[PDF]

Risale-i Nur Külliyatı’ndan Aslına Sadık Kalınarak
Kısmen Sadeleştirilmiştir
Tabiat Risalesi
Bediüzzaman Said Nursî
Hazırlayanlar
Adnan Kayıhan - İlhan Atılgan
UFUK YAYINLARI / RİSALE-İ NUR KÜLLİYATI
TABİAT RİSALESİ
Copyright © Ufuk Yayınları, 2012
Bu eserin tüm yayın hakları Yaran Yayıncılık Tic. Ltd. Şirketi’ne aittir. Eserde 
yer alan metin ve resimlerin Yaran Yayıncılık Tic. Ltd. Şirketi’nin önceden yazılı izni olmaksızın
elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması, yayımlanması ve
depolanması yasaktır.
Sadeleştiren ve Yayına Hazırlayan
Adnan KAYIHAN - İlhan ATILGAN
Görsel Tasarım
Ali BIYIKLI
Yayın Numarası
127
Basım Tarihi
Şubat 2012
Basım Yeri
Pasifik Ofset Yay. San. Tic. A.Ş.
Güvercin Cad. Baha İş Merkezi
A Blok No: 3/1 Haramidere / İSTANBUL
Tel: (0212) 412 17 00 Faks: (0212) 422 11 51
Ufuk Yayınları
Rasim Paşa Mh. Rıhtım Cd. Derya İş Merkezi
A Blok No: 28/39-48 Kadıköy / İSTANBUL
Tel: (0216) 449 49 09 Faks: (0216) 449 49 11
www.ufukkitap.com
Yirmi Üçüncü Lem'a
TABİAT RİSALESİ
On Yedinci Lem’a’nın On Altıncı Nota’sı iken öneminden dolayı Yirmi
Üçüncü Lem’a olmuştur. Bu risale tabiata dayandırılan Allah’ı inkâr
düşüncesini bir daha dirilmeyecek şekilde öldürüyor, küfrün temel taşını
yerle bir ediyor.
Bir İhtar
Bu risalede, Allah’ı inkâr eden tabiatçıların gittikleri yolun içyüzünün ne
kadar akıldan uzak, çirkin ve hurafe olduğu, en az doks an imkânsızlığı
içeren dokuz  maddede gösterilmiştir. Bu akıl dışılıklar başka risalelerde
kısmen izah edildiğinden burada gayet kısaca anlatılmış, bazı basamaklar
atlanmıştır. O yüzden bu kadar açık bir hurafeyi meşhur ve zeki
filozofların nasıl kabul etmiş olduğu, neden o yoldan gittikleri sorusu
birdenbire akla geliyor.
Evet, onlar yollarının içyüzünü görememişler. Şüphesi olanlara, burada
yazılan her bir imkânsızlığın sonunda  beyan edilen çirkin, tiksinti verici
ve akıl dışı1 HAŞİYE misallerin, onların mezheplerinin özü, gittikleri yolun
zorunlu gereği olduğunu çok açık ve kesin delillerle etraflıca anlatmaya ve
ispatlamaya hazırım.
ِْــــــِ ِّٰ اِْٰ اِِ
2ََْ رُُُُْ أَِ ِّٰ َ َطِِ اَٰاتِ وَاَْرْضِ
Şu ayet-i kerime, olumsuz bir soru cümlesiyle “Cenâb-ı Hakk’ın varlığına
dair şüphe olmaz ve olmamalı.” diyerek O’nun varlığının, birliğinin ve
benzersizliğinin apaçık olduğunu gös teriyor.
Bu sırrı izah etmeden önce bir hatırlatma
1338 ’de Ankara’ya gittim.3 Gayet müthiş bir inançsızlık fikrinin, İslam
ordusunun Yunan karşısındaki zaferiyle neşelenen müminlerin kuvve tli
fikirlerinin içine girmek, onları bozmak ve zehirlemek üzere aldatıcı bir
şekilde çalıştığını gördüm. “Eyvah,” dedim, “bu ejderha imanın esaslarına
ilişecek!” O zaman, şu ayet-i kerime Cenâb-ı Hakk’ın varlığını ve birliğini
apaçık bildirdiği için onda n yardım dileyip Kur’an-ı Hakîm’den alınan, şu
dinsizlik fikrinin başını ezecek derecede kuvve tli bir delili Arapça bir Nur
risalesinde yazdım. Onu Ankara’da, Yeni Gün Matbaası’nda bastırmıştım.
Fakat maalesef Arapça bilen az ve o risaleye önem vererek bakan da nadir
olduğunda n, gayet kısa ve özet bir şekildeki o kuvve tli delil tesirini
göstermedi. Ne yazık ki, o dinsizlik fikri hem yayıldı hem de kuvve t
buldu. Mecburen o delilin bir kısmını Türkçe olarak beyan edeceğim.
Onun bazı parçaları bazı risalelerde tam izah edildiğinden burada kısaca
yazılacaktır. Başka risalelerdeki farklı yerlerde beyan edilmiş çeşitli
deliller, bu risalede kısmen birleşiyor; onların her biri bunun bir parçası
hükm üne geçiyor.
Mukaddime
Ey insan! Bil ki, ağızdan çıkan ve dinsizliği îma eden dehşetli kelimeler
var. Müminler de onları bilmeden kullanıyor. Mühimlerinden üç tanesini
beyan edeceğiz:
Birincisi: “Evcedethü’l-esbab”, yani “Bu şeyi sebepler yaratıyor.”
İkincisi: “Teşekkele binefsihî”, yani “Kendi kendine meydana geliyor,
olup bi tiyor.”
Üçüncüsü: “İktezathü’t-tabiat”, yani “Tabiatın eseridir, tabiat onu
gerektiriyor ve yaratıyor.”
Evet, madem mevcudat var ve inkâr edilemez. Hem her varlık, sanatlı ve
hikmetli bir şekilde yaratılıyor. Hem madem hiçbir şey ezelî değil, her şey
sonradan oluyor. Ey dinsiz! Herhalde, bir varlığı, mesela şu hayvanı ya
âlemdeki sebepler yaratıyor diyeceksin, yani o varlığın, sebeplerin bir
araya gelmesiyle ortaya çıktığını söyleyeceksin, ya kendi kendine oluyor
diyeceksin, ya tabiatın gereği olarak, onun tesiriyle vücuda geliyor
diyeceksin veyahut da onun bir Kadîr-i Zülcelâl’in kudretiyle yaratıldığını
kabul edeceksin. Madem, aklen bu dört yoldan başka yol yoktur; ilk üç
yolun akıl dışı, hükümsüz ve imkânsız olduğu açıkça ispat edilirse zorunlu
olarak, apaçık bir şekilde ve şüphesiz dördünc ü yol olan tevhid yolunun
doğruluğu ke sinleşir.
Birinci Yol
Eşyanın ve varlıkların, âlemdeki sebeplerin bir araya gelmesiyle ortaya
çıktığını kabul etmektir. Bunun imkânsızlığını gösteren pek çok noktadan
yalnızca üç tanesini sayacağız.
Birincisi
Mesela, bir eczanede çok çeşitli maddelerle dolu yüzlerce cam kavanoz
bulunuyor . Onların içindeki maddelerden hayat sahibi bir macun
hazırlanması istendi. Hayat veren, harika bir ilaç yapılması gerekti. Biz de
geldik, eczanede o canlı macunun, hayat veren ilacın çok sayıdaki
unsurlarını, maddelerini gördük. O  macunların her birini inceledik.
Anladık ki, o cam kavanozların hepsinden hususi bir ölçüyle, bir-iki damla
bunda n, üç-dört damla ötekinden, altı-yedi damla başkasından ve bunun
gibi çeşitli miktarlarda örnekler alınmış. Eğer birinden bir damla eksik
veya fazla alınsa o macun canlı olmaz, hususiyetini kaybeder. O hayat
veren ilacı da inceledik. Her bir kavanozdan hususi bir ölçüyle birer
madde alınmış, zerre kadar eksik veya fazla olsa ilaçlık hususiyeti kalmaz.
Elliden fazla kavanozun her birinden ayrı bir ölçüyle farklı miktarlarda
maddeler alınmış.
Acaba o şişelerden alınan farklı miktarların, ga rip bir tesadüf veya fırtınalı
bir havanın şişeleri devirmesi neticesinde bir araya gelmesine hiçbir
şekilde imkân ve ihtimal var mı? Her birinden yalnızca alınan miktar
kadar akması, o maddelerin toplanıp o macunu meydana getirmesi hiç
mümkün mü? Acaba bunda n daha hurafe, akıl dışı, bâtıl bir şey olabilir
mi? Eşek katmerli bir eşekliğe girse, sonra insan olsa “Bu fikri kabul
etmem!” deyip kaçacaktır.
İşte bu misaldeki gibi her bir canlı, elbette hayat sahibi bir macundur  ve
her bir bitki, hayat veren bir ilaç gibidir. Onlar çok çeşitli ve gayet hassas
bir ölçüyle alınan maddelerden yapılmıştır.
Eğer sebeplere, toprak, hava, su gibi unsurlara dayandırılsa ve “Şu canlıyı
sebepler yarattı.” dense, bu, aynen eczanedeki macunun şişelerin
devrilmesiyle meydana geldiğini söylemek gibi, yüz derece akıldan uzak,
imkânsız ve bâtıl bir iddia olur.
Kısacası: Şu büyük âlem eczanesinde Hakîm-i Ezelî’nin kaza ve kader
ölçüsüyle alınan, hayat için gerekli maddeler sonsuz bir hikmet, ilim ve
her şeyi kuşatan bir irade ile meydana gelebilir. “Bunlar kör, sağır,
sınırsız, sel gibi akan, her yerde bulunan unsurların, tabiatın ve sebeplerin
işidir.” diyen bedbaht, “O hayret verici ilaç, şişelerin devrilmesiyle kendi
kendine olmuştur.” diye akılsızca, saçma sapan konuş an sarhoş bir
ahmaktan daha ahmaktır. Evet, bu küfür ahmakça, sarhoşça, divanece bir
hezeyandır.
İkincisi
Eğer her şey, Vahid ve Ehad Kadîr-i Zülcelâl’e verilmeyip sebeplere
dayandırılsa, âlemdeki pek çok unsurun ve sebebin, her bir canlının
varlığına müdahalesini kabul etmek gerekir. Halbuki sinek gibi küçük bir
varlığın vücudunda çeşitli ve birbirine zıt sebeplerin kusursuz bir intizam,
gayet hassas bir ölçü ve tam bir ittifak ile bir araya gelmesi, o kadar açık
bir şekilde imkânsızdır ki, sinek kanadı kadar şuuru bulunan, “Bu, akıl
dışıdır, olamaz!” diyecektir. Evet, bir sineğin küçücük cismi, kâinattaki
çoğu unsurla ve sebeple alâkalıdır, hatta onların bir özetidir. Eğer o
sineğin yaratılışı Kadîr-i Ezelî’ye verilmezse maddî sebeplerin onun
yaratılışında bizzat hazır bulunması, küçücük cismine girmesi gerekir.
Hatta cisminin küçük bir misali olan gözünde ki bir hücreciğe girmeleri
lâzımdır. Çünkü  sebep maddî ise neticesinin yanında ve içinde bulunması
şarttır. Şu halde, iki sineğin iğne ucu gibi parmaklarının sığmadığı o
hücrecikte âlemdeki temel unsurların ve tabiatın maddî olarak bulunup
usta gibi çalıştığını kabul etmek gerekir.
Sofistlerin en ahmakları bile böyl e bir iddiadan utanır.
Üçüncüsü
4اََْاُِ َ َُْرُ إِ َِ اَْاِِ yani, “Bir varlık bir bütünse, elbette bir tek elden
ortaya çıkmış olabilir.” cümlesi, doğrulanmış bir kaidedir. Bilhassa o
varlık, gayet mükemmel bir intizama ve hassas bir ölçüye sahipse, her
şeyle irtibatı bulunan bir hayata mazhar ise bu açıkça, onun  ayrılık ve
karışıklık sebebi olan farklı ellerden çıkmadığını, kudret ve hikmet sahibi
bir tek el tarafından yaratıldığını gösterir. Şu halde, o muntazam, ölçülü ve
tek varlığı; sayısız, cansız, cahil, sınırlarını aşan, şuursuz, karmakarışıklık
içinde, kör ve sağır tabiî sebeplerin karmakarışık ellerine –sayısız imkân
yolları içinde bir araya gelip birbirine karıştığında o sebeplerin körlüğü,
sağırlığı arttığı halde– isnat etmek, yüz imkânsızlığı birden kabul etmek
kadar akıldan uzaktır.
Haydi, bu imkânsızlığı görmezden gelelim, fakat maddî sebeplerin tesiri
elbette doğrudan temasla olur. Halbuki o tabiî sebepler, canlı varlıkların
cismiyle, dış yüzüyle temas eder. Fakat görüyoruz ki, maddî sebeplerin
elinin yetişemediği ve temas edemedikleri o canlının iç yüzü, dışından on
kat daha muntazam, daha güzel, sanatça daha mükemmeldir. Maddî
sebeplerin elleri ve âletleriyle hiçbir şekilde sığamayacakları, belki dış
yüzüne de tam temas edemedikleri küçücük bir canlı, küçük hayvancıklar,
en büyük varlıklardan sanatça daha hayret verici, yaratılış bakımından
benzersiz oldukları halde, onları cansız, cahil, kaba, uzak, büyük ve
birbirine zıt sağır, kör sebeplere dayandırmak ancak yüz derece kör, bin
derece sağır olmakla mümkündür !
İkinci Yol
“Teşekkele binefsihî”, yani her şey kendi kendine meydana geliyor. Bu
cümlede de birçok imkânsızlık var; her yönde n bâtıldır, akıl dışıdır. Örnek
olarak bunl arın üç tanesini göstereceğiz:
Birincisi
Ey inat eden inkârcı! Benliğin, gururun seni o kadar ahmaklaştırmış ki,
yüz imkânsızlığı birden mümkün görmeyi, bir derece kabul ediyorsun.
Fakat sen canlı bir varlıksın; basit, cansız ve değişmez bir madde değilsin.
Daima yenilenmeye doğru giden, gayet muntazam bir makine, harika,
sürekli değişen bir saray gibisin. Vücudunda  her an zerreler çalışıyor.
Senin bedenin kâinatla bilhassa rızkın ve türünün devamı yönünde n
alâkalıdır, onun la alışveriş halindedir. Bedeninde çalışan zerreler, o
münasebeti ve alâkayı bozmamak için dikkat ediyorlar. Adımlarını
tedbirle atıyorlar. Âdeta bütün kâinata bakıyor, senin münasebetlerini
kâinatta görüp öyle vaziyet alıyorlar. Sen görünen ve görünmeyen
duygul arınla, dünya dan o zerrelerin şu harika vaziyetine göre istifade
edersin. Eğer bedenindeki zerrelerin, Kadîr-i Ezelî’nin kanunuyl a hareket
eden küçücük memurlar, O’nun bir ordusu, kader kaleminin uçları (her
zerre bir kalem ucu) veya kudret kaleminin noktaları (her zerre bir nokta)
olduğunu kabul etmezsen; bedeninin her tarafıyla beraber senin sadece
gözünde  çalışan her bir zerrede, münasebetli olduğun bütün kâinatı
görecek birer göz ve bütün geçmişini, geleceğini, neslini, aslını,
bedenindeki maddelerin kaynaklarını ve rızkının madenlerini bilecek,
tanıyacak, yüz dâhininki kadar bir akıl bulunduğunu farz etmen gerekir.
Bu meselelerde zerre kadar aklı olmayan senin gibi birinin tek bir
zerresine bin Eflatun kadar ilim ve şuur vermek, bin derece katmerli,
akılsızca bir hurafeciliktir!
İkincisi
Senin vücudun bin kubbe li harika bir saraya benzer. O sarayın her
kubbe sinde taşlar, direksiz olarak baş başa vermiş, boşlukta
durdurulmuştur. Hatta vücudun, bu s araydan bin defa daha hayret vericidir.
Çünkü o beden sarayı, kusursuz bir düzenle daima yenilenmektedir. Gayet
harika olan ruhu, kalbi ve manevî latifeleri görmezden gelsek bile, yalnız
bedenindeki her uzuv, kubbe li birer menzil gibidir. Zerreler, o kubbe deki
taşlar misali birbirleriyle kusursuz bir denge ve düzen içinde baş başa
verip harika bir bina meydana getiriyor, fevkalâde bir sanat, göz  ve dil gibi
hayret verici birer kudret mucizesi gösteriyorlar. Eğer o zerrelerin, şu
âlemin Ustasının emrine uyan birer memur olduğunu kabul etmezsen, her
birinin, gayet sınırlı ve mutlak bir surette olmakla beraber, bedenin bütün
zerrelerine hem mutlak hâkim, hem mutlak mahkûm , hem onların benzeri,
hem hâkimiyet noktasında zıddı, hem yalnız Vâcibü’l-Vücûd’a mahsus
çoğu sıfatın kaynağı olduğunu  kabul etmen gerekir. Zerre kadar şuuru
bulunan, birlik sırrıyla yalnız Vahid ve Ehad bir Zât’ın eseri olabilecek
çok muntazam, sanatlı bir varlığı o sayısız zerrelere isnat etmenin pek
açık bir şekilde imkânsız, hatta yüz derece imkânsız olduğunu a nlar.
Üçüncüsü
Eğer vücudunun, Vahid ve Ehad olan Kadîr-i Ezelî’nin kaleminden çıkmış
bir mektup olduğunu ka bul etmez ve onu t abiata, sebeplere bağlı matbu bi r
kitap farz edersen, bedenindeki tek bir hücreden başlayarak birbiri içinde
daireler gibi, binlerce birleşik madde adedince tabiat kalıplarının
bulunması gerekir. Çünkü mesela bu elimizdeki kitap eğer bir mektup olsa
bir tek kalem, kâtibinin ilmine dayanarak onun tamamını yazar. Eğer
bunun bir mektup olduğu kabul edilmez, şu kitap kâtibinin kalemine
verilmez, kendi kendine olmuş denir ya da tabiata atfedilirse o zaman
matbu bir kitap gibi, her bir harfi için ayrı ayrı birer demir kalem lâzımdır
ki, basılabilsin.
Nasıl ki bir matbaada, alfabedeki harfler adedince demir harf bulunur ve
böylece kitap basılır. İşte o vakit, bir tek kaleme bedel, o harfler sayısınca
kalemler bulunması gerekir. Hatta bazen olduğu gibi, büyük bir harfin
içine küçük bir kalemle, ince hatla bir sayfa yazılmışsa o bir tek harf için
binlerce kalem lâzım gelir. Belki harfler birbirinin içine girip senin
bedenin gibi muntazamca şekil alıyorsa o vakit her bir dairede, her bir
parçası için o birleşik maddeler miktarınca kalıp gerekir. Haydi, diyelim
ki içinde yüz muhal bulunan bu ihtimali mümkün kabul etsen bile bu
muntazam sanatlı demir harfleri, mükemmel kalıpları ve kalemleri
yapmak için yine –bir tek kâtibe verilmezse– onların sayısınca kalem,
kalıp ve harf lâzımdır. Çünkü onlar da muntazam bir sanatla yapılmıştır.
Ve böyl e zincirleme gittikçe gider...
İşte sen de anla, bu öyle bir fikirdir ki, içinde senin zerrelerin sayısınca
imkânsızlık ve hurafe bulunuyor . Ey inat eden inkârcı! Utan ve bu
dalâletten vazgeç!
Üçüncü Yol
“İktezathü’t-tabiat”. Yani, tabiat gerektiriyor ve yapıyor. Bu hüküm de de
pek çok imkânsızlık var. Örnek olarak üçünü gös tereceğiz.
Birincisi
Eğer varlıkların, bilhassa canlıların her şeyi gören bir kudret tarafından
hikmetle ve sanatla yaratılışı Şems-i Ezelî’nin kader ve kudret kalemine
verilmeyip kör, sağır, düşüncesiz olan tabiata ve kuvve te isnat edilirse;
tabiatın, yaratmak için her şeye, görünmeyen sayısız makine ve matbaa
yerleştirdiğini veyahut her şeyde kâinatı yaratıp idare edecek bir kudret ve
hikmet bulunduğunu ka bul etmek gerekir.
Nasıl ki, güne şin cilveleri ve akisleri, yeryüzünde ki zerre kadar cam
parçalarında ve damlalarda görünüyor . Eğer o misalî ve yansıyan
güne şçikler, gökteki güne şe isnat edilmezse; bir kibrit çöpünün ucunun
sığmadığı bir zerrecik cam parçasında tabiî, fıtrî ve güne şin
hususiyetlerine sahip, görünüş te küçük, mânen çok derin bir güne şin
bağımsız varlığını kabul etmek, camı meydana getiren zerreler adedince
güne şler bulunduğunu farz etmek gerekir. Aynen bu misaldeki gibi,
varlıklar ve canlılar doğrudan doğruya Ezelî Güneş olan Cenâb-ı Hakk’ın
isimlerinin cilvelerine verilmezse her bir varlıkta, bilhassa her bir canlıda
sınırsız bir kudret ve irade, sonsuz bir ilim ve hikmet taşıyan bir tabiat, bir
kuvve t, âdeta bir ilah bulunduğunu kabul etmek lâzım gelir. Böyle bir
düşünce ise kâinattaki muhallerin en bâtılı, en hurafesidir. Kâinatın
Yaratıcısının sanatını farazi, önemsiz, şuursuz tabiata veren insan, elbette,
hayvandan yüz  kat daha hayvan, da ha şuursuz olduğunu gös terir.
İkincisi
Eğer şu gayet düzenli, dengeli, sanatlı ve hikmetli varlıklar sonsuz kudret
ve hikmet sahibi bir Zât’a verilmeyip tabiata isnat edilirse, tabiatın, her
bir parça toprakta Avrupa’nın bütün matbaaları ve fabrikaları sayısınca
makinelerinin, matbaalarının bulunduğunu kabul etmek gerekir. Ancak o
zaman o toprak parçası, yuva  ve tezgâh olduğu sayısız çiçek ve meyvenin
yetişmesini ve meydana gelmesini sağlayabilir. Çünkü saksılık vazifesi
gören bir kâse toprağın, içine tohum ları sırayla atılan bütün çiçeklerin
birbirinden çok farklı şekil ve mahiyetlerini ortaya çıkarma ve tasvir etme
kabiliyetine sahip olduğu, bilfiil görülüyor. Eğer Kadîr-i Zülcelâl’e
verilmezse, o saksıdaki toprakta her bir çiçek için görünmez, ayrı ayrı,
tabiî birer makine bulunması gerekir, yoks a bu ha l meydana gelemez.
Çünkü  nutfeler ve yumurtalar gibi tohumların da maddeleri ortaktır. Yani
hidrojen, oksijen, karbon ve azotun düzensiz, şekilsiz, hamur gibi
karışımından ibaret olmakla beraber; hava, su, sıcaklık, ışık dahi basit ve
şuursuz bir şekilde, her şeye karşı sel gibi gittiğinden, o sayısız çiçeklerin
o topraktan ayrı ayrı, gayet muntazam ve sanatlı bir surette çıkması, o
saksıdaki toprakta Avrupa kadar görünmez ve küçük ölçekte matbaalar ve
fabrikalar bulunmasını açıkça ve zorunlu olarak gerektiriyor. Ta ki, bu
kadar canlı kum aşı ve ayrı ayrı nakışlı binlerce dokum ayı yapabilsinler.
İşte her şeyi tabiata bağlayanların Allah’ı inkâr düşüncesi, akıl dairesinin
ne kadar dışına sapmıştır, kıyasla. Ve tabiatı yaratıcı zanneden insan
suretindeki ahmak sarhoşların “ilim sahibi ve akıllıyız” diye iddia ettikleri
halde akıldan ve fenden ne kadar uzak düştüklerini, hiçbir şekilde
mümkün ol mayan bir hurafeyi kendilerine meslek edindiklerini gör, gül ve
tükür!
Eğer dersen ki: Varlıklar tabiata isnat edilirse böyle hayret verici derecede
akıl dışı ihtimaller, gerçekleşmesi mümkün olmayan zorluklar ortaya
çıkıyor. Acaba Ehad ve Samed Zât’a verildiği zaman o zorluklar nasıl
ortadan kalkıyor? O imkânsızlıklar, kolay olan vüc ûba5 nasıl dönüş üyor?
Cevap: Birinci muhalde nasıl ki, güneşin aksinin cilvesi tam bir kolaylık
içinde, zahmetsizce en küçük cansız zerrecikten en büyük denizin yüzüne
kadar feyzini ve tesirini misalî güne şçiklerle gösterdiği halde, eğer
güne şle bağı kesilse her bir zerrecikte bizzat tabiî bir güne şin imkânsızlık
derecesinde zor olan varlığını kabul etmek gerektiği söylendi. Aynen öyle
de, her bir varlık doğrudan doğruya Ehad ve Samed Yaratıcıya verilirse
vücûb derecesinde bir kolaylıkla, bağ ve tecelliyle bir varlığa gereken her
şey ona  yetiştirilebilir.
Eğer o bağ kesilse, o memuriyet başıbozukluğa döns e, her bir varlık kendi
başına kalsa ya da tabiata bırakılsa; o zaman imkânsızlık derecesinde yüz
bin zorlukla sinek gibi bir canlının, kâinatın küçük bir fihristi olan harika
vücut makinesini kendisinin yarattığını, içindeki kör tabiatın, kâinatı
yaratacak ve idare edecek bir kudrete ve hikmete sahip olduğunu farz
etmek gerekir. Bu ise bir değil, binlerce muhaldir.
Kısacası: Nasıl ki Vâcibü’l-Vücûd’un ortağının ve benzerinin olması
imkânsızdır, akıl dışıdır. O’nun rubûbi yetine ve eşyanın yaratılışına
başkalarının müdahalesi de aynı şekilde imkânsız ve akıl dışıdır.
İkinci muhaldeki zorluk ise şudur: Farklı risalelerde ispat edildiği gibi,
eğer Vahid ve Ehad Cenâb-ı Hakk’a verilirse bütün eşyanın yaratılışını
izah etmek, sadece bir şeyin yaratılışını izah etmek gibi kolay olur. Eğer
sebeplere ve tabiata verilirse bir tek şeyin yaratılışını izah etmenin bütün
eşya kadar zor olduğu, birçok kesin delille ispatlanmıştır. Bir delilin özeti
şudur:
Nasıl ki bir adam, askerlik veya memuriyet unva nıyla bir padişaha
bağlansa onun verdiği güçle şahsî kuvve tinin yüz bin kat üstünde ki işleri
yapabilir. Padişahı adına bazen bir şahı esir edebilir. Çünkü gördüğü işler
ve yaptığı eserler için gerekli şeyleri ve kuvve tini kendisi taşımıyor,
taşımaya mecbur olmuyor. O kuvve ti ve teçhizatı, kendisiyle bağı
sebebiyle padişahın hazineleri ve arkasındaki dayanak noktası olan ordu
taşıyor. Demek ki, o askerin gördüğü işler, bir padişahın işi gibi şahane,
gösterdiği eserler ise bir ordunun e seri gibi harika olabilir.
Nasıl ki karınca, o memuriyet sayesinde Fira-vun’un sarayını yıkmıştır.
Sinek o bağ ile Nemrut’u öldürmüştür.6 Ve buğda y tanesi gibi bir çam
çekirdeği, o sayede koca bir çam ağacının bütün programını saklar.7
HAŞİYE Eğer o ba ğ kesilir, o asker terhis edilirse, yapacağı işler için gerekli
şeyleri ve kuvve tini, sırtında ve elinde taşımaya mecbur kalır. İşte o
zaman, ancak elindeki o küçücük kuvve t ve sırtındaki cephane kadar iş
görebilir. Önceki vaziyetinde gayet kolay yaptığı işler onda n istense,
elbette, elinde bir ordunun kuvve tini ve sırtında bir padişahın savaş
teçhizatı fabrikasını taşıması gerekir. İnsanları güldürmek için tuhaf
hurafeler ve masallar anlatan maskaralar bile bu ha yalden utanırlar!
Sözün Özü: Her varlığın yaratılışını Vâcibü’l-Vücûd’a atfetmenin
vücûbiyet8 derecesinde bir kolaylığı var. Tabiata yaratıcılık vermek ise
imkânsızlık derecesinde zorluğu kabul etmek ve akıl dairesinin dışına
çıkmaktır.
Üçüncüsü
Bazı risalelerde anlatılan, bu i mkânsızlığı izah edecek iki misal:
Birinci Misal
Issız bir çölde, medeniyetin meydana getirdiği bütün eserlerle dona tılıp
süslenen bir saraya çok vahşi bir adam girmiş, içeriye bakmış. Kusursuz
bir sanatla yapılan binlerce eşyayı görmüş. Vahşiliğinden ve
ahmaklığından, “Dışarıdan kimse müdahale etmeden, bu sarayı her
şeyiyle, içeriden biri yapmıştır.” diyerek incelemeye başlamış. Neye baksa
o sığ aklı bile bunl arı içeriden birinin yapabileceğini mümkün gör memiş.
Sonra o sarayın yapılış programının, içindekilerin fihristinin ve idare
kanunlarının yazılı olduğu bir defter görmüş. Gerçi o elsiz, gözsüz ve
çekiçsiz defterin de şu sarayı yapmak ve süslemek için içerideki diğer
şeyler gibi hiçbir kabiliyeti yokmuş, fakat adam çaresiz kalarak, mecburen
diğer şeylere nispeten ilmî kanunların bir unva nı olması yönüyl e, sarayı
tamamen bu defterle münasebetli gördüğünde n, “Bu sarayı inşa eden,
düzenleyen ve süsleyen, bu eşyayı yapan ve yerleştiren işte şu defterdir.”
diyerek ilkelliğini ahmakların, sarhoşların saçma sapan konuş malarına
çevirmiş.
İşte aynen bunu n gibi, misaldeki saraydan sonsuz derece daha muntazam,
mükemmel ve her tarafı mucizevî hikmetlerle dolu şu âlem sarayının
içine, Cenâb-ı Hakk’ın ulûhiyetini inkâr yolunda  giden “tabiatçılık” fikrini
taşıyan vahşi bir insan girer. Onun, mümkinat dairesi dışındaki Vâcibü’l-
Vücûd Zât’ın sanatının eseri olduğunu düşünmez. O’ndan yüz çevirerek
mümkinat dairesi içinde ilahî kader kanununun yazboz levhası
hükm ünde ki, ilahî kudretin icraat kanunlarının değişen ve yenilenen bir
defteri olan, pek yanlış ve hatalı bir şekilde “tabiat” adı verilen bir ilahî
kanunlar mecmuası, bir Rabbanî sanat fihristi görür. Der ki:
“Madem bu eşya bir sebep ister, hiçbir şeyin eşyayla bu defter gibi bir
münasebeti görünmüyor. Gerçi bu gözsüz, şuursuz, kudretsiz defterin,
mutlak rubûbi yetin işi olan ve sınırsız bir kudreti gerektiren yaratma
fiilini gerçekleştirmesini hiçbir şekilde akıl kabul etmez. Fakat madem
Ezelî Yaratıcı’yı kabul etmiyorum, öyleyse en iyisi ‘Şu âlemi bu defter
yapmıştır ve yapıyor’ diyeyim.”
Biz de deriz ki: “Ey ahmaklığını ahmakların en ahmağından almış sarhoş
ahmak! Başını tabiat bataklığından çıkar, etrafına bak! Zerrelerden
gezegenlere kadar bütün varlıkların, ayrı ayrı dillerle şehadet ettikleri ve
parmaklarıyla gösterdikleri Sâni-i Zülcelâl’i gör! O sarayı yapan ve o
deftere sarayın programını yazan Nakkâş-ı Ezelî’nin cilvesini tanı,
fermanına bak, Kur’an’ını dinle, böyle saçma sapan konuş maktan
kurtul!..”
İkinci Misal
Vahşi bir adam muhteşem bir kışlaya girer. Çok düzenli bir ordunun
topluca, beraberce talimlerini, muntazam hareketlerini seyreder.
Bir kumandanın işaretiyle bir taburun, bir alayın, bir tümenin kalktığını,
oturduğunu, harekete geçtiğini, bir emirle ateş ettiğini görür. Onun sığ ve
ilkel aklı, devletin koyduğu düzenle ve padişahın kanunuyl a bir
kumandanın bir orduyu idaresini anlamayıp inkâr ettiğinden, o askerlerin
iplerle birbirlerine bağlı olduklarını hayal eder. O hayalî iplerin ne kadar
harika olduğunu düş ünüp ha yret içinde kalır.
Sonra bir cuma günü Ayasofya gibi gayet büyük bir camiye gider, cemaate
katılır. O Müslüman cemaatin, bir imamın sesiyle beraberce kalktığını,
eğildiğini, secde ettiğini, oturduğunu görür. Manevî ve semavî kanunlar
bütünü olan şeriatı ve Şeriat Sahibi’nin emirlerinden gelen manevî
düsturları anlamadığından, o cemaatin maddî iplerle birbirine bağlı
olduğunu ve o hayret verici iplerin onları esir edip oyna ttığını zanneder.
En vahşi, insan suretindeki canavar hayvanları dahi güldürecek derecede
insanı maskara eden bir fikirle çıkar gider.
İşte aynen bu misaldeki gibi, Ezel ve Ebed Sultanı’nın sayısız askerinin
muhteşem bir kışlası olan şu âleme ve o Ezelî Mâbud’un kusursuz bir
mescidi olan şu kâinata, tam bir ilkellik suretindeki inkârcı tabiat fikrini
taşıyan bir adam girer. İşte o Ezelî Sultan’ın hikmetinden gelen, kâinattaki
düzenin manevî kanunlarını maddî kabul etmek; rubûbi yet saltanatının
görünmez kaidelerini, o Ezelî Mâbud’un büyük yaratılış kanunlarının
manevî ve yalnız ilimle sabit bulunan hüküm lerini ve düsturlarını birer
maddî varlık farz etmek; ilahî kudretin yerine, ilim ve kelâmdan gelen ve
yalnız ilim yoluyla sabit olan o kanunları ikame etmek; onlara yaratma
kudreti atfetmek, sonra da “tabiat” adını vermek ve Rabbanî kudretin
yalnızca bir cilvesi olan kuvve ti, kudret sahibi ve müstakil bir güç sahibi
kabul etmek, misaldekinden bin defa daha aşağı bir vahşettir!
Kısacası: Her şeyi tabiata bağlayanların tabiat dedikleri, vehmedilen ve
hakikati bulunmayan şey, eğer haricî bir hakikate sahip ise olsa olsa,
• Bir sanat olabilir, yaratıcı ve sanatın sahibi olamaz.
• Bir nakış olabilir, nakkaş olamaz.
• Bir hüküm ler bütünü ol abilir, hâkim olamaz.
• Bir yaratılış kanunu ol abilir, kanun koyuc u olamaz.
• Yaratılmış bir izzet perdesi olabilir, var eden olamaz.
• Dış tesirle meydana gelmiş bir varlık olabilir, yaratıcı bir fail olamaz.
• Kanundur , kudr et değil; kadir olamaz.
• Vasıta ve araçtır, kaynak olamaz.
Netice: Madem mevcudat var ve madem On Altıncı Nota’nın başında
dendiği gibi bir şeyin varlığına, aklen dört yoldan başka yol düşünülemez.
O dört yoldan üçünün bâtıl olduğu –her biri üç apaçık muhal ile– kesin bir
şekilde ispat edildi. Elbette, zorunlu olarak ve açıkça dördünc ü yol olan
tevhid yolunun doğruluğu, kati bir surette görünüyor . Bu dördünc ü yol,
baştaki 9أَِ ِّٰ َ َطِِ اَٰاتِ وَاَْرْضِ ayetiyle, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un
ulûhiyetini, her şeyin doğrudan doğruya O’nun kudret elinden çıktığını,
göklerin ve yeryüzünün tasarrufu altında bulunduğunu şeksiz ve şüphe siz,
apaçık şekilde gösteriyor.
Ey her şeyi sebeplere bağlayan ve tabiata tapan zavallı insan! Madem her
şey gibi tabiat da yaratılmıştır; çünkü sanatlıdır ve sürekli yenileniyor.
Madem her sebebin neticesi gibi görünüş teki sebebi de sanatlı bir şekilde
yaratılmıştır. Ve madem bir şeyin varlığı, pek çok şeye ve şarta bağlıdır. O
halde, tabiatı ve o sebebi yaratan bir Kadîr-i Mutlak var. O’nun ne ihtiyacı
var ki, aciz vasıtaları rubûbi yetine ve yaratıcılığına ortak etsin? Hâşâ! O,
doğrudan doğruya sebebin neticesini sebep ile beraber yaratarak
isimlerinin cilvelerini ve hikmetini göstermek için bir tertip ve düzenle,
sebeple netice arasına görünüş te bir yakınlık koym uştur. Eşyanın zahirî
kusurlarına, merhametsizliklere ve noks anlıklara merci olması için
sebepleri ve tabiatı kudret eline perde yapmış, izzetini o suretle
korumuştur.
Acaba bir saat ustasının, önce saatin çarklarını yapıp sonra onları
düzenlemesi mi, yoks a o çarkların içinde harika bir makine yapıp sonra
saat haline gelmeleri için onları bu makinenin cansız ellerine vermesi mi
daha kolaydır? Acaba şu ikinci ihtimal, imkân dışında değil midir? Haydi,
o insafsız aklınla sen söyle, sen hüküm  ver!
Veyahut bir kâtip mürekkep, kalem ve kâğıt getirse onlarla bir kitabı
bizzat yazması mı daha kolaydır; yoks a o kâğıdın, mürekkebin ve kalemin
içinde o kitaptan daha sanatlı, daha zahmetli, yalnız o kitaba mahsus bir
yazı makinesi icat etmesi, sonra da o şuursuz makineye “Haydi sen yaz!”
deyip kendisi karışmadan onun yazmasını beklemesi mi daha kolaydır?
Acaba bu ikinci şık, kitabı yazmaktan yüz  defa daha zor değil midir?
Eğer dersen ki: Evet, bir kitabı yazan makinenin icadı, o kitabı yazmaktan
yüz defa daha zordur. Fakat o makine, aynı kitabın birçok nüshasının
yazılmasına vasıta olduğunda n belki bunda  bir kolaylık vardır?
Cevap: Nakkâş-ı Ezelî, sınırsız kudretiyle isimlerinin sonsuz cilvelerini
her an tazeleyerek ayrı ayrı şekillerde göstermek için eşyayı ve hususi
simaları öyle bir surette yaratmıştır ki, o Samed Yaratıcının birer mektubu
ve kitabı hükm ünde ki eserlerinin hiçbiri, diğerlerinin aynısı olmaz.
Şüphe siz her bir varlığın siması, ayrı mânâları ifade etmek için farklı
olacaktır.
Eğer gözün varsa insanın simasına bak! Hazreti Âdem’den bugüne , belki
ebediyete kadar, bu küçük simada esas uzuvlar aynı olmakla beraber, her
birinin diğer bütün simalara karşı ayırt edici birer alâmetinin kesinlikle
sabit olduğunu gör. Bu sebeple her yüz ayrı bir kitaptır. Yalnız sanatın
tanzimi için ayrı bir yazı takımı, ayrı bir tertip ve telif gerektirir. Ve
maddelerini bir araya getirmek, vücuda lâzım olan her şeyi yerleştirmek
için büt ün büt ün ba şka bir tezgâh ister.
Haydi, farz-ı muhal, tabiata bir matbaaymış gibi bakalım. Fakat bir
matbaa, gerekli dizgi ve basma işinden, yani harfleri belli bir düzende
kalıba sokmaktan başka, yaratılmaları o işten yüz derece daha zor olan
maddeleri âlemin her tarafından hususi bir ölçüyle ve düzenle getirmek,
yaratmak ve elde etmek için yine o matbaayı yaratan Kadîr-i Mutlak’ın
kudretine ve iradesine muhtaçtır. Demek ki, tabiatın matbaa olma ihtimali
ve varsayımı, tamamen mânâsız bir hurafedir.
İşte bu saat ve kitap örneklerindeki gibi, her şeyi benzersiz bir sanatla
yaratan, her şeye gücü yeten sonsuz kudret sahibi Yüce Allah, sebepleri
nasıl var ettiyse onların neticelerini de yaratıyor. Hikmetiyle, neticeleri
sebeplere bağlıyor. Cenâb-ı Hak, kâinattaki hareketleri düzenleyen yüce
yaratılış kanunlarının bir cilvesini ve eşyadaki o cilveye yalnızca bir ayna
olan eşyanın tabiatını, iradesiyle tayin etmiştir. Ve o tabiatın haricî varlığa
mazhar olan yönünü kudretiyle var etmiş, eşyayı o tabiat üzere yaratmış,
birbirine karıştırmıştır. Acaba akla son derece uygun ve sayısız delilin
neticesi olan bu hakikatin kabulü mü kolaydır; yoks a cansız, şuursuz,
yaratılmış, sanatla yapılmış, o sebep ve tabiat dediğiniz basit maddelere,
her bir şeyin varlığı için gereken sınırsız dona nımın verilip onların yaptığı
işleri her şeyi görerek, hikmetli bir şekilde kendi kendilerine yaptıklarını
kabul etmek mi daha kolaydır? Birinci şık vücub derecesinde gerekli değil
midir? Ve ikinci şık imkânsızlık derecesinde, akıl dışı değil midir? Bunu,
senin o insafsız aklının insafına havale ediyoruz.
Her şeyi tabiata bağlayan inkârcı diyor ki:
Madem beni insafa davet ediyorsun. Ben de şimdiye kadar gittiğimiz
yolun yanlış, yüz derece akıl dışı, gayet zararlı ve son derece çirkin
olduğunu itiraf ediyorum. Zerre kadar şuuru bulunan, daha önce ortaya
koyduğunuz  delillerden anlayacaktır ki, sebeplere ve tabiata yaratıcılık
atfetmek imkânsız ve akıl dışıdır. Her şeyi doğrudan doğruya Vâcibü’l-
Vücûd’a vermek vaciptir, zorunludur. 10اََُْْ ِِّٰ ََ اَِْنِ deyip iman
ediyorum.
Yalnız bir şüphem var: Cenâb-ı Hakk’ın Yaratıcı olduğunu kabul
ediyorum, fakat bazı küçük sebeplerin önemsiz şeylerde yaratmaya
müdahalesi ve bir parça övgüye  mazhar olması, rubûbi yet saltanatına ne
zarar verir? O’nun s altanatından bir şey azalır mı?
Cevap: Bazı risalelerde açıkça ispat ettiğimiz gibi, hâkimiyetin gereği,
müdahal eyi reddetmektir. Hatta basit bir hüküm dar ya da bir idareci,
hâkimiyet dairesine oğlunun bile müdahalesini kabul etmez. Hatta bazı
dindar padişahların, hâkimiyetlerine karışacakları zannıyla, halife
oldukları halde masum evlatlarını katletmeleri, bu “müdahaleyi ret
kanunu ”nun hâkimiyette ne kadar esaslı bir şekilde hükm ettiğini
gösteriyor. Bir nahiyede iki müdürden tut bir memlekette iki padişaha
kadar, hâkimiyetteki bağımsızlığın gerektirdiği “ortaklığı kabul etmeme
kanunu ” insanlık tarihinde çok hayret verici karışıklıklarla kuvve tini
göstermiştir.
İşte aciz ve yardımlaşmaya muhtaç insanlardaki amirlik ve hâki miyetin
bir gölgesinin, başkasının müdahalesini ne derece reddettiğini ve
yasakladığını, hâkimiyetinde nasıl ortak kabul etmediğini ve makamındaki
tek başınalığını son derece tutucu bir şekilde korumaya çalıştığını gör!
Sonra mutlak hâkimiyete rubûbi yet derecesinde, mutlak amirliğe ulûhiyet
derecesinde, mutlak birliğe ehadiyet derecesinde ve mutlak istiğnaya
mutlak kudret derecesinde sahip olan bir Zât-ı Zülcelâl’in, bu müdahaleyi
reddetmesinin ve sebepleri ortaklıktan men etmesinin o hâkimiyetin ne
kadar zaruri ve vacip bir gereği olduğunu kı yaslayabilirsen kıyasla…
İkinci bir şüphe: Bazı sebepler, bazı basit varlıkların kulluğuna  bir parça
merci olsa, zerrelerden gezegenlere kadar, Mâbud-u Mutlak olan Vâcibü’l-
Vücûd Zât’a bakan varlıkların kul luğuna  ne zarar gelir?
Cevap: Bu kâinatın sonsuz hikmet sahibi Hâlıkı, kâinatı bir ağaç
hükm ünde  yaratıp onun en mükemmel meyvesini şuur sahipleri, şuur
sahiplerinin içinde en kuşatıcı meyveyi ise insan yapmıştır. O mutlak,
hiçbir şeye bağlı olmayan Hâkim ve Âmir, kendini sevdirmek ve tanıtmak
için kâinatı yaratan o Vahid ve Ehad, bütün kâinatın meyvesi insanı ve
insanın en mühim neticesi, hatta yaratılışının gayesi ve hayatının semeresi
olan şükür ve ibadeti hiç başka ellere verir mi? Hikmetine tamamen zıt bir
şekilde, yaratılışın neticesini ve kâinatın meyvesini abes kılar mı? Hâşâ ve
kellâ!..
Hem hikmetini ve rubûbi yetini inkâr ettirecek bir tarzda mahlûkatın
başkalarına ibadet etmesine rıza gösterir mi, buna  hiç izin verir mi?
Kendini icraatıyla sonsuz derecede sevdirdiği ve tanıttığı halde, en
mükemmel mahlûklarının şükür ve minnettarlıklarını, kendilerini
sevdirmeye çalışmalarını ve kulluklarını başka sebeplere vermekle Zât’ını
unutturup kâinattaki yüce maksatlarını inkâr ettirir mi? Ey her şeyi
tabiatın yarattığı iddiasından vazgeçen arkadaş! Haydi, sen söyle!
O adam diyor ki: “Elhamdülillâh, bu iki şüphe m de yok oldu. Cenâb-ı
Hakk’ın birliğine ve hakkıyla ibadete lâyık zâtın O olduğuna , O’ndan
başkasının ibadete lâyık olmadığına dair o kadar parlak ve kuvve tli iki
delil gösterdin ki, onları inkâr etmek, güne şi ve gündüz ü inkâr etmek gibi
bir büyükl ük taslamak olur.”
Sonsöz
Allah’ı inkâra dayanan tabiat fikrini terk edip imana gelen adam diyor ki:
“Elhamdülillâh, şüphem kalmadı, yalnız cevabını merak ettiğim birkaç
soru var.”
Birinci Soru
Pek çok tembelin ve namazı terk etmiş olanların şöyle dediklerini
işitiyoruz:
“Cenâb-ı Hakk’ın bizim ibadetimize ne ihtiyacı var ki, Kur’an’da çok
şiddetle ve ısrarla ibadeti terk etmeyi yasaklayıp terk edenleri cehennem
gibi dehşetli bir cezayla tehdit ediyor.11 Önemsiz, küçük bir hataya karşı
sonsuz bir şiddet göstermek, ölçülü, dosdoğru ve adaletli olan Kur’an’ın
ifadelerine nasıl yakışır?”
Cevap: Evet, Cenâb-ı Hak senin ibadetine de başka bir şeye de muhtaç
değildir. Fakat sen ibadete muhtaçsın, mânen hastasın. İbadetin manevî
yaralara ilaç olduğunu birçok risalede ispat ettik. Bir hastanın, hastalığı
hakkında, kendisine faydalı ilaçları içirmekteki ısrarına karşılık şefkatli
bir hekime, “Senin ne ihtiyacın var ki, bana böyle ısrar ediyorsun?”
demesinin ne kadar mânâsız olduğunu a nlarsın.
Kur’an’ın, ibadeti terk hakkındaki şiddetli tehditlerine ve vaat ettiği
dehşetli cezalara gelince… Nasıl ki bir padişah, idaresi altındakilerin
hukukunu gözetmek için basit bir adamı, onların hukukuna  zarar veren
hatasına göre şiddetli cezaya çarptırır. Aynen öyle de, ibadeti ve namazı
terk eden insan, Ezel ve Ebed Sultanı’nın raiyeti hükmünde ki varlıkların
hukukuna  mühim bir tecavüz ve mânen zulmetmiş olur. Çünkü varlıkların
kemâli, Yaratıcılarına bakan yüzlerinde tesbih ve ibade tle ortaya çıkar.
İbade ti terk eden, varlıkların ibade tini görmez, göremez, belki de inkâr
eder. O zaman, ibadet ve tesbih noktasında yüks ek makamda bulunan ve
her biri Samed Yaratıcının birer mektubu, isimlerinin birer aynası olan
varlıkları, yüce makamlarından indirmiş olur. Onları önemsiz, vazifesiz,
cansız, perişan kabul ettiğinden hor görür, mükemmelliklerini inkâr
ederek haddini aşar.
Evet, herkes kâinatı kendi aynasından görür. Cenâb-ı Hak insanı kâinat
için bir ölçek, bir terazi suretinde yaratmıştır. Her insana bu âlemden
hususi bir âlem vermiştir, o âlemin rengini insanın kalbindeki inanca göre
gösterir. Mesela gayet ümitsiz ve yaslı bir şekilde ağlayan insan,
etrafındaki varlıkları da ümitsiz bir halde ağlar gibi görür. Sevinçli, neşeli,
müjde almış ve coşkun neşesinden gülen bir insan ise kâinatı neşeli, güler
bir vaziyette bulur. Aynen bunun gibi, tefekkür eden, ibadet ve tesbih
vazifesini ciddi bir şekilde yerine getiren insan, varlıkların gerçekten
mevcut ve muhakkak olan ibadet ve tesbihlerini bir derece keşfeder, görür.
Gafletle veya inkârla ibadeti terk eden ise varlıkları, mükemmel
yaratıldıkları hakikatine tamamen zıt ve yanlış bir surette hayal eder,
onların hukukuna  mânen tecavüz etmiş olur.
Hem namazı terk eden insan, kendi kendine mâlik bulunmadığından
Mâlik’inin bir kulu olan nefsine de zulmeder. Mâlik’i, o kulunun hakkını
nefs-i emmaresinden almak için onu dehşetli tehdit eder. İnsan,
yaratılışının neticesi ve gayesi olan ibadeti terk ettiğinden, bu, Cenâb-ı
Hakk’ın hikmetine ve dilemesine karşı bir tecavüz hükm üne geçer. Bu
yüzden insan cezaya çarptırılır.
Kısacası: İbade ti terk eden, hem kendi nefsine zulmeder –oysa nefsi
Cenâb-ı Hakk’ın kulu ve kölesidir– hem de bu, kâinattaki mükemmel
hukuka karşı bir tecavüz, bir zulümdür. Evet, nasıl ki küfür, varlıkları hor
görmedir; ibade ti terk etmek de kâinatın kemâlâtını inkârdır. Hem ilahî
hikmete karşı bir haddi  aşma olduğun dan, insan dehşetli tehdide, şiddetli
cezaya müstahak  hale gelir.
İşte insanın cezayı hak edişini ve zikredilen hakikati ifade etmek için
Kur’an-ı Mucizü’l-Beyan, mucizevî bir şekilde o şiddetli ifade tarzıyla,
belâgatin gereği olarak, halin gereğine tam tamına uygun beyanda
bulunuyor .
İkinci Soru
Tabiattan vazgeçen ve imana gelen zât diyor ki:
Her varlığın her yönde n, her işinde, her fiilinde ve her şeyiyle Allah’ın
dilemesine ve kudretine tâbi olması çok büyük bir hakikattir. Büyükl üğü
sebebiyle dar zihinlerimize sığmıyor. Halbuki gözümüzle gördüğüm üz bu
son derece bolluk, önceki delillerde gösterilen tevhid yolunda  eşyanın
yaratılışındaki son de rece kolaylık, yine Kur’an’ın açık ve kesin hükm ü ile
12َ َُُْْ وََ َُُْْ إِ ٍََْ وَاَِةٍ
13ُوََۤ أَُْ اَِ إِ ََِْ اََِْ أَوْ َُ أََْب
gibi ayetlerin açıkça işaret ettiği sınırsız kolaylık, o büyük hakikatin çok
makbul ve akla uygun bir mesele olduğunu gösteriyor. Bu kolaylığın sırrı
ve hikmeti nedir?
Cevap: Yirminci Mektup’un Onunc u Kelime’si olan 14وََُ َٰ ُ َْءٍ ٌَِ
yüce beyanında, bu sır gayet açık, kesin ve ikna edici bir şekilde
bildirilmiştir. Bilhassa o mektubun ilavesinde daha açıkça ispatlanmıştır
ki, bütün varlıklar tek bir Yaratıcıya isnat edildiği zaman, onların
yaratılışını izah etmek bir tek varlığınkini izah etmek gibi kolaylaşır. Eğer
Vahid ve Ehad Zât’a verilmezse bir tek varlığın yaratılışını izah etmek,
bütün varlıklarınki kadar zorlaşır ve bir çekirdeğin yaratılışı, bir ağacınki
kadar zor olur.
Eğer hakiki Yaratıcısına verilse, kâinat bir ağaç kadar, ağaç bir çekirdek
kadar, cennet bir bahar kadar ve bahar bir çiçek kadar kolaylaşır. Açıkça
görülen sınırsız bolluk ve ucuzluğun, her varlık türünün sayısız ferdinin ve
muntazam, sanatlı, kıymetli varlıkların tam bir kolaylık ve süratle vücuda
gelmesinin sırlarını, hikmetlerini gösteren yüzlerce delilden, başka
risalelerde etraflıca anlatılan bir-ikisine kısaca işaret edeceğiz.
Mesela, nasıl ki yüz askerin bir subayın idaresine verilmesi, bir askerin
yüz subayın idaresine verilmesinden yüz derece daha kolaydır. Aynen
bunun gibi, bir orduda ki askerlerin teçhizatı bir merkezden, bir kanunla,
bir fabrikadan ve bir padişahın emriyle verildiği vakit, âdeta nicelik olarak
bir askerin teçhizatı kadar kolaylaşır. Tek bir askerin teçhizatı çeşitli
merkezlere, fabrikalara, farklı kumandanlara verildiğinde ise onu
hazırlamak âdeta bir ordunun teçhizatını hazırlamak kadar zor olur. Çünkü
bir tek askerin teçhizatını yapmak için bütün orduya  lâzım olan
fabrikaların bul unması gerekir.
Hem bir ağacın yaşaması için gerekli maddeler birlik sırrı ile bir kökten,
bir merkezden, bir kanun ile verildiğinden, binlerce meyve veren o ağacın
yaratılışının bir meyveninki kadar kolay olduğu a çıkça görülür.
Eğer birlikten çokluğa gidilse, her bir meyveye gereken maddelerin başka
yerden verildiği kabul edilse, bir meyvenin meydana gelmesi bir ağaç
kadar zorlaşır. Belki ağacın bir örneği ve fihristi hükm ünde ki bir tek
çekirdeğin varlığı dahi o ağaç kadar zor olur. Çünkü ağacın yaşaması için
gereken büt ün m addeler, bir çekirdek için de gereklidir.
İşte bunlar gibi yüzlerce misal gösteriyor ki, Allah’ın birliği kabul
edildiğinde son derece kolay vücuda gelen binlerce varlığın yaratılışını
izah etmek, şirk ve çokluk yolunda bir tek varlığınkini izah etmekten daha
kolay olur. Başka risalelerde bu hakikat iki kere iki dört eder derecesinde
bir kesinlikle ispatlandığından onlara havale edip burada yalnızca bu
kolaylığın ilim ve Cenâb-ı Hakk’ın koyduğu kader kanunu ile kudreti
noktasından gayet mühim bir sırrını bildireceğiz. Şöyle ki:
Sen bir varlıksın. Eğer kendini Kadîr-i Ezelî’ye atfedersen, O’nun, seni
hiçten, yoktan, bir emirle, sınırsız kudretiyle bir kibrit çakar gibi bir anda
yarattığını kabul etmiş olursun. Eğer kendini O’na vermez, belki maddî
sebeplere ve tabiata dayandırırsan, kâinatın muntazam bir özü, meyvesi,
küçük bir fihristi ve listesi olduğunda n, o vakit seni yaratmak için kâinatı
ve bütün unsurları ince bir elekle eleyip hassas ölçülerle âlemin her
tarafından vücudun için lüzumlu maddeleri toplamak gerekir. Çünkü
maddî sebepler yalnız terkip eder, toplar. Kendilerinde bulunmayanı
hiçten, yoktan yapamadıkları, bütün akıl sahiplerince doğrulanmıştır.
Öyleyse küçük bir canlının varlığı için gereken maddeleri âlemin her
tarafından toplamaya mecbur kalırlar.
İşte tevhid yolunda  ne kadar kolaylık, şirkte ve dalâlette ne kadar zorluk
bulunduğunu a nla!
İkinci Delil: İlim nokt asında sınırsız bir kolaylık vardır. Şöyle ki:
Kader, ilmin bir türüdür; her şeye, manevî ve mahsus kalıbı hükm ünde  bir
miktar tayin eder. Kaderin takdir ettiği o miktar, o şeyin var olması için
bir plan, bir model hükm üne geçer. Kudret bir şeyi yarattığı vakit, kaderce
takdir edilen o m iktara göre gayet kolayca yaratır.
Eğer o şey kuş atıcı, sonsuz ve ezelî bir ilmin sahibi olan Kadîr-i Zülcelâl’e
verilmezse –daha önce geçtiği gibi– yalnızca binlerce zorluk değil,
yüzlerce imkânsızlık da ortaya çıkar. Çünkü ilahî ilim ve kaderce tayin
edilen o miktar olmazsa binlerce haricî ve maddî kalıbın, küçücük bir
hayvanın bedeninde kullanılması gerekir.
İşte tek bir Yaratıcıyı kabul etmekte sonsuz kolaylık, dalâlette ve şirkte ise
sonsuz zorluk bulunmasının bir sırrını anla, وََۤ أَُْ اَِ إِ ََِْ اََِْ أَوْ َُ
15أََْبُ ayetinin ne kadar doğr u ve yüks ek bir hakikati ifade ettiğini gör!
Üçüncü Soru
Eskiden düş man, şimdi dost olan hidayete ermiş adam diyor ki:
“Bu zamanda çok ileri giden felsefeciler şöyle der: Hiçbir şey yoktan
yaratılamaz ve yok olmaz, kâinat fabrikasını işleten ancak bir terkip ve
tahlildir.”
Cevap: Eşya ve hadiselere Kur’an nuru ile bakmayan felsefecilerin en ileri
gidenleri, tabiat ve sebepler vasıtasıyla, varlıkların oluşmasını ve
yaratılmasını –daha önce ispat ettiğimiz şekilde– imkânsızlık derecesinde
zor gördüklerinden, iki kısma ayrılırlar.
Bir kısmı sofistlerdir, insana has bir hususiyet olan akıldan istifa ederek
ahmak hayvanlardan daha aşağı düşmüşler. Kâinatın varlığını, hatta kendi
varlıklarını dahi inkâr etmeyi, dalâlet mesleğinde sebeplerin ve tabiatın
yaratıcı olmasından daha kolay gördüklerinden, hem kendilerini hem
kâinatı inkâr edip mutlak bir cehalete saplanmışlar.
İkinci kısım ise bakmış ki, dalâlet yolunda , sebeplerin ve tabiatın yaratıcı
olması noktasında, bir sineğin ve bir çekirdeğin bile yaratılmasının sonsuz
zorluğu var ve bu, aklı aşan bir güç gerektiriyor. Onun için mecburen
yaratılışı inkâr ederek, “Bir şey yoktan var olamaz.” demiş ve yokluğu da
muhal görmüş, “Var olan bir şey yok olamaz.” diye hüküm  vermişler.
Yalnız zerrelerin hareketleriyle, tesadüf rüzgârlarıyla bir terkip, tahlil,
dağılma ve toplanma suretinde göreceli bir vaziyet hayal etmişler.
İşte gel, ahmaklığın ve cehaletin en aşağı derecesinde, kendini en akıllı
zanneden adamları gör ve dalâletin insanı ne kadar maskara, süflî ve
katmerli cahil yaptığını anla, ibret al!
Acaba yeryüzünde  her sene dört yüz bin canlı türünü birden dirilten,
gökleri ve yeri altı günde  yaratan,16 her bahar altı haftada, mevcut
kâinattan daha sanatlı, hikmetli, canlı bir kâinatı inşa eden ezelî bir
kudretten; ezelî bir ilmin dairesinde planları ve miktarları belirlenen,
Allah’ın ilmi dairesindeki varlıkları göze göstermeyen bir ecza ile
yazılmış görünmez bir yazıyı göstermek için sürülen bir madde gibi,
zahiren yok olan o varlıklara kolayca haricî vücut vermeyi uzak görmek,
yaratılışı inkâr etmek, önceki kısım olan sofistlerin yaptığından daha
ahmakça ve cahilce değil midir? Bu talihsizler, mutlak acz içindeki ve
elinde yalnızca sınırlı bir iradeden başka bir şey bulunmayan
firavunlaşmış nefisleriyle hiçbir şeyi yok edemediklerinden, hiçbir
zerreyi, maddeyi hiçten, yoktan var edemediklerinden ve tabiatın elinden,
güve ndikleri sebepleri yaratmak gelmediği için ahmaklıklarından diyorlar
ki: “Bir şey yoktan var olamaz. Var da yok olamaz.” Bu bâtıl ve yanlış
hükm ü Kadîr-i Mutlak hakkındaki fikirlere uygul amak istiyorlar.
Halbuki Kadîr-i Zülcelâl’in iki tarzda yaratması var:
Biri, var olmayan ve benzeri bulunmayan bir şeyi yoktan var etmektir.
Yani bir şeyi hiçten, yoktan yaratır ve ona gereken her şeyi de hiçten
vücuda getirip eline verir.
Diğeri, inşa ve sanat iledir. Yani kusursuz hikmetini ve pek çok isminin
cilvelerini göstermek gibi gayet ince hikmetler için kâinattaki unsurlardan
bir kısım varlıkları inşa eder; her emrine uyan zerreleri ve maddeleri, rızık
verme kanunuyl a onlara gönde rir ve onlarda çalıştırır.
Evet, Kadîr-i Mutlak’ın iki tarzda, hem yoktan var etmek hem de var
olanları bir araya getirmek suretinde yaratması bulunur. Varı yok etmek ve
yoku var etmek en kolay, daimî, umumi bir kanunudur . Bir baharda, üç yüz
bin canlı türünün şekillerini, sıfatlarını, belki zerrelerinden başka bütün
keyfiyet ve hallerini hiçten var eden bir kudrete karşı, “Yoku var edemez!”
diyen adam, yok ol malı!
Tabiatı bırakan ve hakikat yoluna giren zât diyor ki:
Cenâb-ı Hakk’a yarattığı zerreler adedince hamd ü sena ve şükrediyorum
ki, tam imanı kazandım, vehimlerden ve sapkınlıktan kurtuldum, kafamda
hiçbir şüphe  kalmadı.
17اََُْْ ِِّٰ َٰ دِِ اَِْْمِ وَََلِ اَِْنِ
18َََُْ َ َِْ ََۤ إِ َ َََْۘ إَِ أََْ اَُِْ اَُِْ
1 HAŞİYE Bu risalenin telif sebebi, gayet saldırgan ve çirkin bir tarzda iman hakikatlerini küçük
görüp bozulmuş aklının yetişmediği şeye hurafe diyenlerin, dinsizliklerini tabiata bağlayarak
Kur’an’a hücum etmeleridir. O hücum, kalbe (kaleme) şiddetli bir öfke verdi ki, o dinsizlere ve
haktan yüz çeviren bâtıl mezheplilere şu şiddetli ve galiz tokatları attı. Yoksa Risale-i Nur’un
yolu, nezih ve nazik bir şekilde yumuşak söz söylemektir.
2 “Peygamberleri onlara, ‘Hiç gökleri ve yeri yaratan Yüce Yaratıcı hakkında şüphe edilebilir
mi?’ dedi.” (İbrahim sûresi, 14/10).
3 1922 yılı.
4 Bkz. eş-Şehristânî, el-Milel ve’n-Nihal 2/124; el-Îcî, Kitabü’l-Mevâkıf 2/589.
5 Zorunlu, vacip, kendinden olma.
6 Bkz. İbni Kesîr, el-Bidâye 1/149.
7 HAŞİYE Evet, eğer o bağ olursa, o çekirdek Allah’ın koyduğu kader kanunundan bir emir alır,
o harika işleri yapabilir. Eğer o bağ kesilirse, o çekirdeğin yaratılışı, koca çam ağacının
yaratılışından daha çok donanım, kudret ve sanat gerektirir. Çünkü dağdaki kudret eseri olan
büyük bir çam ağacının, bütün dallarıyla, meyveleriyle ve donanımıyla o çekirdekteki kader eseri
olan manevî ağaçta mevcut bulunması lâzım gelir. Çünkü o koca ağacın fabrikası o çekirdektir.
İçindeki, kaderin takdir ettiği ağaç kudretle ortaya çıkar, bir çam ağacı olur.
8 Zorunlu, vacip, kendinden olma.
9 “Hiç gökleri ve yeri yaratan Yüce Yaratıcı hakkında şüphe edilebilir mi?” (İbrahim sûresi,
14/10).
10 İman nimetini lütfeden Allah’a sonsuz şükürler olsun.
11 Bkz. Mü’min sûresi, 40/60; Müddessir sûresi, 74/42-43.
12 “Sizin hepinizi yaratmak da, ölümünüzün ardından (ahirette) hepinizi diriltmek de, (O’nun
için) ancak bir kişiyi yaratmak ve diriltmek gibidir.” (Lokman sûresi, 31/28).
13 “Kıyametin oluş işi ise başka değil, ancak göz açıp kapama yahut daha da kısa bir anda olup
biter.” (Nahl sûresi, 16/77).
14 “Allah her şeye kâdirdir.” (Mâide sûresi, 5/120; Hûd sûresi, 11/4; Rûm sûresi, 30/50).
15 “Kıyametin oluş işi ise başka değil, ancak göz açıp kapama yahut daha da kısa bir anda olup
biter.” (Nahl sûresi, 16/77).
16 Bkz. A’râf sûresi, 7/54; Yûnus sûresi, 10/3; Hûd sûresi, 11/7.
17 Bize ihsan ettiği İslam dini ve tam, yüksek iman nimeti sebebiyle Rabbimize hamdolsun.
18 “Sübhansın ya Rab! Senin bize bildirdiğinden başka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakkıyla bilen,
her şeyi hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32).
 
  
HuginRisale/content/pdf/Tabiat_Risalesi-Bediuzzaman_Said_Nursi.pdf