu g ıdalarla bütün hasselerimin kuvvetini; hayat ın 
beş derecesini de tâlim, mevtin itibârî bir keyfiyet oldu ğunu tefhim, idam- ı 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  25
ebedînin mutasavver olamayaca ğına kalbimi takvîm buyurduktan sonra, 
Allah için muhabbetin her hâlde bu hayat derecelerinde de devam ederek hayat- ı bâkiyede bâki meyvesini verece ğini işaret buyurmakla müddet-i ha-
yat ımı nihayetsiz artt ırmaya sebep olmu ştur.
Risale-i Nur’la ihdâ buyurdu ğunuz dualar, zaten her gün sevgili Üstad ı 
düşünmeye kâfi gelmektedir. Kur’ân’ ın nihâyetsiz füyuzât ından, tükenmez 
hazinesinden inâyet-i Hak’la edindi ğiniz ve tebli ğe mezun oldu ğunuz mana-
lar ı, cevherleri göstermekle, bildirmekle de bu bîçâre ve mü ştak talebe ve kar-
deşinize sonuna kadar ders vermek istedi ğinizi izhar ediyorsunuz ki bu suret-
le de ebeden ve te şekkürle gözümün önünden, hayalimden ayr ılmamakl ığı-
nız temin edilmi ş oluyor.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Hulûsi
f
Muvâsalat ımın ilk gecesi pederimin misafirlerine tahsis eyledi ği odaya 
devam eden zevâta –mütevekkilen alellah– ak şamla yats ı aras ında Risale-i 
Nur’u okumaya ba şlad ım.
Sevgili Üstad ım!
Evvelce arzetti ğim veçhile, ben art ık bir şey için ya şad ığımı zannediyo-
rum. O da Üstad ım olan Dellâl- ı Kur’ân’ ın vazife-i memure-i mâneviyesini 
îfâda kendilerine pek cüz’î bir yard ım ve Kur’ân hesab ına cüz’î bir hizmetkâr-
lıktan ibarettir. Orada bulundu ğunuz müddetçe Hazreti Kur’ân’dan hakikat-i 
iman ve İslâm hesab ına vâki olacak istihraç ve tecelliyattan mahrum b ırak ıl-
mamakl ığımı hâssaten istirham ediyorum.
İnşaallah, müstecap olan duan ızla Allahü Zülcelâl, Risale-i Nur hizmetin-
de ümit ve arzu etti ğim neticeye vâs ıl, merhum ve ma ğfur Abdurrahman gi-
bi âhir nefeste iman ve tevfik ve saadet-i bâkiyede iki cihan serveri Nebiyy-i Ekremimiz Muhammedeni’l-Mustafa 
(sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz’e ve 
siz muhterem Üstad ımın arkas ında ve yak ınında kom şuluk vermek suretiyle 
âmâl-i hakikiyeye nâil buyurur.
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
26  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Risale-i Nur gerçi zâhiren sizin eserinizdir. Fakat nas ıl ki Kur’ân- ı 
Mübîn Allah’ ın kelâm ı iken Seyyid-i Kâinat, E şref-i Mahlûkat Efendimiz 
nâsa tebli ğe vas ıta olmuştur; siz de bu as ırda yine o Furkan- ı Azîm’in 
nurlar ından bugünün karma kar ışık sarhoş insanlar ına emr-i Hak’la hi-
tap ediyorsunuz. Öyleyse, O Hakîm-i Rahîm, size bu eseri yapt ırtan o 
nurlar ı ayak alt ında b ırakt ırmaz. Elbette ve elbette fânilerden, belki de 
hiç ümit edilmediklerinden sahipler, hâf ızlar, ikinci, üçüncü, hatta onun-
cu derecede mübelli ğler, nâşirler halk buyurur itikad ınday ım.
Hulûsi
f
Evet, İslâmiyet gibi bir âli tarikat ım, acz ve fakr ı Allah’a kar şı bilmek gibi 
bir meşrebim, Seyyidü’l-mürselîn gibi bir rehberim, Kur’ân- ı Azîmüşşân gibi 
bir mürşidim, bir dakikada mertebe-i velâyete eri şmek gibi ulvî bir netice al-
mak mümkün olan askerlik gibi bir mesle ğim var.
Üstad ım bana ve dinleyen her zevi’l-ukule, “Tarikat zaman ı değil, iman ı 
kurtarmak zaman ıdır. Beş vakit namaz ını hakk ıyla edâ et; namaz ın niha-
yetindeki tesbihleri yap; ittibâ- ı sünnet et; yedi kebâiri i şleme!”  dersini ver-
miştir. Ben gerek bu derse, gerek Risaletü’n-Nur’la verilen derslere, Kur’ân’dan 
istinbat buyurarak gösterdi ği hakikatlere kar şı Allah’ ın tevfikiyle can ü dilden 
“belî” dedim, tasdik ettim ve bana böylece hakikat dersini veren bu zâta da ömrümde ilk defa olarak Üstad dedim. Hata etmedim, isabet ettim.
Hulûsi
f
Bu kere irsal buyurulan Mektubatü’n-Nur zeyilleri, emsâli gibi ho ş, güzel 
ve bedîdir. Eserlerin “Nur” ism-i azîminin tecellîsi oldu ğuna, ihtiyaca ve hâl-i 
âleme göre yazd ırıldığına bence asla şüphe kalmam ıştır. Bunu küçük bir mi-
salle teyit etmek isterim. Mülhidler çok ileri gidiyorlar. Mesela: ... ilâ âhir.
İşte bu ahmaklar ın hezeyan ına ve her nevi i ğfallerine ve zâhiren süslü laf-
lar ına kanmayarak, iman ve itikatlar ında sâbit-kadem olmalar ı için erbâb- ı 
imana kuvvet ve zümre-i tu ğyana kah ır ve şiddetle ders-i ibret verecek pek 
münasebetli sözler, mevzuu bahis âsârda ayân-beyan görülmektedir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  27
Hayfâ ki bu nurlar şimdilik1(Hâşiye) –lihikmetin– pek mahdut sahada ve an-
cak müminler içinde ne şredilebilir.
3َīĺِóِÖَّאāĤا َďَĨ َّٰųا إِنَّ ، 2َجِóَęْĤا َאحُÝْęِĨ ُóْ×َّāĤاَ
Hulûsi
f
Otuz İkinci Söz’ün Üçüncü Mevk ıfı’nı da Hakk ı Efendi karde şimizle me-
rak ve dikkatle okuduk. Cidden çok âli mefhumu var. Tavsife bu âcizin kud-reti olsa, belki bu ikinci nokta için pek ziyade rahats ız etmeye cesaret eder-
dim. Heyhat ki di ğer hususatta oldu ğu gibi, bunda da s ıfrü’l-yed bulunuyo-
rum. Yaln ız hulûs ve sâfiyetle ve k ısaca derim: Belki di ğer bütün Sözler’in da-
ha fevkinde parlayan bir necm-i nur-ef şând ır.
(Doktordan Mirac ı nas ıl bulduğunu sordum. Doktor Kemâl der: “Eserin 
pek büyük k ıymetini takdir etmek için İslâm olmaya bile lüzum yok, insan ol-
mak kâfi.” cevab ını verdi.)
Hulûsi
f
Bizler ki, –elhamdülillâhi teâlâ– âhiret karde şiniz, Kur’ân hizmetinde âciz 
hizmetkâr ınız, esrar- ı Kur’âniye’nin beyan ında, –eşşükrü lillâhi teâlâ– “Ashab- ı 
Kehf” gibi musahibiniziz. Liyâkat ve kifâyetimizin çok fevkinde mahzâ bir lü-tuf ve inâyet-i samedânî olarak talebeniz bulunuyoruz. Bundaki niam- ı süb-
haniyeye hamd ve şükürden âciz bulunuyoruz.
Hulûsi
f
Otuz İkinci Söz’ün Birinci Mevk ıfı’nı, Ramazan hediyesini ikmale muvaf-
fak oldum. Tevfîk-i Hüdâ yolda şım olursa, di ğerlerini de, in şaallah, emir bu-
yurduğunuz müddette yazar ım. Bu kadar k ıymetli ve nurlu Sözler’in en hü-
sünlü hat ile ve hatta alt ınla yaz ılmas ı lây ık ve muktazi iken, hasbe’l-kader bu 
bîçâre karde şinizin peri şan ve belki ancak okunabilir, hatal ı hatt ıyla yaz ılmas ı 
1 (Hâşiye) Bundan otuz be ş sene evvel.
2 “Sab ır, kurtulu şun anahtar ıdır.” (ed-Deylemî, el-Müsned  2/415; es-Sehâvî, el-Makâs ıdü’l-hasene  
s.260; es-Suyûtî, ed-Düreru’l-müntesira  s.13; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  2/27)
3 “Muhakkak ki Allah sabredenlerle bareberdir.” ( Bakara sûresi, 2/153;  Enfâl sûresi, 8/46).
28  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
da, hamd ve şükrümü art ırmaya vesile oluyor ve her vas ıtayla ald ığım meser-
ret-bahş selâm ve iltifâtât- ı fâz ılânelerinin ve her biri Risale-i Nur’a bir zeyil ve 
tefsir ve hâ şiye makam ındaki cihan-de ğer emirnâme-i ârifânelerinden mad-
deten dûr bulunaca ğımdan dolay ı çok müteessir olaca ğım.
Fakat mânevî ciheti böyle dü şünmüyorum ve nerede bulunursam bulu-
nay ım, inâyet-i Bâri ile ald ığım dersi dinletecek bir muhatap bulmaya çal ışa-
cak ve ne şr-i hakikat yolunda acz ve fakr ıma bakmayarak, duan ızla elimden 
gelen her çareye ba şvuracağım için müteselli oluyorum.
Yaln ız, dünyevî vazifelerle u ğraşmak ise, f ıtraten ho şland ığım ve hakâiki-
ne meclûb oldu ğum nurlu Sözler’le i ştigalime k ısmen mâni oluyor. İşte buna 
müteessifim; fakat elimden bir şey gelmiyor. Her geçen gün dünyan ın fenâ ve 
fâni yüzünü daha ziyade üryanl ığıyla göstermekte ve bu hayatta bâki ve ser-
medî hayat için bir şey kazan ılmadan geçen vakitlere teessür has ıl ettirmekte-
dir. Sureten ayr ıldığımıza o kadar müteessir de ğilim. Bilhassa sevgili Üstad ın 
son dersi, bu fâni dünyan ın en zevkli hâlinden pekçok yukar ı derecede bir bâ-
ki hayat oldu ğunu kat’iyetle müjde etmektedir.
Hulûsi
f
Gönül isterdi ki o muazzam Sözler’e sönük yaz ılar ımla biraz uzun cevap 
yazay ım. Fakat buna muvaffak olam ıyorum. Kabiliyetimin azl ığı, istidad ımın 
kısal ığı, iktidar ımın noksanl ığıyla beraber uhdeme verilmi ş olan birkaç mad-
dî vazifelerin taht- ı tesirinde dima ğım meşgul ve âdeta me şbû olduğundan, o 
mübarek cevherlerinize mukabil âdi boncuk bile ibraz edemeyece ğim.
Biliyorsunuz ki çok ifadelerimde sizi taklit etti ğim birinci sebebi, merbuti-
yet-i hâlisânemin; ikinci sebebi, kudret-i kalemiyemin kifayetsizli ğidir. Fakat 
mübarek Yirmi Dördüncü Söz’de misali geçen fakir gibi, ben de derim: Ey sevgili Üstad ım, eğer gücüm yetse, elimden gelse bütün o nurlu Sözler ayar ın-
da kelimelerden mürekkep cümlelerle size mâruzatta bulunmak isterim. Fakat biliyorsunuz ki yok. Niyetime göre muamele buyurunuz.
Hulûsi
f
Eser, emsâli gibi nurlu ve hikmetlidir. İnşaallah, temenni buyurdu ğu-
nuz vecihle ümmet-i Muhammed’in içtimaî ve pek mühim bir yaras ına kat’î
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  29
devâ olur. Do ğrudan do ğruya nur-u Kur’ân olan mübarek Sözler’in kast ve 
işaret edilmek istenildi ğini arzettim ve makam- ı tasdikte şimdiye kadar kendi-
sine birkaç Söz’ü de okudum ve imkân buldukça da okuyaca ğım. Lâyüad ve 
lâyuhsâ niam- ı sübhâniyesine mazhar oldu ğum Allahü Zülcelâl Tebareke ve 
Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri’ne hamd ve şükürden âciz, isyanla âlûde iken, 
zât- ı üstadâneleri bizi izn-i rabbâniyle o mübarek münevver Sözler’le ir şad 
edip zulmetten nura ç ıkard ınız.
Taharrî-i hakikatle ömür geçirirken, mukadderat bu âsi bîçâreyi de be ş se-
ne evvel Şâh- ı Nakşibend Hazretleri’nden Muhammedü’l-Küfrevî Hazretleri’ne 
doğru aç ılan tarik-i Nak şibendî’ye idhal eylemi şti. Sonra, muvakkat bir küsuf 
neticesi olarak yol kaybolmu ş, zulmet ve dikenler içinde kal ınm ış iken, nur-
lu Sözler’inizle zulmetten nura, girdaptan selâmete, felâketten saadete ç ıktım. 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ferman buyuruyorsunuz ki: İman ı kurtarmak zama-
nıdır. 2ِīْĻَđْĤوَا َّأْسِóĤا ĵَĥَĐ.
Hulûsi
f
Bu defa bu bîçâre talebesine ihsan etti ği hediyeyi, g ıyabî muhiplerinden 
Fethi Bey ismindeki kom şumuzla okuyorum. Ba ştan başa mucize-i kübrâ-y ı 
Ahmediye’yi ilân eden On Dokuzuncu Mektub’un tahsisen bendelerine irsali, yeniden hayata avdet etmi ş kadar müessir olmu ş ve mütâlaas ı rikkat damar-
lar ımı tahrik ederek hayli ciddî gözya şı ak ıtmaya vesile olmu ştur.
Hulûsi
f
Ruhu, feza-y ı kâinatta beyne’l-ecram seyr-i serî ile seyahat ettirecek tarz-
da tulû eden manzume-i hakikat, bilhassa bizler için büyük mazhariyettir. Tarîk-i Nak şî hakk ındaki f ıkraya mukabil 
“tarîk-i acz ve fakr ve şefkat ve 
tefekkür” ün hesab ına tulû eden f ıkra da pekçok k ıymetli bir cevherdir. Bu 
Sözler alt ınla yaz ılsa lây ık iken nâk ıs hatt ımla istinsah ettim. O hâlde k ıymeti, 
âciz bir talebenizin yadigâr ı olmas ındad ır.
Hulûsi
f
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 Baş göz üstüne.
30  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Sâniyen : Şu zaman- ı isyan ve tu ğyan ve küfranda mahz- ı inâyet ve lütf-u 
Hak olan, ümmet-i İslâmiye’yi hakâik-i imaniyeye sevk ve ir şada memur edi-
len zât- ı hakîmânelerini, bütün ümmet-i Muhammediye’yi oldu ğu gibi, bu 
âcizi de nurlu Sözler’le tarîk-i nura ir şad buyurdu ğunuzdan dolay ı hürmet 
ve minnetle daim yâd eder, dünyevî ve uhrevî muratlar ınızı hâs ıl eylemesini 
Rahîm, Kerîm olan Allahü Zülcelâl Hazretleri’nden abîdâne niyaz ve istirham eylerim, efendim.
Hulûsi
f
(Kardeşimin bir fıkrasıdır.) (Kardeşimin bir f ıkras ıdır.)
Ellerinizi öper, duan ızı isterim. Dünyadan darg ın, nefsinde âciz olan 
Abdülmecid’e güzel bir üstad, ulvî bir mür şid olacak yeni eserleriniz geldi. 
Lafzî bir üstad ı kaybettimse de mânevî müteaddit mür şidleri buldum diye 
kendimi teb şir ettim. Hakikaten ir şad edecek nurlu eserlerdir. Allah çok ra-
zı olsun…
Abdülmecid
f
 (Yine Hulûsi’nin)  (Yine Hulûsi’nin)
Evet, müteselli oldu ğum iki cihet var. Biri: elimizdeki mübarek Sözler 
vas ıtas ıyla daima sohbet-i mânevîde bulundu ğumuz. Diğeri: muhabbeti-
mizin inâyet-i Bâri ile “hubb-u fillâh” mertebesinde oldu ğuna iman ımızd ır. 
Binaenaleyh, size benim bugün ve yar ın en büyük hediyem: Verdi ğiniz 
dersi, nam ınıza olarak vekâleten  –alâ kaderi’l-imkân– müminlere teb-
liğ eylemek ve Allah’ ın verdiği hakikî muhabbeti ebeden ta şımak ve bu-
na mukabil Erhamürrâhimîn ve Ekremü’l-Ekremîn, Ahsenü’l-Hâl ıkîn, 
Rabb-i Rahîm ve Kerîm Hazretleri’nden, hakikî muhabbetin Otuz İkinci 
Söz’ün Üçüncü Mevk ıfı’nda izah buyurulan neticesine mazhar buyurul-
makt ır. İman- ı tahkikî yolunda bulu ştuğumuz Hakk ı Efendiyle niyetimiz hak-
ka, s ıdka, ihlâsa i ştirakimiz muhakkakt ır.
Hulûsi
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  31
Bu mektubunuzdaki suâlle ve en son yaz ılm ış olan Otuz İkinci Söz’le mü-
nasebet ve mü şabehet nev’inden bu defaki arîza-y ı cevabiyem üç vakfeli ol-
du.
Demek oluyor ki Risale-i Nur mânevî bir güne ş, her bir Söz muhtelif ka-
dirlerden nuranî y ıldızlar ve Otuz İkinci Söz üç mevk ıfı ile bu y ıldızlar ın hepsi-
nin üstünde parlayan ve enzar- ı dikkati hâh-nâhâh üzerlerine celbeden hâlis 
nurdan vücuda gelmi ş birinci kadirden pek nurlu, erbab- ı imana gülümseyen, 
ahzâb- ı dalâlete ha şmetle bakan, gözlerini kör eden, erbâb- ı gafleti uyand ıran 
pek haşmetli, çok nurlu birinci kadirden bir kevkeb-i nevvârd ır. Ne yapay ım, 
talebenizin dili bu kadar dönüyor. Yoksa bu sönük ifade o mübarek Sözler için sarfedilmek lây ık olmad ığını biliyorum.
Bizden Üçüncü Maksad’ ın tesirini suâl buyuruyorsunuz. Biz Hakk ı Efen-
diyle ittifakan deriz ki:
İçindeki hakikatler cerhedilmez; içinde lüzumsuz bir şey yok, zararl ı bir ka-
yıt mutasavver de ğil. Dikkatle dinleyenler, Allah tevfik verirse, iman ını kurta-
rabilirler. Bu hakâikle Avrupa ehl-i dalâletine de meydan okunur fikrindeyiz. Bu kabîl dalâlet ve gaflette olanlar ya mübarezeden ma ğlûp olurlar, ya ulviyeti 
hissedip tegayyüb ederler, yahut Ebûcehil gibi hakikati kabul etmemekte inat ederler veya deh şetlerinden kulaklar ını kapay ıp kaçarlar, fikir ve kanaat ve 
iman
ınday ız. Sözler’i dinleyenlerin bir sükût-u mestî göstermeleri, izhar- ı hay-
ret eylemeleri, kudretleri derecesinde takdiratta bulunmalar ı, herhalde dü şün-
düğümüze kuvvet verir bir keyfiyettir; ümit ve tahminimizi tasdik ediyor.
Hulûsi
f
Niyetim büyük, tevfik Hüdâ’dan. Yaln ız oda cemaatimize Yirmi Be şinci 
Söz’e kadar okudum. Ve in şaallah devam edece ğim. Emrinize tebean ve du-
an ıza binaen fütur getirmiyorum. Maddî vazifem oradakinden daha a ğırdır. 
Fakat her umurumda Allah’a istinad etti ğim için, ümitsizli ğe düşmüyorum. 
Oradan ayr ıldıktan sonraki füyuzattan istifade etmeyi cân ü yürekten arzu 
ediyorum. Nâtamam kalan Otuz İki ve Otuz Üçüncü Sözler’in de itmam ına 
muvaffak olman ızı eltâf- ı ilâhiyeden niyaz eylerim.
Hulûsi
f
32  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Ben burada, in şaallah, emanetçi oldu ğum Sözler’i inâyet-i Hak’la ve du-
an ız berekât ıyla lây ıklı kulaklara duyurabilece ğimi ümit ediyorum. Üstad ım, 
müsterih olunuz, bu Nur’lar ayak alt ında kalamazlar. Onlar ı Dellâl- ı Kur’ân’dan 
enzâr- ı cihana vaz eden Hâl ık (celle celâlüh)  bizim gibi kimsenin ümit ve tahayyül 
etmeyece ği âciz insanlarla bile ne şir ve muhafaza ettirir. Bu i şi ben sa’yimle, 
kudretimle kazand ım diyen huddâm o gün görecekler ki, o mukaddes hizmet, 
zâhiren ehliyetsiz görünen, hakikaten çok de ğerli diğerlerine devredilmi ş olur 
kanaatindeyim. Bu sebeple oradaki karde şlerimizden Risale-i Nur’la çok alâ-
kadar olmalar ını rica etmekteyim.
Hulûsi
f
Risaletü’n-Nur, Mektubatü’n-Nur’un mütâlaas ı, tahrir edilmesi, ba şka-
lara neşir ve tebli ğe –alâ-kadri’l-istitâa– çal ışılmas ı gibi emr-i hayr- ı azîme 
havl ve kuvvet-i samedanî ve inâyet ve lütf-u rabbânî ile muvaffak oldu-ğum zamanlar ki bu evkatta evvelen ve bizzat bu fakir istifade, istifâza, is-
tiâne etmi ş oluyor; bu itibarla mezkûr saatleri çok mübarek tan ıyor, firak ı-
na ac ıyor, o ya şay ışın devam ını, tekrar ını, kesilmemesini ez-can ü dil arzu 
ediyorum.
Fakat ne çare ki i ğtinam edebildi ğim k ısac ık vakitlerde zihnimi safîle şti-
rip Nur’lar ın karşısına, dolay ısıyla Kur’ân’ ın mucizeleri mecmuas ına ve aziz, 
muhterem Üstad ımın medresesine ve ol Seyyidü’l-Kevneyn Peygamberimiz 
Efendimiz 
(aleyhissalâtü vesselâm)  Hazretleri’nin ravza-y ı saadetlerine ve nihayet 
Rabbü’l-âlemîn Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri’nin huzur-u lâmekânîsine ç ıkı-
yorum. Bu sebeple cidden “O Nur’larla i ştigal etmedi ğim zamanlar, ke şki en-
fâs- ı ma’dûde-i hayattan olmaya idiler.” diyorum.
Hulûsi
f
Geçen hafta muhtelif iki cemaate Yirmi Dördüncü Mektub’un Birinci ve 
İkinci Zeyillerini okudum. Dinleyenler hayran ve bu fakir de o parlak i’câz- ı 
Kur’ân’dan âdeta ga şyoldum. Bu eserinizi Risale-i Nur ve Mektubatü’n-Nur’un 
en münevverleri saf ında mütâlaa ediyorum. Bugün Cuma idi. Kom şumuz 
Fethi Bey’e on bir ve on üç numaral ı Sözler’i okudum. Dünyevî i şlerden 
tahlîs-i nefisle i ğtinam edebildi ğim vakitlerde, o mübarek nurlu pencerelere
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  33
koşuyorum. Ruhî ve mânevî g ıdam ı almaya ve bulabildi ğim böyle bir muha-
tab ı da hissedar etmeye çal ışıyorum.
Hulûsi
f
Yirmi Alt ınc ı Mektub’u büyük sevinçle ald ım. Defaatle, dikkatle, merak-
la, muhabbetle, lezzetle okudum ve neticede, “Duan ız olmazsa ne de ğeriniz 
var?” ferman buyuran Zât- ı Zülcelâl’e ubûdiyetle intisab ım hasebiyle ve ab-
diyetin tazammun etti ği lisanla, kemâl-i acz ve fakr ve şevkle, tamamen has-
bî, bütün manas ıyla Allah nam ına, bütün vuzûhuyla ehl-i iman ve Kur’ân nef’ 
ve hesab ına olan maddî, mânevî, zâhirî, bât ınî, dünyevî, uhrevî hidemât ınızın 
mükâfat ını lütuf ve kerem-i bînihayesine münasip bir tarzda ihsan ve ikram 
buyurmas ını ve zât- ı Üstadânelerini her iki cihanda aziz etmesini ol Hâl ık-ı 
Rahîm ve Kerîm Hazretleri’nden abîdâne tazarru ve niyaz eyledim. Ümidim 
1ْħَכُĤ ْÕِåَÝْøأَ ĹِۤĬĳُĐاُدْ ferman ının tecellî edece ğindedir.
Muhterem Üstad! Zaten sizin, biz bîçârelerden bekledi ğiniz yaln ız dua de-
ğil mi? Mübarek Sözler hakk ında şimdiye kadar mektuplar ımda mevcut olan 
ihtisâsât ımı nât ık, sönük ifadât ımı Risaletü’n-Nur’a takriz yapmak hususun-
daki niyet-i Üstadânelerine bir şey demeye hakk ım yok. Fakat benim o peri-
şan ifadelerim, güne şin yan ına mum yakmak kabîlinden olacak ve muhteme-
len hakikatteki sönüklü ğüne rağmen o Nur’lar ın komşuluğundan, aynadarl ı-
ğından hisse-mend olarak nisbî bir parlakl ık arzedebilecektir.
Risaletü’n-Nur’un müstemîleri aras ında, Sultan Abdülhamid’in dev-
rinde Kerbelâ’da senelerce müderrislik hizmetinde bulunmu ş olan Hac ı 
Abdurrahman Efendi nam ında 88 ya şında bir hoca vard ır. Her defaki mütâ-
laadan büyük memnuniyet göstermekte, “Çok istifade ettim, Allah raz ı olsun.” 
demekte ve çok dua etmektedir. Yirmi Alt ınc ı Mektub’un Üçüncü Mebhas ı’nı 
gayr-i ihtiyarî muhtelif rütbede mühim zâtlara okudum. Hepsi “Çok do ğru, 
çok güzel.” dediler.
Evet, bu fakir çok tecrübe ettim ve yakîn hâs ıl ettim ki, َěَİوَزَ ُّěَéْĤا אءَƯä 
2ًאĜĳُİزَ כَאنَ َģِĈَא×ْĤا إِنَّ ُۚģِĈَא×ْĤا âyetinin lâyemut mucizesi vard ır. Bu defaki mek-
tuplar ı birkaç defa muhtelif küçük cemaatlere okumak nasip oldu. Bunlar ın 
1 “Bana dua edin, size cevap vereyim.” (Mü’min sûresi, 40/60)
2 “Hak geldi, bât ıl y ıkılıp gitti. Çünkü bât ıl, yok olmaya mahkûmdur.” ( İsrâ sûresi, 17/81).
34  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
birinde mühim bir âlim de vard ı. Cümlesi hayret ve takdirlerini izhar ettiler. 
Benim fikrime gelince:
Bütün Risaletü’n-Nur ve Mektubâtü’n-Nur, ihtiyac- ı zamana göre her s ınıf 
erbab- ı din ve hatta, müfrit muannid olmamak şart ıyla, dinsizleri bile ilzam ve 
ikna edecek derecededirler. Fakat –dünya bu– sevk-i menfaat, h ırs- ı câh, kü-
für ve inat, gaflet ve kesel, şirk ve dalâl gibi ilâçs ız hastal ıklara tutulanlar için, 
bu Nur’lara kar şı göz yummak, görse bilse kabul etmemek, gördü ğünü inkâr 
etmek, hak ve hakikati reddetmek gibi divanelikler istib’ad edilemez. Mâlûm-u fâz ılâneleri, Allah’ ın şu muvakkat misafirhanesinde insan suretinde hayvanla-
rı eksik değildir. Bu Nur’lar inti şar etseydi, elbette böylelerinin bugün istidlâlen 
dermeyan edilen divanelik hezeyanlar ı da aç ık olarak görülürdü.
Hulûsi
f
 (Şu fıkra kardeşim Abdülmecid’indir.)  (Şu f ıkra karde şim Abdülmecid’indir.)
Bu eserler bütün s ınıflara ve cemaatlere daima mazhar- ı takdir oluyor. 
Kim görse istihsan eder. Tenkide mâruz olacak eserler de ğil. Fakat derecât- ı 
takdir, derecât- ı fehim gibi mütefavit ve müteaddittir. Herkes derece-i fehmi-
ne göre takdir edebilir.
Abdülmecid
f
 (Hulûsi Bey’in selefi, yirmi altı yaşında vefat eden biraderzadem  (Hulûsi Bey’in selefi, yirmi alt ı yaşında vefat eden biraderzadem 
Abdurrahman’ın, vefatından bir-iki ay evvel yazdığı mektuptur.) Abdurrahman’ ın, vefat ından bir-iki ay evvel yazd ığı mektuptur.)
1ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Ellerinizden öper, duan ızı dilemekteyim. S ıhhat haberinizi, ir şad edici 
olan Onuncu Söz risalenizle beraber Tahsin Efendi vas ıtas ıyla ald ım; çok te-
şekkür ederim. Evvelce gerçi emrinize muhalefet ederek muhterem ve de ğer-
li amcamdan ayr ıldığıma pişman olmu ş isem de ve itâb ınıza müstehak olmu ş 
isem de bu da mukadder imi ş. Ve Cenâb- ı Hakk’ ın emir ve iradesiyle ve bel-
ki de bizim için hay ırlı olduğu için oldu. Binaenaleyh, ben cehalet sâikas ıyla 
bir kusur yapt ım ve belâs ını da çektim. Bundan sonra çekmemek için aff ınızı 
rica ve duan ızı dilerim.
1 Allah’ ın selâm ı üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  35
Aziz mamo!1(Hâşiye-1) Şunu da şurada arzedeyim ki: Himaye ve himmetiniz 
sayesinde, din ve âhiretime dokunacak ef’âl ve harekâttan kendimi muhafa-za ettim ve etmekte berdevam ım. Gerçi dünyan ın değersiz çok musibetleri-
ni gördüm ve çektim ve birçok da lezâiz ve safâs ını gördüm, geçirdim. Hiçbir 
vakit ve hiçbir zaman unutmad ım ki bunlar ın hepsi hebâ oldu ğu ve dünya-
nın Allah için olmayan lezâiz ve safâs ı neticesi zillet ve şedit azap oldu ğu ve 
dünyada Allah için ve Allah’ ın emir buyurdu ğu yollarda çekilen ve çekilmek-
te olan mezâhim neticesi, sonu lezzet ve mükâfat verildi ğini bildiğim ve iman 
ettiğimden, fenâ şeylerin irtikâb ından kendimi muhafaza edebildim. Bu his 
ve bu fikir ise, terbiye ve himmetinizle zihnimde ve hayalimde yer yapm ış-
tır. Hakikat böyle oldu ğunu bildiğim için bütün me şakkatlere şükürle beraber 
sabretmekteyim.
Şimdi amcac ığım ve büyük üstad ım! Habîs olan nefsimle mücadele ede-
bilmek ve onun hevâî ve bilâhare elem verici olan arzular ını yapmamak ve 
dinlememek için teehhül etmek mecburiyetinde kald ım ve şimdi art ık her 
cihetle Cenâb- ı Hakk’ ın lütuf ve keremiyle rahat ım. Kimsenin dedi ğini, şer 
ise duymamazl ığa gelir ve kimseyle, fenâ hasletleri kapmamak için ihtilât et-
memekteyim. Dairede müddet-i mesâiden hariç zamanlar ımı kendi evimde 
Cenâb- ı Hakk’ ın şükrüyle geçiriyorum. Bundan ba şka, ey amca, sizden sonra 
şimdiye kadar en çok beni ikaz ve fenâ şeylerden meneden, üstad- ı âzam ve 
mürşidim olan bu âyet-i kerîmeden duydu ğum ve hissetti ğimdir:
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
2نَĳُ×ِùَכْĺ اĳُĬכَא َאĩِÖ ْħُıُĥُäأَرْ ُïَıْýَÜوَ ْħِıĺِïْĺأَ אƯĭُĩِّĥُכَÜوَ ْħِıِİَاĳْĘأَ ĵٰۤĥَĐ ُħِÝْíَĬ ْمَĳَĻْĤاَ
Ve öyle biliyorum ki o gün de pek yak ınd ır.3(Hâşiye-2)
4َאنِĩĺِْŸوَا َאدَةِıَّýĤا َďَĨ َّźإِ َאĻْĬُّïĤا َīِĨ َאĭْäِóْíُÜ َź َّħُıّٰĥĤاَ
duam bu ve itikad ım böyledir ve böyle de iman ederim5(Hâşiye-3)
 ،ĵٰĤَאđَÜ ِّٰųا َīِĨ ِّه۪óَüوَ ِه۪óْĻَì َرِïَĝْĤِאÖوَ ِóِìْٰźا ْمِĳَĻْĤوَا ۪įِĥُøوَرُ ۪įِ×ُÝوَכُ ۪įِÝَئِכَŻَĨوَ ِّٰųِאÖ ُÛْĭَĨاٰ
1 (Hâşiye-1) Kürtçe “amcac ığım” demektir.
2 “O gün onlar ın ağızlar ına mühür vururuz da, Bize elleri konu şur ve işleyip hesaplar ına geçirdikleri 
günahlara ayaklar ı şahitlik eder.” (Yâsîn sûresi, 36/65)
3 (Hâşiye-2) Câ-y ı dikkattir, vefat ını haber veriyor.
4 Allah’ ım, bu dünyadan bizi ancak kelime-i şehadet ve imanla ç ıkar.
5 (Hâşiye-3) Hem iman ile gidece ğini haber veriyor.
36  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
1ِّٰųا لُĳُøرَ ًاïَّĩَéُĨ أَنَّ ُïَıْüوَأَ ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź أَنْ ُïَıْüأَ ٌّěَè ْتِĳَĩْĤا َïْđَÖ ُßْđَ×ْĤوَا
2(Hâşiye)
Biraderzadeniz Abdurrahman
f
Demek Onuncu Söz onun hakk ında bir mür şid-i hakikî hükmüne geç-
miştir ki birden onu derece-i velâyete ç ıkararak şu üç kerameti söylettirmi ştir. 
Benden sekiz sene evvel ayr ılm ış. Onuncu Söz eline geçmi ş, mektubun ba şın-
da söyledi ği gibi çok azîm istifade edip sekiz sene zarf ında ald ığı kirleri onunla 
silmiştir. Hatta, tayyedilmi ş mektubunun di ğer bir parças ında Onuncu Söz’ün 
şevkinden demi ş: “Yazd ığın Sözler’in hepsini bana gönder, kendi hatt ımla 
her birisinden otuzar nüsha yazar ve yazd ırırım. Tâ inti şar edip kaybolmas ın.” 
İşte böyle bir kahraman vârisi kaybettim. Ruhuna el-fatiha.
Said Nursî
f
Yirmi Yedinci Mektub’un Zeyli ve İkinci K ısm ı
(Hulûsi-i Sânî ve büyük bir âlim olan Sabri Efendinin fıkralarıdır.) (Hulûsi-i Sânî ve büyük bir âlim olan Sabri Efendinin f ıkralar ıdır.)
Meb’us-u Âlem (aleyhissalâtü vesselâm)  Efendimiz Hazretleri’nin insanlar ı hay-
rette b ırakan ve cüz’î şuûru olana iman- ı kâmil bah şeden, fevkalhad ve hâ-
rikulâde mânen bin envâ- ı mu’cizat- ı Ahmediye’yi ihtiva eden ve pek âli 
ve azîm k ıymeti müsbet ve müsellem bulunan On Dokuzuncu Mektub’un 
Dördüncü Cüz’ü’nü, nazar ve teveccüh-ü fâz ılânelerinde min-gayr-i haddin 
vekilleri bulundu ğum mûmâileyh Hulûsi Beyefendiye irsal k ılınmak üzere is-
tinsaha ba şlam ıştım.
Bin mucize-i Muhammediye münderic olan On Dokuzuncu Mektup, 
mukaddimen dahi arzedildi ği vecihle, arzumun fevkinde pek ziyade ulvî ve 
1 “Allah’a, meleklerine, kitaplar ına, peygamberlerine, âhiret gününe, kadere, hay ır ve şerrin Allah 
Teâlâdan geldi ğine, ölümden sonra dirili şin hak oldu ğuna iman ettim. Allah’tan ba şka ibadete lây ık 
hiçbir ilâh bulunmad ığına ve Muhammed’in Allah Resûlü oldu ğuna şehâdet ederim.” Ebû Hanîfe, el-
Fıkhu’l-ekber s.27-29. Bunlar ı iman esaslar ından sayan hadisler için bkz.: Buhârî, îmân  50; tefsîr (31)  
2; Müslim, îmân  1, 8, 9.
2 (Hâşiye) Âhir nefesteki kelimat- ı imaniyeyi âhir-i mektubunda zikretmesi dünyadan kahra-
mancas ına iman ını kurtar ıp öyle gidece ğine işaret eder.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  37
nuranî mebâhis ve vekâyi-i risalet-meâbiyeyi beyan ve müjdeyle ruh ve 
kalb-i âcizîyi bahâr- ı âlem gibi gül ve gülistanl ığa çevirmi ştir. Bu hususta 
kalben hisseyledi ğim duygulardan mütevellid ve lâz ımü’l-arz medh ü senâ-
yı gayet parlak bir tarzda arzetmek, ehass- ı emelim ise de maalesef söyle-
mekten âciz bulundu ğumu beyanla iktifa ediyorum. Yaln ız şu noktay ı his-
settim ki:
O vekâyide siz cismen de ğilse de fakat ruhen, Server-i Kâinat Efendimiz 
Hazretleri’yle beraber idiniz tasavvur ediyorum. Zira o vekâyi-i mezkûrenin künyesiyle, mevkiiyle, an’anesiyle katiyen mü şahede ve ol vecihle nakil ve 
tahrir buyurdu ğunuza kânî ve kâilim.
On Alt ınc ı Mektub’u Atabey’e giderken götürdüm. Ekseri noktalar bir 
kısım ihvan ı ağlatt ı. Ve amcazâdem Zühdü Efendi, On Alt ı’yı okuyunca, 
“
Şimdiye kadar bilmedi ğim ve görmedi ğim nuranî ve pek kesretli sü-
rûr-u mânevîyi ihtiva eden bir pencere bugün kalbimde aç ıldı. Şu pence-
reden hâs ıl olan netâyici yazmak iktidar ımın fevkinde ise de avn-i ilâhîye da-
yanarak bir arîza ile arzetmek ehass- ı emelimdir. Nihayetsiz selâm ve hürmet-
lerimi tebli ğe tavassutunuzu rica ederim.” dediler.
Sabri
f
Gönül ister ki hemen Risaletü’n-Nur’un umumunu yaz ıversem de mâme-
lekimde bulunan dürr-i yektâlar ı istidad ım nisbetinde mütâlaaya ba şlasam.
Otuz Birinci elmas külliyat ını avn-i Hak ve inâyet-i ekremîleriyle iki gün 
evvel ikmale muvaffak oldum. Ahmed karde şime ait derkenar ı tefhim ettim. 
Biraz okur ve Onuncu Söz’ü istiyor; fakat bu Söz k ıymet-i mâneviye itibar ıy-
la mevcudattan a ğırdır. İ’caz- ı Kur’ân’ ın ikinci cüzünü hemen hitam buldur-
mak üzereyim. Fakat mü ştak bulundu ğum Otuz İkinci Söz’ü dahi lütuf buyu-
racak olursan ız, hâs ıl olacak memnuniyetimi bir vecihle arzetmekten âciz ka-
lacağım. Çünkü bu gibi k ıymettar ve mânidar eserleri i şittikten sonra görmek 
iştiyak ı gittikçe art ıyor ve bu tabiattan bir türlü kendimi menedemiyorum.
Sabri
f
Bu defa istinsah ına muvaffak oldu ğum nurlu Yirmi Dokuzuncu Söz’de, 
melâike denizlerinde sefâin-i kibriyâya yap ışarak seyrân ederken ve be şe-
38  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
rin hata-savap i şlediği ef’âli, kat’î olarak umumî yoklama defter-i kebîrin-
de okunaca ğını, nef’ ve zarar hiçbir şeyin mektûm b ırak ılmayacağını şid-
detle ihtar eden beka-y ı ruh âlemini temâ şâ ederken; matlab- ı âlâ ve mak-
sad- ı aksâ olan ba’s ve mahkeme-i kübrân ın ahkâm ını kable’l-vuku ma-
kam- ı istimâda dinlerken ve bilhassa “Medarlar” merdivenlerinden âlî ma-
kamlara mânevî suud ederken, hele Onuncu Medar ve Üçüncü, Dördüncü Meseleler’de deniz dalg ıçlar ı gibi deryâ-y ı mâneviyatta dal ıp yüzerken, o 
kadar envâr- ı hakâik-i kibriyâya ve ezvâk- ı letâif-i ulyâya müsta ğrak oldum 
ki, arz ve ifadeden âcizim.
Sabri
f
Müşrik ve münkirleri ma ğlûp ve ilzam eden ve son sistem malzeme-i ci-
hadiye-i vahdâniyeyi hâvi ve câmi, kuvvet ve resâneti çelik, k ıymet ve ehem-
miyeti elmas ve cevâhir ve akik bir kale-misal olan Otuzuncu Söz’ü istinsaha muvaffak oldum.
Sabri
f
Sözler sayesinde şu bir seneyi mütecaviz bir müddetten beri şevkle ta-
allüm, inâyetle tefeyyüz, tergiple tenevvür, hâhi şle telezzüz, i şaretle tahallûk, 
tedriçle tekemmül tarikinde ilerlemeye sâî bulundu ğum bu muayyen müdde-
tin bir gününe, sâb ıkan geçirmi ş olduğum umum hayat ımın bile mukabil ola-
mayacağı kanaatindeyim.
Sabri
f
 (İkinci bir Sabri olan Ali Efendinin bir fıkrasıdır.)  (İkinci bir Sabri olan Ali Efendinin bir f ıkras ıdır.)
Sözler öyle hâz ık bir doktordur ki gözsüzlere hidayet-i Hak ile göz, 
ve kalbsizlere inhidam- ı kat’iyeye u ğramam ış ise, kalb ve şuurunda çat-
lakl ık yoksa tenvirle dü şünceye sevk, ve “Nereden, nereye, necisin?” su-
âl-i müşkülün halliyle insanl ığın iktiza etti ği insaniyeti bah şediyor.
Ali
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  39
(Yine Sabri’nin.) (Yine Sabri’nin.)
Sözler nam ında olan bahr-i muhît-i nurda iki seneyi mütecaviz bir za-
mandan beri seyr u seyahatimin semere ve neticesini görüp bilmek hususun-da şimdiye kadar zemin ve zaman müsait olmad ığından, sermaye-i ticareti-
min ne derecelere ç ıktığında, daha do ğrusu bir ticaret edinebildim mi, yoksa 
edinemedim mi, mütereddit ve mütehayyir idim.
Hamden lillâh, bu şehr-i rahmet ve ma ğfirette, inâyet-i rabbâniye ve mu-
avenet-i Peygamberî’ye ve himemat ve daavât- ı Üstadâneleri berekât ıyla ser-
maye-i ilmiye-i evveliye-i bendegânemin yüzde doksan dokuz derece yük-seldiğini fehmettim. O menâbi-i ilmiye ve temsilât- ı hakikiye, meclislerimi o 
kadar tezyin ve tenvir etmektedir ki arzetmekten âcizim. Be şerin pek ziyade 
ayağını kayd ıran şu as ırda, gayetle harika ve fevkalhad cihâzât ve malzeme-
yi neşreden “Nur fabrikas ından” her nevi teçhizat ı almak farz oldu ğunu bi-
lip, her türlü senâ ve sitâyi şe bihakk ın sezâ ve lây ık bulunan ve hiçbir suretle 
riyâya hamli imkâns ız olan müessese sahib-i âzam ına, ne derecelerde îfâ-y ı 
şükran ve arz- ı minnettarî eylesem, yine hakk ıyla vazife-i zimmetime edâ et-
miş olamayaca ğım.
Sabri
f
Çoktan beri ruh-u kemterânemin son derece mü ştak bulundu ğu ve her 
bir kelimesi birer elmas mahzeni olan şu Yirmi Sekizinci risale-i pür-nurlar ını, 
lehü’l-hamd, k ıraat ve istinsaha muvaffak oldum. Şu alt ın-misal hurufattan 
mürekkep elmas menba ının derece-i k ıymet ve ra ğbet ve ehemmiyetini arz 
ve ifade hususunda –mübalâ ğa olmas ın– mümkün olsayd ı, şu risale-i k ıy-
mettarînin hakâik-i nâmütenâhîsini muvazz ıh ve câmi birçok kelimat ın vaz 
ettirilmesine çal ışacakt ım ki, hakikat lây ıkıyla ifade edilsin. Zira Hâl ık-ı Âlem 
Hazretleri, şu mükevvenât ı halk ve icad ve her birini birer vazifeyle tavzif ve 
ecel-i âlemin hulûlünde, mesuliyet noktas ında bu dünyada acz ve fakr ve za-
af ve ihtiyac ını fehm ve idrâk ederek, kavânin-i ezeliye ve desâtir-i rabbâ-
niyeye imtisâl ve ittibâ edenlere, şu mevzuu bahis cennet gibi bir nimetle i’-
zaz edecek ve alelhusus cennette en büyük nimet, cemâl-i bâ-kemâl-i rabbâ-niyeyi mü şâhede ve mü şerrefiyet-i uzmâ oldu ğundan, şu fâni âlemdeki her 
şey binnetice cennete nâz ır ve hayran oldu ğu ve şu hakâikin menba ı olan 
Furkan- ı Mübîn ve Kur’ân- ı Azîm’in ebvâb- ı müteaddidesini fetih ve esrar- ı
 
40  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
gûnâ-gûnuna ıttıla ile derya-y ı hakâike dalmak herkese müyesser olmad ığın-
dan, beş suâl ve be ş cevap miftah- ı hakikîsiyle o künûz-u mütenevvia kap ıla-
rını aç ıp pek yak ından ve kemâl-i sarahatle gösterilmesi ciheti, de ğil bu abd-i 
âcizin kas ır akl ı, belki oldukça yüksek zekâlara mâlik olanlar ın bile takdirine 
hakk ıyla şâyan oldu ğunu kâil ve kâniim.
Sabri
f
Kemâl-i ulviyet ve k ıymet-i bînihayesini arz ve ifadeden âciz bulundu ğum 
şu Sözler’deki âli ve azîm üslûp ve gayeler, bu abd-i pürkusuru ihyâ ve âde-
ta “ba’sü ba’de’l-mevt” hâline getirdi ve “Siyah Dutun Bir Meyvesi” nam ıyla 
müsemmâ, Avrupa meftunlar ına endaht edilen alt ın topun elmas güllelerini 
gördüm, hayran oldum.
Sabri
f
Yirminci Mektub’u yazarken vaktimin adem-i müsaadesi cihetiyle ça-
buk yazmaya fazlaca sa’yetti ğimden, sathî bir nazar ve k ıraat edildi. Derince 
düşünüp zihnimde takarrur ettiremedim ise de müsaade-i fâz ılâneleriyle şu 
hakikati arza ictisar ediyorum ki bu mektub-u azîmü’l-mefhum, şimdiye ka-
dar tesyâr buyurulan umum Nur Risaleleri’nin, hülâsatü’l-hülâsa zübdesi ve menba- ı amîki oldu ğuna müşahedemle beraber, tafsilât ve te şrîhat hu-
susunda dahi zevi’l-ak ıl olanlar için, ibare-i Arabi ile tahrir buyurulan ve 
yedi f ıkra-y ı mânidar ve Türkçe meallerinde münderiç oldu ğuna kanaat-i 
kâmilem mevcut bulundu ğunu arz ile ba şkaca bir arzu daha uyand ırd ı ve 
dedim:
Âh, Hudâ-y ı Müteâl ve Vâhibü’l-A’mâl ve’l-Âmâl Hazretleri tevfikat- ı sa-
medanîsini ihsan buyursa da Üstad- ı Âlîkadrimden fenn-i ilm-i kelâm ı ta-
allümle tefeyyüz edebilsem, dedim ve bu arzu kalb-i bendelerîde ile’l-ebed merkûz kalacakt ır ki bu da k ıymet-i bîpâyân ını hissedip ulviyet ve kudsiyeti-
ni hakk ıyla ifadeden âciz bulundu ğum Yirminci Mektub-u mergûptan müte-
velliddir.
Sabri
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  41
Hele Birinci Söz’de besmelenin derece-i ehemmiyeti ve suret-i temsiliyesi 
şâyân- ı takdir ve hayrettir. Öteden beri her kitab ın iptidas ında Besmele, ham-
dele, salvelenin zikrinin vücubu, hocaefendilerimiz taraf ından beyan edilmi ş-
se de bu gibi nefsi iskât edecek bir temsil i şitilmediğinden, bu derece zihinde 
takarrur ve temerküz etmemi şti. Şu temsil, Besmele Sözü olan Birinci Söz’de 
ne kadar musîb ve mânidar oldu ğunu insan olan takdir eder.
Sabri
f
Üç kitaptan Yirminci Söz’ü ilk defa okudum. Habl-i metîn-i ilâhî ve ka-
nun-u mübîn-i rabbânî olan Kur’ân- ı Azîmüşşân’da, şu son as ırda vücuda ge-
len ve Frenklerin medar- ı iftiharlar ı bulunan tahtelbahir, tayyare ve saire gi-
bi eşyaya, bin üç yüz küsur sene mukaddem i şaretle ifade edildi ğini öğrene-
rek Kitab- ı Mübîn’in mâzi ve müstakbelden vermekte oldu ğu ihbarat- ı gaybi-
ye ve sâd ıka ve beyanat- ı harika, dost ve dü şman ı meftun ve hayretlerde b ı-
rakt ığı cihetle, bir kat daha i’câz- ı Kur’ân’ ı isbat ve teyid etmi ştir. Yirmi Üç ve 
Otuzuncu Sözler’in ba ş taraflar ından üçer, be şer sayfa okuyabildim. Mahzen 
ve medfen-i mücevherâta rast gelmi ş bir fakir gibi hangi cevheri alaca ğımı ha-
rîsâne dü şünüyorum.
Sabri
f
Bahr-i mucizât, Fahr-i Kâinat Efendimiz Hazretleri’nin “ şu sisli as ır-
da pasl ı ruhlar ımızı tenvir ve tesrîr eden” ve “sâik-i hayat- ı ebediyeleri 
bulunan” On Dokuzuncu Mektub’un be şinci cüz’ünü alarak, üçüncüsü-
nü iade ettim. Fahr-i Kâinat Efendimiz’in mucizât ından olan, parmakla-
rından su ak ıtarak orduya içirmesine dikkat ederek derin bir tefekküre 
dald ım. O s ırada kalemim boya şişesinde idi. Yazmak vazifeme muvak-
kat bir fâs ıla verecektim. Kalemimi tuttum, mürekkebiyle yerinde koy-
mamak için kalemdeki mürekkep bitinceye kadar bir-iki kelâm daha ya-zay ım da öyle b ırakay ım dedim. Ba şlad ım, yar ım sayfa yazd ım, kalem-
den boya kesilmedi. Bundaki hikmeti dü şündüm, kalem kurudu. Sonra 
birçok defalar kalemi dikkatle boyaya bat ırarak yazd ım, tecrübe ettim. 
Yar ım sat ır, nihayet bir sat ıra kâfi gelebildi. Bu da Hatîb-i Ba ğdadî’nin 
42  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
1ٍÙَĭَø َėْĤأَ َīĻِùْĩَì َارُهُïْĝِĨ כَאنَ ْمٍĳَĺ ĹِĘ sırrındaki2(Hâşiye) tefekküründen müte-
hass ıl vâk ıayı and ırır bir tekid-i i’câz- ı nebevîdir, dedim.
Sabri
f
Evvelce takdim k ılınan arîzalar ımdaki tâbirât ve elfâz- ı tâzimiyem niçin 
hak olmas ın? Zira şu k ıymettar ve ehemmiyet-i nâmütenâhiyeyi ihtiva ve âle-
me berk-i hâtif gibi satvet-i mâneviye ve hakikiyesini emsâli gibi îlâm ve ilân eden Yirmi Alt ınc ı Mektub-u mergubu, yirmi günden beri muhtelif derecat-
ta müntesibîn-i ilmiye mütâlaa ettikleri hâlde, bugün tashihine lüzum görülen ve ale’t-ta’dâd yirmi sekiz noktada tâdil ve ilâve buyurulan nukat- ı mühim-
me, kelimat ve tâbirât- ı âliyeyi zâid veya noksan diyebilecek bir kimse ç ıkma-
sın ve ç ıkm ıyor.
Evet, şu asr ın eşhâs- ı muz ırras ına karşı ilân etmi ş olduğu cihâd- ı mâne-
viyede mü şahede edilen muvaffakiyet-i fevkalâdenin, o güruh-u hazele ve 
rezeleyi iskât ve ilzam etti ğini zerre kadar insaf ı ve iz’ân ı ve insaniyette hazz ı 
olan ın ikrar ve itiraf ve tasdik etmesi, vecîbeden oldu ğu vareste-i rayb ve zu-
nûndur.
Sabri
f
 (Şu fıkra Şamlı Hâfız Tevfik’indir.)  (Şu f ıkra Şaml ı Hâf ız Tevfik’indir.)
Alt ın yald ızla yaz ılmas ı lâz ımgelen eser-i âlînizde, Resûl-i Müctebâ Aleyhi 
Ekmelü’t-Tehâyâ Efendimiz Hazretleri’ne dil uzatan hâin-i bîdin olan mülhid hâinlerin kuruyas ı dillerini, inâyet-i ilâhî ve ruhaniyet-i Peygamberî ve şeri-
at k ılıcıyla kesmeye muvaffak oldu ğunuz şu eser-i bergüzîdenizi Cenâb- ı Hak 
ind-i ilâhîsinde ve nezd-i Peygamberî’de kabul eylesin. Şefâat-i nebeviyeye 
efendimi ve fakiri de nâil eyleyip, sancak- ı Muhammedî 
(aleyhissalâtü vesselâm)  
taht ında cümlemizi ihvanlar ımızla beraber ha şreylesin, âmîn...
Tevfik
f
1 “Elli bin y ıl tutan bir günde (O’na yükselirler).” (Meâric sûresi, 70/4)
2 (Hâşiye) O tefekkürde, bir günlük i şi bir dakikada yapm ış.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  43
 (Yine Sabri’nin.)  (Yine Sabri’nin.)
Burak- ı Tevfik ile hakâik-i semâvâta râh- ı urûcu irâe ve tefhim için tan-
zim ve tasnif buyurulan ve her bir lem’a-y ı ulviyesi, aklî ve naklî binler âyât 
ve alâim-i iman ı fevkalhad izah ve isbat eden ve bir mirkat- ı iman ve bir mir’-
ât- ı Vâcibü’l-vücûd ve’l-Mennân olan ve saray- ı dâr- ı bekan ın elmas bir mif-
tah ı bulunan Yirmi İkinci bahr-i hakâiki inâyet-i ilâhiyeyle istinsaha muvaf-
fak oldum.
Sabri
f
 (Şu fıkra, hakikî ve birinci bir  (Şu f ıkra, hakikî ve birinci bir 
kardeşimiz olan Hakkı Efendinindir.) kardeşimiz olan Hakk ı Efendinindir.)
Mükerreren mütâlaa ve k ıraat ederek, ar ş kadar yüksek eserleriniz hak-
kında mütâlaa serdine, bir kelime hatta bir nokta ilâvesine kendimde cüret 
ve kudret bulamad ığımdan dolay ı, bu bapta bir mütâlaa dermeyan ına imkân 
göremiyorum. Yaln ız, çok yüksek, cihan kadar k ıymettar mübarek eserleri 
okuyup, cehaletimiz hasebiyle idrak edebildi ğimiz kadar istifade ve istifâzaya 
çal ışarak müstefid olabilmek, bizim için pek büyük bir nimettir.
Hakk ı
f
 (Yine Hakkı Efendinindir.)  (Yine Hakk ı Efendinindir.)
İşbu cihan-k ıymet eserin mütâlaas ında “nas ıl bulduğumuz” istifsar bu-
yuruluyor. Dekâik-i hikmet ve hakâik-i ilmiyeyle tezyin ve tarsin edilmi ş olan 
yüksek eser hakk ında bir mütâlaa serdetmek, bidâam ın fevkindedir.
Hakk ı
f
 (Şu fıkra ikinci bir Sabri olan Hâfız Ali’nindir.)  (Şu f ıkra ikinci bir Sabri olan Hâf ız Ali’nindir.)
Efendim, Yirmi Be şinci Söz, Cenâb- ı Hakk’ ın ferman- ı mübîni olan 
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan için öyle bir vuzuh-u etemmi hâvi bir muarrif-i haki-
kîdir ki bahr-i hakâikte seyr u seyahat eden ve haricen çelikle mücellâ ve müs-tahkem ve dahilen elmas ve akikle müzeyyen ve müberhen ve menba- ı ha-
kikîsi olan Furkan- ı Hakîm gibi, daima gençli ğini ve resanetini, ziynet ve hüs-
44  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
nünü tezyid ve muhafaza eden ve hiçbir vecihle ahkâm- ı memdûhas ına na-
kîsa getirmeyen, bir sefine-i semâviyenin mahsûlü olup, kalbleri k ışırlanarak 
felsefenin ç ıkmaz ç ığırlar ına sapan gafil ve âsilere şiddetle darbe-i müthi şe ve 
mühlikesini çarpan o Söz, mutîlere lütf-u dest-i mânevisiyle dünyevî ve uhre-vî nihayetsiz mükâfat ını ihsan eden Cenâb- ı Hakk’ ın, zât- ı Üstadânelerine lü-
tuf buyurdu ğu ve “Vehhâb” ism-i celîlinden tulû eden nurun lem’as ıyla ziya-
land ırıp hakâik-i ilâhiyenin zerrelerini bile p ırlantalar gibi görüp ve gösteren 
Üstad ımın hakâik denizinde seyr u seyahatleri esnas ında isabet eden mevce-
ler ki yekdi ğerini müteakip her birisi ba şlı başına bir mucize, hatta bir katresi 
bile îcaz ıyla i’câz ını gösterdiğini gördü ğümde, 
2ِīٰĩْèَّóĤا ِÙَĺَاïِİوَ َאنِĩĺِْŸا رِĳُĬ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ، 1ُّٰųا אءَƯü َאĨ
cümle-i celîlesini lisan ımda virdediyorum.
Ali
f
 (Yine şu fıkra Sabri’nindir.)  (Yine şu f ıkra Sabri’nindir.)
Nur’lar ı âlemi tenvir eden, k ıtas ı küçük ve k ıymeti pek büyük ve ulvî ve 
azîmü’l-meâl ve bizzat hatt- ı ekremîleriyle muharrer elmas risalelerini istinsah 
ve Yirmi İkinci Nur deryas ına dal ıyorum.
Sabri
f
 (Şu fıkra, mühim bir talebe olan Seyyid Şefik’indir.)  (Şu f ıkra, mühim bir talebe olan Seyyid Şefik’indir.)
Şifahâne-i kalbinizden tulû eden Otuz Üçüncü Söz’ünüzle otuz üç ci-
hetten marîz olan kalb-i mecruhumuzu tedavi buyurman ızı bilhassa istir-
ham eylerim.
Seyyid Şefik
f
1 “Mâşâallah! Allah ne güzel dilemi ş ve yapm ış!” (En’âm sûresi, 6/128 ; A’râf sûresi, 7/188 ; Yûnus sûresi, 
10/49 ; Kehf sûresi, 18/39 ; A’lâ sûresi, 87/7 )
2 İman nûrundan ve Rahmân’ ın lutfettiği hidayet nimetinden dolay ı hamdolsun Yüce Rabbimize.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  45
(İnşallah, Kur’ân’a büyük hizmet edecek olan (İnşallah, Kur’ân’a büyük hizmet edecek olan 
Küçük Hâfız Zühdü’nün mektubudur.) Küçük Hâf ız Zühdü’nün mektubudur.)
Bugün istinsah ına muvaffak oldu ğum i’câz- ı Kur’ân’ ın bu bîçâre 
talebenize bah şetmiş bulundu ğu nihayetsiz füyûzat, mevte mahkûm ruhuma 
öyle bir tabib-i hâz ık ameliyat ı yapm ış ki mübtelâ oldu ğum emrâz- ı kalbiyeyi 
tedavi ve yeniden hayat bah şetmiş olduğundan, arz- ı minnettarî eyler ve bu 
bînazîr mücevherat mahzeninin di ğer renkli kap ılar ının da aç ılmas ını âcizâne 
istirham eylerim.
Otuz Üçüncü Mektub’un Otuz Üç Penceresi’nden ayr ı ayr ı lemeân eden 
nuranî ziyalar kalb-i âcizâneme feyyaz nurlar ıyla gül-âblar serpti. Daha birçok 
Nur Risaleleri’nin füyuzât ından hisseyâp olmas ını bârigâh- ı ehadiyyetten ta-
zarru ederim efendim.
Hâf ız Zühdü
f
 (Yine şu fıkra Sabri’nindir.)  (Yine şu f ıkra Sabri’nindir.)
Mâruzât- ı hususiye : Şu on dördüncü asr- ı Muhammedî’de (aleyhissalâtü 
vesselâm)  marziyât- ı rabbâniye ve tebligât- ı Ahmediye’yi bihakk ın îfâ ve icra ve 
îlâm ve infaz eden, el-hak “matla- ı şems-i füyûzât” tâbiriyle tavsif ve tâzime 
mâsadak bulunan Nur risale-i ferîdelerinden ruh-u âcizîye in’ikâs eden ve ser-maye-i kemterânemden olmay ıp s ırf Risaletü’n-Nur’un füyûzât ve lemeât ın-
dan derip çat ıp yazd ığım arîzalar ım, mahzâ bir eser-i hüsn-ü teveccüh-ü kerî-
mâneleri olarak, Risaletü’n-Nur s ıras ına idhal edilmesi hicab ımı intaç etmi ş-
tir. Zira bahr-i muhîte nisbeten bir cetvel hükmünde bile olamayan, bu abd-i âcizin pürkusur ifadeleri öyle bâlâ bir mevkide yer tutacak bir mahiyette ol-mad ığı âşikârd ır. Umar ım Cenâb- ı Kibriyâ’dan ki karîn bulundu ğu nevvâr ve 
ziyâdâr Sözler’in nur ve ziyalar ından müstefîd ve ziyâdâr ola.
Sabri
f
 (Şu fıkra Hulûsi’nindir.)  (Şu f ıkra Hulûsi’nindir.)
Esasen siyaset anlamad ığım bir iş; şunun bunun âmâline hizmet, men-
furum. Zilletle ya şamak, tahammül edemedi ğim hâllerdir. Felillâhilhamd, 
Allah’ ımız bir, Peygamberimiz bir, kitab ımız bir, dinimiz bir.. ilâ âhir. Bu bir 
birler, bize yekdi ğerimizi Allah için sevmek kayd ını sağlamlaştırmakla bera-
ber, ruhî, kalbî, ebedî, lâyemût bir birlik temin etmektedir. Hamd ve şükür-
46  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ler olsun, müminiz. Hayatta tesadüf edece ğimiz binlerle musibet ve ac ılara
1َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ gibi çok müessir devâm ız var. Yine idrak ediyo-
ruz ki burada vazifeleri nihayet bulanlar için, ebedî mev’ûd bir hayat ba şlıyor. 
Biz de bu yolun yolcusu, bu han ın misafiri, bu fabrikan ın muvakkat bir ame-
lesi olduğumuz için, er geç o kafileye iltihak edece ğiz. K ısa, müz’iç, da ğdağa-
lı, elemli, hüzünlü, firakl ı ve ancak o sermedî hayat ın mezraas ı olan bu fanî 
ve karars ız âlemde2 başlayan garazs ız, ivazs ız, pürüzsüz ve kimsenin arzusuna 
tâbi olmadan, s ırf hasbî ve ciddî, hâlis ve muhlis arkada şlığımızın meyvesini 
ve her türlü saadeti câmi hayatta idrak edece ğiz.
Ümit ve iman gibi pek âli sermayemiz var. Hocaefendi Hazretleri’nin âli 
tavsiyeleri: Beş vakit namaz ını tâdil-i erkânla k ıl. Yani, ba şka ibadete gü-
cün yetmez. Namaz ın nihayetindeki tesbihleri yap. Yani, ba şka zikri ya-
pamad ım diye teessüf etme. Yedi kebâiri terk et. Çünkü sagâiri arayacak 
zamanda de ğiliz. İttibâ- ı sünnet et. Zira bu zamanda arkas ında gidilecek 
ve harekât ı taklide de ğer, saf, hâlis ve muhlis bir hâdi –ki o da seni yine 
bu yola götürecektir– maalesef bulamayacaks ın. Belki bu yola ç ıkaracak-
lar vard ır; fakat kömürle elmas ı kim fark edecek? Öyleyse, sen çal ış, on-
dan daha iyi k ılavuz bulamazs ın. Derslerinden birinde ki her vakit zikretti-
ğim َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ şifabahş vecizesi hat ırımızda varken, şüphesiz 
her musibet ve her elem ho ş karşılanacakt ır.
Aziz karde ş! Zaman olur ki her şey, herkes, her muamele, kalbi incitiyor. 
Fakat işte tiryak ı:
3ِħĻِčَđْĤا ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè ْģُĝَĘ ْاĳَّĤَĳَÜ ِنْÍَĘ
Her zaman söylüyorum: Biz bu fâni hayat için dostluk yapm ıyoruz. Bu k ısa 
hayata veda etmek, indimizde ve itikad ımızda ebedî bir hayat ın mukaddimesi-
dir. Öyleyse müteessir olmayal ım. Nice ki o hayata ba şlamad ık. İşte mürâsele 
ile muvasalay ı temin edelim. Allah’a güvenelim, Ondan medet dileyelim.
1 “Kadere iman eden, gam ve hüzünden emin olur.” Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/187; ed-
Deylemî, el-Müsned  1/113; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  3/187.
2 “Dünya, âhiretin tarlas ıdır.” mânâs ındaki hadis için bkz.: el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/19; es-
Sehâvî, el-Makâs ıdü’l-hasene  s.497; Aliyyülkârî, el-Esrâru’l-merfûa  s.205.
3 “(Ey Rasûlüm! Sen böyle onlar ın üzerine titrerken) onlar halâ senden ve yolundan yüz çevirecek olur-
larsa de ki: Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na 
dayand ım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın 
Rabbi, (bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup 
gözetenidir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  47
ُّٰۚųا َאĭĺٰïَİ أَنْ ƯźْĳَĤ ِيَïَÝْıَĭِĤ َّאĭכُ َאĨوَ َاñٰıِĤ َאĭĺٰïَİ ِيñَّĤا ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
1ِّěَéْĤِאÖ َאĭِّÖرَ ُģُøرُ אءَتْƯä ْïَĝَĤ
 ِّٰųا ِħْĥِĐ ĹِĘ َאĨ َدَïَĐ ِïَÖَْŶا ĵَĤإِ َْزَلِŶا َīِĨ ٍïَّĩَéُĨ َאĬِïِّĻَø ĵٰĥَĐ ِّģَĀ َّħُıّٰĥĤاَ
2ْħِّĥَøوَ ۪įِ×ْéَĀوَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ
Hulûsi
f
 (Sabri’nin Yirmi Birinci ve Yirmi İkinci Sözleri yazdığı vakit  (Sabri’nin Yirmi Birinci ve Yirmi İkinci Sözleri yazd ığı vakit 
yazdığı mektubun bir fıkrasıdır.) yazd ığı mektubun bir f ıkras ıdır.)
Bilumum Risâlâtü’l-Envâr her biri ayr ı ayr ı mevzularda, hadd ü hesaba 
gelmeyen mü şkülleri halletmeleriyle beraber, bendeniz şöyle tasavvur ediyo-
rum ki:
Nur deryas ından nû ş etmek isteyen bir kimse, Birinci ve Yirmi Birinci 
ve Yirmi İkinci Sözleri alsa, di ğerlerine eli yeti şmezse dahi maraz- ı kal-
bîyi def ve ref’e, ruhu tenvir ve tesrire kâfi bulundu ğu meşhud ve müsel-
lemdir.  Zira Birinci Söz tevhid miftah ıdır. Yirmi Bir’in Birinci Şıkk ı da mir-
kat- ı cennettir; İkinci Şıkk ı da emrâz- ı kalbiyenin tedavisi için nazirsiz bir 
şifahane-i eczad ır. İksir ilâçlar ıyla, bilâ-istisna herkeste bulunan vesvese 
maraz ını tedavi ve kal’ eder. Kalb ve ruhta Kur’ân- ı Hakîm’in ebedî ve nâ-
mütenahi füyûzât ve envâr ından gelen revzat- ı inşirâhiyeyi kü şad ile saa-
det-i ebediyeye îsal edecek bir râh- ı necat ve selâmettir. Yirmi İki ise, bur-
hanlar ıyla, lem’alar ıyla, insan olan ın akaid-i diniyesini tahkim ve tarsîne 
emsalsiz bir rehber bulundu ğunu arzederim efendim.
Sabri
f
1 “Hamdolsun bizi bu cennete eri ştiren Allah’a! E ğer Allah bizi muvaffak k ılmasayd ı, biz kendili ğimizden 
yol bulamazd ık. Rabbimizin elçilerinin gerçe ği bildirdikleri bir kere daha kesinlikle anla şılm ıştır.” (A’râf 
sûresi, 7/43)
2 Allah’ ım, efendimiz Muhammed’e (aleyhissalâtü vesselâm) , onun âl ve ashab ına, ezelden ebede kadar 
ilm-i ilâhîdeki mevcudat adedince salât ve selâm et.
48  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Şu fıkra Hüsrev’in mektubundandır.)  (Şu f ıkra Hüsrev’in mektubundand ır.)
Sevgili ve muhterem Üstad ım,
Sözlerinizin (yani risalelerinizin) her biri birer derya-y ı azîmdir. Sözleriniz-
den pekçok feyz al ıyorum. O kadar ki, okudukça tekrar etmeyi istiyo-
rum. Ve tekrar ında duydu ğum ilâhî bir zevki tarif edemeyece ğim. Bugün 
Sözlerinizden de ğil hepsini, bir tanesini alan insafla okursa, hakk ı teslime 
ve münkir ise gitti ği yolu terke, fâs ık ise tevbeye mecbur olaca ğına katiyen 
ümitvâr ım.
Hüsrev
f
 (Şu fıkra Refet Bey’in mektubudur.)  (Şu f ıkra Refet Bey’in mektubudur.)
Sözleriniz mür şidâne ve çok yüksek oldu ğundan, gayet dikkatli ve tah-
lil ederek okunmak icap ediyor. Serdeyledi ğiniz delâil-i akliye ve mant ıkiye 
o kadar tatl ı ve hayret-bah ştır ki insan okudukça okuyor ve nâmütenahi bir 
zevk-i mânevî hissederek hiç elinden b ırakmak istemiyor. Bu sebeple, bir 
defa okumak kâfi de ğil. Hepsi yan ında bulunup daima okumal ıdır.
Refet
f
 (Şu fıkra dahi Sabri Efendinin mektubundandır.)  (Şu f ıkra dahi Sabri Efendinin mektubundand ır.)
Üstad ım Efendim,
Şu k ıymetli elmaslar Cenâb- ı Hak’tan Habib-i Zî şân ına gönderilen şe-
cere-i tûbân ın nâmütenâhi semereleri oldu ğunu ve bunlar ın emsali gibi bî-
nazîr mücevherât ın ihraç ve te şhiri zaman ını bulup sergi-i rabbâniye ve 
Muhammediye’ye vaz’ eden zât- ı Üstadânelerine şu dakikada kas ır akl ım ve 
istidats ız lisan ımla şöyle dualar ediyorum:
ُįَ×ْĥَĜ ِćْĐوَأَ رِĳُّĭĤا ِÙَĤَאøِóِÖ مٌĳُøْĳَĨ َĳُİ ِيñَّĤا َאÝَכْĻْĤا ُّرِّïĤا َاñٰİ َėِّĤَËُĨ ْċَęْèا َّħُıّٰĥĤاَ
1َīĻِĨاٰ ُورِ،óُّùĤوَا َאجِıِÝْÖِْźوَا ِěَאئِĝَéْĤِאÖ ءٌĳُĥْĩَĨ َĳُİ ِيñَّĤا( ِيóْ×َĀ َÕْĥَĜوَ)
Sabri
f
1 Allah’ ım, Risale-i Nurla şereflenen bu dürr-ü yektâ müellifi muhafaza eyle. Onun ve kalbi hakikatlerle 
dolu olan Sabri’nin kalbine ne şe ve sürûr ver.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  49
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Maddeten uzak dü şen bu bîçâre talebenizi yak ından temsil eden Hâf ız 
Sabri Efendi ile di ğer zevat ın Nur’lar hakk ındaki ihtisaslar ı çok k ıymetli ve 
yüksek ve lây ıklı bir surette ifade edilmi ştir. Bir mektubunuzda Muallim 
Cûdî’nin kasidesi münasebetiyle buyurdu ğunuz vecizeyi burada tekrara mü-
nasebet geldi.
1 ٍïَّĩَéُĩِÖ ĹِÝَĤَאĝَĨ ُÛْèَïَĨ ْīٰכِĤوَ       ĹِÝَĤَאĝَĩِÖ ًاïَّĩَéُĨ ُÛْèَïَĨ َאĨوَ
sırrınca, güzellik yaz ılar ımızda değil, belki i’câz- ı Kur’ân’dan olan nurlu 
Sözler’e ve Mektubat’a aittir. Her ferd-i mümin, derece-i fehim ve zevkine gö-re, asl ında güzel olan bir şeyi tarif eder. Acz ve fakrdaki lezzet, şefkat ve tefek-
kürdeki ulviyet, hakikaten hiçbir şeyle kabil-i k ıyas değilmiş.
Hâl-i âlem müsait olsa da hazine-i hassa-y ı Kur’ân’dan ç ıkararak tâbir-i 
âlinizce dellâll ığını yapt ığınız elmaslar ı çok gözler görse! Görse de sarho şlar 
ay ılsa, mütehayyirler kurtulsa, müminler sevinse, mülhidler, kâfirler, mü şrik-
ler imana, insafa, daire-i akla gelseler! Ve bu mesûd ve ulvî neticeyi bizlere idrak ettirmesini eltâf- ı ilâhiyeden tazarru ve niyaz ediyorum, âmîn...
Muhterem Üstad! Allahü Zülcelâl Hazretleri’ne ne kadar müte şekkir bu-
lunsan ız yeridir. Acz ve fakr tezkeresiyle girmeye muvaffak oldu ğunuz sa-
ray- ı Kur’ân’ ın has hazinesinden, gözler görmemi ş, kulaklar i şitmemiş cev-
herleri görüyor ve mezun oldu ğunuz miktar ını necim necim ç ıkartarak evve-
lâ kendiniz bak ıyor, sonra 
“Eyyühe’l insan! İşte bak ınız, bu misafirhaneyi 
açan, âlemleri rahmetiyle yaratan, sizi hikmetiyle halk buyurup bu âle-me gönderen Sultan- ı Kâinat, bin üç yüz küsur sene evvel, büyük bir el-
çisi Habîb-i Ekremi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  vas ıtas ıyla, size hilkatteki hikmeti, 
buraya gelmekteki maksad ı, ubûdiyetin iktiza etti ği hizmeti, ilâ âhir.. bil-
dirmişti. Bu âli tebligat ı, o kudsî ahkâm ı sizin anlayaca ğınız lisanla an-
lat ıyorum, dinleyiniz. E ğer akl ınız varsa, gözünüz görüyorsa, insanl ığı-
nız varsa hakikati anlar ve imana gelirsiniz.”  diye beyanatta bulunuyorsu-
nuz. Bizler, hasbelkader, –felillâhilhamd– bu kudsî beyanat ı yak ından dinle-
mek, görmek ve göstermek i ştiyak ını gösterdik. Siz de o elmaslar ı gösterip bi-
1 “Ben sözlerimle Muhammed’i (aleyhissalâtü vesselâm)  övmüş olmad ım; asl ında sözlerimi Muhammed 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’la övmü ş ve güzelle ştirmiş oldum.” Hassân İbni Sâbit’in sözü olarak; İbnü’l-Esîr, 
el-Meselü’s-sâir  2/357; el-Kalka şendî, Subhu’l-a’ şâ 2/321; İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  1/58 (44.
Mektup).
50  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
zi uyand ırdınız. Hakikati anlat ıp, yolumuzu do ğrultmaya vesile oldunuz. Allah 
sizden ebeden raz ı olsun. Nefs-i emmarenin zebunu, cin ve ins şeytanlar ının 
hedefi olmaktan kurtulamad ık ise de bu hasbî ve Kur’ânî hizmetten zevk al ı-
yoruz, lây ıkıyla yapam ıyorsak da yolunda bulunuyoruz.
1َאتِĻِّĭĤِאÖ َאلُĩْĐَْŶا َאĩَّĬإِ
Hulûsi
f
İkinci Zeyl
(Ümmî, fakat allâmelerin i şini gören ve esrâr- ı Kur’âniye’ye kar şı Is-
parta’n ın intibah ına sebep olan, âhiret karde şim Âdilcevazl ı Bekir Ağa’n ın 
Sözler hakk ındaki ihtisâsât ıdır.)
Fazîlet-meâb Üstad ım Hazretleri,
Efendim, evvelâ arz- ı tâzim ve hürmetle mübarek ellerinizi öperek, her an 
ve zaman lisan ıma yak ıştığı kadar dua eder ve duan ızı rica ediyorum.
Efendim, mâlûmunuz, fakir talebeniz ve karde şiniz cahil oldu ğum hâlde, 
güneş-misali olan risale-i bergüzîdelerinizden umum Nur Risalelerinizi oku-
tup dinledim. Güne şin nuruna sed çekilemedi ği gibi ve sed çekilmek ihtima-
li olmad ığı gibi, risalelerinize de sed çekilemez. Onlar ı istimâda ruh ve kalbi-
mi tetkik ettim; tetkikat ımda ne gibi hissetmi ş ve anlam ış olduğumu arad ım. 
Bakt ım ki ruh ve kalbimde bir feyezan ve co şkunluk var ki beni bilâ-ihtiyâr bir 
vazifeye sevketmek için hemen “Haydi, haydi!” diye tazyikata ba şlad ı. Ben 
de ruhumda olan bu vâk ıay ı takip ederken, o Nur’lar ın irâe etti ği miftahla-
rı gördüm ve gösterildi. Anlad ım ki bu anahtarlarla icap eden kap ılar ı aç ıp, 
o Nur’lara ehil olan karde şlerimi –min gayri haddin– aray ıp bulmak vaziyeti 
âdeta bana emrolunup, o Nur’lardan güne ş gibi nur saç ılmas ı hususunda ben 
de bu hâli kendime vazife addettim.
O Nur’lardan alm ış olduğum anahtarlar ı teslimle, hâin-i din olan mülhid-
lerin elleri k ımıldanmayacak derecede k ırılmas ı için, hamden-lillâh, bu kar-
deşlerimi aray ıp buldum. Emânetullah ve emânât- ı Peygamberî’nin (aleyhis-
1 “Ameller niyetlere göredir.”  Buhârî, bed’ü’l-vahy  1; Müslim, imâre  155; Tirmizî, cihâd  16; Ebû 
Dâvûd, talak  11; Nesâî, tahâret  60, talak  24, eymân  19; ....
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  51
salâtü vesselâm)  gayet parlak, yakut ve zümrütten k ıymettar olan hazinelerini o 
zâtlar ın ellerine teslim ettim. Elhamdülillâh, Cenâb- ı Hak muvaffak etti. O 
mübarek eserlerinizi mütâlaa eden e şhas, insan iseler ve insaniyetle alâka-
lar ı varsa iman eder. İnanmad ıklar ı takdirde, ya insaniyetten istifa etmeli ve-
yahut “İnsan değiliz.” demeli. Bu eserler ba şlı başına, ayr ı ayr ı birer fâtihtir. 
İnşaallah, her cihetle fethederek fâtih olacakt ır. Cenâb- ı Mevlâ âhirette cüm-
lemizi sevab ına nâil eyleyip şefaatine mazhar buyursun, âmîn... Tekrar mü-
barek ellerinizi bûs ile duan ızı istirham eylerim, efendim hazretleri.
Abdülcelil o ğullar ından
Âdilcevazl ı Emrullah o ğlu Bekir
f
(Bu fıkra Hulûsi-i sânî Sabri’nindir.) (Bu f ıkra Hulûsi-i sânî Sabri’nindir.)
Bekledim, tâ ki Onuncu Söz ne şredilmiş. İşbu k ıymeti mükevvenâta fâik 
olan mübarek nurlu eserden bir nüshac ık ihsan buyuruldu. Hemen ald ığım 
dakikada, zîruhtan hâli ve zümrüt-misal ye şillenmiş nebatat aras ında bir a ğa-
cın alt ına gittim. Lâkin mevsim itibar ıyla haliçe-i zemin gayet revnaktar ve en-
vâ türlü çiçeklerle müzeyyen ve muhte şem ise de ânifü’l-beyan eser, âlem-i 
bekan ın sened-i hakikî ve kat’îsi ve en kavî ve gayet rasîn ve son derece gü-
zel, naklî ve aklî ve mant ıkî ve tarifi imkâns ız bir delâil ve berâhin-i kat’iye ile 
müsbet ve hatta ha şir hakk ında ayağı kayarak mühlik uçurumlara giden ve 
en fena batakl ıklara düşen, hüsran ve dalâlette bo ğulan pekçok kimseleri da-
kik ve amîk i şârât ve hakâikiyle ihyâ etti ğini ve edece ğini –alâ kaderi’l-isti-
tâa– öğrendim.
Her ne kadar o k ıymettar eserin derecat- ı refîa ve mühimmesini, hat-
ta en k ısa bir cümlesini bile hakk ıyla anlayabilmek ve o hususta söz sarfe-
debilmek bidâam ın fersah fersah fevkinde ise de menba- ı hakikisi bulunan 
Furkan- ı Mübîn’den tam bir feyiz alan ve emsâli görülmemi ş bir şâheser ol-
duğunu anlad ım. Bu fakir, şiddetli acz ve zaaf ımla bîhad bahr-i hakâike dal-
dım. Ve bahr-i muhît-i nura girebilmeye, şu mübarek eser, elmas bir mif-
tah ım oldu. Binaenaleyh, havas ve havassu’l-havas dikkatle onu mütâlaa 
ederlerse, daha ne derecelerde hakâik-i ilâhiye ve maarif-i rabbâniye mü şa-
hede ederek iktisab- ı füyûzât edeceklerini tahmin edemem.
Bundan ba şka, şu nuranî ve ulvî ve kudsî eser, numaras ı itibar ıyla dokuz 
eserin daha mukaddimen sebkat etti ğini îmâ ve i şaretle beraber ve “10” nu-
52  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
maradan sonra daha birçok eserlerin vücudunu mutazamm ın bulunmas ına 
dair bir hassasiyet-i kalbiye uyand ırdı.
Sonra anlad ım ki: Kur’ân- ı Hakîm’in nur ve ziyâdar menba ı cûş u hurûşa 
gelmiş. Furkan- ı Hakîm’in elmas meâdininden deh şetli bir infilâk husul bul-
muş, Sözler nam ında hadsiz tiryaklar ve mücevherat zâhir oldu. Pekçok ku-
lûb def-i maraz ve kesb-i âfiyet etti. Furkan- ı Mübîn’in feyziyle Sözler’inin her 
birini herkese görmek müyesser olmayan gayet dakik ve amîk beyanat- ı ha-
rikalar ını röntgen makinesiyle temsil ediyorum. Nas ıl o röntgen şuâ ı şu uzuv-
lar ın içindeki en hafî ve ince hâli görüyor, gösteriyor. Öyle de Nur’lar ın hazi-
nedarlar ı olan Sözler dahi, hakâik-i e şyada en ufac ık zerreleri bile görmek ve 
göstermek hâssas ını hâizdir.
Sabri
f
 (Şu iki fıkra Hüsrev’indir.)  (Şu iki f ıkra Hüsrev’indir.)
Şimdiye kadar emsaline tesadüf etmedi ğim bu güzel ve yüksek Sözler’i 
birden bire kavramak herkese müyesser olamayaca ğı için, aff ımı rica ediyo-
rum. Duan ız berekât ıyla birgün gelip ona da Cenâb- ı Hakk’ ın muvaffak bu-
yuracağı ümidini ta şıyorum. Ve beni zât- ı âlînize tevdi eden ve Sözler’i yaz-
makl ığıma ruhsat veren Cenâb- ı Hakk’a milyarlarca hamd ediyor ve şükre-
diyorum.
Hüsrev
f
 (Keza Hüsrev’in.)  (Keza Hüsrev’in.)
Risalelerin yüksekli ğine ve güzelli ğine ve latîfli ğine âciz lisan ımla, k ısa ak-
lımla zay ıf idrakimle hayrette kald ığım şöyle dursun, bilâ-kayd her okuyan ı 
bizzarure tahsine sevk ediyor. Cenâb- ı Hakk’a ne kadar hamd eylesem, şük-
reylesem, bu lütuflar ın hakk ını ödeyemem.
Hüsrev
f
 (Şu fıkra Küçük Hâfız Zühdü’nündür.)  (Şu f ıkra Küçük Hâf ız Zühdü’nündür.)
Nur bahçesinin nurlu meyvelerinden iki tanesini daha koparmaya mu-
vaffak oldum. Bu meyvelerin muhtevî bulundu ğu lezzeti, kas ır lisan ımla şimdi
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  53
ifade edebilmekten çok âciz bulunuyorum. Nebiyy-i Âhirüzzaman’ ın (aleyhi 
ekmelüssalâti vesselâm) ’ın huzur-u saadetine ve pâk, latîf sohbet-i nebeviyeleriyle 
müşerref olmak zevkini idrak ettiren bu k ıymettar On Dokuzuncu Mektub’u 
mütâlaa etmekten bir türlü doyam ıyorum. Bilcümle Risaletü’n-Nur’un takdir 
ve tevkîri hususunda söz söyleyebilmekten kalemim âciz ve nâk ıstır. Cenâb- ı 
Vâhibü’l-Atâyâ’dan dilerim ki Nur bahçelerinin meyvelerinin hepsinden tat-maya arkada şlar ım gibi âcizlerini de muvaffak k ılsın.
Hâf ız Zühdü
f
 (Bir Nur talebesinin fıkrasıdır.)  (Bir Nur talebesinin f ıkras ıdır.)
Bugün o yüksek kitab ın ikmaline muvaffak oldum. “Mirac” ın ikmal ve 
mütâlaas ından mütevellid sürûr ve saadetimi tariften kalemim dûçâr- ı acz olu-
yor. Mütâlaadan do ğan duygular ımı hülâsaten ve bir cümleyle arzedece ğim:
Mirac’ ın mütâlaas ında hayat ın felâket girdaplar ını ve saadet-i ebediyeye 
giden mânevî deryan ın selâmet yollar ını gösteren kalb dolusu bir nur ve zi-
ya buldum. Evet, her temsilâtta isbat edilen pekçok hakikatler ve bugün ta-hatturu ve tahayyülü bile ruhumuzu doldurup ta şırmaya kâfi gelen asr- ı saa-
det ve harikalar devri gözümün önünde hayatland ı; fikirden fikre, hayretten 
hayrete dü ştüm.
Miraç kitab ı, felsefe dü şkünü mûterizlerin felsefesini her zaman için iflâs 
ve sukut ettirmek kuvvetine mâlik bir eserdir. Miraç kitab ı, başlı başına, as ıl-
lardaki hakikatleri îzam edilmeden ve bîtarafâne bir tefekkürün bile görece ği 
ve kabul edece ği bir nazarla isbat eden ve kapal ı kalm ış noktalar ı ehl-i imana 
makul ve mant ıkî fikirlerle izhar eden bir kitab- ı tarihtir.
Gaflete dalm ış ve dalâletin ma ğlûbu ve bir tutam akl ıyla kendisine bir 
mümtaz mevki vermek isteyen filozof, Miraç gibi bir şaheser kar şısında apo-
letleri sökülmü
ş, bütün şöhret ve nam ı sukuta mahkûm bir kral vaziyetine dü-
şer. O kral ise daimî bir yeise mahkûmdur. Hâlbuki bunca hakikatler kar şısın-
da felsefe zincirleri ve muteriz efkâr ı birer birer k ırılan, dâvâs ının ve iddias ının 
haks ız olduğunu anlayan filozof ise Hâl ık-ı Âzam’ ın kudret ve azameti huzu-
runda secde eder ve af diler.
Zekâi
f
54  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Zekâi’nin fıkrasıdır.)  (Zekâi’nin f ıkras ıdır.)
Namaza dair fazilet ve mükâfat menba ı olan Dördüncü ve Dokuzuncu ve 
Yirmi Birinci Sözler ruhumun karanl ık köşelerini nâkabil-i târif bir surette ten-
vir etmiştir. Kemâl-i a şk ve şevkle tetebbu etti ğim bu şaheser, şüphe bulutlar ı 
içinde vakitlerini bir hiç için zâyi edip giden ehl-i gaflete ve gençlik hevesât ı-
na esir olup mürûr-u zamanla nâdim olarak tarik-i hakikati arayanlara bir re-fik-i hayat olsun.
Zekâi
f
 (Şu fıkra doktorundur.)  (Şu f ıkra doktorundur.)
Hocam, emaneten bendenizde bulunan iki kitab ı emrediyorsunuz. 
Bendeniz de yalvar ıyorum ki gelecek hafta takdim edece ğim. Çünkü küçü-
ğünü iki defa, büyü ğünü bir defa okuyabildim. İhatam ın darl ığı veya aczim 
dolay ısıyla idrâkim de k ıttır. Binaenaleyh, sizin o muhte şem temsillerinizi de-
falarca daha okumak istiyorum ki cüz’î-küllî bir alâka has ıl olsun. Ya Rab, o 
ne büyük mant ık, o ne büyük müskit beyan ve tarz- ı telâkki! Ah, Üstad ım, bu 
mübarek dinin mübecceliyetini idrak ve ihata ve takdirde size ve ancak size 
medyûn-u şükran ım ve minnettar ım. –1َאبِ×ْøَْŶا َīِĨ ٍÕَ×َùِĤ– dinî akidelerimin 
azîm bir ink ılâb ı var. Nur Risaleleri’nden ald ığım dinî ve insanî ve vicdanî ve 
iktisadî ve ilmî dersler bana hayatta muvaffakiyet verecektir.
Doktor Yusuf Kemâl
f
 (Doktorundur.)  (Doktorundur.)
Tam manalar ıyla mefhumlar ını kavramak iktidar ında olmad ığım o yük-
sek eserlerinizi f ırsat buldukça okuyorum. İrşad- ı âliyeleri unutulmaz ve şahe-
ser hât ırad ır. Mezar ıma kadar dinî akidelerinizin esiri ve kurban ıyım. Üstad ım, 
sizin Sözler’iniz benim dinî muhayyilemi cidden de ğiştirdi. Ve daha sevimli 
bir mecrâya sevketti. Şimdi bendeniz, doktorlar ın düşündüğü gibi dü şünmü-
yorum.
Doktor Yusuf Kemâl
f
1 Bir sebebe binaen..
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  55
 (Bu uzun fıkra Hulûsi Bey’indir.)  (Bu uzun f ıkra Hulûsi Bey’indir.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3َאنِّåْĤوَا ِ÷ْĬِْŸوَا َכِĥَĩْĤا َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Eyyühe’l-Üstadü’l-Azîz,
Yirmi Sekizinci Mektub’un Dördüncü Meselesi’ni dört gün evvel, İkinci ve 
Üçüncü Meselesi’ni ve melfuflar ını dün almakla bahtiyar oldum.
Evvelâ : Muhterem Sabri Efendinin, hakk- ı âcizîde ibraz buyurdu ğu azîm 
teveccüh ve takdîr-i Üstadâneleriyle de müsbet tevazular ı münasebetiyle bir-
kaç söz söylemeye müsaadenizi rica ediyorum. Şöyle ki:
Bu fakir-i pür-taksir karde şinizde, çok mükerrem ve muazzez tan ıdığı 
Üstad ının baz ı hasletlerinden denizden katre nisbetinde vard ır. Bu cümleden 
olmak üzere üç hâlimi arz edece ğim:
Birisi : Tâ küçük ya ştan beri lütf-u Hak’la Kur’ân’ ın hakikatine merak 
etmiş ve taharrî-i hakikat yolunda bulunmu ş. Nihayet arad ığımı Eğirdir’de 
Üstad- ı Muhteremimin ne şre vas ıta olduğu Sözler unvanl ı Nur’larla bulmu-
şumdur. Bu bulu ş, beni evvelemirde çirkâbdan selâmete, felâketten saadete, 
zulmetten nura ç ıkard ığı için, Nur’lara ve Hazreti Kur’ân’a ve bu nurlar ın izn-i 
Hak’la nâ şiri, mübelli ği, vâizi, dellâl ı olan Üstad ıma o andan itibaren ruhum-
da lâyetezelzel bir muhabbet ve bir alâka ve bir merbutiyyet has ıl olmuştur. 
Yüz bin kere hamd ve şükürler olsun. Nur’larla alâkadar oldu ğum zamanlar-
da, dünyevî bütün lezzetlerin fevkinde büyük bir zevk ve havâss ımda azîm bir 
şevk hissediyorum.
İkincisi : Ubûdiyetin iktiza etti ği ve bu Nur’lardan ald ığım derslerin delâ-
let ettiği vecihle bütün kusurlar ı, tekmil fenal ıklar ı nefsimden ve iyilikleri, iyi 
şeyleri Allah’tan biliyorum. Nur’lara ve Kur’ân’a hizmeti hasbî olarak arzu 
ediyorum ve ne şrine muvaffak olamad ığım için müminler hesab ına çok mü-
teessir oluyorum. Bu hâlime de şükürler olsun.
Üçüncü hâl ve hakikî şahsiyetim : Bunu tarif etmeye cidden hicap du-
yar ım. Hemen Cenâb- ı Allah’tan dilerim, beni ve bütün karde şlerimizi nefis 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Meleklerin, insanlar ın ve cinlerin say ısınca Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
56  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve cin ve ins ve şeytanlar ın mekirlerinden muhafaza eylesin ve dalâlete sa-
panlardan eylemesin, âmîn...
Benim karde şlerim,1(Hâşiye) Üstad ımın kardeş ve talebeleri olan zâtlar, şüp-
hesiz birinci ve ikinci hâli ruhlar ında hissederler. Öyleyse, be şerde, bilhassa 
müminlerdeki hâsselerin inki şafı tahdit edilemiyece ği için, tevfik-i Hüdâ’yla 
bir kere bu yola girenler, nefis ve şeytanlar ına bu âciz, fakir ve bîçâre kadar 
mağlûp olmayacaklar ı cihetle, terakki ve istifadeleri de o nisbette ziyade olur. 
Muhterem Üstad ım bu kusurlu talebesine teveccühü, insanlara, müminlere, 
müminlerin bilhassa benim gibi muhtaçlar ına derece-i şefkatine ve benim ih-
tiyac ımın en çok oldu ğuna delil ve misaldir.
Hülâsa : Bana liyâkatimin çok fevkinde hüsn-ü zan eden ve teveccüh 
gösteren aziz ve muhterem ve mütevazi Sabri karde ş, bil ki çok günahkâr, 
çok âciz, fakir, müflis, ümmet-i Muhammed’den (aleyhissalâtü vesselâm)  bir abdim. 
Dualar ınıza çok muhtac ım. Acz ve fakr arzuhâlini kabul ettirerek hazine-i hâs-
sa-y ı Kur’ân’dan âleme muhtelif nam ve tarz ve şekillerde cevherler te şhirine 
muvaffak olan dellâl- ı Kur’ân’ ın kudsî hizmetinde kendisine yard ım en büyük 
emelim ve en ciddî temennim, en mukaddes niyetimdir. Bu niyetim sebebiyle Nur’larla me şgul olmak saadetine mazhar oldu ğum dakikalar ında, hilâf- ı me-
mul baz ı sözler kendili ğinden kalbime ve kalemime gelmektedir ki bu mâri-
fet benim de ğil, elbet, muhakkak ve mutlak Hazreti Kur’ân’dan lemeân eden 
Nur’lara aittir. Öyleyse, as ıl üstad Kur’ân’d ır. Üstad- ı muhteremimiz, elyak ve 
el-hak muarrifi, mübelli ği ve müderrisidir. Biz muhtaçlar f ırsat ı ganimet bil-
meli, cevherleri almal ı, kalbimize, dima ğımıza nakşetmek, dâreynde medar- ı 
saadetimiz olacak olan bu Nur’lar ı –alâ kaderi’t-tâka– ne şre çal ışarak muha-
fazas ını kuvvetle ştirmeliyiz. 
2ُěĻِĘْĳَّÝĤا ِّٰųا َīِĨوَ
Sâniyen : Mektubat’ ın küçüklerinden on üçünü hâvi hususî mektuplar 
mecmuas ını ald ım. Bu vesileyle de mâziyi hâl yerine koyarak, derin mana-
lı, şirin sohbetinizi bir kere daha şevkle dinlemi ş oldum. Zaten ben o vakitle-
rin mâzide kalmas ına raz ı değilim; her vakit hâl gibi mütâlaa ediyorum. Mâzi, 
hâl, müstakbel bunlar da itibarî birer taksim de ğil mi? Ehl-i zevk için bu tak-
sime ihtiyaç kalm ıyor.
1 (Hâşiye) Sabri gibi talebelere hitap ediyor.
2 Tevfik ancak Allah’tand ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  57
Sâlisen : Yirmi Sekizinci Mektubun Sekiz Meselesinden Birincisi, bana ait 
rüya hakk ında k ıymetli bir ders vermi ş. 1ًאÜَא×ُø ْħَכُĨْĳَĬ َאĭْĥَđَäوَ âyetine güzel bir 
tefsir, nihayet manas ı zâhir olmu ş rüyaya ho ş bir tâbir olmu ştur. Nevme ait 
âyeti pek âli ve münasip bir surette tefsirinizle, ba şta herkesten ziyade muh-
taç Hulûsi’niz oldu ğu hâlde bütün Risale-i Nur ve Mektubâtü’n-Nur müste-
mîlerine ve kârîlerine faydal ı, zevkli, esasl ı, ciddî, veciz ve beli ğ bir ders daha 
vermiş oldunuz.
Şuraya bir i şaret etmek isterim: Kur’ân’ ın kerametine bir nokta, bir zerre 
daha ilâve ediyorum. Gerek E ğirdir’de, gerek burada bazen zihnime bir şey 
gelir ve kendisiyle hayli me şgul ettirir. Hemen ilk mektubunuzda benim zihni-
mi işgal eden bu şeyin cevab ını bulurum.2(Hâşiye) Bu birde, be şte kalmad ı, çok 
taaddüt etti. Onun için diyorum ki, keramet-i Kur’âniye’dendir.
İkinci mesele,  güzel ve ilmî bir ders olmakla beraber bir cihet daha hat ı-
ra geliyor. Hizbü’ ş-şeytan ın avenesi tâ buralardan dola şarak sahte ve şaşırtıcı 
hareketlerle arkadan çevirmek istemeleridir. Bu sebeple şifâhâne-i Kur’ân’ ın 
anahtar ı, inâyet-i ilâhî ile elinde bulunan sevgili Üstad ımızın bu zehirlere de 
ilâç yetiştirmesi ve silâhhâne-i Kur’ân’dan ald ığı acîb silâhlarla mübareze et-
mesi nev’inden güzel ve bedî üslûpla ve harika temsilâtla bulunu şu hakikaten 
şâyân- ı menn ü şükrand ır. Allah sizden çok raz ı olsun.
Üçüncü mesele,  hakikaten çok güzel, çok ho ş, çok vâz ıhtır. Bu mese-
leyi beş noktaya ay ırmakla sanki İslâm’ ın beş rüknünü hat ırlatm ış, selâmet 
için beş esas ı göstermi şsiniz. Hem bunu dostlar ınıza ve kalben sizden bir şey 
bekleyenlere, suâl-i mukaddere cevap nev’inden kaleme alm ışsınız. Fakat 
hüsn-ü zanna mesa ğ veriyorsunuz. Niyetle me’cûr ve faide-mend olaca ğını 
ihtar ediyorsunuz. Sâil buna da raz ı. Otuz İkinci Söz’ün Üçüncü Mevk ıfı za-
ten bu derde ilâç vermekte, bu yaraya merhem vurmakta ve bu arzuya ça-re bulmaktad ır.
Sözler ile kuvvetü’z-zahr oldu ğunuz müminler, batakl ıktan ç ıkard ığınız 
mütehayyirler, ay ılttığınız sarhoşlar, iade-i şuur ettirdi ğiniz divaneler, şu za-
manda Kur’ân’dan daha iyi mür şid olamayaca ğına inand ı
rdığınız hakika-
ten müştak insanlar, ilzam etti ğiniz münaf ıklar, mülhidler, hatta kaç ırdığınız 
şeytanlar ı her gözü olan ve bakan gördü, ak ıldan nasibi olan anlad ı, kalbi 
bozulmayan inand ı. Bu azîm muvaffakiyât ın s ırrı, acz yolunun rehberi olan 
1 “Uykunuzu dinlenme yapt ık.” ( Nebe sûresi, 78/9).
2 (Hâşiye) Bu keramet-i nuriye, Hulûsi’de oldu ğu gibi çoklarda dahi tezahür etmi ş ve ediyor.
58  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Kur’ân’ ın ve Nur’lar ın dellâl ının gösterdi ği hakikî acze kar şı Hâl ık’ın ihsa-
nındad ır. 1ٍīĻِ×ُĨ َאبٍÝכِ ĹِĘ َّźإِ ٍ÷ِÖَאĺ َźوَ ٍÕْĈرَ َźوَ âyet-i celîlesine istinaden, her 
ne matlubunuz varsa Kur’ân’dad ır. Buna muvaffak olmak için, Nur’larla alâ-
kadar olmak, Kur’ân’a hâdim olmak, Allah’a kar şı haddini ve acz-i tam için-
de bulundu ğunu anlamak ve bütün mevcudiyetiyle kabul etmekle olur di-
ye mütemadiyen müminleri bu kestirme, selâmetli ve saadetli yola ça ğıran 
Üstad ımızdan Allahü Zülcelâl Hazretleri ebeden raz ı olsun. Dünyevî, uhre-
vî bütün muradlar ını has ıl etsin. Ümmet-i Muhammed’e ba ğışlas ın, âmîn, bi-
hurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Duan ızın, cümlemiz muhtac ı ve duan ızda bulunmak hepimizin borcudur. 
Sabri Efendi karde şimiz ne güzel takdir etmi ş; mâşallah, mâ şallah! Kimin had-
didir ki bu Nur’larda yanl ışlık bulsun. Evet, baz ı ibareler belki edebiyat denilen 
şeye tam muvaf ık düşmüyormu ş. Bunda da isabet var. Çünkü edebiyat sat ıl-
mıyor, Kur’ân’dan nurlar gösteriliyor. Bu fakir karde şiniz bu Sözler’i okudu ğum 
zaman Üstad ımı temsil eder bir hâl al ıyorum. Tâbirât ınızla, şivenizle okumak 
bana o kadar zevkli, lezzetli geliyor ki tarif edemem. Onun için bir harfe dokun-may ı azîm bir günah i şliyor telâkki ediyorum. Bazen verdi ğiniz salâhiyetin mâ-
nevî kuvvetiyle nam ı
nıza olarak bir harfin yerini de ğiştiriyor veya kald ırabiliyo-
rum. İşte bendeki telâkki ve tesir bu mahiyettedir.
Bu mektubu müsvedde etti ğim vakit tam bu anda müezzin minarede 
2
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ demişti. Ben de ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ (celle celâlüh)  ile mukabele etmi ştim. Bu hâl, i şte-
ki kudsiyete aç ık bir işaret değil mi?
Dördüncü hususî mesele : Eski Said lisan ıyla da olsa ne kadar mu-
vaf ık istîmal-i silâh ediyorsunuz, bârekâllah! Mânevî ta şlar ınız إِذْ َÛْĻَĨرَ َאĨوَ 
3ĵٰĨرَ َّٰųا َّīٰכِĤوَ َÛْĻَĨرَ âyet-i kerîmesinde i şaret buyuruldu ğu üzere hedefle-
rine isabet etti ğine kaniim. Allah böylelerinin şerlerini kudret k ılıcıyla kes-
sin. Böylesi hâin ve zâlimleri Kahhâr ismine tevdi ederiz. Hizmette füturum 
yok; fakat mânilerin hadd ü pâyân ı yok. Fakat dünyay ı sırtıma yükleseler, 
her taraf ımı ateşle sarsalar, bu ulvî dü şünceme mâni olamazlar. Amma bu-
na gönül raz ı değil, çok şeyler arzu ediyor. Ne çare, nefis ve cin ve ins şey-
tanlar ı müthiş topuzlarla kar şıma dikildiklerinden, ister istemez mücadeleye 
1 “Yaş ve kuru hiçbir şey yoktur ki aç ık, net bir kitapta bulunmas ın.” (En’âm sûresi, 6/59 )
2 Yegâne büyük, Allah’t ır.
3 “(Ey Resûlüm) Att ığın vakit sen atmad ın, lâkin Allah att ı.” ( Enfâl sûresi, 8/17).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  59
mecburum, hakikî hizmetten geri kal ıyorum. Buna ne kadar müteessif ol-
sam azd ır.
1َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبِّ ِِّٰų ُïْĩَéْĤا أَنِ ْħُıĺٰĳْĐدَ ُóِìوَاٰ
Hulûsi
f
 (Alt ı sene bana kemâl-i sadakatle, hasbî olarak hizmet eden ve harika 
olarak benim gibi bir asabî adam ı hiçbir vakit gücendirmeyen ve müsved-
de kâtipli ğini daima yapan Süleyman Efendinin f ıkras ıdır.)
Efendim Hazretleri,
Evvelâ mübarek ellerinizi öper, mukaddes dualar ınızı beklerim. Fakir ha-
demeniz ve talebeniz ve karde şiniz olan Süleyman, şimdiye kadar telif olunan 
mübarek Nur’lar ı birer birer mütâlaa ederek her birisinden ayr ı ayr ı ve büyük 
nurlu güne ş gibi ışıklar gördüm ve çok büyük istifade ettim. O nurlar uhrevî 
yolumu irâe ettiler. Allah sizden raz ı olsun. Âhiret yolunda bulunan çok nok-
sanlar ımı gösterdiler, te şekküründen âcizim. O Nur’lar ı temsil ve tasvir ede-
cek kudreti kendimde görmedi ğimden, ruhumu yoklayarak hissiyat- ı kalbiye-
mi şöyle tasvir etmeye –min gayri haddin– cüret eyleyece ğim. Hata vâki olur-
sa da aff ımı istirham ediyorum.
Efendim! Görmü ş olduğum Risale-i Nur deryas ındaki lezzet ve saadetin 
dünyada hiç emsalini göremedi ğim gibi, kendi vicdanî muhakemem netice-
sinde katiyen anlad ım ki o risaleler her biri ba şlı başına ve ayr ı ayr ı birer tef-
sir-i Kur’ân’d ır. Mahlûkat içerisinde hilkaten insan şeklinde ve hakikat nok-
tas ında insaniyetten sukut eden ve serâpâ mânevî yaralar içinde bulunan in-
sanlara bu Nur’lar ın mütâlaas ı serî, şifal ı bir ilâç ve yaralar ına gayet nâfi bir 
tiryak ve merhem oldu ğunu ufac ık karîhamla anlayabildim. Bu Nur’lar ın k ıy-
metini zaman gösterecek ve dillerde destan olarak şark ve garb ı gezecek itika-
dınday ım. Ve, in şaallah, Avrupa’ya kar şı dahi Kur’ân’ ın ne kadar parlak bir 
güneş olduğunu gösterecektir.
Tekrar ellerinizi öperek, duan ızı isterim, efendim hazretleri.
Talebeniz
Süleyman
f
1 “Onlar ın dualar ı ‘Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.’ diye sona erer.” (Yûnus sûresi, 10/10 )
60  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Şu fıkra aklen Hulûsi, kalben Sabri, vicdanen  (Şu f ıkra aklen Hulûsi, kalben Sabri, vicdanen 
Hüsrev hükmünde olan Refet Bey’in mektubudur.) Hüsrev hükmünde olan Refet Bey’in mektubudur.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Bu defa Süleyman Efendi vas ıtas ıyla Yirmi Be şinci Söz’ü, tashih olun-
mak üzere huzur-u âlinize takdim ediyorum. İ’câz- ı Kur’ân el-hak bir şâheser-
dir. İhtiva ettiği hayret-bah ş hakâik itibar ıyla âsâr- ı âliyenizin en mühimmi-
dir. Mucizât- ı Ahmediye’yi okudum. Çok mükemmel ve ruha ulviyet ve inki-
şaf bahşeden çok k ıymettar bir eserdir. Şu kadar ki mu’cizat- ı Ahmediye’nin 
en büyüğü Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan oldu ğuna göre, i’câz- ı Kur’ân’ ın ruhum-
da husule getirdi ği tebeddülât ve münderecat ından ettiğim istifade çok azîm-
dir. Bu eserinizle 4ٍīĻِ×ُĨ َאبٍÝכِ ĹِĘ َّźإِ ٍ÷ِÖَאĺ َźوَ ٍÕْĈرَ َźوَ âyet-i celîlesinin muh-
tevî olduğu şümullü ve pek azametli olan maânî-i ulviye isbat edilmi ş oluyor. 
Bugünkü terakkiyât- ı fenniye ve ihtirâât- ı beşeriyeyi kendi mahsulât- ı fikriye-
leri addeden ve bir hazine-i hakâik olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ı mühmel 
bırakarak Avrupa’dan ilim ve irfan dilencili ği yapan ve ak ıllı geçinen gafiller, 
beşerin dünyevî ve uhrevî saadetini temin edecek maâliyât ve desâtir-i muaz-
zamayla memlû bulunan bu âsâr- ı muhteşemeyi bir nazar- ı insaf ve bir teyak-
kuz- ı ârifâne ile mütâlaa etselerdi, dalm ış olduklar ı hâb- ı gafletten pek çabuk 
uyanacaklard ı. Fakat, heyhât, bizler arpa ambar ı içinde açl ıktan ölen tavukla-
ra benzeriz. Elimizde bir mecmua-y ı hakâik dururken ona kar şı göz yumar ve 
başkalar ından istiâne ederiz.
İ’câz- ı Kur’ân’ ın yüksekli ği hakk ında ne yazsam azd ır. Kalemim onu tav-
siften âcizdir. Kudret-i kalemiyem olsayd ı, hakk ını vermeye çal ışırdım; olma-
dığı için âcizâne olarak sözümü kesiyorum. Kemâl-i hürmetle mübarek elle-
rinizden öper ve hizmet-i Kur’ân’da sâbit olmam hakk ındaki duan ızı talep ve 
istirham ederim, efendim.
Refet
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
4 “Yaş ve kuru hiçbir şey yoktur ki aç ık, net bir kitapta bulunmas ın.” (En’âm sûresi, 6/59 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  61
 (Binbaşı merhum Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Binbaşı merhum Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Envâr- ı Kur’âniye mizan ve burhanlar ından ve k ıymeti takdir edileme-
yen Sözler nam ındaki risale-i şerifeler fakiri ihyâ ediyor, kalbimi nurland ırı-
yor. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ Çoktan beri aramakta iken, lehü’lhamd, Cenâb- ı Hak, 
Sözler’i bu fakire ihsan buyurdu. Kalb ve gönlüme âciz kalemim ve kâlim ter-
cüman olam ıyor.
Âs ım
f
Bahtiyar karde şim Hüsrev,
Şu Risale2(Hâşiye) bir meclis-i nuranîdir ki Kur’ân’ ın şu münevver, mübarek 
şâkirtleri, içinde birbiriyle mânen müzakere ve müdavele-i efkâr ediyorlar; ve 
yüksek bir medrese salonudur ki Kur’ân’ ın şâkirtleri onda her biri ald ığı der-
si arkada şlar ına söylüyor; ve Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın hazine-i kudsiyesi-
nin sandukçalar ı olan Risaleler’in sat ıcı ve dellâllar ına muhte şem ve müzey-
yen bir dükkân ve bir menzildir. Her biri ald ığı kıymettar mücevherat ı birbiri-
ne ve mü şterilerine orada gösteriyor. Bârekâllah, sen de o menzili çok güzel 
süslendirmi şsin.
Said Nursî
f
Yirmi Yedinci Mektub’un Üçüncü Zeyli
 (Said’in bir fıkrasıdır.)  (Said’in bir f ıkras ıdır.)
(Nur Risalelerine çok mü ştak ve onlar ın mütâlaas ından intibaha gelen 
bir doktora yaz ılan mektuptur. Bu üçüncü zeyle çendan münasebeti azd ır; 
fakat karde şlerimin f ıkralar ı içinde bu da benim bir f ıkram olsun.)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
Merhaba ey kendi hastal ığını teşhis edebilen bahtiyar doktor, samimî ve 
aziz dostum
Senin hararetli mektubunun gösterdi ği intibah- ı ruhî şâyân- ı tebriktir. 
Biliniz ki mevcudat içinde en k ıymettar, hayatt ır. Ve vazifeler içinde en k ıy-
1 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...” (Neml sûresi, 27/40)
2 (Hâşiye) Yani; Yirmi Yedinci Mektub’un umumu, hususan Barla Lâhikas ı.
62  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
mettar, hayata hizmettir. Ve hidemat- ı hayatiye içinde en k ıymettar ı, hayat- ı 
fâniyenin hayat- ı bâkiyeye ink ılâp etmesi için sa’yetmektir. Şu hayat ın bütün 
kıymeti ve ehemmiyeti ise, hayat- ı bâkiyeye çekirdek ve mebde ve men şe ol-
mas ı cihetindendir. Yoksa, hayat- ı ebediyeyi zehirleyecek ve bozacak bir tarz-
da şu hayat- ı fâniyeye hasr- ı nazar etmek, ânî bir şimşeği sermedî bir güne şe 
tercih etmek gibi bir divaneliktir.
Hakikat nazar ında herkesten ziyade hasta olan, maddî ve gâfil doktorlar-
dır. Eğer eczahane-i kudsiye-i Kur’âniye’den tiryak-misal imanî ilâçlar ı alabil-
seler, hem kendi hastal ıklar ını, hem be şeriyetin yaralar ını tedavi ederler, in-
şaallah. Senin şu intibah ın senin yarana bir merhem oldu ğu gibi, seni dahi 
doktorlar ın maraz ına bir ilâç yapar.
Hem bilirsin, meyus ve ümitsiz bir hastaya mânevî bir teselli, bazen bin 
ilâçtan daha ziyade nâfidir. Hâlbuki, tabiat batakl ığında boğulmuş bir tabip, 
o bîçâre marîzin elîm yeisine bir zulmet daha katar. İnşallah, bu intibah ın se-
ni öyle bîçârelere medar- ı tesellî eder, nurlu bir tabip yapar. Bilirsin ki ömür 
kısad ır, lüzumlu i şler pekçoktur. Acaba benim gibi sen dahi kafan ı teftiş et-
sen, mâlûmat ın içinde ne kadar lüzumsuz, faydas ız, ehemmiyetsiz, odun y ı-
ğınlar ı gibi câmid şeyleri bulursun. Çünkü ben tefti ş ettim, çok lüzumsuz şey-
leri buldum. İşte o fennî mâlûmat ı, o felsefî maârifi faydal ı, nurlu, ruhlu yap-
mak çaresini aramak lâz ımd ır. Sen dahi Cenâb- ı Hak’tan bir intibah iste ki 
senin fikrini Hakîm-i Zülcelâl’in hesab ına çevirsin, tâ o odunlara bir ate ş ve-
rip nurland ırsın. Lüzumsuz maârif-i fenniyen, k ıymettar maârif-i ilâhiye hük-
müne geçsin.
Zeki dostum, kalb çok arzu ederdi, ehl-i fenden envâr- ı imaniyeye ve es-
rar- ı Kur’âniye’ye i ştiyak derecesinde ihtiyac ını hissetmek cihetinde Hulûsi 
Bey’e benzeyecek adamlar ileri at ılsın. Hem madem Sözler senin vicdan ınla 
konuşabilirler. Her bir Söz’ü, şahs ımdan de ğil, belki Kur’ân’ ın dellâl ından sa-
na bir mektuptur ve eczahane-i kudsiye-i Kur’âniye’den birer reçetedir farzet. Gaybûbet içinde hâz ırâne bir musâhabe dairesini onlarla aç.
Hem arzu etti ğin vakit bana mektup yaz. Ben cevap yazmasam da gü-
cenme. Çünkü eskiden beri mektuplar ı pek az yazar ım. Hatta üç senedir kar-
de
şimin çok mektuplar ına karşı birtek cevap yazd ım.
Said Nursî
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  63
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Âzam,
Bilhassa dest ve dâmen-i mübareklerinizi bûs edip, her an ve zaman 
muhtaç bulundu ğum daavât- ı Üstadânelerini niyaz eylerim. Bir hafta evvel 
Süleyman Efendi karde şim vas ıtas ıyla irsal buyurulan envâ- ı iltifat ı şâmil lü-
tufname-i ekremîlerini, kemâl-i hasretle alarak müftehiretle okudum. Bir f ık-
ras ında tevâfukat- ı gaybiye hakk ındaki kanaat- ı âcizanem suâl buyuruluyor. 
“Neam, sadakte, eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem!” kelimeleriyle icabet ediyo-rum. Zira, şu tevâfukat- ı gaybiye-i acîbe, bilumum bahr-i muhit-i nurun tale-
belerini ve hatta talebelerin cemaat-i müstemialar ını mest ve hayran ve med-
yun-u secde-i şükran b ırakm ıştır. Nur’lar ın şu mu’ciznümâ kerametlerini, an-
cak ve ancak mir’ât- ı Muhammediye 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ile müşahede edebi-
liriz. Bu hakikatin di ğer bir mârifeti olan:
Âyinedir bu âlem, her şey Hak ile kâim,
Mir’ât- ı Muhammed’den Allah görünür dâim.1(Hâşiye-1)
Şu iki m ısra-y ı mânidâr ı, perişan arîzam ı şereflendirmek niyetiyle der-
cediyorum. Bu fakir ve âciz talebeniz, şu hayret-fezâ keramet-i Kur’âniye’yi 
ve i’câz- ı nebeviyeyi mü şahede etti ğim günden beri, bu bapta çok derin dü-
şüncelere dal ıyorum. Ve “ Şu tevâfukat- ı acîbeye mü şabih tevâfukat, ba şka 
kitaplarda bulunur mu?” maksad ıyla çok tema şa ediyorum, göremiyorum. 
Görülse de pek nâdir bir hâldedir. Şu hâlde tevâfukat- ı gaybiye, bir keramet-i 
aleniye olarak endam ını nurlarda izhar ediyor. Ve lisan- ı hâlle beşere hitaben 
diyor ki: “Ey benîâdem, şu sisli as ırda dalâleti ref ve selbedip necat ve saadet 
bahşedecek ve dima ğınızdaki semli kokular ı verd-i2(Hâşiye-2) Muhammedî’ye 
tebdil edecek ve en kestirme ve son derece muhkem ve müstakim bir tarik-i selâmet ve necata sevkedecek, pekçok kerâmât ve i’câz ını gösteren, bizim 
bulunduğumuz derya-y ı nurânîdir. Ve âtiyen daha nice âsâr- ı hafiye tezahür 
edecektir.” diye nidâ ediyor.
1 (Hâşiye-1) Latîf bir tevâfuktur ki Hulûsi-i Sâni Sabri Efendi bu beyti bana yazd ığı zamanda, 
ya ayn ı zamanda veyahut az sonra, Hulûsi Bey bir ay uzak bir yerde, ayn ı beyti bana yaz-
mıştır. Bu iki zât ın hem hizmet-i Kur’ân’da, hem bana kar şı münasebetlerindeki tevâfukla-
rı, alâmet-i muvaffakiyettir.
Said
2 (Hâşiye-2) Gül demektir.
64  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Müsaade-i fâz ılâneleriyle bir mâruzât ım daha var. Fakat bu cihette, şah-
sımı istisna ederek meram ımı arzedece ğim. Bendeniz Nur’lar ın müştak müş-
terilerinde, daha do ğrusu yan ık talebelerinde bir tevâfuk-u fevkalâde görüyo-
rum. Çünkü enaniyet ve nefsaniyetin şiddetle hüküm-ferma oldu ğu şu as ırda, 
hepsinin derece-i ihtiyaç ve i ştiyak ı bir, kâffesinin ahlâk ve etvar ı bir, umu-
munun tarz- ı telâkkisi bir ve yekdi ğerine karşı “ahî lieb ve üm”den (ayn ı ana-
babadan olan karde şten) daha kavî bir râb ıta-y ı hakikiye ile merbut, samimi-
yet ve hakikat-perverlikte, âdeta yekdi ğerine müsabaka eder derecede ciddî 
ve hâlis, karde şlikte takip ettikleri hat ve hareket bir, ve daha pek ziyade bir-
birine benzeyen tullâb- ı nuraniyenin bu harika hâllerini de ayr ıca bir tevâfu-
kat- ı gaybiye s ıras ında görüyorum. Zira, İstanbul’dan, İzmir’den, Ayd ın’dan, 
Kütahya’dan, Isparta’dan, E ğirdir’den, ilâ âhir.. muhtelif beldelerden seçilip, 
her s ınıfta mukayyed bulunan talebelerin ayn ı hâssalar ı hâiz olmalar ı câlib-i 
nazar- ı dikkat olsa gerektir, zannederim, Efendim Hazretleri.
Sabri
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Lütufkâr ve inâyetkâr Üstad ım Efendim Hazretleri,
Ramazan- ı Şerifin onuncu Cumartesi günü, saat on bir buçukta, her bir 
nüktesi nâmütenâhi hikmet ve hakikat müjdelerini hâvi ve mübe şşir, dokuz 
nükteli Ramazaniyeyi ald ım. Ruhumun fevkalâde muhtaç ve mü ştak bulun-
duğu ve nazirsiz eser-i pürnuru, o gece kemâl-i fahir ve sürûrla yazd ım. Ve 
asl ını yine Nisli Hâf ız Mahmud Efendiye teslim ettim; Hakk ı Efendiye götür-
dü. Ertesi sabah istinsah etti ğim Risaleyi bir daha dikkatli okuyarak, hatt ımın 
tevâfukunu tashih ve Ali Efendiye ait bir mektup yazd ım. Tam imza edece-
ğim esnada, İslâmköyü’nden bu vazifeye mânen memur bir adam geldi; Ali 
Efendiye gönderdim. Ve şu ümidin fevkinde âni olarak gelen vas ıta-y ı irsal, 
eserin kudsiyetine sarih ve bâriz bir delil oldu ğuna şüphe kalmad ı.
Üstad- ı Azîzim, bazen Nur’lar ı düşünüp, hakikaten pekçok hakâik ve hik-
metleri ihtiva ettiklerini görüyordum. Yaln ız şu şehr-i rahmet ve ma ğfiretin 
ibâdât ından olan s ıyâma ait bir mevzu aç ılmad ığını görerek, Üstad ıma bir arî-
za takdim etsem ve otuz günden ibaret olan Ramazan- ı Şerife ait Otuzuncu 
Mektup olmak üzere, bir niyazda bulunmak emelinde iken, bir sebebe binaen şu arzumdan ferâgat ettim.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  65
İşte bu defa Külliyat- ı Nur’dan mebhus-u anhâ risale, bu abd-i âcize hi-
taben, “Senin kalbindeki hafî bir arzu ve hissin, bizim levha-y ı mânevîmizde 
gayet büyük harflerle yaz ılıdır ki işte is’âf edildi.” tarz ında bana ihsan buyu-
ruldu. Fakir de ruhumun mühim bir ihtiyac ını temin eden, binler hikmet ve 
müjdeli Ramazaniyeyi alarak, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ı inzâl edene secdeler ve 
Nur’lar dellâl-i âli şân ına hadsiz te şekkürlerle, borçlu oldu ğum dua-y ı fâz ılâne-
lerine müdavim bulundu ğumu arzeylerim, Efendim Hazretleri.
Sabri
f
Ey Üstad,
Yirmi Yedinci Söz, müslümanlar ı sa’y u gayretin ve bu ulvî dinin hizme-
tine teşvik ediyor. Bu risale sanki ufukta bir hedef, ehl-i iman için de bir reh-
ber…
Evet, bu Söz, kalbler içinde bir i ştiyak, iştiyak içinde bir nur olmu ş. Otuz 
Üçüncü Mektup ise, Otuz Üç Penceresi ile beraber, hakikat mayas ıyla yoğrul-
muş bir varl ık... Bu k ıymetli eser, ulviyet ve kudsiyet içinde, kuvve-i idrakiye-
siyle hissiz be şere hassasiyet; ve gaflet perdelerinden hakikati görmeyen na-
zarlara kuvvet; hakperest ehl-i imana ise, ulviyet bah şediyor.
Hadsiz ihtiyaçlara dü şen, zâhire aldanarak maddiyata saplanan ve ken-
dini lâkaytl ık içinde yeise dü şüren zavall ılar, bu mukaddes eserin kârii olsun-
lar, anlas ınlar ki nereye giderlerse, nereye bakarlarsa bir Hâl ık-ı Âzam’ ın, bir 
Rahîm-i Rahmân’ ın dairesinden, hududundan, kanunundan ve idaresinden 
harice ç ıkamazlar. Her mevcudiyet, her vâk ıa, her tahavvülât, her inâyet, her 
iltifat bir Kadîr-i Zülcelâl’in yed-i zapt ındad ır.
Demek oluyor ki en ufak bir zerrede –Sâni’i ilân etti ği cihetle– koca bir 
kâinat ın saltanat ının küçük numûnesi mevcuttur, denilebilir.
Zekâi
f
Aziz ve büyük Üstad ım,
İki üç günlük sa’yimin mahsulünden do ğan ve inâyet-i Hak’la istinsaha 
muvaffak oldu ğum On Yedinci Söz’ü tashih için takdim ediyorum.
Ey yüce Üstad ım, On Yedinci Söz ki mefhumu, nâmütenâhî yükselen 
66  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
hakikatlerdir. Yüzlerce te şekkür... Her söz be şeriyetin müptelâ oldu ğu mahfî 
emrâz ı gösteriyor. Ve nurlar ıyla teşhis ederek tedavi ediyor. Pekâlâ, pek rânâ 
anl ıyorum ki benim gibi yaral ı, mânen zarar-dîde olmu ş bir genç için, muhtaç 
bulunduğum teselliyetkâr şeyler, hep Risale-i Nur’dand ır. Kalbime teselli nur-
lar ını serpen Hâl ık-ı Âzam’a binlerce şükür...
Zekâi
f
Sözler, yani Risale-i Ahmediye berâhinini yazarken, çok defalar kalemimi 
elimden b ırak ıp, o asr- ı saadetin anlar ının tahassürüyle, hicran ıyla yand ım. 
Bu hicrandan kalbim a ğlam ış, gönlüm co şmuş, ruhum vücudumdan ayr ıla-
rak uzaklara gitmi ş. Bana teselli tuhfeleri getirmi ş.
Öyle ya, aziz Üstad, asr- ı saadette de ğilsek, mü ştak ıyız. Bu bize kâfi. 
Hazreti Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm)  bize b ırakt ığı muazzam bir mucize-
si bugün elimizde de ğil mi? O kitap, bize, muhtaç ve mü ştak bulundu ğumuz 
saadeti vaad etmiyor mu? Ona hâlisâne sar ıldığımız zaman muhtaç bulundu-
ğumuz zevk-i mânevîyi bize vermiyor mu?
Evet, aziz Üstad ım, bugün elimizde tuttu ğumuz, gözümüzle gördü ğümüz 
hakikî insanlara rehber olan o muazzam kitap, o büyük mucize ki ben mad-diyat içinde, dünya cereyan ında boğulmak üzere iken, beni onun ulvî sesle-
ri ne güzel teselli etmi ş ve bana sars ılmaz bir istinadgâh olmu ştur. Hakk’a nâ-
mütenâhi şükürler olsun.
Muhterem Üstad, bana öyle geliyor ki mânevî saadete kü şâde bulunan 
ruhum, k ıymettar risaleleri okudukça, yazd ıkça git gide bir zevk-i mânevî, 
bir saadet-i ebedî haz ırlıklar ıyla coşacak. Co şkunluklar ımın hayli devam etti-
ği oluyor.
Üstad ım, işte o zaman dünya, nazar ımda bir hiçten ibaret kal ıyor, ebedi-
yete, sonsuza, saadet âlemlerine kat ılmak istiyorum. İşte o dakikalar bu dün-
yay ı bana verseler, bu tatl ı hülyalar ımın bir nebzesini bile vermek istemem. 
Defolsun gençlik rüyâlar ının kâbuslu f ı
rtınalar ı!
Üstad ım, duan ıza muhtac ım.
Zekâi
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  67
Fazilet-meâb Üstad ım,
Nur sabah ı olan Risale-i Nur’dan Birinci, İkinci, Üçüncü, Be şinci, Alt ınc ı, 
Yedinci, Sekizinci Sözler’i istinsah ederek berây- ı tashih, taraf- ı âlîlerine tak-
dim ediyorum. Mezkûr Sözler ki k ısa olduklar ı hâlde mefhumlar ı büyük; bü-
yük hisler ve ulvî fikir bah şediyor. O Sözler ki her biri ayr ı ayr ı mecralardan 
cereyan ederek büyük bir deryaya dökülen berrak ve saf ırmaklar gibi ça ğlı-
yorlar. İşte bendeniz, bu ça ğlayan ırmaklar ın latîf ve ulvî seslerinden hayli de-
rece istifade ediyor ve sonlar ında, beşeriyetin ba şta âcizlerinin iptilâ oldu ğu 
emrâza şifa verici eczalar istihsal ediyorum. Kendisini ac ı, yoksulluk içerisin-
de bunal ıyor zanneden ve muhayyilesi inki şaf edememi ş kimseleri ikaz etmek 
emelini ta şıdığıma emin olunuz.
Aziz Üstad ım, anl ıyorum ki kaybolmu ş ümitlerimin, hayat ımın semâ-
sında sönen y ıldızlar ımın ufûlüne teessüf edip, bir fecr-i sabah ararken, bir 
nur sîma, bir nur sabah kar şımda parlad ılar. Allah sizden raz ı olsun ki k ıy-
metli eserleriniz sayesinde hayat ın k ıymet ve ehemmiyetini anlad ım. Bu su-
retle kalbime bir istinadgâh- ı mânevî buldum diye müsta ğrak- ı sürûr oluyo-
rum. Hemen, Rabbim, Üstad ımızı iki cihanda aziz ve gayelerine vâs ıl eyle-
sin, âmîn...
Zekâi
f
Ey Aziz Üstad,
Vâk ıa, emr-i âlîleri Sözler’in yaz ılmas ı hususunda acele edilmemesi idi. 
Fakat hiç mümkün mü ki kar şımda billûrî sular ak ıtan ulu p ınar ın suyun-
dan kana kana içmek için acele etmeyeyim? Mâlûm-u âlileri, bendeniz bu hususta vazifelerde çok geç kald ım. Bu cihetleri vuzuh ile görüp idrâk eder-
ken, mümkün mü ki o ulu p ınar ın billûrî sular ıyla elimi yüzümü y ıkamaya-
yım, kalbimi parlatmak için istîcâl göstermeyeyim? Cenâb- ı Hakk’ ın azîm bir 
lütfu ki temin-i mai şetim için çal ıştığım zamanlar aras ında k ıymettar risaleleri 
yazmak için vakit bulabiliyorum. Bu f ırsatlar ı kaç ırmak istemedi ğim içindir ki 
acele ediyorum. İstîcâlimin en büyük sebebi, muhtaç bulundu ğum teselliyet-
kâr nurlar ı, o risalelerde buluyorum. Nas ıl ki içerisinde tevakkuf imkân ı olma-
yan tünellerden haris kumpanyalar fazla seyr u sefer etmekle iftihar ederler. Talebeniz de kezâ, o cihan-k ıymet risaleleri ne kadar fazla okur-yazarsam, o 
kadar istifade-bah ş ve müftehir olaca ğım.
68  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
On Alt ınc ı Mektub’u serâpâ okudum. Her türlü mezâhim ve me şakkate 
karşı gösterdiğiniz sab ır ve tevekküle meftun oldum. O Sözler’i okudukça, bü-
tün mevcudiyetim bir ıssızlık içinde parlayacak zannettim. Tehâcüm-ü ıztırap 
için hep güler yüzlü, güzel yüzlü sab ırlar temenni ettim.
Yirmi Üçüncü Söz, derinden gelen bir sayha gibi insaniyete ba ğıran ve 
insanlara insanl ıklar ını ihtar eden ve en âli makamlara sahip olmak yollar ını 
gösteren ve kârîlerini tekâmüle sevkeden ve me şru aşklar doğuran ölmez bir 
teselli hât ıras ıdır. Sözü uzatmaya ba şlad ım. Yirmi Üçüncü Söz’ü lây ıkıyla tak-
dirden âcizim. Çünkü o, bir teselli ve sâadet mayas ıdır.
Ahmed Zekâi
f
 (Hüsrev’in bir fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Sevgili ve muhterem Üstad ım efendim,
Bizi maddî ve mânevî tenvir eden, yükselten ve eri şilmez feyizlere müs-
tağrak k ılan risalelerinize malikiyetimden ve lây ık olmad ığım hâlde, bu şe-
refe nâiliyetimden dolay ı, Cenâb- ı Hakk’a bînihâye te şekkür etmekte, ge-
rek bu şerefe nâil olmakl ığıma vesile oldu ğunuzdan ve gerekse âtiyen bu 
hususta üzerimize terettüp eden vazife-i Kur’âniye’de muvaffakiyet kazana-cağımızı tebşir etmekte oldu ğunuzdan dolay ı, duyduğum pek büyük bir sü-
rûrla müftehirim. Üstad ım, hakk ınızda, hat ırınıza gelmeyen nimetlerin en 
güzeliyle dünyevî ve uhrevî mesûd olman ızı her vakit için dua etmekte-
yim.
Muhterem Üstad ım, sizi özlemi ştim. Aradaki hâinlerin her hususta engel 
olmalar ı, şüphesiz çok müteessir ediyor. Bugünkü hâl yüreklerimizi s ızlat ıyor, 
fakat elimizden bir şey gelmiyor. Nur deryas ının feyizli risaleleri kimin eline 
geçerse, o zât ı kendine ciddî olarak raptetti ği gibi, mü ştaklar ve ehil olanlar 
aras ında dola
şıyor.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Hüsrev
f
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  69
 (Hüsrev’in Sözler’i yazmaya başladığı zaman  (Hüsrev’in Sözler’i yazmaya ba şlad ığı zaman 
yazdığı mektubun fıkrasıdır.) yazd ığı mektubun f ıkras ıdır.)
Muhterem Efendim Hazretleri,
Bu sefer okumakl ığımız için irsal buyurdu ğunuz iki kitaptan birisini Bekir 
Ağadan ald ım. Kitab ın birkaç sayfas ını okudum. Ve kitab ın bir nüshas ı ken-
dimde kalmak üzere istinsah etmeye ba şlad ım. Kitap münderecât ında arada 
sırada dima ğımı alâkadar eden mesâilden bahsetti ğini ve küçük mektuplar ın 
pek büyük hakikatleri kucaklad ığını gördüm ve çok müstefid oldum.
Alt ınc ı Mektub’a kadar yaz ılan Sözler’i bir taraftan yaz ıyor, diğer taraf-
tan da yaz ının geççe yaz ılışından s ıkılarak okumaya ba şlıyordum. Pekçok 
sürûr beni kapl ıyordu. Alt ınc ı Mektub’a gelince, şu gurbetteki firkatinizin 
en hazin k ısm ını tayyettiğinizi ve bir k ısm ının da hikâye edildi ğini okudum. 
Okudukça sizinle beraber kalbim hazin hazin a ğlamaktan kendimi alama-
makta idim. Hatta yan ımda bulunan valideme dahi okudum. Okurken vali-
dem ağlıyor, gözlerinden ya şlar dökülüyordu. Ben de a ğlamamak için nef-
sime cebrediyordum. Di ğer taraftan da acaba tayyedilen k ısm ından da bi-
raz yaz ılsa idi...
Hüsrev
f
Ey Üstad- ı Muazzam,
Atabey’e gelen Ramazan meyvesi olan ve Ramazan- ı Şerifin hikmetlerini 
bildiren Söz, bizi ikaz ve bilmedi ğimiz hikmetleri tasrih ediyor. Okudu ğum her 
Söz, neşrettiğiniz o ulvî hakikatler için âciz lisan ım tavsif ve takdirden âciz ka-
lıyor. Ve görüyor ve anl ıyorum ve öyle iman ediyorum ki bir zaman gelecek, 
bu Risalâtü’l-Envar ve Mektubâtü’n-Nur, için için ate şlenen, feveran eden bir 
dağ gibi hararetle nur-fe şan bir menba kuvvetine tesahub edecek. Ve belki de 
etmiştir. Bir dü ğmesine basmakla her taraf ı ziyaya müsta ğrak eden bir elekt-
rik dinamosu gibi kendinden çok uzak mesafeleri ikaz ve ir şad nuruyla ihâ-
ta edecektir.
Nur’un eski talebesi merhum Lütfi’nin arkada şı
Zeki
f
70  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hüsrev’in bir fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Muhterem Efendim, sevgili Üstad ım,
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un bir k ısm ını nas ıl bulduğum ferman buyu-
ruluyor. Bu hususta ne yazabilirim, ne gibi bir fikir dermeyan edebilirim? Risalelerin her birisinin nurlar ı bir, fakat mevzular ı ayr ı, güzellikleri ayr ı, la-
tîflikleri ayr ı, zevkleri ayr ıdır. Bu risalenin nuru di ğer risaleler gibi her taraf ı 
parlak, her kö şesi güzeldir. Bilhassa, ruhlar ımızı sızlatan, kalblerimizi a ğlatan 
bu hâl-i müessife dolay ısıyla, sevgili Üstad ımdan bir şifa-y ı âcil bekliyordum. 
Bu şifay ı, Yedinci, Sekizinci, Dokuzuncu Nükteler bekledi ğim devây ı vermiş 
ise de binler maslahat ve faydalar ı içinde yaln ız bir maslahat için bile olma-
dığı hâlde tebdil edilen şeâir-i İslâmiye’den baz ılar ı, bizi çok meyus ve müte-
essir ediyor.
Fakat, sevgili Üstad ım, zaman takarrüb etmi ş olmal ı ki bir taraftan mül-
hidlerin tecavüzleri ziyadele ştikçe, diğer taraftan muhterem Üstad ı
mızın, 
Kur’ân’ ın feyziyle nâil oldu ğu hakikat deryas ından kükreyip gelen gizli hakâ-
iki izhar etmesi bizim sevincimizi art ırmaktad ır. Madem çiçekleri görmek için 
bahar ı beklemek zarureti vard ır; biz de ona şiddetle ve sab ırsızlıkla intizar et-
mekteyiz.
Hüsrev
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili, muhterem Üstad ım, k ıymettar Üstad ım,
Bekir Ağayla gönderdi ğiniz mektuptan duydu ğum sürûru tarif etmek, 
benim gibi âciz bir talebenin ne lisan ı ve ne de kaleminin haddi de ğildir. 
Sevincimden mektubunuzu takbil ediyor, ruhum sizinle ya şad ığı hâlde, cis-
men uzak bulundu ğumuzdan a ğlıyordum. Zaman oluyor ki gözlerimden dö-
külen yaşlar ı yaz ı yazmak veyahut risaleleri okumakla teskin edebiliyordum. 
Zaman oluyor, kalbim mütemadiyen a ğlıyor, ah sevgili Üstad ım! Sizden pek 
büyük istirham ım budur ki beni affediniz. İki-üç seneden beri dünyay ı sevmez 
olduğum hâlde kurtulamad ığımdan çok müteessirim. Iss ız sahralar, susuz çöl-
ler, ruhumun birer meskeni oluyor. Hayalen oralarda dola şıyorum. Güya bir 
şey ar ıyorum.
Evet, bir şey ar ıyorum. Heyhât, arad ığım hem çok yak ın, hem çok uzak 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  71
görünüyor. Bilmiyorum, daha ne kadar zaman bu hâl içerisinde ç ırpına-
cağım. Evet, yine pekçok müte şekkirim. Nas ıl teşekkürüm hadsiz olmas ın? 
Henüz bir sene oldu; iki gece birbiri üstüne gördü ğüm iki rüya-y ı sad ıka-
da, temelleri at ılmakta olan büyük bir gülya ğı fabrikas ının kâtipliğine tayin 
edilmiş ve işe mübaşeret etmi ştim. Bu rüya tarihinden iki ay sonra risale-
leri yazmaya ba şlad ım. Ve bilhassa Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci ve 
Sekizinci Meseleleri’nde, hizmetimizin makbuliyeti ve r ıza-y ı ilâhî dahilinde 
olduğu pek aç ık bir lisanla yaz ılmas ı, âciz talebenizi de dil şâd etmiş bulunu-
yor. Sevgili Üstad ım, Allah sizden ebeden raz ı olsun.
Hüsrev
f
Ey Aziz Üstad,
Bu defa yazmaya muvaffak oldu ğum üç mevk ıftan mürekkep Otuz İkinci 
Söz’ü berây- ı tashih takdim ediyorum. İşbu kitab ın, nazar- ı âcizîde giranba-
hâ bir hazine oldu ğunu yazmaya, bilmem, lüzum var m ı? Dünyan ın ölçül-
mek imkân ı olmad ığını söyleyen zât ve fikr-i be şerin nâmahdut bir arazi ol-
duğunu iddia eden adam ne do ğru söylemi şler! Bu noktada fikrim, gittikçe 
inkişaf eden efkâr ımın ve dar muhayyilemin geni şlemesinden mütevellit bir 
fikirdir. Dünyan ın ölçülmez bir bo şluk olduğunu ve fikr-i be şerin nâmahdut 
olduğunu izah maksad ına müstenit de ğildir. Demek ki her risaleden ruhum 
ayr ı ayr ı gıdas ını al ıyor. Otuz İkinci Söz’ün kalbime ve ruhuma bah şettiği sa-
fâ-y ı sermedî ve câvidânî de ğil mi ki bu uzun mektubumla mesruriyetimi iz-
har için sizi tâciz etmeme bâdi oluyor. Hülâsa, tatl ı bir sermestî içinde haya-
tımdan memnunum. İnşaallah, duan ız himmetiyle, böyle me şru bir sermestî 
içinde hayat- ı ebediyeye vâs ıl olacağım inşaallah.
Ahmed Zekâi
f
 (Hüsrev’in bir fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Çok muhterem, sevgili Üstad ım,
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Üçüncü K ısm ı’nı okuduk. Mektup münde-
recat ı hepimizi şevke getirmi ş, sevinçle her taraf ımızı doldurmu ştu. Kur’ân- ı 
Hakîm’in baz ı âyât ından ç ıkan k ıvılcımlar ıyla, bir taraftan akl ı gözlerine in-
72  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
miş olan maddiyyûnlar ve emsâli tabakas ına karşı, Mektûbatü’n-Nur ve 
Risalâtü’n-Nur’la meydan okuyarak onlar ın kafalar ına hakikat tokmaklar ını 
vurmakta ve di ğer taraftan onlar ın kalblerini pek parlak feyizleriyle doldur-
maktad ır.
On sekiz bin de ğil, sevgili Üstad ımın buyurduklar ı gibi, yirmi sekiz bin 
âleme bakan o büyük Furkan- ı İlâhî’nin, bugünkü as ırdan başka gelecek as ır-
lara da bakan vecihlerinin baz ı mühim noktalar ına işaret edilmesi ve lafzul-
lah üzerinde vâki tevâfukat ın göze çarpacak ve nazar ı celbedecek şekle if-
rağ edilmesi ve baz ı kelimelerde görünen mânidar tevâfukat ın güzellikleriyle 
meydana ç ıkar ılmas ı hakk ında vâki Üstad ımın fikirlerine, haddim olmayarak, 
yine Üstad ımdan ald ığım kuvvet ve cesaretle i ştirak ediyorum. Ve böyle bir 
Kur’ân- ı Kerîm’in yaz ılmas ı hakk ında vâki olacak her fedakârl ığa haz ır oldu-
ğumu, utanarak, ba ştan ayağa kadar beni istilâ eden bu sürûrun verdi ği hâ-
let-i ruhiye üzerine arzediyor ve ayr ıca diyorum ki: Sevgili Üstad ıma isteni-
len şekilde kendi elimle yaz ılm ış bir Kur’ân- ı Kerîm’i yaz ıp takdim etmeyi çok 
arzu ediyorum. Fakat meselenin müstâceliyetini dü şünemiyordum. Ve bir de 
diğer kardeşlerimin bu şereften mahrumiyetidir ki bu fikrimin ve bu arzumun 
kabulünde ısrar edemiyorum.
Evet, sevgili Üstad ım, inşaallah, zaman takarrüb etmi ştir. İnşaallah, mev’ûd 
vakte biz de eri şmiş bulunuyoruz. Art ık sebep, Selef-i Sâlihîn’in Kur’ân’a hâ şi-
ye olarak bir şey ilâve edilmemesi hakk ındaki kararlar ının zamanlar ına ait bu-
lunmas ı ve ulemâ-y ı müteahhirînin müsaadeleri de Arapça’n ın tahsili cihetine 
gidilmedi ğinden ileri geldi ği kanaatini ta şıyarak, Arapça’n ın okumak ve yaz-
mak istenilmedi ği bir zamanda bulunuyoruz. Binaenaleyh, Kur’ân hakk ında 
sevgili Üstad ımın düşündüklerine pek büyük bir ihtiyaç olmakla beraber, bu 
güzel ve pek büyük bir emr-i hayra kap ı açan bu i şin hemen ikmal edilmesi 
için her şeye tercih edilmesi rica ve istirham ınday ım. (Saatçi Lütfi Efendi kar-
deşim de bu kanaattedir.)
Sevgili Üstad ım, Allah sizden hem ebediyen raz ı olsun, hem de her bir 
hay ırlı işinizde muvaffak etsin, duas ıyla Cenâb- ı Hakk’a müte şekkir oldu ğum 
hâlde size olan minnettarl ığımı arzeder ve dâmenlerinizi öperim, muhterem 
efendim hazretleri.
Hüsrev
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  73
Ey Üstad,
Kur’ân’ ın bir mâkesi olan yazd ığım risaleler, senin ne büyük üstad ol-
duğunu kabul ve teslime kâfidir. Sen ki ey aziz Üstad, İslâmiyet üzerine çö-
ken zulmet ve gaflet perdelerini risalelerinle y ırttın. O mülevves perdeler al-
tındaki en nurlu hakikatleri meydana ç ıkard ın. Senin sars ılmaz azmin, kah-
raman metanetin, ârâms ız sa’yin semeresiz kalmad ı. Anadolu’nun ortas ına 
öyle bir âb- ı hayat çe şmesi açt ın ki1(Hâşiye-1) bu çeşmenin musluklar ı yazd ığı-
nız Risaleler’in, ne şrettiğiniz eserlerin hakâikidir. Menba ve mâdeni, bâkî olan 
Kur’ân- ı Hakîm’in bahridir. Birgün olup bu dâr- ı imtihandan saadet âlemle-
rine göçtü ğün zaman, k ıymettar eserlerin seni nâm ınla beraber ya şatacakt ır. 
Ne mutlu, senin açt ığın çeşmenin k ıymetini takdirle ona muhaf ız ve müdâfi 
olan ve icab ında eserlerinin ahkâm ını ilân ve telkin u ğrunda bin canla haya-
tını fedâya müheyyâ olan, candan sevdi ğin talebelerin var. Uhrevîler diyar ın-
da olduğunuz zamanlarda dahi sizin ruhunuzu muazzeb edecek hareketlerde 
bulunmayacaklar ına emin olunuz. Birçok esrar- ı Kur’âniye’nin anahtarlar ını 
şimdiden talebenize tevdi etti ğinize, onlar canla ba şla size minnettar ve mü-
teşekkirdirler. Bugün saçmakta oldu ğunuz feyizli nurlar, be şeriyetin hakikî in-
san olanlar ını pâyâns ız sürûrlara isti ğrak ederek, mükellef olduklar ı vezâifi bil-
diriyor. Hizmetiniz inkâr edilmez ve senin fedakârl ığın azîmdir, azîmdir.
Aziz Üstad, hizmetin göklerde gezsin2(Hâşiye-2) ve siz destanlarda geziniz. 
Fedakâr Üstad, diyanetten medet almayan, ehl-i gafletin gafletini ziyadele şti-
ren edebiyat denilen müthi ş sarhoşluk, ancak ve ancak sizin âsâr ve telkinle-
riniz sayesinde mündefî oluyor. Dinsiz milletler pâyidâr olamayaca ğı ve hat-
ta insaniyeti bile ö ğrenemeden dünyadan gelip geçeceklerini pek mâkul ve 
mant ıkî delillerle isbat ettin. Eserlerin, ruhun gibi ulvî ve ihatal ı.
Sevgili Üstad ım, müsterih olmal ısınız ki sizin sa’yiniz beyhûde de ğildir. 
1 (Hâşiye-1) Bu hizmet-i kudsiyedeki sevap ve şerefte benim gibi bîçârenin hissesi, tasavvur 
ettiğiniz miktardan binde bir dü şse yine şükrederim. Ehl-i hüner, elmas kalemleriyle imda-
dıma yetişen sizin gibi Kur’ân’ ın hâlis şâkirtleridir.
2 (Hâşiye-2) Bu karde şimin bu hissine i ştirak etmiyorum. R ıza-y ı ilâhî kâfidir. E ğer o yâr ise, her 
şey yârd ır. Eğer o yâr de ğilse, bütün dünya alk ışlasa beş para değmez. İnsanlar ın takdiri, 
istihsan ı, eğer böyle i şte, böyle amel-i uhrevîde illet ise, o ameli iptal eder. E ğer müreccih 
ise, o ameldeki ihlâs ı kırar. Eğer müşevvik ise saffetini izale eder. E ğer s ırf alâmet-i makbu-
liyet olarak, istemeyerek, Cenâb- ı Hak ihsan etse, o amelin ve ilmin insanlarda hüsn-ü tesi-
ri nam ına kabul etmek güzeldir ki *1َīĺِóِìْٰźا ĹِĘ ْقٍïِĀ َאنَùِĤ ĹِĤ ْģَđْäوَا buna işarettir.
Said
*1 “Bana gelecek nesiller aras ında hay ırla an ılmam ı nasip buyur.” ( Şuarâ sûresi, 26/84)
74  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Lâyemût risalelerin ilelebed k ıymetli ellerde gezecek. Bugünkü dinsizlere had-
dini bildirecek. Ve belki iman dahi bah şedecek. Zaten sizin talebiniz bu de ğil 
mi? Emeliniz, gayeniz, iman dairesinde ikaz ve ir şad hedeflerine yeti şmek değil 
mi? Felsefe mezbelelerinde nâlân, sürünen edepsizler, elbette hakikî edebi ve edebiyat ı sizin eserlerinizde bulacaklar ına asla şüphe yoktur ki böyle olacak.
Siz de art ık muhterem Üstad, muhtaç olan koca bir millete tarif ve mik-
yas kabul etmez bir hizmeti îfâ etmi ş bulunuyorsunuz. Bu millet, bu toprak, 
bu vatan hiçbir zaman size olan borçlar ını ödeyemezler. Dilerim ki bu azîm, 
kudsî hizmetinizin mükâfat ını Cenâb- ı Hak size pek lây ık bir tarzda ihsan et-
sin. Dünya ve âhirette sizden ve bizim gibi âciz ve kusurlu hizmetçilerinden raz ı olsun, âmîn...
Lütfi’nin arkada şı
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Yorucu bir kuvvetle gece ve gündüz beni dü şündüren ve fakat hiç de k ıy-
meti olmayan vaziyetten kurtaran mektubunuzu ald ığım vakitten beri, sürûr 
içinde, Cenâb- ı Hakk’a bînihâye te şekkürlerimi takdim ediyor ve be ş vakit-
te, eltâf- ı ilâhiyeye mazhariyetinizi dua ediyorum. Bilhassa sevincimi art ıran 
keyfiyet, Cenâb- ı Hakk’ ın s ırf hizmet-i Kur’ân’da istihdam etmesinin i ş’ar bu-
yurulmas ıdır.
Muhterem Üstad ım, vaziyetimden çok çok memnunum. Art ık emr-i âli-
leri mûcibince hiçbir şey düşünmüyorum. Dü şündüğüm bir şey varsa, o da 
Risale-i Nur’dan Sözler’i ikmal etmek, bunlardan istinsah ederek arkada şlar ı-
mızın çoğalmas ını temin etmek için lây ıkıyla çal ışmakt ır. Bunun için, kendim-
de gördü ğüm âriyet ve emanet bir varl ığa değil, belki Cenâb- ı Hakk’ ın kudret 
ve lütuflar ına istinad ediyorum.
Muhterem Üstad ım, yazd ığım Otuz İkinci ve Yirmi Yedinci Sözleri tak-
dim ediyorum. Yirmi Yedinci Mektup’ta arkada şlar ımızın ihtisâsatlar ını 
okurken, bilseniz, ne kadar sürûr duyuyorum. Yekdi ğerine, ayr ılmamak için 
kıymetsiz maddî iplerle de ğil, k ıymetli ve mânevî iplerle ba ğlanm ış bir aile 
ve bir cemaat efrad ının hissedece ği sevinçle mütelezziz oluyorum. Şüphesiz, 
zât- ı Üstadâneleri ba şımızda olmakla beraber, büyük olanlar ımız ağabey ve 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  75
beraber olanlar ımız da karde şlerimiz olmu şlard ır. Veyahut ben bu cemaatin 
içerisine dahil oldu ğumdan, fevkalhad bahtiyar ım. Kur’ân- ı Mübîn’in nur-
lar ının ahz ve ne şri hususunda, sevgili Üstad ımız, şahsiyetiniz vas ıta k ılın-
mas ından dolay ıdır ki sizi bize veren Cenâb- ı Hakk’a minnettarl ığımızı tah-
did edemeyiz.
Hüsrev
f
 (Sabri’nin bir fıkrasıdır.)  (Sabri’nin bir f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Bi’l-istinsah takdim-i huzur-u fâz ılâneleri k ılınan Yirmi Sekizinci Mektub’un 
Yedinci Meselesi tam zaman ında izhar- ı endam etmi ştir. Şu mübarek eser 
Risalâtü’n-Nur ve Mektubâtü’n-Nur’un bir nevi tarihçeleri oldu ğu gibi, di ğer 
cihetten de âsâr- ı pür-envâr ın senedât ve berâhin-i kat’iyeleri hükmünde gö-
rülmekle beraber, üç seneden beri dima ğımda mahsus ve mahfuz birçok ih-
tisasat ı da bu kere zâhire ç ıkarm ıştır. İşte Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın derece-i kud-
siyet ve ulviyet ve nuraniyeti böyle elmas ve mücevherat- ı mâneviyeyi câmi 
bulunduğu, bu mesele ve emsâli mesâilden anla şılm ıştır.
Evet, şu hakikati de itiraf etmek lâz ım ki bir mücevherat hazinesi ne kadar 
zengin ve ne kadar yüksek bir servete mâlik olursa olsun, bâyii, dellâl ı, usûl-ü 
bey u şirâya âşinâ olmazsa, zilyed bulundu ğu k ıymettar hazinenin mü ştemil 
ve muhtevî bulundu ğu emtiay ı, lây ıkıyla âleme ilân ve enzâr- ı âmmeye vaz 
edemez. Binaenaleyh, şu devr-i mü şevveşte, hakâik-i Kur’âniye’nin hakk ıy-
la bey u şirâs ını yapan dellâl- ı Kur’ân’ ın değil alt ı senedir, belki k ırk seneden 
beri ehl-i İslâm’a hitâben,
1ٍħĻِĤأَ َابٍñَĐ ْīِĨ ْħכُĻِåْĭُÜ َאرَةٍåِÜ ĵٰĥَĐ ْħُّכُĤأَدُ ْģَİ اĳُĭَĨاٰ َīĺِñَّĤا َאıُّĺأَ אƯĺ
fermân- ı rabbânîsiyle nidâ etmeleri, bilumum envâr- ı imaniyeye muhtaç üm-
met-i Muhammed’i medyûn-u şükran eylemi ş ve eylemektedir.
Sabri
f
1 “Ey iman edenler! Sizi pek ac ı bir azaptan kurtaracak çok kârl ı bir ticareti size bildireyim mi?” (Saf 
sûresi, 61/10)
76  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Sabri’nin fıkrası.)  (Sabri’nin f ıkras ı.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Bu kere Yirmi Yedinci Mektub’un İkinci Zeylini, Yirmi Sekizinci Mektub’un 
Beşinci, Alt ınc ı Meselelerini bilistinsah as ıl maa-suret takdim ediyorum. 
Bendeleri Yirmi Yedinci Mektub’un telif ve tesis ve tertibinde çok mühim bir isabet hissediyorum ki bu mektubun telifindeki gaye, katiyen mektup sahip-lerini ilân ve te şhir olmad ığı, belki muhtelifü’d-derecât zevi’l-efkâr ve elbâb ın 
her biri, Nur’lar ın ancak yüzde birer hâssalar ını ve fevâidini görerek, dellâl- ı 
Kur’ân’ ın bir dereceye kadar nidalar ını taklide çal ışmalar ı, ayr ıca bir zevk ve 
letâfet ihsas ediyor.
Nur deryas ını görmeyen baz ı kimseler mü ştâkane soruyorlar ki: Mensup 
bulunduğunuz Nur eczahanesinde ne gibi muâlecât var ve as ıl mevzular ı ne-
dir? Evvelce bu suâle kar şı Risaletü’n-Nur’u mümkün ise birer birer gösterme-
ye, değilse akl ım erdiği kadar söylemeye mecbur idim. Şimdi ise, Risaletü’n-
Nur’un yüzde on nisbetinde mevzuunu mümkün mertebe ifadeye haz ırım. 
Ve nîm bir fihristini and ırır Yirmi Yedinci Mektub’u veriyor ve bildiriyorum. 
Cüz’î-küllî maksad ımı bildirebiliyorum. Nur’lar ın ekser aksam ı vücuda geldik-
ten sonra Yirmi Yedinci Mektup âdeta i şaret tabancas ı gibi endaht edildi. Ve 
hem de Nur deryas ı
nın askerleri beyninde bir nevi müsabaka vazifesini de 
gördü. Her müntesip me şher-i Nur’a az çok hünerini döktü.
Sabri
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Eyyühel Üstad,
Îd-i saîd-i f ıtrînizi tebrik ve bilvesile dest ve dâmen-i kerîmanelerini öpe-
rim.
Efendim, her an Nur’larla tegaddi eden ruh-u âcizânem, yine evvelki 
Cuma günü mugaddî bir nura muntaz ır iken, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un 
Üçüncü K ısm ını ihsan ve irsal buyurulmakla fakir talebeniz mü şerref ve müs-
tefid ve minnettar kalm ıştır. Bir saatlik misafir kalan bu eser-i k ıymettar ve 
mânidar ı hemen Abdullah götürdü. O rüya-misal gördü ğüm eserin, bir hafta-
dan beri dima ğımdaki k ıymettar nak ışlar ını ve mânidar meallerini, aczim do-
lay ısıyla ifade edebilmeye iktidar ım yok.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  77
Şu kadar arzedebilece ğim ki bu burhânî, senedî, şuhudî, velhâs ıl kâf-
fe-i esbab- ı sübutiyesi asl ında münderiç ve mü ştemil bulunan k ıymettar eser, 
umum Risale-i Nur ve Mektubatü’n-Nur’un güne ş-misal i’câzlar ı, âlemleri 
hayrette b ırakan kerametleri, dost ve dü şman ın itiraf ve takdirini kazanan 
âsâr- ı sâb ıka-y ı nuraniyenin ne kadar güzellikleri ve meziyetleri varsa, sanki 
bu k ısımda içtima etmi ş. Ve yahut şöyle diyebilece ğim ki her ne zaman nur-
lardan bir risale görsem, bu gibi veyahut daha ziyade bir zevk-i hakikî ve sü-rûr-u nâmütenâhi görüyorum. Şu hâlde bu acip mahsusat ve me şhudat, an-
cak Nur’lara ait ve münhas ır bir i’câz, kezâlik Nur’lara mahsus bir kerame-
tidir demekte, ehl-i imanca kâmil bir kanaat mevcut bulunaca ğına eminim. 
Bilhassa tevâfukat ı, tefsirat ı gösterilerek tahriri musammem ve menvî bulu-
nan Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ı, umum ehl-i iman ve tevhid kemâl-i hâhi şle ve ni-
hayetsiz hürmetle kar şılayacaklar ı bedâhette oldu ğu gibi, birçok kimselerin 
de, âhir ömürlerinde yeniden okumaya şevk ve gayret gösterecekleri, bir ih-
timal-i kavîdir. Daha nice emsali nâmesbuk âsâr ın vücuda getirilmesini, bü-
tün ruhumla diler ve Cenâb- ı Mün’im-i Hakikî’den muvaffakiyetler temenni 
eylerim, efendim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Hâf ız Sabri
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Âlîşân ım Efendim,
Şu iki geceden i ğtinam edebildi ğim vakitlerde, Yirmi Dokuzuncu Mek-
tub’un Birinci K ısm ı’nı istinsah ederek, kendi nüsham ı Ali Efendiye ve asl ını 
zât- ı Üstadânelerine iade ve takdim ediyorum. Şu bir aydan beri, ruhlar ımız 
ateşe mâruz çimen gibi yan ık, küskün, solgun bir vaziyette olup, hatta ekser 
arkadaşlarla, bu mesele hakk ında ne hatt- ı hareket takip edece ğimizi mek-
tupla muhabere ve mü şavereye ba şlad ık. Ve bu tarafta Üstad- ı Âzam ımıza 
en yak ın bendeleri oldu ğu için, şifahen veya tahriren bu bapta mâruzatta bu-
lunmak emelinde iken, bu dertlere birer iksir, ilâç ve cevab- ı şâfi olan Yirmi 
Yedinci Söz’ü, bir kat daha muvazzah ve oldukça şümullü bir cevâb- ı âliyi 
bizlere ihsan eden ve k ısac ık cümlesi nâmütenâhi hakâik-i maânîyi câmi bu-
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
78  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
lunan, “bahr-i muhît-i kebir” tâbirine mâsadak olan her bir cümle-i Kur’âniye 
şu k ısımda, bilhassa Be şinci, Sekizinci ve Dokuzuncu Nükteler’de asr ın kuru 
kafal ı, müflis, felsefeci şeytanlar ını gemlemi ş, iskât etmi ş, daha do ğrusu bütün 
bütün ilzam ve ruhlar ımızı da tenvir ve tesrir ve teselli etmi ştir.
Üstad- ı Muazzezim, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın, ne derecelerde zengin bir ha-
zine-i rahmet-i ilâhiye bulundu ğu vâreste-i arz olup, o hazine-i kudsiyenin 
muhtevi bulundu ğu envâ- ı türlü elmas ve p ırlantalar ı çıkartmak ve bilvesi-
le bizim gibi muhtaç olanlara da verdirmek hususunda, Nur’lar Külliyat ı’nın 
ekserisinde tam bir muharriklik vazifesini deruhte eden Üstad- ı Sâni Hulûsi 
Beyefendimi, te şbih ve tâbiri caizse, saatçilerde bulunan y ıldızvâri sekiz-on 
ağızlı saat anahtarlar ına benzetiyorum ki o müteaddit a ğızlı anahtar, âlemde 
mevcut her saati tahrik eder, i şletir. Mümâileyh beyefendim de aynen o hâl-
de olup, emsâli görülmemi ş ve duyulmam ış birçok mesâil-i mühimme-i haki-
kiyeyi Hazreti Kur’ân ve dellâl- ı Kur’ân’dan istiyor.
Şu as ırda hazine-i hâssa-y ı mâneviyenin hazinedar- ı bînazîri de, o k ıy-
mettar sâiline en k ıymettar ve ruha tam bir g ıda-bahş mevâdd- ı mâneviye-i 
Kur’âniye’yle i’zaz ve ikrâm ederken, o halkaya lây ık ve müstehak olmad ı-
ğım hâlde, fakir de g ıda-y ı ruhânîmi ârâms ız al ınca, o mevâidi ihsan edene 
de getirene de isteyene de hadsiz medyûn-u şükran kal ıyorum. Bu defaki al-
dığım lütufnâme-i ekremîlerinde, gücenmesini haz ır farzederek, “Mektupla 
muhabere etmiyorum.” buyuruluyor. Bu hususta kalb ve ruhuma “Ne der-siniz?” dedim. “Esta ğfirullah, sadhezâr esta ğfirullah! Biz ölmü ştük, lehül-
hamd, bize taze hayat bah şedildi. Gücenmeye hiçbir cihetle hakk ımız yok. 
Vazifemiz olan duaya devam ve te şekkür borçluyuz.” cevab- ı hakgûyânesi-
ni ruhumdan ald ım.
Hâf ız Sabri
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Bu kere Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Dört ilâ Dokuzuncu Nükteleri’ni 
hâvi mübarek mektubunuzu, Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci Meselesi’nin sırr- ı azîm-i inâyet beyan ındaki hâtimesi nam ını verdiğiniz ve mu’ciz-nü-
mâ Ramazan ın hikmetlerini beyan eden Yirmi Dokuzuncu Mektub’un İkinci 
Kısm ı’nı ve münevver hâtem-i i’câz ı kemâl-i şükranla ald ım. İştiyakla, lezzet-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  79
le, zevk-i mânevî ile defaatle okudum. Fakat iki haftaya yak ınd ır ki cevap ya-
zamad ım. İşte bu mübarek Cuma günü, hem Nur’lardan ald ığım feyizleri, te-
sellileri, hem kalbî teessürat ımı icmâlen arz maksad ıyla, bu varak-pâreyi tah-
rîre lütf-u Hak’la ba şlad ım.
Evvelen,  Yirmi Dokuzuncu Mektub’un alt ı nüktesiyle Kur’ân’ ın hakikî 
tercümesi kabil olmad ığını, imandan zerre kadar nasibi olana, Yirmi Be şinci 
Söz’deki burhanlara zeylen isbat ediyor. Ve şeâir-i İslâmiye’yi gayet güzel 
bir üslûpla tarif ve mütâlaa etmekle beraber, ulemâü’s-sû ashab ına çok mü-
kemmel ve mânevî tokat a şkediyorsunuz. Ve nihayette, mektuptaki haki-
katlerin Kur’ân’dan geldi ğine akl ı takvim için, onun belâgat- ı i’câz ve îcâz ı-
na imtisâlen,
1ُونَõאئِƯęْĤا ُħُİ ِÙَّĭَåْĤا َאبُéْĀأَ ِۚÙَّĭَåْĤا َאبُéْĀوَأَ َّאرِĭĤا َאبُéْĀأَ ِۤيĳَÝْùَĺ َź
âyet-i kerîmesini nazara vaz’ ediyorsunuz. Bu bîçâre duac ınız, talebeniz ibraz 
ve irsal buyurdu ğunuz Nur’lar ın mütâlaas ında, müsbet ve menfî iki tesir alt ın-
da ne yapaca ğını ve ne edece ğini şaşırıyor. Çünkü mânevî vazifemizi îfâ ede-
miyoruz. Çok az ve dar bir muhite ne şredebiliyoruz. Bid’at ve dalâlet her gün 
artmakta, ahkâm- ı İslâmiye’ye, sünnetlerden ba şlayarak ve Kur’ân hedef tutu-
larak, çok insafs ızca hücum edilmekte olan böyle bir zamanda ve tam bu yara-
lara münasip merhem olacak, bu nurlu ve şifal ı eserlerin mahdut e şhas aras ın-
da ve yaln ız bu zavall ılar ın ümit ve imanlar ını takviye edecek vaziyette kalmas ı 
teessürü art ırmakta ve dergâh- ı ilâhîye ilticadan ba şka çâre b ırakmamaktad ır.
Evet, kat’î kanaat has ıl olur; hatta dikkatle bak ılsa görülüyor ki bu saray- ı 
âlem ink ırâza hatve-behatve yakla şmakta. Her saat çat ısından tuğla, duva-
rından bir kerpiç, s ıvas ından bir parça kopmakta, hatta lâmbas ının ışığı azal-
maktad ır. Eksilmez, y ıpranmaz, y ıkılmaz, değişmez zannolunan bu kervansa-
ray elbette eskiyecek, y ıpranacak, y ıkılacak ve de ğişecektir.
İşte, beşere, bilhassa müslümanlara âr ız olan ve alettevâli artmakta olan 
zaaflar, bu neticeyi tâcil ediyor, mütâlaas ınday ım. Fakat, ir şad buyuruldu-
ğu üzere, madem ki neticeyle de ğil, hizmetle mükellefiz. O hâlde, ümidimizi 
kesmeyerek, sab ır ve sükûnla dua ve niyazla dergâh- ı ilâhîden yalvarmal ıyız. 
“Muhît ilim ve zevalsiz ve nihayetsiz kudret sahibi olan Hâl ıkımız iyi yapar, 
iyilikler halk buyurur, in şaallah.” demeliyiz.
1 “Cehennemliklerle cennetlikler elbette bir olmaz. Felâh ve ba şarıya erenler, cennetliklerdir.” ( Haşir 
sûresi, 59/20).
80  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci Meselesi’nin Hâtimesi, gaybî i şârât 
hakk ında, ihtimalen dahi olsa her türlü evham ı izale etmek maksad ıyla yaz ıl-
mıştır. S ıdd ıkınız, elhamdülillâh, mübarek eserlerde delâlet ettikleri manalar-
da, işaret ettikleri hakâikte, bütün mevcudiyetle kabul ve tasdik ve kudsî ma-
ânîsini dercan etmekten ba şka bir his asla ta şımam ıştır. Nas ıl ki aziz Üstad ımız 
bu Kur’ânî cevherleri kendisine göstermekle iktifa etmiyor ve muhtaçlara da “Bak ınız, görünüz, istifade ediniz; siz de muhtaçlara, mü ştaklara, mütehay-
yirlere göstermeye vas ıta olunuz.” buyuruyorlar. Bu fakir talebeniz bu emre 
“Alerre’s-i ve’l-ayn, sem’an ve tâaten!” demi ş. Ve –alâ kaderi’l-imkân ve mü-
tevekkilen alellah– bu amel u ğrunda hizmette bulunmay ı minnettarâne ar-
zu etmekte bulunmu ştur. Binaenaleyh gaybî tevâfuk hakk ındaki bu müdel-
lel ve muknî beyanat da yerindedir, fazla de ğildir. Bu da herhalde lâz ımd ır. 
Buna mutlak ihtiyaç vard ır veya olacakt ır. Gösterilen misalden de anla şılıyor. 
Özene bezene yaz ılm ış, senelerle emek sarf ıyla cemedilmi ş, toparlanm ış, tef-
sir kavâidine siyak ve sibak- ı
 kelâm gözetilerek, muhtemelen baz ı yerlerinde 
kesret-i istimâl sebebiyle, hâh-nâhâh nazar- ı dikkate çarpan tevâfuk ve mu-
vâzenete de an-kasdin ihtimam edilerek, emniyetle vücuda getirilmi ş olan bir 
tefsir ile do ğrudan do ğruya hazâin-i mukaddese-i Kur’âniye’den, bu as ır in-
sanlar ına, müslümanlar ına göre nebeân, feverân ve lemeân eden nurlu âsâr-
daki gaybî muvafakat, muvazenet k ıyas edilebilir mi? Asla!..
Hâtimedeki Ahmed Galip Bey’in f ıkras ı hoştur. Bu f ıkran ın Hazreti 
Kur’ân’a ve mahzen-i esrar- ı ilâhiyenin bir nevi nurlu re şahat ı ve lemeât ı olan 
Sözler’e nisbeti, güzelli ğini artt ırm ıştır. Allah bu gibi karde şlerimizin adedini 
çok artt ırsın. Ve cümlesini, bu meyanda bu fakir-i pür-taksîri de muvaffakun 
bilhayr buyursun, âmîn...
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un İkinci K ısm ı, Kur’ân’ ın has dürbünüyle ba-
kılmak suretiyle, Ramazan ın hikmetlerinden dokuzu mükemmelen ve emsal-
siz tarzda beyan buyurulmu ştur. Allah sevgili Üstad ımızdan raz ı olsun. Bu 
sene burada Ramazan- ı Şerife riayet, evvelki senelerden zâhiren ziyade idi. 
Gönül arzu ederdi, ke şke bu âli eser, bu Ramazandan evvel elimize geçmi ş 
olayd ı! Seyyidü’r-Rusül, Nuru’l-vücûd Efendimiz Hazretleri (sallallâhu aleyhi ve 
sellem)  1ُÙَéĻِāَّĭĤا ُīĺِّïĤاَ buyurduklar ı mâlûm-u fâz ılâneleridir. İşte bu sebeple, az-
lığından müteessir oldu ğum buradaki cemaatimize tam vaktinde okumak su-
1 “Din nasihattir.” Müslim, îmân  95; Ebû Dâvûd, edeb  59; Nesâî, bey’at  31; Dârimî, rakâik  41; Ahmed 
İbni Hanbel, el-Müsned  1/351, 2297, 4/102. Ayr ıca bkz.: Buhârî, îmân  42 (bab ba şlığında).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  81
retiyle, bu emr-i celîl-i nebevîyi de yerine getirmi ş olurduk. Fakat bu şereften 
mahrumiyetimiz, maddî uzakl ığından ileri gelmi ştir. Çünkü Kur’ân’ ın madem 
ki ilk nüzûlü şehr-i Ramazanda olmu ştur. Bu as ırda ve şu zamanda da, o mü-
barek âyetin1 hikmetleri hakk ında eser yaz ılmas ının bu ayda olmas ı enseb ve 
alâd ır. Cenâb- ı Hak emsal-i kesiresiyle, hay ırlısıyla cümlemizi mü şerref bu-
yursun, âmîn...
Hâtem-i i’câz, hizmet-i Kur’ân’daki k ıymettar karde şlerimi tan ıttırdı. Ve 
şu güzel nurlu beyti hat ırlatt ı:
Âyinedir bu âlem, her şey Hak’la kâim,
Mir’ât- ı Muhammed’den, Allah görünür dâim.2(Hâşiye)
Ve şu f ıkray ı söylettirdi:
Âyinedir bu hâtem, herkes s ıdk ile hâdim,
Mir’ât- ı Üstaddan, Kur’ân’d ır görünen dâim.
Allahü Zülcelâl cümlesinden raz ı olsun. Bu mübarek mir’ât ın boş köşesi-
ne, bu beyitle imzam ın konulmas ını tasvib-i ârifânelerine arzederim.
Hulûsi
f
 (Binbaşı Âsım Bey’in Risaletü’n-Nur Sözleri  (Binbaşı Âs ım Bey’in Risaletü’n-Nur Sözleri 
hakkında temsîl ettiği bir fıkradır.) hakk ında temsîl etti ği bir f ıkrad ır.)
Münezzehtir şuûnattan, hep ilham- ı ilâhîdir,
Okurken nur al ır vicdan, sütûr-u bî-tenâhîdir,
Riyâdan, kibirden, her meâsîden münezzehtir,Kelâm- ı lâyezâlîden gelen bir nur-u müferrihtir.
Nas ıl bir vecd içinde anlad ım bilsen, bu âsâr ı,
Bu, âyetler gibi nuranî ve lâhutî bu efkâr ı,
Meâsir mi? Eser mi? Müncelî, yoksa müesser mi?İlâhî bir “sürâ”dan berk uran, hayret-fezâ s ır m ı?
1 Bakara sûresi, 2/185.
2 (Hâşiye) Latîf bir tevâfuktur ki birinci Hulûsi ile ikinci Hulûsi unvan ını alan Sabri Efendi, 
buradaki birbirinden çok uzak olduklar ı hâlde, ayn ı fıkray ı mektuplar ında bana kar şı 
yaz ıyorlar.
82  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
An ılmaz, anlat ılmaz, s ırr- ı vahdetten haberlerdir.
Sen ey gafil be şer, bil nefsini, gör ki ne şeylerdir.
Bütün kevn vâlih ve hayran dü şündükçe serencâm ın
Kerîm hayretle, hürmetle anar nâm ın, büyük nâm ın.
Âs ım
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
 ُوفِóُè َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
1َאıِĤَאáْĨأَ َėْĤأَ رِĳُّĭĤا َאتِÖĳُÝَכْĨوَ رِĳُّĭĤا ِÙَĤَאøرِ
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Geçen hafta Yirmi Sekizinci Mektub’un Be şinci ve Alt ınc ı Meseleleri isim-
lerini alan biri şükre, diğeri harem-i şerif suâline cevap olan iki eser-i âli’l-âlî-
nizi kemâl-i şevkle ald ım, zevkle mütâlaa ettim. Çok susam ıştım. Şükre dair 
çok derin manal ı, şeker gibi tatl ı, şeker şerbetinizi besmeleyle içmeye ba şla-
dım. Bu âciz talebenize nimetlerinin hadd ü pâyân ı olmayan ol Hâl ık-ı Kerîm, 
ol Mün’im-i Hakîm, ol Rezzâk- ı Rahîm (celle celâlüh)  Hazretleri’nin Nur’lar nam ı 
alt ındaki in’am ve ihsan ına karşı 3ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ، 2
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ dedim. Ve mânevî susuz-
luğumu, elim ermez, gücüm yetmez, nazar ım erişmez, hülâsa acz-i tam için-
de, fakat rahmetinden ümit kesmedi ğim bir hâlde iken, ol Rahmânü’r-Rahîm 
Hazretleri’nin muazzez Üstad ım vas ıtas ıyla teskin etti ğine, yüz binler hamd ve 
şükür eyledim ve edece ğim. Mübarek Sözlerinizde öyle kudsî feyizler var ki 
sanki talebenizin alâkayla mütâlaa eden veya istimâ eyleyenleri elinden tutu-yor. “Bak, bu, bu manaya delâlet eder. Şu, şunun içindir. Bundaki maksat ve 
gaye ve hikmetler şunlard ır. Gel, daha yukar ı gidelim, daha ilerleyelim.” di-
ye, menbadan menbaya, etekten tepeye, izden yola, hakikatten mârifete gö-türüyor, ç ıkar ıyor, ziyaret ettiriyor, istifade ve istifâza ettiriyorsunuz. Bu defa, 
bu seyr ile şükür nehrinin menba ına şükür dağının tepesine, şükür ç ığırının 
şehrâh ına, şükr-ü mutlaktaki hakikatle mârifete götürüyor. Ve mebdede ol-
duğu gibi, müntehâda 
1 Risâle-i Nur’un ve Nur mektuplar ının harfleri say ısınca ve onlar ın bin kat ı daha fazlas ı kadar, Allah’ ın 
selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
2 Yegâne büyük, Allah’t ır.
3 Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  83
“Der tarîk- ı acz-mendi, lâz ım âmed çâr-çiz;
Acz-i mutlak, fakr- ı mutlak, şevk-i mutlak, şükr-ü mutlak ey aziz!”
buyuruyorsunuz. Biz de 1َÛْĜَïَĀوَ ُÛْĩِıَĘ diyerek mukabele ediyoruz. Dua ve 
salâvâtla bu kudsî seyahate nihayet veriyorsunuz.
İbraz buyurdu ğunuz pek âli şefkatten yüz bulan muhtaç ve âciz talebeniz, 
Üstad ının nazar ını başka tarafa çevirecek bir suâle cüret eyledi ği için, “Gel, 
haydi, Harem-i Şerife girelim. Oran ın bugünkü hâlini ve esbab ını biraz anla-
tay ım.” demek nev’inden olan Yirmi Sekizinci Mektub’un Alt ınc ı Meselesi’ni 
de okudum. Çok istifade ettim. Allah sizden raz ı olsun.
Hulûsi
f
(Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.) (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Bu defa lütuf ve inâyet buyurulan, Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci 
Meselesi’ni hürmetle ald ım. Tâzimle ve defaatle mütâlaa ettim. Ayr ıca bir 
defa yeni talebeniz Hâf ız Ömer Efendiye ve bir defa pederim ve eski hoca-
lar ımdan İbrahim Efendi ve bir dostumuza ve bir defa da Fethi Bey’e oku-
dum. İnşaallah, yine okur ve okuttururum. Bu mübarek mektubunuzla ba ş-
ta şu bîçâre oldu ğu hâlde, dinleyenlerin ahvâl-i ahîre dolay ısıyla kalblerin-
de hâs ıl olan mânevî yaraya çok mükemmel ve münasip bir merhem vur-
dunuz.
2ِّٰųا ِÙَĩْèرَ ْīِĨ اĳُĉَĭْĝَÜ َź nass- ı celîlini hat ırlatarak, Allah’ ın lutfuna ve 
Habîb-i Ekrem’inin (aleyhissalâtü vesselâm)  ruhâniyetine, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın 
3ِÙَĐَّאùĤا َאمِĻِĜ ĵٰĤإِ ُولِõُّĭĤا أَوَّلِ ْīِĨ devam etti ğine şüphe kalmayan, i’câz ına dehâlet 
ve hakikî sab ırla bu ac ılara mukabele ederseniz, in şaallah, yak ın ve nurlu is-
tikbale mazhar olursunuz, gibi hakikaten pek azîm bir müjde vermi ş oldunuz. 
Bîçâregân- ı ümmete, izn-i ilâhî ile beyan buyurdu ğunuz i’câz- ı Kur’ân hürme-
tine, Allahü Zülcelâl muhterem Üstad ımızdan ebeden raz ı olsun. Ve Hazreti 
Kur’ân hesab ına intizar buyurdu ğunuz ümitlerinizi, an-karîb mübeddel-i ha-
kikat ve müminlere de selâmet-i iman tevfik buyursun, âmîn...
1 Anlad ım; ne kadar da do ğru söylediniz.
2 “Allah’ ın rahmetinden ümit kesmeyiniz.” (Zümer sûresi, 39/53)
3 İlk nüzûlü ân ından k ıyâmet gününe kadar.
84  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci Meselesi’ni almazdan evvel, müba-
rek Sözler’le alâkadar olmayan zevata, defaatle Üstad ım alt ı-yedi seneden 
beri şöyle buyurmaktad ır: “Kur’ân’ ın sûrlar ı yıkılm ıştır. Bütün hücumlar 
Kur’ân’ad ır. İman ı kurtarmak zaman ıdır...” İşte, yavaş yavaş bu beyanat ın 
sıhhati, her gözü ve akl ı olan mümin taraf ından tasdik edilecek hâdisat zuhur 
etmektedir, diyordum. Bu mektup, bu bîçâre talebenizin Üstad ının emirlerini 
tebliğde sad ık olduğunu isbat etmekle beraber, evvelce de arzetti ğim vecihle, 
mektuplar ı almazdan evvel hat ırıma gelen, hatta lisan ıma kadar geçen çok me-
seleler nev’inden oldu ğuna şüphem olmad ığı için, bunu da i’câz- ı Kur’ân’dan 
addediyorum. Tevâfukatta, bendenizdeki nüshada da ekseriyetle muvâzenet vard ır. Evet, hangi cihetten bak ılsa inâyet-i ilâhiye ayan beyan görünür.
Muhterem Üstad ım, rahmet-i ilâhiye ile bir hakikati daha yakînen anla-
dım. O da şudur ki: İlk şeref-i mülâki oldu ğum zamanda verdi ğiniz ders, bü-
tün risale ve mektuplarda vücudunu hissettirmektedir. Fark yaln ız o dersteki 
mücmel hakâikin di ğer derslerle tafsil, tavzih ve izhar ından ibarettir. Demek ki 
iman ı ve Kur’ân’ ı esas ittihaz etmekle, dâimî bir feyz menba ı, sermedî bir nur 
kaynağı, fenâs ız kudsî bir hazine, ilâhî bir kale kurulmu ş oluyor.
Evet, madem ki kâinat ın halk ına sebep olan Nebiyy-i Efham 
(sallallâhu 
aleyhi ve sellem)  Efendimiz Hazretleri, vazife-i risaletlerini mükemmelen îfâ ettik-
ten sonra, emr-i ilâhi ile vücuduna bâis olduklar ı âlem-i bekaya te şrif ettiler. 
Şu misafirhane kapan ıncaya kadar gelip geçecek, dolup bo şanacak, çürüyüp 
tazelenecek sükkân ına, bilhassa cin ve inse en âli bir hediye, en mükemmel 
bir rehber, en mukaddes bir mür şid olarak, Kur’ân- ı Hakîm’i b ırakm ışlard ır. 
Nitekim müteakip as ırlar ın yetiştirdiği birçok zevât- ı âliye, bütün mü şküllerini 
Kur’ân’la halletmi şler, arad ıklar ını Kur’ân’da bulmu şlar.
İşte, bu bid’at ve zulümat asr ında da yine o Kur’ân- ı Hakîm ve Kerîm, lâ-
yemût i’câz ını Sözler ve Mektuplar’la izhar etmi ş ve bu hakikaten azîm i şte, 
rahmet-i ilâhiyeye, muazzez ve muhterem Üstad ımız elyak ve elhak memur 
ve vas ıta olmuştur. Bu hakikate, daha birinci derste, lütf-u ilâhî ile iman ettim. 
Diğer nurlu dersler kuvvet-i imana vesile olmu ş ve olmakta bulunmu ştur.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Aziz ve muhterem Üstad ım, “Bu dünya mümine zindand ır.” derler. İşte, 
neşrine, izhar ına, beyan ına vas ıta olduğunuz Nur’lar, bize bu karanl ık dün-
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  85
yam ızı ayd ınlatt ı. Hilkatteki hakikati tâlim etti. Bâki, dâimî ve sermedî, sa-
adetli hayat ı tedris etti. Şahsen bu Nur’lar olmasayd ı, hâlim ne olacakt ı? 
Ya Nur’lara eri şmeseydim, ne yapacakt ım? Ya bu Nur’lar ın neşrine, –alâ 
kaderi’t-tâkati ve’l-imkân– lütf-u ilâhî ile çal ıştırılmasayd ım, bütün kazan-
cım mâsiyet ve kara yüzle, peri şan hâlle, nas ıl dergâh- ı ilâhîye ç ıkacakt ım? 
Elhamdülillâh, sümme ve sümme elhamdülillâh, niyet-i hâlise ve cüz-ü lâ-yetecezzâ kabîlinden olan Kur’ânî hizmet sebebiyle, bu abd-i pür-taksîr de inşaallah duan ızla rahmet-i ilâhiyeye nâil olur ümidindeyim.
Hulûsi
f
 (Sabri’nin bir fıkrasıdır.)  (Sabri’nin bir f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Efendim, hiç şek ve şüphem kalmad ı ki nur nurdan seçilemedi ği gibi, 
Nur deryas ının nurânî talebeleri de nerede olursa olsun hepsi bir gayede, 
umumî bir zihniyette, yekdi ğerlerine rekabetleri yok, daima birbirinin ev-
sâf- ı mümtazesiyle müftehir ve mübâhî, samimiyet ve vefa hususunda, 
rüfekas ını şahs ına tercih eder, bir emelde bulunmalar ı yegâne emel ve 
gayeleri olan “tevhid”in bir alâmet-i mümtaze ve fârikas ı olan ittihad ve 
tesanüd-ü hakikîye ve me şruay ı kâlen ve fiilen ve hâlen göstermeleriyle 
sabittir ki bu hâl bir alâmet-i muvaffakiyettir.
Talebeniz 
H. S.
f
 (Refet Bey’in bir fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in bir f ıkras ıdır.)
Aziz ve muhterem Üstad ım Efendim,
Son neşrettiğiniz Söz, fakirde çok derin tesir ve intibalar b ırak-
tı. Onun sâik ının ne oldu ğunu anlayamad ım. Zat- ı âlinizi o Söz’de çok 
hiddetli buldum. Gayet âte şîn bir kalem, bütün elemlerinizi dökmü ş-
tü. İhtiva etti ği hakâike mest ve hayran oldu ğum hâlde, saatlerce oku-
dum. Art ık Sözlerinizin hiçbirini di ğerine tercih edemiyorum. Zira, birine
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
86  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
mühim derken, di ğeri daha mühim ve bir di ğeri ehem olarak kendini 
gösteriyor. Binaenaleyh, envâr- ı Kur’âniye’yi gökteki y ıldızlara benzetiyo-
rum. Filhakika y ıldızlar parlakl ık itibar ıyla birbirinden farkl ı ise de hep-
si y ıldızdır. Ve ayn ı menbadan ahz- ı envar etmede olduklar ından, keyfi-
yetçe yekdi ğerinden fark ı yok gibidir. Sözleriniz aynen böyledir. Her biri-
ni yüz defa okusam, yüz birinci defa hiç okumam ış gibi büyük bir zevk-i 
mânevî ile okumam dahi yüksekli ğine şahittir. Bu bapta ne kadar yazsam 
Sözler hakk ında hiçbir şey yazm ış olamayaca ğımı düşünerek sözüme ni-
hayet veriyorum.
Refet
f
 (Şu fıkra Mesud Efendinindir.)  (Şu f ıkra Mesud Efendinindir.)
Ey benim muhterem Üstad ım,
Hadd-i bülû ğumdan bu âna kadar, lâîn şeytan ın z ırhından mâmul bir san-
duka derûnunda kilitlemi ş olduğu akl- ı uhrevî ve iman ımı tazyik alt ına alm ıştı. 
Duan ız sayesinde ve bana kar şı göstermi ş olduğunuz hüsn-ü niyet ve nasihat-
lerin semeresi olarak, ancak yedi senede, Üstad ımın dua yumru ğuyla lâîn şey-
tan ın z ırh sandukas ı kırılarak, iman ımı tekrar teslim ettin. Ve teslim ald ığımı 
şununla isbat ederim ki duaya kabul buyurdu ğunuz tarihte, yani, Ramazan- ı 
Şerifin üçüncü günü berây- ı ziyaret nezdinizde idim. Müfarakatimden sonra, 
Cenâb- ı Hakk’ ın gösterdi ği ve sevgili Üstad ıma arzeyledi ğim rüya ile, âcizâne 
tefsirimde, gündo ğudan günindiye do ğru olan çay ı, yani, gündo ğudaki dua-
yı almam ış olsayd ım, önümde, elinde sepetle giden adam gibi gayyâ kuyu-
suna gidecektim. Ben de o kap ının önünde durdu ğum hâlde, o müessir al-
mış olduğum dua sayesinde, o korkunç kap ıdan çağırılmayarak, avdetimde 
geniş bir caddeden halk ın omuz omuza geçti ği ve bizim mestur bir mevkide 
seyreyledi ğimiz o me şak ve mezahime i ştirak ettirilmedi ğimiz, ancak Üstad- ı 
Muhteremimin, Cenâb- ı Hak nezdinde duas ının kabulüdür. Ve Sözler’in mu-
kavemet-sûz tesirleridir.
Ben de buna mukabil, Üstad ımın hâdim oldu ğu ç ığırı tâkiple hizmet et-
mek emelinde isem de yaln ız ettiğim hizmet kâfi de ğildir. O da ancak âhiret 
menfaatimiz içindir. Yaln ız Cenâb- ı Feyyaz- ı Mutlak Hazretleri’nden be ş va-
kitte dua ediyorum: “Ya Rabbi, ya Rabbi! Yirmi yedi seneden beri, şeytan 
aleyhi’l-lâ’nenin z ırhl ı çelik sandukaya kilitlemi ş olduğu iman ımı, balyozuyla
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  87
kırarak tahlis eden Üstad- ı Ekremime, yani Kur’ân- ı Hakîm’in lemeât ı olan 
Risale-i Nur’un ne şrine bir hizmet olarak, bana menamda göstermi ş olduğun 
yevm-i mah şerde gayyâ kuyusu kap ısının ağzından çevirmeye muvaffak olan 
müfessir-i Kur’ân’ ı ve son musannif bulunan Saidü’n-Nursî Hazretleri’nin 
yevm-i mah şerde sancaktar ı kıl, ya Rabbi, ya Erhame’r-râhimîn. Ve’l-hamdü 
lillâhi Rabbi’l-âlemîn!” olan Cenâb- ı Mevlâ’dan evkat- ı hamsede vird-i zebâ-
nımd ır. Ve siz Üstad ımın kabul buyurmas ını istirham ile el ve ayaklar ınızdan 
öperim, Efendim Hazretleri.
Mehmed Mesud
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Kıymettar Üstad ım,
Tarih-i mektuptan iki gün evvel idi. Yirmi Yedinci Mektub’un Üçüncü 
Zeyli’ni yazmakla me şguldüm. Hulûsi ve Refet Bey, Zekâi ve Sabri Efendi gi-
bi kardeşlerimin, Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’a kar şı gösterdikleri âte-
şîn muhabbetle, kalbî i ştiyaklar ını gösteren kalemleri, beni de heyecana dü-
şürmüştü. Bu s ırada Bekir A ğa, sizden gelen bir mektupla te şrif etti. Bekir 
Ağa, mutad ının hilâf ı olarak, pek gül şen yüzlü idi. Mektubu ayn ı sevinçle,
ba’de’t-takbil beraber açt ık. Bir varak-pâre-i fâz ılâneleriyle, Yirmi Dokuzuncu 
Mektub’un Sekizinci K ısm ı’nın sekiz sayfadan ibaret olan Sekizinci Remzi, 
üç sekiz tevâfukat ıyla kendini gösterdi. Yirmi Yedinci Mektub’un Üçüncü 
Zeyli’nden hâs ıl olan sevinçli bir heyecan- ı kalbî ve Bekir A ğan ın Üstad ına ve 
Nur’lara kar şı kalbî iştiyak ını gösteren sevimli yüzü ve dört aydan beri bekle-
diğimiz tevâfukat ın gayesinin mebdeini gösteren Sekizinci Remiz’deki, sevgi-
li Üstad ımızın mânevî bir nurla parlayan ve gülümseyen, o yüksek, en hari-
ka, tatl ı sözü, fakir talebenizde öyle bir hâlet-i azîme tevlid etmi şti ki işte o da-
kikam saadet-i ebediyeye nail olanlar ın geçirdiği anlardan bir dakika idi. Bu 
sürûr içinde mektubunuzu ve Sekizinci Remzi okudum. Okurken her bir cüm-
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
88  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
lenin nihayetinde, “Var ol, mes’ud ol, bahtiyar ol Üstad ım!” nidalar ı, kalbime 
tercümanl ık eden lisan ımdan ihtiyars ız dökülüyordu. İlk defa Bekir A ğayla, 
bir defa Rü ştü Efendi karde şimle, bir defa da Refet Bey karde şimle okudum.
Evet, sevgili Üstad ım! Senelerden beri Kur’ân- ı Azîmü’l-Burhan’ ın bahr-i 
umman ında medfun defineleri, Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’la mey-
dana ç ıkarm ıştınız. İşte, azîm bir define daha lütf-u ilâhî ile Yirmi Dokuzuncu 
Mektub’un Sekizinci K ısm ı’nın Sekizinci Remzi’nde en parlak ve gözler ka-
maştıran nurlar ıyla tezahür ediyor, kendini gösteriyor. Be şerin nazar ını ister 
istemez kendine çeviriyor.
Bin üç yüz seneden beri, sahib-i insaf ı hayrette b ırakan ve dünyan ın her 
köşesinde ve be şerin her tabakas ında, cin ve be şer lisan ında, semâvâtta me-
lek ve ruhânîler lisan ında en yüksek makam- ı mümtaz ı işgal eden o Furkan- ı 
İlâhî’nin esrâr- ı mühimmesinden ve i’câz- ı azîmesinden bir parças ı daha, sus-
mak bilmeyen mu’ciznümâ bir sadâ ve latîf bir âvâz ve tükenmez bir feyizle karşımıza ç ıkıyor.
O k ıymettar Kur’ân’ ın bugün mükevvenat ı yed-i kudretinde tutan ve aza-
met-i kibriyas ıyla idare eden ve azamet-i celâli kar şısında her şeyi kendine 
secde ettiren bir Zât- ı Vâcibü’l-vücûd’un kelâm ı olduğunu, üzerindeki had-
siz damgalar ıyla gösteren risalelerinizin k ıymeti ne büyüktür! O risalelere na-
sıl k ıymet verilir? Nas ıl başkas ıyla muvazene edilir? Nas ıl bir başkas ının tefev-
vuku tahattur edilir?
Beşerin zulmetli sîmas ına nurlar saçan ve tevhid haricindeki her türlü aki-
deleri zîr u zeber eden ve şâkirtlerine gülümseyerek tatl ı bir yüzle bakan ve 
hoş ve pek şirin bir lisanla söyleyen, o risaleler ve o risalelerin sahibi ve na şi-
ri olan sevgili Üstad ım, siz talebelerinizin kalblerinde risalelerinizle ya şıyorsu-
nuz. Hem öyle bir surette ya şıyorsunuz ki küçük bir i şaretinize müheyya ta-
lebelerinizin ruhlar ında ırmaklar ın çağlad ıklar
ı gibi, tevâli eden ve tükenmek 
bilmeyen ilâhî bir muhabbetle ya şıyorsunuz. Hayat- ı fâniyeye veda etseniz 
bile, büyük büyük cemaatlerin aras ında hürmetle yâd edilece ğinize1(Hâşiye) ve 
nâm ınızın dünya ve ukbâda ihtiramla ta şınacağına ve risalelerinizin pek bü-
yük hâhişle revaçta olaca ğına kaviyyen ümitvâr ım.
1 (Hâşiye) Ben, karde şim Hüsrev’in bu makamdaki hissiyat ına iştirak edemiyorum. İnsanlar ın 
nazar ında mevki kazanmak ve dillerinde yâd edilmek, hakikat-bîn olanlarca bir şeref değil-
dir. Eğer r ızâ-y ı ilâhî varsa, o r ızan ın cilvesi olarak insanlarda teveccüh görünse, bir dere-
ce emâre-i r ıza olmak noktas ında makbul olabilir. Yoksa arzu edilmemeli. Madem Hüsrev 
hakikat-bîndir, elbette benim şahs ıma havale etti ği şerefi, risaleleri niyet ediyor. Zaten o 
şerefte umum talebeler hissedard ırlar, tek birisine verilmez.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  89
Evet, nas ıl sözlerim haks ız olsun ki en tehlikeli anlarda bile, hakk ı söy-
lemekte susmayan ve pek âli ruhu ta şıyan ve talebelerine her an teselli nur-
lar ını dağıtan, Kur’ân- ı Kerîm’in bugünkü dellâl- ı muhteremi olan Üstad ım! 
Sizin, din-i mübîn-i İslâm’a olan merbutiyetinize ve o büyük muhabbetinize 
ve o yüksek sa’yinize mükâfat olarak defter-i hasenât ınıza Cenâb- ı Vâcibü’l-
vücûd Hazretleri –1ĵٰāْéُĺ َźوَ ُّïَđُĺ َź– ecirleri yazmas ını rahmet-i ilâhiyeden 
niyaz ederim.
Nas ıl bugünkü be şeriyet size ve Risaletü’n-Nur’a medyun olmas ın ki se-
mâm ızda dolaşan güneşin saçt ığı ve her an ufûlüyle bir ba şka âlemi gösteren 
nurlar ı gibi değil, Kur’ân’ ın arş-ı âzam ından gelen nurlarla ölmez, tükenmez, 
sermedî bir nuru, risalelerinizde gösteriyorsunuz.
İşte, o Risaleler ki her biri ba şlı başına menbalar ı ve mecralar ı ayr ı ve fa-
kat bir bahr-i muhît-i ummana dökülen nehirler gibidir. Sonsuz olan bu nehir-lerin, hangisine varsa nas ıl doyuncaya kadar su içmez? El ve yüzlerini temiz-
lemek isteyenler, nas ıl oluyor da bu enhardan istifade etmez? Veyahut arazi-
lerini iska için cetveller yaparak hangi tarafa götürülse, azîm cemaatler nas ıl 
tefeyyüz etmez?
Bu enharda öyle azîm şifalar var ki hastalar içse, her türlü devay ı içinde 
bulurlar. Yaral ılar içse, bin türlü yaralar ına merhem bulurlar. İhtiyarlar içse, 
hayat- ı ebediyenin civanmerd gençlerinden olurlar. Tazeler içse, saadet-i dâ-
reyni bir anda elde ederler.
Risaleleri okuyanlar, sevgili Üstad ım, sizin ne büyük ve âli bir kalbe mâlik 
bulunduğunuzu teslim için, bilmem tefekküre ihtiyaç var m ı?
Bunca zamandan beri “Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın dellâl ıyım ve bu kudsî va-
zifemi hiçbir 
şeye değişmem.” diye vâki olan ilânât ınıza bir kat daha kuvvet 
veren, bu kerreki ne şir buyurdu ğunuz Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci 
Kısm ının sekiz sayfal ık olan Sekizinci Remzi ne güzel gösteriyor. Ve bu göste-
rilen hakikatlere meftun olmamak mümkün mü?
Ah, sevgili Üstad ım, lisan ve kalemim müsait olsa, her bir risale için lây ık 
olduklar ı şekilde medhiyeler yap ıp takdim etsem! Heyhat, her şeyde oldu ğu 
gibi, bu hususta da ben fakirim.
Evet, sevgili Üstad ım, sevincimizi artt ıran bir mesele daha var. O da 
Kenzü’l-Ar ş duas ının feyzinden gelen bir nükte-i Kur’âniye nâm ı alt ında neş-
1 Say ılamayacak ve hesap edilemeyecek derecede fazla..
90  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
redilen iki sayfal ık huruf-u hecâiye-i Kur’âniye’nin bu k ısma ilâvesi ve bu k ıs-
mın da yazmakta oldu ğumuz tevâfuklu ve hâ şiyeli Kur’ân- ı Kerîm’in ba ş ta-
raf ına, umumun istifade ve istifazalar ının kolayl ıkla teminine binaen derce-
dilmesi hakk ındaki tensib-i fâz ılâneleridir. Bu tensip bizce de pekçok musîb 
görülmekle, fakir talebenizin nazar ını mâziden hâle, hâlden de istikbale çevi-
riyor. Ve istikbaldeki parlayan nurlar ı göstermekle, nihayetsiz sürûrlara müs-
tağrak k ılıyorsunuz.
Ahmed Hüsrev
f
 (Refet’in fıkrasıdır.)  (Refet’in f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Muhterem ve çok k ıymetli Üstad ım Efendim,
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci K ısm ının Remzini dikkatle oku-
dum. İhtiva ettiği harika-nümâ rumuzat ve o rumuzat ın ifade etti ği yüksek ha-
kâik, fakire azîm istifadeler temin etti. Ve beni derin derin tefekküre ve teem-müle sevk eyledi. Çocuklu ğumdan beri hakâik-i diniyeye çok merak eder ve 
her f ırsattan istifade ederek tetkikat ve tetebbuatta bulunurdum. Ne yaz ık ki 
emelime muvaffak olamazd ım. Bu sebepten yeis ve nevmîdiye dûçar olur-
dum. Nâmütenâhi şükürler olsun ol Hallâk- ı Azîm’e ki zât- ı âliye-i fâz ılâneleri 
gibi, her as ırda emsaline ender tesadüf olunan bir dâhî-i âzama bizleri mülâki 
kıldı da otuz seneden beri ruhumun çok büyük i ştiyak ve tahassürle bekledi ği 
bir üstad- ı muhtereme nâil eyledi.
4ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤا َّħُà ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Madem şimdiye kadar böyle hakikatler hiçbir eserde görünmemi ş ve 
işitilmemiştir; yaz ılmas ı çok muvaf ıktır ki okuyan her ehl-i iman ın, Kur’ân- ı 
Hakîm’in hazâin-i nâmütenâhiyesinden bir k ısım cevâhiri elde etmek sure-
tiyle, hem a ğniyâ-y ı mâneviye adedine dahil olsun ve hem de künûz-u mah-
fiyeye ıttıla kesbetmek gibi, ruh-u be şerin en büyük ihtiyacat ını tatmin etmi ş 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Allah’a hamdolsun; hamdolsun ki bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  91
bulunsun. Hülâsa, tevâfukat ve rumuzat- ı Kur’âniye, teb şirat- ı azîmeyi ihtiva 
etmesi itibar ıyla, kemâl-i hassasiyetle takip ve tetkik olunmaktad ır. Bundan 
dolay ı nihayetsiz hürmet ve tâzimat ımı arzeder ve mübarek ellerinizden öpe-
rek, Cenâb- ı Hakk’ ın bize inki şaf- ı kalbî ihsan buyurmas ı hususundaki dua-y ı 
hayriyelerini istirham eylerim, sevgili Üstad ım Efendim.
Refet
f
 (Rüşdü’nün fıkrasıdır.)  (Rüşdü’nün f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Pek k ıymettar ve pek muhterem Üstad ım Efendim Hazretleri,
Nur’lar ıyla kara kalbimi nurland ırm ış olduğunuz Mektubat’ ınızdan, i’-
câz- ı Kur’ânî’den İhlâs- ı Şerif, Muavvizeteyn, Fatiha-y ı Şerif sûrelerinin te-
vâfukat- ı hurufiye s ırlar ını gösterir, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci 
Remzini din karde şlerimle birlikte okuduk. Çok şükür, bin şükür elhamdülil-
lâh. Cenâb- ı Vâcibü’l-vücûd ve Tekaddes Hazretleri’nin kelâm ı olan Kur’ân- ı 
Azîm-i Hakîm’in s ırlar ına hayret ve bütün kalbimle ve lisan ımla َאĭَÖĳُĥُĜ ِّرْĳَĬ َّħُıّٰĥĤاَ 
4ْاٰنِóُĝْĤوَا َאنِĩĺِْŸا رِĳُĭِÖ dedim.
Üstad ım, yeni tevâfukatl ı Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın baş taraf ına bu remzin 
ilâvesi, hak ve hakikati ilân maksad ına muvaf ık olsa da okudukça doymak ve 
usunmak bilinmeyen ve her okudukça dünya lezzetinden bin kat fazla lezzet veren ve kararm ış kalbleri nurland ıran ve bize bizim lisan ımızla hâllerimizi te ş-
rih ve tarik-i Hakk’ ı gösteren risale-i pürnurlar ınızda da beraber ayr ıca bulun-
mas ı ve Kur’ân- ı Hakîm’in ba şına mümkün olursa hem Arapças ının ve hem 
de Türkçesinin konulmas ı muvaf ık olacağı zann ınday ım, Efendim Hazretleri.
Rüşdü
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Allah’ ım, kalblerimizi iman ve Kur’ân nuruyla nurland ır.
92  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Saatçi Lütfü Efendinin fıkrasıdır.)  (Saatçi Lütfü Efendinin f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
İ’câz- ı Kur’âniye’den İhlâs- ı Şerîfle Muavvizeteyn ve Fatiha-y ı Şerîfe sû-
relerinin tevâfukat- ı hurufiye s ırlar ını gösteren, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un 
Sekizinci Remzi’ni ald ım ve okudum. Ne şir buyurulan i şbu risaledeki tevâfu-
kat, şimdiye kadar emsâli nâmesbuk bir s ırrı meydana koymu ş. Bu hususa 
dair mütâlaada bulunmak, kuvve-i kalemiyemin ve havsala-y ı mevcudemin 
kat kat fevkinde bulunmakla beraber, aff- ı Üstadânelerine ma ğruren şu kadar 
diyebilirim ki: Ne şir buyurulan risaledeki izahat, herhangi bir bedbîn ve kör 
olan bir gafili uyand ırmaya ve hatta bütün mevcudiyetiyle kararm ış kalbleri 
tenvire ve ir şada pek büyük delil bulundu ğundan, Muhterem Üstad ımızın ta-
savvurî karar ı veçhile, her ferdin Kur’ân- ı Azîmü’l-Burhan’daki mu’cizat ı gör-
mesi için Kur’ân’ ın baş taraf ına derci hususu pek muvaf ık görüldü ğünü arzey-
lerim, Efendim Hazretleri.
Saatçi Lütfü
f
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
5ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 4ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
6ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Üstad ımı bu fakire lütuf ve kereminden ihsan buyuran Kadîr-i Mutlak, 
Ezel ve Ebed Sultan ı Cenâb- ı Hayy-i Lâyemût Hazretleri’ne, her dakikada 
yüz binlerce hamd ve şükür etsem –ki ediyorum– yine yüz binde bir borcu-
mu bile ifâ edemem. –8ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ، 7ُÙَّĭِĩْĤوَا ُïْĩَéْĤا ُįَĤ– Pür-taksîr olan bu
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
4 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
5 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
6 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
7 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
8 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...” (Neml sûresi, 27/40)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  93
fakir, bilâ-fas ıla otuz dört sene olan hayat- ı askeriyemde, muktezâ-y ı beşeri-
yet, az ve çok mâsiyet f ırtına ve dalgalar ına tutulmu ş, vazife-i diniye-i uhrevi-
ye ve ubûdiyet ciheti pekçok noksan kalm ış ve hâb- ı gaflet perdesine bürün-
mekle imrâr- ı hayat etmi ş olduğumu şimdi anl ıyorum ve kusurlu geçmi ş za-
manlar ıma pişman ve nâdim olup, evvelki güldüklerime şimdi ağlıyorum. Bu 
da siz Üstad ıma ve risalelerinize kavu şmakla has ıl olmuştur ki yüz binlerce şü-
kür, Cenâb- ı Hak sizi bu fakire ihsan buyurdu.
Dört sene evvel Burdur’a geldi ğimde, karde şimiz Şeyh Mehmed Efendinin 
delâlet ve tavassutuyla muhabereye ba şlanm ış ve binnetice hikmet-resan ve 
nur-feşan ve mü şkül-küşâ ve kâinat ın muammâ-y ı tılsımını açan anahtarla-
rı bu fakirin eline veren yine o risalelerdir. İşte o paha takdir edilemeyen o 
anahtarlar, öyle mücevherat ve p ırlanta elmaslar ki ne diyeyim, iktidars ızlı-
ğımdan lisan ım ve kalemim kalbimin tercüman ı olam ıyor, âciz kal ıyor.
Şeriat, hakikat ve mârifet hazine ve definelerini kü şât edecek ve 
eden, ancak ve ancak bu Nur risale-i şerifeleridir. Bu Nur risalelerinin 
her birisi birbirinden nurlu; hele İ’câz- ı Kur’ân nurun alâ nur! Nas ıl tav-
sif edeyim? Bir gülistan- ı ferah-fezâda gayet nâdide ve ho ş bu ezhâr- ı la-
tîfe gûna-gûn bulunup da, hangisini koparmaya, koklamaya, tercih et-meye mütehayyir kal ıp da, neticede hepsinden bir deste, bir demet yap-
maya karar verdi ği gibi; bu risale-i şerifeler de yazan ı, okuyan ı, dinleyeni 
nur bahçesine, nur deryas ına garkedip de mütefekkir, mütehayyir edip, 
hepsinden bir çiçek demeti yapmaz da ne yapar? İnsan ı, fakat o insan ı 
tahayyür ve tefekkür sahrâs ında mest-i lâya’k ıl b ırakmaz da ne yapar? 
Bütün dünyevî be şeriyet ve hayvaniyet hâssalar ından tecerrüt etmesine, 
Hâl ık’ına ubûdiyet-i mütemâdiyede bulunmas ına, mezmum bilcümle ah-
lâklar ı def ve tardetmesin, ilâ âhir... gibi hissiyat ıyla mütehassis edip de 
nefs-i emmareyi öldürmez de ne yapar?
Diyebilirim ki bu Nur risale-i şerifeleri bir gülistan- ı cinând ır. Bu gü-
listandan istifade edemeyen bed-mâyelere, nâsibedâr olamayanlara sad-hezâr teessüf! İşte o gibilere ilham- ı rabbânî eri şsin de, Yirmi Üçüncü Söz 
risale-i şerifesinin âhirindeki iki levhan ın birincisi ki hicâb- ı gafletten ni-
hân ı, ikinci levhadaki zeval-i gafletle ayâna tebdil edebilsinler.
Cümle müminîn-i muvahhidînin tarik-i hidâyette hatve-endâz olmala-
rı için, Cenâb- ı Vacibü’l-vücûd Hazretleri’ne kavlen dua ve tazarrû etmek-
liğim ve fiilen de henüz dörtte birini yazamad ığım, bu Nur risale-i şerifele-
94  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
rinin fakirde mevcut olanlar ını, itimad etti ğim, muhabbet ve a şkı olduğu-
nu hissetti ğim ihvana, ezcümle (......) gibi zevât- ı muhtereme, Cuma gün-
leri fakirhanede toplan ıldığı vakit, bizzat okuyor ve ellerine birer Nur par-
çalar ından verip ak şama kadar ve baz ı geceleri okunmakta devam ediliyor. 
Hepimiz Cenâb- ı Kadir-i Kayyûm’a ubûdiyet ve niyaz ımızı îfa ediyoruz ve 
Zât- ı Üstadânelerine kar şı da bu borcumuz olan dua-y ı Üstadânelerini yâd 
ve tezkâr ediyoruz.
“Cenâb- ı Zülcelâl-i ve’l-Kemâl Hazretleri, muhterem Zât- ı Üstadânelerini 
dünyalar durdukça Nur Risaleleri’ni rehberlikte, delâlette ve nur dellâll ığında 
ilâ-âhiri’d-deveran kâim buyursun.” duas ını her namaz ın âhirinde hem şire-
nizle beraber vird-i zebân etmi şiz, Efendim Hazretleri.
Âs ım
f
 (Ahmed Galib’in Sözler hakkında bir fıkrasıdır)  (Ahmed Galib’in Sözler hakk ında bir f ıkras ıdır)
Âdem-i ilm-i hakikattir sözün,
Tercüman- ı kenz ü vahdettir sözün.
Hazreti Hak’tan atâ-y ı mahzd ır,
Neş’e-i Şît-i hüviyettir sözün.
Ders-i hikmetten bütün ulvî beyan,
Misl-i İdrîs, pür-hikmettir sözün.
Mevc-i tûfân- ı dalâletten siper,
Keşti-i Nuh-u selâmettir sözün.
Sarsar- ı ilhaddan inkaz eden,
Şûle-i Hûd-u hidâyettir sözün.
Tezkiyet-bah ş-ı kulûb-u müminîn,
Sâlihdâr- ı emanettir sözün.
Vahdetin esrar ını ilân eden,
Ol Halîl-ve ş asl- ı millettir sözün.
Bahş-ı zemzem eyler ehl-i hayrâta,
İsmail-i feyz-i hürmettir sözün.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  95
Mahz- ı tahkiktir, hayâletten âlâ,
Sırr- ı İshak- ı hakikattir sözün.
Zümre-i tâ ğutu hep berbâd eder,
Lût gibi rükn-ü salâbettir sözün.
Hep kelâmullah- ı nât ık şerhidir,
Kenz-i i’câz- ı risalettir sözün.
Din-i Hakk ın neşr u tâmimi için,
Fazl- ı İsrâil-i kudrettir sözün.
Hak cemâliyle kemâlin gösteren,
Hüsn-ü Yûsuf’tan i şarettir sözün.
Yokluk içre, varl ığa kaim olan,
Sabr- ı Eyyûb-u metânettir sözün.
Mülhid firavunlar ı gark eyleyen,
Tûr-u Mûsâ-y ı şeriatt ır sözün.
Serteser mizan- ı hikmetle rasîn,
Çün Şuayb- ı emn ü adalettir sözün.
Ehl-i idlâli eden zîr u zeber,
Sanki Hârûn-u fesâhattir sözün.
Asker-i Câlûd küfrü mahveder,
Savt- ı Dâvud-u hilâfettir sözün.
Mârifet-i takvâ ve hikmet mülküne,
Bir Süleyman- ı emârettir sözün.
Hâs ılı dertlilere dermân eder,
Dest-i Lukmân- ı hazâkattir sözün.
Ba’s-ü ba’de’l-mevte kaim hüccetin,
Çün Üzeyr mazhariyettir sözün.
Söz değil, özdür bütün tibyân ınız,
Veçh-i Hakk’a hep i şarettir sözün.
96  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Lübb-ü lüb mârifettir mâ-hasal,
Yüz yüze Hakk’a itaattir sözün.
Ehl-i şevke âb- ı hayat bah şeden,
Hıdr- ı bahreyn-i velâyettir sözün.
Bâr- ı sıkletten ukulü kurtaran,
Nur-u İlyâs- ı riyazettir sözün.
Kulluğun efdalini izhâr eden,
Zülkifl-i ibadettir sözün.
Sed çeker kâfir olan ye’cüclere,
Çünkü Zülkarneyn-i kudrettir sözün.
Sırr- ı tesbihat ı telkin eyleyen,
Misl-i Yûnus gavvâs- ı hakikattir sözün.
Rahmet-i Rahmân’ ı hep tezkâr eder,
Hamd-i Zekeriyya-y ı rahmettir sözün.
Tâb ile şerh-i kitab- ı Hak eder,
İlm-i Yahyâ-y ı verasettir sözün.
Mürdeyi ihyâ, körü bînâ eder,
Nefha-y ı İsâ-y ı fıtratt ır sözün.
Müjde-i peyman- ı kulûb-u ehl-i hak,
Mâhi-i târik-i fetrettir sözün.
Ahmed’in mirâc ını eyler beyan,
Şerh-i ahkâm- ı nübüvvettir sözün.
Hak Teâlâ daima pür-nur ede,
Çünkü irfân- ı saadettir sözün.
Şân- ı Üstadda ne dersen Galiba,
Ez ki, bir im ’ân- ı hayrettir sözün.
Ahmed Galib
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  97
(Ahmed Galib’in Sözler hakkındaki Arabî fıkrasıdır) (Ahmed Galib’in Sözler hakk ındaki Arabî f ıkras ıdır)
َאدِùَęْĤا ْمِĳَĺ ĹِĘ ِīĺِّïĤا َامُĳِĜ  َאدِıِÝْäِْźِאÖ ِÙَّĭُّùĤا ُħĻِĝُĨ• 
َאدِĭِđْĤا ُģْİأَ ْħُİوَ ِّěَéْĤا ِīَĐ  اĳُّĥَĄ َīĺِñَّĤا ĵَĥَĐ َėْĻَّùĤا َÛْĥَĥَø• 
َادِïِÜِْرْźوَا ِÙَĤَŻَّąĤا ِģْİأَ ĵٰĥَĐ  ًاïĺِïَü ًאĨَאāْĩَĀ כَאنَ ُכَĬَאĻَÖ• 
َادِïَّùĤوَا ِÙَĝĻِĝَéْĤا ِãْıَĬ ĵٰĤإِ  اĳُÖَאäأَ ْģَİ َÕِĬَاĳَåْĤا َÛْĺَאدَĬوَ •
َدَادِĳْĤِאÖ بُĳُĥُĝْĤا ُّõَÝْıَÜوَ  َīĻِđَאئِĈ ٍÕْĥَĜ ُģْİأَ َאبَäأَ •
َدِŻِ×ْĤا ĵَāĜأَ ْīِĨ َאؤُوكَä ْïَĝَĤ  ًاóْıَäوَ ًّاóِø ْħُıَÜْĳَĐدَ َÛْĬََŶ• 
َאدٍĩِÝْĐِאÖ ْكَĳَÜأَ ْħُıَّĬَِŶ  ًّاóُĈ َאتِĺْٰźا ِīَĐ ْاĳَĭْĕَÝْøا َאĩَĘ• 
َادٍõَÝْùُĨ ْمٍĳَĺ َïْđَÖ ًאĨْĳَĻَĘ  ًّאĻِĥَä رًاĳُĬ ْħِכُĝْĉُĬ ĹِĘ رَأَوْا •
َאدِüَّóĤِאÖ مِĳُĥُđْĤا َאمِùْĜأَ ْīِĨ  َةًóĻِáכَ ًאÖَاĳْÖأَ ْħِıْĻَĥَĐ َÛْéَÝَĘ• 
وَادٍ ِّģכُ ĹِĘ َאęَّāĤا َאكَĉْĐوَأَ  ٍóĻِáכَ ٍóْĻَì ْīِĨ ُّٰųا َاكَõَä• 
َאدِùْכَĤا ْرِĳَĈ ْīِĨ َאرَكَàوَاٰ  ٍّħَİ ِّģכُ ْīِĨ ْħَכُ×ْĥَĜ ُċَęْéَĺوَ •
َאدِĭَّÝĤا ْمِĳَĺ ĵٰĤإِ َارٍĳْĬَÉِÖ  ٍÙَĩِכْè قِĳُø ĹِĘ ْħَכُĝْĉُĬ َوِّجُóُĺ• 
1َאدِيİ ُّٰųوَا ْħُıَ×ْĥَĜ ْóِّýَ×َĘ   َّאسِĭĤا َةِĳْĐدَ ْīَĐ ْÕِđَÜْóَÜ َź َźأَ •
f
1 Ahmed Galib’in Sözler hakk ındaki Arabî f ıkras ının tercümesidir
 • Mücahede ve içtihad ile, sünneti ihya etmeye devam eden,
  Ümmet-i Muhammed’in fesada u ğrad ığı şu günde dini kuvvetlendiren.
 • Hak yolundan sapm ış olanlar ın üzerine mânevî k ılınc ı çektin,
  Ki onlar dalâletlerinde inat edip duruyorlar idi.
 • Sözlerin, dinden dönenlere ve Hak yoldan sapanlara kar şı şimşekler çakan kuvvetli bir k ılınçt ı.
 • Hakikat, do ğruluk ve dürüstlük yoluna gelirler mi diye her bir tarafa nida ettin.
 • Hak yolundaki ehl-i kalb, sana itâatle cevap verdiler,
  Muhabbetle dolan kalbler ise, a şk ve heyecanla co şup titrediler.
 • Evet sen onlar ı hem gizli, hem de aç ık olarak Hakk’a davet ettin.
  Onlar da en uzak beldelerden ko şup sana geldiler de,
 • Delillere ve âyetlere topyekün yap ıştılar, hiçbirine kay ıtsız kalmad ılar.
  Çünkü onlar sana güvenerek ve itimat ederek gelmi şlerdi.
98  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Sözler hakkında Murad Efendinin fıkrasıdır.)  (Sözler hakk ında Murad Efendinin f ıkras ıdır.)
Aziz dost,
Derya-y ı maariften, semâ-y ı irfâna ilâhî bir havayla co şup f ışkıran ve se-
mâ-y ı irfandan zemin-i maarife ilâhî bir havayla inen bârân- ı mârifeti ve fe-
yezân- ı hikmeti zeminle âsuman aras ında seyre dalm ıştım. Bu s ırada coşan 
deryan ın ka’r ından, sahil-i beyana paha takdir edilemeyen cevahir geliyor-
du. Bunlardan bir miktar olsun almaya iktidar ım gelmiyor ve gelemiyordu. 
Yaln ız görüp alabildi ğim bir şey varsa bedîin cilvesiyle bedîiyat ın neşesiyle 
hayrettir.
Murad
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
On dördüncü asr ın elli ikinci sâline yeti şip, ahkâm- ı kat’iyesiyle mümine 
beraat ve mücrime idâm- ı ebedî karar ının infaz ve icras ı gününe kadar, bâki 
kalacak olan kavânîn-i ezeliye-i sübhâniyeyi, bilkülliye hedm ve imha etmek âmâl-i bât ıla ve efkâr- ı münaf ıkanesine kap ılan ehl-i dalâlet, ilk hatvelerini at-
mak istedikleri s ırada, keşf-i kablelvuku olarak, i şbu çelik kale tâbir etti ğimiz, 
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın müfessir ve mümessili olan Nur deryas ı, zâhiren 
otuz üç adet, mânen otuz üç milyon elmas ı, inci ve mücevherat- ı mütenev-
via ve müteaddideyi vücuda getirdikten sonra, as ıl kalenin bu te şkilât- ı nu-
raniye ve mühimme dairesinde tanzim ve tarsîni iktiza etti ği hengâmda, ed-
nâ bir amele olarak, yüz bin defa haddimin fevkinde olan şu kudsî vazifeye, 
bu abd-i âciz de tayin ve kabul edilmekli ğimdeki tevfikat- ı sübhâniyeye kar şı, 
secdegâh- ı rabbâniyede mütâlaa ve riya olmas ın, şu fâni vücudumu ârâms ız 
 •Sözlerinizde ve konu şmalar ınızda aç ık bir nur gördüler,
  Öyle ki bu aç ık nur gün be gün art ıyordu.
 • Onlara hem ilim ad ına hem de do ğru yola iletme ad ına Hakka giden pek çok kap ı açt ın.
 •Bunlara mükâfat sadedinde Allah, size pek çok hay ırla karşılık versin  ve her yerde size safâ
  bahş etsin.
 •Allah, kalbinizi bütün üzüntü ve kederden, geriye b ırakt ığınız eserleri de heder olmaktan muhafaza 
  buyursun.
 • Allah, sözlerinizi ve konu şmalar ınızı kıyamete kadar nurlarla hikmet çar şısında revaçta eylesin.
 •Ey Üstad! İnsanlar ı Kur’ân’a ve Hakk’a ça ğırmaktan çekinme!
  Kalplere bi şaret saç, do ğru yola ileten Allah’t ır.
Ahmed Galib
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------------  99
ifnâ etsem, o mukaddes vazife dairesinde, bir dakika mü şerrefiyetime muka-
bil ubûdiyet etmi ş olamayaca ğımdan,
1ĹِّĭَĐ ُėْĐَאĘ َאĺَאĉَì ذُو ĹِّĬوَإِ       ٍّīَĨوَ ٍģْąَĘ ذُو َÛْĬأَ ĹِıٰـĤإِ
kaside-i şerifesiyle arz- ı ubûdiyet etmekle iktifa ettim.
Hulûsi-i Sâni
Sabri
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Bu hâl kar şısında kendimi dü şünüyorum. Ve bir de pe şinde koştuğum bu 
kudsî hizmete bak ıyorum. Cenâb- ı Hakk’ ın lütf-u ihsanlar ına hamd eder ve 
şükrederken, bir karde şimizin dedi ği gibi, ben de kendime diyorum ki:
Evet Hüsrev, iyi olan sen de ğilsin. Takip etti ğin yol iyidir, güzeldir, par-
lakt ır. Ondan daha güzel ve ondan daha parlak ve onlardan daha nurlu, hiç-
bir şey olamaz diyorum.
Sevgili Üstad ım, size medyunuz, risalelere medyunuz. Bizi size ve risalele-
re ulaştıran Cenâb- ı Hakk’a medyun ve müte şekkiriz ve hâmidiz.
Sevgili Üstad ım, mektubunuzda yorgunlu ğumdan bahis buyuruyorsu-
nuz. Evet, bazen yoruluyorum; fakat yorgunluktan istirahati arzu eden nefsi-mi, ruhum vazifeye davet ediyor ve belki bugünkü sa’yim, keffâretü’z-zünûb olur. Çünkü Cenâb- ı Hakk’ ın rahmeti vâsidir, diyorum. İşte bu düşünce ile 
şevk ve sevince do ğru ilerlerken, yaz ılar ımın k ıymettar Üstad ımı memnun et-
mesi, bu hâlimi kat kat tezyid ediyor.
2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Ahmed Hüsrev
f
1 İlâhî, Sen ikrâm ve ihsân sahibisin; ben ise hatalar ın sahibiyim. Hatalar ımı af et.
2 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
100  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Küçük Zühdü’nün fıkrasıdır.)  (Küçük Zühdü’nün f ıkras ıdır.)
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Yedinci K ısm ı’nı akşam fakirhanede Bekir 
Ağa ile beraber baz ı hususî arkada şlar ımızla okuduk. Ve son risalenin dinsiz-
leri iskâta kâfi gelece ğine hepimiz kanaat ve iman getirdik.
Küçük Zühdü
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Vakit vakit mukaddesat- ı diniyeye, ehl-i dalâletin icra etmekte olduklar ı 
hücumlarla, ruhumda aç ılan cerihalar ın teellümat ıyla müteellim oldu ğum bir 
anda, muhterem Bekir A ğa, H ızır gibi yeti şerek, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un 
Yedinci K ısm ı’nı sunup, derdime derman oldu.
Evet eczahane-i Kur’ân’ ın müstahzarât ından ve ancak binden bir nis-
betindeki hikmetinden olan i şbu dürr-ü meknûn, es’ile ve ecvibe, i şaret 
ve sarahatiyle tedaviyle, ma ğmûm kalbimi tesrir ve müteessir vicdan ı-
mı tenvir ve mükedder ruhumu mahzûz edince dedim: “Aman yâ Rabbi! 
Sen, Resûlün ve Habibin Muhammed Mustafa’n ın (aleyhissalâtü vesselâm)  ha-
kikî ümmetine öyle bir tükenmez hazâin-i hikmet bah şetmişsin ki o hazine-i 
kudsiye 1351 sene ahkâm- ı ezelîsi ve ferman- ı ebedîsiyle öyle bir hayat- ı 
bâkiye ihsan etmi ş ki hakikî verese-i enbiyâ olan ulemâ-y ı benâm, en k ısa 
bir âyetten nice hakâik-i nâmütenâhiye istinbat ve istihraç ederek ümmet-i Muhammed’in kulûb-u mecrûhalar ını Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın âb- ı ha-
yat ıyla ihyâ buyuruyorsunuz. Ey Mâlikü’l-Mülk ve ey Hâl ık-ı Zülcelâl, ey 
Hâkim-i Bîmisal! Senin Zât- ı Azamet-i Kibriyâ’na iltica ederek niyaz edi-
yorum, şöyle ki: Ahkâm- ı Kur’âniye’yi i’lâ ve tarik-i Ahmediye’yi ibka ve 
hakikî verese-i enbiyân ın âmâl ve makâs ıdını teshil ve teysir buyurarak, 
bu bîçâre kullar ını Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın daire-i nuraniyesinde mes’udâ-
ne îlâ-y ı kelimetullah etmeyi göstermeden hayat- ı bâkiye âlemine göçürme 
Allah’ ım!” diyerek zâhirî ve bât ınî gözlerimi levâih-i Kur’âniye ile perdele-
dim, Üstad ım Efendim.
Pür-kusur talebeniz
Sabri
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  101
 (Sözler’i müştakların ellerine yetiştiren  (Sözler’i mü ştaklar ın ellerine yeti ştiren 
kardeşim Bekir Ağa’nın fıkrasıdır.) kardeşim Bekir A ğa’n ın f ıkras ıdır.)
Elimizdeki hakâik-i Kur’âniye’yi câmi Nur risaleleri, her an ve zaman bi-
zi tarik-i hakikatin nurlar ına istiğrak ederek, şu zaman- ı hâz ıran ın ehl-i iman ın 
kalbine verdi ği ıztırab ı izale etmektedir.
Hakk’a şükürler olsun ki ehl-i iman ın üzerine musallat olan ve gayr-i ka-
bil-i tahammül olan hâlât kar şısında, iman ve ir şad ın nuranî dairesi dahilin-
de, hak ve hakikate lây ık bir vazifede istihdam ediliyoruz. Şu zamanda yegâ-
ne medar- ı tesellimiz olan şey, ancak Erhamü’r-Râhimîn’in, tavassutunuzla 
bize kavu şturduğu hakikatlerdir. Lisan ım, şükranlar ıma tercüman olam ıyor. 
Ne söyleyece ğimi bilmiyorum. Ancak söyleyebildi ğim şey, bekledi ğim ümit, 
benim ve ehl-i iman ın, bilhassa risalelerle alâkadar karde şlerimin iki cihan-
da mesrur olmalar ını ve bilhassa ba şta Üstad ımızın kudsî ve pek azîm hizme-
tinden, Hâl ık-ı Kâinat Hazretleri’nin raz ı olmas ını temenniden ibaret kal ıyor. 
Bugünkü ahvâl-i müessifeden müteessir olmamak mümkün de ğil. Allah iyi 
yapar, in şaallah. Ben câhilim, bu kadar yazabildim. O Sözler’in k ıymetini ta-
riften âcizim. Ne kadar yazsam, o eserlerin k ıymetinden binde bir nebzesini 
gösteremez.
Talebeniz
Emrullah o ğlu Bekir
f
 (Tarikat hakkında olan Telvihat-ı Tis’a  (Tarikat hakk ında olan Telvihat- ı Tis’a 
münasebetiyle yazılmış.) münasebetiyle yaz ılm ış.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Sevgili ve k ıymettar Üstad ım Efendim,
Hâf ız Ali Efendi karde şimle irsal buyurulan Yirmi Dokuzuncu Mektub’un 
Dokuzuncu K ısm ı’nı pek büyük bir sevinçle ald ım ve okudum. K ısmen kar-
deşlerimle, k ısmen de yaln ız başıma beş-alt ı defa okudu ğum hâlde, bu risale-
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
102  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
nin ruhuma ilka eyledi ği nuranî feyizleri kar şısında, okudukça okumak ihtiya-
cım art ıyordu. Ve senelerden beri mü ştak ı bulundu ğum tarikatin böyle ulvî, 
nezih, âli hakikatlerini ö ğreten bu k ıymettar risaleyi elimden b ırakam ıyorum. 
Her okudukça ba şka bir zevki veren ve kendi arkada şlar ı olan diğer risaleler 
gibi, her bak ışta başka bir güzellik ve letâfet gösteren bu risaleyi ve içindeki 
ulvî ve âli hakikatleri bize okuyan levhalar ın münderecat ını belki dört-be ş se-
neden beri ar ıyor, bulam ıyordum.
Sevgili Üstad ım! Allah sizden ebediyen raz ı olsun. Nas ıl ki bahr-i muhît 
içerisinde ya şad ıklar ı hâlde, susuz kalmalar ından dolay ı değil, belki ken-
dilerinden zîk ıymet şeylerin husulü için Nisan ya ğmuruna şiddetli bir alâ-
kayla ihtiyaç gösteren bal ıklar gibi, benim de bu risaleye ihtiyac ım şiddet-
li idi. Cenâb- ı Hak ve Feyyaz- ı Mutlak Hazretleri’ne bînihâye şükür olsun 
ki hayat ımın bu karanl ık sayfas ını da arzular ımın pek fevkinde olarak nur-
land ırd ı.
Evet, bu risalenin fakir talebenizde has ıl ettiği tesir ve intibalar ını kalem-
le ifadeden her vakit için âcizim. Küçük küçük cümleleri ve anahtarlar ıyla pek 
büyük define ve hazineleri açan ve azîm girdaplar ı kapatan ve tarikat ın nezih, 
âli ve çok yüksek feyizli, sürûrlu, zevkli, doyulmaz ve b ırak ılmaz bir yol oldu-
ğunu ders veren bu k ıymettar risaleyi çok ehemmiyetli buluyorum. Ve bilhas-
sa tarikata mensup olup da haricin ittiham ından kaç ınan veyahut ö ğrenmek 
ve anlamak istedikleri hâlde muvaffak olamayan ve alâkadar olmak isteyen kardeşlerimi, bu risaleye mâlikiyetlerinden dolay ı tebrik etmekte, kendimi çok 
hakl ı görüyorum.
Kıymettar Üstad ım, risalenin geri kalan k ısm ının da bir an evvel ikmaliy-
le istifade ve istifazam ız için irsal buyurulmas ını, dest ve dâmenlerinizi öperek 
niyaz etmekteyim. Ve ikmal ve irsaline de arkada şlar ımla birlikte sab ırsızlıkla 
intizar ımızı arzediyorum, Efendim Hazretleri.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Hakir talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  103
Yirmi Yedinci Mektub’un Üçüncü K ısm ı 
ve Üçüncü Zeylin Nihayetidir
(İkinci Sabri ve İkinci Hüsrev ve Birinci Ali’nin fıkrasıdır.) (İkinci Sabri ve İkinci Hüsrev ve Birinci Ali’nin f ıkras ıdır.)
Ey Yüce Üstad,
Cenâb- ı Erhamü’r-Râhimîne çok şükürler ki size, o muazzam Kitâb- ı 
Mübîn’in hazine-i hakâikinin miftah ını, rahmetiyle ihsan buyurmu ş. O hakâ-
ik-i azîme ki bütün dünya halk ının eşedd-i ihtiyaç ve at ş ile sab ırsızlıkla, mü-
tereddid, mütehayyir, “Acaba bir âb- ı hayat bulacak m ıyız?” diye bir hâlette 
iken, o mahfuz ve mestur zemzeme-i azimenin musluklar ını açarak, her me ş-
rep ehlinin müracaatlar ında içirilmemek kabil olmayan bir tarzda, cüz’î, küllî, 
hatta pek âmî olanlar bile bir damlayla hararetini kestirecek derecede vazife-i âliyenizde münte şir, tekellüfsüz, tasannûsuz, çok cihetlerle kanâat- ı kâmileyle 
şahit olabildi ğimiz bu vazifeyle muvazzaf ve ancak ilm-i bînihâyeden lemeân 
eden, Arş-ı Hüdâ’ya nazar ile âleme rahmete vesile oldu ğunuz hengâmda ne 
diyebilmek mümkün ve ne cesaret!
Hem bütün mümkinatla alâkadar, o muhît ve ehass- ı havass ın bile tam 
fâik derecesinde massedebilmesi, bence baîd diyebilece ğim serâser nur 
olan eserlere, fakir gibi, her hususta n ısf değil, hiçin hiçi olanlar ın, bu hu-
susta mütâlaa de ğil, elime kalem al ıp o mübarek fikr-i âlînin içine mü şevveş 
fikrimi kar ıştırmaktan korkuyorum ve cesaret edemiyorum. Gaye-i maksat 
olan, yaln ız Üstad ım, her hususta muvaffakiyete k ısa nazar
ımla bak ıyorum. 
Muvaffakiyetler neticesi, bizim için bir eyyam- ı mübareke uzaktan uza ğa gö-
rünüyor. İnşaallah, o yevm-i mev’ûdu, duan ız himmetiyle görece ğiz. Ve biz 
görmezsek, fütuhat- ı azîme nâil olan eserleriniz, pek bâlâ bir mevkide kahra-
manâne mü şahede edecekleri şüphesizdir. Cenâb- ı Hak sizden ebedî râz ı ol-
sun. Dua-y ı âciziyeden ba şka bir mütâlaa dermeyan edemeyece ğimden, o 
hususu, fikr-i âlî, kalb-i sâfî karde şlerime havale edip, el ve eteklerinize yüzle-
rim sürerek, k ırık dökük sözlerimden aff ınızı dilerim.
Üstad ım, bu üçüncü nükte-i kenziyeyi mütâlaa ettim. Sûre-i Alak- ı mü-
bareğin hurûfât ının îmâ etti ği s ırlar karşısında hayretimden gayr-i ihtiyârî, 
“Allah, Allah!” lafz- ı celâli ağzımdan ç ıkmakla öz ve gözlerim hazin hazin ya-
şarıyordu ve şöyle düşünüyordum:
Evet, nas ıl ki, kâinat ın her zerresi Hâl ık-ı Kâinat’a şehadet ve gülümseye-
rek haber veriyorlar. Öyle de kâinat ın haritas ı olan Kur’ân- ı Hakîm’in vücu-
104  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dunu teşkil eden harfleri de hâdisat- ı kevniyenin mâzi, hâl ve müstakbeline li-
san- ı hâlleriyle şehadet edecekleri bedihîdir, diyorum. Bu dü şüncemin izah ını 
nihayetteki ihtar ında buldum, elhamdülillâh dedim.
Hele mübarek Sûre-i Rahmân, şu zaman ın efkâr- ı bât ıla ve firavun-me ş-
rep kafalara y ıldırım-misal sâika ile, pek sarih bir surette, her i şi Rahmânü’r-
Rahîm’in diye isbat ve otuz bir defa bir cümle tekrarla, çör-çöpten ibaret olan tabiiyyûn ve maddiyyûn tahassungâhlar ını, o kudsî harflerinin remziyle zîr u 
zeber ediyor. Zaten, Üstad ım, çok yerlerde beyan buyurdu ğunuz gibi, bu kâ-
inat kitab ını açan Kadîr-i Zülcelâl ve Hakîm-i Zülkemâl, o kitab ı kapay ıncaya 
kadar, o kitab ın sayfa, sat ır, harf ve noktalar ını hakk ıyla izah edecek ve hik-
metini gösterecek bir müfessir, bir muarrifi ve o muarrifin verese-i hakikîsini rahmeti muktezas ıyla eksik etmeyecek.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Evet, Üstad ım, şâhidim ki çok yorgunsunuz ve yoruluyorsunuz. Fakat o 
vazifenin kudsiyeti yorgunlu ğa değil, her şeye tercih edilece ğini buyuruyor-
sunuz. Madem şu zamanda iki mühim cereyan- ı azîmenin birisinin kuman-
das ını Cenâb- ı Hak size tahmil etmi ş oluyor ki bütün dünya Kur’ân’ ın beyan 
ve esrar ından mânen sizi dinliyor, in şaallah, her vakit dinleyecek. Bu mânevî 
muharebe zaman ında netice-i muharebe yaln ız insanlar ın izmihlâline de ğil, 
belki bütün mevcudat ın netice-i tahribini ta şıyan ve istîmal eden muharripler-
ledir. Öyleyse siz yaln ız bize değil, ilâ yevmi’l-k ıyâm bâki kalacak müslüman 
yavrular ının yaralanmamas ı için z ırh; ve bir endahta dünyay ı sarsan, gürûh-u 
hazeleyi bo ğucu dumanlar içinde b ırakan, Kur’ân- ı Hakîm’in son sistem mal-
zeme-i mübarekelerini icada vesilesiniz. Var ol, ey sevgili Üstad ım! Hemen, 
Rabbim yorgunlu ğunuza bedel bin ehl-i gazâ sevab ı ihsan buyursun, âmîn...
Aff ınıza mağruren şunu diyece ğim ki: Madem mânevî cihad zaman ıdır, 
muvazzaf askeriz ve askerlikten lezzet ald ığımızı söylüyoruz, dü şman hem 
dessas, hem sûrî kuvvetlicedir. “K ılıç hasma göre çekilir.” düsturuyla, sizin te-
lâşsız ve ârâms ız sa’yiniz göz önünde iken, cephemize hile tuza ğı addedilen 
hubb-u câh ve sermaye-i dünya gibi, çok câzibedar şeylerle bizi aldatt ıklar ını 
bilmeliyiz. Ve cepheyi b ırak ıp, âfil şeylere aldan ıp, çok mübarek ve mukad-
des şeylerin ayak alt ında kalmas ına sebebiyet vermemek için, ancak ve ancak 
Cenâb- ı Kibriyâ’n ın azamet ve kudretinden ve şümullü rahmetinden ve Şâh- ı 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  105
Levlâk’ ın himmet-i âmmesinden ve Zat- ı Üstadânelerinin makbul ed’iyelerin-
den gece ve gündüz hissemend olmam ızı niyaz ediyorum ve böyle iman ım 
var ve her dakika ârâms ız bekliyorum.
Hâf ız Ali (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Hulûsi Bey’in bir fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in bir f ıkras ıdır.)
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Yedinci K ısm ı
1– Şeâir-i İslâmiye’nin ta ğyirine asla raz ı olmayan ve tahammül edeme-
yerek kulaklar ını tıkayanlar ın kanaatlerindeki isabete kat’î bir hüccet;
2– Tevilkârâne “Zâhirî muvafakat gösteriyorum.” iddias ında bulunanlar ı 
birinci zümreye ilhak ettirecek müessir bir kuvvet;
3– Ulemâü’s-sû ahzâb ına şedit bir tokat;
4– Muhtelif nam ve vesilelerle, dinsizlik gayesiyle bid’alar ç ıkaranlara, ka-
hir bir darbe-i kudret ve tavk- ı lânet;
5– Beşinci ve alt ınc ı işaretler, ıslah- ı âlemin bizzat Hazreti Mehdî’nin zu-
huruna vâbeste oldu ğuna kanaat eden zümreden, bu zât- ı âlîşân ın dahi bu 
emirde muktedir olmas ında şüphe duyanlar ın, bu vehimlerini bertaraf ede-
cek, itimatlar ını temin edecek, gayet kuvvetli güne ş gibi bir hakikat;
6– Yedinci İşaret, bu asr ın en mâkul mücahedesinin nas ıl yap ılmak iktiza 
ettiğine delâlet eden, mahz- ı hikmet gibi hâssalar ı câmidir.
Âciz karde şinizin k ısa vasf ı da elbette aczine şehadet eder. Yoksa bu ha-
kâiki lây ıkıyla vasfeylemek, bu bîçârenin haddi de ğildir.
Dünyevî me şgalem, hususî i şlerimiz ve pederime yard ım gibi, mecburî 
ahvâl ve duygular, evvel ve âhir arzetti ğim gibi, hizmet-i Kur’âniye’deki vazi-
feme çok mâni oluyor. Ne yapay ım?
1َאلٍè ِّģכُ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ diyorum. Duan ıza çok muhtac ım ve muhtac ız. Biz 
her vakit sevgili Üstad ımıza duada bulunuyoruz.
Hulûsi
f
1 “Bize uygun gördü ğü her hâlimizden ötürü hamdolsun Rabbimize..” Bkz.: Tirmizî, deavât  128; Ebû 
Dâvûd, edeb  97, 98; İbni Mâce, edeb 55 , duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/117.
106  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Ekremim Efendim Hazretleri,
Ekalli, k ırk seneden beri hakikat âleminde nurlar saçan nuranî, kudsî, fe-
yizli sözlerin kâffesi, bütün safahat ında tarikat ve seyr-i sülûke ait pencerele-
ri küşâd ile mü ştaklara tema şa ve berk-i hâtif misal 1َانُĳْìِْŸا َאıُّĺأَ ْاĳَĤَאđَÜ nidâ-y ı 
belîğiyle dâvet etmekte iken, dürbînî bir nazara mâlik olanlar, pek â şikâre gö-
rüp ve dinleyip iltica etmekte iseler de bu abd-i pürkusur, onlarla omuz omu-za yürüyen, tarikat ın ne demek oldu ğunu, matla- ı şems-i füyuzat ve menba- ı 
fevz-i necat olan, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un dokuz levha-y ı saadeti câ-
mi Dokuzuncu Nüktesi’ni okuduktan sonra, –alâ kaderi’l-istitâa– ö ğrendim. 
Nihayetsiz füyuzat ve hadsiz ezvâk- ı mütenevviay ı hâvi oldu ğunu, bir kat da-
ha tasdik ettim. Elhamdülillâh, şu nüktede nura muhtaç kalbime lâyuâd nur-
lar bahşedildi.
Kalbimin hissedip, lisan ımın ifadeye muktedir olamad ığı derya-y ı haki-
kate dalarak, şu eser-i giran-bahan ın şâyân- ı menn ü şükrân oldu ğunu arz 
ve mâba’dinin tevâli ve temadisini cân ü yürekten talep ve temenni etmekte iken, işte tetimmesi olan üç telvih de ihsan buyuruldu.
Bu hâtime k ısm ı, vartalardan kurtulmak çaresini gösteren ir şad ve ikazla-
rıyla, cidden bir levha-y ı saadet ve bâis-i hayât- ı mücedded olmu ştur. Acaba 
her an, en az bin bir nevi semere-i saadetle tegaddî etmekten kaçan ve o cad-de-i kübrâya asla lây ık olmayan iftira ve isnâdât perdelerini görüp, şu meş’a-
le-i adîmü’l-misali söndürmek, zulümat ve dalâlât vadilerine yol açmak iste-yen bakar-körlere ne demeli?
Nazîrsiz şuleleriyle asr- ı hâz ırı ihyâ ve tenvir ve istikbalin krokisini bi-
hakk ın tanzim ve tahkim eden nurlar, ilelebed payidar olsun. Dilerim Bâri-i 
Teâlâ Hazretleri’nden ki şu âsâr- ı pürnûrun, bütün ümmet-i Muhammed’e 
(aleyhissalâtü vesselâm)  tâmîmine muvaffakiyet ve müyesseriyet ihsân buyursun, 
âmîn...
Sabri
f
1 Gelin ey karde şler!
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  107
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım Efendim,
Kenzü’l-Ar ş duas ının feyzinden gelen bir nükte-i Kur’âniye’de, yanl ışlı-
ğın taraf ımızdan nas ıl karşıland ığını suâl eden ve hatas ının esbab ını bize izah 
eden sevimli mektubunuzu ald ım. Bu k ısm ı, Sûre-i Kevser’in latîf ve yüksek 
tevâfukat ını gösteren Alt ınc ı Remiz’le ve bir de büyük bir fatihten daha büyük 
olan tarikata ait k ısımla beraber okudum.
Bu hafta sevincim ve şevkim pek ziyade idi. Bir taraftan, senelerden be-
ri tab edilmesi ve âlem-i İslâm’a ne şredilmesi için istinsah edilen o k ıymettar 
mahzen-i hakâik, emin vâdilere gönderiliyordu. Di ğer taraftan, şu bahar ın 
câzibedar güzelli ğinden, pekçok yüksek bir nuraniyetle kar şımıza ç ıkan Yirmi 
Dokuzuncu Mektub’un her bir k ısm ının verdiği zevk-i mânevî içerisinde ya-
şıyorduk.
Kenzü’l-Ar ş duas ının feyzinden gelen ikinci bir nükte-i Kur’âniye’yi, mek-
tubunuz gelmeden evvel arkada şlarla birlikte tekrar okuduk. Tetkik gayesi 
hiçbirimizde olmad ığı için, on dakika içerisinde, yaz ılan bu k ısm ın nurânî şû-
leleri aras ında kald ık. Okurken, a ğzımızdan arada s ırada ç ıkan sadâ-y ı hayret 
ve taaccüpten ba şka bir şey işitilmiyor ve yüzümüzden akan be şâşet, duydu-
ğumuz mânevî zevki, tarife kâfi geliyordu.
Sevgili Üstad ım, her bir risale aram ızda pek büyük bir sevinçle kar şılan-
dığı ve hayretle okundu ğu ve lây ık olduğu şekilde hürmet gördü ğü için, her 
nas ılsa vâki olan hatam hakk ındaki mektubunuzu ald ığım vakit, k ıymettar 
Üstad ım, bu hâli bize ihtar etmeseydiniz, biz hiçbir vakit böyle şeyle meşgul 
olmayacakt ık ve “Yanl ış var.” diyenlere kar şı da hak dâvâ edece ğimizde hiç 
tereddüt etmeyecektik. Sûre-i Kevser’in ve Sekizinci Remzin tevâfukat- ı hu-
rufiyeleri üzerinde birer birer tetkikatta bulunmu ş ve hiçbirinde noksan bula-
mam ıştık. Esasen bu tetkikat ımız, noksan aramak gayesiyle de ğil, belki tevsi-i 
mâlûmat ve bir de mânevî g ıdam ızı almak için vuku buluyordu. Bu ak şam fa-
kirhanede Refet, Lütfi, Rü şdü Efendi karde şlerimle oturmu ş bu hususta tek-
rar konuşmuştuk. Hepimiz diyorduk: Üstad ımız bize söylemekte hiçbir şey-
den çekinmedi ğini biliyoruz. İşte bu hâl bize kâfidir. Şimdiye kadar da böy-
le bir şey vuku bulmu ş değildir. Bu hususta en büyük şahit, bu risaleler, ilmi 
kendilerine isnad eden zâtlar ın ellerinde gezdi ği hâlde, onlar ı da tasdike mec-
bur etmiştir.
İşte, sevgili Üstad ım, bu hâdisat dima ğımızı daha ziyade takviye etmi ş 
108  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bulunuyor ve bizi size daha ziyade raptediyor. Her hususta bizi himâye ve vi-
kaye etmekte oldu ğunuza, kâfi ve daha kat’î bir burhan yerine geçmi ş bulu-
nuyor.
Sevgili Üstad ım, bu hafta hatt- ı destinizle, pekçok zahmet çekerek, bin 
müşkülât içerisinde yazd ığınız bütün Kur’ân’daki tevâfukat ı gösterir bir nük-
teyi daha ald ım. Bundan ba şka bir nükte gibi umumî olup, yaln ız tarzlar ı ayr ı 
olmak üzere iki tevâfukat listesi daha yaz ılacağı iş’âr buyuruluyor. Onlar ı da 
sab ırsızlıkla bekliyoruz. Ve yorgunlu ğunuzu hat ırlad ıkça, yüreklerimiz s ızlıyor. 
Cenâb- ı Hak, sizlere lây ık bir tarzda hayr- ı kesir ihsan eylesin, âmîn...
Hüsrev
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım, muhterem Efendim,
Kur’ân- ı Kerîm’in âyât ve kelimât ve hurufât ında görünen ihtilâf berta-
raf edilmek üzere, yeniden hakikî ve esasl ı bir surette âyât ve kelimât ve hu-
rufât ın tesbit edilece ği hakk ındaki iş’âr- ı fâz ılâneleri, cidden şâyân- ı tebşir-
dir. Bu ve bu gibi ahvâl, bizi Üstad ımızın ulvî ve umumî olan vazifesinde her 
vakit için Cenâb- ı Hak’tan muvaffakiyet talebinde bulunmakl ığa sevkediyor. 
Bilhassa karde şimiz Hac ı Nuh Bey’e yaz ılan mektup sureti ve buna mümâ-
sil diğer mektubat, bizim hayat ımızı değiştirmiş ve müstakbeldeki hayat ımıza 
nurlar serpti ği gibi, bugünkü insanl ığın giriftar oldu ğu riyakârl ık, tabasbus ve 
temelluk ve emsâli gibi pekçok ahlâk- ı rezileden kurtarm ış ve her birerlerinin 
yerlerine de ahlâk- ı hasene fidanlar ı gars ederek, birer şecere-i âliye ve nâfi-
zenin vücuda gelmesine sebebiyet vermi ştir. Hatta o kadar diyebilirim ki bu-
günkü be şeriyetin duygular ından bamba şka bir hayata sevketmi ş ve her ân, 
“Hal ıkımız bizden ne suretle raz ı olacak ve bugün ne gibi bir sa’y ile sayfa-y ı 
hayat ımı kapataca ğım? Acaba ümmeti bulundu ğumuz o sevgili Peygamber-i 
Zîşân (aleyhissalâtü vesselâm)  Efendimiz’in, dalâlet yolunu tutan veyahut dalâlete 
gidenlerin arkalar ından giden ümmetlerini, ne suretle tarik-i hidâyete getir-
mek için sa’yetsek ho şnudiyet-i Peygamberî’yi (aleyhissalâtü vesselâm)  celbedebili-
riz?” duygular ı ve mefkûreleriyle ya şatmaktad ır.
Kıymettar üstadlar ına her hatvede ittiba ı seven o talebelerinizin ruhlar ın-
da, Üstadlar ının en güzel f ıkras ı olan “Kur’ân- ı Azîmüşşân’a feda olan bu ba ş, 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  109
başka yere e ğilmeyecek.” sözü hayat ımızda en güzel ve en büyük bir miftah 
ve bir düstur olmu ştur.
İşte bu hayatta, bu zevkle ya şad ığımız için, bu vâdideki korku denilen 
mevhum kuvvet, talebelerinizin hak u ğrunda gösterdikleri cesaretten kork-
maktad ır. R ızâ-y ı ilâhî uğrunda her gelecek hâle memnuniyetle gö ğüs germe-
yi, Üstadlar ının hâlinden her gün ve her an ders alan talebelerinize ve karde ş-
lerime hay ırlı muvaffakiyetler ve saadetler temenni ederken, sevgili Üstad ım, 
size de lây ık olduğunuzdan daha güzel bir şekilde ve daha elyâk bir tarzda el-
tâf- ı sübhaniyeye nâiliyetiniz için dua eder ve dâmenlerinizi kemâl-i hürmet 
ve tâzimle öperim, Efendim Hazretleri...
Hüsrev
f
 (Nasuhîzade Şeyh Mehmed Efendinin fıkrasıdır.)  (Nasuhîzade Şeyh Mehmed Efendinin f ıkras ıdır.)
Bülbül-ü Ba ğistan- ı Kur’ân, Üstad- ı Ekremim, Efendim Hazretleri,
Mürşid-i ekmel, şeyhim Hac ı Rahmi Sultan Hazretleri, seferberli ğin ikinci 
senesinde irtihâl-i dâr- ı beka buyurdular. Burdur’u te şrifinizden bir ay evvel, 
merhum Rahmi Sultan’la beraber bir cami-i şerifte birkaç cemaatle bulun-
makta iken, sükût-u hâl-i murakebeye var ıldı. Baz ı veliler ruhânî te şrif buyur-
dular. Nihayette, siz Üstad ım teşrif buyurdunuz. Bir cezbe-i Rahmân zuhur ile 
uyand ım, kendime geldim. Bir ay sonra Burdur’u te şrifle, baz ı yevm sohbet-i 
irfâniyenizde bulunup ruhlar ımıza g ıda bahşolundu.
Şu tulûat ımı arza ictisâr ediyorum:
Halka-y ı hakikatte devrandad ır ol mübârek Üstad.
Kavuşturdular ruhunu, ervâh- ı enbiyâya ân ın.
Mest-i müsta ğrak olup hayrettedir ol mübarek Üstad.
Mübarek Kur’ân’ ın dellâl ısın dediler âna.
Sözleri când ır, onu tutmayan ruhsuzdur hemân,
Bütün söyledi ği nur-u hikmettir ân ın.
Mirâc- ı ruhânîde devrandad ır ol mübarek Üstad.
Kalbim içre feyz-i Nur’un görmü şem hemân.
İçi umman- ı vahdette, d ışı sahrâ-y ı kesrette görünür Üstad.
Dünyada, uhrâda refik olal ım âna.
Umar ım Mevlâm ihsan eder biz âciz kullar ına.
110  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Nasuhîzâde Mehmed, söyledi hemân bu s ırlar ı.
Hazine-i Kur’ân’ ın bir miftâh ıdır Hazreti Üstad.
Nasuhîzâde Şeyh Mehmed
f
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım Efendim Hazretleri,
Bu arîzam ı takdim ve tasdîe iki sebeb-i mücbir has ıl oldu:
Birincisi : Sevgili Üstad ımın geçenki iltifatnâmelerinin bir f ıkras ında bu-
yuruluyor ki: “Bu fakirle aziz karde şim Hüsrev gibi yüksek, ciddî, hâlis karde ş 
ve talebelerimi, âhir-i ömrümüze kadar hizmet-i Kur’ân’da dâim eylesin.”
Muazzez Üstad ımın, bu dua, bu niyaz ve himmetlerine bütün mevcudiye-
timle âmîn dedim. Ve daima da diyorum. Ve Cenâb- ı Lemyezel Hazretleri’ne 
de daima niyaz ım budur. Ve pek muhterem ve pek sevdi ğim Üstad ımın dua 
ve himmeti sürûr, sevinç, gözya şlar ımı ak ıttırıyordu. Bu f ıkra ve cümleyi takip 
eden ikinci f ıkra ki aynen yaz ıyorum:
“Ve ben öldü ğümde sizi arkamda vâris b ırakarak ferah ile kedersiz kabri-
me girmek rahmet-i ilâhiyeden ümit ederim.”
Buras ı beni çok dü şündürdü ve hiçbir dakika Üstad ımın bu arzu, bu talep 
ve rahmet-i ilâhiyeden bu ümidi, zihnimden ve fikrimden ve kuvve-i haya-limden hiç ç ıkm ıyor. Binaenaleyh, bu f ıkraya bütün zerrât- ı mevcudiyetimle 
“Âmin!” dedim ve Cenâb- ı Hakk’ ın fazl ve keremini tazarru ve niyaz ettim.
Bununla beraber –yâ Hazret, riya de ğil, tasannu de ğil, içimden do ğuyor– 
gönül şöyle istiyor ve arzu ediyor: Bu fakir, Üstad ı
mdan evvel kabre girsin ve 
siz, dâr- ı bekan ın ilk kap ısına gelinceye kadar, dâr- ı dünyada bulununuz ki bu 
fakir ve muhtaç olan talebenize arkas ından gönderece ğiniz dua ve hediyeniz-
le mütena’im, şâd ve mesrur olsun. Ve sizin te şrifinizde –ki Erhamü’r-Râhimîn 
olan Rabbü’l-âlemîn’den dua ve niyâz ım budur– ruhum sizi istikbal etmek şe-
refiyle mü şerref olabilmek gibi, gönül arzu ve hayat ı has ıl oluyor.1(Hâşiye) Ve 
çok düşündürüyor. Ve bu arzu ve niyaz ımdan daha büyü ğü ve şedîdi şu-
dur ki: Üstad ımın dâr- ı dünyada daha pekçok zamanlar kalmas ı, dolay ısıyla
1 (Hâşiye) Hakikaten merhumun münâcât ı karîn-i icabet olmu ş ki ayn ı y ıl içinde Üstad ına 
bedel, mahkemede, Üstad ına zarar gelmemek için “Yâ Rabbi, can ımı al! ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź” diye-
rek mahkemede vefat ederek irtihâl-i dâr- ı beka etmi ştir (rahmetullahi aleyhi rahmeten vâsiaten).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  111
vazife-i kudsiyenizin devam ı ve hakikat ve hidayet nurlar ı olan Risale-i Nur ve 
Mektubâtü’n-Nur’lar ın teksiri ve inti şarıyla, hâb- ı gaflette olanlar ın, dalâlette 
kalanlar ın, ehl-i bid’a ve mülhidlerin tarik-i hak ve hidayete girmeleri için siz 
Üstad ımın çok zaman daha ya şamakl ığınızı ve başımızdan eksik olmaman ı-
zı ve sizin gaybûbetinizle bizlerin yetim ve öksüz kalmamakl ığımızı gönül ar-
zu ediyor.
Daha çok söylemek isterim, fakat iktidar ve kifayetsizli ğimden kalemim, 
kalbimin tercüman ı olam ıyor. Her i ş gibi, bu arzumu da Cenâb- ı Kibriyâ’ya 
havale ederiz...
Âs ım (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Hâfız Ali’nin bir fıkrasıdır ki küçük bir meselede,  (Hâf ız Ali’nin bir f ıkras ıdır ki küçük bir meselede, 
“Gücendin mi?” diye istifsar münâsebetiyle yazılmıştır.) “Gücendin mi?” diye istifsar münâsebetiyle yaz ılm ıştır.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Hayat ımın her safhas ından k ıymetli ve o hayat ı, pervâne-misal, bir emri-
nin infâz ına ateşte yakmaya her an hâz ır olduğum k ıymetli Üstad ım!
Evet, değil böyle hakikat u ğrunda, hatta bir k ıymetli hediyeyi ihsan 
eden Pâdi şâh- ı Zîşân için, o hediyeyi sarfetmekte tereddüt edilmez. Öyle de 
Üstad ım, bize emanet olarak ve ne zaman al ınacağı meçhul olan hayat ın ve 
her zaman emrine âmâde ve haz ır olduğum Cenâb- ı Mün’im’in, o emanet 
üzerine ne gibi emri vâki olsa, in şaallah, bilâ-tereddüt emanetini iâdeye ha-
zırız. Madem siz, o Padi şah- ı Bîzevâl’in kurbiyet-i ilâhiyesinde, ayn ı emrini 
tebliğe memur bulunuyorsunuz; öyleyse, hem mübarek sözünüz hak ve ay-
nı rahmettir.
Hem efendim.. bahç ıvan-misal, fidanlar ı büyütmek üzere, hayvanat- ı 
muz ırran ın taarruzundan bir an evvel kurtarmak için a şağı dallar kesilir ki, tâ 
yükselsin. O fidanlar ın hiçbir cihetle haklar ı yoktur ki “Bizi t ımar eden ve ha-
yat ımıza sebep olan, bizi bazen rencide ediyor.” diyemezler. Zira hâl-i as ılla-
rıyla kalsayd ılar, bir muz ır hayvan koparacakt ı ve topraktaki kökü de tefessüh 
edecekti, yok olacakt ı.
Evet, Üstad ım, mübalâ ğasız, pür-kusurlukta mislim olmad ığını nefsime bi-
le bazen kabul ettirdi ğim.. yaln ız pür-zünûb talebenizi, dizlerime de ğil, belime 
değil, boğaz çukuruma de ğil, belki de boyumdan a şan ve belki dahilimin de 
112  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
siyah çamurlara mezcoldu ğu ve tefessüh etmeye ba şlad ığı bir zamanda H ızır 
gibi yetişip ve misl-i Lokman, Kur’ân- ı Hakîm’in şifahenesinden lemeân eden 
muâlecelerle tedaviye ba şlad ınız. Hayat ismine lây ık bir hayat bah şına vesi-
lesiniz. O hayat ı ihsan edene ve vesile olan u ğruna, o hayat ı ifnâ etmemek 
1(Hâşiye) kâr- ı ak ıl değildir.
Hem bir hasta, ameliyata muhtaç oldu ğunu bilmelidir. Ve hastas ını ge-
ce gündüz tedavi alt ında bulunduran eczac ıya karşı yüz binlerle te şekkür 
ve o eczac ıya eczahaneyi teslim eden Hakîm-i Pür-kemâl, Kadîr-i Bîmisal 
Hazretleri’ne nihayetsiz hamd ve şükre borçluyuz. Ve bu borcumu îfâ edeme-
diğimden pek mükedderim. Allahü Teâlâ sizden ebeden raz ı olsun.
Hâf ız Ali (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Hulûsi Bey’in bir fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in bir f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad, mü şfik kardeş, muhterem mücahid,
Son iki hafta içinde, iki defada vürud eden Yirmi Dokuzuncu Mektub’un 
Alt ınc ı K ısm ıyla Kenzü’l-Ar ş duas ının feyzinden gelen bir nükte-i Kur’âniye 
ve Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci K ısm ının Sekizinci Remzi ve Alt ınc ı 
Remzi isimlerini ta şıyan mu’ciznümâ eserleri ald ım.
Birinci mektup, hasbe’l-be şeriye çok s ıkıldığım bugünün hemen saatinde 
elime geçti. Evet, gözlerim böyle bir nura, akl ım böyle bir derse, hasta vücu-
dum böyle bir ilâca, muztarip ruhum böyle bir teselliye, nihayet zâlim nefsim böyle bir mânevî terbiyeye çok muhtaç oldu ğu bir zamanda bu eserin yeti ş-
mesi, hem hakikatte üç gün sonra postaya verilen ikinci eserden dokuz gün evvel gelmesi kat’iyetle gösteriyor ki bu i ş kendi kendine veya tesadüfî olmu ş 
değil. Belki gelmi ş değil, gönderilmi ş. Yetişmiş değil, yetiştirilmiş. Maksats ız 
değil, bu hizmete ko şturulmuş. Hatta bir dest-i gaybî taraf ından en lüzumlu 
bir anda, en muhtaç ve Kur’ân hâdimlerinin en zay ıfı, en âcizi, en liyâkatsizi, 
en zebûnu bulunan bu bîçâre karde şinize mahz- ı
 eser-i rahmet ve inâyet ola-
rak sunulmu ştur.
2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
1 (Hâşiye) Benim bedelime şehid olaca ğını hissetmi ş. Kuvvet-i ihlâs ın kerameti olarak haber 
veriyor. Haber verdi ği gibi şehid oldu.
Said Nursî
2 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  113
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Alt ınc ı K ısm ı’nı pederim, Fethi Bey, Hoca 
Abdurrahman ve di ğer bir zât haz ır iken, geçen Cuma okudum. Ben birkaç 
defa s ırf kendi hesab ıma mütâlaa ettim. Okuyacak ve okunmas ı icap edecek 
mahdut zevât ın da inşaallah, istifadesine çal ışacağım. Bu nurlu eserler hem 
okşamak, hem korkutmak gibi iki z ıt tesiri hâizdir. İnsanlara bu iki vas ıtadan 
birinin müessir olaca ğı da şüphesizdir. İşte bu hakikati göz önünde bulundu-
ran şerâit-i imandaki esaslara mü şabih bir tarzda, Kur’ân- ı Hakîm’in tilmizle-
rini ve hâdimlerini hakikaten ikaz ediyor ve aldanmamalar ı için alt ı esas ı ken-
dilerine bihakk ın ders veriyorsunuz:
1– Hubb-u câh yerine, Allah’a iman ın bir manas ı olan r ızâ-y ı ilâhîyi;
2– Havf ve vehim yerine kadere iman ı;
3– H ırs ve tamah yerine 1ُīĻِÝَĩْĤا َّةِĳُĝْĤا ذُو َّزَّاقُóĤا َĳُİ َّٰųا إِنَّ âyet-i celîlesi de-
lâletiyle Kur’ân’a, kütüb-ü ilâhiyeye iman ı;
4– Menfî milliyetçilik hissi yerine, bütün cin ve inse mürsel Nebiyy-i Efham 
(sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz Hazretleri’nin mesle ğini, 2َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ
ve 3اĳُĜَّóَęَÜ َźوَ ًאđĻِĩَä ِّٰųا ِģْ×َéِÖ اĳُĩِāَÝْĐوَا gibi âyât- ı mübarekeyi derhat ır ettirmek 
suretiyle peygamberlere iman ı;
5– Enâniyet yerine acze, noksan ımızı itiraf ve Kur’ân’ ın tereşşuhat ının 
neşr ve muhafazas ı bâb ında hissemize dü şen hizmeti yapmak ve hizmetle 
mükellef oldu ğumuzu bilerek neticeyi hesaplamamak, yani bir nevi be şeriyet-
ten ç ıkmak, kütüp ve suhuf-u enbiyây ı inzâle vas ıta olan melâikeye benzemek 
suretiyle meleklere iman ı;
6– Tembellik ve ten-perverlik yerine vazifedarl ık, kudsî ve her saati bir-
gün ibadet hükmüne geçecek k ıymette oldu ğuna şüphe edilmemek lâz ım ge-
len Kur’ânî hizmetine vakit b ırakmayacak hâllere kar şı, bu hizmetin ulviyeti-
ni düşünerek, elden ç ıkmazdan evvel gözü dört açmay ı, yani ölmezden evvel 
hayat ın kadrini bilmek gibi, kat’î bir lisanla âhirete iman ı delâleten, remzen, 
işâreten, sarahaten ders veriyorsunuz ve ikaz lütfunda bulunuyorsunuz.
Allahü Zülcelâl Hazretleri sizden ebeden raz ı olsun ve ümmet-i merhu-
me-i Muhammediye’yi (aleyhissalâtü vesselâm)  dalâletten kurtarmak ve şahrâh- ı 
1 “As ıl bütün mahlûklar ın r ızıklar ını veren, kâmil kuvvet ve tam iktidar sahibi olan Allah Teâlâ’d ır.” 
( Zâriyât sûresi, 51/58).
2 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
3 “Hepiniz toptan, Allah’ ın ipine (dinine) s ıms ıkı sar ılın, bölünüp ayr ılmay ın.” (Âl-i İmran sûresi, 3/103)
114  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Kur’ân’a delâlet eylemek hususundaki ihlâsl ı mücahede ve hizmetinizde dâ-
im ve muvaffak buyursun, âmîn...
1...ِīĻِ×ُĩْĤا ْاٰنِóُĝْĤا ِÙَĨْóُéِÖوَ َ،īĻِĥَøْóُĩْĤا ِïِّĻَø ِÙَĨْóُéِÖ
“Kenzü’l-Ar ş Duas ının Feyzinden Gelen Bir Nükte-i Kur’âniye” serlevhal ı 
eserle, Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci K ısm ı’nın Sekizinci Remzi’ndeki 
füyûzât, tarif ve tavsif edilmeyecek âli ve müstesna bir vaziyettedirler.
Birincide, bütün hurufât- ı Kur’âniye’nin adet itibar ıyla işaret ve izah bu-
yurulan tevâfuklar ı, garîk- ı beht ve hayret etti.
Dört küçük sûredeki hurufât ın tevâfukat veçhine k ısmen işaret eden 
ikinci eser: Hakka ki mu’ciznümâd ır. Nebiyy-i Âhirzaman, medâr- ı fahr-i ci-
han, sebeb-i hilkat-i ekvân ve nüzûl-ü Kur’ân, Peygamberimiz Muhammed Mustafa 
(sallallâhu teâlâ aleyhi ve âlihî ve eshâbihî ve ezvâcih)  Efendimiz Hazretleri’nin 
eser-i hikmet ve rahmet olarak, şimdiye kadar mahfî kalm ış mucizelerinden 
i’câz- ı Kur’ân’a taallûk eden ve gaybî tevâfuk nam ıyla sevgili Üstad ımız ta-
raf ından mevki-i inti şara vaz olunan bu emsalsiz eserlere kar şı duyduğum 
mânevî zevk ve feyzin binden birini bile arzedemeyece ğim. Ve mazhar ol-
duğumuz bu kadar azîm niam- ı ilâhiyeye ve kerem-i sübhaniyeye kar şı şü-
kürden âcizim.
 ِّĹِĬَïَĩْĤا ِّĹَכِّĩْĤا ِכَ×Ļِ×َè ِÙَĨْóُéِÖ ِّĹِøرْĳُّĭĤا ِïĻِđَø َאĬَאذِÝْøأُ دَĳُāْĝَĨوَ َאĬَادَóُĨ ْģِّāَè َّħُıّٰĥĤاَ
2ِّĹِüَóُĝْĤا ِّĹِĩِüَאıْĤا
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Yedinci K ısm ı’ndan bir suret Abdülmecid 
Efendi karde şimize göndermi ştim. Cevab ında ezcümle diyor ki: “Seydân ın 
bintü’l-fikri o güzel k ıza, Hulûsi ile Abdülmecid’den maadâ her kim bakar-
sa câiz de ğildir. Mahrem olanlar da bu hususta nâmahremdir. Bu gibi k ızla-
rın d ışarıya ç ıkmalar ı, hiçbir menfaati temin etmedi ğini ve bilâkis büyük bir 
mazarrat ı intâç edece ği ihtimali kavlini Seydâya yazsan iyi olur. Eski Said’in 
hiddeti, yenisinde de vard ır. Hâlbuki, Yeni Said, insano ğullar ıyla izâa-y ı va-
kit etmemeli. Meslek ve me şrebi öyle iktiza ediyor. Her ne ise... Cenâb- ı Hak 
Hâf ız-ı Hakikî’dir.”
1 Efendiler Efendisi Peygamberimiziz hürmetine ve Kur’ân- ı Mübîn hürmetine.
2 Allah’ ım! Mekkî, Medenî, Hâ şimî ve Kure şî olan Habîbinin hürmetine bizim arzumuzu ve Üstad ımız 
Said Nursî’nin maksûdunu tahakkuk ettir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  115
Bendeniz de k ısaca şu mealde cevap vermi ştim:
Bu mütâlaa bizler için do ğrudur. Fakat dünyaya arkas ını çeviren ve mâ-
nevî vazife-i memuresini îfâ ederken insanlarla –Nur’larla alakadar olanla-rı vas ıtas ıyla– meşgul olan Üstad Hazretleri için bu fikri muvaf ık bulmuyo-
rum. Çünkü o zât ı bu emr-i azîmde istihdam eden, elbette muhafaza buyu-
rur. Bana öyle kat’î kanaat gelmi ş ki, eğer bizler Nur’larla alâkam ızı kesersek, 
Üstad Hazretleri bize arkas ını çevirir.
Aziz karde şimizin endi şesi, zâhire bak ılırsa hakl ı ve çok samimîdir. Fakat 
zaten cemaati çok mahdut olan Nur’larla alâkadar zevât ın bu hakâikten mah-
rum edilmelerini ve bu kudsî eserin tamamen hapsedilmelerini lây ık görmü-
yor ve esasa mugayir buluyorum. Nâs ırımız, hâmimiz, muînimiz, hâf ızımız 
Allah’t ır. Bütün desâisi bertaraf ederek, muhterem Üstad ın vazife-i kudsiyesi-
ne sâfi niyet, samimî his ve ciddî şevk ile yard ım etmekte olan karde şlerime 
selâm ve muvaffakiyetlerine dua eder, dualar ını rica ederim. Pederim, Fethi 
Bey, Hoca Abdurrahman Efendi, sâb ık Müftü Kemâleddin Efendi, imam 
Hâf ız Ömer Efendi ve di ğer Sözler’le alâkadar olanlar selâm ve dua ediyor, 
hay ır duan ı
zı istiyorlar.
Devam- ı âfiyet ve muvaffakiyetinizi tekrar eltâf- ı ilâhiyeden tazarru ve ni-
yaz eyler, mübarek ellerinizi kemâl-i hürmet ve tâzimle takbil eyler, kusuru-mun aff ını ve hay ır duan ızdan bu bîçâre s ıdd ıkınızı çıkarmaman ızı hâssaten 
arz ve istirham eylerim.
1ِّٰųا ĹِĘ ُّÕُéْĤاَ ĹِĜَא×ْĤاَ
Hulûsi
f
1 “Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır. İçte duyulacak sevgi de, sadece Allah 
için olmal ıdır.” ‘Allah için sevme ve nefret etme’ baz ı hadislerde amellerin en faziletlisi say ılm ış;*1 baz ı 
hadislerde de iman ın en güçlü bir ba ğı olduğuna dikkat çekilmi ştir.*2
*1 Ebû Dâvûd, sünnet  2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  5/146; el-Bezzâr, el-Müsned  9/461.
*2 et-Tayâlisî, el-Müsned  s.101; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  6/170, 172, 7/80.
116  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
(Said’in fıkrasıdır.) (Said’in f ıkras ıdır.)
(Hulûsi gibi mühim bir talebemin bana gönderdi ği hediyesinin iadesine 
dair yazd ığım bir mektubu, arkada şlar ımın tensiplerine binaen onlar ın f ık-
ralar ı içine dercedildi.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, vefâdar âhiret karde şlerim Hac ı Nuh Bey, Molla Hâmid,
Sizler benim için çok ehemmiyetlisiniz. “S ıdd ık-ı vefiy bu zamanda yok-
tur.” diyenlere kar şı sizleri gösteriyorum. Yirmi sene Van’da geçirdi ğim ha-
yat- ı ilmiye.. benim için Van çok k ıymettard ır. Lillâhilhamd, sizler o k ıymet-
tarl ığı gösterdiniz. Ve Van’a kar şı şedit hissiyat ıma tam mukabele ediyorsu-
nuz. Size medâr- ı ibret bir vâk ıa söyleyece ğim. Şöyle ki:
Geçen sene Barlal ı, İstanbul ticaretinde bulunan Bekir Efendinin şeriki 
Mehmed Efendi vas ıtas ıyla bir mektup ald ım. Mektup harika olarak bana gö-
ründü. Çünkü Hulûsi Bey, “Nuh Bey ile görü ştüm.” diye o mektupta bana 
yaz ıyor. Ayn ı mektupta, karde şim Abdülmecid de, Molla Hâmid’in selâm ve 
duas ını bana yaz ıyor. Ayn ı mektupta Nur şin-i Süflâ’da Molla Abdülmecid’in 
yaz ısı ve imzas ı vard ı. Fesübhanallah, dedim. En ziyade sevdi ğim bu insanla-
rın ayr ı ayr ı memlekette bulunmakla beraber, bir mektupta bunlar ın içtimala-
rı tevâfuklu bir levha-y ı temâşâd ır.
Bu sene yine o Mehmed Efendi E ğirdir’e gelmi ş. Yine Nuh Bey’in ayn ı 
telgraf ını, o zât bana getirdi. Fesübhânallah, dedim. Nuh Bey’in lisan- ı hâli, 
güya Mehmed Efendiye “Dostum, ben seninle beraber Üstad ımla görü şe-
ceğim.” diyor, tahayyül ettim. Sonra yine o Mehmed Efendinin hizmetkâr ı 
Eğirdir’e gidip Mehmed Efendinin mektuplar ını getirmiş. Yine Nuh Bey’in 
hediyeye ait, bana olan mektubunu getirdi. Dedim, katiyen bu i ş tesadüfî 
değil. Sonra mektubun mü ştemilât ına dikkat ettim. Tahmin ettim, Van’da 
Nuh Bey’in bana haz ırlad ığı hediyeyi göndermek tarihinde, ben de ayn ı ta-
rihte4(Hâşiye) ayn ı fiyatta bir hediye-i azîmeyi Nuh Bey’in nam ına Van’daki ih-
van ıma gönderiyordum. İşte bu iki tevâfuk, bana i şarettir ki Nuh ile Hâmid, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 (Hâşiye) Maddeten otuz liral ık, mânen belki üç yüz liral ıktır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  117
talebelik ve karde şlik için min tarafillâh intihap edilmi şler. Çünkü tevâfuk bi-
zim için bir emâre-i tevfik-i ilâhî oldu ğuna kanaatim gelmi ş. Risaleler’de te-
vâfukat ın baz ı numûnelerini göreceksiniz.
Fakat çok rica ederim ki gücenmeyiniz, hediyeyi kabul edemedim. 
Adem-i kabulün esbab ı çoktur. En mühim bir sebep, benim karde şlerim 
ve talebelerimle olan münasebetin samimiyetini ve ihlâs ı zedelememek-
tir. Hem iktisat, bereket ve kanaat sayesinde, şiddetli ihtiyac ım olmad ı-
ğı hâlde, dünya mal ına el uzatmak elimde de ğil.. ihtiyar ım haricindedir.  
Hem bir misalle ince bir sebebi anlataca ğım:
Mühim bir tüccar dostum otuz kuru şluk bir çay getirdi, kabul etmedim. 
“İstanbul’dan senin için getirdim, beni k ırma.” dedi. Kabul ettim. Fakat iki kat 
fiyat ını verdim. Dedi: Niçin böyle yap ıyorsun, hikmeti nedir? Dedim: Benden 
ald ığın dersi, elmas derecesinden şişe derecesine indirmemektir. Senin men-
faatin için, menfaat ımı terk ediyorum. Çünkü dünyaya tenezzül etmez, tamah 
ve zillete dü şmez, hakikat mukabilinde dünya mal ını almaz, tasannua mecbur 
olmaz bir üstaddan al ınan ders-i hakikat elmas k ıymetinde ise, sadaka alma-
ya mecbur olmu ş, ehl-i servete tasannua muztar kalm ış, tamah zilletiyle izzet-i 
ilmini feda etmi ş, sadaka verenlere ho ş görünmek için riyakârl ığa temayül et-
miş, âhiret meyvelerini dünyada yemeye cevaz göstermi ş bir üstaddan al ınan 
ayn ı ders-i hakikat, elmas derecesinden şişe derecesine iner. İşte, sana mânen 
otuz lira zarar vermekle, otuz kuru şluk menfaatimi aramak, bana a ğır geliyor 
ve vicdans ızlık telâkki ediyorum. Sen mâdem fedakârs ın; ben de o fedakârl ı-
ğa mukabil, menfaatinizi menfaatime tercih ediyorum, gücenme.
O da, bu s ırrı anlad ıktan sonra kabul etti, gücenmedi.
Ey Nuh Bey ve Hâmid Karde şlerim, siz de gücenmeyiniz. Hem Nuh Bey, 
biliniz ki, şu zamanda o havâlide vefâdârâne, şefkatkârâne beni aramakl ığı-
nız öyle bir hediyedir ki, bunun gibi binler hediyeden k ıymettard ır. Hem si-
ze gönderdi ğim risaleleri muhafaza etmek ve sahip ç ıkmak ve benim yerimde 
onlar ı himaye etmek, binler lira k ıymetinde bana kar şı büyük bir hediyedir. 
Çünkü netice-i hayat ımı ve vazife-i vataniyemi ve o havâlideki karde şlerimin 
uhuvvet ve muhabbetlerine kar şı borçlar ımı eda eden o risalelere ciddî sahip 
çıkmak, tam muhafaza etmek ve ehline yeti ştirmeye vas ıta olmak öyle bir he-
diyedir ki dünyevî hediyelerin binlerine mukabildir. Hem emin olunuz ki mâ-nevî zarar ım büyük olmasayd ı, Nuh Bey’in hat ırını kırmayacakt ım. 
Şimdiye 
kadar, Cenâb- ı Hakk’a şükür, hediyeleri kabul etmeye mecbur olmad ım 
118  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve şu zamanda ehl-i ilmin bir sebeb-i sukutu olan tamaha girmeye ihtiyar 
benden selbedildi.  Hem eğer sizin hediyenizi kabul etseydim, çok zâtlar ın ya 
kalbi k ırılacakt ı veyahut elli senelik kaidem bozulacakt ı.
Orada ve civar ınızda bulunan eski talebelerim ve karde şlerime birer birer 
selâm ve dua ediyorum ve onlar ın dualar ını istiyorum.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 (Said Nursî’nin bir fıkrasıdır.)  (Said Nursî’nin bir f ıkras ıdır.)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, sad ık, çal ışkan karde şim, hizmet-i Kur’ân’da arkada şım Refet 
Bey,
Senin gördü ğün vazife-i Kur’âniye’nin hepsi mübarektir. Cenâb- ı Hak si-
zi muvaffak etsin, fütur vermesin, şevkinizi art ırsın.
Senin vazifen yaz ıdan daha mühimdir. Yaln ız, yaz ıyı terk etmeyiniz.
Uhuvvet için bir düsturu beyan edece ğim ki o düsturu cidden nazara al-
mal ısınız:
Hayat, vahdet ve ittihad ın neticesidir. İmtizaçkârâne ittihad gitti ği 
vakit, mânevî hayat da gider.
5ْħُכُéĺرِ َÕَİْñَÜوَ اĳُĥَýْęَÝَĘ اĳُĐَאزَĭَÜ َźوَ işaret etti ği gibi, tesanüd bozulsa 
cemaatin tad ı kaçar. Bilirsiniz ki üç elif ayr ı ayr ı yaz ılsa k ıymeti üçtür. 
Tesanüd-ü adedî ile içtima etse, yüz on bir k ıymetinde oldu ğu gibi, sizin 
gibi üç-dört hâdim-i Hak, ayr ı ayr ı ve taksimü’l-a’mâl olmamak cihetiyle 
hareket etseler, kuvvetleri üç-dört adam kadard ır. Eğer hakikî bir uhuv-
vetle, birbirinin faziletleriyle iftihar edecek bir tesanüdle, birbirinin ayn ı 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
5 “Sak ın birbirinizle ihtilâf etmeyin; sonra korkuya kap ılıp zaafa dü şersiniz, rüzgâr ınız (kuvvetiniz) gider.” 
(Enfâl sûresi, 8/46 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  119
olmak derecede bir tefâni s ırrıyla hareket etseler, o dört adam, dört yüz 
adam kuvvetinin k ıymetindedirler.
Sizler koca Isparta’y ı değil, belki büyük bir memleketi tenvir edecek 
elektriklerin makinistleri hükmündesiniz. Makinenin çarklar ı birbirine mu-
avenete mecburdur. Hem birbirini k ıskanmak de ğil, belki bilâkis birbirinin 
fazla kuvvetinden memnun olurlar. Şuurlu farzetti ğimiz bir çark, daha kuv-
vetli bir çark ı görse memnun olur. Çünkü vazifesini tahfif ediyor. Hak ve 
hakikatin, Kur’ân ve iman ın hizmeti olan büyük bir hazine-i âliyeyi omuz-
lar ında taşıyan zâtlar, kuvvetli omuzlar alt ına girdikçe iftihar eder, minnet-
tar olur, şükreder.
Sak ın birbirinize tenkit kap ısını açmay ınız. Tenkit edilecek şeyler 
kardeşlerinizden hariç dairelerde çok var.  Ben nas ıl sizin meziyetinizle 
iftihar ediyorum, o meziyetlerden ben mahrum kald ıkça, sizde bulun-
duğundan memnun oluyorum, kendimindir telâkkî ediyorum. Siz de 
Üstad ınızın nazar ıyla birbirinize bakmal ısınız. Âdeta, her biriniz öteki-
nin faziletlerine na şir olunuz.
Kardeşlerimizden İslâmköylü Hâf ız Ali Efendi, kendine rakip olacak di ğer 
bir karde şimiz hakk ında gösterdi ği hiss-i uhuvveti, çok k ıymettar gördü ğüm 
için size beyan ediyorum:
O zât yan ıma geldi; ötekinin hatt ı, kendisinin hatt ından iyi oldu ğu-
nu söyledim. “O daha çok hizmet eder.” dedim. Bakt ım ki, Hâf ız Ali ke-
mâl-i samimiyet ve ihlâsla, onun tefevvukuyla iftihar etti, telezzüz eyle-di. Hem Üstad ının nazar- ı muhabbetini celb etti ği için memnun oldu. 
Onun kalbine dikkat ettim, gösteri ş değil, samimî oldu ğunu hissettim. 
Cenâb- ı Allah’a şükrettim ki karde şlerim içinde bu âli hissi ta şıyanlar var. 
İnşaallah bu his büyük hizmet görecek.
 Elhamdülillâh, yava ş yavaş o his bu 
civar ımızdaki karde şlere sirayet ediyor. Küçük bir latîfe:
Sohbet içinde sizden bahis geçti. Şükre dair meseleyi sordum: “Hüsrev’in 
yazd ığını Refet Bey gördü mü?” Bekir A ğa dedi: Evet gördü ve dedi: “Çok 
güzel, fakat acaba sen kalem kar ıştırmad ın m ı?” Hüsrev dedi: “Yok, kendi 
nüshamda, tam bütün gelmedi. Fakat kendilerine yazd ığım tam geldi.” Biraz 
münakaşa oldu…
Bu münasebetle karde şim Refet Bey’e derim ki: Asl ında tevâfuk noksan 
olsayd ı, zaten ben tavsiye etmi ştim ki kalem kar ıştırmas ınlar, as ıl vaziyet bo-
zulmas ın. Bekir A ğa da gördü ki as ıl müsveddede ç ıkıntı olduğu hâlde, tevâ-
120  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
fuk Hüsrev’in tarz ında var. Onun için Hüsrev’in bir mahareti varsa, tevâfu-
ku bozmam ış. Hatta Mucizât- ı Ahmediye’deki salavât tevâfukunda tavsiye et-
miştim ki kimse maharetini kar ıştırmas ın. Fakat as ıl müsveddelerde, en acemi 
bir müstensihin nüshas ında, birkaç ı müstesna bütün tevâfuktad ır. Onun için, 
sekiz ayr ı ayr ı müstensihin setredemedi ği bir tevâfuk, elbette kuvvetlidir; müs-
tensihler bozmas ınlar. Tevâfuku getiremeyen bozuyor. Demek en büyük me-
haret odur ki tevâfuku bozmas ın. Çünkü tevâfuk var. Sen de Hüsrev’e yar-
dım et ki hakikaten mevcut ve matlup tevâfuku denk getirebilsin. Çünkü yok-
tan var etmiyorsunuz; hakikî var ı yok etmeyin.
Sözler’le alâkadar olanlara selâm ve dua ediyorum.
Said Nursî
f
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstadü’l-Muhterem,
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Üçüncü K ısm ının Dokuzuncu Meselesi’nde 
emir buyurulan hizmet-i Kur’ân’dan fakirin hissesine iki erkek ve bir k ız ço-
cuğu düşmüş imiş. Ayn ı emri al ıp gelirken dü şünüyordum: Acaba, akraba-
yı taallûkat ımda çocuklar var, hangisini intihap edeyim? Benim bu dü şünce-
me mânen denilmi ş ki: “Hay Ali! Kendi reyine muhtar de ğilsin. Onun intiha-
bı başka kap ıya aittir.” Üç gün sonra Ya şar ve Necati isminde iki çocuk, bana 
hem refik, hem ders arkada şı ve bir derece onlara kalfa olarak tayin edildim. 
Çocuklar hurufat ı tam bilmedikleri için bazen yaz ıyla, bazen kitaptan gösteri-
yordum. Bir ay sonra Kur’ân okumaya ba şlad ılar. Beşinci ay içinde ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ hatme muvaffak oldular.
Mübarek Üstad ım, bu hususu çok dü şünüyordum ki lâakal bir-iki sene-
de Kur’ân okumaya liyakat kesbedilirken, memûlün hilâf ında meydana ge-
len bu emr-i azîm kimseye verilmez; ancak ve ancak i’câz- ı Kur’ân’ ın o büyük 
denizinin re şhas ıdır ve iki cihan fahri, Nebiyy-i Âhirzaman Peygamberimiz 
Muhammed Mustafa’n ın (aleyhissalâtü vesselâm)  himmet-i mâneviyeleriyle o i’câ-
zın izhar ve inti şarına memur edilen Üstad ımın duas ı gibi çok büyük kuvvet-
lerle has ıl olduğuna, ben de ğil bu hâle şahit, karyemizin ekserisi iman edip 
tasdik ediyorlar. Bütün köy ehl-i iman ı nam ına, bu emr-i hayra vesile olan 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  121
Üstad ımıza –1ĵٰāْéُĺ َźوَ ُّïَđُĺ َź– teşekkürlerle, “Cenâb- ı Hak sizlerden ebeden 
raz ı olsun” duas ını âciz lisan ımla daima söylüyorum.
Üstad ım, bir şey daha var ki emr-i Üstadânelerine intizarday ım. O da 
şudur: Cenâb- ı Hak ihsan ederse, dairenizin şakirdini Hâf ız Yaşar bu k ış-
ta bahara sebep olup, mütenevvi çiçekleri açmas ına Nisan ya ğmuru misil-
lü, vücudunuz o çiçekler aras ında, bir gül-ü Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  
yetiştirmekte in şaallah vesile olaca ğınıza şüphe yoktur. Mübarek dairenin 
mübarek talebesine, mübarek Cuma gecesinde hatminin duas ıyla, h ıfzının 
iptida duas ını ve fakir-i pürkusurun af duas ını, bütün hâsse ve duygular ım-
la, hürmetle el ve eteklerinizden öper ve kusurlar ımın aff ını niyaz ederim, 
Efendim Hazretleri.
Hâf ız Ali
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Evvelki hafta irsal buyurdu ğunuz, “Bir S ırr- ı 2َא﴾ĭْĻَĉْĐأَ َّאĬ﴿إِ ”serlevhas ı-
nı taşıyan risalenizi ald ık. Esasen hiçbir hafta geçmiyor, sürûrlar ımızı tezyid 
eden, yeni ve hem gayet derecede şirin birer risale elimize gelmemi ş bulun-
sun. İşte, iki haftad ır bu k ıymettar risaleyi okuyor ve elimizden b ırakm ıyoruz.
Evet, bu risale, Cenâb- ı Hakk’ ın istikbalde bu ümmete vaad etti ği güne-
şin tulûuna intizar ımızı teşdid etmekle kalmad ığı gibi, bir taraftan içindeki ha-
kikate bizi meftun ediyor. Ve di ğer taraftan, acaba fezas ı zulmet bulutlar ıyla 
dolu olan bu âlemin, o güne ş neresinden ve ne suretle do ğacak ve ne şekilde 
bu zulmet ve âfet saçan bulutlar ı dağıtacak diye tahayyül ederken, ikinci fey-
yâz bir di ğer zeyl, o güne şin vaktini tayin etmekle bizi pek büyük bir bâr- ı sa-
kilden kurtarm ış ve senelerden beri almak istedi ğimiz hâlde alamad ığımız de-
rin bir nefesi vermi ş ve bizi dil şâd eylemi ştir.
Ahmed Hüsrev
f
1 Say ılamayacak ve hesap edilemeyecek derecede fazla..
2 “Hiç şüphesiz (sana bol ve kesilmez hay ır) verdik.” (Kevser sûresi, 108/1)
122  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Bu defa, Kenzü’l-Ar ş duas ının feyzinden gelen İkinci ve Üçüncü Nüktelerle, 
zeylini hâvi mübarek mektubunuzu almakla cidden bahtiyar ım. Bu âciz kar-
deşiniz, gelen mektubunuzun, gerek muhterem Üstad ıma ve gerekse o ha-
vâlideki k ıymetli arkada şlar ıma olan tesiri bana ait olmad ığına ve belki be-
nim bir vas ıta olduğuma delildir. Çok tecrübe ettim, zât- ı fâz ılânelerine mek-
tup yazmak için, bazen üç kelimeyi bir araya getiremiyorum. Ekseriyetle gay-bî bir zat ın ifâdât ını zapt ına kadir oldu ğum kadar yazd ığımı hissediyorum. 
Demek yazd ırılıyor. Maamâfih, vâki takdirleri, bir dua olarak telâkki ile te-
şekkür etmekteyim. Kur’ân hizmetini dünyevî ve maddî menfaate sarahaten 
tercih eden Hüsrev nam ındaki karde şimi tebrik ederim. Cenâb- ı Hak, böyle 
Hüsrev’lerin adedini ço ğalts ın ve daim artt ırsın, âmîn...
Bu kudsî hizmete candan i ştirak eden zevât ı bilmek bana en büyük müj-
de oluyor. Müftü Kemâl Efendi, evvel mektubu mütâlaa etmi şti. İki gün evvel 
ziyaretine gittim, “Hiç kimsenin bugüne kadar muktedir olmad ığı dekâik ve 
hakâiki Kur’ân’dan bulup ç ıkarm ışlar.” diyerek takdirlerini beyan, selâm ve 
dualar
ını tebliğ etmekliğimi söylediler. Bu dakikaya kadar mübarek mektu-
bu Fethi Bey, Hac ı Baha Efendi, pederim ve eni ştem ve Hac ı Abdurrahman 
Efendi dinlemeye muvaffak oldular. Hâf ız Ömer Efendiye de in şaallah ilk f ır-
satta okumaya çal ışacağım.
Her mektubunuz, bana yeniden hayat verecek kadar müessir oluyor. Bu 
mübarek mektup, Dördüncü Remzin yaz ılışını ve bu fakire de ihsan edilece-
ğini mübe şşir oluşu itibar ıyla, bilhassa memnuniyet ve sürûrumu mucip ol-
muştur.
Hayli zaman evvel, Kur’ân’daki tevâfuk s ırrını açmaya ba şlam ıştınız. 
Bugüne kadar –lihikmetin– mahfî kalm ış olan i’câz- ı Kur’ân’dan, böyle çok 
mühim bir fasl ının keşfine ve ne şrine muvaffak olu şunuza ne kadar hamd ve 
şükür edilse yeridir. İzn-i Bâri ile açt ığınız bu yolda ilerledikçe, daha ne kadar 
harikalar me şhudunuz olacak ve bunlardan muhtaç karde şlerinize ne âli müj-
deler verece ğiniz; geceden sonra gündüz, k ıştan sonra bahar, dünyadan son-
ra âhiretin vücutlar ı gibi kat’î hissedilmektedir. Ne büyük bahtiyarl ıktır ki bu 
saadetlere mazhar ız. Ne kadar bedbahtl ıktır ki bu Nur’lara göz yumarlar. Ne 
derece hatad ır ki bu hakâike lây ıkı veçhile alâkadar olunmaz. Ne câniyane ve 
ahmakane bir ruhtur ki üflemekle bu güne şi söndürmek dü şünürler…
İşte bu ışıklı yolunuzda, Sâhib-i Kevser’in delâletiyle Kevser’i buldunuz. 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  123
Şefîu’l-Mah şer’in izniyle Kevser ırmağının menba ında durarak, ْħُıُّÖرَ ْħُıĻٰĝَøوَ 
1رًاĳُıَĈ ًאÖَاóَü âyet-i celîlesini okuyor ve “Ey nâs! Kim ki ebedî hayat ister, i şte 
âb- ı hayat! Kim ki yolunu şaşırm ış; işte vesile-i necat! Kim ki küfür ve inad ın-
dan dönmez, onu bekliyor şedit azap ve ikab! İlâ âhir...” gibi nurlu beyanat ı-
nızla her tâifeyi ihyâ, ikaz ediyorsunuz.
Sizi kudsî hizmetinizde, –alâ kaderi’t-tâka–  tâkibe çal ışan dost, karde ş 
ve talebelerinize birer ma şraba vererek, muhtaçlara g ıda, zay ıf ve marizlere 
ilâç, zâlim ve kâfirlere semm-i katîl olan mâ-y ı kevserden ula ştırmay ı emredi-
yorsunuz. Sizin kudsî hizmetinizle, ir şad ınızla aç ılan hakikat ufkuna bak ınca, 
Kur’ân’ ın hudutlar ı tayin ve tahdid edilmeyecek kadar vâsi bir havz- ı ekber ol-
duğunu; Fatiha besmelesinin ( ب )menba ından gelen, her birisi ayr ı lezzette, 
ayr ı şiddette, ayr ı kuvvette “sûre”ler nam ında, yüz on dört âb- ı hayat şubele-
rinin kevser muslu ğundan bu havuza akmakta oldu ğunu görür gibi oluyoruz.
İdrâk-i maâlî bu küçük akla gerekmez,
Zira bu terazi o kadar s ıkleti çekmez!
El ele, omuz omuza vererek himmet ve gayret-i Hüdâ pesendâneleriyle 
mazhar- ı takdir olan uhrevî karde şlerime selâm ve dualar eder ve muvaffaki-
yetler temenni ile dualar ını istirham eylerim.
Hulûsi
f
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır. Telvihat-ı Tis’a münasebetiyle yazmış.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır. Telvihat- ı Tis’a münasebetiyle yazm ış.)
Sevgili Üstad ım!
Ne diyeyim, mü ştâk ı olduğum bu risale-i şerife, bu sözler, bu hakikat, bu 
nur, bu fakire lütuf ve kerem-i ilâhî olarak ihsan buyuruldu. ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ
Cenâb- ı Kadir-i Mutlak Hazretleri’ne hadsiz ve hesaps ız hamd ü senâ 
ediyorum ki siz Üstad ıma kavu ştum ve binnetice bu nurlar ı, bu hakikatle-
ri gördüm, okudum, yazd ım ve gerdenbeste-i ink ıyâd oldum. Binaenaleyh, 
tavsiye ve dua-y ı Üstadâneleriyle feyizyâb olmak için, Cenâb- ı Zülcelâl ve’l-
1 “Ve Rabbileri onlara pak m ı pak bir içecek ikram ında bulunur.” (Dehr sûresi, 76/21)
2 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
124  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Kemâl Hazretleri’nden ve Mefhar-i Mevcudat Aleyhi Ekmelü’t-Tahiyyat (aley-
hissalâtü vesselâm)  Efendimiz Hazretleri’nden ve bütün pîr, pîran ve mür şidân ve 
Şah- ı Nakşibend (kuddise sirruh)  Hazretleri’nden ve bilhassa bütün mevcudiye-
tiyle gerden-dâde-i ink ıyâd ve teslim oldu ğum siz Üstad ımdan tazarru ve ni-
yaz ve istimdad ediyorum ki –mütevekkilen alellah– ya Üstad- ı Âzam, tarîkat-i 
Muhammediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  maksat, gaye ve esas ını, teferruat ve fü-
ruat ını zikir ve beyan eden bu Dokuzuncu K ısım, bir nur-u tarikat ve hakikat-
tir. Okumaya doyulmaz; okudukça hâs ıl olan şevk ve lezzet hesaba gelmez. 
Hele Dokuzuncu Telvih, hülâsa ve icmal edilerek bütün hakikatler toplanm ış. 
–Temsilde hatâ olmas ın– Hazreti Mevlânâ’n ın üfürdüğü neyden tu ğyan ve fe-
yezan eden, Hazreti Ali’nin (kerremallâhu vecheh)  kuyuya söyledi ği esrar- ı hakikat-
ten başka nedir? Fark ı nerededir ki o ney, o kuyuda hâs ıl olan kam ıştand ır.
Karîham dar, kalemim âciz kalbime tercüman olam ıyor. Şu kadar diyebi-
lirim ki benim gibi fakir ve müptedîlere büyük ve pek büyük bir ders, bir mür-şid ve mutmainneye eri şmiş ve daha yukar ı çıkm ış sâfilere bir düstur ve ders-i 
ibrettir. K ıymet takdir edilmez bir şâheser-i tarikatt ır, bir nur-u hakikat-fe şân, 
bir gülistand ır. Daha do ğrusu, s ırf bir ilham- ı rabbânîdir. Cenâb- ı Lemyezel 
Hazretleri siz Üstad ımı, bu ve bunun emsâli âsâr- ı bergüzîde telifinde, envar 
ve hakikatler ne şir ve dellâll ığında çok zamanlar daim ve kaim buyursun. Ve 
siz Üstad ımı, sizi sevenlerin ve dellâll ığında bulundu ğunuz nidalar ınızı işitmek 
ve dinlemek, okuyup yazmak, mûcibince hareket ve amel etmek heves ve i ş-
tiyak ında bulunan karde şlerimin ba şından eksik buyurmas ın, âmîn, bihurme-
ti Seyyidi’l-mürselîn…
Âs ım (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Refet Bey’in fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım,
Bu remizler, öyle hayret-bah ş ve harika-nümâ eserlerdir ki, okuyan ilim 
âşıklar ına ezvâk- ı nâmütenâhi ve hissiyat- ı ulviye-i rakîka bah şetmektedir. 
Bu hissiyat- ı âliye ile hayat ımız o kadar tazelendi ki –yeni hayat ımızda sâ-
bit-kadem olmak şart ıyla– Hallâk- ı Azîm’den uzun ömürler temenni ediyo-
rum. Zira mütâlaas ına doyam ıyorum. Ne kadar okursam okuyay ım, diğer bir 
okuyuşumda, okumam ış gibi oluyorum. Ve yeni bir eser okur gibi oluyorum. 
Hadsiz bir zevk-i mânevî ve nihayetsiz bir hazz- ı ruhî ile okuyorum.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  125
İşte gerek Sözler ve Mektubat ve gerekse Remizler’in en harika vasf ı, zan-
nedersem bu ince noktada olsa gerektir. Âsâr- ı saireyi bir defa okuyunca, 
ikinci bir defa okumaya o kadar heves uyanm ıyor. Kur’ân- ı Hakîm’in envâr ı-
nı ne kadar okursam okuyay ım, def-i cû’ edemiyorum. Bilhassa Remizler, fa-
kiri çok teshir ve hayrete müsta ğrak k ıldı. Ve onlar ı derhal yaz ıyorum.
Refet
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Bizi tarik-i Hak’ta dola ştıran, mânevî yaralar ımızı tedavi eden, hakikat 
uğrundaki dü şüncelerimize bir kat daha metanet veren, bugünün şeytankâ-
râne tehdidat ına rağmen cesaretimizi takviye eden ve her hususta ruh ve 
kalblerimizi iman ve hakikat nuruyla nurland ıran ve sa’yimizde te şcî eden 
ve Kur’ân- ı Hakîm’in iki âyetini ihtiva eden Otuz Birinci Mektubun Birinci 
ve İkinci Lem’alar ını ve Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci K ısm ından 
İkinci Remzi’ne ait mühim bir i’câz ı da ald ık, okuduk. Ald ığımız mânevî fey-
zi, benim gibi yoksul bir talebenizin kalb ve kaleminin haddi de ğildir ki ta-
rif etsin.
Kıymettar Üstad ım, nas ıl o Hâl ık-ı Zülcelâl’e nihayetsiz bir minnettarl ık-
ta bulunmayal ım ki, aziz Üstad ımızı vas ıta k ılarak, en büyük nimetlerini, pek 
ziyade muhtaç oldu ğumuz bir vakitte veriyor, bizi teselli ediyor. Hem mem-
nun ediyor, hem istikbalin nurlu yüzünü göstererek bizi o nura ko şturuyor. 
Bir taraftan karde şlerimizi ço ğalt ıyor, muhabbetlerimizi teksir ediyor. Maddî 
ve mânevî kuvvetlerimizi takviye ediyor. Di ğer taraftan saadet hazinelerinin 
anahtarlar ını ellerimize veriyor.
Ey aziz Üstad ım, Cenâb- ı Hak sizden ebeden raz ı olsun.
Ahmed Hüsrev
f
 (Zeki’nin fıkrasıdır.)  (Zeki’nin f ıkras ıdır.)
Ben istiyorum ki bir an evvel bir yere çekileyim de mesâiden hariç za-
manlar ımı, o ulvî ve mukaddes hazine-i hakikat ve âsâr- ı giran-bahâ hizme-
tinde devama ba şlayay ım. Fakat bugünlük bu yüce emelimin husulünden, 
bizzarure ve bilmecburiye mahrum kal ıyorum. Hiç olmazsa şu günlerde elim-
de, o mütâlaas ı gönüllere ve kalblere bir safâ-y ı sermedî ve câvidânî bah şe-
den kitab- ı kâinat ın birer lem’as ı ve birer nur-u timsâli olan eserlerinizden 
126  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bir-iki tanesi elimde bulunsayd ı, benim için nâ-kabil-i tarif bir sürûr ve saadet 
menba ı olacakt ı ve ne bulunmaz bir nimet, ne ele geçmi ş bir define olacakt ı.
Çok zaman evvel Sabri Efendi a ğabeyim, yeni ç ıkan kudsî ve esrarl ı 
nurlardan, bir cüzü bari olsun göndermek fikrinde olduklar ını bildiriyorlar-
dı. Galiba müsait vakit bulamad ıklar ından, yaz ıp gönderemediler. Hem baz ı 
eserleri beraberimde getirmedi ğimden çok pi şman oluyorum. Onlardan ba ş-
kalar ını istifade ettirmek f ırsat ını bulamazsam da, mütâlaa eder, mânen mü-
cadeleye bir medar- ı kuvvet olurdu.
Netice itibar ıyla, madem ki şimdilik o hazinelerden istifade edemiyorum; o 
hâlde, kendimi zararl ı görmekte hakl ıyım. İnşaallah duan ız himmetiyle, yak ın 
bir zaman zarf ında, o zararlar ı telâfiye kâfi bir zaman ve bir f ırsat ele geçer.
Bir ömr-ü mukadderden mâdud olan şu günlerim şükür ve hamd ile geç-
mektedir. Bana öyle bir kanaat geldi ki, kalbimi yoklad ıkça, kalbim bu kana-
ati takviye ediyor; nefsimle mücadelede muzaffer olaca ğımı ümit ediyorum.
Aziz Üstad ım, şu hicrana ve firaka, muvakkat oldu ğu için tahammül edi-
yorum. Ayr ılığımız her ne kadar muvakkat olsa, yine beni müteessir ediyor. 
Bizzarûre mâlâyâni şeylere mâruz kald ıkça, “Âh” diyorum, “Üstad ımın ya-
nında olsayd ım!” Ve kendi kendime, daha do ğrusu kalbime ümit ve cesaret 
tavsiye ediyorum. Reddedilen bir arzu nas ıl kesb-i şiddet ederse, emellerimin 
şimdilik husûle gelmemesiyle, iman ve emellerim de ayn ı nisbette kesb-i kuv-
vet ediyor, ruhum yükseliyor; kalbimde aç ılan pencereden, mânen daha se-
rin ve daha geni ş nefes al ıyorum.
Zeki
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Üstad- ı muhteremim efendim,
Bu mektubun mühim bir hususiyeti var. O da, tarik- ı velâyet serlevhas ını 
taşıyan ve çok ehemmiyetli bir mevzuu ihtiva etmesidir. Evet,
1نَĳُĬَõْéَĺ ْħُİ َźوَ ْħِıْĻَĥَĐ ْفٌĳَì َź ِّٰųا אءَƯĻِĤأَوْ إِنَّ Ưźأَ
âyet-i celîlesine bir nevi tefsir olan bu mübarek ve münevver eserle,
1 “İyi bilin ki, Allah’ ın velîleri için (özellikle âhirette) herhangi bir korku söz konusu de ğildir ve onlar asla 
üzülmeyeceklerdir de.” (Yûnus sûresi, 10/62).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  127
1– Tarikat, ho şça tarif ediliyor.
2– Faydas ından, cüz’î, fakat güzel bir misal gösteriliyor.
3– Velâyet ve tarikat ın münasebeti ve ehemmiyetleri, inkâr edenlerin f ı-
rak- ı dâlleden olduklar ı ve bu hazine-i uzmây ı kapatmak, tahrip etmek ve bu 
kevser menba ını kurutmak isteyenlerin fiillerindeki hata yüzlerine vuruluyor. 
Ve bu yolda, akl ı başında ve insaf ı olan ı ikna edecek delâil ve misaller beyan 
olunuyor.
4– Meslek-i velâyetin yekdi ğerine z ıt vas ıflar ı ise, seyr u sülûkün iki me ş-
rebi gayet sarih izah ve tavsif ediliyor.
5– Vahdetü’l-vücûd ve vahdetü’ ş-şuhud me şrebiyle bundaki mühim var-
ta beyan olunuyor.
6– Velâyet yollar ı içinde en güzelinin sünnet-i seniyyeye ittibâ oldu ğu, 
velâyet yollar ının ve tarikat şubelerinin en mühim esas ı ihlâs oldu ğu ve bu 
dünyan ın dârü’l-hikmet ve dârü’l-hizmet olup, dâr- ı ücret olmad ığını fasih bir 
üslûpla takrir buyuruluyor.
7– Şeriat ın şümûlü, tarikat ve hakikatin maksud-u bizzat hükmüne geç-
memeleri iktiza etti ği, sünnet-i seniyye ve ahkâm- ı şeriat haricinde bulunan 
ehl-i tarikat ın iki k ısm ı tarif ve sünnet-i seniyyeye muhalefetleri misaliyle feh-
me takrib ediliyor.
8– Tarikattaki sekiz varta say ılmakla, nazar- ı dikkat celbediliyor.
9– Tarikat ın pekçok fevâidinden dokuzu, icmalen tedris buyuruluyor.
Heyhât! Bu maâliyat ı lây ıkıyla fehmedemedi ğim için, ancak kabiliyetim 
nisbetinde feyz ald ığımı itiraf etmek mecburiyetindeyim. Bununla beraber, bu 
bîçâreye, bu mübarek eserinizle çok şeyler öğrettiniz. Baz ı zay ıf bilgilerimi tak-
viye ettiniz. Mütâlaalardan, musahabelerden ve vaaz u nasihatlardan, muhte-lif meslek ve me şrep erbâb ıyla hasbihallerden edindi ğim baz ı noksan kanaat-
lar ı tashihle sa ğlamland ırdınız.
Allahü Zülcelâl Hazretleri dünyevî ve uhrevî bütün matlup ve maksu-
dunuzu ihsan, bilhassa ümmet-i merhume-i Muhammediye 
(aleyhissalâtü vesse-
lâm) hakk ındaki dualar ınızı dergâh- ı ulûhiyetinde kabul buyursun. Hakikaten 
Kur’ân’a, imana hizmetten ba şka bir şey düşünmeyen aziz ve muhterem 
Üstad ımızı bu ümmete ba ğışlas ın ve r ıza-y ı ilâhîsine nâil buyursun, âmîn, bi-
hurmeti’l-Kur’âni’l-Mübîn ve bihurmeti İmami’l-Mübîn!
128  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Bu nurlu mektubu okudu ğum zevât ın hepsi, muhteviyat ını takdir ve tas-
dik ettiler ve eminim ki çok istifade ettiler.
Aziz, müşfik Üstad ım, Allah için size muhabbet eden bu âciz talebenizi, 
her vesileyle ikaz ve ir şada çal ışıyorsunuz. Mânevî çok yüksek dersler veriyor-
sunuz. Fakat maddeten ve mânen yak ınınızda, şeref-i sohbetinizle mü şerref 
ve hizmet-i Kur’ân’a tevfik-i ilâhîyle çok emekleri geçen, cidden çok muhte-rem ve çok k ıymetli karde şlerim gibi feyz alam ıyorum. Bunu da isyan ve ku-
surumun fazlal ığından ve muhîtin, hâdisat ın beni daima nurlarla i ştigale mâ-
ni oluşundan ve çok yaman nefsimin ve cin ve ins ve şeytanlar ın hücumlar ın-
dan biliyor ve bu sebeple bedbahtl ığımı hissediyorum.
Gerçi mazhar oldu ğum ve –yüz bin kerre yaz ık ki– şükrünü yerine geti-
remediğim niam- ı ilâhiye hadsizdir. Fakat her gün, her saat, hatta her dakika 
ve saniye bu fâni hayattaki nasibimin kesildi ğini ihtar etmekte olmas ına rağ-
men, yine tamamen dünyadan elimi çekmekli ğim mümkün olam ıyor. Hazreti 
Kur’ân’a, sevgili Üstad ıma çok kuvvetli merbutiyetim ve Nebiyy-i Efham 
(sal-
lallâhu aleyhi ve sellem)  Efendimiz Hazretlerinin getirdikleri din-i mübîne ve şeriata 
lâyetezelzel iman ım, mübarek duan ızla bu fakir-i pürkusuru, in şaallah, hüs-
randa koymaz ümidi, yegâne tesellimi te şkil ediyor.
Bu mektubunuzda Yirmi Alt ınc ı Söz’ün Zeylinde bahis buyurulan ve –alâ 
kaderi’t-tâka– hükmüne tevfik-i harekete çal ıştığım yol ki; acz, fakr, şefkat, te-
fekkür tarikidir. Aziz ve muhterem Üstad ımın tarif ve tavsiye ve ir şad buyur-
duklar ı kestirme, Kur’ânî ve nurânî caddedir. İnşaallah bu yoldan dönmem. 
Temenni ederim ki, hiç eksilmeyen ve vazife nam ı alt ında uhdeme tevdi edi-
len işler, bu sene duan ızla ve hay ırlısıyla biraz azal ır da, hakikî hizmete daha 
ziyade çal ışırım. 1ُěĻِĘْĳَّÝĤا ِّٰųا َīِĨوَ
Hulûsi
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Âzam Efendim Hazretleri,
Bu defa ho ş ve latîf tevâfukat ıyla nuranî yolculara dest-i mânevîsini uza-
tarak, ziyâdar parma ğıyla “Bizler ba şıboş, gelişi güzel serpilmi ş şeyler değiliz. 
Belki muvazene-i tâmme ve tevâfuk-u hakikiye ve bir k ıyâs- ı kat’iye ile inki-
şaf ve temevvüc eden kitab- ı semâviyye-i Kur’âniye’nin misalsiz birer y ıldız-
1 Tevfik ancak Allah’tand ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  129
lar ıyız…” diyerek, bâlâs ı zîrine, sa ğı soluna eyâdî-i mânevîsiyle musafaha ve 
mukabele edercesine tevâfukat ı müşahede edilen Kitab- ı Mübîn’in lemeât ve 
tereşşuhat ının tevâfukat ı, Onuncu Söz’de dahi mü şahede edildi. Bu Söz’ün 
mânidar ve hikmettar tevâfuk ve intizamlar ı, sanki kemâl-i hararetle yekdi ğe-
rine müştak ve mütehassir birkaç samimî ve ciddî karde ş ve arkada şlar ın vus-
latlar ı gibi, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın her bir âyât ve kelâm ı, taht- ı tasarrufuna al-
dığı kelime ve kelâmlar ı, yine semâvât ın hadsiz elektrikleri olan y ıldızlar gibi 
parlatarak, şu letâfetleriyle, insaniyet tarifine tam dahil olan zî şuuru mest ve 
hayran b ırak ıyor.
Şuras ı da şâyân- ı hayrettir ki: Şu mübarek Onuncu Söz, mevzuu olan ha şir 
mesele-i mühimmesi, kâinat ın hitam- ı ömrüne muallâk ve mukadder oldu ğu 
gibi, Risaletü’n-Nur aras ında dahi, bu Söz’ün en son tevâfukat ını göstermesi de 
ayr ıca bir tevâfuktur diyorum. Cennet nehirleri demek olan Kur’ânî nehirleri, 
envâ- ı türlü âvâz ıyla coşkun coşkun aks ın ki, zaman- ı câhiliyet ve devr-i fetret-
te, son derece ihtiyaçl ı olan akvâm üzerlerine tulû eden şümûs-u Kur’âniye’nin 
sür’atle inki şaf ve tevessü ve nev-i be şerin humsunu ihyâ, ebedî ve dâimî bir 
nurla tenvir ve izale eyledi ği gibi, şu asr- ı dalâlet ve hüsran ve devr-i bid’at ve 
tuğyanda, ehl-i iman ve tevhidin yaral ı ruhlar ına merhem olsun.
Evet, alt ı-yedi seneden beri ho ş ve şirin bu manzaray ı gören latîf ve nazîr-
siz bir gül-ü Muhammedîyi (aleyhissalâtü vesselâm)  koklayan ümmet-i Muhammed 
(aleyhissalâtü vesselâm)  Sûre-i Kevser’den –1ِÙَّĭِĩْĤوَا ِه۪ïْĩَéِÖ– mükâfat- ı ruhiyesini ve 
dimağiyesini ald ı. Ve bu noktaya ruhum emin idi ki, çoktan beri ehl-i iman 
ve tevhid, İslâmiyet gibi bâkî ve sermedî güne şin küsûf ve ufûlüne canavar-
cas ına çal ışmay ı kendine vazife addeden ehl-i dalâletin pis programlar ını gö-
rüp nevm-i gafletten uyanarak, Sûre-i Kevser’i takip eden iki sûreyi lisan- ı hâl 
ve kâl ile okuyarak, z ınd ıklara hitaben, “Bizler sizin nifak denizinde serseriyâ-
ne ve zulümkârâne gezen dalâlet ve sefâhet gemilerinize binemeyiz; ancak, Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın nuranî ve tevhid sikkeli iman ve İslâm z ırhl ılar ı-
na bineriz. Menzillerimize vard ığımızda muvaffakiyet ve semere-i sa’yimiz te-
zahür ve tahakkuk eder.” diye ba ğırarak ve 
ëĤا... 2ِّٰ﴾ųا ُóْāَĬ אءَƯä ﴿إِذَا fermân- ı 
mübînini tilâvetle, “Sûre-i Kevser’in müjde ve be şâreti bizleri kuvvet ve me-
tanete sevk, hem behçet ve meserrete yeti ştirdi.” Mâruzat ıyla nusret ve fütu-
hat ın gelmesi kokusunu alarak, fevc fevc daire-i Kur’âniye’ye arz- ı dehalet
1 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
2 “Allah’ ın yard ımı geldiği zaman..” (Nasr sûresi, 110/1)
130  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ettiler. Bu hususta tesbih ve tahmidin ehem vazifeleri oldu ğunu anlayarak 
tevbelerini reddetmeyen Cenâb- ı Rabbü’l- İzzet Hazretleri’ne isti ğfara şitâb 
edip salâh ve felâh ve fevz-i necat yollar ını tuttular.
“Hemen Rabbim, hakikî verese-i enbiyây ı teksir, dünyevî ve uhrevî âmâl 
ve makâs ıdına muvaffak buyursun.” duas ını tekrarla beraber Onuncu Söz’ün 
âciz kalemime kumanda verip yazd ırdığı şu arîzac ığımı takdime cüret eder, 
bilhassa dest ve dâmen-i muallâlar ını öperim, efendim.
Hâmiş: Harman ortas ında Mevlevi-vâri dola şan bu bîçâre çiftçi, sözleri-
ni de işlediği işe benzeterek, söyledi ğini tekrar söylemi ş, geçtiği yere dönmü ş, 
yine gelmi şse de, ne yaps ın? Üstad ı, y ıldırım gibi seri hatvelerle ilerlerken, hiç 
olmazsa kar ınca yürüyü şü takip edeyim, irtibat kesilmesin niyetiyle şu perişan 
cümleleri derc ve takdim ettim, efendim.
M. Sabri (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Ahmed Hüsrev’in bir fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Kıymettar Üstad ım,
Bugün Süleyman Efendi karde şimle irsal buyurulan, biri dünyan ın ömrü-
nü izah eden bir mektupla, di ğeri Hazreti Yûnus’un (aleyhisselâm)  duas ının fezâ-
ilini gösteren Otuz Birinci Mektub’un Otuz Bir Lem’adan On Birinci K ısm ının 
birinci k ısm ını ald ık ve okuduk.
Sevgili Üstad ım, bu k ısım bizi o kadar mesrur etti ki tarifine muktedir de-
ğilim. Cenâb- ı Hak sizden ebeden raz ı olsun.
Bu risale kat’î bir varl ıkla bu ümmete necat kap ılar ını aç ıyor. Ve bu zu-
lümatl ı günlerin avdet etmemek üzere veda etmekte oldu ğunu ihbar etmekle 
beraber, şâkirtlerini hep birden ve bir a ğızdan münacata davet ediyor.
Sevgili Üstad ım, istikbalimizi nur deryas ından f ışkıran nücûm-misal nur-
larla ayd ınlatan ve bu kasvetli ve karanl ıklı ve kâbuslu günlerimizde kat’î bir 
ümitle ya şatan ve her bir risalede lemeân eden yeni bir ba şka nurla yüzümü-
zü güldüren Cenâb- ı Vâcibü’l-vücûd Hazretleri’ne bîhisab şükrümüzü takdim 
ederken, sevincimizi katlayan Üstad ımızın vürûduna sab ırsızlıkla intizar ımızı 
arzederim, efendim.
Ahmed Hüsrev
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  131
 (Said Nursî’nin bir fıkrasıdır.)  (Said Nursî’nin bir f ıkras ıdır.)
Kardeşim Hüsrev, Lütfi, Rü ştü,
Size Üstad ve talebeler ve ders arkada şlar ı içinde fayda verecek bir fikri-
mi beyan edece ğim. Şöyle ki:
Sizler –haddimin fevkinde– bir cihette talebemsiniz ve bir cihette ders ar-
kadaşlar ıms ınız ve bir cihette muîn ve mü şavirlerimsiniz.
Aziz karde şlerim, Üstâd ınız lâyuhtî de ğil... Onu hatas ız zannet-
mek hatad ır. Bir bahçede çürük bir elma bulunmakla bahçeye zarar ver-
mez. Bir hazinede silik para bulunmakla, hazineyi k ıymetten dü şürtmez. 
Hasenenin on say ılmas ıyla, seyyienin bir say ılmak s ırrıyla, insaf odur ki: 
Bir seyyie, bir hata görünse de, sair hasenata kar şı kalbi buland ırıp itiraz 
etmemektir. Hakâike dair mesâilde külliyatlar ı ve bazen de tafsilâtlar ı 
sünuhat- ı ilhâmiye nev’inden oldu ğundan, hemen umumiyetle şüphesiz-
dir, kat’îdir. Onlar ın hususunda sizlere baz ı müracaat ve isti şarem, tarz- ı 
telâkkisine dairdir. Onlar hakikat ve hak olduklar ına dair de ğildir. Çünkü 
hakikat olduklar ına tereddüdüm kalm ıyor.
Fakat münâsebât- ı tevâfukiyeye dair i şaretler, mutlak ve mücmel ve küllî 
surette sünûhât- ı ilhâmiyedir. Tafsilât ve teferruatta bazen peri şan zihnim ka-
rışır, noksan kal ır, hata eder. Bu teferruatta hatam, asla ve mutlaka zarar îras 
etmez. Zaten kalemim olmad ığından ve kâtip her vakit bulunmad ığından, tâ-
birât ım pek mücmel ve nota hükmünde kal ır, fehmi i şkâl eder.
Biliniz, karde şlerim ve ders arkada şlar ım! Benim hatam ı gördüğünüz va-
kit serbestçe bana söyleseniz mesrur olaca ğım. Hatta ba şıma vursan ız, Allah 
raz ı olsun diyece ğim. Hakk’ ın hat ırını muhafaza için ba şka hat ırlara bak ılmaz. 
Nefs-i emmârenin enâniyeti hesab ına Hakk’ ın hat ırı olan bilmedi ğim bir haki-
kati müdafaa de ğil, –ale’r-re’si ve’l-ayn– kabul ederim.
Biliniz ki şu zamanda şu vazife-i imaniye çok mühimdir. Benim gibi za-
yıf, fikri çok cihetlerle ink ısam etmi ş bir bîçâreye yüklenmemeli, elden gel-
diği kadar yard ım etmeli. Evet, mücmel ve mutlak hakâike, biz zâhirî vesile 
olup ç ıkıyor. Tanzim ve tasfiye, tasvir ise, k ıymettar, muktedir ders arkada ş-
lar ıma aittir. Bazen onlara vekâleten tafsilâta, tanzimata giri şiyorum, nok-
san kal ıyor.
Bilirsiniz ki yaz mevsiminde dünya gafleti ziyade hükmeder. Ders arka-
daşlar ımızın çoğu fütûra dü şüp tâtil-i e şgale mecbur oluyor. Ciddî hakâikle 
132  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
tam meşgûl olam ıyor. Cenâb- ı Hak, kemâl-i rahmetinden, iki senedir ciddî 
hakâike nisbeten yemi şler, fâkiheler nev’inden tevâfukat- ı latîfeyle ezhân ımızı 
taltif etti, zihnimizi ne ş’elendirdi. Kemâl-i merhametinden o tevâfukat- ı latîfe 
meyveleriyle, ciddî bir hakikat-i Kur’âniye’ye zihnimizi sevketti ve ruhumuza, o meyveleri g ıda ve kut yapt ı. Hurma gibi, hem fâkihe, hem kut oldu. Hem 
hakikat, hem ziynet ve meziyet birle şti…
Kardeşlerim, bu zamanda dalâlet ve gaflete kar şı pekçok mânevî kuv-
vete muhtac ız. Maatteessüf, ben şahs ım itibar ıyla çok zay ıf ve müflisim. 
Harika kerâmât ım yok ki, bu hakâiki onunla isbat edeyim. Ve kudsî bir 
himmetim yok ki, onunla kulûbu celbedeyim. Ulvî bir deham yok ki, onun-la ukulü teshir edeyim. Belki, Kur’ân- ı Hakîm’in dergâh ında, bir dilenci 
hâdim hükmündeyim. Bu muannid ehl-i dalâletin inad ını k ırmak ve in-
safa getirmek için, Kur’ân- ı Hakîm’in esrar ından bazen istimdad ederim. 
Kerâmât- ı Kur’âniye olarak, tevâfukatta bir ikram- ı ilâhî hissettim, iki elim-
le sar ıldım.
Evet, Kur’ân’dan tere şşuh eden İşârâtü’l
-İ’câz ve Risâle-i Ha şir’de kat’î 
bir işaret hissettim. Emsalleri bulunsun bulunmas ın, bence bir keramet-i 
Kur’âniye’dir. İşârâtü’l-İ’câz’ ın bir sayfas ına dikkat ettik; sat ırlar ın başında 
bütün hurûfât iki şer ikişer olup, harika bir intizamla hurufat ın vaz’ edildi ği-
ni gördük. Onuncu Söz’de medâr- ı tevâfuk (3, 4, 5, 6) rakamlar ı, her birisi 
13’te ittifaklar ı; o 13’ün de, Alt ınc ı ve Sekizinci, mahrem Dördüncü Remiz-
lerde mühim bir esrar anahtar ı olduğunu gördük. Bunda şüphemiz kalma-
dı ki kâğıt üzerinde daima kalacak bir keramet-i Kur’âniye’dir, bir ikram- ı 
ilâhîdir ve do ğrudan do ğruya, risalenin ve iman- ı haşrin tasdikine bir imza 
telâkki ettik. Havada uçmak, su üzerinde yürümeye benzemiyor; onlar mu-vakkat... Hem şahs ın kemâline ve ihtiyar ına, belki istidrâca verilebilir. Do ğ-
rudan do ğruya hakikate –hususan bu zamanda– hizmet edemiyor.
Her neyse, bir küçük mesele münasebetiyle çok konu ştum ve çok da is-
raf ettim. Ahbapla fazla konu şmak mergub oldu ğundan, in şaallah bu israf af-
folur.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  133
(Biraderzadem merhum Abdurrahman’ ın vefat ını müteakip yan ıma 
gelip, kuvvetli emârelerle Abdurrahman’ ın yerine bana gönderildi ği kal-
bime ihtar edilen, gayet çal ışkan ve hâlis karde şlerimizden, elmas kalemli, 
Kuleönlü Sar ıbıçak Mustafa Hulûsi’nin, on f ıkra yerine geçecek tek birinci 
fıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3َאİَارِóْøوَأَ ْاٰنِóُĝْĤا ُوفِóُè َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Ey benim muhterem Üstad ım,
Âciz talebeniz, küre-i arz içerisinde ruhum bazen şarka, bazen cenuba, 
bazen garba, bazen şimale, bazen semâya giderdi. Acaba yard ım ne taraftan 
erişecek diye beklerdim. Ruhum bir mür şid-i ekmel taharri ederdi. Aramak 
üzere iken bana ilham olundu ki, “Mür şidi sen uzakta ar ıyorsun. Pek yak ının-
da bulunan Bediüzzaman vard ır. O zat ın Risale-i Nur’u müceddid hükmün-
dedir. Hem aktapt ır, hem zülkarneyndir, hem âhirzamanda gelecek İsâ (aley-
hisselâm) ’ın vekilidir, yani müjdecisidir.” denildi. Bunun üzerine üstad- ı muhte-
remin nezdine vard ım. Risaleleri, bize yazmak için emir verdi. Ben de on be ş 
kadar Sözler’den yazd ım ve okuyorum. İstidad ım k ısa, fikrim mü şevveş oldu-
ğundan, risalelerden hakk ıyla istifade ve istifaza edemiyordum.
Bilâhare, Yirmi İkinci Mekub’u verdiniz, yazd ım. Bir iki defa arkada şla-
rımla okudum. Âciz talebenizin maddî ve mânevî on be ş yaşından beri mazi-
de birikmi ş olan küflü yaralar ını tedavi etti. Elhamdülillâh. Bunun üzerine bir 
rüya gördüm. Rüya budur:
Menâmda, k ıbleye kar şı bir vilâyete gittim. O vilâyette gezerken, iki bü-
yük acip fabrikaya rast geldim. Bu fabrikalar dünyadaki fabrikalara benzemi-yor; ve hem de, bu fabrikalar insan ın sağ cenah ına geliyor. İkisinin de sahip-
leri yok. İçerisine girdim; fabrikan ın biri büyük, biri küçük. Bu küçük fabrikay ı 
ben idare ederim diye, ona sahip oldum.
Bunun üzerine bir rüya daha gördüm:Kıbleye kar şı uzun bir k ışla ve k ışlan ın içinde büyük bir f ırın var. Ben de 
o f ırının dairesindeyim ve ayak üzereyim. Kar şımda, gençlerden ehl-i tak-
vâ Süleyman isminde bir genç vard ı. Ve sağ taraf ımda yine gençten, İsmail
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Kur’ân’ ın harfleri ve esrar ı adedince, Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
134  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
isminde birisi vard ı. Buna binaen, alettahmin yüz kadar gençler, o f ırının daire-
sinde sağımda ve solumda ayak üzere idiler. Hayret ettim. Bunun üzerine bü-
yük bir zât geldi, gençlerin önüne ufac ık bir mendil serdi. O mendil üzerinden, 
dört köşe haşhaşlı ekmeği gençlere birer birer da ğıttı. Bilâhare, o mendilin için-
den birer avuç da kuru üzüm da ğıttı. Bak ıyorum, o mendilden üzüm ve ekmek 
tükenmedi. Hayret ettim. Bana denildi ki. Bu mübarek zat, Said Nursî’dir. Ben de anlad ım ki, bu harika i ş aktablarda bulunur dedim, uyand ım.
Bunun üzerine risaleleri devam üzere yazmakta iken, Allah’ ın tevfi-
ki ve Üstad- ı Muhteremin himmeti eri şti. Çok çok istifade etmeye ba şlad ım. 
Bilâhare, bütün o rüyamda gördü ğüm gençler, etraf ıma topland ı. Her birisi 
bana arkada ş ve Kur’ân’a talebe oldular.
Ve bir de bizim memleketin insanlar ı, bir parça ehl-i tarikat ve ehl-i tak-
vâd ır. Memleketimizde zâhir ve bât ın hocas ı olmad ığından şeytana ve nef-
se çok defa hedef oluyorduk ve evham içinde bo ğuluyorduk. Risaleleri oku-
dukça, şeytan- ı lâîn ve nefsin hilelerini ve evhamlar ını cehennemin dibi-
ne at ıyordu. Risaleleri okurken, çok arkada ş
lar çok hayrette kal ırlard ı. “Bu 
koca Bedi’, bu lü’lü-misal bu sözleri, bu kelimeleri nereden buluyor?” diye birbirimize çok defa diyorduk. Lisan ına baksan, bir şey istifade edilmez gi-
bi görünüyor. Hâlbuki, “Söyledikleri hep hikmettir. Nazar ımıza dehşet veri-
yor, nur serpiyor.
1(Hâşiye)” diye, tekrar tekrar i ştiyakla okuyorduk. Bunun üze-
rine, “Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur, okuyanlara bir iksir-i âzamd ır.” di-
ye hükmettik.
Muhterem Üstad ım, maddî ve mânevî yaralar ı bulunan, bu yüz arkada ş-
lar ımın yaralar ını, risaleler tedavi ediyor. Hatta, bazen bizden uzak olanlar ev-
hama bo ğulur, gelirler; âciz talebeniz bir risale okursam evham ını kald ırır, gi-
derlerdi. Cenâb- ı Hak, Feyyâz- ı Mutlak ve Hallâk- ı Azîm mevcudat ve câmi-
dat ve zerreler adedince sizden raz ı olsun, âmîn...
Yar ın mahşerde, herkesten evvel Resûl-i Ekrem ve Nebiyy-i Muhterem 
Efendimiz Hazretleri’nin şefaatine mazhar ol, in şaallah, âmîn...
Bu gençlerin her gün, her saat duas ını al ıyorsunuz. Ve her bir risale-
yi okurken, en a şağı sekiz-on kadar arkada ş bulunuyor. Hâlbuki bu fitne-i
1 (Hâşiye) Evet, Mustafa karde şim, Said’in üç şahsiyetinden ikisini tamam fark etmi ş. Said’deki 
Üstad ını, ders verdi ği vakit âlî görüyor. Bîçâre dostu olan Said’i, hakikatte oldu ğu gibi âdi 
görüyor ve gördü ğü doğrudur. 
Said
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  135
âhirzamanda, bu gençlerin bir araya gelip hak söz dinlemeleri pek mühimdir 
ve medâr- ı şükrand ır.
Bu âciz talebeniz Arabî görmemi ş ve medrese hiç görmemi ş. Eskiden ya-
zılm ış Türkçe kitaplar ı okurdum, maddî ve mânevî yaralar ımı tedavi edecek 
ilâç bulamazd ım. Ruhum ve kalbim çok ç ırpınıyordu. Öyle bir dereceye ge-
lirdim ki, her saat kendimi intihar etmeye karar verirdim. “Acaba hâlim nedir ve ne olacak? Mür şid-i kâmil nerede bulabilirim?” diye çok merak eder ve ye-
is içerisinde kal ırdım.
Cenâb- ı Hak, nas ıl ki cehennem gibi bir zaman içinde cennet gibi bir za-
man ı halkeder; ve her zamana lây ık çareleri icad eder; ve her yaraya muva-
fık ilâc ı ihsân eder… Öyle de bu medresesiz zaman ımızda, bizim gibi yaral ıla-
ra –Üstad- ı Muhterem vas ıtas ıyla– risaleleri Türkçe olarak telif ettiriyor. Buna 
ne kadar şükredeyim –
1ĵٰāْéُĺ َźوَ ُّïَđُĺ َź– Cenâb- ı Hakk’a şükürler olsun ve 
Üstad- ı Muhteremi de Kur’ân hizmetinde muvaffak edip iki cihanda aziz ey-
lesin, âmîn...
Ben hiçbir Arabiyat görmeden, medresede be ş-on sene okumad ığım hâl-
de, yaln ız risaleleri yaz ıp ciddiyetle okudum. Kendimi yirmi sene medresede 
okumuş gibi tahayyül ediyorum. Sebebi ise, bu âcizin, bu fakirin, bu miskinin 
nezdine çok Arabiyat hocalar ı geliyor ve benim okudu ğuma hayret ediyor-
lar. Evvelden mür şid-i kâmil terbiyesi görmü ş insanlar geliyorlar, benden i şit-
tikleri kelimelere meftun oluyorlar. Çok hocalar, iki diz üzerine gelip, “Risale okuyuver.” diyorlar.
Eğer sesim eri şseydi olanca kuvvetimle ba ğırarak, küre-i arzdaki gençle-
re diyecektim: 
“Risaleleri ciddî okumak ve yazmak, yirmi sene medrese-
de okumaktan fâiktir ve daha menfaatlidir.”  Medresede okumaktaki mak-
sat, evvelâ kendini kurtar ıp, sâniyen ümmet-i Muhammed’i (aleyhissalâtü vesse-
lâm) kurtarmaya çal ışmak değil mi? Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur, yirmi 
senelik medrese ilmini veriyor itikad ınday ım.
Ve her bir risale, tek ba şıyla bir mür şid-i ekmeldir. Kalbi bozulmam ış her-
hangi genç, bir risaleyi al ıp dikkatle ve teslimiyetle okusa, daire-i ink ıyâda ge-
liyor, ıslah oluyor. Herhangi bir maddiyyûn bir risaleyi al ıp okursa, iman et-
mezse de hiçbir bahane bulam ıyor. Herhangi bir dinsiz okusa ve tamam ma-
nas ıyla anlasa, imana geliyor. Herhangi bir filozof okusa, “Bundan daha yük-
1 Say ılamayacak ve hesap edilemeyecek derecede fazla..
136  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
sek ak ıl olamaz ve ak ıllar toplansa bunun fevkine ç ıkamaz, ak ıl buna yol bu-
lamaz.” diyor. Risale-i Nur, lisan- ı hâl ile Avrupa meftunu bulunan tek gözlü 
deccâla “Ya iman et, yahut bütün dünyan ın maskaras ı olacaks ın.” diyor.
Şimdi, aziz ders karde şlerim, bu fakir, bir tane mür şid-i ekmel ve ku-
tup ararken, Cenâb- ı Hakk’ ın ihsan ıyla, keremiyle, lütfuyla, rahmetiyle, 
Üstad- ı Muhteremin sa’yi ile yüz on dokuz mür şid-i ekmel ve kâmil buldum. 
Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur, yüz on dokuz adediyle, her birisi birer mürşid-i ekmeldir ve aktapt ır.
Ey maddî ve mânevî yaral ı olan genç karde şlerim ve ey mür şid-i ekmele 
muhtaç olan ehl-i tarikat karde şlerim:
Şeyh Abdülkadir Geylânî ve Şah- ı Nakşibend, İmam Rabbânî, İmam 
Gazâlî, Muhyiddin Arabî, Mevlânâ Hâlid 
(radiyallâhu anhüm ve kaddesallâhu esrâ-
rahum)  Hazretleri’nin derece-i kemâlâtlar ı, merâtib-i imanlar ı risalelerde ve 
Mektubat’ta vard ır.1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) Merhum büyük karde şim Mustafa, Risale’nin şakirtleriyle velâyetin şakirtlerini ve bir-
birinin aras ındaki dereceyi anlatmak istiyor. Bu meseleyi Risale-i Nur halletmi ş. Hem tev-
hid-i âmî ile tevhid-i hakikîyi göstermi ş. Hem gözü kapal ı olarak gitmenin ve gözü aç ık 
olarak gitmenin fark ını Risale-i Nur beyan etmi ş. Hem âlem-i yakaza ile âlem-i menâm ı 
Risale-i Nur ke şfetmiş. Hem âlem-i misal ile âlem-i şehadeti bibirinden Risale-i Nur ay ır-
mış. Hem velâyet-i kübrây ı, velâyet-i vustây ı, velâyet-i su ğrây ı ve birbirinin fark ını, tama-
mıyla Risale-i Nur göstermi ş. Bir sohbette, bir kademde –sahabelerin meseli gibi– zâhirden 
hakikate geçmenin sebeplerini anlatm ış. Hem tarikat şeyhlerinin ve Eimme-i Erbaa’n ın 
caddelerini Risale-i Nur beyan etmi ş. Hem ilmelyakîn, aynelyakîn, hakkalyakîn ile elde edi-
len iman ın farklar ını Risale-i Nur göstermi ş. Hem Hazreti Ebûbekir-i S ıddîk (radiyallâhu anh)  ve 
Hazreti Ömer (radiyallâhu anh)  ve Hazreti Osman’ ın (radiyallâhu anh)  meşrebini Risale-i Nur takip 
etmiş. Hem İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  bir veled-i mânevîsi oldu ğunu, Celcelûtiye’yi tefsir ile 
Risale-i Nur’un k ıymetini ve vazifesini Risale-i Nur göstermi ş. Hem Resûl-i Ekrem’in (aleyhissa-
lâtü vesselâm)  Mehdî ve İsâ (aleyhisselâm)  ve Deccal ve Ye’cüc-Me’cüc ve Sedd-i Zülkarneyn hak-
kındaki müte şabih hadisleri Risale-i Nur tevil etmi ş, esas maksad ı anlatm ış. İmam Ali (radiyal-
lâhu anh) , Şah- ı Geylânî (radiyallâhu anh) , Sekizinci, On Sekizinci, Yirmi Sekizinci Lem’alar ile ve 
Sekizinci Şuâ ile kerâmât- ı evliya hak oldu ğunu ve yerde iken Ar ş-ı Âzam’ ı müşahede ettik-
lerini Risale-i Nur beyan etmi ş. Hem umum müçtehidler “Mütekellimînden birisi gelecek, 
hakâik-i imaniyeyi ve bütün mesâili vâz ıh bir surette beyan edecek.” diye müjdelerini, Risa-
le-i Nur, hâdisât- ı âlem ile isbat etmi ş. Hem bütün her as ırda gelen meb’uslar, velîler ke şfi-
yatlar ında, “Birisi gelecek, şarktan bir nur zuhur edecek.” diye Risale-i Nur’un şahş-ı mâne-
vîsini ve Üstad ımın şahs- ı mânevîsini ve talebelerin şahs- ı mânevîsini görüp, bütün ümmet-i 
Muhammed’e (aleyhissalâtü vesselâm)  Risale-i Nur’un faziletini, ehemmiyetini, k ıymetini ve emr-i 
Peygamberî ile bütün ümmet virdlerinde azâb- ı kabirden ve âhirzamanda gelecek fitneden, 
Deccal’ ın şerrinden istiaze etmelerini ve yapaca ğı maddî ve mânevî tahribat ını Risale-i Nur 
tamir yapt ığını görmüşler. Müjdeler, be şaretler, işaretler, remizlerle haber verdiklerini, Risa-
le-i Nur, Eski şehir, Denizli, Afyon, İstanbul gibi hâdisât- ı âlem ile göstermi ş…
  Elhâs ıl: As ırlardan beri beklenilen ve muntaz ır kal ınan zât, Risale-i Nur imi ş. Hatta 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  137
Ey karde şlerim ve ey halifeler! Tarikat ın ve hakikatin müntehas ını anla-
mak isterseniz, risaleleri ciddiyetle okuyun. Bâlâdaki zâtlar ın arkas ında gider-
siniz ve yüksek imanlar ına yaklaşırsınız.
Ey ehl-i tarikat karde şlerim! Bilhassa sizlere çok rica ediyorum, risaleleri 
bir defa okuyunuz. Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’un her bir sat ırında, 
bir kitab ın tesirini bulamazsan ız, bana ne derseniz deyiniz, kabul ediyorum.
Tekrar çok tavsiye ediyorum, okuyun, okuyun. Okudukça, risaleler feyz-
âver nurlar ı saç ıyorlar. Okudukça i ştiyak getiriyorlar, usanç vermiyorlar. 
Başka kitaplar ı bir-iki defa okusan, insana usanç veriyor. Hâlbuki risaleler öy-
le değil, okudukça ba şka başka iman hâlleri telkin ediyorlar.
Döneceğim bâlâdaki rüyan ın tâbirine; akl ım yetiştiği kadar tâbir edece-
ğim, Allah hayretsin:
Biri büyük, biri küçük fabrikadan büyük fabrika ise, Üstad- ı Muhteremdir. 
Fabrikan ın içerisinde bulunan acîb ve garip, bedî’ âletler ise, bu zamana kadar 
hiçbir imam ın söylemedi ği kelimeleri ve iman telkinatlar ını yapan Risaletü’n-
Nur eczalar ıdır. O küçük fabrika ise, Risale-i Nur’lar ı kim okuyup yazarsa, o 
dahi küçük fabrikaya benzeyecek. İçerisindeki bedî’ âletler ise, Risale-i Nur’un 
düsturlar ı, hakikatleri ve mesâil-i imaniyedir. Okuyan ve yazan insanlar, öyle 
kuvvetli, sars ılmaz imanlar ı bulacaklard ır. Fabrika hareketi ise, risaleleri oku-
yup yazan adamlar ın kemâl-i şevk ve heyecanla çal ışmalar ıdır. Görmü ş oldu-
ğum vilâyet ise, velâyet-i kübrâ yollar ını gösteren Risale-i Nur’dur.
Bu rüyay ı takviye için, bir rüya daha söyleyece ğim:
Menâmda, İstanbul’a yaya olarak iki defa gittim. İstanbul’a vard ığımda, 
dükkânlar ı hep aç ıktır, içinde sahipleri yoktur. Dükkânlar ın içinde, sand ıklar-
da büyük büyük m ıhlar gördüm ve ba şka demir parçalar ı da vard ı. Bunun 
üzerine mânevî rahmet ya ğarken, İstanbul’dan yaya olarak avdet ettim…
Allahu âlem, bunun tâbiri de dünyada İstanbul büyük ve güzel memle-
Üstad ın kendisi de bir zaman böyle bir zat ın geleceğine muntaz ır imiş. Hâlbuki, ne a ğa-
beyim Mustafa’n ın ve ne de benim haddim de ğil ki Risale-i Nur’un k ıymetini ve vazifesi-
ni beyan edeyim, heyhât! Risale-i Nur, Kur’ân’ ın has tefsiri oldu ğundan Kur’ân’a ba ğlı-
dır. Kur’ân ise Ar ş-ı Âzam’a ba ğlıdır. Onun için, Risale-i Nur’u Kur’ân medh ü senâ ede-
bilir. Birinci Şuâ’da otuz üç âyetiyle i şaret etmi ş. Bunu yazmaktan maksad ım, ağabeyim 
Mustafa’ya Risale-i Nur’dan medet ve Kur’ân’dan şefaat ve Üstad ımdan dua istemektir…
 Talebeniz
Küçük Ali
138  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ket olduğu gibi, öyle de risaleler ve Mektubatü’n-Nur velâyet-i kübrâ yollar ı-
nı gösterir. Demir gibi kuvvetli, elmas m ıhlar gibi hakikatin burhanlar ını sat ışa 
çıkaran ve her risale bir kudsî dükkân hükmüne gelen bir me şher-i nuranîdir. 
O sergide imanî nurlar te şhir ediliyor. Ve velâyet-i kübrâ yollar ını gösterdiği-
ni, iki kere iki dört eder derecesinde kanaatim gelmi ştir.
İkinci gördü ğüm rüyan ın tâbiri, Allahu âlem, böyle olsa gerektir: Kıbleye 
karşı kışla ise, mânevî Allah’a asker olan gençlerin Isparta vilâyetindeki 
geniş dershanelerine i şarettir. Ekme ği dağıtan zât ise, Üstad- ı Muhterem 
Said Nursî’dir. Ve ekmek pi şiren f ırın ise, Üstad ımın hususî medresesidir. 
Fırının ekmeğinin müşterileri ise, risaleleri okuyup lezzetini anlayan, be-
nim gibi ve arkada şlar ım gibi 1ٍïĺِõَĨ ْīِĨ ْģَİ diyenlerdir.
Evet, Üstad- ı Muhterem, insanlara mânevî ekmek da ğıtıcıdır. Bu f ı-
rında çok i şaretler vard ır. Akl ım bu kadar yeti şiyor. Gençlerin ayakta 
olmas ı ise, gençlerin imanî risaleleri okuyup imanlar ı kuvvetlenece ğine 
işarettir. O tatl ı ve yedikçe noksan olmayan üzüm ve ekmek ise her şey-
den daha tatl ı i’câz- ı Kur’ân esrar ına ve iman ın envâr ına işarettir ki, on-
lar ı Risale-i Nur da ğıtıyor. Âciz talebeniz ise, gençlerin ba şında ve sa ğ 
tarafta bulundu ğum ise, gençlere ihsan- ı ilâhî, ikram- ı ilâhî ve Üstad- ı 
Muhteremin himmetiyle o gençlere vesile olaca ğıma işarettir in şaallah. 
Benim akl ım bu kadar eriyor; bu kadar tâbir edebildim. Rüyalar ımın ıs-
lah ve tâbirini rica ederim .
Yirmi gün zarf ında bir rüya daha gördüm: E ğirdir Gölü’nün kenar ında, 
yani çak ıllığında bulunuyormu şum. Bu denizin kenar ında büyük bir beyaz 
çad ır kurulmu ş. Çad ırın içinde, büyük bir dire ğin dibinde Üstad ım Said (radi-
yallâhu anh)  bulunuyor. Bu esnada eline büyük, bir k ırm ızı kapl ı kitap al ıp, ça-
dırın direğine dayanarak o kitab ı okudu. Bilâhare, hariçten, k ıble taraf ından 
Mahmud isminde gençten, ye şil elbiseli birisi gelip Üstad ımın elinden ol kita-
bı –yani okudu ğu hutbeyi– istedi ve ald ı. Çad ırdan Mahmud ismindeki genç 
dışarıya ç ıktı, k ıbleye kar şı, ayak üzere halklara dedi ki: “Bu âna gelinceye ka-
dar böyle bir hutbeyi hiçbir imam okumam ıştır.” diyerek, o hitabeyi al ıp k ıb-
leye karşı götürdü. O anda uyand ım.. Allah hayretsin.
Bu rüyay ı da bildi ğim kadar tâbir edece ğim: O deniz ise, Şeriat- ı 
Muhammediye’dir (aleyhissalâtü vesselâm) . O çad ır ise Isparta vilâyetidir. O 
1 Daha yok mu?
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  139
hutbe ise, Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’dur. Hutbeyi götüren ye-
şil elbiseli genç Mahmud ise, ya Şeyh-i Geylânî, ya İmam Rabbânî’dir. 
Risaleler, makam- ı Mahmud yolunu târif ediyorlar. Üstad ımın hutbesi 
olan Risale-i Nur, bu zaman ın bir mehdîsi ve müceddididir.
Ey küre-i arzda bulunan gençler, hocalar ve halifeler! Bin senedir insan-
lar ın arad ığı Mehdî Hazretleri’nin pi şdâr ı ve müjdecisi, Üstad ımın neşrettiği 
Risale-i Nur’dur.
Ey benim karde şlerim! Benim gibi âciz bir talebenin okumas ından, anla-
mas ından ne ç ıkar? Üstad ıma ne suâl açabilirim? Kaç kitap okudum da suâl 
açay ım ve mesele halledeyim? Ne gibi suâl soray ım?
Dünyada çok kitaplar vard ır ve o kitaplar ı okumuşsunuzdur. Okudu ğunuz 
kitaplar ın hepsini de anlad ınız m ı? Alâ külli hâl, anlayamad ığınız meseleler 
çoktur. Üstad ıma suâl aç ınız, meydana ilim ç ıksın ve iman hakikati ç ıksın da 
dünyada bulunan üç yüz elli milyon müslümanlar da istifade etsinler. Ne ka-dar müşkülât ınız varsa halledilsin, bizim gibi âcizler de istifade etsin.
Ey hocalar ve ehl-i kalb, soraca ğınız suâllerin cevaplar ını Risale-i Nur’da 
bulabilirsiniz. Ehl-i ke şif ve kalbden birisi, benim gibi âciz bir insandan Mehdî’yi 
soruyor, “Ne vakit gelecek?” Daha Mehdî’yi anlayamam ış. Dâbbetü’l-arz kim-
ler olduğunu bilmiyor. Bunlara dair, risalelerde birer bahis vard ır. Her mü şkül 
suâlin cevab ını o risalelerden aray ınız, bulursunuz.
Ey hocalar ve halifeler! “Bizim ilmimiz bize yeter.” deyip, y ıldız böceği gi-
bi şavk ınıza, ilminize aldanmay ın. İnsan ın kendi bildi ği kendine kâfi gelmez. 
Her insan, her meseleyi anlayamaz. Uyuyorsunuz! Uyudu ğunuz miktar art ık 
yeter; uyanmal ı!
Peder ve validem ve cümle arkada şlar ım ve biraderim Ali çok selâm edip, 
iki ellerinden öper ve dua etmektedirler.
Kuleönü’nde Sofuo ğlu Talebeniz  
Mustafa Hulûsi (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Risale-i Nur’un tesvidinde çok hizmeti sebkat eden temiz kalbli, ihlâsl ı, 
güzel bir hâf ız, müdakkik bir hoca olan Hâf ız Halid’in bir f ıkras ıdır.)
Risale-i Nur’un müellifi Bediüzzaman, nâdire-i cihan, hâdim-i Kur’ân 
Said Nursî hakk ında hissiyat ımdan binden birini beyan ediyorum:
140  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Üstad ım, kendisi Nur ism-i celîline mazhard ır. Bu ism-i şerif, ken-
dileri hakk ında bir ism-i âzamd ır. Kendi karyesinin ismi Nurs, valide-
sinin ismi Nuriye, Kadirî üstad ının ismi Nureddin, Nak şî üstad ının is-
mi Seyyid Nur Muhammed, Kur’ân üstadlar ından Hâf ız Nuri, hizmet-i 
Kur’âniye’de hususî imam ı Zinnûreyn; fikrini, kalbini tenvir eden âyet-i 
nûr1 olmas ı ve müşkül mesâilini izaha vas ıta olan nur temsilât ı gayet k ıy-
mettard ır. Resâilin mecmuuna Risale-i Nur tesmiyesi, Nur ismi onun hak-
kında ism-i âzam oldu ğunu teyid etmektedir.
Risale-i Nur adl ı harika telifat ının bir k ısm ı Arabî olmakla beraber, Risale-i 
Nur eczalar ı şimdiye kadar yüz on dokuza bâli ğ olmuştur. Her bir risale, ken-
di mevzuunda harikad ır. Gayet yüksek olmakla beraber, Onuncu Söz ismiyle 
iştihar eden ha şre dair olan risalesi pek harikad ır, câmidir. Ulemâca s ırf nak-
lî olan ha şri ve neşri, gayet kuvvetli ve kat’î delâil-i akliye ile isbat etmi ştir. 
Onunla çoklar ın iman ını kurtarm ışlar.
2رًاĳُĬ َóَĩَĝْĤوَا אءًƯĻِĄ َ÷ْĩَّýĤا َģَđَä ِيñَّĤا َĳُİ
âyetinin s ırrıyla diyebilirim ki Risale-i Nur bir kamer-i mârifettir ki, şems-i ha-
kikat olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın nurunu istifâza eylemi ş ki,
3ِ÷ْĩَّýĤا َīِĨ َאدٌęَÝْùُĨ ِóَĩَĝْĤا رُĳُĬ
olan meşhur kaziyye-i felekiyeye mâsadak olmu ştur. Hem diyebilirim ki, 
Üstad ım Kur’ân hakk ında bir kamer hükmünde olup, semâ-y ı risaletin şemsi 
olan Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  nuru istifade edip Risale-i Nur şek-
linde tezâhür etmi ş.
Üstad ım, başkalar ında nadiren bulunan mümtaz hasletlerinden, zâhirî 
tavr ının pek fevkinde bir vaziyet gösteriyor. Zâhir hâle bak ılsa, ilmihali bilmi-
yor gibi görünüyor; birden, bakars ın, bir derya kesiliyor. Mezun oldu ğu mik-
tar ı ve Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  istifade derecesi nisbetinde söy-
ler. Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  cihet-i istifadesi olmad ığı vakitlerde, 
yeni ay gibi mahviyet gösterir. “Bende nur yok, k ıymet yok.” der. Bir hasleti 
de tam tevazudur ve 4ُّٰųا ُįَđَĘرَ َďَĄَاĳَÜ ْīَĨ hadisiyle tam âmil olmas ıdır.
1 Nûr sûresi, 24/35.
2 “O Allah ki, güne şi ayd ınlatan parlak bir ışık kaynağı yapt ı; ay ı ise (güne şe bağlı olarak) ışıklı kıldı.” 
(Yûnus sûresi, 10/5)
3 Ay ın ışığı, kendinden de ğil güneşten gelir.
4 “Kim Allah için mütevazi davran ırsa Allah Teâlâ hazretleri (ondan hiçbir şeyi eksiltmez; aksine) onu 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  141
İşte bu haslet icabat ındand ır ki bizim gibi talebelerinden baz ı mesâil-i il-
miyede muhalefet bulunsa, onlar ın sözlerini, içinde arar, hak buldu ğu vakit, 
kemâl-i tevazuyla ve lezzetle kabul ederek teslim eder. “Mâ şallah!” der “Siz 
benden daha iyi bildiniz.” der. “Allah raz ı olsun.” der. Hak ve hakikati, nefsin 
gurur ve enâniyetine daima tercih eder. Hatta ben baz ı meselelerde muhale-
fet ediyordum. Bana kar şı gayet mültefit, memnunâne bir tav ır al ır; eğer yan-
lış yapsam, güzelce, damar ıma dokunmayarak beni ikaz eder. E ğer güzel bir 
şey söylemi ş isem, çok memnun olur.
Üstad ım bilhassa hikmet-i hakikiye fenninde, yani hikmet-i şeriat ve 
İslâmiyet noktas ında pek harikad ır ve hikmet-i be şeriyede dahi çok ileridir. 
Hatta o ilimde, Eflâtun ve İbni Sina’y ı geçmiş diyebilirim…
Bundan on üç sene evvel, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye âzâs ından iken, kü-
çükten beri şimdiye kadar mânen izn-i ilâhî ile onun bir muîni ve nâs ırı ve 
muhaf ızı olan kutb-u rabbânî ve kandil-i nurânî Abdülkadir-i Geylânî (aleyhi na-
zaru’r-rahmânî)  Hazretlerinin Fethu’r-Rabbânî risalesini tefe’ülen açt ığı esnada,
1َכَ×ْĥَĜ َاوِيïُĺ ًא×Ļِ×َĈ ْÕُĥْĈَאĘ ِÙَĩِכْéْĤا دَارِ ĹِĘ َÛْĬأَ
ibâresi ç ıktı. O ibare, onun hakk ında pek mânidar olarak, Eski Said’i Yeni 
Said’e çevirmesine sebebiyet vermi ştir.
Eski Said oldu ğu zamanlarda, İngilizlerin dinî suâllerine gayet latîf ve 
müskit bir cevap vermi ştir. Ve ilm-i mant ıkta, İbni Sina’n ın telifat ından ge-
çecek Tâlikat nam ında harika bir risalesi var. İşkâl-i mant ıkıyeyi k ıyâs- ı istik-
râî cihetiyle on bine kadar iblâ ğ edip, hiçbir âlimin yeti şemediği bir derece-i 
ihata göstermi ş… Sünuhat isminde bir risalesinde gördüm ki, Resûl-i Ekrem 
(aleyhissalâtü vesselâm) , âlem-i manada, bir medresede ona ders verdi ğini görmü ş. 
O ders-i mâneviyeye binaen İşârâtü’l-İ’câz nam ındaki harika tefsiri yazm ış. 
Bana birgün dedi ki:
“Harb-i Umumî hâdisat ve netâicleri mâni olmasayd ı, İşârâtü’l-İ’câz’ ı 
Allah’ ın tevfiki ve izniyle altm ış cilt yazacakt ım. İnşaallah, Risale-i Nur, âhiren 
o mutasavver harika tefsirin yerini tutacak.”
Üstad ımla yedi-sekiz sene musahabetim esnâs ında mühim me şhuda-
sadece yükseltir.” el-Bezzâr, el-Müsned  3/161. Ayr ıca yak ın mânâdaki hadis-i şerifler için bkz.: Müslim, 
birr 69; Tirmizî, birr 82; İbni Mâce, zühd  16; Dârimî, zekât  35.
1 “Sen Dârü’l-Hikmet’tesin; kalbini tedâvi edecek bir doktor ara!” (Bkz.: Abdülkadir Geylânî, el-Fethu’r-
Rabbânî  s.265)
142  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
tım çoktur. Fakat 1ِóْéَ×ْĤا ĵَĥَĐ ُلُّïَÜ َةُóْĉَĝْĤاَ mûcibince, deryaya delâlet maksad ı 
ile bu f ıkra kâfi görüldü. Çünkü Üstad ımdan iftirak zaman ı idi; acele yazd ım. 
Üstad ım, 2ِÕْĭَåْĤِאÖ ِÕِèَّאāĤوَا âyetinin s ırrıyla çok defa yanlar ında beni musa-
hip bulmak hakk ını ve teveccüh duas ıyla yerine getireceklerine eminim…
Hâf ız Halid  (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Aziz, muhterem, mü şfik ve mükerrem Üstad ım,
Bu defa irsâline inâyet buyurulan Risale-i Nur eczalar ının dört k ısım-
lık fihristesini ald ım. Daha evvel Otuz Birinci Mektub’un On Üçüncü ve On 
Dördüncü Lem’alar ını alm ış, fakat ihtisaslar ımı arza muvaffak olamam ıştım. 
Fihristeler dört taraf ımı ayd ınlatt ılar ve itikatta bir olup, çok metin hikmetler-
le baz ı a’mâlde ayr ılıklar ı olan dört mezheb-i hak gibi, bu fakire hakka, haki-
kate, s ıdka, imana, nura, r ızaya giden yollar ı gösterdiler. Hâdisât- ı dünyeviye 
meşgalesi, şimdiye kadar ba şımdan geçmemi ş bir tarzda beni yormu ş. Koca 
bir dairenin maddî ve mânevî a ğır yükü alt ında tek ba şıma kald ığımdan çok 
bunalm ıştım.
Aziz Üstad ımın Otuz Birinci Mektub’un Birinci Lem’as ı’yla tavsiye buyur-
duğu evrâd ın kuvveti, Risale-i Nur’un feyzi, mü şfik üstad ımın müstecab duas ı 
ve üstad ımın üstad ı Hazreti Gavs’ ın, lillâhil-hamd, en küçük hâcetimi görecek 
kadar zâhir himmeti, mahza bir lütf u fazl- ı ilâhî eseri olarak devam edebildi-
ğim salâvât- ı şerife berekât ıyla zuhur eden imdâd- ı risaletpenâhî ve Cenâb- ı 
Allah’ ın nihayetsiz in’âm ve ihsan ve inâyeti sayesinde, yüz binler hamd ve 
şükürler olsun, yeise ve fütura dü şmekten kurtulmu ş; yaln ız, huzur-u mânevî-
nize birkaç sat ırlık arîza ile ç ıkmak geç kalm ıştır.
Hakikaten, elmas kalemli çok k ıymetli karde şlerimin –âsâr- ı Nur’un cem’ 
ve teksir ve ne şrinde– gösterdikleri gayret ve himmet ve sevgili Üstad ımıza 
bu kudsî vazifede yapt ıklar ı muavenet, her türlü takdirin fevkindedir. Allahü 
Zülcelâl cümlesinden raz ı olsun ve ne şr-i envâr- ı Kur’âniye’de daimî muvaf-
fakiyetlere mazhar buyursun…
1 Damla, denizin varl ığını gösterir.
2 “Yak ın komşulara” (Nisâ sûresi, 4/36)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  143
Otuz Birinci Mektub’un On Üçüncü ve On Dördüncü Lem’alar ı’nda, o 
kadar büyük dersler, o kadar azametli hakikatler, o derece şâşaal ı hikmetler 
ve nurlu, kudsî, lâhutî feyizler mündemiçtir ki, bu bîçâre karde şinizin sönük 
zekâs ı, k ısa düşüncesi, peri şan, müşevveş dimağı ile hissedebildi ği zevkleri 
ifade etmesine imkân yoktur…
İdrâk-i maâlî bu küçük akla gerekmez,
Zira, bu terazi o kadar s ıkleti çekmez.
On Üçüncü Lem’a’n ın on üç işaretle beyan ı, Sûretü’l-Felâk ve Sûretü’n-
Nâs âyetleriyle,
1ُونِóُąْéَĺ أَنْ رَبِّ ِכَÖ ذُĳُĐِ۝وَأَīĻِĈَאĻَّýĤا َاتِõَĩَİ ْīِĨ ِכَÖ ذُĳُĐأَ رَبِّ ْģُĜوَ
âyetlerinin mecmu-u adedine veya bu iki sûrenin her birinde okunmakta olan 
2ِħĻِäَّóĤا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ adedi ile ve Fatiha ba şta say ılmazsa, yüz on üçün-
cü sûreye tam ve latîf tevâfuk ve i şaret göstermesi nazar- ı dikkati celbetmekte-
dir. Her işaretin nihayetinde, o i şaretteki hakâik, birkaç enseb ve âlâ kelimey-
le ifade edilmi ştir ki bundan daha kuvvetli beyan olamaz. İhtisas ımı, bu işa-
retlerdeki kelimelerle k ısaca arzedece ğim.
Birinci işaret: Şeytan ın ve onun şerik ve muînleri olan ehl-i dalâletin şer-
rinden ancak şeriat- ı Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile âmil ve sünnet-i 
Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile mütemessik olmakla kurtulmak imkân ı ol-
duğunu;
İkinci işaret: Küfre giren ehl-i dalâletin kemiyeten çoklu ğunun k ıymetsiz-
liği; şeytan ve avenelerinin tasallutlar ına karşı istiâze, isti ğfar, h ıfz- ı ilâhîye ilti-
ca ve takvâyla sünnet-i seniyyeye yap ışmaktan ba şka çare olmad ığını,
Üçüncü i şaret: Zâhiren cüz’î hata ve isyanla çok büyük tahribat yapmak-
ta olan hizbü’ ş-şeytana kar şı, en kuvvetli kale olan Kur’ânî kaleye iltica lâz ım 
geldiğini,
Dördüncü i şaret: 3ِכَùْęَĬ ْīِĩَĘ ٍÙِّئَĻَø ْīِĨ َכَÖَאĀأَ אƯĨوَ ِّٰ۬ųا َīِĩَĘ ٍÙَĭَùَè ْīِĨ َכَÖَאĀأَ אƯĨ 
âyetine bir nevi tefsir mâhiyetinde, cüz’î ihtiyar ve icads ız kesb ile şerlere sebe-
1 “Sen de ki: ‘Yâ Rabbî! Şeytanlar ın vesveselerinden, onlar ın yan ımda bulunmalar ından Sana s ığını-
rım!’” (Mü’minûn sûresi, 23/97-98)
2 Kovulmu ş şeytan ın şerrinden Allah Teâlâ’ya s ığınırım.
3 “Sana gelen her iyilik Allah’tand ır. Başına gelen her fenal ık ise nefsindendir.” ( Nisâ sûresi, 4/79).
144  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
biyet veren şeytan ın müthiş tahribat ına karşı istiğfar ve Allah’a iltica ve sün-
net-i seniyyeye riayet iktiza etti ği;
Beşinci işaret: Kur’ân- ı Hakîm’in azîm tergib ve te şviklerinin tam yerin-
de olup, ehl-i iman ın desâis-i şeytaniyeye kap ılmalar ı imans ızlıktan ve ima-
nın zay ıflığından ileri gelmedi ğini.. hem günâh- ı kebâiri işleyenlerin küfre gir-
mediklerinin 
1َهُóَĺ ًّاóَü ذَرَّةٍ َאلَĝْáِĨ ْģَĩْđَĺ ْīَĨَهُ۝وَóَĺ ًاóْĻَì ذَرَّةٍ َאلَĝْáِĨ ْģَĩْđَĺ ْīَĩَĘ
iki âyetle sâbit oldu ğunu ve nihayet Cenâb- ı Erhamü’r-Râhimînin Gafûr  ve 
Rahîm isimlerini melce ve tahassüngâh yaparak şeytandan istiâze edilme-
sini;
Alt ınc ı işaret: Tahayyül-ü küfrü, tasdik-i küfürle iltibas ve tasavvur-u da-
lâleti, dalâletin tasdiki suretinde gösteren desâis-i şeytaniyeden kurtulmak 
için, hakâik-i imaniye ve muhkemât- ı Kur’âniye’ye sar ılmak ve lümme-i şey-
taniyeden gelen desiselere kar şı istiâze etmek ve her iki mânevî yaraya kar şı 
sünnet-i seniyyeyi merhem yapmak icap etti ğini;
Yedinci i şaret: Erkân- ı imaniyeden biri olan kadere tevilsiz iman etmek 
lâz ım olduğunu ve günah- ı kebîreyi i şleyen mümin kalabilece ğini, fakat, şey-
tanlar ın tahribat ına karşı Cenâb- ı Hakk’ ın bin bir isminin tecellî etmekte ol-
duğunu, Ehl-i Sünnet ve Cemaat olan ehl-i hak mezhebinden ayr ılmamak 
ve Kur’ân’ ın çetin ve metin kalesine girerek sünnet-i seniyyenin muktezas ına 
tevfik-i hareket eylemekle kurtulmaya muvaffak olunaca ğını;
Sekizinci i şaret: Küfür ve dalâlet yolunda insanlar ın nas ıl ihtiyarlar ıyla 
sülûk ettiklerini ve bunlar ın nas ıl hayat geçirebildiklerini aliyyü’l-a’lâ bir tarz-
da ders verdikten sonra, ehl-i iman için Kur’ân’ ın himayesi alt ına iman- ı tam 
ve itikad- ı kâmille girmek ve sünnet-i seniyyenin daire-i nuraniyesine seve se-
ve dahil olmakl ığın ne kadar güzel oldu ğunu;
Dokuzuncu i şaret: Hizbullah ın, neden çok defa hizbü’ ş-şeytan olan ehl-i 
dalâlete ma ğlup olduklar ını, Medine münaf ıklar ının dalâlette ısrar ederek hi-
dayete girmemeleri ve Resûl-i Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselâm)  iki muharebedeki 
mağlûbiyetinin hikmetini beyan ederek, O Seyyidü’l-mürselîn’in sünnetine it-
tiba sayesinde muvakkat ac ılar ın geçeceğini;
1 “Zerre ağırlığınca hay ır yapan onu bulur, zerre a ğırlığınca şer yapan da onu bulur.” (Zilzâl sûresi, 
99/7-8)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  145
Onuncu i şaret: İblis’in en mühim bir desisesi olarak kendine tâbi olan-
lara kendini inkâr ettirdi ğinden –dört misalle izah suretiyle– bahis; ehl-i ima-
na, cin ve ins şeytanlar ının şerlerinden, Allah’a iltica etmekle selâmete kavu-
şulacağını;
On birinci i şaret: Cirim ve cismi küçük, cürüm ve zulmü büyük, ay ıp ve 
zenbi azîm bîçâre insan ı kâinat ın hiddetinden, mahlûkat ın nefretinden, mev-
cudat ın öfkesinden kurtarmak için Kur’ân- ı Hakîm’in daire-i kudsiyesine gir-
meye ve sünnet-i seniyyeye ittibâ eylemeye dâvet etti ğini;
On ikinci i şaret: Mahdut günahlara cehennemle mukabelenin mahz- ı 
adalet oldu ğuna, cehennemin cezâ-y ı amel, cennetin fazl- ı ilâhî ile oldu ğu-
na, seyyienin az yaz ılıp hasenenin çok yaz ılmas ına, ehl-i dalâletin muvaf-
fakiyetlerinin –hâ şâ!– kendilerinde hakikat oldu ğuna veya ehl-i hakta zaaf 
bulunduğuna delâlet etmedi ğini gösteren dört merakl ı suâle gayet fasih ve 
beliğ cevaplar vermek suretiyle, ehl-i iman ı, 1ِّٰųا ُÙَĘَאíَĨ ِÙَĩِכْéْĤا رَأْسُ düstu-
runa, her türlü saadeti cami olan Kur’ân ve sünnet şahrâh ına girmeye te şvik 
ettiğini;
On üçüncü i şaret: Üç noktas ıyla, şeytan ın desiselerine müptelâ olan bî-
çâre insana, hayat- ı diniye, hayat- ı şahsiye ve hayat- ı içtimaiye selâmeti ve 
sıhhat-i fikir ve istikamet-i nazar ve selâmet-i kalb için muhkemât- ı Kur’âniye 
mizanlar ıyla ve sünnet-i seniyye terazileriyle a’mâl ve hât ırât ını tart ve Kur’ân’ ı 
ve sünnet-i seniyyeyi daima rehber yap; ve  2ِħĻِäَّóĤا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ diye-
rek Cenâb- ı Hakk’a ilticada bulun, diye çok k ıymetli tavsiyede bulundu ğunu; 
ve 3ْכٌùِĨ ُįُĨَאÝِì nev’inden on üç i şaret hâlinde tefsir olunan Sûretü’n-Nâs ve 
iki âyeti tekrar ile derse nihayet verdi ğini, gayet zevkli ve şevkli ve alâkal ı bir 
surette beyan ve ifade eylemektedir.
On Dördüncü Lem’a’n ın Birinci Makam ı’nı teşkil eden iki mesele bence 
çok mühimdir. Bu dersin takrir ve tahririne vesile olan Refet Bey karde şimiz-
den Allah raz ı olsun. İkinci Makam ba şlı başına bir şâheserdir.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ hakk ındaki beyan buyurulan alt ı sır, öyle bir ha-
1 “Hikmetin ba şı Allah korkusudur.” (el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  1/470; el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 
1/100; el-Hakîm et-Tirmizî, Nevâdiru’l-usûl  3/84; ed-Deylemî, el-Müsned  2/270; el-Gazâlî, İhyâu 
ulûmi’d-dîn  4/161)
2 Kovulmu ş şeytan ın şerrinden Allah Teâlâ’ya s ığınırım.
3 “Hitam ı misktir, içildi ğinde sonu mis gibi kokar.” (Mutaffifîn sûresi, 83/26)
146  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
zine-i esrar- ı rabbânîdir ki ancak Rahmân- ı Rahîm’in inâyetiyle bu mübarek 
eseri okuyup anlayanlar ondan zevk alabilirler.
Bundan evvelki bir mektupta, ihtiyars ız Birinci Söz’ü te şkil eden ِّٰųا ِħْــــــùِÖ 
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا hakk ındaki mübarek eserden, kalb-i âcizîye gelen baz ı hoş te-
fekkürattan bahsetmi ştim. Dâima şefkatle dua ve derslerinden istifade ettiren 
muazzez üstad ım, benim daha evvelden de ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ içindeki 
Rahmân ve Rahîm isimlerinin hikmet-i tahsisi hususundaki suâlime, ikinci ve 
mutantan bir cevap daha lutfetmi ş oluyorlar. Bu mazhariyetten dolay ı Hâl ık-ı 
Rahîme ne kadar şükretsem azd ır.
Fihriste’yi harfi harfine henüz okuyamad ım, fakat in şaallah okuyaca ğım. 
On Birinci Mektub’un neleri ihtiva etti ğini öğrendim. Yaz ılmayan ve rahmet-i 
ilâhiyeden yaz ılmas ına muvaffakiyet niyaz olunan âsâr ın da neşrine muvaf-
fakiyetinizi, eltâf- ı sübhaniyeden tazarru ve niyaz eylerim. Otuzuncu Söz’ün 
mahkeme ba şkâtibini nas ıl tehdit etti ğini, hât ıras ını tamam ıyla gözümün önü-
ne getirdim.
Fihriste-i Güldeste : Fihriste nam ı alt ındaki bütün risalelerde yaz ılı olduğu 
tarzda de ğildir. Tamamen hususiyet göstermektedir. Sözler’in ve Mektuplar ın 
bir hülâsatü’l-hülâsas ı denecek vaziyettedir.
Âsâr- ı nurun bir zübdesi, hazâin-i nurun elmas anahtar ı, resâil ve Mektu-
bat’ ın nurlu kap ısı olan bu hay ırlı telife sebep olanlar ı da müellifini de, Allahü 
Zülcelâl ve’l-Kemâl Hazretleri saadet-i dâreyne mazhar buyursun, âmîn...
Hulûsi
f
 (Hüsrev’in fihriste hakkında bir fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in fihriste hakk ında bir f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad ım,
Senelerden beri vücuda getirilen misilsiz âsâra, Otuz Birinci Mektub’un 
On Beşinci Lem’as ı ile öyle misilsiz bir eser daha ilâve buyurulmu ş oluyor ki 
o şâheserler, böyle şâh bir eseri, o harika bediiyyât böyle bedî bir zübdeyi, o 
acîb telifat böyle acip bir mecmuay ı, o azîm hakâik böyle bir azîm külliyât- ı 
hakâiki ve o nurlu risaleler böyle nurlu bir fihristeyi istiyordu. Yüz binler şük-
rolsun ol Feyyâz- ı Mutlak Hazretleri’ne ki hiçbir müellifin muvaffak olamad ığı 
böyle misilsiz eseri hazine-i rahmetinden ihsan etmekle, yüz yirmi adede vâs ıl 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  147
olan Külliyat- ı Nur’u, yüz yirmi sayfadan a şağı olmayan misilsiz fihristesiyle
bir yerde toplam ış bulunuyor. Bu risalenin menfaati, fevâidi o kadar çok ki 
izaha hâcet yok. Bu k ıymettar risale, kendi kendini lây ık olduğu bir tarzda 
methediyor. Hem o kadar güzel methediyor ki; fevkinde beyan olamaz.
Hüsrev
f
 (Dereli Hâfız Ahmed Efendinin  (Dereli Hâf ız Ahmed Efendinin 
çok mânidar rüyalı bir fıkrasıdır.) çok mânidar rüyal ı bir f ıkras ıdır.)
Aziz ve mü şfik üstad ım efendim,
Birgün âlem-i menamda bir sahrada gezerken, birçok kalabal ık ahali-
nin içine girdim. Dersim olan kelime-i tevhide devam ediyordum. O ahâlinin cümlesi nasârâ imi ş. Biz âşikâre kelime-i tevhidi çekti ğimizden, hepsi bize i ş-
tirak etti. Her yüz ba şında, 
1ِّٰųا لُĳُøرَ ٌïَّĩَéُĨ diyorum. O nasârâlar, “ İsâ ruhul-
lah” diyorlar. Onlara dedim ki: “Yahu, biz İsâ’y ı (aleyhisselâm)  tasdik ediyoruz.” 
Ve kedilerine kelime-i tevhidi okudum, “ İsâ ruhullah” dedim. “ İşte bak ınız, 
ben sizin peygamberinizi tasdik ediyorum. Siz de bizim peygamberimizi tas-dik etseniz ne olur” dedim. “Hay ır! İsâ 
(aleyhisselâm)  gökten inmedikçe ve sizin 
peygamberinizi â şikâr tasdik etmedikçe, biz tasdik etmeyiz.” dediler. Bunun 
üzerine yan ımda iki arkada ş bulundu. Lâkin arkada şlar ım kimler oldu ğunu 
bilemiyorum. “Biz dua edelim de İsâ (aleyhisselâm)  gelsin ve bizi nas ıl tasdik edi-
yor, göreceksiniz.” Dua ettik. İki kişi “Âmin!” dediler. Lâkin İsâ (aleyhisselâm)  gel-
meyince müteessir olduk. Yine dua ettik, “Ya Rabbi! Bizi bunlar ın yan ında ni-
çin mahcup ç ıkar ıyorsun?” dedik. “Bu din âlî de ğil mi?”
Tahminen, aras ı bir saat veya bir buçuk saat sonra, kar şıdan üç ki şi ç ıktı. 
Elhamdülillâh, İsâ (aleyhisselâm)  geliyor. Bakt ım, birisi sakall ı, ikisi şâbb-i emred. 
Dedim: “ İsâ (aleyhisselâm)  otuz üç ya şında oldu ğu hâlde gö ğe huruç etti, niçin 
sakal ında beyaz var?” Kalbime geldi ki, “Allahu âlem… İsâ (aleyhisselâm)  değil-
se?” Bu zât ve iki arkada şıyla yan ımıza geldiler. Dikkatle bakt ım, Üstad ımızın 
simâs ı ve elbisesidir. Bizim yan ımıza gelince, bizim alt ımız mağara imiş. 
Yan ındaki iki ki şiye emretti: “ Şurada kilitli salipler, haçlar var. Cümlesini ç ı-
kar ınız.” Ç ıkard ılar. Nasârâlara kar şı hepsini k ırdı ve kelime-i tevhid getirip 
Peygamberimiz’i tasdik edince, biz de nasârâlara, “Bak ınız, işte İsâ’n ın (aleyhis-
selâm) vekili geldi.” deyince, cümlesi tasdik ettiler.
1 “Muhammed Allah’ ın resûlüdür.” (Fetih sûresi, 48/29)
148  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Allahu âlem, bu rüyan ın bir tâbiri şudur ki: Üstad ımızın Kur’ân- ı Ha-
kîm’den ald ığı ve neşrettiği Risale-i Nur vas ıtas ıyla nasârân ın bir k ısm ı İslâ-
miyet’i kabul edecek ve nasârâ müslümanlar ı veya h ıristiyan müminleri hük-
müne geçip Üstad ımızın sözlerini İsâ’n ın (aleyhisselâm)  sözleri nev’inden hüsn-ü 
kabul edeceklerine i şârettir.
Evet, Risale-i Nur’da öyle bir kuvvet vard ır ki, Avrupa’n ın en müannid fi-
lozoflar ını dahi teslime mecbur eder. Her ruhun bir ihtiyac- ı hakikîsi olan haki-
kî iman nurunu arayan h ıristiyan muvahhidler, elbette Risale-i Nur’u görseler, 
Hazreti İsâ’n ın (aleyhisselâm)  vesâyâs ı nev’inden kabul edip sar ılacaklard ır...
Dereli Mutâf Hâf ız Ahmed
f
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Bu Risale Fihristesi, hakikaten menba- ı nur ve mecma- ı hakikattir. Elhak 
nur fihristeleridir. Şöyle söyleyebilirim ki: Otuz Üç Söz, Otuz Üç Mektub’un 
her biri, feyezanda olan birer menba- ı nur-u hakikat ve gülistan- ı bâğ-ı cinan-
dır. Binaenaleyh bu müteaddit güller ba ğının her birisinden müteaddit güller 
kopar ıp, dört k ısım üzerine güller demeti yap ılm ış gibi vücuda getirilmi ş bir 
eser-i cihan-k ıymet oldu ğuna kanaat ettim. Bu Fihristeleri okumak, herhalde 
ve behemehâl Söz ve Mektuplar risale-i şerifenizi görmek, okumak, yazmak 
için insan ı iştiyak ve gayrete sevkediyor ve şiddetli kamç ılıyor. Fakirce nok-
san olan risale-i şerifelerin hangisini evvelâ yazay ım? Çünkü her biri birbirle-
riyle nur ve hakikat müsabakas ına ç ıkm ış diye, mütelâ şî ve –heyecanl ı bir va-
ziyetteyim. İnşallah, –dua-y ı Üstadâneleriyle– kâffesini yazar ım. Şuras ını da 
arzetmek isterim ki: Sabri Efendi karde şimin ilhâh ı ve zat- ı Üstadânelerinin il-
ham ıyla Fihristelerin telifi, çok musîb ve hay ırlı, hem hadsiz hakikatlere anah-
tar olmuştur…
Cenâb- ı Hak, sevgili Üstad ımızı âfiyette dâim, ömürlerine bereket ve her 
bir umûrunda muvaffakiyet ihsan buyursun da pekçok zamanlar ba şımızda 
tâc- ı zafer olarak ta şıyal ım ve hizmet-i Kur’ân’da çal ışalım, yorulal ım, yol ala-
lım. Ve cümle müminîn de istifade etsin ve ehl-i bid’a ve mülhidlerin de ba ş-
lar ı yere gelsin.
Talebeniz
Âs ım (rahmetullâhi aleyh)
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  149
 (Kuleönü’nden Sarıbıçak Mübarek Mustafa’nın  (Kuleönü’nden Sar ıbıçak Mübarek Mustafa’n ın 
kardeşi Küçük Ali’nin fıkrasıdır.) kardeşi Küçük Ali’nin f ıkras ıdır.)
(Bulundu ğumuz asr ın yaralar ından, mânevî doktora muhtaç bir gencin 
fıkras ıdır.)
Aziz, şefkatli, muhterem Üstad ım,
Bulunduğumuz as ır, mânevî seferberlik (harp) zaman ı olduğundan, vü-
cudumdaki yaralara bakt ıkça, yaralar git gide daha fazlala şmakta iken.. bir-
gün işittim ki, “Sa ğdan sola geçiniz!” diye ilân ediyorlar. Ve otuz iki harfin bir-
kaç adedini kaybedip ilân edince öyle bir yara daha aç ıldı ki evvelki yaralar ı 
unutturdu. Nas ıl ki, nass- ı Kur’ân’da ْīِĨ َאĭِÜاٰ אƯĭَّÖرَ اĳُĤَאĝَĘ ِėْıْכَĤا ĵَĤإِ ُÙَĻْÝِęْĤا أَوَى إِذْ 
1ًاïَüرَ َאĬِóْĨأَ ْīِĨ َאĭَĤ ْÏِّĻَİوَ ًÙَĩْèرَ ْכَĬُïَĤ Ashâb- ı Kehf efendilerimiz be ş veya sekiz 
delikanl ı, asr ımızdaki tahammül edilmeyen fenal ık gibi o as ırda fenal ıktan, 
fitneden kaçarak ma ğaraya iltica ettiler. Sebebi ise, din-i hak üzere bulunan 
ehl-i iman ı, zamanlar ının padişah ı olan Dakyanus, putperestli ğe dâvet edip, 
kabul edenleri putlara kurban kestirip, kabul etmeyenleri katliâm etti ği sırada, 
Ashab- ı Kehf efendilerimiz ma ğaraya çekildiler.
Ben de asr ımıza ve yaralar ımıza bakt ıkça, bütün gün ruhum ç ırpınmak-
ta iken.. “Acaba bu karma kar ışık zamanda, benim gibi böyle mânevî ya-
ral ı gençler, o Mahkeme-i Kübrâ’da, Cenâb- ı Vâcibü’l-vücûd ve Tekaddes 
Hazretleri’nin huzurunda, Peygamberimiz Muhammed Mustafa (aleyhissalâtü 
vesselâm)  Efendimiz’den nas ıl şefaat dileyebilirler?” diyerek, bütün gün ruhum 
ağlard ı. Madem Muhammed’e (aleyhissalâtü vesselâm) , binlerce maddî ve mânevî 
yaral ılar, dilsizler, nüzûl olmu ş, bütün kalbi kararm ış, iman ı yok bedevî adam-
lar, Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın yan ına vard ığında, bir saat, birgün soh-
bet-i nebevîde bulunur; sonra kavim ve kabilelerine rehber ve muallim olarak döndüler. Ve madem k ıyâmete kadar bâki b ırakt ığı Kur’ân ve Kur’ân’ ın tayin 
etmiş olduğu mânevî doktorlar, k ıyâmete kadar gelecek müminlere maddî ve 
mânevî doktorluk vazifesini görecekler. Ve şimdiki hâl vilâyetimiz dahilinde 
bulunan mânevî doktora müracaat edeyim diyerek, ruhum her an gezmekte iken bîhu ş olup yatt ım…
Bana rüyamda üç şah ıs gösterildi. İkisinin ismini söylemediler. Di ğeri 
1 “O yiğit gençler ma ğaraya s ığınm ış ve şöyle dua etmi şlerdi: ‘Rabbimiz, kat ından bize hususî bir rahmet 
ver, bize yard ım et, önümüzü aç ve şu işimizde do ğru ve r ızana uygun olan ne ise onu bize nasip 
eyle!’” (Kehf sûresi, 18/10)
150  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Üstad ım Bediüzzaman’ ı, ismiyle söylediler. Hemen eline yap ışıp ellerini öp-
tüm. Üstad ım acele olarak cebinden bir kalem ve bir kâ ğıt parças ı çıkar ıp 
bana verdi. Hemen uyand ım. Peder ve validem ehl-i kalb oldu ğundan, rü-
yay ı anlatt ım. Pederim, “Bu Zât Barla’ya henüz yeni geldi. Bir iki sene ka-
dar oldu. Git, müracaat et.” dedi. Ben dedim: “Daha askere gitmedim, ya-şım genç. Böyle büyük mânevî bir doktorun yan ına bu yaralarla nas ıl gide-
yim ve nas ıl cerrahiyesine dayanay ım?” Bana “Git.” denildi. Hitap iki oldu. 
Hemen sabahleyin kalk ıp gittim. Üstad ımı görünce, bir-iki dakika titredim. 
Sonra, “Fesübhânallah!” dedim. “Doktoru görünce o yaralar bütün kuvvet-leriyle ba ğırıyorlar. Verdi ği eczâlara tahammül edemeyecekler.” O yaralar ı 
açamad ım. Üstad ım da talebeli ğe kabul edip, be ş vakit farz ı bırakmayaca ğı-
ma çok çok tenbih etti. Avdetten bir-iki ay sonra hemen askere gittim. Terhis oluncaya kadar, (yirmi mah mukaddem) bu yaralar içinde, her saat ve her 
dakika, 
1ٌّěَè ْتُĳَĩْĤاَ kaziyyesini dü şünüp, “Acaba benim hâlim ne olur?” der-
dim. Memlekete avdetimde, a ğabeyim Mustafa’y ı (rahmeten vâsiaten)  görünce ru-
hum biraz geni şledi. Acaba bu nereden ileri geliyor, dedim. Bir-iki gün sonra, 
mübarek Ramazan- ı Şerîf gecesi üçüncü hitap olarak, yine rüyamda, mem-
leketimizin kenar ında, Üstad ım Bediüzzaman, elinde bir asâ, çoban olup del-
lâll ığı ilân ediyor. Ve diyor, “Ben Kur’ân’ ın dellâl ıyım!” diye yüksek sesle ba-
ğırıyor, ilân ediyor. Ben heyecan ımdan hemen uyand ım...
Demek, bak ınız ey karde şlerim ve bütün müminler! Üstad ım Hazretleri 
değil memleketimize, bütün üç yüz elli milyon müslümana her saat, her da-
kika, her an ba ğırıyor. Benim gibi zâhir kula ğıyla dinlemeyiniz, kalb kula ğıy-
la dinleyelim ki her an ba ğırıp çağırdığını işitelim. Madem bu elmas ve cev-
herler, bu sergiler asr ımıza verilmi ş; bütün asr ımızda kazanc ımızı versek, yine 
o elmaslar ın birinin fiyat ını veremeyece ğiz. Bahar mevsimi geçmeden bütün 
cevherlerden alal ım. O cevherler ise Risale-i Nur Külliyat ı’dır.
Ben âciz de Yirmi Dördüncü Söz’ün Dördüncü ve Be şinci Dal ını oku-
maya ve yazmaya ba şlad ım. Ve yaralar ımın birer birer kurudu ğunu hisse-
dince, Mektubat ve Sözler’i bütün kuvvetimle yazmaya karar verdim. Benim gibi yaral ı kardeşlerime, bütün müslümanlara, bütün kuvvetimle ba ğırıyo-
rum: “Eyvah! Bu asr ımızda, bu yaralarla nas ıl istirahat edebiliriz, yoksa!.. Bu
1 “Ölüm kesin bir gerçektir.” (Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  3/180. Ayr ıca, ölüm gerçe ğini ifade 
eden âyet-i kerîmeler için bkz.:  Bakara sûresi, 2/28;  Âl-i İmran sûresi, 3/185;  Hac sûresi, 22/66;  Câsiye 
sûresi, 45/26;  Kaf sûresi, 50/19;   Cum’a sûresi, 62/8;  Mülk sûresi, 67/2).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  151
asr ın mânevî doktoru ve ilâçlar ı ise, Kur’ân’dan tere şşuh eden Risale-i Nur ve 
Mektubatü’n-Nur’dur. Onlara s ıkı sar ılal ım.”
Âciz talebeniz
Ali Ulvi
f
 (Kuleönü karyesinden İbişoğlu Mehmed’in bir fıkrasıdır.)  (Kuleönü karyesinden İbişoğlu Mehmed’in bir f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım Efendim,
Kardeşim Mustafa risaleleri yazmaya ba şlayal ı beş sene oldu. Maalesef iki 
senesini zayi ettik. Üç seneden beri, risaleleri sair arkada şlarla beraber, hizme-
timizin haricinde her zaman okuyup istifade ediyoruz. Baz ı, köyümüzün ehl-i 
tarikat olanlar ı, bidayeten karde şim Mustafa’n ın okuduğuna ehemmiyet ver-
miyorlard ı.
Ben de, bu “Okunan Sözler, hem tarikate, hem hakikate pek muvaf ıktır. 
Bu zaman ın yaralar ına bir ilâçt ır.” diyordum. Ve her ne zaman yeis içerisin-
de kalsam, karde şimin yan ına gelir, i şittiğim hakikatleri Risale-i Nur’dan oku-
tur, dinler ve Risale-i Nur’un verdi ği feyizle yaralar ım tedavi olur, giderdim. 
Herhangi bir meseleden bahsedilse, Risale-i Nur’da en iyisi vard ır. Yaln ız çok 
insanlar var ki Sözler’in k ıymetini bilmiyorlar. Ben de bütün bu söylenen söz-
lere ilâç, risalelerde vard ır diyorum. Olanca kuvvetimle küre-i arza ba ğırarak 
derim ki, “Hariçte görülen marazlara ilâç vard ır.”
Ey karde şlerim! İstifade edelim. Bu risalelerden istifade etmeyenler ne 
kadar ak ılsızd ırlar! Çok şükürler olsun ki böyle bir zat- ı muhtereme Cenâb- ı 
Hak bizi eri ştirdi. –1ُÙَّĭِĩْĤوَا ُïْĩَéْĤا ِįّٰĥِĥَĘ–
Cenâb- ı Hakk’ ın rahmetiyle, ihsan ıyla, eltaf ıyla Üstad- ı Muhteremin him-
metiyle ehl-i tarikatla birle ştik. Şimdi Sözler’i çok okuyoruz. Ve onlar da çok 
istifade ediyorlar, menfaattar oluyorlar. Sözler’in hak oldu ğunu tamam ıyla 
anlad ılar. Hatta okumak için karde şimi çok zaman icbar ediyorlar. Birgün 
kardeşim Mustafa risaleleri yazmakl ığım için beni te şvik etti. Ben de yazmak 
için Yirminci Mektub’u ald ım. İstinsah etti ğim bu mektupta üç tevâfuk gör-
düm. Sat ırın yukar ısında iki tane “nihayetsiz” var, ve alt ında da üç “dünya” 
tevâfuku var. Bu hâlden müteessir oldum. İnşaallah üstad- ı muhteremimin 
himmetiyle risaleleri yazma ğa muvaffak olurum ümidindeyim.
1 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
152  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Yirminci Mektub’u elimde götürürken, meydanda idi. Kar şımda muh-
tar odas ı olduğundan, risaleyi saklam ıştım. O gece rüyamda, Üstad- ı 
Muhteremimi büyük bir denizde ve denizin içerisinde sarayda gördüm. Bizim köyün insanlar ı da o saray ın etraf ında idiler. Âciz talebeniz, doru ata binerek 
zat ınızın yan ına vard ım. O adamlar bana, denizden nas ıl atlad ığımı sordu-
lar. Ben de o adamlara cevaben, “At yeni nall ı olduğundan hiç zahmet çek-
meden geldim.” Hâlbuki, deniz ince bir surette incimad etmi şti. O esnada 
Üstad ım karşıma ç ıkarak, “Niçin Sözler’i sakl ıyorsunuz? Bundan sonra Sözler 
meydanda olacak.” dediniz. O esnada benden at istediniz. Ben de güzel yü-rüyüşlü at ı getirdim, o esnada uyand ım. Allah hayr etsin.
Âciz talebeniz
Hac ı Mehmed
f
 (Kuleönü karyesinden elmas kalemli Mustafa’nın  (Kuleönü karyesinden elmas kalemli Mustafa’n ın 
kıymettar arkadaşı Hâfız Mustafa’nın fıkrasıdır.) kıymettar arkada şı Hâf ız Mustafa’n ın f ıkras ıdır.)
Ey Feyyâz- ı Mutlak ve Vâhid-i Ehad olan Cenâb- ı Allah’a giden tarik-i 
müstakim yolunu gösterip, pek elemli ve pek hatarl ı uhrevî hayat ımın kurtul-
mas ına sebep olan Üstad ım Efendim!
Bundan dört mah mukaddem, Kur’ân- ı Hakîm’in elmas, inci dükkân ın-
dan p ırlantalar ı ve vüs’atimiz kadar uhrevî harçl ığı almak üzere ziyaretinize 
kardeşim Mustafa ile varm ıştık. “Niçin geldiniz?” diye şefkatli bir tekdire binâ-
en müteessirâne geriye döndük. O tekdirden gelen şefkatli ve ücretli bir f ırtı-
naya tutulduk. O zaman Üstad ımın iksir-i âzam olan o mübarek kalbini ren-
cide ettiğimizi anlay ınca, ikinci bir teessür bana geldi. Bu zamana kadar pek 
âciz, hiç-ender-hiç olan zay ıf ruhum o teessürler içinde feryad ederken, şef-
katli tokat risalesinde, bizim f ırtınal ı tokad ımızı zikreden Üstad ımızın hakk ı-
mızda ne derece şefkatli oldu ğunu anlad ık. O teessürât ımız sürûra kalboldu. 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Bu mübarek Rebiü’l-evvelin on ikinci gecesi –mübarek bir gecede– 
Üstad ımın pek yak ınımızda olan Isparta’ya hicreti beni o kadar memnun 
ve mesrur etti ki, o yaralar ve bereler ve teessürlerden hiçbir şey kalmad ı. 
Elhamdülillâh, Rebiü’l-evvel ay ının on ikinci gecesi, dünya ve âhiret yarat ıl-
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  153
mas ına sebep olan, dünya ve âhireti, zerreden şemse kadar bütün mükevve-
nât ı ziyaland ıran, k ıyâmete kadar bâki, güne ş gibi nurlu, feyizli, g ıdal ı şeria-
tıyla âhiret kap ısını açan o mübarek Zât- ı Fahr-i Âlem (sallallâhu aleyhi ve sellem)  
Efendimiz’in o mübarek gecede dünyaya te şrif buyurmas ı, bütün mükevve-
nât ı memnun edecek pek mübarek bir gecede Üstad ımın hicreti, yani Rebiü’l-
evvelin on ikinci gecesi Isparta’n ın harîmine dahil olmas ı ve hicretinin tevâfuk 
ve tesadüf gelmesi, beni yine o elmas çar şısında p ırlantalar ı vüs’atimiz kadar 
almak üzere Üstad ımın ziyaretine yol açt ı. İnşallah, bu hicretiniz büyük fütu-
hata sebep olacakt ır.
Nitekim, Sallallâhu aleyhi ve sellem Efendimiz’in Mekke’den Medine’ye 
hicreti esnas ında, feth-i Mekke haberinin Cibrîl-i Emîn ile nüzûlü, Peygam-
berimiz’i ve sahabe efendilerimizi memnun etti ği gibi, Üstad ımın tevâfuk 
eden hicreti, fütuhata sebep olmas ı, beni ve bütün müslümanlar ı memnun ve 
mesrur eyleyecektir, efendim.
İmamoğlu Hâf ız Mustafa (rahmetullâhi aleyh)
f
 (İmamoğlu Hâfız Mustafa’nın bir fıkrasıdır.)  (İmamoğlu Hâf ız Mustafa’n ın bir f ıkras ıdır.)
(Bütün Söz ve Mektubat’ ın birer mür şid-i kâmil vazifesini gördüklerine 
dair hât ıra gelen bir mektuptur.)
Üstad ım Efendim,
Bundan bir sene evvel –Sözler ve Mektubat’ ı istinsah esnas ında– baz ı 
nükteler, kendi emrâz- ı kalbiyeme muvaf ık bir ilâç geldi ğinden “Evet, bu nük-
teyi alt ın yaz ıyla yazmal ı.” diye söylerdim. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ Lem’alar 
telif edildi. Bütün Söz ve Mektubat’a feyizleriyle anahtarl ık yapt ı. Şöyle ki:
Kışın en şedit tehlikeli ve f ırtınal ı zaman ında –y ırtıcı hayvanlar ın en az-
gın ve kuvvetli zamanlar ında– geni ş sahrada, çamurlu bir yolda giden bir yol-
cunun imdats ız, kimsesiz o tehlikeler içinde, dü şe kalka, –yüzde doksan do-
kuz– f ırtınalar ve o y ırtıcı canavarlar ın elinde parçalanaca ğı ve telef olaca ğı 
hengâmda, kendini kurtarmak isteyen o yolcunun gözüne tesadüf eden, sah-ran ın ortas ındaki çelikten daha güzel, polattan daha kuvvetli yap ılm ış bir sa-
raya rast gelmesi, o yolcuyu o kadar memnun ve mesrur eder ki hatta o sa-raya daha çabuk yeti şip, y ırtıcı hayvanlar taraf ından parçalanmas ından halâs
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
154  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
olmak için ko şarak, acelesinden ayaklar ının bile yere temas etmesini isteme-
yen bu yolcu, kendisinin saraya girmesine vesile olanlara, de ğil bütün mal ını 
vermek, belki can ını feda eder.
İşte, asr ımızda Sözler ve Mektuplar, o yolcunun saraya rast gelmesiy-
le bütün tehlikelerden kurtuldu ğu gibi, ins ve cin canavarlar ının tehlikelerin-
den kurtulmak için Sözler’in her biri o kaleden daha sa ğlam bir tahassungâh 
olduğuna yüz bin kanaatim vard ır. Lillâhilhamd, o saray ın anahtar vazifesi-
ni Lem’alar’ ın feyziyle bulabildim. O tehlikelerden bîçâre zay ıf ruhumu kur-
tarmak için içeriye girdim. Gördüm ki cennet, sekiz tabaka olup, hiçbirbiri-ne mâni olmad ığı ve benzemedi ği gibi, birine girdi ğimde onun letâfeti evvelki 
girdiğimin lezzetini tazelendirdi ği gibi, risaleler aynen öyledir.
İmamoğlu
Hâf ız Mustafa (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Risale-i Nur’un tesvid ve tebyizinde çok hizmeti sebkat eden  (Risale-i Nur’un tesvid ve tebyizinde çok hizmeti sebkat eden
Şamlı Hâfız Tevfik’in, Risale-i Nur’un hakkâniyetine dair istihracî bir fıkrasıdır.) Şaml ı Hâf ız Tevfik’in, Risale-i Nur’un hakkâniyetine dair istihracî bir f ıkras ıdır.)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Malûm olsun ki Zübdetü’r-Resâil Umdetü’l-Vesâil nam ında, kutbü’l-âri-
fîn Ziyaeddin Mevlânâ Şeyh Hâlid’in (kuddise sirruh)  mektubat ve resâil-i şerife-
lerinden muktebes nesâyih-i kudsiyesinin tercümesine dair bir risaleyi, on üç sene mukaddem, Bursa’da Hocam Hasan Efendiden alm ıştım. Nas ılsa mütâ-
laas ına muvaffak olamam ıştım. Tâ bugünlerde, kitaplar ımın aras ında bir şey 
ararken elime geçti. Dedim: “Bu Hazreti Mevlânâ Hâlid, Üstad ımın hemşeh-
risidir. Hem İmam Rabbânî’den sonra, Tarik- ı Nakşî’nin en mühim kahrama-
nıdır. Hem Tarik-i Hâlidiye-i Nak şiye’nin pîridir.” Risaleyi mütâlaa ederken, 
Hazreti Mevlânâ’n ın tercüme-i hâlinden şu f ıkray ı gördüm:
Ashâb- ı kütüb-ü ehâdîsten İmam Hâkim, Müstedrek’inde ve Ebû Dâvûd, 
Kitab- ı Sünen’inde; Beyhakî, Şuabü’l-Îman’da tahriç buyurduklar ı,
2َאıَĭĺدِ َאıَĤ ِّدُïَåُĺ ْīَĨ ٍÙَĭَø ِÙِאئَĨ ِّģכُ رَأْسِ ĵٰĥَĐ ِÙَّĨُْŶا ِهِñٰıِĤ ُßَđْ×َĺ َّٰųا إِنَّ
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Ebû Dâvûd, melâhim  1; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  6/324; el-Hâkim, el-Müstedrek  4/567, 568; 
Hatîb el-Ba ğdâdî, Târîhu Ba ğdâd 2/62.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  155
yani, “Her yüz senede Cenâb- ı Hak bir müceddid-i din gönderiyor.” hadis-i 
şeriflerine mazhar ve mâsadak ve muzhir-i tâm olan Mevlânâ e ş-şehîr, kut-
bü’l-ârifîn, gavsü’l-vâs ılîn, vâris-i Muhammedî, kâmilü’t-tarîkati’l-âliyye ve’l-
müceddidiyye Hâlid-i Zülcenâheyn (kuddise sirruh) , ilh...
Sonra tarihçe-i hayat ında gördüm ki tevellüdü 1193 tarihindedir. Sonra 
gördüm ki 1224 tarihinde Saltanat- ı Hind’in payitaht ı olan Cihanâbâd’a da-
hil olmuş. Abdullah Dihlevî  Hazretleri’nden ald ıklar ı füyûzât- ı mâneviyeyle 
Tarik-i Nak şî silsilesine girip müceddidli ğe başlam ış.
Sonra 1238’de ehl-i siyasetin nazar- ı dikkatini celbetti ğinden, vatan ını 
terk ederek diyar- ı Şam’a hicretle gitmi ştir. Hem içinde gördüm ki, Hazreti 
Mevlânâ’n ın nesli, Hazreti Osman bin Affan’a (radiyallâhu anh)  mensuptur.
Sonra gördüm ki tercüme-i hâlinde istidad- ı fıtrî ve kabiliyet-i harika ile 
sinni yirmiye bâli ğ olmadan a ’lem-i ulemâ-y ı asr ve allâme-i vakit olmu ş. 
Süleymaniye kasabas ında tedris-i ulûm ile i ştigal eylemi ştir.
Sonra Üstad ımın tarihçe-i hayat ını düşündüm. Bakt ım, dört mühim nok-
tada tevâfuk ediyorlar.
Birincisi : Hazreti Mevlânâ bin yüz doksan üçte dünyaya gelmi ş. Üstad ım 
ise, –Arabî– bin iki yüz doksan üçte. Tam Mevlânâ Hâlid’in yüz senesi hitam bulduktan sonra dünyaya gelmi ş.
İkincisi :
 Hazreti Mevlânâ’n ın tecdid-i din mücahedesine ba şlang ıcı ve 
mukaddimesi, Hindistan’ ın payitaht ına bin iki yüz yirmi dörtte girmi ş. Üstad ım 
ise, aynen yüz sene sonra, bin üç yüz yirmi dörtte Osmanl ı Saltanat ının payi-
taht ına girmiş, mücahede-i mâneviyesine ba şlam ış.
Üçüncüsü : Ehl-i siyaset, Hazreti Mevlânâ’n ın fevkalâde şöhretinden te-
vehhüm ederek diyar- ı Şam’a nakl-i mekân ettirilmesi, bin iki yüz otuz sekiz-
de vâki olmu ştur. Üstad ım ise, aynen yüz sene sonra bin üç yüz otuz sekiz-
de Ankara’ya gidip, onlarla uyu şamay ıp, onlar ı reddederek, küserek tekrar 
Van’a gidip, bir da ğda inziva ederken bin üç yüz otuz sekiz senesini mütea-
kip, Şeyh Said hâdisesinin vukuu münasebetiyle ehl-i siyasetin vehmine do-
kunmuş. Üstad ımızdan korkarak Burdur ve Isparta vilâyetlerinde dokuz sene 
ikamet ettirilmi ş.
Dördüncüsü : Hazreti Mevlânâ Hâlid, ya şı yirmiye bâli ğ olmadan evvel 
allâme-i zaman hükmünde, fuhûl-ü ulemân ın üstünde görünmü ş, ders okut-
muş. Üstad ım ise, tarihçe-i hayat ını görenlere ve bilenlere mâlûmdur ki on 
156  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dört yaşında icâzet al ıp a ’lem-i ulemâ-y ı zamanla muarazaya giri şmiş, on dört 
yaşında iken, icâzet almaya yak ın talebeleri tedris etmi ştir.
Hem Hazreti Mevlânâ Hâlid, neslen Osmanl ı olduğu ve sünnet-i seniy-
yeye bütün kuvvetiyle çal ıştığı gibi, üstad ım da Kur’ân- ı Hakîm’e hizmet nok-
tas ında, meşreben Hazreti Osman- ı Zinnûreyn’in arkas ından gidip, Hazreti 
Mevlânâ gibi, Risale-i Nur eczâlar ıyla, bütün kuvvetiyle sünnet-i seniyyenin 
ihyâs ına çal ıştı.
İşte bu dört noktadaki tevâfukat, tam yüz sene fas ılayla Risale-i Nur’un 
takviye-i din hususundaki tesirât ı, Hazreti Mevlânâ Hâlid’in Tarik-i Nak şiye 
vas ıtas ıyla hizmeti gibi azîm görünüyor.1(Hâşiye)
Üstad ım kendine ait medh ü senây ı kabul etmiyor. Fakat Risale-i Nur, 
Kur’ân’a ait olup medh ü senâ, Kur’ân’ ın esrâr ına aittir. Yaln ız Üstad ımla 
Hazreti Mevlânâ’n ın birkaç fark ı var:
Birisi : Hazreti Mevlânâ, zülcenâheyndir. Yani, hem Kadirî, hem Nak şî ta-
rikat sahibi iken, Nak şîlik tarikat ı onda daha galiptir. Üstad ım, bilâkis, Kadirî 
meşrebi ve Şâzelî mesle ği daha ziyade onda hükmediyor. Ben Üstad ımdan 
işittim ki: Hazreti Mevlânâ Hindistan’dan Tarik-i Nak şî’yi getirdi ği vakit, 
Bağdat dairesi Şâh- ı Geylânî’nin (kuddise sirruh)  ba’del-memat hayatta oldu ğu 
gibi, taht- ı tasarrufunda idi. Hazreti Mevlânâ’n ın mânen tasarrufu, bidâyeten 
câ-y ı kabul göremedi. Şâh- ı Nakşibend ile İmam Rabbânî’nin ruhaniyetleri 
Bağdat’a gelip Şâh- ı Geylânî’nin ziyaretine giderek rica etmi şler ki “Mevlânâ 
Hâlid senin evlâd ınd ır, kabul et.” Şâh- ı Geylânî, onlar ın iltimaslar ını kabul 
ederek Mevlânâ Hâlid’i kabul etmi ş. Ondan sonra Mevlânâ Hâlid birden par-
lam ış. Bu vâk ıa, ehl-i ke şifçe vâki ve me şhud olmu ştur. O hâdise-i ruhaniyeyi, 
o zaman ehl-i velâyetin bir k ısm ı müşahede etmi ş, baz ı da rüya ila görmü şler. 
(Üstad ımın sözü burada hitam buldu.)
İkinci fark : Şudur ki: Üstad ım kendi şahsiyetini merciiyyetten azlediyor. 
Yaln ız Risale-i Nur’u merci gösteriyor. Hazreti Mevlânâ Hâlid’in şahsiyeti, 
kutbü’l-ir şad, merciü’l-hâs ve’l-âmm olmu ştur.
Üçüncü fark : Hazreti Mevlânâ Hâlid, zülcenâheyndir. Fakat, zaman ın 
muktezas ıyla –ilm-i tarikat ı ve sünnet-i seniyyeyi esas tutmak cihetiyle– tari-
kat ı daha ziyade tutmu şlar. O noktada sarf- ı himmet etmi ş. Üstad ım ise, şu 
1 (Hâşiye) Madem Hazreti Mevlânâ Halid, milyonlar etbâlar ının ittifaklar ıyla müceddiddir ve 
baştaki hadis-i şerifin bir mâsadak ıdır. Ve madem tam yüz sene sonra, dört mühim cihet-i 
tevâfukla beraber Risale-i Nur ayn ı vazifeyi görüyor. Demek, nass- ı hadis ile Risale-i Nur 
eczalar ı tecdid ve takviye-i din vazifesini görüyorlar.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  157
dehşetli zaman ın muktezâs ıyla ilm-i hakikati ve hakâik-i imaniye cihetini ilti-
zam ederek, tarikata üçüncü derecede bakm ışlar.
Elhâs ıl: Baştaki hadis-i şerifin “Her yüz sene ba şında dini tecdid ede-
cek bir müceddidi gönderiyor.” müjdesinin ihbar ına müvâzi olarak, Hazreti 
Mevlânâ Hâlid, ekser ehl-i hakikatin tasdikiyle, bin iki yüz senesinin, yani on ikinci asr ın müceddididir. Madem tam yüz sene sonra, aynen dört cihette te-
vâfuk ederek Risale-i Nur eczalar ı ayn ı vazifeyi görmü ş. Kanaat verir ki –nass- ı 
hadisle– Risale-i Nur tecdid-i din hususunda bir müceddid hükmündedir.
Benim Üstad ım daima diyor ki: “Ben bir neferim, fakat mü şir hizmetini gö-
rüyorum. Yani k ıymet bende yoktur. Belki Kur’ân- ı Hakîm’in feyzinden tere ş-
şuh eden Risale-i Nur eczâlar ı bir müşiriyet-i mâneviye hizmetini görüyorlar.”
Üstad ımı kızd ırmamak için şahs ını senâ etmiyorum.
Şaml ı Hâf ız Tevfik
f
 (Refet Bey ve Hüsrev gibi Risale-i Nur şâkirtlerinin –Risale-i Nur bere-
ketine işaret eden– bulduklar ı latîf bir tevâfuktur.)
Risale-i Nur’un Isparta’ya ne derece rahmet oldu ğuna
delâlet eden bir tevâfuk-u acîbe
Risale-i Nur’un mazhar oldu ğu inâyât ın külliyetinden mühim bir ferdi 
de şudur ki: Isparta vilâyeti sekiz seneden beri Risale-i Nur’un müellifini si-
nesinde saklam ıştı ve Barla gibi şirin bir nahiyesinde, Cenâb- ı Hakk’ ın lütuf 
ve keremiyle muhafaza etmi şti. Bu müddet zarf ında yava ş yavaş intişar eden 
Risale-i Nur’dan Isparta’da binler adam imanlar ını takviye ettiler. Bilhassa 
gençler pekçok istifade ve istifaza ettiler.
Vaktâ ki Üstad ımızın Barla gibi latîf ve şirin bir mahaldeki s ıkıntılı ve pek 
ac ıklı ve en kat ı kalbleri a ğlatan işkenceli esareti bitti. Risale-i Nur’un müellifi 
olan Üstad ımızın nazar ı Cenâb- ı Hakk’ ın avniyle Isparta’ya müteveccih oldu. 
Evhama dü şen baz ı zâlim ehl-i dünyan ın teşebbüskârâne harekât- ı zâhiriyesi 
bir sebeb-i âdi olarak yeni bir zulme hedef oldu. Üstad ımız Isparta’ya getirildi.
Fakat Üstad ımızın teşrif ettiği zaman yaz mevsiminin en hararetli zama-
nı idi. Yağmurlar kesilmi ş, Isparta’y ı iskâ eden sular azalm ış, bir k ısm- ı mü-
himminin menba ı kesilmiş, ağaçlar sararmaya, otlar kurumaya, çiçekler bu-
ruşmaya başlam ıştı.
158  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Risale-i Nur’un en ziyade inti şar ettiği mahal Isparta vilâyeti oldu ğu için, 
Risale-i Nur hakk ındaki inâyât- ı rabbâniyeyi pek yak ından mü şahede eden 
Risale-i Nur şâkirtleri olan bizler, mühim bir vâk ıaya daha şahit olduk.
Bu hâdise ise: Müellifinin Isparta’ya te şrifini müteakip –bir as ır içinde 
bir veya iki defa vukua gelen– bu yaz mevsimindeki ya ğmurun kesretli ya ğ-
mas ı olmuştur. Pek harika bir surette ya ğan bu ya ğmur Isparta’n ın her tara-
fını tamamen iskâ etmi ş; nebatata yeniden hayat bah şedilmiş; bağlar, bah-
çeler başka bir letâfet kesbetmi ş; ekserisi hemen hemen ziraat ile i ştigal eden 
halk ın yüzleri –Risale-i Nur’un nâil oldu ğu inâyât ından ve bereketinden olan 
bu yağmurdan istifade ederek– gülmü ş, ruhlar ı inbisat etmi şti. Cenâb- ı Hak, 
kemâl-i merhametiyle, bu yaz mevsiminin bu şiddetli ve hararetli vaziyeti-
ni, bahar ın en letâfetli, en şirin ve en ho ş vaziyetine tebdil etti. Güya Risale-i 
Nur, yüz on dokuz parças ıyla, müellifi olan Üstad ımıza bir taraftan ho şâme-
dî etmek ve mahzun olan kalbine teselli vermek ve gamnâk ruhunu tatyip et-
mek; ve di ğer taraftan da, sekiz seneden beri ya şad ığı Barla’y ı unutturmak 
ve o muhte şem ç ınar ağac ını ve dostlar ını ve alâkadar oldu ğu şeylerden ge-
len firak hüznünü hat ırlatmamak için, Cenâb- ı Hak’tan yüz on dokuz risale-
nin eliyle, yüz on dokuz bin kelimeleri diliyle dua etti, ya ğmur istedi. Cenâb- ı 
Hak, öyle bereketli bir ya ğmur ihsan etti ki bir misli doksan üç tarihinde ya ğ-
dığını ihtiyarlar ımızdan işitiyoruz ki bu tarih, Üstad ımızın tarih-i velâdetine te-
sadüf etmekle beraber, bu umumî hâdise-i rahmet olan kesretli ya ğmur, hu-
susî bir surette Risale-i Nur’a bakt ığına bir delili de şudur ki:
Risale-i Nur’un ne şrine vas ıta olan Üstad ımız geldiği gün, Isparta’y ı ga-
yet hararetli ve ya ğmursuzluktan toz-toprak içinde görmü ş. Barla gibi bir yay-
ladan gelip böyle bir yerde dayanamayaca ğım, diye telâ ş ediyordu. Üçüncü 
veya dördüncü günü bahçeleri k ısmen gezdi ği vakit, sebze ve ot ve çiçekle-
rin susuzluktan buru ştuklar ını görerek gayet müteessirâne su istiyor, ya ğmur 
talep ediyordu. Arkada şımız olan Bekir Bey’den, de ğirmenleri çeviren suyu 
göstererek “Isparta’n ın suyu bu kadar m ı?” diye sormu ştu. Bekir Bey cevap 
verdi: “Gölcü ğün suyu kesilmi ş, gelmiyor. Isparta’n ın dörtte birini sulayan bu 
sudan ba şka yoktur.” dedi.
Üstad ımızın Isparta’da çok talebesi bulundu ğundan, ruhen ya ğmurun 
gelmesini istiyordu. Ayn ı günde öyle bir ya ğmur geldi ki elli seneden beri 
Isparta böyle bir hâdiseyi görmemi ş. O yağmur yüzde doksan dokuz menfaat 
vermiştir. Bundan anla şılıyor ki o tevâfuk tesadüfî de ğil; bu rahmet, Isparta’ya 
rahmet olan Risale-i Nur’a bak ıyor. Lillâhilhamd, bu kerem-i ilâhî neticesi
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  159
olarak Üstad ımız diyor ki: “Isparta bana Barla’y ı unutturdu. Unutamayaca ğım 
bir şey varsa, o da, her yerde oldu ğu gibi, Barla’da bulunan ciddî dost ve ta-
lebelerimdir.”
 Talebesi Talebesi Hizmetkâr ı
 Mustafa Lütfi,  Rü ştü
 Hizmetkâr ı Daimi Hizmetkâr ı Daimi Hizmetkâr ı
 Hüsrev Bekir Bey Refet
f
(Süleyman Efendi, Mustafa Çavu ş ve Bekir Bey’in bir f ıkras ıdır. Ispar-
ta’daki karde şlerimizin f ıkras ındaki dâvây ı isbat eden kuvvetli iki delili gös-
teriyor.)
Refet Bey ve Hüsrev gibi karde şlerimizin harika bir surette ya ğan umumî 
yağmur içinde Risale-i Nur bereketine hususiyetle bakt ığına, bizim de kanaa-
timiz geliyor. Çünkü gözümüzle ya ğmur hâdisesini, hususî bir şekilde hizmet-i 
Kur’ân ve Risale-i Nur’a bakt ığını iki suretle gördük.
Birinci suret : Risale-i Nur’un vas ıta-y ı neşri olan Üstad ımızın camii, 
Barla’da seddedildi. Risale-i Nur’u yazacak hariçteki talebelerinin yan ına gel-
meleri men edildi ği hengâmda kurakl ık başlad ı. Yağmura ihtiyac- ı şedit oldu. 
Sonra ya ğmur başlad ı, her tarafta ya ğdı. Yaln ız Karaca Ahmed Sultan’dan 
itibaren, bir daire içinde kalan Barla m ıntıkas ına yağmur gelmedi. Üstad ımız 
bundan pek müteessir olarak dua ediyordu. Sonra dedi ki:
“Kur’ân’ ın hizmetine sed çekildi, bu köydeki mescidimiz kapand ı. 
Bunda bir eser-i itab var ki ya ğmur gelmiyor. Öyleyse, madem Kur’ân’ ın 
itab ı var. Yâsin sûresi’ni şefaatçi yap ıp Kur’ân’ ın feyzini ve bereketini is-
teyeceğiz.”
Üstad ımız Muhacir Hâf ız Ahmed Efendiye dedi ki: “Sen k ırk bir Yâ-
sin-i Şerif oku.”
Muhacir Hâf ız Ahmed Efendi bir kam ışa okudu. O kam ışı suya 
koydular. Daha ya ğmur alâmeti görünmezken, ikindi namaz ı vaktin-
de, Üstad ımız, daima itimat etti ği bir hât ıras ına binaen Muhacir Hâf ız 
Ahmed Efendiye söyledi ki: “Yâsin’ler t ılsımı açt ı; yağmur gelecek.”
Ayn ı gecede, evvelce ya ğmad ığı Barla dairesi içine öyle ya ğdı ki 
Üstad ımızın odas ının alt ındaki Çoban Ahmed’in bahçesindeki duvar 
160  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yağmurdan y ıkıldı. Hâlbuki Karaca Ahmed Sultan’ ın arkas ında ve deniz 
kenar ında bal ık avlamakla me şgul Şem’î ile arkada şlar ı bir damla ya ğ-
mur görmediler.
İşte bu hâdise katiyen delalet ediyor ki, o ya ğmur, hizmet-i Kur’ân’la 
münasebettard ır. O rahmet-i âmme içinde bir hususiyet var ki Sûre-i 
Yâsin anahtar ve şefaatçi oldu ve ya ğmur kâfi miktarda ya ğdı.
İkinci suret : Kurakl ık zaman ında, yirmi otuz gün içinde ya ğmur Barla’ya 
yağmam ışken, Yoku şbaşı Çeşmesi yap ıldığı bir zamanda menba ına yak ın 
Üstad ımız ve biz (yani, Süleyman, Mustafa Çavu ş, Ahmed Çavu ş, Abbas 
Mehmed ve sair karde şlerimiz) beraber cemaatle namaz k ıldık. Tesbihattan 
sonra dua için elimizi kald ırdık, Üstad ımız yağmur duas ı etti. Kur’ân’ ı şefaatçi 
yapt ı. Birden, o güne ş alt ında, her birimizin ellerine yedi-sekiz damla ya ğmur 
düştü. Elimizi indirdik, ya ğmur kesildi. Cümlemiz bu hâle hayret ettik. O vak-
te kadar yirmi otuz gündür ya ğmur gelmemi şti. Yaln ız o yağmur duas ı ân ın-
da, dua eden her ele yedi-sekiz damla dü şmesi gösterdi ki bunda bir s ır var. 
Üstad ımız dedi ki: “Bu bir i şaret-i ilâhiyedir. Cenâb- ı Hak mânen diyor ki: 
Ben duay ı kabul ediyorum, fakat şimdi yağmur vermiyorum.” Demek sonra 
Sûre-i Yâsin şefaat edecek. Nitekim öyle olmu ştur.
Elhâs ıl: Isparta’daki karde şlerimizin umumî rahmet içindeki Risale-i 
Nur’un bereketine dair dâvâ ettikleri hususiyeti, bu iki kuvvetli delille tasdik ediyoruz.
Şem’î, Mustafa Çavu ş, Bekir Bey, 
Muhacir Hâf ız Ahmed, Süleyman
(rahmetullâhi aleyhim ecmaîn) 
f
Ehl-i iman –bilhassa şimdiki Risale-i Nur’un zâkir ve muvahhid şâkirtleri– 
öyle bir cadde ve minhâca girmi şler ki, o cadde gayet müstakim, gayet nurlu, 
gayet sevimli. Bütün iki taraf ı elmas, inci dükkân ı... Bunlar ın başında, nass- ı 
Kur’ân’dan gelen ve Kur’ân- ı Kerîm’in ve Furkan- ı Hakîm’in âyât- ı beyyina-
tından inti şar eden Risale-i Nur’un yüz yirmi parças ından beher parças ı birer 
mürşid-i âzam, birer mür şid-i ekmel, birer kale-i hasîn, birer elmas k ılıç olarak 
sabittir. Öyleyse, ey Lütfi, Risale-i Nur’a s ıkı yap ış ki bir mür şid-i ekmel bula-
sın. Lisan ına tevhidi ver ki şu muhkem kaleye giresin; Feyyâz- ı Mutlak’ ın ke-
lâm ı olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’a hâdim ol ki o elmas k ılıcı elinde tutas ın.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  161
İşte o k ılıçla, hiç havfs ız, başlar ını sarhoşlukla o batakl ığa sokan dinsizle-
rin kafalar ına vurarak atla. Ondan sonra, 1ْتَóِĨأُ אƯĩכَ ْħِĝَÝْøَאĘ gibi kat’î delille-
ri Peygamberimiz (sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz’den müteselsilen, bü-
tün Risale-i Nur’un müellifi Üstad ımız Said Nursî’nin yeti ştiği ve serbest gezdi-
ği “Şeriat- ı Garrâ-y ı Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm) ” olan hatt- ı müstakîmi 
bari bir parça da sen takip et ki ba şın felâh bulsun…
Şu geçen Cuma günü ruhumda bir s ıkıntı devam ederek, Üstad ım için 
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ sırrını istinsah ediyordum. Maalesef emrâz- ı asabiye-
min hadsiz istilâs ı, o mühim risaleyi pek âni olarak akîm b ırakt ırdı. Tekrar yi-
ne başlad ım, bir parça yazd ım; bakt ım ki yine sat ır geçmişim, evvelki yazd ı-
ğım yere mürekkep dökülmü ş. Kendimde o s ıkıntı hâlâ duruyor. Tekrar ola-
rak abdest üstüne abdest ald ım, bütün seyyiat ımı itiraf ederek ortaya döktüm, 
istiğfar ettim. Mübarek dua olan salavât- ı şerifeye ba şlad ım. Sonra kalbime 
geldi ki Üstad ımdan himmet isteyeyim. Üstad ımın üstad ına dediği gibi, ben 
de derim ve dedim... O hâl, o vaziyet el’ân devam ediyordu. Hatta intihar de-recesine kadar gelmi şti. Dedim: “Aman yâ Rabbî! Bundaki hikmet nedir?” Ve 
o risaleyi ertesi güne tâlik ettim.
O akşam, yani Cumartesi gecesi, âlem-i menamda, Üstad ım Atabey’in 
Zergendere Mescidinde imi ş. Sabah namaz ına gidiyormu şum. Tesadüfi bir ka-
rakol kumandan ı bana dedi ki: “Nereye gidiyorsun?” “Camiye.” dedim. Beni 
takiben camiye o da girdi. Gördüm ki Üstad ım bir karyola üzerindedir. Evvelki 
cemaatimizden hariç, içeride be ş-alt ı daha jandarma bulunuyor. Cemaat
 تُĳُĩَĺ َź ٌّĹَè َĳُİوَ ُÛĻِĩُĺوَ ۪Ĺْéُĺ ُïْĩَéْĤا ُįَĤوَ ْכُĥُĩْĤا ُįَĤ ُįَĤ כَĺِóَü َź َهُïْèوَ ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
2
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ ُóْĻَíْĤا ِهِïَĻِÖ
devam ediyorlar. O beraber girdi ğimiz kumandan ise, cemaatimize kar şı 
“Aman siz ne yap ıyorsunuz?” diyerek kendisinin itli ğini isbat edip, ma ğruri-
yetinden içeriye tükürdü. O anda Üstad ım o dinsizin yüzüne tükürüp “Git ya-
nımızdan, pis!” dedi, tardetti. Hemen o zaman elimi sa ğ taraftaki deli ğe uzat-
tığımda bir kasatura geldi. Hiç meslek ve me şrebimize uymayan, her cihetle
1 “Emrolundu ğun gibi dosdo ğru ol!” (Hûd sûresi, 11/112)
2 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O birdir. Orta ğı yoktur. Mülk umumen O’nundur. Ezelden ebede her türlü 
hamd ve övgü, şükür ve minnet O’na mahsustur ve O’na lây ıktır. Hayat ı veren de, alan da O’dur. O, 
ezelî ve ebedî hayat sahibidir. Bütün iyilikler O’na aittir; O, yap ılan her hayr ı kaydeder ve kar şılığını 
verir. O’nun her şeye gücü yeter ve hiçbir şey O’na a ğır gelmez.” (Bkz.: Tirmizî, deavât  36; Nesâî, 
menâsik  163; İbni Mâce, ticârât  40, menâsik  84).
162  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
muhalif hareket eden Hasan isminde bir adam o kasaturay ı al ıp ve ucuyla 
o dinsizi göstererek, “Aman efendim, aman hocam, siz yaln ız emir buyuru-
nuz, bu dinsizin imhas ına sebep ben olaca ğım.” dedi ve ayn ı zamanda bir sa ğ 
omuzuna, bir de sol omuzuna vurdu ve gitti. Bütün bu dinsizler bunu görünce tevehhüme dü şüp “Başımıza belâ bulduk, bizden Hocan ın yan ına kimse git-
mez. Ancak Ethem Çavu ş
1(Hâşiye-1) var, onu gönderelim, bizim için yalvars ın, 
yakars ın; aman biz hepsinden vazgeçtik.” dediler.
O sabah bu garip rüyay ı Zühdü Efendi ve Hâf ız Ahmed a ğabeylerime söy-
ledim. Hatta o gün Hâf ız Ahmed, Üstad ımı ziyaret için iki bardak suyla beraber 
Isparta’ya gitmek istedi. Fakir de gitti ğine memnun oldu. Rüyay ı tenbih ettim, 
çünkü o gece gördüm. Nitekim söylemi ş. Fakat çok ac ıklı haberden o kadar 
müteessir oldum ki o zaman anlad ım, ruhumdaki s ıkıntı bu imiş.2(Hâşiye-2)
Lütfi
f
1 (Hâşiye-1) Câ-y ı hayrettir ki o gecede Keçiborlu’da bulunan Ethem Çavu ş herkesten evvel o 
hâdiseden müteessir olarak imdada gelmi şti.
2 (Hâşiye-2) Garip ve latîf bir tevâfuktur ki Isparta’da Cumartesi gecesinde ba şıma gelen gayet 
sıkıntılı bir hâdiseyi sekiz sene kemâl-i sadakatle, hiç gücendirmeden bana hizmet eden 
Sıdd ık Süleyman ayn ı zamanda, benim gibi ayn ı sıkıntı çektiğinden ve sebebini de bil-
mediğinden, Isparta’ya Pazar’dan evvel geldi. S ıkıntısının mânevî sebebini de anlad ı. 
Süleyman’ ın ne kadar selim bir kalbi bulundu ğu mâlûmdur. Hem ayn ı gecede, has tale-
belerin içinde letâfet-i kalbiyle mümtaz Küçük Lütfi, bu f ıkrada mezkûr rüyay ı ve s ıkıntıyı 
görüp ayn ı sıkıntıma iştirak ve az bir tabirle ayn ı vaziyetimi mü şahede ediyor.
  Elhâs ıl: Süleyman’ ın selim kalbi, Lütfi’nin latîf ruhu imdad ıma koşmak istemi şler. 
Demek ki Risale-i Nur’un şâkirtlerinin ruhlar ı birbiriyle alâkadard ır. Cesetleri müteaddittir; 
ruhlar ı müttehid hükmündedir... *1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
  Süleyman Rü ştü nam ındaki karde şimiz, bu hâdise gecesinden evvel, sabahleyin bana ve 
Bekir Bey’e dedi ki: “Ben bu gece bir rüya gördüm. Bu rüyada siz Üstad ımı valinin maka-
mında vali olarak gördüm. Etraf ınızda hükûmet adamlar ı bulunuyordu. Elinizde bulunan 
küçük bir kâ ğıda not yapm ışsınız, nutuk söyleyecekmi şsiniz. Sonra bir daha gördüm ki 
Üstad ım, siz, Bekir Bey ve Hüsrev bir faytona binmi şsiniz, hükümetten eve geliyordunuz.” 
dedi. O sabah ın akşam ı, hükümet dairesinde ayn ı hâl vuku bulmu ş, faytonda ayn ı adam-
lar bulunup selâmetle eve dönülmü ştür. İsticvap makam ında söylenen sözler tam yerinde 
olduğu için, nutuk suretinde ona görünmü ş. Hem Hâf ız Ali, ayn ı gecede, bana olan hücu-
mu ve su-i kasd ı kendine kar şı görmüş. Sabahleyin ba şındaki kasketinin siperli ğini dikmiş, 
tâ hücumdan kurtulsun. 
  Elhâs ıl: Risale-i Nur’un şâkirtlerinin şahs- ı mânevîsi kerâmetkârâne bir hassasiyet göte-
riyor ki, Hâf ız Ali, ulvî sadakatiyle; birinci Süleyman selim kalbiyle, ikinci Süleyman Rü ştü 
müstakim akl ıyla, Küçük Lütfi latîf nuruyla Üstadlar ının imdad ına mânen ko şmuşlar, s ıkın-
tısına iştirak ile tahfifine çal ışmışlar.
 Said
*1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  163
Mektubat’ ın Üçüncü K ısm ı
(Hüsrev’in bir fıkrasıdır.) (Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
“Mirkatü’s-Sünne ve Tiryâk- ı Marazi’l-Bid’a” ismine hakikaten elyak olan 
Otuz Birinci Mektub’un On Birinci Lem’as ı’nı kardeşlerimle ve dostlar ımla 
defâatle okudum. Gâyet azim bir teb şirât- ı peyamberî ile ba şlayan bu risale-
nin, on bir nüktesinden her bir nüktesi ba şka bir hüsün ve ba şka bir letâfet-
te yaz ılmakla beraber; ittibâ- ı sünnetin maddî ve mânevî fevâidi tâdad edilir-
ken, akla aç ılan kap ılardan içeriye giriyor. Her kap ının içerisinde bulunan ka-
pılar ve pencerelerden bakarak, gördü ğü hakikatler kar şısında hayran oluyor. 
Gösterdiği deliller ile muterizlerin itirazlar ına mükemmel ve muntazam cevap-
lar vermekle mukabele ediyor. Ehl-i şevke, “Benim gösterdi ğim kap ılardan 
girseniz, mü şkülâts ız ebedî bir saadete kavu şmuş olacaks ınız.” diyerek ittibâ- ı 
sünneti, her bir müslümana, hayat ında düstur ittihaz etmesini tavsiye ediyor. 
Talebelerine, anlayabilecekleri bir tarzda emr-i azîm olan dersini takrir eder-ken, “Ben zâhirde 15-16 sayfadan ibaret küçük bir risaleyim. Fakat hakikatte neşrettiğim nurla çok büyük denizleri geçecek bir azamette ve çok büyük y ıl-
dızlar ın nurlar ını setredecek kudretteyim. Bahtiyar ol kimsedir ki beni haf ıza-
sı
nda nakşederek, benimle âmil olur.” diyerek belî ğ ve çok yüksek ve nihayet 
derecede latîf sözleriyle bizleri ir şat ediyor.
Bu hakâiki gösteren bu risaleden, gücüm yetse de yüz tane, ikiyüz tane 
yazabilsem. Heyhat! Elim k ısa, sa’yim mahdut, aczim her bir emr-i hayr ı ar-
zuma kadar ifâya mâni... Bu kadar arzuya ra ğmen yazabildi ğim bir nüshas ı-
nı takdim etmi ş bulunuyorum. Hüsn-ü kabul buyurulursa benim için ne bü-
yük saadettir.
Ahmed-i Bedevî Hazretleri’nin kerametkârâne hareketiyle, semâvât ve 
arz ın tabakat ından bahseden On İkinci Lem’a’y ı üç-dört defa okudum.
Sevgili Üstad ım, r ızka muhtaç her bir zîhayat ın r ızkı, Rezzâk- ı Hakikî ta-
raf ından taahhüd alt ına al ınd ığı ve r ızık ancak Mün’im-i Hakikî’nin yed-i kud-
retinde bulundu ğu, o kadar güzel bir üslûp ile târif buyuruluyor ki.. ve tale-
belerine o kadar şirin ve âlî bir ders veriyor ki ak ıl eğriliğe, nefis itiraza, kalb 
inkâra sapacak hiçbir yol bulam ıyor. Zaferi kazanan ordular gibi insan ın bü-
tün kuvâs ına, “Ey k ıymettar risaleler ve ey nuranî feyyaz Sözler, meydan si-
zindir! Size teslim olmu şuz! Beşeriyete ve bütün mükevvenâta hükümran olan 
164  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Hâlik- ı Azîm’in hak sözleriyle bizlere tarîk- ı hidâyeti ve istikameti gösteriyor-
sunuz.” dedirtiyor. Bilhassa arz ve semâvât ın yedişer tabaka oldu ğuna dair 
âyât- ı azîmenin1 küllî ve umumî ve şümullü maânisinin tatl ı ve lezzetli ve şirin 
hakâikini okurken, insan ın hissiyat ına kalemi tercüman olabilse de bu risale-
lere mukabele edebilse.. heyhat!
Her taraf ını anlayabilmek imkân ı olmamakla beraber –bu k ısımda– ar-
zın yedi iklimi ve birbirine muttas ıl yedi tabakas ı ve bu tabakalardaki nura-
nî mahlûkat ın mürûr u ubûruna hiçbir şeyin mâni olmamas ı hâlât ı; ve elekt-
rik ve ziya ve harareti nakil ve kâinat ı baştan başa istilâ eden madde-i esîriye-
den başlayarak semâvât ın yedi tabakas ının kabul edilmesine hiçbir mâni ola-
mıyacağı, fennen, aklen ve hikmeten muhtelif delâil ile isbat edilmesi ve en 
sonunda semâvât ın yedi tabaka ve arz ın yedi kat oldu ğu hakk ında Kur’ân- ı 
Hakîm’in ifadât ının tasdik edili şi, ak ıl ve kalb şübehâta at ılacak yol bulama-
mas ı, risalelerin büyüklüklerine has bir keramet-i kübrâ oldu ğunu gösteriyor. 
Böyle azim hakikat-i Kur’âniye’yi göremeyen feylesoflar ın ve kozmo ğrafyac ı-
lar ın kulaklar ı çınlas ın!..
Evet sevgili, k ıymettar Üstad ım, bu nurlu misilsiz eserler, insan ın şübeha-
tını izale ettiğine ve şübheleri dâvet edecek karanl ık bir nokta b ırakmad ığına 
kat’î bir kanaatle iman etti ğim gibi, temas etti ğim kardeşlerimden ve mütâlaa-
sında bulunan zevâttan, kanaat ımın umumen tasdik edildi ğini işittiğim anlar, 
her taraf ımı meserret kaplad ığını hissediyorum.
Ey sevgili Ütad ım, her hususta size yap ılacak dua için kelimat bulam ıyo-
rum. Zât- ı Zülcemâl, bu kadar güzelliklere, hazine-i rahmetinden binler güzel-
likleri size ihsan etmekle mukabele buyursun, âmîn...
Ahmed Hüsrev
f
 (Sabri Efendinin bir fıkrasıdır.)  (Sabri Efendinin bir f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstad,
Kelâmullahi’l-Azîzi’l-Mennân olan Hazreti Kur’ân, şeâir-i İslâmiye’nin hâ-
dimlerini cenâh- ı himaye ve re’fetine alarak, bu defaki hâdise-i elîmede bir 
seneden beri mülhidlerin çevirdikleri plânlar ını akîm b ırak ıp, zâhiren üç kar-
deşimizi beraat ve mânen milyonlar mümin muvahhidînin zümresine ni şâne-i 
1 Bkz.: Talâk sûresi, 65/12; İsrâ sûresi, 17/44.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  165
beraatini bah ş ve mülhidlere ebediyet ve ezeliyeti izharla kendini müdafaa ve 
hadimlerini muhafaza ve himaye etti ğini ve edece ğini göstermekle, Kur’ân 
hâdimlerinin kulûbu, behçet ve sürûra müsta ğrak olarak, ilerlemek istedikleri 
hâlisâne emel ve gayelerinde ad ımlar ını daha ziyade uzatmaya ve dairelerini 
daha ziyade tevsie ba şlam ışlard ır. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Aziz Üstad ım, Cenâb- ı Kibriyâ’n ın mahzâ bir lütuf ve nihayetsiz bir ke-
rem ve ihsan ı olarak Nur’lar Külliyat ı, bu abd-i pürkusur gibi nice gafillere ih-
san buyurularak, sürekli ya ğmurlar ın arz üzerinde tathîrat yapt ığı gibi, nurlar 
mahallesinde şu asr- ı dalâlet ve devr-i bid’atte çirkâb- ı hayat- ı maddiye ba-
takl ığına batan bu âciz kula, “Zarar ın neresinden dönsen kârd ır.” ders-i ika-
zını vererek, hamden sümme hamden, zulmet vadisinden ç ıkararak şâhika-y ı 
Nur’a yeti ştirmişti.
Her nas ılsa, bir sene evvel, “Ey Sabri! Belki hubb-u câha meyledersin; 
olur ki o cihette bir arzu uyand ırır. Gel, o bedbahtlar ın bulan ık havuzcu ğuna 
bir daha dal, ç ık.” denildi. Elhamdülillâh, selâmet ç ıktım. Bundan halâs ım na-
zar- ı fakirânemde pek ehemmiyetli bir kurtulu ştur.
Talebeniz
Sabri
f
 (Osman Nuri’nin bir fıkrasıdır.)  (Osman Nuri’nin bir f ıkras ıdır.)
Kitaplar ın en büyü ğüsün, Kelâm- ı Kadîm,
Hak kanunlar ın anas ısın, Kur’ân- ı Azîm,
Kudsî tarihlerin nur babas ısın, Kelâm- ı Kadîm,
Sen, dinimizin bekçisisin, Kur’ân- ı Azîm.
Dört ilâhî kitab ın anas ı, yaln ız sensin,
İftihar eder seninle, bütün din-i İslâm,
Sensiz ya şamak isteyen kalbler gebersin,
Sen hakikatin ilk ve son güne şisin.
Her varl ığın üstünde, sönmeyecek güne şsin,
Bütün gizli ve â şikâr ın miftâh ı sensin,
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
166  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Seni tan ımayan ve tâbi olmayan, her yerde
Sahibinin gazab ına uğras ın, gebersin…
Hükmün, muhakkak k ıyâmete kadar bâkidir,
Sana inanmayanlar âdi, zelîl, kâfirdir,Sen, her varl ığın üstünde do ğan güneşsin,
Seni istemeyenler, dünyada cehenneme göçsün.
Hâşâ! Seni be ğenmeyen ve yanl ış diyenlerin,
Dilleri kesilsin, yere bats ın.
Sana hor bakmak isteyenleri Allah kahretsin,Sen hakikatin ilk ve son güne şisin…
Osman Nuri
f
 (Hâfız Ali’nin bir fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin bir f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad ım,
Otuz Birinci Mektub’un On Üçüncü Lem’as ı, “Hikmetü’l- İstiâze” nâm- ı 
âliyi taşıyan bir parça-y ı nuru ald ım. Elhamdülillâh, istinsaha muvaffak ol-
dum. Cenâb- ı Hak, hazine-i bînihayesinden emsâl-i sairesini ihsan buyursun, 
âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Üstad ım efendim, bu azîm hakikati ta şıyan risale, fakir talebenizde pek 
azîm tesirat yaparak, dima ğım ve bütün duygu ve hâsselerim, o azîm hakâik 
üzerine serpilerek, toplanmaz bir hâle geldiler. Gündüzde, güne şin ziyas ı kar-
şısında kalan y ıldız böceği gibi, gerek güne şin tarifini ve gerekse kendi şevkiy-
le daire-i muhîtinde bulunanlar ı tarif edemedi ği gibi; fakir, ayn ı hâl kesbettim.
Evvelâ : Bu risale, di ğer tevhide dair büyük risalelerin bir büyük karde-
şi olabilir. Zira, nas ıl ki öbür kütle-i nur, Cenâb- ı Hakk’ ın âlem-i kebirde cil-
ve-i cemâl ve kemâl ve esmâ-y ı hüsnâs ını pek zâhir bir tarzda âmâ olanlara 
da gösterdiler. Aynen bu parça-y ı Nur, âlem-i asgar olan ve esmâ-y ı hüsnâya 
ayna olan ve hilkat-i dünyan ın ruhu mesabesindeki be şerin kemâl ve sukutu-
na, ebediyet ve ademine sebep olan en büyük vesile ve desiseleri, pek yakî-nen keşfedip gösteriyorlar.
Sâniyen :
 Bu hakikatleri dü şünürken kalbime şöyle geldi ki: Nas ıl ki, 
“Hüdhüd-ü Süleymanî, zeminin suyu meçhul olan yerlerinde hafriyats ız su-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  167
yu bulmaya vesile idi” diyorlar. Aynen bu risale, hüdhüd-ü Süleymanî tar-
zında, âlem-i asgar olan insan ın ezdadlardan müte şekkil cism-i vücudun-
da nur-u iman yata ğı olan kalbi, biaynihî gösteriyor. Zemin yüzünde zarar-
lı ve zarars ız otlar ı teşhis eden kimyagerin âb- ı hayat buldu ğu gibi, binde 
bir hakikatini ancak görebildi ğimi anlad ığım bu eser-i âli, bütün ehl-i iman 
ve zîşuura, menba- ı hakikisi olan Kur’ân- ı Hakîm gibi, nurlar ıyla âb- ı ha-
yat ı serpiyor.
Hâf ız Ali (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Ahmed Hüsrev’in bir fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in bir f ıkras ıdır.)
Üstad ım Efendim,
Bir hafta evvel “Hikmetü’l- İstiâze” isimli risalenin bir k ısm ını ve birkaç 
gün evvel de di ğer k ısm ıyla, On Dördüncü Lem’a’n ın Birinci Makam ı’nı al-
dım. Hikmetü’l- İstiâze’nin Birinci K ısm ı’nı müteaddit defalar karde şlerimle 
okudum.
Ey sevgili Üstad ım, bu k ıymettar risaleyle mücahid talebelerinize öyle gü-
zel bir ilâç takdim ediyorsunuz ki bu ilâçlarla mânevî yaralar ımızı o kadar gü-
zel ve çabuk tedavi ediyorsunuz ki o pek müthi ş yaralar ımız bir anda iltiyâm 
buluyor, ıztıraplar ımız o anda zâil oluyor, kalblerimiz serâpâ sürûrla doluyor. 
Rabb-i Kerîmimize kar şı taşımakta oldu ğumuz muhabbetimiz tezayüd ediyor. 
Ve Hal ık-ı Rahîme kar şı olan âdâb ımıza bile halel gelmeyece ğini okudukça, 
vazifedeki şevk ve gayretimizi artt ırıyor.
Evet, aziz Üstad ım, ekser zamanlar ins ve cin şeytanlar ının hücumlar ın-
dan ve terbiye edemedi ğim âsi nefsimden gelen birtak ım havât ır-ı şeytaniye-
den kurtulmak için pekçok çabalad ığım zamanlar ım oluyordu. Kalb, bu gi-
bi hâletten kurtulmak için inzivâ ararken, Nak şî kahramanlar ının ْكِóَÜ َאĻْĬدُ ْكِóَÜ 
1ْكْóَÜ ْكِóَÜ ِÛْùَİ ْكِóَÜ ĵٰ×ْĝُĐ diye olan esâsât ı dimağıma ilişiyordu. Fakat bu söze 
cevap veren aziz Üstad ımın beyanat ı aras ında, “İnsan bir kalbden ibaret olsa 
idi, bu söz do ğru olabilirdi. Hâlbuki, insanda, kalbden ba şka ak ıl, ruh, s ır, ne-
fis gibi mevcut olan letâif ve hâsseleri kendilerine mahsus vezaife sevkederek zengin bir dairede, kalbin kumandas ı alt ında îfâ-y ı ubûdiyeti” tavsiye buyu-
1 Hem dünyay ı terk etmek, hem nefis hesab ına âhireti dahi maksud-u hakikî yapmamak, hem vücudunu 
unutmak, hem ucbe, fahre girmemek için bu terkleri dü şünmemek.
168  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ruluyor. Güne ş gibi böyle hakikatleri izhar eden böyle nurlu düsturlar talebe-
lerinde esas oldu ğu için, sâlifü’l-arz havât ıra çare ar ıyordum.
Talebelerinin her an ihtiyaçlar ını düşünüp çareler arayan, ilâçlar haz ırla-
yan, ihzârât ını zahmetsiz olarak talebelerine istimal ettiren, mukabilinde hiç-
bir şey istemeyerek minnet ve medhin Cenâb- ı Hakk’a yap ılmas ını emreden 
sevgili Üstad ım… Size evvelden beri “Lokman” nazar ıyla bakmaktay ım… 
Evet, hakikaten bir Lokman’s ınız. Lokman Hekim gibi, kalbî arzular ımızı işite-
rek bu risalelerle muâlece uzat ıyorsunuz. Bedî’ olan Cenâb- ı Hakk’ ın bedâyii 
içinde, kemâliyle her cihette derece-i nihâyeye vâs ıl olan bedî’ kelâm ından, 
bedî’ bir kuluyla ihsan etti ği bu bedâyii medhedebilmek, intak- ı bilhak olma-
dıkça elbette imkâns ızd ır. Bu vadide ne kadar söz söylenilse yine azd ır…
Sevgili Üstad ım, herhangi bir risaleyi aç ıp okuyacak olsam, hissem kadar 
dersimi al ıyorum. Hâlbuki, evvelce bu risaleleri tamamen yazd ığım için, oku-
maya pek az vakit bulabiliyordum ve el’an da öyleyim. Evvelce okudu ğum 
zamanlar istifadem az oluyordu. Şimdi ise, Nur’lar ın hakikatlerini gördükçe 
minnet ve şükrüm tezayüt ediyor, kalbim nurlarla doluyor, ruhum nurlarla is-
tirahat ediyor, letâifim bu Nur’larla hisseleri kadar feyizyâb oluyor. Ve yine Cenâb- ı Hak’tan ümit ediyorum ki, hissem ve istifadem gün geçtikçe ço ğala-
cakt ır ve nasibim artacakt ır…
Bu hâdisat gösteriyor ki bedî’ âsâr ın büyük bir hâsiyeti ve bir kera-
metidir ki, talebelerini ba şka ellere vermiyor ve nurland ırmak için ba ş-
ka kap ılara boyun büktürmüyor. A ğlayan kalblerimize teselliler veriyor. 
İmanlar ımızı takviye ediyor.  Lika-y ı ilâhîyi iştiyakla istetiyor ve sonunda da, 
“Ya Rab! Sen Üstad ımızdan hoşnut olaca ğı tarzda raz ı ol!” nidalar ını, lisanen 
ve kalben söylettiriyor.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Sabri’nin bir fıkrasıdır.)  (Sabri’nin bir f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstad,
Eyyam- ı bahar ın her bir gününün, birer letâfet ve tarâvet-i bîmisali ve 
acip tebeddülü, Fât ır-ı Akdes Hazretleri’nin nihayetsiz kudret ve azametini irâe
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  169
eylediği gibi, deryâ-y ı Nur’un da bînazîr ve hayret-bah ş bir bahar ı; Minhaclar, 
Mirkatler, İstiâzeler ve emsâli latîf, şirin, nuranî ezhâr ve esmâr- ı bînihayeleri, 
ehl-i iman ve tevhide taze hayat bah şediyorlar. Bu nurlar öyle mânevî g ıdalar 
ki herkesi, her an doyurmaya kâfi; ve bu elmaslar öyle k ıymettar birer ridâlar-
dır ki herkesi her zaman ısıtmaya vâfidir. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Aziz büyük Üstad ım, bu risaleleri okudukça ruhum güller gibi aç ılıyor, ha-
yat- ı fâniyeden gelen âlâm ve me şakkati kald ırıp at ıyor. Yerine, kanaat gibi 
bir kenz-i mahfîyi iddihar ediyor. Ve diyorum:
“Ey ruh! Şimdiye kadar mânevî talep ve arzular ını temin eden Nur fabri-
kas ının elmas ve cevherlerinden her birerlerinin ayr ı ayr ı kıymet ve zerafetleri-
ni görünce, bundan daha k ıymettar bir eser olamaz deyip, sen hâlen, ben ka-
len hükmediyorduk. Envâr- ı Kur’âniye ve re şehât- ı Furkaniye ve leme  ât- ı be-
kaiyenin i şte nihayeti yokmu ş… Elhamdülillâh, hakâik-i Kur’âniye’den –yev-
men feyevmen– nasîbedar oluyoruz ve olaca ğız inşaallah. Hemen Cenâb- ı 
Kibriyâ, şu enhâr- ı kevseri hayat- ı bâkiye harman ı olan mah şere kadar ak ıt-
sın, âmîn...
Üstad ım Efendim, bugün harekât- ı mâziyem ile ahvâl-i hâz ıram ı muka-
yese ciheti ihtar edildi. Âlâ kadri’l-istitâa,  tetkik ettim. Neticede ahvâl-i hâz ıra-
mı –hamden sümme hamden– s ıklet cihetinde pek hafif ve k ıymet hususun-
da pek ağır buldum. Harekât- ı sâb ıkam ise bunun hilâf ınad ır. Elhamdülillâh, 
Cenâb- ı Feyyâz- ı Hakikî, âciz, fakir, muhtaç kullar ından rahmet-i rabbâniye-
sini esirgemedi... “Armut pi ş, ağzıma düş.” kabîlinden, her nevi malzeme-i 
cerrâhiye-i ruhiyeyi, hâz ık bir operatörle beraber ihsan buyurdu. E ğer bizler, 
bu ameliyat ı görmeseydik ve bu nurlu ve zevkli, şevkli ihrama girmeseydik, 
hubb-u câh yüzünden acaba hangi bid’attan geri duracakt ık?
İşte –2ĵٰāْéُĺ َźوَ ُّïَđُĺ َź– nurlar ın bîpâyân füyuzat ı, zümre-i muvahhidîni 
medyûn-u şükran b ırakm ıştır.
3َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبِّ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Heman Cenâb- ı Hak cümle Ümmet-i Muhammedi (aleyhissalâtü vesselâm)  en-
vâr- ı Kur’âniye’den müstefid ve hakikî muvahhidîn s ınıfına ilhak ve şimdiye 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 Say ılamayacak ve hesap edilemeyecek derecede fazla..
3 “Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allah’ad ır.” (Fâtiha sûresi, 1/2)
170  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
kadar gafletle geçirdi ğimiz zamanlardan, defter-i a’mâlimize yaz ılan seyyiat ı-
mızı, rahmetiyle af buyursun, âmîn...
Hulûsi-i Sâni Sabri
f
 (Zekâî’nin bir fıkrasıdır.)  (Zekâî’nin bir f ıkras ıdır.)
Üstad ım,
Bir meydan- ı mücadele ve imtihan olan şu dünyan ın her köşesinde be şe-
re ders-i ibret olacak bir hâdise, bir numûne eksik de ğil... Her yerde muhteli-
fü’l-mizaç insanlarda ayr ı ayr ı temâyülât- ı kalbiye bulunuyor. Hâdisat- ı dün-
yeviye içinde, en elîm olan şeyin, meslek-i uhreviye ve diniye perdesi alt ında 
vahşet ve hayvaniyet ruhlar ıyla karşılaşmak oldu ğunu tecrübelerim ve mü şa-
hedelerim bana ö ğretiyor.
Evet, ehl-i iman için mûcib-i teessür şeyler, kendisini ıslah- ı hâle irca et-
mek üzere, ubûdiyetle Hâl ık’ına yalvar ırken, bir mülhidin uysal bir mahlûk 
gibi sokularak, birkaç zaman hileli etvar gösterdikten sonra, ruhunun çirkin-liğiyle karşısındakine hücum ederek, kendine onu benzetmek istemelerini ve 
hatta kar şısındaki mümin hakk ında, sû-i zan ve sû-i tefehhüme dü ştüğünü 
görmektir.
Ah Üstad ım, ne vard ı, insanlar ya göründü ğü gibi olsa, yahut oldu ğu gi-
bi görünselerdi! Ehl-i ir şad, ahkâm- ı Kur’âniye’yi tebli ğ hususunda mü şkülât 
çekmeyecek ve inkâr edilmeyecekti. Benim gibi henüz kendini ıslah edeme-
yenler de, baz ı budalalar ın ruhlar ında sâfiyet ve hüsn-ü insaniyet aramaya 
çal ışmayacakt ı.
Aziz Üstad ım, inşaallah Cenâb- ı Hak, hak ve hakikatin güne ş gibi yük-
seldiğini size ve bize göstersin. Bir zindan hayat ına benzeyen, birçok mâne-
vî mahrumiyetler içerisinde geçen şu günleri, sürûrlu ve serbest günlere teb-
dil eylesin, âmîn...
Talebeniz
Zekâi
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  171
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Ekremim,
Hikmetü’l- İstiâze’nin İkinci K ısm ı öyle k ıymettar bir hazine-i cevahir ve 
maraz- ı vesvesenin iksir bir ilâc ıdır ki, âlem-i fâniden âlem-i bekaya göçünce-
ye kadar, nefis ve şeytan ın hücumuna mâruz bulunan insan, kalbinin üzeri-
ne as ıp beraberinde ta şımal ı. O iki dü şman her zaman köpük gibi, zâhirde bir 
şeye benzeyip, hakikatte ele avuca girmeyen havâî itirâzât- ı muannidâne ya-
parlar. Onlara kar şı en rasîn tahassungâh ve en güzel esliha ve bu u ğurda sarf 
edilecek hâlis sikkeler bunlard ır. Zira vücudumda tecrübe yapt ım. Suâlleri 
okuduğum vakit nefsim, suâl cihetine mâil bulunuyor. Ve ehemmiyet veriyor. 
Fakat, elhamdülillâh, akabinde, tevâli eden Kur’ânî elmas müdafaalar, o ka-bil emrâz- ı nefsaniyeyi çabuk çürütüyor ve kökünden kurutuyor. Şu nuranî ve 
Kur’ânî hikmetleri bihakk ın takdir hususunda, zîruh ve zî şuurun mükemmeli 
bulunan nev-i be şerin, bidâyet-i vahiyden tâ ha şre kadar, i’câz ve icâz ında iz-
har- ı acz edegeldikleri, dâvâm ızın bâriz ve zâhir bir delilidir.
Hülâsa :
 Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın ahkâm- ı bî-nazîrinden olan şu 
Risale-i İstiâze-i Furkaniye’yi mütâlaamda, derya-y ı hakâikte sermest-i hay-
ran kalarak, kemâl-i a şkla dedim: “Yâ Rab, şu Kitab- ı Mübîn’in infaz- ı ahkâ-
mını teshil ve teysir ve dellâl- ı Kur’ân’ ı da, âmâl ve makâs ıdında muvaffak ve 
cemî ihvan ımla beraber bu kemter kulunu da, hulûl-ü ecelime de ğin Kitab- ı 
Mübîn’e hâdim buyur.” duas ıyla arîza-y ı âciziyeye hâtime veririm.
Sabri
f
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Bu defa irsaline inâyet buyurulan Hikmetü’l- İstiâze’nin İkinci K ısm ını al-
dım. Sekizinci İşaret’te isbat edilip gösterilen hak ve hakikat, dalâlet vâdilerin-
de uçan serseri mudillerin yollar ını pek vâz ıh tenvir ile, onlara hem kendileri-
nin ne yapt ıklar ını, hem cadde-i hakikati göstermekle, îcâz ıyla azîm bir mese-
le tahayyül buyuruluyor.
Dokuzuncu İşaret’te ise, bütün ehl-i iman ve bilhassa risale-i envarla hil-
kat-i insaniyenin gaye-i hakikîsini anlamaya çal ışan talebeleriniz, ruhen is-
tikbale gittikçe, bu mesele pek geni ş bir daire olarak, Hazreti Âdem’den beri
172  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bütün Peygamberân- ı İzam Hazerât ının ehl-i dalâlete kar şı mağlûbiyeti ve fe-
ci hâdiseler çok dü şündürüyor ve kalbi zedeliyordu. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
O geniş daire öyle tenvir ediliyor ki, içinde Üstad’dan, Fahrü’l-Mürselîn’den 
Hazreti Âdem’e kadar mü şkülât, hak ve hakikat k ılıcıyla fethedilip, ak ıl ve 
kalb 2َÛْĝَĉَĬ ِّěَéْĤِאÖوَ َÛْĜَïَĀ diye tasdik ediyorlar.
Onuncu İşareti yazarken elimden kalemi b ırakarak hâz ırûna okudum. 
İçinde temsilin misal de ğil, hakikat oldu ğunu ve böyle bir hakikati, ism-i 
Hakîm ve ism-i Nur ve ism-i Bedî’in cilvesiyle görülece ğini derk ettim. Ve ha-
yalen tatbikine ç ıktım. Pek do ğru bir esas oldu ğunu anlad ım, Cenâb- ı Hakk’a 
şükrettim.
On Birinci İşaret’te gösterilen zecr-i Kur’ânî, kâinat tarlas ının mahsulü, 
makines ının mensucat ı, insan nev’i oldu ğu ve umum mevcudat semerat ıy-
la o nev’e hizmet ettiklerinden insan hodgâml ığıyla, bedbinli ğiyle o azîm ga-
ye-i dünyay ı hiçe indirmesiyle, büyük çarklar misillü anâs ır-ı külliyenin insan 
aleyhine hareket ettiklerini ve mühlik mesuliyetten kurtulmak ancak Kur’ân- ı 
Hakîm’in daire-i kudsiyesine girmek ve Fahrü’l-Mürselîn’e ittibâ etmekle ola-cağını beyanla insan ı kendine veznettiriyorsunuz.
On İkinci İşaret ve dört suâlin cevab ının ihtiva ettikleri hakikatler, bizi ara-
sıra kendi hesab ına çal ıştırmak isteyen ve cüz-ü ihtiyar ile kendisinde bir var-
lık görüp, istihkaka göz diken ve şöhret ve hodfuru şluk tahakkümüyle hebâ-
en çal ışan nebatî ve hayvanî nefis ve heva zincirlerini, alt ın makaslarla kese-
rek halâs buyuruyorsunuz.
On Üçüncü İşaret ve üç noktayla, her zaman, hususuyla mübarek vakit-
lerde bizimle u ğraşan ve baz ı yeise düşüren, yüzümüzün siyahl ığını görmeyip, 
mümin karde şlerimizin ufak tefek çizgiler nev’inden karalar ıyla onlar ı bütün 
siyahl ıkla itham ettiren, Cenâb- ı Hakk’ ın rahmetini ve Gaffâr ve Rahîm isim-
lerini tenkide cüret eden ve bu yüzden büyük tahribatlara sebebiyet verdiren hizbü’ş-şeytan ın kuvveti gösteriliyor.
Muhterem Üstad ım, bu işareti yazarken, vücut âlemine seyahate ç ıktım. 
İşârâttaki noktalar bir müfetti ş hükmüne geçti. İzah buyurulan kuvvetler ye-
rinde görülüp, teslim-i silâh etmek üzere idiler. Bize bu kuvvetleri gösteren Kur’ân- ı Hakîm’den istimdad ve feyzi, her hatvelerimde istiyordum. Ve bize 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 Doğru söyledin ve hakk ı dile getirdin.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  173
bu esas hakikat-i hayat ın neticelerini, karanl ıklar ını gösteren Üstad ımız, mu-
vaffakiyetimizi Cenâb- ı Hak’tan dilemekte oldu ğu, her an kendini göstermek-
tedir. Ve in şaallah halâs edecektir.
Muhterem Üstad ım, bu On Üç İşaret, on üç cevahir kümesini muhtevîdir. 
Bunlardan baz ılar ını ipe çizip göstermekle ve çizmemekle ve görmemekle, o 
cevahir hazinesine ve cevherlerine bir nakîse gelmeyece ğinden eğri ve doğru 
çizmek istedi ğim cevherler, in şaallah hüsnünü zâyi etmez.
Ey sevgili Üstad ım, ne kadar te şekkürât- ı vefîre ifâ etsem ve hayli minnet-
tar olsam, yine ifâ edemeyece ğime kâil oldu ğumdan, dilerim Cenâb- ı Hak’tan 
raz ı olacağınız kadar, nâil-i mükâfât eylesin, âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mür-
selîn…
Hâf ız Ali (rahmetullâhi aleyh)
f
 (Vezirzâde Mustafa’nın fıkrasıdır.)  (Vezirzâde Mustafa’n ın f ıkras ıdır.)
Aziz, k ıymettar Üstad ım,
Hesaps ız hamd ve şükür, ol Hâl ık-ı Mennân Hazretlerine ki, ben ümmî 
olduğum hâlde, hissiyat ve emellerimi, şu fâni ve âfil olan hayat- ı dünyadan 
tecritle, Risale-i Nur talebeleri içine girdim ve hizbü’l-Kur’ân âlimlerine arka-daş oldum. Hizmet-i ne şriyede ve ilimde onlara yeti şemiyorum. Fakat in şa-
allah irtibat ve muhabbet ve ihlâsta yeti şmeye çal ışacağım. Ve duayla onla-
rın kalemlerine yard ım ediyorum. Risale-i Nur’a kar şı hissiyat ımı, ümmîliğim 
münasebetiyle, yaln ız rüyalar ımla arz ediyorum.
Bu defa rüyada Fahr-i Âlem 
(aleyhissalâtü vesselâm)  Efendimiz Hazretlerini 
gördüğüm vakit, Sûre-i Hacc’ ın nihayetinde, ِيٌّĳَĝَĤ َّٰųا إِنَّ ْرِه۪ۘïَĜ َّěَè َّٰųا َرُواïَĜ َאĨ 
ëĤا... 1ٌõĺِõَĐ okuyarak ve Şâh- ı Geylânî (kuddise sirruh)  Hazretlerini gördü ğüm 
vakit, Sûre-i Nur’da 2َجٌóَè ĵٰĩْĐَْŶا ĵَĥَĐ َ÷ْĻَĤ âyetini k ıraat ederek nevmden bî-
dâr oldum. Ve anlad ım ki, bu âhirde sünnet-i seniyyeye dair mühim bir risa-
le yaz ıldığı için, Resûl-i Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselâm)  makbulü olmu ş ki, rü-
yamda mü şerref oldum. Ve o âyet Risale-i Nur’un hülâsas ını ifade etti ği gibi, 
1 “Allah’ ı Allah olu şunun gerektirdi ği şekilde tan ıyıp takdir etmediler. Muhakkak ki Allah, mutlak güçlü-
dür, her i şte üstün ve mutlak galiptir.” (Hac sûresi, 22/74)
2 “(İhtiyaç sahibi ve bak ıcısı olmayan) görme özürlü için mahzur yoktur.” (Nûr sûresi, 24/61). Ayr ıca bkz.: 
Fetih sûresi, 48/17.
174  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ehl-i gafleti şiddetli tehdit eder. Şâh- ı Geylânî’yi gördü ğümün sebebi, Risale-i 
Nur’un talebelerinin kudsî bir üstad ı, beni de şâkirt kabul etti ğine dair bir i şa-
ret anlad ım ve bu âyetler havsalam ın haricinde oldu ğu hâlde, o kudsî zâtlar ın 
hürmetine, kuvve-i haf ızamda her zaman okur ve bir geni şlik hâs ıl olurdu.
Diğer bir rüyamda, pek geni ş bir daire (temelleri henüz in şa ediliyor) gör-
müştüm. Bu defa o büyük bina ikmal edilmi ş, içine girdi ğimde sağ cihetini 
cami-i şerif olarak gördüm. Ve namaz k ıldıktan sonra, bütün yaz ılan Risale-i 
Nur’u bana verdiler. Ben de yaln ız bir adedini orada okunmak üzere verdim. 
Binan ın en yüksek ve ortas ında bir dikmesinin de ğişmesi için ellerinde demir, 
vinç ile çal ışanlar üç ki şi idiler, gördüm. Tâbirini siz Üstad ıma havale ediyo-
rum.
Ümmî talebeniz
Mustafa
f
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Ekremim,
Bu kerre ikmaline muvaffak olabildi ğim üç risale-i şerife ki, Yirmi 
Dördüncü, Yirmi Dokuzuncu Söz, Otuz Birinci Mektub’un Be şinci Lem’as ı 
Mirkatü’s-Sünne Risaleleri berây- ı tashih ve manzûr-u Üstadânelerine bu-
yurulmak üzere takdim edildi. Risale-i şerifelerin cümlesi, birer hakikat nu-
ru f ışkıran birer gülistan- ı cinând ır. Hele Otuz Birinci Mektub’un Lem’alar ı 
ki Minhâcü’s-Sünne ve gerekse Tiryâk- ı Marazi’l-Bid’a olan Mirkatü’s-Sünne 
okunmaya doyulmaz. Okudukça hissedilen mânevî sürûr ve füyûzat ın had 
ve hududu bulunmaz bir umman- ı feyizdir. Baz ı cümleler oluyor ki, namaz-
dan evvel ve sonra fakirhaneye gelen ihvana müteaddit defalar okuyup fe-yizleniyoruz. Hele Giritli Hasan Efendi, gözya şlar ından kendisini alam ıyor. 
Mâlûm-u Üstadâneleri, kendisi Kâdirî şeyhidir. Zat- ı Üstadânelerine ve bâhu-
sus Gavsü’l-Âzam Şeyh Geylânî Hazretlerine merbutiyet ve muhabbeti dere-
ce-i nihayettedir.
Üstad- ı Ekremim, bu defa risale-i şerifeler bir parça tehire u ğrad ı. Bunu, 
fakirin atâlet, betâlet ve kesâletine haml buyurmay ınız. Şikâyet de ğil, müftehi-
râne arz ediyorum. Bu sene Cenâb- ı Hakk’ ın fakire lütuf-u ihsan ve keremi çok 
oldu. –
1ُÙَّĭِĩْĤوَا ُïْĩَéْĤا ُįَĤ– yüz binlerce müte şekkirim. Ramazan Bayram ından 
1 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  175
beri, iki defad ır hastal ığım ki –el’an nekahet devrindeyim– Risale-i Nur-u 
Şerifelerin istinsah ına oldukça bir fas ıla vermiş oldu. Çok şükür elhamdülil-
lâh, bu hastal ıklar bir in’âm- ı ilâhîdir. Dua-y ı Üstadâneleriyle s ıhhatim yeri-
ne gelmektedir.
Âs ım
f
 (Rüşdü Efendinin fıkrasıdır.)  (Rüşdü Efendinin f ıkras ıdır.)
Ey Aziz Üstad ım,
Bu kadar azîm ihsan ınız, beni sevgili Üstad ımızın nezdinde talebelerin en 
sonuncusu olmak şerefini kazand ırdığını tahattur ettirdikçe, Cenâb- ı Vâcibü’l-
vücûd Hazretlerine gece ve gündüz dua ediyorum. Ve baz ı vakitlerde ba şım 
secdede oldu ğu hâlde, mütemadiyen a ğlıyorum. Günah ımın azameti, cür-
mümün hadsizli ği beni titretirken, sevgili Üstad ımın duas ı, Cenâb- ı Hakk’ ın 
rahmeti, beni teselli ediyor.
Her gönderdi ğiniz risaleyi kemâl-i i ştiyakla okuyorum. K ıymetli karde şle-
rimle belki her gün bir yerdeyim. İstifadem pekçok, siz Üstad ımın mânevî fe-
yizlerini her vakit risalelerden al ıyorum.
Evet aziz Üstad ım, hissiyat ımı yazabilsem her hafta mektuplar ımla muka-
bele edece ğim ve size mektup yazmak da, benim için en büyük meserrettir. 
Aff ınıza istinad ederek, zâhiren sükûtla ve mânen dergâh- ı Hüdâ’ya el açt ığım 
vakitlerde, size âciz Rü şdü talebeniz, aczini takdim ettikçe, sevgili Üstad ımdan 
bilmukabele gördü ğüm lütuflar kar şısında, gözya şlar ımla cevaplar îtâ eyliyo-
rum, efendim.
Talebeniz
Rüşdü
f
 (Hâfız Ali’nin dersini ne tarzda anladığını  (Hâf ız Ali’nin dersini ne tarzda anlad ığını 
gösteren bir fıkrasıdır.) gösteren bir f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım,
Otuz Birinci Mektub’un On Dördüncü Lem’as ının İkinci Makam ı’nı bir 
defa kendim okudum. Pek cüz’î istifadeyle, dima ğımda bir lezzet hissettim. 
İkinci ve üçüncü tekrarlar ımda öyle bir zevk-i ruhanî uyand ırdı ki, eğer kalb 
ve kalemim ruhuma tercüman olabilse idiler, belki bir derece siz Üstad ıma 
176  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
minnettarâne arza cüret eylerdim. Heyhât, ne kalbim ve ne kalemim ve ru-
hum, aczle önüme ç ıktılar ve itiraf- ı kusur ediyordular.
Sevgili Hocam, Sözler unvan ıyla neşr-i envar ve feth-i bab- ı rahmet eden 
envâr- ı Kur’âniye esasen has, mahsus bir sikke-i hâtemi ta şımaktad ırlar. Her 
bir parças ından, şümullü rahmet-i ilâhiyeye cüz’î, küllî bir kap ısı var gösteri-
yor ve göstermekle kap ılar ı aç ık b ırak ıyorlar. Bu mübarek risaleyi, Süleyman, 
Zeki, Zekâi ve Lütfi karde şlerimle okurken, hayalime bir büyük müzeyyen bir 
saray gösterildi. Asl ı ve hakikatini ve vüs’atini ve müzeyyenat ını temâşâ için 
ruhen ç ıktım. Bakt ım ki, yorgun ve nazar ım kesik bir tarzda geriye döndüm. 
Zekâi karde şim devam ediyordu. Tekrar o saray şeklinde mutantan, revnak-
tar, k ıymetçe, mahiyetçe ayn ı, ufak bir saray- ı vücut âlemimi gördüm. Ve 
feth-i bâb edip temâ şâ etmek istedim. Anahtar ı yoktu. Birden karde şimin ağ-
zından ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ işittim. Kap ı aç ıldı.
1ِīٰĩْèَّóĤا ِÙَĺَاïِİوَ َאنِĩĺِْŸا رِĳُĬ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ dedim. Gördüm ki, büyük sara-
yın müştemilât ı ve tezyinat ı, o küçük sarayda dercedilmi ş. Âdeta çarklardan 
mürekkep bir saat ve çok ipleri hâvi bir nessacd ır. Dikkat ettim, o saati kuran 
ve işleteni ve o ipleri gûna gûna boyay ıp dokuyan ı, gündüzü gündüz eden 
güneş olduğu gibi, pek parlak bir surette izah buyurulunca gördüm. Tekrar 
2ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ dedim ve şu âlem-i kübrân ın fihristesini ve numûnesini elime al ınca 
art ık pervas ız seyahate ç ıktım.
Muhterem Üstad ım, şu söz öyle bir hakikati ders veriyor ki, daha insana 
yabanc ı ve bilinmesi mümkün olmayan bir şey kalm ıyor. Her gördü ğü mû-
nis bir arkada ş oluyor ve susuz vadiler ve geni ş sahralar ve koca küre-i arz bir 
bahçe hükmünde Hal ık-ı Rahîm taraf ından ihzar edilmi ş ve t ılsımı da ِħْــــــùِÖ 
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا olduğu ve t ılsımı bulunmazsa ve al ınmazsa, o bahçede ya şa-
mak mümkün olmad ığı ve yaşasa da her tarafta yabanc ı olarak ve her hatve-
sinde istiskal edilerek, hayat de ğil, belki câmid olarak bulunaca ğını izah buyu-
ruyorsunuz. Hele bizi her zaman, günde k ırk defa havsalam ız almayarak “âh” 
ile geri dönen mirâc- ı mümin olan namazda 3ُīĻِđَÝْùَĬ َّאكَĺوَإِ ُïُ×ْđَĬ َّאكَĺإِ sırrı öyle 
bir düğme olarak gösteriliyor ki, her mümin kendi vücut âleminde bir elektrik 
fabrikas ı görüyor. Ve dü ğmesini aç ınca bütün dünyay ı ziyayla gösteriyor.
1 İman nûrundan ve Rahmân’ ın lutfettiği hidayet nimetinden dolay ı hamdolsun Yüce Rabbimize.
2 Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır.
3 “(Haydi öyleyse deyiniz): Yaln ız Sana ibadet eder, yaln ız senden medet umar ız.” (Fâtiha sûresi, 1/5 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  177
Sevgili Üstad ım, “Cenâb- ı Hak bu k ıymetli eserleri k ıyâmete kadar mü-
min kullar ına yetiştirsin.” duas ıyla hatm-i kelâm eylerim, efendim.
Kusurlu talebeniz
Hâf ız Ali
f
Yeni mühim bir karde şimiz Müftü Ahmed Feyzi Efendi’nin f ıkras ıdır. 
Bu f ıkra çendan şahs ıma bak ıyor. O zat şahs ımı görmemi ş, dellâll ığım eseri 
olan risaleleri gördü ğünden, haddimden pekçok fazla olan sena ve medhi, 
risalelere ve esrar- ı Kur’ân’a ait oldu ğu için kabul ettim.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
Hamd-i bînihaye Kerîm-i Müteâl’e, salât ü selâm Habib-i Zülcelâl’e ve 
O’nun âl ve ashab ına.
Ey bâkîye vâs ıl olmuş fâni! Ve ey matlubun bâb- ı rahmetinde oturan 
mahbûb! Ve ey derecât ın ekmeli olan s ıfat- ı abdiyete sülûk edebilmi ş bahti-
yar! Ve ey Şems-i Tâbân- ı Zülcemâl’in karanl ıklara aksettirdi ği ziyâ-y ı hidâ-
yet! Ve ey Habib-i Kuddûs’ün tarik-i ulviyetinde karanl ıklar ı yararak uçan şe-
hâb- ı şâşaanisâr! Hatîât ve mâsiyet deryas ının korkunç dalgalar ı aras ında in-
leyen, Hâl ık-ı Kerîm’in bunca eltâf ını nankörlükle kar şılamaktan ba şka bir va-
ziyeti bulunmayan bu ednâ-y ı mevcudat, nâil oldu ğun derece-i makbuliyet-
ten bir katresinin olsun, kendine ihdâs ını senin şevket ve kereminden bekli-
yor. Ne olur, beni kendine al ıp hizmetinle mü şerref k ılsan. Ne olur, Habib-i 
Kibriyâ’ya benim de kendisinin hizmetine intisab ım için ve O’nun u şşâk ının 
asgar ı ve hikmet ve nurunun dellâl ı olmakl ığım için yalvarsan, ah!..
Her an ayaklar ının alt ını öpmek ate şiyle 
mütehassir ve nâlân, ahkar- ı mahlûkat
Ahmed Feyzi
f
 (Ahmed Hüsrev’in Otuz Birinci Mektub’un, On Dördüncü Lem’asının  (Ahmed Hüsrev’in Otuz Birinci Mektub’un, On Dördüncü Lem’as ının
İkinci Makamı münasebetiyle yazdığı fıkradır.) İkinci Makam ı münasebetiyle yazd ığı fıkrad ır.)
Sevgili Üstad ım Efendim Hazretleri,
Üç-dört gün evvel Cenâb- ı Hakk’ ın o mukaddes kelâm ından müjdeler ç ı-
kararak aktâr- ı aleme saçan co şkun denizlerin ak ıntılar ı gibi, feyizleriyle bizi 
178  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
mest eden, âfil güne şin her gündüze mahsus sönmez ziyas ı gibi, ard ı aras ı ke-
silmeyen nurlar ıyla bizi nurland ıran, hiçbir ferdi şübehatta bo ğmamak esas ı 
üzerine yürüyen, kendisine has belâgatiyle ukulü teshir edecek bir kabiliyetle söyleyen, sâmialar ı ve bâs ıralar ı kendisine müteveccih k ılan, o azametli külli-
yat- ı nurdan bir nur daha ald ım.
Bu nur, o güzel İslâm nişan ı ve o büyük rahmet hazinesinin ke şşâfı olan 
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ ’in, binler esrar ından otuz s ırra mukabil, alt ı sırla nur-
lu şualar ını ezhan ımıza nakşetmiş ve rahmetin binbir esmâ-y ı ilâhiyeden ge-
len şuâlar ıyla, insana had ve hesaba gelmeyen niam- ı sübhaniyenin meded 
elleriyle yard ıma gönderildi ğini öğretmekle, bizi sonsuz bir derya-y ı feyze gark 
etmiştir.
Bu kudsî mübarek kelimenin her sûre ba şında zikriyle, ehemmiyet ve 
azameti ve her hay ırlı işlerde tekrar ıyla mübarek bir şefaatçi olmas ı, ferşde 
gezen insana, ar şa ç ıkacak kamet giydirmesi ve acz-i mutlakta ç ırpınan insa-
nı Kadîr-i Mutlak’a rapt etmekle, insan ın k ıymet ve izzeti gösterildikten sonra 
1ِīٰĩْèَّóĤا رَةِĳُĀ ĵٰĥَĐ َאنَùْĬِْŸا َěَĥَì َّٰųا إِنَّ hadis-i şerifiyle Mün’im-i Hakikî’nin bin 
bir esmâ-y ı hüsnâs ının cilvelerinin şualar ından tezahür eden rahmetiyle per-
verde edilmek suretiyle de, rahmetin bir cilve-i etemmi oldu ğu izah buyurul-
muştur.
Sevgili Üstad ım, ruh-u insan ın nazar ını ak ıl ve kalbini ve muhayyilesini 
“Bismillâh” ile kâinat sîmas ına, “er -Rahmân” ile arz sîmas ına, “er -Rahîm” ile 
ebnâ-y ı cinsinin sîma-y ı mânevisine da ğıtıyor. Oralardaki rahmet-i vâsia-y ı 
külliyenin azametini, letafetini gösteriyor.
Aziz Üstad ım, nazar ım nereye ili şse, akl ım herhangi bir hâli muhakeme 
etse, muhayyilem neyle me şgul olsa, sâmiam ne duysa, kalbim nereye git-
se, dolaştıklar ı yerlerde ve tesadüf ettikleri şeylerde, be şere bakan pek büyük 
âsâr- ı rahmeti görüyor. Semâvât ve Ar ş, bütün heybetiyle insanlar ın seyran-
gâh ı, cennet mesken-i hakikîsi oluyor. Zemin bir hane şekline giriyor. Mele-i 
âlân ın sekeneleri ve zemin yüzüne serpilen yüz binlerce mahlûkat ve nebatat 
envâ ının, insanlar ın hacetleri için ko şuştuklar ını, sineklerden bal ıklara, zerre-
lerden y ıldızlara kadar küçük büyük her bir masnû, insanlar ın yüzüne vah şet-
le değil, gülerek bakt ıklar ını görüyor.
1 “Şüphesiz Allah Teâlâ, insan ı Rahmân sûretinde yaratm ıştır.” : Buhârî, isti’zân  1; Müslim, birr 115, 
cennet  28; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/244, 251, 315, 323, 434, 463, 519.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  179
Sonsuz rahîm olan Hâl ık-ı Azîm’in kusursuz olan bu kasr ını temaşaya do-
yamayan ruh, kendine avdet ediyor. Rahmetin nihayet derecede incelikleriy-le tanzim ve idare edilen cisme bak ıyor. Duygular ı aras ında yaln ız muhayyi-
lesine hasr- ı nazar ediyor. Bu muhayyilenin dima ğda kendisine tahsis edilen 
mahalli, bir hardal tanesi kadarken, her zaman bütün âlemi sinema şeritle-
ri gibi hayal hanesinde dola ştırır. Haf ıza bir çeşit, ak ıl ayr ı bir çeşit, fikir ba ş-
ka bir hâlde, kalb daha ba şka, kâmil insanlarda hâl-i faaliyette olan di ğer le-
taif daha ba şka bir şekilde, bâs ıra, sâmia, zâika, lâmise, şâmme gibi havâss- ı 
zâhirînin istiâb ettikleri mânevî sahalara nisbetle, nihayet derecede küçük bir dimağımda yerle ştikleri hâlde, yekdi ğerine kar ışmayarak, biri di ğerinin vazi-
fesine müdahale etmeyerek, ayr ı ayr ı vazifelerde, ayr ı ayr ı dairelerde gayet 
muntazam çal ıştıklar ını ve hatta etibbân ın bile senelerce tahsil ederek içinden 
çıkamad ı
klar ı vücud-u be şerin her bir k ısm ının, her bir uzvunun inceliklerini 
görüyor. Bu derece rahmetle tanzim edilen, bu kadar muhtelif vezaifle çal ıştı-
rılan, bu muhayyirü’l-ukul makineyi tema şa eden ruh, bu makine üzerindeki 
derece-i mâlikiyetini dü şünüyor. Hükmünün hiçbir uzva tesir etmedi ğini gö-
rünce, s ığınacak bir yer, iltica edecek bir mahal, perverde edilecek bir varl ık 
arıyor. İşte o vakit bu kadar rahmetiyle perverde eden Hallâk- ı Azîm’e kar şı 
secde-i şükrana kapanarak a ğlıyor, ağlıyor, ağlıyor. Bütün dertlerini döküyor. 
Onun, yaln ız onun lütf u keremine iltica ederek affolunmak, dünyada oldu ğu 
gibi ukbâda da sevdikleriyle birlikte vadetti ği cennette bulundurulmas ını isti-
yor ve yalvar ıyor.
Ahmed Hüsrev
f
 (Refet Bey’in fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in f ıkras ıdır.)
Aziz ve muhterem Üstad ım Efendim,
Geçen hafta ald ığım mektupta, “Senin ve Şerif Efendi’nin ifadeleri k ısa-
dır; bir şey anlaşılm ıyor. Tenkit mi, takdir mi?” buyurdunuz. Bütün eserlerini-
zi takdir ve kemâl-i istihsan ile kar şılad ığımız mâlûm-u âlileridir. Esasen ten-
kit edecek kudret-i ilmiye de ğil bizde, Türkiye ulemâs ında olmad ığı, hâdisat-
la sâbittir.
Sinn-i sabavetinizde şark ulemâs ını ilzam etmeniz ve ondan sonra 
İstanbul’a gelerek bilumum ulemân ın nazar- ı takdir ve hürmetini celbetme-
niz, bu hususu isbata kâfidir. Gerek Şerif Efendi ve gerekse Hikmetü’l- İstiâze 
180  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve Besmele S ırrını okuyan di ğer arkada şlar duyduklar ı hazz- ı mânevîden ga ş-
yolmuşlard ır.
Fakire gelince, Sözler hakk ında hiçbir şey yazmazsam bile, o kemâl-i tak-
dirdendir. Zira, şimdiye kadar büyük bir zevkle mükerreren okudu ğum ve da-
ima okumaktan hâli kalmad ığım Sözler  ve Mektubat hakk ında kanaatlerimi 
daima Üstad ıma arz etti ğimden, yazacak kelime bulam ıyorum. O da âcizli-
ğimden olsa gerektir. Bir risale ne kadar parlaksa, onu takip eden, ondan çok 
ziyade parlakt ır. Binaenaleyh, ne yazsak hakk ıyla ifade-i meram etmi ş olam ı-
yorum.
Şimdi hayat ım çok zevklidir. Sözler’in tetkikat ıyla meşgulüm. Evvelki 
okuyuşlar ımda hazmedemiyordum. Şimdi gayet yava ş ve dikkatli okuyup 
anlamaya çal ışıyorum. Tak ıldığım noktalar oluyor, soruyorum. Bu vesi-
leyle istifade fazlad ır. Nitekim Yirmi Dördüncü Söz’ün Birinci ve İkinci 
Dal ında çok tevakkuf ettim. Lây ıkıyla anlayamad ım. Üstad ımızla görü ş-
tüğümde bu iki Dal ın şifahen izah ını rica edece ğim.
Muhterem Üstad ım, fakirin bir nokta çok hayretini mucip oluyor. 
Sizden bir meselenin izah ını rica ediyorum. İzah ediyorsunuz. O izah-
ta da, muhtaç izah noktalar ı bulunuyor. Öyle latîf ve şümullü cümleler-
le cevap veriyorsunuz ki, o cümleleri de anlamak için suâl icap ediyor. 
Bundan şu netice ç ıkıyor ki, Sözlerinizin her sat ırı, bir kitap te şkil edecek 
kadar şümullü ve mânidard ır. İstenildiği kadar izah olunabilecektir.
Refet
f
(Doktor İbrahim’in fıkrasıdır.) (Doktor İbrahim’in f ıkras ıdır.)
Efendim,
Nuranî ve ziyadar cadde-i kübrâ-y ı mâneviyede seyr u seyahat eden 
umum âhiret karde şlerimle her hafta görü şüyor ve ârams ız tulû eden Risale-i 
Nur eczalar ı gibi, feyiz ve mârifet güne şlerinin haberlerini i şittikçe, ruhum 
güller gibi aç ılıyor. Hubur ve ibtihaca müsta ğrak oluyor. Ve istidad ım nis-
betinde bir-iki meselecik ö ğrenmeye sa’y ediyor isem de, bu envâr- ı bahr-i 
muhîtten karde şlerimin ruhlar ına in’ikâs eden mesâilden bâhis arîzalar ı tah-
rir ve takdim ettiklerini gördükçe, adem-i muvaffakiyetimden mütevellit esef ve kederim hasebiyle cehlimden el-amân çekiyorum. “Ümmîlik ne güç 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  181
imiş!” diye ruhum a ğlıyor. Muterifâne, “ İbrahim, müstehaks ın” diyorum. 
Nihayet yine ümidimi Rabbimden kesmeyerek diyorum: “Bir müessesenin baş müdürü, muavini, kâtibi, müvezzii, tahsildar ı, hademesi olur. Fakir k ıs-
men müvezzîlik, k ısmen hademelik s ıfat ıyla bulunsam ne zarar ı var?” deyip 
mütesellî oluyorum.
İbrahim
f
 (Osman Nuri’nin fıkrasıdır.)  (Osman Nuri’nin f ıkras ıdır.)
Kur’ân- ı Azîm
Bir kelimeni, milyonlar defa tekrar okusam,
İlk başlad ığım lezzeti, daima duyar ım.
Sen İslâm ocaklar ının sönmez bir lem’as ısın,
Sen o misilsiz Zat ın emsalsiz kelâm ısın.
Rabbin en sevgili Resûlüne k ısmet olan,
Değerli bin bir çe şit isbatl ı kelâm ısın.
Hangi kitap var ki, as ırlarca böyle hürmetle okunsun?
Nas ıl bir nankör var ki, gelsin sana dokunsun?
Hâşâ, sana inanmayanlar kâfirse bile,
Gelsin onun dellâl ının yan ına otursun.
O dellâldan al ınca ders-i ilham ı,
Lânetler eder, inkâr etti ğine Kur’ân’ ı,
İlmin en derin hocas ı, burhan ı,
Zelîl eder, kar şısında seni tan ımayan ı.
Kudsî kitab ın çok ünlü, onun dellâl ı Üstad ım Said
Gönül ister ki, o ayarda bulunsun binler Said.
Ayn ı günün sabah ı okuduğum, büyük ve kudsî kitab ımız olan Kur’ân- ı 
Azîmüşşân’dan ald ığım nurlu ilham- ı ilâhîden, dolay ısıyla güneş gibi kuvvetli 
olan Risale-i âliyelerinizin âcizde b ırakt ığı derin his ve tesirlerden do ğmuştur.
Osman Nuri
f
182  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi’nin fıkrasıdır.)  (Hulûsi’nin f ıkras ıdır.)
Bir Mirkatü’s-Sünnet olan mübarek mektup hakk ındaki ihtisaslar ımı ar-
za maalesef muktedir de ğilim. Fakat istikametli tefsir, i’câzl ı beyan, nurlu ilân 
gibi şan ına lây ık tâbirle tavsif edebilece ğim Beşinci Lem’an ın on bir nükteyi 
ihtiva edi şini mânidar buldum. Sanki, mânen diyor: İfâ-y ı sünnetle mükellef 
olduğumuz, ol Nebiyy-i Zî şân’ ın taraf- ı ilâhîden getirip haber verdi ği yakînen 
mâlûm olan şeylerin hak oldu ğunu bilip, kalble tasdik ve dille ikrar etmek su-
retiyle, tarif olunan iman ve İslâm ın şartlar ının mecmuu olan on bir adediyle 
bu nurlu mektuptaki nüktelerde sarih tevâfuk vard ır. Madem böyledir, mümi-
nim diyen ittibâ- ı sünnet etmeli. “Elhamdülillâh müslüman ım” iddias ında bu-
lunan ve 1نَĳُĥَđْęَÜ َź َאĨ نَĳُĤĳُĝَÜ َħِĤ itâb ından kurtulmak isteyen sünnete yap ışma-
lı, ilâ âhir.. hakâiki ders veriyor. 
Bu mektubu almazdan evvel –Allah hayretsin– bir gece rüyamda büyük 
bir camide bulunuyorum. Namaz k ılınd ıktan sonra, ben kap ıya yak ın bir yer-
de ayakta duruyorum. Bakt ım, mihrab ın sol taraf ından küçük ve toplu bir ce-
maat geliyor. Bana yakla ştıklar ı zaman, “ İşte Abdülkadir-i Geylânî Hazretleri” 
diye kula ğıma bir ses geldi. Gayr-i ihtiyarî “Medet yâ Gavs- ı Âzam” diyerek, 
ağlayarak aya ğına kapand ım. Mübarek sol elleriyle beni yerden kald ırdılar ve 
şefkat gösterdiler. Kendileri uzun boylu, çok mehîb ve üzerlerinde siyah bir 
sako, mübarek sakallar ı siyah, pek az a ğarm ış, beşûş ve nuranî bir çehre… 
mübarek ba şlar ında bir mahrût-u nâk ıs şeklinde yüksek ve çok beyaz bir sa-
rık vard ı. Camiden ç ıkınca, bitişik bir odada cemaatle beraber oturdu ğumuzu 
da hat ırlıyorum. Bu rüya bana çok zevk vermekle beraber, dua ve himmetle-
rinin Hizbü’l-Kur’ân üzerinde her zaman mevcut bulundu ğuna daha ziyade 
yakîn has ıl ettirdi.
Hulûsi
f
 (Sabri’nin fıkrasıdır.)  (Sabri’nin f ıkras ıdır.)
Bu kere, bir k ıta lütufname-i fâz ılâne-i mergubeleriyle tere şşuhat- ı 
Kitab- ı Mübîn’in bir zübdesi bulunan, Fihriste-i Mübîn’in Dördüncü K ısm ını, 
Süleyman Efendi karde şimiz yediyle ald ım, okudum. Müellifine, kâtibine, na-
şirine, hâdimlerine binler dualar ettim. Hakikaten vakt-i k ıraatim olan iki sa-
1 “Yapmad ığınız, yapmayaca ğınız şeyleri neden söylersiniz?” (Saf sûresi, 61/2)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  183
at zarf ında, Risalâtü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’un kâffesini icmâlen okumu ş 
kadar mütelezziz ve müstefid oldum. Ve şöyle dedim: Lütufnâme-i keremkâ-
rîlerinde i şaret buyuruldu ğu üzere dört nüsha de ğil, belki birkaç ay, her vazi-
feye tercihen Fihriste’yi teksir ve ne şre sa’y etmeliyiz.
Madem ki gayemiz ne şr-i envâr- ı hakâik-i Kur’ân’d ır. Bu mübarek ve k ıy-
mettar eser-i girânbahâ ise hakâik-i Kur’âniye’nin hülâsas ı ve zübdesi ve tâbi-
ri câiz ise, tam bir pi şdâr ıdır. Miftâhu’n-nusret ve mirkatü’l-fütûhtur.
Üstad- ı Azizim, mukaddimen, bu k ıymettar eserleri avn-i ilâhîyle vücu-
da getirdikçe, bu k ısırlı talebenizi de bir muhatap addederek her eseri irsal ve 
tenvir buyurmakta idiniz. Fakat o zamanlar, gayr-i ihtiyarî nurla, zulümat kar-şısında bulunmakl ığım hasebiyle, nurlarla aramdaki perde aç ılmam ıştı. Şimdi 
o semm-i katil tâbirine lây ık muhalif, z ıt, menfî cereyanlar ın zevaliyle, envâr- ı 
bînihaye-i Kur’âniye’nin, elhamdülillâh, kap ılar ı aç ıldı. Sâlifü’l-arz zulümât ın 
zebûnu bulundu ğum s ıralarda münte şir âsâr ı tekrar okuyup yaz ıyorum.
Risalelerin derece-i k ıymetlerini ve bah
şettiği feyzi ve fevzi arzetmek, li-
san ve kalemin fersah fersah iktidar ının fevkindedir. Bu mübarek ve kudsî 
tereşşuhat- ı Kur’âniye ve lemeât- ı Furkaniye’yi, hakikî bir dellâl- ı Kur’ân ol-
mal ı ki, hakk ıyla takdir ve sena edebilsin. Zira bu hayat- ı hakikiye ve serme-
diye hazinelerindeki müstâmel kelimat ve tâbirât ın kâffesi sairlerine minkül-
li’l-vücûh fâik ve bâkir beyanat ı hâvi, kemâl-i selâset ve cezâlet ve şâyân- ı 
gıbta ve hayret, dirayeti mü ştemil ve cami ve cümel ve f ıkarât ism-i Bedî’ ve 
Hakîm’in bir cilve-i hâssa ve mümtâzesidir, dersem binden bir hakk ını bile 
vermiş olamam.
Hülâsa : Bu nurlar ın kâffesi, deccallara mahsus ve müstahzar elmas gül-
leler ve ehl-i iman için menba- ı envâr- ı hakâik olan Kur’ân- ı Hakîm’den son 
asırda nebean etmi ş, binler âb- ı hayât- ı bâkiye hazineleridir.
Sabri
f
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım Efendim Hazretleri,
Otuz Birinci Mektub’un On Be şinci Lem’as ının Birinci K ısm ını, büyük bir 
meserretle ald ım.
Sevgili Üstad ım, zaten fakir, âcizane nazar ımda, “Şems-i hidayetten 
184  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
neşr-i envâr eden Sözler” hak ve hem hakikat olarak, hakikat âleminin çar-
şısıdır. Hakikat âleminde ne varsa, o kadar zengin, o kadar mücehhez, o ka-
dar bîpâyand ır. Böyle bir çar şı-yı âlem mallar ını almak lâz ım ki, bir padi şah 
kuvveti olsun. E ğer görmekse, öyle bir keskin nâfiz, seyyar bir nazar olmal ı ki, 
seyr-i seyahatle görebilirsin. Bu da pek ender bulundu ğundan, almak ve gör-
mek için lâz ım ki, bütün mallar ın bir numûne levhas ı bulunsun.
Ey sevgili Üstad, her numûne levhalar ı mukaddemâ görülüyordu ki, yal-
nız bir parçayla toplar ın ve küllîlerin nevilerini gösterir. Daha bir şeye yara-
maz. Fakat serâser nur olan hazine-i bînihayenin fihriste ve numûne levhas ı-
nın her parças ından, 1ًאĩِĥْùُĨ ًאęĻِĭَè gömleği ç ıkacak. Harika derecede parçala-
rı ve k ıymetleri hâvidirler. Nas ıl umuma muhalif külliyatla harika oldu ğu gibi, 
cüz’iyatlar ıyla hârika bir hatemi ta şıyorlar.
Evet, Üstad ım, bu mektubu istinsah ederken kalb ve ruhum cû ş u hurûşa 
gelerek bütün envâr- ı resâili kemâl-i şevk ve tahassürle görmek istiyordular.
Demek, Üstad ım, umum risalelerin her parças ına ihtiyac ımız olduğu gibi, 
her parçay ı da birden görmeye şiddetle ihtiyaç varm ış. Cenâb- ı Vâcibü’l-vü-
cûd size kemâl-i rahmet ve merhametinden, o rahmet ve merhametinin ikti-zas ıyla nâil-i mükâfat buyursun, âmîn...
Hâf ız Ali
f
(Kardeşim Abdülmecid’in fıkrasıdır. Hulûsi Bey’e yazdığı mektuptandır.) (Kardeşim Abdülmecid’in f ıkras ıdır. Hulûsi Bey’e yazd ığı mektuptand ır.)
Eyyühe’l-azîzin Azizi, Hazreti Seyda’n ın Muhterem Tilmizi,
Teşnesi bulundu ğum tebşirnamelerinizi memnuniyetle ald ım. Var olu-
nuz. Cevaplar ı yazmak icap eder, amma ne yazay ım? Ruh nâho ş, kalb bîho ş, 
kafam bom bo ş. Zira, etraf- ı erbaamdan takattur eden vah şetler, kasâvetler, 
yeisler, beisleri tasavvur ettikçe, biri cinnete, yani cünûna, di ğeri cennete, ya-
ni Şam’a gitmek üzere, ak ıl ve ruhum seferber vaziyetini al ıyorlar. Bunun 
içindir ki, ne Seyda’n ın, yani Üstad ın talebeli ğini ve ne de sizin karde şliğinizi 
bihakk ın îfâ edemedi ğimden, ne yazaca ğımı bilemiyorum.
1 “Dupduru bir tevhid inanc ı üzerinde ( İbrahim Milleti’ne ba ğlılık).” (Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  
3/375, 406; el-Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ  6/4; el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  5/484). Ayn ı hususu ifade 
eden âyetler için bkz.: Bakara sûresi, 2/135; Âl-i İmran sûresi, 3/95; Nisâ sûresi, 4/125; En’âm sûresi, 
6/161; Nahl sûresi, 16/123)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  185
Hem de sizden gelen mektuplar saf, temiz, nurlu bir fikirden ç ıktığından, 
okuyanlara ışık veriyor. Zulmetli fikrimden ç ıkan arîzalar ise, size zulmet vere-
ceği ihtimalinden korkarak, titreye titreye, takdime cesaret edemiyorum.
Abdülmecid
f
 (Refet Bey’in bir fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in bir f ıkras ıdır.)
Aziz ve muhterem Üstad ım efendim,
Sözler’in ve Mektubat’ ın ve Pencereler’in fihristesi o kadar güzel olmu ş 
ki, bir defa sathî bir nazar atfeden kimse, Risaleti’n-Nur eczâlar ının k ıymet 
ve ehemmiyeti hakk ında yek nazarda bir fikir edinebilir. Bu fihriste umum 
risalelere bedeldir. Hiçbir müellif, yazm ış olduğu yüz yirmi kadar kitab ının 
her birisinin hülâsa-y ı meâlinden ve bilhasa metnindeki âyât ı, birer birer 
münasip ve mânidar bir tarzda tâdâd etmek suretiyle risalelerin gayat ından 
ve mahiyetinden bahsetmek şart ıyla, böyle ehemmiyetli dört risaleyi vücu-
da getiremez. Fihriste’nin bâriz bir vasf ı daha var ki, o da kendi ihtiyar ınız-
la olmay ıp, sünuhat- ı kalbiye ile oldu ğunu isbat ediyor. Biz bu hâlleri gör-
dükçe, sizin gibi bir Üstada nâiliyetimizden dolay ı Rabbimize çok şükür et-
mekteyiz.
Refet
f
(Hulûsi Bey’in fıkrasıdır. Eğirdir’de bir kardeşimize gönderdiği mektuptandır.) (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır. Eğirdir’de bir karde şimize gönderdi ği mektuptand ır.)
Üstad Hazretlerinin son Otuz Birinci Mektubun On Üç ve On Dördüncü 
Lem’alar ını hâvi olan pek k ıymetli, nurlu ve hikmetli, serâpâ nur olan hakâik 
derslerinden derin manal ı, şirin lezzetli, asel-i musaffâ nev’inden ekmel eser-
lerini almakla bahtiyar, cevap takdimine muvaffak olmamakla bedbaht ım. 
Şurac ıkta karalamaya niyet eyledi ğim birkaç sat ırla, o ders-i hakâikten ald ı-
ğım feyzi izah veya duygular ımı nakletmek istemiyorum. Çünkü bu dersin ni-
hayetindeki hususî hâ şiye, sanki mânen beni bir müddet mektup yazmaktan 
menetti. Zâhirî manalar da bu i şaretin do ğrudan do ğruya bu bîçâreye ait ol-
duğunu göstermektedir. Bu nurlu dersi bir defa (On Üçüncü Lem’a k ısm ını) 
İmam Ömer Efendi gibi arkada şlara okuyabildim.
Sevgili Üstad ımın emirleri, i şaretleri, dersleri, tenbihleri, ikazlar ı, irşad-
lar ı, tehditleri, şefkatleri hep hakikatlidir. Bugüne kadar söylenmi şler böyle 
186  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
olmakla beraber, bundan sonrakiler de ayn ı mahiyettedir. Asla şüphe ve te-
reddüdüm yoktur. Tabiî, sevk-i tabiî tesadüf de ğil. Hakikî, f ıtrî sevk-i ilâhî, 
kader-i sübhânî, her i şimizde hâkim. Cüz-ü ihtiyar ımızla seyyiat ımızdan me-
sul olmakla beraber, hasenat tevfik-i Hüdâ ile oldu ğuna, Kur’ân- ı Bâhirü’l-
Burhan şahid-i sad ıktır.
Hulûsi
f
Eğirdir Müftüsüne Son İhtar Eğirdir Müftüsüne Son İhtar
(Bir karde şimiz olan Hakk ı Efendinin hat ırı için lây ık olduğu şiddeti 
bırak ıp gayet mülayim bir surette ilan edildi.)
1ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Eski bir dost ve ilim noktas ında bir arkada ş olmak üzere sizinle bir has-
bihal edece ğim. İkimize taallûk eden mühim bir musibet-i diniyeyi size ha-
ber veriyorum. Bunun telâfisine mümkün oldu ğu kadar beraber çal ışmal ıyız. 
Şöyle ki:
Zat ınız, herkesten ziyade hizmetimize taraftar ve hararetle himayetkâr ol-
mak lâz ım gelirken, maatteessüf, meçhul sebeplerle, aksimize tarafgirâne ve 
bize karşı soğukça rakîbane bakt ığınızdan, oğlunuzu bu köyde yerle ştirip ona 
dost-ahbap buldurmak için çal ıştınız. Neticesinde, burada öyle bir vaziyet ha-
sıl olmuş ki, mahiyetini dü şündükçe senin bedeline ruhum titriyor. Çünkü 
2ِģِĐَאęْĤכَא ُÕَ×َّùĤاَ kaidesince, bu vaziyetten gelen günahlardan, seyyiattan siz 
mesulsünüz.
Zehire tiryak nam ı vermekle tiryak olmad ığı gibi, z ınd ıka hissiyat ını ve-
ren ve dinsizli ğe zemin ihzar eden bir heyetin vaziyetine, ne nam verilirse ve-
rilsin, Genç Yurdu denilsin, hatta Mübarekler Yurdu denilsin, ne denilirse de-nilsin, o mana de ğişmez. Başka yerlerde, Genç Yurdu ve Türklük Meclisi, 
Teceddüt Mahfeli gibi isim ve unvanlarla bulunan heyetler, ba şka şekillerde 
zarars ız bir surette bulunabilirler. Fakat bu köyde, madem sekiz senedir ki s ırf 
esâsât- ı imaniye, usul-ü hakâik-i diniyeyle me şgulüz. Elbette, bu köyde bize 
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
2 (Bir işe) sebep olan, (onu bizzat) yapan gibidir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  187
karşı muannidâne bir heyetin takip edece ği esas, imans ızlığa ve usûl-ü dini-
yeye muhalif, hatta z ınd ıka hesab ına bir hareket yerine girer. Bilinsin bilin-
mesin, netice öyle ç ıkar. Çünkü bu havalide umumca tebeyyün etmi ş ki, si-
yaset cereyanlar ıyla alâkadar de ğilim; belki yaln ız hakâik-i diniyeyle me şgu-
lüz. Şimdi burada birisi bize muhalif hareket etse, hükûmet hesab ına olamaz; 
çünkü mesle ğimiz siyasî de ğil. Hem yeni bid’alar hesab ına da olamaz; çünkü 
hakikî me şgalemiz esâsât- ı imaniye ve Kur’âniye’dir.
Hem resmî Diyanet dairesinin emirleri hesab ına dahi de ğil; çünkü emir-
lerini tenkit ve muhalefet me şgalesi bizi kudsî hizmetimizden men etti ği için, o 
meşgaleyi ba şkas ına b ırak ıp onunla me şgul olmuyoruz. Mümkün oldu ğu ka-
dar o emirlere kar şı temas ettirmemeye çal ışıyoruz.
Öyleyse, sekiz sene bu cereyan- ı imanî merkezi olan bu köyde, bize kar şı 
muhalefetkârâne ve mütecâvizâne vaziyet alan, ne nam verilirse verilsin, mu-halefeti z ınd ıka hesab ına ve imans ızlık nam ına kaydedilecek.
İşte, sizin ilminize ve makam- ı içtimaînize ve mensab- ı fetvan ıza ve bu 
havalideki nüfuzunuza ve evlât hakk ındaki müfrit şefkatinizden gelen te şvik-
kârâne muavenetinize istinad ederek, burada hem beni, hem seni pek ciddî alâkadar edecek bir vaziyet vücuda geliyor.
Ben kendim burada muvakkat ım; ıslah ına da mükellef de ğilim; belki bir 
derece mesuliyetten kurtulabilirim. Fakat zat ınız hem sebep, hem nokta-y ı is-
tinad oldu ğunuzdan, o vaziyetten gelen müthi ş meyveler defter-i a’mâlinize 
geçmemek için, her şeyden evvel bu vaziyeti ıslah etmelisiniz. Veyahut o ğ-
lunu buradan çek. O daimî senin mânevî zarar ına günah i şleyecek tezgâh ı 
tebdil etmeye çal ış. Zat ınıza bu tezgâh ın mahsulât ından numûne olarak, si-
zin hesab ınıza, bana muhalif suretinde gelen yaln ız iki küçük numûneyi gös-
tereceğim:
Birincisi :
 Beni haddimden çok fazla hüsn-ü zanda bulunan ve harekâ-
tımı herkesten ziyade hak telâkki eden bir ehl-i ilim, sana itimaden, o ğlunu-
za meslekçe dostluk etmi ş. O adam birgün yan ıma geldi. Hususî odamda na-
maz ımı kılmak vakti geldi. Benimle beraber cemaatle k ılmak onun yan ında 
çok ehemmiyetli oldu ğu hâlde, gizli ezân- ı Muhammedîyi (aleyhissalâtü vesselâm)  
işitmekten kula ğı müteneffirâne, havftan gelen istikrah ile, kalkt ı, kaçt ı. Bu işe 
sen fetva ver! Fahr-i Âlem’in (aleyhissalâtü vesselâm)  en nuranî, leziz, kudsî kelimâ-
tını işitmekten kaçan bir kula ğın alt ında olan kalbde bulunan iman, ne hâle 
girdiğini sen söyle!
188  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Bu böyle olsa, ba şka cahil yahut gençler, o meslekte nas ıl boya al ırlar, k ı-
yas ediniz, benimle beraber bu i şe ağlay ınız.
İkincisi : Bir dostum vard ı, takvâs ı ifrat derecesindeydi. Benim yan ıma 
geldiği vakit, âhirete ait en güzel parçalar ı bana gösteriyordu ve ihtar ediyor-
du. Zat ınız onu bir derece benden so ğutmak ve senin o ğluna dost yapmak su-
retinde onunla konu şmuşsunuz.
İşte o zât, o telkinattan sonra geçen Ramazanda birgün, bana Hülâgû ve 
Cengiz vâk ıalar ını okutmak için gösterdi. “Aman, bunlar ı oku!” dedi. Ben ke-
mâl-i taaccüp ve hayretten dedim: “Karde şim, sen divane mi oldun? Benim 
Delâil-i Hayrât’ ı okumaya vaktim yok. Böyle zalemelerin sergüze şt-i zâlimâ-
nelerini bu Ramazan- ı Şerifte bana okutmak hissini nereden kapt ın?” dedim. 
Haftada iki defa yan ıma gelen o has dostumu, iki ayda bir defa daha göre-
medim. Fakat hakk ında inâyet vard ı, o hâlden kurtuldu.
Her neyse... Bu neviden olan elîm hâdiseler çoktur. Hakikatli bir karde şi-
min neseben karde şi olduğunuzdan, ha şînâne değil, mülâyimane bir surette 
olan bu dertle şmekten gücenmeyiniz.1(Hâşiye)
Said Nursî
f
 (Ehl-i bid’anın şiddetli hücumuna mâruz kalan Süleyman hakkındadır.)  (Ehl-i bid’an ın şiddetli hücumuna mâruz kalan Süleyman hakk ındad ır.)
Suâl:  Süleyman nas ıl adamd ır? Başta buran ın memuru, çok adamlar 
onu tenkid ediyorlar. “Lüzumsuz sözleri hocaya söylüyor, yanl ış edi-
yor, âdeta münaf ıklık ediyor.” derler. Sana çoktan beri hizmet edi-
yor; mahiyeti nedir, bildir.
Elcevap: Elcevap:  Süleyman sekiz sene benim gibi asabî, hiddetli bir adam ı hiçbir 
vakit gücendirmeyen, hiçbir menfaat-i maddî mukabilinde olmayarak, kendi 
1 (Hâşiye) Hiç kimseye söylemedi ğim, hatta dü şünmesini de istemedi ğim, Kur’ânî hizmetimize 
zarar veren bir hâleti söyleyece ğim: Zat ınız, bir zaman bize dost göründü ğünüzden, senin 
oğlun talebe gibi yan ıma geliyordu. Ciddî istifadeye çal ışıyordu. De ğil bana s ıkıntı vermek, 
belki ihtarât ımı ciddî telâkki ediyordu. Vaktâ ki zat ınız bana kar şı rakibâne bir vaziyet ald ınız; 
oğlunuz da o vaziyetin tesiriyle öyle bir şekle girdi ki, en muti talebeden, en merhametsiz bir 
düşman vaziyetine geldi. O zamandan beri çekti ğim s ıkıntılar ın ve hizmet-i Kur’âniye’mize 
gelen zararlar ın k ısm- ı azâm ı, oğlunuzun yüzünden ve senin o rakibâne vaziyetinden gel-
diğine şüphe kalmad ı. Senin nüfuzun ve şerefin olmasayd ı, oğlun böyle şeylere müdaha-
le edemezdi. Her neyse... Sizi bütün bütün gücendirmemek için k ısa kesiyorum. Karde şim 
Hakk ı Efendinin hat ırı için ben hakk ımı helâl ederim. Fakat bizi istihdam eden ve hizmeti-
ne kabul eden Kur’ân- ı Hakîm’in darbesinden korkmal ı; belki o helâl etmez.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  189
işini b ırak ıp, kemâl-i sadakatle Allah için hizmeti bu köyce mâlûmdur. Böyle 
bir adamla bu köy de ğil, belki bu vilâyet iftihar etmeli. Bu tarz ahlâk, bu za-
manda bulunmas ı, medâr- ı ibrettir. Ben hem garip, hem misafirim. Benim is-
tirahatimi temin etmek köyün borcu idi. Bu köy nam ına Cenâb- ı Hak onu ve 
Mustafa Çavu ş’u ve Muhacir Hâf ız Ahmed’i ve Abdullah Çavu ş’u bana ih-
san etti. Ben de Cenâb- ı Hakk’a şükrediyorum. Bunlar, bana yüzer dost ka-
dar k ıymettar göründüler, vatan ımı bana unutturdular. Gurbet ve misafirlik 
elemini bana çektirmediler. Bunlar ın yüzünden ben, bu köyün hayatta ve ve-
fat edenleriyle alâkadar olup, onlara her zaman dua ediyorum. Sadakatçe Süleyman’dan geri kalmayan Mustafa Çavu ş’la, Muhacir Hâf ız Ahmed, şim-
dilik hücuma mâruz olmad ığından iyiliklerinden bahsedilmedi. Bir parça 
Süleyman’dan bahsedece ğiz. Şöyle ki:
Süleyman, benim her hususî i şimi ve kitabetimi kemâl-i şevkle, min-
net etmeyerek, mukabilinde bir şey kabul etmeyerek, kemâl-i sadakat-
le yapm ış. Hatta o derece hizmeti sâfi ve hâlis, Allah için yap ıyordu, bel-
ki yüz defadan ziyade arzu etti ğim dakikada, ümit edilmedi ği bir tarzda geli-
yor; “Fesübhânallah,” diyordum. “Benim arzu-yu kalbimi, bu i şitiyor mu?” 
Anlad ım ki o, istihdam olunuyor; sadakatinin kerametidir. Hatta hizmetimde 
bulunduğu birgün, bir ya şındaki k ız çocuğuna bak ılmam ış. Yüksek bir dam-
dan, taş
 üstüne çocuk dü ştü. O hizmet sadakatinin bir ikram- ı ilâhî olarak, o 
çocuk hiçbir teessür ve hastal ık görmedi ği gibi, sütten, memeden bile kesilme-
di. Her neyse, bu tarz sadakat ının lem’alar ını çok gördüm.
Süleyman’da sadakatle beraber esasl ı bir ihlâs gördüm. Evet, bu günler-
de insafs ız insanlar, onun şeref ve haysiyetini k ıracak derecede, hakk ında işâ-
alar izhar ettikleri zaman, ona tesellî nevinden dedim ki: “Sana bu su-i şöh-
reti takmakla riyadan kurtulursun.” O da kemâl-i sürûr ve ciddî bir surette o teselliyi kabul etti.
Gelelim g ıybet hakk ındaki mesle ğine: Bu zat, bende g ıybet hakk ında ne 
kadar şiddetli bir nefret oldu ğunu bildiği cihetle, beni k ızd ırmamak için, müm-
kün oldu ğu kadar cevaz da olsa söylemiyor. Ve bilhassa Ramazan’da, bütün 
bütün içtinab eder. Zaten ahlâk ında başkas ına muz ırlık yok. İnsafs ızlar ın işâ-
asına sebep, bu kadar olmu ş: Birisi sormu ş, “Hoca Efendi filân adama şöy-
le demiş mi?” O da geldi, bana ayn ı sözü söyledi ki o adama cevap versin. 
Hâlbuki o sözde ne g ıybet var, ne de bir şey. Her neyse...
Ben bu köyde ümit etmiyordum ki, benim en ziyade itimad etti
ğim ve 
190  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
tam ahlâklar ına ve diyanetlerine kanaat etti ğim Mustafa Çavu ş, Süleyman 
Efendi gibi karde şlerimi tenkit etsinler. Zannederdim ki, ben gittikten sonra, 
burada benim yerimde, bana ettikleri hürmeti onlara edecekler. Ümidim bu-dur ki, köy halk ının yüzde doksan ı onlar ın k ıymetini takdir edecekler. Birkaç 
insafs ızlar tenkit ededursunlar, o tenkidlerden ne ç ıkar? Bunlara ili şmek, doğ-
rudan do ğruya bana ili şmektir.
Bana hizmet eden mezkûr karde şlerim, hiçbir maddî menfaati dü şünme-
yerek ve kabul etmeyerek ve bilâkis kendi keselerinden bana ve misafirlerime bak ıyorlar. Hatta Süleyman’a baz ı yemediğim bir ekmek verdi ğim vakit, ha-
tırımı kırmayarak al ır. Fakat katiyen mukabelesiz alm ıyor. Ona mukabil evin-
den getiriyor. Aras ıra birer bardak çay ısrar ediyordum, ilhâh ıma karşı istin-
kâf ediyordu. “Niçin böyle yap ıyorsun?” derdim. “Hizmetimize maddî fayda 
girmeyip, fîsebîlillâh, ihlâsl ı olmak istiyoruz” derdi.
Hatta bu Süleyman ve Mustafa Çavu ş, misafirlerim için çok hizmet ettik-
leri hâlde, hiçbir vakit hiçbir misafir bu iki zata bir hediye getirdi ğini görme-
dim, bilmedim. Yaln ız Bekir Bey bir defa Süleyman’ ın küçük k ızına birkaç 
meyve vermi ş. Ona mukabil Süleyman –bildi ğime göre– birkaç defa patl ı-
can, biber, kavun gibi sebzeler hediye edip ona göndermekle beraber, Bekir 
Bey buraya geldikçe onun, hem ba şka misafirlerin hayvanat ına saman, ar-
pa verir.
Bunun bu ahlâk ı zat ında vard ı. Yan ıma geldiği vakit, benim bir düstur-u 
hayat ım olan isti ğnâ ve insanlar ın hediyelerini almamak kaidesi, onun as-
lî ahlâk ına muvaf ık gelmiş. Daha ziyade, insanlar ın değil hediyesini kabul et-
mek, onlara etti ği iyiliklere mukabil dahi bir şey kabul etmiyor. Hatta yüz de-
fa ben ısrar etmişim; benden fazla kalan bir şeyi kabul etmiyor.
Hatta bir defa, bir k ıyye kadar üzüm, kay ısı kurusu, bir k ıyye bal ben ye-
miyordum. Misafirlere de yedirmek istemiyordum. Ona ısrar ettim, “Bu he-
diyemdir, teberrükümdür. Çocuklar ınıza hediye ediyorum, almaya mecbur-
sun.” dedim. Ald ı, iki şinik buğday ını, bana, de ğirmende ö ğüterek getirdi. 
Dört ayd ır daha bitmemi ş.
İşte bu zat ın hakikî hâli bu surette iken, insafs ız insanlar bunun hakk ın-
da işâa ediyorlar ki, “Said’in sayesinde ya şıyor.” O da kemâl-i iftiharla de-
di: “Evet, Üstad ımın sayesinde kanaati ve iktisad ı öğrendim, rahatla ya şı-
yorum. Halklar ın bu sözleri bana iyidir. Beni riyadan kurtar ır, ihlâsa sevk 
eder.” dedi.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  191
Ben de dedim: “Sana iyidir, hizmet-i Kur’ân’a zarard ır. Onun için haki-
kat-i hâli beyan ediyorum, tâ ehl-i bid’a bilsin ki ihlâsla, Allah için çal ışıyor-
lar.”
Said Nursî
f
 (Hulûsi’nin fıkrasıdır.)  (Hulûsi’nin f ıkras ıdır.)
On Sekiz Recep tarihli, Otuz Birinci Mektub’un Birinci, İkinci Lem’alar ıyla 
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Birinci Remzinin Birinci Makam ını, Şaban’ ın 
birinci günü, yani yaz ıldığından on üç gün sonra ald ım. Demek oluyor ki, 
Receb’in on sekiz rakam ına, on üç daha ilâve ederek, mübarek mektubun 
numaras ını teyid etmek gibi, gaybî bir i şaret ibraz edilmi ş oluyor. Bu nurlu 
Mektuptan ald ığım hisseyi, kendisinden evvel gelmi ş olan mânevî feyzinden, 
âli aff ınıza güvenerek bahsetmek suretiyle arzedece ğim. Şöyle ki:
Mektubun bura postahanesinde kald ığı gece, âlem-i menamda şöyle ga-
rip bir hâlet gördüm; Allah hayretsin: Kamer batn- ı arzdan sür’atle ç ıkarak, 
şâkulen semâvâta yükselmeye ba şlad ı. Ç ıkışıyla sür’atle yükseli şinde hiçbir zi-
ya eseri görülmüyordu. Sükûnetle hareketi takip etmekle beraber, sanki gaybî bir ses bana, “Alâmet-i kübrâ ba şlad ı.” diyor gibi geldi. Kamer bu h ızla ç ıkışı 
esnas ında, bir hadde geldi ki, parlad ı, büyüdü. Bedr-i tam hâlinin birkaç mis-
li cesamet arz etti. Bu vaziyette içinde bir insan şekli göründü. K ısa bir zaman 
sonra bu 
şekil ve kamer kayboldu. Cihan serâser zulmet içinde kald ı. Mağrib 
cihetinde, ufuktan bir m ızrak boyu yüksekli ğinde, şems sönük bir ziyayla gö-
ründü. Ufku takiben bir müddet şimale doğru gayet sür’atle gitti ve kayboldu. 
Tekrar zulmet ba şlad ı. Soğukkanl ılığımı muhafaza etmekle beraber, k ıyâmet 
kopuyor diye uyand ım.
İşte bu deh şetli gecenin gündüzünde, Otuz Birinci Mektub’un Bir ve İkinci 
Lem’alar ını hâvi k ıymetli eseri ald ım, okudum. Kendi kendime geceki hâleti 
düşündüm. Dedim: Bu mübarek mektup, bana şu dersi veriyor: Sen bir sefi-
neye râkipsin ki, o azametli sefinen ba şdöndürücü süratle, feza-y ı nâmütenâ-
hide koşturuluyor. Bu sefineyi böyle p ırıl p ırıl çeviren Kadîr-i Kayyûm, sana 
musahhar etti ği, muntazam tulû ve gurub eden şemsle incelerek, büyüyerek 
mükemmel bir takvim-i semâvî vaziyetini gösteren kamer gibi azîm cisimleri 
192  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
de istihdam ediyor. Bir küre kün feyekûn1 emrini ald ığı zaman, bu muazzam 
küreler gibi milyonlarca seyyârat birbirine kar ışacak, nizam- ı âlem bozulacak, 
her şey harap olacak.
2نَĳُđَäْóُÜ ِįْĻَĤوَإِ ُħُכْéْĤا ُįَĤ ُۘįَıْäوَ َّźإِ ِכٌĤَאİ ْءٍĹَü ُّģכُ
sırrı zâhir olacak. Öyleyse en metin, en âli, en müzeyyen görünen bu saray- ı 
kâinat ın bir anda y ıkılacağı, harap olaca ğı, bütün sekenesinin mahv u nâbud 
olacaklar ını düşün. Hiç ender hiç oldu ğunu hat ırla. Senin mini mini hayat 
tekneni, da ğlar gibi dalgalar ı bulunan, k ısac ık ömrünün denizinde aldanarak 
boğdurma. Ve hayat- ı ebediyeni söndürmek isteyen, en büyük ve en yak ın 
olan nefsinin hilesinden kurtulmaya çal ış. Bunun için sana çok kolay ve ucuz, 
tesiri mücerreb ve kat’î ve
3َīĻِĩِĤَّאčĤا َīِĨ ُÛْĭכُ ĹِّĬإِ َכَ۠Ĭَאéْ×ُø َÛْĬأَ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź
4َīĻِĩِèَّاóĤا ُħَèأَرْ َÛْĬوَأَ ُّóُّąĤا َĹِĭَّùَĨ ĹِّĬإِ رَبِّ
gibi halâs ve şifa ve necat vas ıtalar ını tavsiye ederim. Bunlara bilhassa ma ğrib 
ve işâ ortas ında, otuz üçer defa devam et, demekte oldu ğunu hissettim.
O küçük rüyan ın tâbiri, muhterem Üstad ıma aittir. Ve arzusuna ba ğlıdır. 
Bu defa mânevî mahrumiyetin uzamas ı, beni cidden müteessir etmi şti. Sabra 
gayret ettim; fakat gariptir ki, bu mübarek mektubun bura postahanesine vü-
rûdu gününün sabah ında 5َīĺِóِÖَّאāĤا َďَĨ َّٰųا إِنَّ emr-i celîlinin kuvvetine dayana-
rak tahammül etmekte oldu ğumu, fakat meraktan da hasbelbe şeriye kurtula-
mad ığımı nât ık küçük bir mektubu, uhrevî karde şimiz Hakk ı Efendiye gönder-
miştim.
Bu nurlu mektubun ba şına işgal eden be ş nükteli İkinci Lem’a, ba şıma 
tokmak vurarak: Ey bîçâre, sab ırdan bahsetmek sana yak ışır m ı? Gözünü 
aç da Hazreti Eyyub’un (aleyhisselâm)  sabr ına bak! Akl ın varsa, o Peygamber-i 
1 “(O, bir şeyi yaratmak isteyince sadece) ‘ol!’ der, o da oluverir.” (Bakara sûresi, 2/117 ; Âl-i İmran 
sûresi, 3/47 , 59 ; En’âm sûresi, 6/73 ; Nahl sûresi, 16/40 ; Meryem sûresi, 19/35 ; Yâsîn sûresi, 36/82 ; 
Mü’min sûresi, 40/68 ).
2 “O’nun vechi (Zât ı), hariç her şey yok olacakt ır. Hüküm O’nundur ve hepiniz O’nun huzuruna götü-
rüleceksiniz.” (Kasas sûresi, 28/88 )
3 “Sen’den ba şka ilâh yoktur. Sen, her türlü kusurdan, eksiklikten, e şi-ortağı bulunmaktan mutlak 
münezzehsin. Ben, gerçekten kendine yaz ık edenlerden oldum!” (Enbiyâ sûresi, 21/87)
4 “Rabbim, bu dert bana iyice dokundu (ve Sana gerekti ği gibi ibadet edemez hale geldim). Sen, 
Merhametlilerin En Merhametlisisin!” Enbiyâ sûresi, 21/83’ten al ınm ış bir duad ır.
5 “Muhakkak ki Allah sabredenlerle bareberdir.” ( Bakara sûresi, 2/153;  Enfâl sûresi, 8/46).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  193
Zîşân’ ın (aleyhisselâm)  sab ırdaki kahramanl ığını taklide çal ış. Ve korkunç mâne-
vî yaralar ından kurtulmak için َīĻِĩِèَّاóĤا ُħَèأَرْ َÛْĬوَأَ ُّóُّąĤا َĹِĭَّùَĨ ĹِّĬإِ رَبِّ duas ı-
nı vird-i zebân et, diye tenbih ve ikazda bulundu ğuna yakîn has ıl ettim; el-
hamdülillâh dedim.
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un Sekizinci K ısm ının Birinci Remzinin Birinci 
Makam ının Birinci Bâb ı, mucizât- ı Ahmediye’nin en büyü ğü ve k ıyâmete ka-
dar i’câz ının devam edece ğine şüphe olmayan Kur’ân- ı Kerîm’in, otuz cü-
zünden otuzuncu, yüz on dört sûresinden yüz onuncu, laf ız itibar ıyla küçük, 
fakat makam ve mana itibar ıyla âli ve şümullü Sûretü’n-Nasr’daki çok mü-
him s ırlardan muazzez ve muhterem Üstad ımız vas ıtas ıyla zâhir olan tevâfu-
kata münasebetli birtek s ırrından beyan buyurulan üç mesele, bana öyle bir 
kanaat getirdi ki, bu küçük sûrenin üç âyetinden sülüs ve tamam ında otuz 
cüz Kur’ân’a, hatta her harfinde bir sûreye i şaret ve delâlet mevcut oldu ğu-
nu cezmettim.
Bu nuranî mektup hakk ındaki muhtasar tahassüsât ımı âcizane yukarda 
arz ettim. Feyz menba ına maddeten ve mânen çok yak ın olan karde şlerime, 
şu perişan ifâdât ım kap ı açmak ve buradan içeri geçmeye sizler lây ıksınız, di-
yecek kadar fayda-bah ş olduğu hakk ındaki emirlerinizden çok sevindim.
Sevgili Üstad ım, Allah için sevenler, Kur’ân’a hâdim olmay ı yürekten is-
teyenler, musibetin büyü ğünü dine gelen mesâib bilenler, zâhiren ne kadar 
şâşaal ı, mutantan görünse de, her bid’akârâne hareketten mutlak ve muhak-
kak, Kur’ân’a ve imana bir hücum hissedenler.. ilâ âhir. İşte bunlar, niyetle-
rindeki ihlâs, kalblerindeki sâfiyet ve imanlar ındaki kuvvet ve Kur’ân’a ciddî 
merbutiyetleri derecesinde, –felillâhilhamd– merkez-i menbâ ve masdar- ı fey-
ze yak ın bulunduruyorlar. Elbette böyle ulvî ruhlu, ciddî, ihlâsl ı, metin, iman-
lı kardeşlerimi çok sever ve mazhar olduklar ı niam- ı ilâhiyeye şâkirînden ol-
malar ını tazarru eylerim. Hasbelkader dünyaya dalm ış, mâsiyette bunalm ış, 
hakikatte ac ıklı bir gurbete dü şmüş olan bu bîçâre karde şlerine dua etmeleri-
ni rica ederim. Cümlesine, alelhusus isimleri zikrolunan Galip, Hüsrev, Hâf ız 
Ali, Süleyman Efendilere ve Nur’lar ın başkâtibi Şaml ı Hâf ız Tevfik, hasta ol-
duğundan müteessir oldu ğum ve in şaallah iade-i afiyet etmi ş olan Muhacir 
Hâf ız Ahmed Efendiye ve sair mukarreblere selâm ve dualar ederim.
Hulûsi
f
194  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Sabri Efendinin fıkrasıdır.)  (Sabri Efendinin f ıkras ıdır.)
Eyyühe’l-Üstâdü’l-Âzam,
Şâh- ı Geylânî Hazretleri’nin mânidar ve ihâtal ı bir beyt-i k ıymettarîlerinin 
Dellâl- ı Kitab- ı Mübîni mânevî parma ğıyla irâe ve müntesiplerine îmâ ve i şa-
ret ettiği tefe’ülnâmenin nihayet f ıkras ında okudum ve dedim: “Evet, Nur’lar 
heyetini umum ehl-i hak ve hakikat mânevî elektrik aynalar ına hedef etmi ş-
lerdir. Ve hatta Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın ve ehâdîs-i nebeviyenin bu hususu ale-
nen veya s ırran ve remzen ihbar ıyla bile vard ır” demekte asla tereddüt etmi-
yorum.
Bu zümre-i sâfiye ve hâlise aras ında, sâni Hulûsi tesmiyesine bile lây ık 
ve müstaid olmayan ve hiç-ender-hiç olan bir abd-i pürkusura da, haddinin fersah fersah fevkinde bir yer veriliyor. Hâlbuki, bu aczi bîpâyan, kusuru çok, hatas ı azîm Sabri, sahâif-i a’mâline bakt ığında çok kara ve mucib-i nefret gö-
rüyor. Ve bu mevkide i şaret edilen şah ıs ismiyle, a’mâl ve harekât ıyla, sabr ve 
teennîsi müsbet ve müsellem bulunan ba şka kardeşlerimiz olduklar ına hük-
mediyor. Çünkü k ıymettar bir hazine ve defineyi ke şfeden ve o zemin ve za-
manda gayûr ke şşâfa, taharriyatta bezl-i vücut eden sâîler o yolda acaba o 
defineyi bulabilir miyiz gibi bir eser-i tereddüt göstermeyerek sarf- ı mesâide 
bulunan, pek k ıymettar semere-i sa’yi ve âlem k ıymetindeki mahsul gayretle-
riyle, herkesi tergib ve te şvik ve tenvire hasr- ı vücut eden zevât, hakikaten şâ-
yân- ı takdir ve tebriktirler.
Hulûsi ise, 
Şâh- ı Geylânî, İmam Rabbânî ve Şâh- ı Nakşibendî gibi nice 
zevât- ı mübarekenin mâziden şiddetle bast ıklar ı ad ımlar ının kuvvetiyle, istik-
balde coşup f ışkıracak olan menâbiü’l-envâr ı, mûmaileyh ayr ı bir meslek, bir 
meşrepte oldu ğu hâlde, her türlü vezaife tercih ederek, “Dahîlek yâ Dellâlü’l-
Kur’ân!” nidâ-y ı âşıkane ve mü ştâkanesiyle dehâlet etmesi, fevkalâde bir te-
feyyüze mazhar oldu ğuna ve olaca ğına yegâne delil ve hüccettir. Onun için-
dir ki, Risaletü’n-Nur ve Mektubatü’n-Nur’a birinci muhatapl ığı hakk ıyla ihraz 
etmiştir. Ve müstehakt ır. Ve hâkezâ, Süleyman Efendi karde şimiz de, mânen 
ve maddeten te şrik-i mesai etmi ş ve hiçbir ferdin yapamayaca ğı fedakârâne 
hidemat ı yapm ış olmas ıyla, saadet-i ebediye sikke-i hâliselerinin teksir ve tâ-
mimine çal ışmış, 1ِģِĐَאęْĤכَא ُÕَ×َّùĤاَ mefhumunca, kezâ bu zat da, her türlü tak-
dire sezâ ve lây ıktır.
1 (Bir işe) sebep olan, (onu bizzat) yapan gibidir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  195
Bu günahkâr ise, maalesef sâlifü’l-arz zevât ın hiçbirisiyle kabil-i k ıyas de-
ğildir. Madem Üstad- ı Âli böyle görmü şler ve bu şekilde buyurmu şlar. Küfrân- ı 
nimet etmeyip, tahdis-i nimet suretinde kabul eder ve gördü ğüm sayfa-y ı si-
yah ımın, sayfa-y ı beyaza tahvilini, Cenâb- ı Hak’tan tazarru ve niyaz eder ve 
Rahmet-i Rahmân’a iltica eylerken, teveccühât- ı Üstadânelerinin bekas ını yü-
rekten dilerim, efendim.
Sabri
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Aktâb- ı Hamse-i Azîme’nin birincisi ve Gavs- ı Âzam nam ıyla müştehir 
Şeyh-i Geylânî Hazretleri’nin, şimdiki Kur’ân’ ın hâdimlerine bakan kaside-
sindeki ihbârât- ı gaybiye-i mühimmeyi hâvi, k ıymettar risaleyi karde şleri-
me ve dostlar ıma okudum. Ve in şaallah f ırsat buldukça yine okuyaca ğım. 
Rahats ızlığım, bir suretinin takdimine f ırsat bahş etmediği gibi, Otuz İkinci 
Söz’ün Birinci ve İkinci Mevk ıflar ından da üç-dört sayfadan daha fazla yaz-
makl ığıma mâni oldu.
Sevgili Üstad ım, o büyük Şeyhin mazhar oldu ğu o büyük tecellî ve nâ-
il olduğu o büyük eltâf- ı sübhâniye ile sekiz yüz senelik mesafeyi gören ve 
bu müddet aras ında gelip geçenlere ve bugünün deh şetini ehl-i zevk ve ke ş-
fe gösteren, yaz ılar ındaki o derin ve pek ince manalar, idrak edebildi ğim ka-
dar ını düşünürken, ehl-i gafletin nazar ından saklanm ış olan ve fakat ehl-i ha-
kikatin görmesine mâni olmayan maziyi hat ırlad ım. Ve bu risalenin feyziyle 
mücahede-i mâneviyenizden ve etraf ınızda toplanm ış olan fedakâr, mücahid 
talebelerinizden ve mâruz kald ığınız mühlik felâketlerden ve nâil oldu ğunuz, 
bu kadar azîm eltâf- ı ilâhiyeden ba şlayarak, Şâh- ı Geylânî’ye kadar ve ondan 
asr- ı saadete kadar uzanan o uzun zaman ı hayalen gezdim. O büyük Gavs’ ın 
sekiz yüz sene evvel ilân etti ği bu hakikatin kar şısında hayran oldum. O bü-
yük Şeyh, eski Said gibi bir mürid ile, yeni Said gibi bir ders arkada şıyla ko-
nuşuyor. Ve konu şmaya da zaman ve mekân mâni olam ıyor ister arz ın öbür 
taraf ında olsun, ister semâvât ın en uzak kö şelerinde olsun, ister Hazreti Âdem 
Safiyyullah zaman ında dünyaya vedâ etmi ş olsun...
İşte bu muhavere neticesinde bu ihbârât- ı gaybiyeyi ve acîbeyi sekiz-on 
sene evvel ö ğrenmiş ve şimdi de talebelerinize ders veriyorsunuz. Bu hizmette 
temayüz eden arkada şlar ınıza irâe ederek, her hususta sitayi şe lây ık Hulûsi’yi 
196  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve ona refik olacak bir kabiliyette bulunan mütevâzi Sabri’yi ve hizmet ve 
gayretleriyle sad ıkane çal ışan Süleyman ve Bekir A ğa gibi talebelerinize i şaret 
eyliyorsunuz. Ve bu küçük cemaatin istinadgâh ı olan azîm cemaatlerin him-
metlerini ve bu cemaatlerin içindeki nuranî sîmalar ı tan ıttırdığınız gibi, Şâh- ı 
Geylânî zaman ındaki Hülâgû vak’as ıyla da zaman ımızın riyakâr münaf ıklar ı-
na ve bu münaf ıklar ın re’skârlar ına hitap ederek “Yak ın bir istikbalde kahhâr 
bir el, size cezan ızı tamamen vermekle mâsumlar ın intikam ını alacakt ır.” di-
yorsunuz. Bu hakikatler, gösterilen dokuz-on delille isbat edildikten sonra, bu risale-i şerife ile ilân ediliyordu.
Sevgili Üstad ım, Hulûsi Bey’in bir f ıkras ında söyledi ği gibi, ben de diyo-
rum ki: Kur’ân’ ın feyziyle açt ığınız bu cadde-i nuraniyede acz ve fakr kanatla-
rıyla tayeran ederken, ne büyük harika kerametlerle kar şılaşıyorsunuz! Ve ne 
azîm hâdisât- ı acîbeye 
şahit oluyorsunuz! Kimbilir, daha neler göreceksiniz. 
Ve mazhar oldu ğunuz bu inâyetlerden bizleri de hissedar ederek, vazifemizde 
her an gayret ve ciddiyet tavsiye ediyorsunuz.
İşte sevgili Üstad ım, bu kadar ikram- ı ilâhî kar şısında bir taraftan kulluk 
edemediğim için gözlerim ya şarıyor. Kalbim a ğlıyor. Diğer taraftan da bâr-
gâh- ı samediyete affolunmakl ığım için yalvar ırken, bîhad ve bîhesab minnet 
ve teşekkürlerimi takdim ediyorum. Ve sevgili Üstad ıma ve muhterem feda-
kâr karde şlerime muvaffakiyet ve selâmetler ihsan edilmesi için duâgû oluyo-
rum, k ıymettar Üstad ım Efendim Hazretleri.
Günahkâr talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Refet Bey’in fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in f ıkras ıdır.)
Pek muhterem ve sevgili Üstad ım Efendim,
Bu defa göndermi ş olduğunuz Gavs- ı Geylânî Hazretleri’nin ihbar- ı gay-
bîsi, çok şâyân- ı hayret ve teemmül bir mesele-i mühimmedir. Büyük zevk-i 
ruhânî ile okumakla beraber, fakir talebeniz bunu çoktan hissetmi ştim. “Üs-
tad ımızın bu zaman için, mühim bir vazife-i mâneviyesi var. Lâkin henüz if şâ 
etmiyor, mektum tutuyor.” fikrindeyim ve bu fikrimi baz ı hâlis karde şlerime 
de söylemi ştim. Geçen sene Sabri Efendiye yazm ış olduğunuz mektuplar ın 
birinde de şu f ıkray ı görmüştüm: (İmam Rabbânî, son zamanlarda biri gelecek, 
iman meselelerini gayet vâz ıh bir surette ne şir ve ilân edecek. Bu sizin hiç-en-
der-hiç karde şiniz –hâşâ– kendimi o adam zannedecek de ğilim; yaln ız o büyük 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  197
adam ın bir pişdâr neferi oldu ğumu zannediyorum. Sen benden o zat ın koku-
sunu hissediyorsun.) Bu f ıkra evvelki dü şüncemi takviye etti ve kemâl-i sürûrla 
gelip Hüsrev’e dahi söyledim. Üstad ımızın rütbe-i mâneviyesini anlad ığımız-
dan çok sevinmi ştik. Bundan dört-be ş ay evvel de ziyaret-i âlinize geldi ğimde, 
Üstad ımız hakk ında sormu ş olduğum suâle verdi ğiniz cevap, kezâlik evvelki 
kanaatlerimi teyit ve takviye etti. O zaman yaln ız bir-iki ki şi biliyorduk. Şimdi, 
bu risalenin ne şriyle has talebelerin hepsi vak ıf olmuş oluyor. Sürûrumuza pâ-
yan yoktur. Dinsizli ğin münte şir olduğu şu zamanda bulundu ğumuza evvelce 
teessüf ediyorduk. Şimdi hiç teellüm, teessür eseri kalmad ı. Zât- ı âlileri gibi bir 
Üstad ı bulduğumuzdan, zaman ne olursa olsun bizi meyus etmiyor. Cenâb- ı 
Allah tûl-ü ömür ihsan buyursun. Daha bizlere çok zevkli eserler okutaca ğını-
za eminim. Müsaadenizle şunu da ilâve edeyim ki sizin daha harika vazife-i 
mâneviyeniz var. Zaman gelecek, remizlerle, i şârât- ı Kur’âniye ile öyle haber 
vereceksiniz ki1(Hâşiye) bunlar ı da geçecek ve bizleri şaşırtıp b ırakacakt ır.
Fakir talebeniz
Refet
f
 (Refet Bey’in fıkrasıdır.)  (Refet Bey’in f ıkras ıdır.)
Son gönderdi ğiniz Minhâcü’s-Sünnet gibi Lem’alar hakk ında ne söyle-
sem ifade-i meram etmi ş olamam. Zira eserler birbiini takiben ne şrolunduk-
ça, k ıymetleri de mebsûtan tezayüd etmektedir. Bizlere cennet hayat ı yaşat-
maktad ır. Eserler hakk ında fakirin mütâlaa yürütmesi küstahl ık olur. Çünkü 
Şeyh-i Geylânî’nin medih buyurdu ğu zat- ı mübarekin yazm ış olduğu eseri 
tenkit değil, kemâl-i hürmetle tasvip ve tahsin ve takdir ve büyük bir zevk-i 
ruhânî ile okumaktan ba şka ne yapabiliriz? Yaln ız şu kadar diyebilirim ki, bu 
dalâlet devrinde bizlere zât- ı âlileri gibi yüksek bir Üstad ı lütuf buyuran ve 
şimdiye kadar emsâline tesadüf olunmayan mükemmel ve mükemmil eser-
ler okutup ezvâk- ı nâmütenâhiye içinde ya şatan Hâl ık-ı Zülcelâl’e, nihayetsiz 
şükürler etmekle, îfâ-y ı vazife-i ubûdiyet edebilirsek bahtiyar ız.
Talebeniz
Refet
f
1 (Hâşiye) Bu, Refet’in bir keramet-i ferasetidir.
198  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Pek sevgili ve muhterem Üstad ım,
Hazreti Şeyh-i Geylânî’nin (kuddise sirruhü’l-âlî)  keramet-i acîbe-i gaybiyesi-
ni ald ım. Hayretimden dü şünmeye ba şlad ım. Aradan çok geçmeden, hizmet 
ettiğim Nur elektrik fabrikas ından bir dü ğme çevrildi, bir mumluk bir ziya gel-
di. Bir şeyler görmeye ba şlad ım. Ayn ıyla yaz ıyorum. Kusur ve noksan, bîçâ-
re Ali’nindir.
Evet, Üstad ım, nas ıl ki Fahr-i Âlem (sallallâhu aleyhi ve sellem)  Hazretleri şece-
re-i kâinat ın hayattar çekirde ği, enbiyâ ve mürselîn o şecere-i mübarekin dal-
lar ı olup, dal ın iptidas ından müntehas ına kadar, kat’î bir alâkayla daimî bir-
birlerini götürüyorlar. Bu s ır için, Hazreti Âdem Safiyyullah koklad ığı ve his-
settiği nur-u Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm)  hakk ında demi ş: “Yâ Rab, benim 
aln ımda bir ç ığırtı var, nedir?” Cenâb- ı Kibriya hazretleri buyurmu ş: “Nur-u 
Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm)  tesbihidir.” Aynen kütüb-ü sâb ıkada da ve-
sile-i dünya olan Şâh- ı Levlâk’i evsaf ıyla, ashab ıyla haber vermeleri gösteri-
yor ki ulûm-u evvelîn ve âhirîni cami bir kitapla ba’s olunacak, kâinat ın ruhu 
hükmünde ve bütün kâinat ın güzellikleri kendi f ıtrat ında tecemmu edip, te-
kemmülle tulûu, fecirden sonra şemsin tulûu gibi bekleniyordu.
İşte bu kitab- ı kâinat ın vâz ıh bir fihriste-i mukaddesesi olan Furkan- ı 
Mübîn, Ar ş-ı Âzam’dan ve her ismin âzamî mertebesinden nüzûl ile kökü 
Arş-ı Âzam’dan, gövdesi Fahr-i Âlem’in (sallallâhu aleyhi ve sellem)  sadr ına ve 
dallar ı bütün zemini ihata eden kitab- ı kâinat ın her sayfas ında ve her cü-
zünde lafzullah ve lafz- ı Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  ve lafz- ı Kur’ân’ ın 
bütün birbiriyle alâkadârâne i şaret edip birbirini göstererek, birbirinin hü-
kümlerini tasdik ettikleri misillü, Hazreti Şeyh (kuddise sirruh)  sırrına mazhar 
olduğu, esmâ ve cilvesine mazhar oldu ğu Levh-i Mahfuz ve lutfuna mazhar 
olduğu Cenâb- ı Hâl ık’ın bildirmesiyle, sekiz as ır sonra kendisiyle tevâfuk 
eden bir hâdim-i Kur’ân’ ı görüp ve tasdik etmekle haber vermesi, hak ve 
ayn- ı hakikattir.
Evet, Hazreti Şeyh hâdim oldu ğu o hizmet-i kudsiye-i Kur’âniye hürme-
tine zaman ın padişahlar ını titretmiş, nur-u Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm)  
omuzunda tecellî etmesiyle, o nur-u Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm)  ziya-
sıyla hareket eden bütün evliya Hazreti Şeyh’e boyun e ğmeleri, gerek müs-
lim ve gayr-i müslim ve her bir me şrep ehli Hazreti Şeyh’i tenkide cüret etme-
meleri gösteriyor ki, cadde-i Muhammediye’de (sallallâhu aleyhi ve sellem)  batakl ık 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  199
ve nur-u Muhammedî’de (aleyhissalâtü vesselâm)  zıll olmad ığını, aynelyakîn dere-
cesinde isbat ediyordu.
Öyle de on dördüncü asr ın hâdim-i Kur’ân’ ı da dokuz ya şından altm ış 
(seksen alt ı) yaşına kadar, bilâ-istisna, do ğrudan do ğruya Kur’ân nam ına 
hizmet ve hareketi ve zaman ın padişah ından en canavar reislerine ba ş eğ-
mediği, hatta terakkiyat- ı feniye ve zihniyede birincili ği ihraz eden, Avrupa 
devletlerini iskât eden, zemzeme-i Kur’âniye’nin şifâhânesinden nebeân 
ederek, onlar ın semlerine kar şı tiryaklar ı şişe değil, mâ-y ı câri nehirlerle îlâ-
yı kelimetullah eden ve onlar ın kalelerini zîr u zeber eden, emsâli görülme-
miş on dördüncü asra mahsus envar- ı Kur’âniye’den Risale-i Nur’la, ciha-
nın cihât- ı sittesini ve semân ın yüzünü ayd ınlatan ve yaral ı olup ölmeyen 
ehl-i iman ın yaralar ını tedavi ve seksen ya şında ihtiyarlar ını şâbb-i emred ve 
gençlerini mâsum bir hâle Hazreti Eyyubvârî hayat bah şına vesile olan hâ-
dim-i Kur’ânî’nin ve Nur Risalelerini, de ğil Hazreti Şeyh (kuddise sirruh)  alt ın-
cı as ırdan on dördüncü as ırda görmesi, kütüb-ü sâb ıkada remzen ve Hazreti 
Kur’ân’da sarahaten göstermeleri, o kitab- ı mübarekin şe’nindendir, diyebi-
leceğim. İnşaallah, vazifenin makbuliyetine i şarettir ki, vazifenin ehemmiye-
tine binaen Cenâb- ı Hak onu çok zaman evvel göstererek, meb’us-u âlem, 
güzide-i benîâdem Efendimiz’den, Hulefâ-y ı Râşidîn’den (radiyallâhu anhum) , 
aktâb- ı evliyadan öyle bir mânevî kuvvet teraküm etmi ş oluyor ki, de ğil bu 
zaman ın kör ve sa ğırlar ı, dünyan ın en azg ın firavun ve nemrutlar ı da olsa, yi-
ne korkacaklar ı ve ağız açamayacaklar ı bedihîdir. Dilerim Cenâb- ı Hak’tan, 
envâr- ı Kur’âniye’nin 2ِّٰųا لُĳُøرَ ٌïَّĩَéُĨ ، 1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ Ưź bayrağı alt ında topla-
nan ehl-i iman ın ellerine yeti şmesiyle, ilâ yevmilk ıyâm o envâr ın tevessüüne 
ve neşrine hayat ını fedâ eden ve edecek erbab ının teksirini ihsan buyursun, 
âmîn, âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Sevgili Üstad ım, yar ım yaşımın tercüman oldu ğu şu arîzama, yar ım na-
zarla bak ıp aff- ı kusur buyurman ızı diler, el ve eteklerinizden öper, “Bize ve 
bütün âleme vesile-i hayat olan Üstad ım, Cenâb- ı Hak sizden ebediyen raz ı 
olsun.” duas ını gece ve gündüz niyaz eylerim.
Mücrim talebeniz
Ali
f
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
2 “Muhammed Allah’ ın resûlüdür.” (Fetih sûresi, 48/29)
200  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi’nin fıkrasıdır.)  (Hulûsi’nin f ıkras ıdır.)
Aziz, muhterem Üstad ım Efendim Hazretleri,
Emirlerinize imtisâlen, uhrevî karde şimiz Hüsrev Bey taraf ından irsal bu-
yurulan şâyân- ı hayret ve câ-y ı dikkat, “Mühim Bir İhbar- ı Gaybî” ismini ta şı-
yan çok k ıymetli, manal ı, ruhlu, sürûrlu, tesirli, lezzetli, hikmetli, nurlu emrini-
zi bu hafta ald ığımdan dolay ı, Cenâb- ı Hak ve Feyyâz- ı Mutlak Hazretleri’ne 
hamd ve şükürler ve mü şfik Üstad ıma yüzümün karas ına, kalbimin yaras ına 
bakmayarak, dergâh- ı ilâhîye kapan ıp dualar eylerim. Ve defaatle,
 ِّĹِّĨُْŶا ِّĹِ×َّĭĤا ٍïَّĩَéُĨ ِכَ×Ļِ×َè ِÙَĨْóُéِÖ ِّĹِøرْĳُّĭĤا ِïĻِđَø َאĬَאذِÝْøأُ دَĳُāْĝَĨوَ َאĬَادَóُĨ ْģِّāَè َّħُıّٰĥĤاَ
1َīĻِĨاٰ ْ،ħِّĥَøوَ ۪įِ×ْéَĀوَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ ِįْĻَĥَĐ ُّٰųا ĵَّĥَĀ
dedim.
Gavs- ı Azam Şâh- ı Geylânî (kuddise sirruhu’l-âlî)  Hazretlerinin eserlerinde-
ki gaybî ve mânevî ihbar, bu bîçâreyi öyle bir hâle getirdi ki, tariften âcizim. Ruhaniyetlerindeki celâlet ve azamet kar şısında avuç içinde s ıkılan bir top ha-
mur ne hâle girerse, bu bîçâre de öyle oldum. Bir şey düşünemez, sersem, 
âdeta meyyit-i müteharrik bir hâle geldim. Günlerden beri zihnim ve bütün havâss ım, hemen tamamen bu harika eserle me şgul. Bu hâlette iken, istida-
dımın fevkinde şöyle birkaç beyit kalbime ve kalemime geldi. Kaidesine uy-
gun olarak düzeltemedim. Mü şfik Üstad ımın aflar ına istinaden yaz ıyorum. 
Tashihi, Üstad ıma ve hablullaha yap ışan kardeşlerime b ırak ıyorum.
Hulûsi bak gaybî ihbarnameye,
Gör Üstad ım neler izhar eylemi ş…
Kitab- ı Sinan’dan edip tefe’ül,
Hakk’a ki keramet ibrâz eylemi ş…
“Ümmî Alîm”le
2(Hâşiye) “Sinan- ı Ümmî”de,
Hesâb- ı ebcedle var mutabakat…
Görünür bak ılınca bu tarikle,
Esmâ-y ı Üstadla tam münasebet…
1 Allah’ ım, Nebiyy-i Ümmî olan Habîbin Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm)  hürmetine, arzumuzu ve 
üstad ımız Said Nursî’nin maksudunu gerçekle ştir.
2 (Hâşiye) (Ümmî ey Alîm) tarz ında okundu ğuna göre.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  201
Hakk ıyla hâdimü’l-Kur’ân’d ır Üstad,
İspata kâfidir bu muvafakat…
Hayret-bah ş esrara vak ıftır bu zat,
İhvâna deriz haber-i be şâret…
Sekiz yüz sene evvelinden görmü ş,
Hâdimü’l-Furkan Bediüzzaman’ ı…
Habib-i Hudâ hem de Gavs- ı Âzam,
Sultan- ı evliya Şâh- ı Geylânî...
Büyük bir hüsn-ü zan eyle, Üstad ım
Seni Kur’ân hâdimi eder add...
Kapan secde-i şükre, de, Hulûsi:
1ُïْ×َđْĤا َאĬوَأَ ĹِّÖرَ َÛْĬأَ ĹِıٰـĤإِ
Bu âciz kulunu muvaffak eyle,
Hizmet-i Kur’ân’la şerefyâb eyle…
Hizbü’l-Kur’ân’dan ay ırma tâ ebed,
Bu âsi kuluna merhamet eyle...
Üstad ım Said Nursî’den ol râz ı,
2ِّĹِĄْóَĩْĤا ĹِĄَّاóĤا ِכَ×Ļِ×َè ِÙَĨْóُéِÖ
Evliya sultân ı Abdülkadir’in,
Himmetin eksiltme bizden İlâhî…
İhbarname-i gayb ın izhâr ının,
Gönül istedi yazmak tarihini…
Yüz bin hamd ü şükret Hakka, Hulûsi
Sana Üstadd ır Molla Said Nursî…
Uhrevî karde şiniz
Hulûsi
f
1 Allah’ ım, Sen benim Rabbimsin; ben ise Senin bir kulunum.
2 O Senden, Sen Ondan râz ı olduğun Habîbinin hürmetine.
202  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
(Kalemi kerametli Mesud’un ehemmiyetli bir rüyas ıdır.)
Âlicenap ve faziletmend Üstad- ı Muhteremim Efendim Hazretleri,
Tulûat olmad ıkça, siz Üstad ıma mektup yazmaya muktedir olam ıyorum. 
Çünkü ba şlıca âmâlim Nur’lar ın ikmali oldu ğundan ve yazd ığım esnada bir an 
evvel bitirmek emeliyle seri bir surette yazd ığım için, o Nur’lar ın alm ış olduğum 
feyzi etrafl ıca anlatamayaca ğım için, mektup tastîrine cüret edemiyorum.
Hüsrev Efendinin nezdinizden müfarakat ı günü, bendeniz ziyarete geli-
yordum. Bedre’nin civar ında birbirimize tesadüf ettik. Geri dönmekli ğimizi 
söylediler. Sab ırsızca, esbab ının neden münbais oldu ğunu sordum. Neticeyi 
anlatt ılar. Birlikte köye avdet ettik. Çok müteessir oldum. Meyusiyetimden iki 
gün d ışarıya ç ıkamad ım. Kalbimin teessürünü teskin için, Nur’lar ı yazmakla 
meşgul oldum.
Avdetimizin ikinci gününün gecesi, saat on buçu ğa kadar yaz ıyla iştigal 
ettim. Sahuru yedikten sonra meyusâne ve mükedderâne yatt ım. Gördüm ki, 
zat- ı âlinizle birlikte Medine-i Münevvere’ye gitmi şiz. Harem-i Şerif’in kap ı-
sından girince, makber-i saadet önümüzde görünüyordu. Makber-i saadetin 
içinde Peygamberimiz (sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Bâbü’s-Selâm’a do ğru mü-
teveccih idiler. Ben der’akap ko şmak istedim. Birlikte, ben sizin bir ad ım ar-
kan ızda olarak vard ık. İmam ın namazdan fari ğ olduğunda nas ıl yüzünü ce-
maate çevirir, bizim girdi ğimiz tarafa do ğru Zât- ı Risalet dönmü şler. Diz üs-
tüne oturmu şlar ve biz de vard ık. Zât- ı Âliniz hemen bir ad ım mesafeli olarak 
diz çöküp oturdunuz. Ben de sizin arkan ızda diz çöküp oturdum. Siz Resûl-i 
Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  ile epey müddet görü ştünüz. Dikkatli veçh-i saade-
te nazar etti ğimde, aln ı veçh-i mübareki güne ş gibi gayet parlak ve sair ak-
sâm ı buğday rengi, re’yül-ayn mü şahede ettim. O esnâda mükâlemeniz ne-
ye müncer oldu ğunu anlayamad ım. Tefsirini Üstad- ı Ekremime havale edi-
yorum. Yaln ız kâs ır fikrimle, sen ne oluyorsun, diye kalbimi teskin edebildim. 
Üstad ım, şu zâlimlerin İslâmiyet’e kar şı tecavüzlerini, kendi merciine ve şeri-
at sahibine şikâyet etti.
Mesud
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  203
(Vezirzâde Küçük Mustafa’nın fıkrasıdır.) (Vezirzâde Küçük Mustafa’n ın f ıkras ıdır.)
Ey sevgili Üstad ımız, ey nurlar ın mazhar ı ve nâşiri,
Cenâb- ı Hak, sizi bu memlekete göndermi ş, tâ ki dalâlete giden ruhlar, 
senin neşrettiğin Nur’larla kurtulsun. Cenâb- ı Hakk’a gece ve gündüz secde-i 
şükran etsek, bu nimetlerin şükrünü ödeyemeyece ğiz.
Ey Üstad ım, ben ümmîyim. Sair karde şlerim gibi mâlûmatl ı değilim ki, 
Risale-i Nur’a kar şı hissiyat ımı dilimle ifade edeyim. Fakat, in şaallah, sada-
katte ve muhabbette ve irtibat- ı ruhîde karde şlerime yeti şmeye çal ışacağım. 
Uyan ık âleminde ifade-i meram edemeyen dilime bedel, uyku âleminde ru-
humun diliyle, mahiyetini anlamad ığım ve size kar şı merbutiyetime delâlet 
eden bir-iki vak’ay ı arz edece ğim:
Birincisi : Bundan bir buçuk sene evvel, ticaret için, iki günlük mesafede 
olan bir köye gitmi ştim. O esnada dünyan ın içyüzü bana göründü. Hem fâ-
ni, hem zindan hükmünde oldu ğundan, bir nefret geldi. Bana bu fâni dün-
yadan, bâki bir âleme yol gösterecek bir Üstad, Cenâb- ı Hak’tan istedim. Ve 
dedim ki: “Öyle bir Üstada rast gelsem, söz veriyorum ki, ona tam hizmetkâr olacağım.”
İşte, ben bu hâlde ve bu niyazda iken, o gece gayet şirin ve güzel, bilme-
diğim bir şehirde gayet güzel, dünyada misli bulunmaz ziynetli bir at üstünde, 
siz Üstad ımı ona binmi ş, garptan şarka doğru beş-alt ı metre yüksekte, şehrin 
üstünde uçarken selâm ınıza durduk, selâm ınızı ald ık. O esnada uyand ım, şe-
hadet getirdim. Şükrettim ki, istedi ğim Üstad ı bulacağım. İki ay sonra ziyare-
tinize geldim.
İkinci vak ıa:
 Rüyada, bir şehirde gayet kesretli askerler ve cephane gö-
rüyorum. Biz de, güya o askerlerdeniz. Dedim: “Ya Rabbi, bu askerlerin ku-mandan ı kimdir?” Niyaz etti ğim vakit, kar şımızda yüksek bir saray zuhur etti. 
O saray ın içerisine girdim ki, kumandan ı göreyim. Bakt ım ki, parlak bir çay 
ak ıyor. O çay ı takip ettim. Bakt ım, şubelere ayr ılıyor. Devam ettim. Tâ men-
ba ına kadar gittim. O askerlerin kumandan ı, o sular ın sahibini buldum. Yani 
Üstad ımızı, iki adamla ba şında namaz k ılarken gördüm. Ben de o sudan ab-
dest ald ım, namaza dahil oldum. Kalbimin hareketiyle, dilimin şehadetiyle 
uyand ım. Cenâb- ı Hakk’a şükrettim ki Üstad ımızı bize gösterdi.
Hizmetkâr ve talebeniz
Mustafa
f
204  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Bu hafta Otuz Birinci Mektub’un Yedinci Lem’as ıyla Üçüncü Lem’as ını, 
hazine-i Mektubat’a ilâve ve muhibbân ve mü ştâkana tilâvet eylemekle, ve-
sâtat- ı âliyenizle, bir lütf-u azîm-i ilâhîye daha mazhar oldu ğumdan dolay ı 
Kerîm, Rahîm, Bâkî-i Zülcelâl’e yüz binler hamd ve şükür eylemekte ve sevgili 
Üstad ımı rızâ-y ı Samedânîsine ve vazife-i me şkûre-i mâneviyesinde devaml ı, 
nüfuzlu, şümullü muvaffakiyetlere mazhar buyurmas ına, abîdâne tazarru ve 
niyazlarda bulunmaktay ım. Bu bîçâre ve isyankârdan çok dua bekledi ğinizi 
emir buyuruyorsunuz. Ben o dergâh- ı âliye ancak bir nevi i’câz ının izhar ına 
Fahru’l-âlemîn, Habîb-i Rabbü’l-âlemîn, Seyyidü’l-mürselîn (sallallâhu teâlâ aley-
hi ve sellem)  Efendimiz Hazretleri’nin en büyük mucizesi olan, tâ k ıyâm- ı saate 
kadar hükmü ve i’câz ı bâki olaca ğına iman etti ğim Kur’ân’ ın nurlar ı delâle-
tiyle ve Üstad ımın mübarek isimlerini, vesile-i kabul olmak üzere kullanarak 
iltica edebiliyorum. Hiç mümkün müdür ki, bu e şiğe yüzümü sürerken, “Ya 
Rab, Üstad ım Said Nursî Hazretleri’nden raz ı ol, dâreynde muratlar ını has ıl 
kıl!” diye yalvarmayay ım? Asla ve kat’â! Bu bir vazife olmakla beraber, kana-
atçe İnşallah, vesile i icabe-i duad ır.
Aziz Üstad, sadîk ınızın zay ıf ruhu, bu fâni hayatta oldu ğu gibi, bâki ve 
sermedî hayatta da in şaallah ulvî ruhunuzun cenâh- ı şefkatinden ayr ılmaya-
cakt ır, ayr ılamayacakt ır ve ay ıramayacaklard ır.
Evet, gayr-i kabil-i inkârd ır ki bu fâni hayat ın dağdağalar ı aras ında, ha-
vâs ve letâif her zaman mü ştak ı bulunduklar ı münevver ve muhte şem ayna-
ya bakam ıyorlar. Fakat o me şgaleden ferâgat edildi ği anda, yine Nur bütün 
haşmetiyle arz- ı dîdar ediyor. Bu zamanlarda hiç ayr ılık hissetmiyorum. Hatta 
ihtilâf- ı mekân ı da tesirsiz görüyorum. Yedinci ve Üçüncü Lem’alar ın bura 
postahanesine vürûdu, Ramazan’ ın on birine tesadüf ediyor. Bir gün postada 
kalmas ına karşılık tutulursa, her bir Lem’a, bu mübarek ay ın başından onu-
na kadar birer gün alm ışlar ve 1ٌÙَĩْèرَ ُįُĤأَوَّ olan aşr-ı ûlâ-y ı Ramazanda ma-
hall-i maksuda vâs ıl olmuşlard ır. Müftülük ilân ına göre tam onuncu günde-
dir. Dördüncü ve Sekizinci Lem’alar ı da bu mâh- ı gufrân ın on dördüncü gü-
nü ald ım. Posta bir gün evvel geldi ğine ve bir gün de postada kal ışına veya 
birinci makama say ılırsa, bu nurlu eser de, sanki Ramazan’ ın her gününde 
bir Lem’a alarak, yerini bulmakla, hem bu adetlerin bo şuna konulmad ığına, 
1 “Evveli rahmet (olan Ramazan ay ı)” İbni Huzeyme, es-Sahîh  3/191; el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  3/306; 
el-Hâris İbni Ebî Üsâme, Müsnedü’l-Hâris  1/412; ed-Deylemî, el-Müsned  1/38.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  205
hem de 1َةٌóِęْĕَĨ ُįُĉَøأَوْ olan aşr-ı sâni-yi Ramazanda yaz ıldığı mahalle yeti şece-
ğine sarahat derecesinde delâlet ediyor.
Şu saatte şuâât ını gözüme sokan güne ş gibi, bu kadar nurlu ve zâhir ha-
kâiki, mahzâ bir inâyet-i ilâhî olarak bu bîçâreye gösterilen bu mübarek eser-lerden, bu Nur’lar ın bihavlillâh gurupsuz tulû ettikleri mahalle, Utarid ve Zühre 
gibi maddeten ve mânen yak ın bulunan Hizbü’l-Kur’ân’a dahi hâf ız, sad ık, ha-
lis ve salih karde şlerimin daha çok esrar anlayacaklar ına şüphe etmiyorum.
Madem ki, merkez-i feyze en uzak bulunan âciz bir karde şlerinin müba-
rek eserler hakk ındaki duygular ı, kendilerinin de lây ıklı, manal ı çok değerli ih-
tisaslar ını beyana vesile oluyor. İnşaallah, bu hareketleri hizmet-i Kur’ân’dan 
mâdud olur. Âlî huzurunuzda karde şlerimle biraz konu şmak istiyorum.
Kardeşlerim, bu bîçârenin Nur’larla i ştigali üç devreye ayr ılm ıştır.
Birincisi :
 Üstad Hazretleriyle ilk te şerrüf etmek saadetine nail oldu ğum-
dan itibaren inti şar etmiş olan eserleri, kendim için istinsah etmek.
İkincisi : Yine muhterem Üstad ımın emirlerine imtisalen, Sözler’in, muh-
telif tabaka-y ı nâsa tesirleri ve kabil-i cerh, lâz ımü’t-tashih, mucib-i itiraz cihet-
leri olup olmad ığı hakk ında, kas ır akl ımla anlayabildi ğim kadar ve k ısa görü-
şümle seçebildi ğim kadar ını arz eylemek ve bütün f ırsatlardan istifadeyle, din 
kardeşlerime faydal ı olmak, onlara da bu Nur’lar ı göstermek, dikkat-i nazarla-
rını celb etmek, kalbî ve bât ınî yaralar ına merhem eylemek emeliyle, ihtiyars ız 
ve mânevî bir tesir alt ında âsâr- ı Nur’u aşkla okumak.
Üçüncüsü : Yine aziz ve mü şfik Üstad ımın emirlerine mutâvaatla, bildi ği-
niz veçhile her birisi bir türlü letâfet ve belâgat ve celâdette ve çok kolayl ıkla 
ak ıllara hayret verecek tarzda inti şar etmekte olan nurlu âsâr hakk ındaki ihti-
saslar ımı arz eylemek ve bizzat veya karde şlerim nam ına, baz ı Kur’ânî mü şki-
lât ve tereddüdat ı makam- ı feyze takdim ederek, bu tarikle hem mü şkilün hal-
line, hem de sâil ile birlikte, di ğer kardeşlerin de istifadelerine âcizâne hizmet 
eylemek. Denizden katre mesabesindeki bu Kur’ânî hizmetten dolay ı, bu bî-
çâreye bir k ıymet atfetmeyiniz. Çünkü maalesef hiç liyakat ım olmad ığını ben 
çok iyi biliyorum. 2ِّٰųا ِÙَĩْèرَ ْīِĨ اĳُĉَĭْĝَÜ َź âyet-i celîlesi ümit vermemi ş olsa, is-
yan ımın nihayetsizli ği karşısında ç ıldırmak işten bile de ğil.
1 “Ortas ı mağfiret (olan Ramazan ay ı)” İbni Huzeyme, es-Sahîh  3/191; el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  
3/306; el-Hâris İbni Ebî Üsâme, Müsnedü’l-Hâris  1/412; ed-Deylemî, el-Müsned  1/38.
2 “Allah’ ın rahmetinden ümit kesmeyiniz.” (Zümer sûresi, 39/53)
206  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Öyleyse, aziz karde şlerim, bu zavall ı kardeşinize hay ır dua buyurman ızı 
bilhassa rica ediyorum. Kur’ân hesab ına bak ılırsa, o zaman belki baz ı güzellik-
ler görünebilir. Bu da, sevgili Üstad ımızın buyurduklar ı gibi, Kur’ân’ ın güzel-
likleri ve menba- ı kevserden gelen Nur’lar ın latifliği bu hususu temin etmi şler-
dir. Hîn-i sabâvetimden beri, en ziyade menfûrum –felillâhilhamd– yalan söy-lemektir. Onun için hakikati ifade etti ğime emin olabilirsiniz ki, yukar ıda arz 
ettiğim üç safhada ihtiyar ve tesadüf yoktur. Hâkim olan, bir dest-i gaybî ve 
kader-i ilâhîdir. Bunu hissediyordum. Kader-i ilâhîyi izaha lüzum yok. Dest-i gayb ın da Gavs- ı Âzam Sultan- ı Evliya Bâzü’l-E şheb, Seyyid Abdülkadir-i 
Geylânî 
(kuddise sirruhü’l-âlî)  Hazretleri oldu ğunu son defa ö ğrenmiş olduk.
Fakat muhterem Üstad ımın âli aflar ına istinaden şunu ilâve edeyim ki, 
Gavs- ı Âzam Hazretleri’nin keramet-i gaybiyeleri, sarahaten Üstad ımız Said 
Nursî Hazretleri’ni göstermektedir. Çocuklu ğundan beri harika tercüme-i hâ-
li tetkik edilecek olursa görülür ki, bu zat ın vücudu s ırf Kur’ân ve iman hesa-
bınad ır. Ondand ır ki, o harika hâlâta mazhar olmu ş biz bîçâreler, bu şem’-
in pervanesi oldukça, hizbü’l-Kur’ân nam ına Hazreti Gavs’ ın himmet ve du-
asına ve cedd-i zî şân ı Peygamberimiz (sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz 
Hazretleri’nin şefâatine, iltimas ına ve nihayet Münzilü’l-Kur’ân’ ın aff ına, hi-
mâyesine mazhar olaca ğımıza şüphe edilmemek lâz ımd ır.
Allahü Zülcelâl Hazretleri cümlemizi muhafaza buyursun, âmîn. Dâreynde 
bâis-i necât ımız olan bu hizmeti bilkülliye terk edecek olursak, o zaman he-
lâkimiz muhakkakt ır. Madem ki elimizde ma’fuv oldu ğumuza dair senedimiz 
yok. Bâis-i feyzimiz Üstad ımız Hazretlerinin bizlere şefkatinden dolay ı, kera-
met-i gaybiyeden haber verdikleri müjdeler, yaln ız şevkimizi ve şükrümüzü 
artt ırmaya vesile olmal ı. İsimlerinin sarahaten zikredildi ğini bildirmekle bera-
ber, gösterdikleri âli ferâgat, cümlemiz için nazar- ı ibretle görülmeli ve cidden 
taklit olunmal ıdır.
Yine emirlerindendir ki, bizler hizmetle muvazzaf ız, mükellefiz. Netice ile 
değil. Bu Nurlu hizmette bizleri birle ştiren Allahü Zülcelâlden niyaz ım, haşir-
de de livâ-y ı Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  alt ında haşir ve cem olmakl ığı-
mızd ır.
﴾1ُħĻِĥَđْĤا ُďĻِĩَّùĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َّאĭِĨ ْģَّ×َĝَÜ َאĭَّÖ﴿رَ َّħُıّٰĥĤاَ
1 “Ey Rabbimiz! Bu hizmetimizi kabul buyur! Her şeyi hakk ıyla işiten ve bilen ancak sensin.” ( Bakara 
sûresi, 2/127).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  207
Müsaadenizle sadede geliyorum:
Otuz Birinci Mektub’un Yedinci Lem’as ına esas olan üç âyet-i celîlenin 
tefsiri harika bir tarzdad ır. Bilhassa İkinci Vecihle Birinci Vechin ikinci ihbar- ı 
gaybî ciheti, i şitilmemiş bir surettedir. Bu Mektub’un Üçüncü Lem’as ı ki,
1نَĳُđَäْóُÜ ِįْĻَĤوَإِ ُħُכْéْĤا ُįَĤ ُۘįَıْäوَ َّźإِ ِכٌĤَאİ ْءٍĹَü ُّģכُ
âyetinin meâlini ifade eden 2ĹِĜَא×ْĤا َÛْĬأَ ĹِĜَאÖ َאĺ ..ĹِĜَא×ْĤا َÛْĬأَ ĹِĜَאÖ َאĺ cümleleri-
nin gösterdikleri iki hakikatten çok büyük feyiz ald ım. Gariptir ki bu mübarek 
eser, 3ِّěَéْĤِאÖ َאĺُّءْóĤا ُįَĤĳُøرَ ُّٰųا َقَïَĀ ْïَĝَĤ âyet-i celîlesiyle ba şlamakla, sanki bu fa-
kirin gördü ğü rüyaya bir i şaret yap ıyor ve diyor ki: Senin rüyanda gördü ğün 
kamer, bu âyette bahis buyurulan rüyan ın sahibi, İki Cihan ın Fahri (sallallâhu 
teâlâ aleyhi ve sellem)  Hazretlerinin bir parmak i şaretiyle ve izn-i Hak’la in şikak et-
miştir. Şems onun hat ırı için, On Dokuzuncu Mektup’ta beyan buyuruldu ğu 
üzere, bir saat hareketsiz görünmü ştür, gibi mu’cizat ını hat ırlatarak, “Ey ga-
fil, ittibâ- ı sünnet et!” diyor. Bu rüyay ı nakleden mektubumda, Otuz Birinci 
Mektub’un Birinci ve İkinci Lem’alar ıyla, Yirmi Dokuzuncu Mektubun Birinci 
Remzinin Birinci Makam ından gelen feyiz neticesi, ihtiyars ız yapt ığım tâbirin 
sonunda yazm ış olduğum 4ُįَıْäوَ َّźإِ ِכٌĤَאİ ْءٍĹَü ُّģכُ âyet-i celîlesinin bir nevi i’-
câzl ı tefsirini beyan buyurmakla, mektubuma gayet latîf ve çok muhte şem bir 
cevap verilmi ş oluyor. Otuz Birinci Mektub’un Dördüncü Lem’as ının Birinci 
Makam ı “Minhâcü’s-Sünne” denmeye hakikaten lây ıktır.
Birinci nükte : Resûl-i Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselâm)  ümmetine şefkati-
nin derecesini ve bihakk ın şefîu’l-müznibîn oldu ğunu göstermekle beraber, 
Süleyman Efendi merhumun Mevlid-i şerifindeki,
Tıfl iken ol diler idi ümmetin,
Sen kocald ın, terk edersin sünnetin
vecizesini hat ırlatmakta ve ol Hazrete ümmet olanlara, sünnetlerine riayet lü-
zumunu ehemmiyetle ders vermektedir.
1 “O’nun vechi (Zât ı), hariç her şey yok olacakt ır. Hüküm O’nundur ve hepiniz O’nun huzuruna götürü-
leceksiniz.” (Kasas sûresi, 28/88 )
2 Ey Kendinden ba şka her şeyin fânî oldu ğu tek Bâkî!
3 “Gerçek şu ki Allah, Rasûlü’nün gördü ğünü tasdik eder ve onu mutlaka gerçekle ştirecektir.” (Fetih 
sûresi, 48/27)
4 “O’nun Vechi (Zât ı ve r ızas ı) d ışında her şey yok olup gitmeye mahkûmdur.” (Kasas sûresi, 28/88)
208  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
İkinci nükte : Cenâb- ı Peygamber (sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz 
Hazretleri’nin nesl-i mübareklerinin, ilâ yevmilk ıyâm Hz. Hasan ve Hüse-
yin’den (radiyallâhu teâlâ anhumâ)  geleceklerini ve istikbalde çok mübarek zevât ın 
da bu meyanda zuhur edeceklerini nazar- ı nübüvvetle gördükleri için, bu iki 
hafîdine bütün o nurlu zâtlar hesab ına şefkat göstermesi öyle bir tariftir ki, be-
şerin düşünmesiyle yaz ılmas ına imkân yoktur.
Üçüncü nükte : Nass- ı kat’î ile sabit1 ve hadis-i nebeviyle müberhen2 
Âl-i Beyt’e muhabbete i şaret etmekte, bu vazifeyi ifâya davet eylemektedir. 
Çünkü İslâmiyet bir vücutsa, bu vücudun belkemi ği, muhakkak Âl-i Beyt ve 
başı her zaman Kitabullah’t ır.
Dördüncü nükte : Şîalar ı ilzam edecek kadar kuvvetli bir derstir. Bu şü-
mullü dersten gaye ne oldu ğu, sonunda mükemmelen icmal edilmi ştir.
3اĳُĜَّóَęَÜ َźوَ ًאđĻِĩَä ِّٰųا ِģْ×َéِÖ اĳُĩِāَÝْĐوَا emr-i celîline tevfikan, bütün mümin-
ler tevhide ça ğırılm ıştır.
Keramet-i Gavsiye’nin i şârât ını teyid eden remizleri defaatle okudum. Bu 
müjdeler hamd ve şükrümü art ırm ıştır. Zenbilli Ali Efendinin hâle çok uygun 
olan f ıkras ı hoşuma gitti. Latîf tefe’ülünüz 4ْכٌùِĨ ُįُĨَאÝِì kabîlinden olmu ştur.
Evet, Kur’ânî bahçede her zaman ba şka renkte, ba şka letâfette, ba şka te-
sirde hakikî cennet çiçekleri aç ılıyor. Bu mezherenin bülbülünü ve onun gö-
nülleri teshir eden na ğmesini dinleyen, me şk eden yolda şlar ına, dâreynde se-
lâmet ve saadet ve muvaffakiyetler temenni ve niyaz eylerim.
Şairin zamana muvaf ık bir beyti:
Bir mevsim bahar ına geldik ki âlemin,
Bülbül hâmû ş, havz tehî, gülistan da harap
Ben de derim:
Öyle bir bid’alar devrindeyiz ki İslâm’ ın,
Bir bülbülü, bir gülistan ı kalm ış Kur’ân’ ın.
Keramet-i Gavsiye’yi henüz kimseye okuyamad ım. İçinde bu bîçâreden 
1 Bkz.: Şûrâ sûresi, 42/23.
2 Bkz.: “Size iki şey b ırak ıyorum. Onlara temessük etseniz, necat bulursunuz: Biri Kitabullah, biri Âl-i 
Beyt’im.” (Tirmizî, menâk ıb 31; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  3/14, 17, 26, 59, 5/181)
3 “Hepiniz toptan, Allah’ ın ipine (dinine) s ıms ıkı sar ılın, bölünüp ayr ılmay ın.” (Âl-i İmran sûresi, 3/103)
4 “Hitam ı misktir, içildi ğinde sonu mis gibi kokar.” (Mutaffifîn sûresi, 83/26)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  209
bahsedili şi, okumak hususunu dü şündürüyor. Mübarek Ramazan1(Hâşiye) bir 
an evvel bu isyankârlar ın kadir-nâ şinaslar ın elinden yakay ı kurtarmaya çal ı-
şır vaziyette, süratle elimizden gitmektedir. İmam Ömer Efendi geçen sene, 
“Ramazan ın Hikmetleri” eserinin Ramazan ay ı geçtikten sonra geli şinden, 
benim gibi müteessir olmu ştu. Bu Ramazan ın birinci Cuma hutbesinde, ben 
de haz ır olduğum hâlde, yüzlerce cemaate, bu nurlu hikmetlerden birkaç ı-
nı hemen aynen okudu. Bu anda bu fakirde husule gelen şükür hislerini tarif 
edemeyece ğim. 2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Hulûsi
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
Bu fakir talebenize teselli veren mektubunuzu ald ım ve ba’de’t-takbil 
okudum. Ruhumda has ıl olan mânevî yaralar ın ıztıraplar ıyla çok müteellim 
olurdum. Her şeyden ziyade hürmet etti ğiniz ve ehemmiyeti dolay ısıyla pek 
fazla itina etti ğiniz şeâir-i diniyemize ve sizi severek, hâhi şle, fîsebîlillâh emir-
lerinize itaat ederek size ko şan talebelerinize sed çekmek suretiyle yap ılan de-
nâete ruhum sabredemiyordu. Bir an evvel Hâl ık’ına ulaşmak isteyen ruhum-
da, azîm bir galeyan hissediyordum. Di ğer taraftan da sizden mâlûmat ala-
mad ığım için, ıztıraplar ın alt ında fevkalhad eziliyordum. Zâlimlerin kahr ı için 
dergâh- ı ilâhîye iltica etmekle tesellî bulmak isterken, i şte bu mektubunuz, ka-
za ve kadere raz ı olmak suretiyle tesellî ihsan ediyordu. Ben de 3َאĭْđَĈوَأَ َאĭْđِĩَø 
diyerek kah ır talebinde bulunmay ı bırak ıyorum.
Ey sevgili ve mü şfik Üstad ım, her an duan ıza muhtaç talebeniz, kendi he-
sab ıma düşünürsem, ruhen bir parça istirahat ediyorum. Fakat Üstad ım ve 
kardeşlerim hesab ına düşünürsem, ıztırab ım, yeisim birden bine ç ıkıyor, ru-
hum feverân ediyor, yine Cenâb- ı Hak hesab ına, itaat etmek istemiyor.
Aziz Üstad, âlem-i İslâm’a indirilen o azîm darbeler, âlem-i İslâm hesa-
bına sizin omuzlar ınıza isabet etti ğini biliyorum. Böyle olmakla beraber, ulvî 
ruhunuz, âli hamiyetiniz, hadden efzûn sabr ınız, daha pekçok ve pek güzel 
1 (Hâşiye) Gariptir ki Hulûsi’nin bu sözünü belki yirmi defa tekrar etmi şim. Süleyman gibi dost-
lar şahittirler. Demek bir hakikat var ki ikimizi böyle söyletmi ş.
Said
2 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
3 “İşittik ve itaat ettik …” ( Bakara sûresi, 2/285).
210  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
hasletleriniz üzerinde en bâriz izleri gözüken şefkatiniz, zâlimler hakk ında da 
hay ır dua etmek oluyor.
Talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Babacan Mehmed Ali’nin fıkrasıdır.)  (Babacan Mehmed Ali’nin f ıkras ıdır.)
Cenâb- ı Vâcibü’l-vücûd ve Tekaddes Hazretleri’nin, Cibrîl-i Emîn vas ıta-
sıyla, Âhirzaman Nebîsi Peygamberimiz (aleyhissalâtü vesselâm)  Efendimiz’e gön-
derilen ve bugüne kadar muhafaza edilen Kur’ân- ı Hakîm’i hakikatiyle ve hak 
sözlerle, Hakk’ ın yaratm ış olduğu kullar ına tercümanl ık eden ve Hakk’ ın r ıza-
sı için gece ve gündüz dua eden, hakikî saidden bir muhabbetname ald ım ki, 
o da Üstad ım Efendimin mektubudur.
Ciddî ve samimî dostumuz ve karde şimiz bulunan Âs ım Bey’e vard ığım-
da müjdeledi. Be ş dakika kadar görü ştüm. Ve göndermi ş olduğunuz ema-
netleri al ırken öyle sevindik ki bülbülün gül dal ında seher vaktinde a şkından, 
ağzından ç ıkarm ış olduğu nağmeler gibi i şittik. Onun için birbirimizle ne ko-
nuştuğumuzu bilemedik. Bildi ğim şu kadar ki: Yaln ız ayr ılırken, çok şükür 
Cenâb- ı Allah’a, böyle envâr- ı Kur’âniye’yi ne şreden bir Üstad ımız varken, 
hiçbir vakit saadetimizden mahrum kalmay ız diye bildik.
Babacan
f
 (Zeki Zekâi’nin fıkrasıdır.)  (Zeki Zekâi’nin f ıkras ıdır.)
Aziz ve sevgili Üstad ım,
Üç haftaya yak ın bir zaman oluyor ki size mektup yazamad ım. Her za-
man oldu ğu gibi, şu günlerde dairede vazifenin çoklu ğu dolay ısıyla, pek k ıy-
metli olan uhrevî vazifelerim geri kal ıyor ve bu cihetle teessürüm kâfi gelmi-
yormuş gibi, bu hafta içinde i şittiğim pek ac ı, elîm bir haber, bir sâika gibi be-
ni beynimden vurdu. İşittim ki Üstad ım y ılanlar ın hücumuna mâruz kalm ış.
Ah, Üstad ım, vakit vakit tehacümlerine, taarruzlar ına mâruz kald ığımız 
bu menhus hainlerin zulmünden ne zaman âzade kalaca ğız? Bu mülhid mü-
tecavizler, haddini tecavüz etmeye ba şlad ılar. Art ık tecavüzün bu derecesi faz-
lad ır. Bu itibarla, muazzam bir bârika-y ı hakikatin zuhuru yakla ştığı iman ve 
itikad ı, bizi teselli ediyor. Ne zaman ki, tahribat ve istibdad haddini a ştı, uçu-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  211
rum kendini gösteriyor. “Büyük felâketler, güler yüzlü intibahlar do ğurur.” 
derler ki pek musîb bir söz. Herhangi bir hükümet zulmü ve istibdad ı artt ırdı; 
mazlum milletler istiklâlini kazan ıyor. Şu as ırda dinsizlik ve tahribat fazlala ş-
tı. İnşaallah, mazlum ve mâsum ehl-i iman ın yüzü gülecek. Parlak bir hakikat 
güneşi tulû edecek.
Aziz Üstad ım, nâk ıs kalemim, âciz lisân ım, hissiyat ıma tercüman ola-
mıyor. Her dinda ş gibi, benim de kalbim aziz iman ımın aşkıyla çarp ıyor. 
Hamdolsun, damarlar ımızda dolaşan kan, binler senelik ehl-i hak ve iman-
dan, irsen intikal etmi ş bir mayad ır.
Sevgili Üstad ım, öyle anlar geliyor ki hayat çok alçal ıyor. Biz insanlar o 
derece eğilmek mecburiyetinde kal ıyoruz. Bu fikrimle, nefsim hesab ına bir 
hisse-i gurur aram ıyorum. Menhus ve mülevves ellerin temiz bileklerimizi s ık-
mas ı, sab ır taşını çatlatacak kadar müellim bir hâl de ğil midir? Tahribat ın en 
müthiş zaman ında hastalanan insaniyeti mânevî ilâçlarla tedavi etmeye çal ı-
şırken, bize musallat olan hâinlere mukabele etmek, acaba zavall ı bir milletin 
sürüklenece ği uçuruma sed çekmek için, çekilecek mezahim ve me şâk, haya-
tın ind-i ilâhîde makbuliyeti için sabretmek, son dereceye kadar tahammül et-
mek... bu fikir fakirin hayli dü şüncesi neticesi bulabildi ği bir hakikat.
Sevgili Üstad ım, şu günleri, dü şünceler ve elemler içerisinde geçiriyorum. 
Hâdiseyi birkaç a ğızdan birbirini tutmayan rivayetler gibi, dall ı budakl ı olarak 
işittim. Bendenize hâdisenin cereyan ı hakk ında lütfen bir haber veriniz. İnsan 
cünun getirecek!
Sevgili Hocam, siz herkes için, be şeriyet için, zararl ı olan tahribat ve âfâ-
tın önünü almak için, gece gündüz çal ışınız, kendinizi tehlikeye at ın da, ac ı ac ı 
tahkirata mâruz kal ın! Hay ır, aziz Üstad ım, hay ır! Yüce dâhi, hay ır! Sizin nasi-
biniz bu de ğil. Size verilecek mükâfat bu olamaz. Bu hâletler, olsa olsa üç-be ş 
dinsizin ve birtak ım cehennem yolcular ının ç ılgınlığıdır. Bu hâle sabretmek 
ve ehemmiyet vermemekle, pek yüce mükâfatlara mazhariyetler kesbediyor-
sunuz. Siz asla ve kat’â müteessir olmay ın. Ne kadar vah şiyâne ve zâlimâne 
olursa da dönüp arkan ıza bakmay ın. Size aç ılan mânevî âlemlerin kap ılar ına 
doğru ilerleyin. Yürüyün, yürüyün, tâ nâmütenâhi yürüyün. Gitti ğiniz yerler-
de, uzakla ştığınız âlemlerde bizim gibi yaral ı, âciz, zay ıf, pür-kusur, kemter bî-
çâreler için de, müebbed bir istirahat ve saadet yata ğını haz ırlay ın.
Zekâi
f
212  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Zekâi’nin fıkrasıdır.)  (Zekâi’nin f ıkras ıdır.)
Kalbim derin bir ihtiyaç ve i ştiyak içinde, şu mübarek günlerde, Üstad ımın 
ziyaretini arzu ediyor. Nas ıl ki yaz günlerinin s ıcak demlerinde bilumum neba-
tat, yağmura ihtiyaç hissederse, Zekâi de Üstad ımın nasihatlerine ve telkinle-
rine öylece mü ştak ve muhtaçt ır.
Üstad ım, eyyâm- ı mübareke pek çabuk gelip geçti. Benim gibi mânevî 
yaral ılar ından mecruh bîçâreler, böyle mübarek günlerde, elbette kusurlar ı-
nın aff ını ve meşru emellerinin husulünü, Hallâk- ı Âlem’den temenni ve niyaz 
etmişlerdir. Cenâb- ı Allah, mâh- ı gufrân ın kudsiyeti hürmetine, kusurlar ımızı 
af ve mağfiret eylesin, âmîn...
Sevgili Üstad ım, bu defa üç gün izinle Atabey’e gidip, ebeveynimi ve âhi-
ret dostlar ımızı ziyaret ettim.
Ah, Üstad ım, bazen zâhirî hadisat insan ı çok düşündürüyor. Gayr-i ihti-
yarî, ruhu garip ve rikkatle kar ışık bir ıztıraba düşürüyor. Bu anlarda, hayat ın 
karars ızlıklar ından mütevellit yeis, bizi müteessir ediyor. Şefkat ve merhame-
te hasret çekiyoruz.
Üstad ım, öyle zannediyorum ki âcizleri, hayat ın ihtilâta mecbur eden ah-
vâlinden uzakla şamad ıkça, kalbim ârâmgâh- ı lezzetinde tam bir sükûnu bula-
mayacak. İnşaallah, duan ızın himmetiyle, o anlara da selâmetle vâs ıl olaca-
ğım. Bu hissiyat ımı izah etmek, anla şılm ış bir ruh için zaid de ğil midir?
Aziz Üstad ım, emsal-i kesiresiyle Üstad ımızın riyaseti alt ında müşerref ol-
makl ığımızı dilediğim Îd-i F ıtrınızı tebrik vesilesiyle, takdim-i ihtirâmât eyler, 
muhterem ellerinizden ve ayaklar ınızdan öperim, sevgili Üstad ım.
Günahkâr talebeniz
Zekâi
f
 (Âhiret hemşirelerimden Müzeyyene’nin fıkrasıdır.)  (Âhiret hem şirelerimden Müzeyyene’nin f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım,
İki aya yak ın zamandan beri, gelen âhiret karde şlerle selâm ınızı al ıyor-
sam da benim gibi âcize bu talebenin, sizin her vakit nurlu nasihatlerinizi din-lemeye ihtiyac ı olduğundan dolay ı, haftalar ı bütün mahzuniyetle geçiriyo-
rum. Evet, zaman oluyor ki gözlerimden dökülen ya şlar ı, nurlu risaleleri oku-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  213
makla teskin ediyorum. Zaman oluyor, kalbim mütemadiyen a ğlıyor. Hele şu 
mübarek Ramazan, birkaç müfsidin kalbimize sald ığı hançerin ac ısını kalben, 
bütün gün için için a ğlamakla geçiriyoruz.
Nihayet, ald ığım bir haber üzerine, yine eskisi gibi âhiret karde şlerimizin, 
sizi ziyaret etmekten mahrum olmad ıklar ından memnun oldum. Yaln ız mü-
barek ibadethanenin ve bütün ehl-i i ştiyak ın sizin duan ızdan mahrum kald ı-
ğına çok ac ıyorum. Hatt ımın noksanl ığı ve zay ıflığı dolay ısıyla risaleleri yaza-
mad ığımdan beni affediniz. “ Şu zamanlarda dünyay ı sevmez oldu ğumuz hâl-
de, kurtulamad ığımıza çok müteessirim. Iss ız sahralar, susuz çöller, kimsesiz 
yerler ruhumuzun meskeni oluyor. Hayalen oralarda dola şıyoruz. Evet, bir 
şey ar ıyoruz. Heyhât!.. Arad ığımız gün hem çok uzak, hem çok yak ın görülü-
yor. Daha ne kadar bu hâl içerisinde ç ırpınacağız?” diye feryad eden karde ş-
lerimizin hissiyat ına bu âcize, bu fakire i ştirak ediyorum.
Âcize talebeniz
Müzeyyene
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Senelerden beri zâlimlerin pençe-i zulmünde inleyen bu bîçâre müslü-
man karde şlerinizle geçirmekte oldu ğunuz bu mübarek bayram ın belki do-
kuzuncusunu hücra kö şelerinde, dostlar ınızdan uzak, akraba ve taallûkat ınız-
dan mahrum bir vaziyette, teâlî ve terakkisi için çal ıştığınız cemiyet-i İslâmiye 
aras ından uzakla ştırıldığınız bir hâlde geçirece ğinizi hat ırlad ıkça yüreğim par-
çalan ıyor, ruhum azîm bir elemle yan ıyor, gözlerimden ya şlar dökülüyor. 
Kalbimden yükselip gelen bir ses, “A ğla, hem çok a ğla! Belki rahmet-i ilâhi-
yenin nüzûlü ve âlem-i İslâm’ ın saadet ve selâmeti için a ğlayanlarla beraber 
ağla.” diyor.
Bu anda kalb gözüm, bu hüzne i ştirak ederek, Dicle ve F ırat ve Nil-i 
Mübarek gibi âlem-i gayb vâdilerinde sular ak ıtarak ağlıyor.
Ah, sevgili Üstad ım, ehl-i gaflet gülerken, ehl-i ilhad nefsî mü ştehiyatlar ı 
arkas ında koşarken, biz ne ac ı hayatlarla kar şılaşıyoruz! Ah, sevgili Üstad ım! 
Cenâb- ı Hak bize saadet vermeyecek mi? Acaba bugün daha çok uzayacak 
mı? İhtiyars ız kendime sordu ğum bu suâllere yine kendim cevap verirken, 
214  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
teennî ve sab ır tavsiye ediyorum. Ve s ırr- ı 1َא﴾ĭْĻَĉْĐأَ َّאĬ﴿إِ tebşirat ıyla mütesel-
li oluyorum.
Ey k ıymettar Üstad ım, sizin hüznünüze, huzurunuzda oldu ğum hâlde i ş-
tirakimi istiyordum. Öyle hissediyorum ki ruhen hiç de uzak de ğilim. Bazen 
kendimi unutuyorum. Güya kanats ız tayeran ediyor, koca ç ınar ağac ının ara-
sından girerek meclisinize dahil oluyorum.
Sevgili Üstad ım, Hâl ıkımdan ebediyen raz ı olmuşum. O da sizden ebedi-
yen raz ı olsun. Maalesef ziyaretinizle mü şerref olam ıyorum. Buna bedel Bekir 
Bey’le takdim etti ğim ve arzu edilen şekilde yazamad ığım İ’câz- ı Kur’ân’ ın 
sayfalar ını açt ıkça, hakîr talebenizin her sayfaya mukabil ellerinizden öpmek-
te olduğumu kabul buyurman ızı istirhamla, s ıhhat ve selâmet ve muvaffaki-
yetiniz için dua ederek, el ve ayaklar ınızdan öperim, efendim hazretleri.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Sabri Efendinin fıkrasıdır.)  (Sabri Efendinin f ıkras ıdır.)
Dün Eğirdir’e gittim. Hulûsi Bey’in ihlâsl ı ve sadakatli mektubunu getir-
dim. Nuranî kalb ve ruhtan cû ş eden şu mektubun muhteviyat ve mündere-
cat ını bu fakir de tekrar ederim. Kendi hesab ıma takdim ediyorum. O muh-
terem karde şime bedel fakire, madem ki Üstad- ı Muhteremim, Sâni-i Hulûsi 
ismini vermi ş. O hâlis imza sahibinin halfinde bu fakir de görünse, ifâdât ına 
iştirak etse, irsiyet-i mâneviyesi daha iyi sâbit ve zâhir olur, emel-i âcizanesini 
esas gaye ve maksat bildim, efendim.
Âciz talebeniz
Sabri
f
 (Aydın’lı İsmail’in fıkrasıdır.)  (Ayd ın’l ı İsmail’in f ıkras ıdır.)
Sizin tatl ı Sözlerinizi yazmaya ba şlad ım ve yazmaya doyam ıyorum. Ve 
sizin tatl ı Sözlerinizi yazmaya ba şlad ığım anda, ruhumda bir ferahl ık hissedi-
1 “Hiç şüphesiz (sana bol ve kesilmez hay ır) verdik.” (Kevser sûresi, 108/1)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  215
yorum. Ayn ı zamanda sizi hiçbir türlü unutam ıyorum. Ve daima sizin mektu-
bunuzu yazmak istiyorum.
Talebeniz
İsmail
f
 (Aydın’da Doktor Şevket’in fıkrasıdır.)  (Ayd ın’da Doktor Şevket’in f ıkras ıdır.)
Üstad ı âzam ım Efendim,
Nuranî ve çok k ıymettar eserlerinizi okuduk, nurlu ve feyizli eserlerinizin 
tesiriyle parlayan kasvetli kalblerimizle, siz Üstad ımıza ebediyen minnettar ve 
medyun-u şükran bulundu ğumuz gibi, Risaleler’i bizlere okutturmaya ve yaz-
dırmaya sebep olan, Hâf ız Zühdü Efendi karde şimizi de, daima hay ırla yâd 
etmekten kendimizi alam ıyoruz. Kendilerine fiyat takdir edilemeyecek dere-
cede k ıymete mâlik bulunan muhterem Risalelerinizi yaz ıp ikmal etmemize, 
Cenâb- ı Hakk’ ın bizi muvaffak k ılmas ı için, Üstad- ı Ekremimizin dua ve him-
metlerine muhtaç bulunuyoruz.
Talebeniz
Doktor Şevket
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili mü şfik Üstad ım Efendim Hazretleri,
Arz- ı hürmet ve i ştiyakla el ve ayaklar ınızdan öperim. Hulûsi Bey’in suâl-
lerine verilen cevaplara ait cihande ğer k ıymetli, nurlu, feyizli sözlerinizi iki gün 
evvel ald ım. Suâllerin cevaplar ı o kadar latîf idi ki ne okumaya doyabildim ve 
ne de idrâkim kadar olsun hakk ıyla kavrayabildim.
Muhyiddin-i Arabî Hazretleri’nin makbûlînden oldu ğu hâlde, hatas ının 
ve her kitab ında mühdî olamamas ının esbab ı, o kadar amîk bir şekilde ve 
o derece ince bir tarzda izah buyuruluyor ki bu âli dersinizi sair karde şlerim-
le beraber okudum. Dedim: “Aziz karde şlerim, bu âli dersten istifade ediyor, 
mühim bir şey anl ıyorum; fakat zübde edemiyorum, zihnimde toparlayam ı-
yorum. Siz ne dersiniz?”
Hâz ırûn, dersimizin yüksekli ğine işaret ederek, İslâmiyet’in ard ı ve arka-
sı kesilmeyen hücumlara mâruz kald ığı bir zamanda, bu nurlu eserlere kavu ş-
216  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
tuğumuzdan dolay ı, binler te şekkür ettik. Bilhassa doktora verilen son cevap 
hâşiyesinin letâfeti, yüzümüzde âsâr ını göstermi şti.
Bir taraftan h ınz ır etinin hurmeti esbâb ı, illeti, gayet güzel bir surette izah 
edilmiş, diğer taraftan da âli müfekkirenizden parlayan nurlarla, hem de pek 
yak ında dünyan ın ufuklar ında İslâmiyet’in güne şinin parlayaca ğına işaret bu-
yuruyorsunuz. Cenâb- ı Hak sizden hadsiz, hesaps ız raz ı olsun.
Sevgili Üstad ım, âciz talebeniz, bu acziyle mânevî himmetinize iltica edi-
yorum. Ve öyle ümit ediyorum ki Hallâk- ı Kerîm’im beni ihtiyar ım olmayarak 
istihdam etti ği bu vâdide, duan ız himmetiyle, in şaallah bir idrak ve bir kabili-
yet ihsan buyuracakt ır.
Hakir talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Said’in bir fıkrasıdır.)  (Said’in bir f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, fedakâr ve vefâdâr karde şim Kürt Bekir Bey,
Maatteessüf, bilmecburiye nâho ş ve mâlâyâni say ılacak bir bahis söyle-
yeceğim. Fakat bu bahsim, hakikî hamiyet-perver Türkçülere kar şı değil, bel-
ki frengîlik hesab ına sahtekâr bir surette Türkçülü ğü kendine perde eden mü-
tecavizlere kar şı söylüyorum. Şöyle ki:
Mülhid münaf ıklar ın en son ve alçakça ve vicdans ızca aleyhimizde istimal 
ettikleri bir silâh ı şudur ki, diyorlar: “Said Kürt’tür; bir Kürd’ün arkas ında bu 
kadar ko şmak hamiyet-i milliyeye yak ışmaz.” Ben bu münaf ıklar ın vicdan-
sızca desiselerine kar şı değil, belki safdillerin temiz kalbleri bunlar ın sözleriyle 
bulunmamak için diyorum ki:
Evet, ben ba şka memlekette dünyaya gelmi şim. Fakat Cenâb- ı Hak be-
ni bu memleketin evlâd ına hizmetkâr etmi ş ki dokuz sene mütemadiyen bu 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  217
memleketteki milletin ondan dokuz k ısm ının saadetine kendi dilleriyle hizmet 
ettiğim, bu havalideki insanlara mâlûmdur.
Hem ben bu memlekette Hulûsi, Sabri, Hâf ız Ali, Hüsrev, Refet, Âs ım, 
Mustafa Çavu ş, Süleyman, Lütfü, Rü şdü, Mustafa, Zekâi, Abdullah gibi yir-
mi-otuz müslüman Türk gençlerini âdeta yirmi-otuz bin milletda şlar ıma tercih 
ettiğimi ve onlar ı o otuz bin adam yerine kabul etti ğimi, bu dokuz senedeki 
Türkçe âsâr ile ve hizmetle göstermi şim.
Evet, ben bin gafil ve âmî Kürd’ü, bir Türk olan Hulûsi’ye kar şı tutmad ı-
ğımı ve bin cahil Kürd’ü, birer Türk olan Âs ım ve Refet’e mukabil göremedi-
ğimi ve bir genç olan Hüsrev’i bin âmî Kürt’le de ğişmediğimi ehl-i dikkat ve 
benim ahvâlime muttali olanlar tasdik ettikleri hâlde, frengîlik nam ına ve il-
had hesab ına, Türkçülük perdesi alt ında, sahtekâr bir milliyet-perverlik sure-
tinde ve hodfuru şluk cihetinde bana tecavüz edenler ve Türk milletini ve mil-
liyetini zehirleyen mülhidler bilsinler ki ben millet-i İslâmiye’nin en mühim ve 
mücahid ve muazzam bir ordusu olan Türk milletine binler Türk kadar hiz-met ettiğimi binler Türk şahittirler. İşte bana Kürt diyen ve ittiham eden, zâ-
hir hamiyet-perverlik gösteren sahtekârlar, bu millete ne gibi hizmet ettikleri-ni göstersinler.
Bu firavuncuklar ın enâniyetini kabartan mahviyetkârâne söz söylemek 
câiz olmad ığından, bilmecburiye o mütekebbirlere kar şı izzet-i ilmiyeyi mu-
hafaza etmek için, söylenmeyecek ve izhar ı münasip olmayan uhrevî hizmet-
lerimi Cenâb- ı Hakk’ ın aff ına güvenerek izhar ettim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
f
 (Zekâi’nin fıkrasıdır.)  (Zekâi’nin f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad ım,
Bu elîm hâdisat hususunda sab ır ve tevekkülden bahsetmek, bilirim ki, 
zaiddir. Esasen bizim gibi hayat ın cüz’î ıztırab ından ah ü enîn eden kemter-
lere, sab ır ve tevekkül gibi define-i saadet ve necât ın k ıymetini siz ö ğrettiniz. 
Hamdolsun, günden güne bu kelimelerin mefhumunu daha iyi kavr ıyoruz ve 
takdir edebiliyoruz. İlk zamanlarda, yani Nur’lara çok uzak oldu ğumuz gaflet 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
218  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
zamanlar ı, hayatta, hâdisatta, her şeyde sab ır ve tevekkül bizlere zâhiren ac ı 
ve kabil-i haz ım değil gibi geliyordu, öyle görüyorduk. Fakat bu hususat ı bi-
hakk ın telkin ve tenvir buyuran Üstad ımızın irşad ı, bizim nazar ımızda sathî ve 
zâhirî şeyleri silmektedir. Bu fakirin ve günahkâr ın en ziyade medar- ı sürûru 
olan bir şey varsa, o da ancak ak ıl ve fikir ve bahr-i muhit-i kebirden bir katre 
nisbetinde kalb gözüyle hakikî nurlar ı görüp muvakkat bir an ve zaman için 
mütelezziz olmas ıdır.
Sevgili Üstad ım, hamd olsun, karde şlerimiz fikren ve ruhen hâl-i terak-
kidedirler. İnşaallah, mânen ve nazar- ı ilâhîde de terakki ediyorlar. Yirmi 
Yedinci Mektup gittikçe co şan berrak bir şelâle gibi ça ğlamaktad ır. Yegâne 
arzum ve emelim, tarîk-i selâmet saliklerinin kesretini ve elimizdeki mecmua-yı hakâikin daha çok k ıymetli ve temiz ellerde dola ştığını görmektir. İnşaallah, 
zaman bu mukteza-y ı hak ve hakikati icra edecektir. Âcizleri, bu ümit ve inti-
zarla hay ırlı âk ıbeti Cenâb-
ı Hak’tan temenni ediyor. Ve şimdilik gayûr, sad ık, 
müttakî a ğabeylerim ve karde şlerimin meziyetleriyle ve temiz kalbleriyle ve 
hüsn-ü niyetleriyle iftihar ediyorum. Nur’larla, projektörlerle, semavî y ıldızlar-
la ezelî bir iman gibi mânevî toplarla mücehhez olan sefine-i mâneviyemizin şu zaman ın dalgalar ından, kas ırgalar ından âzâde kalmas ını Cenâb- ı Hallâk- ı 
Âlem’den yalvar ırken, müteveccih oldu ğumuz, hilkat-i âlemlere bâis ve bâdî 
olan iki cihan serveri, âcizlerin senedi Cenâb- ı Peygamber 
(aleyhissalâtü vesselâm)  
Efendimiz’in ve etbâ ı ezvac ının sefinemizin erkân ve etbâ ıyla müttefik oldu ğu 
ümit ve iman ını besliyorum. Âcizleri ise, mânen her an zarar ve ziyan içinde 
bir taraftan ıslah- ı hâl edememi ş, hasara u ğrayan mukaddes bilgilerin tashih 
ve takviyesine muhtaç, di ğer taraftan nefsin hücumuna mâruz ve huzuzat ına 
müptelâ, öbür taraftan günahlar ına mukabil olmayan cüz’î bir ubûdiyetin sa-
adet-i ebediyeyi bihakk ın temine kâfi gelemeyece ğinden korkup kusurlar ımın 
cezas ının tahayyülünden an bean müzmahilim. Bizler kendi ubûdiyetimiz ve 
bu nâk ıs hizmetimizle bize delil, bir mür şid ve bir şefî olmad ıkça saadet-i ebe-
diyeye vâs ıl olmak ne kadar uzak! Heyhât, hayat- ı dünyeviye düm düz de ğil. 
Hissiyat- ı beşeriye tebeddüle pek müstaid.
Aziz Üstad ım, madem ki bizi talebeli ğinize ve karde şliğinize, hatta kabu-
le lây ık olmayan vatanda şlar ınızı ve mecruhlar ı huzurunuza ve arkada şlığı-
nıza kabul buyurdunuz. Ve bizim yaralar ımıza devâ olacak semavî eczaha-
ne-i kudsiyeden ilâçlar ı bize gösteriyor ve istimal ediyorsunuz. Lütfen şu âciz 
talebelerinizin feryatlar ına ac ıyarak bir an evvel bizi tedavi edin de yaralar ı-
mız kabuklans ın, kurusun. Ondan sonra esas mühim vazifelerimizi ifâ etmeye 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  219
başlayal ım. Bizim yaralar ımıza devâ olacak iksirler ve tiryaklar sizde mevcut 
iken şifây ı ve delâlet-i âliyelerini zât- ı fâz ılânelerinden umar ız.
Sefine-i mâneviyenizin ilânat müvezzii talebeniz
Zekâi
f
(Galib’in Farisî f ıkras ı)
(Keramât- ı Gavsiye münasebetiyle yazm ış.)
نْĳُĭُä ِÛْùَĨ َمْóَøوَ َمُźاٰ ْóُŊ įَĭĻِø ْīĺِõَè دِلْ نْĳُÖوَزَ َאبُÜ ĹِÖ ُوõِäَאĐ Ĺَכِĺ ĳُŒ ْīَĨ ْħَÝْùĻכِ 
نْĳُĩُĭِİرَا َاóَĨ زَارِ دِلِ دِĳُÖ ĹِĩَĬ ْ÷כَ َمْïْĭَĺ ĳُŊ ĹِùَÖ َارِïْĤدِ ِÛَĜْóِĘ ِħَĔ اَزْ  
نْĳُכُø َאمِä Ĺَכِĺ َįَĬ ْěِĘَاĳُĨ َאرِĺ Ĺَכِĺ َįَĬ دَمْĳُÖ َאنْýĺِóَŊ ِóْåَİ ِħَĤاَ دَرْ َאıَĤَאø  
ُونْõُĘ ورُوزِ ُÕَü دْĳُÖ نْĳُĭُä ْقِĳَü َمْóَø دَرْ َאنْÖ اٰنِ دْĳُÖ َهïُü ْħُŜ ْīَĨ دَئِĳُıĻِÖ رَاهِ  
نْĳُĩُĬ َهĳْĥِä َاïُì ْدَانِóَĨ َۀِóْĨزُ ِÛَّĩِİ ْïُü دَمْĳُ×ْıِÖ َאدِئِİ َאąَĜ ِÛْøدَ ْÛَ×ِĜَאĐ  
نْĳُĨْÉَĨ ْûَęْĉُĤ و ُÛَĤاَزْدَوْ ْģِĀَאéْĤاَ َمْïُü ْóĻِŊ ِĿَĺَאøدَرْ įَÝِĘ َאĺ ْħَĤدِ: įכِ َازِشْĳَĬ ِįِŒ  
نْĳُĭْĩَĨ ْûَĄĳُĻُĘزِ ْïُü ْīَĨ َאرَۀِœĻِÖ دِلِ ْïĻِøرَ َאلِ×ْĜاِ َאزِئِøَاóَĨ َאزِøَאĬ ِÛْíَÖ  
نْĳُùُĘ َįَĬ įَĬَאùِĘ َįَĬ ْīĺاِ َאنْĩَİ ْÛْùَّĝَè رِĳُĬ ْûَýĻِŊ دَرْ َدْĳَü ِģْđَĤ ْįَĻِø َאكِì ْÕَåَĐ ْÛْùĻِĬ 
نْĳُĬ ِĿَĉْĝُĬ َכْĺ įَĩَİ ĵِÜاٰ و ُĹِĄَאĨ َאنْýِýĻِŊ ْÛْøَاïُì َّىِŻَåَÜ َارِيĳْĬاَ ْěَè ِģْİاَ ِīĻِĨزَ دَرْ 
نْĳُĩכُ و ُّėכُ َدْĳَü َهĳĻِü َכْĺ įَĩَİ ĹِÜاٰ و َאلُè َאبْÝכِ ĳُŒ ْħَİ ِلْïَÖ ِïْĭَĬَاĳَíِÖ ْÛْùĻِĄَאĨ įِœْĬاٰ 
نْĳَכُĻَĘ ْīכُ َאنْü اَزْدِلْ َאنْıِĬ ْÕَ×َø زَانْ ظْĳُęْéَĨ ْحِĳَĤ ِÛَĺاٰ ِĿَĭِĺاٰ َאنْü دِلِ  
ْزُونْĳَĨ ْģَّĩُכَĨ ْïْĭَّĝَè ْرَتِïُĜ و ُÛَĤاٰ زَدْĳُĨاٰ َاïُì ْïْĭَĺĳُŝِÖ ُوïْĬَïĺدِ įِœْĬاٰ  
ُونْõْĘاَ َאéĻِùَĨ ِėْĀوَ رْĳُÖزَ حِĳَĤ دَرْ َאنْİ دْĳُĩْéَĨ َאءِĭَà ْرَاتْĳَÜ ِĿَíْùُĬ دَرْ َאنْİ  
نْĳُœĻِÖ َاىِïُì ِĹْèوَ اَزْ įَĩَİ ْûĻِĭِÖ įŒ ْīĺاِ ْÛْùَĥĻِåĬاِ دَرْ įَĩَİ ْïَّĩَéُĨ َאبِéْĀاَ ِėْĀوَ 
ُونْóْĝَĨ َאمِĻَŊ ĹِÜاٰ ِóَ×َìاَزْ دَادَ رَازْ ْīĺاِ ĹِĭĻِÖĳُÜ ْÛَĺَźوَ ِģْİاَ َאزْدَرْÖ  
نْĳَכُĺ ِóْĨاَ ْïَİدِ ِيóْāِĨ ِóَ×َì ْóَ×اَכْ ِëْĻَü ĹِĨرُو َلِŻَä دَادْ ĹِĨ ĹِĭَýْĥُŜ ِóَ×َì  
ُونْõُĘ َادِïْĐزِاَ įכِ َאرَمْĩُýِÖ ْûَĨَاïכُ ْīَĨ ْóَ×َì ĹِĜَאرُوĘ ِïَĩْèاَ اَزْ ْïَİدِ َאمْä ِïَĩْèاَ  
 نْĳَכُĻَø َאنِýِĬ دَادَه َאنĻِùŊ اَزْ َאنْĻِýĻِŊ ْïْĬْدَóכَ َאرَتْüاِ ُوõْĨرَ ْóَ×َì įَÝْęُŜ Ĺَכِĺْóَİ  
نْĳَכُĻَĘ ْīכُ َۀِóدَائِ ِÕْĉُĜ ْħَčْĐاَ ْثِĳَĔ َאدِرْĝْĤا ُïْ×َĐ َتِóْąَè َاïُì ْدِóَĨ صْĳُāُìَאÖ 
نْĳُĭْùَĨ َאنِĻَÖ ْÛْùَÝْęُŝِÖ ْÛْøَïĺدِ įِŒ ْóَİ َאنْıِä ĹِÜاٰ ِÛَĤَאèاَزْ ْïَİدِ َאرَتْüاِ ْ÷َŊ  
220  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
نْĳُĨْÉَĨ َمْïĺِóُĨ َאنِ×ْıَŝِĬ įَĭْÝِĘ ُوóَüاَزْ ْïĺِóُĨ ْزِóِè َمْĳَü įכِ ĵّٰĥَåَÜ ِħْčَĬ دَرْ ِÛْęُŜ  
نْĳُĭِכُÖَאÜ ْûَĭَíُø زِĳُĨرُ כِĻِĤ َدْóَŝْĭِÖ َאرِ×ْìاِ ĳُŜَŻُİ و ُõĻِŝĭَä ِĿَĭْÝِĘ اَزْ ْدَهóכَ  
ُونْõُĘْóَø ْīĻِĝَĺ َאبِÖاَرْ اُو ِõْĨرَ اَزْ įَÝِĘَאĺ َاïْĻَŊ ْûَĝْĉُĬزُ دَوْرِ ْīĺاِ ِĿَĭْÝِĘ ِóَ×َì  
نْĳُĨَאİ نِĳُéْĻَä َهïُü įَĭْÝِĘ ُّóَü َارِóِüزِ ْÛْùَĬُوõْĘاَ ْïَèزِ įْכِĭُŒ نْĳُĭכُ دَوْرِ ِĿَĭْÝِĘ  
نْĳُéْýَĨ ĹِĤَאì َهïُü ْدَانْóَĨزِ ِīĺدِ ِĿَĀْóَĐ ْïْĬْدَóכَĻِĨ َא×َĜ ِÕْĻَäْóَø įَĩَİ ْûِĬدَا ِģْİاَ  
نْĳُĩُĬ įَĭْýَÜ įَĩَİ ِěْĥَì َاتْóِĘ رُودِ رَوَدْ ĹِĨ ْőĻِİ įَĔَïْĔدَ ْīĻِÖْïَÖ ْÛْøَïĺِïَĬ ِóْİدَ َۀِïĺدِ  
نْĳُÝْęَĨ َاóْĬَאĨزَ َאلِè َهïُü ِěْĥَì ِóَáاَכْ دْĳُ×َĬ دَوْرِ ْīĺاِ ِĿَĭْÝِĘ ِóْāَĐ ْőĻِİ įَĩَİدَرْ  
نْĳُĭْåَĨ ْïَĺْóِŝِÖ įْכِĥَÖ ْïَĭَכُĬ َïْĭَì ِóْİزَ ْïْĬْدَóכَ ĹِĨ ْīَÝِĘ َאدِåĺاِ ِÕَü رُوزُ َانْïِéْĥُĨ 
ُونْóْĝَĩْÜَאدَđَø ْدِóَĨَאüĳُì ْÛْĘِóِŝِÖ įَıْ×َä ْïĻِđَø َאدِÝْøاُ َتِóْąَè ْóَüاُو įَĭْÝِĘ ْīĺِïَÖْóَÖ  
نْĳُÖزَ ْدَهóכَ įَĩَİ َאدِéْĤاِ ْۀِóَĨاُوزْ ْכِĥכِ ْħَĥَĜ įْכِĬĳُŒ اُو ِėدَرْכَ َهïُü ِõĻِÜْóَø ِēĻِÜ  
دُونْ ِûَĬَאĐ اِذْ َدْĳَü ْïَĭِ×َĬ رِĳُĬ ْīĺاِ įْכِóَİ ïُü َاïْĻَŊ ْûَüĳُì َאرِÝْęُŜزِ ِīĺدِ ِÛَ×ْĻَİ  
نْĳُĻُĐ رِĳُĬ َאنْä įَĩَİ ْûَĬَאĻَĐ ِăْĻَĘاَزْ ْïَÖاَ َאÜ ْدْóכَĻِĨ ْěَאئِĝَè ِćْùَÖ ُنْïَĤاَزْ َאدِÝْøاُو ْכِĥכِ  
نْĳُÝُĨ ِģْĀاَ َدْĳَü َאدِÝْøاُ َتِóْąَè ِّěَèدَرْ ْثْĳَĔ َتِóْąَè ْóَŝَĨ دِĳُĨْóَęِÖ (ُįْĥُĜ ْėَíَÜ َź) 
نْĳُĩُĬ ِïْđَø ْïĻِđَø ْÛْøْدَóכَ įכِ ِěْĉُĬ ذَا َħْđِĬ َאدِرْĝْĤا ُïْ×َĐ َتِóْąَè ْÛْęُŜ įכِ ِõْĨرَ َاñَّ×َè  
 ُونْõْĘاَ ْûَąْĻَĘ ِĿَĭْýَÜ َدْĳَü ِÛْøَïْĭَùَŊ ْěَè ْÛْøْدَóכَ ĹِĨ َאنْĻَÖ ِÛْøَïْĭَùَŊ ْÛْøَïĺدِ įכِ اٰنْ 
نْĳُœĻِÖ َايïُì ذَاتِ ْïĻِđَøزِ ĹِĄرَا َאدِÖ ْħĻِĺĳُŜ ĹِĨَאĐدُ َאرَهŒ ĹِÖ ِÕِĤَאĔ ْīĺزِ ïْđَÖ  
نْĳُĭْĩَĨ ِóْĻَĔ ِĿْئَýَĬ ْěَè َتِóْąَè ْïَİِïِÖ َאدَاÖ َŻْĐاَ įَĩَİ ْûَąْĻَĘ و ُĹِĤَאĐ ْûَÝَّĩِİ  
1نْĳُĻُĐ ُįْÜَّóَĜوَ َóْäَْŶا ُįَĤ ُّٰųا َħَّčَĐ ْóَאئِø ْïُü Ĺِĩَİ اَرْضِ ْīĺاِ ُوóدَائِ َכْĥَĘَאÜ  
ْÕِĤَאĔ
1 (Galib Bey’in Fârisî f ıkras ının tercümesi.)
 Kimim ben? Ben, gönlü k ırık, sînesi dertlerle dolu, ba şında delilik sarho şluğu (olan) âciz, güçsüz zavall ı 
biriyim.
 Gerçek dosttan (sevgiliden) ayr ı olman ın üzüntüsünden çok gezip dola ştım, (lâkin), benim inleyen 
gönlüme yol gösterici (rehber) kimse yoktu.
 Yıllarca ayr ılığın eleminden peri şand ım, ne kafam ın dengi bir dost, ne de sükûnet verecek bir (mârifet) 
kadehi (vard ı)
 Günden güne gidi şatım daha da ç ıkmaza giriyordu, (öyle ki), gece gündüz ba şımdaki cinnet arzusu 
art ıyordu.
 Neticede, (Allah’ ın) takdir eli iyiye, do ğruya gitmeme hidâyet etti, Allah dostlar ının himmeti yüz göste-
rip imdada yeti şti.
 Gönlüm pîrin sayesinde huzur buldu, hülâsa onun lütuf ve inâyetinin saadetine nail olarak emniyete 
kavuştum.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  221
f
 Bahts ızlığıma, iyi talih imdada yeti şti, bîçâre gönlüm onun feyzinden memnun oldu.
 Onun nazar ı ile kara toprak yakuta dönü şürse garipsenmez, (zira), onun bu nazar ı, Hakk’ ın nurudur, 
efsane ve sihir de ğildir.
 Ehl-i Hak zemininde, Allah’ ın tecellisinin nurlar ı vard ır, geçmiş ve gelecek onlar ın nazarlar ında bir 
“nun”un noktas ı gibidir.
 Geçmişte olan ı, gönüllerinde bir kitap gibi okurlar, hâl ve gelecek hepsi ayn ı şekilde, onlar ın derûnun-
dad ır.
 Onlar ın gönülleri, Levh-i Mahfuz’da (mevcut) âyetlerin aynas ıdır, o sebepten “ol” (deyince) “olur” s ırrı 
gönüllerinde gizlidir.
 Gördüklerini ve söylediklerini (onlara) Allah ö ğretiyor, (onlar), Hakk’ ın mükemmel ve ölçülü kudreti 
ve âletidirler.
 İşte Tevrat sayfalar ında Mahmud’un övülmesi ve i şte Zebûr sayfalar ında Mesih’in ziyadesiyle vasf ı.
 Hazreti Muhammed’in ashab ının vasf ı hepsi İncil’dedir, hepsi e şi ve benzeri olmayan (Allah’tan gelen) 
ne güzel görü şlerdir.
 Bu s ırrı, ehl-i velâyetten her zaman görürsün, gelecekten ve hâlden haber vermi şlerdir.
 Celâl-i rumî, Gül şenî’nin haberini veriyordu, Şeyh-i Ekber ise, M ısrî’nin haberini verir...
 Ahmed-i Câmî, Ahmed-i Fârukî’den haber veriyor, ben hangisini sayay ım, zira, say ılmayacak kadar 
çoktur.
 Her biri bir haber söylemi ş, remz ve i şaret vermi şlerdir, eskiler, sonra gelenlerden “olacak” diye müjde 
verdiler.
 Özellikle, Allah adam ı Hazreti Abdülkadir, Gavs- ı Âzam, “ol” der “olur” dairesinin kutbu, cihan ın gele-
ceğinin haberini vermi ş, her ne görmü ş ise münasip bir beyanla söylemi ştir.
 Parlak bir naz ımla, “Kötülük ve fitneden müridimi koruyan emin bir s ığınak olurum.” dedi.
 Cengiz ve Hülâgû’nun fitnesinden bahsetmi ş, O’nun sözünün remzi günümüze kadar bak ıyor.
 Bu devrin fitnesinin i şâreti, O’nun sözlerinden anla şılıyor. Yakîn ehli, O’nun remzinden birçok s ır 
bulmuştur.
 Bu devrin fitnesi, haddinden fazla oldu ğundan dolay ı, kötülerin şer ve fitneleri Hâmûn (çölünün) 
Ceyhûn (nehri)’u gibi olmu ş.
 İlim ehli, hepsi derin derin dü şünüyorlard ı, din sahas ı Allah dostlar ından bombo ştu.
 Feleğin gözü, (böyle) bedbinlik dolu bir karga şa (ortam ı) görmemi ştir. F ırat nehri ak ıp durduğu hâlde, 
halk ın tümü susuz görünüyor.
 Hiç bir as ırda, bu asr ın fitnesi mevcut de ğildi, halk ın çoğu asr ın (kötü) gidi şatına kap ılm ıştı.
 Mülhidler gece gündüz fitne ç ıkar ıyorlard ı, Mecnûn gülmez, aksine, a ğlard ı.
 Bu fitne ve şerre karşı Hazreti Üstad Said, cephe ald ı, saadete yak ın ne mutlu insand ır o.
 Onun elindeki kalem, ucu keskin olmu ş kılıç gibidir, onun kalemi, mülhidler güruhunun hepsini zebûn 
ve perişan etmiştir.
 Dinin heybeti, onun ho ş sözlerinden (yeniden) ortaya ç ıkm ıştır. Bu nuru görmeyenin anlay ışı kıt olur.
 Üstad’ ın kalemi, ilm-i ledün hakikatlerini aç ıklıyordu. Onun aç ık feyzi, tâ ebede kadar, bütün canl ılar ın 
göz nurudur.
 Hazreti Gavs, me ğer “Korkma onu söyle!” diye buyurdu, (bu söz) Hazreti Üstad hakk ındaki metinlerin 
asl ı olur.
 Hazreti Abdülkadir’in söyledi ği remz ne güzeldir, sa’d y ıldızı görünümünde olan Said’in yapm ış olduğu 
beyan ne güzeldir.
 Görüp be ğendiği şeyi beyan ediyordu. Hakk’ ı beğenen (ve tutan) onun feyzine fazlas ı ile teşnedir.
 Bundan sonra, ben bîçâre Galib dua ediyorum, benzeri olmayan Hudâ’n ın zât ı, Said’den raz ı olsun!
 Himmeti yüce, feyzi daima en yüce olsun! Hazreti Hak, ona kesintisiz bir ne şe versin!
 Felek döndükçe ve bu arz hareket ettikçe, Allah onun ecrini yüceltsin ve gözü ayd ın olsun!
Galib
222  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Âsım Bey’in fıkrasıdır.)  (Âs ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Otuz Birinci Mektub’un Dördüncü Lem’as ı olan Minhâcü’s-Sünne, el-hak 
çok k ıymettar ve emsâli bulunmayan risale-i şerifedir. Takdir ve tahsine bi-
hakk ın elyak, medih ve senâya şâyeste olup, ne kadar medhedilse yine az-
dır. Her gören ve her okuyan ve dinleyen meftun oluyor. Hatta me şrepçe 
Alevîlik, Sünnîlik cihetinde müfrit olanlar bile, son derece takdir etmektedir-ler. Müfrit me şreplerin birbirine kar şı adamlar ı dahi, hiç itiraz edemeyip mü-
nakaşa kap ısı açam ıyorlar.
As ım
f
 (Ahmed Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Ahmed Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Muhyiddin-i Arabî Hazretleri’nin me şrebini izah edip noksaniyetini be-
yan eden nurlu beyanat ınızdan çok istifade ettim. O meseleye ait evvelki der-
sinizden anlayamad ığım cümleler ve karanl ık noktalar, bu defa ba şka bir tar-
za çevrilerek kar şıma ç ıktığını hissettim. Ve güzel yüzlü hakikatlerini görmeye 
başlad ım. Elhak, çok tefeyyüz ettim. Karde şim Refet Bey ile beraber okuduk. 
Üstad ımıza minnettarâne te şekkürler ettik. Cenâb- ı Hak, size lây ık olduğunuz 
ecr-i kesîri ihsan etsin, âmîn...
Ahmed Hüsrev
f
 (Babacan Mehmed Ali’nin fıkrasıdır.)  (Babacan Mehmed Ali’nin f ıkras ıdır.)
Ey benim ruh-u can ım Üstad ım Hazretleri,
Size karşı hakk ıyla talebelik vazifesini ifâ edemiyorum ve Risale-i Nur’a 
tam hizmet edemiyorum. Çünkü Risale-i Nur’la tezahür eden kuvvet ve kud-ret, zekâvet, esrar ve envar ı düşündükçe, tefekkür ettikçe kendimden ge-
çip, bîhu ş kal ıyorum. Öyle yüksek yerlere ç ıkam ıyorum. İnşaallah, Cenâb- ı 
Hakk’ ın izniyle, kullar ına bahşetmiş olduğu en k ıymettar cevahirden bin kat 
ziyade k ıymetli bulunan Kur’ân- ı Hakîm’in s ırlar ını izhar eden risalelerden gü-
cüm yetti ği kadar istifadeye çal ışacağım. Gündüz derd-i mai şetle vakit bula-
mad ığımdan, gecenin bir k ısm ını o Nur’larla ışıkland ıracağım.
O Nur’lar ı yazd ıkça kalemim ve kalbim gayet şirin ve ruhânî bir sevinç 
hissediyorum. Cenâb- ı Hakk’a nas ıl hamd ve şükredece ğ
imi bilemiyorum. 
Bazen o Risale-i Nur’un envâr ına karşı ihtiyar ım elimden gidiyor. Gafletli geç-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  223
miş zaman ımı düşündükçe mahzun ve mükedder bulunuyorum. Bu Nur’lar ı 
bulduktan sonra istikbalimi gördükçe kahkahayla gülüyorum, ferah oluyo-rum ve müferrah oluyorum. On be ş senedir böyle bir hizmeti arzu ediyor-
dum. Dünyan ın çok safahat- ı hayat ını ve zevkiyat ını gördüm. Bu ebede kar şı 
arzuyu tatmin ve i şbâ etmiyordular.
İşte tam o arzuyu tatmin ve temin edecek g ıday ı Risale-i Nur’da bul-
dum, elhamdülillâh. Şimdiye kadar nefsim dünyan ın zâhirî zevklerine kap ıl-
mış ve beni di ğer bir âlemin zindanlar ına kadar sevketmeyi kurmu ş ve bir 
derece muvaffak olmu ştu ve bana binmi şti. Şimdi 
1
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ 
olan Cenâb- ı Mevlâ ve Tekaddes Hazretleri’ne hadsiz hamd ve şükrediyorum 
ki Said isminde bir zât ın vas ıtas ıyla esrar- ı Kur’âniye’yi benim imdad ıma yetiş-
tirdi. Nefs-i emmarenin o beliyyesinden kurtuldum. On be ş senedir, hakika-
te giden yolu aramak için çok kap ılar çald ım. Çoklar ında dünyaya ait ziynet-
leri gördü ğümden geri çekildim. Fakat –lillâhilhamd– tam bir kap ı buldum. 
Cenâb- ı Hak beni o kap ıya tam hizmetkâr yap ıp sebat versin. Bu zulmetli 
asırda hakâik-i imaniyenin envar ını neşreden Risale-i Nur, ne derece parlak 
olduğu ve herkese menfaatli bulundu ğu inkâr edilmez. İnkâr edilse, bilme-
mezlikten ve anlamamazl ıktand ır. Anlayana sivrisinek saz gelir, anlamayana 
davul zurna az gelir. Cenâb- ı Hak gözlerimizin perdelerini kald ırsın, hakâiki 
hakk ıyla bize göstersin, âmîn...
Babacan Mehmed Ali
f
 (Binbaşı Asım Bey’in fıkrasıdır.)  (Binbaşı As ım Bey’in f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım Efendim,
Her defa oldu ğu gibi, bu kere de nâmüstehak oldu ğum hâlde hakk- ı fa-
kirânemde lütuf ve ibzal buyurulan iltifatât- ı bînihaye bu fakiri mestediyor. 
Ne yapaca ğımı şaşırıyorum. Ancak Cenâb- ı Lemyezel Hazretleri’nin lütf u ke-
rem ü ihsan ına hamd ü şükr u senâ ederek risale-i şerifelere sar ılıyorum. Ve 
lezzet al ıp, siz Üstad ımı karşımda ve yan ımda bulup mütehayyir ve mütefek-
kir olarak bahr-i sürûra dal ıp gidiyorum. Ve bu hâlin devam ve tezyîdini el-
taf ve inâyet-i sübhâniyeden niyaz ediyorum. Nas ıl etmeyeyim, ya Hazret? 
Fakire bunca iltifattan ba şka, hele bu defaki lütufnâmelerinin ba şına, birçok 
1 “Ve O, her şey üzerinde mutlak güç ve kudret sahibidir.” ( Mâide sûresi, 5/120;  Hûd sûresi, 11/4;  Rûm 
sûresi, 30/50;  Şûrâ sûresi, 42/9;  Hadîd sûresi, 57/2;  Teğâbün sûresi, 64/1;  Mülk sûresi, 67/1)
224  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
tavsiften sonra “Hizmet-i Kur’âniye’de kuvvetli arkada şım ve tarik-i Hak’ta ve 
ebed yolunda enîs yolda şım” kelimat- ı latîfesi, bu cihan-k ıymet kelâmlar ınız, 
benim gibi fakir, hakir, muhtaç bir karde şinize karşı ibzal ve himmet buyurul-
mas ı, sizin büyüklü ğünüze ve daha do ğrusu Gavs- ı Âzam Şeyh Geylânî (kud-
dise sirruhü’l-âlî)  Hazretleri’nin teveccüh, dua, himaye ve muhafazas ı olduğuna 
nas ıl iman etmeyeyim? Nas ıl ki bu defa Gavs- ı Âzam’ ın ihbârât- ı gaybiyesi ri-
sale-i şerifesini gördüm, okudum, yazd ım. Gavs- ı Âzam, âzam- ı aktâb oldu-
ğunu bilir ve kalben tasdik ederiz ve ziyade muhabbet etmekte iken, bu defa 
bu kanaat, bu muhabbet tasdikimi kat-ender-kat ziyadele ştirdi ve takviye etti. 
Ve Hazreti Şeyh’e iman ve muhabbetimi habl-i metin ile ba ğlad ı. Nas ıl bağ-
lanmayay ım? Bu keramet ve ihbar- ı gaybiyesi ki hakikat f ışkıran ve ruha ha-
yat bahşeden sözleri söyleyen, haber veren öyle bir sahib-i menba- ı kerâmât 
ve hakikat olan Hazreti Gavs- ı Âzam, Üstad ımın üstad ıdır.
İşte bu keyfiyet, Üstad ıma olan incizap, merbutiyet ve teslimimi bir kat da-
ha tarsîn etti ve y ıkılmaz ve tahrip edilmez bir kale hükmünü ald ırdı. Madem 
bu fakir, bu muhkem kaledeyim, hariçten ve hiç kimseden pervam yok. Ve haricin taarruz ve k ıyam ına da mukabil taarruz ve hücumlar his ve kuvvetini 
elde ettim. Lütuf ve inâyet-i Bâri ile, Gavs- ı Âzam’ ın teveccüh ve duas ıyla siz 
Üstad ıma kavuştum. 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ
Bâri’ Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri’nden dilerim ve niyaz eylerim ki, âhir 
ömrüme kadar bu yolda hatve-endâz olay ım ve buyuruldu ğu gibi “s ıdd ık, fe-
dakâr, hakikî âhiret karde şiniz ve hizmet-i Kur’âniye’de kuvvetli arkada şınız 
ve tarik-i Hak’ta ve ebed yolunda enîs yolda şınız” olmaya bihakk ın kesb-i is-
tihkak ve liyakat edeyim. 2ُěĻِĘْĳَّÝĤا ِّٰųا َīِĨوَ
Ya Üstad- ı Ekremim, size, yani Risale-i Nur’a hüsn-ü hat ve daha do ğru-
su tâzim, tekrim, hürmet, samimiyet, muhabbet ve teslimiyetimin binde biri-ni takdim edemiyorum. Âciz kalemim ve lisan ım, hissiyat ve ruhumun tercü-
man ı olam ıyor.
Ruhumun siz Üstad ıma karşı incizap ve mahbubiyeti, yüzde be ş şahs ını-
za karşı ise, doksan be şi neşr-i envâr- ı hakikat ve dellâll ığında bulundu ğunuz 
Kur’ân- ı Hakîm şerefine tâzim ve tekrimdir. Öyle kanaat ve iman ım var ki, si-
zin nur ve hakikat f ışkıran Sözleriniz, Kur’ân- ı Hakîm’den muktebes tefsiridir. 
Takdir, tahsin, medih ve sitayi ş etmeyen ve muhabbet ve merbutiyet besle-
1 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...” (Neml sûresi, 27/40)
2 Tevfik ancak Allah’tand ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  225
meyen insan de ğildir ve daha do ğrusu merdud-u ilâhî ve Peygamberî olan-
lard ır. Cenâb- ı Hâl ık-ı Lemyezel Hazretleri bu gibilere de tarik-i Hakk’ ı nasî-
bedâr eylesin, âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Sevgili Üstad ım, hemşirenizin hastal ığının had devresi geçmi ş; evvelce 
arzetmiştim. Yüzde yirmisi mevcuttur. Henüz yataktan kalkmad ı. Kuvvet ve 
iktidar ı yok. Namaz k ılabiliyorsa da vücudu titremekte ve aras ıra ar ızaya mâ-
ruz kalmaktad ır. Lehü’l-hamdü ve’l-minne, çok şükür Cenâb- ı Hakk’ ın lütuf 
ve keremine ve bugününe, mâzinin s ıkıntı ve elemi geçti. Hâl-i haz ırına şükür 
ve istikbale tevekkülle me şguldür. Ve siz Üstad ıma dualar ediyor ve diyor ki: 
“Şu nur ve hakikat-i Kur’âniye risale-i şerifeleri imdad ıma yetişti.” Hele Otuz 
Birinci Mektub’un İkinci Lem’as ı’ndaki sab ır ve tahammül ve şükür bahsine 
o kadar ba ğlanm ıştır ki, mezkûr risale-i şerifeyi evvel ve âhir ve bilhassa has-
tal ığı sıras ında müteaddiden fakire okutmu ş ve Cenâb- ı Hakk’a hamd ü senâ 
etmiş ve diğer Üçüncü Lem’ay ı ve sair risale-i şerifeleri okutup dinlemekte ve 
gözyaşlar ı dökmektedir. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Bunlar ve di ğer risale-i şerifeler hakikat f ışkıran, nurlar saçan bir feyizdir. 
Şu kadar diyebilirim ki ehl-i dalâlet ve bid’alar ın en ileri gidenleri ve mülhid-
lerin en şenîlerini bile imana getirece ğine kanaatim var yeter ki ruhuna nü-
fuz edebilsin.
Çok şükür, sevgili Üstad ımızın sayesinde ve teveccüh ve duas ıyla bu 
Nur’lardan mütenevvir ve mütena’im oluyoruz. Hele Gavs- ı Azam Şeyh 
Geylânî Hazretleri’nin kerâmât ve ihbârât- ı gaybiyesini hem şireniz o kadar 
lezzet ve muhabbetle dinliyor ki üç sene evvelisi hastal ığa tutuldu ğu vakit, o 
hâlinde ve k ısmen akl ı başında olmad ığı zamanlar bahçede a ğaçlar ın dallar ını 
tutup, “Ya Abdülkadir-i Geylânî, ya Veysel Karânî, meded!” diye ba ğırıp sal-
lan ıyordu. Bu defa kerâmât ve ihbârât- ı gaybiyesini mufassal surette görme-
ye ve dinlemeye muvaffak oldu. Bu risale-i şerife, fakire de ziyadesiyle tesir 
etti, sürûr ve gözya şlar ını ak ıttı ve ak ıtmakta sa’y ü gayret etti. Muhabbet ve 
şevkimi art ırdı. Şükrümü nas ıl ifâ edece ğimi bilemiyorum. Hâl ık-ı Lemyezel 
Hazretleri’ne kar şı vazife-i ubûdiyetim noksan, iki cihan serveri Seyyidü’l-
mürselîn Fahr-i Âlem (sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem)  Efendimiz’e kar şı ümmetlik 
vazifesinde kusur ve noksan ım ziyade ve hizmet-i Kur’âniye’ye kar şı bihak-
kın sa’y ü gayret ve çal ışmakta kusur ve noksan ım çok olmakla beraber, fa-
kiri siz Üstad ımla beraber bulundurup, hâdim-i Kur’ân karde şlerle birle ştirip, 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
226  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
hizmet-i Kur’âniye’den –velev ki bir bahr-i ummandan bir katre olsun– fakire 
hisse verilse, kendimi mesûd ve bahtiyar addederim. Hamd ü senâ ve şükrü-
me hadd ü pâyân göremem. Bütün okudu ğum arkada ş ve karde şlerin hep-
si hep takdir ve tahsin ve tasdik ediyorlar ve kanaat-i kâmilede bulunuyorlar. Hizmet-i Kur’ân’a şevk ve gayretleri tezayüd ediyor ve bu kafilede ve bu da-
iredekilere g ıpta ediyorlar. Cenâb- ı Hâl ık ümmet-i Muhammed’in 
(aleyhissalâ-
tü vesselâm)  kalblerine ilham versin, ruhlar ını nurland ırsın, saadet-i dâreyn ih-
san buyursun.
Kardeşiniz, fakir ve muhtaç
As ım
f
 (Vezirzâde Mustafa’nın fıkrasıdır.)  (Vezirzâde Mustafa’n ın f ıkras ıdır.)
Üstad ım,
Beş vakit namazdan sonra, hakk- ı fâz ılânelerinize duac ıyım ve duan ızı ri-
ca ediyorum. Mesle ğinize ve ne şrettiğiniz Risale-i Nur’a kar şı hissiyat ımı, di-
limle beyan edemiyorum. Ben ümmîyim, sair karde şlerim gibi ifade-i meram 
edemem. Fakat –felillâhilhamd– kalb ve ruhum Risale-i Nur’un tesirât ıyla in-
tibaha gelmi şler.
Kalbimin intibah ını rüyalar ımla anl ıyorum. Zaten bu gaflet ve zulmet za-
man ının yakaza âlemini, a ğır bir uyku âlemi; ve uyku âlemini ise, bir derece 
yakaza âlemi görüyorum. Onun için siz Üstad ıma karşı rüyalar ımla size arze-
diyorum.
İşte, bu rüyam ın hülâsas ı şudur ki : Bir camide sizinle beraber bulunu-
yoruz. Avlusunda baz ı talebe arkada şlar ımla temizlik yap ıyoruz. Bir otomobil 
zuhur etti. Mescidin yak ınında duruyor. İçinde Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesse-
lâm) bulunuyor. Sonra bir dere aç ıldı, fas ıla verdi. Tâbirini siz Üstad ıma hava-
le ediyorum. Yaln ız ben bundan hissediyorum ki Resûl-i Ekrem’in (aleyhissalâtü 
vesselâm)  sünnet-i seniyyesini ihyâya çal ışan ve ne şreden Risale-i Nur, Resûl-i 
Ekrem’in (aleyhissalâtü vesselâm)  takdir ve tahsinine mazhar olmu ş ki imdâd- ı ru-
hânîyle camimiz olan bu vilâyete mânevî te şrif etti. Fakat ehl-i dalâlet, desise-
leriyle sünnet-i seniyye hizmetkârlar ını müşevveş ediyorlar. Üstadlar ıyla gö-
rüşmemek için mâniler te şkil ediyorlar.
İkinci rüyam ın hülâsas ı şudur ki: Bir mezaristan ın nihayetlerinde kesretli 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  227
harmanc ılar ın buğday savurdu ğunu ve ileride iki kap ılı muhkem bir kale gibi 
yap ılm ış bir saray içinde Hazreti Gavs- ı Geylânî oturmu ş, gayet kalabal ık in-
sanlar varm ış, gördüm. Ziyaret ettim. Tâbirini siz Üstad ıma havale edip, fakat 
bundan hissediyorum ki mezaristan geçmi ş zamand ır. O harmanlardaki kes-
retli buğdaylar ı savuran, bu zamandaki Risale-i Nur’un na şirleri ve talebele-
ridir ki ruhlar ın mânevî r ızkını yetiştiriyorlar. Hakikat tanelerini evham ve ha-
yâlât samanlar ından tasfiye ediyorlar. Bu talebelerin Üstad ının en mühim bir 
üstad ı olan Hazreti Gavs- ı Geylânî, muhkem kale gibi bir sarayda oturdu ğu-
nu ve onlara üstadl ık ettiğini ve o etraf ındaki kalabal ık da ve kendi fazla me ş-
guliyeti, keramet-i Gavsiyesî ile izhar etti ği gibi, Risale-i Nur talebelerine kar şı 
himmet ve duas ıyla fazla me şgul olduğunu fehmediyorum.
Ümmî talebeniz
Mustafa
f
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım,
Birinci, İkinci Sözler çok ellerde dola ştıklar ı için, okunmaz bir hâlde idi-
ler. Kezâ, istinsah ettim. Kalbime geldi ki, “Acaba şu İslâm ve iman hücceti 
olan Sözler’de bir s ırr- ı tevâfuk var m ı?” diye bakt ım, gördüm, َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ dedim. Anlad ım ki, risalelerde umumiyetle bir kütle-i i’câz ve 
Şems-i Sermedî’nin sönmez bir ziya-y ı hakikati görünüyor. Nas ıl ki Kur’ân- ı 
Hakîm bütün dünyaya, ins ve cinne bin küsur seneden beri nidâ edip, dü ş-
manlar ını iskât ve dostlar ını müferrah edip, hükmü k ıyâmete kadar bâkidir. 
Öyle de Kur’ân- ı Hakîm’in hakikî müfessiri olan Risale-i Nur ve eczalar ı, bu 
zulümatl ı perdelerin alt ından kendilerini gösterip ne şr-i envar ettikleri gibi, 
inşaallah, bir zaman olacak, zulümat perdelerini y ırtarak, bütün dünyaya 
hitap edip, Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın mucize-i bahiresini isbat edecektir. 
Cenâb- ı Hak ilâ yevmi’l-k ıyâm neşr-i envara hizmet eden hadimlerinin tek-
sirini ihsan buyursun.
Hâf ız Ali
f
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
228  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hâfız Ali’nin fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin f ıkras ıdır.)
Üstad- ı Âlîşân ım Efendim Hazretleri,
On bir nükteyi hâvi Mirkatü’s-Sünne’yi istinsaha muvaffak oldum. Bu zi-
yadar lem’a şu zamanda şirk ile iman ın ve kötüyle iyinin temyiz ve tefriki için 
öyle bir cevher-mihenk ki memdûhu gibi gözler hakikatini görmekte ve ak ıl 
hakikatine ermekte hayran ve âcizdirler. Zaten şu zaman ın pek şiddetli zulü-
mat ını yırtacak, z ıdd ının pek fevkinde bir nûr-u lâyezâlî, Cenâb- ı Hakk’ ın rah-
metinden ümit edilirdi. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ .O nur, bilfiil risale-i Nur’da 
nebeân etti ği, her akl ı başında olanlarca görülüyor. De ğil böyle en büyük bir 
hakikati izah ve tefsir eden bir risale, hatta bir ferdi ikaz için yaz ılan bir mektu-
bun bile, her me şrebe bakar bir gözü, herkese yarar bir sözü bulunuyor.
Ey aziz Üstad, bizler nas ıl şükretmeyelim, nas ıl minnettar olmayal ım 
ki Cenâb- ı Hak, şiddetli muhtaç oldu ğumuz dünyan ın o koca güne şi gibi, 
Kur’ân güne şinin hakikî bir müfessirine bizleri kavu şturdu. Nas ıl salât ü selâm 
olmas ın ki ol Hazreti sipeh-sâlâr- ı enbiyâ olan Şâh- ı Levlâk’e ki bizlerin gör-
mez gözlerimizi nuruyla şûledâr edip, tarîk-i müstakime sevkeyledi. Nas ıl du-
agû olmayal ım, ol Hazreti Dellâl- ı Kur’ân’a ki isyan ımıza bak ıp, bizleri halka-
yı irşad ından hariç ve hâl-i aslîmizde b ırakmad ı ve inşaallah iki cihanda da 
bırakmayacakt ır.
Sevgili Üstad, her iki parçay ı istinsah ederken kalbime geldi ki as ıllar ı-
nı taklit etmeyeyim. Zira, üzerlerinde zâhir ve ezhâr- ı tevâfuku, cilve-i bedâyi 
başka tarzda kendini nas ıl gösterecek dedim. Ve takdim-i âcizânem olan iki 
nüshadaki sanat- ı bedîa, ak ıl ve istidad- ı beşerden pek uzak bir tarzda, güya 
tezgâh ında ölçülerek, biçilerek, her harfi bir vezn-i kasdî ile zuhur etti ğini gös-
teriyor. Ve şu zaman ın ak ıldan uzak eblehlerine mânen diyorlar ki “Bizim hâ-
len üzerimizde tecellî eden cilve-i cemâli, akl ınızla ölçemezsiniz. Yaln ız gözle-
riniz varsa görebilirsiniz.”
Evet, baharda zeminin yüzünde sanat- ı rabbâniye ile her tarafta sündüs-
misal çiçeklerin aç ılmalar ı; cüz’î şuuru olan kimse, bir Kadîr-i Mutlak olan Zât- ı 
Zülcelâl’den ba şkas ına veremez. Öyle de risaleler umumiyetle Kur’ân ömrü-
nün as ırlar senelerinden on dördüncü as ır nevrûz-u sultânî misillü bir baha-
rı taşıyorlar. Ar ı kadar akl ı olan, bu baharda bu çiçeklerden istifade etmez-
se ne denir? Ve koca bahar ı görmeyen ehl-i basîrete ne denir?.. Ve görüp de
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  229
kendini k ışta zemherire atana ne denir?.. Heyhât kendine zî şuûr ve ehl-i zikir 
ve ehl-i basiret süsü verenlere!
Var ol, ey sevgili Üstad! Sen bu Kur’ânî elmaslarla, o koca bahar ın mü-
beşşirisin. “Cenâb- ı Hak, maksut ve murad ınıza nâil buyursun, âmîn...” dua-
sıyla dest ü dâmen-i muallâlar ını öperim, Efendim Hazretleri.
Fakir talebeniz
Ali
f
Sâlifü’z-zikr eserler hakk ında bir arîzac ık da bu fakir ve âciz talebeniz tak-
dim-i huzur-u fâz ılâneleri niyetinde isem de esasen emel ve gayelerimiz bir ol-
duğu için, Hâf ız Ali Efendi karde şimin şu mektubunun meâlini tekrarla iktifa 
eylediğimi arz ve hâk-i pâ-y ı ekremîlerini öperim, efendim.
Pür-kusûr talebeniz
Hulûsi-i Sâni
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Aziz ve muhterem Üstad ım,
Nur’lar ın intişarında berk gibi bir sür’at lâz ım gelirken cüz’î bir betâetten 
her zaman esefle bahsetti ğim, mâlûm-u âlîleridir. Yak ın vakitte baz ı müştak-
lar daha söz dairesine iltihak ettiler. Kalbime gelen bir ihtarla keyfiyet-i inti şarı 
düşündüm ve şu hakikatleri hissettim, hatta kani oldum:
Mübarek Sözler ve Mektuplar tamamen olmasa bile bu muhitte de hem 
de yaz ılmadan hayli inti şar etmişler. Civar di ğer vilâyet kazâlar ında, bu âsâ-
rı görmek ve i şitmek isteyenler çok varm ış. Fesübhânallah, bu kadar cüz’î ve 
nâk ıs hizmetten bu derece fayda elde edilmesi de gösteriyor ki bu Sözler ve 
Mektuplar hakikaten “Nur” isminin tecellîleridir ki sühuletle inti şar ediyorlar. 
Bu hâl kar şısında hayretle tefekkürde iken, 1ِّٰųا ِħْùِÖ ismini alan Birinci Söz, hat ı-
rıma getirildi. Ve şöyle düşünmeye ba şlad ım. Dünyaya arkas ını çeviren Üstad, 
Hazreti Gavs’ ın teşvikiyle belki delâletiyle Kur’ân’ ın gayr-i mek şuf bir ha-zi  -
nesinden ِّٰųا ِħْùِÖ ile giriyor, Kur’ânî tarlaya ِّٰųا ِħْùِÖ diyerek Sözler tohumunu
1 Allah’ ın ad ıyla
230  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ekiyor, Furkanî bahçeye ِّٰųا ِħْùِÖ diyerek nurlu Mektuplar çekirde ğini dikiyor. 
Emr-i ilâhîye imtisâlen ekilen tohum ve dikilen çekirdeklerin inki şaf ve intişar-
lar ı şüphesiz harika-âsâ olur.
Birinci Söz’deki temsilde seyahat eden mütevâzi zât, tamamen Üstad ımız-
dır. Nebat, a ğaç ve otlar ın ipek gibi yumu şak kök, damarlar ı nas ıl ِّٰųا ِħْùِÖ 
tesiriyle, yer alt ında sert ta şı toprağı delip, geçiyorsa, aynen onun gi-
bi, ِّٰųا ِħْùِÖ ile mevkî-i inti şara vaz olunan Sözler de harika bir tarzda arza 
yay ılıyor. Ve en münevver ve mükemmel meyve olan be şerin müminlerinin 
kalblerine nüfuz ediyorlar. Bu bid’atlar ın kesreti ve muharriplerin bollu ğu 
devrinde ِّٰųا ِħْùِÖ ile gars olunan Nur fidan ının yapraklar ı olan, diğer Sözler 
ve Mektuplar’la, bu kudsî fidan ın dal ve budaklar ı olan Hizbü’l-Kur’ân ve 
bu hizbin esas ı ve seyyidi olan muhterem Üstad da bir h ıfz- ı gaybîye maz-
har bulunuyorlar.
Şems-i Risalet’ten gelen Kur’ânî Nur’lar ın evvelen Üstada ve buradan 
da biz bîçârelere, bizlerden de di ğer müştaklara, ilâ âhir... intikal etmekte ol-
duğunu tasavvur ettim. “Elhamdülillâh!” dedim. Mühim bir rüyamda arzet-
tiğim vecihle, Sözlerinizin müminlere inti şarına küçük cemaatiniz inâyet-i ilâ-
hi ile âhize, vas ıta olmuşlar. 1ِّٰųا ِذْنِÍِÖ َةًóĻِáכَ ًÙِئَĘ ْÛَ×َĥَĔ ٍÙَĥĻِĥَĜ ٍÙِئَĘ ْīِĨ ْħכَ sırrına maz-
hariyetle mânevî galebeyi temin, merkezdeki mür şidlerine müteveccih ve mu-
rak ıp küçük bir halka-y ı tevhidi te şkil edenler gibi, bu küçük cemaatinizin her 
biri arkas ında, bir nisbet-i mütezâyide-i muntazama ile artan, mahrut şeklin-
de zümre-i muvahhidîni görür gibi oldum; 2
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ dedim. Bu kudsî tasavvu-
ru, karde şlerimize a şağıdaki levha ile daha ziyade izaha çal ışacağım. Bu nur-
lu tefekkür, bana büyük bir ümit bah şetti. Muallim Cûdî’nin kasidesindeki şu 
mısra ı da derhat ır ettirdi.
Cem etti kabâil ve şuûbu
Bir k ıbleye bağlad ı kulûbu
Mevlâ’ya muhabbeti müsellem
Sallallâhu aleyhi ve sellem.
1 “Nice küçük topluluklar vard ır ki, Allah’ ın izniyle çok büyük topluluklara galip gelmi ştir!” (Bakara 
sûresi, 2/249)
2 Yegâne büyük, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  231
İşte, ittibâ- ı sünnete1(Hâşiye) pek büyük ehemmiyet veren muhterem Üstad ı -
mız da bu as ırda 2َאءِĻِ×ْĬَْŶا ُÙَàوَرَ َאءُĩَĥُđْĤاَ sırrınca, içlerine saç ılan nifak tohumu yü-
zünden, her gün biraz daha tevhidi b ırakanlar ı, bir k ıbleye bağlamak için, 
Sözler  ve Mektubat nam ındaki nurlu eserlerle ehl-i iman ı irşada çal ışıyor. 
Küffara, hatta cin ve şeytanlara dahi, mebde-i nüzûlündeki gibi, nusûs-u 
Kur’âniye’yi ilan ediyor. Mahfî i’câz ı izhar ediyor.
Vahdetü’l-vücûda dair olan risaleyi mühim zâtlara okuduktan sonra, bir 
sevk-i mâneviyle, ihtiyars ız, bir yere daha gittim. Orada vahdetü’l-vücûd me ş-
rep sahibi âlim bir zât ı haz ır buldum.3(Hâşiye) Vahdetü’l-vücûd hakk ındaki mek-
tubu okudum. Daha do ğrusu, ihtiyars ız olarak okudum. Müstemî olan o mü-
him âlim, bidayette cüz’î itiraz parma ğını uzatmak istedi. Sonuna kadar din-
lemesini ihtar ettim. Tamamen okuduktan sonra, o zat hayretinden Sözler’in büyüklüğünü ve “Bu zamanda böyle büyük kelâm ı acaba kim yazabilir?” di-
ye merak ı ve suâli üzerine, Kur’ân’ ın feyzine mazhar olan Üstad ımızı haber 
verince, o zat tamam ıyla arz- ı teslimiyet eyledi.
İşte, ihtiyar ım olmayarak bu acîb tesadüf ve teslimiyette kader-i ilâhînin 
bu cilvesi, dâvâm ıza sad ık bir burhan ve tesadüf oyunca ğı olmad ığımıza bü-
yük bir delildir.
4
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َّٰųا إِنَّ
Hulûsi
f
(Bu gelecek iki f ıkra, İkinci Sabri olan Hâf ız Ali Efendinindir.)
Bu defa istinsah ına muvaffak oldu ğum Yirmi Dokuzuncu Sözü istinsah ım 
esnas ında İkinci Esas’ ın “Medarlar” nam ıyla, “biner mumluk elektrik lâmbalar ı”
1 (Hâşiye) Hulûsi’nin tekerrür etmi ş –*1
ُóُđْýَĺ َź ُßْĻَè ْīِĨ– bir kerâmet-i ihlâsiyesi şudur ki: Yeni 
yaz ılan ve daha ona gönderilmeyen risalelerin mevzuunu te şkil eden bir esas ı mektubun-
da yazar. Âdeta istiyor. Çok defa oldu ğu gibi, şimdi de, ittibâ- ı sünnete dair Mirkatü’s-
Sünne’ye sarih bir surette bir hiss-i kablelvuku ile talep ediyor.
Said
*1 Durumun fark ında, idrakinde olmaks ızın…
2 “Alimler peygamberlerin mirasç ılar ıdırlar.” Tirmizî,  ilim 19; Ebû Dâvûd, ilim 1; İbni Mâce, mukaddi-
me 17; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  5/196.
3 (Hâşiye) Elaziz’li Hac ı Şevket Hoca.
4 “Allah gerçekten her şeye kadirdir.” (Bakara sûresi, 2/20, 109, 148; Âl-i İmran sûresi, 3/165; Nahl 
sûresi, 16/77; Nûr sûresi, 24/45; Ankebût sûresi, 29/20; Fât ır sûresi, 35/1)
232  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
hizas ına geldiğimde, şöyle bir fikir kalbime geldi. Kalemi b ırakarak dü şündüm 
ve düşündüğümü aynen yaz ıyorum:
Üstad ım, beka-y ı ruh ve ha şir hakk ında, Cenâb- ı Hak taraf ından bize o 
hakâike giden yolu göstermi ş. Gösterilen hakikatin yolunda hevesât- ı nefsâ-
niyeye ho ş gelmeyen şeyler vard ı ki, bize uzun ve karanl ık...
İşte, şimdi serâser nur olan Sözler ve o Nur fabrikas ının elektrik lambala-
rı ve kuvve-i câzibeleri, o yolu pek parlak gösterdi ği gibi, pek yak ından cez-
bedip hemen yak ın ve yak ından daha yak ın olduğunu göstermekle beraber, 
havf yerine emniyet, zakkum yerine asel bah şediyorlar. Ve fevkalgaye hik-
metlerini beyanda aczimi itirafla, lisan ımın döndüğü kadar derim:
1َمِóَْכْŶا ِכَ×Ļِ×َè ِّěَéِÖوَ ِħĻَכِéْĤا ْاٰنِóُĜ ِّěَéِÖوَ ِħĻِčَđْĤا ِכَĩْøا ِّěَéِÖ رَبِّ َאĺ
Deryâ-y ı Nur’un ba şkumandan ı olan Üstad ımı raz ı olduğun amel üzerine 
sâbit ve raz ı olacağı amelini teshil ve müyesser k ıl, âmîn...
Ali
f
Serâser nur olan umum Sözler’in hakikatini beyandaki âli, gâli, el ye-
tişmez makam- ı mana-y ı mefhumunu, de ğil şimdi zaman ın z ınd ıklar ı, tâ es-
ki inatç ı ve bunlara mü şabeheti olan firavunlar, nemrutlar anlasalard ı iman 
ederlerdi, dedim ve size çok dua ettim.
Ali
f
 (Hulûsi Bey’in fıkrası.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ı.)
Yirmi Be şinci Söz, i’câz- ı Kur’ân’ ı çok parlak bir tarzda isbat eden, ehl-i 
Kur’ân’a mesned, melce ve mahzen-i esrar; ve gürûh-u isyan ve tu ğyan ve 
küfrâna bütün levâz ımat- ı harbiyeyi câmi, mühlik bir silâhhane; y ıkılmaz, aşıl-
maz, geçilmez bir sur; burç ve barûsu muhkem, mahûf ve müthi ş bir kale-i 
polat ve bedendir.
Hakikat böyle olmakla beraber, Kur’ânî sûra dayanan Kur’ânî kaleye ilti-
ca eden çok acib ve harika Kur’ânî esrar ın tetkikine koyulan, Kur’ân’ ı kendi-
1 Ey Rabbim, ism-i âzam ının hakk ı için, Kur’ân’ ı Hakîmin hakk ı için, Habîb-i Ekreminin hakk ı için...
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  233
lerine delil-i şefî, imam, refik, muhaf ız bilen hâdimü’l-Kur’ân nam ına esrar- ı 
Kur’ân’a inâyet-i Hak’la muttali, hakâik-i Kur’ân’a lütf-u Hak’la â şina, rumu-
zat- ı Kur’ân’a avn-i Hak’la vak ıf, müdakkik, muarrif, mübe şşir Üstad ımdan 
şunu öğrenmek istiyor ve bunu kalben cidden çok arzu ediyorum...
Hulûsi
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şim Mustafa Efendi,
Baz ı emârelerle ve baz ı zevât ın hüsn-ü şehadetiyle bana kanaat gelmi ştir 
ki, zat ınız dahi Müezzinzâde Bekir Efendi gibi bana ciddî bir talebe ve samimî 
bir âhiret karde şi olabilirsiniz. Hem senin merhum pederin Hac ı Said Efendi, 
silsile-i duamda çoktan beri dahildir.
Bu defaki gayet k ıymettar hediyen olan zemzem suyu ve Medine-i 
Münevvere hurmas ına mukabil, gayet k ıymettar ve ehl-i iman mâbeyninde 
nihayet derecede muteber ve ehl-i dalâlet ba şında sâika gibi tesir gösteren, 
Otuz Birinci Söz olan miraç ve şakk- ı kamere dair risaleyi ve vahdaniyet ve 
marifetullah ve muhabbetullaha dair ve ehl-i tahkik meyan ında emsalsiz ve 
pek meşhur ve nuranî üç mevk ıflı olan Otuz İkinci Söz’ü takdim ediyorum. 
Eğer zât ınız hatt ı güzel bir zat ı bulup size, (kendinize) istinsah etsen çok iyi 
olur. Fakat tashihine dikkat edilsin. Bir iki defa, karde şim Seyyid Şefik’in mu-
avenetiyle mukabele edilsin. Sonra Bekir Efendi als ın, kendine ve kay ınpe-
derine yazd ırsın. Eğer zat ınız öyle iyi bir kâtip bulamad ın; asl ı sana kalmak 
ve birkaç defa Bekir Efendi ile beraber okumak şart ıyla Bekir Efendiye veya 
Mehmed Efendi veya Hâf ız Hidâyet Efendi gibi k ıymetini takdir eden ve mü-
nasip gördü ğün zâtlara ver, kendilerine yazd ırsınlar.
Haber alm ışım ki, Arabî olarak eski hurufla Matbaa-y ı Evkaf’ta tab edil-
mek izni varm ış. Eğer Cenâb- ı Hakk’ ın rahmetiyle, Türkçe olarak eski huru-
fa müsaade-i resmî oldu ğu dakikada ve Bekir Efendi şu iki risaleyi Seyyid 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
234  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Şefik’in taht- ı nezaretinde tashihine gayet dikkat etmek şart ıyla çabuk tab edi-
niz. Tab masraf ını da kesenizden sarf etmeye mecbur de ğilsiniz. Çünkü Ha şir 
Sözü’ne seksen banknotu sarf ettik; üç yüz banknotu kazand ık. Demek bun-
lar sat ılmayacak mallar de ğildir. Müslüman ruhlar ı bunlara g ıda gibi muhtaç-
tırlar. Yaln ız iki yüze yak ın aboneler bulunsa, birisi tab edilse hem fiyat ını çı-
karabilir, hem ba şka risalelerin de tab’ ına medar olabilir. Halklardan sadaka 
kabul etmedi ğim gibi, kitaplar ıma da sadakalarla tab’ ını kabul etmem. Yaln ız 
gayretinizi ve himmetinizi, Onuncu Söz gibi, yaln ız yanl ışsız ve güzelce tab’ ı-
na ve matbaadaki tashihat ına sarf ediniz. Ve birinci olarak tab ettirdi ğiniz ri-
salenin masârif-i tab’iyesi ne kadar ise bana bildiriniz. Ben borç eder, para gönderirim.
Eğer tab’ ına muvaffak oldunuz ise; zât ınız, pederiniz gibi çok sevdi ğiniz 
Medine-i Münevvere ve Mekke-i Mükerreme ahâlisine bir miktar nüsha gön-derseniz çok iyi olur. Belki eski hediyelerinizden daha hay ırlı hediye hükmü-
ne geçecektir, in şaallah.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
f
 (Hulûsi Bey’e hitaptır.)  (Hulûsi Bey’e hitapt ır.)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şim,
Sizler sabah ve ak şam duamda dahilsiniz. Siz dahi beni duan ızda dahil 
ediniz. Şu âlemde müminin mümine kar şı en büyük yard ımı dua iledir.  
Eğer bir adam, dostundan emin ise ki gurura girmez; onu şükre sevketmek 
için, tahdis-i nimet nev’inden ona ait bir k ısım ihsânât- ı rabbâniyeyi bahsetse 
beis yoktur zannederim.
İşte, seni gurursuz bildi ğim için bu s ırrı sana aç ıyorum. Şöyle ki:
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  235
Ben Sözler’i yazarken ihtiyars ız olarak ekser temsilât ı, şuûnât- ı askeriye 
nev’inde zuhur ediyordu. Ben hayret ediyordum, neden böyle yaz ıyorum? 
Sebebini bulam ıyordum. Sonra hat ırıma geldi ki, belki istikbalde şu Sözler’i 
hakk ıyla anlayacak, kabul edip h ırz- ı cân edecek en mühim talebeleri askerî-
den yetişecek. Onun için böyle yazmaya mecbur oluyorum, dü şünüp o kah-
raman askerleri bekliyordum.
İşte mağrur olma, şükret; sen o askerlerden bahtiyar birisisin ki, evvel ye-
tiştin. Yirmi Dört adet Sözler’i me şâgil-i dünyeviye içinde yazmakl ığın, benim 
bu hüsn-ü zann ımı teyid etti. Fakat bâki kalan çok mühimdirler. Hususan i’-
câz- ı Kur’ân ve Kader Sözleri… İnşallah, ötekileri sana yazd ıran, bunlar ı da-
hi yazd ıracak. Şimdiye kadar yazd ığın Sözleri bir vakit gönder, güzelce tashih 
edip gönderece ğim.
Merhum Muallim Cûdî’nin kasidesi mübarektir. Cenâb- ı Hak o zat ı şe-
fâat-i Kur’ân’a mazhar etsin. Görmemi ştim, görmesinden memnun oldum, 
Allah senden raz ı olsun. Yazd ığın salavât- ı şerife ise, onun hususunda bir şe-
ye rast gelmedim. Fakat ondaki letâfet ve nuraniyet gösteriyor ki, o onun hak-
kında zikredilen sevaba ve fazilete lây ıktır.
İşittim ki Onuncu Söz’den sen kendi nüshan ı pederinize göndermi şsiniz. 
Ben ona mukabil bir nüshay ı kardeşime hediye ediyorum. O nüshada, feh-
mi teshil eder çok yerlerinde çizgi çekilmi ş. Onu Şeyh Mustafa, Hakk ı Efendi, 
Hüseyin Efendi’ye veriniz ve daha sair bildi ğinize gösteriniz-tâ onlar nüshala-
rını onun gibi yaps ınlar.
Kardeşim, şu gurbet, esaret, yaln ızlık vahşetinde Şeyh Mustafa, Hakk ı 
Efendi, sen ve Hüseyin Efendi gibi nurlu dostlarla ünsiyet edip tesellî buluyo-rum. Cenâb- ı Hak beni de sizi de tarik-i haktan şaşırtmas ın, âmîn.
Şeyh Mustafa ve Hakk ı ve Hüseyin ve Edhem Efendilere selâmla dua 
ederim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Âhiret karde şiniz
Said Nursî
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
236  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi Bey’e hitaptır.)  (Hulûsi Bey’e hitapt ır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
ُوفِóْāَĩْĤا ِכَĬَאĨزَ ِěَאئِĜدَ َاتِóِüَאĐ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
3رِĳُّĭĤا ِÙَĤَאøرِ َاءِõْäأَ ِÙَÖَאÝِכِĤ
Gayyûr, ciddî, hâlis ve muhlis âhiret karde şim,
Evvelen : Size Otuz İkinci Sözün İkinci Mevk ıfını gönderdim.4(Hâşiye) 
Dikkatle okuyunuz ve güzelce yaz ınız. Hatalar varsa da tashih ediniz. Acele 
ve hazin bir kalble yaz ıldığı için, içinde mü şevveşiyet bulunacakt ır.
Sâniyen : Muvakkat bir fütur, bir tembellik sizde âr ız olduğunu yaz ıyorsu-
nuz. Baharda kan ın galeyân ından gelen ve gecelerin k ısalmas ındaki uykusuz-
luğundan ne ş’et eden ve müstemilerin kalbleri i şlere teveccüh etmelerinden 
tevellüd eden rehavet ve füturdan ba şka, meyan ımızdaki münasebet-i ruhi-
yenin râb ıtas ıyla, musibetin eseri olarak bendeki sars ıntının size in’ikâs ı ve si-
rayet etmesi mümkündür.
Merhum Abdurrahman’ ın vefat ı zaman ında, bilmedi ğim hâlde, o müna-
sebet-i ruhiye cihetiyle fazla bir sars ıntıyı Ramazan- ı Şerif’te hissettim. Şimdi 
anlad ım ki şuurî ve ihtiyarî olmayan çok in’ikâsât vard ır.
Fakat, karde şim, sen şimdi iki vazifeyi görmekle mükellefsin: Biri, karde-
şim Hulûsi Bey’in vazifesini; biri de, evlâd- ı mâneviyem ve biraderzâdem ve 
bir dehâ-y ı nuranî sahibi olmak pek muhtemel olan Abdurrahman’ ın vazife-
si de size ilâve edildi. O benim hakikî bir vârisim idi. Yazd ıklar ımı ve mal ımı 
kendi mal ı telâkki ederdi, öyle de sahip oluyordu. Sen de bundan sonra ya-
zı ve sözleri, senin hocan ın yaz ısı diye tutma; kendi mal ın ve senin sözlerindir 
bil, öyle sahip ol. Hakk ı Efendiye söyle ki, o da karde şim Abdülmecid yerinde 
kendini anlas ın ve onun vazifesiyle mükellef oldu ğunu bilsin.
Sâlisen : Otuz Üçüncü Söz’den ba şka söz yaz ılmak ihtiyac ı kalmad ı. Hem 
şer’an çok mübarek bu otuz üç adetten, baz ı esbaba binaen geçmeyece ğim. 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Risaletü’n-Nur’un eczâlar ını yazmak için harcad ığınız zaman dakikalar ının âşireleri say ısınca, Allah’ ın 
selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 (Hâşiye) Birinci Mevk ıf’ı ise Ramazan hediyesidir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  237
Hem de hakâik-i esasiye-i Kur’âniye ve imaniyenin elzem ve lâz ım olan k ı-
sımlar ı hemen ekseriyet-i mutlaka itibar ıyla yaz ılm ıştır.
Ümit ediyorum ki Cenâb- ı Hak kabul etse, tevfik verse, yaz ılanlar da-
lâlet bulutlar ını dağıtmaya kâfidirler. Her derdin devâs ı içinde var demeye-
ceğim; fakat mühlik dertlerin a ğleb devâs ı, yaz ılanlarda vard ır. Siz onlar ın 
mütâlaas ını, k ıymettar bir ibadet olan tefekkür nev’inde telâkki ediniz. Ve 
onlardaki ilmi, envâr- ı imandan ve mârifetullahtan tasavvur ediniz ki usanç 
vermesin. Hem sizde ve müstemiînde i ştiyak oldu ğu zaman okuyunuz. Bâkî 
selâm ve dua.
Kardeşiniz
Said
Otuz Üçüncü’nün Birinci Makam ı’na dair sen fikrini yazd ın. Beğendiğini 
gösteriyorsun. Hakk ı Efendiyle Müftü Efendi ve sair ihvanlar ın da nas ıl bul-
duklar ını anla, bana yaz. Umum karde şlerime selâm ve dua ediyorum ve on-
lar ın duas ını istiyorum.
Hulûsi Bey karde şim, o senin selefine mektubunu oku ve ona ac ı ve ona 
dua et…
f
 (Hulûsi Bey’e hitaben yazılmış bir mektuptur.)  (Hulûsi Bey’e hitaben yaz ılm ış bir mektuptur.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
ُįَÜَأْóَĜ َאĨ ُوفِóُè َادِïْĐأَ ْïَåْÖأَ َאبِùِè َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
3رِĳُّĭĤا ِÙَĤَאøرِ َاءِõْäأَ ْīِĨ 
Sevgili karde şim,
Seni teşvik için de ğil, çünkü te şvike muhtaç de ğilsin. Hem medar- ı fahir 
olmak için de ğil; çünkü fahir ise ucub ve riyâya medard ır. Belki sana medar- ı 
şükür olmak için diyorum ki:
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Risaletü’n-Nur eczâlar ından okudu ğunuz harf adedinin ebced hesab ı say ısınca, Allah’ ın selâm ı, rahmeti 
ve bereketi üzerinize olsun.
238  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Sen ve Hakk ı Efendi benim için yüz ciddî talebe hükmüne geçtiniz. Hatta 
diyebilirim ki, kader-i ilâhî beni bu yerlere göndermesi, sizleri şu vazife-i kud-
siyede uyand ırmak içinmi ş. Şimdi şu zamanda iman- ı tahkikînin dersini ver-
mek pek büyük bir fazilettir ve kudsî bir vazifedir. İman- ı tahkikîyi ta şıyan bir 
mümin, çok müminlere bir nokta-y ı istinad olur ki, şuursuz olarak avâm- ı mü-
minîn ve iman- ı tahkikî sahibinin kuvvet-i iman ına istinad ederek kuvve-i mâ-
neviyeleri k ırılmaz; dalâletlere kar şı dayan ırlar.
İşte şöyle bir derste bulundu ğunuz için Cenâb- ı Hakk’a şükretmelisiniz. 
Ben de Cenâb- ı Hakk’a yüz binler şükür ediyorum ki, o kuvvetli omuzlar ınız 
yüküm alt ına girdiği için zay ıf omuzum a ğırlıktan kurtulup ruhum rahat etti. 
İstirahat bulan ruhum size takdirkârâne ve minnettarâne bak ıyor. Ve mesuli-
yetten kurtulan kalbim de muvaffakiyetinize dua ediyor. Ve icrâ-y ı vazife için 
çok düşünmekten kurtulan akl ım da sizi tebrik ediyor. Ben şu vazife-i kudsiye-
de bilmeyerek istihdam olunurdum; siz bilerek hizmet ediyorsunuz, bahtiyar-sınız. İnşaallah, niyet-i hâliseniz, benim mü
şevveş niyetimi dahi tashih ede-
cektir. Şimdi başka birkaç noktay ı size beyan ediyorum.
Evvelen : Yazd ığım baz ı şeylere dair fikrinizi soruyordum. Maksad ım, 
“Gördüğüm hakikat acaba hakikat midir?” diye sormuyorum. Belki, “Hakikate 
aç ılan yol, acaba umuma yol olabilir mi?” diye soruyorum. Çünkü umumun 
telâkkisini sizin kadar bilmiyorum.
Sâniyen : Misafir müftüye ve Şeyh Mustafa’ya, size gönderilen mektu-
bun birer suretini verdi ğin için iyi ettiniz. Hatta bana da bir suret gönde-
riniz. Hem biraderzadem olan o müftünün o ğluna deyiniz ki, benim tara-
fımdan âhiret karde şim ve Kur’ân hizmetinde arkada şım ve me şreben celâl-
li olan pederine yazs ın: Selâm, duamla beraber ondan istiyorum ki, beraber 
götürdüğü envâr- ı Kur’âniye’nin suhulet-i inti şarlar ı için irşad ve nasihatinde
1ًאĭِّĻَĤ ًźْĳَĜ ُįَĤ َźĳُĝَĘ âyetindeki lütf-u ir şad ı kendine rehber etsin…
Râbian : Sorduğun suâllere dair yan ımda kitap bulunmad ığı için, Hanefî 
ulemâs ının kavillerini ve ehâdîsin rivayetlerini şimdilik bilmiyorum. Fakat 
bence, böyle efdaliyet meselesinde, kabul-ü âmmeyi ihsâs eden âdet-i cema-at medar- ı tercihtir. Âdet-i İslâmiye nas ıl gelmiş, o daha efdaldir.
Birinci suâliniz :
 Eğer Kur’ân okunurken, namaz ın, tesbihat ın tetimmesi 
ise, k ıbleye kar şı duranlar, vaziyetlerini bozmamak evlâd ır. Yaln ız müezzinin 
1 “Ona tatl ı, yumuşak bir şekilde hitap edin. ” (Tâhâ sûresi, 20/44)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  239
önündeki adam arkas ını çevirsin, yahut çekilsin. E ğer Kur’ân müstakil olarak 
okunursa, okuyana kar şı teveccüh etmek evlâd ır. Hem cihât- ı sitte ile mukay-
yed olmayan ruh kula ğıyla dinleyen adam k ıbleye kar şı teveccüh etse; ve cis-
manî kula ğıyla dinleyen adam, okuyana kar şı teveccüh etse, evlâd ır.
İkinci suâliniz : Cemaatin i ştiyak ına ve okuyan ın niyetine göre efdaliyet 
tahavvül eder.1(Hâşiye)
Üçüncü suâliniz : Üç İhlâs, bir Fatiha, muhtasar bir hatim hükmünde ol-
duğundan ona vakit tahdit edilmez. Her vakitte gayet müstahsendir.
Dördüncü suâliniz : َلِŻَåْĤا ذَا َאĺ َÛَאرَכْ×َÜ َمُŻَّùĤا ْכَĭِĨوَ َمُŻَّùĤا َÛْĬأَ َّħُıّٰĥĤاَ 
2َامِóِْכْŸوَا kelâm ını değil yaln ız müezzin, her bir musallî her bir namaz ın se-
lâm ından sonra söylemesi Şâfiîce sünnettir. Hanefîce dahi, müezzin için her 
namazda sünnet olmas ı gerektir.
Umum ihvanlara selâm ve bayramlar ınızı tebrik ediyorum.
Âhiret karde şiniz
Said Nursî
f
 (Hulûsi Bey’e yazılan bir mektuptur.)  (Hulûsi Bey’e yaz ılan bir mektuptur.)
4ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
 َاتِóِüَאĐ ĹِĘ ْħدِכُĳُäوُ ذَرَّاتِ ْبِóَĄ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ َمُŻَّùĤا ُħْכُĻَĥَĐوَ
5ْħِכُóْĩُĐ ِěَאئِĜدَ
Aziz karde şim, hamiyetli arkada şım, gayretli talebem, sevgili biraderza-
dem,
1 (Hâşiye) İkinci suâl : Sabah ve ak şam namazlar ından sonra Sûre-i Ha şr’in sonunda
*1 ِيñَّĤا ُّٰųا َĳُİ ’den başlamak sünnet iken *2ِيĳَÝْùَĺ َź  ’den başlanmas ı efdaliyeti terkolur mu?
*1 “Allah O’dur ki…” (Ha şir sûresi, 59/22, 23, 24)
*2 “(Cehennemliklerle cennet ehli) elbette bir olmaz.” (Ha şir sûresi, 59/20)
2 “Allah’ ım, selâm Sensin; selâmet de ancak Sendendir. Çok yücesin, hayr ın ve bereketin s ınırsızd ır ey 
Celâl ve İkrâm Sahibi!” Müslim, mesâcid  136; Tirmizî, salât  108; Ebû Dâvûd,  vitr 25; Nesâî, sehv 82; 
İbni Mâce,  ikâme 32; Dârimî, salât  88.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
4 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
5 Vücudunuzdaki zerrelerin ömür dakikalar ınızla çarp ımı say ısınca, Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi 
üzerinize olsun.
240  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Senin güzel mektubun bana şifal ı oldu. Ben ziyade rahats ızken onu oku-
dum, bana bir sürûr verdi, o sürûr dahi o hastal ığa bir hiffet verdi. Şu has-
tal ığın s ırrı, insanlardan isti ğnâya dair sana yazd ığım mektubun kerametidir. 
Çünkü o mektubu bir gün iki-üç zata, onlar ın hediyelerinin adem-i kabulüne 
medar olmak için okudum. Ayn ı günde o zat ın hanesine gittim. Az bir yemek 
getirdi, arkada şlar ımın hat ırlar ı için bir parça yedim. Hiç hat ırıma gelmedi ki, 
o günde o hakikatli mektubu o yemek sahibine okudum, şimdi muhalefet edi-
yorum. Yemekten sonra hat ırıma geldi. Fakat “Hediye kabul edemiyorum, 
belki yemek yenilir.” tahmin ettim. Fakat 1نَĳُĥَđْęَĺ َź َאĨ نَĳُĤĳُĝَĺ alt ına girdiğim-
den, öyle bir şiddetli tokat yedim ki, bu dört senede böyle hastal ık görmemi ş-
tim. Fakat Cenâb- ı Hakk’a şükrettim ki, bir-iki senedir baz ı emâreler ve hâdi-
selerle zannetti ğim bir hakikat, bu tokatla gayet kat’iyetle göründü.
Şeyh Mustafa’ya benim taraf ımdan geçmi ş olsun de ve şu hikâyeyi ona 
söyle:
Eskide iki ciddî âhiret karde şleri varm ış. Biri hasta dü şer; ötekisi ziyareti-
ne gitti. Dua eder, hasta iyi olmaz. “Öyleyse sen kalk, ben yataca ğım” demiş. 
Hasta kalkm ış, onun yerine hasta olarak yatm ış. Her neyse... Demek Şeyh 
Mustafa ile karde şliğimiz ciddîle şmiş ki, ben hastal ığına dua ettim, kabul ol-
mad ı. Fakat birkaç gün devam ı mukadder olan hastal ığının bir parças ı bana 
verildi. İnşaallah ona bir parça hiffet gelmi ştir.
Sözler hakk ında hüsn-ü şehadetiniz, bana büyük bir tesellî verdi. Vazifemin 
bitmediğine dair burhanlar ınız gayet kuvvetlidirler; lâkin ben gayet kuvvetsi-
zim. Fakat Cenâb- ı Hakk’a tevekkül edip, o burhanlara serfürû ediyorum.
Cemaate Sözler’i okumak zaman ında, sendeki hissiyât- ı âliye ve fazla in-
kişaf ve fedakârâne hamiyet-i diniye galeyan ının s ırrı şudur ki:
Velâyet-i kübrâ olan veraset-i nübüvvetteki makam- ı tebliğin envar ı alt ı-
na girdiğin içindir. O vakit sen, dellâl- ı Kur’ân Said’in vekili, belki mânen ay-
nı hükmüne geçti ğin içindir.
Gurbet mektubuyla kamer ve zemin ve seyyarata dair mektubuma cevap 
verilmemesinin sebebi şu olmak gerektir ki: Gurbet Mektubu, bütün dünyay ı 
unutmak hissiyle yaz ılm ıştır. Sen dünyay ı unutmak de ğil, belki vazife itibar ıy-
la en sathî maddiyatla zihnin me şbû olduğu bir zamanda, herhalde o gurbet-
teki zevki bulamad ın. Ve o Mektub’un tam derecesini, muvakkaten perde çe-
kilmiş olan parlak zekâvetin kavrayamad ı ki, cevap yazamad ı.
1 “Hem de yapmad ıklar ı ve yapmayacaklar ı şeyleri söylerler.” ( Şuarâ sûresi, 26/226)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  241
Öteki Mektup, çok yüksek ve çok geni ş hakâike i şaret ettiği ve hadsiz 
âlem-i ulviyenin ve nihayetsiz âlem-i mâneviyenin bir nevi haritas ına işaret 
ettiği için, sâfî, me şgalesiz, arzî ve arzl ılardan s ıyrılıp yukar ıya ç ıkan bir ak ıl lâ-
zımd ı. Hâlbuki, benim gayretli karde şim, o vakit zeminin haritas ını alacak bir 
vazifeyle me şgul olduğundand ır ki, o ulvî ve pek keskin zekâvetin, o Mektub’a 
karşı sükûtu iltizam etmeye mecbur olmu ş.
Said Nursî
f
 َّۘīِıĻِĘ ْīَĨوَ َْرْضُŶوَا ُďْ×َّùĤا َاتُĳٰĩَّùĤا ُįَĤ ُçِّ×َùُÜ﴿ ْīَĨ ۪įِĩْøِאÖ
1ِه۪﴾ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
2َاقِóِęْĤا َّאمِĺأَ ِěَאئِĜدَ َاتِóِüَאĐ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, vefâdar, hakikatli, fedakâr karde şlerim Nuh Bey, Molla 
Abdülmecid, Molla Hâmid,
Çok mübarek hediyenizi açt ık, gördük ki, Van hediyesi de ğil, belki 
Medine-i Münevvere ve Ravza-y ı Şerife’nin mübarek kerametli hediyesidir. 
Hem fiyat ı, üstünde yaz ıldığı gibi yirmi be ş lira değil, yirmi be ş bin liradan faz-
la mânen k ıymetlidir. O mübarek hediyeyi Medine-i Münevvere nam ına, bu 
havalideki Kur’ân- ı Hakîm’in hizmetinde hâlis hizmetkârlar ına ve benim arka-
daşlar ıma tevzi’ etmek için, –aler-re’s-i vel’ayn– kabul ettik. Fakat bu mâne-
vî hediyenin ehemmiyetli bir s ırrı bulundu ğu bana ihtar edildi. Yani Cenâb- ı 
Hakk’a yüz bin şükür ediyorum ki, Kur’ân’a ve zât- ı Risalete hizmetimizin bir 
alâmet-i makbuliyeti nev’inden olarak, bir iltifat- ı nebevîyi hissettim. O s ırrı si-
ze açmak münasip görüldü. Şöyle ki:
Şimdi bu mektubu yazan kâtiple karde şi Mesud beraber bir gün, üç aydan 
beri bahsi geçmedi ği Ahmed A ğa’n ın bahsi geçti. Beraberimde kâtip Tevfik’le 
Mesud’a dedim: “Bütün kitaplar ı Diyarbak ır’deki Ahmed A ğa’ya gönderece-
ğiz. Tâ ya Şâm- ı Şerîf taraf ına, ya Van’daki s ıdd ıklara ulaştırsın.” Bu sözümüz 
ve meşveretten dört saat sonra, aynen o Ahmed A ğa habersiz ç ıktı geldi.
1 Öyle bir zât ın ad ıyla ki, “Yedi kat gök, dünya ve onlar ın içinde olan herkes Allah’ ı takdis ve tenzih eder. 
Hiçbir şey yoktur ki Allah’ ı hamd ile tenzih etmesin. Ne var ki siz onlar ın bu tenzih ve takdislerini iyi 
anlayamazs ınız.” (İsrâ sûresi, 17/44 ).
2 Ayr ılık günlerindeki dakikalar ın âşireleri adedince Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
242  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Ayn ı günde siyah bir mürekkebimiz vard ı. “Keşke güzel bir k ırm ızı mürek-
kebimiz olsayd ı.” dedik. Biraz o mürekkepten ta ş üzerine döktük; siyah ve mor 
idi. Sonra yazmaya ba şlad ık. Tam istedi ğimiz tarzda k ırm ızı oldu. Bu hâle yedi-
sekiz kişi pekçok hayret ettik. Bu i şi de bir fâl-i hayr addettik. “Fesübhânallah,” 
dedik, “Bunda bir s ır var.” Sonra birden bire hat ırıma geldi: Şâm- ı Şerif’te eni ş-
tem Molla Said var; bir k ısım kitaplar ı Ahmed A ğaya verip gönderece ğim” de-
dikten sonra, tam bir s ıdd ık olan Nuh Bey hat ırıma geldi. Evvel ba şka memle-
ket niyetiyle, sonra İstanbul’daki karde şlerin istemesiyle, siyah talihimiz suretini 
değiştirip parlayacakt ır, diye mana verdik. Sonra M ısır’a niyet edip yazd ırdığım 
kitaplar ı, en lây ık Van’ ı ve en sâd ıkı Nuh’u gördüm, ona gönderece ğim diye, 
Ahmed A ğa gittikten sonra, onun arkas ından Burdur’a kadar gönderdim.
Sonra bu i şte öyle bir muvaffakiyet ve teshilât göründü ki, şüphe b ırakmad ı 
ki, burada bir s ır var. Nazar- ı dikkati celbetti. Dikkat ettik ki evvelki mektupta si-
ze yazd ığımız gibi, İstanbul’da oturan bir adam, üç defa buraya misafireten ge-
lerek, onun eliyle Nuh Bey’in üç defa mektup telgraf ı elime geçiyor. Ve en sev-
diğim Hulûsi Bey ve Molla Abdülmecid ve Molla Hâmid ve Hoca Abdülmecid 
Efendilerin selâmlar ı ve isimlerini bir mektupta, yine o Mehmed Efendi geçen 
sene bana o getirdi. Dedim: “Bu bir i şaret-i inâyettir; bu tesadüfî de ğil.”
Sonra Nuh’un hediyesi, yirmi be ş liral ık k ıymetinde bir teneke, bizim na-
mımıza geldiğini işittik. Arkada şlarla beraber hesap ettik ki, biz burada hangi 
tarihte kitap hediyelerini Nuh için haz ırlıyorduk ayn ı tarihte, Nuh, habersiz ola-
rak, k ırk gün mesafede, bize o nisbette ve mana cihetiyle onun gibi mübarek 
hediyeyi haz ırlıyordu. Bu tevâfuk katiyen tesadüf de ğil. Hatta bir k ısım dostlar 
dediler ki, bu Nuh Bey’in kerametidir. “Acaba Nuh Bey’in kerameti var m ı ki, 
biliyormu ş gibi mukabilini gönderiyor?” dediler. Dedim ki, “ İhlâs ın ve sada-
katin dahi velâyet gibi kerameti var. Belki, bazen daha fevkindedir. ”
Hediyenin vürudundan sonra, bir ay kadar kaza merkezinde b ırakt ık, 
almad ık. Sonra Nuh’un mektubunu ald ıktan sonra getirterek açt ık, hayret-
te kald ık. Tasavvurumuzun bütün bütün fevkinde ç ıktı. Bu teberrüke kar-
şı istiğnâ değil, belki bir iltifat- ı Ravza-y ı Mutahhara oldu ğundan, ona kar-
şı dilencilikle iftihar ediyorum. ٌÕĻِ×َè ِÕĻِ×َéْĤا َīِĨ ْءٍĹَü ُّģכُ sırrınca, “ Habîb’in 
diyar ından gelen her şey mahbubdur.”  Ve onun içinde bir, bilhassa Ravza-
yı Mutahhara’n ın levha-y ı müzeyyene ve münevveresi vard ı. Bir k ısım sanat- ı 
ilâhiyenin bir nevi küçük müzehanesi şekline getirdi ğim hücremin duvar ına, o 
levha-y ı mübarekeyi dahi tâlik ettim ve kar şısında oturdum; derince, mü ştâkane
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  243
temâşâya başlad ım. Birden, o levhada bana ihtar eder gibi kalbime geldi: 
Bizler senin risalelerin mânidar i şaretleriyiz. Fesübhânallah, dedim, bu hedi-
ye içinde s ırlar var.
Tetkike ba şlad ım. Bakt ım ki gönderdi ğim risaleler kaç parçad ır; her bir 
parçaya mukabil bir nevi hediye var. Yirmi bir parça, hem risalelerden hem teberrükten sayd ım. Bu çe şit teberrükü, şimdiye kadar i şitmemiştim. Hiçbir 
hac ı böyle bir zamanda, böyle merak edip, her neviden bir k ısım als ın hem 
benim hesab ıma Medine-i Münevvere’nin mübarek e şyas ını bana ay ırıp gön-
dersin... Bu demek Nuh muh i şi değil. Ravza-y ı Mutahhara sahibinin bu te-
berrük içinde bir iltifat ı vard ır.
Madem kitaplar ın parçalar ı ve hediyelerin nevileri birbirine tevâfuk edi-
yor. Öyleyse her bir nevi, bir nevi kitaba i şareti var, münasebeti var. Şu gözü-
mün önündeki levha ise, Mucizât- ı Ahmediye nam ında asl ı beş parçadan iba-
ret On Dokuzuncu Mektub’a muvafakat münasebeti var. Çünkü şu levha o 
Ravza-y ı Mutahhara’n ın ve hücre-i saadetin suretini gösterdi ği gibi, Mucizât- ı 
Ahmediye risalesi dahi, asr-
ı saadetin mânevî suretini alm ıştır. Şu beş minare, 
o beş parçaya i şaret ediyor. Şu kubbe Miraç Risalesi’ne bak ıyor.
Öyleyse, sair nevilerin dahi, risalelerin nevilerine i şaret eder diye, dikkat 
ettim ki yedi nevi hurma gönderilmi ş. Bir parças ı büyükçe, otuz üç tane kadar. 
Fesübhânallah, dedim, yedi nevi göndermekte ne mana var? Birden kalbime geldi ki: İman- ı billâha dair yedi nevi ile ayn ı hakikat yaz ılm ış, Van’a gönde-
rilmiş. Dikkat ettim: Evet, mevzu vahdâniyet-i ilâhiye oldu ğu hâlde, Yirminci 
Mektup’la sureti küçük, manas ı pek büyük zeyliyle ve Yirmi İkinci Söz her biri 
birer risale, Birinci Makam, İkinci Makam ı ve Otuz İkinci Söz Üçüncü Mevk ıfı 
ile evvelki iki mevk ıf her biri birer risale hükmünde ve Otuz Üçüncü Mektup, 
Otuz Üç Pencere ile yedi risaledir. O da aynen yedi nevi envâr- ı mârifetullah-
tan bir şems-i hakikatin ziyas ındaki elvân- ı seb’a gibi bir mahiyet gösterdi ğin-
den, Medine-i Münevvere’nin hediyesi içinde hakikat-i hurmadan yedi nevi Nuh Bey’in eline verilip buraya kadar gönderilmesi, o yedi nura tevâfukla bir makbuliyet i şareti veriyor dedik, Allah’a şükrettik.
Hem o neviden birisi otuz üç tane olmas ı, o risalelerin birisi otuz üç 
pencere olmas ı ve hediye içindeki tesbih üç defa otuz üç olmas ı, Otuz Üçüncü 
Söz’ün Otuz Üçüncü Mektubu’nda otuz üç penceresine muvafakati, Nuh’u ihtiyars ız, s ırf bir vas ıta-y ı zâhirî olarak bize gösterdi. Nuh’a de ğil, belki Ravza-
y
ı Mutahhara’ya kar şı minnettarâne, müte şekkirâne bakt ık.
244  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Sonra, o mübarek mâ-y ı zemzem, büyükçe bir şişe ve parlak nuranî bir 
surette içinden ç ıkmas ı... Dedik ki: Madem o levha-y ı mübarek Mucizât- ı 
Ahmediye’ye, o yedi nevi hurma mârifetullaha ve resâil-i tevhide i şaret var. 
Elbette bu mâ-y ı zemzem dahi, âb- ı hayat ın mâ-y ı zemzemesini kâinata da ğı-
tan Kur’ân- ı Mübîn’in menbâ ı ve birinci mahall-i nüzûlü bi’r-i zemzeme civar ı 
olduğundan Yirmi Be şinci Söz olan i’câz- ı Kur’ân’a i şaret vard ır. Ve alâmet-i 
makbuliyet olarak telâkki ediyoruz.
Said Nursî
f
 (Hulûsi Bey’e yazılmıştır.)  (Hulûsi Bey’e yaz ılm ıştır.)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Suâl:  İmam Gazâlî’nin “Ne ş’e-i uhrâ, ne ş’e-i ûlâya bütün bütün muha-
liftir.” demesinin sebebi?
Elcevap: Elcevap:  Hüccetü’l- İslâm İmam Gazâlî’nin “Ne ş’e-i uhrâ, ne ş’e-i ûlâya 
bütün bütün muhaliftir.” demesi, mahiyet ve cinsiyet itibar ıyla değildir. Çünkü 
2نَĳُäَóْíُÜ ِכَĤٰñوَכَ َאۘıِÜْĳَĨ َïْđَÖ َْرْضَŶا ِĹْéُĺوَ ve 3ُهُïĻِđُĺ َّħُà َěْĥَíْĤا َؤُاïْ×َĺ ِيñَّĤا َĳُİوَ gibi 
çok âyetlerin sarahatine muhalif olur. O muhalefet, keyfiyet ve suret itibar ıy-
lad ır. Hem de umur-u uhreviyenin mertebece fevkalâde yüksek olmas ı işaret-
tir. Hem de Gazâlî’nin ha şr-i cismanî ile beraber ha şr-i ruhânînin dahi vuku 
bulmas ına, –baz ı ehl-i bât ına taklit ve mümâ şât cihetiyle– bir i şaretidir.
Suâl:  Sa’d- ı Teftazânî biri hayvanî, di ğeri insanî olmak üzere ruhu ikiye 
taksim ettikten sonra, “Mevte mâruz kalan, yaln ız ruh-u hayvanîdir. 
Ruh-u insanî ise mahlûk de ğildir ve onunla Allah beyninde nisbet ve 
sebep yoktur. Cesetle kaim olmay ıp müstakill-i bizzatt ır” demesinin 
sebebi ve izah ı?
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “(K ışta) ölümünün ard ından (baharda) yeryüzünü diriltir. İşte siz de öldükten sonra böyle diriltilip, 
kabirlerinizden ç ıkar ılacaks ınız.” (Rûm sûresi, 30/19)
3 “O’dur ki, ilk ba ştan yarat ır, sonra (dünyada yarat ılışı sürekli iade eder ve âhirette her şeyi) yeni ba ştan 
yaratacakt ır.” (Rûm sûresi, 30/27)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  245
Elcevap: Elcevap:  Sa’d- ı Teftazânî’nin 1ًÙَĜĳُĥْíَĨ ْÛَùْĻَĤ ُÙَّĻِĬَאùْĬِْŸا ُّوحُóĤاَ  demesi; 
2ĹِّÖرَ ِóْĨأَ ْīِĨ ُّوحُóĤا ِģُĜ sırrıyla –beka-y ı ruh bahsinde beyan edildi ği gibi– ru-
hun mahiyeti, zîhayat bir kanun-u emir, zî şuûr bir ayna-y ı ism-i Hayy, zî-
cevher bir cilve-i hayat- ı sermedî oldu ğundan mec’uldür. Bu cihetle, mah-
lûktur denilemez. Fakat Sa’d, Makâs ıd ve Şerhu’l-Makâs ıd’da, bütün mu-
hakk ıkîn-i İslâm’ ın icmâ ına ve âyât ve ehâdîsin nusûsuna muvaf ık olarak, 
“O kanun-u emir, vücud-u hâricî giydirilmi ş, sair mahlûkat gibi mahlûk ve 
hâdistir.” demi ştir. Sa’d’ ın ezeliyet-i ruha kâil olmad ığına bütün âsâr ı şahit-
tir. 3ٌÙَ×ْùِĬ ِّٰųا َīْĻَÖوَ َאıَĭْĻَÖ ْÛَùْĻَĤ demesi, hulûl gibi bât ıl bir mezhebin reddine i şa-
rettir. Hayvânât ın ruhlar ı dahi bâkîdir; k ıyâmette yaln ız cesetleri fenâ bulur. 
Mevt ise fenâ de ğil, belki alâkan ın kesilmesidir. 4َÕَ×َø َźوَ demesi, esbâb- ı zâ-
hiriyenin tavassutu ve Azrail (aleyhisselâm) ’ın kabz- ı ervâh hususundaki münâ-
cât ı bahsinde denildi ği gibi, ruhun do ğrudan do ğruya perdesiz, vas ıtas ız icad 
edilmesine i şarettir. 5َאıِÜَاñِÖ ْÛَّĥَĝَÝْøاِ demesi, beka-y ı ruh isbat ında denildi ği gi-
bi, “Ceset ruha dayan ır, ayakta kal ır. Ruh ise bizâtihî kaimdir. Ceset harap 
olursa daha ziyade serbest olur, melek gibi gö ğe uçar.” demektir ve bât ıl bir 
mezhebin reddine i şarettir.
(Hususî k ısm ı)
Haşre dair, Sûre-i Rûm’da 6۪įِÜَאĺاٰ ْīِĨوَ.. ۪įِÜَאĺاٰ ْīِĨوَ.. ۪įِÜَאĺاٰ ْīِĨوَ haşrin, ayr ı 
ayr ı çok kuvvetli burhanlar ını mucizâne beyan eden o âyetlerin ilham ı ile, o 
âyetlere bir tefsir yazmak niyetinde oldu ğum vakitte, bu suâllerin sorulmas ı, 
latîf bir tevâfuktur.
7ْħُİَدَźوَأَوْ ْħُıَäوَأَزْوَا fıkras ını dua ve münâcât ımda ilâve etti ğim dakika-
da hat ırıma geldiniz. Bu nevi duada dahi birincili ği kazand ınız. Kalben, ka-
lemen, bilfiil alâkadar olmak şart ıyla, yirmi dört saatte yüz defa, tasavvurca 
beş yüz defa, mânevî kazanç ve duamda hissedar olmaya müstehak olman ızı
1 İnsan ın ruhu mahlûk de ğildir.
2 “De ki: ‘Ruh, Rabbimin bir emri, emir âleminden bir tecellisidir.’” ( İsrâ sûresi, 17/85)
3 Onunla Allah aras ında nisbet yoktur.
4 Sebep de yoktur.
5 Bizâtihi müstakildir.
6 “…O’nun varl ığının ve kudretinin delillerindir...” (Rûm sûresi, 30/20 , 21 , 22 , 23 , 24 , 25 )
7 Han ımlar ı ve çocuklar ı.
246  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
arzu ettiğim bir vakitte bu suâlleriniz, beni sizin hesab ınıza çok mesrur etti ve 
bir beşaret oldu.
Said Nursî
f
 (Hulûsi Bey’e hitaptır.)  (Hulûsi Bey’e hitapt ır.)
 َّۘīِıĻِĘ ْīَĨوَ َْرْضُŶوَا ُďْ×َّùĤا َاتُĳٰĩَّùĤا ُįَĤ ُçِّ×َùُÜ﴿ ْīَĨ ۪įِĩْøِאÖ
1ِه۪﴾ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
 ِěَאئِĜدَ َاتِóِüَאĐ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ َمُŻَّùĤا ُħْכُĻَĥَĐوَ
2ِÙَĻِĘَאđْĤوَا ِÙَĨَŻَّùĤِאÖ ُّٰųا ُħَכُóَّĩَĐ ْħِכُóْĩُĐ
Aziz karde şim,
Evvelâ : Mektubun bana tesir etti. Fakat hakikati dü şündüm, o teessür git-
ti. İşte hakikat şudur ki:
Mâbeynimizdeki münasebet ve uhuvvet in şaallah hâlis ve lillâh için 
olduğundan, zaman ve mekânla mukayyed olmaz. Bir şehir, bir vilâyet, 
bir memleket, belki küre-i arz, belki dünya, belki âlem-i vücut, iki haki-kî dost için bir meclis hükmündedir. Böyle dostluk ve karde şliğin firak ı 
yok, hep visaldir. Fâni, mecazî, dünyevî dostluklar sahipleri, firak ı dü-
şünsün, bize ne?
Mezhebimizde (mesle ğimizde) firak yok. Sen nerede bulunsan, şu karde-
şinle ellerinizdeki Sözler vas ıtas ıyla sohbet edebilirsin. Ben de istedi ğim za-
man, seni yan ımda dergâh- ı ilâhîye beraber el aç ıp niyaz etmek suretinde gö-
rebilirim. E ğer kader sizi ba şka bir yere gönderse, 3ُّٰųا َאرَهُÝْìا َאĨ ĹِĘ ُóْĻَíْĤاَ hük-
münce, kemâl-i r ızayla teslim ol. Hem senin gibi, in şaallah kalbi selîm, akl ı 
müstakîm, hakikî iman dersini veren zâtlara ba şka yerler daha ziyade muh-
taçt ır. Orada (E ğirdir’de) lillâhilhamd imana çok hizmet ettin. E ğirdir’den zi-
yade başka yerler belki daha muhtaçt ır.
1 Öyle bir zât ın ad ıyla ki, “Yedi kat gök, dünya ve onlar ın içinde olan herkes Allah’ ı takdis ve tenzih eder. 
Hiçbir şey yoktur ki Allah’ ı hamd ile tenzih etmesin. Ne var ki siz onlar ın bu tenzih ve takdislerini iyi 
anlayamazs ınız..” (İsrâ sûresi, 17/44 ).
2 Ömür dakikalar ınızın âşireleri say ısınca, Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun. Cenâb- ı 
Hak hayat ınızı selâmet ve âfiyet içinde idame ettirsin.
3 “Allah’ ın kullar ını sevk ettiği ve onlar için seçti ği her şeyde hay ır vard ır.” (Bkz.: el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
1/478)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  247
Sâniyen : Sorduğun birinci suâle senin kalbini tevkil ediyorum. Nas ıl fet-
va verirse, ben de öyle raz ıyım. Merâtib-i dünya, nokta-y ı nazar ımda pek 
ehemmiyetsiz olmakla beraber, senin gibi mertebesini hizmet-i Kur’ân’a me-dar edenler için, minnet alt ına ve zillete girmemek şart ıyla hoş görüyorum. 
İkinci suâlin ise, peder ve validenin arzular ı pek mühimdir. Kur’ân- ı Hakîm 
bir âyet-i kerîmede, be ş tarzda onlara kar şı şefkat ve hürmete emreder.
1 Eğer 
suhuletle arzular ı yerine gelmek kabilse yapars ınız.
Sâlisen : Aziz karde şlerim, bahar ve yaz ın meşgaleleri, hem gecelerin k ı-
salmas ı, hem şuhûr-u selâsenin gitmesi ve ekser karde şlerimin bir derece hisse 
almas ı ve daha sair baz ı esbab ın bulunmas ı, elbette bir derece ne şeli k ış dersi-
ne fütur verir. Fakat onlardan gelen fütur size fütur vermesin. Çünkü o ders-
ler, ulûm-u imaniyeden oldu ğu için, bir insan yaln ız kendi nefsine dinlet-
tirse yeter. Bâhusus, siz daima bir-iki hakikî karde şi de bulursunuz.
Hem o dersi dinleyenler yaln ız insanlar de ğil. Cenâb- ı Hakk’ ın zî-
şuur çok mahlûkat ı vard ır ki, hakâik-i imaniyenin istimâ ından çok zevk 
alırlar. Sizin o k ısım arkada şınız ve müstemileriniz çoktur.
Hem mütefekkirâne o çe şit sohbet-i imaniye, zemin yüzünün bir mâ-
nevî ziyneti ve medar- ı şerefi oldu ğuna işareten biri demi ş:
دَارَدْ įכِ ْīĻِĨزَ ْóَıَÖ َدْóَÖ ْכْüرَ َאنْĩْøاٰ
ْïْĭَĭĻِýُĬ ْóَÖ َاïُì ِóْıَÖ ْ÷َęَĬ دُو َכْĺ ْ÷دُوכَ َכْĺ
Yani, semâvât zemine g ıpta eder ki zeminde hâlisen lillâh sohbet ve 
zikir ve tefekkür için, bir-iki adam, bir-iki nefes, yani bir-iki dakika bera-ber otururlar, kendi Sâni-i Zülcelâl’inin çok güzel âsâr- ı rahmetini ve çok 
hikmetli ve süslü âsâr- ı sanat ını birbirine göstererek Sânilerini sevip sev-
dirirler, dü şünüp dü şündürürler.
Hem de ilim iki k ısımd ır: Bir nevi ilim var ki, bir defa bilinse ve bir-iki 
defa düşünülse kâfi gelir. Di ğer bir k ısm ı, ekmek gibi, su gibi, her vakit 
insan onu dü şünmeye muhtaç olur. Bir defa anlad ım, yeter diyemez. İşte 
1 “Rabbin şöyle buyurdu: Allah’tan ba şkas ına ibadet etmeyin. Anneye ve babaya güzel muamele edin. 
Şayet onlardan her ikisi veya birisi ya şlanm ış olarak senin yan ında bulunursa sak ın onlara hizmetten 
yüksünme, “öff!” bile deme, onlar ı azarlama, onlara tatl ı ve gönül al ıcı sözler söyle. Şefkatle, tevazu 
ile onlara kol kanat ger ve şöyle dua et: ‘Yâ Rabbî, onlar küçüklü ğümde nas ıl beni ihtimamla yeti ştir-
dilerse, ona mükâfat olarak sen de onlara merhamet buyur!’ Rabbiniz içinizdeki duygular ı pek iyi bilir. 
Eğer siz iyi kimseler iseniz şunu bilin ki Allah kötülüklerden (özellikle anne ve babas ına yapt ığı kötü 
muamelelerden) tövbe edenlere kar şı, günahlar ı çok affedicidir.” ( İsrâ sûresi, 17/23-25).
248  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ulûm-u imaniye bu k ısımdand ır. Elinizdeki Sözler ekseriyet itibar ıyla in-
şaallah o cümledendir.
Bütün karde şlerimize birer birer selâm ediyorum. Zannederim mufarakat 
ihtimalinden, ikimizden ziyade Hakk ı Efendi karde şimiz, daha ziyade sevap 
kazanmak emâresi olarak, daha ziyade müteessirdir. Fakat Cenâb- ı Hak hak-
kımızda çok emârelerle inâyet ve rahmetini gösterdi ğinden, surî iftirak ımız vu-
ku bulsa, bir eser-i inâyet ve rahmet oldu ğunu telâkki etmeliyiz.
Râbian : Sizin gibi hakikate yeti şmiş ve hakikatteki hakikî tesellî ve esasl ı 
sevinci bulmu ş zâtlara, envâr- ı imaniyenin ve esrar- ı Kur’âniye’nin ne şirlerine 
karşı ehl-i dalâletin ve şeytanlar ın desâisle tehacümünden ne şet eden mü şkü-
lât ve gam ve kedere kar şı sab ır ve metanet et ve hüzün ve merak etme de-
meye ihtiyaç hissetmem.
Hem her vakit bekledi ğim, ehl-i z ınd ıkan ın bana hücumu gayretli talebem, 
cesaretli biraderzadem olan uhrevî karde şimden ba şlamas ı muhtemel olmakla 
beraber, h ıfz- ı Kur’ânî her mü şkilâta galip ve lezzet-i hizmet-i imaniye her kede-
ri unutturur itikad ında olduğumdan, seni te şcî ve teşvike lüzum görmem.
Râk ımü’l-hurûf Hâf ız Hâlid sana selâm eder, duan ı ister.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Âhiret karde şiniz
Said Nursî
f
 (Üçüncü Mektubun baş kısmı)  (Üçüncü Mektubun ba ş k ısm ı)
2َّאرَاتِĻَّùĤوَا َאرِĩْĜَْŶوَا سِĳُĩُّýĤوَا مِĳُåُّĭĤا َאتِĩِĥِכَÖ َاتُĳٰĩَّùĤا ُįَĤ ُçِّ×َùُÜ ْīَĨ ِħْøِאÖ
3َاتِĳٰĩَّùĤا ĹِĘ مِĳُåُّĭĤا َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħِכُĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şim ve sevgili arkada şım,
Şimdi yüz tabakal ık f ıtrî bir saray ın, en yukar ı menzilinde bulunuyorum. 
Sen de mânen burada haz ır ol. Bir parça sohbet edip konu şacağız. İşte kar-
deşim,
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 O Zât ın ad ıyla ki, semâvât kendisini y ıldızlar ın, güneşlerin, aylar ın ve gezegenlerin kelimeleriyle tesbih 
eder.
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; semâlardaki y ıldızlar say ısınca sizin ve karde şlerinizin üzerine 
olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  249
Evvelâ : Evvelki mektubumda, bütün Sözler’e dair suâl etmi ştim ki: 
İçlerinde cerh edilecek hakikatler var m ı? Veyahut avâma izhar ı muz ır şeyler 
bulunuyor mu? Yoksa yaln ız Otuz İkinci Sözün Üçüncü Maksad ı için değildi.
Sâniyen : Sana Nokta Risalesi’ni gönderiyorum. Acîptir ki, Eski Said’in 
kuvvet-i ilmiyle, nazar- ı akl ıyla anlad ığı ve gördü ğü hakikatleri, senin karde şin 
şuhud-u kalbiyle, nur-u vicdanla gördü ğüne tevâfuk ediyor. Yaln ız baz ı cihet-
lerde noksan kalm ıştır ki, Yirmi Dokuzuncu Söz’de tekmil edilmi ş. Hususan 
âhirdeki remizli nükte ve o remizli nüktenin s ırrı beyan ında, çok hakikatler 
Nokta’da yoktur, Yirmi Dokuzuncu Sözde vard ır. Fakat birbirinden çok uzak 
bu iki Said’in akl ı, kalbi, bu derece ittifak ı aciptir.
Sâlisen : Şeyh Mustafa’ya selâm ımı tebliğle beraber de ki: Yazd ığın 
Kader Sözü beni çok memnun etti. Duayla karde şlik hakk ını edâ ettiğin gibi, 
bunun yazmas ıyla talebelik hukukunu dahi kaza ettin. Allah senden raz ı ol-
sun. Yazd ığını Abdülmecid’e gönderiyorum. O yüzlerce adama okutturacak; 
her birisinden sevap sana gelecek.
Râbian : Kardeşimiz Abdülmecid’e bir mektupla baz ı Sözleri gönderiyo-
rum. Sen gayet emniyetli bir tarzda postaya ver. Adres: “Ergani-i Osmaniye’de esnaftan Vanl ı Şehabeddin Efendi vas ıtas ıyla Vanl ı Abdülmecid Efendiye.” 
Bu adresi yeni hurufla mektuba ve emanete yaz ınız.
1(Hâşiye)
2
ْĹَè َאĺ ْïْĬَïَĺĳכُ ْóَøَاóَø ْěَè َאĺ ْïْĬَïَĺ ĳُŒ َאدَمْĨدَ ْĹَü ْóَİ ْïْĭَĬَõĻِĨ ْóَÖَاóَÖ ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź ĳُŒ
3ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 
1 (Hâşiye) Mektubun bundan sonraki “Hâmisen” k ısm ı, Mektubat ’ta Üçüncü Mektuptad ır.
2 “Çünkü bütün e şya Lâ ilâhe illâ Hû  deyip, kâinat ın azîm halka-y ı zikrinde beraber zikrederek çal ı-
şıyorlar. Vakit-be-vakit, lisan- ı istidat ile, Cenâb- ı Haktan hukuk-u hayat ını ‘Yâ Hak’ deyip hazine-i 
rahmetten istiyorlar. Ba ştan başa da, hayata mazhariyetleri lisan ıyla ‘Yâ Hayy’ ismini zikrediyorlar.”
3 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
250  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
(Mektubat’ta On Sekizinci Mektub’un başı ve İkinci (Mektubat’ta On Sekizinci Mektub’un ba şı ve İkinci 
Mesele-i Mühimmedeki suâlinin cevabına bir zeyildir.) Mesele-i Mühimmedeki suâlinin cevab ına bir zeyildir.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhlis karde şim Hulûsi Bey,
Suâllerinize dair bir cevap yazm ıştım. Karde şimiz Hüsrev bir izah istedi. 
O zat ruhen size benzedi ği için, onun istizah ına sen de i ştirak ettiğini tahayyül 
ettim. Bu zeyli yazd ım, size gönderdim.
Hem Keramet-i Gavsiye’nin birinci sat ırına dair bir parça gönderildi, 
onun âhirine yazars ınız. Hem Keramet-i Gavsiye ile münasebettar bir nükte-i 
Kur’âniye’yi gönderdik. Me şrebimize muhalif olan bu izhar- ı esrara beni sevk 
eden mânevî ihtarla karde şlerimizin sa’ye ziyade şevk ve gayrete gelmelerine 
bir vesile olmas ıdır.
Hakikaten bir vakit fütur geldi. Tevâfuk ç ıktı, şevki tazelendirdi. Bir zaman 
yine fütur ba ş gösterdi. Keramet-i Gavsiye ç ıktı, gayreti çok ziyadele ştirdi. Ben 
bu hâletten anlad ım ki, izhar ından hizmetimize zarar ı yok; olsa olsa nefsime 
zarard ır. Zaten nefsim hizmete feda olmaya haz ırdır. Başta muhterem pederi-
niz, Fethi Bey, Hoca Abdurrahman, Kemâleddin, Ömer Efendi olarak risale-lerle alâkadar olan zâtlara selâm ve dua ediyorum ve dualar ını istiyorum.
4ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said
f
 (Hulûsi’nin ikinci suâlinin cevabına bir zeyildir.) (Hulûsi’nin ikinci suâlinin cevab ına bir zeyildir.)
Suâl:  Muhyiddin-i Arab, vahdetü’l-vücûd meselesini en yüksek bir mer-
tebe telâkki etti ği gibi, ehl-i a şk bir k ısım evliyâ-y ı azîme dahi ona it-
tibâ etmişler. Bu meslek en yüksek mertebe olmad ığını, hem hakikî 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  251
olmad ığını, belki bir derecede ehl-i sekir ve isti ğrâk ın ve ashâb- ı şevk 
ve aşkın meşrebi oldu ğunu diyorsun. Öyle ise, muhtasaran s ırr- ı ve-
râset-i nübüvvetle ve Kur’ân’ ın sarâhatiyle gösterilen Tevhîdin yük-
sek mertebesi hangisidir? Göster.
Elcevap: Elcevap:  Benim gibi hiç ender hiç, âciz bir bîçârenin k ısa fikriyle bu yük-
sek mertebeleri muhâkeme etmek, yüz derece haddimin fevkindedir. Yaln ız, 
Kur’ân- ı Hakîm’in feyzinden gelen gayet muhtasar bir-iki nükteyi söyleyece-
ğim; belki bu meselede faydas ı olacak.
Birinci nükte : Vahdetü’l-vücûdun me şrebine ve saplanmas ına çok es-
bab var. Onlardan bir-ikisi k ısaca beyan edilecek.
Birinci sebep : Mertebe-i rubûbiyetin hallâk ıyetini âzamî derecede zihin-
lerine s ığıştıramad ıklar ından ve s ırr- ı ehadiyet ile her şeyi bizzat kabza-y ı ru-
bûbiyetinde tuttu ğunu ve her şey kudret ve ihtiyar ve irâdesiyle vücud buldu-
ğunu kalblerine tam yerle ştiremediklerinden, “Her şey O’dur” veyahut “yok-
tur” veya “hayaldir” veya “tezâhüriyetidir” veya “cilveleridir” demeye kendi-lerini mecbur bilmi şler.
İkinci sebep : Firâk ı hiç istemeyen ve firaktan şiddetle kaçan ve ayr ılık-
tan titreyen ve bu’diyetten cehennem gibi korkan ve zevâlden gayet derece nefret eden ve visâli, rûhu ve can ı gibi seven ve kurbiyeti cennet gibi hadsiz 
bir iştiyakla arzulayan a şk s ıfat ı, her şeydeki akrebiyet-i ilâhiyenin bir cilvesi-
ne yap ışmakla, firak ve bu’diyeti hiçe say ıp, likâ ve visâli dâimî zannederek 
1َĳُİ َّźإِ دَĳُäْĳَĨ َź diye, aşkın sekriyle ve o şevk-i bekâ ve likâ ve visâlin muktezâ-
sıyla, gayet zevkli bir me şreb-i hâli vahdetü’l-vücûdda bulundu ğunu tasavvur 
ederek, müthi ş firaklardan kurtulmak için, o vahdetü’l-vücûd meselesini mel-
ce’ ittihâz etmi şler.
Demek birinci sebebin men şei, akl ın gayet geni ş ve gayet yüksek olan 
baz ı hakâik-i imaniyeye yeti şmediğinden ve ihâta edemedi ğinden ve akl ın 
iman noktas ında tamam ıyla inkişâf etmedi ğindendir. İkinci sebebin men şei, 
kalbin aşk noktas ında fevkalâde inki şâfından ve hârikulâde inbisât ından ve 
genişliğinden ileri gelmi ştir.
Amma sarâhat-i Kur’âniye ile verâset-i nübüvvetin evliyâ-y ı azîmesi ve 
ehl-i sahv olan asfiyân ın gördükleri mertebe-i uzmâ-y ı tevhid ise, hem çok 
yüksektir, hem rubûbiyet ve hallâk ıyet-i ilâhiyenin mertebe-i uzmâs ını, hem 
1 Vücûd-u Vâcib’e nisbeten ba şka şeylere vücûd denilmemeli.. onlar vücûd unvan ına lây ık değillerdir..
252  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bütün esmâ-y ı ilâhiyenin hakikî olduklar ını ifade ediyor. Ve esâsât ı muhâfaza 
edip, ahkâm- ı rubûbiyetin muvâzenesini bozmuyor. Çünkü derler ki:
Cenâb- ı Hakk’ ın ehadiyet-i zâtiyesiyle ve mekândan münezzehiyetiyle 
beraber, her şey bütün şuûnât ıyla, doğrudan do ğruya ilmiyle ihâta ve te şhis 
edilmiş; ve irâdesiyle tercih ve tahsis edilmi ş; ve kudretiyle isbat ve îcâd edil-
miştir. Bütün kâinat ı birtek mevcud gibi îcâd ve tedbir ediyor. Bir çiçe ği ko-
layl ıkla halketti ği gibi, koca bahar ı dahi o suhûletle halkeder. Bir şey bir şeye 
mâni olmaz. Teveccühünde tecezzî yoktur. Ayn ı anda, her yerde, kudret ve 
ilmiyle tasarruf noktas ında bulunuyor. Tasarrufunda tevzî ve ink ısam yoktur. 
On Alt ınc ı Söz ve Otuz İkinci Söz’ün İkinci Mevk ıfı’nın İkinci Maksad ı’nda bu 
sır tamam ıyla izah ve isbat edilmi ştir.
ِģĻِáْĩَّÝĤا ĹِĘ َÙَèَאýُĨ َź kaidesiyle temsildeki kusura bak ılmad ığından, gayet 
kusurlu bir temsil söyleyece ğim tâ iki me şrebin bir derece fark ı anlaşılsın.
Mesela, hârika ve emsalsiz, gayet büyük ve gayet ziynetli, şark ve garba 
bir anda uçacak ve şimalden cenuba ula şan kanatlar ını kapay ıp açacak, yüz 
binler nak ışlarla tezyin edilmi ş ve kanad ının her bir tüyünde gayet dâhiyâne 
sanatlar dercedilmi ş bir tavus ku şu farz ediyoruz. Şimdi seyirci iki adam var. 
Ak ıl ve kalb kanatlar ıyla bu ku şun yüksek mertebelerine ve hârika ziynetleri-
ne uçmak istiyorlar.
Birisi, bu tavus ku şunun vaziyetine ve heykeline ve hârikulâde her bir tü-
yündeki kudret nak ışlar ına bakar ve gayet a şk ve şevk ile sever. Dakik tefek-
kürü k ısmen b ırak ır ve aşka yap ışır. Fakat görür ki, her gün o sevimli nak ışlar 
tahavvül ve tebeddül eder. Sevdi ği ve peresti ş ettiği o mahbuplar kaybolur, 
zeval buluyor. O adam kendine teselli vermek ve akl ına s ığıştıramad ığı vah-
det-i hakikî ile rubûbiyet-i mutlaka ve ehadiyet-i zâtî ile hallâk ıyet-i külliyeye 
mâlik bir nakkâ şın bir nak ş-ı sanat ıdır demek lâz ım gelirken, o itikad yerine, 
“Bu tavus ku şundaki ruh o kadar âlidir ki onun sânii onun içindedir veya o 
olmuş. Hem o ruh, vücuduyla müttehid, vücudu ise sûret-i zâhiriye ile müm-
teziç oldu ğundan, o ruhun kemâli ve o vücudun yüksekli ği, bu cilveleri böyle 
gösterir, her dakika ba şka bir nak şı ve ayr ı bir hüsnü izhâr eder. Hakikî ihtiyar 
ile bir icad de ğil, belki bir cilvedir, bir tezâhürdür.” der.
Diğer adam der ki: “Bu mizanl ı ve nizaml ı, gayet sanatkârâne nak ışlar, 
kat’î bir surette, bir irâde ve ihtiyar ve kasd ve me şîeti iktizâ eder. İradesiz bir 
cilve, ihtiyars ız bir tezâhür olamaz. Evet, tavusun mahiyeti güzel ve yüksek-
tir; fakat onun mahiyeti fâil olamaz belki münfaildir; fâili ile hiçbir cihette itti-had edemez. Ruhu güzel ve âlidir, fakat mûcid ve mutasarr ıf değil, belki an-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  253
cak mazhar ve medard ır. Çünkü her bir tüyünde, bilbedâhe, nihayetsiz bir 
hikmetle bir sanat ve nihayetsiz bir kudretle bir nak ş-ı zînet görünüyor. Bu ise 
iradesiz, ihtiyars ız olamaz. Bu kemâl-i kudret içinde kemâl-i hikmeti ve ke-
mâl-i ihtiyar içinde kemâl-i rubûbiyeti ve merhameti gösteren sanatlar, cil-ve-milve i şi değil. Bu yald ızlı defteri yazan kâtip onun içinde olamaz, onunla 
ittihad edemez. Belki, yaln ız o defter, o kâtibin yaz ı kaleminin ucuyla temâ-
sı var. Öyle ise, o kâinat denilen misalî tavusun hârikulâde ziynetleri, o tavus 
Hâlik ı’nın yald ızlı bir mektubudur.”
İşte şimdi o kâinat tavusuna bak, o mektubu oku, Kâtibine “Mâ şallah, te-
bârekâllah, sübhânallah!” de. Mektubu kâtip zanneden veya kâtibi mektup içinde tahayyül eden veya mektubu hayal tevehhüm eden, elbette a şk perde-
sinde akl ını saklam ış, hakikatin hakikî suretini görmemi ş.
Vahdetü’l-vücûdun me şrebine sebebiyet veren a şkın enva ından en mü-
him ciheti, a şk-ı dünyad ır. Mecâzî olan a şk-ı dünya, a şk-ı hakikîye ink ılâp et-
tiği zaman, vahdetü’l-vücûda ink ılâp eder. Nas ıl ki insandan şahsî bir mahbû-
bu muhabbet-i mecâzî ile seven, sonra zevâl ve fenâs ını kalbine yerle ştireme-
yen bir â şı
k, mahbubuna a şk-ı hakikî ile bir bekâ kazand ırmak için “Mâbud 
ve Mahbub-u Hakikî’nin bir ayna-y ı cemâlidir.” diye kendini teselli eder, bir 
hakikate yap ışır. Öyle de koca dünyay ı ve kâinat ı hey’et-i mecmuas ıyla mah-
bub ittihaz eden, sonra o muhabbet-i acîbe dâimî zevâl ve firak kamç ılar ıy-
la muhabbet-i hakikîye ink ılâp ettiği vakit, o çok büyük mahbubunu zevâl 
ve firaktan kurtarmak için vahdetü’l-vücûd me şrebine iltica eder. E ğer gayet 
yüksek ve kuvvetli iman sahibi ise, Muhyiddin-i Arabî’nin emsâli gibi zâtlara zevkli, nurânî, makbul bir mertebe olur. Yoksa, vartalara, maddiyata girmek, esbapta bo ğulmak ihtimâli var. Vahdetü’ ş-şuhud ise, o zarars ızd ır, ehl-i sah-
vın da yüksek bir me şrebidir.
Kardeşiniz
Said Nursî
1ُįَĐَא×ِّÜا َאĭْĜوَارْزُ َّאĝَè َّěَéْĤا َאĬأَرِ َّħُıّٰĥĤاَ
2ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
f
1 “Allah’ ım! Bize hakk ı hak olarak göster ve ona ittiba etmekle bizi r ızıkland ır.” (et-Taberî, Câmiu’l-beyân  
1/252; İbni Teymiyye, Minhâcü’s-sünne 1/19)
2 “Sübhans ın ya Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
254  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Yirmi İkinci Mektub’un Hâtimesi’ndeki Yirmi İkinci Mektub’un Hâtimesi’ndeki 
Bahse Bir Zeyildir Bahse Bir Zeyildir
1ًאÝْĻَĨ ِįĻِìأَ َħْéَĤ َģْכُÉَĺ أَنْ ْħُכُïَèأَ ُّÕِéُĺأَ
Gıybet şu âyetin kat’î hükmüyle nazar- ı Kur’ân’da gayet menfur ve ehl-i 
gıybet, gayet fena ve alçakt ırlar. G ıybetin en fena ve en şenîi ve en zâlimâne 
kısm ı, kazf-i muhsanât nev’idir. Yani, gözüyle görmü ş dört şahidi göstereme-
yen bir insan, bir erkek veya kad ın hakk ında zinâ isnad etmek, en şenî bir gü-
nah- ı kebâir ve en zâlimâne bir cinayettir, hayat- ı içtimâiye-i ehl-i iman ı zehir-
lendirir bir h ıyanettir, mesut bir ailenin hayat ını mahveden bir gadirdir. Evet, 
Sûre-i Nur bu hakikati o kadar şiddetle göstermi ş ki, vicdan sahibini titretiyor 
ve tüylerini ürperttiriyor.
2ٌħĻِčَĐ َאنٌÝْıُÖ َاñٰİ َכَĬَאéْ×ُø َاñٰıِÖ َħَّĥَכَÝَĬ أَنْ אƯĭَĤ نُĳَכُĺ َאĨ ْħُÝْĥُĜ هُĳُĩُÝْđِĩَø إِذْ ƯźْĳَĤ
şiddetle ferman ediyor ve diyor ki: Gözüyle görmü ş dört şahidi göstereme-
yen, merdûdü’ ş-şehadettir; ebedî şehadetlerini kabul etmeyiniz. Çünkü ya-
lanc ıdırlar. Acaba böyle kazfe cesaret eden hangi adam var ki gözüyle gör-
müş dört şahidi gösterebilir? Kur’ân- ı Hakîm bu şart ı koşturmakla, “Böyle 
şeylerde şakk- ı şefe etmeyiniz, bu kap ıyı kapay ınız demektir.” َďĻِýَÜ أَنْ نَĳُّ×ِéُĺ 
3ُÙَýِèَאęْĤا tehdidiyle, öyleleri münaf ık gibi ehl-i iman ın hayat- ı içtimâiyeleri-
ni böyle i şâalarla ifsad ediyorlar, ifade ediyor. Ve bilhassa böyle g ıybet ehl-i 
namus ve ehl-i haysiyet hakk ında olsa ve bilhassa ehl-i ilim hakk ında ol-
sa ve bilhassa ak ıldan hariç bir tarzda olsa... Mesela, namuslu bir zat, ken-
di gayet yak ışıklı, her cihetle mükemmel ve ailesine kemâl-i itimad ı olduğu 
hâlde, hiçbir cihetle ona mukabil gelemeyen ve onun hizmetkâr ı hükmün-
de ve ona nisbeten çirkince bir insan ve dünyada onlar ın içtimâ ını hiçbir f ıt-
rat ve vicdan kabul etmedi ği bir surette, o bîçâre ailesini o suretle g ıybet et-
mek, bu nevi g ıybetin en şenîidir. Böyle e şna’ g ıybetin sebebi, olsa olsa, in-
san ın dest-i ihtiyar ında olmayan bir muhabbet vas ıtas ıyla, yine kad ınlar ın 
kıskançl ığından ve habbeyi kubbe görüp ve kendi iffetini göstermekle ba ş-
kas ını itham etmek nev’inden bu nevi şayialar meydan al ıyorlar. Bu i şâa-
dan tevbe etsinler; yoksa kahr- ı ilâhî gelmesi kaviyen memuldür. Öyle ifti-
1 “Hiç sizden biriniz ölmü ş kardeşinin cesedini di şlemekten ho şlan ır m ı?” ( Hucurât sûresi, 49/12).
2 “Onu duydu ğunuzda, ‘Böyle bir şeyi ağzımıza almak bize yak ışmaz. Aman Allah’ ım, bu çok büyük bir 
iftira!’ diyerek kestirip atman ız gerekmiyor muydu?” (Nûr sûresi, 24/16)
3 “İman edenler aras ında çirkin şeylerin yay ılmas ını arzu edenlere gelince…” (Nûr sûresi, 24/19)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  255
ra edenler, böyle iftiraya maruz kalacaklar ı, cezâ-y ı amelleri olmak ihtima-
lini düşünsünler!
Said Nursî
f
Yirmi Altıncı Mektub’un İkinci Mebhası’nın Âhiridir Yirmi Alt ınc ı Mektub’un İkinci Mebhas ı’nın Âhiridir
(Benimle görü şen veya görü şmek arzu eden dostlara bir düsturdur ki, 
uzakta bulunan bir k ısım kardeşlere yaz ılm ıştır.)
Benimle görü şmek arzunuzu hissettim. Karde şlerim, benimle görü şmek 
iki cihetle olur: Ya dünya cihetiyle, yani hayat- ı içtimaiye-i insaniye itibar ıyla-
dır. Şu cihetteki kap ıyı kapam ışım. Veya hayat- ı uhreviye ve hayat- ı mânevi-
ye cihetiyledir. O da iki vecihledir.
Biri: Şahs ıma haddimden fazla hüsn-ü zan edip şahs ımdan, bir istifa  de-i 
maneviyeyi niyet etmektir. Şu veçhi de kabul etmem. Çünkü ben Kur’ân- ı Ha-
kîm’in s ırf bir hizmetkâr ıyım, o mukaddes dükkân ın bir dellâl ıyım. Şahsî dük-
kân ımdaki peri şan, ehemmiyetsiz şeyleri sat ışa ç ıkarmayaca ğım ve ç ıkarmak 
istemiyorum. Çünkü Kur’ân- ı Hakîm’in kudsî elmaslar ının k ıymetlerine şüphe 
îras etmemek için, peri şan ve şahsî dükkân ımda bulunan k ırık cam parçalar ını 
satsam, hakikî sarraf olmayan mü şteriler, dellâll ık vaktinde elimde gördükleri 
elmaslara da şişe nazar ıyla bakabilirler; zihinlerine bir iltibas, bir şüphe gelir. 
Onun için, şahsî dükkân ımı katiyen kapam ışım. Bana o mukaddes dükkân ın 
hizmetkârl ığı yeter. Müflis bir hizmetkâr olsam, daha ho şuma gidiyor.
İkinci vecih  şudur ki: Kur’ân hesab ıyla ve dellâll ığı ve hâdimli ği noktas ın-
da benimle görü şmektir. Şu vecihte gelenleri  –ale’r-re’si ve’l-ayn– kabul edi-
yorum. Fakat bu görü şmek için şark ve garp mâni olmaz. Belki yerin üstü ve 
alt ı dahi birdir. Sureten görü şmeye o kadar lüzum yok.
Şu münasebetin de ve mânevî görü şmenin de üç meyvesi var:
Birincisi : Dellâll ık ettiğim mukaddes dükkân ın mücevherat ını ben-
den almakt ır. İşte o dükkândan şimdilik on iki küçük cevherleri size gön-
derdim.
İkinci meyvesi : Beş farz namaz ını kılan ve yedi kebâiri terk eden zât-
lar ı, şu mânevî münasebet ve görü şmek neticesi olarak, âhiret karde şliği-
ne kabul ediyorum. Ben her sabah mânevî kazanc ım ne ise, o âhiret kar-
deşlerimin sayfa-y ı a’mâline geçmek için Cenâb- ı Hakk’ ın dergâh ına ni-
256  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yaz edip hediye ediyorum. Onlar dahi beni mânevî hayratlar ına ve duala-
rına hissedar etmelidirler; tâ hisselerini kazanc ımızdan als ınlar.
Üçüncü meyvesi : Onlar ı yan ımda ya hakikaten veya hayalen haz ır edip 
beraber dergâh- ı ilâhîye el aç ıp dua ederek ve Kur’ân’ ın hizmetine dair el ele, 
kalb kalbe verip gayet ciddî bir surette rapt- ı kalb etmektir. İşte, kardeşlerim, 
size şu üç meyve şimdiden hâs ıldır.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
f
Mesâil-i Müteferrika
Birinci Mesele Birinci Mesele
Suâl:  Salavât ın bu kadar kesretle hikmeti ve salâtla beraber selâm ı zik-
retmenin s ırrı nedir?
Elcevap: Elcevap:  Resûl-i Ekrem’a (aleyhissalâtü vesselâm)  salavât getirmek, tek ba-
şıyla bir tarik-i hakikattir. Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  nihayet derecede 
rahmete mazhar oldu ğu hâlde, nihayetsiz salavâta ihtiyaç göstermi ştir. Çünkü 
Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  bütün ümmetin dertleriyle alâkadar ve saa-
detleriyle nasibedard ır. Nihayetsiz istikbalde, ebedü’l-âbâdda, nihayetsiz ah-
vâle mâruz ümmetin, bütün saadetleriyle alâkadarl ığının ihtiyac ındand ır ki, 
nihayetsiz salavâta ihtiyaç göstermi ştir.
Hem Resûl-i Ekrem hem abd, hem resûl oldu ğundan, ubûdiyet cihetiyle 
salât ister, risalet cihetiyle selâm ister ki: Ubûdiyet halktan Hakk’a gider, mah-
bubiyet ve rahmete mazhar olur. Bunu َةُŻَّāĤاَ ifade eder. Risalet Hak’tan hal-
ka bir elçiliktir ki, selâmet ve teslim ve memuriyetinin kabul ve vazifesinin ic-
râs ına muvaffakiyet ister ki, َمٌŻَø lafz ı onu ifade ediyor.
Hem biz َאĬِïِّĻَø lafz ıyla tâbir etti ğimizden, diyoruz ki: Ya Rab! Yan ımızda 
elçiniz ve dergâh ınızda elçimiz olan reisimize merhamet et ki, bize sirayet et-
sin.
2َīĻِđَĩْäأَ ۪įِ×ْéَĀوَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ ِכَĤĳُøوَرَ ِكَïْ×َĐ ٍïَّĩَéُĨ َאĬِïِّĻَø ĵٰĥَĐ ِّģَĀ َّħُıّٰĥĤاَ
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Allah’ ım, Senin kulun ve resûlün olan efendimiz Muhammed’e ve onun bütün âl ve ashab ına salât 
eyle.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  257
İkinci Mesele İkinci Mesele
(Bir karde şimizin uzun bir suâline k ısa bir cevapt ır.)
Eğer desen:  Nedir şu tabiat ki ehl-i dalâlet ve gaflet ona saplanm ışlar; 
küfür ve küfrâna girip, ahsen-i takvimden esfel-i sâfilîne sukut etmi ş-
ler?
Elcevap: Elcevap:  Tabiat nam ı verdikleri şey, şeriat- ı fıtriye-i kübrâ-y ı ilâhiyedir 
ki, mevcudatta zuhur eden ef’âl-i ilâhiyenin tanzim ve nizam ını gösteren âde-
tullah ın mecmu-u kavânîninden ibarettir. Mâlûmdur ki, kavânîn umûr-u iti-
bariyedir; vücûd-u ilmîsi var, haricîsi yok. Gaflet veya dalâlet sâikas ıyla Kâtip 
ve Nakka ş-ı Ezelî’yi tan ımad ıklar ından, kitab ı ve kitabeti kâtip ve nak şı nak-
kaş, kanunu kudret, mistar ı masdar, nizam ı nazzam, sanat ı sâni tevehhüm et-
mişler.
Nas ıl ki bir vah şî ve insanlar ın içtimâiyat ını görmemi ş bir adam muhte-
şem bir k ışlaya girse, bir ordunun nizâmât- ı mâneviyeyle muttarid hareketi-
ni temâşâ etse, maddî iplerle ba ğlı tahayyül eder. Veyahut o vah şî, muazzam 
bir camiye dahil olsa, görse ki müslümanlar ın cemaat ve îdlerde muntazam, 
mübarek vaziyetlerini görse, seyretse, maddî rab ıtalarla ba ğlanmalar ını te-
vehhüm eder.
Öyle de vah şiden çok vah şi olan ehl-i dalâletin, cünûd-u semâvât ve ar-
za mâlik olan Sultan- ı Ezel ve Ebed’in muhte şem k ışlas ı olan şu kâinata ve 
Mabûd-u Ezelî’nin mescid-i kebîri olan şu âleme girdikleri vakit, o Sultan’ ın ni-
zâmât ını tabiat nam ıyla yâd etse ve nihayet hikmetlerle me şhûn şeriat- ı küb-
râs ını, kuvvet ve madde gibi sa ğır ve kör ve câmid, karma kar ışık tezahürattan 
ibaret tahayyül etse, elbette ona insan demek de ğil, belki vah şî hayvan dahi 
denilmez. Çünkü o tevehhüm etti ği tabiat için, geçen Sözler’de ve sair risalele-
rimde yüz yerde, dirilmeyecek bir surette o tabiat fikr-i küfrîsi öldürüldü ğü ve 
Yirmi İkinci Söz’de gayet kat’î bir surette isbat edildi ği gibi; her zerrede, her se-
bepte bütün mevcudat ı halkedecek bir kudret, bir ilim vermek, belki Vâcibü’l-
vücûdun bütün s ıfât ını onda kabul etmek gibi nihayetsiz muhal ender muhal 
bir dalâlet, belki dalâletin divaneli ğinden gelen manas ız hezeyanlard ır.
Elhâs ıl: O Sözler’de gayet kat’î bir surette isbat edilmi ş ki, tabiat-perest 
adam bir ilâh- ı vâhidi kabul etmedi ği için, gayr-i mütenâhi ilâhlar ı kabul et-
meye mecburdur. O ilâhlar, her birisi her şeye muktedir olmakla beraber, 
bütün ilâhlara hem z ıt, hem misil olarak şu kâinat ın intizam ı içinde birle şsin. 
Hâlbuki, bir sine ğin kanad ından tut, tâ manzume-i şemsiyeye kadar hiçbir 
258  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yerde bir sinek kanad ı kadar şerike yer yoktur ki, parmak kar ıştırsın.
1نَĳُęِāَĺ َّאĩَĐ ْشِóَđْĤا رَبِّ ِّٰųا َאنَéْ×ُùَĘ َאۚÜَïَùَęَĤ ُّٰųا َّźإِ ٌÙَıِĤاٰ אƯĩِıĻِĘ כَאنَ ْĳَĤ
ferman- ı kat’î, şirk ve iştirâkin esâsât ını kat’î bir burhanla keser.
Üçüncü Mesele Üçüncü Mesele
Küfür, mânevî bir cehennemin çekirde ği olduğunu İkinci Söz’de ve 
Sekizinci Söz’de ve ba şka Sözler’de isbat edildi ği gibi, maddî bir cehennem 
dahi onun meyvesidir. Cehenneme duhulüne sebep oldu ğu gibi, cehenne-
min vücuduna dahi sebeptir. Zira küçük bir hâkim, küçük bir izzet, küçük bir gayret, küçük bir celâli bulunsa; bir edepsiz ona dese, “Beni tedip etmezsin ve edemezsin.”; herhalde, o yerde hapishane yoksa da, onun için bir hapishane icad edecek, onu içine atacakt ır. Hâlbuki, kâfir, cehennemi inkârla, nihayet-
siz gayret ve izzet ve celâl sahibi ve gayet büyük bir zat ı tekzip ve tâciz ediyor, 
yalanc ılıkla ve aczle itham ediyor, izzetine şiddetle dokunuyor, celâline serke-
şâne ilişiyor. Elbette, farz- ı muhal olarak, cehennemin hiçbir sebeb-i vücudu 
bulunmazsa, o derece tekzip ve tâcizi tazammun eden küfür için cehennemi halkedecek, o kâfiri içine atacakt ır.
Dördüncü Mesele Dördüncü Mesele
Eğer desen:  Ne için ehl-i küfür ve dalâlet dünyada ehl-i hidayete ga-
lip oluyor?
Elcevap: Elcevap:  Çünkü küfrün divaneli ğiyle ve dalâletin sarho şluğuyla ve gafle-
tin sersemli ğiyle, ebedî elmaslar ı sat ın almak için verilen letâif ve istidâdât- ı in-
saniye sermayesini, fâni şişelere, soğuk buzlara veriyor. Elbette ham cam ve câ-
mid cemed, elmas fiyat ıyla al ınd ığı için, en âlâ cam ve en eclâ cemed al ınır.
Bir vakit elmasç ı zengin bir adam divane olur, çar şıya gider, be ş paral ık 
cam parças ına beş alt ın verir. O zengin divaneye, herkes en iyi camlar ını al ır 
ona verir. Hatta çocuklar da güzel buz parçalar ını ona veriyor, bir alt ın al ı-
yorlard ı.
Hem bir vakit bir padi şah sarhoş olur, çocuklar ın içine girer, onlar ı vükelâ 
ve ümerâ-y ı askeriye zanneder. Şâhâne emir verir, çocuklar ın hoşuna gider, 
iyi itaat ettiklerinden güzelce bir e ğlence yapar.
1 “Halbuki gökte ve yerde, Allah’tan ba şka tanr ılar bulunsayd ı oralar ın nizam ı bozulurdu. Demek ki o 
yüce arş ve hükümranl ığın sahibi Allah, onlar ın zanlar ından, onlar ın Allah’a reva gördükleri vas ıflar-
dan münezzehtir, yücedir!” (Enbiyâ sûresi, 21/22)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  259
İşte küfür bir divâneliktir, dalâlet bir sarho şluktur, gaflet bir sersemliktir ki, 
bâki metâ yerine fâni metâ ı al ır. İşte şu s ırdand ır ki, ehl-i dalâletin hissiyatlar ı 
şiddetlidir. İnad ı, h ırsı, hasedi gibi her şeyi şedittir. Bir dakika meraka de ğme-
yen bir şeye bir sene inat eder.
Evet küfrün divaneli ğiyle, dalâletin sekriyle, gafletin şaşkınlığıyla, f ıtraten 
ebedî ve ebed mü şterisi olan bir latîfe-i insaniye sukut eder; ebedî şeyler yerine 
fâni şeyler al ır, yüksek fiyat verir. Fakat müminde dahi bir maraz- ı asabî bulu-
nuyor veya maraz- ı kalbî var. O dahi, ehl-i dalâlet gibi, ehemmiyetsiz şeylere zi-
yade ehemmiyet verir. Lâkin çabuk kusurunu anlar, isti ğfar eder, ısrar etmez.
1َאĬْÉَĉْìأَ أَوْ אƯĭĻِùَĬ إِنْ אƯĬْñِìٰاËُÜ َź َאĭَّÖرَ
Beşinci Mesele Beşinci Mesele
Mühim bir s ırr- ı âyet:
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan, mecmûu mucize oldu ğu gibi, her bir sûresi da-
hi bir mucize, hatta pekçok âyetlerin her birisi birer mucize veya bir lem’a-y ı i’-
câz ı gösterir bir tarzdad ır. Mesela, sahabeden bahseden âhir-i Sûre-i Fetih olan 
âyeti, ki 2ِّٰųا لُĳُøرَ ٌïَّĩَéُĨ ’tan başlar, bütün hurûf-u hecâiyeyi tazammun et-
mekle beraber, sahabenin tabakat- ı meşhuresinin ki Ashâb- ı Bedir, Şühedâ-y ı 
Uhud, Ashâb- ı Suffe, Ehl-i Biat- ı R ıdvan gibi şöhretgîr-i âlem tabakat ın esmâ-
sının adedine i şaret ediyor. Ve şu âyetten evvelki 3ُįَĤĳُøرَ َģَøأَرْ ِۤيñَّĤا َĳُİ âye-
ti, altm ış üç harf oldu ğundan, ömr-ü nebeviyeye i şaret ettiği gibi, bahsetti ği-
miz âyetle beraber Ashab- ı Bedir ve Suffe ve Uhud ve Ehl-i Beyt-i Nebevî’nin 
adedini gösterir. İşte, âhirdeki âyetin adedi iki yüz altm ıştır. Ashab- ı Bedir, 
Şühedâ-y ı Uhud’la beraber, Bedir’le Uhud şühedâs ından bulunan birtek sa-
yılmak, hem isimleri bir olanlar bir say ılmak şart ıyla, iki yüz altm ıştır.
Ayn ı âyetteki hurufat gibi Ashab- ı Bedir, Ashab- ı Suffe ile söyledi ğimiz 
şartla beraber, iki yüz altm ış dört eder. Âyetten dört fazlad ır ki, Hulefa-y ı 
Erbaa veya Hamse-i Âl-i Abâ’dan dördüne i şaret vard ır. Âyette her bir harfin 
ne kadar tekerrür etti ği ve Ashab- ı Bedir ve Uhud ve Suffe’nin esmâs ına ne 
derece muvaf ık adet göstermesine, gelecek hurûfâta dikkat et:
Hemze  lafz ı (9) gayr-i melfuzu (15) muvaf ık geliyor.
1 “Ey Rabbimiz! Unutur veya hataya dü şer de bir kusur i şlersek bizi onunla hesaba çekme!” (Bakara 
sûresi, 2/286)
2 “Muhammed Allah’ ın resûlüdür.” (Fetih sûresi, 48/29)
3 “Resûlünü (hidâyet ve hak dinle) gönderen O’dur. (Fetih sûresi, 48/28)
260  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ب (4) , ت( 8), ث( 3) muvaf ık, ج( 8) muvaf ık, ح( 3), خ( 10), د( 6), ذ( 3) 
muvaf ık, ر( 16) muvaf ık, ز( 6) muvaf ık. Uhud ve Suffe’den س( 7) muvaf ık, 
Suffe’den ش( 2) muvaf ık, Suffe’den ص( 2) muvaf ık, Bedir’den ض( 2) mu-
vaf ık, Suffe’den ط( 1), ظ( 3) Uhud’da Abâdile-i Seb’a, Hulefâ-y ı Selâse ع 
(10) muvaf ık, Suffe’den غ( 6), ف( 14), ق( 1) muvaf ık, Bedir’de ك( 6), ل( 34), 
م( 24) muvaf ık, ن( 16) muvaf ık, ـİ (16), و( 15), ي( 12) muvaf ık, ź (2), ا( 18) 
muvaf ık…
İşte şu hurûfât ın yar ısı Ashab- ı Bedir ve Suffe ve Uhud’da muvaf ık gel-
mesiyle gösteriyor ki, gayr-i muvaf ık olanlar ba şka tabakât ın adedine muva-
fıktır. Mesela, Ehl-i Biat- ı R ıdvan gibi tabakât- ı meşhureye…
Hem câ-y ı dikkattir ki: 1ًאøَאđُĬ ًÙَĭَĨأَ ِّħَĕْĤا ِïْđَÖ ْīِĨ ْħْכُĻَĥَĐ َلَõْĬأَ َّħُà âyetinde şu 
âyet gibi, bütün hurûf-u hecâiyeyi tazammun etmi ş. Fakat bunun aksine ola-
rak, o hurufat ın tekrarat ı acip bir tarz- ı münasebettedir. Şu âyet ise birbirine 
bak ıyor. Karde ş kardeşine muvaf ık gelmiyor. Demek şu âyetteki hurufat ın va-
zifesi, âyetin manas ını teyid ederek, bahsetti ği sahabelerin esmâs ına bak ıyor-
lar. Evet, şu âyet-i kerîme, cümleleriyle gösterdi ği ayn ı hükmü, yine kelimele-
riyle, hurufat ıyla ayn ı manaya i şaret eder. Mesela, şu âyetin hurûfâtlar ı asha-
ba bakt ıklar ı gibi, kay ıtlar ı da ashab ın s ıfât- ı meşhuresine bakar. O s ıfat ı gös-
termekle o s ıfat sahiplerine parmak bas ıyorlar.
Mesela: 2ُįَđَĨ َīĺِñَّĤوَا’ deki maiyet-i hâssa, sohbet-i mahsusay ı zikretmek-
le Ebûbekri’s-S ıdd ık’ın medar- ı fahri ve şöhreti olan maiyet-i hâssa ile ba şı-
na parmak bas ıyor.
3َّאرِęْכُĤا ĵَĥَĐ ءَُّٓاïِüأَ şiddet-i hamiyet-i İslâmiye ile küffâra galebe-i kat’iyesiy-
le şöhretşiâr olan Hazreti Ömer’i ayna gibi gösterir.
4ْħُıَĭْĻَÖ אءُƯĩَèرُ şefkat-i rahîmâneyle me şhur-u enâm olan Hazreti Osman- ı 
Zinnûreyn’e parmak bas ıyor.
5ًاïَّåُø ًאđرُכَّ ْħُıĺٰóَÜ kayd ıyla, rükû ve secdede devam ve kesrette me şhur 
olan Hazreti Aliyyü’l-Murtazâ’ya i şaret ediyor.
1 “Sonra o kederin pe şinden üzerinize bir güven duygusu indirdi. Sizden bir k ısm ını bürüyen tatl ı bir 
uyku hali verdi.” (Âl-i İmran sûresi, 3/154)
2 “Onun beraberindeki müminler...” (Fetih sûresi, 48/29)
3 “…kâfirlere kar şı şiddetlidirler.” (Fetih sûresi, 48/29)
4 “...kendi aralar ında şefkatlidirler.” (Fetih sûresi, 48/29)
5 “Sen onlar ı rükû ederken… görürsün.” (Fetih sûresi, 48/29)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  261
1ًאĬَاĳْĄوَرِ ِّٰųا َīِĨ ًŻْąَĘ نَĳُĕَÝْ×َĺ cümlesiyle Ehl-i Biat- ı R ıdvân’a,
2دِĳُåُّùĤا ِóَàأَ ْīِĨ ْħِıِİĳُäوُ ĹِĘ ْħُİَאĩĻِø Ashab- ı Suffe’ye,
3ِÙĺْرٰĳَّÝĤا ĹِĘ ْħُıُĥَáَĨ ِכَĤذٰ fukahâ ve ulemâ-y ı sahabeye,
4ِģĻِåْĬِْŸا ĹِĘ ْħُıُĥَáَĨوَ Ashab- ı Huneyn ve Fetih, Uhud ve Bedir’deki sahabe-
lerin nâmdar yi ğitlerine işaret ettiği gibi, enbiyâdan sonra benîâdem içinde 
en yüksek, en nâmdar, en mümtaz olan sahabelerin medar- ı rüçhâniyetleri, 
menşe-i imtiyazlar ı ve mâden-i meziyetleri olan secâyâ-y ı sâmiye ve ahlâk- ı 
âliye ve muamelât- ı gâliyeye o mezkûr kay ıtlar ve s ıfatlarla işaret ediyor. O 
kay ıtlarla diyor ki:
Sahabelerin halka kar şı vaziyetleri: Dü şmanlar ına şedittirler ve dostla-
rına ve müminlere rahîmdirler. Cenâb- ı Hakk’a kar şı rükû ve secdede ke-
mâl-i itâattedirler. Her i şlerinde Cenâb- ı Hakk’ ın r ıza ve fazl ını kastederek 
kemâl-i ihlâstad ırlar. Hem sahabelerin ilimde ve amelde ve siyasette ve as-
kerlikte gösterdikleri fevkalâde metanet ve terakki ve sebat ve tefevvuku, maziden Tevrat ve İncil’i işhad ederek mucizâne ve müstakbelden ibadet 
ve cihad vazifesinde harikulâde hareketleri ihbar ederek mucizâne mâzi ve müstakbelde iki ihbar- ı gaybiyeyle sahabelerin i’câzkâr ahvâlini haber ver-
mekle, şu âyette bir lem’a-y ı i’câz ı gösterir. Ve âyetin daha ba şka çok işa-
retleri vard ır. İzah ı uzun oldu ğundan ve ihâtam ız nâk ıs ve elimiz k ı
sa bu-
lunduğundan k ısa kestik.
İşte, madem şu âyet, hem cümleleri, hem kelimeleri, hem hurufat ıyla, ay-
rı ayr ı vazifeleri gördükleri hâlde, mana-y ı maksudun etraf ında toplan ıp ona 
bak ıyorlar. Acaba bilmedi ğimiz ve beyan etmedi ğimiz, şu âyetin daha çok es-
rar- ı acîbeyi cami oldu ğu anlaşılmaz m ı?
Altıncı Küçük Bir Mesele Alt ınc ı Küçük Bir Mesele
Otuz üç adet Sözler’in ve otuz üç adet Mektup’lar ın mecmuuna Risaletü’n-
Nur nam ı verilmesinin s ırrı şudur ki:
Bütün hayat ımda Nur kelimesi her yerde bana rast gelmi ştir. Ezcümle, kar-
1 “(Sen onlar ı rükû ederken, secde ederken,) Allah’tan lütuf ve r ıza ararken görürsün.” (Fetih sûresi, 
48/29)
2 “Onlar ın alâmeti, yüzlerindeki secde izi, secde ayd ınlığıdır.” (Fetih sûresi, 48/29)
3 “Bunlar, Tevrat’taki s ıfatlar ıdır.” (Fetih sûresi, 48/29).
4 “İncil’de ise şöyle anlat ılırlar:…” (Fetih sûresi, 48/29)
262  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
yem Nurs’tur, merhume validemin ismi Nuriye’dir, Nak şî üstad ım Seyyid Nur 
Muhammed’dir, Kâdirî üstad ım Nureddin. Kur’ân üstadlar ımdan Nuri, tale-
belerimden benimle en ziyade alâkadar ı Nur isimli bulunanlard ır. Kitaplar ımı 
en ziyade izah ve tenvir eden, nur misalidir. Kur’ân- ı Hakîm’deki en evvel ak-
lıma, kalbime parlayan ve fikrimi me şgul eden, ُģَáَĨ َْرْضِۘŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا رُĳُĬ ُّٰųاَ 
1ةٍĳْכٰýِĩכَ رِه۪ĳُĬ âyetidir. Hem hakâik-i ilâhiyede mü şkülât ımın ekserisini halle-
den esmâ-y ı hüsnâdan Nur ism-i nurânîsidir. Hem Kur’ân’a şiddet-i sevk ve 
inhisar- ı hizmetim için hususî imam ım Zinnûreyn’dir.
 َóِّÖَïُĨ َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا ِّرَïَĝُĨ َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا ِّرَĳَāُĨ َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا ِّرَĳَĭُĨ َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا رَĳُĬ َאĺ َّħُıّٰĥĤاَ
 رًاĳُĬ َאĺوَ ، رٍĳُĬ ِّģכُ َïْđَÖ رًاĳُĬ َאĺوَ ، رٍĳُĬ ِّģכُ َģْ×َĜ رًاĳُĬ َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا َěِĤَאì َאĺوَ ، رِĳُّĭĤا
.رٌĳُĬ ُįَĥْáِĨ َ÷ْĻَĤ رًاĳُĬ َאĺوَ ، رٍĳُĬ ِّģכُ ْقَĳَĘ
 ْģِìوَأَدْ )َאĭْĥِìوَأَدْ َّאرِĭĤا َīِĨ (ًّאĻِĥَĐوَ )َאĬْóِäأَ َאنَĨَْŶا َאنَĨَْŶا َÛْĬأَ َّźإِ َįٰĤإِ َź َאĺ َכَĬَאéْ×ُø
 ُħĻِèرَ َאĺ ْاٰنِóُĝْĤوَا َאنِĩĺِْŸا َارِĳْĬَÉِÖ َهُóْ×َĜوَ َאĬرَĳُ×ُĜوَ ُįَ×ْĥَĜوَ َאĭَÖĳُĥُĜ ِّرْĳَĬوَ َارِóْÖَْŶا َďَĨ َÙَّĭَåْĤا( ًّאĻِĥَĐ
2َīĻِĨاٰ َīĻِĨاٰ َīĻِĨاٰ َאرِĻْìَْŶا ِįِ×ْéَĀوَ َאرِıْĈَْŶا ِįِĤوَاٰ َאرِÝْíُĩْĤا ٍïَّĩَéُĨ ĵٰĥَĐ ِّģَĀوَ َّאرُęَĔ َאĺ
Said Nursî
f
1 “Allah göklerin ve yerin nurudur. O’nun nûrunun misali, (t ıpk ı içinde lamba bulunan) bir kandillik 
gibidir.” (Nûr sûresi, 24/35)
2 Ey bütün nurlar Onun nûrunun ancak bir kesif gölgesi olan Nurlar ın Nûru, Ey maddî ve mânevî bütün 
nurlar ve umum nûrâniyat Ondan feyiz alan Nurlar ın Münevviri, Ey her nûra ve nûrânîye ve her bir 
nurlu mahlûka me şîet ve kudretiyle sûret-i maddiye ve mâneviyesini veren Nurlar ın Musavviri, Ey 
bütün nurlar ın bütün keyfiyât ını ilim ve irâdesiyle takdir eden ve maddî ve mânevî miktarlar ını veren 
Nurlar ın Mukaddiri, Ey bütün nur ve nûrânîleri bütün levâz ımât ıyla halk eden ve bütün nurlar ı sevk 
ve idâre ve tedbir ve teshir eden Nurlar ın Müdebbiri, Ey bütün nurlar ı halk eden Nurlar ın Hâl ıkı, Ey 
her nurdan önce var olan Nûr-u Ezelî, Ey bütün nurlar ın sönüp gitmesinden sonra bâkî kalan Nûr-u 
Sermedî, Ey Nûru bütün nurlar ın fevkinde olan ve azamet-i nûrâniyetiyle bütün mevcûdâta hükmeden 
Nûr-u Semâvât ve arz, Ey hiçbir nur hiçbir cihetle Onun nûruna misil olamayan Nûr-u Mukaddes ve Muallâ olan Allah’ ım! Sen aczden ve şerikten münezzeh ve mukaddessin. Senden ba şka ilâh yok. El-
aman, el-aman! Bizi (ve Ali’yi) cehennem ate şinden kurtar. Bizi (ve Ali’yi) iyiler zümresiyle beraber 
cennete koy. Bizim kalblerimizi ve onun kalbini, bizim kabirlerimizi ve onun kabrini iman ve Kur’ân nuruyla nurland ır, ya Rahîm, ya Gaffâr! Âlemlerde seçilmi ş Muhammed’e, onun tertemiz âline ve 
hay ırlı Sahabîlerine salât et, âmîn, âmîn, âmîn...
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  263
 (Hulûsi Bey’in suâline cevaptır.)  (Hulûsi Bey’in suâline cevapt ır.)
Dişlerin kaplanmas ı hakk ındaki suâle cevap
1932 tarihli suâlinize şimdilik etraf ıyla cevap veremiyorum. Fakat bu me-
seleyle münasebettar bir-iki mesele-i şeriat ı icmalen yaz ıyorum. Şöyle ki:
Abdest vaktinde a ğzı yıkamak farz de ğil, sünnettir. Fakat gusül hengâm ın-
da ağzını yıkamak farzd ır. Az bir şey de y ıkanmad ık kalsa olmaz, zarard ır. Onun 
için dişleri kaplama lehinde ulemâlar fetva vermeye cesaret edemiyorlar.
İmam Âzam ile İmam Muhammed (radiyallâhu anhumâ)  gümüş ve alt ından 
dişlerin yap ılmas ına fetvalar ı, sabit kaplama hakk ında olmamak gerektir. 
Hâlbuki bu di ş meselesi umûmü’l-belvâ suretinde o derece inti şarı var ki, ref’i 
kabil değil. Ümmeti bu belvâ-y ı azîmeden kurtarmak çaresini dü şündüm; bir-
den kalbime bu nokta geldi. Haddim ve hakk ım değil ki, ehl-i içtihad ın vazi-
fesine kar ışay ım. Fakat bu umûmü’l-belvâ zaruretine kar şı, fetvalara taraftar 
olmad ığım hâlde diyorum ki:
Eğer mütedeyyin bir hekîm-i hâz ıkın gösterdi ği ihtiyaca binaen kapla-
ma sureti olsa, alt ındaki diş ağzın zâhirîsinden ç ıkar, bât ın hükmüne geçer. 
Gusülde y ıkanmamas ı, guslü iptal etmez. Çünkü üstündeki kaplama y ıkan ı-
yor, onun yerine geçiyor. Evet, cerihalar ın üstündeki sarg ılar ın zarar için kald ı-
rılmad ığından ceriha yerine y ıkanmas ı, şer’an o yaran ın gasli yerine geçti ği gi-
bi, böyle ihtiyaca binaen sabit kaplaman ın y ıkanmas ı dahi dişin y ıkanmas ı ye-
rine geçer, guslü iptal etmez. –1ِّٰųا َïْĭِĐ ُħْĥِđْĤوَا –Madem ihtiyaca binaen bu ruh-
sat oluyor. Elbette yaln ız süs için, ihtiyaçs ız dişleri kaplamak veya doldurmak 
bu ruhsattan istifade edemez. Çünkü hatta zaruret derecesine geldikten sonra, böyle umûmü’l-belvâda, e ğer bilerek, sû-i ihtiyar ıyla olsa, o zaruret ibâhaya 
sebebiyet vermez. E ğer bilmeyerek olmu şsa, zaruret için elbette cevaz var.
Said Nursî
f
 (Üç cesetli bir ruhun bir fıkrasıdır.  (Üç cesetli bir ruhun bir f ıkras ıdır.
Yani: Hâfız Ali, Sabri, Sarıbıçak Ali.) Yani: Hâf ız Ali, Sabri, Sar ıbıçak Ali.)
Otuz Birinci Mektub’un On Yedinci Lem’as ının On Yedinci Notas ı’nın 
yedi meselesindeki ikinci meselesi iken Yirminci Lem’a olan İhlâs Risalesi’ni 
1 Gerçek bilgi Allah kat ındad ır.
264  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ald ım. Kuleönü’nde karde şim Ali Efendi ile, Yirmi Birinci Lem’a nam ıy-
la projektör-misal, geceleri gündüze çeviren, pek mübarek ve çok k ıymettar 
ve gayet müessir bir risaleyle, Yirmi İkinci Lem’a olan On Yedinci Nota’n ın 
Üçüncü Meselesi iken, Lemeât’a kar ışmakla, sosyalizm ve bol şevizm oyun-
lar ıyla âlem-i insaniyetin f ıtrat- ı hayat- ı hakikiyesini unutturmak, ebedî zu-
lümat ı, müsâvat- ı esasiye nam ıyla, kendi şah ıslar ını istisna ederek, millet-i 
İslâmiye’yi esass ızlığa att ıklar ı gazl ı bombalar ıyla bir nevi geceyi getirdikle-
ri gibi, güya istila etti ği mânevî toprakta kuvve-i inbatiyeye medar olacak bir 
hayat dahi b ırakmayarak ihrak ettikleri bir anda, şu Lem’a o âlemi tenvir ile 
güneşi gösterip, âb- ı hayat ıyla uyan ık zemin üzerini ye şerttiğini gösteriyor.
Muhterem efendimiz, bir hafta mukaddem, maddeten küçük ve mânen 
büyük bir nâme-i mergubelerinizi, Bekir Bey vas ıtas ıyla bir ordu kuvvetinde 
ald ım. Cenâb- ı Erhamürrâhimîn’e hesaps ız hamd ve şükür olsun ki, bizim gi-
bi âciz, zay ıf, fakir, kusurlu kullar ını, hiçbir zaman maddî ve mânevî takviye-i 
rahmetinden baîd tutmuyor. Esen rüzgârlar muvakkaten kap ı ve pencereler-
den girseler de, o hanenin sahibi derhal kapat ıyor ve ay ıktırdığını gösteriyor. 
Gerçi çok okuyam ıyorsak da, yaz ıyı ayn ı vaziyette yaz ıyor. ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ
Muhterem efendim, “ Şu yaz ılan risaleleri nas ıl buldunuz?” buyuruyor-
sunuz? Ya Hazreti Üstad, ne diyelim? Bizim mânevî yara ve hastal ıklar ımızı 
teşhis buyurup, öldürmemek için bir nevi muâleceleri ile memzuc, hem mu-
gaddî, hem müessir tiryaklar ını Cenâb- ı Hakk’ ın ihsan ıyla gönderiyorsunuz. 
İhlâs hakk ında evvelce ve bilhassa sonra ihsan edilen risaleleri okudukça, vü-
cudumun a ğrıdığını ve her zerresinin titredi ğini, müteaddit diyarlardan tevel-
lüd eden kurtlar oynamaya ba şlay ınca, en ahmak ve eblehçe hareketlerimi 
gösterdiler.
Şu Sözler bittecrübe yaz ılmas ıyla, umum karde şlerimiz ikaz ediliyor. Ve 
her ferde kudsiyetiyle, güya o ferde hitap eder gibi bir ulviyetle mâ-i zemzem içiriyor. İhlâs ı tam, vicdan ı temiz, ruhu teslim, cismi latîf, nesebi tâhir karde ş-
lerimiz, bu ikazla Cenâb- ı Erhamürrâhimîn’e niyaz edip, “Yâ Rab, cümle ih-
van ımızı yaramaz şeylerden halâs et ve ihlâs- ı tâmme ihsan et!” dualar ında, 
sâlifü’l-arz haslet-i hamse-i âliye ve ehliyeden olmayan ve kesafetli ruhuyla müteaddit nuru kar ıştıran ve zâhir hâliyle sebeb-i risale olup, umumun dua 
ve himmetlerini her an arzulayan, bu u ğurda Risale-i Nur’a serfürû ve ser-
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  265
fedâ edenleri, Cenâb- ı Erhamürrâhimîn, Habib-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm) , 
Kur’ân- ı Hakîm ve Hizbü’l-Kur’ân hürmetine ma ğfiret buyurup, niyet edip ta-
lep ettikleri hizmetinde muvaffak buyursun, âmîn...
Şu mübarek risaleler, hararetli bir adam ın suyu gördü ğünde, ufak bir 
kapta ise kazan ına koymak, büyük göl ve deniz ise, içine girmek istedi ği gibi, 
şu zaman ın nursuz yak ıcı şiddet-i hararetine kar şı ihlâs denizini göstermekle 
harareti kesmek, hem her nevi cevahir ve elmas içinde bulundu ğunu beyan 
etmekle o denize dâvet ediyor. Nefsin talibi oldu ğunu riyâ ve hubb-u câh gibi 
her cihette zararl ı yılanlar gibi zehirleyen, ibadet perdesi alt ında dünyay ı tah-
sil etmek isteyip, kabir kap ısında hatas ını bildiği ve teveccüh-ü nâsa muhab-
betten, firavun gibi gark olurken dönmek isteyip, kimseye müyesser olmad ığı-
nı ve daha teferruat ıyla.. o âlemleri bu Lem’alar öyle tenvir ediyorlar ki, e ğer 
murad- ı ilâhî olsa, bu zaman ın şöhret-perest z ınd ıklar ı da görselerdi, ellerin-
deki vücutlar ına zemherir getiren buzlar ı at ıp, ihlâs ile iman edip, Kur’ân’ ın 
elmas cevahirlerini al ırlard ı.
Muhterem efendim, Keramet-i Aleviye risalesi çok cihetlerle keramet ol-
duğu gibi, Risale-i Nur şâkirtlerini intibaha ve te şvike, sa’y ve gayrete, cesa-
ret ve şecaate sevkle, hareket ettikleri yolda yaln ız olmad ıklar ını ve karşıla-
rında düşman ın, yaln ız onlar ın düşman ı olmay ıp, belki mâzide duran ve bize 
pek yak ından bakan ervâh- ı âliyenin de dü şman ı olup, o âli ruhlar önümüz-
de pişdar, etraf ımızda z ırh gibi ve muhaf ız ve muavin olduklar ını göstermek-
le, zay ıflara kuvvet, havf edenlere cesaret ve şecaat, kavîlere refik oluyor ve 
her zaman bu risaleye herkesin ihtiyac ını gösteriyor. Bu zaman ın kisve-i ilmi-
ye ve mümessil-i din ve rehber-i millet perdeleriyle ilmi eneye, dini dünyaya ve kendileri meyhaneye dü şen ulemâü’s-sûu haber vermekle, ehl-i iman ve 
irfan ı insafa, ittifaka, ittihada dâvet ediyor.
Cümlemiz, hâk-i pâ-y ı ekremîlerine yüzler sürerek, mübarek dest-i dâ-
men-i kerîmânelerini öperiz efendim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
İslâm Karyesi’nden        Kuleönü’nden
                                             Ali  (rahmetullâhi aleyh) ,                Ali
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
266  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hüsrev’e hitâben yazılan bir mektuptur.)  (Hüsrev’e hitâben yaz ılan bir mektuptur.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
4ُįُÜَכَאóÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ِכَĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ כَĻِìأَ ĵٰĥَĐوَ ِכَÜَïِĤوَا ĵٰĥَĐوَ ْכَĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, mübarek, s ıdd ık kardeşim,
Evvelâ : Sözler’e ba şlamadan iki ay evvel gördü ğün mübarek rüya çok 
güzeldir, hem hakikattir. Evet, karde şim, sen bir bahçe-i ebedî olan Kur’ân- ı 
Hakîm’in cennetinden, gül-ü Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  nam ında, had-
siz nuranî hakikatlerin fabrikas ı hükmünde, tefsir-i hakâik-i Kur’âniye etraf ın-
da halka tutan ve sizin gibi çarklardan mürekkep olan bir cemaat-i mübareke içinde en has ve en yüksek mertebeye kâtip tayin edildi ğine, o rüya be şaret 
verdiği gibi, biz de be şaret ediyoruz.
Sâniyen :
 Bu defa bize yazd ığın Mucizât- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ri-
salesi çok harika dü şmüş. Kim ona bak ıyor; bir zevk-i hakikî hisseder. Demek 
oluyor ki, mânevî, hâlis, samimî hisler, maddî nak ışlar suretinde kendini his-
settiriyor. Bu s ırra ben muttali oldu ğum vakit, karde şim Galip dahi ayn ı his-
se iştirak etti. “Evet, bunun alt ında mânevî tebessüm var” diye, senin hatt ını 
kendi hatt ına tercihle mukabele etti. O yazd ığın risale vas ıtas ıyla pekçok in-
sanlar imanlar ını kuvvetle ştiriyorlar; muhabbet-i Ahmediye (aleyhissalâtü vesse-
lâm) kalblerinde ziyadele şiyor. İşaret-i gaybiye hakk ında şüpheleri kalm ıyor. O 
sevap da senin defter-i a’mâline geçiyor. Kur’ân  ve Resûl-i Ekrem (aleyhissalâ-
tü vesselâm)  kelimesinden ba şka, işaret ettiğin kelimât çok mânidard ır, hem bir 
temeldir. O iki kelimenin mübarek tevâfukuna bir hüccettir. Hem gösteriyor ki, bütün o tevâfukat ı dahi riâyet etmeyen, o iki kelimenin tevâfukuna kalem 
kar ıştıramaz. Zannediyoruz ki o risalelerin hatt- ı hakikîsini sen buldun veya-
hut yak ınlaştın.
Sâlisen :
 Mâbeynimizde münasebet mânevî, ruhî, hakikî oldu ğu için za-
man ve mekân müdahale etmez. Dergâh- ı ilâhîye müteveccih oldu ğumuz 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Allah’ ın selâm ı, rahmet ve bereketi üzerinize olsun. Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi senin, annenin, 
kardeşinin ve di ğer kardeşlerinin üzerine olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  267
vakit günde belki kaç defa, Hüsrev yan ımda bir cihette haz ır olmakla bera-
ber, senin o şirin yaz ılar ın, hususan On Dokuzuncu Mektup’taki mübarek hat-
tın göründükçe seni hayalimizce haz ır ediyoruz. Ben ve buradaki arkada şlar 
dahi seni burada görmek çok arzuluyoruz. Fakat Isparta sana çok muhtaçt ır. 
Hem de şimdi hâl ve mevsim pek müsait görünmüyor. Onun için karde şimi 
bir miktar yan ımda bulundurmakla, sana zahmet vermek istemiyorum. Yoksa 
sen bize çok lâz ıms ın. İnşaallah bir vakit kaza edece ğiz.
Râbian : Şu mübarek şehr-i Ramazan, leyle-i Kadr’i ihata etti ği için, ken-
disi de ömür içinde bir leyle-i Kadir’dir ki muvaffak olan ın ömrüne bin ömür 
katar. Dakikas ı bir gündür. Saati iki ay, günü birkaç sene hükmünde bir ömr-ü 
bâkîdir. Senden ve âhiret hem şirem yani ikinci validem ve karde şimin muhte-
rem validesinden duan ızı istiyorum. Madem duada sizi şerik ediyorum; siz de 
benim duama âmîn hükmünde olarak dua ediniz.
Kardeşimiz Ali Efendi’ye dahi çok selâm ve dua ediyorum. İnşaallah tam 
Hüsrev’e lây ık bir karde ş oluyor. Sair karde şlere seni tevkil ediyorum, selâm 
ve dua ediyorum. Bu eyyâm- ı mübarekede bana dua etsinler.
Galip der: “Hüsrev’le mânevî bir irtibat hissediyorum.” Çok selâm edi-
yor. Ve bilhassa saatçi Lütfü Efendi’ye pekçok selâm ve dua ederim. Ce-nâb- ı Hak ona, o bana yazd ığı Pencere Risalesi’nin hurufu adedince ruhuna 
rahmet, kalbine nur, akl ına hakikat, mal ına bereket ihsan eylesin, âmîn, 
âmîn, âmîn...
Maksad ım, ona o risaleyi yazd ırmak, onu has talebeler dairesine id-
hal etmekti. Yoksa ona o zahmeti vermezdim. Mâ şallah, Hâtem-i Mucizât- ı 
Ahmediye’yi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  çok güzel tersim etmi şsiniz. Sözler’le alâ-
kadarlar içinde, bu hâteme tam kanaati olanlar ın isimlerini bana yazs ın-
lar, onlar ı ikinci dairede yazaca ğız, tâ o nura hissedar olsunlar. Şükre da-
ir nüshan ız Kuleönlü Mustafa bir adama verip, o da muhafaza edememi ş. 
Yağmur bir parça bozdu ğu için mahcup olarak, sana göndermeyip bana 
gönderdi. Benim de güzel yaz ılm ış bir nüsham var, sana gönderiyorum. 
Ona göre yeni bir nüsha kendinize yazars ınız. Sen bana şükre dair yazd ı-
ğın mübarek nüshay ı, bir ay evvel Atabey taraf ına göndermi ştim. Kim al-
dığını bilmiyorum, elime geçmedi. Hem size Yirmi Sekizinci Mektub’un 
Yedinci Meselesi’nin Hâtimesi’ni gönderiyorum. O Hâtime, hâtem-i i’câ-za gelen tenkidat ı reddediyor ve parlak bir mühr-ü tasdik oldu ğunu göste-
riyor. O hâtemlerin bir nüshas ını sana gönderdik. Orada hâtemi gören ve 
268  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
kabul eden ve Sözler’le alâkadar olan zâtlar ın münasip gördüklerini, ho ş 
kalan gözlere kaydedebilirsin.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Mirzazade
Said Nursî
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz ve gayretli âhiret karde şim ve hizmet-i Kur’ân’da yolda şım Hulûsî-i 
sânî ve Sabri-i evvel,
Mâşallah, Yirminci Mektub’un k ıymetini güzel anlam ışsınız ve güzel de 
yazm ışsınız.
Mektubunda ilm-i kelâm dersini benden almak arzu etmi şsiniz. Zaten 
o dersi al ıyorsunuz. Yazd ığınız umum Sözler, o nurlu ve hakikî ilm-i kelâ-
mın dersleridir. İmam Rabbânî gibi baz ı kudsî muhakkikler demi şler ki: 
Âhirzamanda ilm-i kelâm ı, yani ehl-i hak mezhebi olan mesâil-i imani-
ye-i kelâmiyeyi, birisi öyle bir surette beyan edecek ki, umum ehl-i ke şif 
ve tarikat ın fevkinde, o nurlar ın neşrine sebebiyet verecektir.  Hatta İmam 
Rabbânî kendisini o şah ıs gibi görmü ştür.
Senin şu âciz ve fakir ve hiç ender hiç olan karde şin, bin derece haddi-
min fevkinde olarak, kendimi o gelecek adam oldu ğumu iddia edemem, hiç-
bir cihette liyakatim yoktur. Fakat o ileride gelecek acip şahs ın bir hizmetkâr ı 
ve ona yer haz ır edecek bir dümdâr ı ve o büyük kumandan ın pîşdâr bir nefe-
ri olduğumu zannediyorum. Ve ondand ır ki, sen de yaz ılan şeylerden o acip 
kokusunu ald ın.
Hem mektubunda ëĤا... 5َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا رُĳُĬ ُّٰųاَ ’ye ait olan esrar ı su-
âl ediyorsun. Evet o âyetin büyük bir denizinden çok Sözler’de katarât ı, reşe-
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
5 “Allah göklerin ve yerin nurudur…” (Nûr sûresi, 24/35)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  269
hât ı vard ır. Bâhusus Yirminci Mektup’ta, Otuz Üçüncü Mektup’ta, Otuz İkinci 
Söz’de, Yirmi İkinci Söz’de onun baz ı çeşmeleri var. Elbette o âyette çok ta-
bakat var. Her tâife bir tabakadan hissesini alm ıştır. Ruhum istiyordu ki, o 
âyetin baz ı envâr ını yazay ım; fakat şimdiye kadar müteferrik surette yaz ıldı-
ğından öyle kalm ış, şimdilik onunla iktifâ edilmi ş.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim ve hizmet-i Kur’âniye’de fedakâr arkada şlar ım 
Sabri, Hâf ız Ali, Hüsrev, Refet, Bekir, Lütfü, Rü şdü Efendiler,
Kardeşlerim, bu Ramazan- ı Şerif ’te size, âlem-i nurdan bahisler açmak 
arzular ı var idi. Maalesef bir hâdise zulmet âleminden bahsetmeye beni mec-
bur ediyor. Bu yeni hâdise için etraftaki dostlar lisan- ı kâl ve hâlle merakl ı, en-
dişeli bir tarzda benden istizah istiyorlar. Onlar ı ve sizleri meraktan kurtarmak 
için, o hâdiseyi, iki k ısım olarak, bir parça beyan edece ğim.
Birinci k ısım: Bu bize nisbeten musibetli ve elîm hâdiseyi, Cenâb- ı Hak 
inâyet ve rahmetiyle ba şka surete çeviriyor. Evet, cennet ucuz olmad ığı gibi, 
cehennem de lüzumsuz de ğil. Bu hâdisenin bize kar şıki veçhi, rahmet görü-
nüyor. Ehl-i dünyaya kar şı veçhi, cehennemin lüzumunu gösteriyor. Filhakika 
bu Ramazan- ı Şerif’te hâdisenin sureti çok çirkindi. Fakt Gavs- ı Âzam’ ın dedi-
ği gibi, inâyet gözünün alt ında ve h ıfzında oldu ğumuzdan, çok cihetlerle hak-
kımızda lemeât- ı rahmet göründü.
İkincisi : Bu Ramazan- ı Şerif’te acz u zaaf ı ve fakr u ihtiyac ı tam hissedip, 
Cenâb- ı Hakk’a iltica etmek, bu surette intibah ve heyecan ve şuur ve şiddet 
verdi. Ramazan- ı Şerif’te şimdi okudu ğum münacatlar ın okunmas ına bu hâ-
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
270  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dise mühim bir kuvvet oldu. Zaten musibetler, dergâh- ı ilâhîye sevketmek 
için birer kader kamç ısıdır. Her okudu ğum bir kelime ve dua da ve münacat 
da şuurlu ve şiddetli oluyor. Resmî ve ruhsuz olmuyor. Sahâbelerdeki ibadet-
lerinin s ırr- ı tefevvuku bu noktadand ır. Tesbih ve zikri bütün manas ıyla şuur-
lu bir surette söyledikleridir.1(Hâşiye)
Said Nursî
f
 (Hulûsi Bey’e hitaptır.)  (Hulûsi Bey’e hitapt ır.)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhlis karde şim,
Evvelâ : Biraderzadem Halil Nâci’nin dünyevî musibeti, beni de cidden 
mahzun eyledi. Cenâb- ı Hak onu da kurtars ın, size de sab ır ve tahammül ih-
sân eylesin, âmîn... Nur’un eskiden beri hiç sars ılmayan muhlis bir kahrama-
nı elbette dünyan ın geçici, k ıymetsiz, fâni vaziyetleri kar şısında telâş etmez, 
mağlûp olmaz in şaallah.
Sâniyen : Silsile-i ilmiyede bana en son ve en mübarek dersi veren ve had-
dimden çok ziyade şefkatini gösteren Hazreti Şeyh Muhammedü’l-Küfrevî’nin 
(kuddise sirruh)  hulefâs ından Alvarl ı Hoca Muhammed Efendiye ve ihvanlar ına 
çok selâm ve arz- ı hürmet ederim. Ve o havâlide Nur’larla alâkadar senin dost-
lar ına çok selâm ve Nur hizmetinde muvaffakiyetlerine dua ederiz.
5ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Hasta karde şiniz
Said Nursî
f
1 (Hâşiye) Bu mektubun mütebâkisi bir maksada binâen buradan kald ırılm ıştır.
Said Nursî
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
5 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  271
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şim,
Beni merak etmeyiniz inâyet-i rabbâniye devam ediyor. Mai şet cihetin-
de kanaat ve iktisat beni ihtiyaçtan kurtar ıyor. Sak ın bir şey gönderme. Sen 
alt ı-yedi nefse bak ıyorsun; benim yar ım nefsim var. Sen beni de ğil, ben seni 
düşünmeliyim. Sabri’nin mektubu ona yeti şmemiş. Sen ve Hulûsi, benim her 
bir amel-i uhrevîmde hissedars ınız. Mâh- ı Ramazanda kazanç bire bindir. Siz 
de bana duan ızla yard ım ediniz.
Said
İşaret-i Aleviye’yi tam tasdik ettiniz mi, Ha şir Risalesi’ni çok kuvvetli bul-
dunuz mu?..
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Binler selâm. Siz maddî rütbenizden çok yüksek mânevî rütbeniz iktiza-
sıyla ayr ı ayr ı yerlere gönderiliyorsun. O yerlerin sana ihtiyac ı var. Hiç me-
rak etme. Senin Risaletü’n-Nur hakk ında mektuplar ın, çok talebe yerinde, se-
nin bedeline hizmet-i nuriyede çal ışıyorlar. Birincili ği daima sana kazand ırı-
yorlar.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 (Yıldız mektubu)  (Y ıldız mektubu)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim, hizmet-i Kur’âniye’de çal ışkan arkada şlar ım 
Sabri, Hüsrev, Hâf ız Ali, Refet, Bekir, Lütfü, Rü şdü,
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
272  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Size Cemaziye’l-âhir ay ında vuku bulan bir hâdise-i semâviye münase-
betiyle bir mesele beyan edece ğim. Şöyle ki:
Hazreti Zât- ı Ahmediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  zuhuru zaman ında,
1َتْóَáَÝْĬا ُÕَاכِĳْכَĤا وَإِذَا âyetinin bir numûnesini gösterir bir tarzda, recm-i şeyâtî-
ne alâmet olan y ıldızlar ın düşmesi kesretle vuku bulmu ştur. Ehl-i tahkikin na-
zar ında, o zaman vahiy zaman ı geldiğinden, vahye şüphe gelmemek için, kâ-
hinler gibi, gaybî ve cinler vas ıtas ıyla semavî haberlerine kar ışanlara sed çek-
meye alâmet ve i şaret olmakla beraber, zât- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  cin 
ve inse meb’us olarak te şrifine semâvât ehlince bir şenlik, bir bayram gibi bir 
alâmet-i sürûr oldu ğunu, ehl-i ke şif ve hakikat hükmetmi şlerdir.
Hem o Meb’us Zât, ehl-i küfür ve dalâlet için bir nirân- ı muhrika ve ehl-i 
hidayet için envâr- ı müşrika menba ı olduğuna, gaybî ve semavî bir i şarettir. 
Şimdi şu Cemâziye’l-âhir’de emsâli görülmemi ş bir tarzda, gece saat dörtte 
başlay ıp, beş ve beş buçuğa kadar devam eden y ıldızlar ın düşmesi ehemmi-
yetli bir hâdise-i semâviyedir. Semâvât ın hâdisât ı zeminimize bakt ığı cihetle 
herhalde o hâdisât ın dahi küre-i arzda bir eseri olacakt ır. Cenâb- ı Hakk’ ın rah-
metine s ığınmal ıyız ki, nîrân- ı muhrika yapmas ın, envâr- ı müşrikaya çevirsin.
Evet, nas ıl ki Kur’ân- ı Hakîm’in sûrelerinde, âyetler birbirine bakar, i şaret 
ederler. Öyle de, Cenâb- ı Hakk’ ın bir kur’ân- ı kebîri olan şu kâinat ın ulvî, süflî 
sûreleri dahi birbirine bakar, birbirinin nüktelerini izhar eder. Semâ sûresinde bizim gibi lafz- ı Celâl’i yaln ız k ırm ızı yazmak de ğil, belki nur yald ızıyla lafza-y ı 
Celâl gibi yaz ılan y ıldızlar ve o y ıldızlardan f ışkıran nuranî noktalar, elbette bir 
işaret fişekleri hükmünde, birer s ırrı ilân ettiğini, o mu’ciznümâ semâvî sûresi-
nin şân ındand ır. Kendimizce bir fâl-i hay ır addetmeliyiz.
Sâniyen :
 Size semâvât ın k ırm ızı y ıldızlar ını and ıran, Kur’ân’daki İsm-i 
Celâl’in iki bin sekiz yüz alt ı (2806) defa tekerrürü, Kur’ân semâs ını o nuranî 
yıldızlarla ziynetlendirmi ş ve o adetlerin sayfalar, yapraklar, sûreler itibar ıyla 
birbirine mânidar münâsebât- ı tevâfuk ıyetleri, daha ziyade letâfetini, ziyneti-
ni güzelle ştirmiş.
Bu defa size kendi nüsha-y ı Kur’âniye’mi gönderiyorum. Bu nüshamda 
size gönderilen listeye göre i şaretler koydum. İsm-i Celâl ve ism-i Rabb’e ay-
rı ayr ı işaret vaz edildi.
İsm-i Celâl’in tevâfukat- ı adediyesi hem muntazamd ır, hem mânidard ır; 
1 “Y ıldızlar dökülüp, etrafa saç ıldığı zaman.” ( İnfitâr sûresi, 82/2)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  273
fakat bir parça dikkat ister. Çünkü risalelerde görünen tevâfuk gibi, daima 
sayfa sayfaya bakm ıyor. Bazen sayfa mukabiline de ğil, belki bir arkas ına ve-
ya arkas ının mukabiline bakar. Bazen bir yaprak atlar, bazen bir sayfa iki say-
fan ın mecmuuna bakar. Mesela: Otuz be şinci sayfada on üç (13) adet lafza-
yı Celâl gelir. Arkas ına sekiz (8), sonra be ş (5) geliyor. Demek o on üç adet 
bu iki rakama birden bakar ki, o da on üç ediyor, ve hâkeza... Hem bazen bir sayfa, iki sayfan ın mecmuuna bakmakla beraber, ayn ı suretinde iki adet ge-
lir, her biri onun bir cüzünü gösterir. Mesela: Sûre-i Tevbe’de, 188. sayfada on alt ı lafza-y ı Celâl geliyor, arkas ında alt ı geliyor, alt ının arkas ında on geli-
yor. Beraber yukar ıdan okunsa on alt ı olur, tevâfuk eder.
Sûre-i Ahzab’ ın yine sayfa dört yüz yirmi ikide (422) on alt ı ism-i Celâl 
geliyor; zâhirî tevâfuku yok. Hâlbuki bir sayfa daha evvel on gelir ve mukabi-linde alt ı var; terkip edilse on alt ı olur, tevâfuk eder. Hem bazen ism-i Rab ile 
beraber tevâfuk eder. Bazen sayfa sayfaya de ğil, yaprak yapra ğa bakar. Hem 
bazen sayfa rakam ına bakar.
Dokuz rakam ı çok defa sayfa rakam ına bakt ığı için tevâfuktan ç ıktığını 
hissettim.
1(Hâşiye) Her neyse, siz de tetkik edersiniz. Sonra me şveretinizle gizli 
tevâfukat ı gösterecek rakamlar ı yazacağız. Yeni yazd ığımız Kur’ân’dan tensip 
ettiğiniz takdirde kaydedece ğiz. Başta yüz elli sayfada elli bir defa yedi ve se-
kiz geliyor. Yirmi sekizde sekizdir, yirmi üçte yedidir. Bu yedi, sekiz birbirine muvaf ık kabul edilmi ş; yediden sekize, sekizden yediye geçmekle tevâfuk bo-
zulmuyor. Bu iki rakam ın Kur’ân’da mühim s ırlar ı bulundu ğu hissedilir.
Sâlisen :
 Hazreti Zât- ı Ahmediye (aleyhisselâm)  nas ıl bir şecere-i tûbâ oldu-
ğunu ve asfiya ve evliya ve s ıdd ıkîn, o şecere-i nuraniyenin meyveleri ve me-
sâlik ve turuk onun dallar ı olduğunu gösterir bir silsile-i azîme, eskiden kal-
ma ve eskimi ş bir silsilename yan ımda var. Onu güzelce tebyiz etmek için 
hatt ı güzel, cetvelde mehareti bulunan zâtlar ı istiyorum. Şimdilik Hüsrev’le 
Tenekeci Mehmed Efendi, Bekir A ğa’da bulunan ölçüyle on be ş tabaka kâ ğıt 
beraber, Hâf ız Ali’nin haber gönderdi ği vakit gelsinler.
Râbian : Yirmi Yedinci Mektub’a ilhak edilecek, karde şlerimizin baz ı ye-
ni f ıkralar ını size gönderdim. Hakikaten bu f ıkralar ve umum Yirmi Yedinci 
Mektub’un f ıkralar ı çok faydal ıdırlar. Ehemmiyetli, tatl ı, hoş, güzel manalar, 
1 (Hâşiye) Elhâs ıl: Baz ı esrar- ı gaybiye için tevâfukat şeklini değiştiriyor. Lafza-y ı Celâl’in di ğer 
latîf ve câzibedar ve mânidar bir tevâfuku şudur ki: Ba şta Fatiha sayfas ıyla beraber yüz elli 
bir sayfada, elli bir defa yedi ile sekiz geliyor.
274  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dersler; te şvik, teşci eder hisler vard ır. Ben kendim onlardan tatl ı istifade edi-
yorum; tembel oldu ğum zaman bana ehemmiyetli bir te şvik kamç ısı oluyor. 
Her neyse... Karde şlerim, gücenmeyiniz; bir miktard ır sizlere mektup yazd ığım 
zaman birbirinden uzak meseleleri topluyorum; her mektup bir a şure olur.
Hâmisen : Ben kolu k ısa, boyu k ısa cübbeme raz ı oldum; daha bir şey lâ -
zım değil. Hüsrev’in sakosu yan ımda makbul misafirdi, gönderiyorum. Valide-
sinin bir derece kesb-i âfiyet etti ğinden çok mesrur oldum. Cenâb- ı Hak s ıh-
hat ve âfiyet versin. Orada Hüsrev’in karde şi Ali Hasan ve Tenekeci Mehmed 
Efendi ve Hâf ız Ahmed gibi Sözler’le alâkadar olanlara selâm ediyorum.
Kardeşiniz
Said Nursî
Numûne için gönderilen kâ ğıt zâyi olmu ş, göremedik. Beyaz kâ ğıttan siz 
intihap edersiniz. Sulfato geldi, fakat çoktur. Mehmed Efendi bana yeniden bir levha yazmas ı beni minnettar ediyor. Cenâb- ı Hak yazd ığı her bir harfe 
mukabil bin sevap ihsan eylesin, âmîn, âmîn...
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3َאİَارِóْøوَأَ ْاٰنِóُĝْĤا ُوفِóُè َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Ey bu dâr- ı fânide medar- ı tesellilerim, bu diyar- ı gurbette enîslerim ve es-
rar- ı Kur’âniye’de beni i ştiyaklar ıyla konuşturan zeki, ferasetli muhataplar ım,
Sizlere, yaln ız bir-iki dakika temâ şâ etmekle, ne derece ac ınacak bir hâl-
de, nâk ıs bir hatla çal ıştığımı ve sizin k ıymettar kalemleriniz, ne kadar bana 
ehemmiyetli oldu ğunu ihsas etmek için, kendi hatt ımla tashihsiz bir fihriste-i 
huruf göndermi ştim. Hâlbuki, sizler bir-iki dakika de ğil, saatlerce bakt ınız ve 
günlerce zaptettiniz. Bundan anlad ım ki, siz ona fazla merak ediyorsunuz. 
Onun için size o listenin tebyizini gönderiyorum. İsterseniz kendinize bir su-
ret al ırsınız.
Fakat bunu biliniz ki bu fihriste muvakkat bir me’haz olmak için takribî 
bir tarzdad ır. Ben kolayl ık için, k ısmen eski mahfuzat ıma, k ısmen iki mikyas-
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Kur’ân’ ın harfleri ve esrar ı adedince, Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  275
la dokuz saatte peri şan hatt ımla yazm ıştım. Sonra anlad ım ki, bu vadide bir 
tefsir köyümüzde var. O tefsiri getirdik, mukabele ettik. Ekseriyet-i mutlakay-la tevâfuk etmi şiz, birkaç büyük yekûnlarda, on-on be ş küçük yerlerde muha-
lefet oldu. Tahkikat neticesinde, tefsirin matbaa ve müstensihlerin eser-i seh-vi olarak muhalefet olmu ş. İki üç yerde müsvedde listemizi tashih ettik. Sonra 
o tashihimizin yanl ış olduğunu anlad ık, daha listemizi de ğiştirmedik. Matbaa 
hatas ı olarak tefsir tashihe muhtaç zannettik, fakat edemedik. Çünkü sahi-
bi büyük bir müdakkik ve matbaa da Câmiü’l-Ezher yan ında ve kurbünde, 
Ezherî ulemâs ının nazar ı alt ında oldu ğundan tashihe cüret edemedim.
Ayn ı tefsiri, tebyizle beraber gönderiyorum. Ona bakars ınız; fakat tenkide 
uğraşmay ınız. Çünkü benim listem takribîdir, daha tahkikî yapmad ım. Tefsir 
ise, çoğunda rivayete istinad eder. Hem baz ı Sûre-i Mekkiye’de Medenî âyet-
ler girmiş. Belki hesaba dahil etmemi ş. Mesela, Sûre-i Alâk’ta hurufu yüz kü-
sur demiş. Murad ı, en evvel nâzil olan n ısf- ı evveldir. O do ğru söylemi ş. Ben 
ise, eski mahfuzat ıma istinaden mecmu-u sûreyi zannetti ğim için onun sava-
bında hata etmi ş
im.
Hem tevâfuktaki esrar, küllî yekûnlara bakar. Takribî fihriste bize kâfi-
dir. Kenzü’l-Ar ş’ın üç nüktesinde yaz ılan tevâfukat, küsurat ın değişmesiyle 
değişmezler. Belki büyük yekûnlar ın değişmesiyle dahi o tevâfukat bozul-
maz. Mesela, Sûre-i Kehf ile otuz dokuz sûre, bin adedinde ittifak ediyorlar. Bir-iki tane bin adedini kaybetse, o mühim tevâfuk bozulmaz. Ve hâkeza... Küsurat ın çendan esrar ı var, daha bize tamam ıyla aç ılmad ı. İnşaallah aç ıldığı 
vakitte fihriste dahi tahkikî bir surete girecek.
Said Nursî
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad ım,
Cemaziye’l-âhir ay ında vuku bulan 1َتْóَáَÝْĬا ُÕَاכِĳْכَĤا وَإِذَا âyetinin ifade et-
tiği hâlât ın bir numûnesini izah eden hâdisat- ı semâviyeyle Kur’ân’ ın sema-
sında parlayan lafza-y ı Celâl y ıldızlar ının acip ve tatl ı tevâfuklar ını ders veren 
o k ıymettar mektubunuzu, Hâf ız Ali karde şimiz de dahil oldu ğu hâlde Refet, 
Bekir, Lütfi, Rü şdü, Keçeci Mustafa Efendi ve a ğabeyim Ali Efendi’yle bera-
1 “Y ıldızlar dökülüp, etrafa saç ıldığı zaman.” ( İnfitâr sûresi, 82/2)
276  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ber okuduk. O gece meclisimiz pek tatl ı idi. Hâdisât- ı semâviyeyi hayret ve 
taaccüple ve pek büyük bir sevinçle kar şılayarak, mele-i âlân ın bayramlar ına 
biz de iştirak etmi ştik.
Nas ıl ki bu hâdise-i semâviyenin birinci defa vukuu, (ba şta insan su-
retinde yap ılm ış Hubel tâbir ettikleri büyük putlar ıyla 360 putu ilâh kabul 
eden) mü şrikîn-i Kurey ş’in helâkine netice vermi şti. İnşallah, bu ikinci vuku’-
da 14’üncü asr- ı Muhammedî’de ve Avrupa terakkiyat ıyla iftihar etti ği ve yir-
minci as ır nam ını alan bugünde, ehl-i fetretin putperestli ğin daha feci bir su-
rete giren suret-perestli ğinin kökü kesilece ğini bize ilân ediyordu.
Bu ilân, ümmet-i merhume-i Muhammediye’ye, pek güzel ve pek ha-
yırlı bir fütuhat ı haz ırlad ığını hat ırlatarak, mahzun kalblerimizi şenlendir-
miş, ağlayan yüzlerimizi güldürmü ş, gamnâk çehrelerimize be şaşet serpmi şti. 
Dimağımızda asr- ı saadetin o câzibedar hayat ını canland ırm ış, güya mâziyi 
istikbale çevirerek, bir müddet o âlemlere ve o nezih ruhlu, ulvî dü şünceli in-
sanlar aras ında yaşatm ıştır.
Sâniyen : Lafza-y ı Celâl’in mânidar ve münasebettar tevâfukat ını temâ-
şâya koyulduk. Bu tevâfukat, ihtiyars ız nazar ımızı kendisine çeviriyordu. İrae 
edilen k ısımlar ve tevâzün ettirilen adetler, o kadar şirindi ki, okurken kalbimi-
ze serinlik, dima ğımıza bir inki şaf, ruhumuza bir g ıda veriyordu…
Vaktimizi artt ırmak için, yan yaz ı ile yaz ılan Kur’ân- ı Kerîm’in 15’inci say-
fas ına kadar 7, 8 adetler tevâfukat ını muhafaza ederek, 51 defa gelmesi, mek-
tubun nihayetini asel (bal) ile ba ğlıyordu. Ne kadar gariptir ki bu rakamlar ın 
hem yaz ılmalar ı birdir, hem s ırada karde şlikleri birdir ve hem de sayfada gös-
terdikleri rakamla tevâfuklar ı birdir.
Ey sevgili Üstad, Cenâb- ı Hak sizden çok raz ı olsun, yeni yeni meyveler 
ve fâkihelerle tagaddi suretiyle takviye-i ezhana, hem de def-i cû’ suretiyle ız-
tıraplar ımızı teskine vas ıta oluyorsunuz.
Hüsrev
f
 (Hüsrev’in fıkrasıdır.)  (Hüsrev’in f ıkras ıdır.)
Sevgili Üstad ım, aziz hocam, efendim hazretleri,
El ve ayaklar ınızdan öperek, s ıhhat ve âfiyetiniz için duac ıyım. Bu hafta 
zarf ında, yaz ıp ikmaline muvaffak olabildi ğim yirmi alt ınc ı ve onuncu cüzle-
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  277
ri ve Kur’ân- ı Kerîm’in tamamen yaz ılmas ından mütevellid sürûrlar ımı ifade 
eden şu arîzam ı takdim ediyorum.
Sevgili Üstad ım, bu hususta mâruz kald ığım, o Furkan- ı Ezelî’nin baz ı 
inâyât ından bahsetmekli ğime müsaade edilmesini rica ederim. Şöyle ki:
Lafza-y ı Celâl ve lafz- ı Rab tevâfukat ıyla, kelime tevâfukat ını muhafaza 
etmek suretiyle, bir Kur’ân- ı Kerîm yaz ılmas ını emir buyurdu ğunuz vakit, pek 
büyük bir sevinçle kaleme sar ılm ıştım. İlk yazd ığım üç cüzün ba şlang ıcında, 
o kadar mü şkülâtla yaz ı yaz ıyordum ki, sevincimi yeis, şevkimi fütur doldur-
muştu. Esasen Arabî hatt ımın hiç olmamas ı, yeisimi te şdid, füturumu tezyid 
ediyordu.
Sevgili Üstad ım, bu hâl çok devam etmedi. İlk günlerde sabahtan ak şama 
kadar çal ıştığım hâlde, be ş veya alt ı sayfa yaz ı yazabilmek, benim için büyük 
bir muvaffakiyet iken, Kur’ân- ı Azîmü’l-Burhân’ ın yard ımı imdad ıma yetişti. 
Müşkülât ın yerini sürûr, teessürün yerini sevinç kaplad ı. Baz ı günler kalemi 
elimden b ırakmamak için, namaz vaktinin uzamas ını veyahut gurubun olma-
mas ını temenni ediyordum. Bazen olurdu, sabahlara kadar yaz ı yazmak ister-
dim. Bazen olur, yaz ılmas ı gayet güç sayfalara, Kur’ân’dan istimdad ederdim; 
gayet kolayl ıkla o sayfay ı yazmaya muvaffak olurdum. Bazen en kolay yaz ıla-
cak sayfalarda, istimdad ı bırak ırdım. Elimde kalem güya yaz ı yazmakta izhar- ı 
acz ederdi. Hatta bazen yanl ış yazarak sayfalar ı tebdil etti ğim olurdu.
Bu kadar teshilât aras ında, Arabî hatt ımın şeklinin de ğişmekte oldu ğunu 
gördüm. Birinci defaki yazd ığım yaz ılar ımla son yazd ığım yaz ılar ımı karşılaş-
tırdığım vakit, böyle çapra şık bir yaz ıyla, nas ıl olur da dilâver bir pehlivan gi-
bi ortaya at ıldığımı düşünerek evvelce çok meyûs oldum. Sonra da sevincim-
den mesrurâne şükürler ettim.
Kur’ân’da mevcut tevâfukat ıyla beraber yazan Hâf ız Ali, Hoca Sabri, Hâf ız 
Zühdü gibi karde şlerimin yazd ıklar ını gördükçe şevkim art ıyordu. Ümidin fev-
kinde bir terakkiyat gördüm. Bu esnalardaki inâyetin bir k ısm ı kalbe tulû edi-
yordu. Bir k ısm ı idare-i taayyü şüme taallûk ediyordu. Bir k ısm ı da yaz ı yazar-
ken vuku buluyordu. Mesela son bir hâdiseyi arzedece ğim. Şöyle ki:
En son yazd ığım Sûre-i Tevbe’nin 197. sayfas ında alt ı lafza-y ı Celâl mev-
cut, dima ğıma sayfan ın yaz ılacak şeklini haz ırlad ım.
1ٌħĻَכِè ٌõĺِõَĐ َّٰųا إِنَّ ُّٰۘųا ُħُıُĩَèْóَĻَø
1 “İşte onlar ı Allah geni ş rahmetine mazhar edecektir.Çünkü Allah azîzdir, hakîmdir (üstün kudret, tam 
hüküm ve hikmet sahibidir).” (Tevbe sûresi, 9/71)
278  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
âyet-i celîlesindeki iki tane lafza-y ı Celâl, tevâfuk harici kalmak suretiyle yaz-
maya başlad ım. Vaktâ ki 1ُّٰųا כَאنَ َאĩَĘ ’taki lafza-y ı Celâl’i yazd ım. Düşündüm 
ki, istediğim gibi olmayacak, öyleyse üç bir, iki bir tevâfuk olsun dedim. Ben 
tevâfuk edecek lafza-y ı Celâl’e yakla ştıkça, lafza-y ı Celâl’ler tevâfuktan uzak-
laşıyorlard ı. Bir türlü arzu etti ğim şekilde muvaffak olamad ım. En nihayet 
hâl-i haz ır vaziyet vücuda geldi. Sayfay ı değiştirmek istedim. Bakt ım, bu say-
fa ihtiyar ımı dinlememi şti. Bunda bir maksat ve bir gaye olaca ğını hat ırlaya-
rak, sayfay ı yırtmad ım. 198’inci sayfay ı yazd ıktan sonra, dikkat ettim. 197’nci 
sayfada tevâfuk haricî bir sat ırdaki iki lafza-y ı Celâl 198’inci sayfada ayn ı 
sat ır üzerindeki, iki lafza-y ı Celâl ile üst üste geldi ğini ve diğerinin 199’un-
cu sayfada pek cüz’î bir inhirafla (belki yar ım santim kadard ır) diğer bir laf-
za-y ı Celâl’in üstünde oldu ğunu gördüm, 2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ diyerek, 
Cenâb- ı Hakk’ ın benim gibi alîl ve pekçok mâsiyet ve kusurlu bir kulunu böy-
le kudsî bir hizmette istihdam ettirdi ğinden dolay ı, nihayetsiz sürûra müsta ğ-
rak oldum.
Bu inâyet ve muvaffakiyetler, fazilet ve mübecceliyette her şeye tefevvuk 
eden susmaz ve susturulmaz bir ses, feyyaz bir ziya ve nevvâr bir azametle, yirmi sekiz bin âleme imaml ık eden, ders veren o Furkan- ı Ezelî’nin hadsiz 
kerametlerinden bir kerameti ve nihayetsiz mucizelerinden, k ıvılcım-misal kü-
çük bir lem’as ı idi.
Cenâb- ı Hak dergâh- ı izzetinde kabul buyursa, benim gibi, zillet ve mes-
kenet her taraf ını kaplayan kusurlu, âciz bir abd için, ne büyük bir saadet.
İşte, sevgili Üstad ım, himmet-i âlîniz ki ve 
3َكَŻْĘَْŶا ُÛْĝَĥَì َאĩَĤ َكَźْĳَĤ َكَźْĳَĤ 
hitâb- ı izzetine mazhar olan menba- ı füyuzat Aleyhissalâtü vesselâm Efendi-
mizin himemât- ı kudsiyeleriyle ve refik olan Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın keramet-
leriyle ve Cenâb- ı Vâcibü’l-vücûd hazretlerinin müsaade ve lütuflar ı sayesin-
de ve yine onlar ın r ızas ı uğrunda, ümmet-i Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm)  
için vas ıta olup yazd ırılan bu Kur’ân- ı Kerîm’i size takdim ederken, fakir ta-
lebeniz (size ciddî bir talebe, hakikî bir karde ş, muti bir evlât ve Peygamber-i 
Zîşân Efendimiz Hazretleri’ne ümmet ve Hallâk- ı Kerîm’e de kemter bir kul) 
1 “Allah, (onlara asla zulmetmi ş) değildi” (Tevbe sûresi, 9/70)
2 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
3 “Sen olmasayd ın, âlemleri yaratmazd ım.” (Aliyyülkârî, el-Esrâru’l-merfûa  s.385; el-Aclûnî, Keşfü’l-
hafâ 2/214; e ş-Şevkânî, el-Fevâidü’l-mecmûa  s.326). Ayr ıca yak ın ifadeler için bkz.: et-Taberânî, 
el-Mu’cemü’l-evsat  6/314; el-Hâkim, el-Müstedrek  2/672.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  279
olabilmek dilekleriyle el ve eteklerinizden kemâl-i tâzim ve hürmetle öperim, 
efendim hazretleri.
Fakir talebeniz
Ahmed Hüsrev
f
 (Milâslı Halil İbrahim’in fıkrasıdır.)  (Milâsl ı Halil İbrahim’in f ıkras ıdır.)
Efendim,
İsterim ki Yirmi Yedinci Mektub’un tatl ı sadâlar ı içerisinde benim de bo ğuk 
sesim ç ıksın. Lâkin heyhât o maden-i esrâr bahrinden dem vurmak haddim de-
ğil. Benim arzum ve i ştiyâk ım, o gülistana girebilmek ve o güzel güllerden kok-
lamak... Yoksa onun tavsifinde âciz ve kâs ırım. Gerçi kalbimde galeyan eden 
manalar çoktur. Lâkin her nedense, lisan hissiyat ımızın tercüman ı olam ıyor.
Şu kadar diyebilirim ki elimde mevcut risaleler ve Fihriste’de gördü ğü-
me nazaran, Risale-i Nur eczalar ı bir şecere-i nuraniyedir ki dallar ı aktâr- ı ar-
za neşr-i envâr ediyor. Ve ilânihaye edecektir. Karanl ıklı bir gecede, semâdaki 
yıldız ve kamerler, zemin yüzünde nas ıl rehberlik ederlerse, Risale-i Nur ecza-
lar ı da öyledir. Ve zulmette nura ihtiyaç ne ise, Risale-i Nur eczalar ı da odur.
Bahr-i dalâlet mevceleri aras ında, Sefine-i Nuh (aleyhisselâm)  necat verir, her 
kim dahil olsa, tufan- ı maâsiden halâs bulur. Risale-i Nur eczalar ı, küre-i arz ın 
mevsim-i erbaa kütüphanesinde bir bahard ır. Ve bahar kadar letâfetlidir ve 
canbahştır. Ve ölmü ş arza o bahar vas ıtas ıyla hayat verildi ği gibi, Risale-i Nur 
eczalar ı da ölmü ş arz kulûblara taze hayat verir. Risale-i Nur eczalar ı bir mür-
şiddir. İnsan ı haks ızlıktan hakka döndürür ve hayvanl ıktan insaniyete ve esfel-i 
sâfilînden, âlâ-y ı illiyyîne yükseltir. Otuz Üçüncü Söz’ün Yirmi Dördüncü Mek-
tub’u ve emsalleri, insan ın ruhunda in şirah has ıl ediyor. Ve kalbinde Sâni-i 
Hakîm’in hikmetine kar şı pencereler aç ıyor. Risale-i Nur eczalar ı, insan ın s ıkın-
tılı vaktinde imdad ına yetişir ve tesellî eder. Bu ciheti aynen gördüm ve elhâs ıl 
Risale-i Nur eczalar ı hakk ında her ne desem, yine o nura kar şı sönüktür. İşte o 
fihristeler fihristesi böyle olunca, daha ilerisini ehli olan anlar.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Halil İbrahim (rahmetullâhi aleyh)
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
280  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Hulûsi Bey’in fıkrasıdır.)  (Hulûsi Bey’in f ıkras ıdır.)
Bugün hayreti mûcip, nazara cazip, dikkati câlip, manas ı latîf, tertibi za-
rif, tevâfuku nazif, envâr ı zâhir, icâz ı bâhir, zübde-i burhan, erkân- ı iman, bir 
lem’as ı i’câz- ı Kur’ân olan ve mübarek Hüsrev’in çok mükemmel bir tarzda 
istinsah etti ği, Yirmi Dokuzuncu Söz ile, melfufu cidden çok mühim mesele-
leri cami ve bedî cevaplar ı hâvi On Alt ınc ı Lem’a’y ı ve benim gibi tembellere 
mükemmel bir ders-i ikaz olan Mektubu almakla bahtiyar ve çoktand ır mah-
rum kald ığım Nur’lara kavu şmaktan mütevellid nimete mazhariyetten dolay ı, 
Cenâb- ı Hallâk- ı Rahîm’e te şekkürden âcizim.
Orada karde şlerimizden be ş nevi ibadet hakk ındaki izahlar ıyla kötü şah-
siyetime de ğil, s ırf Kur’ân’a, imana, Nura, hakâike müteveccih hâlime bak-
tım. Ve kanaatlerimi yoklad ım, ben de ayn ı şeyleri düşünmüş ve kanaat ge-
tirmiştim.
1– Ehl-i dalâlete kar şı mücahede:
1ْħَכُĨَاïْĜأَ ْÛِّ×َáُĺوَ ْħْכُóُāْĭَĺ َّٰųا ُواóُāْĭَÜ إِنْ
2– Neşr-i hakikatte Üstad’a yard ım:
3لَĳُøَّóĤا اĳُđĻِĈوَأَ َّٰųا اĳُđĻِĈوَأَ ، 2ٰىĳْĝَّÝĤوَا ِّóِ×ْĤا ĵَĥَĐ اĳُĬَאوَđَÜوَ
3– Müslümanlara iman cihetinden hizmet:
5اĳُĜَّóَęَÜ َźوَ ًאđĻِĩَä ِّٰųا ِģْ×َéِÖ اĳُĩِāَÝْĐوَا ، 4َمُŻْøِْźا ِّٰųا َïْĭِĐ َīĺِّïĤا إِنَّ
6َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ
gibi âyetlerle
7ُÙَéĻِāَّĭĤا ُīĺِّïĤاَ.. ُÙَéĻِāَّĭĤا ُīĺِّïĤاَ.. ُÙَéĻِāَّĭĤا ُīĺِّïĤاَ
hadis-i şerifi.
1 “Eğer siz Allah’a (Allah’ ın dinine) destek olursan ız, O da size yard ım eder ve sava şta ayaklar ınızı kay-
dırmaz.” (Muhammed sûresi, 47/7)
2 “Siz iyilik etmek, fenal ıktan sak ınmak hususunda birbirinizle yard ımlaşın!” (Mâide sûresi, 5/2)
3 “Allah’a da itaat edin, Peygambere de itaat edin.” (Mâide sûresi, 5/92; Te ğâbün sûresi, 64/12)
4 “Allah kat ında (hak ve makbul) din ancak İslâm’d ır.” (Âl-i İmran sûresi, 3/19)
5 “Hepiniz toptan, Allah’ ın ipine (dinine) s ıms ıkı sar ılın, bölünüp ayr ılmay ın.” (Âl-i İmran sûresi, 3/103)
6 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
7 “Din nasihattir.” Müslim, îmân  95; Ebû Dâvûd, edeb  59; Nesâî, bey’at  31; Dârimî, rakâik  41; Ahmed 
İbni Hanbel, el-Müsned  1/351, 2297, 4/102. Ayr ıca bkz.: Buhârî, îmân  42 (bab ba şlığında).
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  281
4– Kalemle ilmi tahsil:
1ُونَóُĉْùَĺ َאĨوَ ِħَĥَĝْĤوَا ۚ نۤ Madem ki hakikat ilmi tedris ediliyor; elbette mah-
fî hikmetlere binaen mahdut insanlar ın eline geçen, kula ğına giren bu nevi 
derslerin ciddi tahsili için, bilhassa okumas ı yazmas ı olanlar ın bizzat yazmak 
suretiyle bu neticeyi bulacaklar ına şüphe edilmemelidir. Bir şeyi yazmak oku-
mak, anlamak, sonra ba şka kâğıda nakletmektir ki, bu tarzla matlup istifade-
nin temin edilece ği muhakkakt ır.
5– Bir saati bir sene ibadet hükmüne geçecek tefekkür:
Evet, Nur’larla istifade, böyle saatler, zannederim, hepimizin me şhudu 
olmuştur. Sözler’deki hakâiki tefekkür, aynen Kur’ân’ ın künûzunu mânen ta-
harrîdir ki, “Fettâh” ismi imdada yeti şerek, öyle muhayyirü’l-ukul kap ılar aç ı-
yor ki zevkine nihayet bulunmuyor. Perdesiz, vas ıtas ız Kur’ân’a bak ınca, zülâl 
gibi hakâikin tecelli etti ği, bulutsuz havada güne ş ve böyle bir havada y ıldız-
larla süslenmi ş semâda bedirlenmi ş kamer gibi mü şahede olunuyor.
Benim gibi bir isyankâr ın vaziyeti, hâli, kabiliyeti, istidad ı asla müs-
taid değilken, Allahü Zülcelâl’in nihayetsiz kerem ve rahmeti, fazl ve inâ-
yetiyle, iki kere iki dört kat’iyetinde kat’î kanaatim gelmi ştir ki, Hazreti 
Gavs’ ın ve onun Üstad ı, iki cihan fahri Nebiyy-i Efham ımız (aleyhissalâtü ves-
selâm) Efendimiz Hazretleri’nin dua ve himmetleri, Hazreti Kur’ân’ ın şâkirtle-
ri üzerindedir.
Sû-i ihtiyar ımızla bozmazsak, bu himayet ve sahâbet elbette devam 
edecektir, kat’î kanaat ve iman ınday ım. Şu sat ırlar ı bana yazd ırtan âsâr- ı 
Nur’un şeref-i vürudlar ı ve feyizleri, in şallah, içinde gizlenmi ş olan aşr-i âhir-i 
Ramazandaki leyle-i Kadr’in ihyâ edilmi ş sevab ını verir ve r ızâ-y ı samedanîye 
mazhariyetle, saadet-i ebediyeyi kazanmaya bir vesile olur.
Ey Üstad ımın bu fâni âlemde arkada şlar ı, inşallah, âhiret âleminde de 
yoldaşlar ı olacak olan aziz ve k ıymetli karde şlerim,
Şu anda kalbim şöyle inliyor, ben de ihtiyars ız yaz ıyorum: Hazreti 
Üstad ın gösterdi ği yol, aynen Kur’ân’ ın cadde-i kübrâs ıdır; ondan ayr ılma-
yal ım, hizmetten kaçmayal ım, fütur getirmeyelim. Sermayesi yalan ve ya-
lanc ılık olan siyaset propagandalar ı, sû-i kesbimizle kazan ılan ve bugün te-
varüs edilen fena şeylere kar şı, kaderi ittiham derecesinde muradullaha 
1 “Nûn. Kalem ve ehl-i kalemin sat ırlara dizdikleri ve dizecekleri şeyler hakk ı için!” (Kalem sûresi, 
68/1)
282  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
müdahaleye cesaret etmeyelim. Biz abdiz; sebeb-i hilkatimiz, Seyyidimizi, 
Yaratan ımızı, Râz ıkımızı bilmek ve bulmakt ır. Hülâsa-y ı mevcudat olan 
Peygamberimiz vas ıtas ıyla inzal ve ikram buyurulan Kur’ân’ ın ahkâm ına ve 
o Hazretin sünnetine tevfik-i harekete bezl ü gayret edelim. İşte o Nur elimiz-
de mürebbî, yan ımızda muarrif, aram ızda Nur’lar ı neşre mürebbî ve muar-
rifimizi dinlemeye çal ışalım. Biz vazife-i ubûdiyeti yapal ım, netice-i mükâfa-
tı, Hâl ık-ı Rahîmimiz’e b ırakal ım. Yekdi ğerimize en büyük yard ım olan dua-
yı da esirgemeyelim.
Zühre, Habbe, Katre ve Zeyli’nin Arabî bir nüshas ı bu fakire ihdâ bu-
yurulmuş, birgün tercümesinin de yap ılacağına işaret olunmu ştu. Demek 
zaman ı geldi ve benim gibi Arabî bilmeyen karde şlerin mânevî arzular ı, 
Zühre’nin tercümesine vesile oldu. Çok muhtasar olarak duygular ımı arz 
edeceğim:
Birinci Nota :
1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُįَّĬأَ ْħَĥْĐَאĘ kelime-i tevhidiyle Mâbud-u Hakikî’ye ba ğlanmal ı.
İkinci Nota :
2ُïْĩَéْĤا ِِّٰųوَ ُ،óَ×أَכْ ُّٰųاَ ُ،óَ×أَכْ ُّٰųوَا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź ُ،óَ×اَכْ ُّٰųاَ ُ،óَ×أَכْ ُّٰųاَ
tekbir-i ekberiyle kibriya ve azamet sahibi ancak Allahü Zülcelâl ve’l-kemâl 
olduğunu..
Üçüncü Nota :
3نَĳُđَäْóُÜ ِįْĻَĤوَإِ ُħُכْéْĤا ُįَĤ ُۘįَıْäوَ َّźإِ ِכٌĤَאİ ْءٍĹَü ُّģכُ
nass- ı azîmi ile, madem her şey helâk olacak; ey zay ıf insan, bundan senin, 
şemse nisbeten bir zerre bile olmayan hayat ının da hissesi oldu ğunu anla, ak-
lını başına topla, yarat ılışındaki hikmeti dü şün, haddini bil, ömür ve hayat ını, 
sana saadet-i ebediyeyi temin edecek şeylerle geçir, hakikatini..
1 “O halde şu gerçeği hiç unutma ki: Allah’tan ba şka ilah yoktur.” (Muhammed sûresi, 47/19)
2 İbn Ebî Şeybe, el-Musannef 1/490; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr 9/307; ed-Dârakutnî, es-Sünen 
2/50; Muhammed b. el-Hasan e ş-Şeybânî, el-Mebsût  1/385. 
3 “O’nun vechi (Zât ı), hariç her şey yok olacakt ır. Hüküm O’nundur ve hepiniz O’nun huzuruna götü-
rüleceksiniz.” (Kasas sûresi, 28/88 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  283
Dördüncü Nota :
1ْتِĳَĩْĤا ُÙَĝائِƯذ ٍ÷ْęَĬ ُّģכُ
2ٌħĻِĥَĐ ٍěْĥَì ِّģِכُÖ َĳُİوَ َّةٍۘóَĨ أَوَّلَ אƯİَÉَýْĬأَ ِۤيñَّĤا َאıĻِĻْéُĺ ْģُĜ
gibi âyetlerle müeyyed oldu ğu üzere ba’de’l-mevt 
3ُونَóُčْĭَĺ َאمٌĻِĜ ْħُİِذَاÍَĘ ٰىóْìأُ ِįĻِĘ َëِęُĬ َّħُà
âyetinin s ırrı zâhir olacak ceza ve hesap gününde, Mâlik-i Yevmiddîn’in hu-
zurunda, mahlûkat ve mevcûdat ın en k ıymettar ı olan insan ın, aynen halkolu-
narak bulundurulaca ğını..
Beşinci Nota :
Avrupa’n ın sûrî medeniyetinin hakâik-i Kur’âniye’yle butlan ını
4َīĻِĭِĨْËُĩْĥِĤ ٌÙَĩْèوَرَ אءٌƯęِü َĳُİ َאĨ ْاٰنِóُĝْĤا َīِĨ ِّلُõَĭُĬوَ
âyetinin bir muhavere şeklinde tedrisini..
Alt ınc ı Nota :
6ٌ÷َåَĬ نَĳِכُóْýُĩْĤا َאĩَّĬإِ ، 5َةًóĻِáכَ ًÙِئَĘ ْÛَ×َĥَĔ ٍÙَĥĻِĥَĜ ٍÙِئَĘ ْīِĨ ْħכَ
gibi âyetlerle, hem iman tâc ını giyen hizbullah ın galebesini ve hem zâhir in-
san suretinde halkolunan mü şrikînin ve onlar ın bir nev’i olan, her şeyi inkâr 
edenlerin, Kur’ân nazar ındaki k ıymetlerini..
Yedinci Nota :
8َאنِùْèِْŸوَا ْلِïَđْĤِאÖ ُóُĨْÉَĺ َّٰųا إِنَّ ، 7َאĻْĬُّïĤا َīِĨ َכَ×ĻِāَĬ َ÷ْĭَÜ َźوَ
1 “Her canl ı ölümü tadacakt ır.” (Âl-i İmran sûresi, 3/185 )
2 De ki: “Onlar ı baştan kim meydana getirmi şse, onlara yine O hayat verecektir. O, her türlü yaratmay ı 
ve yaratt ığı her şeyi bütünüyle bilir.” (Yâsîn sûresi, 36/79)
3 “Sonra sûra bir defa daha üflenir ve bir de bakars ın ki, bütün ölüler dirilip kabirlerinden aya ğa kalkm ış, 
etraflar ına bak ınmaktad ırlar.” (Zümer sûresi, 39/68)
4 “Biz Kur’ân’ ı mü’minlere şifa ve rahmet olarak indiririz.” ( İsrâ sûresi, 17/82)
5 “Nice küçük topluluklar vard ır ki, Allah’ ın izniyle çok büyük topluluklara galip gelmi ştir!” (Bakara sûresi, 
2/249)
6 “Müşrikler bir pislikten ibarettir.” (Tevbe sûresi, 9/28)
7 “Dünyadan da nasibini unutma!” (Kasas sûresi, 28/77)
8 “Allah adaleti, hatta adaletten de fazla olarak ihsan ı, en güzel davran ışı emreder.” (Nahl sûresi, 16/90)
284  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
1ٰىĳْĝَّÝĤوَا ِّóِ×ْĤا ĵَĥَĐ اĳُĬَאوَđَÜوَ
gibi âyât ın manas ını hat ırlatt ığını..
Sekizinci Nota :
Sonunda zikrolunan dört âyet-i celîlenin bir nevi tefsiri..Dokuzuncu Nota :
Bugünün Dokuzuncu Sözünün bir çekirde ği olduğunu..
Onuncu Nota :
Mârifetullaha yol açacak, bid’alar ın kesreti zaman ında Risale-i Nur un-
van ını alacak ve en evvel ehl-i imana “Öldükten sonra dirilmek var, ceza ve 
hesap günü var, uyan ın” hitab ıyla mevki-i inti şara konulacak olan Onuncu 
Söz’e mahfî i şaret ettiğini..
On Birinci Nota :
On Bir, On İki, On Üç, On Dördüncü Sözler gibi, Kur’ân’dan fazlaca bahs 
eden Nur risalelerini, bilhassa bunlar aras ında parlak bir mevkii i şgal eden 
Yirmi Beşinci Söz’ün gelece ğine îmâ edildi ğini..
On İkinci Nota :
Bütün müslümanlara, muhtelif tarikatlarda sülûk ile kazan ılacak netice-
ye, acz ve fakr ve şefkat ve tefekkür tarikinde besmele olacak bir ders verdi-
ğini..
On Üçüncü Nota :
Yirmi Alt ınc ı Sözü 
2ِّٰųا ĵَĥَĐ َّźإِ ِيَóْäأَ إِنْ âyetlerini, َفَóَĐ ْïَĝَĘ ُįَùْęَĬ َفَóَĐ ْīَĨ 
3ُįَّÖرَ hadisini, Birinci Söz’ü, mecazî muhabbetteki mâkul dereceyi göstererek, 
taklitten tahkike geçmek lüzumunu..
On Dördüncü Nota :
Çok mühim ve pek nurlu bir eser olan, Yirminci Tevhid Mektubunu..
1 “Siz iyilik etmek, fenal ıktan sak ınmak hususunda birbirinizle yard ımlaşın!” (Mâide sûresi, 5/2)
2 “Benim mükâfat ım ancak Allah’a aittir.” (Yûnus sûresi, 10/72 ; Hûd sûresi, 11/29, 51 ; …).
3 “Nefsini bilen, Rabbini bilir.” Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  10/208 (Sehl İbni Abdullah’ ın sözü); 
el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  1/225, 4/399, 5/50; Aliyyülkârî, el-Masnû’  s.189; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
2/343.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  285
On Beşinci Nota :
Üç meselesiyle, Kur’ân’daki emir ve nehyin ne kadar yerinde olduklar ı-
nı ve şeriat- ı Ahmediye desâtirinin, ne kadar mâkul ve mant ıkî esaslara isti-
nad ettiğini, ayân beyan göstermektedir. Çok kusurlu ve âciz talebeniz, ald ığı 
feyizleri ancak metindeki yaz ılar ı tekrarla ifade edebilir. Hitab ı azaltmak için, 
sözü itnâba dü şürmemek daha mâkul dü şüncesiyle, mâruzat ımı kısa kesmeyi 
daha faydal ı görüyorum.
Hulûsi
f
 (Mucizât-ı Ahmediye’yi yaldızla yazan Doktor Abdülbâki Bey’in fıkrasıdır.)  (Mucizât- ı Ahmediye’yi yald ızla yazan Doktor Abdülbâki Bey’in f ıkras ıdır.)
Sevgili, mü şfik Üstad ım, efendim hazretleri,
Kıymetine nihayet olmayan ve her vecihle medih ve takdir sitayi şine 
şâyân bulunan Risale-i Nur eczalar ından bir parças ı olan On Dokuzuncu 
Mektub’u, bu mektubun mazhar oldu ğu intişarındaki inâyetine mâsadak olan 
kalemimle, iki gün evvel ikmal edip, sevgili Üstad ıma takdim ediyorum. Bu 
risale hakk ında aziz Üstad ıma kalbî ihtisasat ımı arzetmek istiyorum. Fakat ne 
kalemim ve ne de kalbim ifadeden âcizdir.
Bu risalenin ruhumda vücuda getirdi ği tebeddülât ı tarif imkâns ızd ır. 
Hakikaten ruhumun asr- ı saadete ait karanl ıklı noktalar ını ayd ınlatm ış, kalbi-
min en derin mahallerine nüfuz ederek, fakir talebenize verdi ği ziyalar ı, nur-
lar ıyla fakir talebenizi öyle bir hâle getirmi ştir ki, bu kusurlu talebeniz Cenâb- ı 
Hak’tan istedi ği ve zulümatlar ı yararak nurlar serpen as ırda, beşeriyeti helâk-
ten kurtar ıp saadete davet eden ve elinde ve lisan ında sonsuz mu’cizat ıyla, 
yaln ız beşeriyete ve dünyaya de ğil, bütün mevcudata, dünya ve âhirete ken-
dini tan ıttıran o Peygamber-i Zî şân’a ümmet olabilmek ve sevgili Üstad ıma 
talebe olabilmek kayd ı alt ında hayat ıma hâtime verilmesidir. El ve ayaklar ı-
nızdan öperim, efendim.
Abdülbâki
f
 (Ehl-i dünyanın Üstadımız hakkındaki asılsız üç vehimleri münasebetiyle bir  (Ehl-i dünyan ın Üstad ımız hakk ındaki as ılsız üç vehimleri münasebetiyle bir 
kardeşimizin ettiği suâline karşı cevaptır.) kardeşimizin etti ği suâline kar şı cevapt ır.)
Üstad ımız Barla’da kimsesiz kald ığı için, mütâlaa edecek kitaplar ı olma-
dığından, dünyadan ümidini kesip, âhiret noktas ından, iman cihetinde, ken-
286  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
di nefsiyle olan mükâlemelerini, dü şündüklerini çok defa “Ey nefsim, ey nef-
sim!” diye kaleme alm ış. Ne vakit o vaziyetten, o belâdan kurtuldu. Buraya 
geldi, alt ı ay zarf ında oradaki alt ı gün kadar bir şey yazmad ı. Zaten ne şriyat 
yapm ıyor. Ancak kendi nefsi için nota nev’inden kaydetti ği mesâili, iman ci-
hetinde vesveseye dü şmüş baz ı has dostlar ının istemelerine binaen, güçlükle 
onlar al ıp mütâlaa ediyorlar. Yazd ığı en mühim bir eseri, bir müdür, vesveseli 
ve onun hakk ında muannid bir valiye şikâyet tarz ında vermi ş, o muannid va-
li tetkikat ında, “Bu eserde ve bunun ne şriyat ında siyasete taallûk edecek bir 
cihet yoktur; s ırf mesâil-i imaniyeye aittir.” diye hakikati anlamakla o müdü-
rü tekdir etmi ştir.
Hem hocam ız tarikat zaman ı olmad ığını, mütemadiyen dostlar ına söy-
lüyor. “İman ı kurtarmak zaman ıdır.” diyor. Buna delil, dokuz senedir hiçbir 
kimseye tarikat tâlim etmemesidir. Yaln ız mezhebi Şâfiî olduğu için, namaz-
dan sonraki tesbihat ı biraz fazlacad ır. O fazlal ık da, otuz üçer tesbihattan son-
ra, mezheb-i Şâfiî’de sünnet olan bazen on, bazen otuz üç 1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ve üç 
defa da salavât okumaktan ibarettir.
Hususî ibadetinde yan ına hiçbir kimseyi b ırakmaz; en has hizmetçisi de 
yan ına giremez. Ve diyor ki: “Ben şeyh değilim, ancak bir hocay ım. Eskiden 
dünyaya kar ıştığım için günahlar ım çoktur. Onlara isti ğfar ediyorum.” diyor.
Üstad ımız hakk ında ehl-i dünyan ın ve ehl-i hüküm taraf ından çok defa 
“Neyle ya şıyor?” diye endi şekârâne soruluyor. Bu suâl alt ında, “Acaba ba ş-
kalar ın hediye ve sadakalar ıyla m ı yaşıyor?” deniliyor .
Elcevap: Elcevap:  Bizler daimî hizmetindeyiz. Hiçbir kimsenin sadaka ve hediye-
sini ihtiyar ıyla kabul etmez. Mecbur kald ığı zaman, mukabilini vermek sure-
tiyle al ır. Barla’da köy halk ı az olduğundan, men edip kendini kurtar ıyordu. 
Buraya geldikten sonra, Barla gibi “Ben bir şey istemiyorum.” diye olan mu-
sırrâne redde muvaffak olamad ı. Hat ırlar ı kırılmayacak baz ı dostlar ın getirdik-
leri yemekleri birkaç defa yedi. Sonra birden bire, hasta olmad ığı hâlde iştah ı 
tam kesildi. Bizim kanaat-i kat’iyemiz geldi ki, ba şkas ının hediye ve sadakas ı-
nı yedirmemek için, mânevî bir ihtar ve bir itapt ır.
Evet iki sene evvel, bütün Ramazan’da üç ekmek, bir okka pirinç ona ve 
dört kedisine kâfi geldi ği gibi, bir sene evvel üç f ırancala, bir Ramazan yine 
kâfi gelmi şti. Bu Ramazan- ı Şerifte, otuz günde, yar ım okka yo ğurtla, yar ım 
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  287
okkadan daha az pirinç ve dört kuru şluk bir f ırancala yedi ğini (yaln ız bir-iki 
kupa çay içmek ve iftar zaman ında bir çay ka şığı bal yemek müstesna) ba şka 
bir şey yemedi ğini bizzat mü şahede ettik.1(Hâşiye)
Hem daimî hizmetinde olan bir arkada ş Rüşdü Efendi, üç okkas ı beş 
kuruşa sat ılan ufak bal ıklardan güzelce k ızart ılm ış üç tane getirmi şti. Bunlar ı 
Üstad ımıza yedirmek için ısrar etti. Hem Rü şdü Efendinin hat ırını k ırma-
mak, hem de bal ıklar ı sevdiği için yedi. O bal ık yüzünden be ş saat mütema-
diyen sanc ı çekti. Bu sanc ı başlad ıktan üç saat sonra, Rü şdü Efendiye de-
di ki: “Hüsrev’deki paramdan bal ığın fiyat ını al; sanc ı devam ediyor” dedi ği 
hâlde bal ıklar ın fiyat ını almad ığı için, iki saat daha devam ediyor. En niha-
yet dedi ki: “Aman paray ı al, beni bu sanc ının verdiği azaptan kurtar.” Rü şdü 
Efendi bal ığın fiyat ını ald ığı dakika, sanc ı birden bire kesildi. Biz Üstad ımızın 
hâlinden, vaziyetinden, bu acip hâli aynen gördük. İşte Üstad ımız hakk ında 
“Neyle ya şıyor?” diyenler, hatalar ını tashih etsinler.
Bekir, Refet, Hüsrev, Rü şdü
f
 (Hulûsi Bey’in mektubudur.)  (Hulûsi Bey’in mektubudur.)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4َאعٍĉِĝْĬا َŻِÖ ِïَÖَْŶا ĵَĤإ َْزَلِŶا َīِĨ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Eyyühe’l-Üstadü’s-Said,
Risale-i Nur şâkirtlerinin şahsiyet-i mâneviyelerinde en âciz, en zay ıf ve 
1 (Hâşiye) Üstad ımız has hizmetçilerinden ba şka hiç kimseyi ihtiyar ı ile kabul etmez. Hatta dai-
mî hizmetinde bulunan iki-üçümüzün beraber bulundu ğunu istemez. Şimdiye kadar hizmet 
edenlerden mâadâs ını, beş-on günde bir defa bile kabul etmez, geri gönderir. Eski zaman ı-
nı düşünüp, şimdi dahi siyasetle ve ahvâl-i âlemle münasebettar oldu ğunu tevehhüm eden-
lerin as ılsız vehimlerini kat’î reddedecek şu hâlidir ki on üç sene evvel günde belki dokuz 
gazete okurken, dokuz senedir, biz şehadet ediyoruz ki, birtek gazeteyi bile ne okudu ve ne 
de okutturdu, ne istedi ve ne de arzu ettirdi:
Münavebe ile yan ında bulunan
Süleyman Rü şdüMünavebe ile yan ında 
bulunan HüsrevMünavebe ile yan ında bulunan
Refet
Sekiz senelik bir arkada şı
BekirBarla’da daimi hizmetkar ı
Mustafa Çavu şSekiz senelik hizmetinde bulunan bir arkada şı
Barlal ı Süleyman
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Ezelden ebede kadar hiç kesintisiz Allah’ ın selâm ı, rahmet ve bereketi üzerinize olsun.
288  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
en menfaatsiz bir uzuv olmakla beraber, bu intisab ın verdiği kuvvetle, mâne-
vî efrad ının dualar ının ve kudsî himayelerinin himmetine ve Rabb-i Rahîm’in 
kerem ve inâyetine dayanarak, nail oldu ğumuz son nurlu âsâr ın mütâlaa ve 
zavall ı muhitimizdeki ne şrinden mütevellid hâlis sürûrumuza ve nihayetsiz 
mânevî duygular ımıza tercüman ve lisan- ı acz ile hissiyat ı izhara vas ıta, başta 
muhterem ve çok mü şfik ve aziz Üstada ve onun tevfik-i Hüdâ ile en k ıymetli 
muinleri ve Risale-i Nur şâkirtlerinin mânevî cisimlerinde daima faal ve nev-
var nâkil ve nâ şirleri olan karde şlerimize şükran ve dua borcumuzu iblâ ğ et-
mek emel ve niyetiyle, şu arîzac ığı yazmaya ba şlıyorum.
Evvelâ ulvî ve gaybî kerametten bahs edece ğim: Mecmuatü’l-Ahzab’da 
“Ercûze” nam ındaki kaside-i mübareki Fethi Bey’de buldum. Birçok yerlerini 
okudum. Fazla tetkik edemedim. Ancak “Sekîne” nâm ı verilen ve ism-i âzam ı 
tazammun eden alt ı isim ُّوسٌïُĜ ، ْلٌïَĐ ، ٌħَכَè ، مٌĳُّĻَĜ ، ٌّĹَè ، ْدٌóَĘ (celle celâlüh)  ola-
rak buldum.1 Bu esmâ-y ı mübarekenin vird edimesine müsaade ve ne suretle 
devam iktiza etti ğine emrinizi istirham ederim.
Merhumun ceddimin Hazreti Ali (radiyallâhu anh)  Efendimiz Hazretlerine mâ-
tuf ve evvelce arz etti ğim 2ٌّěَè َאءِĻِĤَْوْŶا َאتُĨَاóכَ düsturunu tasdik sadedindeki ke-
ramat hadisinin ifade edildi ği bir zamanda, orada da bu mübarek eserin ne ş-
redilmiş olmas ı, cidden hayreti mucip olmakla beraber, i şlerimizin tesadüfle 
alâkas ı olmad ığını gösterecek küçük bir delil ve Risale-i Nur, mucize-i kübrâ-y ı 
Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  olan Kur’ân- ı Azîmüşşân’dan nebeân etti ği için i’-
câzkâr hâdisât eksik olmayaca ğına işarettir. 3ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Bu ulvî eserin sonuna Risale-i Nur şâkirtleri nam ına bu âciz talebenizin 
ismini koymakla, s ıddîk ınızın yaz ılm ış ve yaz ılacak bütün Risale-i Nur leme-
âtına karşı tasdikte tereddüd etmeyece ğine işaret oldu ğunu, şükürle kar şıla-
dım.
Sûre-i Rahmân’daki 4َאنِÖِّñُכَÜ َאĩِّכُÖرَ ءِƯźاٰ َيِّÉِ×َĘ âyet-i celîlesindeki tekrarlar 
gibi, Risale-i Nur’un mebde-i inti şarından bu zamana kadar envâ- ı keramet 
1 Hazreti Ali (kerremallâhu vecheh) Kasîde-i Ercûzesi’nde, Esmâ-y ı Sitte’nin (yani Ferd, Hayy, Kayyûm, 
Hakem, Adl, Kuddûs) İsm-i Âzam ve Sekîne oldu ğunu ifade etmi ştir. (Bkz.: el-Gümü şhânevî, 
Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî)  s.594-595)
2 Evliyân ın kerameti hakt ır.
3 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
4 “Şu halde (ey insanlar ve cinler), Rabbinizin hangi nimetini inkâr edebilirsiniz?” (Rahman sûresi, 
55/13 , 16, 18, 21, 23, 25, 28, 30, 32, 34, 36, 38, 40, 42, 45, 47, 49, 51, 53, 55, 57, 59, 61, 63, 65, 
67, 69, 71, 73, 75, 77)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  289
ve gaybî i’câz izhar edilmekte ve bu feyizli hâdisat, Risale-i Nur şâkirtlerini 
gayrete ve himmete te şvik eylemekle beraber, onlar ı mânevî silâhlarla teçhiz 
ederek, kuvve-i imanlar ını tezyide vesile olmaktad ır.
Allahü Zülcelâl Kur’ân- ı Kerîm’inde, Peygamber-i Zî şân hadis-i nebevî-
lerinde, Cihâryâr- ı Güzîn, Sahâbe-i Kirâm ve Âl-i Beyt namlar ına, Hazreti Ali 
ve evlâd ından Hazreti Gavs kaside-i mübarekelerinde, fitne-i âhirzamandaki 
en mühim ve Kur’ânî harekete remiz, delâlet, i şaret, belki sarahatle parmak 
bast ıklar ını, Risale-i Nur nâ şiri bütün eserlerinde gösterir ve derslerinde tekrar 
tekrar söylerse, tereddüt ve şüpheye zerre kadar mahal ve hak kal ır m ı? Asla 
ve kat’â. Allah’ ın ihsan ına yüz binler hamd ve şükürler olsun.
Münasebet gelmi şken, tahdis-i nimet maksad ıyla, mazhar oldu ğum, bü-
tün acz ve noksan ıma rağmen, gördürülmekte olan kudsî hizmetin şerefi, mâ-
nevî vahdetteki ihlâs ın ikram ı addedilmeye sezâ, gaybî himaye ve s ıyaneti, 
Risale-i Nur şâkirtleri karde şlerime mücmelen arz ve iblâ ğ edeyim.
1– Allah’a mâlûm, çok kusurlar ımı bilmeyen büyük ve küçük bütün hal-
kın hakk ımdaki teveccühleri;
2– İktiza ettikçe, soruldukça, münasebet geldikçe, pervas ızca daima ald ı-
ğım derslerden, ö ğrendiğim hakikatleri söyledi ğim hâlde, bütün meslekta şla-
rımın hakk ımda muhabbet göstermeleri ve cevap verememeleri;
3– Ahkâm- ı diniyece gücüm yetti ği kadar mutâvaat gösterdi ğimi bildikle-
rine ve gördüklerine ra ğmen, ekser meslek büyüklerimin hususiyet ve gidi şle-
rini beğenmediğim hâlde, alenen takdirlerini izhar eylemeleri;
4– Elaziz’de maddeten hayli uzakta bulunmakl ığıma rağmen, Risale-i Nur 
feyzi menba ından nebeân eden lemeât ın, izn-i Hak’la ar ızas ız gelebilmeleri;
5– Eski hocalar ımın âsâr- ı nuru bu âcizden dinlemeleri, vas ıtamla oku-
malar ı;
6– Elhamdülillâh, buraya gelen nurlu eserlerin, hususiyet ve mahremi-
yet kay ıtlar ına bir derece dikkat ederek inti şarına çal ıştığım hâlde, yüz bin 
kere şükür ve minnet ol Hâl ık-ı Azîme, bir mâni ve şer zuhur etmemesi.. ilâ 
âhir…
Aç ık, zâhir, bâhir ve kat’î bir himaye ve s ıyanet-i mâneviye neticesi ve 
Risale-i Nur şâkirtleri aras ındaki hakikî ihlâs ve tesanüdün parlak bir tecellî-
sidir.
290  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Sun’î bir tevazu için de ğil, hakikati ifade için derim ki, bundan evvel 
Sabri Efendi karde şimize yazd ığım küçük mektubumda da zikretti ğim veçh 
ile, Risale-i Nur şâkirtleri vücud-u mânevîsinde, ancak küçük bir ayak parma-
ğı kadar bir k ıymeti olan bu bîçâre karde şinizi, Hâl ıkımız bu günahkâr abdi-
ni nihayetsiz in’âm ve ihsan ına lây ık görmüş ki, Risale-i Nur na şirine bir tale-
be, Risale-i Nur şâkirtlerine bir karde ş, Kur’ân hâdimlerine bir arkada ş etmiş-
tir. Arabî ve Fârisî bilmeyen, ilim ve medrese görmeyen bir âsi abdine, hik-met-i samedâniyesiyle böyle bir ikramda bulunu şu, elbette bir hikmete müs-
teniddir. O da herhalde Risale-i Nur’la alâkadar olanlar aras ındaki safvet ve 
ihlâsla, Risale-i Nur’un ind-i ilâhîdeki derecesine ve hizmetin ulviyetine atfo-lunur.
İşte Risale-i Nur şâkirtlerinden en gayr-i nâfi bir uzva, misal olarak zikre-
dilen bu kadar aç ık himaye ve s ıyanet-i ilâhî vâki olursa, di ğer münevver un-
surlara ne derece ikram ve inâyet olaca ğı kıyas olunabilir.
Allah’ ın inâyetine, Peygamberimiz Muhammed Mustafa 
(sallallâhu teâlâ aley-
hi ve sellem)  Efendimiz Hazretleri’nin imdat ve ruhaniyetlerine istinad ederek, 
Allah r ızas ı için hizmete ko şan, yekdi ğerini mânevî ve uhrevî karde ş tan ıyan, 
başta müşfik Üstad, yani Risale-i Nur na şiri ile onun şâkirtlerini ِّٰųا ْبَõِè ِنَّÍَĘ 
2َīĻِĝَّÝُĩْĥِĤ ُÙَ×ِĜَאđْĤوَا ، 1نَĳُ×ِĤَאĕْĤا ُħُİ âyetlerinin s ırlar ının tezahürü in şaallah kar şıla-
yacakt ır.
İktisat hakk ındaki risale hem insanî, hem içtimaî, hem dinî, hem dün-
yevî çok güzel ahlâkî, çok ho ş imanî, çok de ğerli nurânî bir nasihatnamedir. 
Buradaki karde şlerimizden baz ılar ının âsâr- ı Nur hakk ındaki ihtiyars ız şu söz-
leri, ne kadar yerindedir. Diyorlar ki: Bu mübarek eserlerden biri okunun-ca, içimizden “Bundan daha yüksek eser olamaz.” dedi ğimiz hâlde, ikincisini 
dinlediğimiz zaman bak ıyoruz ki, bu evvelkinden daha ulvî ve nurludur.
Ben de diyorum ki: Ey ihvan! Risale-i Nur’un bütün cüzlerinde öyle 
bir kuvvet var ki, yaln ız birini dinlemeye, okumaya veya yazmaya muvaf-
fak olan kimse, Allah tevfik verirse, iman ını kurtaracak hakikatleri onda 
bulur. Çünkü her cüzün di ğerleriyle mânen irtibatlar ı vard ır. Okuyana ve 
dinleyenlere s ırran diyorlar ki: Bu okudu ğun kitapta, bizdeki hakikatle-
rin de uçlar ı, kokular ı, işaretleri var. Dikkat edersen görürsün, çal ışırsan 
1 “(Kim Allah’ ı, Resûlünü ve iman edenleri dost edinirse) bilsin ki, bunlar ın teşkil ettiği Allah taraf ı, mut-
laka galip gelecektir.” (Mâide sûresi, 5/56)
2 “Güzel âk ıbet, elbette müttakilerindir.” (A’râf sûresi, 7/128)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  291
anlars ın, cüz-ü ihtiyar ını bu emre sevk edersen Allah da muvaffakiyet ve-
rir. Bulur ve bilebilirsin.
İhlâsa dair Yirminci, Yirmi Birinci Lem’alar: Yirminci Lem’a muhtelif mes-
lek ve me şrepte müminler aras ındaki rekabetkârâne ihtilâflar ın esbab ını öyle 
bir teşrihtir ki, tavsif edebilmek için bu mübarek eseri aynen nakleylemekten 
başka çare yoktur. Allah cümlemizi muhlis kullar ından eylesin, âmîn...
En az on be ş günde bir defa okunmas ı emir buyurulan Yirmi Birinci 
Lem’a: Evrad edinilecek kadar ehemmiyetlidir. Mâlûmdur ki kale içinden fet-holunur. Bugünkü muvaffakiyete sebep olan ihlâs kalkarsa, maâzallah, o za-man çok vahîm neticeler tevellüd eder. En büyük dü şman ımız nefsimizdir. 
Onu susturmak için, zannedersem, şu ihtar kâfidir: “Ey nefs-i nâdân! Beni 
kand ıramazs ın. Madem ki, peygamber-i azîmü’l-kadr bir nebiyyullah olan 
Hazreti Yusuf 
(aleyhisselâm) ,
1ĹِّÖرَ َħِèرَ َאĨ َّźإِ ءِĳُّùĤِאÖ َّאرَةٌĨََŶ َ÷ْęَّĭĤا إِنَّ ۚĹِùْęَĬ ِّئُóَÖأُ אƯĨوَ
demiştir. Aldatamazs ın; senden ve senin samimî yolda şlar ın cinnî ve insî şey-
tan, ehl-i bid’a ve ulemâü’s-sû şerlerinden Allah’a s ığınırım.”
Eski Said lisan ıyla kaleme al ınm ış olan Yirmi İkinci Lem’a: Zaleme güru-
hunun hücumlar ına pek mükemmel müdafaa ve elyak ve âlâ bir cevapt ır.
2َīĻِĩِèَّاóĤا ُħَèأَرْ َĳُİوَ ًאčِĘَאè ٌóْĻَì ُّٰųَאĘ
Otuz Birinci Mektubun Yirmi Beşinci Lem’ası Otuz Birinci Mektubun Yirmi Be şinci Lem’as ı
Maddî ve mânevî bütün hastal ıklara mükemmel devad ır. Alt ınc ı 
Devan ın iki defa yaz ılmas ına merak ettim, hat ırıma geldi. Birden yirmi 
beşe kadar devalar ı toplad ım, 325 oldu. Tekrar eden alt ı numaral ı de-
vay ı da zam edince 331 ç ıktı. Söyleni şte ve yaz ılışta ekseriyetle hazfedi-
len bu rakamlardaki kald ırılm ış bin say ısını nazar- ı dikkate al ırsak 1325 
ve 1331’de İslâm âleminin ba şına gelmi ş olan musibetlere, bu Lem’ada 
mahfî işaret bulundu ğuna hükmeyledim. Basiretli ve nurlu arkada şlar ın, 
daha mahfî hakâik ç ıkard ıklar ını ümit ediyorum.
Eski talebenizden Hâf ız Hüseyin Efendiye bu Lem’ay ı babas ının vefat ın-
1 “Doğrusu ben nefsimi temize ç ıkarmam. Çünkü Rabbimin merhamet edip koruduklar ı hariç, nefis 
dâima fenal ığı ister, kötülü ğe sevkeder.” ( Yûsuf sûresi, 12/53).
2 “En iyi koruyan Allah’t ır ve O, merhametlilerin en merhametlisidir.” ( Yûsuf sûresi, 12/64).
292  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dan birkaç gün sonra, arefe günü Hâf ız Ömer Efendiyle evine gitmek suretiy-
le okumak nasip oldu. Maddî ve mânevî hastal ıklar ına ilâç veren hekim-i hâ-
zık aziz Üstada çok dua etti. Bu mübarek eserin bu zat üzerindeki tesirini şöy-
le telhis edebiliriz. Ehibba ve arkada şlar ından hastal ığını soranlara, “Çok mü-
kemmel bir ilâç buldum. Doktorlara ilâç paras ı vermekten elhamdülillâh kur-
tuldum. Günden güne iyi oluyorum.” diyormu ş. 17 Zilhicce 1353.
Uhrevî karde şiniz ve âciz talebeniz
Hulûsi
f
 (Risale-i Nur şâkirtlerinden Kuleönlü Hacı  (Risale-i Nur şâkirtlerinden Kuleönlü Hac ı 
Osman’ın bir fıkrasıdır.) Osman’ ın bir f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım,
Risale-i Nur’u birkaç seneden beri dinleyip, binde bir alm ış olduğum mâ-
nevî yaralar ıma bir ilâç vazifesi görüyordu. Fakat hastalara ait Yirmi Be şinci 
Lem’a ve ihtiyarlara ait Yirmi Alt ınc ı Lem’a’y ı Mustafa ve arkada şlar ımla be-
raber okuyup kemâl-i şevkle dinledim. Bak ıyorum ki, vücudumdaki yarala-
ra güzel tesir ediyor, arkada şlar ıma dedim: “Madem Risale-i Nur’un tesiri bu 
kadar kuvvetlidir; ben yazmaya karar verdim. Fakat hiç okuyup yazmam yok ki, böyle k ıymettar Risale-i Nur’a yard ım edeyim. Madem kalemim yok, beni 
hizmetçi ve postac ı olarak tayin ediniz.” diye müteessirâne söyledim.
O gece rüyamda, kendimi ölmü ş ve y ıkanm ış olarak kabre b ırakt ılar. 
Haşir zaman ı gelip kabirden kefenle ba şım aç ık, ayaklar ım yal ın olarak kalk-
tım. Korkarak memleketimize gelirken, büyük bir köprüye yolum u ğrad ı. 
Köprünün iki taraf ında iki nöbetçi vard ı. Birinden geçip, di ğeri hemen beni 
yakalad ı. Acaba nereye götürecek diye, bütün vücudum titriyordu. Biraz git-
tikten sonra köprü bitmeden Üstad ıma beni teslim etti. Üstad ım beni y ıkay ıp 
bırakt ı.
Sonra asker olarak bir camiye bütün ahali topland
ı. Bir asker geldi, ba-
na dedi: “Seni büyük bir kumandana hizmetçi tâyin ettiler, gideceksin.” Ben dedim: “Benim gibi süflî bir nefer, nas ıl o müşirin yan ında hizmetçilik eder?” 
İtiraz ettim. Yine tekrar etti, “Gideceksin.” Ben korkarak gittim. Bakt ım ki, 
orada Üstad ımı görünce mesrûrâne sevindim. Bana dedi: “Arkamdan gel.” 
Yüksek bir saraya ç ıktı, bana dedi: “Bu ufak hizmetleri gör.” Ben dü şünmek-
te iken, Barla’l ı Süleyman Efendi geldi. Beraber bulunurken, Üstad ım güzel 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  293
bir gül bahçesine gitti. Ve –orada bir küçük genç oturur– bana dedi: “Sen bu 
gence hizmet edeceksin” dedi. Hemen uyand ım.
Ey kardeşlerim, madem Üstad ım “Bende bir şey yok; ben yaln ız tayin ol-
duğum cevahir dükkân ından herkesin ihtiyac ı var olduğunu ve Kur’ân’ ın del-
lâl ı olduğunu” sekiz-dokuz senedir ilân ediyor. Biz Risale-i Nur’lar ı yazmak, 
okumak ve dinlemek için herkesin ihtiyac ı var. Onun için, ey müslümanlar, 
mânevî yaralar ınıza ilâç ararsan ız, Risale i Nur’da vard ır. Yaz ın, okuyun, ima-
nınız o kadar teâli edecektir. Hiç şüphe etmeyiniz.
Mübarek iki ellerinizden öperim ve bayram ınızı tebrik ederim.
1ِّٰųا ĹِĘ ُّÕُéْĤاَ
Câhil ve âciz talebeniz
Hac ı Osman
f
 (Âhiret hemşirelerimizden ve Risale-i Nur talebelerinden  (Âhiret hem şirelerimizden ve Risale-i Nur talebelerinden 
Müzeyyene’nin fıkrasıdır.) Müzeyyene’nin f ıkras ıdır.)
Muhterem Üstad ım,
Şu fâni dünyan ın elemlerine gark olan gözlerim, sizin feyizli, nurlu 
Sözlerinize ve tesirli ve şifal ı risalelerinize, can ü gönülden merbut oldukça ve 
okudukça, risaleleriniz ne kadar büyük bir mür şid olduğunu hiçbir şeyle ta-
rif edemem.
Evet, şu dünyaya, şu zamana çöken zulmet ve gaflet perdelerini Sözleriniz 
yırtıyorlar, parçalay ıp o zulmeti ve gafleti da ğıtıyorlar. Hangi ak ıl var ki, haki-
kat perdesini görüp de, o hakikat perdesinde nur-u hakikat parlarken, onlara gözünü yumup, zulmet perdesine at ılm ış olsun? Ben de in şaallah zulmete at ıl-
mam. Art ık güçlükle bahtiyar olup da tekrar bedbaht olamam.
Üstad ım, ben sair karde şlerim gibi sizden bizzat ders almaktan mahru-
mum. Fakat haftada veya bir ayda, âlî Sözlerinizden g ıyabî bir ders al ıyorum 
tasavvuruyla dinliyorum. Güya bizzat sizden ders al ıyorum. Bütün gün ehl-i 
İslâm’ ın selâmetini ve şu hâlimin zulmetten nura dönmesini, siz ba şta ve önde,
1 “İçte duyulacak sevgi, Allah için olmal ıdır.” ‘Allah için sevme ve nefret etme’ baz ı hadislerde amellerin 
en faziletlisi say ılm ış;*1 baz ı hadislerde de iman ın en güçlü bir ba ğı olduğuna dikkat çekilmi ştir.*2
 *1 Ebû Dâvûd, sünnet 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  5/146; el-Bezzâr, el-Müsned  9/461.
 *2 et-Tayâlisî, el-Müsned  s.101; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  6/170, 172, 7/80.
294  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
biz arkada Cenâb- ı Hakk’a yalvaral ım. Cenâb- ı Mevlâm hay ırlısıyla ihsan bu-
yursun. Fazla söylemeye lisan ım, aczim, kusurum b ırakm ıyor. Kusurumuzu 
Üstad ımıza itiraf ediyorum.
İnşaallah, risalelerin tesiriyle, birgün olur da, müstakim Lütfü Efendi gi-
bi ehl-i takvâ karde şlerimiz misillü, biz dahi gayr-i ihtiyarî ve istemeyerek i ş-
lediğimiz ahvâlden Sözlerinizin ir şad ıyla kurtuluruz. Zekâi karde şimizden On 
Yedinci Söz, On Sekizinci Mektup, Yirminci Mektup ve Otuz Üç Pencereli nurlarla parlayan k ıymetli risaleleri ald ık. Mütâlaa ediyoruz. Hakikî Üstad ımız 
olan Hazreti Kur’ân elimizdedir.
Müzeyyene
f
 (Müzeyyene’nin diğer bir fıkrası)  (Müzeyyene’nin di ğer bir f ıkras ı)
Üstad ım,
Kıymettar risalelerinizi okuyan, elbette kilitli sand ık içinde münevver ka-
lan sönük kalbleri, gümü şten yap ılm ış alt ınla yald ızlanm ış birer anahtar hük-
mündeki risalelerle açt ığına ve kalbinin kurtulmas ına ve parlamas ına bina-
en kemâl-i memnuniyetle Cenâb- ı Mevlâ’ya şükürler ve risalelerin inti şarına 
çal ışanlara te şekkürler etmemek kabil de ğildir. Ah, vefas ız dünyan ın telâşe-
si ve elemi ve kederi beni Nur’lara hizmetten al ıkoyuyor. Hakk ıyla çal ışama-
dığımdan ve karde şlerim gibi Nur’lara hizmet edemedi ğimden kalbim öyle 
muazzep oluyor ki, tarif edemem. Bugünlerde dediler ki, “Af varm ış, Üstad 
İstanbul’a gidiyormu ş” demeleriyle, bir cihette memnun oldum ki, Üstad ım 
esaretten kurtuldu. Ve bir cihette zannettim ki, bütün Atabey’in da ğlar ı başı-
ma düşüyor, müteessir oldum. Aff ınıza ve bedbaht insanlar ın eziyetinden kur-
tulman ıza teşekkürlerle beraber tebrik ediyorum. Fakat bu nurlu ve k ıymetli 
risalelerin sahibi bizden uzakla şmas ına gönül raz ı olmuyor. Barla da ğlar ında 
bizi ve bu etraf ı nurland ıran, bizlerden uzakla şmamal ı. Uzaklaşmas ını kim ar-
zu eder? Barla çok bahtiyard ır ki, en evvel ve her vakit, o taze ve şirin risale-
leri herkesten evvel, bizzat şifahen Üstaddan i şitebilirler.
Müzeyyene
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  295
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Gayûr, zeki, ciddî, s ıdd ık, hakikî karde şlerim Hoca Sabri Efendi, Hâf ız Ali,
Bu Cuma günü gündüz, rahats ızlığımdan dolay ı biraz yatm ıştım. Rüyaya 
benzer, fakat rüya de ğil, hayalen gördüm ki: Sabri kar şıma ç ıktı, arkas ında 
Hâf ız Ali… Sabri bana diyor: “Üstad ım, inâyât- ı seb’a nam ıyla beyan edilen 
büyük inâyetler varken, Onuncu Söz’deki cüz’î inâyete bu kadar ehemmiyet vermenin sebep ve hikmeti nedir?” dedi, çekildi. Sonra kalkt ım, düşündüm. 
Dedim ki: “Isparta’ya yazd ığım mektubu Sabri okumu ş veya okuyor; hara-
retli yaz ışımdan bana ac ıyarak benden suâl etmek istemi ş.” Her neyse... Ben 
de Hulûsi’den sonra birinci muhatab ım olan Sabri’ye derim ki (Hâf ız Ali de 
dinlesin):
Bu Onuncu Söz’deki cüz’î inâyete ziyade ehemmiyet verdi ğimin üç hik-
meti var:
Birincisi :
 Onuncu Söz’ün k ıymeti tamam ıyla takdir edilmemi ş. Ben 
kendi kendime hususî, belki elli defa mütâlaa etmi şim ve her defas ında 
bir zevk alm ışım ve okumaya ihtiyaç hissetmi şim. Böyle bir risaleyi baz ı-
lar ı bir defa okuyup, sair ilmî risaleler gibi yeter der, b ırak ır. Hâlbuki bu 
risale ulûm-u imaniyedendir. Her gün ekme ğe muhtaç oldu ğumuz gibi, o 
nevi ilme her vakit ihtiyaç var.  Bu risaleye nazar- ı dikkati ehemmiyetle celb 
etmeyi ruhum arzu ediyordu. Lâkin, elimden bir şey gelmezdi. Cenâb- ı Hak 
merhametinden bir i şaret verdi. O i şaret ne kadar gizli ise, benim o ciddî ar-
zuma mutab ık geldiğinden, çok ehemmiyetli görünüyor.
İkincisi : Bilirsiniz, uzak yerlerden, baz ı beş günlük yoldan bir zat bizi gör-
mek ve uhrevî bir istifade etmek için gelir. Hâlbuki vaziyetim birkaç saatten fazla onunla görü şmeyi müsaade etmiyor. Hâlbuki, o misafire risalelerin k ıy-
metini göstermek, onu onlardan istifadeye sevk etmek, hem muhtaç oldu ğu 
kuvvet-i imana ve kuvve-i mâneviyeye yard ım etmek için, birkaç gün lâz ım. 
Çünkü risalelerdeki kuvvetli burhanlara herkes yeti şemiyor, tamam ıyla kav-
ram ıyor. Ruhum çok arzu ediyordu ki, k ısa, hafif bir vesile elime geçip, bîçâ-
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
296  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
re misafirlerin zahmeti beyhude gitmesin. Fakat kerametim yok, elimden bir 
şey gelmez. Yaln ız misafirlerin niyet ve ihlâs ına itimad edip onlar ın mükâfa-
tını rahmet-i ilâhiyeye havale ediyordum. İşte Cenâb- ı Hak evvel İşârâtü’l-
İ’câz’da, sonra Onuncu Söz’de, çabuk kanaat verecek ve risalelere itimad 
ettirecek bir eser-i inâyet ihsan etti. Hakikaten benim için çok kolay oldu. Ben de çok rahat ettim. Ve çok zâtlara az bir zamanda kuvve-i mâneviye ve Kur’ân- ı Hakîm’in hakkâniyetine gözle görünecek emâreler gösteriyordum. 
Hatta çok muannidlerin inad ı kırıldı. Çok dinsizler de onunla imana geldiler. 
Fakat İşârâtü’l-İ’câz’daki izah ı bir, iki, üç saat bitmiyordu. Ben de yoruluyor-
dum. Cenâb- ı Hak, kemâl-i rahmetinden daha kolay, İşârâtü’l-İ’câz’ ın iki sa-
atte verdi ği fayday ı Onuncu Söz iki-üç dakikada ayn ı fayday ı verdi. 
Bu za-
manda gözle görünecek gayet cüz’î bir eser-i inâyet, mânevî büyük ke-rametlerden daha tesirlidir.
 İşte bu cüz’î eser-i inâyet, hem bana, hem si-
zin gibi karde şlerime bir kolayl ık temin etti ği için, ziyade ehemmiyet verdim. 
Madem bu Söz’deki tevâfuk bize ve misafirlere çok faydal ıdır ve hay ırlı neti-
celer verir; elbette içinde bir inâyet var. Âdî olsun, yüz emsali bulunsun, yine bize fevkalâde bir inâyet, bir ikram- ı rabbânîdir.
Üçüncüsü :
 Bilirsiniz ki fazla i ştigalâttan yorgun dü şmüş bir fikir, kendi-
ni eğlendirmek, istirahat etmek ister. Biz me şgul olduğumuz pek derin, pek 
geniş, pek ciddî olan hakâik-i Kur’âniye ve imaniye, fazla me şguliyetimizden 
gelen yorgunlu ğu tahfif edecek ve yorgun fikrimizi ne ş’elendirecek ve e ğlen-
direcek tevâfukat nevinden, latîf bir sanat- ı bediiye suretinde bir lutfunu gös-
terdi.
Hem o latîf ve hafif ve mahbup ve câzibedar tevâfukattaki inâyet, bir 
anahtar hükmüne geçip, Kur’ân’ ın bir hazine-i esrar ına bir nevi rehber oldu-
ğu için ziyade ehemmiyet verdim. Yoksa hizmetimize terettüp eden ve yar-
dım eden inâyet-i rabbâniye o kadar çoktur ki, e ğer saysam binden geçer. Şu 
Onuncu Söz’ün hurufat ındaki s ır, hiç kimsenin sun’ ve ihtiyar ıyla olmad ığını 
herkes tasdik etti ği için, daha ehemmiyetli göründü.
Fakat ben mutlak i şarete ehemmiyet verdim. Lâkin tafsilât ını ehemmi-
yetle tetkik edemedim. En iyi bir tarzda beyan edemedim. Bir-iki saat zarf ın-
da nota nev’inden i şaretler koydum. Birinci defaya itimad edip daha tetkik 
etmedim. Hâlbuki, tâbirât ımda baz ı kusur var, fehmi i şkâl eder. Isparta’daki 
kardeşlerimiz maksad ı anlamam ışlar; haklar ı var. Çünkü o ibare o maksudu 
ifade edemiyor.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  297
Madem öyledir; bu Söz’ün latîf tevâfukat- ı harfiyesindendir ki (mebhas ın-
daki) hem sayfan ın yirmi iki olmak itibar ıyla, yaz ı bulunanlar ın yerinde, (ya-
rısından ziyade yaz ılı bulunan sayfalar ın hakikî ve itibarî sat ırlar ına) ve ba ş-
taki yapra ğın cilt üstünde isminin iki sat ırı ilâvesiyle bin üç yüz k ırk iki (1342) 
ilâ âhir... Hem o mebhastaki bu cümle, hem âhirdeki beyaz sayfay ı saymak 
cihetiyle altm ış alt ı olup baştaki âyetin melfuz (altm ış alt ı) hurufuna tevâfuk 
ediyor. Birinde, âhirdeki iki beyaz sayfay ı saymak cihetiyle (altm ış yedi) olup 
baştaki âyetin melfuz (altm ış yedi) hurufuna tevâfuk ediyor. O âyet Sûre-i 
İhlâs’ ın hurufat ına, hem lafzullah ın makam- ı ebcedîsine tevâfuk ediyor, de-
nilmeli. Biz bir nüshay ı öyle yapt ık, size gönderiyoruz. Yan ınızdaki nüshalar ı 
ona göre yap. E ğirdir’deki nüshalar ı da öyle yap ınız.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, ciddî, s ıdd ık kardeşlerim, hizmet-i Kur’âniye’de samimî ve kuvvetli 
arkadaşlar ım Sabri, Hüsrev, Ali, Refet, Bekir, Lütfü, Rü şdü,
Cenâb- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki sizleri hudutsuz bir sahrâ-y ı haki-
katte bana enîs arkada ş ve yolda ş vermiş. Bu acip sahradaki hareket ve sü-
lûk, bazen pek ince ehemmiyetsiz görünen bir şeyde mühim istifadeler edi-
lir. Onun için zâhir nazarda mâlâyâni zannedilen baz ı meselelerde, fazla ta-
kip ediyorum. Ve ziyade nazar- ı dikkatinizi celb ediyorum. Ezcümle, Onuncu 
Söz’deki elif  tevâfukat ı, mühim bir mesele gibi nazar- ı dikkatinize gösteriyo-
rum. Bunun s ırrı şudur ki:
Bir iltifât- ı hâssaya gizliden gizliye bir i şaret bulundu ğunu kat’î hissetti-
ğim için, ihtiyars ız olarak, kemâl-i sürûr ve ferah ımdan taşkıncas ına bağıra-
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
298  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
rak, “Aman, geliniz, siz de görünüz.” diyorum. Evet, nas ıl ki, bir padi şah ın 
has bir ednâ i şaretine mazhar olmak, kanun-u umumî ile bir mü şiriyet tevec-
cühünden fazla medar- ı sürûrdur. Öyle de Hâl ık-ı Zülcelâl’in hususî iltifat ını 
îmâ eden en gizli bir i şarete, yüz bin can olsa ve feda edilse ve yüz bin sene 
ömür varsa, o yolda sarf edilse yine ucuzdur.
İşte bu s ırdan gelen sürûrun verdi ği cezbekârâne ta şkınlıkla, dikkatsizlere 
mâlâyâni ve israf say ılan böyle tevâfukata dair bahisler aç ıyorum. İşte bir ba-
his daha açaca ğım:
Onuncu Söz, Kur’ân’ ın bir sülüsünü inkâr etmek niyetiyle, ha şr-i cisma-
nîyi resmen millet içinde inkâr etmek fikrinde bulunan z ınd ıklar ı susturmakla, 
harika bir şûle-i i’câz- ı Kur’ânî’yi gösterdi ği gibi, daha müteaddit emârelerle, 
mânevî i’câz- ı Kur’ân hesab ına fevkalâde bir mahiyeti bulundu ğunu icmâlen 
hissetmiştik. Ve şimdi yeniden tekrar Onuncu Söz’e nazar- ı dikkat-i âmmeyi 
celb etmek için, ihtiyars ız olarak onunla me şgul edildim ve bakt ım.
Bu defa lafzullah ın en birinci harfi olan elif, Onuncu Söz’de öyle bir te-
vâfuk gösterdi ki, katiyen tesadüfe havale edilmedi ği gibi, başka emârelerle o 
tevâfukta gaybî bir i şareti katiyen hissettim. Sonra i şaretlerini koydum. Hem 
işarete medar olmak için harikulâde olmak lâz ım değildir. Çünkü çok âdi per-
deler içinde mühim i şaretler verilir; ehli anlar.
Madem i şaret-i gaybiye var; elbette tesadüf içinden kaçar, daha hükme-
demez, en cüz’î rakamlar ı da o işarete mâl edilir. Madem mecmuunda i şaret 
var, bütün eczâs ı o işaretin hikmetine tâbidir; tesadüf orada oynayamaz. Hatta 
yirmi dokuzuncu sayfada Üçüncü Hakikatteki elif say ılmamak lâz ım gelirken, 
sehven saym ıştım. Sonra anlad ım ki, bana sayd ırılm ış. Baştaki Onuncu  Söz 
kelimesiyle, şu Üçüncü Hakikat ikisi sayfa ba şında bulunduklar ı için, haklar ı 
say ılmakt ı. Onlar ın sair arkada şlar ı sayfa rakamlar ı gibi baz ı vazifeyi gördür-
mek için bir cihette saymak i şareti olarak haberim olmadan bana yazd ırılm ış. 
Her neyse... Kendimin tereddüdü için de ğil, –çünkü kat’î kanaatim gelmi ş– 
Belki başkas ının şüphe ve tereddüdünü izale için baz ı muvazeneler yapt ım:
Onuncu Söz’ün âhirinde yaz ıldığı gibi, alt ı yüz sayfadan ziyade bir müba-
rek kitab ın tevâfukat ı yüz yirmi be ş çıktı. Üç yüz elli sayfadan ibaret di ğer bir 
kitab ı yine sayd ım. Elli tevâfuk ç ıkmad ı. Yine eskiden kendi telifat ım Türkçe 
ve Arabî olan iki yüz seksen sayfadan ibaret bulunan kitab ın elif’lerini sayd ım, 
tevâfukat ı kırkı tecavüz etmedi.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  299
Demek bu Onuncu Söz’de ve İşârâtü’l-İ’câz’daki ekseriyet-i mutlaka-
nın tevâfukat ı, gizli bir i şaret-i gaybiyeyi tazammun ediyorlar. Mecmuunda 
işaret bulunsa yeter. Her cüzünde i şareti göstermek lâz ım değildir; fakat her 
cüz işaretin mal ıdır ve onun hikmetine tâbidir. Size acele edip, en evvelki 
işaret olunan nüshay ı göndermi ştim. Az hâ şiyeleri sonra ilâve ettik. Bu de-
fa Süleyman Efendi ile gönderilen nüshayla mukabele ediniz, tekmil ediniz ve Halil İbrahim Efendiyle gönderilen nüshayla, yine bu nüshayla mukabele 
ederek, sonra Âs ım Bey’e gönderiniz.
Bu defaki Hulûsi Bey’in mektubunu size gönderdim. İşaret ettiğim iki 
kavs içerisinde bulunan k ısım, Yirmi Yedinci Mektub’un Dördüncü Zeyli’nde 
yaz ılacak. Kavsler haricinde bulunan ve üzerlerine k ırm ızı çizgi çekilenler ya-
zılmayacakt ır. Hâf ız Ahmed ve Mehmed Celâl ve Hâf ız Veli gibi kalbi cezbeli 
dostlar ıma ve tarik-i hakikatte sair karde şlerimize selâm ediyorum. Hâf ız Veli 
ile çendan geç görü ştük, fakat Hâf ız Veli’nin burada Mehmed Usta isminde, 
on senelik hâlis bir dostu bulundu ğundan ve o Mehmed Usta benim sekiz se-
nedir tarik-i âhirette gayet ciddî bir karde şim olduğundan, Hâf ız Veli’ye de o 
münasebetle eski dost nazar ıyla bak ıyorum. O bana mektup yazm ışt
ı; vakit 
bulam ıyorum ki mektubuna cevap vereyim. Ehl-i kalb için bazen sükût dahi 
bir konuşmakt ır.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
Kardeşlerim, affedersiniz, bu intizams ız perişan mektupla sizinle konu ş-
mak istemiyorum. Fakat müteaddit i şlerle ve tetkikatla me şgul olduğumuz 
anda, sür’atli bir surette fikrimizin bir kö şesiyle yazd ık. Keçeli kâtibin hâli 
mâlûm. Kafas ını başka yerde b ırakm ıştı; mektup peri şan oldu. Onun için 
kusura bakmay ınız.
Tevâfuktaki müdahale-i gaybiyeyi bir mektupta size böyle bir temsille 
beyan etmi ştim. Mesela, benim avucumda nohut, leblebi, üzüm, bu ğday 
gibi maddeler bulunsa, ben onlar ı yere atsam, üzüm üzüme, leblebi leble-
biye karşı sıralansa, hiç şüphe kal ır m ı ki, elimden ç ıktıktan sonra, gaybî 
bir el müdahale edip s ıralamas ın? İşte hurufat ve kelimat o maddelerdir; 
ağzımız o avuçtur.
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
300  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (Mesud’un garip bir fıkrasıdır.)  (Mesud’un garip bir f ıkras ıdır.)
Kamer yeni tulû etti ği esnada, onun ayd ınlığına ve gecenin serinli ğinde, 
arpan ın yumuşamas ı hasebiyle orak biçmekte iken, kamerin güzelli ğine ve 
şeffafl ığına bakarak ve ora ğın bitmemesi, Nur’lar ı yazmaktan mahrum kal-
dığımı tahassürâne ve meyusâne dü şünmekte iken, bilmem i ğfâlât, bilmem 
tulûat, hat ırıma gelen şu sözü söyledim: “Yâ Rab! İsmim Mesud, kendim bî-
sud, çok çal ıştım olamad ım mesud!” dedim ve arpa biçmeye devam ettim. 
Aradan bir müddet geçtikten sonra yatt ım. Menamda dediler ki: Mesud.” 
Derhal uyand ım; ay hemen kaybolmak üzere. Derhal “Yâ Rab! Ben saadet-i 
dünyeviye istemedim, tevbekâr oldum.” Saadet-i uhreviyemin, sizin duan ızla 
olacağı telkin edilmi ştir ve duan ıza muhtac ım. Bendenizi duadan dirî ğ buyur-
maman ızı temenni eder, el ve ayaklar ınızdan öperim, efendim hazretleri.
Mesud (rahmetullâhi aleyh)
f
Yirmi Altıncı Mektub’un Dördüncü Yirmi Alt ınc ı Mektub’un Dördüncü 
Mebhası’nın Birinci Meselesi Mebhas ı’nın Birinci Meselesi
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħِכُĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĺَïِĤوَا ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık ve sad ık, muhlis ve hâlis karde şim İbrahim Hulûsi Bey,
Mektubunda beyan ediyorsun ki: “E ğirdir gibi” orada muvaffak olmu-
yorsun. Ondan telâ ş etme. Orada öyle esbap var ki bütün bütün tevakkuf ve 
tatil neticesini verebilirdi. Cenâb- ı Hakk’a şükür, yine tevakkuf de ğil muvaf-
fakiyet var.
O mânevî esbaptan biri şudur ki: Cinnî şeytandan ders alan insan şeytan-
lar ı, dünyevî me şgaleleriyle seni bir çember içine al ıp, Nur’lara hizmetini tah-
dit etmek için, sezdirmeyerek perde alt ında çal ışmışlar.
Hem o havalide sab ıkan müthi ş ameliyat ve icraat oldu ğundan, o mu-
hitte bir ürkeklik has ıl olup, senin kalbindeki gayet kuvvetli bir metanet 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi sizin, anne ve baban ızın ve karde şlerinizin üzerine olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  301
olmasayd ı, o Nur’lar orada hiç ışıkland ırmayacakt ı. Fakat orada az hizmet de 
çoktur, k ıymettard ır.
Sâniyen : (Bu k ısım Yirmi Alt ınc ı Mektub’un Dördüncü Mebhas ı’ndaki 
Dört Meseleden Birincisinin “Sâniyen” k ısm ının sonuna ektir.)
1َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبُّ tâbirinden sonra 2َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا رَبُّ zikri, icmalden tafsîle 
geçmektir. Nas ıl ki, “memleket-i İslâmiye hâkimi” tâbirinden sonra, “Anadolu, 
Asya ve Afrika hâkimi” tâbiri ha şmet-i saltanat ı mufassalan gösterir. Öyle de, 
rubûbiyet-i mutlakadan sonra, ha şmet-i rubûbiyeti mufassalan gösterir. Her 
neyse, şimdilik suâline tam cevap veremiyorum. Ona bedel Kur’ân i’câz ına ait 
iki küçük nükteyi söyleyece ğim. Sen şu iki nükteyi On Dokuzuncu Mektub’un 
Beşinci Cüzünün On Sekizinci İşaretinin Birinci Nüktesinin âhirine hâ şiye ola-
rak ilâve ediniz:
İşte Birinci nükte : (Mektubat’ ın 210. sayfas ındaki Hâ şiye-2’dir; şu k ısım 
ona ektir.)
Şu üç hakikate mukabil, gelecek hangi hakikat var? Kimin haddine dü ş-
müş ki, bunlar ı taklit etsin? Evet, nas ıl ki bu tarz- ı ifade sun’î olamaz, öyle de 
taklid edilmez. Evet, kimin haddine dü şmüş ki, hadsiz derece haddinden te-
cavüz edip, Hâl ık-ı Kâinat’ ı bu surette konu ştursun?
İkinci nükte : Kur’ân- ı Hakîm’in umum sayfalar ı âhirinde âyetler tamam 
oluyor. Güzel bir kafiye ile nihayetleri hitam bulmas ı, hem lafzullah yapra ğın 
iki sayfas ında veya kar şı karşıya iki sayfas ında veya yak ın sayfalarda ekseri-
ya ya muvafakat-i adediye veya münasebet-i adediye bulunmas ı, bir emâre-i 
i’câzd ır. Ve bunun s ırrı şudur ki: Âyât ın en büyü ğü olan “müdâyene âyeti3”, 
sayfalar ı için ve Sûre-i İhlâs ve Kevser sat ırlar ı için bir vâhid-i k ıyâsî ittihaz 
edildiğinden, Kur’ân- ı Hakîm’in bu güzel meziyeti ve i’câz alâmeti görülmek-
tedir. Demek bu hüner Kur’ân’ ınd ır. Yoksa Hâf ız Osman gibi zâtlar ın değil. 
Çünkü bu vaziyet, âyetinden ve sûresinden ne ş’et etmiştir.
Sâlisen : Mektubunuzdan anlad ım ki sana gönderilen risaleleri kendin 
için istinsah ediyorsun, asl ını Abdülmecid’e veriyorsun.
1 “Âlemlerin Rabbi” (A’râf sûresi, 7/54; Şuarâ sûresi, 26/23; Kasas sûresi, 28/30; Mü’min sûresi, 40/64; 
Fussilet sûresi, 41/9; Tekvir sûresi, 81/29; Hâkka sûresi, 69/4)
2 “Göklerin ve yerin Rabbi” (Ra’d sûresi, 13/16 ; İsrâ sûresi, 17/102 ; Kehf sûresi, 18/14 ; Meryem sûresi, 
19/65 ; … )
3 Bakara sûresi, 2/282.
302  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Aziz karde şim, çendan Abdülmecid benim nesebî karde şim ve yirmi se-
ne talebemdir. Fakat ne o ve ne hiçbirisi benim Hulûsime yeti şmiyor. O mek-
tuplar –ekseriyet-i mutlaka– senin nam ınla yaz ılm ış ve sana gönderiliyor. 
Abdülmecid ikinci derecede, kendine istihsah etmek veya mütâlaa etmek için onu da te şrik et, diye bir mektupta demi ştim. Fakat e ğer sen, o karde şini ken-
di nefsine tercih edersen ve ona zahmet vermemek için zahmet çeksen ona kar ışmam. Senin peder ve validene ve Fethi gibi arkada şlar ına ve senin eski 
hocalar ına selâm ve dua ederim, dualar ını isterim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
21 Ramazan- ı Şerif
(Abdülmecid’e yaz ılan mektubu, senin mektubunun içine koydum, ona 
gönderiniz.)
f
 (Biraderlerine yazdıkları mektuptan.)  (Biraderlerine yazd ıklar ı mektuptan.)
Eğer ahvâl-i ruhiyemi anlamak istersen, gelecek şu iki f ıkra tercümand ır. 
Bir şairin dedi ği gibi derim:
Ney gibi her dem ki, geçmi ş ömrümü yâd eylerim.
Tâ nefes var ise kuru cismimde feryad eylerim.
Bir ticaret k ılmad ım, nakd-i ömür oldu hebâ,
Yola geldim, lâkin göçmü ş cümle kervan, bîhaber.
Ağlay ıp nâlân edip, dü ştüm yola tenha garip,
Dîde giryân, sîne biryân, ak ıl hayrân, bîhaber.
Evet, geçmi ş ömrü israf ettik, zayi ettik. Çok mübarek zâtlar, ahbaplar 
kaybettik, yaln ız kald ım. O mübareklerle beraber âhirete çal ışmad ım.
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  303
Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesinin Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesinin 
İkinci Nüktesi İkinci Nüktesi
Eğer denilse:  Şu tevâfukat- ı gaybiye e ğer bir meziyet-i belâgat olsayd ı, 
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan belâgatlerin envâ ından en ileride oldu ğu 
gibi, bu nevide de en ileri olmak lâz ım gelirdi. E ğer bir meziyet-i be-
lâgat değil; neden büyük bir ikrâm- ı ilâhî say ıyorsunuz? Hem hangi 
kitap olursa olsun, bu nevi tesadüfat içinde çok bulunabilir.
Elcevap Elcevap : Kur’ân- ı Hakîm 1نَĳُčِĘَאéَĤ ُįَĤ َّאĬوَإِ َóِّכْñĤا َאĭْĤَّõَĬ ُīْéَĬ َّאĬإِ sırrıyla, 
her zamanda bir milyondan fazla hâf ızlar ın kalbinde mânen yazd ırmak lâ-
zım geldiği için, h ıfzı çok işkâl edecek ve hâf ızlar ı çok azaltacak olan şu ne-
vi tevâfukat- ı müteşabihe, Kur’ân- ı Hakîm’de çok ileri gitmemi ştir. Ehl-i h ıf-
za, rahmet içinde mutab ık-ı mukteza-y ı hâl bir mânevî belâgati, bu mezi-
yet-i belâgatin terkiyle yapm ıştır: Çok defa k ısa kesmekle çok uzun mana-
lar ı ifade etmesi gibi. Hem şu tevâfukat belâgat olmasa da, madem içinde 
eser-i kast ve şuur görünür. Kast ve şuur ise, bilmü şahede ve bilitiraf, mü-
ellif ve müstensihlerin de ğil, elbette bir dest-i gaybînin tanzimiyledir. Ve o 
dest-i gaybînin bu tarz müdahalesi ise, alâmet-i kabuldür ve r ızaya emâre-
dir. Ve bu emâre de remzeder ki, yaz ılan hakikatler kusursuzdur, hak bir su-
rette gösterilmi ştir.
Ama sair kitaplarda şu nevi tevâfukat bulunu şu tesadüfe verilebilir. Fakat 
şu risalelerdeki şuurlu tevâfukat- ı gaybiyeyi, bütün gören zâtlar ın ittifak ıyla, 
şuursuz tesadüfe havale edilemez. Ve verilmesine imkân verilmiyor. Hatta en 
mühim iki müstensih ve bizler, de ğil ki bir risalenin umumunda, birtek sayfa 
kanaat verir ki, tesadüf kar ışamaz, haddi de ğildir. Çünkü misil olarak iki-üç 
kelime bulunur. Birbirine bakar öyle bir vaziyette ki, zâhiren bir kast irae edi-yor.
Mesela, şimdi bak ıyoruz, şu sayfada “ya ş” lafz ı, üç defa tekerrür etmi ş. 
Üçü öyle bir vaziyette birbirine bak ıyor ki şüphe b ırakmaz ki, bir tanzim-i gay-
bîdir. Hem şimdi bakt ığımız şu sayfada, yaln ız alt ı “hüzün” kelimesi var. O al-
tı “hüzün”, üç sat ırda öyle latîf iki kavsi te şkil etmiş ki, neş’eli bir hüznü göre-
ne verir.
Hem işâret-i gaybiye olmak için, ba şka hiçbir kitapta bulunmamak lâz ım 
gelmez. Mesela, nas ıl ki, belâgat-i Kur’âniye derece-i i’câza vâs ıl olduğu için, 
1 “Hiç şüphe yok ki o zikri, Kur’ân’ ı biz indirdik, onu koruyacak olan da biziz.” ( Hicr sûresi, 15/9).
304  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
bir mucize-i risalet oldu ğu hâlde, sair ehl-i belâgat ın umum kitaplar ında, de-
recatlar ına göre belâgat vard ır. Onlarda belâgat bulunmas ı, i’câz- ı Kur’ân’a 
münâfi olamaz.
Öyle de i’câz- ı Kur’ân’ ın yüzer k ısm ından bir k ısm ının cilvesi, bir ne-
vi ikram- ı ilâhî nev’inden, Kur’ân’ ın bir nevi tefsiri olan Sözler’de, hakâik-i 
Kur’âniye’nin hüsn-ü intizam ına işareten görünüp tecellî etmesine, sair ki-
taplarda tevâfukat ın bulunmas ı zarar vermez. Çünkü o dereceye yeti şmezler. 
Çünkü Sözler’deki o nevi tevâfukat o dereceye gelmi ş ki, dikkat edenlere kat’î 
kanaat verir ki, be şerin düşünüşü değil ve ihtiyar ıyla da olmam ıştır. Belki nak-
şî bir nevi Kur’ân i’câz ının, gölgesinin gölgesi, kendi tefsirinin aynas ında, bir 
nevi ikram- ı ilâhî suretinde temessül ediyor. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
f
Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesinin Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesinin 
Üçüncü Nüktesi Üçüncü Nüktesi
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
 ْħِכُĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĺَïِĤوَا ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħَאئِכُĝَĘرُ ĵٰĥَĐوَ
Aziz karde şim,
Evvelâ : Kardeşimiz Abdülmecid’in, Yirmi Alt ınc ı Mektubun Üçüncü 
Mebhas ını, lüzumsuz bir ihtiyata binaen ziyade görmesini, sen de onun ziya-
desini ziyade görmekli ğin beni ziyade sevindirdi.
4ِّٰųِאÖ ْħُÝَכْóْüأَ ْħَّכُĬأَ نَĳُĘَאíَÜ َźوَ ْħُÝَכْóْüأَ אƯĨ َאفُìأَ َėْĻوَכَ
diyen ve Kur’ân’ ın takdirine mazhar olan Hazreti İbrahim’in (aleyhisselâm)  itti-
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı sizin, anne ve baban ızın, kardeşlerinizin ve arkada şlar ınızın üzerine olsun.
4 “Hem siz, (Allah’ ın size tanr ı olduklar ı hakk ında hiçbir delil indirmedi ği şeyleri) O’na ortak saymak-
tan korkmuyorsunuz da, nas ıl ben sizin O’na ortak ko ştuğunuz şeylerden korkar ım?” (En’âm sûresi, 
6/81)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  305
bâ ına mükellef oldu ğumuza işaret eden 1ًאĩِĥْùُĨ ًאęĻِĭَè َħĻِİٰóْÖإِ َÙَّĥِĨ sırrına mazhar 
olduğumuzu bilmeliyiz.
Sâniyen : Bana kar şı umumen dost bir şehir ahalisinden bir müftü, sat-
hî bir nazarla, vâhî baz ı tenkidât ı, Onuncu Söz’ün teferruat k ısm ına etmiş di-
ye Abdülmecid yaz ıyor. Abdülmecid’in ona verdi ği cevaplar, iki yer müstes-
na, mütebâkisi kâfidir. Fakat iki yerde, o da o zat ın sathî suâline, sathî olarak 
cevap vermi ş:
Birincisi : O zât demi ş ki: “Onuncu Söz’ün hakikatleri münkirlere kar şı de-
ğil. Çünkü s ıfât ve esmâ-y ı ilâhiyeye binâ edilmi ş.” Abdülmecid cevab ında di-
yor ki: “Münkirleri hakikatlerden evvelki dört İşaretle imana getirmi ş, ikrar et-
tirmiş. Sonra hakikatleri dinlettiriyor.” meâlinde cevap vermi ş. Hakikî cevab ı 
şudur ki:
Her bir hakikat, üç şeyi birden isbat ediyor: Hem Vâcibü’l-vücûd’un vü-
cudunu, hem esmâ ve s ıfât ını; sonra ha şri onlara bina edip, isbat ediyor.  
En muannid münkirden, tâ en hâlis bir mümine kadar herkes, her hakikat-ten hissesini alabilir. Çünkü hakikatlerde, mevcudata, âsâra nazar ı çeviriyor. 
Der ki:
Bunlarda muntazam ef’âl var. Muntazam fiil ise fâilsiz olmaz. Öyleyse 
bir fâili var. İntizam ve mizanla o fâil i ş gördüğü için, hakîm ve âdil ol-
mak lâz ım gelir. Madem hakîmdir; abes i şleri yapmaz. Madem adaletle 
iş görüyor; hukuklar ı zayi etmez. Öyleyse mecma- ı ekber, bir mahkeme-i 
kübrâ olacak.
İşte hakikatler, bu tarzda i şe girişmişler. Mücmel oldu ğu için, üç dâvây ı 
birden isbat ediyorlar. Sathî nazar fark edemiyor. Zaten o mücmel hakikatle-rin her birisi, ba şka risaleler ve Sözlerde kemâl-i izahla tafsil edilmi ş.
Abdülmecid’in ikinci nâk ıs cevab ı şudur ki : O zât ın yanl ış suâline mü-
mâşât edip, yanl ışını kabul etti ği için, yanl ış etmiş. Çünkü Onuncu Söz’ün 
Hâşiyesi’nde, ism-i âzam, yaln ız her ismin bir mertebesinden ibaret oldu ğu 
zikredilmemi ş. Belki çok yerlerde demi şiz: ism-i âzamdan ve her ismin âza-
mî mertebesinden tezahür eder. İsm-i âzam ı isbat etmekle beraber, her ismin 
bir mertebe-i âzam ı var ki, Resûl-i Ekrem 
(aleyhissalâtü vesselâm)  bunlara mazhar 
1 “Dupduru bir tevhid inanc ı üzerinde İbrahim Milleti’ne ba ğlılık.” (Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  
3/375, 406; el-Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ  6/4; el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  5/484). Ayn ı hususu ifade 
eden âyetler için bkz.: Bakara sûresi, 2/135; Âl-i İmran sûresi, 3/95; Nisâ sûresi, 4/125; En’âm sûresi, 
6/161; Nahl sûresi, 16/123)
306  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
olduğu gibi, ha şr-i âzam da onlara bak ıyor. Mesela ism-i Hâl ık merâtibi, be-
nim Hâl ıkım’dan tut, tâ Hâl ık-ı küll-i şey’e kadar olan mertebe-i âzama ka-
dar merâtibi var.
O şüpheli zat ın, her ismin bir mertebe-i âzam ı olduğunu tezyif etmek niye-
tiyle, “Mutasavvife-i mütefelsife fikridir.” demi ş. Hâlbuki, ba şta İmam Âzam, 
İmam Gazâlî, Celâleddin-i Süyûtî, İmam Rabbânî, Şâh- ı Geylânî gibi s ıdd ı-
kîn-i muhakk ıkîn, ism-i âzam ı ayr ı ayr ı görmüşler. İmam Âzam demi ş: el-Adl, 
el-Hakem ism-i âzamd ır, ve hâkezâ. Her neyse, bu mesele bu kadar yeter.
O zat ın sathî ili şmesinden üç cihetle memnun oldum:
Birincisi : Tenkit etmek istedi ği hâlde, edemedi ği için gösteriyor ki, 
Onuncu Söz’ün hakâiki, kabil-i tenkit de ğildir. Olsa olsa, teferruat kabîlinden 
baz ı ibarelerine ili şebilir.
İkincisi : İnşallah, âli bir zekâ ve gayreti bulunan Abdülmecid’i gayrete 
getirdi. Hulûsi’ye yak ışacak çal ışkan, müteyakk ız bir arkada ş oldu.
Üçüncüsü : O zât mü şteridir ki ili şmiş. Müşteri olmayan lâkayt kal ır. 
İnşallah, ileride tam istifade edecek.
Bu nüktenin bir güzel meâlini ya sen, ya Abdülmecid kaleme al ıp, benim 
selâm ımla, memnuniyetimle beraber, o zata gönderebilirsiniz.
Mahallenizin imam ı Hâf ız Ömer Efendiye selâm et ve de ki, ben onu ka-
bul ettim. Talebelik şartlar ını da ona söyle. Pederiniz ve Fethi Bey ve Hoca 
Abdurrahman, Sözler’i ciddî dinlemeleri beni çok mesrur ediyor. Ben onlara dua ediyorum. Onlar da bana dua etsinler. Seydâ nam ındaki zât, pederinizin 
intisap etti ği zât değil, ondan evvel gelmi ş iştihar etmi ş mühim bir zâtt ır. Başta 
Sabri, Süleyman, Tevfik bütün ihvanlar size selâm ediyorlar.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
2َاقِóِęْĤا َّאمِĺأَ ِěَאئِĜدَ َاتِóِüَאĐ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşim,
1 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
2 Ayr ılık günlerindeki dakikalar ın âşireleri adedince Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  307
Sana bu defa Yirmi Dokuzuncu Mektub’un üçüncü K ısm ını ve Beşinci 
Kısm ını gönderiyorum. Üçüncü K ısım’da bir s ır var. Ramazan’da bir saatte, 
benimle müsevvid zât hasta iken sür’atle yaz ılm ış. Görece ğiniz tarz, aynen 
bulunmu ş; biz hayret ettik. Anlad ık ki o k ısımda Kur’ân’a dair niyetimiz tam 
hakt ır ve lâz ımd ır ki, böyle olmu ştur.
Hem Mucizât- ı Ahmediye’deki tevâfukata, bir sened-i kat’î olarak, iki 
parça (o Mektuptan 4’üncü, 5’inci cüzlerini) gönderdim.
O iki parça o risalenin telifinin akîbinde, acemi bir müstensih müsvedde-i 
aslîden acele yazd ığı, hatta salavâtlar ı (aleyhissalâtü vesselâm)  işaretiyle geçti ği hâl-
de, iki sene sonra tetkik ettik, ümidimiz fevkinde acîb bir tevâfuk gördük.
Sonra, ondan daha acemi bir müstensihe dedim: “Resûl-i Ekrem  (aley-
hissalâtü vesselâm)  kelimesiyle, Kur’ân kelimesini k ırm ızı yaz, aynen o nüsha-
yı istinsah et.” Hâlbuki, ikinci müstensih çok acemi idi. Evvelki müstensi-
hin nüshas ındaki tevâfuku k ısmen bozmu ş, şuuru taallûk etti ği için letâfeti-
ni ihlâl etmi ş. Fakat yine tevâfukata bir hüccet olur, siz de güzelce kendinize 
tebyiz ediniz. O müsvedde-i ûlân ın bir sureti ya sende veya Abdülmecid’de 
mahfuz kals ın.
Felillâhilhamd, şimdi Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın iki yüz eczâ-y ı i’câ-
zından bir cüzünü göze gösterecek birkaç Kur’ân’ ı yazd ırıyoruz. Birisi ta-
mam oluyor. İçinde 2806 lafza-y ı Celâl’den, yüzde bir müstesna, umumen 
tevâfuku, gaybî tarz ında görünüyor. Lafzullah ı kırm ızıyla yazd ırdık. Gören, 
“Kur’ân’ ın i’câz ını gözümle görebiliyorum.” diyebilir. İnşallah, bu cüz-ü i’câz, 
hatt- ı Kur’ânî’yi muhafaza edecek, tahriften kurtaracak.
Elmas kalemli karde şlerimize taksim ettim, en birinci karde şimiz Hakk ı 
Efendi birinci cüzü yazd ı. İkincisini, üçüncüsünü senin bedeline yazmaya hâ-
hişkârd ır.
Başta valideyninize, Fethi Bey, Hoca Abdurrahman Bey, yeni talebem 
İmam Ömer Efendi olarak Sözler’le alâkadar olanlara selâm ve dua ediyo-
rum, dualar ını isterim.
Sâb ık Müftü Kemâl Efendiye de ki: Müjde! Her bir saat hastal ıklı öm-
rü, bir gün ibadet hükmündedir. Şu zamanda hayat ın en iyi sureti böyledir. 
Biz dergâh- ı ilâhîde onun hakk ında en hay ırlısını niyaz edip dua ediyoruz ve 
edeceğiz. Öylelerin duas ı makbuldür. Bana dua etsin. Hoca Abdurrahman ile 
Fethi Bey, ikisi, has talebelerin daire-i duas ı içinde duada kazanc ıma hisse-
308  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
dard ırlar. İkisi bana dua etsinler. Eskide benim Ömer isminde talebem vard ı; 
senin şimdiki orada Ömer Efendi ona duada arkada ş olmuştur.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Mirzazade Said Nursî
f
Yirmi Dokuzuncu Mektub’un dördüncü k ısm ı hem uzundur, hem bir-
tek nüshad ır. Bu defa gönderemedim. O k ısım doğrudan do ğruya i’câz- ı 
Kur’ân’ ın bir aynas ıdır ve çok da mühimdir. Otuz sekiz sayfad ır. Başta Sabri, 
Süleyman, Hüsrev, Bekir, Tevfik, Galip sizlere selâm ederler. On Dokuzuncu Mektub’un dördüncü cüzünü, On Be şinci Nükteli İşarete kadar tashih ettim. 
Acele göndermek lâz ım geldi, vakit bulamad ım, tam tashih edeyim.
Sen evvelâ On Be şinci Nükteli İşaret’ten sonra, kendi nüshan ızla muka-
bele edip tashih ediniz, sonra tebyiz ediniz. Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci Meselesi’nde acip bir tevâfuk görüldü; şöyle: İki sayfa ba ştan başa, yaln ız baş-
taki sat ır müstesna, yirmi dokuz sat ır şuur ve ihtiyar ımızın hâricinde, bütün 
“elif” gelmi ş. Bu bütün “elif” Yirmi Sekizinci Mektup’tan Yirmi Dokuzuncu 
Mektub’a ehemmiyetli bir i şaret-i gaybiyedir, diyordu. Sonra numûnesini si-
ze gönderece ğiz.
Said Nursî
f
 (Said Nursî’nin bir fıkrasıdır.)  (Said Nursî’nin bir f ıkras ıdır.)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, hakikatli âhiret karde şim ve ciddî ve kuvvetli arkada şım,
Kur’ân- ı Hakîm’in ba ş hâşiyelerinde, âyât- ı Kur’âniye’nin adedi alt ı bin 
alt ı yüz altm ış alt ı olmakla, envâr- ı Kur’âniye ve hakikat-i Furkaniye eyyâm- ı 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  309
şer’iye ile alt ı bin alt ı yüz altm ış alt ı sene kadar, küre-i arzda hükmü cereyan 
edeceğine işaret ettiğine dair suâlinize, o vakit zihnim ba şka yere müteveccih 
olduğu için, izahl ı bir cevap veremedim. Sonra bana ihtar edildi ki: “Âs ım’ ın 
suâli ehemmiyetlidir, cevap ver.” Ben de o ihtara binaen, üç esasla bir par-ça izah edece ğim:
Birinci esas :
 Nas ıl ki nur-u Muhammedî ve hakikat-i Ahmediye (aleyhis-
salâtü vesselâm) , divan- ı nübüvvetin hem fatihas ı, hem hâtimesidir. Bütün enbi-
yâ onun asl- ı nurundan istifaza ve hakikat-i dininin ne şrinde onun muînleri 
ve vekilleri hükmünde olduklar ı ve nur-u Ahmedî (aleyhissalâtü vesselâm)  cephe-i 
Âdem’den, tâ zât- ı mübarekine müteselsilen tezahür edip ne şr-i nur ederek, 
intikal ede ede tâ zuhur-u etemle kendinde cilveger olmu ştur.
Hem mahiyet-i kudsiye-i Ahmediye, Risale-i Miraç’ta kat’i bir surette is-
bat edildi ği gibi, şu şecere-i kâinat ın hem çekirdek-i aslîsi, hem en âhir ve en 
mükemmel meyvesi olmu ş. Öyle de hakikat-i Kur’âniye zaman- ı Âdem’den 
şimdiye kadar, hakikat-i Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile beraber, mü-
teselsilen enbiyâlar ın suhuf ve kütüplerinde nurlar ını neşrederek, gele gele tâ 
nüsha-y ı kübrâs ı ve mazhar- ı etemmi olan Kur’ân- ı Azîmüşşân suretinde cil-
veger olmu ştur.
Bütün enbiyân ın usûl-ü dinleri ve esas- ı şeriatlar ı, hülâsa-y ı kitaplar ı 
Kur’ân’da bulundu ğuna, ehl-i tahkik ve ehl-i hakikat ittifak etmi şler. Bu s ır-
ra binaen fetret-i mutlakan ın zaman ı ihraç edildikten sonra, rivayet-i me şhu-
reyle zaman- ı Âdem’den tâ k ıyâmete kadar, “eyyam- ı şer’iye” ile tâbir edilen 
yedi bin seneden, fetret-i mutlakan ın zaman ı tarh edildikten sonra alt ı bin alt ı 
yüz altm ış alt ı sene kadar, din-i İslâm’ ın s ırrını neşreden hakikat-i Kur’âniye, 
küre-i arzda ayr ı ayr ı perdeler alt ında neşr-i envar edece ğine, âyât ın adedi 
işaret ediyor demektir.
İkinci esas : Mâlûmdur ki küre-i arz ın mihveri üstündeki hareketiyle, ge-
ce gündüzler ve medâr- ı senevîsi üstündeki hareketiyle, seneler hâs ıl oluyor. 
Güneşle beraber her bir seyyarenin, belki sevâbitin ve Şemsü’ş-şümûs’un da-
hi, her birinin mihveri üstünde eyyam- ı mahsusalar ını gösteren bir hareketi 
ve medâr ı üzerinde deveran ı dahi, bir nevi seneleri gösteriyor. Hâl ık-ı arz ve 
semâvât’ ın hitâbât- ı ezeliyesinde, o eyyam ve seneleri dahi irae etti ğine delili 
şudur ki: Furkan- ı Hakîm’de,
310  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
1ُّونَïُđَÜ َّאĩِĨ ٍÙَĭَø َėْĤأَ َارُهُïْĝِĨ כَאنَ ْمٍĳَĺ ĹِĘ ِįْĻَĤإِ ُجُóْđَĺ َّħُà
2ٍÙَĭَø َėْĤأَ َīĻِùْĩَì َارُهُïْĝِĨ כَאنَ ْمٍĳَĺ ĹِĘ ِįْĻَĤإِ ُّوحُóĤوَا ُÙٰۤئِכَĥَĩْĤا ُجُóْđَÜ
gibi âyetler isbat ediyor.
Evet, k ış günlerinde ve şimal taraflar ında, gurup ve tulû mâbeyninde dört 
saat günden ve bu yerlerde k ışta sekiz-dokuz saatten ibaret eyyamlardan tut, 
tâ güneşin mihveri üstünde bir aya yak ın yevminden, hatta kozmo ğrafyan ın 
rivayetine göre, tâ 3ٰىóْđِّýĤا رَبُّ tâbiriyle Kur’ân’da nâm ı ilân edilen ve şem-
simizden büyük “ Şi’râ” nam ında diğer bir şemsin, belki bin seneden ibaret 
olan gününden, tâ Şemsü’ş-şümûs’un mihveri üstündeki elli bin seneden iba-
ret birtek yevmine kadar eyyâm- ı rabbâniye vard ır.
İşte semâvât ve arz ın Rabbi, o Şemsü’ş-şümûs ve Şi’râ’n ın Hâl ık’ı hitap 
ettiği vakit, o semâvât ve arz ın ecram ına ve âlemlerine bakan kudsî kelâm ın-
da o eyyamlar ı zikreder ve zikretmesi gayet yerindedir.
Madem eyyâm ın lisan- ı şer’îde böyle ıtlâkat ı vard ır. İlmü’t-tabakatü’l-arz 
ve coğrafya ve tarih-i be şeriyet ulemâs ınca, nev-i be şerin yedi bin sene de ğil, 
belki yüz binler sene geçirdi ğini teslim de etsek, “Âdem’den k ıyâmete kadar 
ömr-ü be şer yedi bin senedir.”4 olan rivayet-i me şhurenin s ıhhatine ve beyan 
ettiğimiz alt ı bin alt ı yüz altm ış alt ı sene, Nur-u Kur’ân hükümfermâ oldu ğuna 
münâfi olamaz, cerh edemez. Çünkü eyyâm- ı şer’iyenin, dört saatten elli bin 
seneye kadar hükmü ve şümulü var. Fakat nefsü’l-emirdeki eyyâm ın hakika-
ti, o rivayet-i me şhurede hangisi oldu ğu şimdilik bu dakikada kalbime inki şaf 
ettirilmedi. Demek o s ırrın inkişafı münasip de ğil.
Şu meselede şimdilik delilini gösteremeyece ğim bir müddeây ı beyan edi-
yorum. Şöyle ki:
Şu dünyan ın bir ömrü, ve şu dünyadaki küre-i arz ın dahi ondan k ısa di-
ğer bir ömrü, ve küre-i arzda ya şayan nev-i insan ın daha k ısa bir ömrü vard ır. 
Bu birbiri içinde üç nevi mahlûkat ın ömürleri, saatin içindeki dakika, saniye, 
saatleri sayan çarklar ın nisbeti gibidir. Nev-i insan ın ömrü, küre-i arz ın iki ha-
1 “Sonra her i ş, sizin günleriniz hesab ıyla bin y ıl tutan bir günde O’na yükselir.” (Secde sûresi, 32/5)
2 “Melekler ve Rûh, O Allah’ ın Arşına; miktar ı elli bin sene olan bir günde yükselirler.” (Meâric sûresi, 
70/4 )
3 “(Müşriklerin tapt ığı) Şi’râ y ıldızının Rabbi.” (Necm sûresi, 53/49)
4 Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  11/96; İbni Hişâm, es-Sîratü’n-nebeviyye  3/74; et-Taberî, 
Câmiu’l-beyân  1/383; el-Hâkim, el-Müstedrek  2/654.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  311
reketiyle has ıl olan mâlûm eyyam ile oldu ğu gibi, zîhayat ın vücuduna mazhar 
olduğu zamandan itibaren, küre-i arz ın ömrü ise merkez-i irtibat ı olan şemsin 
hareket-i mihveriyesiyle has ıl olan eyyam ile olmas ı hikmet-i rabbâniyeden 
uzak değildir. Ve dünyan ın ömrü ise Şemsü’ş-şümûs’un hareket-i mihveriye-
siyle has ıl olan eyyâm iledir.
Şu hâlde nev-i insan ın ömrü yedi bin sene eyyam- ı mâlûme-i arziyeyle ol-
sa, küre-i arz ın hayata men şe olduğu zamandan, harabiyetine kadar, eyyam- ı 
şemsiye ile iki yüz bin seneden geçer. Ve Şemsü’ş-şümûs’a tâbi ve âlem-i be-
kadan ayr ılıp küremize bakan dünyalar ın ömrü – Şemsü’ş-şümûsun i şârât- ı 
Kur’âniye ile her bir günü 50.000 (elli bin) sene olmas ıyla– yedi bin sene, o 
eyyâmla yüz yirmi alt ı milyar (126.000.000.000) sene ya şarlar. Demek, ey-
yâm- ı şer’iye tâbir etti ğimiz eyyâm- ı Kur’âniye’de bunlar dahil olabilirler.
Evet, semâvât ve arz ın Hâl ık’ı, semâvât ve arza bakan bir kelâm ıyla se-
mâvât ve arz ın sebeb-i hilkati ve çekirdek-i aslîsi ve en mükemmel âhir mey-
vesi olan bir zata hitab ında, o eyyamlar ı istimal etmek, Kur’ân’ ın ulviyetine 
ve muhatab ın kemâline yak ışır ve ayn- ı belâgattir.1(Hâşiye)
2۪įِÖَאÝכِ َارِóْøَÉِÖ ُħَĥْĐأَ ُّٰųوَا ِّٰ،ųا َïْĭِĐ ُħْĥِđْĤوَا
3َאĬْÉَĉْìأَ أَوْ אƯĭĻِùَĬ إِنْ אƯĬْñِìٰاËُÜ َź َאĭَّÖرَ
Said Nursî
f
On Beşinci Nota’nın Üçüncü Meselesi On Beşinci Nota’n ın Üçüncü Meselesi
Ey insan ve ey nefsim, muhakkak bil ki: Cenâb- ı Hakk’ ın sana in’âm et-
tiği vücudun, cismin, âzalar ın, mal ın ve hayvânât ın ibâhad ır, temlik de ğildir. 
Yani, istifaden için kendi mülkünü senin eline vermi ş, istifade et diye ibâha 
etmiş. Senin gibi, idare etmekten hakikaten âciz ve tedbirden cidden câhil 
bir şahsa temlik etmemi ş. Çünkü mülk olarak verseydi, idaresini sana b ırak-
mak lâz ım gelirdi.
1 (Hâşiye) Bu hesap Şaml ı Hâf ız, Kuleönü’nden Mustafa ve arkada şı Hâf ız Mustafa’n ın şehade-
ti ile bir dakika zarf ında ezber yap ılm ıştır. (Sene üç yüz altm ış gün hesab ına göredir; kusur 
varsa bak ılmamak gerektir.)
2 İlim Allah kat ındad ır. Yazd ıklar ının s ırlar ını en iyi Allah bilir.
3 “Ey Rabbimiz! Unutur veya hataya dü şer de bir kusur i şlersek bizi onunla hesaba çekme!” (Bakara 
sûresi, 2/286)
312  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Acaba en kolay, en zâhir ve daire-i ihtiyar ve şuurda dahil olan bir mide-
nin idaresini yapamad ığın hâlde, nas ıl göz ve kulak gibi daire-i ihtiyar ve şu-
urun haricinde idare isteyen şeylere mâlik olabilirsin?
Madem sana verilen hayat ve hayat ın levâz ımat ı temlik de ğil, ibâhad ır. 
Elbette ibâhan ın düsturuyla hareket etmek lâz ımd ır. Yani, nas ıl bir zât, ziyafe-
te misafirleri dâvet eder. Onlara, meclis ziyafetindeki e şyadan ve ziyafetten is-
tifadeyi ibâha ediyor, temlik etmiyor. İbâha ve ziyafetin kaidesi ise, mihman-
dar ın r ızas ı dahilinde tasarruf etmektir. Öyleyse israf edemez, ba şkas ına ikram 
edemez, sofradan kald ırıp başkas ına sadaka veremez, dökemez, zâyi edemez. 
Eğer temlik olsayd ı, yapabilirdi ve kendi arzusuyla hareket edebilirdi.
Aynen bunun gibi, Cenâb- ı Hak sana ibâha suretinde verdi ği hayat ı intihar 
ile hâtime çekemezsin, gözünü ç ıkaramazs ın ve mânen gözü kör etmek demek 
olan gözü verenin r ızas ı haricinde harama sarf edemezsin. Ve hâkezâ, kula ğı 
ve dili ve bunlar gibi cihâzât ı harama sarf etmekle mânen öldüremezsin. Ve eti 
yenilmeyen hayvan ını lüzumsuz tâzip edip katledemezsin. Ve hâkezâ… Bütün 
sana verilen nimetler, bu misafirhane-i dünyan ın sahibi olan Mihmandar- ı 
Kerîm-i Zülcelâl’in kavânîn-i şeriat ı dairesinde tasarruf etmek gerektir.
Said Nursî
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şim Refet Bey,
Senin mektubunu ve kitab ını memnuniyetle ald ım. Gayet sevdi ğim bir 
talebem olan Hulûsi Bey’in ruhunu sizde hissettim. Seni yeni de ğil, Hulûsi 
gibi eski bir talebe olarak kabul ettim. Talebeli ğin hâssas ı şudur ki: Yaz ılan 
Sözler’e kendi mal ı gibi sahip olmal ıdır. Kendisi telif etmi ş ve yazm ış nazar ıyla 
bak ıp neşrine ve ehil olanlara iblâ ğına çal ışmakt ır. Mâşaallah, hatt ın güzeldir. 
Vakit bulursan bir k ısm ını yaz ın. Bir k ısm ını Hüsrev gibi ciddî talebeler yazar; 
onlardan bilâhare al ır, yazars ınız ve onlarla te şrik-i mesai edersiniz. Alt ı sene-
dir Isparta’da ciddî talebelerin ç ıkmas ına muntaz ırdım, bekliyordum. El-min-
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  313
netü lillâh, şimdi sizinle beraber birkaç tane ç ıkmaya ba şlad ı. Çünkü bir tale-
be, yüz dosta müreccaht ır. Sözler nam ındaki envâr- ı Kur’âniye ise, en mühim 
ibadet olan ibadet-i tefekküriye nev’indendir. Şu zamanda en mühim vazi-
fe, imana hizmettir. İman saadet-i ebediyenin anahtar ıdır.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Ciddî, s ıdd ık, dikkatli, hakikatli karde şim Refet Bey,
Cenâb- ı Hak yeni hayat ınızı mübarek eylesin ve refika-y ı hayat ınızı ha -
yat- ı ebediyenizde, Otuz İkinci Sözün Üçüncü Mevk ıfı’nın âhirlerindeki Üçüncü 
İşarette, refika-y ı hayata dair vaade ve s ıfata mazhar eylesin, âmîn…
Bu defaki mektubun çok güzeldir. Arkada şlar ının f ıkralar ı içerisinde 
Yirmi Yedinci Mektup içine dercedece ğim. Aras ıra yaz ıyla meşgul olsan ız 
iyi olur. İnşaallah yeni hayat ınız size risalelerin hakâikine kar şı yeni bir şevk 
uyand ıracak.
Kardeşim, sen, Hüsrev, Âs ım, nazar ımda çok k ıymettars ınız. Cenâb- ı 
Hak sizleri ve sizin gibileri Kur’ân hizmetinde sâbit-kadem ve fedakâr ve ke-mâl-i sadakatte dâim ve muvaffak eylesin, âmîn...
Orada Şeyh Mustafa, Lütfü, Rü ş
dü gibi karde şlerime çok selam ediyo-
rum.
5ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
5 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
314  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, ciddî, samimî âhiret karde şim ve hizmet-i Kur’âniye’de çal ış-
kan bir arkada şım Refet Bey,
Mektubunuz beni mesrur etti. Biliniz ki, iki sene evvel mâbeynimizde ha-
raretli bir uhuvvet ba şlad ı. Sonra baz ı âr ızalarla ileri gitmedi. Müjde, şimdi ile-
ri gidiyor. Çünkü Hüsrev bana yazd ığı mektubunda, senden çok memnun ol-
duğunu, Barla’dan döndükten sonra seni istedi ğim tarzda bana gösteriyor.
Demek tam onunla ittihad ve te şrik-i mesâi ediyorsun. Elinden geldi ği 
kadar onunla münasebeti kuvvetle ştir. Hem her bir has talebenin mühim bir 
vazifesi, bir çocu ğa Kur’ân ö ğretmek oldu ğundan, sen bu vazifeyi yapmaya 
başlad ın. Sen birinci talebelerden oldu ğundan, in şaallah senin çocu ğun da 
birincilerden olacakt ır. Madem çocuk benim de evlâd- ı mâneviyemdir; ona 
verdiğin ders, yar ısı senin nam ına ise, yar ısı da benim hesab ıma olmal ıdır.
Senin rüyan ise çok mübarektir. Tâbiri pek zâhirdir. Isparta bir camidir. 
Hüsrev, Refet, Lütfü, Rü şdü gibi zâtlar ın samimî mütesânid heyetin şahs- ı 
mânevîsi sana Said suretinde gösterilmi ş. Risalelerle verdi ğiniz ders ise, vaaz 
u nasihat suretinde gösterilmi ş. Sen namaz ı kılmad ığınızdan geç kal ıp, ace-
le ederek derse yeti şmek tâbiri, Sözler’in ne şri haricinde baz ı vezâif-i diniye, 
hem bir parça tembellik, sizi birincilik hakk ın olan birinci derste ikinci derece-
de kald ığınıza işaret edip, seni ikaz ediyor. Her neyse...
Ben senden şimdi çok memnunum ve oradaki karde şlerim dahi senden 
çok memnundurlar. Cenâb- ı Hak bize ve size tarik-i hakta hizmet-i Kur’âni-
ye’de sebat ve metânet versin, âmîn... Kay ınpederiniz Hac ı İbrahim Efendiye 
çok selâmla Bedreddin’e ve hem şireme çok dua ediyorum.
4ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  315
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, gayyûr karde şim,
Süleyman Efendi’den anlad ım ki, baz ı hususî mü şkülâta mâruz oluyor-
sun. Sizin gibi metin insanlara sab ır tavsiyesi zâiddir. Hizmetin kudsiyeti ve 
o hizmetteki zevk ve gayretindeki şevk, o ac ı hususî mü şkülâta kar şı ge-
lir ve galebe eder tahmin ediyorum.  Mümkün oldu ğu kadar ald ırmamal ısın. 
Kıymettar, kusursuz bir mal ın dükkânc ısı müşterilere yalvarmaya muhtaç de-
ğil. Müşterinin akl ı varsa o yalvars ın. 4َאİُõَĩْèأَ رِĳُĨُْŶا ُóْĻَì sırrınca, azîm hay ırla-
rın müşkülât ı çok oluyor. Mü şkülât çoğald ıkça ehl-i himmet fütur de ğil, gayret 
ve sebat ını ziyadeleştirir. İnşaallah siz de öyle metîn ve sebatkârlardans ınız.
5ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursîf
7ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 6ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
8ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşim Refet Bey,
Maşaallah, şimdi siz ümit etti ğim tarzda risaleleri takip ediyorsunuz ve 
yaz ıyorsunuz. Senin gibilerin az sa’yi dahi çok hükmündedir. Çünkü çoklar 
size itimad edip sizi taklit eder. Sizin gibi ciddî karde şleri, bu gurbet mem-
leketinde buldu ğumdan, buras ı benim için hakikî bir vatan hükmüne geçti, 
hakikî vatan ımı unutturdu. Yaz ılan eserlerin yüksekli ği, me’haz ve mâden-i 
kudsîleri olan Kur’ân’dan sonra, sizler gibi muhataplar ın ciddî iştiyaklar ı ve 
tam tefehhümleridir. Siz beni buldu ğunuzdan bir şükretseniz, ben sizi buldu-
ğumdan dolay ı bin şükrediyorum.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 “İşlerin en hay ırlısı, zorlu olan ıdır.” Bkz.: Aliyyülkârî, el-Masnû’  1/57; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  1/175.
5 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
6 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
7 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
8 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
316  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Mektubunda ism-i âzam ı suâl ediyorsun. İsm-i âzam gizlidir. Ömürde 
ecel, Ramazan’da leyle-i Kadir gibi, esmâda ism-i âzam ın istitar ı, mühim 
hikmeti var. Kendi nokta-y ı nazar ımda hakikî ism-i âzam gizlidir, havas-
sa bildirilir. Fakat her ismin de âzamî bir mertebesi var ki, o mertebe ism-i âzam hükmüne geçiyor. Evliyalar ın ism-i âzam ı ayr ı ayr ı bulmas ı bu s ırdan-
dır. Hazreti Ali’nin 
(radiyallâhu anh)  Ercûze nam ında bir kasidesi Mecmuatü’l-
Ahzab’da var. İsm-i âzam ı alt ı isimde zikrediyor. İmam Gazâlî onu Cünnetü’l-
Esmâ nam ındaki risalesinde, Hazreti Ali’nin zikretti ği ve ism-i âzam ın mu-
hîti olan o esmâ-y ı sitteyi şerh ve hassalar ını beyan etmi ştir. O alt ı isim de 
ُّوسٌïُĜ ، ْلٌïَĐ ، ٌħَכَè ، مٌĳُّĻَĜ ، ٌّĹَè ، ْدٌóَĘ ’tür.1
Keramet-i gaybiyenin ikinci parças ını tashih ederek bir parça daha ilâve 
ettik, gönderdim.
Bedreddin’in sür’atle ileri gitmesi, Kur’ân- ı Hakîm’in feyz-i kerametin-
dendir. Cenâb- ı Hak muvaffak etsin.
Hac ı İbrahim Efendiye bilhassa selâm ediyorum. Lütfü, Rü şdü, Hâf ız 
Ahmed, Sezai Efendilere selâm ediyoruz. Âhiret hem şireme de dua ediyo-
rum. Senin bu defaki mektubun bir parças ı Mektubat içine dercedildi.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursîf
4ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
5ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşim ve hizmet-i Kur’âniye’de hakikatli bir arkada şım 
Refet Bey,
Bu defa istinsah etti ğiniz risaleler çok güzel olmu ştur. Senin gayret ve sa-
mimiyet ve ciddiyetini bana gösterdiler ve Refet tembel de ğildir, isbat ettiler. 
1 Hazreti Ali (kerremallâhu vecheh) Kasîde-i Ercûzesi’nde, Esmâ-y ı Sitte’nin (yani Ferd, Hayy, Kayyûm, 
Hakem, Adl, Kuddûs) İsm-i Âzam ve Sekîne oldu ğunu ifade etmi ştir. (Bkz.: el-Gümü şhânevî, 
Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî)  s.594-595)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
4 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
5 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  317
Onlar ı tashih edip göndermi ştim. Sonra i şittim ki, getiren adam İslâmköyünde 
bırakm ış. Otuz Birinci Mektubun Üçüncü, Dördüncü Lem’alar ını yazmaya va-
kit bulamad ım. Korkuyorum ki, onlar ın da 1ِّٰ﴾ųا ُóْāَĬ אءَƯä ﴿إِذَا sırrı gibi, mevsi-
mi geçerek, sonra güzel yaz ılmam ış olsun. İnşallah sizlerin i ştiyak ı beni çal ıştı-
racak. Fakat bu şuhûr-u selâse çok k ıymettard ır; leyle-i Kadr’in s ırrıyla seksen 
sene bir ömrü kazand ıracak bir vakitte, en iyi, en efdal şeylerle me şgul olmak 
lâz ım geliyor. İnşaallah, Kur’ân’a ait mesâille i ştigal, bir nevi mânevî mütefek-
kirâne Kur’ân okumak hükmündedir. Hem ibadet, hem ilim, hem marifet, 
hem tefekkür, hem k ıraat-i Kur’ân manalar ı risalelerin istinsah ve mütâ-
laalar ında vard ır itikad ınday ız. Zaten bu ciheti siz takdir etmi şsiniz.
Mucizât- ı Ahmediye’yi sizin için yazd ırdım, tekmil oldu. Fakat ba şka bir 
nüsha ona göre yazd ırmak lâz ım olduğu için, muvakkaten burada kalacak. 
Senin mektubunda Hâf ız Sezai bizimle ciddî alâkadar oldu ğunu gösteriyor. 
Ben bir zaman idi, A ğroslu Zekâi gibi samimî, hararetli Isparta’da yeni bir kar-
deşimiz bulunacak, vicdanen hissediyordum. İnşaallah, bu Sezâi, o olacak. 
Ben onu i şittiğim vakit, hissetti ğim şah ıs tevehhüm ettim. E ğer tasavvurum 
gibi ise zaten iyi; olmasa öyle olmaya çal ışsın. Eğer Zekâi nas ıl adamd ır me-
rak ederse, Yirmi Yedinci Mektub’un f ıkralar ında Zekâi’nin mahiyetini ve ne 
derece samimî oldu ğunu göserir f ıkralar ı var, baks ın.
Kap ınpederin Hac ı İbrahim Efendiye çok selâm ediyorum. O zat ı ciddî 
bir âhiret karde şi telâki etmi şim. İnşaallah senin bu yeni gayret ve sa’yinden 
o da hissedard ır.
Bedreddin’in küçüklü ğüyle beraber, büyük talebeler dairesine dahil etmi-
şim. O, küçüklerin büyü ğüdür. Ve in şaallah Cenâb- ı Hak onun emsâlini ço-
ğalts ın. Bedreddin’in validesine dua ediyorum. Elbette Bedreddin’in hüsn-ü 
terbiyesinde en mühim hisse onundur. Çünkü onun en birinci üstad ı odur.
Bekir Ağa, Lütfü Efendi, Hâf ız Ahmed, Sezai gibi karde şlere selâm edi-
yorum.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 “Allah’ ın yard ımı geldiği zaman..” (Nasr sûresi, 110/1)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
318  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 َّۘīِıĻِĘ ْīَĨوَ َْرْضُŶوَا ُďْ×َّùĤا َاتُĳٰĩَّùĤا ُįَĤ ُçِّ×َùُÜ﴿ ِħْøِאÖ
1ِه۪﴾ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ
2ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşim,
Evvelâ : Bu yeni hâdisenin mahiyetini merak etmi şsiniz. Oraya gelen iki 
uzun mektup mahiyetini gösteriyor.
3ُįُĩْøا َאıĻِĘ َóْכَñُĺ أَنْ ِّٰųا َïِäَאùَĨ َďَĭَĨ ْīَّĩِĨ ُħَĥْČأَ ْīَĨوَ
âyeti o hâdiseye sebebiyet verenlerin ba şına sâika gibi iniyor ve inecek. Fakat 
biz acûlüz. Her şeyin bir vakt-i muayyenesi var.
4َابُñَđْĤا ِįِĥَ×ِĜ ْīِĨ ُهُóِİَאČوَ ُÙَĩْèَّóĤا ِįĻِĘ ُįُĭِĈَאÖ َאبٌÖ ُįَĤ رٍĳُùِÖ ْħُıَĭْĻَÖ ِبَóُąَĘ
âyetine mâsadak olarak bu hâdise bize kar şı veçh-i merhametle bak ıyor. 
Mülhidlere kar şı olan vecih, azap ve kahr ile nazar ediyor. Her neyse... Cennet 
ucuz olmad ığı gibi cehennem de lüzumsuz de ğildir.
Sâniyen : Bedreddin’i burada dinlemek arzu ediyordum; vakit müsaade 
etmedi. Ben mânen orada hayalen dinliyorum. İnşaallah evlâtl ık mertebesin-
den talebelik mertebesine gidiyor.
Sâlisen : Benim kendi hatt ımla mektup istiyorsun. Bir dudaks ız adama, 
“Lâmbay ı üfle, söndür.” demi şler. Demi ş, “En zahmetli i şi bana gösteriyorsu-
nuz, yapmayaca ğım.”
Belî, Cenâb- ı Hak bana hüsn-ü hat vermemi ş. Hem bir sat ır yazmak, ba-
na büyük bir i ş gibi usanç veriyor. Eskiden beri diyordum: “Yâ Rabbi! Ben o 
kadar muhtaç iken ve nazm ı severken, bu iki nimet bana verilmedi” diye, te-
şekkî değil, tefekkür ediyordum. Sonra bana kat’î tebeyyün etti ki, şiir ve hat 
bana verilmemek de büyük bir ihsan imi ş.
1 Öyle bir zât ın ad ıyla ki, “Yedi kat gök, dünya ve onlar ın içinde olan herkes Allah’ ı takdis ve tenzih 
eder. Hiçbir şey yoktur ki Allah’ ı hamd ile tenzih etmesin. Ne var ki siz onlar ın bu tenzih ve takdislerini 
iyi anlayamazs ınız. Bunca azametiyle beraber, kullar ının gaflet ve cürümlerine kar şı, O, halimdir (çok 
müsamahal ıdır), gafûrdur (çok affedicidir).” ( İsrâ sûresi, 17/44 ).
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
3 “Allah’ ın mescitlerini ibadete kapatan, içlerinde O’nun ad ının an ılmas ını yasaklayandan daha zalim 
kim vard ır? (Bakara sûresi, 2/114)
4 “Derken müminlerle onlar ın aras ına bir duvar çekilir ki, onun (aral ığından münaf ıklar ın müminleri pi ş-
manl ık içinde izleyecekleri) bir kap ısı vard ır; içerisi rahmet, d ış taraf ı ise azapt ır.” (Hadîd sûresi, 57/13)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  319
Hem o hatta ihtiyac ımı, sizin gibi kalem karamanlar ının muavenetleri te-
min ediyor. Hat bilseydim, hatta itimad edip, mesâil ruhta kararlayarak nak-şedilmeyecekti. Eskiden hangi ilme ba şlad ım, hatt ım olmad ığı için ruhuma 
yazard ım. Fevkalâde bir meleke ihsan edildi.
Şiir ise, çendan k ıymettar, şirin bir vas ıta-y ı ifadedir. Fakat şiirde hayal 
hükmettiği için, hakikate kar ışır, hakikatlerin suretini de ğiştirir. Bazen hakikat 
birbirine geçer. Hâlis hak ve mahz- ı hakikat olan Kur’ân- ı Hakîm’in hizmetin-
de, istikbalde bulunaca ğımız mukadder oldu ğundan, kader-i ilâhî, bir inâyet 
olarak bize şiir kap ısını açmad ı. 
1
َóْđِّýĤا َאهُĭْĩَّĥَĐ َאĨوَ sırrı buna bakar.
İşte, kendi hatt ıma mukabil, sana iki nükte söyledim. İnşaallah ba ş-
ka bir vakit senin hat ırın için büyük zahmet çekip birkaç sat ır yazacağım. 
Galip Bey’in iki eli var; sa ğ elini bana vermi ş, benim hesab ıma yaz ıyor. Sol 
eli de kendine kalm ış. Bu mektup o iki elle yaz ılm ıştır. Haz ır Mesud, Galip ve 
Süleyman Efendiler, Mustafa Çavu ş, Abdullah Çavu ş selâm ediyorlar. Ben 
de başta Hüsrev, Bekir Bey, umum karde şlerimize selâm ediyorum. Bilhassa 
kay ınpederiniz Hac ı İbrahim Bey’e ve muhtereme hem şireme ve mübarek 
Bedreddin’e çok dua ediyorum.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık, müdakkik âhiret karde şim, hizmet-i Kur’âniye’de arkada şım,
Evvelâ : Mektubunuzda, benim her mektubumun ba şında ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ 
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ yaz ılmas ının hikmetini soruyorsunuz. Bunun hikmeti şu-
dur ki:
Kur’ân- ı Hakîm’in hazâin-i kudsiyesine, bana aç ılan en birinci kap ı o 
olduğudur. En evvel, hakâik-i âliye-i Kur’âniye’den şu âyetin hakikati ba-
na zâhir olmu ş ve ekser risalelerde, o hakikat sereyan etmi ştir.
Hem bir hikmeti şudur ki: İtimad etti ğim mühim üstadlar ımın mektup-
lar ının başlar ında istimal etmeleridir.
1 “Biz peygambere şiir öğretmedik.” (Yâsîn sûresi, 36/69)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
320  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Hem mektubunuzda yedi kebâiri soruyorsunuz. Kebâir çoktur; fakat 
ekberü’l-kebâir ve mûbikat- ı seb’a tâbir edilen günahlar yedidir: Katl, zi-
na, şarap, ukuk-u vâlideyn (yani kat- ı sıla-y ı rahim), kumar, yalanc ı şeha-
detlik, dine zarar verecek bid’alara taraftar olmakt ır.
Sâniyen : Bu yaz mevsiminde hakâik-i Kur’âniye’ye nisbeten meyveler 
hükmünde tevâfukata dair, hurufat- ı Kur’âniye’nin nüktelerini beyan edi-
yorduk. Şimdi mevsim de ğişmiş; huruftan ziyade hakâike ihtiyaç vard ır. 
Gelecek yaza kadar, muvakkaten o kap ıyı ihtiyar ımızla çalmayaca ğız. Fakat 
o hurufa ait beyanat ne derece hak oldu ğunu, Mevlânâ Câmî’nin Divan ıyla 
kardeşlerimle tefe’ül ettik. Dedik: “Ya Câmî! Bu hurûfât- ı Kur’âniye’ye dair 
beyan etti ğimiz nüktelere ne dersin?” Bir Fatiha okuyup fâli açt ık. İşte baş-
ta fâl şu geldi:
ْóĻِĩَĄ ْحِĳَĤ ْīَכُĨ َאكْŊ ْûَü ĳُì ِّćَìاَزْ ĹِĨَאä
رَوَدْ إِدْرَاكِ ِĿَéْęَĀاَزْ įכِ ْÛْùĻِĘْóَè įَĬ ْīĻכِ
Yani, “Bu huruf öyle harf de ğildir ki ak ıl ve idrak sayfas ından gitsin. Öyle 
kudsî harf, öyle güzel şirin hat, daima kalbimin sayfalar ında yaz ılmal ı, silin-
memeli.” Acîptir ki bütün Divan’ ında bu fâle benzer mealde yaz ı göremedik. 
Demek bu fâl, Hazreti Câmî’nin kerametinden bir nebze oldu.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said
f
Mucizât- ı Ahmediye’ye (aleyhissalâtü vesselâm) , sana güzel ve tevâfuklu bir 
tarzda yazd ırdım. Hüsrev kerametli kalemiyle bana yazd ığı gayet k ıymet-
tar bir nüshay ı, aynen ve tam tam ına muvaf ık gelmek şart ıyla size yazd ırıl-
dı, yak ında gönderece ğim. Yan ınızda yeni yaz ılan i’câz- ı Kur’âniye gibi, ba-
na bir nüsha lâz ımd ır. Fakat Hâf ızın kalemi oradaki mevcut tevâfuku tama-
men muhafaza edememi ş. Tevâfukçu Hüsrev’in taht- ı nezaretinde, mâbey-
ninizde taksim edip, bana yadigâr bir i’câz- ı Kur’ânî’yi mü ştereken yazsan ız 
çok iyi olur.
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  321
14 Şevval 1352, Kânun-u Sâni 19341(Hâşiye)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik âhiret karde şim ve mütefekkir ve hakikatli arka-
daşım Refet Bey,
Evvelâ : Mektubunuzda Risale-i Nur’un mizanlar ını her okudukça daha 
ziyade istifade etti ğinizi yaz ıyorsunuz. Evet, karde şim, o risaleler Kur’ân’dan 
alınd ığı için kut ve g ıda hükmündedir.
Her gün ihtiyaç g ıdaya hissedildi ği gibi, her vakit bu g ıdâ-y ı ruhânîye ihti-
yaç hissedilir. Senin gibi ruhu inki şaf edip kalbi intibaha gelen zâtlar okumak-
tan usanmaz. Bu Kur’ânî risaleler, sâir risaleler gibi tefekküh nevinden de ğil 
ki usanç versin. Belki tagaddîdir.
Sâniyen : Gavs- ı Âzam gibi, memattan sonra hayat- ı H ızırîye yak ın bir 
nevi hayata mazhar olan evliyalar vard ır. Gavs’ ın hususî ism-i âzam ı, “Ya 
Hay” oldu ğu s ırrıyla, sair ehl-i kuburdan fazla hayata mazhar oldu ğu gibi, ga-
yet meşhur, Mâruf-u Kerhî denilen bir kutb-u âzam ve Şeyh Hayâtü’l-Harrânî 
denilen bir kutb-u azîm, Hazreti Gavs’tan sonra mematlar ı hayatlar ı gibidir. 
Beyne’l-evliya me şhur olmu ştur.
Sâlisen : Tenekeci Mehmed Efendinin h ıfz- ı Kur’ân’a çal ışmak niyeti çok 
mübarektir. Cenâb- ı Hak onu muvaffak etsin. Elimizden geldi ği kadar duay-
la yard ım edeceğiz. Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın her bir harfinin ekalli on hasene 
olmakla beraber, tekerrür ettikçe ve mübarek vakitlere rast geldikçe ve me-lek ve sair zî şuur ruhânîler k ıraatini dinledikçe, her bir harfi öyle bir çekirdek 
olur ki hasenat cihetinden öyle bir mânevî sümbül te şekkül eder ki o sümbü-
lün taneleri, tekellüm vaktinde a ğızdan ç ıkan bir kelimenin havan ın dalgalar ı-
nın aynalar ında temessül eden milyonlarca, o kelime gibi kelimelerin adedine 
belki müsâvi gelir. Böyle her bir harfi bir hazine-i ebediyenin bir anahtar ı ola-
bilir bir kudsî kelâm ı kalbinde yazmak, ne kadar mukaddes bir hizmet oldu ğu
1 (Hâşiye) Refet Bey’e vürud tarihidir.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
322  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
âşikârd ır. İnşaallah, Bedreddin çoklara bir hüsn-ü misal olacakt ır, daha çok-
lar ını hıfz- ı Kur’ân’a sevkedecektir.
Başta Bedreddin, kay ınpederin Hac ı İbrahim ve âhiret hem şirem olarak 
ihvan ınızın bayram ını terik ve selâm ve dua ediyorum. Babacan orada ise 
ona çok selâm ediyorum.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 (5 Şubat 1934)
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik, mü ştak karde şim Refet Bey,
Sen benimle ne kadar konu şmay ı arzu ediyorsan, belki ondan ziyade 
ben arzu ediyorum. Fakat, maatteessüf, müteaddit esbap taht ında s ıkıntılı bir 
vaziyetteyim. Hatta bir-iki saatte buldu ğum bir f ırsat, yedi-sekiz mektubu yaz-
maya çal ışıyorum. Aras ıra benim yan ıma gelen Galip dahi menedildi. Yaln ız 
bîçâre Şaml ı kald ı; o da her vakit gelemiyor.
Hem bu y ılanlar ı yaraland ırıp bize canavarcas ına sald ırıyorlar. Her 
fırsattan s ıkıntı vermeye çal ışıyorlar. Zaten ben meb’uslardan hay ır bek-
lemiyordum. Bunlara ili ştiler, kald ırmad ılar, bütün bütün dü şman ettiler. 
İşte, maatteessüf, bunlar dünyay ı hat ırıma getirdikleri için, tulûât- ı kal-
biye tevakkuf ediyor. Ba şlar ını yesin, bu ehl-i dünyan ın dünyas ını düşün-
mek bana zehir oluyor. “Ben dünyan ıza kar ışmıyorum; buna mukabil o 
pis dünyan ızı bana dü şündürmeyiniz.” dedi ğim hâlde olam ıyor. Ben de 
Cenâb- ı Hakk’a niyaz ettim ki bana kuvvetli bir sab ır, bir tecrid-i zihin ih-
san etsin ki, dü şünmeyeyim. Lillâhilhamd, kalbime bu esas geldi ki: “Bu 
hizmet-i Kur’âniye’de ba şa ne gelirse gelsin, hatta her günde birer ba şım 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  323
olsa da kesilse, yine o hizmetin kudsiyetindeki lezzet-i ruhânîye muka-
bil geliyor ve kâfidir.” diye, kemâl-i teslimle kazâya r ıza, kadere teslim ve 
Cenâb- ı Hakk’a tefvîz-i umur düsturunu rehber ittihaz ettim.
Nuh’a yazd ığım gibi, size de diyorum ki: Eskide bir zât, haks ız bir mesle ği 
hak zannederek, ondan ald ığı bir muhabbetle, diri iken derisinin soyuldu ğu-
na tahammül ederek, kahramanâne bir tav ır gösterdi ği gibi, acaba ayn- ı hak 
ve mahz- ı hakikat ve bütün envâr- ı hakâikin menba ve mâdeni olan hakikat-i 
Kur’âniye’ye hizmetimizdeki kudsî lezzet, bu mülhidlerin muvakkat, ehem-miyetsiz iz’açlar ına ve kalbimizde açt ıklar ı yaralara tiryak ve merhem olamaz 
mı? Elbette olur ve olmu ş ve oluyor.
Sâniyen :
 Yemen imam ı olan Zeydîler Seyyidi hakk ındaki suâliniz, haki-
katen ehemmiyetli ve yümünlüdür. Fakat meymenetsiz bir zamana rast geldi. Hem zihnim kapal ı, hem hâl müsait de ğil, hem ve hem... Yaln ız bu kadar var 
ki meşhur İmam Zeyd sâdât- ı azîmeden ve eimme-i Âl i Beyt’tendir. Ve müf-
rit Şîalar ı reddeden ve 
1ُăِĘَّوَاóĤا ُħُÝْĬأَ اĳُ×َİاِذْ deyip Hazreti Ebûbekir ve Hazreti 
Ömer’den teberrîyi kabul etmeyen ve o iki halife-i zî şân ı hürmet edip kabul 
eden bir zâtt ır. Onun etbâlar ı, Şîalar ın en mutedili ve en Sünnîsidir. Bunlar hem 
ehl-i insaf ve hem çabuk hakk ı kabul eder bir tâifedir. İnşaallah, Vehhâbîlerin 
tahribat ını tamire sebep olduklar ı gibi, Ehl-i Sünnet ve Cemaatten Zeydîlerin 
inhiraflar ı dahi istikamet kesbedip, Ehl-i Sünnet’e iltihak edip imtizaç edecek-
ler. Bu âhirzaman çok çalkalan ıyor; bu fitne-i âhirzaman acîb şeyler doğura-
cağını ihsas ediyor.
Risalelerle alâkadar arkada şlara selâm ve Bedreddin ve hem şireme ve 
Hac ı İbrahim’e dua ediyorum.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 Gidin; siz râfizîsiniz.
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
324  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (15 Şubat 1934)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, dikkatli karde şim Refet Bey,
Evvelâ : Onuncu Söz’ün Birinci İşaretinin âhirinde, “Evet, bir şeyden her 
şeyi yapmak ve her şeyi birtek şey yapmak, her şeyin Hâl ıkına has bir i ştir.” 
Şu cümle hem Yirmi İkinci Söz’ün lem’alar ında, hem Otuz Üçüncü Mektub’un 
pencerelerinde, hem Yirminci Mektub’un on bir kelimelerinde izah ve isbat edilmiştir. Buradaki külliyet nisbî ve örfîdir. “Bir şeyden her şeyi yapmak”-
taki murad, bütün dünyan ın mevcudat ını bir şeyden yapmak ve icad etmek 
değildir. Belki ondaki murat, bir şeyden yani bir katre sudan, bir insan ın, bir 
hayvan ın her şeyini, her eczâs ını, her bir cihâzât ını halkediyor ve bir şey olan 
topraktan nebatat ve hayvanat ın her bir şeylerini ondan halkeder demektir. 
Hem “her şeyi birtek şey yapmak” cümlesindeki külliyet mukayeddir, nisbî-
dir. Yani, insan ın yediği her nevi taamdan o insanda basit bir cilt ve bir kan 
ve bir et ve hâkezâ...
Elhâs ıl:
 Bu külliyetten maksat odur ki bir şeyi çok muhtelif e şyaya çe-
virmek ve birçok muhtelif e şyay ı da birtek şey yapmak, ancak Hâl ık-ı küll-i
şey’e mahsustur.
Sâniyen : Minhâcü’s-Sünne’yi kendi hatt ınla yazd ığına, çok memnun ol-
dum. Senin kalemin, merhum Abdurrahman’ ın kalemi gibi bana şirin geliyor.
Sâlisen : Tenekeci Mehmed Efendinin h ıfza başlamas ı mübarektir. Allah 
muvaffak etsin. Biz ona duayla yard ım ediyoruz. O da okudukça bize duay-
la yard ım etsin. Bedreddin’e ve validesine ve ceddine dua ediyorum. Sezâi 
Bey benim nazar ımda Isparta’n ın bir Zekâi’sidir. Ben de onu görmek istiyo-
rum. Fakat şimdi maddeten, mânen k ıştır. Zaten sizlere demi ştim ki Said’in 
şahs ının ehemmiyeti yoktur ki sohbetine arzu edilsin. Üstad ınız olan Said ise, 
her bir risaleyi açt ıkça onunla sohbet edersiniz. Âhiret karde şiniz olan Said 
ise, her sabah ak şam dergâh- ı ilâhîde dua vas ıtas ıyla sizinle beraberdir. Sezâi 
Bey, üstad ını, kardeşini istediği vakit görebilir. 4َاهُóَÜ أَنْ ْīِĨ ٌóْĻَì ِيِّïْĻَđُĩْĤِאÖ ُďَĩْùَÜ 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 el-Muaydi’yi i şitmen, onu görmenden daha hay ırlıdır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  325
kaidesiyle i şitmesi görmekten çok evlâ olan şahs- ı Said’i görenler baz ı pişman 
olur, “Ke şke görmeseydim.” der. Bu, davula benziyor; uzaktan sesi iyi geli-
yor, yak ında boş görünüyor.
Başta Hüsrev, Bekir Bey, Rü şdü, Hâf ız Ahmed, Sezâi, Keçeci Şeyh Mustafa, 
Tenekeci Mehmed Efendi gibi has karde şlerinize selâm, dua ediyorum.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şim Refet Bey,
Bu sabah namazdan sonra ba şımı çevirdim, Refet Beyi gördüm zannet-
tim. Geceleyin bir torba bal ve içinde dolu alt ın, mübarek bir talebeme veri-
yordum. Arkamdaki zât demek Refet Bey’in kalb ve ruhunu ta şıyor. Hem del-
lâl ı olduğum hazinenin en k ıymettar, en tatl ı şeyi bizim vas ıtam ızla sat ın al-
mak istiyor. Sonra gördüm ki senin ikinci bir nüshand ır, yani Seyranî’dir.
O rüyada ikiniz hissedars ınız, paylaşırsınız. Her neyse... Sizin bu defa 
yazd ığınız Söz ziyade ho şuma gitti ği için, evvelce sana dedi ğim gibi, ba şka 
hatlara nisbeten senin hatt ın gözüme eski dost göründü ğünün s ırrını anlad ım 
ki, merhum biraderzadem Abdurrahman’ ın hatt ına benziyor. Bu hat kendi-
ni göstermeli. İştiyak ın oldukça, böyle intihap etti ğin risaleleri yazsan ız mü-
barek olur.
Hulûsi, Abdurrahman’ ın yerine çendan geçmi ş. Şu yaz ı müşâbeheti bana 
müjde ediyor ki, bir Abdurrahman Refet’ten de ç ıkacak. Mürekkep hakk ında 
düşündüğün iyidir. Elde gezecek, güzel olmak şart ıyla sabit olsun. Kendinize 
yazd ığınız parlak olsun. Çünkü mütâlaaya i ştiyak ve i ştah ı açar.
Yeni Sözler’le alâkadarl ık edenlere, evvelki üç Hâf ız ile Mutaf Hâf ız 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
326  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Mahmud Efendiye selâm, hem dua ediyorum. Sebat etsinler; onlar ı kardeş 
dairesine dahil etmi şim, talebe dairesine girmeye çal ışsınlar. Siz kimi intihap 
etseniz benim de kabulümdür. Hoca İsmail Hakk ı Efendiye çok selâm ve dua 
ediyorum. Madem az adamla konu şan İşârâtü’l -İ’câz onunla hayli konu şmuş, 
ben de o zat ı –ale’r-re’si ve’l-ayn– kabul ediyorum. İşârâtü’l -İ’câz ile iktifa et-
mesin. İşârâtü’l -İ’câz’ ı tefsir eden ve hakâikini ayd ınlatt ıran ve göz görür dere-
cesinde gösteren Sözler’i, Mektuplar ı okusun. Hususan Yirmi Be şinci, Yirmi 
Alt ınc ı Sözler’i, Yirminci ve Otuz Üçüncü Mektuplar ı gibi intihap etti ği risale-
leri de okusun. Ba şta Bekir ve Hüsrev karde şlerime selâm ve dua ederim ve 
dualar ını isterim.
Vahhâbî meselesi dünkü gün elime geçti. Bakt ım, sana göndermek ruhum 
istedi. Ba şka bir surette Refet kendi geldi, kendi kitab ını kendine götürdü.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
Senin ve Hüsrev’in yaz ılar ı beni hiç yormuyor. Çünkü yanl ışlar ı azd ır. 
Fakat başkalar, bir defa kendileri tashih etmeden bana geliyor. Haf ızama iti-
mad edip, yaln ız tashih edip yoruluyorum. Sâirlerin yazd ıklar ını sizler muka-
bele edip, ba’dehu bana gönderseniz daha iyi olur.
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, gayyûr, ciddî karde şlerim Refet Bey, Hüsrev Efendi,
Sizler çoklar ın medar- ı intibah ı oldunuz ve hüsn-ü misal oldunuz. ُÕَ×َّùĤاَ 
5ِģِĐَאęْĤכَא sırrınca vas ıtan ızla ve size iktidâ ile hizmet-i Kur’âniye’ye girenlerin 
kazand ıklar ı hasenat ın bir misli, in şaallah sayfa-y ı a’mâlinize geçer. Bu defa-
ki, isimlerini yazd ığınız Hâf ız Bekir, Hâf ız Tahir, Hâf ız Şükrü efendileri karde ş 
kabul ettim; talebe olmaya da çal ışsınlar. Selâm ımı onlara tebli ğ ediniz. Size 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
5 (Bir işe) sebep olan, (onu bizzat) yapan gibidir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  327
bu defa avâm- ı müminîn hakk ındaki keramete benzer i şler nev’inden ve ma-
ûnet-i ilâhiye tesmiye edilen iki cüz’î hâdiseyi söyleyece ğim:
Birincisi : Bir iki arkada şımız On Dokuzuncu Mektub’u yazm ışlar. Birisinin 
dördüncü cüzünde salavât- ı şerife, iki-üç sayfa müstesna, üç-dört salavâttan 
başka bütün salavâtlar birbirine bak ıyor. Ben de hayrette kalarak i şaretler 
koydum. Di ğerinde ikinci, üçüncü cüzünde be ş-alt ı sayfa müstesna, bütün 
sayfalarda salavâtlar ı birbirine müvâzi, birbirine bak ıyor, işaretler vaz’ ettim. 
Kime gösterdim, hayrette kald ı. Görenler müttefikan karar verdiler ki, umum 
Sözler’de mânevî i’câz- ı Kur’ân’ ın bir şuâ ı in’ikâs etti ği gibi, On Dokuzuncu 
Mektup’tan bilhassa Mucizât- ı Ahmediye’nin bir nevi şuâ ı salavât- ı şerife su-
retinde in’ikâs etmi ştir. Hem görenler karar verdiler ki, Sözler’e mahsus, bil-
hassa On Dokuzuncu Mektub’a has bir tarz- ı hat var. E ğer o tarz hatta tevfi-
kan yaz ılsa, çok garip letafetler görünecektir. Her vakit mus ırrâne, her yaza-
na “Seyrek ve güzel yaz ınız.” derdim. Şimdi anla şılıyor ki, o mânevî has hat-
tı tavsiye etmek için, intak- ı hak kabilinden bana söylettiriliyordu. Şu haki-
kati ve mânevî tarz- ı hatta en yak ın, Küçük Hâf ız Zühdü’nün ve E şref’in ve 
Kuleönlü Mustafa’n ınd ır ki, o muvafakat, muvazenet onlar ın hatt ında daha 
ziyade görünüyor. Her vakit ben görüyordum; dikkatli yazanlar da baz ı bir 
sat ır atl ıyor, bir kelime yanl ış yazmayan bir sat ır yanl ış yaz ıyordu. Me ğerse, 
Sözler’deki fevkalâde bir letafetin eseri olarak tevâfukat atlatt ırıyor.
İkinci hâdiseyi yazmaya kâ ğıdımız müsait olmad ığından kestim.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Refet Bey,
Senin çok antika iki mucize-i kudret, müzehânemi tezyin etti. Âdi zannet-
tiğimiz şeylerde ne kadar hârikulâde i şler bulundu ğunu ihtar ediyorlar, şu On 
Dokuzuncu Mektup’ta ikinci, üçüncü cüzünde salavât- ı şerifenin her sayfada 
birbirine bakmas ı tesadüf i şi olamaz. Çünkü tesadüf, onda bir tevâfuk eder. 
Bu ise onda dokuz tevâfuk var. Demek, ne şuursuz tesadüfün i şi ve ne de be-
nim ve ne de kâtiplerin dü şünüşüdür. Çünkü ben yeni anl ıyorum, kâtipler 
benden sonra anlad ılar. Demek gaybî bir kast ve iradeyle, umum Sözler’de 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
328  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ve bilhassa On Dokuzuncu Mektup’taki salâvât- ı şerifede harika bir letafeti 
irade etmi ş. O tevâfukat ise, gaybî bir kastla dercedilen bir belâgat ve letafe-
tin tereşşuhat ıdır.
Said Nursî
f
 (14 Nisan 1934 Çar şamba)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik, merakl ı kardeşim Refet Bey,
Nam ınıza yaz ılan On İkinci Lem’a’n ın izaha muhtaç noktalar ının izah ına 
şimdilik ihtiyaç yoktur. As ıl maksat, âyâta gelen evham ın def’ine kifayetidir. 
Ve bu nokta-y ı nazarda kâfi derecede herkes fehmeder. Her risalede herke-
sin hissesi var; fakat herkes her şeyini bilmek lâz ım değildir. Mirkatü’s-Sünnet 
ve vahdetü’l-vücûda dair iki risaleyi nas ıl buldunuz? Elbette k ıymetşinas na-
zar ın onlar ı takdir etmi ş.
Bu defaki suâlinizin iki ciheti var: Biri, s ırr- ı Âl-i Abâ ciheti ki o s ırdır. Ben 
o s ırrın ehli değilim ki, cevap vereyim. Yahut her bir s ırrın izhar ı kaleme gel-
mez. Çünkü hakikat-i Muhammediye’nin bir cilvesi o Âl-i Abâ’da tezahür edi-yor. İkinci cihet-i zâhirîsi ise zâhirdir. Ezcümle: Sahih-i Müslim’de Ümmü’l-
Müminîn Âi şe-i S ıddîka’dan 
(radiyallâhu anhâ)  mervîdir ki demi ş:
 َאءَä َّħُà (ِįĻِĘ) ُįَĥَìَدْÉَĘ ُīَùَéْĤا َאءَåَĘ َدَĳْøأَ ٍóْđَü ْīِĨ ٌģَّäَóُĨ ْطٌóِĨ ِįْĻَĥَĐوَ َاةًïَĔ ُّĹِ×َّĭĤا َجَóَì
 ُّٰųا ُïĺِóُĺ َאĩَّĬ﴿إِ: َאلَĜ َّħُà ُįَĥَìَدْÉَĘ ٌّĹِĥَĐ َאءَä َّħُà َאıَĥَìَدْÉَĘ ُÙَĩِĈَאĘ َאءَتْä َّħُà ُįَĥَìَدْÉَĘ ُīْĻَùُéْĤا
4ًا﴾óĻِıْĉَÜ ْħَכُóِّıَĉُĺوَ ِÛْĻَ×ْĤا َģْİأَ َ÷ْäِّóĤا ُħْכُĭَĐ َÕِİْñُĻِĤ
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 “Peygamber (aleyhissalâtü vesselâm) , üzerinde siyah yünden yap ılm ış nak ışlı bir örtüyle sabahleyin evden 
çıktı. O esnada Hasan bin Ali (radiyallâhu anh)  geldi. Hemen onu örtünün alt ına ald ı. Sonra Hüseyin 
(radiyallâhu anh)  geldi. O da onunla beraber örtünün alt ına girdi. Sonra Fât ıma (radiyallâhu anh)  geldi. Onu 
da içeri ald ı. Sonra Ali (radiyallâhu anh)  geldi. Onu da içeri ald ı. Ve sonra şöyle dedi: ‘(Ey Peygamberin 
şerefli hane halk ı, ey Ehl-i Beyt!) Allah sizden her türlü kiri giderip sizi tertemiz yapmak istiyor.” (Ahzâb 
sûresi, 33/33) buyurdu.” (Bkz.: Müslim, fezâilü’s-sahâbe  61; Tirmizî, tefsîru sûre (33)  7, menâk ıb 31; 
Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  1/330, 4/107)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  329
İşte bu hadîs-i şerîf gibi, Kütüb-ü Sitte-i Sahiha’da bu mealde kesretli ha-
dîsler vard ır ki Âl-i Abâ’y ı gösterir. Bir zât def-i beliyyât için isti şfâ (َאءْęْýِÝْøاِ )ve 
istişfa’ (َאعْęْýِÝْøاِ )için böyle demi ş:
ِÙَĩِĈَאéْĤا َאءِÖَĳْĤا َאرَĬ َאıِÖ ُÏِęْĈأُ ٌÙَùْĩَì ĹِĤ
1ِÙَĩِĈَאęْĤوَا َאĩُİَאĭْÖوَا ĵٰąَÜْóُĩْĤوَا ĵٰęَĉْāُĩْĤاَ
Gücenme, şimdilik bu kadar. Senin mektubunda isimleri zikredilen her 
birerlerine ayr ı ayr ı selâm ve dua ediyorum.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
ذُĳُĐأَ sırrına dair yaz ılan On Üçüncü Lem’a’n ın yedi işaretini gönder-
dim. Bakars ınız, izah ı değil noksan ı varsa bildiriniz.
f
 (9 May ıs 1934 Çar şamba)
4ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
5ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik karde şim Refet Bey,
Evvelâ : Nevzad- ı mübarekenin dünyaya gelmesini, sizin için bir fâl-i ha-
yır olarak tebrik ediyorum. İnşaallah, 6ĵٰáْĬُْŶכَא ُóَّכَñĤا َ÷ْĻَĤوَ sırrına mazhar ola-
cak. Âs ım Bey gibi senin de bir k ız evlâd ı dünyaya gelmesi, me şrebimizde 
en mühim esas şefkat oldu ğu cihetiyle ve şefkat kahramanlar ı kızlar oldu-
ğundan ve en sevimli mahlûk bulundu ğundan, daha ziyade tebrike şâyan-
1 “Bende be ş şey vard ır ki, onlarla vebâ ate şinin yang ınını söndürürüm: Hz. Muhammed Mustafa (aley-
hissalâtü vesselâm) , Murtazâ Hz. Ali (radiyallâhu anh) , onun iki o ğlu Hasan ve Hüseyin (radiyallâhu anhumâ)  
ve Fât ıma (radiyallâhu anhâ) .” (el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî)  s.505)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
4 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
5 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
6 “Erkek evlat, elbette k ız gibi değildir.” (Âl-i İmran sûresi, 3/36)
330  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
sınız. Zannederim, bu zamanda erkek çocuklar ın tehlikesi daha çok. Cenâb- ı 
Hak onu sizlere medar- ı teselli ve ünsiyet ve evinize küçük bir melâike hükmü-
ne getirsin. “Rengigül” ismi yerine “Zeynep” olsa, daha münasiptir.
Sâniyen : Hikmetü’l- İstiâze’nin, Besmele-i Şerifenin s ırlar ına dair se-
nin ve Şerif Efendinin ifadeleriniz k ısad ır. Tenkit mi, takdir mi, anla şılm ıyor. 
Zaten mükerreren demi ştim: Herkes her risalenin her meselesini anlama-
sına muhtaç de ğil. Ne kadar anlarsa kâfidir.
Sâlisen : Âlem-i misal, âlem-i ervahla âlem-i şehadet ortas ında bir ber-
zaht ır. Her ikisine birer vecihle benzer. Bir yüzü ona bakar, bir yüzü de di-
ğerine bakar. Mesela, aynadaki senin misalin, sureten senin cismine benzer; 
maddeten senin ruhun gibi latîftir. O âlem-i misal; âlem-i ervah, âlem-i şeha-
det kadar vücudu kat’îdir.1(Hâşiye) Acâib ve garâibin me şheridir, ehl-i velâye-
tin tenezzühgâh ıdır.
Küçük bir âlem olan insanda kuvve-i hayaliye oldu ğu gibi, büyük bir in-
san olan âlemde dahi, bir âlem-i misal var ki o vazifeyi görüyor. Ve hakikat-lidir. Kuvve-i hâf ıza Levh-i Mahfuz’dan haber verdi ği gibi, kuvve-i hayaliye 
dahi âlem-i misalden haber verir.
Başta Hüsrev, Bekir Bey, Rü şdü, Lütfü, Hâf ız Ahmed, Sezâi, üç Hoca, üç 
Mehmed, hanenizdeki üç mâsum ve kay ınpederin olarak oradaki karde şleri-
mize selâm ve dua ediyorum.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 
1 (Hâşiye) Bence âlem-i misalin vücudu me şhuddur. Âlem-i şehadet gibi tahakkuku bedihîdir. 
Hatta rüya-y ı sad ıka ve keşf-i sad ık ve şeffaf şeylerdeki temessülât, bu âlemden o âleme 
karşı aç ılan üç penceredir; avâma ve herkese o âlemin baz ı köşelerini gösterir.
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  331
(30 May ıs 1934 Çar şamba)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik, merakl ı kardeşim Refet Bey,
Senin bende bir üstad ın, bir karde şin, bir dostun var. Üstad ını her risale 
içinde görüp görü şürsün. Karde şini sabah ak şam dergâh- ı ilâhîde, mânen ve 
hayalen, o seni duayla gördü ğü gibi, sen de onu o suretle görebilirsin. Bendeki 
dostunu görebilmek için, buraya gelmekle zahmet çekme. Çünkü o dostun ziya-rete liyakati yoktur. O bir, siz çoksunuz. İnşaallah o gelir, sizi orada ziyaret eder.
4ĵٰáْĬُْŶכَא ُóَّכَñĤا َ÷ْĻَĤوَ âyetine dair şimdi cevap vermeye vaktim müsait de ğil. 
Sıhhatini bilmiyorum, fakat rivayet ediliyor ki: Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesse-
lâm) ferman etmi ş ki: “Oğlan çocuğunu seviniz.” Demi şler: “K ızlar ı niçin istis-
na ettin?” Ferman etmi ş ki: “K ızlar kendi kendini sevdirirler, onlar f ıtraten se-
vimlidirler.”5
Evet, k ız, şefkat ve cemâlin mazhar ı olduğundan, erkek çocu ğundan da-
ha ziyade sevilir. Bâhusus bu zamanda ebeveyn hakk ında k ızlar daha müba-
rektir. Çünkü tehlike-i diniyeye çok mâruz olmuyorlar.
İkinci suâlin : İbrahim Hakk ı, “Cû’, ism-i âzamd ır.” demesinin murad ını 
bilmiyorum. Zâhiren manas ızd ır, belki de yanl ıştır. Fakat ism-i Rahmân ma-
dem çoklara nisbeten ism-i âzam vazifesini görüyor. Mânevî ve maddî cû’ ve açl ık, o ism-i âzam ın vesile-i vüsulü oldu ğuna işareten, mecazî olarak, 
“cû’ 
ism-i âzamd ır, yani bir ism-i âzama bir vesiledir.” denilebilir.
Mübarek hanenizdeki mâsumlara dua ve ders arkada şlar ına umumen se-
lâm ediyorum.
6ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 “Erkek evlat, elbette k ız gibi değildir.” (Âl-i İmran sûresi, 3/36)
5 el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  1/55.
6 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
332  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
 (20 Haziran 1934 Çar şamba)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, merakl ı kardeşim Refet Bey,
Mektubunda letâif-i a şereyi suâl ediyorsun.  Şimdi tarikati ders vermek 
zaman ında olmad ığımdan, tarik-i Nak şî muhakkiklerinin letâif-i a şereye dair 
eserleri var. Şimdilik vazifemiz ise, istihrac- ı esrar oldu ğundan, mevcut mesa-
ili nakil de ğildir. Gücenme, tafsilât veremiyorum. Yaln ız bu kadar derim ki:
Letâif-i a şere, İmam Rabbânî kalb, ruh, s ır, hafî, ahfâ, insanda anâs ır-ı 
erbaan ın her bir unsurdan o unsura münasip bir latîfe-i insaniye tâbir ede-
rek, seyr-i sülûkta her mertebede bir latîfenin terakkiyat ı ve ahvâlinden icmâ-
len bahsetmi ştir.
Ben kendimce görüyorum ki insan ın mahiyet-i câmias ında ve istidad- ı 
hayatiyesinde çok letâif var; onlardan on tanesi i ştihar etmi ş. Hatta hükemâ 
ve ulemâ-y ı zâhirî dahi, o letâif-i a şerenin pencereleri veyahut numûneleri 
olan havâss- ı hamse-i zâhirî, havâss- ı hamse-i bât ına diye, o letâif-i a şereyi 
başka bir surette hikmetlerine esas tutmu şlar.
Hatta avâm ve havas beyninde teâruf etmi ş olan insan ın letâif-i a şeresi, 
ehl-i tarikin letâif-i a şeresiyle münasebettard ır. Mesela vicdan, âsab, his, ak ıl, 
hevâ, kuvve-i şeheviye, kuvve-i gadabiye gibi letâifi, kalb, ruh ve s ırra ilâve 
edilse letâif-i a şereyi başka bir surette gösterir. Daha bu letâiften ba şka sâika, 
şâika ve hiss-i kablelvuku gibi çok letâif var. Bu meseleye dair hakikat yaz ılsa 
çok uzun olur. Vaktim de k ısa olduğundan, k ısa kesmeye mecbur oldum.
Senin ikinci suâlin olan , mana-y ı ismî ile mana-y ı harfînin bahsi ise, 
ilm-i nahvin umum kitaplar ı başlar ında o mesele izah edildi ği gibi, ilm-i ha-
kikatin Sözler ve Mektubat’lar nam ındaki risalelerinde temsilâtla kâfi beyanat 
vard ır. Senin gibi zeki ve müdakkik bir zâta kar şı, fazla izahat fazla oluyor.
Sen aynaya baksan, e ğer aynay ı şişe için bakarsan, şişeyi kasten görür-
sün. İçinde Refet’e tebeî, dolay ısıyla nazar ili şir. Eğer maksat, mübarek sîma-
nıza bakmak için aynaya bakt ın; sevimli Refet’i kasten görürsün, ُّٰųا َאرَكَ×َÝَĘ 
4َīĻِĝِĤَאíْĤا ُīَùْèأَ dersin. Ayna şişesi tebeî, dolay ısıyla nazar ın ilişir. İşte birinci 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 “İşte bak da Allah’ ın ne mükemmel Yaratan oldu ğunu bir dü şün!” (Mü’minûn sûresi, 23/14 )
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  333
surette ayna şişesi mana-y ı ismîdir; Refet mana-y ı harfî oluyor. İkinci suret-
te ayna şişesi mana-y ı harfîdir, yani kendi için ona bak ılm ıyor, başka mana 
için bak ılır ki, akistir. Akis mana-y ı ismîdir. Yani 1۪įِùْęَĬ ĹِĘ ĵًĭْđَĨ ĵٰĥَĐ دَلَّ olan 
târif-i isme bir cihette dahildir. Ve ayna ise 2ِه۪óْĻَĔ ĹِĘ ĵًĭْđَĨ ĵٰĥَĐ دَلَّ olan harfin 
tarifine mâsadak olur.
Kâinat, nazar- ı Kur’ânî ile, bütün mevcudat ı huruftur, mana-y ı harfî ile 
başkas ının manas ını ifade ediyorlar. Yani, esmâs ını, s ıfât ını bildiriyorlar. 
Ruhsuz felsefe, ekseriya mana-y ı ismiyle bak ıyor, tabiat batakl ığına saplan ı-
yor. Her neyse... Şimdi çok konu şmaya vaktim yoktur. Hatta Fihriste’nin en 
kolay, en mühim, en âhir parças ını dahi yazam ıyorum.
Senin ders arkada şlar ın, bilhassa Hüsrev, Bekir, Rü şdü, Lütfü, Şeyh 
Mustafa, Hâf ız Ahmed, Sezâi, Mehmedler, hocalara selâm ve mübarek ha-
nende mübarek mâsumlara dua ediyorum.
3ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 (27 Haziran 1934 Çar şamba)
5ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 4ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
6ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, ve ziyade müteharrî ve müstefsir karde şim Refet Bey,
Senin fâik zekân ve dikkatin, sordu ğun suâllerin ço ğuna cevap verebildi-
ği için, muhtasar cevap veriyorum, gücenme. Seninle çendan konu şmak is-
tiyorum, fakat vaktim müsaadesizdir. “Müslim-i gayr-i mümin” ve “mümin-i gayr-i müslim”in manas ı şudur ki:
Bidayet-i Hürriyet’te İttihatç ılar içine girmi ş dinsizleri görüyordum ki 
1 Mânâs ı kendisine delâlet eder. (ez-Zemah şerî, el-Mufassal  1/23; el-Ukberi, Mesâilü hilâfiyye fi’n-
nahv  1/45, 48; el-Âmidî, el-İhkam  1/39)
2 Mânâs ı başkas ına delâlet eder. (ez-Zemah şerî, el-Mufassal  1/379; el-Âmidî, el-İhkam  1/94)
3 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
4 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
5 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
6 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
334  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
İslâmiyet ve Şeriat- ı Ahmediye, hayat- ı içtimaiye-i be şeriye ve bilhassa siya-
set-i Osmaniye için, gayet nâfi ve k ıymettar desâtîr-i âliyeyi câmi oldu ğunu 
kabul edip, bütün kuvvetleriyle Şeriat-i Ahmediye’ye taraftar idiler. O nokta-
da müslüman, yani iltizam- ı hak ve hak taraftar ı olduklar ı hâlde, mümin de-
ğildiler. Demek, “müslim-i gayr-i mümin” ıtlak ına istihkak kesbediyordular.
Şimdi ise frenk usulünün ve medeniyet nam ı alt ında bid’atkârâne ve şeri-
at-şikenâne cereyanlara taraftar oldu ğu hâlde, Allah’a, âhirete, Peygamber’e 
iman ı da taşıyor ve kendini de mümin biliyor. Madem hak ve hakikat olan 
Şeriat- ı Ahmediye’nin kavânînini iltizam etmiyor ve hakikî tarafgirlik etmiyor, 
gayr-i müslim bir mümin oluyor.
İmans ız İslâmiyet sebeb-i necat olmad ığı gibi, bilerek İslâmiyet’siz iman 
dahi dayanam ıyor, belki necat veremiyor, denilebilir.
İkinci suâliniz : Ecel-i mübrem ile muallâk, mâlûmunuz olan tâbir-i di ğer-
le “ecel-i müsemmâ” ve “ecel-i kazâ” tâbir edilir.
Üçüncü suâliniz ki Sözler  otuz üç, Mektubat  otuz üç, Pencereler otuz 
üç, mecmuu doksan dokuz oldu ğu gibi, Arabî Katre risalesinin ba şında be-
yan edildi ği üzere, en evvel bu fakir karde şinizin harekât- ı fikriyesi namazdan 
sonra otuz üç 1ِّٰųا َאنَéْ×ُø ve otuz üç 2ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ve otuz üç 3
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ’ deki merati-
be göre doksan dokuz mücâhedât- ı fikriye ve makamat- ı ruhiyedeki tezahürat 
ve doksan dokuz esmâ-y ı hüsnâ cilvesine mazhariyet s ırlar ını, hayal meyal bir 
surette uzaktan uza ğa hissedilmesindendir ki bu otuz üç mübarek adedi, ihti-
yar ım olmayarak çok harekât- ı ilmiyemde ve ne şriyede hükmediyor.
Başta senin ders arkada şlar ın ve Hac ı İbrahim olarak karde şlerimize se-
lâm ediyorum. Ve mübarek hanendeki mâsumlara dua ediyorum.
4ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
Yirmi Yedinci Mektub’un f ıkralar ı içine dercetmek üzere, karde şim Abdülme-
cid’in Hulûsi Bey’e yazd ığı mektubun i şaret olunan ba ş taraf ıyla arkas ındaki Refet 
Bey’in mektubundan al ınan f ıkralar ı Hüsrev yazs ın, sonra Hâf ız Ali’ye göndersin.
f
1 Allah’ ı bütün eksikliklerden tenzih ederim.
2 Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır.
3 Yegâne büyük, Allah’t ır.
4 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  335
 (11 Temmuz 1934 Çar şamba)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik, merakl ı kardeşim Refet Bey,
Sizin gibi ho şsohbet bir karde şimi, haks ız olarak suâl sormamaya ve 
sükûta davet ediyordum. Çendan bu davette mâzurum, belki mecburum. Çünkü bugün dört saat mütemadiyen kâtibi bekledim ki, bir mektup yaza-cağım, olmad ı. Tâ ben yirmi dakikadaki mesafeye gittim. Ba ğ suyu başında 
bularak uykusuz yorgun buldum. Onu aldatt ım, “Az bir i şim var.” dedim. 
Hâlbuki on dakika zannedip, iki saat zarurî yaz ılar yazd ırdım. Zaten kafam 
da yorgun ve istirahate muhtaçt ır. Fakat Refet gibi bir mü ştak ı susturman ın 
cezas ı olarak bir tokat yedim. Senin bu hafta edece ğin kolay, latîf suâline 
bedel, Senirkentli arkada şlar ımız müz’iç, eski Said’in kuvve-i haf ızas ına ha-
vale edilecek acîb suâlleri sordular. Dedim kendi nefsime: “Müstehak oldu. Sen Refet’i dinlemedin, i şte bunlar ı dinle.” Hâlbuki onlara cevap vermek lâ-
zım geliyor. Çünkü onlara, böyle meselelerde dinsizler ili şiyorlar. Mecburî, 
gayet muhtasar ve nâk ıs ve k ısa cevap yazd ım. Fakat yine Refet’in hat ırı 
için yazd ım.
O cevab ı, bundan evvel dört suâle cevap ve mugayyebât- ı hamseye da-
ir Sabri Efendi ve Hâf ız Ali’nin suâllerine dair k ısa cevab ı, Hüsrev ile beraber 
okuyunuz. Münasip görürseniz, üçü birden, ya On Alt
ınc ı Lem’a veya yaz ıl-
mayan On Dördüncü Mektup makam ına kaim edilsin.
Hem yanl ış varsa tashih edersiniz. Çünkü cevaplar ın asl ı sünuhat ol-
makla beraber, tafsilât ında fikrim kar ışarak yanl ış edebilir. Hâf ız Ahmed 
Efendi On Dokuzuncu Mektub’u yazacakt ı; acaba ba şlad ı m ı? Ona çok se-
lâm ediyorum. Yaz ı hizmeti ehemmiyetlidir, kaç cihette ibadettir. Senin mü-
barek hanenizdeki mâsumlara dua ediyorum. Ve malûm ders arkada şlar ı-
na çok selâm ediyorum. Keçeci Şeyh Mustafa Efendi baz ı risaleleri yaz ıyor-
du. İnşallah, böyle kudsî hizmete öyle mübarek zâtlar i ştirak ederler. Ona 
da bilhassa selâm ediyorum ve duas ını istiyorum. Hac ı İbrahim Efendi ve 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
336  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Bedreddin’i, Refet’i tahattur ettikçe, ekseriyetle onlar ı hat ırlıyorum. Onlara 
da bilhassa selâm ediyorum.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, müdakkik karde şim Refet Bey,
Sorduğun suâle en kolay ve ruhsatl ı cevap senin cevab ınd ır. Mülteka  
Şerhi Damad’ ın ve Merâku’l-Felâh ikisi demi şler: İki Ramazan için bir keffâ-
ret kâfidir. Müteaddit vâk ıalara bir keffâret kifâyet eder. Çünkü tedâhül var-
dır. Ve 4ُçĻِéَّāĤا َĳُİ demişler.
Hakikat nokta-y ı nazar ında bu meselede azimet var, ruhsat var. Azimet 
hâli, kuvveti müsait ise, her Ramazan için ayr ı bir keffâret var. Fakat ruhsat 
ciheti, tedahül s ırrına binaen, müteaddit Ramazan için bir keffâret farz, ayr ı 
ayr ı keffâret müstehap derecesinde kal ır. Bu keffârette mana-y ı ukubetle ma-
na-y ı ibadet ikisi dahi münderic oldu ğu için, hem kerhen icbar edilmeyecek, 
hem tedâhül eder.
Aziz karde şim, f ıkhü’l-ekber olan esâsât- ı imaniye ile me şgul olduğumuz 
için, nakle ve ehl-i içtihad ın medârikine ve meâhizine bakan dekâik-i mesâil-i 
fer’iyeye zihnim şimdilik ciddî müteveccih olam ıyor. Zaten yan ımda da kitap-
lar olmad ığı gibi, vaktim de yoktur ki müracaat edeyim. Hem ulemâ-y ı İslâm 
o kadar tetkikat- ı sâibe yapm ışlar ki füruata dair tetkikat- ı amîkaya ihtiyaçla-
rı kalmam ış. Eğer hakikî ihtiyaç hissetseydim, böyle füruata dair müçtehidî-
nin derin me’hazlar ına gidip baz ı beyanatta bulunacakt ım. Belki de, daha o 
nevi hakâike me şguliyet zamanlar ı gelmemi ş. Her neyse. Size bu defa Sûre-i 
Feth’in âhirine ait ve onun münasebetiyle
5َīĻِéِĤَّאāĤوَا اءِƯïَıُّýĤوَا َīĻِĝĺِّïِّāĤوَا َīĻِّĻِ×َّĭĤا َīِĨ ْħِıْĻَĥَĐ ُّٰųا َħَđْĬأَ َīĺِñَّĤا َďَĨ ٰۤئِכَĤُۨوÉَĘ
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 Bu görüş, üzerinde karara var ılan görüştür.
5 “İşte onlar, Allah’ ın nimetlerine mazhar etti ği nebîler, s ıddîkler, şehidler, salih ki şilerle beraber olacak-
lard ır.” (Nisâ sûresi, 4/69)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  337
âyetine dair beyanat ı ve “Minhâc- ı Sünnet” nam ındaki lem’ada َدَّةَĳَĩْĤا َّźإِ 
1ĵٰÖْóُĝْĤا ĹِĘ sırrına dair muhakemat ı nas ıl buluyorsunuz? Karde şin Hüsrev ile 
sen, Şeyh-i Geylânî’nin kerâmât- ı gaybiyesinin bütün parçalar ıyla bir nüsha 
yaz ıp Hulûsi Bey’e gönderseniz iyi olur. Âs ım Bey’e de onlar bütün gitme-
lidir. Başta, Gavs- ı Âzam’ ın tâbiriyle Bekir Bey, bizim tâbirimizle Bekir A ğa, 
Ahmed Hüsrev, Lütfü, Rü şdü, Hâf ız Ahmed, kay ınpederin Hac ı İbrahim Bey 
ve Sezâi Bey olarak umum karde şlerinize selâm, dua ediyorum. Ve müba-
rek ve bahtiyar Bedreddin’in ba şından öperim. O Kur’ân’ ı okudukça bana 
dua etsin. Öyle mâsumun duas ı inşaallah hakk ımızda makbuldür. Onun va-
lidesi olan âhiret hem şireme ayr ıca dua ediyorum. Bedreddin gibi bir evlât 
sahibesi oldu ğundan tebrike şâyand ır. Bedreddin’in okudu ğu her bir harf-i 
Kur’ân’ ın, on sevaptan tut, tâ bine kadar uhrevî meyveleri vard ır. Hem va-
lidesinin defter-i a’mâline, hem hoca ve Üstad ının defter-i a’mâline dahi o 
sevaplar kaydolunur.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
 (Hüsrev, Üstadının kendi hakkında hiddetini zannedip, bir meseleye dair  (Hüsrev, Üstad ının kendi hakk ında hiddetini zannedip, bir meseleye dair 
müteessiren yazdığı mektubundan bir fıkradır.) müteessiren yazd ığı mektubundan bir f ıkrad ır.)
Sevgili ve k ıymettar Üstad ım,
Mektubunuzun mütâlaas ından mütevellit teessürat ım aras ında, kalbime 
çok havât ır hutur ediyordu. Her taraf ı ve her hâli kusur ve ay ıpla dolu tale-
beniz, sevgili Üstad ının ayaklar ının alt ına varl ığını sermişti. Belki her gün, bu 
şiddetten daha büyük bir şiddetle muamele görse ve hatta Üstad ı uğrunda, 
yüz bin hayat ı olsa hepsini bile vermeye bilâ-tereddüt haz ır olduğunu, sûrî 
değil, kalbî bir itirafla müheyyad ır.
Mücrim talebeniz, senelerden beri Hâl ık’ından bir hâmi istiyordu. Ba ştan 
aşağıya kadar siyahl ıklarla dolu olan defter-i a’mâlim tetkik edilse, bu husus-
ta ne kadar tazarru ve niyaz ım vard ır ve ne kadar gözya şlar ım bulunacakt ır. 
1 “(Ben bu risalet ve ir şad hizmetinden ötürü), sizden akrabal ık sevgisinden ba şka bekledi ğim hiçbir 
karşılık yoktur.” ( Şûrâ sûresi, 42/23)
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
338  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Kur’ânî hizmet u ğrunda, arz ın sekenesi kadar hayat ım olsa, her birisini feda 
etmeyi, ne büyük saadet ve şeref kabul etmi şim.
Ey sevgili Üstad ım, ey k ıymettar Hocam, ey senelerden beri arad ığım 
muhterem mür şidim, ey aziz dellâl- ı Kur’ân,
Izt ıraplar ımın sürûra ink ılâp etmekte oldu ğunu hissediyorum. Uzakta 
olan ın kusuru görülmez, tokat yak ında olana vurulur. Kalbim bu cümlelere 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ diyor. Fakat dima ğımdan silinmeyen bir şey varsa, o da aziz 
Üstad ımın elemlerine i ştirak etmek idi.
Muhterem mür şidim, kimin haddi var ki risalelerin birisine el uzats ın veya-
hut bir sayfas ına dil uzats ın veyahut bir cümlesini tenkit etsin veyahut bir keli-
mesine, hatta bir harfine ve belki bir noktas ına itirazda bulunsun? Bilâ-istisna, 
her fert istihsan ederken, böyle bir şey yapmak için, bu cüreti kimden ala-
yım?..
Yok, sevgili Üstad ım, müsterih olunuz; senelerden beri çekmekte oldu-
ğunuz, kalebend cezas ından pek şedit azaâb ınıza, bir ba şka ve mühim elem 
kat ılmas ına taraftar olanlara bir parça meyletmek şöyle dursun, belki bu hâ-
lin şiddetle ve belki fedaisi olarak aleyhte oldu ğuma, vicdan ımın tasdiki kâ-
fi bir şahittir.
Ahmed Hüsrev
f
 (Hâfız Ali’nin bir fıkrasıdır.)  (Hâf ız Ali’nin bir f ıkras ıdır.)
Aziz Üstad,
Bu asr ın sisli, semli revac ı, (şecere-i kâinat ın meyvesi olan insan ın nü-
ve, lüb, k ışır gayelerini) zâil ve faniye, zillet ve gurura, âfil firaka, zâhir bât ıla, 
atâlet ademe, h ırs ve hayvaniyete, câmid ve abesiyete, ba şıbozukluk ve hiç-
liğe sevk ile, o meyvenin k ısm- ı âzam ının ölüp, ekallinin de ölmek ve tefes-
sühü ân ında, mezkûr şecerenin merkez üzerine karib, Isparta dal ına tâlik edi-
len, Hakîm-i Mutlak’ ın etem, ekmel şifahanesi olan Kur’ân’dan nebean eden 
“Tiryak Notalar” tesmiyesi ile, her notan ın binler harfler damlalar ıyla imdada 
yetişerek, küre-i arz bahçesini iska ve binler meyvelere hayat bah şeden ve bu 
yüzden menba ı gibi, k ıyâmete kadar harika bir keramet ve taklit edilmez bir 
turra ile ça ğlayacak olan eser-i mübareki, elhamdülillâh, istinsah, ettim.
1 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...” (Neml sûresi, 27/40)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  339
Evet, Üstad ım, nas ıl ki,
1ْħِכُĬَاĳْĤوَأَ ْħِכُÝَĭِùْĤأَ َفُŻِÝْìوَا َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا ُěْĥَì ۪įِÜَאĺاٰ ْīِĨوَ
âyet-i kerîmesinin binler mâsadaklar ından bir mâsadak ı olan nev-i insan ın 
her bir ferdine sîma, ses, etvar, ahlâk gibi daha çok latîfeler ve cihâzât mev-cut iken, birbirine benzemeyip, her bir şah ıs bir âlem olarak, Vâhid-i Ehad-i 
Samed’in mal ı ve masnuu ve muvazzaf memuru oldu ğunu, bilmecburiye şu-
uru olana kabul ettiriyor.
Öyle de Kur’ân- ı Hakîm’in hayattar semeresi olan Sözler ve Mektubâtü’n-
Nur’un her bir parças ı, kendi âleminde nihayetsiz kudreti gösteren ve her 
mebhaslar ı ile binler âlemler içinde bir âlem olan âlem-i şuhudun t ılsım- ı acî-
bini tam ke şif ve hâl ile, her risale bir muamman ın miftah ı ve hayattar ervâ-
hı hükmündedir.
Bundan böyle, daha binler ihsan- ı ilâhî ve rahmet-i sübhânî olsa, yaz ılsa, 
ihtiyaç görünüyor ve yerleri bo ş karanl ık bir âlem gibi, o şems-i hakikat güne-
şinin şuâlar ını bekliyorlar. Dilerim Cenâb- ı Hak’tan, böyle anûd bir zaman-
da, (böyle asâ-y ı Mûsâ misillü) çok cihetlerle harika, fütuhata sebep olan ve 
inşaallah bundan böyle olacak olan Resâilü’n-Nur’u teksir buyursun, âmîn, 
âmîn, âmîn…
Kusurlu talebeniz
Ali (rahmetullâhi aleyh)
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Rüşdü’nün gönderdi ği otuz liradan yirmi yedisini postayla size gönderdim. 
Siz ona gönderirsiniz. Ona da öyle yazd ım. Benim ihtiyac ım olmad ığından ve 
kaideme muhalif oldu ğundan, kabul edemedim. Yaln ız onun hay ırlı niyeti için, 
1 “O’nun varl ığının ve kudretinin delillerinden biri de: Gökleri ve yeri yaratmas ı, lisanlar ınızın ve renk-
lerinizin farkl ı olmas ıdır.” (Rûm sûresi, 30/22 )
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
340  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ehemmiyetli hay ırlara sarfedilmek suretiyle, onun hesab ına otuzdan üç bank-
not ald ım. Sizlere ve sizinle alâkadar olanlara pekçok selâm ve dua ediyorum.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhlis karde şim,
Isparta’ya nakl-i mekân, hem tulûat- ı kalbiyeye, hem sizinle muhabere-
ye bir derece fütur verdi.
Evvelâ : Kardeşimiz Sabri, Hakk ı Efendiler arzular ıyla, yine E ğirdir vas ı-
tas ıyla size emanet gönderilecek. On Yedinci Lem’a nam ındaki notalar ı Sabri 
size göndermi ş veya gönderecek. Bu defa da s ırlı, kerametli Yirmi Dokuzuncu 
Söz’ü size gönderiyorum. Latîf ve mânidar bir tevâfuktur ki Hüsrev senin için Yirmi Dokuzuncu Söz’ü yaz ıyordu.
Yazd ığı vakitte Hüsrev vas ıtas ıyla çok mübarek Ramazan hediyesi ay-
nı anda gelmesiyle beraber, ayn ı gecede ben senin hânen taraf ına ve hâne-
ne geldiğimi rüyada gördü ğüm gibi, iki gece evvel, elhak ikinci bir Hüsrev ve 
ikinci bir Süleyman olan Süleyman Rü şdü, aynen sizi görmü ş. Bundan anla-
dık ki bizler bir menzil içindeki adamlar hükmündeyiz. Maddeten uzakl ık tesi-
ri yok ve birbirimize kar şı münasebet-i âdiye dahi kaydedilir.
Sâniyen :
 Şu Yirmi Dokuzuncu Söz, tarifnamelerde yaz ıldığı gibi, bir müs-
tensih hatt- ı hakikiyesine ihtiyars ız takarrüble, s ırrı tezahüre ba şlam ış ve diğer 
müstensih hatt- ı hakikîsini bulmu ş. Hakikaten, ne fikirde bulunursa bulunsun, 
gören herkesi tasdike mecbur ediyor. Hatta burada mühim ve mü şkül-pesent 
ulemâlar dahi, güne ş gibi inan ıp tasdik ediyoruz, diyerek imza ediyorlar.
Şüphemiz kalmad ı ki, i’câz- ı Kur’ân’ ın yüz cüzünden bir cüzü, şu tefsiri-
ne in’ikâs etmi ş. Yaln ız şu fark var ki i’câz kastîdir, kasten de kimse muara-
za edemez.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  341
Şu kitab ın tevâfuku ise, f ıtrî, ihtiyars ız olmak cihetiyle harika olur, keramet 
say ılır. Kastî ve sun’î bir surette muaraza edilmez. Her neyse, şu nüshay ı karde-
şiniz Abdülmecid bir defa görsün. İnşallah, ona da bir vakit bir tane yaz ılacak. 
Şayet orada birisi aynen istinsah etmek niyet etse, çok dikkat etmek gerektir. 
Çünkü bu risalenin hurufat ı da s ırlı; kendine güvenmeyen yazmas ın.
Sâlisen : Kardeşimiz Fethi Bey ne hâldedir, neden az görü şüyorsunuz? 
Ben ona çok dua ettim ve ediyorum. Sen bir muz ır memurun yüzünden 
onunla az görü şmen beni müteessir etti. Allah kabul etsin, ben de ona çok 
defa dua ettim. İnşallah, tam bir arkada ş, bir muhatab ın olan Hâf ız Ömer, 
Risale-i Nur’un inti şarına mühim bir vas ıta olacak ki her mektubunda onu 
ciddî alâkadar görüyorum.
On Alt ınc ı Lem’a nam ındaki üç mühim meseleden ibaret bir risaleyi sizin 
için yazd ırıyorum, yeti şirse onu da gönderiyorum. Lillâhilhamd, burada git-
tikçe Risale-i Nur’un şâkirtleri ve yaz ıcılar ı çoğalıyor. Ne vakit az fütur ba şla-
sa, bir teşvik kamç ısı hükmünde bir şey zuhur ediyor.
Ezcümle : Sufî me şrep ve yaz ıda muvakkaten tembellik eden bir k ısım 
kardeşlerimize yaz ılan bir mektubun nüshas ını, melfufen gönderiyorum. Belki 
tembel olmayan, fakat tembelle şen Abdülmecid de görür. Muhterem vali-
deniz ne hâldedir; onu da merak ediyorum. Çok dua ediyorum. Hastal ığın 
her bir saati bir gün ibadet hükmünde oldu ğunu, benim taraf ımdan hem 
ona, hem Hoca Abdurrahman’a söyle. Ba şta pederiniz, Fethi Bey ve Hoca 
Abdurrahman, İmam Ömer, Kemâleddin gibi dostlara selâm ve dua ediyo-
rum. Ve dualar ını istiyorum.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Mesleğimizin bir medar-ı şevki ve zevki olan tevâfuk Mesleğimizin bir medar- ı şevki ve zevki olan tevâfuk 
letâifinden üç-dört numûne letâifinden üç-dört numûne
Birincisi : İktisat Risalesi, birbirinden habersiz alt ı müstensihin yazd ıklar ı 
alt ı nüshada, elif’lerin elli üç adedinde tevâfuklar ı, telif ve istinsah tarihi olan 
elli üçe muvaf ık gelmesidir. Sonra bakt ım ki as ıl müsvedde-i ûlâda çok ç ıkıntı 
ve tashihlerle beraber elli üç adet s ırrını muhafaza etti ğini hayretle gördük.
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
342  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
İkincisi : Risaleler’in Fihristesi tamam yaz ıldıktan sonra, birinci müsevvid, 
ihtiyars ız “Bu güzel Fihriste tamam oldu.” deyip yazm ış. O müsevvid hesab- ı 
ebcedî hiç bilmedi ği gibi, hiçbir şey de düşünmemiş. “Bu güzel fihriste tamam 
oldu,” aynen bin üç yüz elli iki tarihini gösterip Fihriste’nin tarih-i telif ve is-tinsah ını göstermi ştir.
Üçüncüsü :
 Yirmi Üçüncü Lem’a’n ın müsveddeden tebyiz edilirken, hiç 
elif’lerin adedini hat ıra getirmeden, yaz ıldıktan sonra yüz yirmi sekizinci risale 
olduğuna işareten, yüz yirmi sekiz elif  olmas ıdır.
Dördüncüsü : Dünkü gün Mucizât- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  tashih 
edilirken, küçük, latîf iki tevâfukun on dakika fas ılayla vücuda gelmesidir. 
Şöyle ki:
İkişer arkada ş Mucizât- ı Ahmediye ve Mirâc ı ayr ı ayr ı tashih ediyorlard ı. 
Mirâc ın alt ı yüz sat ırı içinde birtek sat ır, kuru dire ğin ağlamas ından bahsedi-
yor. Mucizât- ı Ahmediye yüz elli sayfa içinde bir sayfa o bahse dairdi. Birden 
o iki k ısım musahhihler ayn ı kelimeyi söylüyorlarken, içlerinden bir efendi in-
tikal etti, iki k ısım ayn ı kelimeyi söylüyoruz dedi. Bakt ık, fevkalâde bir surette 
iki tashih ayn ı kelime üzerindedir.
On dakika sonra, yedi mucizeye mazhar yedi çocu ğun bahsi tashih edi-
lirken, umulmad ığı bir zamanda, haz ır zâtlar ın nazar ında mübarek Meliha is-
minde be ş yaşında bir çocuk geldi, oturdu. Çocuklar ın bahsini zevkle dinle-
meye başlad ı. Çay verdik, çocuk bahsi bitinceye kadar içmedi. Haz ır olan biz 
dört kişi şüphemiz kalmad ı ki s ırr- ı tevâfukun birinci menba ı olan Mucizât- ı 
Ahmediye’nin telifçe ve istinsahça ve k ıraatça ve harika tevâfukça kerameti-
ni gösterdi ği gibi, bu iki küçük tevâfukla, yine o kerametin şuâ ından iki latî-
feyi gösterdi.
Hem bir sene evvel bir seyre giderken, arkamdan bir k ız çocuğuyla bir ka-
dın geliyorlard ı. Ben yoldan ç ıktım, yolu onlara b ırakt ım. Bakt ım, beni geçmi-
yorlar. S ıkıldım. Acele geçtim, bir bahçeye girdim. Bakt ım, onlar da bahçeye 
girdiler. Hem hiddet, hem hayret ettim. Mucizât- ı Ahmediye elimdeydi. Tefe’ül 
gibi açt ım. En evvel gözüme ili şen ve yaln ız risalede birtek defa zikredilen bir 
isim ki ayn ı o kad ının ismini o sayfa içinde gördüm. Bakt ım, o kad ını tan ıdım. 
Fesübhânallah, dedim. Bunlar kim olduklar ını anlamak için, daha evvel o ki-
taba baksayd ım, bu hayretten kurtulacakt ım. Bu hâdiseye hem ben, hem haz ır 
olan Şaml ı Hâf ız ve hâdiseyi anlayan o kad ın ve başkalar ı hayret ettik.
Said Nursî
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  343
Kalben rahats ızlığım dolay ısıyla, Kurban Bayram ına kadar Süleyman 
Efendi, Şaml ı Hâf ız Tevfik, Abdullah Çavu ş ve Mustafa Çavu ş’tan başka kim-
seyi kabul etmiyorum. Affedersiniz, gücenmeyiniz.
Said Nursî
f
Isparta Cumhuriyet Müddeiumumîli ğine,
Dokuz senedir, beni bu memlekette sebepsiz olarak ikamete memur etti-
ler. Hariçle ihtilâttan menoldu ğum için çal ışamad ım, perişan bu gurbette kim-
sesiz kald ım. On üç seneden beri, beni bu vilâyette tan ıyanlar ın tasdikleri tah-
tında, siyasetle hiçbir cihetle alâkam kalmad ığına delilim şudur ki:
On üç seneden beri bir gazeteyi okumad ığımı ve dinlemedi ğimi, sekiz se-
ne oturdu ğum Barla halk ıyla işhad ediyorum. On üç sene, bu zamanda siya-
setin lisan ı olan gazeteyi dinlemeyen, i şitmeyen, istemeyen bir adam ın siya-
setle alâkas ı olmad ığı ve sekiz aydan beri merkez-i vilâyette bütün buradaki 
benimle temas edenlerin şehadetleriyle, siyasete taallûk eden hiçbir meseleye 
temas etmedi ğimi gösterebilirim.
Bu hâlimle beraber, bu senenin Kurban Bayram ında, f ıtraten sohbetten 
hoşlanmad ığım için, hiç kimseyi kabul etmedi ğimi gösterir bir-iki sat ırlık ya-
zıyla kap ımda yazd ığım ve hiçbir kimse de gelmedi ği hâlde, bu mübarek bay-
ram ın dört gününde bir polis bulundurulmak suretiyle, benim gibi garip, ihti-
yar, hastal ıklı bir adama şüphe isnat ederek tarassut ettirmek ve hareket-i şah-
siyemi bilâ-sebep taht- ı nezarette bulundurmakla verilen tazyik ve s ıkıntı kâ-
fi gelmiyormu ş gibi, bu senenin Nisan’ ının dördüncü günü, k ış münasebetiy-
le ve mütemadiyen harekât ımın takip ve tarassut edilmesinden dolay ı harice 
çıkmad ığımdan s ıkılm ıştım.
İşte o günü, alt ı ayl ık ıztırab ımı tahfif etmek ve biraz teneffüs ve rahats ız-
lığımı izale etmek için, havan ın güzelliğinden istifade ederek gezmeye gitmi ş-
tim. Avdetimle, bir komiser ile iki polis ikamet etti ğim evimin kap ısında ve bir 
komiser ile iki polis de bahçenin d ışarısında bulunuyorlard ı. İçeriye girdim, 
komiser ve iki polis beni takip ettiler. Odama ç ıktım, onlar da arkamda idiler. 
Benimle beraber girdiler, taharriye ba şlad ılar.
Dokuz seneden beri ihtilâttan bilâ-sebep menedildi ğimden, mesle ğim iti-
bar ıyla Kur’ân ve imanla hasr- ı iştigal etmi ştim. Ve onun neticesi olarak yaz-
dırdığım eserlerden,
344  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Birisi , Kur’ân- ı Hakîm’deki iki bin sekiz yüz küsur lafza-y ı Celâl’in bir 
sırr- ı kerametini ve bir nak ş-ı i’câz ını gösterecek, en müstesna bir hatla yaz ıl-
mış gayetle k ıymettar yirmiden fazla Kur’ân- ı Kerîm cüzlerini;
2. Beka-y ı ruh ve melâike ve ha şrin hakkâniyetine dair Yirmi Dokuzuncu 
Söz nam ı alt ındaki risalenin içinde tezahür eden, kendimce en ekal bin liraya 
değer bir s ırr- ı azîmi gösteren risaleyi;
3. Hazreti Peygamber’in risaletini güne ş gibi isbat eden ve harika bir su-
rette on iki saatte telif edilen yüz elli sayfal ık On Dokuzuncu Mektup nam ı al-
tında Mucizât- ı Ahmediye Risalesi’ni ki o mucizât ın kerameti olarak, o risa-
lede tevâfuk nam ıyla öyle bir s ırr- ı azîm tezahür etmi ş ki, o risale tek ba şıyla 
maddeten bin lira kadar kendimizce k ıymettard ır;
4. Vahdâniyet-i ilâhiyeyi güne ş gibi isbat eden ve Kur’ân’ ın otuz üç âyet-i 
azîmesini tefsir eden Otuz Üç Pencere nam ındaki Otuz Üçüncü Mektup ki 
sırr- ı tevâfukla beraber k ıymet-i ilmiyesi ve edebiyesi itibar ıyla ehl-i tevhidce 
yaln ız maddeten bin lira kadar ehemmiyetli olan risaleyi;
5. Şirkin esas ını ref edip, vahdâniyeti nihayetsiz derecede kuvvetle isbat 
eden Otuz İkinci Söz nam ı alt ındaki eseri ki o eser bir âlim taraf ından zayi 
edilse, onu elde etmek için bin lira tereddütsüz verece ğini zannetti ğim misilsiz 
risalemden mevcut her iki tanesini;
6. İsraftan kurtarmak ve bu fakir milleti iktisada al ıştırmak için yazd ığım, 
küçük fakat müstesna bir ehemmiyette olan İktisat Risalesi ismindeki risale-
min mevcut olan her üç nüshas ını;
7. Kendi ihtiyarl ığımdan dolay ı, iman noktas ında Kur’ân’dan buldu ğum 
rica ve teselli nurlar ından kaleme ald ığım ve mevcudu tam üç nüsha ve iki 
nüsha da noksan olarak umum be ş parças ını ki bence bu risale benim gibi 
kabre yak ınlaşmış bir ihtiyar adama k ıymet takdir edilmeyecek derecede yük-
sek bir hakikatle yaz ılm ıştır;
8. On beş sene evvel Arapça olarak tab edilen, Harb-i Umumî’de ate ş 
içinde yaz ıldığı için, o zamandaki Ba şkumandan ın bu yâdigâr- ı harbin hayr ı-
na iştirak etmek niyetiyle kâ ğıdını kendisi verdi ği İşârâtü’l-İ’câz tefsirini;
Hem üç yüz otuz be ş senesinde İstanbul’da tab edilen Katre , Şemme , 
Habbe , Habbenin  Zeyli ve Ankara’da Yeni Gün Matbaas ı’nda Zeylinin Zeyli 
ve Ankara Matbaas ında tab edilen Hubab ve İstanbul’da tab edilen Zühre ve 
Şûle gibi risaleleri hâvi Arapça matbu bir mecmuam ı ve İstanbul’da on be ş 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  345
sene evvel tab edilen Sünuhat  isminde k ıymettar iki matbu risalemi ve hem 
biraderzadem Abdurrahman taraf ından on be ş sene evvel İstanbul’da tab et-
tirilen Tarihçe-i Hayat’ ımın bir k ısm ına ait matbu risalemden üç nüshas ı ta-
mam ve be ş-alt ı nüshas ı noksan kitaplar ımı ve hem de İstanbul’da yeni huruf 
çıkmadan evvel tab ettirdi ğim Onuncu Söz nam ında gayet k ıymettar ha şri ve 
kıyâmeti gündüz gibi isbat eden risalemi ve daha bilmedi ğim hususî ve şahsî 
ve imanî evraklar ımı ve risalelerimi tekrar iade etmek üzere, o taharri netice-
sinde al ıp götürdüler.
Bu taharriyatta o kadar ileri gidildi ki alt ı ay evvel oturdu ğum köşkten 
şimdiki oturdu ğum köşke nakledince, sandalye, şişe, demir ve sair e şyaya ait 
listeye var ıncaya kadar ald ılar ve el’an da iade edilmedi.
Dokuz seneden beri bu memlekette ve bu kadar dostlar ımla temas etti ğim 
hâlde, şimdiye kadar hiçbir cürüm bana isnat edilmedi ve hiçbir vukuat ım da 
olmad ı ve hayat ımda dâî-i şüphe hiçbir emâre vücut bulmad ı. Ve menfîli ğim-
de, sebepsiz ve ancak ihtiyat ve tevehhüm yüzünden olmakla inziva etti ğim bir 
mağaradan ç ıkart ılarak menfîlerle birlikte nefyedildim. Bu müddet zarf ında si-
yasetle ve dünyayla alâkam olmad ığına, bu memleketteki dokuz senelik tarz- ı 
hayat ımın şehadetiyle beraber, risalelerimde gerek emniyet dairesi ve gerekse 
hükûmet dairesi dâî-i şüphe bir şey bulamad ıklar ıdır.1(Hâşiye) Eğer bir cürmüm 
varsa, dokuz seneden beri mütemadiyen dikkat ettikleri hâlde cürmümü gör-meyen veya gösteremeyenler, şimdi göstermeye mecburdurlar.
Şu kitap zayiat ımdan lâakal şahsî iki bin lira zarar ım var. Çünkü bunlar ın 
hiçbirisinin ba şka bir nüshas ını bende b ırakmad ılar. Vaktiyle tab etmek için, 
yaln ız İşârâtü’l-İ’câz tefsirine iki yüz elli lira verdim. Arabî mecmuas ı üç yüz li-
ra. Ve Yirmi Dokuzuncu Söz ve On Dokuzuncu Sözlerde o s ırr- ı azîme hiçbir 
âlim ve hiçbir edip yoktur ki “Bin lira k ıymetindedir.” demesin.
Ve bir de on üç sene evvel hükûmet Dârü’l-Hikmet’te yüz lira maa ş ala-
cak kadar i ş görebilecek bir adam nazar ıyla bana bakm ış, ayda yüz lira  ma-
1 (Hâşiye) Câ-y ı dikkattir ki sekiz-dokuz seneden beri zulüm ve tazyikat alt ında gizlemeye mec-
bur olduğum en eski ve en mahrem evraklar ı âni olarak taharri edip hiçbir şey b ırakmaya-
rak al ınd ığı hâlde, mûcib-i telâ ş ve dâî-i endi şe ve medar- ı hicap ve hacâlet bir şey bulun-
mamas ı, garazkâr sû-i zanl ı ehl-i dünyan ın ona kar şı ettikleri haks ız tazyikat ve tarassut ne 
kadar çirkin ve hata oldu ğunu gösteriyor. Acaba onu itham eden ve kendini vatana ve mil-
lete sad ık tevehhüm eden ehl-i dünyan ın en büyük memurundan en küçü ğüne kadar, de ğil 
sekiz-dokuz sene, belki sekiz-dokuz ay zarf ında en mahrem ve en gizli evrak ı meydana at ı-
lıp tetkik edilse, ona telâ ş verecek ve utand ıracak sekiz-dokuz madde ç ıkmaz m ı?
346  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
aş vermiş. Bu sekiz senede beni, yar ım saat bir köy olan İlâma’ya iki defadan 
fazla gitmeye müsaade edilmeyecek derecede ihtilât ve gezmekten menedil-diğim gibi, bir vâridât ım, bir mal ım olmamakla beraber, o köyde benim gibi 
bir adam çal ışacak iş bulamad ığımdan ve kimsenin bir şeyini de kabul etme-
mek, bir meslek-i hayat ım olduğundan, çekti ğim perişaniyet ve zarar ve ziya-
nın takdirini müddeiumumîli ğe havale ederek, ya kitaplar ımın hepsinin iade-
sini veyahut bu husustaki zarar ve ziyan ımın müsebbiplerinden tazminini dâ-
vâ ediyorum.
Tetimme :
 Hükûmetin kanunu, tarikat dersi vermeye ve muska yazma-
ya ve nüfuz temin etmeye müsaade etmedi ği ve ben de bunlarla alâkadar ol-
mad ığım ve hükümet de yan ıma gelen ziyaretçileri ho ş görmedi ği için, baz ı 
adam müteaddit defa tarikat ve muska niyetiyle yan ıma gelmek istedi. Ben 
de hükûmetin kanununa riayet etmek ve hükümet memurlar ını sebepsiz ku ş-
kuland ırmamak için, kabul etmeyip reddettim.
Mesmuat ıma göre, bu hâlden mu ğber olanlar yalan ve as ılsız bir surette 
isnadatta bulunmu ş. Böyle hükümetin kanununa riayeten reddetti ğim kimse-
ler yüzünden beni böyle s ıkıştırmaktan, hilâf- ı kanun hareket etmedi ğim için 
böyle azap vermek, kanunu dinlememeye mecburiyet vaziyetini veriyorlar manas ı çıkıyor.
Dokuz senedir dünyevî hayat ıma gelen her türlü i şkencelere tahammül 
edip sabrettim, sükût ettim. Fakat dünyalar ına kar ışmad ığım hâlde, böy-
le hayat- ı uhreviyeme suikast suretindeki taarruz kar şısında sabr ım tükendi. 
Hakk ımı aramak için ikame-i dâvâya mecbur oldum.
Said Nursî
f
Bundan sonraki kısım Hazreti Üstadın Kastamonu Bundan sonraki k ısım Hazreti Üstad ın Kastamonu 
ve Emirdağ hayatında iken yazılan ve el yazma ve Emirdağ hayat ında iken yaz ılan ve el yazma 
nüshalarda dercedilen mektuplardır. nüshalarda dercedilen mektuplard ır.1 (Hâşiye)
(Risale-i Nur’un faal bir şakirdi olan, Ahmed Nazif Çelebi’nin bir istih-
rac ıdır ve bir f ıkras ıdır. Bunu, hem Birinci Şuâ’ ın otuz ikinci âyeti olarak ve 
hem Yirmi Yedinci Mektub’un f ıkralar ında kaydetmek münasip görüldü.)
O kendisi diyor: Gelen âyetleri hâf ızdan dinledim.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
 ِيñَّĤا َĳُİً۝ŻĻِĀوَأَ َةًóُכْÖ هُĳُéِّ×َøًا۝وَóĻِáכَ ًاóذِכْ َّٰųا ُواóاذْכُ اĳُĭَĨاٰ َīĺِñَّĤا َאıُّĺأَ אƯĺ
 َīĻِĭِĨْËُĩْĤِאÖ وَכَאنَ رِۚĳُّĭĤا ĵَĤإِ َאتِĩُĥُّčĤا َīِĨ ْħَכُäِóْíُĻِĤ ُįُÝٰۤئِכَĥَĨوَ ْħْכُĻَĥَĐ Ĺِّĥَāُĺ
 َאكَĭْĥَøأَرْ َّאĬإِ ُّĹِ×َّĭĤا َאıُّĺأَ אƯĺًא۝ĩĺِóכَ ًاóْäأَ ْħُıَĤ َّïَĐوَأَ َمٌۚŻَø ُįَĬْĳَĝْĥَĺ ْمَĳَĺ ْħُıُÝَّĻِéَÜًא۝ĩĻِèرَ
َīĻِĭِĨْËُĩْĤا ِóِّýَÖًا۝وَóĻِĭُĨ ًאäَاóِøوَ ۪įِĬِذْÍِÖ ِّٰųا ĵَĤإِ ًאĻِĐًا۝وَدَاóĺِñَĬوَ ًاóِّýَ×ُĨوَ ًاïِİَאü
2ًاóĻِ×כَ ًŻْąَĘ ِّٰųا َīِĨ ْħُıَĤ َنَّÉِÖ
Bu âyetlerde Risale-i Nur’a îmâ ve remz ve belki i şaret var diye hisset-
tim.
Evet, madem bu âyet gibi vazife-i risalet ve dâvete bakan âyetler, her as-
ra bak ıyorlar ve her as ırda efradlar ı ve mâsadaklar ı var...
1 (Hâşiye) Hazreti Üstad ımız el yazma nüshalarda Kastamonu Lâhikas ı’nda bulunan bu mek-
tuplar ı, Ankara’ya yeni yaz ı neşri için gönderdi ği Küçük Ali’nin (rahmetullâhi aleyh)  nüsha-
sında Ahmet Nazif’in (rahmetullâhi aleyh)  bu mektuplar ının etraf ını işaretleyerek “Ba şka yer-
de neşredildiğinden burada ne şredilmesin.” diye yazm ıştır. Böylece Barla Lâhikas ı’nda 
neşri Hazreti Üstad taraf ından münasip görülmü ş ve el yazma Barla Lâhikas ı’nda aynen 
dercedilmi şlerdir.
Mustafa Sungur
2 “Ey iman edenler! Allah’ ı çok zikredin, O’nu s ık s ık an ın.  Sabah-ak şam O’nu takdis ve tenzih edin. 
O’dur ki sizi karanl ıklardan ayd ınlığa ç ıkarmak için feyiz ve rahmet indirir, melaikesi de sizler için dua 
ederler. O, müminlere gerçekten pek merhametlidir.  Allah’a kavu şacaklar ı gün: “Selâm!” iltifat ı ile 
karşılan ırlar. O, onlara pek de ğerli ve cömertçe, bir mükâfat haz ırlam ıştır.  Ey şanl ı Peygamber! Biz seni 
insanlar hakk ında şahit, müjdeci, uyar ıcı,  Allah’ ın izniyle O’nun yoluna dâvet eden bir peygamber 
ve ayd ınlatan bir lamba olarak gönderdik.  Sen, müminlere Allah’tan büyük bir lütfa nail olacaklar ını 
müjdele!” (Ahzâb sûresi, 33/41-47)
348  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Ve madem bu âyetlerde Resûl-i Ekrem’e (aleyhissalâtü vesselâm)  verilen s ı-
fatlar ve unvanlar her zamanda cereyan ı ve her bir as ırda hükmetmek hay-
siyetiyle ve unvanlar ın alt ında, mana-y ı remziyle Risale-i Nur gibi, o vazife-
yi yerine getiren eserler ve zâtlar; bu gibi âyât ın dâire-i şümullerine girmeleri, 
Kur’ân’daki i’câz- ı mânevîsinin şe’nidir.. belki muktezâs ıdır ve lâz ımıdır.
Madem Risale-i Nur, bu acîb as ırda, müstesna bir surette bu âyetin i şa-
ret ettiği vazifeyi yap ıyor ve manas ının daire-i külliyesinde bir ferdidir. Elbette 
müteaddit emâreler ve gizli karinelerle diyebiliriz ki bu âyette dahi, Birinci Şuâ’ ın sair otuz bir adet âyetleri gibi, Risale-i Nur’a mana-y ı işârî ile bakar. 
Şöyle ki:
1ًאĩĻِèرَ َīĻِĭِĨْËُĩْĤِאÖ وَכَאنَ رِۚĳُّĭĤا ĵَĤإِ َאتِĩُĥُّčĤا َīِĨ ْħَכُäِóْíُĻِĤ cümlesi, mana-y ı 
işârîsi ile diyor: “Bin üç yüz yetmi şe kadar tecavüz eden en karanl ık bir zu-
lüm, en karanl ık bir zulmetten, sizi, ey ehl-i iman ve’l-Kur’ân, Kur’ân’dan ge-
len nurlara ve iman ın ışıklar ına ç ıkaran ve isminde nur ve manas ında ra-
hîmiyet bulunan ve ism-i Nur ve ism-i Rahîm’in mazhar ı olan bir lem’a-y ı 
Kur’âniye’ye ve bu asr ımıza bak ıp ima ediyor.
Mana mutabakat ından başka bir emâre ve karinesi budur ki: رِۚĳُّĭĤا ĵَĤإِ 
2ًאĩĻِèرَ َīĻِĭِĨْËُĩْĤِאÖ وَכَאنَ fıkras ının (şedde ve tenvin say ılır) makam- ı cifrîsi, dokuz 
yüz k ırk yedi edip, Risaletü’n-Nur isminin makam ı olan, dokuz yüz k ırk yedi 
adedine tam tam ına tevâfuk ediyor.
3ًاóِّýَ×ُĨوَ ًاïِİَאü َאكَĭْĥَøأَرْ َّאĬإِ cümlesi, şeddeler say ılmaz ve âhirde tenvin va-
kıftır (elif say ılır) makam- ı cifrîsi, bin üç yüz yirmi üç tarihini gösterir. O tarih-
te, merkez-i hilâfette, deh şetli bir ink ılâb ın mebde-i infilâki içinde yeise dü şen 
ehl-i imana müjde verip, İslâmiyet’in hakkâniyetine ve kuvvetine kuvvetli şe-
hadet eden ve veraset-i nübüvvet noktas ında davette bulunan hakikî bir şa-
hide işaret eder.
4ِّٰųا ĵَĤإِ ًאĻِĐًا۝وَدَاóĺِñَĬوَ cümlesi,5(Hâşiye-) tenvinler vak ıf olmad ığından say ılır-
1 “Sizi karanl ıklardan ayd ınlığa ç ıkarmak için (feyiz ve rahmet indirir, melaikesi de sizler için dua eder-
ler.) O, müminlere gerçekten pek merhametlidir.”
2 “Ayd ınlığa ç ıkarmak için (feyiz ve rahmet indirir, melaikesi de sizler için dua ederler.) O, müminlere 
gerçekten pek merhametlidir.”
3 “Biz seni insanlar hakk ında şahit, müjdeci… olarak gönderdik.”
4 “(Seni) uyar ıcı ve O’nun yoluna dâvet eden (bir peygamber olarak gönderdik.)”
5 (Hâşiye) *1 ِّٰųا ĵَĤإِ ًאĻِĐوَدَا kelimesi, Risale-i Nur’un hakikî bir ismi olan Bediüzzaman’ ın maka-
mına tam tam ına tevâfuku ve mânen mutabakat ı olduğu gibi, yaln ız, *2ًאĻِĐدَا kelimesi de 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  349
lar. Makam- ı cifrîsi ki bin iki yüz elli alt ı tarihini göstermekle, bu as ırda ve bu 
zamandaki İslâmiyet’in inhisaf ını, bir as ır evvel izhar eden mukaddemat ına 
bakarak, 1ِّٰųا ĵَĤإِ ًאĻِĐوَدَا kelimesi yüz doksan bir (191) ederek, Risale-i Nur’un 
bir hakikî ismi olan Bediüzzaman’ ın makam- ı cifrîsi bulunan, yüz doksan bir 
(191) adedine tam tam ına tevâfukla ima eder ki Risale-i Nur dahi, o inhisaf 
içinde bir dâî-i ilâllaht ır.
2ًاóĻِĭُĨ ًאäَاóِøوَ ۪įِĬِذْÍِÖ 3(Hâşiye) ve yaln ız 4ًاóĻِĭُĨ ًאäَاóِø kelimesi ise, tam tam ına 
Risale-i Nur’un bir ismi olan Sirâcü’n -Nur’a lafzan ve mânen ve cifren tevâ-
fukla bakar. 5 ًاóĻِĭُĨ ’daki “mim , yâ”, 6رِĳُّĭĤاَ’ deki “şeddeli nun”a mukabildir.
Evet İmam Ali (radiyallâhu anh)  keramet-i gaybiyesinde, Risale-i Nur’a 
Sirâcü’n-Nur nam ını vermesi, bu âyetin bu f ıkras ından mülhemdir denilebilir 
ve çekinmeyerek deriz.
7 ِّٰųا َīِĨ ْħُıَĤ َنَّÉِÖ َīĻِĭِĨْËُĩْĤا ِóِّýَÖوَ cümlesi, şedde say ılmak cihetiyle, makam- ı 
cifrîsiyle bin üç yüz elli dokuz (1359) tarihini göstermekle, bu asr ımızın, tam 
bulunduğumuz bu senesine bakarak ehl-i imana bir büyük ihsan ı var diye, 
mana-y ı remzî ile haber veriyor.
Biz bak ıyoruz, bu zamanda en büyük ihsan iman ı kurtarmakt ır. Ve görü-
yoruz, iman ı harika burhanlarla kurtaran, “ba şta” Risale-i Nur’dur.
Risale-i Nur’un tercüman ı olan Said ismine, üç harfle ittihat ve üç farkla tevâfuk eder. 
Çünkü “tenvin, elif ve vav” mecmuu elli yedi, “sin”den üç fark var.
 Risale-i Nur talebelerinden
Küçük Abdurrahman Tahsin
*1 O’nun (Allah’ ın) yoluna dâvet eden.
*2 Dâvet eden.
1 “O’nun (Allah’ ın) yoluna dâvet eden (bir peygamber olarak gönderdik).”
2 “Allah’ ın izniyle (O’nun yoluna dâvet eden bir peygamber) ve ayd ınlatan bir lamba olarak (gönder-
dik).”
3 (Hâşiye-2) (Tenvinler, elif say ılır) makam ı (1330) edip, Risale-i Nur’un fatihas ı olan İşârâtü’l-
İ’câz tefsirinin zuhur tarihine ve ًاóĻِĭُĨ ًאäَاóِø, eğer birinci tenvin say ılsa (1380) ederek, yirmi 
bir sene sonra Risale-i Nur küre-i zemini ışıkland ıracak bir sirac- ı münevver olaca ğına rem-
zeder inşaallah… 
  Risale-i Nur talebelerinden
Tahsin
4 “Ayd ınlatan bir lamba”
5 “Ayd ınlatan”
6 “Nur”
7 “Sen, müminlere Allah’tan (büyük bir lütfa) nail olacaklar ını müjdele!”
350  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Demek, bu zamana nisbeten bir fazl- ı kebir de odur. Bu i şareti kuvvet-
lendiren şudur: 1ًاóĻِ×כَ ًŻْąَĘ ’daki 2ًŻْąَĘ kelimesi, dokuz yüz altm ış (960) edip, 
Risaletü’n-Nur’un bu ismi, izafeden tavsif tarz ına geçmekle, Risaletü’n-Nuriye 
olup makam ı olan dokuz yüz altm ış iki (962) adedine mânidar iki farkla tevâ-
fuku, onun ba şına remzen ve imâen parmak basmas ıdır.
İlâhî, ya Rab! Sen Risale-i Nur’u ve Risale-i Nur Müellifi Üstad ımız Said 
Nursî’yi ve Risale-i Nur talebe ve şâkirtlerini ve mensuplar ını, muhafaza-y ı 
hıfzında ve kale-i ilâhiyen içinde muhafaza ve emin eyle., âmîn... Ve hiz-
met-i Kur’ân ve imanda sabit ve daim eyle., âmîn... Ve bu kudsî hizmetlerin-de, muvaffakiyetlerle yard ım ve muâvenetler ihsan eyle., âmîn... Ve Kur’ân- ı 
Mu’cizü’l-Beyan- ı Azîmüşşân’ ın s ırr- ı âzam ına, marifetullah, muhabbetullah 
ve muhabbet-i Resûlullah s ırr- ı kudsîsine; ve 
3ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè sırr- ı uz-
mâs ına; ve r ızâullah ve rü’yet-i cemâlullah lütuf ve ihsan ına mazhar eyle, yâ 
Rabbe’l-âlemîn!
 َīĺِóِİَّאĉĤا َīĻِ×ِّĻَّĉĤا َīĻِđَĩْäأَ ۪įِÝْĻَÖ ِģْİوَأَ ۪įِÖَאéْĀوَأَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ ٍïَّĩَéُĨ َאĬِïِّĻَø ĵٰĥَĐ ُّٰųا ĵَّĥَĀوَ
4َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبِّ ِِّٰų ُïْĩَéْĤوَا َīĻِĥَøْóُĩْĤا ِïِّĻَø ِÙَĨْóُéِÖ َīĻِĨاٰ َīĻِĨاٰ
Fakir, âciz, zay ıf, günahkâr talebe ve hizmetkâr ınız
İnebolulu
Ahmed Nazif Çelebi
f
 (Ahmed Nazif Çelebi’nin bir f ıkras ıdır. Bayram münasebetiyle kabul 
edilmeyen bir hediye için yazm ıştır.)
6ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 5ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
7ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
1 “...pek büyük bir lütf u ihsan)” (Ahzâb sûresi, 33/47)
2 “lütuf”
3 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
4 Ve Allah’ ın salât ve selâm ı Muhammed’in (aleyhissalâtü vesselâm)  ve onun âlinin, ashab ının ve iyi ve 
temiz kimseler olan bütün ehl-i beytinin üzerine olsun, âmîn, âmîn, âmîn... Peygamberlerin efendisinin hürmetine. Alemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun.
5 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
6 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
7 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  351
Çok aziz ve çok k ıymetli, mü şfik ve fedakâr üstad- ı âzam efendim haz-
retleri,
Hazineler dolusu mücevherattan daha fazla, hatta bu fani dünya hayat ı-
nın ziynetleriyle ölçülemeyecek derecede k ıymettar mektubunuzu, mübarek 
Ramazan- ı Şerifin yirmi üçüncü günü ak şam ı, iftardan on dakika evvel pos-
tadan ald ım. Cenâb- ı Allah kabul buyursun, iki iftar ı bir yapt ım. َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ
Evvelce yazd ığım uzun sat ırlar ın mâlâyâni ve bo şluğundan, fazla me şgul 
ettiğimden ve gerek bizim ve gerekse mübarek Zekeriya karde şimizin k ıymet-
siz, değersiz hediyelerini, mezuniyetsiz kabul ederek, takdim etmek cesaretin-
de bulundu ğumdan mütevellit, aziz Üstad ımın adem-i kabul ve ho şnutsuz-
luğuyla tekdirat ına mâruz kalaca ğımdan korkarak intizarda iken, müvezzi iki 
mektup verdi. İftar vakti dar oldu ğundan, ayakta zarf ı açt ıktan sonra, k ıymet 
takdir edemedi ğim çok şirin ve câzip olan hatt- ı fâz ılâneniz, sanki, “Korkma!” 
diye hitap ediyormu ş gibi, tebessüm ederek gözüme ili şince, sürûrumdan 
okuyamad ım. Hemen hâneme ko ştum, iftarla beraber okumaya ba şlad ım.
Sevgili ve mü şfik Üstad ım,
Muhyiddin-i Arabî Hazretleri’nin teb şirat ı hat ırıma geldi. Zât- ı fâz ılâne-
lerindeki gördü ğüm şefkat-i pederânenin, o büyük zât ın haber verdi ği şef-
kat-i pederâneyi hâiz bulundu ğunuza iman ettim. Kadîr-i Mutlak Hazretleri 
siz Üstad ımızdan kat kat raz ı olsun ve bizleri de hizmetinizde ve hizmet-i 
Kur’ân’da daim ve sabit eylesin ve Üstad ımızın k ıymetli ve kudsî i şaretlerine 
ve k ıymetli dualar ına mazhar eylesin, âmîn, bihurmeti Seyyidi’l-mürselîn…
Şefkatli Üstad ım, hizmet-i Kur’ân’da ve Risale-i Nur’un ne şriyat ındaki 
zerre-i vâhide kabîlinden olan mesâinin, nezd-i âlî-i Üstadanelerinde hüsn-ü kabule mazhariyeti, zay ıf, âciz, fakir hizmetkâr ınız ve iktidars ız, idraki nâk ıs, 
ihatas ı dar, şuuru muhtel talebenizi ne derece sevinç ve sürûra kalbetti ğini ta-
rif edemem.
Böyle mânevî ve kudsî takdirata mazhar buyurulan ve bizim gibi günah-
kârlara, otuz senelik i ştiyakla, on senelik münâcât ve niyaz mukabilinde siz 
Üstad ımızı ihsan buyuran ve kullar ının isyanlar ına bakmayarak her istedikle-
rini bilen, i şiten ve bâli ğan-mâ-belâ ğ veren ve bütün mükevvenât ı yed-i kud-
retinde tutan ve her şeye sahip ve mâlik ve hâkim bulunan Cenâb- ı Hak ve 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
352  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Feyyâz- ı Mutlak Hazretleri’ne ne suretle hamd ve şükredece ğimi bilemiyo-
rum.
Kıymetli Üstad ım, siz tavassut buyurunuz, de ğersiz hizmetimizle pek az ve 
kısa olan şu dünya hayat ı içinde, belki bir katre mesabesindeki hamd ve şük-
rümüzü, “tekabbelallah” s ırrına mazhar buyursun, in şaallah.
Mektubat risalesinin İkinci Mektub’unu daima hat ırlayarak, bu emirlerini-
ze riayet etmeye çal ıştığım hâlde, bir mücbir-i gaybî bendenizi tahrik ederek, 
İkinci Mektub’a muhalefete sevkediyor.
Niyetim hâlis, sadakat ve merbutiyetim ciddî ve çok sa ğlam. Her türlü ri-
yâdan âri ve hiçbir maddî menfaate mâtuf ve müstenit olmayan, Allah r ıza-
sı yolunda Kur’ân nam ına ve Risaletün-Nur’a hizmet gayesine mâtuf ve bil-
hassa bizim gibi âciz, âsi ve günahkârlar ın hidayet ve ir şad ve isâline ve ehl-i 
dalâleti ve ehl-i bid’ay ı tarik-i Hakk’a dâvet ve hakâik-i imaniyeye hâdim bir 
kudsî zât, bizlere ve memleketimize “vedîatullah” olarak ihsan buyurulmu ş. 
Kıymetli misafirimiz, nas ıl ki biz günahkârlar ın mânevî yard ımına koşuyor ve 
gece ve gündüz ma ğfiret-i ilâhiyeye ve ir şad ımıza çal ışıyorsa, bizler de bu aziz 
misafirimizin maddî yard ımına, seve seve ve i ştiyakla ve ancak Allah için ko ş-
mak ve çal ışmak vazifesiyle mükellef bulundu ğumuzu hissediyoruz.
Hem bizlere Kur’ân ve Hazreti Peygamber (aleyhissalâtü vesselâm)  emrediyor: 
1اĳُĬَאوَđَÜ (gurabâya muâvenet...)2
Af dilerim, k ıymetli ve sevgili Üstad ım.. bilirim ki hediyeleri kabul etmi-
yorsun. Fakat zekât ve sadaka gibi muâveneti, arkada şlar ımızın ısrar ı üzeri-
ne yazmaya mecbur oldum. Hem de maddî ihtiyaçlar ınıza, ikametgâh kiras ı, 
odun ve kömür gibi mübrem ihtiyaçlar için lâz ım olduğunu düşünmüştüm.
Esasen kaide-i Üstâdâneleri bozulmamak için, arkada şlar ıma daima tav-
siye ve telkinat ım, hiçbir maddî menfaat dü şünülmemesidir. Çünkü din dün-
yaya âlet olmaz ve din vas ıta-y ı cerr ve maddî menfaati katiyen kabul ede-
mez. Hatta Risale-i Nur’un ne şriyat ında, kimsenin minnetini almamak için, 
kıymetli Üstad ımı taklit ederim.
Kıymetli ve mü şfik Üstad ım, şu kadar var ki hizmetkâr ınız, Üstad nam ı-
na değil, k ıymetli ve garip bir misafirimiz nam ına ve r ızâen-lillâh maddî yar-
1 “(Siz iyilik etmek, fenal ıktan sak ınmak hususunda) birbirinizle yard ımlaşın!” (Mâide sûresi, 5/2)
2 Bkz.: Buhârî, mezâlim  3, ikrah  7; Müslim, birr 58; Tirmizî, hudûd  3, fiten  68;  Ebû Dâvûd, edep  40; 
Ahmed b. Hanbel, el-Müsned  3/99.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  353
dım etmek istiyoruz. Hem mânevî zarar görmemeniz için, kuvvet ve kudret 
ve azamet sahibi Cenâb- ı Allah’a niyaz ve tazarru ederek, dergâh- ı ilâhîsin-
de hüsn-ü kabule mazhar eylemesini dua ediyoruz.
Kıymetli Üstad ım, bayramda ziyaret ve arz- ı tâzim makam ına kaim olmak 
üzere, bütün arkada şlar ımızla beraber hem Ramazan- ı Şerifi, hem Leyle-i 
Kadri, hem mübarek Îd-i Saîd-i F ıtrı, Risaletü’n-Nur’un umum talebe ve şâ-
kirtleri ve Kur’ân’ ın k ıymetli hizmetçileri makam ında ve hükmünde k ıymet-
li Üstad ımızı tebrik ederek, Cenâb ı Hak’tan daha çok karde ş ve arkada şlar ı-
mızla birlikte ve siz Üstad ımız başımızda olarak, Ramazan- ı Şerifin emsâl-i ke-
siresiyle mü şerref olmakl ığımızı niyaz ve tazarru eyleriz. Ve mübarek iki elle-
rinizden öperek, dua-y ı hayriyenizi ve kudsî ir şadlar ınızı istirham eyleriz, k ıy-
metli Üstad ımız.
Dâimî kudsî dualar ınıza muhtaç günahkâr, hizmetkâr ve talebeniz
Ahmed Nazif
f
 (Abdurrahman Tahsin’in fıkrasıdır.)  (Abdurrahman Tahsin’in f ıkras ıdır.)
Ey yüce Üstad,
Risale-i Nur dairesi içine kabul ve bu âb- ı kevser-i hayatla menba- ı feyz-i 
iman, gayet de ğerli ve k ıymettar bu ebedî ders ile, kendimi daima mesut ve 
bahtiyar addediyorum. Yaln ız sür’at-i kalemim olmad ığından, yaz ıyı biraz te-
hirinden müteessirim. Sehil ve muvaffakiyetime hay ırlı dualar ınızı rica eder, 
kemâl-i edeple ellerinizi öperim, muhterem Üstad ım.
Rûz sâim, leyl kaim,
Çû makam- ı âşıkan
Leyle-i n ısf- ı Regaib,
Târik- ı dünya ve tâib.
Nâşir-i Risale-i Nur,
Bediüzzaman muhibb-i bâz- ı Geylân.
Ey ferîd-i asri’z-zamânSensin hakîm-i kalbân.
Fakir talebeniz
Abdurrahman Tahsin
f
354  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
(Ahmed Nazif’in bir parça mektubundandır.) (Ahmed Nazif’in bir parça mektubundand ır.)
Maddî ve mânevî borcumuz olan hizmetleri îfâdan kendimizi çekmek, 
hissizlik ve bîgânelik f ıtrat ımızda ve yarat ılışımızda yoktur ki kalal ım. Madem 
Cenâb- ı Hâl ık-ı Rahîm bizleri insan yaratm ıştır. İnsanl ığın emretti ği vezâifin 
binde birini dahi îfâ edemedi ğimiz hâlde, büs bütün nas ıl bîgâne kalal ım?
Bu hususta mâzur görmenizle beraber, azimkâr ve cefakâr ve vefâkâr ve 
fedakâr ve hadsiz mütehammil, garip ve kudsî ve aziz bir misafirimiz olan çok kıymetli Üstad ımızın, biz âsi ve günahkârlar ın kalblerini nurlarla doldurdu ğu 
hâlde, mukabil borcumuzu, mâneviyata uzanamad ığımızdan, ancak de ğersiz 
ve k ıymetsiz olan maddiyatla ödeyebiliriz, zann ıyla teselli bulmaktay ız. Af bu-
yurunuz, Üstad ım… Dellâl- ı Kur’ân’ ın nidalar ını işiten hangi müslüman var-
dır ki kulaklar ını tıkas ın? Hâşâ, sümme hâ
şâ!
Nur’lar ınızın şuâ ı gözlerimizi kama ştırıyor. Kalblerimizi bütün sâfiyetiyle 
Allah’a, Kur’ân’a ve Resûl-i Müçtebâ’ya (aleyhissalâtü vesselâm)  ve o iki cihan ser-
verinin aziz vârislerine ba ğlıyor ve ba ğlam ıştır. Bu bağ öyle bir ba ğ ki inâyet-i 
Hak’la, hiçbir maddiyyûnun ve hiçbir mülhidin ve f ırak- ı dâllenin de ğil, dün-
ya kâfirlerinin bütün kuvvetleri bir araya gelse, bu kudsî rab ıta-y ı kalbiye ba-
ğını koparamaz. 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Zât- ı fâz ılânelerince lüzum görülüp icap etmeden, hiçbir zaman mektup 
yazmak zahmetlerini ihtiyar etmenize raz ı olamam. Bu hususta gücenmek 
şöyle dursun, k ıymetli Üstad ımın kudsî vazifelerinin îfâs ına mâni te şkil eden 
işgali, en büyük hata ve hürmetsizlik sayar ım.
Ahmed Nazif Çelebi
f
3ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4نَĳُ×ُÝَכْÜ أَوْ ْħُÝْ×َÝכَ ĹِÝَّĤا ِģَאئِøرَ َאتِĘُوóُè َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Onuncu Şuâ nâm ında yazd ığınız Fihriste’nin ikinci k ısm ı, bana şöyle kuv-
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
4 Yazd ığınız yahut yazaca ğınız Risale-i Nur harflerinin say ısınca Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi 
üzerinize olsun.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  355
vetli bir ümit verdi ki: Risale-i Nur, benim gibi âciz ve ihtiyar ve zay ıf bir bîçâ-
reye bedel, genç, kuvvetli çok Said’leri içinizde bulmu ş ve bulacak. Onun için, 
bundan sonra Risaletü’n-Nur’un tekmil ve izah ı ve hâşiyelerle beyan ı ve isbat ı 
size tevdi edilmi ş, tahmin ediyorum. Bir emâresi de şudur ki: Bu sene çok defa 
ihtar edilen hakikatleri, kaydetmek için te şebbüs ettim ise de çal ıştırılamad ım.
Evet, Risaletü’n-Nur, size mükemmel bir mehaz olabilir. Ve ondan er-
kân- ı imaniyenin her birisine, mesela Kur’ân’ ın Kelâmullah oldu ğuna ve i’câ-
zî nüktelerine dair, müteferrik risalelerdeki parçalar toplansa veya ha şre dair 
ayr ı ayr ı bürhanlar cemedilse ve hâkezâ mükemmel bir izah ve bir hâ şiye ve 
bir şerh olabilir.
Zannederim ki hakâik-i âliye-i imaniyeyi tamam ıyla Risale-i Nur ihata et-
miş, başka yerlerde aramaya lüzum yok. Yaln ız bazen izah ve tafsile muhtaç 
kalm ış. Onun için vazifem bitmi ş gibi, bana geliyor. Sizin vazifeniz devam edi-
yor. Ve in şaallah, vazifeniz şerh ve izahla ve tekmil ve tah şiye ile ve ne şr ve ta-
lim ile belki Yirmi Be şinci ve Otuz İkinci Mektuplar ı telif ile Dokuzuncu Şuâ’ ın 
dokuz makam ını tekmil ile ve Risale-i Nur’u tanzim ve tertip ve tefsir ve tas-
hih ile devam edecek.
Risale-i Nur’un samimi, hâlis şâkirtlerinin heyet-i mecmuas ının kuvvet-i 
ihlâs ından ve tesânüdünden süzülen ve tezahür eden bir şahs- ı mânevî bâ-
ki ve muktedir bir kuvvet-i zah ırdır, bir rehberdir. Buradan oraya gelen mek-
tuplar ı, mübarekler heyeti, bir risale şeklinde toplamas ını ve Hüsrev de cüz’î 
ve hususî baz ı cümlelerini ve lüzumsuz baz ı fıkralar ını tayyetmeyi Hâf ız Ali ve 
Sabri’ye havale etmi ş olduğunu yaz ıyorsunuz. Evet, Risaletü’n-Nur hakk ın-
da, kerametli ve dikkatli ve isabetli ve keskin Hüsrev’in nazar ı doğrudur. Bâki 
bir eserde, muvakkat ve cüz’î ve hususî kelimeler tayyedilse daha iyidir. Bu defaki mektubunuzda kerametkârâne üç nokta gördük.
Birincisi : Buran ın bir Hüsrev’i olacak derecede ihlâs ve irtibat ve iktida-
rı gösteren Küçük Hüsrev, Mehmed Feyzi isminde Risaletü’n-Nur’un çal ışkan 
bir talebesi askerden gelip, daha ikinci defa görü şüldüğü vakit, mektubunuz-
da Feyzi ismini gördük, dedik. Bu Risaletü’n-Nur’un şâkirtleri, birbirinden ne 
kadar uzak olsa da birbirine pek yak ınd ır ki böyle birden hissedip yazd ılar.
İkincisi : Bu küçük Hüsrev Feyzi, bu âhirlerde İstanbul’da iken, Risaletü’n-
Nur hesab ına zihnime dokundu. Müteessir oluyordum. “Acaba rahats ızlığı 
var m ı?” Birden zihnim yüzünü ondan çevirdi: Hâf ız Ali ile şiddetli me şgul 
oldum. Anlad ım ki teessür verecek var. Fakat Risaleti’n-Nur’un faal merke-
356  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
zi olan Hâf ız Ali cihetinde olacak. Hâf ız Ali’ye şifa duas ına başlad ım devam 
ettim. Ve mektup gelmeden evvel Feyzi’den sordum: “Sen bir hastal ık çek-
tin mi?” O dedi: “Yok.”, dedim: “Öyle ise, Isparta’da Risale-i Nur’un ehem-miyetli ve kuvvetli bir rüknünün bir rahats ızlığı var.” Fakat, hayalim hakikatin 
suretini şaşırm ış.” Sonra mektubunuz geldi, hakikat anla şıldı...
Üçüncüsü : Bundan yirmi gün evvel, eyyâm- ı mübarekeden sonra, hat ı-
rıma geldi ki: Vazifedârâne kalemi her gün istimal etmeyenler, Risale-i Nur ta-
lebeleri unvan- ı icmâlîsinde, her yirmi dört saatte yüz defa hissedar olmak ye-
ter diye, hususî isimlerle has şâkirtler dairesi içinde bir k ısm ın isimleri muvak-
katen tayyedildi. Karde şimiz Hakk ı Efendi de onlar ın içinde idi. Bir kaç gün 
öyle devam etti. Sonra birden hiç sebep hissetmeden, yine Hakk ı, Hulûsi’ye 
arkadaş oldu. İsmi ile resmi ile has dâiresine girdi. Hakk ı’nın beni duadan 
unutmas ın diye, mektubunuzdaki f ıkran ın yaz ıldığı ayn ı zamanda, hususî du-
ay ı kazanm ış hesab ıyla tahmin ettik.
Hatta, bu günlerde bunun gibi inayetin çok lem’alar ı var. Emin bun-
lar ı, havâdis-i yevmiye diye, bir f ıkra yazacak. Belki size de gönderecek. 
(Risaletü’n-Nur’un küçük talebeleri ve istikbalde çal ışkan, k ıymettar şâkirtleri 
olanlar, şimdi de talebeler dairesinde olarak hissedard ırlar).
İstanbul’da Mehmed Feyzi, Eski Said’in risalelerini ararken, ayn ı gün-
de Kahraman Rü şdü, bir dükkânda mevcudunu toplam ış alm ış idi. Küçük 
Hüsrev müteessir olarak, ba şka yerde aram ış, İşârâtü’l-İ’câz’ ı bulmuş, tahmi-
nen demi ş ki bana sebkat eden, herhalde benden ilerideki Ispartal ı kardeşle-
rimdir.
Her neyse.. bu İşârâtü’l-İ’caz nüshas ını Hâf ız Ali ve Sabri’deki nüshalar-
da bulunan keramet-i tevâfukiyeyi yazd ırmak istiyor. En kolay bir çaresi, kü-
çük bir defterde, her sayfas ında tefsirin bir sayfas ına mukabil, hurûf-u hecâ-
nın (“ا ”ve “ت ”ve sâire) kaydedersiniz. Kolay ını bulmazsan ız kals ın.
Umum karde şlerime birer birer ve bilhassa risaleler ile çok me şgul olan-
lara selâm ve dualar ederim ve duâlar ını beklerim.
Not: Emin ve Küçük Hüsrev ve Hâf ız Tevfik selâm ve arz- ı hürmet 
ederler. Tahsin askere gitmi ş.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  357
 (Risale-i Nur’un ehemmiyetli bir şakirdi olan  (Risale-i Nur’un ehemmiyetli bir şakirdi olan 
Yusuf’un bir fıkrasıdır.) Yusuf’un bir f ıkras ıdır.)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1ُīĻِđَÝْùَĬ ۪įِÖوَ
Rahîm, Raûf ve Zülminen Hazretleri’nin inâyet ve lütuflar ından olarak, 
tevbe ve isti ğfar gibi kullar ına ihdâ eyledi ği, miftâh- ı kerem ve ihsana, çok gü-
nahkâr ve terbiyesiz olan ben sefil Yusuf Toprak, bütün fezâyih ve îtisaflar ıma 
rağmen, tevessül ettikçe bana fazl ından verdi ği mazhariyetin k ıymetini takdir 
etmek, ona şükreylemek şöyle dursun, bilâkis küfran- ı nimet, defaatle nakz- ı 
ahd, irtikâb- ı kizb ve h ıyanet eyledi ğim için, derin kasavete, kesif zulmete, 
müthiş dalâlete (hakk ıyla) mâruz kalan kalbimin, ruhumun ald ığı müzmin ve 
münkis yaray ı tedavi çaresini taharri yolunda akl ımı, zevkimi kaybetmi ş, âde-
ta ç ılgın bir hâle girmi ştim.
Başvurduğum her tabib-i mânevîden ald ığım ilâçlar, yaram ı tedaviye, 
akl ımı iknaya, lehfemi iskâta kâfi gelmedi. Bizzarure, اĳُĘَóْøأَ َīĺِñَّĤا َאدِيَ×ِĐ َאĺ ْģُĜ 
2ْħِıِùُęْĬأَ ĵٰۤĥَĐ âyet-i celîlesinin mefhumuna tevessülen, me’lûf oldu ğum denâ-
etlerden mütehass ıl koyu lekeleri kal’ ve tathîre ve tarik-i Hak’ta sebata muîn 
olacak bir rehberi ararken, ortada hiçbir sebeb-i zâhirî olmad ığı hâlde, mem-
leketimden Kastamonu’ya nefyim, şüphesiz, nefsime giran gelmi ş ve hatta ye-
is ve teessüfe kap ılm ıştım. Bilmiyordum ki, bu nefyimle,
 ْۘħَכُĤ ٌّóَü َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُّ×ِéُÜ أَنْ ĵٰùَĐوَ ْħَכُĤ ٌóْĻَì َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰۤùَĐوَ
3نَĳُĩَĥْđَÜ َź ْħُÝْĬوَأَ ُħَĥْđَĺ ُّٰųوَا
4ًاóĻِáכَ ًاóْĻَì ِįĻِĘ ُّٰųا َģَđْåَĺوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰùَđَĘ
âyetlerinin s ırrına mazhar edecek ve iltiyam ı ümit ve imkâns ız gördüğüm mâ-
nevî yaralar ımın tedavisine muktedir doktorlar ın ve yanlar ındaki kuvvetli mu-
âlecenin eserini, varl ığını ve ism-i Hayy ve Hakîm’in cilvesini şefkaten göster-
1 Ancak O’ndan yard ım dileriz.
2 “(Benden naklen) de ki: Bizzat kendi aleyhlerine olarak (inançta) haddi a şan ve kendilerine verdi ğim 
duygu, meleke ve kabiliyetleri bo şa sarfeden kullar ım!” (Zümer sûresi, 39/53)
3 “Olur ki, siz bir şeyden ho şlanmazs ınız da o şey hakk ınızda hay ırlıdır; bir şeyi seversiniz ama, o şey ise 
hakk ınızda şerlidir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” (Bakara sûresi, 2/216)
4 “Bir şey sizin ho şunuza gitmez de, bakars ınız Allah onda pek çok hay ırlar takdir etmi ştir.” (Nisâ sûresi, 
4/19)
358  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
mek suretiyle, bana minnet üstünde minnet-i uhrevî yapmak içindir. Bu mü-
levves ahlâk ımla ben neciyim ki, bu ihsân- ı azîme nail olay ım diye şaştım. 
Fakat, –1ُÙَّĭِĩْĤوَا ُïْĩَéْĤا ُįَĤ–
4ًאĩĻِèرَ رًاĳُęَĔ َّٰųا ِïِåَĺ ، 3ًאĩĻِèرَ َīĻِĭِĨْËُĩْĤِאÖ وَכَאنَ ، 2ĹِĬَïَäوَ Ĺِĭَ×َĥَĈ ْīَĨ
gibi işârât- ı celîle hat ırıma gelmekle, bir derece müteselli oldum.
Ey yaram ın doktoru ve ey dalâlet uçurumunda yuvarlanan ruhumun ha-
lâskâr ı, ve ey ilâhî ve kudsî yollar ın rehberi,
Evvelden hiç muarefemiz yokken, seni kale üstünde ilk ve tesadüfen gör-
düğümde “Dalâletten halâs ın, Allah’ ın rahmetine vüsulün en k ısa yolu var 
mı?” diye sordum. “Çok k ısa bir çare-i Kur’âniye vard ır.” diye buyurdunuz. 
Fakat dalâletim, gafletim, enâniyetim itibar ıyla bu k ısa ve merdâne cevapta-
ki hikmet-i azîme, nebeân- ı rahmete dikkat etmedim. Ruhuma ihanet ederek 
ald ırmad ım. Ve felâket-i mâneviyede bir müddet daha kalm ış oldum.
Vaktâ ki Risale-i Nur hatta enhâr- ı nur demesine şâyeste olan mektuplar-
dan, yine tesadüfen elime geçen bir nüshay ı görünce ve münderecat ındaki 
hakâike dal ınca, inâyet-i rabbânî, mu’cizat- ı Kur’ânî, himemat- ı sübhânî, ke-
râmât- ı ruhânî eseri olmal ıdır ki, kasî kalbime, âsi ruhuma, gafil akl ıma, mağ-
rur vicdan ıma, sakîm dü şünceme “tak” diye bir tokmak vuruldu. Bir intibah 
halkas ı tak ıldı. Hemen dü şündüm. “Ulemân ın midâd- ı aklâm ı, şühedan ın ka-
nından mübecceldir.” ve 6َģĻَائِóْøإِ ĹِĭَÖ َאءِĻِ×ْĬَÉכَ ĹِÝَّĨأُ َאءُĩَĥُĐ ، 5َאءِĻِ×ْĬَْŶا ُÙَàوَرَ َאءُĩَĥُđْĤاَ gi-
bi hadisler ile Hazreti İsâ’n ın (aleyhisselâm)  havâriyyûna, Hazreti Muhammed’in 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ensara tekliflerini ve onlar ın icabetini hat ırlad ım.
Âdeta, fetret devri denmeye sezâ olan bu zamanda, irsiyet-i nübüvvet 
makam ında, îlâ-y ı kelimetullah u ğrunda maddeten u ğraşan seyl-i dalâletle 
kapanm ış olan râh- ı Hakk’a ç ığır açan bir recül-ü fedâkâra iltihak ve mua-
venet etmek ve bu vesileyle f ırsat ı ganimet bilerek, zulümattan nura mazhar
1 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
2 Kim beni isterse beni bulur. (Bkz.: el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/324; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  
10/93; el-Âlûsî, Rûhu’l-meânî  24/93)
3 “O, müminlere gerçekten pek merhametlidir.” (Ahzâb sûresi, 33/43)
4 “Allah’ ı gafur ve rahim (aff ı ve merhameti bol) bulur.” (Nisâ sûresi, 4/110)
5 “Alimler peygamberlerin mirasç ılar ıdırlar.” Tirmizî,  ilim 19; Ebû Dâvûd, ilim 1; İbni Mâce, mukaddi-
me 17; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  5/196.
6 “Ümmetimin alimleri, İsrailoğullar ının peygamberleri gibidir.” (el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  4/384; 
Aliyyülkârî, el-Masnû’  s.123; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  2/83)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  359
olmak lüzumunu his ve intikal ettim. Pek âdi bir mahlûk oldu ğum ve kalbime 
müstevli, a ğır dalâlet darbesi, kal ın perdesi alt ında hasta bulundu ğum için, 
fazileti, mâneviyat ı anlamam. Zira, fazileti takdir edebilmek, fazileti bilmekle 
mümkündür. Yaln ız, bunca mesâvi ve mütereddit hareketlerimle huzur-u sâ-
milerine lütfen kabulümde, yüksek ruhunuzdan ya ğan samimî şefkat, hakikî 
refet, halîmâne iltifat, kerîmâne hüsn-ü kabulünüz beni birtak ım ümitlere, ihti-
yars ız muhabbetlere sevk ve büyük sürûrlara gark etti. Ancak Allah’ ın en âciz, 
en aşağı, en günahkâr, en zâlim bir mahlûkunu arkada şlığına kabul ve taham-
mül eden, bir şahsiyet-i alelâde olamay ıp, kuvvetli pü ştibâne, fütur götürmez 
bir mesnede mâlik olmak lâz ım geldiğini teyakkun edebildim.
2ًאĝĻِĘرَ ٰۤئِכَĤأُۨو َīُùَèوَ ،  1۪įِĥĻِ×َø ĹِĘ ُواïِİَאäوَ َÙَĥĻِøَĳْĤا ِįْĻَĤإِ اĳưĕَÝْÖوَا
Riyakârl ık olmas ın, selim fikrinizden, ciddî tavr ınızdan, Kur’ân’a ittiba ve 
temessük yolundaki do ğru irşad ınızdan, hakikî sözlerinizden, samimî telkininiz-
den, umumî hay ırhah hissiyat ınızdan kalbime, mecruh ruhuma uzanan tî ğ-i şi-
fa, neşter i ümidin tesiriyle dil şad ve mutmain oldum. Türlü türlü evham ın açt ık-
lar ı menfezlerden, rahnedar kalan ruhuma tamam ve muvaf ık buldum. Zira,
4َאبِÝْכِĤِאÖ نَĳِّכُùَĩُĺ َīĺِñَّĤوَا ، 3ُįَđَĨ ِلَõْĬأُ ِۤيñَّĤا رَĳُّĭĤا اĳُđَ×َّÜوَا
6ٍħĻِĝَÝْùُĨ َاطٍóِĀ ĵٰĤإِ ِيَïُİ ْïَĝَĘ ِّٰųِאÖ ْħِāَÝْđَĺ ْīَĨوَ ، 5ًאđĻِĩَä ِّٰųا ِģْ×َéِÖ اĳُĩِāَÝْĐوَا
8ٌÙَĩْèوَرَ אءٌƯęِü َĳُİ אĨ ْاٰنِóُĝْĤا َīِĨ ِّلُõَĭُĬوَ ، 7ĵٰĝْàُĳْĤا ْوَةِóُđْĤِאÖ َכَùْĩَÝْøا ِïَĝَĘ
10ِّٰųا ُودُïُè ْכَĥِÜ ، 9َīĻِĝَّÝُĩْĥِĤ ٌÙَčِĐْĳَĨوَ ًىïُİوَ َّאسِĭĥِĤ אَنٌĻَÖ َاñٰİ
1 “O’na yakla şıp ulaşmaya bir vesile aray ın ve O’nun yolunda (mallar ınız ve canlar ınızla) cihad edin.” 
(Mâide sûresi, 5/35)
2 “Ne güzel arkada şlard ır bunlar!” (Nisâ sûresi, 4/69)
3 “Onunla beraber indirilen nûra tâbi olanlar…” (A’râf sûresi, 7/157)
4 “Kitaba s ıms ıkı sar ılanlar...” (A’râf sûresi, 7/170)
5 “Hepiniz toptan, Allah’ ın ipine (dinine) s ıms ıkı sar ılın.” (Âl-i İmran sûresi, 3/103)
6 “Kim Allah’a gönülden s ıms ıkı bağlan ırsa, hiç şüphesiz do ğru bir yola iletilmi ş demektir.” (Âl-i İmran 
sûresi, 3/101)
7 “İşte o, kopmas ı mümkün olmayan en sa ğlam tutama ğa yap ışmıştır.” (Bakara sûresi, 2/256; Lokman 
sûresi, 31/22)
8 “Biz Kur’ân’ ı müminlere şifa ve rahmet olarak indiririz.” ( İsrâ sûresi, 17/82)
9 “İşte bu, bütün insanlara yöneltilen bir aç ıklamad ır, haramlardan korunacak müttakiler için bir hidâyet 
ve öğüttür.” (Âl-i İmran sûresi, 3/138)
10 “Bunlar, Allah’ ın (çizmiş olduğu) s ınırlard ır.” (Bakara sûresi, 2/187, 229, 230; Nisâ sûresi, 4/13; 
Mücadele sûresi, 58/4; Talâk sûresi, 65/1)
360  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
2ًאĩĻِĝَÝْùُĨ ĹِĈَاóِĀ َاñٰİ وَأَنَّ ، 1ٌīĻِ×ُĨ َאبٌÝوَכِ رٌĳُĬ ِّٰųا َīِĨ ْħאءَכُƯä ْïَĜ
3َمِŻَّùĤا َģُ×ُø ُįَĬَاĳْĄرِ َďَ×َّÜا ِīَĨ
ve saire gibi hakikatler dima ğıma yerleşti.
Elbette bu keyfiyet bana hacc- ı ekber, râh- ı saadet, ömr-ü ebed, tayr- ı 
devlet, enfâl-i ganimet sebebi olunca, sürûrumdan ne kadar kabarsam ve siz halâskâr ve hakîm-i derdime, ne kadar te şekkür ve izhar- ı mahmidet eylesem 
hakk ım olmaz m ı?
İşte bu vesiledir ki beni Kur’ân dellâl ına, Risale-i Nur Müellifinin şâ-
kirtliğine tahsis ve kabul ettirmek gibi, azîm lütuflar ına mazhar k ılan Rabb-i 
Rahîmime kar şı, dünyada kald ığım ve imkân buldu ğum müddetçe kalemimi, 
hayat ımı bu uğurda istîmal etmeye söz ve karar verdirdi.
Fazlaca söz söylemeye salâhiyetim ve o mertebeye istihkak ım olmad ığın-
dan, şimdilik k ısa kesiyorum. Hizmetiniz umumî ve müessir, âmâliniz muvaf-
fak, himmetiniz âli ve daim, eme ğiniz makbul, sa’yiniz me şkûr, hayat ınız me-
sûd, ömrünüz efzûn, s ıhhatiniz mahfuz olsun. Sonsuz minnettarl ığımın kabu-
lünü, mânevî himmet ve teveccühünüzün devam ını rica eder, nurla me şgul, 
nurlu ellerinizi öperim, efendimiz, büyü ğümüz. (15 Şubat 1359)
Talebe namzedi, sefil
Yusuf Toprak
f
 (Risale-i Nur’un istikbalde ehemmiyetli bir talebesi olan  (Risale-i Nur’un istikbalde ehemmiyetli bir talebesi olan 
İhsan Sırrı’nın bir fıkrasıdır.) İhsan S ırrı’nın bir f ıkras ıdır.)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
Vak ıf-ı esrar- ı sübhân, Ferîd-i Bediüzzaman, es-Seyyid Saîdü’l-Kürdî 
Hazretleri huzur-u sâmîsine,
Es-selâmü aleyküm ey mür şid-i kâmil!
Kemâl-i tâzimle hâk-i pâyinize yüzlerimi sürmeme ve mübarek ellerini-
zi takbil etmeme müsaadenizi yalvar ırım. Bendeniz, şu ilticanamemi zât- ı âlî-
1 “İşte size Allah taraf ından bir nûr ve hakikatleri aç ıklayan bir kitap geldi.” (Mâide sûresi, 5/15)
2 “İşte benim dosdo ğru yolum.” (En’âm sûresi, 6/153)
3 “R ızas ını talep eden ve r ızas ı istikametinde davrananlar ı huzur, kurtulu ş ve emniyet yollar ına iletir.” 
(Mâide sûresi, 5/16)
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  361
nize sunan Saraç Ahmed Efendi fakirinizin o ğluyum. Üstad- ı kaderin, ezelde 
levh-i kazaya çizdi ği yaz ılar hükmüyle mahkûm olmu ş, zavall ı bir âvâreyim.
Makam- ı Yusuf’ta talihin cilvelerini takdir-i ilâhîye tam bir ink ıyadla sey-
retmekte iken, babamdan ald ığım bir şefkatnamede zât- ı mürşidânenizin mu-
habbet-i mânevîlerinin mübe şşiri olan selâmlar ınızı tebliğiyle, viran gönlüm 
şâd ve bünyâd edildi. Şu mazlum ân ımı nurland ıran huzur-u mânevîniz mu-
vacehesinde, sat ırlar ım gibi kapkara yüzümü, seyyiat- ı mâzi ile a’mâl-i kabî-
ham ın nişanelerini gizlemeye muktedir olamamaktan mütevellit hicab ımı set-
re kudret-yâb olamad ım.
Yolunu şaşırm ış, nur-u hakikati görmekten mahrum, mâsivâ-perestlere 
Risale-i Nur’la dest-gîr ve şefî olduğunuzu y ıllardan beri bildi ğim için, kap ını-
za boynumu uzatarak, hidayet yolcular ınız meyan ında yer alabilmek emel-i 
hâlisânesiyle halka-y ı irşad ınıza bütün ruhumla şitâb ediyorum. İrşâdât ı âli-
yenize muhtaç bulundu ğumu arzederken cüretimin nazar- ı aff ınıza mazhar 
buyurulmas ına yalvar ır, kemâl-i tâzimle mübarek ellerinizi takbil ve tevkirle 
kesb-i şeref ve cân eylerim, büyük mür şidim, efendim hazretleri.
Bir gün zâlimlere dedirir Hazreti Mevlâ,
“Tallâhi lekad âserakâllahü aleynâ!”
Risale-i Nur şâkirtlerinden
İhsan S ırrı
f
 (Küçük Hüsrev Mehmed Feyzi’nin bir fıkrasıdır.)  (Küçük Hüsrev Mehmed Feyzi’nin bir f ıkras ıdır.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Kıymettar Üstad ım, efendim,
Çeşm-i im’ân ımla k ıldım, Risale-i Nur’a nazar
Yoktur imkân yaza mislin, efrâd- ı beşer.
Bu ne elfaz, bu ne mana, bu ne üslûb-u hasen,
Okudukça müncelî olmakta, daim bir hüsün.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
362  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Bârekâllah, ey mukaddes nur-u Hüdâ,
Sendedir envâr- ı tevfik-i ilâhî, rû şenâ.
Âfitâb ın nuru zâildir, bu nur emân verir,
Subh-u mah şerde uyûn-u müminîne incilâ.
Her harfi şem’a-y ı feyz-i ilâhî, cilveger,
Zevk al ır bakt ıkça insan, bütün e şyadan geçer.
Eyliyor tâlîm-i iman- ı tahkikî cümle âleme,
Kim okur s ıdk ile, iner feyz-i Rahmân kalbine.
Halleder t ılsım- ı kâinat ı, her harfi dünyaya de ğer,
İlm-i nâfidir, yaz ılır ecr-i cezîl, tâ k ıyâmet bîkeder.
Hâs ılı, bilcümle meknûzât- ı hikmet-perverin,
Her biridir ehline, bir âfitâb- ı Hak-nümâ.
İlâhî bihakk ı Esmâike’l-Hüsnâ,
Tâ k ıyâmet münte şir olsun, uyûn-u ehl-i Hak bulsun cilâ.
Ey müellif-i Risale-i Nur, ger edersin iftihar becâd ır,
Gıpta ederse cümle ihvan ın sana, çok sezâd ır.
Çünkü eyledin iman- ı tahkike bir memer,
Elde ettin şâh- ı eserle zuhr-u yevmi ’l-mefer.
Bilirim de ğilsin enbiyâdan bir nebî,1(Hâşiye)
Lâkin elinde nedir bu nur-u muteber?
Feyzi ya sen etme tatvîl-i kelâm,
Eyler elbet ehl-i irfan, arz- ı tahsîn-i eser.
Fakir talebeniz
Küçük Hüsrev Mehmed Feyzi
f
1 (Hâşiye) Mevlânâ Câmi, Mevlânâ Celâleddin-i Rumî hakk ında demi ş: 
َאبْÝכِ دَارَدْ ĹِĤوَ ْóَ×ْĩَĕْĻَŊ ْÛْùĻِĬ     َאبْĭَä ĹِĤَאĐ اٰنْ ِėْĀوَ دَرْ ْħَĺĳُŜ įِŒ īَĨ
 Câmi’nin bu f ıkras ının meâline i şaret etmek istiyorum: O yüce zât ı tavsif etme konusunda 
ben ne söyleyeyim? Peygamber de ğildir, fakat kitab ı vard ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  363
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3َاقِóِęْĤا َّאمِĺأَ ِěَאئِĜدَ َاتِóِüَאĐ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhlis, halis karde şim,
Evvelâ : Sizin bayram ınızı ve nurlarla ciddî i ştigalinizi ve daima birincili-
ği Nur dersinde ve sadakatinde muhafaza etmenizi, bütün ruh u can ımla teb-
rik ederim..
Sâniyen : Hiç merak etme, seninle muhabere mânen devam eder. Bütün 
mektuplar ımda “Aziz, s ıdd ık kardeşlerim” dedi ğim zaman, muhlis Hulûsi 
saff- ı evvel muhataplar ın içindedir.
Sâlisen : Nur’lar pek parlak ve galibâne fütuhat ı geniş bir dairede devam 
ediyor. 4َّرَتْĳَĭَÜ ًّاóِø sırrıyla, perde alt ında daha ziyade i şliyor. İki makine, bin 
ve beş yüz kalemli iki kâtip olmas ıyla, inşaallah, zemin yüzünü de ışıkland ıra-
cak derecede ders verecek.
Kardeşim, ben de senin fikrindeyim ki Nur hizmeti için kader-i ilâhî se-
ni gezdiriyor. En muhtaç yerlere sevkeder. Hususan, o havali, memleketim. Güzel levha-y ı hakikatin lâhikalar ına geçirmek için, Nur şâkirtlerine gönder-
dik. O civarda Nur’larla alâkadar zâtlara selâm.
Biraderzadem Nihad’ ın gözlerinden öperim. O da babas ıyla beraber da-
ima duamdad ır.
5ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Seni unutmayan hasta karde şiniz
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Ayr ılık günlerindeki dakikalar ın âşireleri adedince Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
4 “gizli olarak nurlan ır.” (Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî)  s.509)
5 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
364  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Umumunuzun hesab ına Tahirî’yi gördüm ve kendi hesab ımı-
za da umumunuza tam bir Said ve canl ı bir mektup olarak gönderdim. Ve 
Sand ıklı’dan Ethem Hocayla Mustafa Hoca bugün geldiler, Nurlu vazifele-
rine gittiler.
Sâniyen : Hulûsi Bey karde şimiz Zülfikar  ve Siracü’n-Nûr’u ve sonra 
Sikke-i  Gaybiye’yi istiyor. Nur santral ı Sabri muhabere etsin, göndermeye 
çal ışsın.
Sâlisen : Risale-i Nur kendi kendine, hem dahilde, hem hariçte inti şar edip 
fütuhat yap ıyor. En muannit dinsizleri de teslime mecbur etti ğini haberler al ı-
yoruz. Yaln ız, şimdilik bir derece ihtiyat ın lüzumu oldu ğuna, hususan Be şinci 
Şuâ içinde bulunan Sirâcü’n-Nur, lây ık olmayan ellere verilmemelidir.
İmam Ali (radiyallâhu anh)  Risale-i Nur’a, Sirâcü’n-Nur nâm ı vermesi ve 
4َّرَتْĳَĭَÜ ًّاóِø demesiyle i şaret ediyor ki Sirâcü’n-Nur perde alt ında daha ziya-
de tenvir edecek diye bir i şaret-i gaybiye telâkki ediyoruz. Umumunuza se-
lâm ederiz.
5ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
4 “gizli olarak nurlan ır.” (Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî)  s. 509)
5 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  365
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhlis karde şim ve iman hizmetinde sebatkâr, metin arka-
daşım,
Evvelâ : Katiyen bil, sen eski mevkiini Nur dairesinde tam muhafaza edi-
yorsun. Ve seninle muhabere hiç kesilmemi ş. Ben karde şlere yazd ığım mek-
tubumda “Aziz, s ıdd ık” dediğim vakit, daima saff- ı evvelde Hulûsi de mu-
hatapt ır. Senin bu a ğır şerait alt ındaki nurlu hizmetlerine bin bârekâllah de-
riz. Ve bu bîçâre hasta karde şine ettiğin çok yüksek duana binler âmîn deyip, 
Allah senden raz ı olsun, sizi tebrik ederiz.
Sâniyen : Lillâhilhamd, Nur’lar ın her tarafta fütuhatlar ı var. En ehem-
miyetli yerlere sizin gibi kahramanlar gönderiliyor. O havalide ve Kars’ta Nur’larla alâkadar karde şlere, hususan biraderzadem Nihad’a çok selâm ve 
selâmetlerine dua edip dualar ını isteriz. Buradaki Nurcular size arz- ı hürmet-
le çok selâm ediyorlar.
4ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz ve seni unutmayan
Said Nursî
f
Aziz karde şim,
Beni merak etme. Cenâb- ı Hakk’ ın inâyeti devam ediyor. Hem de dün-
ya madem geçer, meraka de ğmiyor. Sen her günde belki yirmi defa duada 
tahattur edilirsin.
S. A.
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
4 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
366  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
Nur’un makinistleri, Medresetü’z-Zehrâ’n ın faal, muktedir şâkirtlerinden 
Terzi Mehmed, Halil İbrahim, mâsumlar ın küçük kahramanlar ından Talât ve 
arkadaşlar ı hem bizleri, hem bütün Nur şâkirtlerini memnun ettikleri gibi, in-
şaallah, ileride bu memlekete, bu hizmet-i nuriye ile çok büyük fayda ve ne-
tice verecekler.
Sorduklar ı mesele-i şer’iye ise, şimdiki mesle ğimiz ve hâlimiz, o mesele-
lerle meşgul olmaya müsaade etmiyor. Yaln ız bu kadar var ki:
Ruhsat- ı şer’iye olan kasr- ı namaz ve takdim-tehir, vesâit-i nakliye bir ka-
rarda olmad ığı için, onlara bina edilmez. Belki, kaide-i şer’iye olan kasr- ı na-
maz, sabit olan mesafeye bina edilebilir.
Eğer denilse ki;  tayyareyle ve şimendiferle bir saatte giden, zahmet 
çekmiyor ki ruhsata müstehak olsun.
Elcevap: Elcevap:  Tayyare ve şimendiferde abdest al ıp vaktinde namaz ını kıl-
mak, yayan serbest gidenlerden daha ziyade mü şkülât bulundu ğu için, ruh-
sata sebebiyet verir.
Her neyse, şimdilik bu kadar yaz ılabildi. Bu mesele-i şer’iyeyi ulemâ-y ı 
İslâm halletmi şler, bize ihtiyaç b ırakmam ışlar. Şimdi haz ır Doktor Hayri ve 
Terzi Mustafa, kendi hisselerine arz- ı hürmet ve selâm ederler.
Said Nursî
f
Benim taraf ımdan Risale-i Nur’a alâkadar veya bizimle dost olanlara se-
lâm ve dua ile, Dâvud ve Nihad iki Muhammed ve Abdülmecid ile beraber, bütün mânevî kazançlar ıma her gün hissedard ırlar.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Onuncu Lem’a
Şefkat Tokatlar ı Risalesi
ءٍۚٓĳُø ْīِĨ ْÛَĥِĩَĐ َאĨوَ ًاۚóَąْéُĨ ٍóْĻَì ْīِĨ ْÛَĥِĩَĐ َאĨ ٍ÷ْęَĬ ُّģכُ ُïِåَÜ ْمَĳَĺ
1َאدِ×ِđْĤِאÖ رَؤُۧفٌ ُّٰųوَا ُۘįَùْęَĬ ُّٰųا ُħِّرُכُñَéُĺوَ ًاۘïĻِđَÖ ًاïَĨأَ ُٓįَĭْĻَÖوَ َאıَĭْĻَÖ أَنَّ ْĳَĤ َدُّĳَÜ
âyetinin bir s ırrını, hizmet-i Kur’âniye ’de arkada şlar ımın beşeriyet muktezâs ı 
olarak sehiv ve hatalar ının neticesinde yedikleri şefkat tokatlar ı nı2 beyân et-
mekle tefsir  ediyor. Hizmet-i Kur’âniye ’nin bir silsile-i kerâmeti ve o hizmet-i 
kudsiyenin etraf ında izn-i ilâhî ile nezâret eden ve himmet ve duas ıyla yar-
dım eden Gavs- ı Âzam ’ın bir nevi kerâmet i beyân edilecek. Tâ ki, bu hizmet-i 
kudsiye de bulunanlar, ciddiyetlerinde, hizmetlerinde sebat etsinler.
Bu hizmet-i kudsiyenin kerâmeti üç nev’idir :
Birinci nev’i : O hizmeti ihzâr etmek ve hâdimlerini o hizmete sevk etmek 
cihetidir.
İkinci k ısım: Mânileri bertaraf etmek ve muz ırlar ın şerrini defedip, onla-
rı tokatlamakt ır.
Bu iki k ısm ın hâdiseleri çoktur, hem çok uzundur.3(Hâşiye) Başka vakte ta-
’likan, en hafif olan üçüncü bir k ısımdan bahsedece ğiz.
Üçüncü k ısım şudur ki : Hizmette hâlisen çal ışanlara fütûr  geldiği vakit, 
şefkatli bir tokat  yerler, intibaha gelerek yine o hizmete girerler. Bu k ısm ın hâ-
disât ı, yüzden fazlad ır. Yaln ız yirmi hâdiseden on üç-on dördü şefkatli tokat 
yemişler, alt ı-yedisi zecr tokat ı  görmüşler.
Birincisi Birincisi
Bu bîçâre Said ’dir. Her ne vakit hizmete fütûr  verir, “neme lâz ım ” de-
yip hususî, nefsime âit i şlerle meşgul olduğum zaman tokat  yemişim. Hem de 
1 “Gün gelir, her şah ıs (dünyada iken) hay ır ad ına ne işlemişse önünde haz ır bulur; kötülük ad ına ne 
işlemişse de. İster ki, o kötülükle kendisi aras ında upuzun bir mesafe olsun! Allah, sizi Kendisi’ne kar şı 
gelmekten sak ınd ırıyor. Allah, kullar( ın)a pek çok ac ıyand ır.” (Âl-i İmran sûresi, 3/30)
2 Bkz.: “Ba şınıza gelen her musîbet, i şlediğiniz günahlar (ihmal ve kusurlar ınız) sebebiyledir, hatta Allah 
günahlar ınızın çoğunu da affeder.” ( Şûrâ sûresi, 42/30) Ayr ıca ehl-i iman ın hükmen küçük hatalar ı, 
onlar ın çabuk temizlenmesi için k ısmen dünyada ve sür’aten verildi ğine dair bkz.: Tirmizî, zühd  57; 
Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/287, 450.
3 (Hâşiye) Mesela: Din muhalifleri nin (Halk Partisi ), Nur Talebeleri ne verdikleri azap ve s ıkıntı 
ve ihanetlerden, kendileri dünyada daha ziyâde cezas ını çektiler, ayn ını gördüler.
368  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
kanaat ım geliyor ki; ihmalimden tokat yedim. Çünkü hangi maksad ım beni 
iğfâle sevketmi ş ise, onun aksi ile tokat yerdim. Sâir hâlis arkada şlar ımın da 
yedikleri şefkat tokatlar ı , dikkat ede ede, benim gibi hangi maksat için ihmal 
etmişse, onun aksiyle şefkat tokatlar ını yediklerinden kanaat ımız gelmiş ki o 
hâdiseler, hizmet-i Kur’âniye ’nin kerâmetindendir.
Mesela, bu bîçâre Said , Van ’da ders-i hakâik-i Kur’âniye ile me şgul oldu-
ğum miktarca Şeyh Said  hâdisât ı zaman ında vesveseli hükümet, hiçbir cihet-
te bana ili şmedi ve ili şemedi. Vaktâ ki “neme lâz ım ” dedim, kendi nefsimi dü-
şündüm. Âhiretimi kurtarmak için Erek Da ğı ’nda harabe ma ğara gibi bir yere 
çekildim. O vakit sebepsiz beni ald ılar nefyettiler. Burdur ’a getirildim.
Orada yine hizmet-i Kur’âniye ’de bulundu ğum miktarca, –o vakit menfî-
lere çok dikkat ediliyordu, her ak şam isbât- ı vücud  etmekle mükellef olduklar ı 
hâlde– ben ve hâlis talebelerim müstesna kald ık. Ben hiçbir vakit isbât- ı vücu-
da gitmedim, hükümeti tan ımad ım. Oran ın valisi, oraya gelen Fevzi Pa şa ’ya 
şikâyet etmi ş. Fevzi Pa şa demiş: “Ona ili şmeyiniz, hürmet ediniz!” Bu sözü 
ona söylettiren, hizmet-i Kur’âniye’nin kudsiyetidir. Ne vakit nefsimi kurtar-mak, yaln ız âhiretimi dü şünmek fikri bana galebe etti. Hizmet-i Kur’âniye ’de 
muvakkat fütûr  geldi; aks-i maksad ımla tokat  yedim. Yani, bir menfâdan di-
ğerine (Isparta ’ya) gönderildim.
Isparta ’da yine hizmet ba şına geçtim. Yirmi gün geçtikten sonra baz ı kor-
kak insanlar ın ihtârlar ıyla: “Belki bu vaziyeti hükûmet ho ş görmeyecek, bir 
parça teenni etsen, daha iyi olur.” dediler. Bende, tekrar yaln ız kendimi dü-
şünmek hât ıras ı kuvvet buldu. “Aman halklar gelmesin.” dedim. Yine o men-
fâdan dahi üçüncü nefiy olarak Barla ’ya verildim.
Barla ’da ne vakit bana fütûr  gelmiş ise, yaln ız kendimi dü şünmek hât ıra-
sı kuvvet bulmu ş ise, bu ehl-i dünyan ın y ılanlar ından, münaf ıklar ından birisi 
bana musallat olmu ş. Bu sekiz senede seksen hâdiseyi, kendi ba şımdan geç-
tiği için hikâye edebilirim. Usand ırmamak için k ısa kesiyorum.
Ey karde şlerim! Ba şıma gelen şefkat tokatlar ı nı söyledim. Sizlerin de ba-
şını
za gelen şefkat tokatlar ını, izin verseniz ve helâl etseniz söyleyece ğim. 
Gücenmeyiniz. Gücenen olursa ismini tasrîh etmeyece ğim.
İkincisiİkincisi
Öz karde şim ve en birinci ve yüksek ve fedâkâr bir talebem olan 
Abdülmecid ’in Van ’da güzel bir evi vard ı. İdaresi yerinde, hem muallim idi. 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  369
Hizmet-i Kur’âniye ’nin daha revaçl ı bir yeri olan hududa gitmekli ğim için ar-
zumun hilâf ına olarak te şebbüs edenlere, içtihâd ınca güyâ menfaatim için i şti-
rak etmedi, rey vermedi. Güyâ ben hududa gitseydim, hem hizmet-i Kur’âniye  
siyasetsiz, sâfî olmayacak, hem onu Van ’dan ç ıkaracak idiler diye i ştirak etme-
di. Maksad ının aksiyle şefkatli bir tokat  yedi. Hem Van’dan, hem o güzel evin-
den, hem memleketinden ayr ıldı. Ergani ’ye gitmeye mecbur kald ı.
Üçüncüsü Üçüncüsü
Hizmet-i Kur’âniye ’nin pek mühim bir âzâs ı olan Hulûsi  Bey , Eğirdir ’den 
memlekete gitti ği vakit, saadet-i dünyeviyeyi tam zevk ettirecek ve temin ede-
cek esbab bulundu ğundan, bir derece s ırf uhrevî olan hizmet-i Kur’âniye ’de 
fütûra yüz göstermeye dair esbap haz ırland ı. Çünkü hem çoktan görme-
diği peder ve vâlidesine kavu ştu, hem vatan ını gördü, hem şerefli, rütbe-
li bir sûrette gitti ği için dünya ona güldü, güzel göründü. Hâlbuki hizmet-i 
Kur’âniye’de bulunana, ya dünya ona küsmeli veya o dünyaya küsmeli. Tâ ihlâsla, ciddiyet ile hizmet-i Kur’âniye’de bulunsun.
İşte, Hulûsi ’nin kalbi çendan lâyetezelzel idi. Fakat bu vaziyet onu fütû-
ra sevk etti ğinden şefkatli tokat  yedi. Tam bir-iki sene baz ı münaf ıklar ona 
musallat oldular. Dünyan ın lezzetini de kaç ırdılar. Hem dünyay ı ondan, hem 
onu dünyadan küstürdüler. O vakit vazife-i mâneviyesindeki ciddiyete tam manas ıyla sar ıldı.
Dördüncüsü Dördüncüsü
Muhâcir Hâf ız Ahmed ’dir. O kendisi söylüyor: Evet ben itiraf ediyorum 
ki, Hizmet-i Kur’âniye ’de âhiretim nokta-y ı nazar ında içtihâd ımda hata ettim. 
Hizmete fütûr  verecek bir arzuda bulundum. Şefkatli, fakat şiddetli ve keffa-
retli bir tokat  yedim. Şöyle ki:
“Üstad ım yeni îcâdlara1(Hâşiye) taraftar olmad ığı için –benim câmim onun 
komşusudur; şuhûr-u selâse  geliyor– câmimi terk etsem, hem ben çok sevâp 
kaybediyorum, hem mahalle namazs ızlığa al ışacak. Yeni usûl yapmazsam 
men edilece ğim. İşte bu içtihâda göre rûhum kadar sevdi ğim Üstad ımın mu-
vakkaten ba şka bir köye gitmesini arzu ettim. Bilmedim ki, o yerini de ğiştirse, 
başka bir memlekete gitse, hizmet-i Kur’âniye ’ye muvakkaten fütûr  gelir. Tam 
o s ıralarda ben tokat  yedim. Şefkatli, fakat öyle deh şetli bir tokat yedim ki, üç 
1 (Hâşiye) Yani, Türkçe ezan gibi, şeâir-i İslâmiye’ye muhalif bid’atlard ır.
370  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
ayd ır daha akl ım başıma gelmedi. Fakat –lillâhilhamd– Üstad ımın kat’î ihbâ-
rıyla, ona ihtâr edilmi ş ki, o musîbetin her dakikas ı, bir gün ibâdet hükmünde 
olduğunu rahmet-i ilâhiyeden ümitvar olabiliriz. Çünkü o hata, bir garaza bi-
nâen değildi. S ırf âhiretimi dü şünmek noktas ında o arzu geldi.”
Beşincisi Beşincisi
Hakk ı Efendi ’dir. Şimdi burada olmad ığı için, Hulûsi ’ye vekâlet etti ğim 
gibi, ona da vekâleten derim ki: Hakk ı Efendi talebelik vazifesini hakk ıyla îfâ 
ederken, ahlâks ız bir kaymakam geldi. Hem Üstad ına, hem de kendine zarar 
gelmemek için, yazd ıklar ını saklad ı. Muvakkaten hizmet-i Nuriye yi terk etti. 
Birden bir şefkat tokad ı  manas ında bin liray ı vermeye mükellef olacak bir dâ-
vâ başına aç ıldı. Bir sene o tehdit alt ında kald ı. Tâ geldi, burada görü ştük, av-
detinde hizmet-i Kur’âniye ’ye talebelik vazifesine girdi. Şefkat tokad ının hük-
mü kalkt ı, tebrie  etti.
Sonra Kur’ân ’ı yeni bir tarzda1(Hâşiye) yazmak hususunda talebelere bir va-
zife aç ıldı. Hakk ı Efendi ’ye de hisse verildi. Elhak o, hissesine sahip ç ıktı. Bir 
cüzü güzel yazd ı, fakat derd-i maî şet  zaruretiyle kendini mecbur bilip gizli dâ-
vâ vekâletine te şebbüs etti. Birden bir şefkat tokat ı  daha yedi. Kalemi tutan 
parmağı, muvakkaten k ırıldı. Bu parmakla hem dâvâ vekâleti yapmak, hem 
Kur’ân’ ı yazmak olmayacak diye, lisân- ı mana ile ihtâr edildi. Dâvâ vekâleti-
ne teşebbüsünü bilmedi ğimiz için parma ğına hayret ediyorduk. Sonra anla-
şıldı ki, kudsî, sâfî hizmet-i Kur’âniye , gayet temiz kendine mahsus parmaklar ı 
başka işe kar ıştırmak istemiyor. Her ne ise... Hulûsi  Bey ’i kendim gibi bildim, 
ona bedel konu ştum. Hakk ı Efendi de aynen onun gibidir. E ğer benim vekâ-
letime râz ı olmazsa, kendi tokat ını kendi yazs ın.
Altıncısı Alt ınc ısı
Bekir Efendi ’dir. Şimdi haz ır olmad ığı için, ben, karde şim Abdülmecid ’e 
vekâlet etti ğim gibi, onun itimâd ve sadâkatine itimâd ım ve Şaml ı Hâf ız  ve 
Süleyman Efendi  gibi bütün has dostlar ımın hükümlerine (bildiklerine) is-
tinaden diyorum ki: Bekir Efendi, Onuncu Söz ’ü tab’ etti. İ’câz- ı Kur’ân  ’a 
dair Yirmi Be şinci Söz’ü yeni hurûf ç ıkmadan tab’ etmek için ona gönder-
dik. Onuncu Söz ’ün matbaa fiyat ını gönderdi ğimiz gibi, onu da gönderece-
ğiz diye yazd ık. Bekir Efendi, benim fakr- ı hâlimi dü şünüp matbaa fiyat ı dört 
yüz banknot kadar oldu ğunu mülâhaza ederek ve kendi kesesinden vermek, 
1 (Hâşiye) Tevâfuk mucizesini gösterir bir sûrette demektir.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  371
belki Hoca râz ı olmaz diye onun nefsi onu aldatt ı. Tab edilmedi. Hizmet-i 
Kur’âniye ’ye mühim bir zarar oldu. İki ay sonra dokuz yüz lira h ırsızlar ın eli-
ne geçti. Şefkatli ve şiddetli bir tokat  yedi. İnşaallah z ıyâa giden dokuz yüz li-
ra, sadaka  hükmüne geçti.
Yedincisi Yedincisi
Şaml ı Hâf ız  Tevfik ’tir. O kendisi diyor: “Evet itiraf ediyorum ki: Ben bil-
meyerek ve yanl ış düşünerek, Hizmet-i Kur’âniye ’de fütûr  verecek harekâ-
tım sebebiyle iki şefkatli tokat  yedim. Şüphem kalmad ı ki, bu tokat o cihet-
ten geldi.
Birincisi : Lillâhilhamd, benim hatt- ı Arabiyem Kur’ân ’a bir derece uygun 
bir tarzda ihsân edilmi şti. Üstad ım en evvel üç cüz bana yazd ırmakla sâir ar-
kadaşlar ıma taksim etti. Kur’ân yazmak i ştiyak ı, risalelerin tebyiz ve tesvidin-
deki hizmetime arzumu k ırdı. Hem Arabî hatt ı bulunmayan sâir arkada şlara 
tefevvuk edece ğim diye gururkârâne bir tav ırda bulundum. Hatta Üstad ım 
yaz ıya âit bir tedbir bana söyledi ği vakit, “Bu i ş bana âittir.” o vakit dedim. 
“Ben bunu biliyorum, ders almaya ihtiyâc ım yoktur.” gibi ma ğrurâne söyle-
dim. İşte bu hatama göre, fevkalâde hiç hat ıra gelmeyen bir tokat  yedim. En 
az Arabî hatt ı olan bir karde şime (Hüsrev ’e) yetişemedim. Bizler bütün hayret 
ettik. Şimdi anlad ık ki, o bir tokatt ır.
İkincisi : Ben itiraf ediyorum ki: Hizmet-i Kur’âniye ’deki kemâl-i ihlâs  ve 
sırf livechillâh  için hizmeti, iki vaziyetim ihlâl ediyordu. Şiddetli bir tokat  ye-
dim. Çünkü ben bu memlekette garip  hükmündeyim, garibim. Hem şekvâ ol-
mas ın, Üstad ımın en mühim bir düsturu olan iktisâda ve kanaata riâyet etme-
diğimden fakr- ı hâle mâruzum. Hodbin , mağrur insanlarla ihtilâta mecbur ol-
duğumdan –Cenâb- ı Hak  afvetsin– mürüvvetkârâne bir sûrette riyâya ve ta-
basbusa da mecbur oluyordum. Üstad ım çok defa beni ikaz ve ihtâr ve tekdir 
ediyordu. Maatteessüf kendimi kurtaram ıyordum. Hâlbuki Kur’ân -ı Hakîm ’in 
rûh-u hizmetine z ıt olan bu vaziyetimden şeytan- ı cinnî ve insî istifâde etmek-
le beraber hizmetimize de bir so ğukluk, bir fütûr  veriyordu.
İşte ben bu kusuruma kar şı şiddetli, fakat in şaallah şefkatli bir tokat  yedim. 
Şüphemiz kalmad ı ki, bu tokat, o kusura binâen gelmi ş. O tokat da şudur: 
Sekiz senedir ben, Üstad ımın hem muhâtab ı, hem müsevvidi, hem mübeyyi-
zi olduğum hâlde, sekiz ay kadar nurlardan istifâde edemedim. Bu hâle hayret 
ettik. Ben de ve Üstad ım da “Bu neden böyle oluyor?” diye esbab ar ıyorduk. 
Şimdi kat’î kanaatimiz geldi ki: O hakâik-i Kur’âniye nurdur, ziyâd ır. Tasannû, 
372  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
temelluk, tezellül zulmetleriyle birle şemiyor. Onun için bu nurlar ın hakikatle-
rinin meâli, benden uzakla şıyor tarz ında bulunarak, bana yabanî görünüyor, 
yabanî kal ıyordu. Cenâb- ı Hak ’tan niyaz ediyorum ki, bundan sonra Cenâb- ı 
Hak bana o hizmete lây ık ihlâs  ihsân etsin, ehl-i dünyaya tasannû ve riyâdan 
kurtars ın. Başta Üstad ım olrak, karde şlerimden dua rica ediyorum.”
Pür kusur 
Şaml ı Hâf ız  Tevfik 
Sekizincisi Sekizincisi
Seyranî ’dir. Bu zât, Hüsrev  gibi Nur’a mü ştâk ve dirâyetli bir talebemdi. 
Esrâr- ı Kur’âniye’nin bir anahtar ı ve İlm-i Cifr ’in mühim bir miftâh ı olan te-
vâfukata dâir Isparta ’daki talebelerin fikirlerini istimzaç ettim. Ondan ba şka-
lar ı, kemâl-i şevk ile iştirak ettiler. O zât ba şka bir fikirde ve ba şka bir merakta 
bulunduğu için, iştirak etmemekle beraber, beni de kat’î bildi ğim hakikatten 
vazgeçirmek istedi. Cidden bana dokunmu ş bir mektup yazd ı. Eyvah dedim, 
bu talebemi kaybettim! Çendan fikrini tenvir etmek istedim. Ba şka bir mana 
daha kar ıştı. Bir şefkat tokad ını yedi. Bir seneye karib bir halvethâne de (ya-
ni hapiste) bekledi.
Dokuzuncusu Dokuzuncusu
Büyük Hâf ız Zühdü ’dür. Bu zât, A ğrus ’taki Nur Talebeleri nin başında nâ-
zırlar ı hükmünde oldu ğu bir zaman, sünnet-i seniyye ye ittibâ ve bid’alardan 
içtinâb ı meslek ittihâz eden talebelerin mânevî şerefini kâfi görmeyerek ve 
ehl-i dünyan ın nazar ında bir mevki kazanmak emeliyle mühim bir bid’an ın 
muallimli ğini derûhte etti. Tamam ıyla mesle ğimize z ıt bir hata i şledi. Pek müt-
hiş bir şefkat tokad ını yedi. Hânedân ının şerefini zîr u zeber  edecek bir hâdi-
seye mâruz kald ı. Fakat, maatteessüf Küçük Hâf ız Zühdü , hiç tokada istihkâk ı 
yokken, o elîm hâdise ona da temas etti. Belki, in şaallah o hâdise, onun kal-
bini dünyadan kurtar ıp tamam ıyla Kur’ân ’a vermek için bir ameliyat- ı cerra-
hiye-i nâfia hükmüne geçer.
Onuncusu Onuncusu
Hâf ız Ahmed  (rahmetullâhi aleyh)  nâm ında bir adamd ır. Bu zât, risalelerin 
yazmas ında iki-üç sene te şvikkârâne bir sûrette bulunuyordu ve istifâde edi-
yordu. Sonra ehl-i dünya , zay ıf bir damar ından istifâde etti. O şevk zedelen-
di. Ehl-i dünyaya temas etti. Belki o cihetle ehl-i dünyan ın zarar ını görmesin, 
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  373
hem onlara sözünü geçirsin ve bir nev’i mevki kazans ın ve dar olan maî şetine 
bir sühûlet  olsun. İşte hizmet-i Kur’âniye ’ye o sûretle o yüzden gelen fütûr  ve 
zarara mukabil iki tokat  yedi.
Biri, dar maî şetiyle beraber be ş nüfus daha ilâve edildi, peri şaniyeti 
ehemmiyet kesbetti.
İkinci tokat , şeref ve haysiyet noktas ında hassas ve hatta birtek adam ın 
tenkid ve itiraz ını çekemeyen o zât, bilmeyerek baz ı dessas insanlar onu öyle 
bir sûrette kendilerine perde ettiler ki, şerefi zîr u zeber  oldu, yüzde doksan ını 
kaybetti ve yüzde doksan adam ı aleyhine çevirdi. Her ne ise... Allah affetsin, 
belki inşaallah bundan intibâha gelir, yine k ısmen vazifesine döner.
On Birincisi On Birincisi
Belki r ızas ı yok diye yaz ılmad ı...
On İkincisi On İkincisi
Muallim Galip ’tir (rahmetullâhi aleyh) . Evet bu zât, sâd ıkâne ve takdirkârâne, 
risalelerin tebyizinde çok hizmet etti ve hiçbir mü şkülât karşısında zaaf göster-
medi. Ekser günlerde geliyordu, kemâl-i şevk ile dinliyordu ve istinsâh ediyor-
du. Sonra kendine, otuz lira ücret mukabilinde umum Sözler ’i ve Mektubat ’ı 
yazd ırdı. Onun maksad ı, memleketinde ne şretmek ve hem hem şehrilerini ten-
vir etmek idi. Sonra baz ı düşünceler neticesinde risaleleri tasavvur etti ği gibi 
neşretmedi, sand ığa b ırakt ı. Birden elîm bir hâdise yüzünden bir sene gam ve 
gussa çekti. Risalelerin ne şri ile ona adâvet edecek resmî birkaç dü şmanlara 
bedel, zâlim insafs ız çok düşmanlar ı buldu; bir k ısım dostlar ını kaybetti.
On Üçüncüsü On Üçüncüsü
Hâf ız Hâlid ’dir (rahmetullâhi aleyh) . Kendisi der:
“Evet, itiraf ediyorum, Üstad ımın hizmet-i Kur’âniye ’de neşrettiği âsâr ın 
tesvidinde hararetli bir sûrette bulundu ğum zaman mahallemizde bir câmi 
imaml ığı vard ı. Eski kisve-i ilmiye mi, sar ığı bağlamak niyetiyle muvakkaten o 
hizmete fütûr  verip, bilmeyerek çekildim. Maksad ımın aksiyle şefkatli bir tokat  
yedim. Sekiz-dokuz ay imaml ık ettiğim hâlde, müftünün çok vaadlerine ra ğ-
men, fevkalâde bir sûrette sar ığı saramad ım. Şüphemiz kalmad ı ki, o kusur-
dan bu şefkatli tokat geldi. Ben Üstad ımın hem bir muhâtab ı, hem bir müsev-
vidi idim. Benim çekilmem ile tesvid hususunda s ıkıntı çekmişti. Her ne ise... 
Yine şükür ki, kusurumuzu anlad ık ve bu hizmetin de ne kadar kudsî oldu ğu-
374  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
nu bildik ve Şâh- ı Geylânî  gibi arkam ızda melek-i s ıyânet gibi bir Üstad bu-
lunduğuna itimâd ettik.”
Ez’afü’l-ibâd  
Hâf ız Hâlid 
On Dördüncüsü On Dördüncüsü
Üç Mustafa ’nın küçücük “üç tokat ” yemeleridir.
Birincisi : Mustafa Çavu ş  (rahmetullâhi aleyh)  sekiz senedir bizim hususî kü-
çük câmiye, hem sobas ına, hem gazya ğına, hem kibritine kadar hizmet edi-
yordu. Hatta gazya ğını ve kibritini sekiz senedir kendi kesesinden sarf etti ğini 
sonra öğrendik. Cemaate, hususan Cuma gecelerinde gayet zarurî bir i ş ol-
may ınca geri kalm ıyordu. Sonra ehl-i dünya  onun saffet-i kalbinden istifâde 
ederek dediler ki:
“Sözler ’in bir kâtibi olan Hâf ız’ın sar ığına ilişecekler. Hem gizli ezan, mu-
vakkaten terk edilsin. Sen kâtibe söyle, cebir görmeden evvel sar ığı çıkars ın.”
O bilmiyordu ki: Hizmet-i Kur’âniye ’de bulunan birisinin sar ığını çıkar-
maya dâir sözü tebli ğ etmek, Mustafa Çavu ş  gibi yüksek rûhlulara pek a ğır-
dır. Onlar ın sözlerini tebli ğ etmiş. O gece rüyada ben görüyordum ki: Mustafa 
Çavuş’un elleri kirli, kaymakam arkas ında olarak odama geldi. İkinci gün ona 
dedim:
Mustafa Çavu ş , sen bugün kim ile görü ştün? Seni elin mülevves bir sûret-
te kaymakam ın arkas ında gördüm.
Dedi: “Eyvah! Bana böyle bir söz, muhtar söyledi, kâtibe söyle. Ben ar-
kas ında ne oldu ğunu bilmedim.”
Hem ayn ı günde bir okkaya yak ın gazyağını câmiye getirmi ş. Hiç vu-
kû bulmayan, o gün kap ı aç ık kalm ış, bir keçi yavrusu içeriye girmi ş, büyük 
bir adam gelmi ş, keçi yavrusunun seccademe yak ın b ırakt ığı müzahrefat ı yı-
kamak için, ibrikteki gazya ğını su zannedip bütün o gazya ğını temizlik yap ı-
yorum diye câminin her taraf ına serpmi ş. Acâibdir ki, kokusunu duymam ış. 
Demek o mescid lisân- ı hâl ile Mustafa Çavu ş ’a diyor: “Senin gazya ğın bi-
ze lâz ım değil. Ettiğin hata için gazya ğını kabul etmedim.” diye i şaret vermek 
için o adama koku i şittirilmedi. Hatta o hafta içinde Cuma gecesinde ve bir-
kaç mühim namazda, o kadar çal ıştığı hâlde cemaate yeti şemiyordu. Sonra 
ciddî bir nedâmet, bir isti ğfar ettikten sonra saffet-i asliyesini buldu.
BARLA LÂH İKASI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------  375
İkinci Mustafalar : Kuleönündeki k ıymettar, çal ışkan mühim bir talebem 
olan Mustafa ile, onun çok sâd ık ve fedâkâr arkada şı Hâf ız Mustafa’d ır (rah-
metullâhi aleyh) . Ben bayramdan sonra, ehl-i dünya  bize s ıkıntı verip hizmet-i 
Kur’âniye ’ye fütûr  vermemek için şimdilik gelmesinler, diye haber gönder-
miştim. Şayet gelecek olurlarsa birer birer gelsinler. Hâlbuki bunlar üç adam 
birden, bir gece geldiler. Fecirden evvel hava müsaid ise gitmek niyet edildi. Hiç vukû bulmad ığı bir tarzda hem Mustafa Çavu ş , hem Süleyman Efendi , 
hem ben, hem onlar, zâhir bir tedbiri dü şünemedik, bize unutturuldu. Her bi-
rimiz ötekine b ırak ıp ihtiyats ızlık ettik. Onlar fecirden evvel gittiler. Öyle bir 
fırtına onlar ı iki saat mütemâdiyen tokatlad ı ki; bu f ırtınadan kurtulmayacak-
lar, diye telâ ş ettim. Şimdiye kadar bu k ışta ne öyle bir f ırtına olmuş ve ne de 
bu kadar kimseye ac ımıştım. Sonra Süleyman’ ı, ihtiyats ızlığının cezâs ı olarak 
arkalar ından gönderip s ıhhat ve selâmetlerini anlamak için gönderecektim. 
Mustafa Çavu ş dedi: O gitse, o da kalacak. Ben de onun arkas ından gidip 
aramak lâz ım. Benim arkamdan da Abdullah Çavu ş gelmek lâz ı
m.” Bu hu-
susta “Tevekkelnâ alellah” dedik, intizar ettik.
Suâl:  Has dostlar ınıza gelen musîbetleri, tokat  eseri deyip hizmet-i 
Kur’âniye ’de fütûrlar ı cihetinde bir itab telâkki ediyorsun. Hâlbuki si-
ze ve hizmet-i Kur’âniye’ye hakikî dü şmanl ık edenler, selâmette kal ı-
yorlar. Neden dosta tokat vuruluyor, dü şmana ilişilmiyor?
Elcevap: Elcevap:  1ُومُïَĺ ُóْęْכُĤوَا ُومُïَĺ َź ُħْĥُّčĤاَ sırrınca: Dostlar ın hatalar ı, hizmeti-
mizde bir nev’i zulüm hükmüne geçti ği için, çabuk çarp ılıyor. Şefkatli tokat  
yer, akl ı varsa intibâha gelir.
Düşman ise, hizmet-i Kur’âniye ’ye z ıdd ıyeti, mümânaat ı, dalâlet hesab ı-
na geçer. Bilerek veya bilmeyerek hizmetimize tecâvüzü, z ınd ıka hesab ına ge-
çer. Küfür devam etti ği için, onlar ekseriyetle çabuk tokat  yemiyorlar.
Nas ıl ki, küçük kabahatleri i şleyenlerin, nâhiyelerde cezâlar ı verilir. Büyük 
kabahatleri de büyük mahkemelere gönderilir. Öyle de, ehl-i iman ın ve has 
dostlar ın hükmen küçük hatalar ı, çabuk onlar ı temizlemek için k ısmen dünya-
da ve sür’aten verilir.2 Ehl-i dalâletin cinâyetleri, o kadar büyüktür ki, k ısac ık
1 “Zulüm devam etmez, küfür devam eder.” Bkz.: el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  2/107. Ayr ıca “Allah Teâlâ, 
zalime biraz f ırsat tan ır, amma bir de yakalad ı m ı art ık paçay ı kurtaramaz.” anlam ındaki hadis için bkz.: 
Buhârî, tefsîru sûre  (11) 5; Müslim, birr 62; Tirmizî, tefsîru sûre  (8) 11.
2 Bkz.: “Ba şınıza gelen her musîbet, i şlediğiniz günahlar (ihmal ve kusurlar ınız) sebebiyledir, hatta Allah 
günahlar ınızın çoğunu da affeder.” ( Şûrâ sûresi, 42/30) Ayr ıca ehl-i iman ın hükmen küçük hatalar ı, 
onlar ın çabuk temizlenmesi için k ısmen dünyada ve sür’aten verildi ğine dair bkz.: Tirmizî, zühd  57; 
Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/287, 450.
376  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP ’TAN
hayat- ı dünyeviyeye cezâlar ı s ığışmad ığından, muktezâ-y ı adâlet olarak 
âlem-i bekâdaki mahkeme-i kübrâya havale edildi ği için, ekseriyetle burada 
cezâya çarp ılm ıyorlar.
İşte, hadis-i şerifte 1ِóِĘْכَאĤا ُÙَّĭَäوَ ِīِĨْËُĩْĤا ُīْåِø َאĻْĬُّïĤاَ mezkûr hakikate dahi 
işaret ediyor. Yani, dünyada şu mümin, k ısmen kusûrât ından cezâs ını gördü-
ğü için dünya onun hakk ında bir dâr- ı cezâd ır. Dünya, onlar ın saadetli âhiret-
lerine nisbeten bir zindan ve cehennemdir. Ve kâfirler mâdem cehennemden çıkmayacaklar.
2 Hasenâtlar ının mükâfâtlar ını kısmen dünyada gördükleri ve 
büyük seyyiâtlar ı tehir edildi ği cihetle, onlar ın âhiretine nisbeten dünya, cen-
netleridir. Yoksa mümin bu dünyada dahi kâfirden mânen ve hakikat nok-ta-y ı nazar ında çok ziyâde mes’ûddur. 
Âdetâ müminin iman ı, müminin rû-
hunda bir cennet-i mâneviye hükmüne geçiyor; kâfirin küfrü, kâfirin mâ-hiyetinde mânevî bir cehennemi ate şlendiriyor.
3ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
1 “Dünya müminin zindan ı, kâfirin cennetidir.” (Müslim, zühd  1; Tirmizî, zühd  16; İbni Mâce, zühd  3; 
Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/197, 323, 389, 485.)
2 Kâfirlerin ebediyyen cehennemden ç ıkamayacaklar ına dair 45 âyet vard ır. Bir k ısm ı şunlard ır: Bakara 
sûresi, 2/39, 81, 162, 217, 257, 275; Nisâ sûresi, 4/14, 169; Mâide sûresi, 5/37, 80.
3 “Sübhans ın ya Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1ُّوسُïُĜ َאĺ ْلُïَĐ َאĺ ُħَכَè َאĺ مُĳُّĻَĜ َאĺ ُّĹَè َאĺ ْدُóَĘ َאĺ ُħĻِèرَ َאĺ ُīٰĩْèرَ َאĺ ُّٰųاَ َאĺ
İsm-i âzam ın hakk ına ve Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın hürmetine ve Resûl-i 
Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın şerefine, bu mecmuay ı bast ıranlar ı ve mübarek 
yard ımc ılar ını ve Risale-i Nur talebelerini Cennetü’l-Firdevs’te saadet-i ebedi-
yeye mazhar eyle, âmîn…
Ve hizmet-i imaniye ve Kur’âniye’de dâima muvaffak eyle, âmîn…Ve defter-i hasenâtlar ına Barla Lâhikas ı’nın her bir harfine mukabil, bin 
hasene yazd ır, âmîn...
Ve Nur’lar ın neşrinde sebat ve devam ve ihlâs ihsan eyle, âmîn…
Yâ Erhamerrâhimîn!.. Umum Risale-i Nur şâkirtlerini iki cihanda mesûd 
eyle, âmîn…
İnsî ve cinnî şeytanlar ın şerlerinden muhafaza eyle, âmîn…
Ve bu âciz ve bîçâre Said’in kusurât ını affeyle, âmîn...
Umum Nur Şâkirtleri Nâm ına
Said Nursî
1 Ya Allah, yâ Rahmân: Ey Zât’ ı itibar ıyla merhametli olan! yâ Rahim: Ey rahmetiyle mahlûkât ına mer-
hamet eden! yâ Ferd: Ey e şi ve benzeri olmayan! yâ Hayy: Ey her zaman var olan, diri olan, ezelî ve 
ebedî hayat sahibi olan! yâ Kayyûm: Ey kendi Zât’ ı ile var olup, zeval bulmayan ve bütün varl ıklar ı 
varl ıkta tutup onlar ı yöneten! yâ Hakem: Ey hükmü geçersiz k ılınmayan Hâkim! yâ Adl: Ey tam adalet 
sahibi! yâ Kuddûs: Ey her şeyi tertemiz yapan ve kendisi bütün eksiklerden uzak ve yüce Zât!
HuginRisale/content/pdf/BARLA LAHiKASI.pdf