[PDF]
KONU BA ŞLIKLARI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  a
Tarihçe-i Hayat 
Bediüzzaman Said Nursî

Risale-i Nur Külliyat ı Müellifi
Bediüzzaman
Said
Nursî
Hayat ı-Mesleği
Tercüme-i Hâli
İstanbul - 2007
TARİHÇE-İ HAYAT
Copyright © Şahdamar Yay ınlar ı, 2007
Bu eserin tüm yay ın haklar ı Işık Ltd. Şti.’ne aittir.
Eserde yer alan metin ve resimlerin, I şık Ltd. Şti.’nin önceden
yaz ılı izni olmaks ızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kay ıt
sistemi ile ço ğalt ılmas ı, yay ımlanmas ı ve depolanmas ı yasakt ır.
ISBN
978-975-9090-89-0
Yay ın Numaras ı
79
Bas ım Yeri ve Y ılı
Çağlayan Matbaas ı
Sarn ıç Yolu Üzeri No:7 Gaziemir / İZMİR
Tel: (0232) 252 20 96
Ekim  2007
Genel Da ğıtım
Gökkuşağı Pazarlama ve Da ğıtım
Merkez Mah. So ğuksu Cad. No: 31
Tek-Er İş Merkezi Mahmutbey/ İSTANBUL
Tel: (0212) 410 50 00   Faks: (0212) 444 85 96
Şahdamar Yay ınlar ı
Emniyet Mahallesi Huzur Sokak No: 5
34676  Üsküdar/ İSTANBUL
Tel: (0216) 318 42 88    Faks: (0216) 318 52 20
www.sahdamaryayinlari.com
İçindekiler
Takdim  .............................................................................................................................. ............................................ 3
Önsöz  .............................................................................................................................. ................................................ 5
Giriş............................................................................................................................... .................................................. 20
İlk Hayat ı .............................................................................................................................. ................................... 29
Barla Hayat ı .............................................................................................................................. ...................... 143
Eskişehir Hayat ı .............................................................................................................................. ..........209
Kastamonu Hayat ı .............................................................................................................................. ..273
Denizli Hayat ı ............................................................................................................................... ................. 387
Emirdağ Hayat ı ............................................................................................................................... ...........443
Afyon Hayat ı............................................................................................................................... .................... 527
Isparta Hayat ı .............................................................................................................................. ................. 597
Bediüzzaman ve Risale-i Nur  ................................................................................................ 663
Risale-i Nur ve Hariç Memleketler  ................................................................................. 699
f  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Tarihçe-i Hayat

Takdim
Elinizdeki Tarihçe-i Hayat, 1958’de haz ırlanarak Üstad Bediüzzaman 
Said Nursî’nin nazar ından geçmi ş, “Şahs ıma ait bahislerden ziyade hizmet-i
Kur’âniye’ye müteallik k ısımlar neşredilmeli” diyen Üstad’ ın tashih etti ği şe-
kilde neşredilmiştir. Eserin içinde münderiç “Âyetü’l-Kübrâ” ve “Münâcât” 
gibi risalelerin ilâvesini ise Bediüzzaman Hazretleri bizzat tensib etmi ş ve Risa-
le-i Nur Külliyat’ ından mâdud bu eser için “Yirmi mecmua kadar ehemmiyeti 
var” diyerek tavsiyede bulunmu ştur.
Bu itibarla, Tarihçe-i Hayat’ta muhterem müellifin son iki senelik hayat ı 
ve dar- ı bekâya irtihalleri bulunmamaktad ır.
Bediüzzaman Hazretleri, 23 Mart 1960’ta, Ramazan’ ın yirmi be şinci gü-
nü Urfa’da âlem-i fânîden âlem-i bâkîye irtihal etti. Cenaze namaz ı, kardeşi 
Abdülmecid Efendi ile Türkiye’nin dört buca ğından gelebilen talebeleri, dost-
lar ı ve Urfa halk ı taraf ından eda edildi. Üç ay ı mütecaviz bir zaman sonra 
27 May ıs idaresi taraf ından mezar ı yıkılarak mübarek na’ şı meçhul bir yere 
nakledildi.
Bediüzzaman Said Nursî’nin vefat ında, tereke hâkimi taraf ından tesbit 
edilen saat, cübbe gibi 200-300 lira tutan e şyas ı, onun aleyhindeki ithamlara 
en güzel cevab ı teşkil etmiştir. Ömrü boyunca mal mülk sahibi olmam ış bu 
büyük zât ın hayat ı gibi memat ı dahi, onun yegâne gayesinin r ızâ-y ı ilâhîye 
erişmek ve bu vatan evlâd ının iman ına hizmet etmekten ibaret oldu ğunu, 
baz ı garazkârlar ın itham ettikleri gibi dünyevî bir menfaat veya siyasî bir gaye 
peşinde koşmad ığını, ehl-i insafa isbat etmi ştir.
Geçen zaman içinde şu hakikat alenî ve pek a şikâr göründü ki: Kur’-
ân- ı Hakîm’in, asr ımızın fehmine bir dersi olan Risale-i Nur Külliyat ı, dahil ve 
hariçte fevkalâde inki şaf ve hizmete medard ır. Bu sûretle Tarihçe-i Hayat’a 
dercedilen muhterem Üstad’ ın yaz ı, mektup ve müdafaalar ındaki ifade ve 
beyanlar ının tahakkuk ve tezahür etmi ş olmas ı, ehemmiyetle kayda de ğer bir 
hâdisedir. Çünkü bu hâdise, Bediüzzaman’ ın Kur’ân hâdimi ve iman- ı tahkiki 
muallimi olarak ya şad ığını göstermektedir. Yeni yeti şen nesil, iman ve Kur’-
ân dersinde i şte böyle bir muallime muhtaçt ır. Bu ihtiyaç sebebiyledir ki bu 
4  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
millet, bu memleket, bu zaman ve zemin Risale-i Nur hakikatine kar şı lâkayt 
kalmam ıştır.. kalamazd ı da... Çünkü Bediüzzaman Hazretleri, asr- ı hâz ırın ve 
gelecek nesillerin f ıtrî ihtiyac ını ve zaman ımızın iktizas ını, tâ bir as ır önce ke ş-
fetmişti.
Reis-i Cumhur’a ve Ba şvekil’e yazd ığı son mektuplar ından birisinde, 
vaktiyle şarkta kurulacak olan üniversite için görü şlerini şöyle aç ıklıyor ve bu 
üniversitenin lüzum ve ehemmiyetini dile getiriyordu:
“Felsefe fünunu ile ulûm-u diniye birbiriyle bar ışsın ve Avrupa medeniye-
ti, İslâmiyet hakâikiyle tam müsalâha etsin ve ehl-i mektep ve ehl-i medrese 
birbirine yard ımc ı olarak ittifak etsin.”
İşte Risale-i Nur hizmetinin ve dâvâs ının özü ve ruhu budur.
Bediüzzaman Hazretleri böyle bir üniversiteyi, şimdi ciddî ve vahim bir 
hâl alan bir tehlikeye kar şı bir tedbir olarak da dü şünmüş, bu tehlikeye yir-
minci asr ın başından itibaren dikkat çekmi ştir. Bu tehlike; anar şi, komünizm 
ve menfî ırkç ılık gibi tehlikelerdir. Bediüzzaman, Afrika’da Cami’ül-Ezher ol-
duğu gibi Asya’da da, hususan İslâm âleminin merkezi durumunda olan şarkî 
Anadolu’da bir darülfünun, bir İslâm üniversitesinin aç ılmas ı ile, İslâm millet-
leri aras ına sokulacak ırkç ılık fitnesine kar şı durabilece ğini ve hakikî milliyet 
olan İslâmiyet milliyeti çerçevesinde karde şçe yaşaman ın mümkün olabilece-
ğini belirtmi ştir.
Nitekim ırkç ılık bugün bir problem halini alm ıştır. Millî birli ğimizi tahribe 
müteveccih hücumlarda, y ıkıcı ve bölücü cereyanlarda menfî ırkç ılık fikrine 
daima bir tahrik unsuru olarak ba şvurulmas ı, Bediüzzaman Hazretlerinin ıs-
rarla dikkatleri menfî ırkç ılık tehlikesine çekmek isteyi şindeki mânây ı ortaya 
koymaktad ır.
Irkç ılık meselesinde oldu ğu gibi, daha birçok siyasî ve içtimaî meselelerde 
de Bediüzzaman Hazretlerinin koydu ğu teşhis ve gösterdi ği çareler günümüz-
de canl ılığını korumakta, hatta zaman geçtikçe onun fikirlerinin de ğeri daha 
iyi anlaşılmaktad ır.1(*)
Hazret-i Üstad’ ın hizmetinde bulunan talebeleri
1 (*) Bu Tarihçe-i Hayat’a Hazret-i Üstad’ ın son hayat ında “Reis-i Cumhur’a ve Ba şvekile” 
diye yazd ığı mektubu ile vefat ından az önce talebelerine yazd ığı son vasiyetnamesini de ila-
ve edip ne şrediyoruz.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1ُīĻِđَÝْùَĬ ۪įِÖوَ
Önsöz
[Bu önsöz Medine-i Münevvere’de bulunan mühim bir âlim taraf ından 
yaz ılm ıştır.]
Büyük İkbâl’e ait olan Önsöz’de demi ştim ki; “Büyüklerin tarih-i hayatlar ı 
okunurken, ulvî menk ıbeler söylenip aziz hât ıralar ı an ılırken, insan ba şka bir 
âleme girdi ğini hissediyor, gönlünü tertemiz sevgi hislerinin ulvî ate şi yak ıyor 
ve ilâhî feyzi sar ıyor. Tarih öyle büyük insanlar kaydeder ki, birçok büyükler 
onlara nisbetle küçük kal ır.”
Tarihe şerefler veren erler an ılırken,
Yükselmede ruh, en geni ş âlemlere yerden.
Bin rayihan ın feyzi sarar ruhu derinden,
Geçmiş gibi cennetteki gül bahçelerinden…
Bu derin hakikati, önsözü yazarken bütün azamet  ve ihtişam ıyla idrak 
etmiş bulunuyorum. Zira, aziz ve muhterem okuyucular ımıza en derin bir ih-
lâs ve samimiyetle takdim etti ğimiz bu eser, hemen bir asra yakla şan uzun ve 
bereketli ömrünün her safhas ı binlerle harikaya sahne olan gönüller fatihi bü-
yük Üstad Bediüzzaman Said Nursî’ye, onun yüz otuz parçadan ibaret olan Risale-i Nur Külliyat ı’na ve ahlâk ve faziletleri, ihlâs ve samimiyetleri, iman 
ve irfanlar ıyla hayat ın her safhas ında sadece bir ülkeye de ğil, bütün insanl ık 
âlemine tertemiz örnekler vermekte devam eden Nur talebelerine aittir.
Bir kitab ın mukaddimesini, o kitab ın hülâsas ı diye tarif ederler. Hâlbuki, 
her mevzuu müstakil bir esere s ığmayacak kadar derin ve geni ş olan bu mu-
azzam kitab ın muhteviyat
ını böyle birkaç sayfal ık mukaddimeye s ığdırmak 
kabil midir?
1 Ancak O’ndan yard ım dileriz.
6  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bugüne kadar âcizâne yazd ığım manzum ve mensur yaz ılar ımın hiçbiri-
sinde bu kadar acz  ve hayret içerisinde kalmam ıştım. Binâenaleyh, bu eseri 
derin bir zevk, ilâhî bir ne şe ve coşkun bir heyecanla okuyacak olanlar, hay-
ranl ıkla görecekler ki; Bediüzzaman, çocuklu ğundan beri müstesna bir şekilde 
yetişen ve bütün ömrü boyunca ilâhî tecellîlere mazhar olan bamba şka bir 
âlim ve mümtaz bir şahsiyettir.
Ben, bu büyük zât ı, eserlerini ve talebelerini inceden inceye tetkik edip 
de o nur âleminde hissen, fikren ve ruhen ya şad ıktan sonra, büyük ve eski bir 
Arap şâirinin, bir beytiyle çok derin bir hakikati ifade etti ğini öğrendim: “Bü-
tün âlemi bir şahsiyette toplamak Cenâb- ı Hakk ’a zor gelmez!”
f
Gayesinin ulviyetinden, dâvâs ının ihtişam ından ve iman ının azametin-
den feyiz ve ilham alan bu kutbun cazibesine tak ılanlar ın adedi günden güne 
çoğalmaktad ır. Ak ıllara hayret veren bu ulvî hâdise, münkirleri kahretti ği gibi 
müminleri de şâd ve mesrûr eylemekte devam edip gidiyor.
İmanl ı gönüllerde mânevî bir râb ıta hâlinde ya şayan bu ilâhî hâdiseyi 
büyük bir mücâhid, kalbleri vecd içinde b ırakan bir üslûpla bak ınız, nas ıl ifa-
de ediyor:
“Ahlâks ızlık çirkefinin bir tufan hâlinde her istikamete ta şıp uzanarak her 
fazileti bo ğmaya koyuldu ğu kara günlerde, onun yani Bediüzzaman’ ın feyzini 
bir s ır gibi kalbden kalbe, mukâvemeti imkâns ız bir hamle hâlinde intikal eder 
görmekle teselli buluyoruz. Gecelerimiz çok karard ı ve çok kararan gecelerin 
sabahlar ı pek yak ın olur.”
Evet, bir s ır gibi kalbden kalbe, mukâvemeti imkâns ız bir hâlde yay ılıp 
dağılan bu nurun memleketin her kö şesinde feyiz ve tesirini görenler, hayret 
ve dehşetler içinde sormaya ba şlad ılar: Şöhreti memleketimizin her taraf ını 
kaplayan bu zât kimdir? Hayat ı, eserleri, meslek ve me şrebi nedir? Tuttu ğu 
yol bir tarikat m ı, bir cemiyet mi, yoksa siyasî bir te şekkül müdür?
Bununla da kalmad ı, derhal gerek idarî ve gerek adlî çok mühim takipler 
ve pek ciddî tetkikler, uzun ve müselsel mahkemeler cereyan etti. Neticede, bu ilâhî tecellînin gönüller ülkesine kurulan bir “iman ve irfan müessesesi”n-den başka bir şey olmad ığı tahakkuk edince, adaletin ilâhî bir sûrette tecellîsi 
şu şekilde zuhur etti: “Bediüzzaman Said Nursî ve bütün Risale-i Nur eser-
lerinin beraati” karar ı resmen ilân edildi. Ve art ık 
ruhun maddeye, hakk ın 
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  7
bât ıla, nurun zulmete, iman ın küfre her zaman galebe çalaca ğı, ezelden 
ebede de ğişmeyecek olan ilâhî kanunlar ın başında gelen bir hakikat ol-
duğu güneşler gibi belirdi.
Herhangi bir iklimde zuhur eden bir ıslahatç ının mahiyet ve hakikatini, 
sadakat ve samimiyetini gösteren en gerçek mîyar; dâvâs ını ilâna ba şlad ığı 
ilk günlerle, muzaffer oldu ğu son günler aras ında ferdî ve içtimaî, uzvî ve ruhî 
hayat ında vücûda gelen de ğişiklik farklar ıdır, derler. Meselâ o adam ilk günler-
de mütevazi, âlicenap, ferâgat ve mahviyetkâr.. hülâsa, bütün ahlâk ve fazilet bak ımından cidden örnek olan gayet temiz ve son derece mümtaz bir şahsi-
yetti. Bakal ım, cihad ında muzaffer olup hislerde, emellerde, gönüllerde yer 
tuttuktan sonra, yine o eski temiz ve örnek hâlinde kalabilmi ş mi? Yoksa, zafer 
neşesiyle, birçok büyük san ılan kimseler gibi yere gö ğe s ığmaz m ı olmuş?
İşte, büyük-küçük herhangi bir dâvâ  ve gaye sahibinin mahiyet ve haki-
katini, şahsiyet ve hüviyetini en hakikî çehresiyle aksettirecek olan en berrak 
ayna budur. Tarih boyunca bu müthi ş imtihan ı kazanman ın şaheser misalini, 
evvelâ peygamberler ve bilhassa Sultanu’l-enbiyâ 
(sallallâhu aleyhi ve sellem)  Efen-
dimiz, sonra onun halife  ve sahabeleri ve daha sonra da onlar ın nurlu yolun-
da yürüyen büyük zâtlar vermi şlerdir.
f
Peygamber Efendimiz, şu 1َאءِĻِ×ْĬَْŶا ُÙَàوَرَ َאءُĩَĥُđْĤاَ yani: “Âlimler, peygamber-
lerin vârisleridirler.” hadis-i şerifleriyle âlim olman ın pek kolay bir şey olma-
dığını, i’câzkâr belâgatlar ıyla beyan buyuruyorlar.
Zira, mademki bir âlim, peygamberlerin vârisidir; o hâlde, hak ve haki-
katin tebli ğ ve neşri hususunda, aynen onlar ın tutmuş olduklar ı yolu takip 
etmesi lâz ımd ır. Her ne kadar bu yol, bütün da ğ , taş, çamur, çak ıl, uçurum; 
daha beteri takip, tevkif, muhakeme, hapis, zindan, sürgün, tecrid, zehirlen-me, idam sehpalar ı ve daha ak ıl ve hayale gelmeyen nice bin zulüm ve i şken-
celerle dolu da olsa...
İşte Bediüzzaman, yar ım as ırdan fazla o mukaddes cihad ı ile bütün ömrü 
boyunca bu çetin yolda yürüyen ve kar şısına ç ıkan binlerle engeli bir y ıldırım 
süratiyle a şan ve peygamberlerin vârisi olan bir âlim oldu ğunu amelî bir sû-
rette isbat eden bir zâtt ır.
1 Tirmizî, ilim 19; Ebû Dâvûd, ilim 1; İbni Mâce, mukaddime  17; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  
5/196.
8  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Kendisinin ilmî, ahlâkî, edebî, birçok fazilet ve meziyetleri aras ında, beni 
en çok meftun eden şey, onun, o da ğlardan daha sa ğlam, denizlerden daha 
derin, semâlardan daha yüksek ve geni ş olan iman ıdır. Rabbim, o ne mu-
azzam iman! O ne bitmez ve tükenmez sab ır! O ne çelikten irade! Hayal ve 
hât ıralara ürpermeler veren bunca tazyik, tehdit, tâzib ve i şkencelere ra ğmen; 
o ne eğilmez baş, ne boğulmaz ses ve nas ıl k ısılmaz nefestir!
Büyük İkbâl’in heyecanl ı şiirlerinden ald ığım coşkun bir ilham ne şesiyle 
vaktiyle yazd ığım “Mücâhid” unvan ını taşıyan bir manzumede, a şağıdaki m ıs-
ralar ı okuyanlardan, belki şâirâne bir mübalâ ğada bulundu ğumu söyleyenler 
olmuştur. Lâkin şu mukaddimesini yazmakla şeref duydu ğum şaheseri oku-
yanlar, vecd ile dolu bir hayranl ıkla anlayacaklar ki Allah ’ın ne kullar ı varm ış! 
Eğer bir iman, kemâlini bulursa neler yapar ve ne harikalar do ğururmuş!
Bir azm, e ğer iman dolu bir kalbe girerse,
İnsan da o imandaki son s ırra ererse,
En azg ın ölümler ona zincir vuramazlar,
Volkan gibi co şkun ak ıyor, durduramazlar!
Rabbimden iner azmine kuvvet veren ilham,
Peygamberi rüyada görür belki her ak şam!
Hep nur onun iman dolu kalbindeki mihrap,
Kandil olamaz ufkuna dünyadaki mehtap!
Kar-k ış demez, irkilmez, üzülmez, ac ı duymaz;
Mevsim, bütün ömrünce ılık gölgeli bir yaz.
Cennetteki âlemleri dünyada görür de,
Mahvolsa e ğilmez s ıra dağlar gibi derde!
En sarp uçurumlar gelip etraf ını sarsa,
Ay batsa, güne ş  sönse, ufuklar da kararsa,
Gökler y ıkılıp çökse, yolundan yine dönmez,
Ruhundaki imanla yanan me ş’ale sönmez!
Kalbinde yanarda ğ gibi, iman ne mukaddes!
Vicdan ına her an şunu hayk ırmada bir ses:
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  9
Ey yolcu, şafaklar sökecek, durma, ilerle,
Zulmetlere kan a ğlatacak me şalelerle!
Yıldızlara bas, ç ık yüce âlemlere, yüksel!
İnsanl ığı kurtarmaya cennetten inen el …
Sanki bu m ısralar iman kahraman ı, büyük mücâhid Bediüzzaman Haz-
retleri için yaz ılm ış. Zira bu yüksek s ıfatlar, hep onun s ıfatlar ıdır. Cenâb- ı Hak  
şu âyet-i kerîmede bak ınız, mücâhidlere neler vaad ediyor:
1َīĻِĭِùْéُĩْĤا َďَĩَĤ َّٰųا وَإنَّ َאۘĭَĥُ×ُø ْħُıَّĭَĺِïْıَĭَĤ َאĭĻِĘ ُواïَİَאä َīĺِñَّĤوَا
Meâl-i şerifi: “Bizim u ğrumuzda mücâhede edenlere mutlaka yollar ımızı 
gösteririz. Ve hiç şüphe yok ki, Allah  muhsinlerle –Allah’ ı görür gibi ibadet 
eden mücâhidlerle– beraberdir.”
Demek ki, iman ve Kur’ân u ğrunda candan ve cihandan geçen mücâhid-
lere büyük Allah , hakikat ve hidayet yollar ını gösterece ğini vaad buyuruyor. 
Hâşâ, Cenâb- ı Hak  vaadinde hulf etmez! Yeter ki, bu azîm vaad-i ilâhîyi icap 
ettirecek şartlar tahakkuk etsin.
Bu âyet-i kerîme, Üstad’ ın karakter ve şahsiyetini tahlil hususunda bize 
nurdan bir rehber oluyor ve o nurun billûr ışığı alt ında art ık en ince çizgileri 
ve en hassas noktalar ı görüp sezebiliyoruz. Zira, mademki bir insan Cenâb- ı 
Hakk ’ın h ıfz ve himâyesinde bulunmak nimetine mazhar olmu ştur; art ık onun 
için korku, endi şe, üzüntü, y ılma, usanma vesâire gibi şeyler bahis mevzuu 
olamaz.
Allah ’ın nuru ile nurlanan bir gönlün semâs ını hangi bulutlar kaplayabilir! 
Her an huzur-u ilâhîde bulunmak bahtiyarl ığına eren bir kulun ruhunu, hangi 
fânî emel ve arzular, hangi zavall ı teveccüh ve iltifatlar ve hangi pespâye gaye 
ve ihtiraslar tatmin, teskin ve teselli edebilir!
Allah ’tır onun yâr ı, mürebbîsi, velîsi,
And ıkça bütün nur oluyor duygusu, hissi.
Yükselmededir mârifet iklimine her an,
Bambaşka ufuklar aç ıyor ruhuna Kur’ân.
Kur’ân ona yâd ettiriyor “Bezm-i Elest”i.
Âşık, o tecellînin ezelden beri mesti.
1 Ankebût sûresi, 29/69 .
10  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İşte Bediüzzaman, böyle harikalar harikas ı bir inâyete mazhar olan mü-
barek bir şahsiyettir. Ve bunun içindir ki zindanlar ona bir gülistan olmu ş, 
oradan ebediyetlerin nurlu ufuklar ını görür. İdam sehpalar ı, birer vaaz ve ir-
şad kürsüsüdür; oradan insanl ığa ulvî bir gaye u ğrunda sab ır ve sebat, meta-
net ve celâdet dersleri verir. Hapishaneler birer Medrese-i Yusufiye ’ye ink ılâb 
eder, oraya girerken bir profesörün üniversiteye ders vermek için girdi ği gibi 
girer. Zira oradakiler, onun feyiz ve ir şad ına muhtaç olan talebeleridir. Her 
gün birkaç vatanda şın iman ını kurtarmak ve cânileri, melek gibi bir insan hâ-
line getirmek onun için dünyalara de ğişilmez bir saadettir.
Böyle bir yüksek iman ve ihlâs şuuruna mâlik olan insan, hiç şüphesiz 
ki zaman ve mekân mefhumlar ının fânîler üzerinde b ırakt ığı yald ızlı tesirleri, 
kesif madde âleminde b ırakarak ruhu ile mâneviyat âleminin p ırıl p ırıl nur-
lar saçan ufuklar ına yükselmi ş bir hâldedir. Büyük mutasavv ıflar ın (rahmetullâ-
hi aleyhim)  “fenâ fillâh”, “bekâ billâh” diye tarif ve tavsif buyurduklar ı yüksek 
mertebe, i şte bu kudsî şerefe nâil olmakt ır.
Evet, her müminin kendine mahsus bir huzur, hu şû, tefeyyüz, tecerrüt 
ve istiğrak hâli vard ır. Ve herkes iman ve irfan ı, salâh ve takvâs ı, feyiz ve 
mâneviyat ı nisbetinde bu ilâhî hazdan feyizyâb olabilir. Lâkin bu güzel hâl, 
bu tatl ı visal ve bu emsâlsiz haz, geçen âyet-i kerîmedeki ihsan erbab ı olan 
o büyük mücahidlerde her zaman devam ediyor. Ve i şte onlar, bu sebepten 
dolay ıdır ki Mevlâ’y ı unutmak gafletine dü şmüyorlar. Nefisleriyle arslanlar 
gibi bütün ömürleri boyunca çarp ışıyorlar. Ve hayatlar ının her lâhzas ı en 
yüksek terakki ve tekâmül hât ıralar ı kaydediyor. Ve bütün varl ıklar ı o cemâl , 
kemâl ve celâl  sıfatlar ıyla muttas ıf olan Rabbü’l-âlemîn’in r ızas ında erimi ş 
bulunuyorlar.
Mevlâ, bizleri de o bahtiyarlar zümresine ilhak eylesin, âmîn...
f
Yukar ıdaki sayfalarda büyük Üstad’ ın dostlar ını meftun ve hayran etti ği 
kadar da dü şmanlar ını dehşetler içerisinde b ırakan azametli iman ından 
bahsettik. Biraz da mümtaz şahsiyeti, nurdan bir hâle hâlinde sarmakta 
olan üstün meziyetlerinden, ahlâk ve kemâlât ından bahsedelim. Mâlûm 
ya, her şahsiyeti, muhtelif ve muayyen  meziyetler çerçeveler. Binâenaleyh, 
Üstad’ ın şahsiyetini tekvin eden ba şlıca s ıfatlar şunlard ır:
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  11
Ferâgati
Bir dâvâ  sahibinin ve bilhassa ıslahatç ının muvaffakiyet şartlar ının en 
mühimmi ferâgattir. Zira gözler ve gönüller, bu mühim noktay ı en ince bir 
hassasiyetle tetkik ve takibe meyyaldirler. Üstad’ ın bütün hayat ı ise baştan 
başa ferâgatin şaheser misalleriyle dolup ta şmaktad ır.
Allâme Şeyhülislâm Mustafa Sabri Efendi merhumdan ferâgate ait şöyle 
bir söz işitmiştim: “İslâm bugün öyle mücâhidler ister ki dünyas ını değil, âhi-
retini dahi feda etmeye haz ır olacak!”
Büyük adamdan sâd ır olan bu büyük sözü tamamen kavrayamad ığım 
için, mutasavv ıflar ın istiğrak hâllerinde söyledikleri esrarl ı sözlere benzeterek, 
herkese söylememi ş ve olur olmaz yerlerde de açmam ıştım. Vaktâ ki ayn ı sö-
zü Bediüzzaman’ ın ateşler saçan heyecanl ı ifadelerinde de okuyunca anlad ım 
ki büyüklere göre ferâgatin ölçüsü de büyüyor...
Evet, İslâm için bu kadar ac ıklı bir ferâgate katlanmaya raz ı olan mücâ-
hidleri, Erhamürrâhimîn olan Allahu Zülkerîm Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri bı
rak ır m ı? O fedaî kulunu lütuf ve kereminden, inâyet  ve merhametinden 
mahrum etmek, şân ına –hâşâ– yak ışır m ı?
İşte Bediüzzaman, bu müstesna tecellînin en parlak misalidir. Bütün 
ömrü boyunca mücerred ya şad ı. Dünyan ın bütün me şrû lezzetlerinden ta-
mamen mahrum kald ı. Bir yuva kurmak ve orada mesûd bir aile hayat ı 
geçirmek sevdas ına düşmeye vakit ve f ırsat bulamad ı. Fakat Cenâb- ı Hak , 
kendisine öyle şeyler ihsan etti ki, fânî kalemlerle tarif olunamayacak ka-
dar muazzam ve muhte şemdir. Bugün, dünyada hangi bir aile reisi –mâ-
nen– Bediüzzaman Hazretleri kadar mesûddur? Hangi bir baba milyonlarla evlâda sahip olmu ştur? Hem de nas ıl evlâtlar! Ve hangi bir üstad, bu kadar 
talebe yeti ştirebilmiştir?
Bu kudsî ve ruhî râb ıta –biiznillâhi teâlâ– dünyalar durdukça duracak 
ve nurdan bir sel hâlinde ebediyetlere kadar ak ıp gidecektir. Çünkü bu ilâhî 
dâv â, Kur’ân- ı Kerîm’in nur deryas ında tebellür eden bir varl ık olduğu gibi 
Kur’ân’dan do ğmuş ve Kur’ân’la beraber ya şayacakt ır...
Şefkat ve Merhameti
Büyük Üstad, hak ve hakikati tâ çocuklu ğunda bulmu ştu. Kalbinin fer-
yad ını ve ruhunun münâcât ını dinlemek için ma ğaralara kapand ığı günlerde 
12  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bile ibadet ve taatten, tefekkür ve murâkabelerden, feyiz ve huzur alman ın 
zevkine ermi ş olan bir “ârif-i billâh” idi.
Lâkin, karanl ık gece  dalgalar ını and ıran korkunç küfür ve ilhad kâbu-
sunun Müslüman Dünyas ı’nı ve dolay ısıyla memleketimizi kaplamak üzere 
olduğu o tehlikeli günlerde, yata ğından f ırlayan bir arslan gibi yanarda ğlar ı 
and ıran bir kükreyi şle cihad meydan ına at ıldı. Bütün rahat ve huzurunu bu 
mukaddes dâvâya feda etti. Ve i şte bu hikmete mebnidir ki; o günden beri 
her sözü bir dilim lâv, her fikri bir ate ş parças ı olmuş; düştüğü gönülleri yak ı-
yor; hisleri, fikirleri alevlendiriyor…
Büyük Üstad’ ın tam bir uzlet ve inzivâdan sonra tekrar ir şad ve cemi-
yet hayat ına at ılmas ı, aynen İmam Gazâlî’nin hayat ında geçirmi ş olduğu o 
mühim ve tarihî merhaleye benzemektedir. Demek ki Cenâb- ı Hak , büyük 
mürşidleri böyle bir müddet inzivâda terbiye, tasfiye ve tezkiye ettikten son-
ra tenvir ve ir şad vazifesiyle mükellef k ılıyor. Ve bu sebepledir ki bir mâ-y ı 
mukattardan daha temiz ve berrak olan yüreklerinden kopup gelen nefesler, 
kalblere akseder etmez bamba şka tesirler icra ediyor. Arz etti ğim gibi İmam 
Gazâlî’nin bundan dokuz yüz sene evvel ahlâk ve fazilet sahas ında yapm ış 
olduğu fütuhât ı bu as ırda Bediüzzaman, iman ve ihlâs vâdisinde ba şarm ıştır.
Evet, Hazreti Üstad’ ı bu müthi ş cihad meydanlar ına sevk eden, hep bu 
eşsiz şefkat ve merhameti olmu ştur. Ve bunu bizzat kendisinden dinleyelim:
“Bana, ‘Sen şuna buna niçin sata ştın?’ diyorlar. Fark ında değilim; 
karşımda müthi ş bir yang ın var, alevleri göklere yükseliyor. İçinde evlâ-
dım yan ıyor, iman ım tutuşmuş yan ıyor. O yang ını söndürmeye, iman ımı 
kurtarmaya ko şuyorum. Yolda birisi beni kösteklemek istemi ş de ayağım 
ona çarpm ış, ne ehemmiyeti var! O müthi ş yang ın karşısında bu küçük 
hâdise bir k ıymet ifade eder mi? Dar dü şünceler, dar görü şler!..”
İstiğnâs ı
Üstad’ ın hayat ı boyunca cemiyetimizin her tabakas ına vermekte oldu ğu 
binlerle isti ğnâ örnekleri, dillere destan olmu ş bir ulviyeti hâizdir. Mâsivâdan 
tam manas ıyla istiğnâ ederek, uzvî ve ruhî bütün varl ığı ile Rabbü’l-âlemîn’in 
bitmez ve tükenmez hazinesine dayanmay ı, müddet-i hayat ında bir itiyad de-
ğil; âdeta bir mezhep, me şrep ve meslek olarak kabul etmi ştir. Ve bunda da 
ne pahas ına olursa olsun sebat eylemekte hâlâ devam etmektedir. İşin orijinal 
taraf ı; bu meslek, kendi şahs ına münhas ır  kalmam ış, talebelerine de kudsî bir 
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  13
mefkûre hâlinde intikal etmi ştir. Nur deryas ında y ıkanmak şerefine mazhar 
olan bir Nur talebesinin isti ğnâs ına hayran olmamak kabil de ğildir!
Bak ınız, Üstad, Mektubat unvan ını taşıyan şaheserin İkinci Mektub’unda 
bu mühim noktay ı alt ı vecih  ile ne kadar asil bir iman ve irfan şuuruyla izah 
eder:
“Birincisi : Ehl-i dalâlet , ehl-i ilmi, ilmi vas ıta-y ı cer etmekle itham ediyor-
lar. ‘İlmi ve dini kendilerine medar -ı maîşet yap ıyorlar.’ deyip insafs ızcas ına 
onlara hücum ediyorlar. Bunlar ı fiilen tekzip lâz ımd ır.
İkincisi : Neşr-i hak için enbiyâya ittibâ etmekle mükellefiz. Kur’ân- ı Ha-
kî m’de hakk ı neşredenler, 1ِّٰųا ĵَĥَĐ َّźإِ ِيَóْäأَ إِنْ.. ِّٰųا ĵَĥَĐ َّźإِ ِيَóْäأَ إِنْ diyerek 
insanlardan isti ğnâ göstermi şler.”
İşte Risale-i Nur Külliyat ı’nın mazhar oldu ğu ilâhî fütuhât, hep bu enbiyâ 
mesleğinde sebat kahramanl ığının şaheser misali ve harikulâde neticesidir. 
Ve bu sayede Üstad, izzet-i ilmiyesini cihan-k ıymet bir elmas gibi muhafaza 
eylemiştir.
Art ık herkesin u ğrunda esir  olduğu maaş, rütbe, servet ve daha nice bin 
şahsî ve maddî menfaatlerle asla alâkas ı olmayan bir insan, nas ıl olur da gö-
nüller fatihi olmaz! İmanl ı gönüller, nas ıl onun feyiz ve nuruyla dolmaz!
İktisatç ılığı
İktisat, bundan evvel bahsetti ğimiz “istiğnâ”n ın tefsir ve izah ından başka 
bir şey değildir. Zaten iktisat saray ına girebilmek için, evvelâ isti ğnâ denilen 
kap ıdan girmek lâz ımd ır. Bu sebeple iktisatla isti ğnâ, lâz ımla melzum kabîlin-
dendir.
Üstad gibi isti ğnâ hususunda peygamberleri kendine örnek kabul eden 
bir mücahidin iktisatç ılığı, kendiliğinden husule gelecek kadar tabiî bir haslet 
hâlini al ır. Ve art ık ona günde bir tas çorba, bir bardak su ve bir parça ekmek 
kâfi gelebilir. Zira bu büyük insan, büyük ve munsif Frans ız şâiri Lamartine’in 
dediği gibi: “Yemek için ya şam ıyor, belki ya şamak için yiyor.”
Üstad’ ın meşrep ve mesle ğini tamamen anlad ıktan sonra, art ık onun 
yüksek iktisatç ılığını böyle yemek içmek gibi basit şeylerle mukayese etmeyi 
çok görüyorum. Zira bu büyük insan ın yüksek iktisatç ılığını mânevî sahalarda 
1 “Benim mükâfat ım ancak Allah’a aittir.” (Yûnus sûresi, 10/72 ; Hûd sûresi, 11/29, 51 ; …).
14  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
tatbik etmek ve maddî olmayan ölçülerle ölçmek lâz ım gelir. Meselâ Üstad bu 
yüksek iktisatç ılık kudretini s ırf yemek, içmek, giymek gibi basit şeylerle de ğil; 
bilâkis fikir, zihin, istidat, kabiliyet, vakit, zaman, nefis ve nefes gibi mânevî ve mücerred k ıymetlerin israf ve heder edilmemesiyle ölçen bir dâhidir. Ve 
bütün ömrü boyunca bir karakter hâlinde takip etti ği bu titiz muhasebe ve 
murakebe usûlunü, bütün talebelerine de telkin etmi ştir. Binâenaleyh bir Nur 
talebesine olur olmaz eseri okutturmak ve her sözü dinlettirmek kolay bir şey 
değildir. Zira onun gönlünün mihrak noktas ında yaz ılı olan şu “Dikkat!” keli-
mesi, en hassas bir kontrol vazifesi görmektedir.
İşte Bediüzzaman, kudretli bir ıslahatç ı ve harikalar harikas ı bir pedagog 
(mürebbî) oldu ğunu, yeti ştirdiği tertemiz nesille fiilen isbat etmi ş ve iktisat 
tarihine nurdan p ırıltılarla yaz ılan bir atlas sayfa daha ilâve eden bir nâdire-i 
fıtratt ır.
Tevazu ve Mahviyetkârl ığı
Nur Risaleleri’nin bu kadar harikulâde bir şekilde cihana yay ılmas ında 
bu iki hasletin çok faydas ı olmuş ve pek derin tesirleri görülmü ştür. Çünkü 
Üstad, sohbet ve teliflerinde kendine bir “kutbü’l-ârifîn” ve bir “gavsü’l-vâ-sılîn” süsü vermedi ği için gönüller ona pek çabuk ısınm ış, onu tertemiz bir 
samimiyetle sevmi ş ve derhal ulvî gayesini benimsemi ştir.
Meselâ ahlâk ve fazilete, hikmet  ve ibrete ait olan birçok sohbet ve telkin-
lerini, do ğrudan do ğruya nefsine tevcih eder. Keskin ve âte şîn hitabelerinin 
ilk ve yegâne muhatab ı, öz nefsidir. Oradan –merkezden muhite yay ılırcas ı-
na– bütün nur ve sürûra, saadet ve huzura mü ştâk  olan gönüllere yay ılır.
Üstad, hususi hayat ında gayet halim-selim ve son derece mütevazidir. 
Bir ferdi de ğil, hiçbir zerreyi incitmemek için âzamî fedakârl ıklar gösterir. Sa-
yısız zahmet ve me şakkatlere, ıztırap ve mahrumiyetlere katlan ır; fakat iman ı-
na, Kur’ân’ ına dokunulmamak şart ıyla!..
Art ık o zaman bakm ışsınız ki; o sâkin deniz , dalgalar ı semâlara yükselen 
bir tufan, sahillere heybet ve deh
şet saçan bir umman kesilmi ştir. Çünkü o, 
Kur’ân- ı Kerîm’in sâd ık hizmetkâr ı ve iman hudutlar ını bekleyen kahraman ve 
fedaî bir neferidir. Kendisi bu hakikati veciz bir cümleyle şu şekilde ifade eder:
“Bir nefer nöbette iken ba şkumandan da gelse silâh ını bırakmaya-
cak. Ben de Kur’ân’ ın bir hizmetkâr ı ve bir neferiyim. Vazife ba şınday-
ken karşıma kim ç ıkarsa ç ıksın ‘hak budur’ derim ba şımı eğmem!..”
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  15
 Vazife ba şında ve cihad meydan ındayken şu m ısralar lisân- ı hâlidir:
Şahlanan bir ata benzer, k ırar ım kanl ı gemi ,
Sinsi düşmanlara, hâ şâ, satamam benli ğimi!
Benliğimden uzak olmakt ır esaret bence,
Böyle bir zillete dü şmek ne hazin i şkence!
Ebedî vuslat ın aşkıyla geçer her ân ım,
Dest-i kudretle yap ılm ış kaledir iman ım.
Bu mukaddes emelimden ne kadar dil şâd ım,
Görmek ister beni cennette şehid ecdad ım.
Ruhum oldukça müebbed, ebedîdir ömrüm,
En büyük vuslata, Allah ’a ç ıkan yoldur ölüm.
f
Kitaba girmezden evvel Üstad’ ı ilmî, fikrî, tasavvufî ve edebî cepheleriyle 
de mütâlaa etmek isterdim. Fakat çok derin ve pek şümûllü olan bu mevzula-
rın birkaç sayfayla hülâsa edilemeyece ğini kat’î bir sûrette idrak ettikten sonra, 
art ık ad ı geçen mevzulara birkaç cümleyle temas etmeyi münasip gördüm.
Rabbim imkânlar lutfederse, bu derin mevzular ı, Risale-i Nur Külliyat ı ve 
Nur talebeleri ile birlikte, büyük ve müstakil bir eserle, tahlilî bir sûrette tetkik ve mütâlaa etmeyi bütün ruhumla arzu ediyorum. Bu hususta, büyük Üstad ı-
mız’ın ve aziz karde şlerimin k ıymetli dualar ını niyaz eylerim!
f
Üstad ın İlmî Cephesi
Merhum Ziya Pa şa, şu:
“Âyinesi i ştir kişinin, lâfa bak ılmaz.
Şahs ın görünür rütbe-i akl ı eserinde.”
beyti ile nesilden nesile bir düstur  hâlinde intikal edecek olan çok büyük bir 
hakikati ifade etmi ştir.
Evet, Müslüman ırkımıza Risale-i Nur Külliyat ı gibi muazzam bir iman 
ve irfan kütüphanesini hediye  eden, gönüller üzerinde mukaddes bir nur 
16  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
müessesesi kuran mümtaz ve müstesna zât ın kudret-i ilmiyesi hakk ında tafsi-
lâta girişmek, öğle vakti güne şi tarif etmek kadar fuzulî bir i ştir.
Yaln ız, yan ık bir şâirimizin:
“Hüsn olur kim seyrederken ihtiyâr elden gider.”
dediği gibi, hayat ının her lâhzas ında ilâhî tecellîlere mazhar bulunan bu mü-
barek zât ın ilim  ve irfan ından, ahlâk ve kemâlât ından bahsetmek, insana 
bambaşka bir zevk ve ilâhî bir haz veriyor. Bunun için sözü uzatmaktan ken-
dimi alam ıyorum.
Üstad, Risale-i Nur Küliyat ı’nda dinî, içtimaî, ahlâkî, edebî, hukukî, felse-
fî ve tasavvufî en mühim mevzulara temas etmi ş ve hepsinde de harikulâde 
bir sûrette muvaffak olmu ştur. İşin as ıl hayret veren noktas ı, birçok ulemân ın 
tehlikeli yollara sapt ıklar ı en çetin mevzular ı gayet aç ık bir şekilde ve en kat’î 
bir sûrette halletti ği gibi en girdapl ı derinliklerden Ehl-i Sünnet ve Cemaat’in 
tuttuğu nurlu yolu takip ederek sahil-i selâmete ç ıkm ış ve eserlerini okuyanlar ı 
da öylece ç ıkarm ıştır.
Bu sebeple Risale-i Nur Külliyat ı’nı aziz milletimizin her tabakas ına ke-
mâl-i emniyet ve samimiyetle takdim etmekle şeref duyuyoruz. Nur Risaleleri, 
Kur’ân- ı Kerîm’in nur deryas ından al ınan berrak katreler ve hidayet güne-
şinden süzülen billûr huzmelerdir. Binâenaleyh, her Müslüman’a dü şen en 
mukaddes vazife, iman ı kurtaracak olan bu nurlu eserlerin yay ılmas ına ça-
lışmakt ır. Zira, tarihte pek çok defalar görülmü ştür ki bir eser; nice fertlerin, 
ailelerin, cemiyetlerin ve say ısız insan kitlelerinin hidayet ve saadetine sebep 
olmuştur. Ah, ne bahtiyard ır o insan ki bir mümin karde şinin iman ının kur-
tulmas ına sebep olur!
Üstad’ ın Fikrî Cephesi
Mâlûm ya her mütefekkirin kendine mahsus bir tefekkür sistemi, fikrî ha-
yat ında takip etti ği bir gayesi ve bütün gönlüyle ba ğland ığı bir ideali vard ır. 
Ve onun tefekkür sisteminden, gaye ve idealinden bahsetmek için uzun mu-kaddimeler serdedilir. Fakat Bediüzzaman’ ın tefekkür sistemi, gaye ve ideali, 
uzun mukaddimelerle filân yorulmaks ızın, bir cümleyle hülâsa edilebilir:
Bütün semâvî kitaplar ın ve bilumum peygamberlerin yegâne dâvâlar ı 
olan “Hâl ık-ı kâinat ’ın ulûhiyet  ve vahdâniyetini ilân” ve bu büyük dâvây ı da 
ilmî, mant ıkî ve felsefî delillerle isbat eylemektir.
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  17
– O hâlde Üstad’ ın mant ık, felsefe  ve müsbet ilimlerle de alâkas ı var?
– Evet, mant ık ve felsefe  Kur’ân’la bar ışıp hak ve hakikate hizmet ettikleri 
müddetçe Üstad en büyük mant ıkç ı ve en kudretli bir filozoftur. Mukaddes ve 
cihanşümûl dâvâs ını isbat vâdisinde kulland ığı en parlak delilleri ve en kat’î 
burhanlar ı, Kur’ân- ı Kerîm’in “Allah  kelâm ı” olduğunu her gün bir kat daha 
isbat ve ilân eden “müsbet ilim ”dir.
Zaten felsefe , asl ında hikmet  manas ına geldikçe, Vâcibü’l-vücûd  Tealâ 
ve Tekaddes Hazretleri’ni, Zât- ı Bârî’sine lây ık s ıfatlarla isbata çal ışan her eser 
en büyük hikmet ve o eserin sahibi de en büyük hakîmdir.
İşte Üstad, böyle ilmî bir yolu, yani Kur’ân- ı Kerîm’in nurlu yolunu takip 
ettiği için binlerle üniversitelinin iman ını kurtarmak şerefine mazhar olmu ştur. 
Hazretin bu hususta hâiz oldu ğu ilmî, edebî ve felsefî daha pek çok meziyetle-
ri vard ır. Fakat onlar ı, eserlerinden misaller getirerek –in şâallah– müstakil bir 
eserde arz etmek emelindeyim. Ve minallâhi’t-tevfik!
Tasavvuf Cephesi
Nakşibendî me şâyihinden, her harekât ını Peygamber-i Zî şan Efendimiz 
Hazretleri’nin harekât ına tatbik etmeye çal ışan ve büyük bir âlim olan bir zâta 
sordum:
– Efendi Hazretleri, ulemâ ile mutasavvife aras ındaki gerginli ğin sebebi 
nedir?
– Ulemâ, Resûl-i Ekrem Efendimiz’in ilmine, mutasavv ıflar da ameline 
vâris olmu şlar. İşte bu sebepten dolay ıdır ki, Fahr-i Cihan Efendimiz’in hem 
ilmine ve hem ameline vâris olan bir zâta ‘zülcenâheyn’, yani ‘iki kanatl ı’ 
deniliyor. Binâenaleyh, tarikattan maksat, ruhsatlarla de ğil; azîmetlerle amel 
edip ahlâk- ı Peygamberî ile ahlâklanarak, bütün mânevî hastal ıklardan temiz-
lenip Cenâb- ı Hakk ’ın r ızas ında fânî olmakt ır. İşte bu ulvî dereceyi kazanan 
kimseler, şüphesiz ki ehl-i hakikattirler. Yani, tarikattan maksut ve matlup 
olan gayeye ermi şler demektir. Fakat bu yüksek mertebeyi kazanmak, her 
adama müyesser olamayaca ğı için, büyüklerimiz matlup olan hedefe kolay-
lıkla erebilmek için muayyen  kâideler vaz’ eylemi şlerdir. Hülâsa tarikat, şeriat 
dairesinin içinde bir dairedir. Tarikattan dü şen şeriata dü şer, fakat –maâzal-
lah– şeriattan dü şen ebedî  hüsranda kal ır.
18  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bu büyük zât ın beyanat ına göre, Bediüzzaman’ ın açt ığı nur yolu ile, haki-
kî ve şâibesiz tasavvuf aras ında cevherî hiçbir ihtilâf yoktur. Her ikisi de r ızâ-y ı 
Bârî’ye ve binnetice cennet -i âlâya ve dîdar- ı Mevlâ’ya götüren yollard ır.
Binâenaleyh, bu asîl gayeyi istihdaf eden herhangi mutasavv ıf bir karde-
şimizin, Risale-i Nur Külliyat ı’nı seve seve okumas ına hiçbir mâni kalmad ığı 
gibi; bilâkis Risale-i Nur, tasavvuftaki “murâkabe” dairesini Kur’ân- ı Ke-
rîm yoluyla geni şleterek, ona bir de “tefekkür” vazifesini en mühim bir 
vird olarak ilâve etmi ştir.
Evet, insan ın gözüne-gönlüne bamba şka ufuklar açan bu “tefekkür” se-
bebiyle, sadece kalbinin murâkabesiyle me şgul olan bir sâlik, kalbi ve bütün 
letâifiyle birlikte, zerrelerden kürelere kadar bütün kâinat ı azamet  ve ihtişa-
mıyla seyir ve temâ şâ, murakabe ve mü şâhede ederek, Cenâb- ı Hakk ’ın o 
âlemlerde bin bir şekilde tecellî etmekte olan esmâ-y ı hüsnâs ını, s ıfât- ı ulyâ-
sını kemâl-i vecd ile görerek, art ık sonsuz bir mâbedde oldu ğunu aynelyak în, 
ilmelyakîn  ve hakkalyakîn  derecesinde hisseder. Çünkü içine girdi ği mâbed 
öyle ulu bir mâbeddir ki; milyarlara s ığmayan cemaatin hepsi a şk ve şevk, 
huşû ve istiğraklar içinde Hâl ık’ını zikrediyor. Yan ık, tatl ı ve güzel lisanlar ı; 
şive, nağme, ahenk ve besteleriyle bir a ğızdan
1
ُóَ×أَכْ ُّٰųوَا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َźوَ  ِِّٰų ُïْĩَéْĤوَا  ِّٰųا َאنَéْ×ُø
diyorlar.
Risale-i Nur’un açt ığı iman ve irfan ve Kur’ân yolunu takip eden, i şte 
böyle muazzam ve muhte şem bir mâbede girer.. ve herkes de iman ve irfan ı, 
feyiz ve ihlâs ı nisbetinde feyizyâb olur.
Edebî Cephesi
Eskiden beri laf ız ve mana, üslûp ve muhteva bak ımından, edipler ve 
şâirler, mütefekkirler ve âlimler ikiye ayr ılm ışlard ır. Bunlardan baz ılar ı sade-
ce üslûp ve ifadeye, vezin ve kâfiyeye k ıymet vererek; manay ı, ifadeye feda 
etmişlerdir ve bu hâl de kendini en çok şiirde gösterir. Di ğer zümre ise en 
çok mana ve muhtevaya ehemmiyet vererek; özü, söze kurban etmemi şler-
dir.
1 “Allah, her türlü noksandan münezzehtir. Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır. Allah’tan (celle celâlüh)  
başka ilâh yoktur. Allah, büyüktür. Hareket ve güç, ancak yüceler yücesi ve pek büyük olan Cenâb- ı 
Hakk’ ın dilemesi ile olur.” (Buhârî, teheccüd  21; Ebû Dâvûd, salât 135; Nesâî, iftitah  32; Ahmed İbni 
Hanbel, el-Müsned  4/353)
ÖNSÖZ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------  19
Art ık Bediüzzaman gibi büyük bir mütefekkirin edebî cephesi, bu küçük 
mukaddime ile kolayca anla şılır san ırım. Zira Üstad, o k ıymetli ve bereketli 
ömrünü, kulaklarda kalacak olan sözlerin tanzim ve tertibiyle de ğil; bilakis 
kalblerde, ruhlarda, vicdan ve fikirlerde kudsî bir ideal hâlinde insanl ıkla be-
raber yaşayacak olan din  hissinin, iman şuurunun, ahlâk ve fazilet mefhumu-
nun as ırlara, nesillere telkiniyle me şgul olan bir dâhidir. Art ık bu kadar ulvî bir 
gayenin tahakkuku için candan ve cihandan geçen bir mücâhid, pek tabiîdir ki fânî şekillerle me şgul olamaz.
Bununla beraber Üstad zevk inceli ği, gönül hassasiyeti, fikir derinli ği ve 
hayal yüksekli ği bak ımından harikulâde denecek derecede edebî bir kudret 
ve melekeyi hâizdir. Ve bu sebeple üslûp ve ifadesi, mevzuya göre de ğişir. 
Meselâ ilmî ve felsefî mevzularda mant ıkî ve riyâzî delillerle akl ı ikna ederken 
gayet veciz terkipler kullan ır. Fakat gönlü mest edip ruhu yükseltece ği anlarda 
ifade o kadar berrakla şır ki tarif edilemez. Meselâ semâlardan, güne şlerden, 
yıldızlardan, mehtaplardan ve bilhassa bahar âleminden ve Cenâb- ı Hak k’ın 
o âlemlerde tecellî etmekte olan kudret ve azametini tasvir ederken üslûp o kadar latîf bir şekil al ır ki; art ık her teşbih, en tatl ı renklerle çerçevelenmi ş bir 
levhay ı and ırı
r.. ve her tasvir, harikalar harikas ı bir âlemi canland ırır.
İşte bu hikmete mebnidir ki; bir Nur talebesi, Risale-i Nur Külliyat ı’nı mü-
tâlaas ıyla –üniversitenin herhangi bir fakültesine mensup da olsa– hissen, fik-
ren, ruhen, vicdanen ve hayalen tam manas ıyla tatmin edilmi ş oluyor. Nas ıl 
tatmin edilmez ki; Risale-i Nur Külliyat ı, Kur’ân- ı Kerîm’in cihan- şümûl bah-
çesinden derilen bir gül demetidir. Binâenaleyh onda o mübarek ve ilâhî bahçenin nuru, havas ı, ziyas ı ve kokusu vard ır.
Ruhun bu ihtiyac ını söyler akan sular,
Kur’ân’a her zaman be şerin ihtiyac ı var.
Ali Ulvi Kurucu
Giriş
Evvelâ şunu itiraf edelim ki; bu Tarihçe-i Hayat büyük Üstad’ ın hayat ını 
tam manas ıyla ifade etmekten çok uzakt ır. Pek çok noktalar k ısa kesilmi ştir.
Hem, onun şahsiyetine ait hususlar ı ayd ınlatacak ve açacak mahiyetteki 
vak’a ve hâdiselerden bir ço ğu zikredilmemi ştir. Serd edilen fikir ve kanaatleri 
teyid eden vak’a ve hâdiseler pek çoktur. Bahsetmeyi şimizin yegâne sebebi, 
kendisinin raz ı olmamas ıdır.
Evvelden beri, hem sohbetlerinde, hem mektuplar ında bu zaman ın ce-
maat zaman ı olup, şahsî kemâlât ve meziyetlerin hizmet-i imaniyede şahs- ı 
mânevî kadar tesiri olmad ığını zikretmesi; hem şahs ından ziyade, Kur’ân- ı 
Hakîm’den nebean eden Risale-i Nur’a nazar edilmesini, bütün k ıymet ve 
faziletin Risale-i Nur’da tecellî eden hakikat-i Kur’âniye’ye ait oldu ğunu defa-
larca ihtar etmesi ve kendisine ait böyle bir tarihçe-i hayat haz ırland ığını duy-
duğu zaman, “Tafsilâta lüzum yok. Yaln ız Risale-i Nur hizmetine dair bahisler 
yaz ılsın.” diye haber göndermesi gibi sebeplere binaen, şahs ına ait bahisler 
gayet k ısa kesilmi ştir.
Üstad’ ın hayat ına temas eden ve daha ziyade hizmet-i Nuriye’ye ait mek-
tuplar, müdafaalar, muhtelif zamanlara ait o zamandaki ahvâlini bir derece ifade eden makale ve hât ıralar ını olduğu gibi koyduk. Bu sûretle, bu eser, 
istikbaldeki münevver Nur talebeleri için hakikî bir me’haz te şkil etmektedir. 
Muhterem edip ve muharrirler, bundan istifade ile in şaallah, daha mükem-
mel, daha hakikatli ve faydal ı tarihçe-i hayatlar haz ırlayacaklard ır.
Şuras ını da hat ırlatmak isteriz ki bu eser, muhtelif meslek ve me şreplere 
mensup bulunan muharrirlerin indî mütâlaalar ına, ve ediplerin yersiz müba-
lâğalara kaçan kalemlerine havale edilerek sâfiyeti bozulmam ıştır.
Hem yine itiraf edelim ki Risale-i Nur’un parlak ve nurlu vasf ına ve Said 
Nursî’nin ba ştan başa iffet-i mücesseme ve şecaat-i harika te şkil eden hayat 
ve ahlâk ına lây ık izah, ifade ve üslûp ile meydana ç ıkamad ık. Bu zât ın îfâ et-
tiği binler küllî hizmetten bir tek hizmet, ya şad ığı müteaddit zamanlardan tek 
bir zamanda gösterdi ği kahramanl ık ve harika şecaati, telif etti ği âsâr ından bir 
tek eseri dahi onun için muazzam bir tarihçe-i hayat haz ırlanmas ına sebep 
GİRİŞ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 21
olabilirken; binler ayr ı ayr ı seciye, ahlâk- ı âliye, hizmet-i Kur’âniye, şehâmet-i 
imaniye ile dolu ve yüz otuz kadar eserleriyle, de ğil bir kasaba, bir vilâyet, bir 
memlekette; belki milletler, devletler muvacehesinde âlem-i İslâm ve insani-
yete şâmil ve müessir hizmet-i külliye ile mücehhez tarihçesi, elbette bu esere 
sığışmaz ve s ığışamad ı.
Hem Üstad’ ın mesleğini, meşrebini ve hususî ahvâlini, pek çok seciye ve 
hasletleri şahs ında ve hizmetinde toplayan şahsiyetini tarif edemedik. Onun 
yaşad ığı müteaddit hayat safhalar ını yak ından gören ve içinde bulunan tale-
be ve hizmetkârlar ını birer birer dinlemek ve görü şmek lâz ımd ır ki, tarihçe-i 
hayat ı bir derece mufassal haz ırlanabilsin.
f
Bu eserin mütalâas ıyla görülecek ki; bugün, yaln ız Anadolu ve âlem-i 
İslâm için de ğil, bütün insaniyet için kayda de ğer büyük bir hakikat meydana 
çıkm ıştır. Bu hakikat, umumun i ştirakiyle külliyet kesbederek, “Risale-i Nur 
Hizmet-i İmaniyesi” ve “Bediüzzaman ve Nur Talebeleri” diye adland ırılmak-
tad ır. Bu hakikatin ve bu cereyan ın neden ibaret bulundu ğu, menşei, gaye 
ve ideali ne oldu ğu, halk tabakalar ındaki tesiri, fert ve cemiyetin hayat- ı mad-
diye ve mâneviyesine, istikbaldeki milletçe emniyet ve saadetimizin teminine ait tesiri, bu Tarihçe-i Hayat ile tebarüz etmektedir.
Netice itibar ıyla, zehirlemekten zevk alan akrep misillü ve anar şist ruhlu 
olmayan her bir fert, bu dâvân ın karşısında ancak sevinç duyar.
Belki bize şöyle bir suâl sorulabilir: “Acaba bu Tarihçe-i Hayat ile Said 
Nursî, be şerin efkâr ına insan üstü bir varl ık olarak gösterilmek mi isteniyor?”
– Hay ır!...
Dünyan ın ve hayat ın mahiyetini bilen insanlar için, muvakkat âlâyi şin, 
şan ve şöhretin hiçbir k ıymeti yoktur. Hakikati müdrik bir insan, fânilerin sah-
te iltifatlar ına k ıymet vermez ve arkas ına dönüp bakmaz. İşte, Said Nursî bu 
noktadan da mânevî büyük bir kahramand ır. Hayat ı, insan ı hayrette b ı
rakan 
çeşitli kahramanl ıklarla dolu olmakla beraber; hakta, hak yolunda fâni olup, 
şahs ından ferâgat etmede de mümtaz bir fedakâr olarak nazara çarpmakta-
dır. İlâhî bir inâyete mazhariyetle, da ğ gibi engelleri a şıp, bu asr ın yüzlerce 
menfî cereyanlar ı karşısında kudsî dâvâs ını çekinmeyerek ilân edip selâmete 
çıkarmas ı, kendisinin şahsiyetinden tamam ıyla ferâgat etti ğini, hak yolunda 
fedâi oldu ğunu göstermektedir.
22  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Evet, Said Nursî şahsî dehâs ıyla ve inâyet-i Hak’la insanl ık âleminde yeni 
bir ç ığır açm ıştır. Bu zat, bütün istidad ını ve benliğini ezelî bir hakikate feda 
ederek, bütün zamanlarda hükümran olan bu Kur’ânî hakikati dâvâ edinmi ş-
tir. Şahs ında ve hizmetinde görünen bütün yüksek vas ıf ve kemâlât, ancak 
kudsî dâvâs ından aksetmektedir. Nas ıl ki binler ayna ortas ında bulunan bir 
lâmba; nûranî, ışığa mâlik oldu ğu için kar şısındaki aynalar adedince külliyet 
kesbeder ve o kadar k ıymet al ır; zira her bir aynada bir lâmba, ışığıyla bera-
ber mevcuttur. Aynen öyle de, Bediüzzaman, şu kâinat ın ve umum zamanla-
rın mânevî güne şi olan Kur’ân- ı Hakîm’e ve din-i mübin-i İslâm’ ın mübelli ği 
Hazreti Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm) ’a müteveccih olmu ştur. Ve onlar ın zi-
yas ına mâkes Risale-i Nur’un zuhuruna, inki şafına vesile oldu ğu için, eserin-
den ışık alan, dâvâs ından feyiz ve kuvvet alan yüz binler, hattâ milyonlarca 
insan ın ayna-misal ak ıl, kalb ve ruhlar ında mânen ya şamakta ve örnek bir 
insan, büyük bir mütefekkir olarak kabul ve yad edilmektedir.
İşte onu mânen ya şatan bu gibi k ıymetlerdir. Dalâlet cereyanlar ının kar-
şısında ehl-i iman fedakârlar ından büyük bir şahs- ı mânevî meydana ç ıkara-
rak, muhkem bir sedd-i Kur’ânî ve imanî tesis edip müminlerin nokta-y ı isti-
nad ı olmas ıdır. İnand ığı kudsî dâvâya gösterdi ği azim ve sebatla müminlerin 
kalblerini ihtizaza vererek, ruhlarda İslâmî aşk ve heyecan ı uyand ırmas ıdır. 
Fânilere peresti ş eden biçare insanlara bâki ve lâyemut bir hakikati gösterip 
nazarlar ı oraya çevirmeye çal ışmas ıdır. Vazifesinin böyle ulviyetiyle beraber 
–fakat be şeriyet itibar ıyla– ubûdiyet vazifesiyle de kendini herkesten ziyade 
kusurlu, noksan ve âciz gören ve öyle bilen, dergâh- ı rahmette acz ve fakr ile 
niyaz eden ve insanl ığa rahmeti, saadeti talep eden bir abd-i azizdir, bir fa-
kir-i müsta ğnidir. Evet O, “Bir kimsenin iman ını kurtar ırsam, o zaman bana 
cehennem dahi gül-gülistan olur.” demektedir. Nefsindeki enaniyet ve gurur putunu k ırmakla kalmam ış; âlemdeki tabiat-perestlerin putlar ını dahi târumâr 
etmek gibi bir vazife gördü ğü, dost ve dü şman, herkesin mâlûmu olmu ştur.
İşte Bediüzzaman hakk ında takdir ve tebriki ifade eden bütün yaz ılar bu 
mana içindir.
Baz ı gazetelerin zaman zaman yapt ıklar ı neşriyattan anla şılıyor ki; din ve 
İslâmiyet dü şmanlar ı, ekseriya perde ard ından bahaneler îcad ederek dine 
sald ırmaktad ırlar. Doğrudan do ğruya dinin ve İslâmiyet’in aleyhinde bulun-
muyorlar; dine hizmet eden, bu u ğurda türlü fedakârl ıklara katlananlar ı na-
zar- ı âmmede kötülemek, halk ın sevgisini çürütmek için hücuma geçiyorlar ta 
ki dine hizmet edenleri ât ıl vaziyete getirip dinî inki şafa mâni olsunlar; iman-
GİRİŞ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 23
sızlığın, ahlâks ızlığın revaç bulmas ını temin etsinler. Demokrasi devrinde ve 
din hürriyetine müsaade edildi ği bu zamanda böyle olursa, “Din zehirdir.” 
diye millet kürsüsünden ilânat yap ıldığı bir devirde dindarlara, hususan İslâmî 
gelişme ve inki şafa hizmet edenlere nas ıl davran ıldığı kolayca anla şılır.
Devr-i sâb ıkta, Üstad ve Nur talebelerini mahkemeye sevk edenler ara-
sında öyleleri ç ıkm ış ki kanun perdesi alt ında menfî ideolojilerine, şahsî kin 
ve ihtiraslar ına göre hareket etmi şler; vazifelerinin icab ını yapmalar ı lâz ım 
gelirken, sanki vatan ve millet hainlerini yakalam ış gibi çeşitli hakaret ve iftira-
larla Bediüzzaman ve talebelerine hücum etmi şler; mahkeme beraat vermi ş-
ken, kanunu tatbik etmekle mükellef baz ılar ı, Said Nursî için yak ında idam 
edileceği şâyias ını etrafa yaymaktan s ıkılmam ışlard ır. Biz, bu yaz ılarla onlar 
aleyhinde konu şmak değil, bir hakikati beyan etmek istiyoruz. Belki onlar-
dan birço ğu bu hareketinde mâzurdur, mecburen yapm ıştır. Her ne olursa 
olsun, bu muameleler isbat ediyor ki, Bediüzzaman’ ın muhakeme olun-
duğu, mahkemeye sevk edildi ği tarihlerde gizli dinsizler, ifsat komiteleri 
faaliyette idiler.  Mahkeme eliyle mahkûm edemedikleri ve dâvâs ına mâni 
olamad ıklar ı Said Nursî’ye, insafs ızca iftiralarda, yalan propagandalar-
da bulunacakt ılar ve bulundular.  Bu elîm vaziyeti gören her insaf sahibi, 
onun müstakîm bir din adam ı, hakikat adam ı olduğunu söylemekten 
çekinmemi ştir. Binaenaleyh, Bediüzzaman ve Risale-i Nur hakk ında tekrar-
la ve ısrarla devam edegelen takdirkâr yaz ı ve takrizlerin ne şredilmesinin bir 
mühim âmili de bu olsa gerektir ve tenkit edilmemelidir. Nazar- ı dikkatle bu 
zat ı ve eserlerini temâ şâ edenler, kemâl-i takdirle tebrik ve senâdan kendile-
rini alamam ışlard ır.
Bilhassa mahkûm ettirilmek için sevk edildi ği mahkemeler ve ehl-i vu-
kuflar, eserlerini ve hayat ını tetkikten sonra, eserlerinde görünen kemâlât ve 
güzelliği tasdik etmi şlerdir. Şu hâlde, milletin en zeki ve ferasetli tabakas ının, 
ehl-i ak ıl ve kalbin yar ım as ırdan beri devam edegelen ve gittikçe umumiyet 
kesbeden Said Nursî ve Risale-i Nur hakk ındaki kanaat ve ifadeleri, gerçekten 
büyük bir hakikatin tezahürü olarak kabul edilmek icap eder.
f
Suâl:  Madem Allah Alîmdir. O’nun bilmesi ve iltifat ı kâfidir. Ehl-i kemâl 
büyük zatlar, daima kendilerini setretmi şler. Hem bâki bir âlemde ha-
kikatler bütün ç ıplakl ığıyla ortaya dökülece ğine göre, niçin Risale-i 
Nur’un meziyetleri, ilâhî inâyet ve ikramlar çoklukla zikredilmi ş; Said 
24  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Nursî’nin hizmet-i Kur’âniye’si esnas ında mazhar oldu ğu harika mu-
vaffakiyet ve kemâlât beyan edilmi ş ve bunlar niçin ne şredilmiş; hattâ 
ilmî eserlerinin bir ço ğunun arkas ında bu nevi takrizler konulmu ş?
Cevap: Cevap:  Bu hususta mukni cevaplar baz ı mektuplarda vard ır. Bir hülâsas ı 
şudur:
Bediüzzaman’ ın Risale-i Nur’un ne şriyle hizmeti, do ğrudan do ğruya
Kur’ân hesab ınad ır. İman hakikatlerinin ne şri, müslümanlar ın imanlar ının 
takviyesi, kuvvetlenmesi, dolay ısıyla İslâm dininin teâli etmesi, din dü şman-
lar ının müfsit hücumlar ının def edilmesi ve İslâm dininin insanlar aras ında 
maddî ve mânevî kemâlât ın zübde ve hülâsas ı olduğunu âleme ilân etmek 
ve herkese kanaat-i kat’iye vermek için zikredilmi ştir. Yukar ıda bahsedildi ği 
gibi aleyhte olanlar öyle insafs ızca hücumlarda bulunmu şlard ır ki Said Nursî 
hadsiz muar ızlara, çok kuvvetli ve kesretli dü şmanlara kar şı az, fakir ve zay ıf 
olan Risale-i Nur talebelerine kuvve-i mâneviye, gaybî imdat, te şci, sebat ve 
metanet vermek için, Risale-i Nur hakk ındaki ikram- ı ilâhî ve hizmetin mak-
buliyetine ait inâyet-i rabbâniyeyi zikretmi ş; insafs ız hücum ve as ılsız iftiralara 
karşı mecburiyetle müdafaaya geçilmi ştir.
Hem Tarihçe-i Hayat’a geçen bir mektubunda, Bediüzzaman:
“Ben itiraf ediyorum ki böyle makbul bir eserin mazhar ı olmaya hiç-
bir vecihle liyâkatim yoktur. Fakat çok ehemmiyetsiz bir çekirdekten ko-ca dağ gibi bir a ğacı halk etmek kudret-i ilâhiyenin şe’nindendir ve âde-
tidir ve azametine delildir. Ben kasemle temin ederim ki, Risale-i Nur’u senâdan maksad ım, Kur’ân’ ın hakikatlerini ve iman ın rükünlerini teyid 
ve isbat ve ne şirdir. Hâl ık-ı Rahîm’ime yüz binler şükür olsun ki beni 
kendime be ğendirmemi ş, nefsimin ay ıplar ını ve kusurlar ını bana göster-
miş ve o nefs-i emmâreyi ba şkalara be ğendirmek arzusu kalmam ış. Kabir 
kap ısında bekleyen bir adam ın arkas ındaki fâni düyaya riyâkârâne bak-
mas ı, ac ınacak bir hamakattir ve deh şet verici bir hasarettir. İşte bu hâ-
let-i ruhiye ile yaln ız hakâik-i imaniyenin tercüman ı olan Risale-i Nur’un, 
Kur’ân’ ın mal ı olarak meziyetlerini izhar ediyorum. Sözler’deki hakâik 
ve kemâlât benim de ğil, Kur’ân’ ınd ır ve Kur’ân’dan tere şşuh etmiştir. 
Madem ben fâniyim, gidece ğim; elbette bâki olacak bir şey ve bir eser 
benimle ba ğlanmamak gerektir ve ba ğ
lanmamal ı. Evet, lezzetli üzüm sal-
kımlar ının hâsiyetleri kuru çubu ğunda aran ılmaz. İşte ben de öyle kuru 
çubuk hükmündeyim.”
GİRİŞ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 25
Evet, Said Nursî, Risale-i Nur’la dinsizli ğe ve İslâmiyet aleyhindeki cere-
yanlara kar şı giriştiği Kur’ân ve iman hizmetinde çok yard ımc ılara, hükûmet 
ve milletçe te şvik ve müzaherete muhtaçken, bilâkis çe şitli iftira, tezvir ve it-
hamlarla hapse sürülmek, eserlerini imha etmek, halk ı kendinden so ğutmak 
için aleyhinde türlü isnadlar yap ılm ıştır. Elbette hak bildi ği mesleğini, Kur’ân’-
ın şerefine ve Hazreti Peygamber’in nübüvvetinin teâlisine ait hizmetini aleyh-
teki iftiralardan müberra k ılmak için hakikati söyleyecek, müdafaada buluna-
cak; faraza baz ılar taraf ından şahsî bir noksanl ık telâkki edilse bile, umumun 
istifade ve saadeti için şahsî zarar ına da raz ı olacakt ır. Onun için, Risale-i Nur 
hakk ında beyan edilen ve ne şredilen senâlara bu gibi noktalardan bakmak 
lâz ımd ır; yoksa hizmete zarar olur. Dar dü şünce ile hareket etmek zaman ında 
değiliz. İmans ızlar, kendi muz ır mesleklerini, menfî ideolojilerini, sahte kah-
ramanlar ı hattâ İslâm düşmanlar ını –onlar asla lây ık olmad ığı hâlde– çe şitli 
medh ü senâ ile insanl ığın nazar ına göstermeye, alk ış toplamaya çal ışıyorlar. 
Uzağa gitmeye lüzum yok; dünyay ı saran deh şetli dinsizlik cereyan ını idare 
edenler büyük kahramanlar olarak ilân edilirken, neden müslümanlar hak dinlerini medh ü senâ etmesinler, onun kemâlât ını, ulviyetini ne şretmesinler; 
Kur’ân’a ayna olan ve bu zaman ın dinsizlik cereyanlar ına meydan okuyup, 
dine en büyük hizmeti îfâ eden bir eser külliyat ı ve onun muhterem, müteva-
zi ve hadsiz zulümlere maruz kalm ış müellifi, medhedilmesin? Hâlbuki yaz ı-
lan yaz ılar, mücerred mevzular olarak de ğil, ekseriyetle müdafaa kabîlinden, 
aleyhteki iftiralara cevap olarak ne şredilmiş hakikatlerdir.
f
Üstad’ ın hayat ı, küllî hizmeti noktas ından topluca iki büyük safha 
arz etmektedir :
Birincisi : Doğuşundan itibaren tahsil hayat ı, Van’daki ikameti, İstanbul’a 
gelişi, siyasî hayat ı, seyahatleri, Harb-i Umumî’ye i ştiraki, Rusya’daki esareti, 
İstanbul’da Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye âzâl ığında bulunu şu, Kuvâ-y ı Milliye’de 
İstanbul’daki hizmeti, Ankara’ya gelerek ilk Meclis-i Meb’usân’daki faaliyet-
leri ve k ısa bir müddet sonra Van’a çekilip inzivây ı ihtiyar etmesi gibi her biri 
ayr ı bir hayat sahnesi olan Üstad’ ın hayat ının bu birinci safhas ı, iman ve Kur’-
ân hizmeti itibar ıyla ikinci safha hayat ının mukaddimesi hükmündedir. İkinci 
büyük hizmetine haz ırlıktır. Ömrünün ellinci senesine kadard ır.
İkincisi : Van’da inzivâda iken garba nefyedilip Isparta’n ın Barla nahiye-
sinde ikamete memur edildi ği zamandan ba şlar ki Risale-i Nur’un zuhuru ve 
26  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
intişarıdır. Âzamî ihlâs, âzamî fedakârl ık, âzamî sadakat, metanet ve dikkat 
ve iktisat içinde Risale-i Nur’la giri ştiği hizmet-i imaniye ve mânevî cihad- ı 
diniyedir.
Hayat ının bu ikinci safhas ı, Harb-i Umumî neticesinde Osmanl ı hilâfe-
tinin ink ıraz bulmas ıyla insanl ık âleminde medeniyet-i be şeriyeyi mahveden 
ve semâvî dinlerle mücadeleyi esas ittihaz edinen komünizm rejiminin insani-yetin yar ısını istilâ ederek dünyay ı dehşete sald ığı ve memleketimizi tehdide 
yeltendiği ve mânevî tahribat ının tehlikesine maruz kald ığımız bir devreye 
rastlar. Bu devre, bin senedir Kur’ân’a bayraktarl ık yapm ış, İslâmiyet’e as ır-
larca hizmet etmi ş kahraman bir millet için dikkatle incelenmesi lâz ım gelen 
bir devredir.
Üstad, Risale-i Nur’u telif ederken, Kur’ân’ ın i’câzî lem’alar ı olan bu eser-
lerin her tâife-i insaniyede inki şaf edeceğini, dinsizli ğin memleketimizi isti-
lâs ına mâni olaca ğını, memleket ve millet için bir sedd-i Kur’ânî vazifesini 
göreceğ
ini, Risale-i Nur hizmetinin umumiyet kesbedip, Türk Milleti’nin yine 
İslâmiyet’in kahraman bir ordusu ve fedakâr ı olacağını, Risale-i Nur’un ne şri 
ve ileride resmen inti şarı milletçe benimsenmesi ve Maarif dairesinin hakikat-i 
Kur’âniye’ye yap ışmas ı neticesi maddeten ve mânen milletin terakki edece ği-
ni, İslâmiyet’in büyük kuvvet bulaca ğını zikretmiştir.
Risale-i Nur bir alemdir, unvand ır. Bu zamanda zuhur eden Kur’ânî ha-
kikatler manzumesidir. Necip milletimizin, insaniyet-i kübrâ olan İslâmiyet’e 
sar ılmas ı, yepyeni bir ruh ve taze bir iman a şkı ve heyecan ı içinde uyanma-
sının ifadesidir. İçinde bulundu ğumuz asr ın değiştirdiği hayat şartlar ı ve yeni 
bir dünya nizam ı ve görüşü karşısında iman ın tahkim ve takviyesiyle feveran 
eden hamiyet-i İslâmiye’nin manas ıdır. Mütenebbih, kalbleri iman ve muhab-
bet-i nebevî ile co şkun ve cihan-de ğer şeref-i intisab ıyla serefraz fedakârlar ın 
yetişmesi ve bu milletin mazisine mütenasip kahramanl ığı, yüksek iman ve 
ahlâk ı izhar etmesi i şaretidir.
Bediüzzaman, Risale-i Nur’u, hiçbir makam ve me şrebin tesiri alt ında 
kalmadan, maddî-mânevî hiçbir menfaat ve hissiyat kar ışmadan, do ğrudan 
doğruya Kur’ân- ı Hakîm’in, umumun istifade edebilece ği ve umuma hitap 
eden hakikatlerini tefsir etmi ş, bu hakikatlerin tercümanl ığını yapm ıştır. Te-
lif ettiği âsâr ından herkes istifade edebilmektedir. Bir tâifeye, bir s ınıf halka 
mahsus de ğildir. Bu Tarihçe-i Hayat, okuyucular ının nazar ını, –bu zaman-
da– Kur’ân’ ın hikmet nurlar ı olan Risale-i Nur’a çevirip, ondan istifadeyi gös-
GİRİŞ  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 27
terecektir. Said Nursî ise Kur’ân’ ın hizmetinde fedakârâne çal ışmış, sünnet-i 
Peygamberî’ye ittiba etmi ş, numûne-i imtisâl bir zat olarak görünmektedir.
Tarihçe-i Hayat’ta geçen baz ı mektuplardan anla şılacağı üzere Said Nur-
sî, bir zamanlar felsefe mesle ğinde çok ileri gitmi ş, sonra Kur’ân- ı Hakîm’in 
irşad ıyla hak ve hakikate eri şmiş ve bu zamanda fen ve felsefe ile i ştigal edip 
şek ve şüphelere mâruz kalanlar ı, aklî delillerle şüphelerden kurtaracak eser-
ler telif etmi ştir.
Risale-i Nur’un yolu, mesle ği, bu zamandaki hayat şartlar ına, insanlar ın 
ahvâl-i ruhiyelerine göre en selâmetli, en k ısa ve umumî bir cadde-i Kur’ân’-
dır. Serapa ilim ve tefekkür üzerine gitmektedir. İçtimaî hayatta çe şitli hizmet-
ler gören fertlerin istifadesi büyüktür. Risale-i Nur’u okuyan ve ondan ders alarak tefekkür-ü imaniyeyi kazananlar, dünyevî vazife ve mesleklerini âhiret hayat ına ve ebedî saadete vesile yaparak büyük bahtiyarl ığa erişecektir. İslâm 
dinindeki bu büyük hakikati derk eden münevverler, elbette, hak dininin hiz-metini büyük bir saadetle deruhte edecekler, hakikati arayan fakat bulama-yan insanl ığa da neşre çal ışacaklar. Evet talebe, profesör, meb’us, kim olursa 
olsun, mesuliyet dairesi olanlar, muhitini tenvir ile mükelleftir. Bir vilâyet, hattâ bir memleketin saadet ve selâmeti, tenvir ve ir şad ıyla mükellef olanlar, 
elbette çok daha ziyade müteyakk ız davranmak mecburiyetindedirler. Said 
Nursî, Risale-i Nur’la bu millete en büyük hizmeti, iyili ği yapm ış
tır. Mukabi-
linde, şahs ı için bir te şekkür dahi istemiyor. Gerçi şahs ına tevcih edilen yük-
sek medih ve tavsifat ı hâvi mektuplar var. Bunlar ı, okuyucular ın Nur’lardan 
istifadelerine bir alâmet oldu ğu cihetle, Risale-i Nur hesab ına kabul etmi ş. 
Hakikatte Said Nursî’nin bu milletten, gençlikten istedi ği, iman ile, dünyevî ve 
uhrevî saadeti kazanmalar ıdır. Bunun için, Kur’ân’ ın bu zamana ait dersi olan 
Risale-i Nur’u esas tutup her yerde, her dairede ne şrini, iman hakikatlerinin 
öğrenilmesini istemektedir. Kendisi defalarca bu millet ve memleket aleyhin-
deki cereyanlara kar şı yegâne çarenin Risale-i Nur oldu ğunu ihtar etmekte ve 
müjdelemektedir.
Üstad ın r ızâ-y ı ilâhîye mâtuf hizmet, hareket ve faaliyetlerini ba şka mak-
sat ve gayelere yorumlamak isteyenler, ancak basiretsizliklerini ilân ediyor-lar.
İnsan ın yüksek mahiyet ve ruhunun istedi ği hakikî saadet, ancak Kur’ân’
ın gösterdi ği yolda ve r ızâ-y ı ilâhînin par ıldad ığı ufuktad ır. Bediüzzaman, 
Risale-i Nur’la insanl ığa bu yolu ve bu ufku göstermekte, s ırat- ı müstakîm
28  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ashab ının nurlu kafilesine iltihak etmenin insan için elzem oldu ğunu duyur-
makta ve isbat etmektedir.
İşte biz, âcizâne haz ırlad ığımız bu eserle bu hakikate bir nebze hizmet 
etmek istedik. İstikbalin münevver bahtiyarlar ına bir me’haz olarak bu eseri 
neşrediyoruz. Daha derin ve geni ş bir tarihçe haz ırlanmas ı dileğimizdir.
1ُěĻِĘْĳَّÝĤا ِّٰųا َīِĨوَ
Haz ırlayanlar
1 Tevfik ancak Allah’tand ır.
Birinci K ısım
İlk Hayat ı
Bediüzzaman Said Nursî, Rûmî 1293 tarihinde Bitlis vilâyetine ba ğlı Hi-
zan kazas ının İsparit nahiyesinin Nurs köyünde do ğmuştur. Babas ının ad ı 
Mirza, anas ının ad ı Nuriye’dir. Dokuz ya şına kadar peder ve vâlidesinin ya-
nında kald ı. O esnada bir hâlet-i ruhiye, tahsilde bulunan büyük biraderi Mol-
la Abdullah’ ın ilimden ne derece feyizyâb oldu ğunu tetkike sevk etti. Molla 
Abdullah’ ın gittikçe tekâmül ederek köydeki okumam ış arkadaşlar ından oku-
makla tezahür eden meziyetini dü şünüp hayran kald ı. Bunun üzerine ciddî 
bir şevk ile tahsili gözüne ald ı ve bu niyetle nahiyeleri İsparit oca ğı dahilinde 
bulunan Ta ğ köyünde Molla Mehmed Emin Efendi’nin medresesine gitti. Fa-
kat fazla duramad ı. Hâlet-i f ıtriyeleri icab ı, daima izzetini1(Hâşiye) korumas ı ve 
hattâ âmirâne söylenen küçük bir söze dahi tahammül edememesi, medrese-den ayr ılmas ına sebep oldu. Tekrar Nurs’a döndü.
Nurs’ta ayr ıca bir medrese olmad ığından dersini büyük biraderinin haf-
tada bir defa s ılaya geldi ği günlere hasrederdi. Bir müddet sonra Pirmis kar-
yesine, sonra Hizan Şeyhinin yaylas ına gitti. Burada da tahakküme taham-
mülsüzlüğü, dört talebe ile geçinmemesine sebep oldu. Bu dört talebe birle-
şip kendisini daima tâciz ettiklerinden, birgün Şeyh Seyyid Nur Muhammed 
Hazretleri’nin huzuruna ç ıkıp, izhar- ı acz ile, arkada şlar ını şikâyet etmeyerek 
şöyle dedi:
“Şeyh efendi, bunlara söyleyiniz, benimle dövü ştükleri vakit dördü bir-
den olmas ınlar, ikişer ikişer gelsinler.”
Seyyid Nur Muhammed, küçük Said’in bu mertli ğinden ho şlanarak:
“Sen benim talebemsin, kimse sana ili şemez.” buyurdu.
Bu hâdiseden sonra “ Şeyh talebesi” diye yâd edildi. Burada bir müddet 
kald ıktan sonra, biraderi Molla Abdullah ile beraber Nur şin köyüne geldiler. 
Yaz olmas ı dolay ısıyla, ahali ve talebelerle birlikte Şeyhan Yaylas ı’na gittiler. 
Orada, biraderi Molla Abdullah ile birgün dövü şmüş. Tâğî Medresesi Müder-
risi Mehmed Emin Efendi, küçük Said’e:
1 (Hâşiye) Molla Said’de küçük ya şta görülen bu izzet, nefse muhabbetten gelmiyordu. Kader-i 
ilâhî, istikbalde ilâ-y ı kelimetullah vazifesini inâyetiyle verece ği bir abdine, o vazifeyi bihak-
kın îfâs ı için lâz ım olacak hasletlerden biri olan izzet-i ilmiyeyi vermi şti. Molla Said, henüz o 
zaman bunun mahiyet ve hikmetini belki bilemiyordu; fakat zaman gösterdi ki şimdi muh-
teşem bir ağaç mahiyetini alan Risale-i Nur’un muazzam ve geni ş hizmetinin levâz ımat ın-
dan olan izzet-i ilmiyeyi, Cenâb- ı Hak, Molla Said’in ruhunda, ta o zaman küçük bir çekir-
dek olarak dercetmi şti.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  31
“Ne için karde şinin emrinden ç ıkıyorsun?” diye i şe kar ışmış.
Bulunduklar ı medrese, me şhur Şeyh Abdurrahman Hazretleri’nin olmas ı 
dolay ısıyla, hocas ına şu yolda cevap verir:
“Efendim, şu tekyede bulunmak hasebiyle siz de benim gibi talebesiniz. 
Şu hâlde burada hocal ık hakk ınız yoktur.” diyerek, gündüz vakti bile herkesin 
güçlükle geçebilece ği cesîm bir ormandan geceleyin geçerek Nur şin’e gelir.
Şarkî Anadolu’da medrese te şkilât ındaki hususiyetlerden birisi şudur ki: 
İcazet alm ış bir âlim, istedi ği köyde hasbeten lillâh bir medrese açar. Medrese 
talebelerinin ihtiyac ı, iktidar ı olursa medrese sahibi taraf ından, iktidar ı yoksa 
halk taraf ından temin edilir; hoca meccanen ders verir, talebelerin iâ şe ve 
levâz ımat ını da halk deruhte ederdi. Bunlar ın içinde yaln ız Molla Said, hiçbir 
sûretle zekât alm ıyordu. Zekât ve ba şkas ının eser-i minneti olan bir paray ı 
katiyen kabul etmiyordu.1(Hâşiye-1)
Nurşin’de bir müddet kald ıktan sonra Hizan’a döndü. Sonra medrese 
hayat ını terk ederek pederinin yan ına geldi ve bahara kadar evde kald ı. O 
sırada şöyle bir rüya görür:
“K ıyamet kopmu ş, kâinat yeniden dirilmi ş. Molla Said, Peygamber (aley-
hissalâtü vesselâm) ’ı nas ıl ziyaret edebilece ğini düşünür. Nihayet s ırat köprüsü-
nün başına gidip durmak hat ırına gelir: ‘Herkes oradan geçer, ben de orada 
beklerim.’der ve s ırat köprüsünün ba şına gider. Bütün Peygamberân- ı İzâm 
Hazerât ı’nı birer birer ziyaret eder. Peygamber Efendimiz’i de ziyarete maz-
har olunca uyan ır.”
Art ık bu rüyadan ald ığı feyiz, tahsil-i ilim için2(Hâşiye-2) büyük bir şevk uyan-
dırır. Pederinden izin alarak, tahsil yapmak üzere Arvâs nahiyesine gider. Bu-
rada icra-y ı tedris eden me şhur Molla Mehmed Emin Efendi, kendisine ders 
1 (Hâşiye-1) Zekât ve sadaka ve mukabilsiz hiçbir şey almad ığının sebep ve hikmeti, Risale-i 
Nur’dan İkinci Mektup ve sair risalelerde beyan edilmi ştir. Evet, Molla Said’in istikbal-
de Risale-i Nur’la görece ği hizmet-i imaniyeyi kemâl-i ihlâsla îfâs ı ve bu hizmetin meyda-
na gelebilmesi için “uhrevî hizmetin mukabilinde hiçbir şey talep etmemek”  olan kudsî 
düsturun icmâlî bir fihristesi, daha küçük ya şında iken rahmet-i ilâhiye taraf ından ruhunda 
yerleştirilmişti.
2 (Hâşiye-2) Tarihçe-i hayat ında yaz ılmam ış, o rüyada mazhar oldu ğu bir hakikati sonra-
dan şöyle anlad ık ki: Molla Said, Hazreti Peygamber’den ilim talebinde bulunmas ına kar-
şılık Hazreti Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm) , ümmetinden suâl sormamak şart ıyla ilm-i 
Kur’ân’ ın tâlim edilece ğini tebşir etmişler. Aynen bu hakikat hayat ında tezahür etmi ş; daha 
sabâvetinde iken bir allâme-i as ır olarak tan ınm ış ve kat’iyen kimseye suâl sormam ış, fakat 
sorulan bütün suâllere mutlaka cevap vermi ştir.
32  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
vermeye tenezzül etmeyip, talebelerinden birisine okutmas ını tavsiye edince, 
izzetine a ğır gelir. Birgün bu me şhur müderris camide ders okutmakta iken, 
Molla Said itiraz ederek, “Efendim, öyle de ğil!” hitab ında bulunur. Okutma-
sına tenezzül etmedi ğini hat ırlat ır.
Orada bir müddet kald ıktan sonra, Mir Hasan Veli Medresesi’ne gitti. 
Aşağı derecede okuyan yeni talebelere ehemmiyet verilmemek bu medrese-
nin âdeti oldu ğunu anlay ınca, s ırayla okunmas ı icap eden yedi ders kitab ını 
terk ederek, sekizinci kitaptan okudu ğunu söyledi.
Birkaç gün sonra Vastan kasabas ına gittiyse de orada tebdil-i hava için 
ancak bir ay kadar kald ı. Bilâhare Molla Mehmed isminde bir zât ın refâka-
tinde Erzurum vilâyetine tâbi Bayezid’e hareket etti. Hakikî tahsiline i şte bu 
tarihte ba şlar. Bu zamana kadar hep “Sarf” ve “Nahiv” mebâdileriyle me ş-
gul olmu ştu ve “İzhar”a kadar okumu ştu. Bayezid’de Şeyh Mehmed Celâlî 
Hazretleri’nin nezdinde yapt ığı bu hakikî ve ciddî tahsili, üç ay kadar devam 
etmiştir. Fakat pek gariptir; zira Şarkî Anadolu usûl-ü tedrisiyle, Molla Câmî’-
den nihayete kadar ikmal-i nüsah etti. Buna da her kitaptan bir veya iki ders, nihayet on ders tederrüs etmekle muvaffak oldu ve mütebâkisini terk eyledi. Hocas ı Şeyh Mehmed Celâlî Hazretleri ne için böyle yapt ığını suâl edince, 
Molla Said cevaben:
“Bu kadar kitab ı okuyup anlamaya muktedir de ğilim. Ancak bu kitaplar 
bir mücevherat kutusudur, anahtar ı sizdedir. Yaln ız sizden şu kutular ın içinde 
ne bulundu ğunu göstermenizin istirham ınday ım. Yani bu kitaplar ın neden 
bahsettiklerini anlayay ım da bilâhare tab’ ıma muvâf ık olanlara çal ışırım.” de-
miştir.
Maksad ı ise esasen kendisinde f ıtraten mevcut bulunan îcad ve teceddüd 
fikrini medrese usûllerinde göstermek ve bir teceddüd vücûda getirmek
1(Hâşiye) 
1 (Hâşiye) Yirmi üç senede telifi tamamlanan ve yüz otuz kitaptan müte şekkil “Risale-i Nur” 
adl ı eserleriyle ilm-i kelâm sahas ında bir teceddüd yapt ığı görülmü ştür. Evet, kendisi, on 
beş sene tahsili lâz ım gelen ilmi üç ayda elde etmesi, gaybî bir i şarettir ki: “Bir zaman gele-
cek, on be ş sene değil, bir sene bile ilm-i iman dersini alacak medreseler ele geçmeyecek. 
İşte o zamanda mü ştâklara on be ş senelik dersi on be ş haftada ellere verebilecek Kur’ânî bir 
tefsir ç ıkacak ve Said onun hizmetinde bulunacak.” Evet, tam zuhur etti ve aynen görüldü. 
Risale-i Nur, otuz senelik müthi ş bir zamanda gizli dinsiz ve ifsad komitelerinin hücumlar ı-
na rağmen iman hakikatleri derslerini yüz binler nüshalar ıyla her tarafta ne şrettiler ve bin-
ler kalemlerin gayretleriyle matbaalara ihtiyaç b ırakmadan Kur’ân’ ın bu yeni dersleri yay ıl-
dı, milyonlarca insan ın imanlar ının takviyesine vesile oldu. Anadolu’daki Risale-i Nur’un 
faaliyeti, iman hizmeti ve mâkul yüksek dersleri, herkesin nazar- ı dikkatini celb etti; mah-
kemeler ve tetkikler yoluyla Cenâb- ı Hak, Nur’lar ı, ehl-i siyaset ve hükûmete de okutturdu; 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  33
ve bir sürü hâ şiye ve şerhlerle vakit zayi etmemekti. Bu sûretle, alelusûl yirmi 
sene tahsili lâz ım gelen ulûm ve fünûnun zübde ve hülâsas ını üç ayda tahsil 
ve ikmal etmi ştir.
Bunun üzerine hocalar ının “hangi ilim tab’ ına muvâf ık” olduğu suâline 
cevaben, “Bu ilimleri birbirinden tefrik edemiyorum. Ya hepsini biliyorum veyahut hiçbirisini bilmiyorum.” der.
Herhangi bir kitab ı eline al ırsa, anlard ı. Yirmi dört saat zarf ında “Cem’ü’l-
Cevâmi”, “ Şerhü’l-Mevâk ıf”, “İbnü’l-Hacer” gibi kitaplar ın iki yüz sayfas ını, 
kendi kendine anlamak şart ıyla mütâlaa ederdi. O derece ilme dalm ıştı ki, ha-
yat- ı zâhiriyle hiç alâkadar görünmezdi. Hangi ilimden olursa olsun, sorulan 
suâle tereddütsüz derhal cevap verirdi.
f
O Zamanki Hayat ına K ısa Bir Bak ış
Evvelâ : Hükemâ-y ı İşrâk ıyyûn’un mesleklerine sülûk ederek, zühd ve ri-
yâzete ba şlad ı. Hükemâ-y ı İşrâk ıyyûn, tedric kanunu mûcibince vücudlar ını ri-
yâzete al ıştırm ışlard ı. O ise, tedrice riayet etmeyerek, birdenbire riyâzete dald ı. 
Gün geçtikçe, vücudu tahammül etmeyerek zay ıf düşmeye başlad ı. Üç günde 
bir parça ekmekle idare ediyordu. Ulemâ-y ı İşrâk ıyyûn’un “riyazetin kü şâyiş-i 
fikre hizmet etti ği” nazariyesi üzerine, onlar gibi yapaca ğım diye çal ışıyordu.
Sâniyen : İmam Gazâlî Hazretleri’nin İhyâu’l-ulûm’unda tasavvuf nok-
ta-y ı nazar ında 1ُכَ×ĺِóَĺ َź َאĨ ĵٰĤإِ ُכَ×ĺِóَĺ َאĨ دَعْ kaidesine ittibaen, ekme ği bile bir 
zaman terk edip, ot ile idareye koyuldu.
Sâlisen : Nadir konu şuyordu. Kürtlerin edip dâhilerinden Molla Ahmed 
Hânî Hazretleri’nin, gündüzleyin bile havf ile girilen kubbe-i saadetine kapa-nır, bazen geceleyin de orada kal ırdı. Bundan dolay ı ahali, Bediüzzaman’a 
“Ahmed Hânî Hazretleri’nin feyzine mazhar olmu ştur.” diyordu. Bu hâli, mü-
şârünileyhin kerametine hamlederlerdi. O vakitlerde kendisi on üç, on dört 
yaşlar ında idi.
ve mektepliler aras ında yay ıldı; genç İslâm ve iman fedakârlar ı çoğald ı; ve bunun büyük 
bir neticesi olarak, küfr-ü mutlak ın ve dalâletin hücumu önlendi, geri çekildi. Yer yer bütün 
vatanda din lehinde cereyanlar ba şlad ı. İzn-i ilâhî ile âlem-i İslâm ve insaniyete do ğmaya 
başlayan İslâmî saadetin fecr-i sâd ıkını gösterdi. Elhamdü lillâhi Rabbi’l-âlemîn...
1 “Şüpheli b ırak, şüphe vermeyene bak!” (Bkz.: Buhârî, buyû’  3; Tirmizî, kıyâmet  60; Ahmed İbni 
Hanbel, el-Müsned  3/153)
34  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sonra, ulemâdan mümtaz simalarla mülâkat etmeye karar verdi ve Ba ğ-
dat’a ziyaret kast ıyla hocas ından izin istedi. Dervi ş kıyafetine girdi. Yollar ı ta-
kip etmeden da ğlarda, ormanlarda gece dola şarak Bağdat’a gitmek niyetinde 
iken Bitlis’e geldi. Bitlis’te Şeyh Mehmed Emin Efendi Hazretleri’nin yan ına 
giderek, iki gün kadar dersinde bulundu. Şeyh Mehmet Emin Efendi, kendi-
sine kisve-i ilmiyeye girmesini teklif etti. Molla Said cevaben:
“Ben henüz sinn-i bülû ğa vâs ıl olmad ığımdan, muhterem bir müderris 
kıyafetini kendime yak ıştıram ıyorum. Ve ben bir çocuk iken nas ıl hoca olabi-
lirim?” diyerek, teklifini kabul etmemi ştir.
Bundan sonra, Şirvan’daki biraderinin yan ına gitti. Orada büyük karde-
şiyle ilk görü şmede aralar ında şöylece k ısa bir muhavere cereyan etti.
Molla Abdullah:“Sizden sonra ben Şerh-i Şemsî kitab ını bitirdim, siz ne okuyorsunuz?”
Bediüzzaman:“Ben seksen kitap okudum.”Molla Abdullah:“Ne demek?”Bediüzzaman:“İkmâl-i nüsah ettim ve s ıran ıza dahil olmayan birçok kitaplar ı da oku-
dum.”
Molla Abdullah:“Öyleyse seni imtihan edeyim.”Bediüzzaman:“Haz ırım, ne sorarsan ız sorunuz!”
Molla Abdullah, biraderini imtihan eder. Kifayet-i ilmiyesini takdirle, se-
kiz ay evvel talebesi bulunan Molla Said’i kendisine üstad kabul etti ve talebe-lerinden gizli olarak küçük biraderinden ders almaya ba şlad ı. Ve bittabi, daha 
evvel okuttu ğu kardeşini kendisine üstad yapt ığını sezdirmiyordu. Nihayet 
talebeler, Molla Abdullah’ ın Molla Said nezdinde ders okudu ğunu kap ıdan, 
anahtar deli ğinden gizlice görünce taaccüp ederek sormu şlarsa da Molla Ab-
dullah cevaben –nazar de ğmemek için–:
“Ben ona ders veriyorum, demi ş ve durumu geçi ştirmişti.”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  35
Molla Abdullah’ ın yan ında bir müddet kald ıktan sonra Siirt’e gelir. Ora-
da bulunan Molla Fethullah Efendi’nin medresesine gider. Molla Fethullah, Molla Said’e:
“Geçen sene Süyûtî okuyordunuz, bu sene Molla Câmî’yi mi okuyorsu-
nuz?”
Bediüzzaman:“Evet Câmî’yi bitirdim.”Molla Fethullah hangi kitab ı sorduysa, “bitirdim” cevab ını al ınca, tahay-
yürde kald ı. Bu kadar kitab ı bitirdiğini, hem de az zamanda bitirdi ğini akl ına 
sığıştıramad ı, taaccüp etti ve dedi:
“Geçen sene deli idin, bu senede mi delisin?”Bediüzzaman:
“İnsan başkas ına karşı kesr-i nefis için hakikati ketmedebilir. Fakat 
babadan daha muhterem olan üstad ına karşı hakikat-i mahzdan ba şka 
bir şey söyleyemez. Emrederseniz, söyledi ğim kitaplardan beni imtihan 
ediniz.”  der.
Molla Fethullah hangi kitaptan sorduysa, cevab ını güzelce verir.
Bunun üzerine bu muhavereyi dinleyen ve bir sene evvel Said’in ho-
cas ının hocas ı bulunan Molla Ali-i Suran nam ındaki zat, kendilerinden ders 
almaya ba şlad ı.
Molla Fethullah:“Pekâlâ, zekâda harikas ınız. Fakat h ıfzınız nas ıldır? Makamat- ı Harîriye’-
den birkaç sat ırını iki defa okumakla h ıfzedebilir misiniz?” diyerek, kitab ı uza-
tır.
Molla Said alarak, bir yapra ğını bir defa okumakla h ıfzetti ve okudu.
Molla Fethullah:“Zekâ ile h ıfzın ifrat derecede bir kimsede tecemmuu nâdirdir.” diyerek, 
hayrette kald ı.
Bediüzzaman orada iken, “Cem’ü’l-Cevâmi” kitab ını, günde bir-iki saat 
iştigal etmek üzere bir haftada h ıfzetti. Bunun üzerine Molla Fethullah şu ke-
lâm ı söyleyerek kitab ın üzerine yazd ı:
36  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ٍÙَđُĩُä ĹِĘ ُįَđĻِĩَä ِďِĨَاĳَåْĤا َďْĩَä ۪įِčْęِè ĹِĘ َďَĩَä ْïَĜ
Bu hâl Siirt’te şüyû bulmu ş ve Molla Fethullah, ulemâya:
“Bizim medreseye gayet genç bir talebe geldi. Her ne suâl ettimse bilâ-te-
vakkuf cevap verdi. Bu ya şta zekâs ına ve ilmine ve fazl ına hayran kald ım.” 
diyerek, pek çok metheder.
Bunun üzerine ulemâ bir yerde toplanarak Bediüzzaman’ ı davet ederler. 
Bediüzzaman, intihap ettikleri bütün suâllerine bilâ-tereddüd cevap verirken, Molla Fethullah’ ın yüzüne bak ıyordu. Sanki kitaba bak ıyor gibi kendilerinden 
okuyarak cevap veriyordu. Bunu gören ulemâ, Bediüzzaman’ ın harikulâde 
bir genç oldu ğuna hükmedip, faziletini takdir ve senâ ettiler.
Bu hâl etrafta i şitilir. Ahali, kendisine veliyyullah derecesinde ihtiram eder 
ve o nazarla bakarlar. Bu vaziyet, ikinci derecede bulunan birtak ım âlim ve 
talebelerin rekabetlerini artt ırdı. Genç, tecrübesiz talebelerden bir k ısm ı, ilmen 
mağlûp edemedikleri Bediüzzaman’ ı kavga yoluyla iskât etmek te şebbüsünde 
bulunmu şlarsa da meseleden haberdar olan Siirt ahalisi, kendisini kurtarmak 
için gelmi şler. Ahali nazar ında büyük mevkii oldu ğu için, derhal muar ızlar ın 
ellerinden kurtar ılm ış ve bir odaya b ırak ılm ış ise de Bediüzzaman, meslekle-
rine olan fevkalâde muhabbetinden, muar ızlar ı bulunan talebe ve ehl-i ilmin 
cahillere hedef olmamas ını temin için kendisi odadan ç ıkıp, muar ızlar ı tara-
fı
ndan telef edilse bile ehl-i ilmin i şine cahillerin kar ışmamas ını müdafaa eder. 
Bu ihtilâf ı kald ırmak maksad ıyla herhangi bir talebeye:
“Beni öldürünüz, ilmin haysiyetini muhafaza ediniz.” diyerek, yüzünü çe-
virmiş ise de hiçbir talebe kendisine hücum etmemi ş ve nihayet ihtilâf bertaraf 
edilmiştir. Siirt Mutasarr ıfı, kendisini muhafaza etmek üzere yan ına çağırdığı 
ve o talebeleri nefyedece ği haberini tebli ğ etmeye gönderdi ği jandarmaya 
karşı, Bediüzzaman:
“Biz talebeyiz; birbirimizle dövü şürüz, bar ışırız. Binaenaleyh, mesle ğimiz 
haricinde bulunan birisinin bize kar ışmas ı muvâf ık olmad ığından, gelemeye-
ceğim. Ve hatâ da benimdir.” cevab ında bulunarak jandarmalar ı reddetmi ş-
tir.
Bu esnada on be ş, on alt ı yaşlar ında bulunuyordu. Lâkin kuvve-i bedeni-
yece pek çevik ve metindi. “Saidü’l-Me şhur” lâkab ıyla yâd ediliyordu. Siirt’te, 
1 O, Cem’ü’l-Cevâmi kitab ının tamam ını bir haftada h ıfzetmiştir.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  37
kendisiyle mücadele etmek isteyen bütün arkada şlar ına karşı haz ır bulundu-
ğu ve ayn ı zamanda sorulacak bütün suâllere cevap verece ğini, kimseye suâl 
sormayaca ğını ilân etti. Sonra tekrar Bitlis’e geldi. Bitlis’te bir-iki şeyh hâne-
dan ının, âlim ve talebelerin aras ında geçimsizlik oldu ğunu işitir. Fesad ı netice 
veren sözlerin, bilhassa g ıybetin İslâmiyet’e yak ışmad ığını onlara ihtar edin-
ce, Molla Said’i, Şeyh Emin Efendiye şikâyet ederler. Şeyh Emin ise:
“Henüz çocuk oldu ğundan, kabil-i hitap de ğildir.” der.
Bu söz Molla Said’e tebli ğ edildiği anda, zaten bu gibi sözlere f ıtraten ta-
hammülsüz oldu ğundan, Şeyh Emin Efendi’nin huzuruna ç ıkarak elini öper, 
ve:
“Efendim, beni imtihan ediniz. Kabil-i hitap oldu ğumu isbat etmek iste-
rim.” der.
Şeyh Emin Efendi, mütenevvi ilimlerden ve en mü şkül meselelerden on 
alt ı suâl tertip ederek sorar. Molla Said, suâllerin umumuna cevap verdikten 
sonra, Kurey ş Camii’ne gider, ahaliye vaaz ve nasihat etmeye ba şlar. Bunun 
üzerine Bitlis ahalisinin bir k ısm ı Molla Said’e, bir k ısm ı da Şeyh Emin Efen-
di’ye yard ım etmek isterler. Bundan dolay ı Vali, büyük bir vukuata meydan 
vermemek için Bediüzzaman’ ı nefyeder. Bu defa da Şirvan’a gider.
Zaten infirad eden böyle zatlar ın muar ızlar ı pek çok bulunur. Bilhassa 
mücadele-i ilmiyede ma ğlûp düşenlerden baz ı zâhir hocalar, Molla Said’i 
ahali nazar ında küçük dü şürmek için var kuvvetleriyle çal ışıyorlard ı. Her hu-
susat ını tecessüs ettirirlerdi. Birgün, nas ılsa kazaen sabah namaz ını geçirmiş. 
Buna vâk ıf olan has ımlar ı:
“Molla Said namaz ı terk etmi ştir.” diyerek, ahali aras ında işâada bulun-
dular. Molla Said’den soruldu ki:
“Niçin herkes bunu böyle söylüyor?”Molla Said:“Evet, esass ız bir şey, âlemin içinde çabuk yay ılmaz. Hata bendedir. Onun 
için iki cezaya u ğrad ım: Birisi Allah’ ın itâb ı, diğeri nâs ın târizi. Bunun esas se-
bebi ise, geceleyin âdet edindi ğim vird-i şerifi terk etti ğimdir. İşte âlemin ruhu 
bu hakikate temas etmi şse de tamam
ını kavrayamayarak ismini bilemeyip şu 
veçhile hatây ı isimlendirmi şler.” cevab ını verir.
Şirvan’da bulundu ğu s ırada Siirt civar ından birisi gelerek:
38  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
“Aman efendim, Siirt’e bir çocuk gelmi ş, kendisi on dört, on be ş yaşında, 
umum ulemây ı ilzam etti. Şunu ilzam etmek için sizi dâvete geldim.” der.
Molla Said de şu dâvete icabet ederek Siirt’e gitmek için haz ırlan ır. Yola 
düşerler, iki saat gittikten sonra, o küçük hocan ın evsaf ve k ıyafetini sorar. O 
adam:
“Efendim, ismini bilmiyorum; fakat ilk geli şte derviş k ıyafetinde olup 
omuzunda bir posteki vard ı. Bilâhare talebe k ıyafetine girdi ve umum ulemâ-
yı ilzam etti.”
Bunu dinledi ğinde, kendisinden bahsetti ğini ve bir sene evvelki kendi vu-
kuat ının şimdi civar köylerde şüyû buldu ğunu anlayarak geriye döner, dâvete 
icabet etmez.
Bilâhare Siirt’e ba ğlı Tillo kasabas ına gitti. Me şhur bir türbeye kapand ı. 
Orada harika olarak Kamus-u Okyanus’u Bâbü’s-Sin’e kadar h ıfzetti. Ne fikre 
binaen kamusu h ıfzettiği sorulduğunda:
“Kamus, her kelimenin kaç mânâya geldi ğini yaz ıyor. Ben de bunun ak-
sine olarak, her mânâya kaç kelime kullan ıldığını gösterir bir kamus vücûda 
getirmek merak ına düştüm.” cevab ında bulundu.
Mezkûr türbeye kapand ığı vakit küçük biraderi Mehmed yeme ğini ge-
tiriyordu. Yemek içindeki taneleri, kubbenin etraf ında bulunan kar ıncalara 
vererek, kendisi ekme ğini yemeğin suyuna bat ırarak kanaat ediyordu.
“Neden dolay ı taneleri kar ıncalara veriyorsun?” denildi ğinde:
“Bunlarda hayat- ı içtimaiyeye mâlikiyet ve fevkalâde vazife şinasl ık ve 
çal ışma bulundu ğunu müşâhede etti ğim için, cumhuriyet-perverliklerine 
mükâfaten kendilerine muavenet etmek istiyorum.” cevab ında bulunmu ş-
tur.1(Hâşiye) 
Tillo’da iken, bir gece Şeyh Abdülkadir Geylânî (kuddise sirruh)  Hazretleri’ni 
rüyas ında görür. Geylânî Hazretleri (kuddise sirruh)  kendisine hitaben:
1 (Hâşiye) 1935’te Eski şehir Ağır Ceza Mahkemesi’nde “Cumhuriyet hakk ında fikrin nedir?” 
suâline cevaben, “Eski şehir Mahkeme Reisinden ba şka, daha sizler dünyaya gelmeden 
benim dindar bir cumhuriyetçi oldu ğumu elinizdeki tarihçe-i hayat ım isbat eder.” diyerek 
yukar ıda zikredilen “kar ınca hâdisesini” anlat ır ve şöyle der: “Hulefa-y ı Râşidîn herbiri hem 
halife, hem reis-i cumhur idi. S ıdd ık-ı Ekber, A şere-i Mübe şşere’ye ve Sahabe-i Kiram’a 
elbette reis-i cumhur hükmünde idi. Fakat manas ız isim ve resim de ğil, belki hakikat-i ada-
leti ve hürriyet-i şer’iyeyi ta şıyan mana-y ı dindar cumhuriyetin reisleri idiler.”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  39
“Molla Said! Mîran a şireti reisi Mustafa Pa şa’ya gidiniz ve kendisini tarik-i 
hidayete davet ediniz. Yapt ığı zulümden vazgeçerek namaza ve emr-i mârufa 
müdavim olmas ını tavsiye ediniz. Aksi takdirde öldürünüz!”
Molla Said, bu rüyay ı görür görmez, hemen tedarikini yaparak Mîran 
aşiretine do ğru Tillo’dan hareket eder, do ğruca Mustafa Pa şa’n ın çad ırına 
girer. Paşa orada bulunmad ığından, biraz istirahat eder. Sonra Mustafa Pa şa 
içeri girer. Orada haz ır olanlar ın hepsi k ıyam ettikleri hâlde Molla Said yerin-
den bile k ımıldanmaz. Pa şa’n ın nazar- ı dikkatini celbedince, a şiret binba şıla-
rından Fettah Bey’den kim oldu ğunu sorar. Fettah Bey, me şhur Molla Said 
olduğunu bildirir. Hâlbuki Pa şa, ulemâdan hiç ho şlanmazd ı. Şüphesiz bunun 
üzerine daha fazla k ızm ış ise de izhar etmemi şti. Molla Said’e niçin buraya 
geldiğini sorunca, Molla Said cevaben:
“Seni hidayete getirmeye geldim. Ya zulmü terk edip namaz ını kılacak-
sın veyahut seni öldürece ğim.” demesinden, Pa şa hiddetlenerek d ışarı çıkar. 
Biraz dola ştıktan sonra yine çad ıra girer ve Molla Said’e niçin geldi ğini tekrar 
sorar. Molla Said:
“Sana söyledim ya, onun için geldim.” der.Mustafa Pa şa çad ırın direğinde as ılı bulunan Said’in k ılıcına işaret ede-
rek:
“Bu pis k ılıçla m ı?”
Bediüzzaman:“K ılıç kesmez, el keser!” cevab ında bulunur.
Mustafa Pa şa, tekrar d ışarıya ç ıkarak biraz gezindikten sonra içeriye girer. 
Bediüzzaman’a:
“Benim Cezire’de çok âlimlerim var. E ğer hepsini ilzam edebilirsen senin 
dediğini yapar ım. Eğer ilzam edemezsen seni F ırat Nehri’ne atar ım.”
Molla Said:“Bütün ulemây ı ilzam etmek benim haddim olmad ığı gibi, beni de neh-
re atmak senin haddin de ğildir. Fakat ulemâya cevap verince sizden bir şey 
isterim ki, o da mavzer tüfe ğidir. Ş
ayet sözünde durmazsan, seni onunla öl-
düreceğim.” der.
Bu muhavereden sonra Pa şa ile birlikte atlarla Cezire’ye giderler. Yolda, 
Paşa katiyen Molla Said’le konu şmaz. “Bani Han ı” dedikleri mevkie gelince, 
40  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
yorgunlu ğundan Molla Said orada biraz yatar. Uykudan uyan ır uyanmaz et-
raf ında bütün Cezîre âlimlerinin, kitaplar ı ellerinde beklediklerini görür. Biraz 
görüştükten sonra çay ikram edilir. Cezire âlimleri Molla Said’in şöhretini işit-
tikleri için, mebhût ve hayran bir vaziyette çaylar ını bile unutarak Molla Sa-
id’in suâline intizar etmekte idiler. Molla Said ise kendi çay ını içtikten sonra, 
dalg ın dalg ın karşısında bulunan bir-iki âlimin çay ını da içer, onlar fark ede-
mezler. Mustafa Pa şa, hocalara hitaben:
“Ben okumu ş değilim; fakat Molla Said ile mücadelenizde ma ğlûp olaca-
ğınızı şimdi anl ıyorum. Zira bak ıyorum ki, siz dü şünmekten çaylar ınızı unut-
tuğunuz hâlde, Molla Said kendi çay ını içtikten ba şka, iki-üç bardak da sizin 
çay ınızı içti.”
Bunun üzerine, biraz latîfe ettikten sonra Molla Said bu âlimlere kar şı:
“Efendiler! Bendeniz vaad etmi şim, hiç kimseye suâl sormam. Binâena-
leyh, suâllerinize muntaz ırım.” der.
Bu hocalar k ırk kadar suâl sorarlar. Umumuna cevap verdikten sonra, 
her nas ılsa Molla Said bir suâlin cevab ını yanl ış söylediği hâlde kar şısındaki-
ler doğru telâkki ederek tasdik etmi şlerdi. Meclis da ğılınca Molla Said hat ırlar; 
hemen arkalar ından koşarak:
“Affedersiniz, bir suâlin cevab ını yanl ış söylediğim hâlde fark ına varma-
dınız.” diyerek, cevab ını tashih eder.
Hocalar, dediler:“İşte şimdi hakk ıyla bizi tam ilzam ettiniz!”
Sonra o hocalardan bir k ısm ı Molla Said’den ders almaya gelirler.
Bundan sonra Mustafa Pa şa, ahdetti ği mavzer tüfe ğini hediye eder ve 
namaz k ılmaya ba şlar.
Molla Said, ilimdeki emsâlsiz harika istidad ı derecesinde vücutça da ga-
yet idmanl ı ve kuvvetli idi. Güre ş tutmaktan pek ho şlan ırdı. Medreselerde 
bulunan umum talebelerle güre şirdi. Hiçbirisi güre şte bile onu ma ğ
lûp ede-
mezdi.
Mustafa Pa şa ile birgün at yar ışına ç ıkarlar. Fakat kastî olarak Mustafa 
Paşa gayet serke ş ve tâlimsiz ve hiç binilmemi ş bir at haz ırlanmas ını emre-
der. Molla Said’e binmek için verir. (Allahu âlem, attan dü şüp ölmesini iste-
miş.) On alt ı yaşında bulunan Molla Said, serke ş at ı biraz dola ştırdıktan sonra
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  41
koşturmay ı arzu eder. At, onun verdi ği istikametten ç ıkarak başka bir istika-
mete doğru koşar. Var kuvvetiyle durdurmak ister ise de muvaffak olamaz. 
Nihayet çocuklar ın bulundu ğu yere gider. Cezire a ğalar ından birisinin o ğlu 
yol üstündeyken hayvan iki aya ğını kald ırıp çocuğun omuzlar ı aras ına vurun-
ca çocuk yere dü şerek hayvan ın ayaklar ı alt ında ç ırpınmaya ba şlar. Nihayet 
etraftan imdada ula şırlar. Çocu ğu hareketsiz, ölü sûretinde görünce Molla 
Said’i öldürmek isterler. A ğan ın hizmetçileri hançerlerini çekince, Molla Said 
hemen rovelverine el atar ve adamlara hitaben:
“Hakikate bak ılırsa, çocu ğu Allah öldürmü ş. Zâhire bak ılırsa, at öldür-
müş. Sebebe bak ılırsa, Kel Mustafa öldürmü ş; çünkü bu at ı bana o verdi. 
Durunuz, ben gelip çocu ğa bakay ım; ölmüşse sonra muharebe edelim.” diye-
rek attan inerek çocu ğu kucaklar. Çocukta hareket görmeyince so ğuk suyun 
içine bat ırıp ç ıkar ır. Çocuk gülerek gözünü açar. Bunun üzerine bütün ahali 
mütehayyir kal ırlar.
Bu acîb vak’a üzerine bir müddet Cezire’de kald ıktan sonra, talebesi Mol-
la Salih ile bedevî Araplar ın meskeni olan Biro’ya giderler. Orada biraz ka-
lınca tekrar Mustafa Pa şa’n ın eskisi gibi zulme ba şlad ığını işitir, yan ına gider 
ve ona nasihat eder, tehdit eder. Bir gün bir münaka şa aras ında Mustafa Pa-
şa’ya: “Yine mi zulme ba şlad ın? Seni Hak nam ına öldürece ğim!” tehdidinde 
bulunur. Pa şa’n ın kâtibi ortaya at ılır.
O s ırada Molla Said, Mustafa Pa şa’y ı zulmünden dolay ı çok tahkir eder.
Paşa bu tahkire tahammül edemeyerek, öldürmek için üzerine hücum 
eder; fakat Mîran a ğalar ı zaptederler. Nihayet Mustafa Pa şa’n ın oğlu Abdül-
kerîm, Molla Said’e yakla şarak: “Onun akidesi yanl ıştır; rica ederim, şimdilik 
buradan ba şka yere te şrif ediniz.” der.
Abdülkerîm’in sözünü k ırmaz; yaln ız olarak, bedevîlerin meskeni olan Bi-
ro Çölüne do ğru hareket eder. Yolda bedevî e şkiyalar ına tesadüf eder. Bede-
vîlerin silâhlar ı m ızrak ve Molla Said’in silâh ı mavzer oldu ğundan, e şkiyalara 
doğru kurşun atmaya ba şlar, eşkiyalar çekilirler. Yoluna devam ederken ikinci 
çeteye tesadüf eder. Bu defa e şkiyalar çok oldu ğundan etraf ını çevirirler. Ken-
disini öldürecekleri s ırada içlerinden birisi tan ıyarak: “Ben bunu Mîran a şireti-
nin içinde gördüm. Bu me şhur bir adamd ır.” deyince, derhal bedevîler çekile-
rek kusurlar ının af buyrulmas ını dilerler. Ve korkulu olan yerlerde kendilerine 
muhaf ızlık yapmak istemi şlerse de, Molla Said reddedip yaln ız olarak yolu-
na devam eder. Birkaç gün sonra Mardin’e gelir. Mardin ulemâs ı muarazaya
42  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kalk ışırlarsa da muvaffak olamazlar; evlâtlar ı yaşında olan genç Said’de hari-
ka bir şekildeki ilmî kudreti görünce kendilerine üstad kabul ederler.
Bu esnada Mardin’e gelen iki talebeye tesadüf etti. Bunlardan birisi, Ce-
mâleddin Efganî’ye mensup olup, di ğeri Tarikat- ı Sünûsiye’den idi. Bunlar 
vas ıtas ıyla hem Cemâleddin Efganî’nin mesle ğine, hem de Tarik-i Sünûsî’ye 
âşinâl ık peyda etti.
Molla Said çok genç ya şta iken siyasî hayata at ılır, vatan ve millete hiz-
mete başlar. İlk hayat- ı siyasiyesi Mardin’de ba şlam ıştır. Bunun üzerine bir 
mutasarr ıfın pençe-i kahr ıyla, elleri ba ğlı, muhaf ız nezaretinde Bitlis’e nef-
yedildi. Jandarmalarla yolda giderken namaz vakti gelir. Namaz k ılmak için, 
kay ıtlar ın aç ılmas ını jandarmalara ihtar eder. Jandarmalar kabul etmeyince, 
demir kay ıtlar ı bir mendil gibi açarak önlerine atar. Jandarmalar bu hâli ke-
ramet addedip hayretler içinde kal ırlar. Teslimiyetle, rica ve istirham ile: “Biz 
şimdiye kadar muhaf ızınız idik; bundan sonra hizmetçiniziz.” derler.1(*)
Bitlis’te iken birgün kendilerine vali ile bir k ısım memurlar ın içki içtikleri 
ihbar olununca, hiddetlenerek: “Bitlis gibi dindar bir memlekette hükûmeti temsil eden bir zat ın irtikâp etti ği bu muameleyi kabul edemem.” diyerek, içki 
meclisine gider. Evvelâ içki hakk ında bir hadis-i şerif okuduktan sonra pek 
ac ı sözler söyler. Valinin vurdurmak için i şaret etmesi ihtimaline binaen de bir 
elini rovelverinin bulundu ğu yerde tutar. Fakat vali fevkalâde mütehammil ve 
hamiyetli bir zat oldu ğundan, katiyen ses ç ıkarmaz. Oradan ayr ılınca valinin 
yaveri, genç Said’e: “Ne yapt ınız? Söyledikleriniz, idam ınızı mûciptir.” der.
Genç Said:“İdam hayalime gelmedi; hapis ve nefiy zannederdim. Her ne ise, bir 
münkeri def etmek için ölürsem ne zarar ı var?” cevab ında bulunur.
Oradan avdetinden bir-iki saat sonra, iki polis vas ıtas ıyla vali kendisini is-
tetir. Valinin odas ına girerken, vali hürmet ve tâzimle genç Said’i kar şılayarak 
elini öpmek ister. İltifatla yer göstererek:
“Herkesin bir üstad ı vard ır. Sen de benim üstad ıms ın.” der.
f
Genç Said, f ıtraten bir kanun alt ında yaşamay ı ve harekât ının tahdit 
olunmas ını sevmez, her hâlinde, her hareketinde gayet serbest olmas ını arzu 
1 (*) Bir gün Bediüzzaman’a soruldu: “Kayd ı nas ıl açt ın?” Dedi: “Ben de bilmem. Fakat, olsa 
olsa namaz ın kerametidir.”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  43
eder ve daima: “Ben hürriyet ve serbestiyetimi hiçbir keyfî kanunla tahdit et-
tirmem.” derdi. Bunun içindir ki ilk İstanbul’a te şriflerinde yine her kay ıttan 
uzak kalmakta ısrar etmiş ve hayat ının bütün safhalar ında bu vaziyet mü şâ-
hede edilmi ştir. Ondaki bu serbestiyet ve hürriyet a şkı, hayat ının yar ısından 
sonra Avrupa’dan gelen müthi ş bir dalâlet ve z ınd ıka taarruzuna kar şı koyma-
yı ve felsefe-i tabiiyeden do ğan dehşetli bir istibdad- ı mutlak ın hilâf- ı Kur’ân 
prensiplerine boyun e ğmemeyi, onlara itaat etmemeyi ve hakikî hürriyet-i 
meşrûa olan İslâmî hürriyet ve medeniyete çal ışmay ı netice vermi ştir.
Molla Said, Bitlis’te iken on be ş-on alt ı yaşlar ında idi. Henüz sinn-i bu-
lûğa vâs ıl olmuştu. O zamana kadar bütün mâlûmat ı “sünuhat” kabîlinden 
olduğu için uzun uzad ıya mütâlaaya lüzum görmezdi. Fakat o zaman sinn-i 
bülûğa vâs ıl olduğundan m ı veyahut siyasete kar ıştığından m ı, her nedense 
eski sünuhat yava ş yavaş kaybolmaya ba şlad ı. Bunun üzerine her türlü fenne 
ait eserleri tetkike koyuldu. Bilhassa din-i İslâm’a vârid olan şek ve şüpheleri 
reddetmek için “Metâli” ve “Mevâk ıf” nam eserlerle ulûm-u âliye ( įَĻِĤاٰ( )Sarf, 
Nahiv, Mant ık vesâire) ve âliyeye ( įَĻِĤَאĐ) (Tefsir ve İlm-i Kelâm’a) dair k ırk 
kadar kitab ı iki sene zarf ında h ıfzeyledi. Hattâ, her gün okumak şart ıyla, h ıf-
zettiği kitaplar ın üç ayda bir kere devrine muvaffak oluyordu. Molla Said’in 
iki mutezâd hâli vard ı:
Birincisi : Fikrinin münke şif bulundu ğu vakitler ki her ne eline al ırsa, onu 
anlamamas ı mümkün de ğildi.
İkincisi : Fikrinin münkab ız bulundu ğu vakitler ki; mütâlaa de ğil konuş-
maktan bile ho şlanmazd ı.
Molla Said, günde bir-iki cüz okumak sûretiyle Kur’ân’ ı hıfza başlad ı. Her 
gün iki cüz ezber etmekle, Kur’ân’ ın mühim bir k ısm ını hıfzına ald ı, fakat iki 
sünuhat ile tekmili müyesser olmad ı:
Birincisi : Kur’ân’ ın çok süratle okunmas ı bir hürmetsizlik olmas ın diye.
İkincisi : Kur’ân hakâikinin h ıfzının daha ziyade lüzumu var diye kalbine 
gelmiş. Onun için, Kur’ân hakâikinin anahtar ı olacak ve şübehata kar şı 
muhafaza ve mukabele edecek, hikmet ve fünûn-u İslâmiye’ye dair k ırk 
risaleyi iki senede h ıfzına ald ı. Her gün bir parça ezberden okumak sûre-
tiyle, hepsini üç ayda ancak devrediyordu.
“Mirkat” ismindeki kitab ı, hâşiye ve şerh olmaks ızın h ıfzetmeye ba şla-
dı. Bilâhare eline geçen mezkûr kitab ın ve şerhi ile kendi nokta-y ı nazar ını 
44  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
karşılaştırm ış. Bütün meseleler muvâf ık olup ancak üç kelime tevafuk etme-
miş; bu tevcihleri de ulemân ın tahsinine mazhar olarak kabul edilmi ştir.
Birgün Bitlis me şâyihinden Şeyh Mehmed Küfrevî Hazretleri’nin kendi-
lerine beddua etti ğini birisi yalandan söyler. Bunun üzerine mü şârünileyhi 
ziyarete gider. Şeyh Hazretleri, Molla Said’e iltifat eder, teberrüken bir ders 
verir. İşte Molla Said’in en son ald ığı ders bu olmu ştur.
Bir gece Molla Said, rüyas ında Şeyh Mehmed Küfrevî Hazretleri’ni görür. 
Kendisine hitaben: “Molla Said, gel beni ziyaret et, gidece ğim.” demesi üzeri-
ne hemen gider, ziyaret eder. Ve Şeyhin uçup gitti ğini görünce uyan ır. Saate 
bakar, saat gecenin yedisidir. Tekrar yatar. Sabahleyin Şeyhin hanesinden 
matem seslerinin yükseldi ğini işitir, oraya gider ve Şeyh Hazretleri’nin gece 
saat yedide vefat etti ğini haber al ır. Mahzun olarak geriye döner.
2َīĻِĨاٰ ِįْĻَĥَĐ ِّٰųا ُÙَĩْèرَ ، 1نَĳُđِäرَا ِįْĻَĤإِ َّאĬوَإِ ِِّٰų َّאĬإِ
Molla Said, Şark’ ın büyük ulemâ ve me şâyihinden olan Seyyid Nur Meh-
med, Şeyh Abdurrahman Tâ ğî, Şeyh Fehim ve Şeyh Mehmed Küfrevî gibi 
zevât- ı âliyenin her birisinden ilim ve irfan hususunda ayr ı ayr ı derslere nail 
olduğundan, onlar ı fevkalâde severdi. Ulemâdan Şeyh Emin Efendi, Molla 
Fethullah ve Şeyh Fethullah Efendilere de ziyade muhabbeti vard ı.
Van’da mâruf ulemâ bulunmad ığından, Hasan Pa şa’n ın daveti üzerine 
Molla Said Van’a gitti. Van’da on be ş sene kalarak, a şâirin irşad ı için arala-
rında seyahatle tedris ve tederrüs vazifesiyle hayat geçirdi. Van’da bulundu ğu 
müddet, vali ve memurîn ile ihtilât ederek, bu as ırda yaln ız eski tarzdaki İlm-i 
Kelâm’ ın, İslâm dini hakk ındaki şek ve şüphelerin reddine kâfi olmad ığına 
kanaat hâs ıl etmiş ve fünûnun tahsiline lüzum görmü ştür.3(Hâşiye)
Bu kanaati hâs ıl ettiği o zamanda, ulûm-u müsbete denilen bütün fenleri 
tetebbua ba şlayarak pek k ısa bir zamanda tarih, co ğrafya, riyâziyat, jeoloji, 
fizik, kimya, astronomi, felsefe gibi ilimlerin esaslar ını elde etmi ştir. Bu ilim-
leri bir hocadan ders alarak de ğil, yaln ız kendi mütâlaas ı sayesinde hakk ıyla 
anlam ıştır. Meselâ bir co ğrafya muallimini –mübahaseye giri şmeden evvel, 
1 “Biz Allah’a âidiz ve vakti geldi ğinde elbette O’na dönece ğiz.” (Bakara sûresi, 2/156)
2 Allah’ ın rahmeti üzerine olsun, âmîn.
3 (Hâşiye) Bediüzzaman’ ın çok genç ya şındaki bu vukufiyeti, onun istikbaldeki çok muazzam 
hizmet-i Kur’âniye ve İslâmiye’si için haz ırlanmas ını temin etmi ştir. Bu kanaatini o zaman 
izhar etti ğinden, otuz-k ırk sene sonra, İlm-i Kelâm’da bir teceddüd yapan Risale-i Nur 
Külliyat ı’nın telifine Cenâb- ı Hak muvaffak eylemi ştir.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  45
yirmi dört saat içerisinde eline geçirdi ği bir coğrafya kitab ını h ıfzetmek sû-
retiyle ertesi gün– Van Valisi merhum Tahir Pa şa’n ın konağında onu ilzam 
eder. Ve yine ayn ı sûrette bir muaraza neticesinde, be ş gün zarf ında kimya-y ı 
gayr-i uzvîyi (inorganik kimya) elde ederek, kimya muallimiyle muarazaya girişir ve onu da ilzam eder. İşte pek genç ya şındaki mezkûr harikulâdelikle-
re ve bahr-i umman hâlinde bir ilme mâlikiyetine şahit olan ehl-i ilim, Molla 
Said’e “Bediüzzaman” lâkab ını vermiştir. Bediüzzaman, Van’da bulundu ğu 
müddet zarf ında, o zamana kadar edindi ği fikir ve mütâlaalar ve ilmî ve dinî 
tedris usûllerini görmekle ve zaman ın ihtiyac- ı zarurîlerini nazar- ı itibara al-
makla kendisine mahsus bir usûl-ü tedris îcad eder. Bu da, hakâik-i diniyeyi asr ın fehmine uygun en yeni izah ve beyan tarzlar ıyla isbat etmek sûretiyle 
talebelerini tenvir etmektir.
Molla Said, Van’da bulundu ğu zamanlarda, baz ı hususlarda o havalinin 
ulemâs ına muhalif bulunuyordu.
1(Hâşiye) Bu hususlar şunlard ır:
1– Katiyen hiç kimseden hediye olarak para almamak ve maa ş bile kabul 
etmemek. Evet, hayatta hiçbir maddî mülkiyeti olmay ıp, fakir ve kimsesiz ve 
daimî nefiy ve hapislerle çok s ıkıntılı ve dehşetli musibetler içerisinde ya şad ığı 
hâlde kimseden para ve mukabelesiz hediye almad ığı, bilmüşâhede görül-
müştür.
2– Hiçbir âlimden suâl sormamak. Yirmi sene zarf ında, daima ancak so-
rulanlara cevap vermi şti. Bu hususta kendileri derlerdi ki: “Ben ulemân ın il-
mini inkâr etmem; binâenaleyh kendilerinden suâl sormak fazlad ır. Benim 
ilmimden şüphe edenler varsa sorsunlar, onlara cevap vereyim.”
3– Yan ında bulunan talebelerini ayn ı kendisi gibi zekât ve hediye almak-
tan men etmek. Onlar ı da yaln ız r ızâ-y ı ilâhî için çal ıştırırdı. Hattâ çok zaman-
lar talebelerini kendi iâ şe ederdi.
4– Daima mücerred kalmak ve dünyada hiçbir şeyle alâka peyda etme-
mek. Bunun içindir ki: “Bütün mal ımı bir elimle kald ırıp götürebilmeliyim.” 
demiştir. Bu hâlin sebebi sorulunca: “Bir zaman gelecek, herkes benim hâ-
lime g ıpta edecektir. Sâniyen, mal ve servet bana lezzet vermiyor; dünyaya 
ancak bir misafirhane nazar ıyla bak ıyorum.” derdi.
Van’da bulundu ğu vakit, merhum Vali Tahir Pa şa, Avrupa kitaplar ını 
tetebbu ederek kendisine suâller tertip edip sorard ı. Bunlar ın hiçbirisini gör-
mediği ve Türkçe’yi de yeni konu şmaya başlad ığı hâlde, cevab ında tereddüt 
1 (Hâşiye) Ayn ı vaziyet, seksen senelik hayat ında da devam etmi ştir.
46  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
etmezdi. Birgün kitaplar ı görür ve Tahir Pa şa’n ın bunlardan suâl tertip etti ğini 
anlayarak az bir zamanda kitaplar ın muhtevas ını elde eder.
O zamanda en büyük gaye ve dü şüncesi, M ısır’daki Câmiu’l-Ezher’e mu-
kabil Bitlis ve Van’da “Medresetü’z-Zehrâ” isminde bir darülfünûn vücûda getirmekti. Bu te şebbüsünü kuvveden fiile ç ıkarmak niyetinde olup bunu ta-
sarl ıyordu.
Van’da yaz zamanlar ını, Bâşit ve Beytü şşebab nam ındaki yaylalarda ge-
çiriyordu. Birgün Tahir Pa şa’ya, mezkûr da ğlar ın başında temmuzda bile buz 
bulunduğunu söyler. Tahir Pa şa itiraz eder ve: “Temmuz’da katiyen oralarda 
buz bulunmaz.” iddias ında bulunur. Yaylada iken birgün bunu hat ırlayarak 
Tahir Paşa’ya yazd ığı ilk Türkçe mektubunda der: “Ey Pa şa! Bâşit başında 
buz tuttu. Görmedi ğin şeyi inkâr etme. Her şey senin mâlûmat ında münhas ır 
değildir, vesselâm!”
Molla Said, a şiretler aras ında olan herhangi bir geçimsizli ği işitince he-
men müdahale ederek, ir ş
ad yoluyla her iki taraf ı da derhal bar ıştırırdı. Hattâ 
hükûmetin bile bar ıştırmaktan âciz kald ığı Şeker Ağa ile Mîran Reisi Mustafa 
Paşa’y ı bar ıştırdı. Ve Mustafa Pa şa’ya: “Daha tevbe etmedin mi?” diye so-
runca, Mustafa Pa şa da cevaben: “Seydâ! Ne söylerseniz sözünüzden ç ık-
mam.” demi ştir.
Mustafa Pa şa, at ile para teberru etmek ister. Bediüzzaman reddederek: 
“Şimdiye kadar kimseden para almad ığımı işitmediniz mi? Bâhusus sizin gibi 
zalimden nas ıl para al ırım? Ve siz galiba tevbenizi bozdunuz. Şu takdirde Ce-
zire’ye ula şamazs ınız.” demiştir.
Ve hakikaten Cezire’ye yeti şmeden yolda öldü ğünü haber al ır.
Bediüzzaman, riyâziyede harikulâde bir sürat-i intikale mâlik idi. Her-
hangi bir mü şkül meseleyi, zihnen hemen hâllederdi. Hattâ Cebir Mukabele 
ilminde bir risale telif etmi şti. Tahir Pa şa nezdinde hesap meseleleri münaka-
şa mevzuu oldu ğunda, hesaba dair hangi mesele bahsedilse, ba şkalar ı ve en 
mahir kâtipler neticeyi bulamadan, Molla Said zihnen ç ıkar ıyordu. Çok de-
falar böyle yar ışlara girişir ve umumunda daima birinci gelirdi. Bir defas ında 
şöyle bir suâl sordular: “On be ş müslim, on be ş gayr-i müslim farz edilerek, 
birbiri ard ına dizilince bunlara yap ılacak her kurada gayr-i müslime isabet 
etmesi matluptur. Nas ıl taksim edilir?”
Bu suâle cevaben: “Bunlar ın yüz yirmi dört vaziyet-i muhtemelesi var-
dır.” diyerek yapar.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  47
Hem de der: “Bundan daha mü şkülünü de kendim icat ederim. İki bin 
beş yüz vaziyet-i muhtemeleye göre yapar ım.”
İki saat zarf ında yüz adamdan elli adet gayr-i müslimi o vaziyette taksim 
eder ki daima kuray ı gayr-i müslime dü şürür. Ve hattâ be ş yüz gayr-i müslim 
olmakla iki yüz elli bin vaziyet-i muhtemele üzerine bir mesele ç ıkartt ı ve Ta-
hir Paşa’ya göstererek bir risale şeklinde yazd ı.1(Hâşiye-1)
Bediüzzaman, Van’da bulundu ğu zamanlarda, Vali Tahir Pa şa ile baz ı 
gazetelerden havâdis okurdu. Bilhassa İslâmiyet’i alâkadar eden hususlara 
dikkat ederdi. Van’daki ikameti esnas ında, âlem-i İslâm’ ın vaziyetini bir dere-
ce öğrenmiş bulunuyordu. Birgün Tahir Pa şa bir gazetede şu müthiş haberi 
ona göstermi şti. Haber şu idi:
İngiliz Meclis-i Meb’usân’ ında Müstemlekât Nâz ırı, elinde Kur’ân- ı Ke-
rîm’i göstererek söyledi ği bir nutukta: “Bu Kur’ân, İslâmlar ın elinde bulun-
dukça biz onlara hâkim olamay ız. Ne yap ıp yapmal ıyız, bu Kur’ân’ ı onlar ın 
elinden kald ırmal ıyız; yahut müslümanlar ı Kur’ân’dan so ğutmal ıyız.” diye hi-
tabede bulunmu ş.
İşte bu müthi ş haber, onda tarifin fevkinde bir tesir uyand ırm ıştı. İstidad ı 
şimşek gibi alevli, duygular ı ve bütün letâifi uyan ık ve ilim, irfan, ihlâs cesaret 
ve şecaat gibi harika inâyet ve seciyelere mazhar olan Bediüzzaman’ ın, bu 
havâdis üzerine: “Kur’ân’ ın sönmez ve söndürülmez mânevî bir güne ş 
hükmünde oldu ğunu, ben dünyaya isbat edece ğim ve gösterece ğim.” di-
ye kuvvetli bir niyet ruhunda uyan ır ve bu sâikle çal ışır.2(Hâşiye-2)
1 (Hâşiye-1) Maatteessüf o risale Van’da bir yang ında yanm ıştır.
2 (Hâşiye-2) Said Nursî, altm ış beş sene evvel Van’da Vali Tahir Pa şa’n ın yan ında iken okudu-
ğu bir gazetede, İngiliz Müstemlekât Nâz ırı’nın İngiliz Meclis-i Meb’usan ında elinde Kur’ân’ ı 
göstererek: “Bu Kur’ân Müslümanlar ın elinde kald ıkça biz onlara hakikî hâkim olama-
yız. Ya Kur’ân’ ı ortadan kald ırmal ıyız, veya onlar ı Kur’ân’dan so ğutmal ıyız.” sözü üzerine, 
ruhunda bir feveran ve nihayetsiz bir gayret uyan ır. Kur’ân’ ın bir mucize oldu ğunu isbat 
ederek her tarafa ne şretmek ve kâfirleri tam susturmak ister, buna kat’î karar verir. Van’da 
bulunduğu on beş sene müddet içerisinde h ıfzına ald ığı seksenden ziyade kitab ı ezbere 
devrettiği gibi, âlem-i İslâm’ ın hâl-i haz ırda durumu hakk ında da gerekli her türlü mâlûma-
tı elde eder.
    Nazirsiz bir allâme olan Bediüzzaman, daha genç ya şında görünen müstesna zekâ ve 
ilminden de anla şıldığı gibi, sair emsâlleri fevkinde, kendisine ayr ıca hikmet-i Kur’âniye 
tâlim edilmi şti. Kendisi, asr- ı hâz ırın ihtiyac ını karşılayacak, zaman ın ilmî ve edebî seviye-
sinin fevkinde bütün dünyaya Kur’ân’ ın mucize oldu ğunu isbat ve herkesi ikna edebilecek 
bir kabiliyet, metanet, emel ve fedakârl ık taşıyordu.            
48  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bediüzzaman, Şarkî Anadolu’da Medresetü’z-Zehrâ nam ında bir darül-
fünun açmak, ya Van’da veyahut da Diyarbak ır’da darülfünun derecesinde 
bir medrese tesisine çal ışmak için İstanbul’a geldi. İstanbul’a geli şini bir mu-
harrir şöyle tasvir etmi şti: “Şark ın yalç ın kayal ıklar ından, bir ate şpâre-i zekâ, 
İstanbul âfâk ında tulû etti.”
İstanbul’a gelmeden evvel birgün Tahir Pa şa: “Şark ulemâs ını ilzam edi-
yorsun, fakat İstanbul’a gidip o denizdeki büyük bal ıklara da meydan okuya-
bilecek misin?” demi şti.
İstanbul’a gelir gelmez ulemây ı münazaraya davet etti. Bunun üzerine 
İstanbul’daki me şhur âlimler grup grup ziyarete gelip suâller soruyorlar ve o 
hepsinin de cevaplar ını sahih olarak veriyordu. Bundan maksad ı, Şarkî Ana-
dolu’daki ilim ve irfan faaliyetine nazar- ı dikkati celbetmekti. Yoksa Molla 
Said, katiyen hodfuru şluğu sevmezdi. Her türlü gösteri ş ve âlâyişten müberra 
olarak hareket ederdi. İlim, cesaret, hâf ıza ve zekâ itibar ıyla pek harika idi. 
Ayn ı derecede, belki daha ziyade olarak, halis ve muhlis idi. Tasannu ve te-
kellüften katiyen ho şlanmazd ı. İstanbul’daki ikametgâh ının kap ısında şöyle 
bir levha as ılı idi: “Burada her mü şkül hâlledilir, her suâle cevap verilir; 
fakat suâl sorulmaz.”1(Hâşiye)
    Bir buğday tanesi kadar çam çekirde ğinden dağ gibi bir a ğac ın zuhuru, kudret-i ilâhiyeyi 
aç ıkça gösterdi ği gibi maddî hiçbir kuvvete sahip olmayan, bilâkis mazlum ve bir nevi elle-
ri, kollar ı bağlı bir vaziyette Bediüzzaman’ ın çekirdek-misal hayat ı ve hizmetiyle tarihin en 
dehşetli bir devrinde hem Anadolu, hem âlem-i İslâm, hem dünyan ın ekserîsine de mad-
deten tesir edecek ve zihniyetlerini de ğiştirecek mânevî, küllî ve cihan şümûl bir inki şafın 
zuhuru, aynen bir kudret-i mutlaka ve istihdam- ı ilâhî ve sevk-i rabbânî ile oldu ğu akla ve 
kalbe görünmektedir.
    Filhakika, bir eserinde tahdis-i nimet sûretinde hizmet-i imaniyeye ait inâyet-i ilâhiyeden bahsederken şöyle der: “Eski Harb-i Umumî’de ve daha evvellerinde bir vâk ıa-y ı sâd ıka-
da görüyorum ki: Ararat Da ğı denilen me şhur Ağrı Dağı’nın alt ınday ım. Birden o da ğ müt-
hiş infilâk etti; da ğlar gibi parçalar ı dünyan ın her taraf ına dağıttı. O dehşet içinde bakt ım ki 
merhum validem yan ımdad ır. Dedim:
    ‘Ana, korkma. Cenâb- ı Hakk’ ın emridir. O hem Rahîm’dir, hem Hakîm’dir.’
    Birden o hâlette iken bakt ım ki, mühim bir zat bana âmirane diyor ki:
    ‘İ’câz- ı Kur’ân’ ı beyan et!’
    Uyand ım, anlad ım ki bir büyük infilâk olacak. O infilâk ve ink ılâptan sonra Kur’ân etra-
fındaki surlar k ırılacak. Do ğrudan do ğruya Kur’ân kendi kendini müdafaa edecek. Ve 
Kur’ân’a hücum edilecek. İ’câz ı onun çelik bir z ırhı olacak. Ve şu i’câz ın bir nev’ini, şu 
zamanda izhar ına –haddimin fevkinde olarak– benim gibi bir adam namzet olacak ve nam-
zet olduğumu anlad ım.”
1 (Hâşiye) Burada şunu ilâveten beyan etmek icap eder ki: Said Nursî’nin hayat ının son otuz-k ırk 
senesinde, din-i İslâm’a ve Kur’ân’a hizmet cihetinde fevkalâde bir rahmet ve inâyetle
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  49
İstanbul’da grup grup gelen ulemân ın suâllerini cevapland ırıyordu. Genç 
yaşında böyle bilâ-istisna bütün suâllere cevap vermesi ve gayet mukni ve be-
liğ ifade ve harika hâl ve tav ırlar ıyla, ehl-i ilmi hayranl ıkla takdire sevk ediyor-
du. Ve “Bediüzzaman” unvan ına bihakk ın lây ık görüyorlar ve bu fevkalâde 
zat ı, bir “nâdire-i hilkat” olarak tavsif ediyorlard ı.
Hattâ bu zamanlarda M ısır Câmiu’l-Ezher Üniversitesi reislerinden me ş-
hur Şeyh Bahît Efendi İstanbul’a bir seyahat için geldi ğinde, Kürdistan’ ın 
sarp, yalç ın kayalar ı aras ından gelerek İstanbul’da bulunan Bediüzzaman Sa-
id Nursî’yi ilzam edemeyen İstanbul ulemâs ı, Şeyh Bahît’ten bu genç hocan ın 
ilzam edilmesini isterler. Şeyh Bahît de bu teklifi kabul ederek bir münazara 
zemini arar. Ve bir namaz vakti Ayasofya Camii’nden ç ıkıp çayhaneye otu-
rulduğunda bunu f ırsat telâkki eden Şeyh Bahît Efendi, yan ında ulemâ haz ır 
bulunduğu hâlde Bediüzzaman’a hitaben, ِÙَّĻِĬَאĩْáُđْĤوَا ِÙَّĻَّאئِÖُْورُŶا ِّěَè ĹِĘ لُĳُĝَÜ َאĨ 
yani, “Avrupa ve Osmanl ılar hakk ında ne diyorsunuz, fikriniz nedir?” der.
Şeyh Bahît Efendi’nin bu suâlden maksad ı, Bediüzzaman’ ın şek olma-
yan bir bahr-i umman gibi ilmini ve ate şpâre-i zekâs ını tecrübe etmek de ğil, 
belki, zaman- ı istikbale ait şiddet-i ihatas ını ve idare-i âlemdeki siyasetini an-
lamak idi. Buna kar şı Bediüzzaman’ ın verdiği cevap şu oldu:
َא،Ĩ ًאĨْĳَĺ ُïِĥَÝَùَĘ ِÙَّĻِĨَŻْøِْŸِאÖ ٌÙَĥِĨَאè َّאÖُْورُŶا إِنَّ
َאĨ ًאĨْĳَĺ ُïِĥَÝَùَĘ ِÙَّĻَّאئِÖُْورُŶِאÖ ٌÙَĥِĨَאè َÙَّĻِĬَאĩْáُđْĤا وَإِنَّ
Yani, “Avrupa bir İslâm devletine hâmiledir, günün birinde onu do ğura-
cak. Osmanl ılar da Avrupa ile hâmiledir; o da onu do ğuracak.”
Bu cevaba kar şı Şeyh Bahît Hazretleri: “Bu gençle münazara edilmez. 
Risale-i Nur ihsan edildi ğinden ve âlem şümûl bir mânevî cihad- ı diniye ve hizmet-i 
Kur’âniye’de bulundu ğundan anla şılm ış ve sonra kendileri de bir mânevî ihtarla kaleme 
alm ışlard ır ki onun hayat ı bir intizam dairesinde geçiyordu. Yani, ileride mühim bir hiz-
met-i Kur’âniye’de bulunaca ğı için, Cenâb- ı Hak o hizmet-i Kur’âniye’ye zemin haz ırlamak 
hikmetiyle Said’i fevkalhad şartlar içerisinde ve fevkalâde inâyet alt ında harika bir zekâ ve 
deha ile mücehhez olarak istihdam ve istimâl ediyordu. Onun için Tarihçe-i Hayat’ ın başın-
da beyan edildi ği vecihle, onun hayat ve ahvâline bu nokta-y ı nazarla bakmak lâz ımd ır. Ve 
hatta kendisi Hürriyet’ten evvel birçok talebelerine, dostlar ına: “Bir nur görüyorum, istik-
bale büyük ümitlerle bak ıyorum.” diye, ehemmiyetli bir Kur’ân hizmetinin vuku bulaca ğını 
haber veriyordu. Bir hiss-i kablelvuku ile Risale-i Nur’un şimdiki mânevî hizmet-i Kur’âniye 
ve imaniyesini, o zamanlar ı siyaset âleminde olacak zannedip, bütün kuvvetiyle İstanbul’da 
siyaseti dine, Kur’ân’a âlet ederek çal ışıyordu.
50  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ben de ayn ı kanaatteyim. Fakat bu kadar veciz ve beli ğâne bir tarzda ifade 
etmek, ancak Bediüzzaman’a hast ır.”1(*) demiştir.
Bediüzzaman’ ın İstanbul’da hayat ı, bir derece siyasîdir. Siyaset yoluyla 
İslâmiyet’e hizmet edilecek diye kanaat besliyordu. Siyasî hayata kar ışmas ı, 
İslâmiyet’e hizmet a şkının bir neticesi idi. Daima hürriyet taraftar ı idi. Gördü-
ğü haks ızlıklardan dolay ı Jön Türkler’e daima muhalefette bulunarak: “Siz 
dini incittiniz, gayretullaha dokundunuz, şeriat ı tezyif ettiniz; neticesi vahim 
olacakt ır.” diye izhar- ı muhalefetten çekinmiyordu.
Hürriyetten sonra mücahid arkada şlar ıyla beraber İttihad- ı Muhamme-
dî (aleyhissalâtü vesselâm)  Cemiyeti’ni kurmu şlar, cemiyet pek k ısa bir zamanda 
inkişafa başlam ış, hattâ Bediüzzaman’ ın bir makalesiyle Adapazar ı ve İzmit 
havalisinde elli bin ki şi cemiyete dahil olmu ştu.
Hürriyeti sû-i tefsir etmemek ve me şrûtiyeti, me şrûtiyet-i me şrûa olarak 
kabul etmek lâz ım geldiğini ileri sürerek bu hususta dinî gazetelerde makale-
ler neşrediyor ve hitabelerde bulunuyordu. Bu makale ve hitabeleri, emsâlsiz 
denecek kadar beli ğ ve mukni idi. Ehl-i ilim ve ehl-i siyaset, Said Nursî’nin 
bu yaz ılar ından ve derslerinden çok istifade etmi şlerdir. O zamandaki inti-
bah- ı millîyi, Anadolu ve Asya’n ın saadet-i dünyeviyesinin fecr-i sâd ıkı olarak 
müjde veriyor, fakat elden kaçmamas ı için evâmir-i şer’iyeyi çabuk imtisâl 
etmenin zarurî oldu ğunu ileri sürüyordu. “E ğer meşrûtiyeti hürriyet-i şer’iye 
ile kabul etmezsek ve öyle tatbik edilmezse, elimizden kaçacak, müstebid bir idareye yerini terk edecek.” diye ihtar ediyordu. O nutuk ve makalelerden numûne olarak cüz’î bir k ısm ını buraya dercediyoruz:
1 (*) Nitekim Bediüzzaman’ ın dediği gibi; ihbârat ın iki kutbu da tahakkuk etmi ş, bir-iki sene 
sonra Me şrûtiyet devrinde şeâir-i İslâmiye’ye muhalif çok âdât- ı ecnebiyeyi ahzetmek ve 
gittikçe Türkiye’de yerle ştirmek; ve şimdi Avrupa’da Kur’ân’a ve İslâmiyet’e kar şı gösteri-
len hüsn-ü alâka ve bilhassa bahtiyar Alman milletinde fevc fevc İslâmiyet’i kabul etmek 
gibi hâdiseler, o ihbar ı tamam ıyla tasdik etmi şlerdir.
[Bediüzzaman Said Nursî’nin ilân- ı hürriyetin üçüncü gününde irticalen 
söylediği ve sonra Selânik’te Hürriyet Meydan ında tekrar etti ği ve o 
zaman ın gazetelerinin ne şrettikleri nutkunun sûretidir.]
Hürriyete Hitap
Ey hürriyet-i şer’î! Öyle müthi ş ve fakat güzel ve müjdeli bir sada ile ça ğı-
rıyorsun ki, benim gibi bir bedevîyi tabakat- ı gaflet alt ında yatm ışken uyand ı-
rıyorsun. Sen olmasayd ın, ben ve umum millet, zindan- ı esarette kalacakt ık. 
Seni ömr-ü ebedî ile teb şir ediyorum.
Eğer aynü’l-hayat şeriat ı menba- ı hayat yapsan ve o cennette ne şv ü ne-
ma bulsan; bu millet-i mazlûmenin de eski zamana nisbeten bir derece terakki edeceğini müjde veriyorum.
Eğer hakk ıyla seni rehber etse ve a ğrâz- ı şahsî ve fikr-i intikam ile sizi le-
kedar etmezse...
Yâ Rab! Ne saadetli bir k ıyâmet ve ne güzel bir ha şir ki, 
1ْتِĳَĩْĤا َïْđَÖ ُßْđَ×ْĤوَا 
hakikatinin küçük bir misalini bu zaman bize tasvir ediyor. Şöyle ki:
Asya’n ın ve Rumeli’nin kö şelerinde medfun olan medeniyet-i kadîme 
hayata ba şlam ış; menfaatini mazarrat- ı umumiyede arayan ve istibdad ı arzu 
edenler 2ًאÖَاóُÜ ُÛْĭכُ ĹِĭَÝْĻَĤ َאĺ demeye ba şlad ılar.
Yeni Hükûmet-i Me şrûtam ız mucize gibi do ğduğu için inşâallah bir seneye 
kadar, 3ًّאĻِ×َĀ ِïْıَĩْĤا ĹِĘ כَאنَ ْīَĨ ُħِّĥُכَĬ sırrına mazhar olaca ğız. Mütevekkilâne, sa-
bûrâne tuttu ğumuz otuz sene Ramazan- ı sükûtun sevab ıdır ki azaps ız cennet-i 
terakki ve medeniyet kap ılar ını bize açm ıştır. Hâkimiyet-i milliyenin beraat-i 
istihlâli olan kanun-u şer’î, hâzin-i cennet gibi bizi duhûle davet ediyor.
Ey mazlûm ihvân- ı vatan! Gidelim dâhil olal ım!
Birinci kap ısı, şeriat dairesinde ittihad- ı kulûb;
İkincisi,  muhabbet-i milliye;
1 Ölümden sonra dirili şin (hak oldu ğu)..
2 “Ah ne olurdu, ( şuurlu, sorumlu bir varl ık olacağıma) keşke toprak olayd ım!” (Nebe sûresi, 78/40)
3 “(Meryem, (bana de ğil, O’na sorun manâs ında) çocu ğa işaret etti.) Be şikteki bir bebekle nas ıl konuşa-
biliriz ki? (dediler).” (Meryem sûresi, 19/29)
52  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üçüncüsü,  maarif;
Dördüncüsü,  sa’y-i insanî;
Beşincisi,  terk-i sefahettir. Ötekilerini sizin zihninize havale ediyorum...
......Sak ın ey ihvân- ı vatan! Sefahetlerle ve dinde lâübaliliklerle tekrar öldür-
meyiniz. Ve bütün efkâr- ı fâsideye ve ahlâk- ı rezîleye ve desâis-i şeytaniyeye 
ve tabasbusata kar şı; şeriat- ı garrâ üzerine müesses olan kanun-u esasî Azrail 
hükmüne geçti, onlar ı susturdu.
Sak ın ey ihvân- ı vatan! İsrafat ve hilâf- ı şeriat ve lezâiz-i nâme şrûa ile tek-
rar ihya etmeyiniz! Demek şimdiye kadar mezarda idik, çürüyorduk. Şimdi 
bu ittihad- ı millet ve me şrûtiyet ile rahm-i mâdere geçtik; ne şv ü nema bula-
cağız.
Yüz bu kadar sene geri kald ığımız mesafe-i terakkiden –in şâallah– muci-
ze-i Peygamberî 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ile şimendifer-i kanun-u şer’iye-i esasiye-
ye amelen ve burak- ı meşveret-i şer’iyeye fikren binece ğiz. Bu vah şet-engiz 
sahra-y ı kebiri k ısa zamanda tayyetmekle beraber, milel-i mütemeddine ile 
omuz omuza müsabaka edece ğiz. Zira onlar kâh öküz arabas ına binmi şler, 
yola gitmi şler.. Biz birdenbire şimendifer ve balon gibi mebâdiye binece ğiz, 
geçeceğiz. Belki, câmî-i ahlâk- ı hasene olan hakikat-i İslâmiye’nin ve istidad- ı 
fıtrînin ve feyz-i iman ın ve şiddet-i açl ığın hazma verdi ği teshil yard ımıyla 
fersah fersah geçece ğiz. Nas ıl ki vaktiyle geçmi ştik. Talebeli ğin bana verdi ği 
vazife ile ve hürriyetin ferman- ı mezuniyetiyle ihtar ediyorum ki:
Ey ebnâ-y ı vatan! Hürriyeti, sû-i tefsir etmeyiniz, tâ elimizden kaçmas ın. 
Ve müteaffin olan eski esareti ba şka kapta bize içirmekle bizi bo ğmas ın.1(Hâşiye) 
Zira hürriyet, mürâât- ı ahkâm ve âdâb- ı şeriat ve ahlâk- ı hasene ile tahakkuk 
eder ve ne şv ü nema bulur.
......
Bediüzzaman
1 (Hâşiye) Evet, daha deh şetli bir istibdat ile, pek ac ı ve zehirli bir esareti bize içirdiler.
Yaşas ın Şeriat- ı Ahmedî
(aleyhissalâtü vesselâm)
Dinî Ceride, no: 77
5 Mart 1325 (18 Mart 1909)
Şeriat- ı garrâ, kelâm- ı ezelîden geldi ğinden, ebede gidecektir. Nefs-i 
emmarenin istibdad- ı rezilesinden selâmetimiz, İslâmiyet’e istinat iledir. 
O hablülmetine temessük iledir. Ve hakl ı hürriyetten hakk ıyla istifade 
etmek, imandan istimdat iledir. Zira, Sâni-i âlem’e hakk ıyla abd ve hiz-
metkâr olan ın, halka ubûdiyete tenezzül etmemesi gerektir.
Herkes kendi âleminde bir kumandan oldu ğundan, âlem-i asgar ında 
cihad- ı ekber ile mükelleftir. Ve ahlâk- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile 
tahalluk ve sünnet-i nebeviyeyi ihyâ ile muvazzaft ır.
Ey evliya-y ı umûr! Tevfik isterseniz, kavânin-i âdetullaha tevfik-i ha-
reket ediniz. Yoksa tevfiksizlik ile cevab- ı red alacaks ınız. Zira, mâruf 
umum enbiyân ın memâlik-i İslâmiye ve Osmaniye’den zuhuru, kader-i 
ilâhînin bir i şaret ve remzidir ki; bu memleket insanlar ının makine-i te-
kemmülât ının buhar ı diyanettir. Ve bu Asya ve Afrika tarlas ının ve Ru-
meli bostan ının çiçekleri ziya-y ı İslâmiyet ile ne şv ü nema bulacakt ır.
Dünya için din feda olunmaz. Gebermi ş istibdad ı muhafaza için, 
vaktiyle mesâil-i şeriat rüşvet verilirdi. Dinin meseleleri terk ve feda 
edilmesinden, zarardan ba şka ne faydas ı görüldü?
Milletin kalb hastal ığı, zaaf- ı diyanettir. Bunu takviye ile s ıhhat 
bulabilir.
Bizim cemaatimizin me şrebi, muhabbete muhabbet ve husûmete 
husûmettir. Yani, beyne’l- İslâm muhabbete imdat; ve husûmet askerini 
bozmakt ır.
Mesleğimiz ise, ahlâk- ı Ahmediye ile tahallûk ve sünnet-i Peygamberî’
yi ihya etmektir. Ve rehberimiz şeriat- ı garrâ ve k ılıcımız da berâhîn-i kâ-
tıa ve maksad ımız îlâ-y ı kelimetullaht ır.
Bediüzzaman
Hakikat
Dinî Ceride, no: 70
26 Şubat 1324
Mart 1909
Biz “Kâlû Belâ”dan cemiyet-i Muhammedî’de dahiliz.  Cihetü’l-vah-
det-i ittihad ımız tevhiddir. Peyman ve yeminimiz imand ır. Madem ki mu-
vahhidiz, müttehidiz. Her bir mümin îlâ-y ı kelimetullah ile mükelleftir. 
Bu zamanda en büyük sebebi, maddeten terakki etmektir. Zira, ecnebîler fünun ve sanayi silâh ıyla bizi istibdad- ı mânevîleri alt ında eziyorlar. Biz 
de fen ve sanat silâh ıyla îlâ-y ı kelimetullah ın en müthi ş düşman ı olan 
cehil ve fakr ve ihtilâf- ı efkârla cihad edece ğiz. Amma cihad- ı haricîyi şe-
riat- ı garrân ın berâhin-i kât ıasının elmas k ılıçlar ına havale edece ğiz. Zira 
medenîlere galebe çalmak ikna iledir, söz anlamayan vah şiler gibi icbar 
ile değildir.
Biz muhabbet fedaileriyiz, husûmete vaktimiz yoktur.Meşrûtiyet ki;
 adalet ve me şveret ve kanunda inhisâr- ı kuvvetten iba-
rettir. On üç as ır evvel şeriat- ı garrâ teessüs etti ğinden, ahkâmda Avru-
pa’ya dilencilik etmek, din-i İslâm’a büyük bir cinayettir. Ve şimale müte-
veccihen namaz k ılmak gibidir.
Kuvvet kanunda olmal ı. Yoksa, istibdat tevzi olunmu ş olur.  َّٰųا إِنَّ 
1ٌõĺِõَĐ ِيٌّĳَĝَĤ hâkim ve âmir-i vicdanî olmal ı. O da mârifet-i tam ve mede-
niyet-i âmm veyahut din-i İslâm nam ıyla olmal ı. Yoksa istibdat daima 
hükümferma olacakt ır.
İttifak hüdâdad ır, hevâ ve heveste de ğil.
İnsanlar hür oldular, ama yine abdullaht ırlar. Her şey hür oldu; 
başkas ının kusuru insan ın kusuruna senet ve özür olamaz.
Yeis, mâni-i herkemâldir. “Neme lâz ım, başkas ı düşünsün.” istibdad ın 
yâdigâr ıdır.
Bediüzzaman
1 “Muhakkak ki Allah, mutlak kuvvet sahibidir, her i şte üstün ve mutlak galiptir.” (Hac sûresi, 22/40, 
74)
Üstad Bediüzzaman Hazretleri Birinci Cihan Harbi’nin akabinde 
İstanbul'da biraderzadesi Abdurrahman ile birlikte
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri'nin Van'daki Horhor Medresesi'nin 
bahçesinden Van Kalesi ve ma ğaralar ın görünü şü
İstanbul Hahamba şısı Yahudi Karasso ile Bediüzzaman aras ında Selâ-
nik’te cereyan eden bir konu şma s ıras ında, Karasso konu şmay ı yar ıda b ıra-
karak d ışarıya f ırlam ış ve arkada şlar ına, “Eğer yan ında biraz daha kalsay-
dım, az kals ın beni de müslüman edecekti.” diyerek ma ğlûbiyetini hayret 
ve telâşla izhar etmi ştir. Karasso ki, Osmanl ı İmparatorlu ğunu parçalamak 
için sinsi ve tertipli bir şekilde çal ışan gizli bir te şkilâta mensup olup, ortada 
fevkalâde bir rol oynuyordu. Karasso’nun Bediüzzaman’ ı ziyaret etmekten 
maksad ı, onu kendi fikrine çevirmek ve me ş’um gayesine âlet etmekti. Fa-
kat heyhat!...
f
Nihayet, menhus 31 Mart Hâdisesi meydana gelir. Şeriat isteyen ve o 
hâdisede ismi kar ışan on be ş kadar hoca idam edilir. Bediüzzaman, onlar 
mahkeme binas ının bahçesinde as ılı durduklar ı ve kendisi de pencereden 
onlar ı gördüğü bir hâlde muhakeme olunur. Mahkeme reisi Hur şid Paşa so-
rar: “Sen de şeriat istemi şsin?”
Bediüzzaman cevap verir: “Şeriat ın bir hakikatine, bin ruhum olsa 
feda etmeye haz ırım. Zira şeriat, sebeb-i saadet ve adalet-i mahz ve fazi-
lettir. Fakat, ihtilâlcilerin isteyi şi gibi değil!”
Bediüzzaman’ ın Divan- ı Harp’teki bu kahramanca müdafaas ı, o zaman 
iki defa tab edilip ne şredilmiştir. O deh şetli mahkemeden idam ını beklerken 
beraat etmi ş ve mahkemeye te şekkür etmeyerek, yolda Bayezid’den ta Sul-
tanahmed’e kadar, arkas ında kalabal ık bir halk kitlesi mevcut oldu ğu hâlde, 
“Zalimler için ya şasın cehennem! Zalimler için ya şasın cehennem!”  ni-
dâlar ıyla ilerlemi ştir.
Divan- ı Harp’teki müdafaas ının bir k ısm ı bu Tarihçe-i Hayat’ta yaz ıl-
mıştır. Ta ki 31 Mart Hâdisesi’nin iç yüzü ve Bediüzzaman’ ın kahramanca 
müdafaas ı bir derece anla şılabilsin:
(İki Mekteb-i Musibet Şehadetnamesi yahut Divan- ı Harb-i Örfî ve Said 
Nursî adl ı eserden parçalar)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Mukaddime
Vaktâ ki hürriyet divanelikle yâd olunurdu; zay ıf istibdat t ımarhaneyi ba-
na mektep eyledi. Vaktâ ki îtidal, istikamet irtica ile iltibas olundu; Me şrûtiyet-
te şiddetli istibdat, hapishaneyi mektep yapt ı.
Ey şu şehadetnâmemi temâ şâ eden zevât! Lütfen ruh ve hayalinizi mi-
safireten, yeni medeniyete kar ışmış asabî bir bedevî talebenin hâl-i ihtilâlde 
olan ceset ve dima ğına gönderiniz. Tâ tahtie ile hataya dü şmeyiniz.
Otuz Bir Mart Hâdisesi’nde, Dîvan- ı Harb-i Örfî’de dedim ki:
Ben talebeyim. Onun için her şeyi mizan- ı şeriatla müvâzene ediyorum. 
Ben milliyetimizi, yaln ız İslâmiyet biliyorum. Onun için her şeyi de İslâmiyet 
nokta-y ı nazar ından muhakeme ediyorum.
Ben hapishane denilen âlem-i berzah ın kap ısında dururken ve dara ğac ı 
denilen istasyonda âhirete giden şimendiferi beklerken, cemiyet-i be şeriye-
nin gaddarâne hâllerini tenkit ederek; de ğil yaln ız sizlere, belki bu zaman-
daki nev-i benîbe şere îrad etti ğim bir nutuktur. Onun için 3
ُóائِƯóَّùĤا ĵَĥْ×ُÜ ْمَĳَĺ 
sırrınca, kabr-i kalbden hakâik ç ıplak ç ıktı. Nâmahrem olan kimseler nazar 
etmesin.
Âhirete kemâl-i i ştiyak ile müheyyay ım. Bu as ılanlarla beraber gitmeye 
haz ırım. Nas ılki bir bedevî garâip-perest, İstanbul’un acâib ve mehâsinini i şit-
miş, fakat görmemi ş; nas ıl kemâl-i hâhi şle görmeyi arzu eder! Ben de mârez-i 
acâib ve garâib olan âlem-i âhireti o hâhi şle görmek istiyorum. Şimdi de 
öyleyim. Beni oraya nefyetmek, bana ceza de ğil; sizin elinizden gelirse, beni 
vicdanen tâzib ediniz! Ve illâ ba şka sûretle azap, azap de ğil, benim için bir 
şand ır!
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 “O gün, gizli kalm ış ne varsa hepsi ortaya dökülür.” (Târ ık sûresi, 86/9)
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  59
Bu hükûmet zaman- ı istibdatta akla husûmet ederdi. Şimdi de hayata 
adavet ediyor. E ğer hükûmet böyle olursa; ya şasın cünûn! Ya şasın mevt! Za-
limler için de ya şasın cehennem!
Ben zaten bir zemin istiyordum ki efkâr ımı onda beyan edeyim. Şimdi bu 
Divan- ı Harb-i Örfî iyi bir zemin oldu. Bidayetlerde herkesten suâl olundu ğu 
gibi Divan- ı Harp’te bana da suâl ettiler: “Sen de şeriat istemi şsin?”
Dedim: “ Şeriat ın bir hakikatine, bin ruhum olsa feda etmeye haz ırım! 
Zira şeriat, sebeb-i saadet ve adâlet-i mahz ve fazilettir. Fakat ihtilâlcilerin 
isteyişi gibi değil!”
Hem de dediler: “ İttihad- ı Muhammediye’ye (aleyhissalâtü vesselâm)  dahil mi-
sin?”
Dedim: “Maaliftihar! En küçük efrad ından ım. Fakat benim tarif etti ğim 
vecihle... Ve o ittihattan olmayan, dinsizlerden ba şka kimdir? Bana göste-
rin!..”
İşte o nutku şimdi neşrediyorum. Tâ ki, Me şrûtiyeti lekeden ve ehl-i şeri-
atı me’yûsiyetten ve ehl-i asr ı tarih nazar ında cehil ve cünûndan ve hakikati 
evham ve şüpheden kurtaray ım. İşte başlıyorum:
Dedim: Ey Pa şalar, zâbitler! Hapsimi iktiza eden cinayetlerin icmâli:
ِرُñَÝْĐأَ َėْĻכَ ĹِĤ ْģُĝَĘ ĹِÖĳُĬذُ ْÛَĬכَא َאıِÖ أَدُلُّ ĹِÜَّŻĤا ĹِĭِøَאéَĨ إِذًا
Yani “Medâr- ı iftihar ım olan mehâsinim, şimdi günah say ılıyor! Art ık na-
sıl îtizar edeyim, mütehayyirim!”
Mukaddime olarak söylüyorum :
Mert olan cinayete tenezzül etmez. Şayet isnad olunsa cezadan korkmaz. 
Hem de haks ız yere idam olunsam, iki şehid sevab ını kazan ırım. Şayet hapis-
te kalsam, böyle, hürriyeti laf ızdan ibaret bulunan gaddar bir hükûmetin en 
rahat mevkii hapishane olsa gerektir. Mazlumiyetle ölmek, zâlimiyetle ya şa-
maktan daha hay ırlıdır.
Bunu da derim ki:Siyaseti dinsizli ğe âlet yapan baz ı adamlar, kabahatini setr için ba şkas ını 
irtica ile ve dinini siyasete âlet yapmakla itham ederler. Şimdiki hafiyeler es-
kisinden beterdirler. Bunlar ın sadakatine nas ıl itimad olunur? Adalet onlar ın 
sözlerine nas ıl bina olunur? Hem de cerbeze ile insan, âdalet yaparken zulme 
60  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
düşüyor. Zira insan kusursuz olmaz. Fakat uzun zamanda ve efrad- ı kesîre 
içinde ve tahallül-ü mehâsinle tâdil olunan müteferrik kusurlar ı cerbeze ile ce-
medip, bir zaman- ı vâhidde bir şahs- ı vâhidden sudûrunu tevehhüm ederek 
şedit cezaya müstehak görür. Hâlbuki bu tarz, bir zulm-ü şedittir.
Şimdi gelelim on bir buçuk cinayetlerimin tâdâd ına:1(Hâşiye)
Birinci Cinayet
Geçen sene bidayet-i hürriyette elli-altm ış telgraf umum şark aşîretlerine 
sadâret vas ıtas ıyla çektim. Meâli şu idi:
“Meşrûtiyet ve kanun-u esasî i şittiğiniz mesele ise; hakikî adalet ve me ş-
veret-i şer’iyeden ibarettir. Hüsn-ü telâkki ediniz, muhafazas ına çal ışınız. Zira, 
dünyevî saadetimiz me şrûtiyettedir. Ve istibdattan herkesten ziyade biz zarar-
dîdeyiz.”
Her yerden bu telgraflar ın cevab ı, müsbet ve güzel olarak geldi. Demek 
vilâyât- ı şark ıyeyi tenbih ettim, gafil b ırakmad ım. Tâ yeni bir istibdat onlar ın 
gafletinden istifade etmesin. “Neme lâz ım” demedi ğimden cinayet i şledim ki 
bu mahkemeye girdim!..
İkinci Cinayet
Ayasofya’da, Bayezid’de, Fatih’te, Süleymaniye’de umum ulemâ ve ta-
lebeye hitaben müteaddit nutuklar ile şeriat ın ve müsemmâ-y ı meşrûtiyetin 
münasebet-i hakikiyesini izah ve te şrih ettim. Ve mütehakkimâne istibdad ın, 
şeriatla bir münasebeti olmad ığını beyan ettim. Şöyle ki: 2ْħُıُĨَאدِì ْمِĳَĝْĤا ُïِّĻَø 
hadisinin s ırrıyla; şeriat âleme gelmi ş, tâ istibdad ı ve zâlimâne tahakkümü 
mahvetsin.
Herhangi bir nutuk îrad ettim ise; her bir kelimesine kimsenin bir itiraz ı 
varsa, burhan- ı kat’î ile isbata haz ırım. Ve dedim ki: “As ıl şeriat ın meslek-i 
hakikîsi, hakikat-i me şrûtiyet-i me şrûad ır.”
Demek me şrûtiyeti, delâil-i şer’iye ile kabul ettim. Ba şka medeniyetçiler 
1 (Hâşiye) Müellifin meslek ve me şrebine ait parçalar al ınm ış olup, tafsilât arzu edenler mezkûr 
esere müracaat etsinler.
2 “Halk ın efendisi, onlara hizmet edendir. (Memuriyet bir hizmetkârl ıktır; hâkimiyet ve benlik için bir 
tahakküm âleti de ğil)” el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  6/334; Hatîb el-Ba ğdâdî, Târîhu Ba ğdâd 10/187; 
ed-Deylemî, el-Müsned  2/324; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  4/122.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  61
gibi, taklidî ve hilâf- ı şeriat telâkki etmedim. Ve şeriat ı rüşvet vermedim. Ve 
ulemâ ve şeriat ı, Avrupa’n ın zunûn-u fâsidesinden iktidar ıma göre kurtarma-
ya çal ıştığımdan cinayet ettim ki, bu tarz muamelenizi gördüm!..
Üçüncü Cinayet
İstanbul’da yirmi bine yak ın hemşehrilerimi, –hamal ve gafil ve safdil 
olduklar ından– baz ı particiler onlar ı iğfal ile vilâyât- ı şark ıyeyi lekedâr etmele-
rinden korktum. Ve hamallar ın umum yerlerini ve kahvelerini gezdim. Geçen 
sene, anlayacaklar ı sûretle me şrûtiyeti onlara telkin ettim. Şu meâlde:
“İstibdad, zulüm ve tahakkümdür. Me şrûtiyet, adâlet ve şeriatt ır. Padi-
şah, Peygamberimiz’in emrine itaat etse ve yoluna gitse halifedir. Biz de ona 
itaat edece ğiz. Yoksa, Peygamber’e tâbi olmay ıp zulmedenler, padi şah da 
olsalar haydutturlar. Bizim dü şman ımız cehalet, zaruret, ihtilâft ır. Bu üç 
düşmana kar şı; sanat, mârifet, ittifak silâh ıyla cihad edece ğiz. Ve bizi bir 
cihette teyakkuza ve terakkiye sevkeden hakikî karde şlerimiz Türklerle 
ve komşular ımızla dost olup el ele verece ğiz. Zira husûmette fenal ık var, 
husûmete vaktimiz yoktur. Hükûmetin i şine kar ışmayacağız. Zira, hik-
met-i hükûmeti bilmiyoruz...”
İşte o hamallar ın, Avusturya’ya kar şı –benim gibi bütün Avrupa’ya kar-
şı1(*) boykotajlar ı ve en mü şevveş ve heyecanl ı zamanlarda âkilâne hareketle-
rinde bu nasihatin tesiri olmu ştur. Padişaha karşı irtibatlar ını tâdil etmeye ve 
boykotajlarla Avrupa’ya kar şı harb-i iktisadî açmaya sebebiyet verdi ğimden, 
demek cinayet ettim ki bu belâya dü ştüm!
Dördüncü Cinayet
Avrupa, bizdeki cehalet ve taassup müsaadesiyle, şeriat ı –hâşâ ve kellâ– 
istibdada müsait zannettiklerinden, nihayet derecede, kalben üzülmü ştüm. 
Onlar ın zann ını tekzip etmek için, me şrûtiyeti herkesten ziyade şeriat nâm ına 
alk ışlad ım. Lâkin yine korktum ki; ba şka bir istibdat tekrar o zann ı tasdik eder 
diye, ne kadar kuvvetim varsa Ayasofya Câmii’nde meb’usâna hitaben feryat ettim. Ve söyledim ki:
1 (*)  Bediüzzaman’a zurefâdan biri, birgün, irfan ıyla mütenasip bir esvap giymesi lüzumun-
dan bahseder. Mü şârünileyh de: “Siz, Avusturya’ya güya boykot yap ıyorsunuz, hem onun 
gönderdi ği kalpaklar ı giyiyorsunuz. Ben ise bütün Avrupa’ya boykot yap ıyorum, onun için 
yaln ız memleketimin maddî ve mânevî mamûlât ını giyiyorum.” buyurmu ştur.
62  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Meşrûtiyeti, “me şrûiyet” unvan ı ile telâkki ve telkin ediniz. Tâ yeni ve 
gizli ve dinsiz bir istibdat, pis eliyle o mübare ği ağrâz ına siper etmekle leke-
dâr etmesin. Hürriyeti, âdâb- ı şeriatla takyid ediniz. Zira cahil efrat ve avâm- ı 
nâs kay ıtsız hür olsa, şarts ız tam serbest olsa, sefih ve itaats ız olur. Adalet 
namaz ında k ıbleniz dört mezhep olsun. Tâ ki, namaz sahih ola. Zira hakâik-i 
meşrûtiyetin sarahaten ve z ımnen ve iznen dört mezhepten istihrac ı mümkün 
olduğunu dâvâ ettim.
Ben ki bir âdi talebeyim. Ulemâya farz olan bir vazifeyi omuzuma ald ım, 
demek cinayet ettim ki bu tokad ı yedim!
Beşinci Cinayet
Gazeteler, iki k ıyas- ı fâsit cihetiyle ve haysiyet k ırıcı bir neşriyat ile ahlâk- ı 
İslâmiye’yi sarst ılar. Ve efkâr- ı umumiyeyi peri şan ettiler. Ben de gazetelerle, 
onlar ı reddeden makaleler ne şrettim. Dedim ki:
Ey gazeteciler!  Edipler edebli olmal ı, hem de edeb-i İslâmiye ile mü-
teeddib olmal ı. Ve onlar ın sözleri, kalb-i umumî-i mü şterek-i milletten 
bîtarafâne ç ıkmal ı. Ve matbuat nizamnamesini, vicdan ınızdaki hiss-i di-
yanet ve niyet-i hâlisa tanzim etmeli.  Hâlbuki siz, iki k ıyâs- ı fâsitle, yani 
taşray ı İstanbul’a ve İstanbul’u Avrupa’ya k ıyas ederek efkâr- ı umumiyeyi 
batakl ığa düşürdünüz. Ve şahsî garazlar ı ve fikr-i intikam ı uyand ırdınız. Zira 
elif-bâ okumayan çocu ğa, felsefe-i tabiiye dersi verilmez. Ve erke ğe, tiyatro-
cu kar ı libas ı yak ışmaz. Ve Avrupa’n ın hissiyât ı, İstanbul’da tatbik olunmaz. 
Akvâm ın ihtilâf ı; mekânlar ın ve aktâr ın tehalüfü, zamanlar ın ve as ırlar ın ihti-
lâf ı gibidir. Birisinin libas ı, ötekinin endam ına gelmez. Demek Frans ız büyük 
ihtilâli, bize tamamen hareket düsturu olamaz. Yanl ışlık, tatbik-i nazariyât ve 
mukteza-y ı hâli düşünmemekten ç ıkar.
Ben ki ümmî bir köylüyüm, böyle cerbezeli ve mu ğâlatal ı ve ağrâzl ı mu-
harrirlere nasihat ettim; demek cinayet i şledim!..
Alt ınc ı Cinayet
Kaç defa büyük içtimalarda, heyecanlar ı hissettim. Korktum ki avâm- ı 
nâs siyasete kar ışmakla âsâyi şi ihlâl etsinler. Türkçe’yi yeni ö ğrenen köylü bir 
talebenin lisan ına yak ışacak laf ızlar ile heyecan ı teskin ettim.
Ezcümle: Bayezid’de talebenin içtima ında ve Ayasofya mevlidinde ve 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  63
Ferah Tiyatrosu’ndaki heyecana yeti ştim. Bir derece heyecan ı teskin ettim. 
Yoksa bir f ırtına daha olacakt ı.
Ben ki bedevî bir adam ım. Medenîlerin entrikalar ını bildiğim hâlde i şleri-
ne kar ıştım. Demek cinayet ettim!
Yedinci Cinayet
İşittim; İttihad- ı Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  nâm ıyla bir cemiyet te-
şekkül etmi ş. Nihayet derecede korktum ki bu ism-i mübarekin alt ında baz ıla-
rının bir yanl ış hareketi meydana gelsin. Sonra i şittim; bu ism-i mübareki baz ı 
mübarek zevât, –Süheyl Pa şa ve Şeyh Sâd ık gibi zatlar– daha basit ve s ırf 
ibadete ve sünnet-i seniyyeye tebâiyete nakletmi şler. Ve o siyasî cemiyetten 
kat- ı alâka ettiler. Siyasete kar ışmayacaklar.
Lâkin tekrar korktum, dedim: Bu isim umumun hakk ıdır, tahsis ve tahdit 
kabul etmez. Ben nas ıl ki dindar müteaddit cemiyete bir cihette mensubum. 
Zira maksatlar ını bir gördüm. Kezâlik, o ism-i mübareke intisap ettim. Lâkin 
tarif ettiğim ve dahil oldu ğum İttihad- ı Muhammedî’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  
tarifi budur ki:
•Şarktan garba, cenuptan şimale uzanan bir silsile-i nuranî ile merbut bir 
dairedir.
•Dahil olanlar da bu zamanda üç yüz milyondan ziyadedir.
•Bu ittihad ın cihetü’l-vahdeti ve irtibat ı, tevhid-i ilâhîdir.
•Peyman ve yemini, imand ır.
•Müntesipleri, “Kalû Belâ”dan dahil olan umum müminlerdir.
•Defter-i esmâlar ı da, Levh-i Mahfuz’dur.
•Bu ittihad ın nâşir-i efkâr ı, umum kütüb-ü İslâmiye’dir.
•Günlük gazeteleri de, îlâ-y ı kelimetullah ı hedef-i maksat eden umum 
dinî gazetelerdir.
•Kulüp ve encümenleri, cami ve mescidlerdir ve dinî medreseler ve zikir-
hanelerdir.
•Merkezi de, Haremeyn-i Şerîfeyn’dir.
•Böyle cemiyetin reisi, Fahr-i âlem’dir (aleyhissalâtü vesselâm) .
64  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
•Ve mesle ği, herkes kendi nefsiyle mücahede; yani ahlâk- ı Ahmediye 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ile tahalluk ve sünnet-i nebeviyeyi ihya ve ba şkalara da 
muhabbet ve –e ğer zarar etmezse– nasihat etmektir.
•Bu ittihad ın nizamnâmesi, sünnet-i nebeviye; ve kanunnâmesi, evâmir 
ve nevâhi-i şer’iyedir.
•Ve k ılıçlar ı da berâhin-i kât ıad ır. Zira medenîlere galebe çalmak ikna ile-
dir, icbar ile de ğildir. Taharri-i hakikat, muhabbet iledir. Husûmet ise vah şet 
ve taassuba kar şı idi.
•Hedef ve maksatlar ı da, îlâ-y ı kelimetullaht ır.
Şeriat da yüzde doksan dokuz ahlâk, ibadet, âhiret ve fazilete aittir. 
Yüzde bir nisbetinde siyasete mütealliktir; onu da ülü’l-emirlerimiz dü-şünsünler.
Şimdiki maksad ımız, o silsile-i nûraniyeyi ihtizaza getirmekle herkesi bir 
şevk u hâhi ş-i vicdaniye ile tarîk-i terakkide kâbe-i kemâlâta sevk etmektir. Zi-
ra îlâ-y ı kelimetullah ın bu zamanda bir büyük sebebi, maddeten terakki 
etmektir.
İşte ben bu ittihad ın efrad ından ım. Ve bu ittihad ın tezahürüne te şebbüs 
edenlerdenim. Yoksa sebeb-i iftirak olan f ırkalardan, partilerden de ğilim.
Elhâs ıl: Sultan Selim’e bîat etmi şim. Onun ittihad- ı İslâm’daki fikrini ka-
bul ettim. Zira o, vilâyât- ı şark ıyeyi ikaz etti. Onlar da ona bîat ettiler. Şimdiki 
şarkl ılar, o zamandaki şarkl ılard ır. Bu meselede seleflerim Şeyh Cemaleddîn 
Efganî, allâmelerden M ısır müftüsü merhum Muhammed Abduh, müfrit âlim-
lerden Ali Suâvi, Hoca Tahsin ve ittihâd- ı İslâm’ ı hedef tutan Nam ık Kemâl ve 
Sultan Selim’dir ki, demi ş:
İhtilaf u tefrika endi şesi
Kûşe-i kabrimde hattâ bîkarar eyler beni.
İttihadken savlet-i âdây ı def’e çaremiz
İttihad etmezse millet, dâ ğ-dâr eyler beni.
Yavuz Sultan Selim
Ben zâhiren buna te şebbüs ettim, iki maksad- ı azîm için:
Birincisi : O ismi tahdit ve tahsisten halâs etmek ve umum müminlere 
şümûlünü ilân etmek… Tâ ki tefrika dü şmesin ve evham ç ıkmas ın.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  65
İkincisi : Bu geçen musibet-i azîmeye sebebiyet veren f ırkalar ın iftirak ı-
nın, tevhid ile önüne sed olmakt ı. Vâ esefâ ki zaman f ırsat vermedi. Sel geldi, 
beni de y ıktı. Hem derdim: Bir yang ın olsa, bir parças ını söndürece ğim. Fakat 
hocal ık elbisem de yand ı. Ve uhdesinden gelemedi ğim bir yalanc ı şöhret de 
maa’l-memnuniye ref oldu.
Ben ki âdi bir adam ım. Böyle meclis-i meb’usân ve âyan ve vükelân ın 
en mühim vazifelerini dü şündürecek bir emri, uhdeme ald ım. Demek cinayet 
ettim!
Sekizinci Cinayet
Ben işittim ki askerler baz ı cemiyetlere intisap ediyorlar. Yeniçerilerin hâ-
dise-i müdhi şesi hat ırıma geldi. Gayet telâ ş ettim. Bir gazetede yazd ım ki: 
Şimdi en mukaddes cemiyet, ehl-i iman askerlerin cemiyetidir. Umum mümin 
ve fedakâr askerlerin mesle ğine girenler, neferden ser-askere kadar dâhildir. 
Zira ittihat, uhuvvet, itaat, muhabbet ve îlâ-y ı kelimetullah dünyan ın en mu-
kaddes cemiyetinin maksad ıdır. Umum mümin askerler tamam ıyla bu mak-
sada mazhard ırlar. Askerler merkezdir. Millet ve cemiyet onlara intisap etmek 
lâz ımd ır. Sâir cemiyetler, milleti, asker gibi mazhar- ı muhabbet ve uhuvvet 
etmek içindir. Amma ittihad- ı Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  ki umum mü-
minlere şâmildir. Cemiyet ve f ırka değildir. Merkezi ve saff- ı evveli gaziler, şe-
hidler, âlimler, mür şidler teşkil ediyor. Hiçbir mümin ve fedakâr asker –zâbit 
olsun, nefer olsun– hariç de ğil ki tâ intisaba lüzum kals ın. Lâkin baz ı cemiyet-i 
hayriye, kendine İttihad- ı Muhammedî diyebilir. Buna kar ışmam.
Ben ki âdi bir talebeyim. Böyle büyük ulemân ın vazifelerini gasbettim. 
Demek cinayet ettim!
Dokuzuncu Cinayet
Mart ın otuz birinci günündeki deh şetli hareketi, iki-üç dakika uzaktan 
temâşâ ettim. Müteaddit metâlibi i şittim. Fakat yedi renk süratle çevrilirse 
yaln ız beyaz göründü ğü gibi; o ayr ı ayr ı matlablardaki fesadât ı binden bire 
indiren ve avâm ı anarşilikten kurtaran ve efrâd elinde kalan umum siyaseti, 
mucize gibi muhafaza eden lafz- ı şeriat yaln ız göründü. Anlad ım; iş fena, itaat 
muhtel, nasihat tesirsizdir. Yoksa her vakit gibi, yine o ate şin söndürülmesine 
teşebbüs edecektim. Fakat avâm çok.. bizim hem şehriler gafil ve safdil; ben 
de bir şöhret-i kâzibe ile görünüyorum. Üç dakikadan sonra çekildim. Ba-
66  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kırköyü’ne gittim. Tâ beni tan ıyanlar kar ışmas ınlar. Rast gelenlere de kar ış-
mamak tavsiye ettim. E ğer zerre miktar dahlim olsa idi, –zaten elbisem beni 
ilân ediyor, istemedi ğim bir şöhret de beni herkese gösteriyordu– bu i şte pek 
büyük görünecektim. Belki Ayastafanos’a kadar tek ba şıma olsun Hareket 
Ordusu’na mukabele ederek isbat- ı vücud edecektim, merdâne ölecektim. O 
vakit dahlim bedîhî olurdu. Tahkike lüzum kalmazd ı.
İkinci günde bir ukde-i hayat ımız olan itaat-i askeriyeden suâl ettim. De-
diler ki: “Askerlerin zâbitleri, asker k ıyafetine girmi ş. İtaat çok bozulmam ış.”
Tekrar suâl ettim: “Kaç zâbit vurulmu ş?” Beni aldatt ılar, dediler: “Yaln ız 
dört tane. Onlar da müstebid imi şler. Hem şeriat ın âdâb ve hududu icra olu-
nacak.”
Bir de gazetelere bakt ım; onlar da o k ıyam ı meşrû gibi tasvir ediyorlard ı. 
Ben de bir cihette sevindim. Zira en mukaddes maksad ım, şeriat ın ahkâm ını 
tamamen icra ve tatbiktir. Fakat itaat-i askeriyeye halel geldi ğinden, nihayet 
derecede me’yûs ve müteessir oldum. Ve umum gazetelerle askere hitaben neşrettim ki:
“Ey askerler! Zâbitleriniz bir günah ile nefislerine zulmediyorlarsa, siz o 
itaatsizlikle otuz milyon Osmanl ı ve üç yüz milyon nüfus-u İslâmiye’nin hak-
lar ına bir nevi zulmediyorsunuz. Zira umum 
İslâm ve Osmanl ılar’ ın haysiyet, 
saadet ve bayrak- ı tevhidi, bu zamanda bir cihette sizin itaatiniz ile kâimdir. 
Hem de şeriat istiyorsunuz. Fakat itaatsizlikle şeriata muhalefet ediyorsunuz!”
Ben onlar ın hareketini ve şecaatlar ını okşad ım. Zira efkâr- ı umumiyenin 
yalanc ı tercüman ı olan gazeteler, nazar ımıza hareketlerini me şrû göstermi ş-
lerdi. Ben de takdirle beraber, nasihatimi bir derece tesir ettirdim. İsyan ı bir 
derece bast ırdım. Yoksa böyle âsân olmazd ı.
Ben ki bilfiil t ımarhaneyi ziyaret etmi ş bir adam ım, “Neme lâz ım, böyle 
işleri ak ıllılar düşünsün.” demedi ğimden cinayet ettim!
Onuncu Cinayet
Harbiye nezaretindeki askerler içine cuma günü ulemâ ile beraber gittim. 
Gayet müessir nutuklarla sekiz tabur askeri itaata getirdim. Nasihatlar ım tesi-
rini sonradan gösterdi. İşte nutkun sûreti:
“Ey Asâkir-i Muvahhidîn! Otuz milyon Osmanl ı ve üç yüz milyon İs-
lâm’ ın namusu ve haysiyeti ve saadeti ve bayrak- ı tevhidi, bir cihette sizin 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  67
itaatinize vâbestedir. Sizin zâbitleriniz bir günah ile kendi nefsine zulmet-
se, siz bu itaatsizlikle üç yüz milyon İslâm’a zarar ediyorsunuz. Zira bu 
itaatsizlikle uhuvvet-i İslâmiye’yi tehlikeye at ıyorsunuz.
Biliniz ki! Asker oca ğı cesîm ve muntazam bir fabrikaya benzer. Bir 
çark itaatsizlik etse, bütün fabrika herc ü merc olur. Asker neferât ı si-
yasete kar ışmaz. Yeniçeriler şahiddir. Siz şeriat dersiniz, hâlbuki şeriata 
muhalefet ediyorsunuz ve lekedâr ediyorsunuz.
Şeriat ile, Kur’ân ile, hadîs ile, hikmet ile, tecrübe ile sabittir ki : Sağ-
lam, dindar, hakperest ülü’l-emre itaat farzd ır. Sizin ülü’l-emriniz, üsta-
dınız; zâbitlerinizdir. Nas ılki mâhir mühendis, hâz ık tabip bir cihette gü-
nahkâr olsalar, t ıp ve hendeselerine zarar vermez. Kezâlik münevverü’l-
efkâr ve fenn-i harbe â şina, mektepli, hamiyetli, mümin zâbitlerinizin 
bir cüz’î nâme şrû hareketi için itaat ınıza halel vermekle Osmanl ılar’a ve 
İslâmlar’a zulmetmeyiniz! Zira itaatsizlik yaln ız bir zulüm de ğil, milyon-
larca nüfusun hakk ına bir nevi tecavüz demektir. Bilirsiniz ki bu zaman-
da bayrak- ı tevhid-i ilâhî sizin yed-i şecaatinizdedir. O yed’in kuvveti de 
itaat ve intizamd ır. Zira bin muntazam ve mutî asker, yüz bin ba şı-bozuğa 
mukabildir. Ne hâcet, yüz sene zarf ında otuz milyon nüfusun vücuda 
getirmedi ği böyle pek çok kan döktüren ink ılâblar ı siz itaatinizle kan 
dökmeden yapt ınız.
Bunu da söylüyorum ki hamiyetli ve münevverü’l-fikir bir zâbiti zâyi 
etmek, mânevî kuvvetinizi zâyi etmektir. Zira şimdi hüküm-fermâ, şeca-
at-i imaniye ve akliye ve fenniyedir. Bazen bir münevverü’l-fikir, yüze mu-kabildir. Ecnebiler size bu şecaatle galebeye çal ışıyorlar. Yaln ız şecaat-i 
fıtriye kâfi de ğil!...
Elhâs ıl: Fahr-i âlem’in ferman ını size tebli ğ ediyorum ki : İtaat farz-
dır. Zâbitinize isyan etmeyiniz. Ya şasın askerler! Ya şasın meşrûta-y ı meş-
rûa!...”
Demek ki ben, bu kadar âlim varken, böyle mühim vazifeleri deruhde 
ettiğimden cinayet ettim!...
On Birinci Cinayet
Ben vilâyât- ı şark ıyede aşiretlerin hâl-i peri şaniyetini görüyordum. An-
lad ım ki: Dünyevî bir saadetimiz, bir cihetle fünûn-u cedide-i medeniye ile 
68  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olacak. O fünûnun da gayr-i müteaffin bir mecras ı ulemâ ve bir menba ı da 
medreseler olmak lâz ımd ır. Tâ ulemâ-y ı din, fünûn ile ünsiyet peyda etsin. 
Zira, o vilâyâtta yar ı-bedevî vatanda şlar ın zimâm- ı ihtiyar ı, ulemâ elindedir. 
Ve o sâik ile Dersaadet’e geldim.
Saadet tevehhümü ile o vakitte – şimdi münkas ım olmuş, şiddetlenmi ş 
olan– istibdatlar, merhum Sultan- ı mahlûa isnad edildi ği hâlde; onun zabtiye 
nâz ırı ile bana verdi ği maaş ve ihsan- ı şâhânesini kabul etmedim, reddettim. 
Hata ettim. Fakat o hatam, medrese ilmi ile dünya mal ını isteyenlerin yanl ış-
lar ını göstermekle hay ır oldu. Akl ımı feda ettim, hürriyetimi terk etmedim. O 
şefkatli sultana boyun e ğmedim. Şahsî menfaatimi terk ettim.
Şimdiki sivrisinekler beni cebr ile de ğil, muhabbetle kendilerine müttefik 
edebilirler. Bir buçuk senedir burada memleketimin ne şr-i maarifi için çal ışı-
yorum. İstanbul’un ekserisi bunu bilir.
Ben ki bir hamal ın oğluyum. Bu kadar dünya bana müyesser iken kendi 
nefsimi hamal o ğulluğundan ve fakr- ı hâlden ç ıkarmad ım. Ve dünya ile kök-
leşemediğim ve en sevdi ğim mevki olan vilâyât- ı şark ıyenin yüksek da ğlar ını 
terk etmekle millet için t ımarhaneye, tevkifhaneye ve me şrûtiyet zaman ında 
işkenceli hapishaneye dü şmeme sebebiyet veren öyle umûrlara te şebbüs et-
mekle büyük bir cinayet eyledim ki bu deh şetli mahkemeye girdim!...
Yar ı Cinayet
Şöyle ki: Daire-i İslâm’ ın merkezi ve râb ıtas ı olan nokta-y ı hilâfeti elin-
den kaç ırmamak fikriyle ve sâb ık sultan merhum Abdülhamid Han Hazretle-
ri, sâb ık içtimaî kusurat ını derk ile nedamet ederek kabul-ü nasihate istidad 
kesbetmiş zann ıyla ve “Aslah tarîk, müsalâhad ır.” mülahazas ıyla, şimdiki en 
çok ağrâz ve infiâlâta mebde ve tohum olan bu vukua gelen şiddet sûretini 
daha ahsen sûrette dü şündüğümden, merhum Sultan- ı sâb ık’a, ceride lisa-
nıyla söyledim ki:
“Münhasif Y ıldız’ı dârülfünun et, tâ Süreyya kadar âlî olsun! Ve oraya 
seyyahlar, zebânîler yerine, ehl-i hakikat melâike-i rahmeti yerle ştir; tâ cen-
net gibi olsun! Ve Y ıldız’daki milletin sana hediye etti ği servetini, milletin ba ş 
hastal ığı olan cehaletini tedavi için büyük dinî dârülfünûnlara sarf ile millete 
iade et ve milletin mürüvvet ve muhabbetine itimad et. Zira senin şâhâne 
idarene millet mütekeffildir. Bu ömürden sonra s ırf âhireti dü şünmek lâz ım. 
Dünya seni terk etmeden evvel sen dünyay ı terk et! Zekâtü’l-ömrü, Ömer-i 
Sânî yolunda sarf eyle!”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  69
Şimdi müvazene edelim: Y ıldız, eğlence yeri olmal ı veya dârülfünûn ol-
mal ı? Ve içinde seyyahlar gezmeli veya ulemâ tedris etmeli? Ve gasp edil-
miş olmal ı veyahut hediye edilmi ş olmal ı? Hangisi daha iyidir? İnsaf sahipleri 
hükmetsin.
Ben ki bir gedây ım, bir büyük padi şaha nasihat ettim, demek yar ı cinayet 
ettim.
Cinayetin öteki yar ısını söylemek zaman ı gelmedi.1(Hâşiye)
Yaz ık! Eyvahlar olsun! Saadetimiz olan me şrûtiyet-i me şrûa, bir menba- ı 
hayat- ı içtimaiyemiz ve İslâmiyet’e uygun olan maârif-i cedideye, millet niha-
yet derecede mü ştâk ve susam ış olduğu hâlde, bu hâdisede ifrat-perver olan-
lar meşrûtiyete garazlar kar ıştırmakla ve fikren münevver olanlar da dinsizce 
harekât- ı lâübaliyâne ile milletin ra ğbetine kar şı maatteessüf sed çektiler. Bu 
seddi çekenler, ref etmelidirler. Vatan nam ına rica olunur.
Ey paşalar, zâbitler! Bu on bir buçuk cinayetin şahitleri binlerle adamd ır. 
Belki, baz ılar ına İstanbul’un yar ısı şahittir. Bu on bir buçuk cinayetin cezas ı-
na r ıza ile beraber, on bir buçuk suâlime de cevap isterim. İşte bu seyyiât ıma 
bedel bir hasenem de var. Söyleyece ğim:
Herkesin şevkini k ıran ve ne şesini kaç ıran ve ağrâzlar ve taraftarl ıklar his-
sini uyand ıran ve sebeb-i tefrika olan ırkç ılık cemiyât- ı akvâmiyeyi te şkiline 
sebebiyet veren ve ismi me şrûtiyet ve mânâs ı istibdat olan ve ittihat ve terakki 
ismini de lekedâr eden buradaki şube-i müstebidâneye muhalefet ettim.
Herkesin bir fikri var. İşte sulh-u umumî, aff- ı umumî ve ref-i imtiyaz 
lâz ım. Tâ ki biri, bir imtiyaz ile, ba şkas ına haşerât nazar ıyla bakmakla 
nifak ç ıkmas ın.
Fahir olmas ın, derim: Biz ki hakikî müslüman ız. Aldan ırız, fakat aldat-
may ız. Bir hayat için, yalana tenezzül etmeyiz. Zira biliyoruz ki: ĹِĘ ُÙَĥĻِéْĤا َאĩَّĬإِ 
2ِģَĻِéْĤا ْكِóَÜ Fakat me şrû, hakikî me şrûtiyetin müsemmas ına ahd ü peyman 
ettiğimden, istibdat ne şekilde olursa olsun, me şrûtiyet libas ı giysin ve ismini 
taks ın; rast gelsem sille vuraca ğım.
Fikrimce me şrûtiyetin dü şman ı; meşrûtiyeti gaddar, çirkin ve hilâf- ı şeriat 
1 (Hâşiye) O yar ının zaman ı; on beş sene sonra, yirmi sekiz senedir müellifin sebeb-i hapsi 
olan, “Siracü’n-Nur”un âhirindeki bahse bak ınız. Tam o yar ı cinayeti bileceksiniz.
2 Hakiki kazanç, dolap çevirerek de ğil hileye tenezzül etmeyerek sa ğlan ır.
70  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
göstermekle me şveretin de dü şmanlar ını çok edenlerdir. “Tebeddül-ü esmâ 
ile hakâik tebeddül etmez.”
En büyük hata; insan, kendini hatas ız zannetmek oldu ğundan, hatam ı 
itiraf ederim ki: Nâs ın nasihatini kabul etmeden nâsa nasihati kabul ettirmek 
istedim. Nefsimi ir şad etmeden ba şkas ının irşad ına çal ıştığımdan, emr-i bil-
mârufu tesirsiz etmekle tenzil ettim.
Hem de tecrübe ile sabittir ki; ceza bir kusurun neticesidir. Fakat bazen o 
kusur, işlenmemiş başka kusurun sûretinde kendini gösterir. O adam masum 
iken cezaya müstehak olur. Allah musibet verir, hapse atar, adâlet eder. Fakat hâkim ona ceza verir, zulmeder.
Ey ülü’l-emr! Bir haysiyetim vard ı; onunla İslâmiyet milliyetine hizmet 
edecektim, k ırdınız. Kendi kendine olmu ş, istemedi ğim bir şöhret-i kâzibem 
vard ı, onunla avâma nasihatimi tesir ettiriyordum, maa’l-memnuniye mah-
vettiniz. Şimdi usand ığım bir hayat- ı zaîfem var. Kahrolay ım, eğer idama esir-
gersem! Mert olmayay ım, eğer ölmeye gülmekle gitmezsem! Sureten mahkû-
miyetim, vicdanen mahkûmiyetinizi intaç edecektir. Bu hâl bana zarar de ğil, 
belki şand ır!
Fakat millete zarar ettiniz. Zira nasihatimdeki tesiri k ırdınız. Sâniyen: Ken-
dinize zarard ır. Zira hasm ınız
ın elinde bir hüccet-i kât ıa olurum. Beni mihenk 
taşına vurdunuz. Acaba f ırka-y ı hâlisa dedi ğiniz adamlar böyle mihenge vu-
rulsalar, kaç tanesi sa ğlam ç ıkacakt ır?
Eğer meşrûtiyet, bir f ırkan ın istibdad ından ibaret ise ve hilâf- ı şeriat hare-
ket ise: 1(Hâşiye)ٌďِåَÜْóُĨ ĹِّĬأَ َنِŻَĝَّáĤا ِïَıْýَĻْĥَĘ Zira yalanlarla ittihat, yaland ır. Ve ifsâ-
dat üzerine müesses olan ism-i me şrûtiyet, fâsiddir. Müsemmâ-y ı meşrûtiyet; 
hak, s ıdk, muhabbet ve imtiyazs ızlık üzerine beka bulacakt ır.
......“Otuz Bir Mart Hâdisesi” denilen o sâika ve müthi ş fırtına, esbab- ı adî-
de taht ında öyle bir istidad- ı tabiîyi müheyya etmi şti ki; neticesi herc ü merc 
olduğu hâlde, min-indillâh ehl-i k ıyâm ın lisan ına daima mucizesini gösteren 
ism-i şeriat geldi. O f ırtınay ı gayet hafif geçirdi ğinden, nisan ın n ısfından son-
raki gazeteleri indallah mahkûm ediyor. Zira; o hâdiseye sebebiyet veren yedi mesele ve onunla beraber yedi hâl nazar- ı mütâlaaya al ınsa, hakikat tezahür 
eder. Onlar da bunlard ır:
1 (Hâşiye) Yani; bütün dünya, cin ve ins şahit olsun ki ben mürteciyim.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  71
1– Yüzde doksan ı İttihad ve Terakki’nin aleyhinde, hem onlar ın tahakkü-
mü ve istibdad ı aleyhinde bir hareket idi.
2– F ırkalar ın meydan- ı münakaşâtı olan vükelây ı tebdil idi.
3– Sultan- ı mazlumu sukut-u musammemden kurtarmakt ı.
4– Hissiyât- ı askeriyenin ve âdâb- ı dindarânelerinin muhalif telkinat ının 
önüne sed olmakt ı.
5– Pekçok büyütülen Hasan Fehmi Bey’in katilini meydana ç ıkarmakt ı.
6– Kadro haricine ç ıkanlar ı ve alay zâbitlerini ma ğdur etmemekti.
7– Hürriyeti, sefahete şumûlünü men ve âdâb- ı Şeriatla tahdit ve avâm ın 
siyaset-i şer’î bildikleri yaln ız k ısas ve kat- ı yed haddini icra idi.
Fakat zemin batakl ık ve dam (tuzak) ve plân serilmi şti. Mukaddes olan 
itaat-i askeriye feda edildi. Üssü’l-esas esbap, f ırkalar ın tarafdarâne ve ga-
razkârâne münaka şâtı ve gazetelerin belâgat yerine mübalâ ğat ve yalan ve 
ifrat-perverâne ke şmekeşleri idi. Bu metâlib-i seb’ada; nas ılki yedi renk çev-
rilse yaln ız beyaz görünür, bunda da yaln ız ziya-y ı şeriat- ı beyzâ tecelli etti. 
Zira fesad ın önüne sed çekti.
Bütün kuvvetimle derim ki: Terakkimiz, ancak milliyetimiz olan İslâmi-
yet’in terakkisiyle ve hakâik-i şeriat ın tecellisiyledir. Yoksa “Yürüyü şünü terk 
etti, başkas ının da yürüyü şünü öğrenmedi.” diye olan darb- ı mesele mâsadak 
olacağız.
Evet, hem şan u şeref-i millet-i İslâmiye, hem sevab- ı âhiret, hem hami-
yet-i milliye, hem hamiyet-i İslâmiye, hem hubb-u vatan, hem hubb-u din ile 
mütehassis olmal ıyız. Zira müsennâ daha muhkemdir.
Ey paşalar, zâbitler! Cinayetlerime ceza ve şimdi suâllerime de cevap 
isterim.
İslâmiyet ise insaniyet-i kübrâ.. ve şeriat ise medeniyet-i fuzlâ (en faziletli) 
olduğundan; âlem-i İslâmiyet, medine-i fâz ıla-y ı Eflâtuniye olmaya sezâd ır.
Birinci suâl :1(Hâşiye) Gazetelerin aldatmalar ıyla meşrû bilerek, buradaki 
görenek ve âdâta binâen cereyan- ı umumîye kap ılan safdillerin cezas ı nedir?
İkinci suâl : Bir insan y ılan sûretine girse, yahut bir veli haydut k ıyafetine 
1 (Hâşiye) Bu suâller, k ırk-elli mâsum mahpusun tahliyesine sebep oldu.
72  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
girse veyahut me şrûtiyet, istibdat şekline girse; ona taarruz edenlerin cezas ı 
nedir? Belki hakikaten onlar y ıland ırlar, haydutturlar ve istibdatt ırlar.
Üçüncü suâl : Acaba müstebid yaln ız bir şah ıs m ı olur? Müteaddit şa-
hıslar müstebid olmaz m ı? Bence, kuvvet kanunda olmal ı, yoksa istibdat 
münkas ım olmuş olur.  Ve komitecilikle tam şiddetlenir.
Dördüncü suâl : Bir mâsumu idam etmek mi yoksa on câniyi affetmek 
mi daha zarard ır?
Beşinci suâl : Maddî tazyikler, ehl-i meslek ve fikre galebe etmedi ği gibi 
daha ziyade nifak ve tefrika vermez mi?
Alt ınc ı suâl : Bir mâden-i hayat- ı içtimaiyemiz olan ittihad- ı millet, ref-i 
imtiyazdan ba şka ne ile olur?
Yedinci suâl : Müsâvat ı ihlâl ve yaln ız baz ılara tahsis ve haklar ında ka-
nunu tamam ıyla tatbik etmek zâhiren adalet iken, bir cihette acaba müsâvat-
sızlıkla zulüm ve garaz olmaz m ı? Hem de tebrie ve tahliye ile mâsumiyetleri 
tebeyyün eden esker-i mahbusînin, belki yüzde sekseni mâsum iken; acaba ekseriyet nokta-y ı nazar ında bu hâl hüküm-ferma olsa, garaz ve fikr-i intikam 
olmaz m ı? Divan- ı Harb’e diyece ğim yok, ihbar edenler dü şünsünler!
Sekizinci suâl : Bir f ırka kendisine bir imtiyaz taksa, herkesin en hassas 
nokta-y ı asabiyesine daima dokundura dokundura zorla herkesi me şrûtiyete 
muhalif gibi gösterse ve herkes de onlar ın kendilerine takt ığı ism-i me şrûtiyet 
alt ında olan muannit istibdada ili şmiş ise acaba kabahat kimdedir?
Dokuzuncu suâl : Acaba bahç ıvan bir bahçenin kap ısını açsa, herkese 
ibahe etse, sonra da zâyiat vuku bulsa kabahat kimdedir?
Onuncu suâl : Fikir ve söz hürriyeti verilse, sonra da muaheze olunsa; 
acaba bîçâre milleti ate şe atmak için bir plân olmaz m ı
? Böyle olmasa idi, 
başka bahaneyle mevki-i tatbike konulaca ğı hayale gelmez mi idi?
On birinci suâl : Herkes me şrûtiyete yemin ediyor. Hâlbuki ya müsem-
mâ-y ı meşrûtiyete kendi muhalif veya muhalefet edenlere ka şı sükût etse, 
acaba keffâret-i yemin vermek lâz ım gelmez mi? Ve millet yalanc ı olmaz m ı? 
Ve mâsum olan efkâr- ı umumiye; yalanc ı, bunak ve gayr-i mümeyyiz addo-
lunmaz m ı?
Elhâs ıl: Şedid bir istibdat ve tahakküm, cehalet cihetiyle şimdi hüküm 
fermad ır. Güya istibdat ve hafiyelik tenasüh etmi ş. Ve maksat da Sultan
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  73
Abdülhamid’den istirdad- ı hürriyet de ğilmiş. Belki hafif ve az istibdad ı, şid-
detli ve kesretli yapmakm ış!
Yar ım suâl : Nazik ve zay ıf bir vücud ki sivrisineklerin ve ar ılar ın ısırma-
sına tahammül edemedi ği için gayet telâ ş ve zahmetle onlar ı def’e çal ışırken 
biri ç ıksa, dese ki: “Maksad ı sivrisinekleri, ar ılar ı def etmek de ğil.. belki büyük 
arslan ı ikaz edip kendine musallat etmek ister.” Acaba böyle demekle, hangi 
ahmağı kand ıracakt ır?
Suâlin diğer yar ısı çıkmaya izin yoktur.
Ey paşalar, zâbitler! Bütün kuvvetimle derim ki:
Gazetelerde ne şrettiğim umum makalât ımdaki umum hakâikte ni-
hayet derecede mus ırrım. Şayet zaman- ı mâzi cânibinden, asr- ı saadet 
mahkemesinden adaletnâme-i şeriatla dâvet olunsam; ne şrettiğim hakâ-
iki aynen ibraz edece ğim. Olsa olsa o zaman ın ilcaât ının modas ına göre 
bir libas giydirece ğim.
Şayet müstakbel taraf ından üç yüz sene sonraki tenkidât- ı ukalâ 
mahkemesinden tarih celbnâmesiyle celb olunsam; yine bu hakikatleri tevessü ve inbisat ile çatlayan baz ı yerlerini yamalamakla beraber, taze 
olarak orada da gösterece ğim.
Demek, “Hakikat tahavvül etmez; hakikat hakt ır. ĵٰĥْđُĺ َźوَ ĳُĥْđَĺ ُّěَéْĤاَ 
1ِįْĻَĥَĐ”
Millet uyanm ış, muğâlata ve cerbeze ile i ğfal olunsa da devam etme-
yecektir. Hakikat telâkki olunan hayalin ömrü k ısad ır. Feveran eden efkâr- ı 
umumiye ile o aldatmalar ve mu ğâlatalar da ğılacakt ır ve hakikat meydana 
çıkacakt ır. İnşâallah!...
Sizin işkenceli hapishanenizin hâli; zaman müthi ş, mekân muvahhi ş, 
mahbusîn mütevahhi ş, gazeteler mürcif, efkâr mü şevveş, kalbler hazin, vic-
danlar müteessir ve me’yûs, bidâyet-i hâlde memurlar şemâtetli, nöbetçiler 
müz’iç olmakla beraber; vicdan ım beni tâzib etmedi ği için o hâl bana e ğlence 
gibi idi. Musibetlerin tenevvüü, musikînin na ğmelerinin tenevvüü gibi bana 
geliyordu.
Hem de geçen sene t ımarhanede tahsil etti ğim dersi, şimdi bu mektepte 
1 “Hak yücedir ve ona üstün gelinmez.” Bkz.: Buhârî, cenâiz  79; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  
6/128.
74  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
itmam ettim. Musibet zaman ının uzunluğundan, uzun dersler gördüm. Dün-
yan ın ruhanî lezzeti olan hüzn-ü mâsumâne ve mazlûmâneden, zay ıfa şefkat 
ve gadre şiddet-i nefret dersini ald ım.
Ümidim kavîdir ki çok mâsumlar ın kalblerinden hararet-i hüzünle tebah-
hur eden “Ây! Vây!” ve “Âh!”lar, rahmetli bir bulut te şkil edecektir. Ve âlem-i 
İslâm’daki yeni yeni İslâm devletlerinin te şekkülleriyle o rahmetli bulut te şek-
küle başlam ıştır.
Eğer medeniyet böyle haysiyet k ırıcı tecavüzlere ve nifak verici iftiralara 
ve insafs ızcas ına intikam fikirlerine ve şeytancas ına muğâlatalara ve diyanette 
lâubâlicesine hareketlere müsait bir zemin ise; herkes şahit olsun ki; o “saa-
det-saray- ı medeniyet” tesmiye olunan böyle mahall-i a ğrâza bedel, vilâyât- ı 
şark ıyenin hürriyet-i mutlakan ın meydan ı olan yüksek da ğlar ındaki bedeviyet 
ve vahşet çad ırlar ını tercih ediyorum. Zira bu mimsiz medeniyette görmedi-
ğim hürriyet-i fikir ve serbestî-i kelâm ve hüsn-ü niyet ve selâmet-i kalb, şarkî 
Anadolu’nun da ğlar ında tam manas ıyla hüküm-fermad ır.
Bildiğime göre edipler, edepli olurlar. Edepsiz baz ı gazeteleri nâ şir-i ağrâz 
görüyorum. E ğer edep böyle ise ve efkâr- ı umumî böyle karmakar ışık olsa; 
şahit olunuz ki böyle edebiyattan vazgeçtim. Bunda da dahil de ğilim. Vatan ı-
mın yüksek da ğlar ında, yani Ba şit başındaki ecrâm ve elvâh- ı âlemi, gazete-
lere bedel mütâlaa edece ğim.
Muarrâd ır fezâ-y ı feyzimiz şeyn-i temennâdan
Bize dâd- ı ezeldir, zîrden bâlâdan isti ğnâ
Çekildik ne şve-i ümitten, tûl-ü emellerden
Öyle mecnunuz ki ettik vuslat- ı leylâdan isti ğnâ...
TenbihTenbih
Medeniyetten istifam, sizi dü şündürecek. Evet böyle istibdat ve se-
fahete ve zilletle memzuç medeniyete, bedeviyeti tercih ediyorum. Bu medeniyet, e şhas ı fakir ve sefih ve ahlâks ız eder. Fakat hakikî medeniyet 
nev-i insan ın terakki ve tekemmülüne ve mahiyet-i nev’iyesinin kuvveden 
fiile ç ıkmas ına hizmet etti ğinden, bu nokta-y ı nazardan medeniyeti iste-
mek, insaniyeti istemektir.
Hem de mana-y ı meşrûtiyete iptilâ ve muhabbetimin sebebi şudur ki: As-
ya’n ın ve âlem-i İslâm’ ın istikbalde terakkisinin birinci kap ısı, meşrûtiyet-i
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  75
meşrûa ve şeriat dairesindeki hürriyettir. Ve tâli ve taht ve baht- ı İslâm’ ın 
anahtar ı da meşrûtiyetteki şûrâd ır. Zira şimdiye kadar üç yüz yetmi ş mil-
yon İslâm, ecânibin istibdâd- ı mânevîsi alt ında eziliyordu. Şimdi hâkimiyet-i 
İslâmiye, âlemde bâhusus bundan sonra Asya’da hükümfermâ oldu ğu hâlde 
her bir ferd-i müslüman, hâkimiyetin bir cüz-ü hakikîsine mâlik olur. Ve hürri-yet, üç yüz yetmi ş milyon İslâm’ ı esaretten halâs etmeye bir çare-i yegânedir. 
Farz- ı muhâl olarak burada yirmi milyon nüfus, tesis-i hürriyette çok zarardî-
de olsalar da feda olsunlar. Yirmiyi verir, üç yüzü al ırız.
Yaz ık! Eyvahlar olsun! Bizdeki unsurlar, ırklar, hava gibi muhtelittir. Su 
gibi memzuç olmam ışlar. İnşâallah elektrik-i hakâik-i İslâmiyet’le imtizaç ede-
rek, ziya-y ı maârif-i İslâmiye hararetiyle kuvvet tevlid ederek, bir mizâc- ı mu-
tedile-i adalet vücuda gelecektir.
Yaşasın meşrûtiyet-i me şrûa!.. Sa ğ olsun hakikat-i şeriat terbiyesin-
den tam ders alan neyyir-i hürriyet!
İstibdad ın Garibüzzaman’ ı
Meşrûtiyetin Bediüzzaman’ ı
Şimdikinin de Bid’atüzzaman’ ı
Said Nursî
f
Bundan sonra İstanbul’da fazla kalmaz, Van’a gitmek üzere İstanbul’dan 
ayr ılır, Batum yoluyla Van’a giderken Tiflis’e u ğrar. Tiflis’te, Şeyh San’an 
Tepesine ç ıkar. Dikkatle etraf ı temâşâ ederken yan ına bir Rus polisi gelir ve 
sorar:
“Niye böyle dikkat ediyorsun?”Bediüzzaman der:“Medresemin plân ını yap ıyorum.”
O der:“Nerelisin?”Bediüzzaman:“Bitlisliyim.”Rus polisi:“Bu Tiflis’tir!”
76  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bediüzzaman:
“Bitlis, Tiflis birbirinin karde şidir.”
Rus polisi:“Ne demek?”Bediüzzaman:“Asya’da âlem-i İslâm’da üç nur birbiri arkas ında inkişafa başlıyor. Sizde 
birbiri üstünde üç zulmet inki şafa başlayacakt ır. Şu perde-i müstebidâne y ırtı-
lacak, takallüs edecek, ben de gelip burada medresemi yapaca ğım.”
Rus polisi:“Heyhat!.. Şaşarım senin ümidine?”
Bediüzzaman:“Ben de şaşarım senin akl ına! Bu k ışın devam ına ihtimal verebilir misin? 
Her k ışın bir bahar ı, her gecenin bir nehâr ı vard ır.”
Rus polisi:“İslâm, parça parça olmu ş?”
Bediüzzaman:
“Tahsile gitmi şler. İşte Hindistan, İslâm’ ın müstaid bir veledidir; İngiliz 
mekteb-i idadîsinde çal ışıyor. M ısır, İslâm’ ın zeki bir mahdumudur; İngiliz 
mekteb-i mülkiyesinden ders al ıyor. Kafkas ve Türkistan, İ
slâm’ ın iki bahad ır 
oğullar ıdır; Rus mekteb-i harbiyesinde tâlim ediyorlar. İlâ âhir...
Yahu, şu asilzade evlât, şehadetnâmelerini ald ıktan sonra, her biri bir k ıta 
başına geçecek, muhte şem âdil pederleri olan İslâmiyet’in bayra ğını âfâk- ı 
kemâlâtta temevvüç ettirmekle, kader-i ezelînin nazar ında feleğin inad ına, 
nev-i beşerdeki hikmet-i ezeliyenin s ırrını ilân edecektir.
f
Van’a muvâsalat ettikten sonra, a şâiri (aşiretleri) dola şarak içtimaî, me-
denî, ilmî derslerle onlar ı irşada çal ışmıştır. Bu hususta, suâl-cevap hâlinde, 
“Münâzarât” isimli bir kitap ne şretmiştir.
Bediüzzaman’ ın bir taraftan ehl-i siyasetle, di ğer taraftan halk tabakas ı ve 
aşiretlerle muhaveresi, şüphesiz ki gayet merak-âverdir. Bütün bunlarda; bu 
zât ın yegâne azim ve gayesinin İslâmiyet nurunun ve Kur’ân hakikatlerinin 
dünyaya yay ılmas ı olduğu ve kendisinin de bir dellâl- ı Kur’ân vazifesini bü-
tün hayat ında îfa etti ği görülmektedir.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  77
Bediüzzaman’ ın Şark’taki A şâirle Muhavere 
ve Münazaralar ından Birkaç Misâl
Suâl:  Dine zarar olmas ın, ne olursa olsun?
Cevap: Cevap:  İslâmiyet güne ş gibidir, üflemekle sönmez. Gündüz gibidir; göz 
yummakla gece olmaz. Gözünü kapayan, yaln ız kendine gece yapar. Hem de 
mağlûp bîçâre bir reise yahut müdâhin memurlara veyahut mant ıksız bir k ı-
sım zâbitlere itimat edilirse ve dinin himayesi onlara b ırak ılırsa m ı daha iyidir; 
yoksa efkâr- ı âmme-i milletin arkas ındaki hissiyât- ı İslâmiye’nin madeni olan, 
herkesin kalbindeki şefkat-i imaniye olan envâr- ı ilâhînin lemeât ının içtima-
lar ından ve hamiyet-i İslâmiye’nin şerârât- ı neyyirânesinin imtizac ından hâs ıl 
olan amûd-u nuranînin ve o seyf-i elmas ın hamiyetine b ırak ılırsa m ı daha 
iyidir, siz muhakeme ediniz!
Evet, şu amûd-u nuranî, dinin himâyetini, şehâmetinin ba şına, murâka-
benin gözüne, hamiyetinin omuzuna alacakt ır. Görüyorsunuz ki lemeât- ı mü-
teferrika, tele’lüe ba şlam ış. Yavaş yavaş incizap ile imtizaç edecektir. Fenn-i 
hikmette takarrur etmi ştir ki: Hiss-i dinî, lâsiyyemâ (bâhusus) din-i hakk- ı fıt-
rînin sözü daha nâfiz, hükmü daha âlî, tesiri daha şedittir.
Evet, evet… Sivrisinek tantanas ını kesse, balar ısı demdemesini bozsa, 
sizin şevkiniz hiç bozulmas ın, hiç teessüf etmeyiniz. Zira, kâinat ı nagamât ıyla 
raksa getiren hakâikin esrar ını ihtizaza veren musika-y ı ilâhiye hiç durmuyor; 
mütemadiyen güm güm eder.
Padişahlar padi şah ı olan Sultan- ı Ezelî, Kur’ân denilen musika-y ı ilâhi-
yesi ile umum âlemi doldurarak kubbe-i âsumanda şiddetli ses getirmekle, 
sadef-i kefh-misal olan ulemâ ve me şâyih ve hutebân ın dimağ, kalb ve fem-
lerine vurarak, aks-i sadâs ı onlar ın lisanlar ından ç ıkıp seyr u seyelân ederek, 
çeşit çeşit sadâlarla dünyay ı güm güm ile ihtizaza getiren o sadân ın tecessüm 
ve intiba ıyla; umum kütüb-ü İslâmiye’yi bir tanbur ve kanunun bir teli ve 
bir şeridi hükmüne getiren ve her bir tel, bir neviyle onu ilân eden o sadâ-y ı 
semavî ve ruhanîyi kalbin kula ğıyla işitmeyen veya dinlemeyen; acaba o sa-
dâya nisbeten sivrisinek gibi bir emîrin demdemelerini ve karasinekler gibi bir hükûmetin adamlar ının v ızvızlar ını işitecek midir?...
Suâl:  Hürriyeti bize çok fena tefsir etmi şler. Hattâ âdetâ hürriyette insan 
her ne sefahet ve rezalet i şlerse, başkas ına zarar etmemek şart ıyla bir 
şey denilmez, diye bize anlatm ışlar. Acaba böyle midir?
78  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Cevap: Cevap:  Öyleleri hürriyeti de ğil, belki sefahet ve rezaletlerini ilân ediyor-
lar ve çocuk bahanesi gibi hezeyan ediyorlar. Zira, nâzenin hürriyet, âdâb- ı 
şeriatla müteeddibe ve mütezeyyine olmak lâz ımd ır. Yoksa, sefahet ve re-
zaletteki hürriyet, hürriyet de ğildir. Belki hayvanl ıktır, şeytan ın istibdad ıdır. 
Nefs-i emmâreye esir olmakt ır.
Hürriyet-i umumî, efrâd ın zerrât- ı hürriyât ının muhassal ıdır. Hürri-
yetin şe’ni odur ki : Ne nefsine, ne gayr ıya zarar ı dokunmas ın.
Fakat, ey göçerler! Sizde olan yar ı hürriyettir, di ğer yar ısı da başkas ının 
hürriyetini bozmamakt ır.
Hem de kût-u lâyemut ve vah şet ile âlûde olan hürriyet, sizin da ğ kom-
şular ınız olan hayvanlarda da bulunuyor. Vâk ıa, şu bîçâre vah şi hayvanlar ın 
bir lezzeti ve tesellisi varsa, o da hürriyetleridir. Lâkin, güne ş gibi parlak, her 
ruhun mâ şukas ı ve cevher-i insaniyetin küfüvü o hürriyettir ki: Saadet-saray- ı 
medeniyette oturmu ş ve mârifet ve fazilet ve İslâmiyet terbiyesiyle ve hullele-
riyle mütezeyyine olan hürriyettir…
Suâl:  Nas ıl hürriyet iman ın hâssas ıdır?
Cevap: Cevap:  Zira, rab ıta-y ı iman ile Sultan- ı kâinat’a hizmetkâr olan 
adam, ba şkas ına tezellül ile tenezzül etmeye ve ba şkas ının tahakküm ve 
istibdad ı alt ına girmeye o adam ın izzet ve şehâmet-i imaniyesi b ırakma-
dığı gibi, başkas ının hürriyet ve hukukuna tecavüz etmeyi dahi o adam ın 
şefkat-i imaniyesi b ırakmaz!
Evet, bir padi şah ın doğru bir hizmetkâr ı, bir çoban ın tahakkümüne tezel-
lül etmez. Bir bîçareye tahakküme dahi o hizmetkâr tenezzül etmez. Demek iman ne kadar mükemmel olursa, o derece hürriyet parlar. İşte asr- ı saadet!...
Suâl:  Bir büyük adama ve bir veliye ve bir şeyhe ve bir büyük âlime 
karşı nas ıl hür olaca ğız. Onlar meziyetleri için bize tahakküm etmek 
haklar ıdır. Biz onlar ın faziletlerinin esiriyiz.
Cevap: Cevap:  Velâyetin, şeyhliğin, büyüklü ğün şe’ni; tevazu ve mahviyet-
tir, tekebbür ve tahakküm de ğildir! Demek tekebbür eden, sabiyy-i müte-
şeyyihtir, siz de büyük tan ımay ınız!
Suâl:  Heyhat! Bize teselli veren şu ulvî emeli, yeise ink ılâp ettiren ve 
etraf ımızda hayat ımızı zehirlendirmek ve devletimizi parça parça et-
mek için a ğızlar ını açm ış olan o müthi ş yılanlara ne diyece ğiz?
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  79
Cevap: Cevap:  Korkmay ınız! Medeniyet, fazilet ve hürriyet, âlem-i insaniyette 
galebe çalmaya ba şlad ığından, bizzarure terazinin öteki yüzü şey’en-feşey’-
en hafifle şecektir. Farz- ı muhâl olarak –Allah etmesin!– e ğer bizi parça parça 
edip öldürseler; emin olunuz, biz yirmi olarak ölece ğiz, üç yüz olarak dirilece-
ğiz. Başımızdan rezâil ve ihtilâfat ın gubâr ını silkip, hakikî münevver ve mütte-
hid olarak kervan- ı benîbeşere pîşdarl ık edeceğiz. Biz, en şedit, en kavi ve en 
bâki hayat ı intaç eden öyle bir ölümden korkmay ız. Biz ölsek de İslâmiyet sa ğ 
kal ır. O millet-i kudsiye sa ğ olsun!..
Suâl:  Gayr-i müslimlerle nas ıl müsâvi olaca ğız?
Cevap: Cevap:  Müsâvat ise fazilet ve şerefte de ğildir; hukuktad ır. Hukukta ise 
şah ve gedâ birdir. Acaba bir şeriat, “Kar ıncaya bilerek ayak basmay ınız!” 
dese, tâzibinden men etse, nas ıl benîâdemin hukukunu ihmal eder? Kellâ... 
Biz imtisâl etmedik. Evet İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  âdi bir yahudi ile muhâ-
kemesi ve medâr- ı fahriniz olan Salâhaddin-i Eyyûbî’nin miskin bir h ıristiyan 
ile mürâfaas ı, sizin şu yanl ışınızı tashih eder zannederim.1(Hâşiye)
Zira meşrûtiyet, hâkimiyet-i millettir; hükûmet, hizmetkârd ır. Meşrûtiyet 
doğru olursa, kaymakam ve vali, reis de ğiller; belki ücretli hizmetkârlard ır. 
Gayr-i müslim, reis olamaz, fakat hizmetkâr olur. Farz ediniz ki, memuriyet bir nevi riyâset ve bir a ğalıktır; gayr-i müslimlerden üç bin adam ı ağalığımıza, 
riyâsetimize şerik ettiğimiz vakitte, Millet-i İslâmiye’den aktâr- ı âlemde üç yüz 
bin adam ın riyâsetine yol aç ılıyor. Biri zâyi edip bini kazanan zarar etmez.
[Otuz Bir Mart Hâdisesi Hakkında Bir Cevabı] [Otuz Bir Mart Hâdisesi Hakk ında Bir Cevab ı]
Ben Otuz Bir Mart Hâdisesi’nde şuna yak ın bir hâl gördüm. Zira, İslâmi-
yet’in me şrûtiyet-perver ve hamiyetli fedaileri, cevher-i hayat makam ında bil-
dikleri nimet-i me şrûtiyeti şeriata tatbik edip ehl-i hükûmeti adalet namaz ında 
kıbleye irşad.. ve nâm- ı mukaddes şeriat ı meşrûtiyet kuvvetiyle îlâ.. ve me ş-
rûtiyeti şeriat kuvvetiyle ibka.. ve bütün seyyiât- ı sâb ıkay ı muhalefet-i şeriat 
üzerine ilka etmek için baz ı telkinatta ve teferruat ın tatbikat ında bulundular.
1 (Hâşiye) Eski Said, Nur’un parlak hâsiyetinden gelen kuvvetli bir ümit ve tam teselli ile siya-
seti İslâmiyet’e âlet yaparak hararetle hürriyete çal ışırken; diğer bir hiss-i kable’l-vuku ile 
dehşetli ve lâdinî bir istibdâd- ı mutlak ın geleceğini bir hadis-i şerifin manas ından anlay ıp, 
elli sene evvel haber vermi ş. Said’in teselli haberlerini, o istibdâd- ı mutlak yirmi be ş sene 
bilfiil tekzip edece ğini hissetmi ş ve otuz seneden beri 1*ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ deyip siya-
seti b ırakm ış, Yeni Said olmu ştur.
*1 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
80  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sonra, sa ğını solundan fark edemeyenler –hâ şâ– şeriat ı, istibdada müsait 
zannederek, tûtî ku şlar ı taklidi gibi “ Şeriat isteriz!” demekle, hakikî maksat 
ortada anla şılmaz oldu. Zaten plânlar serilmi şti. İşte o zaman yalan olarak ha-
miyet maskesini tak ınan baz ı herifler, o ism-i mukaddese tecavüz ettiler. İşte 
cây- ı ibret bir nokta-y ı siyah!......1(Hâşiye)
Hakikaten bence bir Müslüman neslinden gelen bir adam ın ak ıl ve fikri, 
İslâmiyet’ten tecerrüt etse bile, f ıtrat ı ve vicdan ı hiçbir vakit İslâmiyet’ten vaz-
geçemez. En ebleh ve en sefih bile, sedd-i rasîn-i istinad ımız olan İslâmiyet’e 
bütün mevcudiyetiyle taraftard ır. Lâsiyyemâ, siyasetten haberdar olanlar...
Hem Zaman- ı Saadetten şimdiye kadar hiçbir tarih bize bildirmiyor ki 
bir Müslüman, muhakeme-i akliyesi ile ba şka bir dini, İslâmiyet’e tercih 
etmiş olsun ve delil ile ba şka bir dine dahil olmu ş olsun. Dinden ç ıkanlar 
var. O ba şka mesele… Taklit ise, ehemmiyetsizdir. Hâlbuki edyân- ı sâire 
müntesipleri; mutlaka fevc fevc muhakeme-i akliye ile ve burhan- ı kat’î 
ile daire-i İslâmiyet’e dahil olmu şlar ve olmaktad ırlar.
Eğer biz do ğru İslâmiyet’i ve İslâmiyet’e lây ık doğruluğu ve istikame-
ti göstersek, bundan sonra onlardan fevc fevc dahil olacaklard ır.
Hem de tarih bize bildiriyor ki: Ehl-i İslâm’ ın temeddünü, hakikat-i İs-
lâmiyet’e ittibalar ı nisbetindedir. Ba şkalar ının temeddünü ise, dinleriyle 
mâkûsen mütenâsiptir.  Hem de hakikat bize bildiriyor ki: Mütenebbih olan 
beşer, dinsiz olamaz. Lâsiyyemâ, uyanm ış, insaniyeti tatm ış, müstakbele 
ve ebede namzet olmu ş adam, dinsiz ya şayamaz.  Zira uyanm ış bir beşer, 
kâinat ın tehâcümüne kar şı istinat edecek ve gayr-i mahdut âmâline (emelleri-
ne) neşv ü nemâ verecek ve istimdadgâh ı olacak noktay ı, yani din-i hak olan 
dâne-i hakikati elde etmezse ya şamaz!.. Bu s ırdand ır ki herkeste din-i hakk ı 
bulmak için bir meyl-i taharri uyanm ıştır. Demek, istikbalde nev-i be şerin 
din-i f ıtrîsi İslâmiyet olaca ğına berâatü’l-istihlâl vard ır.
Ey insafs ızlar! Umum âlemi yutacak, birle ştirecek, besleyecek, ziyalan-
dıracak bir istidatta olan hakikat-i İslâmiyet’i nas ıl dar buldunuz ki fukaraya 
ve mutaass ıp bir k ısım hocalara tahsis edip, İslâmiyet’in yar ı ehlini d ışarıya 
atmak istiyorsunuz!
1 (Hâşiye) Gitme, dikkat et; âlihimmet olanlar, o hâdisede sükût ettiler. Garazkâr cerideler, 
hakikî hürriyetin sadâs ını susturdular. Me şrûtiyet pek az adamlar ın üstüne münhas ır kald ı, 
fedakârlar ı da dağıldılar.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  81
Hem de umum kemâlât ı câmî ve bütün nev-i be şerin hissiyât- ı âliyesini 
besleyecek mevâdd ı muhit olan o kasr- ı nuraniy-i İslâmiyet’i, ne cüretle ma-
tem tutmu ş bir siyah çad ır gibi, bir k ısım fukaraya ve bedevîlere ve mürtecile-
re has oldu ğunu tahayyül ediyorsunuz! Evet, herkes aynas ının müşahedât ı-
na tâbidir.  Demek sizin siyah ve yalanc ı aynan ız, size öyle göstermi ştir.
Suâl:  İfrat ediyorsun, hayali hakikat görüyorsun, bizi de techil ile tahkir 
ediyorsun. Zaman âhirzamand ır, gittikçe daha fenala şacak?
Cevap: Cevap:  Neden dünya herkese terakki dünyas ı olsun da, yaln ız bizim 
için tedenni dünyas ı olsun?! Öyle mi?! İşte ben de sizinle konu şmayaca-
ğım, şu tarafa dönüyorum. Müstakbeldeki insanlarla konu şacağım.
Ey üç yüz seneden sonraki yüksek asr ın arkas ında gizlenmi ş ve sâki-
tâne Nur’un sözünü dinleyen ve bir nazar- ı hafiyy-i gaybî ile bizi temâ şâ 
eden Saidler, Hamzalar, Ömerler, Osmanlar, Tahirler, Yusuflar, Ahmed-ler vesâireler!.. Sizlere hitap ediyorum. Ba şlar ınızı kald ırınız, “Sadakte!” 
deyiniz!.. Ve böyle demek sizlere borç olsun. Şu muas ırlar ım, vars ın beni 
dinlemesinler. Tarih denilen mâzi derelerinden sizin yüksek istikbalinize uzanan telsiz telgrafla sizin ile konu şuyorum. Ne yapay ım, acele ettim, 
kışta geldim; sizler cennet-âsâ bir baharda geleceksiniz. Şimdi ekilen Nur 
tohumlar ı, zemininizde çiçek açacakt ır. Biz, hizmetimizin ücreti olarak 
sizden şunu bekliyoruz ki
: Mâzi k ıtas ına geçmek için geldi ğiniz vakit, 
mezar ımıza uğray ınız. O bahar hediyelerinden bir kaç tanesini medrese-
min1(Hâşiye-1) mezar ta şı denilen ve kemiklerimizi misafir eden ve Horhor 
toprağının kap ıcısı olan kalenin ba şına tak ınız. Kap ıcıya tenbih edece ğiz, 
bizi çağırınız. Mezar ımızdan 2ْħَכُĤ ئًאĻِĭَİ sadâs ını işiteceksiniz.
Şu zaman ın memesinden bizimle süt emen ve gözleri arkada mâzi-
ye bakan ve tasavvuratlar ı kendileri gibi hakikatsiz ve ayr ılm ış olan bu 
çocuklar, vars ınlar şu kitab ın3(Hâşiye-2) hakâikini hayal tevehhüm etsinler. 
Zira ben biliyorum ki, şu kitab ın mesâili hakikat olarak sizde tahakkuk 
edecektir.
Ey muhataplar ım! Ben çok ba ğırıyorum. Zira asr- ı sâlis-i aşr’in, yâni 
1 (Hâşiye-1) Medresetü’z-Zehrâ’n ın Van’daki numûnesi olan ve vefat eden “Horhor 
Medresesi”nin mezar ta şı hükmünde bulunan Van Kalesi demektir.
2 Ne mutlu size! Gözünüz ayd ın..
3 (Hâşiye-2) İstikbalde telif edilecek Risale-i Nur Külliyat ı’nı hiss-i kable’l-vuku ile haber 
veriyor.
82  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
on üçüncü asr ın minaresinin ba şında durmu şum, sûreten medenî ve din-
de lâkayt ve fikren mâzinin en derin derelerinde olanlar ı camiye davet 
ediyorum.
İşte ey iki hayat ın ruhu hükmünde olan İslâmiyet’i b ırakan iki ayakl ı 
mezar- ı müteharrik bedbahtlar! Gelen neslin kap ısında durmay ınız. Me-
zar sizi bekliyor, çekiliniz, tâ ki hakikat-i İslâmiye’yi hakk ıyla kâinat üze-
rinde temevvüc-sâz edecek olan nesl-i cedid gelsin!..
Suâl:  Eskiler bizden âlâ veya bizim gibi. Gelenler bizden daha fena ge-
lecekler?
Cevap: Cevap:  Ey Türkler ve Kürdler! Acaba şimdi bir miting yapsam, sizin bin 
sene evvelki ecdad ınızı ve iki as ır sonradaki evlâtlar ınızı şu gürültühane olan 
asr- ı hâz ır meclisine dâvet etsem… Acaba sa ğ tarafta saf tutan eski ecdad ınız 
demeyecekler mi:
“Hey mirasyedi yaramaz çocuklar! Netice-i hayat ımız siz misiniz?! 
Heyhat! Bizi akim bir k ıyas ettiniz, bizi k ısır b ırakt ınız!” Hem de sol 
taraf ında duran ve şehristan- ı istikbalden gelen evlâtlar ınız, sağdaki ec-
datlar ınızı tasdik ederek demeyecekler mi ki : “Ey tembel pederler! Siz 
misiniz hayat ımızın suğrâ ve kübrâs ı?! Siz misiniz şu şanl ı ecdad ımızla 
bizi rabteden râb ıtam ızın hadd-i evsat ı?! Heyhat... Ne kadar hakikatsiz ve 
kar ıştırıcı ve müşâğabeli bir k ıyas oldunuz!”1(Hâşiye-1)
İşte ey bedevî göçerler ve ey ink ılâp softalar ı!2(Hâşiye-2) Manzara-y ı hayal 
3(Hâşiye-3) üstünde gördünüz ki, şu büyük mitingde iki taraf da sizi protesto et-
tiler.
[Cevaplardan Bir Kısım] [Cevaplardan Bir K ısım]
Öyle ise ben derim: Hakikaten sizin harikulâde şecaate istidad ınız vard ır. 
Zira, bir menfaat veya cüz’î bir haysiyet veya itibarî bir şeref için veya “Filân 
yiğittir.” sözlerini i şitmek gibi küçük emirlere hayat ını istihfaf eden, veya a ğa-
sının namusunu istîzam için kendini feda eden kimseler, e ğer uyansalar, ha-
zinelere de ğer olan İslâmiyet milliyetine,4(Hâşiye-4) yani üç yüz milyon İslâm’ ın 
1 (Hâşiye-1) Fenn-i mant ıkın tâbirat ı, o zaman ilm-i mant ık dersini alan talebeleri o mecliste 
bulunmas ından öyle söylemi ş.
2 (Hâşiye-2) Sonradan ilâve edilmi ştir. 
3 (Hâşiye-3) Hayal dahi bir simoto ğraft ır.
4 (Hâşiye-4) Milliyetimiz bir vücuttur. Ruhu, İslâmiyet; akl ı, Kur’ân ve imand ır.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  83
uhuvvetlerini ve mânevî yard ımlar ını kazand ıran İslâmiyet milliyetine, binler 
ruhu da olsa, acaba istihfaf- ı hayat etmezler mi? Elbette hayat ını on paraya 
satan, on liraya binler şevkle satar...
Maatteessüf, güzel şeylerimiz, gayr-i müslimler eline geçti ği gibi, güzel 
olan ahlâklar ımızı da yine gayr-i müslimler çalm ışlar. Güya bizim bir k ısım 
içtimaî ahlâk- ı âliyemiz, yan ımızda revaç bulmad ığından, bize dar ılıp onlara 
gitmiş. Ve onlar ın bir k ısım rezâili, kendileri içinde çok revaç bulmad ığından 
cehaletimizin pazar ına getirilmi ş!..
Hem büyük bir taaccüp ile görmüyor musunuz ki: Terakkiyât- ı hâz ıran ın 
üssü’l-esas ı ve belki din-i hakk ın muktezas ı olan “Ben ölürsem; devletim, mil-
letim ve ahbaplar ım sağdırlar.” gibi kelime-i beyzâ ve haslet-i hamrây ı gayr-i 
müslimler çalm ışlar. Çünkü onlar ın bir fedaisi der: “Ben ölürsem, milletim sa ğ 
olsun. İçinde, bir hayat- ı mâneviyem vard ır.” Ve bütün sefaletin ve şahsiyât ın 
esas ı olan: “Ben öldükten sonra, dünya ne olursa olsun, isterse tûfan olsun.” 
veyahut 1
ُóْĉَĝْĤا َلَõَĬ َŻَĘ ًאýْĉَĐ ُّÛِĨ وَإِنْ olan kelime-i hamkâ ve seciye-i avrâ 
himmetimizin elini tutmu ş, rehberlik ediyor.
İşte en iyi haslet ki, dinimizin muktezas ıdır. Biz ruhumuzla, can ımızla, vic-
dan ımızla, fikrimizle ve bütün kuvvetimizle demeliyiz ki: “Biz ölsek, milletimiz 
olan İslâmiyet hayd ır, ile’l-ebed bâkidir. Milletim sa ğ olsun, sevab- ı uhrevî 
bana kâfidir. Milletin hayat ındaki hayat- ı mâneviyem, beni ya şatt ırır, âlem-i 
ulvîde beni mütelezziz eder, 2َאĬْرُوزِĳَĬ ْمُĳَĺ ْتُĳَĩْĤوَا deyip, Nur’un ve hamiyetin 
nurlu rehberlerini kendimize rehber etmeliyiz.
f
Suâl:  Her şeyden evvel bize lâz ım olan nedir?
Cevap: Cevap:  Doğruluk.
Suâl:  Daha?
Cevap: Cevap:  Yalan söylememek.
Suâl:  Sonra?
Cevap: Cevap:  Sıdk, ihlâs, sadakat, sebat, tesanüd.
1 Ben susuzluktan ölürsem, tek damla bile ya ğmas ın!
2 Ölüm, Nevruz günümüzdür, bahar ımızd ır.
84  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Suâl:  Yaln ız?
Cevap: Cevap:  Evet!..
Suâl:  Neden?
Cevap: Cevap:  Küfrün mâhiyeti yaland ır, iman ın mâhiyeti s ıdkt ır. Şu bur-
han kâfi de ğil midir ki; hayat ımızın bekas ı, iman ın ve s ıdk ın ve tasanü-
dün devam ıylad ır.
f
Suâl:  En evvel rüesâm ız ıslah olunmal ı?
Cevap: Cevap:  Evet, reisleriniz, mal ınızı ceplerine indirip hapsettikleri gibi ak ıl-
lar ınızı da sizden alm ışlar veya dima ğınızda hapsetmi şler. Öyle ise şimdi, on-
lar ın yan ındaki ak ıllar ınızla konuşacağım:
Eyyühe’r-rüûs ve’r-rüesâ! Tekâsülî olan tevekkülden sak ınınız! İşi bir-
birinize havale etmeyiniz! Elinizdeki mal ınızla ve yan ınızdaki akl ımızla 
bize hizmet ediniz. Çünkü şu mesâkîni istihdam etmekle ücretinizi alm ış-
sınız. İşte, şimdi hizmet vaktidir...
1ِėْĻَّāĤا ĹِĘ ْħُÝْđَّĻَĄ َאĩِĤ َارُكِïَّÝĤِאÖ ْħْכُĻَĥَđَĘ
Elhâs ıl: İslâm uyand ı ve uyan ıyor.2(Hâşiye) Fenal ığı fena, iyili ği iyi olarak 
gördüler. Evet, şu dereler a şâirini tevbekâr eden i şte bu s ırdır. Hem de bütün 
İslâm yava ş yavaş bu istidad ı almakta ve kesbetmektedir. Lâkin sizler bedevî 
olduğunuzdan ve f ıtrat- ı asliyeniz oldukça bozulmam ış olduğundan, İslâmiye-
t’in kudsî milliyetine daha yak ıns ınız.
f
Seyahatimde beni tan ımayanlar k ıyafetime bak ıp beni tâcir zannettikle-
rinden derlerdi ki:
Suâl:  Tâcir misin?
Cevap: Cevap:  Evet hem tâcirim hem de kimyagerim.
1 Vakit geçmi ş değil, eskiden kaybettiklerinizi şimdi tadârik edin.
2 (Hâşiye) Evet, k ırk beş sene evvel söylenen bu sözü; Pakistan, Arabistan a şâiri dahi hâkimi-
yet ve istiklâliyetlerini kazand ıklar ından, Eski Said’i bu dersinde tasdik ediyorlar ve daha 
da edecekler...
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  85
Suâl:  Nas ıl?
Cevap: Cevap:  İki madde var mezc ettiriyorum. Birinden tiryak- ı şâfi, birinden 
elektrik-i muzî tevellüd eder.
Suâl:  Bunlar nerede bulunur?
Cevap: Cevap:  Medeniyet ve fazilet çar şısında; cephesinde insan yaz ılı, iki ayak 
üstünde gezen sand ık içinde ki; üstünde kalb yaz ılan ya siyah veya p ırlanta 
gibi parlak olan bir kutudad ır.
Suâl:  İsimleri nedir?
Cevap: Cevap:  İman, muhabbet, sadakat, hamiyet!...
Ceride-i seyyare, Ebû lâ- şey,
İbnü’z-zaman, Ehu’l-acâib,
İbnü ammi’l-garâib
Said Nursî
f
Sonra Van’dan Şam’a gider. Şam ulemâs ının ilhah ı ve ısrar ı üzerine, 
Câmiu’l-Emevî’de on bine yak ın ve içerisinde yüz ehl-i ilim bulunan azîm 
bir cemaate kar şı bir hutbe îrad eder. Bu hutbe fevkalâde takdir ve tahsin ile 
kabule mazhar olur. Bilâhare, buradaki hutbesi, “Hutbe-i Şamiye” nam ıyla 
tab edilmi ştir.
Bu Hutbe-i Şamiye; İslâm âleminin içinde bulundu ğu maddî-mânevî 
hastal ıklar ın nelerden ibaret bulundu ğunu, felâket ve esarete hangi sebepler-
den dolay ı maruz kald ıklar ını bildiren; ve buna kar şı çare-i halâs gösteren; ve 
bundan sonra, İslâmiyet’in zemin yüzünde maddî-mânevî en yüksek terakkiyi 
gösterece ğini, İslâmî medeniyetin kemâl-i ha şmetle meydana gelece ğini ve 
zemin yüzünü pisliklerden temizleyece ğini delâil-i akliye ile isbat eden, müjde 
veren, çok k ıymettar, bütün müslümanlara hattâ insanl ığa şâmil bir derstir, 
bir hutbedir.
Hutbe-i Şamiye’nin ba ş taraflar ında diyor:
Ben, bu zaman ve zeminde be şerin hayat- ı içtimaiye medresesinde ders 
ald ım ve bildim ki; ecnebiler, Avrupal ılar terakkide istikbale uçmalar ıyla be-
raber, bizi maddî cihette kurûn-u vustada durduran ve tevkif eden; alt ı tane 
hastal ıktır. O hastal ıklar da bunlard ır:
86  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1– Yeisin (ümitsizli ğin) içimizde hayat bulup dirilmesi.
2– S ıdk ın hayat- ı içtimaiye-i siyasiyede ölmesi.
3– Adâvete muhabbet.4– Ehl-i iman ı birbirine ba ğlayan nuranî râb ıtalar ı bilmemek.
5– Çeşid çeşid sâri hastal ıklar gibi inti şar eden istibdat.
6– Menfaat-i şahsiyesine himmeti hasretmek.
Bu alt ı dehşetli hastal ığın ilâc ını da bir t ıp fakültesi hükmünde hayat- ı 
içtimaiyemizde, eczahane-i Kur’âniye’den ders ald ığım alt ı kelime ile beyan 
ediyorum. Mualecenin esaslar ı, onlar ı biliyorum.
Birinci Kelime
“El-emel”, yani rahmet-i ilâhiyeden kuvvetli ümit beslemek.
Evet, ben kendi hesab ıma ald ığım derse binaen:
Ey İslâm Cemaati! Müjde veriyorum ki şimdiki âlem-i İslâm’ ın saadet-i 
dünyeviyesi, bâhusus Osmanl ılar’ ın saadeti ve bilhassa İslâm’ ın terakkisi on-
lar ın intibah ıyla olan Arab’ ın saadetinin fecr-i sâd ıkının emareleri inki şafa 
başlıyor, ve saadet güne şinin de ç ıkmas ı yak ınlaşmış. yeisin ra ğmına olarak 
ben dünyaya i şittirecek1(Hâşiye) derecede kanaat-i kat’iyemle derim:
İstikbal yaln ız ve yaln ız İslâmiyet’in olacak; ve hâkim, hakâik-i Kur’-
âniye ve imaniye olacak.  Bu dâvâma çok burhanlardan ders alm ışım. Şimdi 
o burhanlardan mukaddemâtl ı bir buçuk burhan ı zikredece ğim. O burhan ın 
mukaddemat ına başlıyoruz.
İslâmiyet hakâiki; hem mânen, hem maddeten terakki etmeye kâbil ve 
mükemmel bir istidad ı var.
Birinci cihet olan mânen terakki ise : Biliniz! Hakikî vukuat ı kaydeden 
tarih, hakikate en do ğru şahittir. İşte tarih bize gösteriyor, hattâ Rus’u ma ğlûp 
eden Japon ba şkumandan ının İslâmiyet’in hakkâniyetine şehadeti de şudur 
ki:
1 (Hâşiye) Eski Said hiss-i kable’l-vuku ile 1371’de ba şta Arap Devletleri, âlem-i İslâm’ ın ecne-
bi esaretinden ve istibdad ından kurtulup İslâmî devletler te şkil edeceklerini, k ırk beş sene 
evvel haber vermi ş. İki harb-i umumî ve otuz-k ırk sene devam eden istibdad- ı mutlak ı 
düşünmemiş, 1370’te olan vaziyeti 1327’de olacak gibi müjde vermi ş, tehirinin sebebini 
nazara almam ış.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  87
“Hakikat-i İslâmiye’nin kuvveti nisbetinde ve müslümanlar o kuvvete 
göre hareket etmeleri derecesinde ehl-i İslâm temeddün edip terakki etti ğini 
tarih gösteriyor ve ehl-i İslâm’ ın, hakikat-i İslâmiye’de zâfiyeti derecesinde 
tevahhuş ettiklerini, vah şete ve tedenniye dü ştüklerini ve herc ü merc içinde 
belâlara, ma ğlûbiyetlere dü ştüklerini tarih gösteriyor.” Sâir dinler ise bilâkis-
tir. ......
Eğer biz ahlâk- ı İslâmiye’nin ve hakâik-i imaniyenin kemâlât ını ef’â-
limizle izhar etsek, sâir dinlerin tâbileri, elbette cemaatlerle İslâmiyet’e 
girecekler. Belki küre-i arz ın baz ı kıtalar ı ve devletleri de İslâmiyet’e de-
hâlet edecekler.  ......
Ey bu Câmi-i Emevî’deki karde şlerim gibi, âlem-i İslâm’ ın cami-i kebî-
rinde olan karde şlerim! Siz de ibret al ınız. Bu k ırk beş senedeki bu deh şetli 
hâdisâttan ibret al ınız, tam akl ınızı başınıza al ınız, ey mütefekkir ve ak ıl sahibi 
ve kendini münevver telâkki edenler!
Hâs ıl-ı kelâm : Biz Kur’ân şâkirtleri olan müslümanlar, burhana tâbi olu-
yoruz; ak ıl ve fikir ve kalbimizle hakâik-i imaniyeye giriyoruz. Ba şka dinlerin 
baz ı efrâtlar ı gibi ruhbanlar ı taklit için burhan ı bırakm ıyoruz. Onun için ak ıl 
ve ilim ve fennin hükmetti ği istikbalde, elbette burhan- ı aklîye istinat 
eden ve bütün hükümlerini akla tesbit ettiren Kur’ân hükmedecek!
Hem de İslâmiyet güne şinin inkişafına ve beşeri tenvir etmesine mümâ-
naat eden perdeler aç ılmaya ba şlam ışlar; o mümânaat edenler çekilmeye 
başlıyorlar. K ırk beş sene evvel, o fecrin emareleri göründü. Yetmi ş birde 
fecr-i sâd ık başlad ı veya ba şlayacak. E ğer bu, fecr-i kâzib de olsa, otuz-k ırk 
sene sonra fecr-i sâd ık ç ıkacak. Evet hakikat-i İslâmiyet’in mâzi k ıtas ını tama-
men istilâs ına sekiz deh şetli mâniler mümânaat ettiler.
Birinci, ikinci, üçüncü mâniler : Ecnebilerin cehli ve o zamanda vah şet-
leri ve dinlerine taassuplar ıdır. Bu üç mâni, mârifet ve medeniyetin mehâsini 
ile k ırıldı, dağılmaya ba şlıyor.
Dördüncü, be şinci mâniler : Papazlar ın, ruhanî reislerin riyâsetleri ve 
tahakkümleri ve ecnebilerin körü körüne onlar ı taklit etmeleridir. Bu iki mâni 
dahi; fikr-i hürriyet ve meyl-i taharri-i hakikat nev-i be şerde başlamas ıyla ze-
val bulmaya ba şlıyor.
Alt ınc ı, yedinci mâniler : Bizdeki istibdat ve şeriat ın muhalefetinden ge-
len sû-i ahlâk ımız mümânaat ediyordular.
88  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bir şah ıstaki münferit istibdat kuvveti şimdi zevâl bulmas ı, cemaat ve ko-
mitenin deh şetli istibdatlar ının otuz-k ırk sene sonra zevâl bulmas ına işaret 
etmekle ve hamiyet-i İslâmiye’nin şiddetli feveran ıyla ve sû-i ahlâk ın çirkin 
neticeleri görülmesiyle bu iki mâni de zevâl buluyor ve bulmaya ba şlam ış. 
İnşâallah tam zevâl bulacak.
Sekizinci mâni : Fünûn-u cedîdenin baz ı müsbet mesâili, hakâik-i İslâmi-
ye’nin zâhirî mânalar ına muhalif ve muar ız tevehhüm edilmesiyle, zaman- ı 
mâzideki istilâs ına bir derece sed çekmi ş. Meselâ küre-i arzda emr-i ilâhî ile 
nezarete memur “sevr” ve “hût” namlar ında iki ruhanî melâikeyi1 dehşetli, 
cismânî bir öküz, bir bal ık tevehhüm edip, ehl-i fen ve felsefe hakikati bilme-
diklerinden İslâmiyet’e muâr ız ç ıkm ışlar.
Bu misal gibi yüz misal var ki hakikati bilindikten sonra en muannit fey-
lesof da teslim olmaya mecbur oluyor. Hattâ Risale-i Nur, “Mucizât- ı Kur’âni-
ye”de fennin ili ştiği bütün âyetlerin her birisinin alt ında Kur’ân’ ın bir lem’a-y ı 
i’câz ını gösterip, ehl-i fennin medâr- ı tenkit zannettikleri Kur’ân- ı Kerîm’in 
cümle ve kelimelerinde fennin eli yeti şmediği yüksek hakikatleri izhar edip, 
en muannit feylesofu da teslime mecbur ediyor. Meydandad ır, isteyen baka-
bilir ve baks ın; bu mâni, k ırk beş sene evvel söylenen o sözden sonra nas ıl 
kırıldığını görsün.
Evet baz ı muhakkikîn-i İslâmiye’nin bu yolda telifatlar ı var. Bu sekizinci 
dehşetli mânian ın zîr u zeber olaca ğına dair emareler görünüyor.
Evet şimdi olmasa da otuz-k ırk sene sonra fen ve hakikî mârifet ve me-
deniyetin mehâsini, bu üç kuvveti tam teçhiz edip, cihâzât ını verip, o sekiz 
mânileri ma ğlûp edip da ğıtmak için; taharri-i hakikat meyelân ını ve insaf ı ve 
muhabbet-i insaniyeti, o sekiz dü şman tâifesinin sekiz cephesine göndermi ş, 
şimdi onlar ı kaç ırmaya ba şlam ış. İnşâallah, yar ım as ır sonra onlar ı darmada-
ğın edecek. Evet, me şhurdur ki: “En kat’i fazilet odur ki, dü şmanlar ı dahi 
o faziletin tasdikine şehadet etsin.”
......
Bediüzzaman; misal olarak, İslâmiyet’in hakkâniyeti hakk ında takdirkâr 
ifadelerde bulunan “Prens Bismark” ile “Mister Carlayl” ın sözlerini naklettik-
ten sonra diyor:
İşte Amerika ve Avrupa’n ın zekâ tarlalar ı Mister Carlayl ve Bismark gibi 
1 Bkz.: et-Taberî, Câmiu’l-beyân  1/153, 194, 21/72; el-Hâkim, el-Müstedrek  4/636; İbni Abdilberr, 
et-Temhîd  4/9; el-Heysemî, Mecmeu’z-zevâid  8/131 (Bezzar’dan naklen).
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  89
böyle dâhi muhakkikleri mahsulat vermesine istinaden ben de bütün kanaa-
timle derim ki: Avrupa ve Amerika, İslâmiyet’e hamiledir. Günün birinde bir 
İslâmî devlet do ğuracak. Nas ılki Osmanl ılar Avrupa ile hamile olup bir Avru-
pa devleti do ğurdu.
Ey Cami-i Emevî’deki karde şlerim ve yar ım as ır sonraki âlem-i İslâm ca-
miindeki ihvanlar ım! Acaba ba ştan buraya kadar olan mukaddimeler netice 
vermiyor mu ki; istikbalin k ıtalar ında hakikî ve mânevî hâkim olacak ve be-
şeri, dünyevî ve uhrevî saadete sevk edecek yaln ız İslâmiyet’tir ve İslâmiyet’e 
ink ılâp etmiş ve hurâfâttan, tahrifâttan s ıyrılacak İsevîlerin hakikî dinidir ki, 
Kur’ân’a tâbi olur, ittifak eder.
İkinci Cihet : Yani maddeten İslâmiyet’in terakkisinin kuvvetli sebep-
leri gösteriyor ki : İslâmiyet, maddeten dahi istikbale hükmedecek.  “Bi-
rinci Cihet” mâneviyât cihetinde terakkiyât ı isbat etti ği gibi; bu “ İkinci Cihet” 
dahi maddî terakkiyât ını ve istikbaldeki hâkimiyetini kuvvetli gösteriyor. Çün-
kü âlem-i İslâm’ ın şahs- ı mânevîsinin kalbinde, gayet kuvvetli, k ırılmaz “Be ş 
Kuvvet” içtima ve imtizaç edip yerle şmiş:
Birincisi : Bütün kemâlât ın üstad ı ve üç yüz yetmi ş milyon nefisleri bir 
tek nefis hükmüne getirebilen ve hakikî bir medeniyetle ve müsbet ve do ğru 
fenlerle teçhiz edilmi ş olan ve hiçbir kuvvet onu k ıramayacak bir mahiyette 
bulunan hakikat-i İslâmiyet ’tir.
İkinci kuvvet : Medeniyet ve sanat ın hakikî üstad ı ve vesilelerin ve me-
bâdilerin tekemmülüyle cihazlanm ış olan şedit bir ihtiyaç ve belimizi k ıran 
tam bir fakr  öyle bir kuvvettir ki susmaz ve k ırılmaz.
Üçüncü kuvvet : Yüksek şeylere müsabaka sûretinde be şere yüksek 
maksatlar ı ders veren ve o yolda çal ıştıran ve istibdâdât ı parça parça eden 
ve ulvî hisleri heyecana getiren ve g ıpta ve haset ve k ıskançl ık ve rekabetle 
ve tam uyanmakla ve müsabaka şevkiyle ve teceddüt meyliyle ve temeddün 
meyelân ıyla teçhiz edilen üçüncü kuvvet, yaln ız hürriyet-i şer’iye dir. Yani in-
saniyete lây ık en yüksek kemâlâta olan meyl ve arzu ile cihazlanm ış olmak.
Dördüncü kuvvet : Şefkatle cihazlanm ış şehamet-i imaniye dir. Yani 
tezellül etmemek; haks ızlara, zalimlere zillet göstermemek.. mazlumlar ı da ze-
lil etmemek. Yani hürriyet-i şer’iyenin esaslar ı olan; müstebitlere dalkavukluk 
etmemek ve bîçarelere tahakküm ve tekebbür etmemektir.
Beşinci kuvvet : İzzet-i İslâmiye ’dir ki, îlâ-y ı kelimetullah ı ilân ediyor. 
90  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ve bu zamanda îlâ-y ı kelimetullah, maddeten terakkiye mütevakk ıf… me-
deniyet-i hakikiyeye girmekle îlâ-y ı kelimetullah edilebilir. İzzet-i İslâmiye’nin 
iman ile kat’î verdi ği emri, elbette âlem-i İslâm’ ın şahs- ı mânevîsi –o kat’î em-
ri– istikbalde tam yerine getirece ğine şüphe edilmez.
Evet nas ılki eski zamanda İslâmiyet’in terakkisi, dü şman ın taassu-
bunu parçalamak ve inad ını kırmak ve tecavüzât ını def etmek, silâh ile 
kılıç ile olmu ş; istikbalde silâh, k ılıç yerine hakikî medeniyet ve maddî 
terakki ve hak ve hakkaniyetin manevî k ılıçlar ı düşmanlar ı mağlûp edip 
dağıtacak.
Biliniz ki bizim murad ımız medeniyetin mehâsini ve be şere menfaati bu-
lunan iyilikleridir. Yoksa medeniyetin günahlar ı, seyyiatlar ı değil ki; ahmaklar 
o seyyiâtlar ı, o sefahetleri mehâsin zannedip, taklit edip mal ımızı harap etti-
ler. Ve dini rü şvet verip, dünyay ı da kazanamad ılar. Medeniyetin günahlar ı 
iyiliklerine galebe edip seyyiât ı hasenât ına râcih gelmekle be şer –iki harb-i 
umumî ile– iki deh şetli tokat yiyip, o günahkâr medeniyeti, zîr u zeber edip 
öyle bir kustu ki, yeryüzünü kanla bula ştırdı. İnşâallah istikbaldeki İslâmiyet’in 
kuvvetiyle medeniyetin mehâsini galebe edecek, zemin yüzünü pisliklerden temizleyecek, sulh-u umumîyi de temin edecek.
Evet Avrupa’n ın medeniyeti, fazilet ve hüda üstüne tesis edilmedi ğinden; 
belki heves ve heva, rekabet ve tahakküm üzerine bina edildi ğinden, şimdiye 
kadar medeniyetin seyyiât ı hasenât ına galebe edip, ihtilâlci komitelerle kurt-
laşmış bir ağaç hükmüne girdi ği cihetle; Asya medeniyetinin galebesine kuv-
vetli bir medar, bir delil hükmündedir. Ve az vakitte galebe edecektir.
Acaba istikbale kar şı ehl-i iman ve İslâm için böyle maddî ve mânevî te-
rakkiyâta vesile ve kuvvetli, sars ılmaz esbap varken ve demiryolu gibi istikbal 
saadetine yol aç ıldığı hâlde, nas ıl me’yûs olup yeise dü ş
üyorsunuz ve âlem-i 
İslâm’ ın kuvve-i mâneviyesini k ırıyorsunuz?! Ve yeis ve ümitsizlikle zannedi-
yorsunuz ki, “Dünya herkese ve ecnebîlere terakki dünyas ıdır; fakat yaln ız 
bîçare ehl-i İslâm için tedenni dünyas ı oldu!” diye pek yanl ış bir hataya dü şü-
yorsunuz. Madem meylü’l-istikmal (tekâmül meyli) kâinatta, f ıtrat- ı beşeriye-
de f ıtraten dercedilmi ş. Elbette be şerin zulüm ve hatas ıyla başına çabuk bir k ı-
yâmet kopmazsa; istikbalde hak ve hakikat, âlem-i İslâm’da nev-i be şerin eski 
hatîât ına keffâret olacak bir saadet-i dünyeviyeyi de gösterecek in şâallah...
Evet bak ınız, zaman hatt- ı müstakîm üzerine hareket etmiyor ki meb-
de ve müntehâs ı birbirinden uzakla şsın. Belki küre-i arz ın hareketi gibi 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  91
bir daire içinde dönüyor.  Bazen terakki içinde yaz ve bahar mevsimi gös-
terir. Bazen tedenni içinde k ış ve f ırtına mevsimini gösterir.  Her k ıştan 
sonra bir bahar, her geceden sonra bir sabah oldu ğu gibi, nev-i be şerin 
dahi bir sabah ı, bir bahar ı olacak in şâallah.
Hakikat-i İslâmiye’nin güne şi, sulh-u umumî dairesinde hakikî medeni-
yeti görmeyi, rahmet-i ilâhiyeden bekleyebilirsiniz.
......
İkinci Kelime
Müddet-i hayat ımda tecrübelerimle fikrimde tevellüd eden şudur:
Yeis en deh şetli bir hastal ıktır ki âlem-i İslâm’ ın kalbine girmi ş.
İşte o yeistir ki bizi öldürmü ş gibi garpta bir-iki milyonluk küçük bir 
devlet, şarkta yirmi milyon müslümanlar ı kendine hizmetkâr ve vatanla-
rını müstemleke hükmüne getirmi ş.
Hem o yeistir ki yüksek ahlâk ımızı öldürmü ş, menfaat-i umumiyeyi 
bırak ıp menfaat-i şahsiyeye nazar ımızı hasrettirmi ş.
Hem o yeistir ki kuvve-i mâneviyemizi k ırm ış. Az bir kuvvetle iman-
dan gelen kuvve-i mâneviye ile şarktan garba kadar istilâ etti ği hâlde o 
kuvve-i mâneviye-i hârika, me’yûsiyetle k ırıldığı için, zalim ecnebiler dört 
yüz seneden beri üç yüz milyon müslüman ı kendilerine esir etmi ş. Hattâ 
bu yeis ile ba şkas ının lâkaytl ığını ve fütûrunu kendi tembelli ğine özür 
zanneder, “Neme lâz ım.” der, “Herkes benim gibi berbatt ır.” diye şehâ-
met-i imaniyeyi terk edip hizmet-i İslâmiye’yi yapm ıyor.
Madem bu derece bu hastal ık bize bu zulmü etmi ş, bizi öldürüyor biz 
de o kâtilimizden k ısas ımızı al ıp öldürece ğiz. 1ِّٰųا ِÙَĩْèرَ ْīِĨ اĳُĉَĭْĝَÜ َź kılıcı 
ile o yeisin ba şını parçalayaca ğız. 2ُįُّĥכُ َكُóْÝُĺ َź ُįُّĥכُ ْرَكُïُĺ َź َאĨ hadîsinin haki-
katiyle belini k ıracağız inşâallah!
Yeis; ümmetlerin, milletlerin “seretan” denilen en deh şetli bir hastal ı-
ğıdır. Ve kemâlâta mâni ve  3ĹِÖ ِيïْ×َĐ ِّīَČ ِīْùُè َïْĭِĐ َאۨĬأَ hakikatine muhaliftir;
1 “Allah’ ın rahmetinden ümit kesmeyiniz.” (Zümer sûresi, 39/53)
2 Bir şey bütünüyle elde edilmezse, tamamen de terk edilmez.
3 “Kulum beni nas ıl tan ırsa, onunla öyle muamele ederim.” Buhârî, tevhid  15, 35; Müslim, zikir 2, 19 , 
tevbe  1; Tirmizî, zühd  51, deavât  131.
92  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
korkak, a şağı, âcizlerin şe’nidir, bahaneleridir. Şehâmet-i İslâmiye’nin
şe’ni değildir. Hususan Arap gibi nev-i be şerde medâr- ı iftihar yüksek se-
ciyelerle mümtaz bir kavmin şe’ni olamaz. Âlem-i İslâm milletleri Arab’-
ın metânetinden ders alm ışlar. İnşâallah yine Araplar yeisi b ırak ıp İslâmi-
yet’in kahraman ordusu olan Türklerle hakikî bir tesanüt ve ittifak ile el ele verip Kur’ân’ ın bayrağını dünyan ın her taraf ında ilân edeceklerdir.
Üçüncü Kelime
Bütün hayat ımdaki tahkikat ımla ve hayat- ı içtimaiyenin çalkamas ıyla hü-
lâsa ve zübdesi bana kat’î bildirmi ş ki:
Sıdk, İslâmiyet’in üssü’l-esas ıdır ve ulvî seciyelerinin râb ıtas ıdır ve 
hissiyât- ı ulviyesinin mizac ıdır.
Öyle ise hayat- ı içtimaiyemizin esas ı olan s ıdk ı, doğruluğu içimizde 
ihya edip onunla mânevî hastal ıklar ımızı tedavi etmeliyiz.
Evet s ıdk ve do ğruluk, İslâmiyet’in hayat- ı içtimaiyesinde ukde-i ha-
yatiyesidir.
Riyakârl ık, fiilî bir nevi yalanc ılıktır.
Dalkavukluk, tasannu, alçakça bir yalanc ılıktır.
Nifak ve münaf ıklık, muz ır bir yalanc ılıktır.
Yalanc ılık ise Sâni-i Zülcelâl’in kudretine iftira etmektir.
Küfür, bütün envâ ıyla kizptir, yalanc ılıktır.
İman s ıdkt ır, doğruluktur.
Amma maslahat için kizb ise zaman onu neshetmi ştir.........
Dördüncü Kelime
Bütün hayat ımda, hayat- ı içtimaiye-i be şeriyeden kat’î bildi ğim ve tahki-
katlar ın bana verdi ği netice şudur ki:
Muhabbete en lây ık şey muhabbettir ve husûmete en lây ık s ıfat hu-
sûmettir. Yani hayat- ı içtimaiye-i be şeriyeyi temin eden ve saadete sevk 
eden muhabbet ve sevmek s ıfat ı, en ziyade sevilmeye ve muhabbete lâ-
yıktır. Ve hayat- ı içtimaiye-i be şeriyeyi zîr u zeber eden dü şmanl ık ve adâ-
vet, her şeyden ziyade nefrete ve adavete ve ondan çekilmeye müstehak 
ve çirkin ve muz ır bir s ıfatt ır.........
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  93
Beşinci Kelime
Meşveret-i şer’iyeden ald ığım ders budur:
Şu zamanda bir adam ın bir günah ı, bir kalm ıyor. Bazen büyür, sirayet 
eder, yüz olur. Bir tek hasene bazen bir kalm ıyor. Belki bazen binler dereceye 
terakki ediyor. Bunun s ırr- ı hikmeti şudur:
Hürriyet-i şer’iye ile me şveret-i me şrûa, hakikî milliyetimizin hâkimiyetini 
gösterdi. Hakikî milliyetimizin esas ı, ruhu ise İslâmiyet’tir. Ve Hilâfet-i Osma-
niye ve Türk Ordusu’nun o milliyete bayraktarl ığı itibar ıyla o İslâmiyet milli-
yetinin sadefi ve kalesi hükmündedir. Arap ve Türk hakikî iki karde ş, o kale-i 
kudsiyenin nöbettarlar ıdır.
İşte bu kudsî milliyetin râb ıtas ıyla, umum ehl-i İslâm bir tek a şiret hükmü-
ne geçiyor. A şiretin efrâd ı gibi İslâm tâifeleri de, birbirine uhuvvet-i İslâmiye 
ile murtab ıt ve alâkadar olur. Birbirine mânen (lüzum olsa maddeten) yard ım 
eder. Güya bütün İslâm tâifeleri bir silsile-i nurâniye ile birbirine ba ğlıdır. Na-
sılki bir aşiretin bir ferdi bir cinayet i şlese, o aşiretin bütün efrâd ı, o aşiretin 
düşman ı olan başka aşiretin nazar ında müttehem olur. Güya her bir ferd o 
cinayeti işlemiş gibi o dü şman aşiret onlara dü şman olur. O tek cinayet, binler 
cinayet hükmüne geçer. E ğer o aşiretin bir ferdi, o a şiretin mahiyetine temas 
eden medâr- ı iftihar bir iyilik yapsa, o a şiretin bütün efrâd ı onunla iftihar 
eder. Güya her bir adam, a şirette o iyili ği yapm ış gibi iftihar eder.
İşte bu mezkûr hakikat içindir ki bu zamanda, hususan k ırk-elli sene son-
ra seyyie, fenal ık, işleyenin üstünde kalmaz. Belki milyonlar nüfûs-u İslâmiye-
’nin hukukuna tecavüz olur. K ırk-elli sene sonra çok misalleri görülecek.
Ey bu sözlerimi dinleyen bu Cami-i Emevî’deki karde şler ve k ırk-elli sene 
sonra âlem-i İslâm camiindeki ihvân- ı müslimîn! “Biz zarar vermiyoruz, fakat 
menfaat vermeye iktidar ımız yok, onun için mâzuruz.” diye böyle özür beyan 
etmeyiniz. Bu özrünüz makbul de ğil. Tembelli ğiniz ve “Neme lâz ım!” deyip 
çal ışmaman ız ve ittihad- ı İslâm ile milliyet-i hakikiye-i İslâmiye ile gayrete gel-
mediğiniz, sizlere gayet büyük bir zarar ve bir haks ızlıktır. İşte seyyie böyle 
binlere ç ıktığı gibi bu zamanda hasene –yani İslâmiyet’in kudsiyetine temas 
eden iyilik– yaln ız işleyene münhas ır kalmaz. Belki bu hasene, milyonlar ehl-i 
imana mânen fayda verebilir. Hayat- ı mâneviye ve maddiyesinin râb ıtas ına 
kuvvet verebilir. Onun için “Neme lâz ım!” deyip kendini tembellik dö şeğine 
atmak zaman ı değil!..
94  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ey bu camideki karde şlerim ve k ırk-elli sene sonraki âlem-i İslâm mes-
cid-i kebîrindeki ihvanlar ım!
Zannetmeyiniz ki ben bu ders makam ına size nasihat etmek için ç ıktım. 
Belki buraya ç ıktım, sizde olan hakk ımızı dâvâ ediyorum. Yani Kürd gibi kü-
çük tâifelerin menfaati ve saadet-i dünyeviyeleri ve uhreviyeleri, sizin gibi bü-yük ve muazzam tâife olan Arap ve Türk gibi hâkim üstadlarla ba ğlıdır. Sizin 
tembelliğiniz ve fütûrunuz ile biz bîçare küçük karde şleriniz olan İslâm tâifeleri 
zarar görüyoruz.
Hususan ey muazzam ve büyük ve tam intibaha gelmi ş veya gelecek 
olan Araplar! En evvel bu sözler ile sizinle konu şuyorum. Çünkü bizim ve 
bütün İslâm tâifelerinin üstadlar ı, imamlar ı ve İslâmiyet’in mücahidleri sizler-
diniz. Sonra muazzam Türk Milleti o kudsî vazifenize tam yard ım ettiler. Onun 
için tembellikle günah ınız büyüktür. Ve iyili ğiniz ve haseneniz de gayet büyük 
ve ulvîdir. Hususan k ırk-elli sene sonra Arap tâifeleri, Cemâhir-i Müttefika-y ı 
Amerika gibi en ulvî bir vaziyete girmeye, esarette kalan hâkimiyet-i İslâmi-
ye’yi eski zaman gibi küre-i arz ın n ısfında belki ekserisinde tesisine muvaffak 
olman ızı rahmet-i ilâhiyeden kuvvetle bekliyoruz. Bir k ıyâmet çabuk kopmaz-
sa, inşâallah nesl-i âti görecek.
Sak ın kardeşlerim! Tevehhüm, tahayyül etmeyiniz ki ben bu sözlerimle 
siyasetle i ştigal için himmetinizi tahrik ediyorum… Hâ
şâ! Hakikat-i İslâmiye 
bütün siyasât ın fevkindedir. Bütün siyasetler ona hizmetkâr olabilir. Hiçbir 
siyasetin haddi de ğil ki İslâmiyet’i kendine âlet etsin.
Ben kusurlu fehmimle şu zamanda heyet-i içtimaiye-i İslâmiye’yi çok çark 
ve dolaplar ı bulunan bir fabrika sûretinde tasavvur ediyorum. O fabrikan ın 
bir çark ı geri kalsa, yahut bir arkada şı olan başka bir çarka tecavüz etse, maki-
nenin mihanikiyeti bozulur. Onun için ittihad- ı İslâm’ ın tam zaman ı gelmeye 
başlıyor. Birbirinizin şahsî kusurlar ına bakmamak gerektir.
Bunu da teessüf ve teellüm ile size beyan ediyorum ki: Ecnebîlerin bir 
kısm ı, nas ıl k ıymettar mal ımızı ve vatanlar ımızı bizden ald ılar. Onun bedeline 
çürük bir mal verdiler… Aynen öyle de yüksek ahlâk ımızı ve yüksek ahlâk ı-
mızdan ç ıkan ve hayat- ı içtimaiyeye temas eden seciyelerimizin bir k ısm ını 
bizden ald ılar. Terakkilerine medar ettiler. Ve onun fiyat ı olarak bize verdikle-
ri sefihâne ahlâk- ı seyyieleridir, sefihâne seciyeleridir.
Meselâ bizden ald ıklar ı seciye-i milliye ile bir adam onlarda der: “E ğer 
ben ölsem milletim sa ğ olsun. Çünkü milletimin içinde bir hayat- ı bâkiyem 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  95
var.” İşte bu kelimeyi bizden alm ışlar ve terakkiyâtlar ında en metin esas da 
budur. Bizden h ırsızlam ışlar. Bu kelime ise din-i haktan ve iman hakikatlerin-
den ç ıkar. O bizim, ehl-i iman ın mal ıdır.
Hâlbuki ecnebilerden içimize giren pis ve fena seciye itibar ıyla bir hod-
gâm adam bizde diyor: “Ben susuzluktan ölsem, hiç ya ğmur bir daha dünya-
ya gelmesin. E ğer ben görmezsem bir saadeti, dünya istedi ği gibi bozulsun.” 
İşte bu ahmakâne kelime dinsizlikten ç ıkıyor, âhireti bilmemekten geliyor. 
Hariçten içimize girmi ş, zehirliyor.
Hem o ecnebilerin bizden ald ıklar ı fikr-i milliyetle bir ferdi, bir millet gibi 
kıymet al ıyor. Çünkü bir adam ın k ıymeti, himmeti nisbetindedir.  Kimin 
himmeti milleti ise, o kimse tek ba şıyla küçük bir millettir.
Baz ılar ımızdaki dikkatsizlikten ve ecnebilerin zararl ı seciyelerini almam ız-
dan, kuvvetli ve kudsî İslâmî milliyetimizle beraber herkes “Nefsî! Nefsî!” de-
mekle ve milletin menfaatini dü şünmemekle ve menfaat-i şahsiyesini dü şün-
mekle bin adam, bir adam hükmüne sukut eder.
ِďْ×َّĉĤِאÖ ٌّĹِĬَïَĨ ُįَّĬَِŶ َאنِùْĬِْŸا َīِĨ َ÷ْĻَĥَĘ ُįُùْęَĬ ُįُÝَّĩِİ כَאنَ ْīَĨ Yani, “Kimin himmeti 
yaln ız nefsi ise o insan de ğil. Çünkü insan ın f ıtrat ı medenîdir. Ebnâ-y ı cinsini 
mülâhazaya mecburdur. Hayat- ı içtimaiye ile hayat- ı şahsiyesi devam edebi-
lir.”
Meselâ bir ekme ği yese kaç ellere muhtaç ve ona mukabil o elleri mânen 
öptüğünü ve giydi ği libasla kaç fabrikayla alâkadar oldu ğunu k ıyas ediniz. 
Hayvan gibi bir postla ya şamad ığından ebnâ-y ı cinsiyle f ıtraten alâkadar ol-
mas ından ve onlara mânevî bir fiyat vermeye mecbur oldu ğundan f ıtrat ıyla 
medeniyet-perverdir.
Menfaat-i şahsiyesine hasr- ı nazar eden, insanl ıktan ç ıkar, masum olma-
yan câni bir hayvan olur. Bir şey elinden gelmese, hakikî özrü olsa o müstes-
na!
Alt ınc ı Kelime
Müslümanlar ın hayat- ı içtimaiye-i İslâmiye’deki saadetlerinin anah-
tar ı, meşveret-i şer’iyedir.  1ْħُıَĭْĻَÖ رٰىĳُü ْħُİُóْĨوَأَ âyet-i kerîmesi, şûrây ı esas 
olarak emrediyor.
1 “İşleri, aralar ında istişareye dayal ı olarak yürütülür.” ( Şûrâ sûresi, 42/38)
96  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Evet nas ılki nev-i be şerdeki telâhuk-u efkâr unvan ı alt ında as ırlar ve za-
manlar ın tarih vas ıtas ıyla birbiriyle me şvereti, bütün be şeriyetin terakkiyât ı ve 
fünûnunun esas ı olduğu gibi en büyük k ıta olan Asya’n ın en geri kalmas ının 
bir sebebi, o şûra-y ı hakikiyeyi yapmamas ıdır.
Asya k ıtas ının ve istikbalinin ke şşafı ve miftah ı, şûrad ır. Yani nas ıl 
ferdler birbiriyle me şveret eder; tâifeler, k ıtalar dahi o şûray ı yapmalar ı lâz ım-
dır ki üç yüz belki dört yüz milyon İslâm’ ın ayaklar ına konulmu ş çeşit çeşit 
istibdatlar ın kay ıtlar ını, zincirlerini açacak, da ğıtacak, me şveret-i şer’iye ile şe-
hâmet ve şefkat-i imaniyeden tevellüd eden hürriyet-i şer’iyedir ki o hürriyet-i 
şer’iye, âdâb- ı şer’iye ile süslenip, garp medeniyet-i sefihânesindeki seyyiât ı 
atmakt ır. İmandan gelen hürriyet-i şer’iye, iki esas ı emreder:
.َאدِ×ِđْĥِĤ ًاïْ×َĐ نُĳَכُĺ َź ِِّٰų ًاïْ×َĐ כَאنَ ْīَĨ ..َģَّĤَñَÝَĺ َźوَ َģِّĤَñُĺ َź أَنْ
.ِّٰųا دُونِ ْīِĨ ًאÖَאÖأَرْ ًאąْđَÖ ْħُכُąْđَÖ َģَđْåَĺ َź أَنْ
.ِīٰĩْèَّóĤا ُÙَّĻِĉَĐ ُÙَّĻِĐْóَّýĤا ُÙَّĺِّóُéْĤاَ: ْħَđَĬ
Yani iman bunu iktiza ediyor ki:
•Tahakküm ve istibdat ile ba şkas ını tezlil etmemek ve zillete dü şür-
memek ve zalimlere tezellül etmemek.. Allah’a hakikî abd olan, ba şka-
lara abd olamaz.
•Birbirinizi –Allah’tan ba şka– kendinize Rab yapmay ınız! Yani Allah’ ı
tan ımayan; her şeye, herkese nisbetine göre bir rubûbiyet tevehhüm eder, 
başına musallat eder.
Evet: Hürriyet-i şer’iye, Cenab- ı Hakk’ ın Rahmân, Rahîm tecellîsiyle bir 
ihsan ıdır ve iman ın bir hâssas ıdır.
رٰىĳُّýĤوَا ٰىĳْĝَّÝĤوَا ُÙَّ×َéَĩْĤا ُمِïَÝْĥَĘ ْسُÉَĻْĤا َאشَĐ َźوَ ْقُïِّāĤا َאĻْéَĻْĥَĘ
.َīĻِĨاٰ. ٰىïُıْĤا َďَ×َّÜا ِīَĨ ĵٰĥَĐ َمُŻَّùĤوَا ٰىĳَıْĤا َďَ×َّÜا ِīَĨ ĵٰĥَĐ َمُŻَĩْĤوَا
Yaşasın s ıdk! Ölsün yeis! Muhabbet devam etsin! Şûra kuvvet bulsun! 
Bütün levm ve itâb ve nefret, heva ve hevese tâbi olanlara olsun! Selâm ve selâmet hüdâya tâbi olanlar üstüne olsun! Âmîn!..
f
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  97
Şam’da fazla kalmad ı. Şarkî Anadolu’da Medresetüz-Zehrâ nâm ıyla vü-
cûda getirmek istedi ği dârülfünunun kü şad ı için çal ışmak üzere İstanbul’a gel-
di. Sultan Re şad’ ın Rumeli’ye seyahati münasebetiyle Vilâyât- ı Şark ıye nâm ı-
na refâkat etti. Yolda şimendiferde iki mektep muallimi ile aralar ında bir ba-
his aç ılır. Şimendiferde yapt ıklar ı bu mübâhasenin hülâsas ı, Hutbe-i Şamiye 
adl ı eserin zeylinde yaz ılm ıştır. Bir kaç cümlesini aynen al ıyoruz:
“Hürriyetin ba şında, Sultan Re şad’ ın Rumeli’ye seyahati münasebetiyle 
vilâyât- ı şark ıye nâm ına ben de refâkat ettim. Şimendiferimizde iki mektepli 
mütefennin arkada şla bir mübâhase oldu. Benden suâl ettiler ki: “Hamiyet-i 
diniye mi, yoksa hamiyet-i milliye mi daha kuvvetli, daha lâz ım?”
O zaman dedim: “ Biz müslümanlar indimizde ve yan ımızda din ve 
milliyet, bizzat müttehittir. İtibarî, zahirî, âr ızî bir ayr ılık var. Belki din, 
milliyetin hayat ı ve ruhudur. İkisine, birbirinden ayr ı ve farkl ı bak ıldığı 
zaman; hamiyet-i diniye, avâm ve havassa şâmil oluyor. Hamiyet-i milli-
ye, yüzden birisine –yani menfaat-i şahsiyesini millete feda edene– has 
kal ır. Öyle ise hukuk-u umumiye içinde hamiyet-i diniye esas olmal ı, ha-
miyet-i milliye ona hâdim ve kuvvet ve kalesi olmal ı.
Hususan biz şarkl ılar, garpl ılar gibi de ğiliz. İçimizde, kalblerde hâ-
kim, hiss-i dinîdir. Kader-i ezelî, ekser enbiyây ı şarkta göndermesi i şaret 
ediyor ki : Yaln ız hiss-i dinî, şark ı uyand ırır, terakkiye sevk eder. Asr- ı sa-
adet ve Tâbiîn bunun bir burhan- ı kat’îsidir.
Ey bu hamiyet-i diniye ve millîyeden hangisine daha ziyade ehemmiyet 
vermek lâz ım geldiğini soran bu şimendifer denilen medrese-i seyyarede ders 
arkadaşlar ım ve şimdi zaman ın şimendiferinde istikbal taraf ına bizimle bera-
ber giden bütün mektepliler! Size de derim ki:
“Hamiyet-i diniye ve İslâmiyet milliyeti, Türk ve Arap içinde tamam ıyla 
mezcolmu ş ve kâbil-i tefrik olamaz bir hâle gelmi ş. Hamiyet-i İslâmiye, en 
kuvvetli ve metin ve ar ştan gelmi ş bir zincir-i nurânîdir. K ırılmaz ve kopmaz 
bir urvetü’l-vüskâd ır, tahrip edilmez, ma ğlûp olmaz bir kudsî kaledir.” dedi ğim 
vakit, o iki münevver mektep muallimleri bana dediler: “Delilin nedir? Bu bü-yük dâvâya, büyük bir hüccet ve gayet kuvvetli bir delil lâz ım, delil nedir?”
Birden şimendiferimiz tünelden ç ıktı, biz de ba şımızı çıkard ık, pencere-
den bakt ık; alt ı yaşına girmemi ş bir çocuğu şimendiferin tam geçece ği yolun 
yan ında durmu ş gördük. O iki muallim arkada şlar ıma dedim: “ İşte bu çocuk 
lisân- ı hâliyle suâlimize tam cevap veriyor. Benim bedelime o mâsum çocuk,
98  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bu seyyar medresemizde üstad ımız olsun. İşte lisân- ı hâli, bu gelecek hakikati 
der: Bak ınız, bu dâbbetü’l-arz, deh şetli hücum ve gürültüsü ve ba ğırmas ıy-
la ve tünel deli ğinden ç ıkıp hücum etti ği dakikada geçece ği yola bir metre 
yak ınlıkta o çocuk duruyor. O dâbbetü’l-arz, tehdidiyle ve hücumunun ta-
hakkümü ile ba ğırarak tehdit ediyor: ‘Bana rast gelenlerin vay hâline!’ de-
diği hâlde; o mâsum, yolunda duruyor. Mükemmel bir hürriyet ve harika 
bir cesaret ve kahramanl ıkla, beş para onun tehdidine ehemmiyet vermiyor. 
Bu dâbbetü’l-arz ın hücumunu istihfaf ediyor ve kahramanc ıklığıyla diyor: ‘Ey 
şimendifer! Sen, gök gürültüsü gibi ba ğırmanla beni korkutamazs ın!’ Sebat 
ve metânetinin lisân- ı hâli güya der: ‘Ey şimendifer! Sen bir nizam ın esirisin. 
Senin gem’in, dizginin, seni gezdirenin elindedir. Senin, bana tecavüz etmek haddin de ğil. Beni istibdad ın alt ına alamazs ın. Haydi yoluna git, kumandan ın 
izniyle yolundan geç!’
İşte ey bu şimendiferdeki arkada şlar ım ve elli sene sonra, fenlere çal ışan 
kardeşlerim! Bu mâsum çocu ğun yerinde, Rüstem-i İ
ranî veya Herkül-ü Yu-
nanî o acîb kahramanl ıklar ıyla beraber tayy- ı zaman ederek o çocu ğun ye-
rinde bulundu ğunu farz ediniz. Onlar ın zaman ında şimendifer olmad ığı için 
elbette şimendiferin bir intizam ile hareket etti ğine bir itikatlar ı olmayacak. 
Birden bu tünel deli ğinden, ba şında ateş, nefesi gök gürültüsü gibi gözlerinde 
elektrik berkleri oldu ğu hâlde, birden ç ıkan şimendiferin deh şetli tehdit hücu-
muyla Rüstem ve Herkül taraf ına koşmas ına karşı, o iki kahraman ne kadar 
korkacaklar; ne kadar kaçacaklar; o harika cesaretleriyle bin metreden fazla kaçacaklar. Bak ınız, nas ıl bu dâbbetü’l-arz ın tehdidine kar şı hürriyetleri, ce-
rasetleri mahvolur. Kaçmaktan ba şka çare bulam ıyorlar. Çünkü onlar, onun 
kumandan ına ve intizam ına itikat etmedikleri için mutî bir merkep zannetmi-
yorlar; belki gayet müthi ş, parçalay ıcı, vagon cesâmetinde yirmi arslan ı arka-
sına takm ış bir nevi arslan tevehhüm ederler.”
Ey karde şlerim ve ey elli sene sonra bu sözleri i şiten arkada şlar
ım! İşte 
alt ı yaşına girmeyen bu çocu ğa, o iki kahramandan ziyade cesaret ve hürriyet 
ve çok mertebe onlar ın fevkinde bir emniyet ve korkmamak hâletini veren; o 
masumun kalbinde hakikatin bir çekirde ği olan “şimendiferin intizam ına ve 
dizgini bir kumandan ın elinde bulundu ğuna ve cereyan ı bir intizam alt ında ve 
birisi onu kendi hesab ıyla gezdirmesine” olan itikad ı ve itmînan ı ve iman ıdır.
Ve o iki kahraman ı gayet korkutan ve vicdanlar ını vehme esir eden,
onlar ın “onun kumandan ını bilmemek ve intizam ına inanmamak” olan cahi-
lâne itikats ızlıklar ıdır.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------  99
......
O iki temsilde, o iki acip kahraman ın pek acip korku ve telâ şlar ına ve 
elemlerine sebep, onlar ın adem-i itikatlar ı ve cehaletleri ve dalâletleri oldu ğu 
gibi; Risale-i Nur’un yüzer hüccetlerle isbat etti ği bir hakikati ki, bu risalenin 
mukaddimesinde bir-iki misali söylenmi ş, mesele şudur ki:
Küfür ve dalâlet, bütün kâinat ı ehl-i dalâlete binler müthi ş düşmanlar tâ-
ifeleri ve silsileleri gösteriyor. Kör kuvvet, serseri tesadüf, sa ğır tabiat elleriyle, 
manzume-i şemsiyeden tut, ta kalbdeki verem mikroplar ına kadar binler tâife 
düşmanlar biçare be şere hücum ettiklerini ve insan ın câmî mahiyeti ve küllî 
istidâdât ı ve hadsiz ihtiyacat ı ve nihayetsiz arzular ına karşı mütemadiyen kor-
ku, elem, deh şet ve telâ ş vermesiyle, küfür ve dalâlet bir cehennem zakkumu 
olduğunu ve bu dünyada da sahibini bir cehennem içine koydu ğunu; din ve 
imandan hariç binler fen ve terakkiyât- ı beşeriye o Rüstem ve Herkül’ün kahra-
manl ıklar ı gibi beş para fayda vermedi ğini, yaln ız iptal-i his nev’inden muvak-
katen o elîm korkular ı hissetmemek için sefahet ve sarho şlukla şırınga ediyor…
İşte, iman ve küfrün muvâzenesi âhirette cennet ve cehennem gibi mey-
veleri ve neticeleri verdi ği gibi, dünyada da imân bir mânevî cenneti temin ve 
ölümü bir terhis tezkeresine çevirmesini, ve küfür dünyada dahi bir mânevî cehennem ve hakikî saadet-i be şeriyeyi mahvetmesi ve ölümü bir idam- ı
 ebe-
dî mahiyetine getirmesini kat’î bir his ve şuhuda istinad eden Risale-i Nur’un 
yüzer hüccetlerine havale edip k ısa kesiyoruz.
Bu temsilin hakikatini görmek isterseniz, ba şınızı kald ırınız, bu kâinata 
bak ınız. Ne kadar şimendifer misillü balon, otomobil, tayyare, berriye ve bah-
riye gemiler, karada, denizde havada kudret-i Ezeliyenin nizam ve hikmetle halk ettiği y ıldızlar ın kürelerine ve kâinat ecrâm ına ve hâdisat ın silsilelerine ve 
müteselsil vak ıatlar ına bak ınız.
Hem âlem-i şehadette ve cismanî kâinatta bunlar ın vücudu gibi, âlem-i 
ruhanî ve mâneviyâtta kudret-i ezeliyenin daha acip müteselsil nazîreleri var olduğunu, akl ı bulunan tasdik eder, gözü bulunan ço ğunu görebilir.
İşte, kâinat içinde maddî ve mânevî bütün bu silsileler, imâns ız ehl-i da-
lâlete hücum ediyor, tehdit ediyor, korku veriyor, kuvve-i mâneviyesini zîr u zeber ediyor.
Ehl-i imana de ğil tehdit ve korkutmak, belki sevinç ve saadet, ünsiyet 
ve ümit ve kuvvet veriyor. Çünkü ehl-i iman iman ile görüyor ki, o hadsiz 
100  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
silsileleri, maddî ve mânevî şimendiferleri, seyyar kâinatlar ı mükemmel inti-
zam ve hikmet dairesinde birer vazifeye sevk eden bir Sâni-i Hakîm onlar ı ça-
lıştırıyor. Zerre miktar vazifelerinde şaşırm ıyorlar, birbirine tecavüz edemiyor-
lar. Ve kâinattaki kemâlât- ı sanata ve tecelliyât- ı cemâliyeye mazhar oldukla-
rını görüp kuvve-i mâneviyeyi tamam ıyla eline verip, saadet-i ebediyenin bir 
numûnesini iman gösteriyor.
İşte, ehl-i dalâletin imans ızlıktan gelen deh şetli elemlerine ve korkular ına 
karşı hiçbir şey, hiçbir fen, hiçbir terakkiyât- ı beşeriye buna kar şı bir tesellî 
veremez, kuvve-i mâneviyeyi temin edemez. Cesareti zîr u zeber olur. Fakat muvakkat gaflet perde çeker, aldat ır.
Ehl-i iman, iman cihetiyle de ğil korkmak ve kuvve-i mâneviyesi k ırılmak, 
belki o temsildeki mâsum çocuk gibi, fevkalâde bir kuvvet-i mâneviye ve bir metanetle ve imandaki hakikatle onlara bak ıyor. Bir Sâni-i Hakîm’in hikmet 
dairesinde tedbir ve iradesini mü şahede eder, evham ve korkulardan kurtu-
lur. “Sâni-i Hakîmin emri ve izni olmadan bu seyyar kâinatlar hareket ede-mezler, ili şemezler” deyip anlar. Kemal-i emniyetle, hayat- ı dünyeviyesinde 
de derecesine göre saadete mazhar olur.
Kimin kalbinde imandan ve din-i haktan gelen bu hakikat çekirde ği vic-
dan ında bulunmazsa ve nokta-y ı istinad ı olmazsa, bilbedahe, temsildeki Rüs-
tem ve Herkül’ün cesaretleri ve kahramanl ıklar ı kırıldı
ğı gibi, onun cesareti 
ve kuvve-i mâneviyesi muzmahil olur ve vicdan ı tefesüh eder. Ve kâinat ın 
hadisat ına esir olur. Her şeye karşı korkak bir dilenci hükmüne dü şer. İman ın 
bu s ırr- ı hakikatini ve dalâletin de bu deh şetli şekavet-i dünyeviyesini Risale-i 
Nur yüzer kat’î hüccetlerle isbat etti ğine binaen, bu pek uzun hakikati k ısa 
kesiyoruz.
Acaba en ziyade kuvve-i mâneviyeye ve teselliye ve metanete ihtiyac ını 
hissetmiş bu as ırdaki beşer, bu zamanda o kuvve-i mâneviyeyi ve tesellîyi 
ve saadeti temin eden ve İslâmiyet ve imandaki nokta-y ı istinad olan hakâ-
ik-i imaniyeyi b ırak ıp, garpl ılaşmak unvan ıyla, İslâmiyet milliyetinden istifade 
yerine, bütün bütün kuvve-i mâneviyeyi k ırıp ve teselliyi mahveden ve me-
tanetini k ıran dalâlet ve sefahete ve yalanc ı politika ve siyasete dayanmak, 
ne kadar maslahat- ı beşeriyeden ve menfaat-i insaniyeden uzak bir hareket 
olduğunu, pek yak ın bir zamanda intibaha gelmi ş, başta İslâm olarak, be şer 
hissedecek. Dünyan ın ömrü kalm ışsa Kur’ân’ ın hakâikine yap ışacak.
f
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  101
O vakit Kosova’da, büyük bir İslâm dârülfünununun tesisine te şebbüs 
edilmişti. Orada hem İttihadç ılara, hem Sultan Re şad’a der ki: “ Şark, böyle 
bir dârülfünuna daha ziyade muhtaç ve âlem-i İslâm’ ın merkezi hükmünde-
dir.” Bunun üzerine şarkta bir dârülfünun aç ılacağını vaad ederler. Bilâhare 
Balkan Harbi ç ıkmas ıyla, o medrese yeri yani Kosova istilâ edilir. Bunun üze-
rine müracaatla Kosova’daki dârülfünun için tahsis edilen on dokuz bin alt ın 
liran ın şark dârülfünunu için verilmesini talep eder, bu talebi kabul edilir.
Bediüzzaman tekrar Van’a hareket eder. Van Gölü kenar ındaki Artemit’-
te (Edremit) o dârülfünunun temeli at ılır. Fakat ne çare ki Harb-i Umumî’nin 
zuhuruyla, te şebbüs geri kal ır. Zaten o k ış Molla Said, talebelerine: “Haz ır 
olunuz, büyük bir musibet ve felâket bize yakla şıyor!” diye haber vermi şti.
Üstad Bediüzzaman Hazretleri Birinci Cihan Harbi’nin sonlar ında
Üstad Bediüzzaman Said Nursî'nin temelini att ığı 
Dârulfünun'un yeri
Bediüzzaman Hazretleri’nin Van'daki hayat ına ait Çoravanis
Köyü'ndeki medresenin yan ından Erek Da ğı'nın görünü şü
Bediüzzaman Said Nursî’nin gönüllü alay
kumandan ı olarak vatan ve millete
fedakârâne hizmetleri
Bediüzzaman Kafkas Cephesi’nde Enver Pa şa ve f ırka kumandan ının 
hayranl ıkla takdir ettikleri hizmet-i cihadiyeyi yapt ıktan sonra, Rus kuvvetleri-
nin ilerlemesinden dolay ı Van’a çekildi. Van’ ın tahliyesi ve Ruslar ın hücumu 
sıras ında, bir k ısım talebeleriyle Van kalesinde şehid oluncaya kadar müdafa-
aya kat’î karar verdikleri hâlde, geri çekilen Van valisi Cevdet Bey’in ısrar ıy-
la, Vastan kasabas ına çekildi. Vali, kaymakam, ahali ve asker Bitlis taraf ına 
çekilirken, bir alay Kazak süvarisi Vastan üzerine hücum etmi şti. Molla Said, 
Van’dan kaçan ahalinin mal ve çoluk-çocuklar ının düşman eline geçmemesi 
için otuz-k ırk kadar kaçamam ış asker ve bir k ısım talebeleriyle o Kazaklara 
karşı koymuş ve hepsinin kurtulmas ını sağlam ıştır. Hattâ hücum eden Kazak-
lara dehşet vermek için, geceleyin onlar ın üstündeki yüksek bir tepeye hücum 
tarz ında ç ıkıyor, güya büyük bir imdat kuvveti gelmi ş zannettirerek, Kazaklar ı 
oyalay ıp ilerletmiyordu. Böylelikle, Vastan’ ın Rus istilâs ından kurtulmas ına 
sebep olmu ştur.
O muharebe zamanlar ında sipere döndü ğü vakit, k ıymettar talebesi Mol-
la Habib ile “ İşârâtü’l-İ’câz” nam ındaki tefsirini telif ediyordu. Bazen avc ı hat-
tında, bazen at üzerinde, bazen de sipere girdikleri zaman; kendisi söylüyor, 
Molla Habib de yaz ıyordu. “İşârâtü’l-İ’câz” ın büyük bir k ısm ı bu vaziyette telif 
edilmiştir.1(Hâşiye) Bu harika tefsirin ba şındaki “İfade-i Meram” ı tefsir hakk ında 
bir derece mâlûmat vermesi itibar ıyla aynen dercediyoruz.
1 (Hâşiye) Tenbih : Bu “İşârâtü’l-İ’câz” tefsiri, eski harb-i umumînin birinci senesinde, cephe-i 
harpte, me’hazsiz olarak, kitap mevcut olmad ığı hâlde telif edilmi ştir. Harp zaman ının zaru-
retinden ba şka, dört sebebe binaen gayet muhtasar ve îcazl ı bir tarzda yaz ılm ış; “Fatiha” ve 
nısf- ı evvel daha mücmel, daha muhtasar kalm ıştır.
   Evvelâ : O zaman, izaha müsaade etmiyordu. Eski Said, îcazl ı ve k ısa tâbiratla ifade-i 
meram ediyordu.
   Sâniyen : Gayet zeki olan kendi talebelerinin derece-i fehimlerini dü şünüyordu, ba şkalar ın 
anlamalar ını düşünmüyordu.
   Sâlisen : Eski Said, en dakik ve en ince olan nazm- ı Kur’ân’da îcazl ı olan i’câz ı beyan etti-
ği için, k ısa ve ince dü şmüştür. Fakat şimdi ise Yeni Said nazar ıyla mütalâa ettim. Elhak, 
Eski Said’in bütün hatiât ıyla beraber, şu tefsirdeki tetkikât- ı ilmiyesi, onun bir şaheseridir.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  105
İfade-i Meram
Kur’ân- ı Azîmüşşân; bütün zamanlarda gelip geçen nev-i be şerin tabaka-
lar ına, milletlerine, fertlerine hitaben, Ar ş-ı Âlâ’dan îrad edilen ilâhî ve şümûl-
lü bir nutuk ve umumî ve rabbânî bir hitabe oldu ğu gibi bilinmesi bir ferdin 
veya küçük bir cemaatin iktidar ından hariç olan, bilhassa bu zamanda, dün-
ya maddiyât ına ait pek çok fenleri, ilimleri câmîdir.
Bu itibarla; zamanca, mekânca, ihtisasça, daire-i ihatas ı pek dar olan bir 
ferdin fehminden, karîhas ından ç ıkan bir tefsir, bihakk ın Kur’ân- ı Azîmüşşâ-
n’a tefsir olamaz... Çünkü Kur’ân’ ın hitab ına muhatap olan milletlerin, in-
sanlar ın ahvâl-i ruhiyelerine, maddiyât ına ve câmî bulundu ğu ince fenlere, 
ilimlere bir fert vâk ıf ve sahib-i ihtisas olamaz ki ona göre bir tefsir yapabilsin. 
Maahâzâ; bir ferdin mesle ği, meşrebi, taassuptan hâli olamaz ki hakâik-i Kur’-
âniye’yi görsün, bîtarafâne beyan etsin. Maahâzâ ferdin fehminden ç ıkan bir 
dâvâ, kendisine has olup, ba şkas ı o dâvân ın kabulüne davet edilemez. Me ğer 
ki bir nevi icmâ ın tasdikine mazhar ola.
Binaenaleyh, Kur’ân’ ın ince manalar ının ve tefsirlerde da ğınık bir sûrette 
bulunan mehâsininin ve zaman ın tecrübesiyle fennin ke şfi sayesinde tecelli 
eden hakikatlerinin tesbitiyle, her biri birkaç fende mütehass ıs olmak üzere, 
muhakkikîn-i ulemâdan yüksek bir heyetin tetkikât ıyla, tahkikat ıyla bir tefsirin 
yap ılmas ı laz ımd ır. Nitekim kanunî hükümlerin tanzim ve ıttırad ı, bir ferdin 
fikrinden de ğil, yüksek bir heyetin nazar- ı dikkat ve tetkikât ından geçmesi 
lâz ımd ır ki umumî bir emniyeti ve cumhur-u nâs ın itimad ını kazanmak üzere 
 Yaz ıldığı vakit daima şehid olmaya haz ırland ığı için, hâlis bir niyet ile ve belâgat ın kanunla-
rına ve ulûm-u Arabiye’nin düsturlar ına tatbik ederek yazd ığı için hiçbirini cerh edemedim. 
Belki Cenâb- ı Hak, bu eseri ona keffâret-i zünûb yapacak ve bu tefsiri tam anlayacak adam-
lar ı da yetiştirecek, in şâallah! Eğer Birinci Harb-i Umumî gibi mâniler olmasayd ı, tefsirin şu 
birinci cildi, i’câz vücûhundan olan i’câz- ı nazmîyi beyan etti ği gibi, diğer cüzler ve mektup-
lar da müteferrik tefsir hakikatlerini içine alsayd ı, Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’a güzel bir tefsir-i 
câmi olurdu. Belki in şâallah, şu cüz-ü tefsir yüz otuz adet “Sözler” ve “Mektubat” risaleleriyle 
beraber me’haz olursa, ileride bahtiyar bir heyet öyle bir tefsir-i Kur’ânî yazs ın, inşâallah!
Said Nursî
f
    Hem, İstanbul’da Fetva Emini Ali R ıza Efendi, çok zaman bu tefsiri mütâlaa ile yan ına 
gelen dostlar ına müteaddit defalar: “Bu İşârâtü’l-İ’câz, bin tefsir kuvvetinde ve k ıymetinde-
dir!” diye yemin ederek ilân ediyordu.
    Şark ulemâs ı, Şam ve Ba ğdad’da büyük âlimler: “ İşârâtü’l-İ’câz gayet harika ve emsâlsiz 
bir tefsirdir.” diye istihsan etmi şlerdir.
106  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
millete kar şı bir kefalet-i z ımniye husule gelsin ve icma- ı ümmet, hücceti elde 
edebilsin.
Evet, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın müfessiri, yüksek bir deha sahibi ve nâfiz 
bir içtihada mâlik ve bir velâyet-i kâmileyi hâiz bir zat olmal ıdır. Bilhassa bu 
zamanda bu şartlar, ancak yüksek bir azîm bir heyetin tesanüdüyle telâhuk-u 
efkâr ından ve ruhlar ının tenasübüyle birbirine yard ım etmekten ve hürriyet-i 
fikirle taassuptan âzâde olmakla tam ihlâslar ından doğan dâhî bir şahs- ı mâ-
nevîde bulunur; ve o şahs- ı mânevî, Kur’ân’ ı tefsir edebilir. Çünkü “Cüzde 
bulunmayan, külde bulunur.” kaidesine binaen, her fertte bulunmayan bu gibi şartlar, heyette bulunur. Böyle bir heyetin zuhurunu çoktan beri bekli-
yorken, hiss-i kable’l-vuku kabîlinden, memleketi y ıkıp yakacak büyük bir 
zelzelenin arifesinde bulundu ğumuz zihne geldi.
1(Hâşiye-1)
“Bir şey tamam ıyla elde edilmedi ği takdirde tamam ıyla terk etmek caiz 
değildir.” kaidesine binaen, acz ve kusurumla beraber, Kur’ân’ ın baz ı ha-
kikatleriyle, nazm ındaki i’câz ına dair baz ı işaretleri tek ba şıma kaydetmeye 
başlad ım. Fakat Birinci Harb-i Umumî’nin patlamas ıyla Erzurum’un, Pasinle-
r’in dağlar ına ve derelerine dü ştük. O k ıyâmetlerde, o da ğ ve tepelerde f ırsat 
buldukça, kalbime gelenleri birbirine uymayan ibarelerle o deh şetli ve muh-
telif hâllerde yaz ıyordum. O zamanlarda, o gibi yerlerde müracaat edilecek 
tefsirlerin, kitaplar ın bulunmas ı mümkün olmad ığından; yazd ıklar ım, yaln ız 
sünûhât- ı kalbiyemden ibaret kald ı. Şu sünûhât ım eğer tefsirlere muvâf ık ise, 
nurun alâ nur; şayet muhalif cihetleri varsa, benim kusurlar ıma atfedilebilir.
Evet, tashihe muhtaç yerleri vard ır; fakat hatt- ı harpte, büyük bir ihlâsla, 
şehidler aras ında yaz ılıp giydirilen o y ırtık ibarelerin tebdiline – şehidlerin kan 
ve elbiselerinin tebdiline cevaz verilmedi ği gibi– cevaz veremedim ve kalbim 
raz ı olmad ı, şimdi de raz ı değildir. Çünkü hakikat-i ihlâs ile bakt ım, tashih 
yerini bulamad ım. Demek, sünûhât- ı Kur’âniye oldu ğundan i’câz- ı Kur’âniye 
onu yanl ışlardan himaye etmi ş.
Maahâzâ, kaleme ald ığım şu İşârâtü’l-İ’câz adl ı eserimi, hakikî bir tef-
sir niyetiyle yapmad ım. Ancak ulemâ-y ı İslâmdan ehl-i tahkikin takdirlerine 
mazhar oldu ğu takdirde, uzak bir istikbalde yap ılacak yüksek bir tefsire bir 
1 (Hâşiye-1) Evet Van’da, Horhor Medresemizin dam ında, esnâ-y ı derste büyük bir zelzelenin 
gelmekte oldu ğunu söyledi. Hakikaten söyledi ği gibi az bir zaman sonra Harb-i Umumî 
başlad ı.
 Hamza, Mehmed Şefik, Mehmed Mihrî
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  107
örnek ve bir me’haz olmak üzere, o zamanlar ın insanlar ına bir yâdigâr mak-
sad ıyla yapt ım.
f
O muharebede yirmi talebe kadar k ıymettar ve “ İşârâtü’l-İ’câz” tefsirinin 
kâtibi olan Molla Habib, İran cephesinde kumandan Halil Pa şa ile mühim bir 
muhabere vazifesini temin ettikten sonra Vastan’da şehid düşer.
O muharebeler esnas ında, Ermeni fedaileri baz ı yerlerde çoluk çocu ğu 
kesiyorlard ı. Buna kar şı Ermenilerin çocuklar ı da bazen öldürülüyordu. Bedi-
üzzaman’ ın bulundu ğu nahiyeye binlerle Ermeni çocu ğu toplanm ıştı. Molla 
Said askerlere: “Bunlara ili şmeyiniz!” diye emretti. Daha sonra bu Ermeni ço-
luk çocuğunu serbest b ırakt ı; onlar da, Ruslar’ ın içerisindeki ailelerinin yan ına 
döndüler. Bu hareket Ermeniler için büyük bir ibret dersi olup, müslüman-lar ın ahlâk ına hayran kalm ışlard ı. Bu hâdise üzerine, Ruslar bizi istilâ ettik-
lerinde, fedai komitelerin reisleri müslüman çoluk-çocu ğunu kesmek âdetini 
bırak ıp, “Madem Molla Said bizim çoluk-çocuklar ımızı kesmedi, bize teslim 
etti; biz de bundan sonra müslümanlar ın çocuklar ını kesmeyece ğiz.” diye ah-
dettiler. Molla Said, bu sûretle o havâlideki binlerle masumlar ın felâketten 
kurtulmas ını temin etmi ş oldu.
Bir müddet sonra Ruslar, Van ve Mu ş taraf ını istilâ edip, üç f ırka ile Bitli-
s’e hücum etti ği sırada, Bitlis Valisi Memduh Bey ile Kel Ali, Bediüzzaman’a: 
“Elimizde bir tabur asker ve iki bin kadar gönüllünüz var; biz geri çekilmeye mecburuz.” dediler.
Bediüzzaman onlara: “Etraftan kaç ıp gelen ahalinin ve hem de Bitlis hal-
kının mallar ı, çoluk ve çocuklar ı düşman eline dü şecek; biz mahvoluncaya 
kadar dört-be ş gün mukavemete mecburuz.” demesi üzerine onlar:
“Muş’un sukut etmesi dolay ısıyla otuz topumuzu askerler bu tarafa ka-
çırmaya çal ışıyorlar. Eğer sen, o otuz topu gönüllülerinle ele geçirebilirsen, 
birkaç gün o toplarla mukabele ederiz ve ahali de kurtulur.” dediler.
Bediüzzaman: “Öyle ise ben, ya ölürüm veya o toplar ı getiririm.” diyerek 
üç yüz gönüllünün ba şına geçti.
Geceleyin, Nur şin taraf ına, toplar ın getirildi ği cihete gitti. Toplar ı takib 
eden bir alay Rus Kazak ı’na kendi muhbirleri: “Bitlis’i müdafaa eden gönüllü 
kumandan ı üç bin adamla ve da ğdaki meşhur Musa Bey bin ki şi ile toplar ı kur-
tarmaya geliyorlar.” diyerek pek ziyade mübalâ ğa ile ihbar etmeleri üzerine, 
Kazak kumandan ı korkmuş, ilerleyememi şti. Bediüzzaman da, berabe rindeki 
108  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
üç yüz gönüllüyü rast geldikleri toplara birer iki şer taksim edip Bitlis’e gönde-
rir; kendisi ise ilerleyerek toplar ı birer birer kurtar ıp, en son topu da üç arka-
daşıyla birlikte ele geçirir. Bu şekilde, otuz topun Bitlis’e gelmesini temin eder. 
O toplarla üç-dört gün asker ve gönüllüler dü şmana mukabele edip, bütün 
ahali ve cihâzât ve mallar kurtulur.
Bediüzzaman, o harpte gönüllülere cesaret vermek için sipere girmeyerek 
avc ı hatt ında dola şırdı. Avc ı hatt ında en ileride at ını sağa sola ko ştururken, 
birden hat ırına gelir ve ruhuna ili şir ki: “Şu anda şehid olsam; bu vaziyetim, 
yani en ilerde göze çarpan şu hâlim, sak ın mertebe-i şehadetin bir esas ı olan 
ihlâs ıma zarar vermesin, bir hodfüru şluk manas ı olmas ın.” diyerek, birden 
atını döndürür ve arkada şlar ının yan ına gelir.1(Hâşiye)
Avc ı hatt ında dola şırken vücuduna dört gülle isabet etmi ş, fakat geri çe-
kilmemiş ve gönüllülerin cesareti k ırılmamas ı için sipere dahi girmemi ştir. 
Hattâ bunu i şiten vali Memduh Bey ve kumandan Kel Ali, “Aman geri çekil-
sin!” diye haber gönderdikleri zaman, demi ş:
“Bu kâfirlerin güllesi beni öldürmeyecek!..”Hakikaten üç gülle, ölecek yerine isabet etti ği hâlde; biri hançerini, di ğeri 
tütün tabakas ını delip geçmi ş ve kendisine bir zarar vermemi ştir.
Geceleyin vali ve kumandan Kel Ali ve ahali kurtulduktan, gönüllüler ve 
askerler çekildikten sonra; bir k ısım fedakâr talebeleriyle Bitlis’te bakiye kalan 
bir k ısım bîçareler için, kendilerini feda etmek fikriyle kaçmazlar. Sabahleyin 
düşman ın bir taburu ile müsademe ederler, arkada şlar ının çoğu şehid olur. 
Hattâ yeğeni ve fedakâr bir talebesi olan Ubeyd dahi kendi bedeline şehid 
düştükten sonra dü şman ın üç s ıra askerini yararak geçip, hayatta kalan üç 
1 (Hâşiye) İşte, muharebenin şiddetli an ında, hayat-memat meselesi vaktinde “Benim zâhi-
ren kahramanl ık gibi görünen bu vaziyetim hakikî ihlasa ayk ırı olmas ın?!” diye dü şünme-
si kemalât- ı insaniyenin bir misalidir, denilebilir. Meydan- ı harpte, dü şman karşısında, gül-
leler içerisinde; talebelerine cesaret vermek için en elzem bir kahramanl ığı fiilen göster-
mek emeliyle avc ı hatt ında at ını sağa sola döndürürken, bu sûretle cesaret-i imaniye ve 
şehamet-i İslâmiye’yi en âlâ bir derecede bir kumandan manas ıyla îfa ederken, ruhunda 
ve niyetinde en âlî ve safî bir mertebe-i kemal olan s ırr- ı ihlas ı kaç ırmamay ı ehemmiyet-
le düşünmesi ve dikkat kesilmesi; onun zâhiren takdire şâyan hizmet-i diniyesi, fedakârâne 
mücahedesi kadar, belki daha ziyade, ruhunun kemaline de delalet eder.
   İşte Molla Said bütün hayat ının şehadetiyle gerçi beyne’l- İslâm “Bediüzzaman”, 
“Sâhibüzzaman”, “Fahrüddeveran”, “Fatînülasr” unvanlar ıyla yâdedilmi ş; fakat bu hiçbir 
zaman hakikatsiz ve bir sözden ibaret de ğildir. Risale-i Nur ile yapt ığı muazzam hizmet-i 
imaniye ve Kur’âniye’si ve te şkil ettiği hamiyet-i diniye ile serfiraz milyonlar fedakâr talebe-
lerin kudsî şahs- ı manevîsi, bir şahid-i sad ık ve bir delil-i kât ıdır.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  109
talebesiyle pek acip bir sûrette su üzerinde bulunan bir sütreye girer. Hem 
yaral ı, hem aya ğı kırık bir hâlde; otuz üç saat su ve çamur içinde kal ır. Tüfek 
ellerinde, o vaziyet-i müdhi şe içinde, üst kattaki odada dü şman askeri ve zâ-
bitleri bulundu ğu hâlde, kemal-i istirahat-i kalble ve ahalinin kurtulmas ının 
sevinciyle sürur içinde, beraberindeki arkada şlar ına teselli vererek der:
“Karşımıza ne vakit çoklukla dü şman askerleri gelirse; o vakit silâhlar ımızı 
kullanaca ğız, kendimizi ucuza satmayaca ğız, bir-iki dü şmana kur şun atmaya-
cağız...”
Latîf bir inâyet-i ilâhiyedir ki; otuz üç saat, onlar Rus askerlerini gördükle-
ri ve Ruslar da onlar ı arad ıklar ı hâlde bulamad ılar. Bu esnada Bediüzzaman, 
talebeleri olan gönüllü fedailere hitaben:
“Arkadaşlar! Durmay ınız... Sizlere hakk ımı helâl ettim, beni b ırak ınız, siz 
kendinizi kurtarmaya çal ışınız.” demesi üzerine, fedakâr ve kahraman tale-
beler:
“Sizi bu hâlde b ırak ıp gidemeyiz; şehid olursak, yine hizmetinizde olsun.” 
deyip kal ırlar. Sonra Ruslar esir edip; Van, Celfa, Tiflis, Kilo ğrif, Kosturma’ya 
sevkederler.
Ermeni fedaileri me şhurdur; hattâ öyle rivayet ederler ki: “Fedailerin yüz-
leri, k ızarm ış kömür üstüne tutulup gözleri patlama derecesine gelse dahi, 
yine s ır vermezler.” İşte Ruslar o zaman diyorlard ı ki: “Bediüzzaman’ ın gönül-
lüleri, Ermeni fedailerinin fevkindedir! Bunun içindir ki, bizim Kazaklar ımızı 
imhada fazla muvaffak olmu şlard ır.”
Bediüzzaman’ ı üserâ kamp ına götürürler. Burada şu şekilde şâyân- ı tak-
dir bir hâdise cereyan eder. Şöyle ki:
Bir gün Rus Ba şkumandan ı esirleri tefti şe gelir. Tefti ş esnas ında, Be-
diüzzaman kumandana selâm vermez ve yerinden kalkmaz. Kumandan kızar, belki tan ımam ıştır diyerek tekrar önünden geçti ği zaman yine ye-
rinden kalkmay ınca, kumandan tercüman vas ıtas ıyla der
:
“Beni herhâlde tan ımad ılar?”
Bediüzzaman:
“Tan ıyorum, Nikola Nikolaviç’tir.”
Kumandan:
“Şu hâlde Rus ordusuna, dolay ısıyla Rus Çar ına hakaret ediyorlar.”
110  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bediüzzaman:
“Hakaret etmedim. Ben bir müslüman âlimiyim. İmanl ı bir kimse, 
Cenab- ı Hakk ı tan ımayan bir adamdan üstündür. Binaenaleyh ben sana 
kıyam etmem!” der.
Bunun üzerine Bediüzzaman divan- ı harbe verilir. Birkaç zâbit ar-
kadaşı, hemen özür dileyerek vahîm neticenin önlenmesine çal ışmas ını 
istirham ederler.
Fakat Bediüzzaman:
“Bunlar ın idam karar ı, benim ebedî âleme seyahat etmem için bir 
pasaport hükmündedir, deyip kemal-i izzet ve şecâatle hiç ehemmiyet 
vermez.”
Nihayet idam ına karar verilir. Hüküm infaz edilece ği vakit, namaz 
kılmak için müsaade ister; vazife-i diniyesini ifadan sonra, at ılacak kur-
şunlara gö ğsünü gerece ğini beyan eder. Tam bu esnada, namaz ını eda 
ederken, Rus kumandan ı gelerek, Bediüzzaman’dan özür dileyip :
“O hareketinizin, mukaddesat ınıza olan ba ğlılıktan ileri geldi ğine 
kanaat getirdim, rica ederim, beni affediniz.” diyerek verilen idam hük-
münü geri ald ırır.
f
Bediüzzaman, iki buçuk sene kadar Sibirya taraflar ında esarette kal ır. 
Bütün hayat ını, fîsebîlillâh Kur’ân’a, İslâmiyet’e, sünnet-i seniyyenin ihyas ına 
hasr ve vakfeden bu fedakâr- ı İslâm, buralarda da katiyen bo ş durmaz. İçe-
risinde bulundu ğu muhiti tenvir ve ir şad için çal ışır. Bu müddet içinde ken-
disiyle beraber esarette bulunan zâbitlere dersler veriyordu. Bir gün, doksan zâbit arkada şına ders verdi ği s ırada, bir Rus kumandan ı gelir. “Siyasî ders 
veriyor” diye dersine mâni olursa da, faaliyetinin dinî, ilmî, içtimaî oldu ğunu 
öğrenince serbest b ırakt ırır.
Nihayet esaretten firar ile kurtulup; Petersburg ve Var şova’ya gelmeye mu-
vaffak olur. Bilâhare Viyana tarîkiyle 1334 senesinde İstanbul’a te şrif eder.
Harb-i Umumîde gönüllü alay kumandan ı olan Bediüzzaman Said Nursî, 
bu esaret hayat ını bir eserinde
1(Hâşiye) şöyle anlat ıyor:
1 (Hâşiye) Bu esaretten hayli zaman geçtikten sonra, Barla’ya bir esir gibi gönderilen Üstad, 
eski macera-y ı hayat ından bir k ısm ını da “Yirmi Alt ınc ı Lem’an ın On Üç Ricas ı” olarak 
kaleme alm ıştır. Merak edenler o risaleye müracaat edebilirler.
ÖN YÜZÜ
 İsmi : Said Mirza Efendi
 Rütbesi : Fahrî Kaymakam K ıtas ı : Gönüllü Kürt Süvari Alay ı
 Tâbiiyeti : Osmanl ı
 Seyahat mebdei : Sofya Gideceği mahal : İstanbul (Dersaadet)
 Sebeb-i seyahat : Esaretten avdet 17 Haziran 1918
Bediüzzaman’ ın Rusya esaretinden firar edip Almanya yolu ile Sofya’ya 
geldiği zaman, Sofya Ate şemiliterli ği taraf ından verilen pasaportudur
Bediüzzaman' ın Rus esaretinden dönü şte ald ığı
“Vatan ı Avdet” belgesinin arka yüzü
Yirmi Alt ınc ı Lem’an ın
Dokuzuncu Ricas ı’ndan Bir K ısım
Harb-i Umumî ’de esaretle , Rusya ’nın şark- ı şimalîsinden, çok uzak olan 
Kosturma  vilâyetinde bulunuyordum. Orada Tatarlar ın küçük bir câmii, me şhur 
Volga  Nehri’nin kenar ında bulunuyordu. Oradaki arkada şlar ım olan esir  zâbit-
ler içinde s ıkılıyordum. Yaln ızlık istedim; d ışarıda izinsiz gezemiyordum. Tatar 
mahallesi , kefâletle beni o Volga Nehri’nin kenar ındaki küçük câmiye ald ılar.
Ben yaln ız olarak câmide yat ıyordum. Bahar da yak ın. O şimal k ıtas ının 
pek çok uzun gecelerinde çok uyan ık kal ıyordum. O karanl ık gecelerde ve 
karanl ıklı gurbette, Volga  Nehri’nin hazîn şırıltılar ı ve yağmurun rikkatli şı-
pıltılar ı ve rüzgâr ın firkatli esmesi, beni derin gaflet  uykusundan muvakkaten 
uyand ırdı. Gerçi daha kendimi ihtiyar  bilmiyordum, fakat Harb-i Umumî ’yi 
gören ihtiyard ır. Güyâ 1ًא×Ļِü َانَïْĤِĳْĤا ُģَđْåَĺ ًאĨْĳَĺ sırrına mazhar olarak, öyle gün-
lerdir ki; çocuklar ı ihtiyarland ırdığı cihetle, k ırk yaşında iken, kendimi seksen 
yaşında bir vaziyette buldum. O karanl ıklı uzun gece ve hazîn gurbet  ve hazîn 
vaziyet içinde hayattan ve vatandan bir me’yûsiyet geldi. Aczime, yaln ızlığı-
ma bakt ım, ümidim kesildi. O hâlette iken Kur’ân -ı Hakîm ’den imdâd  geldi; 
dilim 2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè dedi, kalbim de a ğlayarak dedi:
ْħَĺĳُŜ َאنْĨَْŶاَ ْħَĬَاĳُÜَאĬ ْħَęĻِđَĄ ْħَùכَĻِÖ ْħَ×ĺِóَĔ
3ĹِıٰĤإِ ْÛَİزِدَرْכَא ْħَİاĳَì َدْïَĨ ْħَـĺĳُä ُĳْęَĐ
Rûhum dahi vatan ımdaki eski dostlar ı düşünüp o gurbette vefat ımı ta-
hayyül ederek, Niyazî-i M ısrî  gibi dedim:
Dünya gam ından geçip,  
Yokluğa kanat aç ıp,
Şevk ile her dem uçup,
Çağırırım dost, dost!4 diye, dostlar ı ar ıyordu.
1 “Dehşetinden çocuklar ı birden ak saçl ı ihtiyarlara çevirecek o gün...” (Müzzemmil sûresi, 73/17 )
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
3 Garibim, kimsesizim, zay ıfım, güçsüzüm, imdât derim. Dergâh ından aff ını, yard ımını dilerim, ey 
Allah’ ım!
4 Niyazi M ısrî, Dîvân  s.169 (157. şiir, 11. beyit)
114  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Her ne ise... O hüzünlü, rikkatli, firkatli uzun gurbet  gecesinde, dergâh- ı 
ilâhî de zaaf u aczim o kadar büyük bir şefaatçi  ve vesîle  oldu ki, şimdi de 
hayretteyim. Çünkü birkaç gün sonra, gayet hilâf- ı me’mûl bir sûrette, yayan 
gidilse bir senelik mesafede, tek ba şımla Rusça  bilmediğim hâlde firar  ettim. 
Zaaf u aczime binâen gelen inâyet-i ilâhiye  ile hârika bir sûrette kurtuldum. 
Tâ Varşova  ve Avusturya ’ya uğrayarak İstanbul ’a kadar geldim ki, bu sûrette 
kolayl ıkla kurtulmak pek hârika olmu ştu. Rusça bilen en cesur ve en kurnaz 
adamlar ın muvaffak olamad ıklar ı, çok teshilât ve çok kolayl ıkla, o uzun firarî 
seyahat i bitirdim.
Fakat o Volga  Nehri kenar ındaki câmideki mezkûr gecenin vaziyeti ba-
na bu karar ı verdirmi ş ki; “Bak ıyye-i ömrümü ma ğaralarda geçirece ğim. Bu 
insanlar ın hayat- ı içtimâiyesine kar ışmak art ık yeter. Madem sonunda yaln ız 
kabre gidece ğim; yaln ızlığa al ışmak için, şimdiden yaln ızlığı ihtiyar  edece-
ğim.”, demi ştim.
Fakat, maatteessüf, İstanbul ’daki ciddî ve çok ahbap ve İstanbul’un şâ-
şaal ı hayat- ı dünyeviyesi, hususan haddimden çok fazla bana teveccüh eden 
şân ü şeref  gibi neticesiz şeyler, o karar ımı muvakkaten bana unutturdular. 
Güyâ o gurbet  gecesi, hayat ımın gözünde nurlu siyahl ıktı. Ve İstanbul’un be-
yaz şâşaal ı gündüzü, o hayat gözümün nursuz beyaz ı idi ki, ileriyi göremedi, 
yine yatt ı. Tâ iki sene sonra Gavs- ı Geylânî , Fethu’r-Rabbânî    kitab ıyla tekrar 
gözümü açt ırdı.
f
İstanbul’u tekrar şereflendirmesi, ehl-i ilmi ve halk ı çok fazla memnun ve 
mesrur etti. Kendisine haber verilmeden, Me şîhat dairesindeki Dârü’l-Hikme-
ti’l-İslâmiye âzâl ığına tâyin olundu. Dârü’l-Hikmet, o zaman, Mehmed Akif, 
İzmirli İsmail Hakk ı, Elmal ılı Hamdi gibi İslâm âlimlerinden mürekkep bir İs-
lâm akademisi mahiyetinde idi.
Çok zeki, kahraman ve gayûr bir âlim olan veled-i mânevîsi ve birader-
zadesi Abdurrahman (rahmetullâhi aleyh)  şöyle anlat ıyor:
“1334 senesinde esaretten geldikten sonra, amcam r ızas ı olmadan Dârü-
’l-Hikmeti’l- İslâmiye’ye âzâ tâyin edildi. Fakat esarette çok sars ılm ış olduğun-
dan, bir müddet mezûnen vazifeye gidemedi. Çok defa istifa etmek te şebbü-
sünde bulundu, fakat dostlar ı bırakmad ılar. Bunun üzerine Dârü’l-Hikmet’e 
devama ba şlad ı. Haline dikkat ediyordum ki, zaruretten fazla kendine masraf 
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  115
yapm ıyordu. ‘Mai şetçe neden bu kadar muktesit ya şıyorsun?’ diyenlere ce-
vaben:
“Ben sevâd- ı âzama tâbi olmak isterim. Sevâd- ı âzam ise, bu kadar teda-
rik edebilir. Ben, ekalliyet-i müsrifeye tâbi olmak istemem” demi şlerdir.
Dârü’l-Hikmet’ten ald ığı maaştan miktar- ı zarureti ay ırdıktan sonra, mü-
tebakisini bana vererek, ‘H ıfzet!’ derdi. Ben de, bir sene zarf ındaki fazla kal-
mış paralar ı amcam ın bana olan şefkatine; hem mal ı istihkar etmesine itima-
den, haberi olmadan tamamen sarf ettim. Sonra bana dedi ki: “Bu para bize helâl değildi, millet mal ı idi, niçin sarf ettin? Madem ki öyledir, ben de seni 
vekilharçl ıktan azl ile kendimi nasbettim!”
Bir müddet aradan geçti... Hakâikten on iki telifat ını tab ettirmek kalbine 
geldi. Maa ştan toplanan paralar ı, o telifatlar ın tab ına verdi. Yaln ız bir-iki kü-
çüğü müstesna olmak üzere, di ğerlerini etrafa meccânen da ğıttı. Niçin satt ır-
mad ığını suâl ettim. Dedi ki:
“Maaştan bana kût-u lâyemut caizdir, fazlas ı millet mal ıdır. Bu sûretle 
millete iade ediyorum...”
Dârü’l-Hikmet’teki hizmeti, hep böyle 
şahsî teşebbüsü ile idi. Çünkü ora-
da müştereken iş görmek için baz ı mâniler görüyordu. Onu tan ıyanlar bili-
yorlar ki, Bediüzzaman kefenini boynuna takm ış ve ölümünü göze alm ıştır. 
Onun içindir ki, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye’de demir gibi dayand ı. Ecnebi te-
sirat ı, Dârü’l-Hikmet’i kendine âlet edemedi. Yanl ış fetvalara kar şı pervas ızca 
mücadele etti. İslâmiyet’e muz ır bir cereyan ortaya at ıldığı vakit, o cereyan ı 
kırmak için eser ne şrederdi.
(Esaretten Avdetinden Sonraki İstanbul Hayat ına Dair 
Kaleme Ald ığı Bir Parçad ır)
(Yirmi Alt ınc ı Lem’a’dan)
Onuncu Rica
Bir zaman esaretten geldikten sonra, İstanbul ’da bir-iki sene yine gaflet  
galebe etti. Siyaset havas ı, nazar ımı nefsimden kald ırıp âfâka da ğıtm ış iken, 
bir gün İstanbul’un Eyüb Sultan kabristan ı nın dereye bakan yüksek bir yerin-
de oturuyordum. İstanbul etraf ındaki âfâk a bakt ım. Birden, bak ıyorum benim 
hususî dünyam vefat  ediyor, baz ı cihette rûh çekiliyor gibi bir hâlet-i hayaliye  
bana geldi. Dedim: “Acaba bu kabristan ın mezar ta şlar ındaki yaz ılar ı m ıdır ki, 
bana böyle hayal  veriyor?” diye nazar ımı çektim. Uza ğa değil, o kabristana 
bakt ım, kalbime ihtâr  edildi ki:
“Bu senin etraf ındaki kabristan ın, yüz İstanbul , içinde vard ır. Çünkü yüz 
defa İstanbul buraya bo şalm ış. Bütün İstanbul’un halk ını buraya bo şaltan bir 
Hâkim-i Kadîr ’in hükmünden kurtulup müstesnâ kalamazs ın, sen de gide-
ceksin.”
Ben kabristandan ç ıkıp, bu deh şetli hayal  ile Sultan Eyüb Câmii ’nin 
mahfelindeki küçük bir odaya çok defa girdi ğim gibi, bu defa da girdim. Dü-
şündüm ki; ben üç cihette misafirim; bu menzilcikte misafir  olduğum gibi, 
İstanbul ’da da misafirim, dünyada da misafirim. Misafir, yolunu dü şünmeli. 
Nas ıl ki bu odadan ç ıkacağım, bir gün de İstanbul’dan da ç ıkacağım, diğer bir 
gün de dünyadan ç ıkacağım.
İşte bu hâlette, gayet rikkatli ve firkatli, elemli bir hüzün ve gam kalbime, 
başıma çöktü. Çünkü ben yaln ız bir-iki dostu kaybetmiyorum; İstanbul ’da 
binler sevdi ğim dostlar ımdan müfârakat  gibi, çok sevdi ğim İstanbul’dan da 
ayr ılacağım. Dünyada yüz binler dostlar ımdan iftirâk  gibi, çok sevdi ğim ve 
müptelâ oldu ğum o güzel  dünyadan da ayr ılacağım, diye dü şünürken, yine 
kabristan ın o yüksek yerine gittim. Ara s ıra sinemaya ibret için gitti ğimden; 
bana, İstanbul içindeki insanlar, o dakikada sinemada geçmi ş zaman ın gölge-
lerini haz ır zamana getirmek cihetiyle, ölmü ş olanlar ı ayakta gezer sûretinde 
gösterdikleri gibi aynen ben de o vakit gördü ğüm insanlar ı, ayakta gezen 
cenazeler vaziyetinde gördüm. Hayalime dedim ki: “Madem bu kabristanda 
olanlardan bir k ısm ı sinemada gezer gibi görülüyor; ileride katiyen bu kabris-
tana girecekleri, girmi ş gibi gör; onlar da cenazelerdir, geziyorlar.”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  117
Birden Kur’ân -ı Hakîm ’in nuruyla ve Gavs- ı Âzam  Şeyh-i Geylânî  Haz-
retlerinin ir şâd ıyla, o hazîn hâlet, sürurlu ve ne şeli bir vaziyete ink ılâp etti. 
Şöyle ki:
O hazîn hâle kar şı Kur’ân ’dan gelen nur böyle ihtâr  etti ki; senin, şimal-i 
şarkîde, Kosturma ’daki gurbetinde bir-iki esir  zâbit dostun vard ı. Bu dostla-
rın her hâlde İstanbul ’a gideceklerini biliyordun. Sana birisi dese idi: “Sen 
İstanbul’a m ı gideceksin, yoksa burada m ı kalacaks ın?” Elbette zerre miktar 
akl ın varsa, İstanbul’a ferah ve sürurla gitmesini kabul edecektin. Çünkü bin 
birden dokuz yüz doksan dokuz ahbab ın İstanbul’dad ırlar. Burada bir-iki ta-
ne kalm ış, onlar da oraya gidecekler. Senin için İstanbul’a gitmek; hazîn bir 
firâk , elîm bir iftirâk  değil. Hem de geldin, memnun olmad ın m ı? O düşman  
memleketindeki pek karanl ık uzun gecelerinden ve pek so ğuk f ırtına k ışlar ın-
dan kurtuldun. Bu güzel , dünya  cenneti gibi İstanbul’a geldin.
Aynen öyle de; senin küçüklü ğünden bu ya şına kadar, sevdiklerinden 
yüzde doksan dokuzu sana deh şet veren kabristana göçmü şler. Bu dün-
yada kalan bir-iki dostun var, onlar da oraya gidecekler. Dünyada vefat ın 
firâk  değil, visâl dir; o ahbaplara kavu şmakt ır. Onlar, yani o ervâh- ı bâ-
kiye , eskimiş yuvalar ını toprak alt ında b ırak ıp bir k ısm ı yıldızlarda, bir 
kısm ı âlem-i berzah  tabakât ında geziyorlar diye ihtâr  edildi.
Evet, bu hakikati, Kur’ân  ve îmân  o derece kat’î bir sûrette isbât etmi ştir 
ki; bütün bütün kalbsiz, rûhsuz olmazsa veyahut dalâlet  kalbini bo ğmam ış 
ise, görüyor gibi inanmak gerektir. Çünkü bu dünyay ı hadsiz envâ- ı lütuf ve 
ihsân ıyla böyle tezyin edip mükrimâne ve şefikâne rubûbiyetini gösteren ve 
tohumlar  gibi en ehemmiyetsiz cüz’î şeyleri dahi muhafaza eden bir Sâni-i 
Kerîm  ve Rahîm ; masnûât ı içinde en mükemmel ve en câmi, en ehemmiyetli 
ve en çok sevdi ği masnûu olan insan ı, elbette ve bilbedâhe sûreten görün-
düğü gibi böyle merhametsiz, âk ıbetsiz idam etmez, mahvetmez, zayi etmez. 
Belki bir çiftçinin topra ğa serptiği tohumlar gibi, ba şka bir hayatta sünbül 
vermek için, Hâl ık -ı Rahîm o sevgili masnûunu bir rahmet kap ısı  olan toprak 
alt ına muvakkaten atar.1(Hâşiye)
İşte bu ihtâr -ı Kur’ânî’yi ald ıktan sonra, o kabristan , İstanbul ’dan ziyâde 
bana ünsiyetli oldu. Halvet  ve uzlet , bana sohbet ve muâ şeretten daha ziyâ-
de hoş geldi. Ben de Bo ğaz  taraf ındaki Sar ıyer ’de, bir halvethâne  kendime 
1 (Hâşiye) Bu hakikat; iki kere iki dört eder derecesinde sâir risalelerde, hususan Onuncu ve 
Yirmi Dokuzuncu Sözler’de isbât edilmi ştir.
118  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
buldum. Gavs- ı Âzam  (kaddesallâhu sirrah)  Fethu’r-Rabbânî ’siyle, bana bir üstad  
ve tabip ve mür şid  olduğu gibi, İmam Rabbânî  de (kaddesallâhu sirrah)  Mektu-
bât ’ıyla, bir enîs, bir mü şfik, bir hoca hükmüne geçti. O vakit ihtiyarl ığa gir-
diğimden ve medeniyetin ezvâk ından çekildi ğimden ve hayat- ı içtimâiyeden 
sıyrıldığımdan pek çok memnun oldum. Allah’a şükrettim.
f
On Birinci Rica
Esaret ten geldikten sonra, İstanbul ’da Çaml ıca  Tepesi ’nde bir kö şkte, 
merhum biraderzâdem Abdurrahmân  ile beraber oturuyorduk. Bu hayat ım, 
hayat- ı dünyeviye  cihetinde bizim gibilere en mes’ûdâne bir hayat say ılabilirdi. 
Çünkü esaretten kurtulmu ştum, Dâru’l-Hikmet ’te meslek -i ilmiyeme münasip 
en âlî bir tarzda ne şr-i ilme muvaffakiyet vard ı. Bana teveccüh eden haysiyet 
ve şeref, haddimden çok fazla idi. Mevkice İstanbul’un en güzel  yeri olan Çam-
lıca’da oturuyordum. Hem her şeyim mükemmeldi. Merhum biraderzâdem 
Abdurrahmân gibi gayet zeki, fedâkâr, hem bir talebe, hem hizmetkâr, hem kâtip , hem evlâd- ı mâneviye m beraberdi. Dünyada herkesten ziyâde kendi-
mi mes’ûd bilirken aynaya bakt ım; saç ımda, sakal ımda beyaz k ıllar ı gördüm.
Birden esarette, Kosturma ’daki câmideki intibâh- ı rûhî  yine başlad ı. Onun 
eseri olarak, kalben merbut oldu ğum ve medâr- ı saâdet-i dünyeviye zannet-
tiğim hâlât ı, esbâb ı tetkike ba şlad ım. Hangisini tetkik ettimse, bakt ım ki; çü-
rüktür, alâkaya de ğmiyor, aldat ıyor. O s ıralarda en sadâkatli zannetti ğim bir 
arkadaşımda, umulmad ık bir sadâkatsizlik ve hat ı
ra gelmez bir vefas ızlık gör-
düm. Hayat- ı dünyeviyeden bir ürkmek geldi. Kalbime dedim: “Acaba ben 
bütün bütün aldanm ış m ıyım? Görüyorum ki; hakikat noktas ında ac ınacak 
halimize, pek çok insanlar g ıbta ile bak ıyorlar. Bütün bu insanlar dîvâne  mi 
olmuşlar, yoksa şimdi ben dîvâne mi oluyorum ki, bu dünya-perest  insanlar ı 
dîvâne görüyorum?”
Her ne ise... Ben, ihtiyarl ığın verdiği şiddetli intibâh cihetinde, en evvel 
alâkadar oldu ğum fânî  şeylerin fânîli ğini gördüm. Kendime de bakt ım, ni-
hayet-i aczde gördüm. O vakit, bekâ  isteyen ve bekâ tevehhümüyle fânîlere 
müptelâ olan rûhum bütün kuvvetiyle dedi ki: “Madem cismen fânîyim, bu fânîlerden bana ne hay ır gelebilir? Madem ben âcizim, bu âcizlerden ne bek-
leyebilirim? Benim derdime çare bulacak bir Bâkî -i Sermedî , bir Kadîr -i Ezelî  
lâz ım.” diyerek taharriye ba şlad ım.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  119
O vakit, her şeyden evvel, eskiden beri tahsil etti ğim ilme müracaat edip, 
bir teselli , bir rica  aramaya ba şlad ım. Maatteessüf o vakte kadar ulûm-u felse-
feyi , ulûm-u İslâmiye  ile beraber havsalama doldurup o ulûm-u felsefeyi pek 
yanl ış olarak maden-i tekemmül  ve medâr- ı tenevvür  zannetmi ştim. Hâlbuki 
o felsefî meseleler rûhumu çok fazla kirletmi ş ve terakkiyât- ı mâneviye mde 
engel olmu ştu.
Birden, Cenâb- ı Hakk ’ın rahmet ve keremiyle Kur’ân- ı Hakîm’deki hik-
met -i kudsiye  imdâda yeti şti. Çok risalelerde beyân edildi ği gibi; o felsefî me-
selelerin kirlerini y ıkad ı, temizlettirdi.
Ezcümle, fünûn-u hikmetten gelen zulümât- ı rûhiye, rûhumu kâinata 
boğduruyordu. Hangi cihete bakt ım, nur arad ım; o meselelerde nur bula-
mad ım, teneffüs edemedim. Tâ Kur’ân- ı Hakîm ’den gelen ve 1َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź 
cümlesiyle ders verilen tevhid , gayet parlak bir nur olarak bütün o zulümât ı 
dağıttı; rahatla nefes ald ım. Fakat nefis  ve şeytan , ehl-i dalâlet  ve ehl-i felsefe-
 den ald ıklar ı derse istinâd ederek, ak ıl ve kalbe hücum ettiler. Bu hücumdaki 
münazarat- ı nefsiye , –lillâhilhamd– kalbin muzafferiyetiyle neticelendi. Çok 
risalelerde k ısmen o münazara lar yaz ılm ış. Onlara iktifâ edip, burada yaln ız 
binde bir muzafferiyet-i kalbiye yi göstermek için, binler bürhândan bir tek 
bürhân  beyân edece ğim. Tâ ki, gençli ğinde hikmet -i ecnebiye  veya fünûn-u 
medeniye  nâm ı alt ındaki k ısmen dalâlet , k ısmen mâlâyâniyat  meseleleriyle 
rûhunu kirletmi ş, kalbini hasta  etmiş, nefsini şımartm ış bir k ısım ihtiyarlar ın 
rûhunda temizlik yaps ın. Tevhid  hakk ında şeytan ve nefsin şerrinden kurtul-
sun. Şöyle ki:
Ulûm-u felsefiyenin vekâleti nâm ına nefsim dedi ki:
“Bu kâinat taki eşyan ın tabiat ı yla bu mevcûdâta müdahaleleri var. Her 
şey bir sebebe bakar. Meyveyi a ğaçtan, hububat ı topraktan istemeli. En cüz’î, 
en küçük bir şeyi de Allah’tan istemek ve Allah’a yalvarmak ne demektir?”
O vakit nur-u Kur’ân  ile s ırr- ı tevhid , şu gelecek sûrette inki şâf  etti. Kalbim 
o mütefelsif nefsime dedi:
En cüz’î ve en küçük şey, en büyük şey gibi, do ğrudan do ğruya bütün 
bu kâinat  Hâl ıkının kudretinden gelir ve hazinesinden ç ıkar. Başka sûret-
te olamaz. Esbab  ise bir perdedir. Çünkü en ehemmiyetsiz ve en küçük 
zannetti ğimiz mahlûklar, bazen sanat  ve hilkat cihetinde en büyü ğünden 
1 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
120  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
daha büyük olur. Sinek tavuktan sanatça ileri geçmezse de, geri de kal-
maz.  Öyle ise büyük küçük tefrik edilmeyecek. Ya bütünü esbâb- ı maddiye-
 ye taksim edilecek veyahut bütünü birden bir tek Zât’a verilecektir. Birinci 
şık muhâl oldu ğu gibi, bu şık vâciptir, zarurîdir. Çünkü bir tek Zât’a, yani bir 
Kadîr -i Ezelî ’ye verilse; madem bütün mevcûdât ın intizamat ve hikmetleriyle 
vücudu kat’î tahakkuk eden ilmi, her şeyi ihâta ediyor; ve madem ilminde her 
şeyin miktar ı taayyün ediyor; ve madem bilmü şâhede her vakit hiçten, niha-
yetsiz sühûletle, nihayetsiz sanatl ı masnû lar vücuda geliyor; ve madem o Ka-
dîr-i Alîm ’in bir kibrit çakar gibi emr-i kün feyekûn1 ile hangi şey olursa olsun 
îcâd  edebildiğini, hadsiz kuvvetli deliller ile, çok risalelerde beyân etti ğimiz ve 
hususan Yirminci Mektup  ve Yirmi Üçüncü Lem’a ’nın âhirinde isbât edildi ği 
gibi, hadsiz bir kudreti var. Elbette, bilmü şâhede görülen hârikulâde sühûlet 
ve kolayl ık, o ihâta-y ı ilmiye den ve azamet-i kudret ten geliyor.
Meselâ, nas ıl ki göze görülmeyen eczâl ı bir mürekkeple yaz ılan bir kita-
ba, o yaz ıyı göstermeye mahsus bir eczâ  sürülse; o koca  kitab, birden her bir 
göze vücudunu gösterip kendini okutturur. Aynen öyle de; o Kadîr-i Ezelî ’nin 
ilm-i muhît inde, her şeyin sûret-i mahsusas ı bir miktar- ı muayyen ile taayyün 
ediyor. O Kadîr-i Mutlak  emr-i kün feyekûn ile, o hadsiz kudretiyle ve nafiz 
iradesiyle, o yaz ıya sürülen eczâ gibi, gayet kolay ve sühûletle kudretin bir 
cilvesi olan kuvvetini o mâhiyet-i ilmiye ye sürer, o şeye vücud-u hâricî verir; 
göze gösterir, nukû ş-u hikmet ini okutturur.
Eğer bütün e şya birden o Kadîr -i Ezelî ’ye ve Alîm-i Külli Şey ’e verilmez-
se; o vakit sinek  gibi en küçük bir şeyin vücudunu, dünyan ın ekser nev’ile-
rinden hususî bir mîzan ile toplamak lâz ım gelmekle beraber, o küçük sine ğin 
vücudunda çal ışan zerreler o sine ğin s ırr- ı hilkatini ve kemâl-i sanat ını bütün 
dekaikiyle bilmekle olabilir. Çünkü esbâb- ı tabiiye  ile esbâb- ı maddiye , bilbe-
dâhe ve umum ehl-i akl ın ittifâk ıyla, hiçten îcâd  edemez. Öyle ise, her hâlde 
onlar îcâd etse, elbette toplayacak. Madem toplayacak, hangi zîhayat olursa olsun, ekser anâs ır ve envâ ından nümûneler, içinde vard ır. Âdetâ kâinat ın bir 
hülâsas ı, bir çekirde ği hükmündedir. Elbette, o hâlde bir çekirde ği bütün bir 
ağaçtan, bir zîhayat ı bütün rûy-u zeminden ince elekle eleyip ve en hassas bir 
mîzan ile ölçüp toplatt ırmak lâz ım geliyor. Ve madem esbâb- ı tabiiye  cahildir, 
câmiddir; bir ilmi yoktur ki bir plân, bir fihriste, bir model, bir program tak-dir etsin, ona göre mânevî kal ıba gelen zerrât ı eritip döksün; tâ da ğılmas ın,
1 “(O, bir şeyi yaratmak isteyince sadece) ‘ol!’ der, o da oluverir.” (Bakara sûresi, 2/117 ; Âl-i İmran 
sûresi, 3/47 , 59 ; En’âm sûresi, 6/73 ; Nahl sûresi, 16/40 ; … )
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  121
intizam ını bozmas ın. Hâlbuki her şeyin şekli, hey’eti hadsiz tarzlarda olabildi-
ği için, hadsiz hadd ü hesaba gelmez e şkâller, miktarlar içinde, bir tek şekil ve 
miktarda sel gibi akan anâs ırın zerreleri da ğılmayarak, muntazaman, miktar-
sız, kal ıps ız birbiri üstünde kitle hâlinde durdurmak ve zîhayata muntazam bir 
vücud vermek; ne derece imkândan, ihtimâlden, ak ıldan uzak oldu ğu görü-
nüyor. Elbette kimin kalbinde körlük yoksa, görür.
Evet bu hakikate binâen, ِĳَĤوَ ًאÖَאÖذُ اĳُĝُĥْíَĺ ْīَĤ ِّٰųا دُونِ ْīِĨ نَĳُĐْïَÜ َīĺِñَّĤا إِنَّ 
1ُįَĤ اĳُđَĩَÝْäا bu âyet-i azîmenin s ırrıyla2(Hâşiye) bütün esbâb- ı maddiye  toplansa, 
onlar ın ihtiyarlar ı da olsa, bir tek sine ğin vücudunu ve o vücudun cihâzât ı-
nı mîzan- ı mahsusla toplayamazlar. Toplasalar da, o vücudun miktar- ı mu-
ayyenesinde durduramazlar. Durdursalar da, dâimâ tazelenmekte olan ve o vücuda gelip çal ışan zerrât ı, muntazaman çal ıştıramazlar. Öyle ise; bilbedâhe 
esbab, bu e şyaya sahip ç ıkamazlar. Demek Sahib-i Hakikî leri başkad ır.
Evet, öyle bir Sahib-i Hakikîleri var ki, ٍ÷ْęَĭכَ َّźإِ ْħُכُáْđَÖ َźوَ ْħُכُĝْĥَì َאĨ 
3َةٍïِèوَا âyetinin s ırrıyla, bütün zeminin yüzündeki zîhayat ı, bir sineğin ihyâs ı  
kadar kolay yapar. Bir bahar ı, bir tek çiçek kolayl ığında îcâd  eder. Çünkü 
toplamaya muhtaç de ğil. Emr-i kün feyekûn’e4 mâlik  olduğundan ve her ba-
harda hadsiz mevcûdât- ı bahariyenin madde-i unsuriyesinden ba şka, hadsiz 
sıfât ve ahvâl ve e şkâllerini hiçten îcâd etti ğinden ve ilminde her şeyin plân ı, 
modeli, fihristesi ve program ı taayyün etti ğinden ve bütün zerrât  O’nun ilim  
ve kudreti dâiresinde hareket ettiklerinden, kibrit çakar gibi her şeyi nihayet 
kolayl ıkla îcâd eder. Ve hiçbir şey, zerre miktar hareketini şaşırmaz. Seyyârât  
mutî bir ordusu oldu ğu gibi, zerrât dahi muntazam bir ordusu hükmüne ge-
çer. Madem o kudret-i ezeliyeye istinaden hareket ediyorlar ve o ilm-i ezelînin  
düsturuyla çal ışıyorlar; işte o eserler, o kudrete göre vücuda gelir. Yoksa o 
küçük, ehemmiyetsiz şahsiyetlerine bakmakla o eserler küçülmez. O kudrete 
intisap  kuvvetiyle bir sinek , bir Nemrud ’u gebertir.5 Kar ınca , Firavun ’un sara-
yını harap eder. Zerre gibi küçük çam tohumu, da ğ gibi koca  bir çam a ğac ının
1 Hac sûresi, 22/73.
2 (Hâşiye) Yani Allah’tan ba şka bütün ça ğırdığınız ve ibâdet  ettiğiniz şeyler toplansalar, bir 
sineği halk edemezler.
3 “Sizin hepinizi yaratmak da, ölümünüzün ard ından (âhirette) hepinizi diriltmek de, (O’nun için) ancak 
bir kişiyi yaratmak ve diriltmek gibidir.” (Lokman sûresi, 31/28 )
4 “(O, bir şeyi yaratmak isteyince sadece) ‘ol!’ der, o da oluverir.” (Bakara sûresi, 2/117 ; Âl-i İmran 
sûresi, 3/47 , 59 ; En’âm sûresi, 6/73 ; Nahl sûresi, 16/40 ; … )
5 İbni Kesîr, el-Bidâye  1/140-141.
122  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
yükünü omuzunda ta şıyor. Bu hakikati çok risalelerde isbât etti ğimiz gibi, na-
sıl ki bir nefer , askerlik  vesikas ıyla padişaha intisap  noktas ında yüz bin defa 
kendi kuvvetinden fazla, bir şah ı esir  etmek gibi eserlere mazhar olur. Öyle 
de, her şey, o kudret-i ezeliyeye intisab ıyla, yüz bin defa esbâb- ı tabiiyenin 
fevkinde mucizât- ı sanat a mazhar olabilir.
Elhâs ıl: Her şeyin nihayet derecede hem sanatl ı, hem sühûletli vücudu 
gösteriyor ki, muhît bir ilim  sahibi olan bir Kadîr -i Ezelî ’nin eseridir. Yoksa 
yüz bin muhâl içinde, de ğil vücuda gelmek, belki imkân dâiresinden ç ıkıp, 
imtinâ dâiresi ne girecek ve mümkün sûretinden ç ıkıp, mümtenî  mâhiyetine 
girecek ve hiçbir şey vücuda gelmeyecek, belki de vücuda gelmesi muhâl 
olacakt ır.
İşte bu gayet ince ve gayet kuvvetli ve gayet derin ve gayet zâhir bir bür-
hân  ile şeytan ın muvakkat bir şâkirdi ve ehl-i dalâletin  ve ehl-i felsefenin bir 
vekili olan nefsim sustu. Ve, –lillâhilhamd– tam îmâna geldi. Ve dedi ki:
Evet, bana öyle bir Hâl ık  ve Rab  lâz ım ki, en küçük hât ırat -ı kalbimi ve 
en hafî niyaz ımı bilecek ve en gizli ihtiyâc- ı rûhumu yerine getirdi ği gibi, bana 
saâdet-i ebediye yi vermek için, koca dünyay ı âhirete  tebdil edecek1 ve bu 
dünyay ı kald ırıp âhireti yerine kuracak; hem sine ği halk etti ği gibi semâvât ı 
da îcâd  edecek, hem güne ş i semân ın yüzüne bir göz olarak çakt ığı gibi bir 
zerreyi de göz bebe ğimde yerle ştirecek bir kudrete mâlik  olsun. Yoksa sine ği 
halk edemeyen, hât ırat- ı kalbime müdahale edemez, niyaz- ı rûhumu i şite-
mez. Semâvât ı  halk etmeyen, saâdet-i ebediyeyi bana veremez. Öyle ise, 
benim Rabbim O’dur ki; hem hât ırat- ı kalbimi ıslah  eder, hem cevv-i havay ı 
bulutlarla bir saatte doldurup bo şaltt ığı gibi, dünyay ı âhirete tebdil edip, cen-
net i yap ıp, kap ısını bana açar; “Haydi, gir!” der.
İşte, ey nefsim gibi bedbahtl ık  neticesinde bir k ısım ömrünü nursuz felsefî 
ve ecnebî  fünûnuna sarf eden ihtiyar  kardeşlerim! Kur’ân ’ın lisân ındaki mü-
temâdiyen 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ferman- ı kudsiyesinden ne kadar kuvvetli ve ne kadar 
hakikatli ve hiçbir cihette sars ılmaz ve zedelenmez ve tagayyür etmez kudsî 
bir rükn-ü îmânîyi anlay ınız ki, nas ıl bütün mânevî zulümât ı dağıtır ve mânevî 
yaralar ı tedâvi  eder!
1 Dünyan ın kald ırılıp yerine ahiret yurdunun ikame edilece ğini gösteren ayet-i kerîme için bkz.: İbrahim 
sûresi, 14/48 .
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
 
(İstanbul’da Dârü’l-Hikmet’te bulundu ğu zaman, Sünûhat 
risalesinde yazd ığı gayet acip bir vâk ıa-y ı ruhaniye)
Rüyada Bir Hitabe
1335 senesi Eylül’ünde, dehrin hâdisât ının verdiği yeisle, şiddetle muzta-
rip idim. Şu kesif zulmet içinde bir nur ar ıyordum. Mânen rüya olan yakazada 
bulamad ım. Hakikaten yakaza olan rüya-y ı sâd ıkada bir ziya gördüm. Tafsi-
lât ı terk ile, yaln ız bana söylettirilmi ş noktalar ı kaydedece ğim. Şöyle ki:
Bir Cuma gecesinde nevm ile âlem-i misale girdim.Biri geldi, dedi: “Mukadderat- ı İslâm için te şekkül eden bir meclis-i muh-
teşem seni istiyor.”
Gittim, gördüm ki, münevver, emsâlini dünyada görmedi ğim, Selef-i Sa-
lihînden ve âsâr ın mebuslar ından her asr ın mebuslar ı içinde bulunur bir mec-
lis gördüm. Hicap edip kap ıda durdum.
Onlardan bir zat dedi ki: “Ey felâket, helâket asr ının adam ı, senin de re-
yin var. Fikrini beyan et.”
Ayakta durup dedim: “Sorun, cevap vereyim.”Biri dedi: “Bu ma ğlûbiyetin neticesi ne olacak; galibiyette ne olurdu?”
Dedim: “
Musibet şerr-i mahz olmad ığı için, bazen saadette felâket 
olduğu gibi, felâketten dahi saadet ç ıkar. Eskiden beri îlâ-y ı kelimetullah 
ve beka-y ı istiklâliyet-i İslâm için, farz- ı kifâye-i cihad ı deruhte ile ken-
dini yek-vücut olan âlem-i İslâm’a fedaya vazifedar ve hilâfete bayrak-
tar görmü ş olan bu devlet-i İslâmiye’nin felâketi, âlem-i İslâm’ ın saadet-i 
müstakbelesiyle telâfi edilecektir. Zira, şu musibet, mâye-i hayat ımız ve 
âb- ı hayat ımız olan uhuvvet-i İslâmiye’nin inki şaf ve ihtizâz ını hârikulâde 
tâcil etti. Biz incinirken âlem-i İslâm ağlıyor. Avrupa ziyade incitse, ba ğı-
racakt ır. Şayet ölsek, yirmi ölece ğiz, üç yüz dirilece ğiz. Harikalar asr ın-
day ız. İki-üç sene mevtten sonra meydanda dirilenler var.
Biz mağlûbiyetle bir saadet-i âcile-i ( įَĥِäَאĐ) muvakkate kaybettik. Fakat 
bir saadeti âcile-i ( įَĥِäاٰ )müstemirre bizi bekliyor. Pek cüz’î ve mütehavvil ve 
mahdut olan hâli, geni ş istikbal ile mübadele eden kazan ır.”
124  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Birden meclis taraf ından denildi: “ İzah et.”
Dedim: “Devletler, milletler muharebesi, tabakat- ı beşer muharebesine 
terk-i mevki ediyor. Zira be şer esir olmak istemedi ği gibi, ecîr olmak da iste-
mez. Galip olsa idik, hasm ımız ve düşman ımız elindeki cereyan- ı müstebidâ-
neye, belki daha şedîdâne kap ılacak idik. Hâlbuki o cereyan hem zalimâne, 
hem tabiat- ı âlem-i İslâm’a münâfi, hem ehl-i imân ın ekseriyet-i mutlakas ı-
nın menfaatine mübâyin, hem ömrü k ısa, parçalanmaya namzettir. E ğer ona 
yap ışsa idik, âlem-i İslâm’ ı fıtrat ına, tabiat ına muhalif bir yola sürükleyecek 
idik.
Şu medeniyet-i habîse ki, biz ondan yaln ız zarar gördük. Ve nazar- ı 
şeriatta merdut ve seyyiat ı hasenat ına galebe etti ğinden, maslahat- ı beşer 
fetvas ıyla mensuh ve intibah- ı beşerle mahkûm-u ink ıraz, sefih, mütemer-
rit, gaddar, mânen vah şî bir medeniyetin himayesini Asya’da deruhte ede-
cektik.”
Meclisten biri dedi: “Neden şeriat şu medeniyeti1(Hâşiye) reddeder?”
Dedim: “ Çünkü be ş menfî esas üzerine teessüs etmi ştir:
•Nokta-y ı istinad ı kuvvettir. O ise, şe’ni tecavüzdür.
•Hedef-i kast ı menfaatt ır. O ise, şe’ni tezâhumdur.
•Hayatta düsturu, cidaldir. O ise, şe’ni tenazudur.
•Kitleler mâbeynindeki rab ıtas ı, âheri yutmakla beslenen unsuriyet 
ve menfî milliyettir. O ise, şe’ni böyle müthi ş tesadümdür.
•Câzibedar hizmeti, hevâ ve hevesi te şcî ve arzular ını tatmin ve metâ-
libini teshildir. O heva ise, şe’ni insaniyeti derece-i melekiyeden, dereke-i 
kelbiyete indirmektir. İnsan ın mesh-i mânevîsine sebep olmakt ır.
1 (Hâşiye) Bizim murad ımız, medeniyetin mehasini ve be şere menfaati bulunan iyiliklerdir 
Yoksa, medeniyetin günahlar ı, seyyiatlar ı değil ki, ahmaklar o seyyiatlar ı, o sefahetleri 
mehâsin zannedip taklit edip, mal ımızı harap ettiler.
    Medeniyetin günahlar ı, iyiliklerine galebe edip, seyyiat ı hasenat ına râcih gelmekle, be şer 
iki harb-i umumi ile iki deh şetli tokat yiyip, o günahkâr medeniyeti zîr u zeber edip öyle bir 
kustu ki, yeryüzünü kanla bula ştırdı. İnşaallah, istikbaldeki İslâmiyet’in kuvvetiyle, medeni-
yetin mehâsini galebe edecek, zemin yüzünü pisliklerden temizleyecek, sulh-u umumîyi de temin edecek.
    (Müellif-i muhteremi sonradan ilâve etmi ştir.)
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  125
Bu medenîlerden ço ğu, eğer içi d ışına çevrilse, kurt, ay ı, y ılan, h ınz ır, 
maymun postu görülecek gibi hayale gelir.
İşte, onun için bu medeniyet-i hâz ıra, beşerin yüzde seksenini me şak-
kate, şekavete atm ış; onunu mümevveh (hayâlî) saadete ç ıkarm ış; diğer 
onu da, beyne beyne b ırakm ış. Saadet odur ki, külle, ya eksere saadet 
ola. Bu ise, ekall-i kalîlindir ki, nev-i be şere rahmet olan Kur’ân, ancak 
umumun, lâakal ekseriyetin saadetini tazammun eden bir medeniyeti kabul eder.
Hem serbest hevân ın tahakkümüyle havâic-i gayr-i zaruriye, havâic-i 
zaruriye hükmüne geçmi şlerdir. Bedâvette bir adam dört şeye muhtaç 
iken, medeniyet yüz şeye muhtaç ve fakir etmi ştir. Sa’y, masrafa kâfi gel-
mediğinden, hileye, harama sevketmekle, ahlâk ın esas ını şu noktadan 
ifsat etmi ştir. Cemaate, nev’e verdi ği servet, ha şmete bedel, ferdi, şahs ı 
fakir ahlâks ız etmiştir.
Kurûn-u ûlân ın mecmu-u vah şetini, bu medeniyet bir defada kustu!
Âlem-i İslâm’ ın şu medeniyete kar
şı istinkâf ı ve soğuk davranmas ı ve 
kabulde ıztırab ı cây- ı dikkattir. Zira isti ğnâ ve istiklâliyet hâssas ıyla müm-
taz olan şeriattaki ilâhî hidayet, Roma felsefesinin dehâs ıyla aşılanmaz, 
imtizaç etmez, bel’ olunmaz, tâbi olmaz.
Bir as ıldan tev’em (ikiz) olarak ne şet eden eski Roma ve Yunan iki 
dehâlar ı, su ve ya ğ gibi mürûr-u âsâr (as ırlar) ve medeniyet ve H ıristi-
yanl ığın temzicine çal ıştığı hâlde, yine istiklâllerini muhafaza, âdetâ te-
nasuhla o iki ruh şimdi de ba şka şekillerde ya şıyorlar. Onlar tev’em ve 
esbab- ı temziç varken imtizaç olunmazsa, şeriat ın ruhu olan nur-u hida-
yet, o muzlim pis medeniyetin esas ı olan Roma dehâs ıyla hiçbir vakit 
mezcolunmaz, bel’ olunmaz. ”
Dediler: “ Şeriat- ı garrâdaki medeniyet nas ıldır?”
Dedim: “ Şeriat- ı Ahmediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  tazammun etti ği 
ve emretti ği medeniyet ise ki, medeniyet-i hâz ıran ın ink ışâından inki şaf 
edecektir. Onun menfî esaslar ı yerine, müspet esaslar vaz’ eder :
İşte nokta-y ı istinad, kuvvete bedel hakt ır ki, şe’ni adalet ve tevâ-
zündür.
126  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hedef de, menfaat yerine fazilettir ki, şe’ni muhabbet ve tecâzüp-
tür.
Cihetü’l-vahdet de unsuriyet ve milliyet yerine, rab ıta-y ı dinî, vata-
nî, s ınıfîdir ki, şe’ni samimî uhuvvet ve müsâlemet ve haricin tecavüzüne 
karşı yaln ız tedâfüdür.
Hayatta düsturu, cidal  yerine düstur-u teavündür ki, şe’ni ittihat 
ve tesanüttür.
Hevâ yerine hüdâd ır ki, şe’ni insaniyeten terakkî ve ruhen tekâ-
müldür. Hevây ı tahdit eder; nefsin hevesât- ı süfliyesinin teshiline bedel, 
ruhun hissiyat- ı ulviyesini tatmin eder.
Demek, biz ma ğlûbiyetle ikinci cereyana tak ıldık ki, mazlumlar ın ve 
cumhurun cereyan ıdır. Başkalar ından yüzde seksen fakir ve mazlumsa, 
İslâm’dan doksan, belki doksan be ştir.
Âlem-i İslâm şu ikinci cereyana kar şı lâkayt veya muar ız kalmakla 
hem istinats ız, hem bütün eme ğini heder, hem onun istilâs ıyla istihaleye 
mâruz kalmaktan ise, âk ılâne davran ıp onu İslâmî bir tarza çevirip, ken-
dine hâdim k ılmakt ır. Zira dü şman ın düşman ı, düşman kald ıkça dosttur. 
Nas ıl ki, düşman ın dostu, dost kald ıkça düşmand ır.
Şu iki cereyan birbirine z ıt, hedefleri z ıt, menfaatleri z ıt olduğundan; 
birincisi dese ‘Öl!..’ di ğeri diyecek ‘Diril!..’ Birinin menfaati zarar, ihtilâf, 
tedennî, zaaf, uyumam ızı istilzam etti ği gibi; ötekinin menfaati dahi kuv-
vetimizi, ittihad ımızı bizzarure iktiza eder.
Şark husûmeti, İslâm inki şafını boğuyordu; zâil oldu ve olmal ı. Garp 
husûmeti, İslâm’ ın ittihad ına, uhuvvetin inki şafına en müessir sebeptir; 
bâki kalmal ı.”
Birden o meclisten tasdik emareleri tezahür etti.Dediler: 
“Evet, ümitvar olunuz. Şu istikbal ink ılâb ı içinde, en yüksek 
gür sadâ İslâm’ ın sadas ı olacakt ır!”
Tekrar biri sordu: “Musibet, cinayetin neticesi, mükâfat ın mukaddimesi-
dir. Hangi fiilinizle kadere fetva verdirdiniz ki, şu musibetle hükmetti? Musi-
bet-i âmme ekseriyetin hatas ına terettüp eder. Haz ırda mükâfat ınız nedir?”
Dedim: “ Mukaddimesi üç mühim erkân- ı İslâmiye’deki ihmalimizdir : 
Salât, savm, zekât.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  127
Zira, yirmi dört saatten yaln ız bir saati, be ş namaz için Hâl ık Teâlâ 
bizden istedi. Tembellik ettik; be ş sene yirmi dört saat talim, me şakkat, 
tahrik ile bir nevi namaz k ıldırdı. Hem senede yaln ız bir ay oruç için 
nefsimizden istedi. Nefsimize ac ıdık; keffâreten be ş sene oruç tutturdu. 
Ondan, k ırktan yaln ız biri, ihsan etti ği maldan zekât istedi. Buhl ettik, 
zulmettik; O da bizden müterâkim zekât ı ald ı. 1ِģَĩَđْĤا ِ÷ْĭِä ْīِĨ َاءُõَåْĤاَ.
Mükâfat- ı hâz ıram ız ise: Fâs ık, günahkâr bir milletten, humsu olan 
dört milyonu velâyet derecesine ç ıkard ı; gazilik, şehadetlik verdi. Mü şte-
rek hatadan ne şet eden mü şterek musibet, mâzi günah ını sildi. ”
Yine biri dedi: “Bir âmir, hata ile felâkete atm ış ise?”
Dedim: “Musibetzede mükâfat ister. Ya âmir-i hatadar ın hasenat ı verile-
cektir; o ise hiç hükmünde... Veya hazine-i gayp verecektir. Hazine-i gaypta böyle işlerdeki mükâfat ı ise, derece-i şehadet ve gaziliktir.”
Bakt ım, meclis istihsan etti. Heyecan ımdan uyand ım. Terli, el-pençe ya-
takta oturmu ş, kendimi buldum. O gece böyle geçti...
f
Bediüzzaman, yan ında başka kitaplar bulundurmuyordu.
“Neden ba şka kitaplara bakm ıyorsun?” denildi ğinde, buyururlard ı ki:
“Herşeyden zihnimi tecrit ile Kur’ân’dan fehmediyorum.”
Eserlerden nakletse de, baz ı mühim gördü ğü mesâili, ta ğyir etmeden al ırdı.
“Ne için aynen böyle tekrar ediyorsun?” diye soruldu ğunda,
“Hakikat usand ırmaz. Libas ı değiştirmek istemem.” buyururdu.
Yukar ıda bir nebze zikredilmi şti ki, Bediüzzaman, hakâik-i Kur’âniye’ye-
2(Hâşiye) ait on iki telifât ını tab ettirmi şti. Bu eserlerden üç-dördü Türkçe olup, 
1 “Her amel kendi cinsinden şeyle karşılık görür.” ( İbni Receb, Câmiu’l-ulûmi ve’l-hikem  1/186; İbni 
Hacer, Fethu’l-bârî  10/77; Aliyyülkârî, el-Esrâru’l-merfûa  s.103).
2 (Hâşiye) Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin İstanbul’da ve bir k ısm ını bilâha-
re Ankara’da tab ile ne şrettiği o zamanki eserleri, k ırk sene sonra “Arabî Mesnevî-i Nuriye”  
ismiyle bir arada bir mecmua halinde ne şredildi. İşte bu Mesnevî-i Nuriye ’nin mukaddime-
sinde bu eserler hakk ında diyor:
   “K ırk elli sene evvel eski Said, ziyade ulûm-u akliye ve felsefiyede hareket etti ği için haki-
katü’l-hakâike kar şı ehl-i tarikat ve ehl-i hakikat gibi bir meslek arad ı. Ekser ehl-i tarikat 
gibi, yaln ız kalben harekete kanaat edemedi. Çünkü akl ı, fikri hikmet-i felsefe ile bir  
128  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mütebakisi Arabî’dirler. Bu zamana kadar hiçbir kitapta emsâli bulunmayan 
bir tarz- ı beyan ve ifadeyle hakikatleri isbat ediyorlar.
derece yaral ı idi; tedavi lâz ımd ı. Sonra; hem kalben, hem aklen hakikate giden baz ı büyük 
ehl-i hakikain arkas ında gitmek istedi. Bakt ı; onlar ın herbirinin ayr ı, câzibedar bir hâssas ı 
var. Hangisinin arkas ından gidece ğine tahayyürde kald ı. İmam Rabbânî de, ona gaybî bir 
tarzda “Tevhid-i k ıble et!” demi ş. Yani: “Yaln ız bir Üstad ın arkas ından git!” O çok yaral ı 
Eski Said’in kalbine geldi ki: Üstad- ı hakikî Kur’ân’d ır, tevhid-i k ıble bu üstadla olur, diye 
yaln ız o üstad- ı kudsînin ir şad ıyla hem kalbi, hem ruhu, gayet garip bir tarzda sülûke ba ş-
lad ılar. Nefs-i emmaresi de, şükûk ve şübehâtiyle onu manevî ve ilmî mücahedeye mecbur 
etti. Gözü kapal ı olarak de ğil, belki İmam Gazâli, Mevlâna Celâleddin ve İmam Rabbânî 
gibi kalb, ruh ve ak ıl gözleri aç ık olarak, ehl-i isti ğrak ın ak ıl gözünü kapad ığı yerlerde, o 
makamlarda gözü aç ık olarak gezmi ş. Cenâb- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki, Kur’ân’ ın der-
siyle, irşad ıyla hakikate bir yol bulmu ş. Hatta, 1*ٌïِèوَا ُįَّĬأَ ĵٰĥَĐ ُلُّïَÜ     ٌÙَĺاٰ ُįَĤ ْءٍĹَü ِّģכُ ĹِĘوَ hakikati-
ne mazhar oldu ğunu Yeni Said’in Risale-i Nur’uyla göstermi ş. Mevlâna Celâleddin, İmam 
Rabbânî ve İmam el-Gazâlî gibi ak ıl ve kalb ittifak ıyla gittiği için, her şeyden evvel kalb ve 
ruhun yaralar ını tedavi ve nefsinin evhamdan kurtulmas ını te’mine çal ışıp –felillâhilhamd– 
Eski Said, Yeni Said’e ink ılâb etmiş. Asl ı Farisî, sonra Türkçe olan Mesnevi-i Şerif gibi, o 
da Arapça bir nevi mesnevi hükmünde “Katre”, “Hubab”, “Habbe”, “Zühre”, “Zerre”, “Şemme”, “ Şûle”, “Lemalar”, “Re şhalar”, “Lâsiyyemalar” vesaire dersleri ve Türkçe de, 
“Nokta” ve “Lemeât” ı gayet k ısa bir sûrette yazm ış, f ırsat buldukça da tab etmi ş. Yar ım 
asra yak ın o mesle ği Risale-i Nur sûretinde, fakat dahilî nefis ve şeytanla mücadeleye bedel; 
hariçte, muhtaç mütehayyirlere ve dalâlette giden ehl-i felsefeye kar şı Risale-i Nur, geni ş ve 
küllî mesnevîler hükmüne geçti.
   O fidanl ık mesnevî, turuk-u hafiye gibi enfüsî ve dahili cihetinde çal ışmış, kalb ve ruh için-
de yol açmaya muvaffak olmu ş. Bahçesi olan Risale-i Nur; hem enfüsî hem ekser cihetin-
de turuk-u cehriye gibi âfâkî ve hariç daireye bak ıp, mârifetullaha geni ş ve her yerde yol 
açm ış. Adeta, Musa (aleyhisselâm) ’ın âsâs ı gibi nereye vurmu ş, su ç ıkarm ış.
   Hem; Risale-i Nur, hükemâ ve ulemân ın mesleğinde gitmeyip, Kur’ân’ ın bir i’câz- ı mane-
visiyle her şeyde bir pencere-i marifet açm ış, bir senelik i şi bir saatte görür gibi, Kur’ân’a 
mahsus bir s ırrı anlam ıştır ki, bu deh şetli zamanda hadsiz ehl-i inad ın hücumlar ına karşı 
mağlub olmay ıp galebe etmi ş...”
 *1 “Bütün her şeyde Allah’ ın varl ık ve birliğini gösteren bir âyet (i şaret) vard ır.” (Bkz.: el-Esfeha-
nî, el-Eğânî 4/39; el-Kalka şendî, Subhu’l-a’ şâ 12/413; el-Üb şeyhî, el-Müstatraf  1/16, 2/280)
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin Barla’ya dört-be ş saat 
mesafedeki Çam Da ğı’nda bulunduklar ı zaman,
üzerinde tefekkür ettikleri çam a ğacı
Bediüzzaman Hazretleri Rusya esaretinden avdet edip Almanya’ya 
uğrad ığı zaman Almanlar taraf ından 1918 tarihinde al ınm ış fotoğraf ı
Dârü’l-Hikmet’te bulundu ğu zamanlarda geçirdi ği bir ink ılâb- ı ruhîyi, 
bilâhare ne şrettiği bir eserinde şöyle beyan ediyor:
Eski Said’in gafil kafas ına müthi ş tokatlar indi.. 1ٌّěَè ْتُĳَĩْĤاَ kaziyyesini 
düşündü.. kendini batakl ık çamurunda gördü.. medet istedi.. bir yol arad ı.. 
bir  halâskâr taharri etti. Gördü ki yollar muhtelif.. tereddütte kald ı.  Gavs- ı 
Âzam olan  Şeyh-i Geylânî’nin (radiyallâhu anh)   Fethu ’r-Rabbânî  nâm ındaki ki-
tab ıyla  tefe’ül etti. Tefe’ülde şu ç ıktı:
2َכَ×ْĥَĜ َاوِيïُĺ ًא×Ļِ×َĈ ْÕُĥْĈَאĘ ِÙَĩِכْéْĤا دَارِ ĹِĘ َÛْĬأَ Acîptir ki, o vakit ben  Dârü’l-Hik-
meti’l-İslâmiye âzâs ı idim. Güya  ehl-i İslâm’ ın yaralar ını tedaviye çal ışan bir 
hekim idim. Hâlbuki en ziyade  hasta bendim..  hasta evvelâ kendine bakma-
lı.. sonra hastalara bakabilir.
İşte, Hazreti Şeyh bana der ki: “Sen kendin hastas ın. Kendine bir tabip 
ara.”  Ben dedim: “Sen tabibim ol.” Tuttum, kendimi ona muhatap adde-
derek, o kitab ı bana  hitap ediyor gibi okudum. Fakat kitab ı çok şiddetliydi.. 
gururumu deh şetli k ırıyordu.. nefsimde şiddetli  ameliyat- ı cerrahiye yapt ı.. 
dayanamad ım, yar ısına kadar kendimi ona muhatap ederek okudum, bitir-
meye tahammülüm kalmad ı. O kitab ı dolaba koydum. Fakat sonra, ameli-
yat- ı şifakârâneden gelen ac ılar gitti,  lezzet geldi. O birinci üstad ımın kitab ını 
tamam okudum ve çok istifade ettim.. ve onun virdini ve münâcât ını dinle-
dim.. çok istifâza ettim.
Sonra İmam  Rabbânî’nin Mektubat kitab ını gördüm, elime ald ım,  hâlis 
bir  tefe’ül ederek açt ım. Acâiptendir ki, bütün Mektubat’ ında yaln ız iki yerde 
“ Bediüzzaman” lafz ı var.3 O iki mektup bana birden aç ıldı. Pederimin ismi 
 Mirza oldu ğundan, o mektuplar ın başında “  Mirza  Bediüzzaman’a Mektup” 
diye yaz ılı olarak gördüm. “Fesübhânallah,” dedim. “Bu bana  hitap ediyor.” 
O zaman  Eski Said’in bir lâkab ı “ Bediüzzaman” idi. Hâlbuki hicretin üç yüz 
senesinde,   Bediüzzaman Hemedânî’den ba şka o lâkapla  iştihar etmi ş zâtlar ı 
bilmiyordum. Demek İmam’ ın zaman ında dahi öyle bir adam  vard ı ki, ona o 
1 “Ölüm kesin bir gerçektir.” (Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  3/180. Ayr ıca, ölüm gerçe ğini ifade 
eden âyet-i kerîmeler için bkz.:  Bakara sûresi, 2/28;  Âl-i İmran sûresi, 3/185;  Hac sûresi, 22/66;  Câsiye 
sûresi, 45/26;  Kaf sûresi, 50/19;   Cum’a sûresi, 62/8;  Mülk sûresi, 67/2).
2 “Sen Dârü’l-Hikmet’tesin; kalbini tedâvi edecek bir doktor ara!” (Bkz.: Abdülkadir Geylânî, el-Fet-
hu’r-Rabbânî  s.265)
3 İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  1/86 (74. Mektup), 1/87 (75. Mektup).
132  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
iki mektubu yazm ış. O zât ın hâli benim halime benziyormu ş ki, o iki mektubu 
kendi derdime devâ buldum.
Yaln ız İmam, o mektuplar ında tavsiye etti ği gibi çok mektuplar ında mu-
sırrâne şunu tavsiye ediyor: “Tevhid-i  kıble et!”1 Yani, “Birini üstad tut, 
arkas ından git, ba şkas ıyla meşgul olma!”  Şu en mühim tavsiyesi, benim 
istidad ıma ve  ahvâl-i ruhiyeme  muvâf ık gelmedi. Ne kadar dü şündüm: Bu-
nun arkas ından m ı, yoksa ötekinin mi, yoksa daha ötekinin mi arkas ından 
gideyim? Tahayyürde kald ım.. her birinde ayr ı ayr ı cazibedar hâsiyetler var.. 
biriyle iktifâ edemiyordum. O tahayyürde iken, Cenâb- ı Hakk’ ın rahmetiyle 
kalbime geldi ki: “Bu muhtelif turuklar ın başı ve bu cetvellerin menba ı ve 
şu seyyarelerin güne şi  Kur’ân- ı Hakîm’dir. Hakikî  tevhid-i  kıble bunda 
olur.  Öyleyse, en âlâ  mürşid de ve en mukaddes üstad da O’dur”.  O’na 
yap ıştım. Nâk ıs ve  perişan istidad ım elbette lây ıkıyla o  mürşid-i hakikînin  âb- ı 
 hayat hükmündeki feyzini massedip alam ıyor. Fakat  ehl-i  kalb ve sahib-i hâ-
lin derecât ına göre, o feyzi, o âb- ı hayat ı, yine onun feyziyle gösterebiliriz.
Demek, Kur’ân’dan gelen o  Sözler ve o nurlar, yaln ız aklî    mesâil-i 
ilmiye de ğil; belki kalbî, ruhî, hâlî  mesâil-i imaniyedir. Ve pek  yüksek ve 
 kıymettar  maârif-i ilâhiye hükmündedirler.
f
“Harb-i Umumî’de ma ğlûbiyetimizden dolay ı fazla müteessir oldu ğunu-
zu görüyoruz.” diyenlere cevaben;
“Ben kendi elemlerime tahammül ettim; fakat, ehl-i İslâm’ ın eleminden 
gelen teellümat beni ezdi. Âlem-i İslâm’a indirilen darbelerin en evvel kalbime 
indiğini hissediyorum. Onun için bu kadar ezildim. Fakat bir ışık görüyorum 
ki, o elemlerimi unutturacak in şaallah” diyerek tebessüm eylerdi.
İstanbul’da en büyük ve en ehemmiyetli ve tesirli hizmet-i vataniye ve mil-
liyesinden birisi de “ Hutuvât- ı Sitte ” adl ı eseriyle gaddar zalimlerin yüzlerine 
tükürüp, izzet-i diniyeyi ve şeref-i İslâmiye’yi muhafaza etmesidir. İstanbul’un 
yabanc ılar taraf ından işgali s ıralar ında, İngiliz Anglikan Kilisesi’nin, Me şîhat-i 
İslâmiye’den sordu ğu alt ı suâline, alt ı tükürük mânâs ında verdi ği mâkul ve 
sert cevaplar ı, onun derece-i cesaret ve kemâlât ve şecaat ını fiilen göstermek-
tedir. Hutuvât- ı Sitte ’yi neşrettiği zaman, Çanakkale’de muharebe oluyor-
du. İstanbul’un i şgalini müteakip İngiliz Başkumandan ına bu eser gösterilir
1 İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  1/87 (75. Mektup).
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  133
ve Bediüzzaman’ ın bütün kuvvetiyle aleyhte bulundu ğu kendisine ihbar edi-
lir. O cebbar kumandan, idam karar ıyla vücudunu ortadan kald ırmak iste-
diyse de, fakat kendisine, Bediüzzaman idam edilirse bütün Şarkî Anadolu, 
İngiliz’e ebediyen adâvet edece ği ve aşiretler her ne pahas ına olursa olsun 
isyan edecekleri söylenmesi üzerine bir şey yapamaz.
İstanbul’da, İngilizler desiseleriyle Şeyhülislâm’ ı ve diğer baz ı ulemây ı 
lehlerine çevirmeye çal ışmalar ına mukabil, Bediüzzaman, Hutuvât- ı Sitte  
adl ı eseri ve İstanbul’daki faaliyetiyle İngilizin, âlem-i İslâm ve Türkler aley-
hindeki müstemlekecilik siyasetini ve entrikalar ını, tarihî dü şmanl ığını etrafa 
neşrederek, Anadolu’daki Millî Kurtulu ş Hareketini desteklemi ş, bu hususta 
en büyük âmillerden birisi olmu ştu.
Bu hizmetine dair kendi ifadesinden bir parça:“Bir zaman İngiliz Devleti, İstanbul Bo ğazı’nın toplar ını tahrip ve İstanbu-
l’u istilâ etti ği hengâmda, o devletin en büyük daire-i diniyesi olan Anglikan 
Kilisesi’nin Ba şpapaz ı taraf ından, Me şîhat- ı İslâmiye’den dinî alt ı suâl sorul-
du. Ben de o zaman, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye’nin âzâs ı idim. Bana dediler: 
‘Bir cevap ver. Onlar, alt ı suâllerine alt ı yüz kelimeyle cevap istiyorlar.’ Ben 
dedim: ‘Alt ı yüz kelimeyle de ğil, alt ı kelimeyle de ğil, hattâ bir kelimeyle de-
ğil, belki bir tükürükle cevap veriyorum. Çünkü o devlet, i şte görüyorsunuz, 
ayağını boğazım
ıza bast ığı dakikada, onun papaz ı mağrurane üstümüzde suâl 
sormas ına karşı yüzüne tükürmek lâz ım geliyor... Tükürün o ehl-i zulmün o 
merhametsiz yüzüne!..’ demi ştim.”
f
İstanbul’daki bu çok ehemmiyetli ve muvaffakiyetli hizmetinden Türk 
milletine pek ziyade menfaatler husule geldi ğini müşâhede eden Ankara hü-
kûmeti, Bediüzzaman’ ın k ıymet ve ehemmiyetini takdir ederek Ankara’ya da-
vet ederler. M. Kemal Pa şa, şifreyle davet etmi şse de, cevaben:
“Ben, tehlikeli yerde mücahede etmek istiyorum. Siper arkas ında mü-
cahede etmek ho şuma gitmiyor. Anadolu’dan ziyade buray ı daha tehlikeli 
görüyorum.” demi ştir.
Üç defa şifreyle davet ediliyor. Eski Van Valisi, dostu meb’us Tahsin Bey 
vas ıtas ıyla davet edildi ği için, nihayet karar verir ve Ankara’ya gelir. Ankara-
’da alk ışlarla karşılan ır. Fakat ümit etti ği muhiti bulamaz. Kendisi, Hac ı Bay-
ram civar ında ikamet eder. Meclis-i Meb’usân’da dine kar şı gördüğü lâkaytl ık
134  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve garpl ılaşmak bahanesi alt ında Türk milletinin kudsî mefahir-i tarihiyesi 
olan şeâir-i İslâmiye’den bir so ğukluk gördü ğü için, meb’uslar ın ibadete, bil-
hassa namaza müdavim olmalar ının lüzum ve ehemmiyetine dair bir beyan-
name ne şreder ve meb’uslara da ğıtır. Kâz ım Karabekir Pa şa da M. Kemal’e 
okur. O beyanname şudur:
!ٍħĻِčَĐ ْمٍĳَĻِĤ نَĳُàĳُđْ×َĩَĤ ْħَّכُĬإِ! نَĳُàĳُđْ×َĩْĤا َאıُّĺأَ َאĺ
Ey mücahidîn-i İslâm! Ey ehl-i hall ü akit! Bu fakirin bir meselede on sö-
zünü, birkaç nasihatini dinlemenizi rica ediyorum.
Evvelâ : Şu muzafferiyetteki hârikulâde nimet-i ilâhiye bir şükran ister 
ki devam etsin, ziyade olsun. Yoksa, nimet şükrü görmezse gider. Mademki 
Kur’ân’ ı, Allah’ ın tevfikiyle dü şman ın hücumundan kurtard ınız; Kur’ân’ ın en 
sarih ve en kat’î emri olan salât gibi ferâizi imtisâl etmeniz lâz ımd ır. Tâ onun 
feyzi böyle harika sûretinde üstünüzde tevâli ve devam etsin.
Sâniyen : Âlem-i İslâm’ ı mesrur ettiniz, muhabbet ve teveccühünü kazan-
dınız. Lâkin o teveccüh ve muhabbetin idamesi, şeâir-i İslâmiye’yi iltizam ile 
olur. Zira, Müslümanlar İslâmiyet hesab ına sizi severler.
Sâlisen : Bu âlemde evliyaullah hükmünde olan gazi ve şühedalara ku-
mandanl ık ettiniz. Kur’ân’ ın evâmir-i kat’iyesine imtisâl etmekle, öteki âlem-
de de o nuranî gürûha refik olmaya çal ışmak, sizin gibi himmetlilerin şe’ni-
dir. Yoksa, burada kumandan iken orada bir neferden istimdad- ı nur etmeye 
muztar kalacaks ınız. Bu dünya-y ı deniyye, şan ve şerefiyle öyle bir meta de ğil 
ki sizin gibi insanlar ı işbâ etsin, tatmin etsin ve maksud-u bizzat olsun.
Râbian : Bu millet-i İslâm’ ın cemaatleri –çendan bir cemaat namazs ız kal-
sa, fâs ık da olsa yine– ba şlar ındakini mütedeyyin görmek ister. Hatta umum 
Kürdistan’da umum memurlara dair en evvel sorduklar ı suâl bu imi ş: “Acaba 
namaz k ılıyor mu?” derler. Namaz k ılarsa mutlak emniyet ederler; k ılmazsa, 
ne kadar muktedir olsa nazarlar ında müttehemdir.
Bir zaman, Beytü şşebap aşâirinde isyan vard ı. Ben gittim, sordum:
– “Sebep nedir?”Dediler ki:– “Kaymakam ımız namaz k ılm ıyordu, rak ı içiyordu. Öyle dinsizlere nas ıl 
itaat edece ğiz?”
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  135
Bu sözü söyleyenler de namazs ız, hem de e şkıya idiler.
Hâmisen : Enbiyân ın ekseri şarkta ve hükeman ın ağlebi garpta gelmesi 
kader-i ezelînin bir remzidir ki şark ı ayağa kald ıracak din ve kalbdir, ak ıl ve 
felsefe de ğil. Şark ı intibaha getirdiniz, f ıtrat ına muvâf ık bir cereyan veriniz. 
Yoksa, sa’yiniz ya hebâen gider veya muvakkat, sathî kal ır...
Sâdisen : Hasm ınız ve İslâmiyet dü şman ı olan firenkler dindeki lâkayt-
lığınızdan pek fazla istifade ettiler ve ediyorlar. Hatta diyebilirim ki hasm ınız 
kadar İslâm’a zarar veren, dinde ihmalinizden istifade eden insanlard ır. Mas-
lahat- ı İslâmiye ve selâmet-i millet nam ına, bu ihmali âmâle tebdil etmeniz 
gerektir. Görülmüyor mu ki İttihadc ılar o kadar harika azm ü sebat ve fe-
dakârl ıklar ıyla, hatta İslâm’ ın şu intibah ına da bir sebep olduklar ı hâlde, bir 
derece dinde lâübalilik tavr ını gösterdikleri için, dahildeki milletten nefret ve 
tezyif gördüler. Hariçteki İslâmlar dindeki ihmallerini görmedikleri için hür-
meti verdiler.
Sâbian : Âlem-i küfür, bütün vesâitiyle, medeniyetiyle, felsefesiyle, fünû-
nuyla, misyonerleriyle âlem-i İslâm’a hücum ve maddeten uzun zamandan 
beri galebe etti ği hâlde, –âlem-i İslâm’a– dinen galebe edemedi. Ve dahi-
lî bütün firâk- ı dâlle-i İslâmiye de birer kemmiye-i kalîle-i muz ırra sûretinde 
mahkûm kald ığı; ve İslâmiyet metanetini ve salâbetini sünnet ve cemaatle 
muhafaza eyledi ği bir zamanda, lâübaliyane, Avrupa medeniyet-i habise k ıs-
mından süzülen bir cereyan- ı bid’atkârâne, sinesinde yer tutamaz. Demek 
âlem-i İslâm içinde mühim ve ink ılâpvâri bir i ş görmek, İslâmiyet’in desâtirine 
ink ıyad ile olabilir, ba şka olamaz. Hem olmam ış, olmuş ise de çabuk ölüp, 
sönmüş...
Sâminen : Zaaf- ı dine sebep olan Avrupa medeniyet-i sefihânesi y ırtılma-
ya yüz tuttu ğu bir zamanda ve medeniyet-i Kur’ân’ ın zuhura yak ın geldiği bir 
anda, lâkaydâne ve ihmalkârâne müsbet bir i ş görülmez. Menfîce, tahripkârâ-
ne iş ise bu kadar rahnelere maruz kalan İslâm zâten muhtaç de ğildir.
Tâsian : Sizin bu “ İstiklal Harbi”ndeki muzafferiyetinizi ve âlî hizmetinizi 
takdir eden ve sizi can u dilden seven, cumhur-u müminîndir. Ve bilhassa tabaka-y ı avamd ır ki sağlam müslümanlard
ır. Sizi ciddî sever ve sizi tutar ve 
size minnettard ır ve fedakârl ığınızı takdir ederler. Ve intibaha gelmi ş en ce-
sîm ve müthi ş bir kuvveti size takdim ederler. Siz dahi, evâmir-i Kur’âniye’yi 
imtisâl ile onlara ittisal ve istinad etmeniz maslahat- ı İslâm nam ına zarurîdir. 
Yoksa, İslâmiyet’ten tecerrüt eden bedbaht, milliyetsiz Avrupa meftunu firenk 
136  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mukallitleri, avam- ı müslimîne tercih etmek, maslahat- ı İslâm’a münafî oldu-
ğundan, âlem-i İslâm nazar ını başka tarafa çevirecek ve ba şkas ından istimdat 
edecek...
Âşiren: Bir yolda dokuz ihtimal-i helâket, tek bir ihtimal-i necat varsa; 
hayat ından vazgeçmi ş, mecnun bir cesur lâz ım ki o yola sülûk etsin. Şimdi, 
yirmi dört saatten bir saati i şgal eden farz namaz gibi zaruriyat- ı diniyede, yüz-
de doksan dokuz ihtimal-i necat var. Yaln ız, gaflet ve tembellik haysiyetiyle, 
bir ihtimal zarar- ı dünyevî olabilir. Hâlbuki ferâizin terkinde, doksan dokuz 
ihtimal-i zarar var. Yaln ız gaflet ve dalâlete istinad, tek bir ihtimal-i necat ola-
bilir. Acaba dine ve dünyaya zarar olan ihmal ve ferâizin terkine ne bahane bulunabilir? Hamiyet nas ıl müsaade eder?
Bâhusus bu gürûh-u mücahidîn ve bu yüksek meclisin ef’âli taklit edilir. 
Kusurlar ını millet ya taklit veya tenkit edecek; ikisi de zarard ır. Demek onlar-
da hukukullah, hukuk-u ibad ı da tazammun ediyor. S ırr- ı tevâtür ve icma ı 
tazammun eden hadsiz ihbarat ı ve delâili dinlemeyen ve safsata-y ı nefis ve 
vesvese-i şeytandan gelen bir vehmi kabul eden adamlarla, hakikî ve ciddî i ş 
görülmez.
Şu ink ılâb- ı azîmin temel ta şlar ı sağlam gerek. Şu meclis-i âlînin şahsiyet-i 
mâneviyesi, –sahip oldu ğu kuvvet cihetiyle– mânâ-y ı saltanat
ı deruhte etmi ş-
tir. Eğer şeâir-i İslâmiye’yi bizzat imtisâl etmek ve ettirmekle mânâ-y ı hilâfeti 
dahi vekâleten deruhte etmezse, hayat için dört şeye muhtaç fakat an’ane-i 
müstemirre ile günde lâakal be ş defa dine muhtaç olan, şu f ıtrat ı bozulma-
yan ve lehviyat- ı medeniye ile ihtiyacat- ı ruhiyesini unutmayan bu milletin 
hâcât- ı diniyesini meclis tatmin etmezse, bilmecburiye mânâ-y ı hilâfeti, tama-
men kabul etti ğiniz isme ve lafza verecek. O mânây ı idame etmek için kuvveti 
dahi verecek. Hâlbuki meclis elinde bulunmayan ve meclis tarîkiyle olma-yan böyle bir kuvvet, in şikak- ı asâya sebebiyet verecektir. İnşikak- ı asâ ise,
1ًאđĻِĩَä ِّٰųا ِģْ×َéِÖ اĳُĩِāَÝْĐوَا âyetine z ıttır. Zaman cemaat zaman ıdır. Cemaat ın 
ruhu olan şahs- ı mânevî daha metindir ve tenfiz-i ahkâm- ı şer’iyeye daha zi-
yade muktedirdir. Halife-i şahsî, ancak ona istinad ile vezaifi deruhte edebilir. 
Cemaat ın ruhu olan şahs- ı mânevî e ğer müstakîm olsa, ziyade parlak ve kâmil 
olur; eğer fena olsa, pek çok fena olur. Ferdin, iyili ği de fenal ığı da mahduttur. 
Cemaatin ise gayr-i mahduttur. Harice kar şı kazand ığınız iyiliği, dahildeki fena-
lıkla bozmay ınız. Bilirsiniz ki ebedî dü şmanlar ınız ve z ıtlar ınız ve has ımlar ınız,
1 “Hepiniz toptan, Allah’ ın ipine (dinine) s ıms ıkı sar ılın.” (Âl-i İmran sûresi, 3/103)
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  137
İslâm’ ın şeâirini tahrip ediyorlar. Öyle ise zarurî vazifeniz, şeâiri ihya ve muha-
faza etmektir; yoksa şuursuz olarak şuurlu düşmana yard ımd ır. Şeâirde tehâ-
vün, zaaf- ı milliyeti gösterir. Zaaf ise dü şman ı tevkif etmez, te şci’ eder...
2
ُóĻِāَّĭĤا َħْđِĬوَ ĵٰĤْĳَĩْĤا َħْđِĬ ، 1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
f
Bu meb’usâna hitap, namaz k ılanlara altm ış meb’us daha ilâve eder. Na-
mazgâh olan küçücük oday ı, büyük bir odaya tebdil ettirir.
Bu parça, meb’uslara ve umum kumandanlara ve ulemâlara okutturul-
makla, Reisle şiddetli bir münaka şaya sebebiyet verir. Birgün divan- ı riyâset-
te, elli-altm ış meb’us içinde, kar şılıklı fikir teatisinde, M. Kemal Pa şa:
“Sizin gibi kahraman bir hoca bize lâz ımd ır. Sizi, yüksek fikirlerinizden 
istifade etmek için buraya ça ğırdık. Geldiniz, en evvel namaza dair şeyleri 
yazd ınız, aram ıza ihtilâf verdiniz” der.
Bu söz üzerine Bediüzzaman, birkaç mâkul cevab ı verdikten sonra, şid-
detle ve hiddetle iki parma ğını ileri uzatarak:
“Paşa! Paşa! İslâmiyet’te, imandan sonra en yüksek hakikat namazd ır. 
Namaz k ılmayan haindir, hainin hükmü merduttur.” der. Fakat Pa şa tarziye 
verir, ilişemez.
Bediüzzaman, Ankara’da bulundu ğu müddetçe, en birinci maksad ı olan, 
Şark darülfünûnunun tesisi için u ğraşmaktan katiyen geri durmad ı.
Birgün meb’uslar heyetine der:“Bütün hayat ımda bu darülfünûnu takip ediyorum. Sultan Re şad ve İtti-
hadc ılar, yirmi bin alt
ın lira verdiler. Siz de o kadar ilâve ediniz…”
O zaman, yüz elli bin banknot vermeye karar verdiler. Bunun üzerine, 
“Bunu meb’uslar imza etmelidirler.” der. Baz ı meb’uslar diyorlar ki:
“Yaln ız, sen medrese usulüyle, s ırf İslâmiyet noktas ında gidiyorsun. Hâl-
buki şimdi, garpl ılara benzemek lâz ım.”
Bediüzzaman:“O vilâyât- ı şark ıye, âlem-i İslâm’ ın bir nevi merkezi hükmündedir; fünun-u
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 “O ne güzel mevlâ, ne güzel yard ımc ıdır!” ( Enfâl sûresi, 8/40).
138  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
cedide yan ında ulûm-u diniye de lâz ım ve elzemdir. Çünkü ekser enbiyân ın 
Şark’ta, ekser hükemân ın Garp’ta gelmesi gösteriyor ki, Şark’ ın terakkiyat ı 
din ile kaimdir. Ba şka vilâyetlerde s ırf fünun-u cedide okuttursan ız da, Şark’ta 
herhâlde millet, vatan maslahat ı nam ına, ulûm-u diniye esas olmal ıdır. Yok-
sa, Türk olmayan müslümanlar, Türk’e hakikî karde şliğini hissedemeyecek. 
Şimdi bu kadar dü şmanlara kar şı teavün ve tesanüde muhtac ız. Hatta bu 
hususta size bir hakikatli misal vereyim:
Eskiden, Türk olmayan bir talebem vard ı. Eski medresemde, hamiyetli 
ve gayet zeki o talebem, ulûm-u diniyeden ald ığı hamiyet dersiyle her vakit 
derdi: ‘Salih bir Türk, elbette fâs ık kardeşimden ve babamdan bana daha 
ziyade karde ştir ve akrabad ır.’ Sonra, ayn ı talebe, talihsizli ğinden, s ırf mad-
dî fünun-u cedide okumu ş. Sonra ben –dört sene sonra– esaretten gelince 
onunla konu ştum. Hamiyet-i milliye bahsi oldu. O dedi ki:
‘Ben şimdi, râfizî bir kürdü, salih bir Türk hocas ına tercih ederim.’ Ben 
de:
‘Eyvah!’ dedim, ‘Ne kadar bozulmu şsun!’ Bir hafta çal ıştım, onu kurtar-
dım, eski hakikatli hamiyete çevirdim.”
İşte, ey meb’uslar!... O talebenin evvelki hali, Türk milletine ne kadar 
lüzumu var! İkinci hali, ne kadar vatan menfaatine uygun olmad ığını fikrinize 
havale ediyorum. Demek –farz- ı muhâl olarak– siz ba şka yerde dünyay ı dine 
tercih edip, siyasetçe dine ehemmiyet vermeseniz de, herhâlde şark vilâyetle-
rinde din tedrisat ına âzamî ehemmiyet vermeniz lâz ım.
Bu hakikatli maruzat üzerine, muhalifler d ışarı çıkıp, yüz altm ış üç meb’us 
o karar ı imza ederler.
f
Bediüzzaman, küçük ya şında iken tasavvur etti ği ve hayat ını o yolda feda 
etmeye azmetti ği ve hayat ının bir gayesi ve neticesi olarak kabul etti ği “âlem-i 
İslâm’da büyük bir intibah ve inki şaf” emeliyle Ankara’ya gelmi şti. Daha Me ş-
rûtiyet’in ilân ından evvel, İstanbul’a gelmeden, Şarkî Anadolu’da yüzlerce 
ehl-i ilim ve erbab- ı fazilet kimselerle mübahaseleri ve İstanbul’da birdenbire 
meydana ç ıkarak ulemây ı hayrete sevk etmesi ve ehl-i siyaseti telâ şa düşür-
mesi, ruhunda büyük bir İslâmî ink ılâb ın müessisi halinin mevcut oldu ğunu 
gösteriyordu. Ve kendisi, daha eskiden ruhunda bu vazifenin mesuliyetini, hem şevk ve sürurunu hissetmi şti.
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  139
Hürriyetin ilân ını müteakip, gazetelerde me şrûtiyeti şeriata hâdim yap-
makla, Anadolu ve âlem-i İslâm k ıtas ında büyük bir saadetin zuhuruna vesile 
olunacak ümidiyle ne şrettiği makaleler ve muhtelif içtimalardaki nutuklar ı, 
hep bu mezkûr niyet ve tasavvurunun neticesi idi. “el-Hutbetü’ ş-Şâmiye”, 
“Sünuhat”  ve “Lemeât”  gibi baz ı eserlerinde de görüldü ğü gibi, “Şu istikbal 
zulümat ı ve ink ılâplar ı içerisinde en gür ve en muhte şem sadâ, Kur’ân’ ın sa-
dâs ı olacakt ır!” diye beyanat ı vard ı.
Abbasîleri müteakiben âlem-i İslâm içinde İslâmî idareyi ele alan Türklerin 
bin senelik muazzam idaresinden ve hilâfet sürmelerinden sonra, bütün dün-yay ı dehşete veren bir Harb-i Umumî meydana gelmi ş, Osmanl ı Devleti ink ı-
raz bulmu ş, İslâm’ ın ebedî dü şmanlar ı merkez-i hükûmeti istilâ ederek, Müslü-
manl ığın mahvoldu ğu kanaatine varm ışlard ı. İşte Bediüzzaman, ilâhî kudretin 
tecellîsiyle ve ihsan ıyla, böyle en elzem bir vakitte, dine revaç verebilecek bir 
teşekkülün zuhuru dolay ısıyla ve kendisi de beraber çal ışmak ümidiyle An-
kara’ya gelmi şti. Avn-i ilâhî ve mucize-i Peygamberî ile dü şman taarruzlar ını 
defeden ve milletin idaresinin ba şına geçen yeni Hükûmet-i Cumhuriye’de, 
doğrudan do ğruya Kur’ân’a istinat eden ve âlem-i İslâm’
ın vahdetini nokta-y ı 
istinad yapacak ve İslâmiyet’in hakikatinde mevcut kuvve-i ulviye ile maddî 
ve mânevî medeniyeti meydana getirecek bir niyet ve gayeyi bulundurmak ve aşılamak üzere Meclis’te çal ışıyordu. Fakat pek kuvvetli mâniler kar şısına ç ıktı.
Âlem-i İslâm’ ı alâkadar eden ve bin üç yüz y ıllık ümmetin, deh şetli teh-
likesinden istiaze etti ği (Allah’a s ığınd ığı) bir zaman ın ve fitneyi ate şlendire-
ceklerin kimler oldu ğunu anlam ış bulunuyordu. Birgün riyâset odas ında, M. 
Kemal Pa şa ile iki saat kadar konu ştular. İslâm ve Türk dü şmanlar ının ara-
sında nam kazanmak emeliyle şeâir-i İslâmiye’yi tahrip etmenin bu millet ve 
vatan ve âlem-i İslâm hakk ında büyük zarar tevlid edece ğini; eğer bir ink ılâp 
yapmak icap ediyorsa, do ğrudan do ğruya İslâmiyet’e müteveccihen Kur’ân’-
ın kudsî kanun-u esasî noktas ından yapmak lâz ı
m geldiği mealinde ihtarlarda 
bulunur ve şu temsili ders verir:1(Hâşiye)
“Meselâ;   Ayasofya Câmii, ehl-i fazl ve kemâlden mübarek ve muhterem 
zâtlarla dolu oldu ğu bir zamanda; tek tük, sofada ve kap ıda  haylaz çocuklar 
ve  serseri ahlâks ızlar bulunup, câmiin pencerelerinin üstünde ve yak ınında 
ecnebilerin  eğlence-perest seyircileri bulunsa, bir adam  o  câmi içine girip ve 
o  cemaat içine dâhil olsa, e ğer güzel bir  sadâ ile  şirin bir tarzda Kur’ân’dan 
1 (Hâşiye) Mektubat, s.466-467 (29. Mektup, 6. Risale olan 6. K ısım).
140  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bir  aşir okusa, o vakit binler ehl-i hakikatin nazarlar ı ona döner , hüsn-ü te-
veccühle, mânevî bir dua ile,  o adama bir sevab kazand ırırlar. Yaln ız,  haylaz 
çocuklar ın ve  serseri mülhidlerin ve tek tük ecnebilerin ho şuna gitmeyecek. 
Eğer o mübarek câmiye ve o muazzam  cemaat içine o adam  girdiği vakit, 
 süflî ve edepsizce fuh şa ait şark ılar ı bağırıp çağırsa, raks  edip z ıplasa; o vakit 
o  haylaz çocuklar ı güldürecek, o  serseri ahlâks ızlar ı fuhşiyata  teşvik ettiği için 
hoşlar ına gidecek ve  İslâmiyet’in kusurunu görmekle  mütelezziz olan ecne-
bilerin  istihzâkârâne tebessümlerini celbedecek. Fakat umum o muazzam ve 
mübarek cemaatin bütün efrad ından, bir nazar- ı nefret ve  tahkir celbedecek-
tir. Esfel-i sâfilîne  sukut derecesinde nazarlar ında alçak görünecektir.
İşte aynen bu misal gibi;  Âlem-i İslâm ve  Asya, muazzam bir câmidir.. ve 
içinde  ehl-i iman ve  ehl-i hakikat, o câmideki muhterem cemaattir. O  haylaz 
çocuklar ise,  çocuk ak ıllı dalkavuklard ır. O  serseri ahlâks ızlar;  frenk-me şrep, 
milliyetsiz, dinsiz heriflerdir. Ecnebi seyircileri ise, ecnebilerin na şir-i efkâr ı olan 
gazetecilerdir. Her bir müslüman, husûsan  ehl-i fazl ve kemâl  ise, bu câmide 
derecesine göre bir mevkii olur, görünür,  nazar- ı dikkat ona çevrilir. E ğer  İslâ-
miyet’in bir s ırr- ı esas ı olan  ihlâs ve   rızâ-y ı ilâhî cihetinde,  Kur’ân- ı Hakîm’in 
ders verdi ği  ahkâm ve hakâik-i kudsiyeye dair harekât ve   a’mâl ondan sudûr 
etse,  lisân- ı hâli mânen   âyât- ı Kur’âniye’yi okusa, o vakit mânen  Âlem-i İslâ-
m’ ın her bir ferdinin vird-i zebân ı olan 1َאتِĭِĨْËُĩْĤوَا َīĻِĭِĨْËُĩْĥِĤ ْóِęْĔا َّħُıّٰĥĤاَ duas ında 
dâhil olup hissedar olur ve umumu ile uhuvvetkârâne alâkadar olur. Yaln ız 
  hayvanât- ı muz ırra nev’inden baz ı ehl-i dalâletin ve sakall ı çocuklar hükmün-
deki baz ı ahmaklar ın nazarlar ında k ıymeti görünmez. E ğer o adam ,  medar- ı 
şeref tan ıdığı bütün ecdad ını ve  medar- ı iftihar bildi ği bütün geçmi şlerini ve 
ruhen  nokta-y ı istinad  telâkki etti ği selef-i sâlihînin  cadde-i nurânilerini terk 
 edip  heveskârâne,   hevâ-perestâne, riyâkârâne,   şöhret-perverâne,  bid’akârâ-
ne işlerde ve harekâtta bulunsa; mânen bütün  ehl-i hakikat ve ehl-i iman ın 
nazar ında en alçak mevkie dü şer. 2ِّٰųا رِĳُĭِÖ ُóُčْĭَĺ ُįَّĬِÍَĘ ِīِĨْËُĩْĤا َÙَøَاóِĘ اĳُĝَّÜاِ sırrına 
göre;  ehl-i iman ne kadar  âmî ve  cahil de olsa, akl ı derk etmedi ği hâlde, kalbi 
öyle  hodfürûş adamlar ı görse soğuk görür, mânen nefret eder.
İşte hubb-u câha meftun ve  şöhret-perestli ğe  müptelâ adam  –ikinci 
adam –, hadsiz bir cemaatin nazar ında  esfel-i sâfilîne dü şer. Ehemmiyetsiz ve 
1 Allah’ ım! Erkeğiyle kad ınıyla bütün müminleri ba ğışla.
2 “Müminin ferasetinden çekinin! Zira o bakt ı m ı Allah’ ın nuruyla bakar.” (Tirmizî, tefsîru sûre (15)  6; 
et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  8/102; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  3/312, 8/23).
İLK HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------------------------  141
müstehzi ve hezeyanc ı baz ı serserilerin nazar ında, muvakkat ve menhûs bir 
 mevki kazan ır. 1َīĻِĝَّÝُĩْĤا َّźإِ ُوٌّïَĐ ٍăْđَ×ِĤ ْħُıُąْđَÖ ٍñَئِĨْĳَĺ َّءُŻِìَْŶاَ sırrına göre; dünya-
da zarar, berzahta azab, âhirette dü şman baz ı yalanc ı dostlar ı bulur.
Birinci sûretteki adam , faraza hubb-u câh ı kalbinden ç ıkarmazsa, fakat 
ihlâs ı ve  rızâ-y ı ilâhîyi esas tutmak ve hubb-u câh ı  hedef  ittihaz etmemek şar-
tıyla; bir nevi  meşrû makam- ı mânevî, hem muhte şem bir makam kazan ır ki, 
o  hubb-u  câh damar ını kemâliyle tatmin eder. Bu adam  az, hem pek az ve 
ehemmiyetsiz bir şey kaybeder; ona mukabil, çok hem pek çok  kıymettar, za-
rars ız şeyleri bulur. Belki birkaç y ılan ı kendinden kaç ırır; ona bedel, çok mü-
barek mahlûklar ı  arkadaş bulur, onlarla  ünsiyet eder. Veya ısırıcı   yabanî eşek 
arılar ını kaç ırıp, mübarek rahmet  şerbetçileri olan ar ılar ı kendine celbeder. 
Onlar ın ellerinden bal yer gibi,  öyle dostlar bulur ki; daima dualar ıyla  âb- ı 
 kevser gibi feyizler,  Âlem-i İslâm’ ın etraf ından onun ruhuna içirilir ve  defter-i 
âmâline geçirilir.”
f
M. Kemal Pa şa itiraz ile içindeki niyet ve hâlet-i ruhiyesini ifadeyle Be-
diüzzaman’ ı kendine çekmek ve nüfuzundan istifade etmek ister. Ve Bediüz-
zaman’a meb’usluk, hem Dârü’l-Hikmetteki eski vazifesini, hem şarkta Şeyh 
Sünûsî’nin yerine vaiz-i umumî, hem bir kö şk tahsisi gibi teklifler yapar.
Bediüzzaman, rivayetlerde gelen e şhas- ı âhirzamana ait haberlerin mü-
him bir k ısm ını ve Hürriyet’ten evvel İstanbul’da tevilini söyledi ği hadislerin 
ihbar ettiği âhirzaman ın dehşetli şah ıslar ının âlem-i İslâm ve insaniyette zuhur 
ettiğini görür. Ve yine, gelen rivayetlerden, onlara kar şı çıkacak ve mukabele 
edecek olan hizbü’l-Kur’ân hakk ında, “O zamana yeti ştiğiniz zaman, siya-
set cânibiyle onlara galebe edilmez; ancak mânevî k ılıç hükmünde i’câz- ı 
Kur’ân’ ın nurlar ıyla mukabele edilebilir”  tavsiyesine mürâatla, Ankara’da 
teşrik-i mesai edemeyece ği için, kendisine tevdi edilmek istenen meb’usluk, 
Darü’l-Hikmeti’l- İslâmiye gibi Diyanetteki azal ığı, hem vilâyât- ı şark ıye vaiz-i 
umumiliği tekliflerini kabul etmez. Kendisini fikrinden vazgeçirmek için ça-
lışan ve Ankara’dan ayr ılmamas ını rica için istasyona kadar gelen bir k ısım 
meb’uslar ın da arzular ına uyamayaca ğını bildirerek Ankara’dan ayr ılır, Van’a 
gider. Ve orada hayat- ı içtimaiyeden uzakla şarak Erek Da ğı eteğinde, Zerna-
bad Suyu ba şında bir ma ğarac ıkta idame-i hayat etmeye ba şlar.
1 “Müttakiler d ışında dünyadaki bütün dostlar, o gün birbirine dü şmand ır.” ( Zuhruf sûresi, 43/67).
Ankara’daki Hayat ına Dair Risale-i Nur’dan Bir Parça
(Yirmi Üçüncü Lem’a “Tabiat Risalesi”nden)
“…...1338 ’de Ankara ’ya gittim.1 İslâm Ordusu’ nun Yunan ’a galebesin-
den neşe alan ehl-i iman ın kuvvetli efkâr ı içinde gayet müthi ş bir z ınd ıka  fikri, 
içine girmek ve bozmak ve zehirlendirmek için dessasâne çal ıştığını gördüm. 
Eyvah dedim, bu ejderha  iman ın erkân ına ilişecek! O vakit, şu âyet-i kerîme 
bedâhet  derecesinde vücûd ve vahdâniyeti ifham etti ği cihetle ondan istim-
d âd edip, o z ınd ıkan ın başını dağıtacak derecede Kur’ân -ı Hakîm ’den al ınan 
kuvvetli bir burhan ı, Nur ’un Arabî risalesinde yazd ım. Ankara’da, Yeni Gün 
Matbaas ı ’nda tab’ ettirmi ştim. Fakat maatteessüf Arabî bilen az ve ehem-
miyetle bakanlar da nadir olmakla beraber, gayet muhtasar ve mücmel bir sûrette o kuvvetli burhan  tesirini göstermedi. Maatteessüf o dinsizlik  fikri  hem 
inkişâf  etti, hem kuvvet buldu..…”
Bediüzzaman kendisine tevdî edilen meb’uslu ğu ve teklif edilen 
Diyanet’teki Mü şavere âzâl ığını ve “Şark Vilayetleri Umumî Vâizli ği”ni 
kabul etmeyerek Ankara’dan Van’a giderken “Eski Said’i yeni Said’e 
götüren tren bileti.”
1 Yani 1922 y ılında.
İkinci K ısım
Barla Hayat ı
Risale-i Nur’un Zuhuru
(Üstad Bediüzzaman Said Nursî’nin Şarkî Anadolu’da dünyaya geli-
şinden itibaren geçirdi ği hayat safhalar ını buraya kadar birer birer gördük, 
temâşâ ettik. Şimdi, geçen k ırk-elli senelik hayat ının neticesi ve meyvesi 
hükmünde, tarihin pek ender kaydetti ği cihan vüs’atindeki muazzam bir 
dâvâya giriyoruz. Bütün maddî ve mânevî zulmetleri izale edip âlemi nuruyla ziyaland ıracak olan Risale-i Nur meydana ç ıkıyor; dünya ilim ve 
irfan sahas ına Türkiye’den bir güne ş doğuyor!)
f
Bediüzzaman Hazretlerinin Vilâyât-ı Şarkiye’den Garbî Anadolu’ya Bediüzzaman Hazretlerinin Vilâyât- ı Şarkiye’den Garbî Anadolu’ya 
Nefyedilmesi, Risale-i Nur’un Zuhuru, Telif ve Neşri Nefyedilmesi, Risale-i Nur’un Zuhuru, Telif ve Ne şri
Van’da, mezkûr ma ğarada yaşamakta iken, Şark’ta ihtilâl ve isyan hare-
ketleri oluyor. “Sizin nüfuzunuz kuvvetlidir.” diyerek yard ım isteyen bir zat ın 
mektubuna, “Türk milleti as ırlardan beri İslâmiyet’e hizmet etmi ş ve çok veli-
ler yetiştirmiştir. Bunlar ın torunlar ına k ılıç çekilmez. Siz de çekmeyiniz; te şeb-
büsünüzden vazgeçiniz. Millet, ir şad ve tenvir edilmelidir.” diye cevap gönde-
riyor. Fakat yine, hükûmet, Bediüzzaman’ ı Garbî Anadolu’ya nefyediyor.
Van’da ma ğaradan ç ıkar ılıp Anadolu’ya hareket etmek üzere jandar-
malarla sevk edilirken, yollara dökülüp “Aman, efendi hazretleri, bizi b ıra-
kıp gitme. Müsaade buyur, sizi göndermeyelim. Arzu ederseniz Arabistan’a 
götürelim.” diye yalvaran silâhl ı gruplara, ahaliye ve ileri gelen zatlara: “Ben 
Anadolu’ya gidece ğim, onlar ı istiyorum.” diyerek, hepsini teskin ediyor. Ev-
velâ Burdur vilâyetine askerî muhaf ızlarla nefyediliyor. Burdur’da zulüm ve 
tarassutlar alt ında işkenceli bir esaret hayat ı geçiriyor. Fakat asla bo ş durmu-
yor; on üç ders olan “ Nurun İlk Kap ısı” kitab ındaki hakikatleri bir k ısım ehl-i 
imana ders verip, gizli olarak kitap haline getiriyor. Bu hikmet cevherlerinin kıymetini takdir eden mü ştâk ehl-i iman, el yaz ılar ıyla bu kitab ı çoğalt ıyorlar. 
Nihayet, “Burada Said Nursî bo ş durmuyor, dinî musahabelerde bulunuyor.” 
diye, gizli din dü şmanlar ı taraf ından rapor tanzim ettiriliyor. Ve burada da, 
“Ücra bir kö şede, mahrumiyetler, kimsesizlik ve gurbet hayat ı içinde kendi 
kendine ölür gider.” dü şüncesiyle da ğlar aras ında tenha bir yer olan Isparta 
vilâyetine ba ğlı Barla nahiyesine gönderilmeye karar veriliyor.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   145
Bediüzzaman Said Nursî Burdur’da iken, birgün, o zaman ın Erkân- ı Har-
biye-i Umumiye Reisi Mare şal Fevzi Çakmak Burdur’a geliyor. Vali, Mare şal’e,
“Said Nursî hükûmete itaat etmiyor; gelenlere dinî dersler veriyor.” diye şek-
vâda bulunuyor. Mare şal Fevzi Çakmak, Bediüzzaman’ ın ne kadar dâhi ve ne 
kadar mânevî büyük ve müstakîm bir zat oldu ğunu bildi ği için diyor ki: “Be-
diüzzaman’dan zarar gelmez. İlişmeyiniz, hürmet ediniz.”
Sürgün edildi ği bütün yerlerde, Bediüzzaman aleyhinde cebirle, resmî 
kimseler vas ıtas ıyla dehşetli propagandalar yapt ırılarak, ehl-i iman ın Üstad 
Bediüzzaman’a yakla şmamalar ı ve dinî derslerinden istifade etmemeleri için 
çok menfî gayretler sarf ediliyor. Fakat Üstad’ ın imanî derslerinin nüfuz ve 
kıymeti, ahali aras ında kalbden kalbe sirayet ediyor ve eserlerine olan a şk ve 
muhabbet, kalbleri istilâ ediyor.
Barla
Barla, ehl-i iman ın mânevî imdad ına gönderilen Risale-i Nur Külliyat ı’-
nın telif edilmeye ba şland ığı ilk merkezdir. Barla, millet-i İslâmiye’nin, husu-
san Anadolu halk ının başına gelen deh şetli bir dalâlet ve dinsizlik cereyan ına 
karşı, Kur’ân’dan gelen bir hidayet nurunun, bir saadet güne şinin tulû etti ği 
beldedir. Barla, rahmet-i ilâhiyenin ve ihsan- ı rabbanînin ve lütf-u Yezdânî-
’nin bu mübarek Anadolu hakk ında, bu kahraman İslâm milletinin evlâtlar ı 
ve âlem-i İslâm hakk ında, hayat ve mematlar ının, ebedî saadetlerinin medar ı 
olan eserlerin lemean etti ği bahtiyar yerdir.
Bediüzzaman Said Nursî, Barla nahiyesinde daimî ve çok şiddetli bir is-
tibdat ve zulüm ve tarassut alt ında bulunduruluyordu. Barla’ya nefiy sebebi 
ise, kalabal ık şehirlerden uzakla ştırıp böyle ücra bir köye at ılarak, ruhunda 
mevcut hamiyet-i İslâmiyenin feveran etmesine mâni olmak, onu konu ştur-
mamak, söyletmemek, İslâmî, imanî eserler yazd ırmamak, ât ıl bir vaziyete 
düşürüp dinsizlerle mücahededen ve Kur’ân’a hizmetten men etmek idi. Be-
diüzzaman ise, bu plân ın tamamen aksine hareket etmekte muvaffak oldu. 
Bir an bile bo ş durmadan, Barla gibi tenha bir yerde Kur’ân ve iman hakikat-
lerini ders veren Risale-i Nur eserlerini telif ederek perde alt ında neşrini temin 
etti. Bu muvaffakiyet ve bu muzafferiyet ise, çok muazzam bir galibiyet idi. Zira o pek deh şetli dinsizlik devrinde, hakikî bir tek dinî eser bile yazd ırılm ı-
yordu. Din adamlar ı susturulup yok edilmeye çal ışılıyordu. Dinsizler Bediüz-
zaman’ ı yok edememi şler, uyuşmuş kalb ve ak ıllar ı ihtizaza getiren İslâmî ve 
imanî neşriyat ına mâni olamam ışlard ı. Bediüzzaman’ ın yapt ığı bu dinî ne şri-
yat, yirmi be ş senelik e şedd-i zulüm ve istibdad- ı mutlak devrinde hiçbir zat ın 
yapamad ığı bir iş idi.
Bediüzzaman, Barla’ya 1925-1926 senelerinde nefyedilmi ştir. Bu tarih-
ler, Türkiye’de yirmi be ş sene devam edecek bir istibdad- ı mutlak ın icrâ-y ı 
faaliyetinin ilk seneleri idi. Gizli dinsiz komiteleri, “ İslâmî şeâirleri birer birer 
kald ırarak İslâm ruhunu yok etmek, Kur’ân’ ı toplat ıp imha etmek” plânlar ı-
nı güdüyorlard ı. Buna muvaffak olunamayaca ğını iblisane dü şünerek, “Otuz 
sene sonra gelecek neslin kendi eliyle Kur’ân’ ı imha etmesini intaç edecek bir 
plân yapal ım.” demi şler ve bu plân ı tatbike koyulmu şlard ı. İslâmiyet’i yok et-
mek için, tarihte görülmemi ş bir tahribat ve tecavüzat hüküm sürmü ştür.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   147
Evet, alt ı yüz sene, belki Abbasîler zaman ından beri, yani bin seneden 
beri Kur’ân- ı Hakîm’in bir bayraktar ı olarak bütün cihana kar şı meydan oku-
yan Türk milletini, bu vatan evlâtlar ını, İslâmiyet’ten uzakla ştırmak ve mah-
rum b ırakmak için, Müslümanl ığa ait her türlü ba ğlar ın kopar ılmas ına çal ışılı-
yor ve bilfil de muvaffak olunuyordu. Bu vâk ıa cüz’î de ğil, küllî ve umumî idi. 
Milyonlarca insan ın, hususan gençlerin ve milyonlar mâsumlar ın, talebelerin 
iman ve itikatlar ına, dünyevî ve uhrevî felâketlerine taalluk eden çok geni ş 
ve şümûllü bir hâdise idi. Ve k ıyâmete kadar gelip geçecek Anadolu halk ının 
ebedî hayatlar ıyla alâkadard ı. O zaman ve o senelerde, bin y ıllık parlak mâ-
zinin delâlet ve şehadetiyle, Kur’ân’ ın bayraktar ı olarak en yüksek bir mev-
ki-i muallây ı ihraz etmi ş bulunan kahraman bir milletin hayat ında, İslâmiyet 
ve Kur’ân aleyhinde deh şetli tahavvüller ve tahripler yap ılıyor ve cihan ın en 
namdar ordusunun bin senelik cihad- ı diniye ile geçen parlak mâzisi ve o 
mâzide medfun muhterem ecdad ı, yeni nesillere ve mektepli talebelere unut-
turulmaya çal ışılıyor ve mâzi ile irtibatlar ı kesilerek birtak ım maskeli ve sûretâ 
parlak kelâmlarla i ğfalâtta bulunularak, komünizm rejimine zemin haz ırlan ı-
yordu! İslâmiyet’in hakikatinde mevcut maddî-mânevî en yüksek terakkî ve 
medeniyet umdeleri yerine, dinsiz felsefenin batakl ığındaki nursuz prensipler, 
edepsiz edip ve filozoflar ın fikir ve ideolojileri, gizli komünistler, farmason-
lar, dinsizler taraf ından telkin ediliyor ve çok geni ş bir çapta tedris ve talime 
çal ışılıyordu. Bilhassa İngiliz, Frans ız gibi İslâm düşmanlar ının İslâm âlemini 
maddeten ve mânen y ıpratmak, sömürmek emellerinin ba şında, kahraman 
Türk milletinin dinî ba ğlardan uzakla ştırılmas ı, örf-âdet, an’ane ve ahlâk ba-
kımından tamamen İslâmiyet’e z ıt bir duruma getirilmek plânlar ı vard ı ve bu 
plânlar maalesef tatbik sahas ına konmu ştu!..
İşte, Bediüzzaman Said Nursî’nin, Risale-i Nur’la Anadolu’daki hizmet-i 
imaniye ve Kur’âniye’sine cansiperane çal ışan bir fedai-yi İslâm olarak ba ş-
lad ığı seneler ki, zemin yüzünün görmedi ği pek deh şetli bir dinsizlik devrinin 
başlang ıcı ve teessüs zaman ı idi. Bunun için, Bediüzzaman’ ın Risale-i Nur’la 
hizmetine nazar edildi ği vakit, böyle deh şetli bir zaman ı göz önünde bulun-
durmak icap eder. Zira, tarihte emsâli görülmemi ş bu kadar a ğır şerait tah-
tında yap ılan zerre kadar hizmet, da ğ gibi bir k ıymet kazanabilir; ufac ık bir 
hizmet, büyük bir de ğeri ve neticeyi haiz olabilir.
İşte Risale-i Nur, böyle deh şetli ve ehemmiyetli bir zaman ın mahsulü ve 
neticesidir. Risale-i Nur’un müellifi, yirmi be ş senelik din y ıkıcılığının hükmet-
tiği dehşetli bir devrin cihad- ı diniye meydan ının en büyük kahraman ı ve tâ 
148  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kıyâmete kadar ümmet- ı Muhammediye’yi (aleyhissalâtü vesselâm)  dârüsselâma 
davet eden ve be şeriyete yol gösteren rehber-i ekmelidir. Ve hem Risale-i 
Nur, Kur’ân’ ın elmas bir k ılıcıdır ki, zaman ve zemin ve fiiliyat bunu kat’iyetle 
isbat etmi ş ve gözlere göstermi ştir. İşte öyle elîm ve fecî ve deh şetli bir devri 
ihdas eden dinsizlerin icraat ı olan pek a ğır şartlar dahilinde Bediüzzaman’ ın 
inâyet-i Hakla telife muvaffak oldu ğu Risale-i Nur eserleri, dinsizli ğin istilâs ına 
karşı, y ıkılmas ı gayr-i kabil olan muazzam ve muhte şem bir sed te şkil etmiş-
tir. Risale-i Nur, maddiyunluk, tabiiyunluk gibi dine muar ız felsefenin muhal, 
bât ıl ve mümtenî oldu ğunu, cerh edilmez burhanlarla, aklî, mant ıkî delillerle 
isbat ederek en dinsiz filozoflar ı dahi ilzam etmi ştir. Küfr-ü mutlak ı mağlûbi-
yete duçar etmi ş, dinsizliğin istilâs ını durdurmu ştur.
Evet, Bediüzzaman’a yap ılan o tarihî zulüm ve i şkence ve ihanetler al-
tında feveran edip parlayan Risale-i Nur, bu zamanda ve istikbalde bir sey-
fü’l-İslâm’d ır.
Risale-i Nur, ruhlar ın sevgilisi, kalblerin mahbubu, â şıklar ın mâşuku, can-
lar ın cânân ı olmuş; icab ında bu cânan için canlar feda edilmi ştir.
Risale-i Nur, be şerin sertac ı ve halâskâr ı mevki-i muallâs ında hizmet yap-
mış ve yapmaktad ır.
Risale-i Nur, Kur’ân’ ın son as ırlarda beklenen bir mucize-i mânevîsi ola-
rak tulû etmi ş ve başta müellifi Bediüzzaman Said Nursî olarak milyonlarla 
talebeleri ve karde şleri, bu hakikat-i Kur’âniye etraf ında pervaneler gibi dö-
nerek onun nuruyla nurlanm ışlar, ondaki Kur’ân ve iman hakikatlerini mas-
setmişler (emmi şler), imanlar ını kuvvetlendirmi şler ve bu hakikat-i kübrây ı 
bütün dünyaya ilân etmek ve ölünceye kadar onu okumak ve ona hizmet etmek gayesini azmetmi şlerdir.
Evet, Türk milletini ve bu vatan ahalisini ve âlem-i İslâm’ ı ebede kadar 
şerefle yaşatacak ve mâzide oldu ğu gibi istikbalde de tarihin alt ın sayfalar ına, 
Kur’ân ve İslâmiyet hizmetinde âlem-i İslâm’ ın pîşdar ı ve namdar kumandan ı 
olarak kaydettirecek medâr- ı iftihar
ı Risale-i Nur’dur. Büyük bir vüs’at ve kül-
liyeti taşıyan ve Anadolu’da ve İslâm âleminde zuhur edip her tarafta hüsn-ü 
kabule ve tesire mazhariyetle gittikçe inki şaf ve intişar eden bu eser, Kur’ân’ ın 
mal ıdır, âlem-i İslâm’ ın ve ehl-i iman ın mal ıdır ve bu vatan ahalisinin İslâmî 
bir medâr- ı iftihar ıdır. Bu memlekette hükmeden bir hükûmetin nokta-y ı is-
tinad ı, hem ayn ı zamanda bütün dünyaya duyuraca ğı muazzam hakikatler 
manzumesidir ki, in şaallah bir zaman gelip radyoyla bütün âlemlere ders ve-
rilecek ve ilân edilecektir.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   149
Evet, dünya ilim ve irfan sahas ına Türkiye’den bir güne ş doğmuştur. Bu 
yeni doğan güneş, bin üç yüz y ıl evvel âlem-i be şeriyete do ğmuş olan güne şin 
bir in’ikâs ıdır ve o mânevî güne şin her as ırda parlayan lem’alar ından birisidir 
ve beklenilen son mucize-i mânevîsidir. Yaln ız mâneviyat sahas ında değil, 
zahiren ve maddeten dahi tesirini göstermi ştir.
Evet, Risale-i Nur, bütün dünya milletlerinin hayatlar ını muhafaza ve 
müdafaa için sar ıldıklar ı ve güvendikleri atom ve emsâli bomba ve silâhla-
rının fevkinde muazzam bir tesire sahiptir. Bunun böyle oldu ğunu, bir parça 
ilim ve basiret nazar ıyla Nur Risalelerine bakanlar ve Risale-i Nur Müellifi 
Bediüzzaman Said Nursî’nin otuz seneden beri Anadolu’daki hizmet-i ima-niyelerine dikkat edenler görür, anlar ve tasdik ederler. Hakikate nüfuz eden zatlar için, Risale-i Nur’un tulûundan bugüne kadar geçen zaman içerisindeki yap ılan hizmetin neticeleri nihayet derecede muhte şem ve muazzamd ır, mil-
yarlar takdir ve tebrike lây ıktır!
Evet, Risale-i Nur, iman- ı tahkikîyi bu vatanda ne şretmekle iman ı kuv-
vetlendirip, bu memleketteki dinsizlik ve imans ızlık, dalâlet ve sefahete kar şı 
mukabele ve müsbet bir tarzda mücadele ederek bunlar ı mağlûp etmiştir. 
Büyük ve küllî ve umumî mücahede-i diniyesinde muzaffer olmu ştur. Tâife-i 
mücahidîn olan Nur talebeleri, âzamî sadakat ve ittihattan ne şet eden azîm, 
mânevî, makbul bir s ırla rahmet-i ilâhiyenin celbine ve teveccühüne vesile 
olmuştur. Bu ihlâsl ı tâife-i mücahidîn, küçük bir çekirdek gibi dar bir dairede 
iken, o çekirdekte âlemi istilâ edecek bir şecere-i tuban ın mahiyeti bulundu-
ğu misillü, on dördüncü asr- ı Muhammedî’de (aleyhissalâtü vesselâm)  Kur’ân’dan 
çıkan Risale-i Nur’un Anadolu’da tulû ve inti şar etmesiyle, neticede ne şv ü 
nema ederek âlem-i İslâm ve insaniyete kadar geni şlemiş ve daha da geni ş-
leyecektir!
İşte, Risale-i Nur, hem fevkalâde ihlâs ı ve hem yaln ız tevhid ve iman aki-
delerinin hizmetini esas- ı meslek ittihaz ederek bir kudsiyet kazanmas ı ve ma-
hiyetinde bütün hakâik-i Kur’âniye ve İslâmiye mevcut bulunarak her taraf ı 
kaplayacak bir nur-u hakikat olmas ı dolay ısıyla, rahmet-i ilâhiye cânibinde, 
bu millet-i İslâmiye’yi, maddî-mânevî felâket ve helâket tehlikelerinden, bir 
sedd-i Kur’ânî ve nûr-u imanî olarak muhafazaya vesile olmu ştur.
Risale-i Nur, iman ve Kur’ân muhaliflerine kar şı mücadelesinde cebir ve 
münazaa yolunu de ğil, ikna ve isbat yolunu ihtiyar etmi ştir.
Risale-i Nur, yüz otuz risalelerinde, do ğrudan do ğruya hakikatin berrak 
150  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
veçhesini bütün vuzuh ve ç ıplakl ığıyla göstermi ştir. Din-i hak olan İslâmiyet’i 
ve âlem-i insaniyetin hidayet güne şi olan Kur’ân’ ın mucizeli ğini bütün dünya 
efkâr ı muvacehesinde ve bütün fikir ve felsefe sahas ında cerh edilmez kat’î 
delillerle göstermi ştir. Ve mant ıkî hüccetlerle isbat etmi ştir ki, yeryüzündeki 
bilumum kemâlât ve medeniyet ve terakki umdeleri, semavî dinler ve pey-gamberler eliyle gelmi ş ve bilhassa İslâmiyet’in zuhuruyla âlem-i insaniyet, 
İslâm âleminin taht- ı riyâsetinde cehalet gayyâs ından kurtulmu ş ve kurtula-
cakt ır. Felsefe ve hikmetin içerisinde görünen fazilet, menfaat-i umumiye ve 
saire gibi insanî esaslar ise, güne şin doğmas ıyla ondan yay ılan ve ayd ınlanan 
gece âleminin nurlar ı gibi, nübüvvet güne şinin tulûu, be şeriyetin fikir ve kalb-
lerinde akisler ve lem’alar husule getirmi ş olmas ındand ır. Hakikatli felsefe ve 
hikmetin, fen ve sanat ın üzerinde görünen bu ışıklar, Kur’ân güne şinin ve Nü-
büvvet kandilinin âlem-i be şeriyete akislerinden ve cilvelerinden mütevellittir.
Ey âlem-i İslâm! Uyan, Kur’ân’a sar ıl, İslâmiyet’e maddî ve mânevî 
bütün varl ığınla müteveccih ol!
Ve Ey Kur’ân’a bin y ıllık tarihinin şehadetiyle hâdim olan ve İslâ-
miyet nurunun zemin yüzünde nâ şiri bulunan yüksek ecdad ın evlâd ı! 
Kur’ân’a yönel ve onu anlamaya, okumaya ve onu anlatacak, onun bu zamanda bir mucize-i mânevîsi olan Nur Risalelerini mütalâa etmeye çal ış. Lisan ın, Kur’ân’ ın âyetlerini âleme duyururken, hâl ve etvâr ve 
ahlâk ın da onun mânâs ını neşretsin; lisân- ı hâlinle de Kur’ân’ ı oku. O 
zaman sen, dünyan ın efendisi, âlemin reisi ve insaniyetin vas ıta-y ı saa-
deti olursun!
Ey as ırlardan beri Kur’ân’ ın bayraktarl ığı vazifesiyle cihanda en mu-
kaddes ve muhterem bir mevki-i muallây ı ihraz etmi ş olan ecdad ın evlât 
ve torunlar ı! Uyan ınız! Âlem-i İslâm’ ın fecr-i sâd ıkında gaflette bulun-
mak, katiyen ak ıl kâr ı değil! Yine âlem-i İslâm’ ın intibah ında rehber ol-
mak, arkada ş, kardeş olmak için Kur’ân’ ın ve iman ın nuruyla münevver 
olarak İslâmiyet’in terbiyesiyle tekemmül edip hakikî medeniyet-i insani-
ye ve terakki olan medeniyet-i İslâmiye’ye sar ılmak ve onu, hâl ve hare-
kât ında kendine rehber eylemek lâz ımd ır.
Avrupa ve Amerika’dan getirilen ve hakikatte yine İslâm’ ın mal ı 
olan fen ve sanat ı, nur-u tevhid içinde yo ğurarak, Kur’ân’ ın bahsetti ği 
tefekkür ve mânâ-y ı harfî nazar ıyla, yani onun sanatkâr ı ve ustas ı nam ıy-
la onlara bakmal ı ve “Saadet-i ebediye ve sermediyeyi gösteren hakâik-i 
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   151
imaniye ve Kur’âniye mecmuas ı olan Nur’lara do ğru ileri, ar ş!” demeli 
ve dedirmeliyiz!..
Ey eski ça ğlar ın cihangir Asya ordular ının kahraman askerlerinin 
torunlar ı olan muhterem din karde şlerim!
Beş yüz senedir yatt ığınız yeter! Art ık Kur’ân’ ın sabah ında uyan ınız. 
Yoksa, Kur’ân- ı Kerîmin güne şinden gözlerinizi kapatarak gaflet sahra-
sında yatmakla vah şet ve gaflet sizi ya ğma edip peri şan edecektir.
Kur’ân’ ın mecrâs ından ayr ılarak birle şmeyen su damlalar ı gibi top-
rağa düşmeyiniz. Yoksa, toprak gibi sefahet ve şehvet-i medeniye sizi 
emerek yutacakt ır. Birleşen su damlalar ı gibi, Kur’ân- ı Kerîm’in saadet 
ve selâmet mecras ında ittihat ederek, sefahet ve rezalet-i medeniyeyi sü-
pürüp, bu vatana âb- ı hayat olan, hakikat-i İslâmiye sular ını ak ıtınız!
O hakikat-i İslâmiye sular ıyla bu topraklarda iman ziyas ı alt ında ha-
kikî medeniyetin fen ve sanat çiçekleri açacak, bu vatan maddî ve mâne-vî saadetler içinde gül ve gülistana dönecektir, in şaallah!..
Sadede dönüyoruz. Evet, Bediüzzaman Said Nursî, Barla’da ikamete 
memur edilip Risale-i Nur’u telif etti ği seneler, yukar ıda bir nebze zikretti ğimiz 
gibi, zerreyi da ğ gibi k ıymetlendiren ehemmiyetli seneler idi. Nas ıl ki k ışın 
dondurucu so ğuğunda ve a ğır şerait alt ında bir saatlik nöbet, bir sene ibadet-
ten hay ırlıdır. Aynen öyle de, o zaman- ı müdhişede, değil yüz otuz risaleyi, 
belki iman ve İslâmiyet’e dair hakikî bir tek risale yazabilmek dahi, binler ri-
sale k ıymet ve ehemmiyetinde idi.
Evet, dinsizli ğin hükümferma oldu ğu o dehşetli devirde, ehl-i din, terzil 
edilmeye çal ışılıyordu. Hatta Kur’ân’ ı dahi tamamen kald ırmak ve Rusya’daki 
gibi dinî akideleri tamamen imha etmek dü şünülmüş; fakat millet-i İslâmiyece 
bir aksülâmeli netice verebilmesi ihtimali ileri sürülünce bundan vazgeçilmi ş, 
yaln ız şu karar al ınm ıştı: “Mekteplerde yapt ıracağımız yeni öğretim usulleriyle 
yetişecek gençlik, Kur’ân’ ı ortadan kald ıracak ve bu sûretle milletin İslâmi-
yet’le olan alâkas ı kesilecek!”
Bütün bu deh şet-engiz plânlar ı çeviren o müthi ş fitnenin menbalar ı, şim-
diki dinî inki şafın muar ızı ve düşmanlar ı olan haricî dinsiz cereyanlar ın reis-
leri ve adamlar ı idi. Evet, Türk milleti içerisinde meydana getirilen o deh şetli 
hadisat ın iç yüzünü, tafsilât ını, istikbalin hakikat-perest tarihçilerine ve bun-
lar ı, şimdi Demokrat idaredeki serbestiyetle bir derece ne şretmekte olan İs-
lâm-Türk muharrirlerine havale ediyoruz. Bizim vazifemiz, yaln ız ve yaln ız 
152  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hakâik-i imaniye ve Kur’âniye ile me şgul olmakt ır. Biz yaln ız ve yaln ız 
iman ve İslâmiyet cereyan ınday ız.
Evet, o dalâlet ve z ınd ıkan ın en azg ın devirlerinde Bediüzzaman Said 
Nursî, daimî nezaret ve tarassut alt ında ve böyle müthi ş ve pek çok a ğır şerait 
içerisinde idi. Nemrutlar ın, Firavunlar ın, Şeddadlar ın ve Yezidlerin yapama-
dığı zulümlerin envâ ı Bediüzzaman’a yap ılıyordu. Ve yirmi be ş sene böyle 
devam etti. O zaman âlem-i İslâm, maddeten fakirdi ve müstevlilerin esare-
tinde bulunuyordu. Bütün gizli fesat ve dinsizlik komiteleri, hem Türkiye’de, hem âlem-i İslâm’da müthi ş faaliyetler yap ıyor ve taraftarlar ı onlar ı destekli-
yor ve hepsi de İslâmiyet aleyhinde ittifak ediyorlard ı.
İşte Risale-i Nur, asr- ı saadette, İslâm’ ın cihan ı fetih anahtarlar ı hükmün-
de olan Bedir, Uhud muharebelerinin ehemmiyeti nev’inden bir k ıymeti ih-
tiva eden bir zaman ın mahsulüdür ki, vesile oldu ğu hizmet-i imaniye ve ifa-
sında bulundu ğu mânevî cihad- ı diniye, tarihte asr- ı saadetten mâada hiçbir 
zamanda görülmemi ş bir azamettedir. Eli kolu ba ğlı hükmünde olan Bediüz-
zaman Said Nursî, öyle deh şetli bir esarette, nefiy ve inzivâda telif ve ne şretti-
ği yüz otuz parça Risale-i Nur eserleriyle, beli ğ bir hatip olarak Anadolu mes-
cidinde ve âlem-i İslâm câmiinde konu şuyor, ehl-i İslâm’a Kur’ân’dan ald ığı 
dersini tekrar ediyor. Güya Bediüzzaman Said Nursî, on dördüncü asr- ı Mu-
hammedî’nin ve yirminci asr- ı milâdînin minaresinin tepesinde durup, mua-
sırlar ı olan ehl-i İslâm ve insaniyete ba ğırıyor ve bu asr ın arkas ında dizilmi ş 
ve müstakbel s ıralar ında saf tutmu ş olan nesl-i âti1(Hâşiye) ile bir mür şid-i âzam, 
bir müceddid-i ekber olarak konu şuyor.
1 (Hâşiye) Risale-i Nur’a herkesten ziyade i ştiyak gösteren, mâsum gençler ve çocuklard ır. 
Binler numûnesinden bir numûnesi şudur:
   Bir zaman, Bolvadin kazas ından geçerken, Üstad’ ın geldiğini gören ilk ve orta mektep 
talebeleri, bilâ-istisna hepsi mektebin bahçesinden ç ıkarak araban ın etraf ını al ıp selâm 
veriyorlard ı ve lisân- ı hâlleriyle “Ho şgeldiniz” diyerek tebriklerini ve minnettarl ıklar ını tak-
dim ediyorlard ı. Bunun hikmetini, bir müddet evvel Emirda ğ’da, bindi ği faytonun geçti ği-
ni görüp tâ uzaklardan dikenlere basarak “Bediüzzaman dede, Bediüzzaman dede!” diye Emirdağ köylerinin yollar ında koşuşan mâsum çocuklar münasebetiyle, Üstad ımızdan 
sormuştuk. O zaman, “Bu mâsumlar ın ak ıllar ı derk etmiyor; fakat ruhlar ı bir hiss-i kab-
lel-vuku ile hissediyor ki, Risale-i Nur’la bunlar hem imanlar ını kurtaracak; hem vatanla-
rını, hem kendilerini, hem istikballerini deh şetli tehlikelerden muhafaza edecekleri için bu 
hakikati kalbleri hissetmi ş. Ve benim Risale-i Nur’un tercüman ı olmam hasebiyle, Risale-i 
Nur’a ait muhabbet, te şekkürat ve minnettarl ığı bana gösteriyorlar.” dedi ve onlara dua 
ettiğini söyledi. Üstad Bediüzzaman, çocuklar ı pek sever, böyle etraf ında topland ıklar ında, 
“Mâsum oldu ğ
unuz için dualar ınız makbuldür, bana dua ediniz.” diye onlara iltifat eder-
di. İşte, anneleri hep Nur talebeleri olan Bolvadin mâsumlar ının samimî alâkalar ının sebe-
bi bu idi.
Risale-i Nur’un Telifi ve Ne şri
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri öyle mü şkül ve ağır vaziyetler alt ında 
Risale-i Nur Külliyat ını telif ediyor ki, tarihte hiçbir ilim adam ının karşılaş-
mad ığı zorluklara mâruz kal ıyor. Fakat, sönmeyen bir azim, irade ve hizmet 
aşkına mâlik oldu ğu için, y ılmadan, y ıpranmadan, usan ıp b ıkmadan, bütün 
kuvvetini sarf ederek emsâlsiz bir sab ır ve tahammül ve ferâgat- ı nefis ile, 
bu millet ve memleketi komünizm ejderinden, mason âfât ından, dinsizlikten 
muhafaza edecek, –eden ve etmekte olan– ve âlem-i İslâm’ ı ve beşeriyeti 
tenvir ve ir şadda büyük bir rehber olan bu harikulâde Risale-i Nur eserlerini 
meydana getiriyor. Yüz otuz parça olan Risale-i Nur Külliyat ının telifi, yirmi 
üç senede hitama eriyor.
Nur Risaleleri, şiddetli ihtiyaç zaman ında telif edildi ğinden, her yaz ılan 
risale, gayet şifal ı bir tiryak ve ilâç hükmünü ta şıyor ve öyle de tesir edip 
pek çok kimselerin mânevî hastal ıklar ını tedavi ediyor. Risale-i Nur’u okuyan 
her bir kimse, güya o risale kendisi için yaz ılm ış gibi bir hâlet-i ruhiye içinde 
kalarak, büyük bir i ştiyak ve şiddetli bir ihtiyaç hissederek mütâlaa ediyor. 
Nihayet öyle eserler vücuda geliyor ki, bu as ır ve gelecek as ırlar ın bütün in-
sanlar ının imanî, İslâmî, fikrî, ruhî, kalbî, aklî ihtiyaçlar ına tam cevap verecek 
ve kâfi gelecek Kur’ânî hakikatler ihsan ediliyor.
Risale-i Nur, Kur’ân- ı Hakîm’in hakikî bir tefsiridir. Âyetler, s ıras ıyla 
değil; devrin ihtiyac ına cevap veren imanî hakikatleri mübeyyin âyetler 
tefsir edilmi ştir.
Tefsir iki k ısımd ır: Biri, âyetin ibaresini ve lafz ını tefsir eder; biri de, âye-
tin mânâ ve hakikatlerini izahla isbat eder. Risale-i Nur, bu ikinci k ısım tefsir-
lerin en kuvvetlisi ve en k ıymettar ı ve en parla ğı ve en mükemmeli oldu ğu, 
ehl-i tahkik ve tetkikten binlercesinin şehadetiyle ve tasdikiyle sabittir.
Risale-i Nur’un telifi ve ne şriyat ı, şimdiye kadar misli görülmemi ş bir tarz-
dad ır. Bediüzzaman Said Nursî, kendi eliyle risaleleri yaz ıp teksir edecek de-
recede bir yaz ıya mâlik de ğildir, yar ım ümmîdir. Bunun için kâtiplere süratle 
söyler ve süratle yaz ılır. Günde bir-iki saat telifatla me şgul olarak on, on iki ve 
bir-iki saatte yaz ılan harika eserler vard ır.
Üstad Bediüzzaman’ ın telif etti ği risaleleri, talebeler, elden ele ula ştırmak 
154  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sûretiyle müteaddit nüshalar yazarlar, yaz ılan nüshalar ı müellifine getirirler. 
Müellif, müstensihlerin yanl ışlar ını düzeltir. Bu tashihat ı yaparken, eserin asl ı 
ile karşılaştırmadan kontrol eder. Şimdi de yirmi be ş otuz sene evvel telif etti ği 
bir eseri tashih ederken asl ına bakmaz.
Yaz ılan risaleleri, etraf köylerden ve kazalardan gelenler, büyük bir me-
rak ve iştiyakla al ıp gidiyorlar ve el yaz ısıyla neşrediyorlard ı.
Üstad Bediüzzaman, Kur’ân’dan ba şka hiçbir kitaba müracaat etmeden 
ve telifat zaman ında yan ında hiçbir kitap bulunmadan Nur Risaleleri’ni telif 
etmiştir.
Merhum Mehmed Âkif’in:“Doğrudan do ğruya Kur’ân’dan al ıp ilham ı,
Asr ın idrakine söyletmeliyiz İslâm’ ı.”
beytiyle ifade etti ği idealini tahakkuk ettirmek, Bediüzzaman’a müyesser 
olmuştur.
Risale-i Nur’un ne şir keyfiyeti de tarihte hiçbir eserde görülmemi ştir... 
Şöyle ki:
Kur’ân hatt ını muhafaza etmek hizmetiyle de muvazzaf olan Risale-i Nur’
un, muhakkak Kur’ân yaz ısıyla neş
redilmesi lâz ımd ı. Eski yaz ı yasak edilmi ş 
ve matbaalar ı kald ırılm ıştı. Bediüzzaman’ ın paras ı, serveti yoktu; fakirdi, dün-
ya metâ ıyla alâkas ı yoktu. Risaleleri elle yazarak ço ğaltanlar da, ancak zarurî 
ihtiyaçlar ını temin ediyorlard ı. Risale-i Nur’u yazanlar karakollara götürülü-
yor, işkence ve eziyetler yap ılıyor, hapislere at ılıyordu. Bediüzzaman aleyhin-
de hükûmet eliyle yapt ırılan propaganda ve tazyiklerle her tarafa deh şetler 
saç ılıyor; ahali, Hazreti Üstada yakla şmaya, ondan din, iman dersi almaya 
cesareti kalmayacak derecede evhamland ırılıyordu. Vaktiyle de, din adam-
lar ının, hakikat-perestlerin, s ırf dindar olduklar ı için dara ğaçlar ında can ver-
meleri, bir korku ve y ılgınlık havas ı meydana getirmi şti. Hüküm sürmekte 
olan eşedd-i zulüm ve istibdad- ı mutlak içinde, ehl-i diyanet sükût-u mutlaka 
mahkûm edilmi şti. Ne dinin hakikatlerinden bahseden hakikî bir risale ne şret-
tiriliyor ve ne de o hakikatler millete ders verdiriliyordu. Bu sûretle İslâmiyet, 
ruhsuz bir ceset haline getirilmeye çal ışılıyor; din-i İslâm’ ın mahiyeti ve esas-
lar ını ders vermek, katiyen men ediliyordu.1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) Bütün o dinsizlik icraat ını bugünkü dinî inki şafı hazmedemeyen gizli dinsizler 
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   155
İşte başlang ıçta pek azg ın olan bu dinsizlik devri, Risale-i Nur’un umu-
miyet kesbeden ne şriyat ıyla y ıkılm ış; ehl-i iman ın mânevî ve maddî (bilhassa 
mânevî) hayat ına tatbik edilen istibdat zincirleri parçalanm ıştır. Risale-i Nur, 
dinsizliğin belini k ırm ış ve temel ta şlar ını târümar etmi ştir.
Evet, o zamanlar ki, dinsizli ğin mukabil cephesinde Risale-i Nur şimşekler 
gibi parlam ış ve Kur’ân- ı Hakîm’in bu nuru bütün satvet ve şevketiyle zuhur 
ederek perde alt ında neşrolunmuştur.
Risale-i Nur’dan tahkikî iman dersi alan ve gittikçe ziyadele şen Nur ta-
lebelerinin imanlar ı inkişaf etmiş, imanî bir şehamet ve İslâmî bir cesarete 
sahip olmu şlard ır. Nas ıl ki, cesur bir kumandan yüzlerce askere lisân- ı hâliyle 
cesaret verir ve nokta-y ı istinad olursa, aynen öyle de, Risale-i Nur şahs- ı 
mânevîsinin mümessili olan Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri ba şta olarak, 
tahkikî iman dersleriyle imanlar ı kuvvetlenen yüz binlerce, şimdi milyonlarca 
Nur talebeleri, ehl-i imana bir nokta-y ı istinad ve bir hüsn-ü misal olmu şlard ır. 
Nur talebelerinin bu iman kuvvetleri ve dinsizli ğe karşı kahramanca mücade-
leleri, halk ın üzerinde çok tesir yapm ış ve bir intibah (uyan ıklık) husule getir-
miştir. Böylelikle, milletin içindeki korku ve evhamlar ı da Risale-i Nur’la izale 
etmişler, vatan ve millette umumî bir cesaret, ümit ve ferahl ık husule getirip 
müslümanlar ı yeisten kurtarm ışlard ır.
Risale-i Nur’u gaye-i hayat edinen bir Nur talebesi, yüz adam kuvvetinde 
olduğu ve yüz nâsih kadar iman ve İslâmiyet’e hizmet etti ği, ehl-i hakikat-
çe müsellem ve musaddakt ır. Nur talebeleri, dinsizli ğin şâşaal ı taarruzlar ına, 
tantanal ı yaygaralar ına, zulümlerine, hapislerine, Üstadlar ı gibi, k ıymet ver-
meden, korkmadan, lüzumunda canlar ını, mallar ını, evlât ve iyâllerini dahi 
çekinmeden Risale-i Nur’la iman ve İslâmiyet’e hizmet u ğrunda feda etmi ş-
lerdir. Nur talebeleri, tek bir şeyi gaye edinmi ştir: “İmanlar ını kurtarmak 
niyetiyle Risale-i Nur’u okumak ve r ızâ-y ı ilâhî için iman ve İslâmiyet’e 
Risale-i Nur’la hizmet etmek.”  Bu gayelerinde muvaffak olmak için, her şey-
lerini bu hizmete hizmetkâr yapm ışlard ır.
Evet, Nur talebeleri, Ümmet-i Muhammediye’yi sahil-i selâmete ç ıka-
ran bir sefine-i rabbâniyenin hademeleri olduklar ına inanm ışlard ır. Ha-
yatta en büyük gayeleri, Kur’ân ve imana hizmet ederek, ümmet-i Mu-hammedin refah ve saadet içinde ya şamas ına vesile olmakt ır.
yap ıyordu.
156  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Risale-i Nur’un el yaz ısıyla neşri senelerinde, evlerinden yedi-sekiz se-
ne ç ıkmadan Risale-i Nur’u yaz ıp neşredenler olmu ştur. O zamanlar, Isparta 
havâlisinde, erkek, kad ın, genç ve ihtiyarlardan binlerce Nur talebesi, hatta 
Nur dershanesi olan Sav Köyü, bin kalemle senelerce Nur Risalelerini yaz ıp 
çoğalt ıyorlard ı. Risale-i Nur, telifinden yirmi sene sonra, teksir makinesiyle 
neşredilmiş ve otuz be ş sene sonra da matbaalarda bas ılmaya ba şlanm ıştır. 
İnşaallah, bir zaman gelecek, Risale-i Nur Külliyat ı alt ınla yaz ılacak ve radyo 
diliyle muhtelif lisanlarda okunacak ve zemin yüzünü geni ş bir dershane-i 
Nuriye’ye çevirecektir.
Risale-i Nur’un ne şrinde, mübarek han ımlar da ehemmiyetli fedakârl ık-
lara mazhar olmu şlard ır. Hatta, Hazreti Üstad’a gelip: “Üstad ım! Ben, efen-
dimin görece ği dünyevî i şleri de yapmaya çal ışacağım; o senindir, Risale-i 
Nur’undur.” diyen ve erkeklerin Risale-i Nur hizmetinde çal ışmalar ına daha 
fazla imkânlar veren kahraman han ımlar görülmü ştür. Risale-i Nur’u yazan 
efendilerine geceleri lâmba tutarak, onlar ın din, iman hizmetlerine canla ba ş-
la iştirak etmi şlerdir. Risale-i Nur’u, han ımlar, k ızlar elleriyle yazm ışlar, göz 
nurlar ı dökmüşler, mübarek kâtibeler olarak imana hizmet etmi şlerdir. Hatta 
öyle Nur talebesi han ımlar vard ır ki, kendilerini son nefeste iman nuruyla 
hüsn-ü hâtimeye nail edecek Nur Risalelerini hararetle okumu şlar ve diğer 
din karde şleri olan han ımlara da okuyup tan ıtm ışlar; Nur’lar ı han ımlar içinde 
neşrederek, çok han ımlar ın Kur’ân ve iman nurlar ıyla nurlanmalar ına vesile 
olup kahramanca hizmette bulunmu şlard ır. Risale-i Nur’u okuyup okutmakla 
iman mertebelerinde terakki edip âdetâ birer mür şid mertebesine yükselmi ş-
lerdir. Han ımlar, s ırf Allah r ızas ını tahsil için, safvet ve ihlâsla, Risale-i Nur’da-
ki parlak ve çok feyizli Kur’ân nurlar ına bağlanm ış ve kalblerinde sönmez bir 
muhabbet ve sevgi besleyerek dünya ve âhirette bahtiyar olacak bir vaziyete kavuşmuşlard ır. Risale-i Nur’un k ıymet ve büyüklü ğü, temiz kalblerine o ka-
dar yerle şmiş ki, onu beraberce okuyup dinledikçe, içleri nurlarla, feyizlerle 
dolup taşm
ış, nuranî gözya şlar ı dökerek cû ş u hurûşa gelmişlerdir. Ne bahti-
yard ır o han ımlar ki, Risale-i Nur’un bu mukaddes imanî hizmetinde çal ıştık-
lar ı için, onlar daima hay ırla yâd edilecek, âhiretlerine nurlar gönderilecek, 
kabirleri cennet-misâl pürnur olacak ve âhirette de en yüksek mertebelere ula-şacaklard ır, inşaallah. En ba şta Bediüzzaman Hazretleri’nin dualar ına dahil 
olmakla beraber, Nur talebeleri mabeynindeki şirket-i mâneviye s ırrıyla def-
ter-i hasenatlar ına hay ırlar kaydedilmektedir. Risale-i Nur’a samimî alâkalar ı, 
o fedakâr han ımlar ı, milyonlarca Nur talebelerinin dualar ına nail etmektedir.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   157
Risale-i Nur’lar ı okuyup okutmakla büyük mânevî kazançlara, yüksek dere-
celere eri şmektedirler. İnşaallah, ekserî han ımlar ın böyle olmas ını, rahmet-i 
ilâhîden kuvvetle itikat ve ümit ve niyaz ediyoruz.
Basiretli Nur nâ şirleri, otuz be ş sene evvel Risale-i Nur’daki yüksek haki-
katleri görmü ş, o kudsî dersleri alm ış ve o zamandan beri ihlâs ve sadakatla 
gizli din dü şmanlar ına göğüs germiştir. Nur kahramanlar ının haneleri müte-
addit defalar arand ığı ve kendileri defalarca hapislere at ılarak orada şiddet-
li azaplar ve s ıkıntılar çektirildi ği hâlde, elmas kalemleriyle Risale-i Nur’un 
bu kadar senedir nâ şirliğini yapm ışlard ır. İstedikleri takdirde dünya nimetleri 
kendilerine yâr oldu ğu hâlde, her türlü şahsî, dünyevî rütbelerden, varl ıklar-
dan ferâgatle, ömürlerini Risale-i Nur’un hizmetine vakfetmi şlerdir.
“Acaba, Risale-i Nur şâkirtlerindeki bu cehd ve kuvvetin, bu ferâgat ve 
fedakârl ığın ve bu derece sebat ve sadakatin sebebi nedir?” diye bir suâl so-
rulursa, bu suâlin cevab ı muhakkak ki şu olacakt ır: “Risale-i Nur’daki cerh 
edilmez yüksek hakikatler, iman hizmetinin yaln ız ve yaln ız r ızâ-y ı ilâhî 
için yap ılmas ı ve Bediüzzaman Hazretleri’nin âzamî ihlâs ıdır.”
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, Barla’da sekiz sene kadar kalm ıştır. 
Ekserî zamanlar ını kırlarda, ba ğ ve bahçelerde geçiriyordu. İki-üç saat kadar 
uzakl ıktaki tenha da ğlara veya ba ğlara çekilir, Nur Risalelerini telif eder; bir 
taraftan da telif etti ği risaleler Isparta ve havâlisinde el yaz ısıyla istinsah edilip 
kendisine gönderildi ğinde bunlar ı tashih ederdi. Birgün içinde hem tashihat 
yapar, hem gidip gelme dört-be ş saat süren yerlere yaya olarak gider, hem 
ayn ı günün üç-dört saatini telifata hasreder ve hem de çok zaman yeme ğini 
kendisi haz ırlard ı. O zamanlarda k ırk yerde, risaleler, Risale-i Nur’a mü ştâk ilk 
talebeler taraf ından el yaz ısıyla çoğalt ılıyordu. Üstad bu kitaplar ı sırtına yük-
lenir; dağ, bağ veya k ırlara kadar gider, orada tashihini yapar, evine gelirdi. 
Nefye mahkûm edilerek, zaman ın en deh şetli zulmüne mâruz b ırak ılm ış ve 
kimseyle görü şmesine müsaade edilmemi şti. Fakat o, bu yokluk içinde tü-
kenmez bir varl ığa kavuşmuştu. Çünkü o, âlem-i İslâm ve insaniyeti tenvir ve 
irşad edecek Kur’ân’dan gelen iman hakikatlerini telif ediyor ve ayn ı zaman-
da neşrediyordu. Bütün me şgalesini, telif etmekte oldu ğu eserlere hasretmi şti. 
Birgün gelecek bu eserler Anadolu’ya yay ılacak, âlem-i İslâm merkezlerine gi-
decek, ehl-i siyasetin nazar- ı dikkatini celbedecek ve o zaman, âlem-i İslâm’-
ın as ırlard ır bayraktarl ığını yapm ış bir millet içerisinde yerle ştirilmek istenen 
dinsizlik, imans ızlık ideolojilerini parçalayacak; son as ırlar ın dalâlet tâ ğutlar ı-
nın şahs- ı mânevîsinden ibaret olan ehl-i küfür, ehl-i sefahet ve ehl-i dalâlet
158  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
cereyanlar ının bu vatan ı istilâs ına sed çekecek, istikbal nesillerinin ebedî kur-
tuluş ve saadetini temine medar olacakt ır.
İşte o, tarihin en muazzam bir hâdisesinin mebdeini izn-i ilâhî ve tasar-
ruf-u rabbanî ile haz ırlad ığı için, böyle çok mukaddes bir mânây ı havi dâvân ın 
hâmili bulundu ğu itibar ıyla, dünyan ın en mes’udu, zaman ın en bahtiyar ı idi. 
Giyinişinde, gayesinde, idealinde zerre kadar de ğişiklik ve tezelzül olmam ıştı. 
Bilâkis, hâl-i âlemin itikatlar ını düzeltecek, zulmeti izale edecek bir me ş’ale-i 
hidayeti hâmil idi. Vazifesi ve hizmeti, bütün insanlar ın iki cihana ait saadet 
ve refah ını tazammun etti ği için, bir cehd ve azim içinde bulunuyordu.
f
Üstad’ ın Barla’daki ikametgâh ı, iki odadan ibaret bir evdir. Esasen müs-
takil bir evi ve yeryüzünde taht- ı tasarruf ve temellükünde bir kar ış yeri dahi 
yoktur. Barla’da sekiz sene müddetle ikamet etti ği ev, üç yüz elli milyon ehl-i 
İslâm’ ın merkezi hükmünde ilk dershane-i Nuriyesi’dir. Bu dershane-i Nuri-
ye’nin alt ında, daimî akan bir çe şme vard ır. Ve önünde, dershane-i Nuriye’ye 
bitişik çok kal ın ve üç sütun hâlinde semaya yükselen gayet muhte şem bir 
çınar ağac ı vard ır. Ç ınar ağac ının dallar ı aras ında bir kulübecik yap ılm ıştır. 
Buras ı, Hazreti Üstad ın bahar ve yaz mevsimlerindeki istirahati ve vazife-i 
tefekküriye ve ubûdiyeti için en münasip bir menzildir. Üstad ın s ıdd ık hizmet-
kârlar ı, talebeleri ve Barla ahalisi diyorlar ki:
“Üstad’ ı, geceleri, dershane-i Nuriye’nin önündeki bir şecere-i mübareke 
olan ç ınar ağac ının dallar ı aras ında bulunan kulübecikte, sabahlara kadar tes-
bihatla, ezkârla terennüm eder görürdük. Hele bahar ve yaz mevsimlerinde bu muhte şem ağac ın binlerce dallar ı
 aras ında şevk ve cezbe içinde uçu şan 
kuşlar aras ında Üstad’ ın böyle sabahlara kadar çal ışmas ını görürdük de, ne 
zaman uyur, ne zaman kalkar, bilemezdik.”
Üstad çok hasta olur, çok vakitleri de hastal ık ve s ıkıntıyla geçerdi. Pek 
az yer, o da bir parça çorba gibi mahdut bir şeydi. Geceleri, Kur’ân- ı Kerîm’-
den vird edindi ği sûreleri ve Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın münâcât- ı 
meşhûresi olan Cev şenü’l-Kebir nam ındaki münâcât ını ve Şâh- ı Geylânî ve 
Şâh- ı Nakşibend gibi eâz ım- ı evliyan ın münacat ve hizblerini ve salavât- ı Nu-
riye’leri ve bilhassa Risale-i Nur’un menba ı olan Hizbü’n-Nuriye’ yi ve âyât- ı 
Kur’âniye’nin lemeât ı olan ve bir silsile-i tefekkür bulunan ve Yirmi Dokuzun-
cu Lem’a’da cem edilen hizb ve münacatlar ı okur, bunlar ı tamam edince de 
yine Risale-i Nur’la me şgul olurdu.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   159
Gündüzleri ise, daima Risale-i Nur’un mütalâas ı ve tashihiyle me şgul 
olur; Risale-i Nur hizmetini her şeye tercih eder, Risale-i Nur’a ait, yeti şecek 
acele bir i ş zaman ında diğer meşguliyetlerini b ırak ır, evvelâ o i şi tamam-
lard ı.
Said Nursî, bahar mevsiminde menzilinin önündeki muhte şem ç ınar ağa-
cının dallar ı aras ındaki kulübeci ğe ç ıkar, vazifesini orada îfâ eder; Risale-i Nur’
un hakikatlerini, menba ve mâden-i hakikîsi olan mele-i âlâda tefeyyüz ve 
temâşâ ve tefekkür ederdi. Üstad ın, gerek 1ٍÙَאرَכَ×ُĨ َةٍóَåَü sırrına mazhar olan 
bu ç ınar ağac ı ve gerekse Çam Da ğlar ı’ndaki o çok ünsiyet etti ği ağaçlar ın 
ve dağlar ın başındaki tefekkür ve hissiyat ını ifade edebilmek acaba mümkün 
müdür? Asla mümkün de ğildir!
Cenab- ı Hak, kemâl-i rahmetiyle bu ferd-i ferîdi, kemâlât- ı insaniyenin 
bütün envâ ını câmî bir istidatta yaratm ış ve bu istidatlar ın da âzamî şekilde 
inkişafını irade etmi ş ki; bu müstesna zat ı, İslâmiyet a ğac ının son as ırlara uza-
nan ve binler dal budak salan Risale-i Nur şahs- ı mânevîsi itibar ıyla bütün 
hakâikte “üstad- ı küll” hükmüne getirmi ş ve topyekûn İslâmiyet hakikatleri-
nin bir aks-i nurunu ve tecellîsini Risale-i Nur şahs- ı mânevîsinde dercederek, 
ehl-i hakikat ve kemâli hayretle bakt ırm ış ve böylece, risalet-i Ahmediye ve 
hakikat-i Muhammediye’nin câmî bir aynas ı olan Risale-i Nur ile Said Nursî, 
bir Said olarak çürümü ş, erimiş, fakat mânen bütün âlem-i İslâm olarak tevel-
lüd etmiş, beka bulmu ştur. Ve tâ k ıyâmete kadar Risale-i Nur bâki kalacak ve 
daima tekemmül edecektir. Hiç mümkün müdür ki, sinek kanad ının îcad ın-
dan lâkayt kalmayan ve o kanad ın zerrelerinde pek çok hikmet ve maslahat-
lar ı takip eden Sâni-i Zülcelâl, Risale-i Nur ile, onun telif edildi ği menzillerle 
ve Nur Müellifi’nin kudsî vazifelerini gördü ğü yerlerle alâkadar olmas ın ve 
öyle kudsî hizmetlere hâdim (hizmet eden) olan mekânlar ve dershane-i Nuri-ye’ler, ve şecere-i mübarek, rahmetin kasd- ı tahsisinden hariç kals ın? Katiyen 
mümkün de ğildir.
Said Nursî Hazretleri Barla’da iken, yaz aylar ında bazen Çam Da ğı’na 
çıkar, bir müddet yaln ız olarak orada kal ırdı. Bulunduklar ı dağ hayli yüksekti. 
Barla dershane-i Nuriye’sinin önündeki ç ınar ağac ının tepesindeki kulübeci ği 
gibi, Çam Da ğı’nın en yüksek tepesinde olan iki büyük a ğaç üzerinde ders-
hane-i Nuriye mânâs ında birer menzili vard ı. Bu çam ve katran a ğaçlar ının 
tepelerinde Risale-i Nur’la me şgul oluyordu. Hem ekser zamanlar, Barla’dan 
1 “Kutlu, pek bereketli bir a ğaç...” (Nûr sûresi, 24/35)
160  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bu ormanl ık havaliye gelip giderdi. Ve derdi ki: “Ben bu menzilleri, Y ıldız Sa-
ray ı’na değişmem!”
Şimdi sözü burada keserek, Üstad’ ın Risale-i Nur’u telif etti ği mezkûr 
Çam Dağı’nda ve Barla nahiyesindeki hayat ına ve Risale-i Nur’un mahiye-
tine ait risale ve mektuplardan bir kaç ını aşağıya dercediyoruz.
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
ëĤا... 3َאĩَّĻِøَź ْħِכُĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ ْħْכُĻَĥَĐ ُįُÜَכَאóَÖوَ ُįُÝَĩْèوَرَ ِّٰųا َمُŻَø
Aziz karde şlerim,
Ben şimdi   Çam Dağı’nda,  yüksek bir tepede, büyük bir çam a ğac ının 
tepesinde bir menzilde bulunuyorum. İnsten   tevahhuş ve vuhû şa   ünsiyet et-
tim. İnsanlarla   sohbet arzu etti ğim vakit, hayalen sizleri yan ımda bulur, bir 
 hasbihal ederim, sizinle müteselli olurum. Bir mâni olmazsa, bir-iki   ay burada 
yaln ız kalmak arzusunday ım.   Barla’ya dönsem, arzunuz veçhile sizden ziyade 
  müştâk olduğum şifâhî bir musahabe çaresini arayaca ğız.
Şimdi bu çam a ğac ında hat ıra gelen iki-üç hat ıray ı yaz ıyorum:
Birincisi Birincisi
Bir parça   mahrem bir s ırdır, fakat senden   sır saklanmaz, şöyle ki:
Ehl-i hakikatin bir k ısm ı, nas ıl ki ism-i Vedûd’a mazhard ırlar ve âzamî bir 
mertebede o ismin cilveleriyle, mevcudât ın pencereleriyle   Vâcibü’l-vücûd’a 
bak ıyorlar; öyle de şu hiç-ender hiç olan karde şinize yaln ız  hizmet-i   Kur’-
ân’a istihdam ı hengâm ında ve o   hazine-i bînihâyenin dellâl ı olduğu bir 
vakitte,   ism-i   Rahîm ve   ism-i  Hakîm mazhariyetine medar bir vaziyet ve-
rilmiş. Bütün   Sözler, o mazhariyetin cilveleridir. İnşaallah, o   Sözler, ْīَĨوَ 
4ًاóĻِáכَ ًاóْĻَì َĹِÜأُۧو ْïَĝَĘ َÙَĩِכْéْĤا ْتَËُĺ sırrına mazhard ırlar.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi, size ve karde şlerinize olsun. Hâssaten...
4 “Kime hikmet nasip edilmi şse doğrusu, büyük bir hayra mazhar olmu ştur.” (Bakara sûresi, 2/269 ).
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   161
İkincisiİkincisi
  Tarîk-i Nak şî hakk ında denilen:
“Der  tarîk-i Nak şibendî lâz ım âmed   çâr terk:
Terk-i   dünya, terk-i ukbâ,   terk-i hestî, terk-i terk.”
olan    fıkra-y ı rânâ birden hat ıra geldi. O   hât ıra ile beraber, birden şu  fıkra  tulû 
etti:
“Der    tarîk-i   acz-mendî, lâz ım âmed   çâr  çiz;
Fakr- ı mutlak,    acz-i mutlak,   şükr-ü mutlak,     şevk-i mutlak, ey aziz!”
Sonra senin yazd ığın: “Bak kitab- ı kâinat ın safha-y ı rengînine... ilâ âhir...” 
olan rengin ve  zengin   şiir hat ırıma geldi. O   şiir ile semân ın yüzündeki y ıldızla-
ra bakt ım. “Keşke   şâir olsayd ım, bunu tekmil etseydim!” dedim. Hâlbuki   şiir 
ve nazma istidad ım yokken yine ba şlad ım, fakat naz ım ve   şiir yapamad ım; 
nas ıl hutûr etti ise, öyle yazd ım. Benim vârisim olan sen, istersen nazma çevir, 
 tanzim et. İşte birden hat ıra gelen şu:
Dinle de y ıldızlar ı, şu hutbe-i şirinine,
Nâme-i nurunu   hikmet, bak ne  takrir eylemi ş.
Hep beraber nutka gelmi ş, hak lisan ıyla derler:
Bir    Kadîr-i  Zülcelâl’in ha şmet-i sultan ına,
Birer  burhan- ı   nur-efşân ız, vücûd-u Sâni’a
Hem vahdete, hem kudrete şahidleriz biz!..
Şu zeminin yüzünü yald ızlayan
Nâzenin mucizât ı   çün   melek seyran ına.
Şu semân ın arza bakan, cennete dikkat eden,
Binler   müdakkik gözleriz biz!..1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) Yani,  cennet çiçeklerinin  fidanl ık ve mezraac ığı olan zeminin yüzünde hadsiz  muci-
zât- ı kudret te şhir edildi ğinden  semâvât âlemindeki melâikeler o mucizât ı ve o harikala-
rı  temâşâ ettikleri gibi; ecrâm- ı semâviyenin gözleri hükmünde olan y ıldızlar dahi, güya 
melâikeler gibi  zemin yüzündeki  nâzenin masnûât ı gördükçe  cennet âlemine bak ıyorlar ve 
o muvakkat harikalar ı bâki bir sûrette cennette dahi temâ şa ediyorlar gibi bir zemine, bir 
cennete bak ıyorlar. Yani, o iki âleme nezâretleri var demektir.
162  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Tûba-y ı hilkatten   semâvât şıkk ına,
Hep   kehkeşân ağsân ına,
Bir    Cemîl-i  Zülcelâl’in dest-i hikmetiyle tak ılm ış,
Pek güzel meyveleriz biz!..
Şu   semâvât ehline birer     mescid-i seyyâr,
Birer   hâne-i devvâr, birer    ulvî âşiyâne,
Birer    misbah- ı nevvâr, birer   gemi-i cebbâr,
Birer tayyâreleriz biz!..
Bir    Kadîr-i Zülkemâl’in, bir    Hakîm-i  Zülcelâl’in
Birer    mucize-i  kudret, birer  harika-y ı sanat- ı hâl ıkâne,
Birer   nâdire-i   hikmet, birer   dâhiye-i  hilkat,
Birer   nur âlemiyiz biz!..
Böyle yüz bin  dil ile yüz bin  burhan gösteririz,
İşittiririz   insan olan insana!..
Kör olas ı dinsiz gözü, görmez oldu yüzümüzü,
Hem işitmez sözümüzü, hak söyleyen âyetleriz biz!..
Sikkemiz bir, turram ız bir,
Rabbimize musahhar ız;
Müsebbihiz, zikrederiz   âbidâne.
Kehkeşân ın halka-y ı kübrâs ına mensup birer meczuplar ız biz!..
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
Alt ınc ı Mektup
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
َانِĳَĥَĩْĤا دَامَ َאĨ َאĩِכُĬَاĳْìإِ ĵٰĥَĐوَ َאĩْכُĻَĥَĐ ُįُÜَכَאóَÖوَ ُįُÝَĩْèوَرَ ِّٰųا َمُŻَø
3َانِïَĜْóَęْĤا َģَ×ْĝَÝْøوَا َانِóَĩَĝْĤا دَارَ َאĨوَ َانِóْāَđْĤا َÕَĜَאđَÜوَ
Gayretli karde şlerim, hamiyetli arkada şlar ım ve   dünya denilen di-
yâr- ı gurbette medar- ı tesellilerim,
Madem   Cenâb- ı Hak sizleri, fikrime ihsan etti ği manalara hissedar etmi ş-
tir. Elbette hissiyât ıma da hissedar olmak hakk ınızd ır. Sizleri ziyade   müteessir 
etmemek için, gurbetimdeki firkatimin ziyade   elîm k ısm ını tayyedip, bir k ısm ı-
nı sizlere   hikâye edece ğim, şöyle ki:
Şu iki-üç ayd ır pek yaln ız kald ım. Bazen on be ş-yirmi günde bir defa 
misafir yan ımda bulunur. Sâir vakitlerde yaln ızım. Hem yirmi güne yak ınd ır, 
 dağcılar yak ınımda yok, da ğıldılar...
İşte   gece vakti,   garîbâne, şu dağlarda sessiz, sadâs ız, yaln ız ağaçlar ın  ha-
zînâne hemhemeleri içinde kendimi birbiri içinde be ş muhtelif renkli gurbet-
lerde gördüm:
Birincisi : İhtiyarl ık s ırrıyla, hemen   ekseriyet-i mutlaka ile, akran ve ahba-
bım ve akâribimden yaln ız ve  garip kald ım. Onlar beni b ırak ıp  âlem-i berzaha 
gittiklerinden ne şet eden   hazin bir gurbeti hissettim.
•İşte, şu  gurbet içinde ayr ı diğer bir   daire-i  gurbet aç ıldı; o da geçen  bahar 
gibi alâkadar oldu ğum ekser mevcudât, beni b ırak ıp gittiklerinden hâs ıl olan 
firkatli bir gurbeti hissettim.
•Ve şu  gurbet içinde bir   daire-i  gurbet daha aç ıldı ki; vatan ımdan ve akâ-
ribimden ayr ı düşüp, yaln ız kald ığımdan tevellüd eden firkatli bir gurbeti his-
settim.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketleri, gece ve gündüz devam ettikçe, sabah ve ak şam geldikçe, ay ve 
güneş döndükçe, ferkadân denilen iki y ıldız doğdukça ikinize ve karde şlerinize olsun.
164  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
•Ve şu  gurbet içinde gecenin ve da ğlar ın   garîbâne vaziyeti bana rikkatli 
bir gurbeti daha hissettirdi.
•Ve şu gurbetten dahi, şu   fâni misafirhâneden   ebedü’l-âbâd taraf ına ha-
rekete âmâde olan ruhumu fevkalâde bir gurbette gördüm.
Birden “Fesübhânallah!” dedim, bu gurbetlere ve karanl ıklara nas ıl da-
yan ılır diye dü şündüm, kalbim feryad ile dedi:
Yâ Rab! Garîbem,   bîkesem,  zaîfem,  nâtüvânem, alîlem, âcizem,  ih-
tiyarem;
 Bî-ihtiyârem, el-amân-gûyem, afv-cûyem,  medet-hâhem zidergâhet 
İlâhî!1
Birden     nur-u iman,     feyz-i   Kur’ân,   lütf-u   Rahmân imdad ıma yetiştiler. O 
beş karanl ıklı gurbetleri, be ş   nurâni   ünsiyet dairelerine çevirdiler.
Lisan ım, 2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè söyledi.
Kalbim, ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè ْģُĝَĘ ْاĳَّĤَĳَÜ ِنْÍَĘ 
3ِħĻِčَđْĤا âyetini okudu.
Akl ım dahi ızd ırab ından ve deh şetinden   feryâd eden nefsime hitaben 
dedi:
Bırak   bîçâre feryâd ı, belâdan  kıl   tevekkül.
Zira   feryâd;    belâ-ender,   hatâ-ender belâd ır bil!
Belâ vereni buldunsa e ğer;
Safâ-ender,   vefâ-ender, atâ-ender belâd ır bil!
Madem öyle, b ırak şekvây ı, şükret!
Çün  belâbil,   demâ keyfinden güler hep    gül-mül.
Ger bulmazsan bütün   dünya;
Cefâ-ender,     fenâ-ender,   hebâ-ender belâd ır bil!
1 Allah’ ım! Garibim, kimsesizim, zay ıfım, güçsüzüm, hastay ım, âcizim, ya şlıyım, ihtiyâr ım elimde de ğil, 
aman diliyorum, af istiyorum, yard ım diliyorum, senin dergah ından Allah’ ım!
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
3 “(Ey Rasûlüm! Sen böyle onlar ın üzerine titrerken) onlar halâ senden ve yolundan yüz çevirecek olur-
larsa de ki: Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na 
dayand ım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın 
Rabbi, (bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup 
gözetenidir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   165
Cihan dolu  belâ başında varken,
Ne bağırırsın küçücük bir belâdan, gel   tevekkül  kıl!
Tevekkül ile  belâ yüzünde  gül, tâ o da gülsün;
O güldükçe küçülür, eder tebeddül.
Hem üstadlar ımdan   Mevlânâ Celâleddin’in nefsine dedi ği gibi dedim:
َŻَÖ َنْïĻِýכَ ْÛْùĻِŒ ĵَĥَÖ ِيóُכْü     ĵَĥَÖ ĹِÝْęُŜĳُÜ و ُÛْùَĤاَ ِÛْęŜأُوُ
1َאĭَĘ ُوóْĝَĘ ِįَŜ دَرْ زَنِ įَĝْĥَè     ْħَĭَĨ Ĺِĭْđَĺ ،įכِ ْÛْùĻِŒ َŻَÖ ِّóِø
O vakit nefsim dahi: “Evet, evet… Acz ve   tevekkül ile,   fakr ve   iltica ile 
  nur kap ısı aç ılır, zulmetler da ğılır. 2َمِŻْøِْŸوَا َאنِĩĺِْŸا رِĳُĬ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ”dedi. 
Meşhur Hikem-i Atâiyye’nin şu f ıkras ı:
3َهُïَäوَ ْīَĨ َïَĝَĘ َאذَاĨوَ     َهُïَĝَĘ ْīَĨ َïَäوَ َאذَاĨ
Yani: “Cenâb- ı Hakk’ ı bulan, neyi kaybeder? Ve O’nu kaybeden, neyi 
kazan ır?”
Yani: “O’nu bulan her şeyi bulur; O’nu bulmayan hiçbir şey bulmaz, 
bulsa da ba şına  belâ bulur.” Ne derece âlî bir  hakikat oldu ğunu gördüm ve 
4َאءِÖَóُĕْĥِĤ ĵٰÖĳُĈ hadisinin s ırrını anlad ım, şükrettim.
İşte kardeşlerim! Karanl ıklı bu gurbetler,   çendan   nur-u imanla nurland ı-
lar, fakat yine bende bir derece hükümlerini icra ettiler ve şöyle bir dü şünceyi 
verdiler: “Madem ben garîbim ve gurbetteyim ve gurbete gidece ğim. Acaba 
şu misafirhânedeki vazifem bitmi ş midir? Tâ ki sizleri ve   Sözler’i tevkil etsem 
ve bütün bütün alâkam ı kessem...” fikri hat ırıma geldi. Onun için sizden sor-
muştum ki; “Acaba yaz ılan   Sözler kâfî midir, noksan ı var m ı? Yani, vazifem 
bitmiş midir? Tâ ki rahat- ı kalble kendimi  nurlu, zevkli, hakikî bir gurbete at ıp, 
dünyay ı unutup,   Mevlânâ Celâleddin’in dedi ği gibi
1 “O ‘Ben sizin Rabbiniz de ğil miyim?’ dedi. Ve sen ‘belâ’ (evet Rabbimizsin) dedin. Belâ demenin şükrü 
nedir? Belâ çekmektir. Belâ çekmenin s ırrı nedir? ‘Fakr u fenâ dergâh ının (kap ısının) halkas ına vuran 
benim’ demektir.” (Bkz.: Divân- ı Kebîr  s.157 Gazel  251).
2 İman ve İslâm nûrundan dolay ı hamdolsun Yüce Rabbimize.
3 Bkz.: eş-Şürnûbî, Şerhu Hikemi’l-Atâiyye  s.208.
4 “Gariplere müjdeler olsun.” (Bkz.: Müslim, îmân  232; Tirmizî, îmân , 13; İbni Mâce,  fiten 15).
166  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ĹِÝْùَİزِ َنْïُü دْĳُì ĹِÖ َدْĳُÖ ْįِŒ َאعِĩَø ĹِĬدَا
1َنْïĻِýَŒ َאĝَÖ ذَوْقِ ْěَĥْĉُĨ َאيِĭَĘ َرْïْĬأَ
deyip,   ulvî bir gurbeti arayabilir miyim?” diye sizi o suâller ile   tasdî etmi ştim.
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
1 Semâ’ ın ne oldu ğunu bilir misin? Varl ık âleminden geçip, mutlak fenâ (makam) içinde bekâ zevkini 
tatmakt ır.
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
On Üçüncü Mektup
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ٰىĳَıْĤا َďَ×َّÜا ِīَĨ ĵٰĥَĐ َمُŻَĩْĤوَا ، 3ٰىïُıْĤا َďَ×َّÜا ِīَĨ ĵٰĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz karde şlerim,
Hâl ve istirahatimi ve   vesika için   adem-i müracaat ımı ve hâl-i  âlem 
siyasetine kar şı lâkaytl ığımı pek çok soruyorsunuz. Şu suâlleriniz çok 
tekerrür etti ğinden, hem mânen de benden soruldu ğundan; şu üç suâle, 
  Yeni Said de ğil, belki   Eski Said lisan ıyla cevap vermeye mecbur oldum.
Birinci Suâliniz
İstirahatin nas ıl? Hâlin nedir?
Elcevap: Elcevap:    Cenâb- ı Erhamü’r-râhimîn’e yüz bin şükrediyorum ki; ehl-i 
dünyan ın bana etti ği envâ- ı zulmü, envâ- ı rahmete çevirdi. Şöyle ki:
Siyaseti terk ve dünyadan   tecerrüt ederek bir da ğın mağaras ında âhireti 
düşünmekte iken,   ehl-i   dünya zulmen beni oradan ç ıkar ıp nefyettiler.   Hâl ık-ı 
  Rahîm ve  Hakîm o nefyi bana bir rahmete çevirdi. Emniyetsiz ve ihlâs ı bo-
zacak esbaba maruz o da ğdaki inzivây ı; emniyetli, ihlâsl ı   Barla dağlar ındaki 
halvete çevirdi.   Rusya’da esarette iken niyet ettim ve  niyaz ettim ki, âhir öm-
rümde bir ma ğaraya çekileyim. Erhamü’r-râhimîn, bana   Barla’y ı o   mağara 
yapt ı,   mağara faydas ını verdi. Fakat s ıkıntılı   mağara zahmetini,  zay ıf vücûdu-
ma yüklemedi.
Yaln ız,   Barla’da iki-üç adamda bir vehhaml ık vard ı. O vehhaml ık sebe-
biyle bana eziyet verildi. Hatta o dostlar ım, güya istirahatimi dü şünüyorlar. 
Hâlbuki o vehhaml ık sebebiyle hem kalbime, hem   Kur’ân’ ın hizmetine zarar 
verdiler.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 “Kurtuluş ve selamet, hidayete uyanlarad ır.” ( Tâhâ sûresi, 20/47).
4 Azarlama, k ınama da nefsine tâbi olanlarad ır.
168  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
•Hem   ehl-i   dünya bütün menfîlere   vesika verdi ği ve canileri hapisten ç ı-
kar ıp affettikleri hâlde, bana –zulüm olarak– vermediler. Benim   Rabb-i   Rahî-
m’im, beni   Kur’ân’ ın hizmetinde ziyade   istihdam etmek ve   Sözler nâm ıy-
la   envâr- ı Kur’âniye’yi bana fazla yazd ırmak için, da ğdağasız bir sûrette 
beni şu gurbette b ırak ıp, bir büyük merhamete çevirdi.
•Hem   ehl-i   dünya, dünyalar ına kar ışabilecek bütün nüfuzlu ve kuvvetli 
rüesâlar ı ve şeyhleri, kasabalarda ve şehirlerde b ırak ıp akrabalar ıyla bera-
ber herkesle görü şmeye izin verdikleri hâlde, beni zulmen tecrit etti, bir kö-
ye gönderdi. Hiç akraba ve hem şehrilerimi –bir-iki tanesi müstesna olmak 
üzere– yan ıma gelmeye izin vermedi. Benim     Hâl ık-ı   Rahîm’im o tecridi, 
benim hakk ımda bir  azîm rahmete çevirdi.  Zihnimi   sâfî b ırak ıp, g ıll u 
gıştan  âzâde olarak     Kur’ân- ı  Hakîm’in feyzini oldu ğu gibi almaya  vesile 
etti.
•Hem   ehl-i   dünya bidayette, iki sene zarf ında iki  âdi mektup yazd ığımı 
çok gördü. Hatta şimdi bile, on veya yirmi günde veya bir ayda bir-iki misafi-
rin s ırf   âhiret için yan ıma gelmesini ho ş görmediler, bana zulmettiler. Benim 
  Rabb-i   Rahîm’im ve     Hâl ık-ı  Hakîm’im o zulmü bana merhamete çevirdi 
ki, doksan sene mânevî bir ömrü kazand ıracak şu şuhûr-u selâsede, beni 
bir   halvet-i mergûbeye ve bir uzlet-i makbûleye koymaya çevirdi.  ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
1َאلٍè ِّģכُ ĵٰĥَĐ , işte hâl ve istirahatim böyle...
İkinci Suâliniz
Neden   vesika almak için müracaat etmiyorsun?
Elcevap: Elcevap:  Şu meselede ben kaderin mahkûmuyum, ehl-i dünyan ın 
mahkûmu de ğilim. Kadere müracaat ediyorum. Ne vakit izin verirse, r ız-
kımı buradan ne vakit keserse, o vakit giderim.  Şu manan ın hakikati şudur 
ki:
Başa gelen her i şte iki  sebep var; biri   zâhirî, di ğeri hakikî.  Ehl-i   dünya 
  zâhirî bir  sebep oldu, beni buraya getirdi. Kader-i ilâhî ise, sebeb-i hakikîdir; 
beni bu inzivâya mahkûm etti. Sebeb-i   zâhirî zulmetti;   sebeb-i hakikî ise    adâ-
let etti. Zâhirîsi şöyle düşündü: “Şu  adam, ziyadesiyle ilme ve dine hizmet 
eder, belki dünyam ıza kar ışır.” ihtimaliyle beni nefyedip üç cihetle katmerli 
1 “Bize uygun gördü ğü her hâlimizden ötürü hamdolsun Rabbimize..” Bkz.: Tirmizî, deavât  128; Ebû 
Dâvûd, edeb  97, 98; İbni Mâce, edeb 55 , duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/117.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   169
bir zulüm etti. Kader-i ilâhî ise benim için gördü ki, hakk ıyla ve ihlâsla ilme ve 
dine hizmet edemiyorum.. beni bu nefye mahkûm etti. Onlar ın bu katmerli 
zulmünü muzaaf bir rahmete çevirdi.
Mademki nefyimde   kader hâkimdir ve o   kader âdildir; ona müracaat 
ederim. Zâhirî  sebep ise, zâten bahane nev’inden bir şeyleri var. Demek on-
lara müracaat manas ızd ır. Eğer onlar ın elinde bir hak veya kuvvetli bir   esbap 
bulunsayd ı, o vakit onlara kar şı da müracaat olunurdu.
Başlar ını yesin! Dünyalar ını tamamen b ırakt ığım ve –ayaklar ına do-
laşsın– siyasetlerini büsbütün terk etti ğim hâlde; dü şündükleri bahane-
ler, evhamlar, elbette as ılsız olduğundan, onlara müracaatla o evhamlara 
bir  hakikat vermek istemiyorum.  Eğer, uçlar ı   ecnebi elinde olan   dünya si-
yasetine kar ışmak için bir i ştiham olsayd ı; değil sekiz sene, belki sekiz  saat kal-
mayacak   tereşşuh edecekti, kendini gösterecekti. Hâlbuki sekiz senedir birtek 
  gazete okumak arzum olmad ı ve okumad ım. Dört senedir burada taht- ı ne-
zarette bulunuyorum; hiçbir   tereşşuh görünmedi. Demek     Kur’ân- ı  Hakîm’in 
hizmetinin bütün siyasetlerin fevkinde bir ulviyeti var ki, ço ğu yalanc ılık-
tan ibaret olan   dünya siyasetine tenezzüle meydan vermiyor.
Adem-i müracaat ımın ikinci sebebi şudur ki : Haks ızlığı hak zanne-
den adamlara kar şı hak  dâvâ etmek, hakka bir nevi haks ızlıktır. Bu nevi 
haks ızlığı irtikâp etmek istemem.
Üçüncü Suâliniz
Dünyan ın siyasetine kar şı ne için bu kadar lâkayts ın? Bu kadar safahât- ı 
âleme kar şı tavr ını hiç bozmuyorsun? Bu safahât ı hoş mu görüyorsun? Veya-
hut korkuyor musun ki,   sükût ediyorsun?
Elcevap: Elcevap:      Kur’ân- ı  Hakîm’in hizmeti, beni şiddetli bir sûrette   siyaset 
âleminden men etti. Hatta dü şünmesini de bana unutturdu. Yoksa bü-
tün  sergüzeşt-i hayat ım şahittir ki, hak gördü ğüm meslekte gitmeye kar şı 
korku, elimi tutup men edememi ş ve edemiyor.
Hem neden korkum olacak? Dünya ile, ecelimden ba şka bir alâkam 
yok.. çoluk çocu ğumu düşüneceğim yok.. mal ımı düşüneceğim yok.. hâ-
nedan ımın şerefini dü şüneceğim yok… Riyâkâr bir   şöhret-i kâzibeden 
ibaret olan şân ve  şeref-i dünyeviyenin muhafazas ına değil, k ırılmas ına 
yard ım edene   rahmet!.. Kald ı ecelim… O,     Hâl ık-ı  Zülcelâl’in elindedir. 
170  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Kimin haddi var ki, vakti gelmeden ona ili şsin. Zâten izzetle mevti, zillet-
le hayata tercih edenlerdeniz.    Eski Said gibi birisi şöyle demi ş:
1
ُóْ×َĝْĤا أَوِ َīĻِĩَĤَאđْĤا دُونَ ْرُïَّāĤا َאĭَĤ     َאĭَĭْĻَÖ َćُّøَĳَÜ َź َאسٌĬأُ ُīْéَĬوَ
Belki  hizmet-i   Kur’ân, beni    hayat- ı içtimaiye-i siyasiye-i be şeriyeyi dü şün-
mekten men ediyor, şöyle ki:
 Hayat- ı beşeriye bir yolculuktur. Şu zamanda,   Kur’ân’ ın nuruyla 
gördüm ki, o yol bir batakl ığa girdi. Mülevves ve ufûnetli bir çamur için-
de    kafile-i  beşer düşe kalka gidiyor. Bir k ısm ı, selâmetli bir yolda gider. 
Bir k ısm ı, mümkün oldu ğu kadar çamurdan, batakl ıktan kurtulmak için 
baz ı vâs ıtalar ı bulmuş. Bir k ısm- ı ekseri o ufûnetli, pis, çamurlu batak-
lık içinde karanl ıkta gidiyor. Yüzde yirmisi sarho şluk sebebiyle, o pis 
çamuru    misk ü amber zannederek yüzüne gözüne bula ştırıyor.. düşerek 
kalkarak gider, tâ bo ğulur. Yüzde sekseni ise, batakl ığı anlar, ufûnetli, 
pis oldu ğunu hisseder.. fakat mütehayyirdirler, selâmetli yolu göremi-
yorlar.
İşte bunlara kar şı iki çare var:
Birisi : Topuz ile o   sarhoş yirmisini ay ıltmakt ır.
İkincisi : Bir   nur göstermekle mütehayyirlere selâmet yolunu  irâe etmek-
tir.
Ben bak ıyorum ki; yirmiye kar şı seksen  adam, elinde topuz tutuyor. Hâl-
buki o   bîçâre ve   mütehayyir olan seksene kar şı hakk ıyla   nur gösterilmiyor. 
Gösterilse de bir elinde hem sopa, hem   nur olduğu için emniyetsiz oluyor. 
Mütehayyir  adam “Acaba nurla beni celbedip, topuzla dövmek mi isti-
yor?” diye telâş eder. Hem de bazen âr ızalarla topuz k ırıldığı vakit,   nur dahi 
uçar veya söner.
İşte, o batakl ık ise gafletkârâne ve     dalâlet-pî şe olan sefihâne    hayat- ı içti-
maiye-i be şeriyedir. O sarho şlar, dalâletle telezzüz eden mütemerritlerdir. O 
  mütehayyir olanlar; dalâletten nefret edenlerdir, fakat ç ıkam ıyorlar.. kurtul-
mak istiyorlar, yol bulam ıyorlar.. mütehayyir insanlard ır. O topuzlar ise   si-
yaset cereyanlar ıdır. O nurlar ise    hakâik-i Kur’âniye’dir. Nura kar şı kavga 
1 “Biz kendilerine arada, ortada bir yer olmayan ki şileriz. Bizim için ya âlemin üstünde yer almak, ya 
da kabre girmek vard ır.” (Bkz.: Ebû Firâs el-Hamedânî, Dîvân (Şerh: Dr. Halîl Duveyhî)  s.165; İbni 
Kays, Kıra’d-dayf  1/71).
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   171
edilmez, ona kar şı    adâvet edilmez. S ırf   şeytan- ı racîmden ba şka ondan 
nefret eden olmaz.
İşte, ben de    nur-u   Kur’ân’ ı elde tutmak için 1ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ 
deyip,   siyaset topuzunu atarak, iki elimle nura sar ıldım. Gördüm ki:
Siyaset cereyanlar ında hem muvâf ıkta, hem muhalifte o nurlar ın 
âşıklar ı var. Bütün   siyaset cereyanlar ının ve tarafgirliklerin çok fevkinde 
ve onlar ın garazkârâne telâkkiyâtlar ından müberrâ ve   sâfî olan bir ma-
kamda verilen   ders-i   Kur’ân ve gösterilen   envâr- ı Kur’âniye’den hiçbir 
taraf ve hiçbir k ısım çekinmemek ve  itham etmemek gerektir. Me ğer din-
sizliği ve z ınd ıkay ı   siyaset zannedip ona  tarafgirlik eden   insan sûretinde 
şeytanlar ola veya  beşer k ıyafetinde hayvanlar ola...
Elhamdülillâh! Siyasetten   tecerrüt sebebiyle,   Kur’ân’ ın   elmas gibi 
hakikatlerini    propaganda-y ı   siyaset itham ı alt ında  cam parçalar ının k ıy-
metine indirmedim. Belki gittikçe o elmaslar k ıymetlerini her tâifenin 
nazar ında parlak bir tarzda ziyadele ştiriyor.
ُّٰۚųا َאĭĺٰïَİ أَنْ ƯźْĳَĤ ِيَïَÝْıَĭِĤ َّאĭכُ َאĨوَ َاñٰıِĤ َאĭĺٰïَİ ِيñَّĤا ِِّٰų ُïْĩَéْĤا اĳُĤَאĜوَ
2ِّěَéْĤِאÖ َאĭِّÖرَ ُģُøرُ אءَتْƯä ْïَĝَĤ
3ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
1 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
2 “Hamdolsun bizi bu cennete eri ştiren Allah’a! E ğer Allah bizi muvaffak k ılmasayd ı, biz kendili ğimizden 
yol bulamazd ık. Rabbimizin elçilerinin gerçe ği bildirdikleri bir kere daha kesinlikle anla şılm ıştır.” der-
ler.” (A’râf sûresi, 7/43)
3 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin Barla’ya ilk geldikleri 
zaman çekilmi ş resmi
Üstad Bediüzzaman’ ın Barladaki medresesi ve üzerinde ders ve
evrad okuduklar ı çınar ağacı
Yirmi İkinci Lem’a
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Isparta ’nın âdil valisine ve adliye sine ve zab ıtas ına,
En mahrem  ve en has ve hâlis karde şlerime mahsus olarak yirmi iki sene 
evvel Isparta ’nın Barla  nâhiyesinde iken yazd ığım gayet mahrem bu risale-
ciğimi Isparta milletiyle ve hükûmetiyle alâkadarl ığını gösterdiği için takdim 
ediyorum. E ğer münasip görülse, ya yeni veya eski harfle daktilo ile birkaç 
nüsha yaz ılsın ki, yirmi be ş otuz senedir esrâr ımı arayanlar ve tarassud  eden-
ler de anlas ınlar ki; gizli hiçbir s ırrımız yok. Ve en gizli bir s ırrımız, işte bu ri-
saledir; bilsinler!
Said  Nursî
İşârât- ı Selâse 
On Yedinci Lem’an ın On Yedinci Notas ı’nın Üçüncü Meselesi iken su-
âllerinin şiddet ve şümûlüne ve cevaplar ının kuvvet ve parlakl ığına binâen, 
Otuz Birinci Mektup ’un Yirmi İkinci Lem’as ı olarak Lemeât’a kar ıştı. Lem’alar  
bu Lem’aya yer vermelidirler. Mahremdir; en has ve hâlis ve sâd ık kardeşle-
rimize mahsustur.
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
2ْرًاïَĜ ْءٍĹَü ِّģِכُĤ ُّٰųا َģَđَä ْïَĜ ِه۪ۘóْĨأَ ُēِĤَאÖ َّٰųا إِنَّ ُۘįُ×ْùَè َĳُıَĘ ِّٰųا ĵَĥَĐ ْģَכَّĳَÝَĺ ْīَĨوَ
Bu Mesele “Üç İşaret ”tir.
Birinci İşaret Birinci İşaret
Şahs ıma ve Risale-i Nur ’a âit mühim bir suâl.
Çoklar taraf ından deniliyor ki: Sen, ehl-i dünya nın dünyas ına ka-
rışmad ığın hâlde, nedendir ki, her f ırsatta onlar senin âhiretine
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Allah’a dayan ıp güvenene Allah kâfidir. Allah buyru ğunu elbette yerine getirir. Gerçekten Allah her-
şey için bir ölçü, her i ş için bir vâde belirlemi ştir.” (Talâk sûresi, 65/3 )
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   175
kar ışıyorlar; hâlbuki hiçbir hükûmetin kanunu, târikü’d-dünya  ve 
münzevîlere kar ışmıyor?
Elcevap: Elcevap:  Yeni Said ’in bu suâle kar şı cevab ı sükûttur. Yeni Said : “Benim 
cevab ımı kader-i ilâhî  versin.” der. Bununla beraber, mecburiyetle, emaneten 
istiâre etti ği Eski Said ’in kafas ı diyor ki:
Bu suâle cevap verecek, Isparta  vilâyetinin hükûmetidir ve şu vilâyetin 
milletidir. Çünkü bu hükûmet ve şu millet, benden çok ziyâde bu suâlin alt ın-
daki mânâ ile alâkadard ırlar. Madem binler efrâd ı bulunan bir hükûmet ve 
yüz binler efrâd ı bulunan bir millet benim bedelime dü şünmeye ve müdafaa 
etmeye mecburdur; ben neden lüzumsuz olarak müddeîlerle konu şup müda-
faa edeyim? Çünkü dokuz senedir ben bu vilâyetteyim; gittikçe daha ziyâde dünyalar ına arkam ı çeviriyorum. Hiçbir hâlim de mestur kalmam ış. En gizli, 
en mahrem  risalelerim dahi hükûmetin ve baz ı meb’uslar ın ellerine geçmi ş. 
Eğer ehl-i dünyay ı telâşa ve endişeye düşürecek dünyevî bir kar ışmak hâlim ve 
kar ıştırmak teşebbüsüm ve fikrim olsayd ı, bu vilâyet ve kazalardaki hükûmet, 
dokuz sene dikkat ve tecessüs ettikleri hâlde ve ben de çekinmeyerek yan ıma 
gelenlere esrâr ımı beyân etti ğim hâlde, hükûmet bana kar şı sükût  edip iliş-
mediler. E ğer milletin ve vatan
ın saâdetine ve istikbâline zarar verecek bir ka-
bahatim varsa, dokuz seneden beri valisinden tut, köy karakol kumandan ına 
kadar kendilerini mesul eder. Onlar kendilerini mesuliyetten kurtarmak için, hakk ımda habbeyi kubbe yapanlara kar şı, kubbeyi habbe yap ıp beni müdafaa 
etmeye mecburdurlar. Öyle ise bu suâlin cevab ını onlara havale ediyorum.
Amma şu vilâyetin milleti, umumiyetle benden ziyâde beni müdafaa et-
mek mecburiyetleri şundand ır ki; bu dokuz senedir hem karde ş, hem dost, 
hem mübarek olan bu milletin hayat- ı ebediyesine ve kuvvet-i imaniyesine ve 
saâdet-i hayatiye sine bilfiil ve maddeten tesirini gösteren yüzer risalelerle ça-
lıştığımızı ve hiçbir da ğdağa ve zarar, hiç kimseye o risaleler  yüzünden gelme-
diği ve hiçbir garazkârâne tere şşuhât- ı siyasiye ve dünyeviye görülmedi ği ve 
–lillâhilhamd– şu Isparta  vilâyeti, eski zaman ın Şam- ı Şerifinin mübarekiyeti 
ve âlem-i İslâm ’ın medrese-i umumî si olan M ısır ’ın Câmiü’l-Ezher ’i mübare-
kiyeti nev’inden, kuvvet-i imaniye  ve salâbet-i diniye  cihetinde bir mübareki-
yet makam ını Risale-i Nur  vas ıtas ıyla kazanarak; bu vilâyette, iman ın kuvveti 
lâkaydl ığa ve ibâdetin i ştiyak ı sefâhete hâkim olmas ını ve umum vilâyetle-
rin fevkinde bir meziyet-i dindarane yi Risale-i Nur  bu vilâyete kazand ırdığın-
dan, elbette bu vilâyetteki umum insanlar, hattâ faraza dinsizi de olsa, beni ve Risale-i Nur’u müdafaaya mecburdur. Onlar ın çok ehemmiyetli müdafaa
176  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
haklar ı içinde, benim gibi vazifesini bitirmi ş ve –lillâhilhamd– binlerle şâkirtler 
benim gibi bir âcizin yerinde çal ışmış ve çal ıştığı hengâmda, ehemmiyetsiz 
cüz’î hakk ım, beni müdafaaya sevk etmiyor. Bu kadar binlerle dâvâ vekilleri 
bulunan bir adam, kendi dâvâs ını kendi müdafaa etmez.
İkinci İşaret İkinci İşaret
Tenkitkârâne bir suâle cevapt ır.
Ehl-i dünya  taraf ından deniliyor ki: Sen neden bizden küstün? Bir 
defa olsun hiç müracaat etmeyip sükût  ettin? Bizden şiddetli şekvâ  
edip “Bana zulmediyorsunuz!” diyorsun. Hâlbuki bizim bir prensibi-miz var, bu asr ın muktezâs ı  olarak hususî düsturlar ımız var. Bunlar ın 
tatbikini sen kendine kabul etmiyorsun. Kanunu tatbik eden zâlim olmaz, kabul etmeyen isyan eder.
Ezcümle, bu asr- ı hürriyet te ve bu yeni ba şlad ığımız cumhuriyetler dev-
ri nde, müsâvât  esas ı üzerine tahakküm  ve tagallüb ü kald ırmak düsturu, bizim 
bir kanun -u esasî miz hükmüne geçti ği hâlde, sen kâh hocal ık, kâh zâhidlik 
sûretinde teveccüh-ü âmme yi kazanarak, nazar -ı dikkati kendine celbederek, 
hükûmetin nüfuzu hâricinde bir kuvvet, bir makam- ı içtimâî elde etmeye ça-
lıştığın, zâhir hâlin ve eski zamandaki macera-y ı hayat ının delâletiyle anla şı-
lıyor. Bu hâl ise, – şimdiki tâbir ile– burjuvalar ın müstebidâne tahakkümleri 
içinde ho ş görünebilir. Fakat bizim tabaka-y ı avâm ın intibâh ıyla ve galebe-
siyle tezâhür eden tam sosyalizm  ve bolşevizm  düsturlar ı, bizim daha ziyâ-
de işimize yarad ığ
ı için; o sosyalizm düsturlar ını kabul etti ğimiz hâlde, senin 
vaziyetin bize a ğır geliyor, prensiplerimize muhalif dü şüyor. Onun için sana 
verdiğimiz s ıkıntıdan şekvâya ve küsmeye hakk ın yoktur?
Elcevap: Elcevap:  Hayat- ı içtimâiye-i be şeriyede bir ç ığır açan, e ğer kâinatta-
ki kanun -u f ıtrata muvâf ık hareket etmezse; hay ırlı işlerde ve terakkide 
muvaffak olamaz. Bütün hareketi şer ve tahrip hesab ına geçer.  Madem 
kanun-u f ıtrat a tatbik-i harekete mecburiyet var; elbette f ıtrat- ı beşeriye yi de-
ğiştirmek ve nev-i be şerin hilkatindeki hikmet -i esâsiyeyi kald ırmakla, mutlak 
müsâvât  kanunu tatbik edilebilir. Evet ben, neseben ve hayatça avâm  taba-
kas ından ım. Ve me şreben ve fikren “müsâvât- ı hukuk ” mesleğini kabul eden-
lerdenim. Ve şefkaten ve İslâmiyet ’ten gelen s ırr- ı adâlet  ile, burjuva  denilen 
tabaka-y ı havass ın istibdat  ve tahakkümlerine kar şı eskiden beri muhalefetle 
çal ışanlardan ım. Onun için bütün kuvvetimle adâlet-i tâmme  lehinde, zulüm  
ve tagallüb ün ve tahakküm  ve istibdad ın aleyhindeyim.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   177
Fakat nev-i be şerin f ıtrat ı ve s ırr- ı hikmeti, müsâvât -ı mutlaka kanununa 
zıdd ır. Çünkü Fât ır-ı Hakîm , kemâl-i kudret ve hikmetini göstermek için, az 
bir şeyden çok mahsulât ald ırır ve bir sayfada çok kitaplar ı yazd ırır ve bir şey 
ile çok vazifeleri yapt ırdığı gibi, beşer nev’i ile de binler nev’in vazifelerini 
gördürür.
İşte o s ırr- ı azîm dendir ki, Cenâb- ı Hak , insan  nev’ini binler nev’ileri sün-
bül verecek ve hayvanât ın sâir binler nev’ileri kadar tabakât gösterecek bir f ıt-
ratta yaratm ıştır. Sâir hayvanât  gibi kuvâlar ına, latîfelerine, duygular ına had 
konulmam ış; serbest b ırak ıp hadsiz makamâtta gezecek istidât verdi ğinden, 
bir nev’ iken binler nev’ hükmüne geçti ği içindir ki, arz ın halifesi1 ve kâinat ın 
neticesi  ve zîhayat ın sultan ı  hükmüne geçmi ştir.
İşte nev-i insan ın tenevvüünün en mühim mâyesi ve zenbere ği, müsa-
baka ile, hakikî imanl ı fazilettir. Fazileti kald ırmak, mâhiyet-i be şeriyenin teb-
diliyle, akl ın söndürülmesiyle, kalbin öldürülmesiyle, rûhun mahvedilmesiyle 
olabilir. Evet şu hürriyet  perdesi alt ında müthi ş bir istibdad ı taşıyan şu asr ın 
gaddar yüzüne çarp ılmaya lây ık iken ve hâlbuki o tokada müstehak olmayan 
gayet mühim bir zât ın yanl ış olarak yüzüne savrulan kâmilâne şu sözün:
Ne mümkün zulm  ile, bîdâd  ile, imha-y ı hürriyet  !
Çal ış idraki kald ır, muktedirsen âdemiyet ten!2
sözünün yerine, bu asr ın yüzüne çarpmak için ben de derim:
Ne mümkün zulm  ile, bîdâd  ile, imha-y ı hakikat !
Çal ış kalbi kald ır, muktedirsen âdemiyetten!
Veyahut,
Ne mümkün zulm  ile, bîdâd  ile, imha-y ı fazilet !
Çal ış vicdan ı kald ır, muktedirsen âdemiyetten!
Evet imanl ı fazilet , medâr- ı tahakküm  olmad ığı gibi, sebeb-i istibdad  da 
olamaz. Tahakküm  ve tagallüb  etmek, faziletsizliktir. Ve bilhassa ehl-i fazilet in 
en mühim me şrebi, acz  ve fakr  ve tevazu  ile hayat- ı içtimâiye-i be şeriye ye 
kar ışmak tarz ındad ır. Lillâhilhamd, bu me şreb  üstünde hayat ımız gitmiş ve 
1 Bkz.: Bakara sûresi, 2/30.
2 Nam ık Kemal, Hürriyet Kasidesi.
178  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
gidiyor. Ben kendimde fazilet var diye fahir sûretinde dâvâ etmiyorum. Fa-
kat nimet -i ilâhiyeyi tahdis sûretinde, şükretmek niyetiyle diyorum ki : 
Cenâb- ı Hak  fazl u keremiyle, ulûm-u imaniye ve Kur’âniye’ye çal ışmak 
ve fehmetmek faziletini ihsân  etmiştir. Bu ihsân- ı ilâhîyi bütün hayat ımda 
–lillâhilhamd– tevfik-i ilâhî ile şu millet-i İslâmiye’nin menfaatine, saâdetine 
sarf ederek; hiçbir vakit vas ıta-y ı tahakküm ve tagallüb olmad ığı gibi; ekser 
ehl-i gafletçe matlub olan teveccüh-ü nâs ve hüsn-ü kabul-ü halk dahi, mü-him bir s ırra binâen benim menfurumdur; onlardan kaç ıyorum. Yirmi sene 
eski hayat ımı zayi ettiği için onlar ı kendime muz ır görüyorum. Fakat Risale-i 
Nur ’u beğenmelerine bir emâre biliyorum, onlar ı küstürmüyorum.
İşte ey ehl-i dünya ! Dünyan ıza hiç kar ışmad ığım ve prensiplerinizle hiçbir 
cihet-i temas ım bulunmad ığı ve dokuz sene esaretteki bu hayat ımın şehâde-
tiyle yeniden dünyaya kar ışmaya hiçbir niyet ve arzum yokken, bana eski bir 
mütegallib ve dâimâ f ırsat ı bekleyen ve fikr-i istibdad  ve tahakkümü ta şıyan 
bir adam gibi yap ılan bunca tarassud  ve tazyikiniz, hangi kanun  iledir? Hangi 
maslahat iledir? Dünyada hiçbir hükûmet böyle fevka’l-kanun  ve hiçbir fer-
din tasvibine mazhar olmayan bir muâmeleye müsaade etmedi ği hâlde, bana 
karşı yap ılan bu kadar bed muâmele lere, yaln ız, değil benim küsme m, belki 
eğer bilse nev-i be şer küser, belki kâinat  küsüyor!
Üçüncü İşaret Üçüncü İşaret
Mağlata lı dîvânecesine bir suâl.
Bir k ısım ehl-i hüküm diyorlar ki: Madem sen bu memlekette du-
ruyorsun; şu memleketin cumhurî kanun lar ına ink ıyâd etmek lâz ım 
gelirken, sen neden inzivâ  perdesi alt ında kendini o kanunlardan 
kurtar ıyorsun? Ezcümle; şimdiki hükûmetin kanununda, vazife  hâri-
cinde bir meziyeti, bir fazileti kendine tak ıp, onunla bir k ısım millete 
tahakküm  edip nüfuzunu icrâ etmek, müsâvât  esas ına istinâd eden 
cumhuriyetin bir düsturuna münâfîdir. Sen neden vazifesiz oldu ğun 
hâlde elini öptürüyorsun? Halk beni dinlesin diye hodfüru şâne bir 
vaziyet tak ınıyorsun?
Elcevap Elcevap : Kanunu tatbik edenler evvelâ kendilerine tatbik ettikten sonra 
başkas ına tatbik edebilirler. Siz kendinize tatbik etmedi ğiniz bir düsturu ba ş-
kas ına tatbik etmekle, herkesten evvel siz düsturunuzu, kanununuzu k ırıyor-
sunuz ve kar şı geliyorsunuz. Çünkü bu müsâvât -ı mutlaka kanununun bana 
tatbikini istiyorsunuz. Ben de derim:
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   179
Ne vakit bir nefer , bir müşirin makam- ı içtimâîsine ç ıkarsa ve milletin o 
müşire karşı gösterdikleri hürmet  ve teveccühe i ştirak ederse ve onun gibi o 
teveccüh ve hürmete mazhar olursa veyahut o mü şir , o nefer gibi âdile şirse 
ve o neferin sönük vaziyetini al ırsa ve o mü şirin vazife  hâricinde hiçbir ehem-
miyeti kalmazsa; hem e ğer, en zeki ve bir ordunun muzafferiyetine sebebiyet 
veren bir erkân- ı harp  reisi, en aptal bir neferle teveccüh-ü âmme de ve hür-
met ve muhabbette müsâvâta girerse; o vakit sizin bu müsâvât  kanununuz 
hükmünce bana şöyle diyebilirsiniz: “Kendine hoca deme! Hürmeti kabul et-
me! Faziletini inkâr  et! Hizmetçine hizmet et! Dilencilere arkada ş ol!”
Eğer deseniz: Bu hürmet  ve makam ve teveccüh, vazife  başında olduğu 
vakte mahsustur ve vazifedarlara hast ır. Sen vazifesiz bir adams ın; 
vazifedarlar gibi milletin hürmetini kabul edemezsin.
Elcevap: Elcevap:  Eğer insan  yaln ız bir cesetten ibaret olsa ve insan dünyada 
lâyemutâne dâimî kalsa ve kabir  kap ısı  kapansa ve ölüm  öldürülse, o vakit 
vazife  yaln ız askerlik  ve idare memurlar ına mahsus kal ırsa; sözünüzde dahi 
bir mânâ olurdu.
Fakat madem  insan  yaln ız cesetten ibaret de ğil. Cesedi beslemek için; 
kalb, dil, ak ıl, dimağ kopar ılıp o cesede yedirilmez, onlar imha edilmez. Onlar 
da idare ister.
Ve madem  kabir  kap ısı  kapanm ıyor ve madem kabrin öbür taraf ındaki 
endişe-i istikbâl  her ferdin en mühim meselesidir. Elbette milletin itaat ve hür-
metine istinâd eden vazifeler, yaln ız milletin hayat- ı dünyeviyesine âit içtimâî 
ve siyasî ve askerî vazifelere münhas ır değildir.
Evet yolculara seyahat için vesika vermek bir vazife  olduğu gibi, ebed  
taraf ına giden yolculara da hem vesika, hem o zulümâtl ı yolda nur vermek  
öyle bir vazifedir ki, hiçbir vazife o vazife kadar ehemmiyetli de ğildir. Böyle 
bir vazifenin inkâr ı, ölümün inkâr ıyla ve her gün 1ٌّěَè ْتُĳَĩْĤاَ dâvâs ını, cena-
ze lerinin mührüyle imza edip tasdik eden otuz bin şâhidin şehâdetini tekzip 
ve inkâr  etmekle olur.
Madem  mânevî hâcât- ı zaruriyeye istinâd eden mânevî vazifeler var. Ve 
o vazifelerin en mühimmi, ebed  yolunda seyahat için pasaport varakas ı ve 
1 “Ölüm kesin bir gerçektir.” (Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  3/180. Ayr ıca, ölüm gerçe ğini ifade 
eden âyet-i kerîmeler için bkz.:  Bakara sûresi, 2/28;  Âl-i İmran sûresi, 3/185;  Hac sûresi, 22/66;  Câsiye 
sûresi, 45/26;  Kaf sûresi, 50/19;   Cum’a sûresi, 62/8;  Mülk sûresi, 67/2).
180  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
berzah  zulümât ında kalbin cep feneri ve saâdet-i ebediyenin anahtar ı olan 
imand ır ve iman ın ders ve takviyesidir. Elbette o vazifeyi gören ehl-i mârifet  
her hâlde küfrân- ı nimet  sûretinde kendine edilen nimet -i ilâhiyeyi ve fazi-
let-i imaniyeyi hiçe say ıp, sefihler ve fâs ıklar ın makam ına sukût etmeyecektir. 
Kendini, a şağılar ın bid’a lar ıyla, sefâhetleriyle bula ştırmayacakt ır. İşte beğen-
mediğiniz ve müsâvâts ızlık zannetti ğiniz inzivâ  bunun içindir.
İşte bu hakikatle beraber, beni i şkence  ile tâciz eden sizin gibi enaniyette 
ve bu kanun -u müsâvât ı kırmakta firavunluk derecesinde ileri giden müte-
kebbir lere karşı demiyorum. Çünkü mütekebbirlere kar şı tevazu , tezellül zan-
nedildiğinden, tevazu etmemek gerektir. Belki ehl-i insaf ve mütevazi ve âdil 
kısm ına derim ki:
Ben –felillâhilhamd– kendi kusurumu, aczimi biliyorum; de ğil müslü-
manlar üstünde mütekebbirâne bir makam- ı ihtiram isteme k, belki her va-
kit nihayetsiz kusurlar ımı, hiçliğimi görüp, isti ğfar  ile teselli  bulup, halklardan 
ihtiram de ğil, duâ  istiyorum. Hem zannederim benim bu mesle ğimi, benim 
bütün arkada şlar ım biliyorlar. Yaln ız bu kadar var ki, Kur’ân -ı Hakîm ’in hiz-
meti esnas ında ve hakâik-i imaniye nin dersi vaktinde o hakâik hesab ına ve 
Kur’ân şerefine o makam ın iktizâ etti ği izzet ve vakar- ı ilmiyeyi ders vaktinde 
muhafaza edip, ba şımı ehl-i dalâlet e eğmemek için, o izzetli vaziyeti muvak-
katen tak ınıyorum. Zannederim, ehl-i dünya nın kanunlar ının haddi yoktur ki, 
bu noktalara kar şı çıkabilsin!
Cây- ı Hayret Bir Tarz- ı Muâmele : Mâlûmdur ki; her yerde ehl-i maarif , 
mârifet  ve ilim  noktas ında muhâkeme eder. Nerede ve kimde mârifet ve ilmi 
görse, meslek  itibâr ıyla ona kar şı bir dostluk ve bir hürmet  besler. Hattâ dü ş-
man  bir hükûmetin bir profesörü bu memlekete gelse, ehl-i maarif, onun ilim 
ve mârifetine hürmeten onu ziyaret  ederler ve ona hürmet ederler. Hâlbuki 
İngiliz ’in en yüksek meclis-i ilmiyesinin, Me şîhat- ı İslâmiye ’den sordu ğu alt ı 
suâlin cevab ını, alt ı yüz kelime ile Me şîhat- ı İslâmiye ’den istedikleri zaman, 
bura maarifinin hürmetsizli ğine uğrayan bir ehl-i mârifet , o alt ı suâle alt ı keli-
me ile mazhar- ı takdir olmu ş bir cevap veren ve ecnebîlerin en mühim ve hü-
kemâlar ın en esasl ı düsturlar ına hakikî ilim ve mârifetle muaraza edip galebe 
çalan ve Kur’ân ’dan ald ığı kuvvet-i mârifet ve ilme istinaden Avrupa  feylesof-
lar ı na meydan okuyan ve hürriyetten alt ı ay evvel İstanbul ’da hem ulemây ı 
ve hem de mekteblileri münazaraya davet  edip kendisi hiç suâl sormadan 
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   181
suâllerine noksans ız olarak do ğru cevap veren1(Hâşiye) ve bütün hayat ını bu 
milletin saâdetine hasreden ve yüzer risale, o milletin Türkçe olan lisân ıyla 
neşredip o milleti tenvir eden; hem vatanda ş, hem dinda ş, hem dost, hem 
kardeş bir ehl-i mârifete kar şı en ziyâde s ıkıntı veren ve hakk ında adâvet bes-
leyen ve belki hürmetsizlik eden, bir k ısım maarif dâiresi ne mensup olanlarla 
az bir k ısım resmî hocalard ır.
İşte, gel bu hâle ne diyeceksin? Medeniyet  midir? Maarif-perverlik  midir? 
Vatan-perverlik  midir? Milliyet-perverlik  midir? Cumhuriyet-perverlik  midir? 
Hâşâ! Hâşâ! Hiç hiçbir şey değil. Belki bir kader-i ilâhîdir ki, o kader-i ilâhî , 
o ehl-i mârifet  adam ın dostluk ümit etti ği yerden adâvet gösterdi ki, hürmet  
yüzünden ilmi riyâ ya girmesin ve ihlâs ı kazans ın.
f
HâtimeHâtime
Kendimce cây- ı hayret ve medâr- ı şükran bir taarruz :
Bu fevkalâde enaniyet li ehl-i dünya nın enaniyet  işinde o kadar hassa-
siyet var ki, e ğer şuûren olsa idi, kerâmet  derecesinde veyahut büyük bir 
deha derecesinde bir muâmele olurdu. O muâmele de şudur: Kendi nefsim 
ve akl ım bende hissetmedikleri bir parça riyâkârâne enaniyet  vaziyetini, on-
lar enaniyetlerinin hassasiyet mîzan ıyla hissediyorlar gibi, şiddetli bir sûrette, 
ben hissetmedi ğim enaniyetimin kar şısına ç ıkıyorlar. Bu sekiz-dokuz senede, 
sekiz-dokuz defa tecrübem var ki, onlar ın zâlimâne bana kar şı muâmeleleri-
nin vukûundan sonra, kader-i ilâhîyi dü şünüp “Ne için bunlar ı bana musallat 
etti.” diye nefsimin desîselerini ar ıyordum. Her defada, ya nefsim şuûrsuz 
olarak enaniyete f ıtrî meyletmi ş veyahut bilerek beni aldatm ış, anl ıyorum. O 
vakit kader-i ilâhî , o zâlimlerin zulmü içerisinde hakk ımda adâlet  etmiş, der-
dim.
Ezcümle; bu yaz ın arkada şlar ım güzel  bir ata beni bindirdiler. Bir sey-
rangâha gittim. Şuûrsuz olarak nefsimde hodfüru şâne bir keyif arzusu uyan-
makla ehl-i dünya  öyle şiddetli o arzumun kar şısına ç ıktılar ki, yaln ız o gizli 
arzuyu de ğil, belki çok i ştihalar ımı kestiler. Hattâ ezcümle, bu defa Ramaza-
n’dan sonra, eski zamanda gayet büyük, kudsî bir imam ın bize kar şı gaybî 
1 (Hâşiye) Yeni Said  diyor ki: Şu makamda Eski Said ’in iftiharkârâne söyledi ği şu sözlere ben 
iştirak etmiyorum. Bu risalede sözü ona verdi ğim için susturam ıyorum. Enaniyetlilere kar-
şı bir parça enaniyet ini göstersin diye sükût  ediyorum.
182  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kerâmetiyle iltifât ından sonra karde şlerimin takvâ  ve ihlâslar ı ve ziyaretçilerin 
hürmet  ve hüsn-ü zanlar ı içinde –ben bilmeyerek– nefsim müftehirâne, güyâ 
müteşekkirâne perdesi alt ında riyâkâr âne bir enaniyet  vaziyetini almak istedi. 
Birden bu ehl-i dünyan ın hadsiz hassasiyetle ve hattâ riyâkârl ığ ın zerrelerini 
de hissedebilir bir tarzda, birden bana ili ştiler. Ben Cenâb- ı Hakk ’a şükredi-
yorum ki, bunlar ın zulmü bana bir vas ıta-y ı ihlâs  oldu.
1ُونِóُąْéَĺ أَنْ رَبِّ ِכَÖ ذُĳُĐِ۝وَأَīĻِĈَאĻَّýĤا َاتِõَĩَİ ْīِĨ ِכَÖ ذُĳُĐأَ رَبِّ
 ĹَאئِĝَĘوَرُ ِģَאئِøَّóĤا ِهِñٰİ َóِüَאĬ ْċَęْèوَا Ĺِĭْčَęْèاِ َīĻِčِĘَאéْĤا َóْĻَì َאĺ ُċĻِęَè َאĺ ُċِĘَאè َאĺ َّħُıّٰĥĤاَ
 َאنِĻْĕُّĉĤا ِģْİوَأَ ِÙَĤَŻَّąĤا ِģْİأَ ِّóَü ْīِĨوَ َאنِùْĬِْŸوَا ِّīِåْĤا ِّóَü ْīِĨوَ َאنِĉْĻَّýĤوَا ِ÷ْęَّĭĤا ِّóَü ْīِĨ
2َīĻِĨاٰ َīĻِĨاٰ َīĻِĨاٰ
3ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
1 “Sen de ki: Yâ Rabbî! Şeytanlar ın vesveselerinden, onlar ın yan ımda bulunmalar ından Sana s ığınırım!” 
(Mü’minûn sûresi, 23/97-98 )
2 Ey Hâf ız ve Hafîz olan ve muhafaza edenlerin en hay ırlısı olan Allah ım! Beni, bu risalelerin nâ şirini ve 
arkadaşlar ımı nefsin ve şeytan ın şerrinden, cinlerin ve insanlar ın şerrinden, dalâlete dü şmüş ve azg ınlık 
yapanlar ın şerrinden muhafaza et, âmîn, âmîn, âmîn...
3 “Sübhans ın yâ Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
Yirmi Alt ınc ı Lem’an ın Alt ınc ı Ricas ı
Bir zaman elîm bir esaretimde, insanlardan tevahhu ş edip Barla Yaylas ı-
 ’nda Çam Da ğı ’nın tepesinde yaln ız kald ım. Yaln ızlıkta bir nur ar ıyordum. Bir 
gece, o yüksek tepenin ba şındaki yüksek bir çam a ğac ının üstündeki üstü aç ık 
odac ıkta idim. Üç dört gurbeti birbiri içinde ihtiyarl ık  bana ihtâr  etti. Alt ınc ı 
Mektup ’ta izah edildi ği gibi; o gece ıssız, sessiz, yaln ız, ağaçlar ın h ışırtılar ından 
ve hemhemelerinden gelen hazîn bir sadâ, bir ses, rikkatime, ihtiyarl ığıma, 
gurbetime ziyâde dokundu. İhtiyarl ık bana ihtâr etti ki; gündüz nas ıl şu siyah 
bir kabre tebeddül etti, dünya  siyah kefenini giydi, öyle de; senin ömrünün 
gündüzü de geceye ve dünya gündüzü de berzah  gecesine ve hayat ın yaz ı 
dahi ölümün k ış gecesine ink ılâp edece ğini kalbimin kula ğına söyledi. Nefsim 
bilmecburiye dedi:
Evet, ben vatan ımdan garip oldu ğum gibi, bu elli sene zarf ındaki öm-
rümde zevâl  bulan sevdiklerimden ayr ı düştüğümden ve arkalar ında onlara 
ağlayarak kald ığımdan, bu vatan gurbetinden daha ziyâde hazîn ve elîm bir 
gurbettir. Ve bu gece ve da ğın garibâne vaziyetindeki hazîn gurbetten daha 
ziyâde hazîn ve elîm bir gurbete yak ınlaşıyorum ki, bütün dünyadan birden 
müfârakat  zaman ı yak ınlaştığını ihtiyarl ık  bana haber veriyor. Bu gurbet  gur-
bet içinde ve bu hüzün hüzün içindeki vaziyetten bir rica , bir nur arad ım.
Birden îmân -ı billâh imdâda yeti şti. Öyle bir ünsiyet  verdi ki; bulundu-
ğum muzaaf vah şet bin defa tezâuf etse idi, yine o teselli  kâfi gelirdi.
Evet, ey ihtiyar  ve ihtiyareler ! Madem Rahîm  bir Hâl ıkımız var; bizim için 
gurbet  olamaz. Madem O var, bizim için her şey var. Madem O var, melâi-
keleri de var. Öyle ise bu dünya  boş değil, hâlî da ğlar, boş sahrâlar Cenâb- ı 
Hakk ’ın ibâd ıyla doludur.1 Zîşuûr ibâd ından başka, O’nun nuruyla, O’nun 
hesab ıyla taşı da ağac ı da birer mûnis arkada ş hükmüne geçer; lisân- ı hâl  ile 
bizim ile konu şabilirler ve e ğlendirirler.
Evet, bu kâinat ın mevcûdât ı adedince ve bu büyük kitab- ı âlem in harf-
leri say ısınca vücuduna şehâdet  eden ve zîrûhlar ın medâr- ı şefkat  ve rah-
met ve inâyet olabilen cihâzât ı ve mat’ûmât ı ve nimetleri adedince rahmetini
1 Göremedi ğimiz her taraf ın secde eden meleklerle dolu oldu ğunu bildiren hadis-i şerif için bkz.: Tirmizî, 
zühd  9; İbni Mâce, zühd  19; el-Bezzâr, el-Müsned  9/358.
184  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
gösteren deliller, şâhidler, bize Rahîm , Kerîm, Enîs , Vedûd olan Hâl ıkımızın, 
Sâni’imizin, Hâmimizin dergâh ını gösteriyorlar. O dergâhta en makbul bir 
şefaatçi , acz  ve zaaft ır. Ve acz ve zaaf ın tam zaman ı da, ihtiyarl ıktır. Böyle bir 
dergâha makbul bir şefaatçi olan ihtiyarl ıktan küsmek de ğil, sevmek lâz ım-
dır.
Bediüzzaman Said Nursî’nin birkaç mektubu ve Nur Risaleleri’nin 
telifi zamanlar ında Risale-i Nur’u el yaz ılar ıyla neşredenlerden 
baz ılar ının f ıkralar ıdır.
Yirmi Sekizinci Mektub’un Üçüncü Meselesi’nin Yirmi Sekizinci Mektub’un Üçüncü Meselesi’nin
tetimmesi olabilir küçük ve hususî bir mektuptur. tetimmesi olabilir küçük ve hususî bir mektuptur.
Âhiret karde şlerim ve çal ışkan talebelerim  Hüsrev Efendi ve  Refet 
Bey,
 Sözler nâm ındaki  envâr- ı Kur’âniye’de üç  keramet-i Kur’âniye’yi hisse-
diyorduk. Sizler dahi gayret ve şevkinizle bir dördüncüsünü ilâve ettirdiniz. 
Bildiğimiz üç ise:
Birincisi : Telifinde fevkalâde  sühûlet ve sürattir. Hatta be ş parça olan On 
Dokuzuncu Mektup, iki-üç günde ve her günde üç-dört  saat zarf ında –mec-
muu on iki  saat eder– kitaps ız, dağda, bağda  telif edildi.  Otuzuncu Söz has-
tal ıklı bir zamanda, be ş-alt ı saatte  telif edildi.  Yirmi Sekizinci Söz olan Cennet 
Bahsi bir veya iki saatte,  Süleyman’ ın  dere bahçesinde  telif edildi. Ben ve 
Tevfik ile  Süleyman bu sürate hayrette kald ık ve hâkezâ.. telifinde bu  kera-
met-i Kur’âniye oldu ğu gibi...
İkincisi : Yazmas ında dahi fevkalâde bir  sühûlet, bir  iştiyak ve usanma-
mak var. Şu zamanda ruhlara, ak ıllara  usanç veren çok  esbap içinde bu  Söz-
ler’den biri ç ıkar.. birden çok yerlerde kemâl- i iştiyakla yaz ılmaya ba şlan ıyor.. 
mühim me şgaleler içinde onlar her şeye tercih ediliyor ve hâkezâ...
Üçüncü Keramet-i Kur’âniye : Bunlar ın okunmas ı dahi  usanç vermiyor. 
Husûsan ihtiyaç hissedilse, okundukça zevk al ınıyor, usan ılm ıyor.
İşte, siz dahi dördüncü bir  keramet-i Kur’âniye’yi isbat ettiniz.  Hüsrev gi-
bi kendine  tembel diyen ve be ş senedir  Sözler’i işittiği hâlde yazmaya cidden 
 tembellik  edip başlamayan bir karde şimiz, bir ayda on dört kitab ı güzel ve 
dikkatli yazmas ı şüphesiz dördüncü bir keramet-i esrar- ı Kur’âniye’dir. Hu-
sûsan Otuz Üçüncü Mektup olan Otuz Üç Pencereler’in k ıymeti tamamen 
takdir edilmi ş ki, gayet dikkatle ve güzel yaz ılm ış. Evet, o  risale,  mârifetullah 
ve  iman- ı billâh için en kuvvetli ve en parlak bir risaledir . Yaln ız, baştaki 
pencereler gayet icmal ve ihtisarla gidilmi ştir. Fakat gittikçe  inkişaf eder, daha 
ziyade parlar. Zaten sâir telifâta muhalif olarak ekser  Sözler’in ba şlar ı  mücmel 
başlar, gittikçe geni şlenir, tenevvür eder.
Yirmi Sekizinci Mektub’un
Yedinci Meselesi
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1نَĳُđَĩْåَĺ َّאĩِĨ ٌóْĻَì َĳُİ اĳُèَóْęَĻْĥَĘ ِכَĤٰñِ×َĘ ۪įِÝَĩْèَóِÖوَ ِّٰųا ِģْąَęِÖ ْģُĜ
Şu mesele, “Yedi İşaret”tir.
Evvelâ,  tahdis-i nimet sûretinde birkaç s ırr- ı inâyeti izhar eden “Yedi Se-
beb”i beyan ederiz.
Birinci Sebep : Eski Harb-i Umumî’den evvel ve evâilinde, bir  vâk ıa-y ı 
sâd ıkada görüyorum ki  Ararat Da ğı denilen  meşhur  Ağrı Dağı’nın alt ınday ım. 
Birden o  dağ, müthiş  infilâk etti. Da ğlar gibi parçalar ı dünyan ın her taraf ı-
na dağıttı. O  dehşet içinde bakt ım ki merhum vâlidem yan ımdad ır. Dedim: 
“Ana, korkma! Cenâb- ı Hakk’ ın emridir, O  Rahîm’dir ve Hakîm’dir.” Bir-
den, o hâlette iken bakt ım ki mühim bir zât bana âmirâne diyor ki: “İ’câz- ı 
Kur’ân’ ı beyan et!”  Uyand ım, anlad ım ki; bir büyük   infilâk olacak.. o  in-
filâk ve ink ılâptan sonra Kur’ân etraf ındaki surlar k ırılacak.. do ğrudan 
doğruya  Kur’ân kendi kendini müdafaa edecek.. ve Kur’ân’a hücum  edi-
lecek.. i’câz ı, onun çelik bir z ırhı  olacak.. ve şu i’câz ın bir nev’ini şu za-
manda izhar ına, haddimin fevkinde olarak benim gibi bir adam   namzet 
olacak.. ve  namzet oldu ğumu anlad ım.
Madem   i’câz- ı Kur’ân’ ı bir derece beyan,  Sözler’le oldu. Elbette, o  i’câz ın 
hesab ına geçen ve onun re şehât ı ve berekât ı nev’inden olan hizmetimizdeki 
inâyât ı izhar etmek, i’câza yard ımd ır ve izhar etmek gerektir.
İkinci Sebep : Madem  Kur’ân- ı Hakîm mür şidimizdir, üstad ımızd ır, ima-
mımızd ır , her bir âdâpta rehberimizdir. O, kendi kendini methediyor. Biz de 
onun dersine ittibâen, onun tefsirini methedece ğiz.
Hem madem yaz ılan  Sözler, onun bir nevi tefsiridir.. ve o risaleler ki 
 hakâik-i Kur’âniye’nin mal ıdır ve hakikatleridir.. ve madem  Kur’ân- ı Hakîm 
1 “De ki; Allah’ ın lütfuyla, rahmetiyle, evet sadece bununla ferahlan ın. Çünkü bu, onlar ın dünya mal ı 
olarak toplad ıklar ı bütün şeylerden daha hay ırlıdır.” (Yûnus sûresi, 10/58 ).
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   187
ekser sûrelerde, husûsan 1
ٰóۤĤا’ larda  2ۤħٰè ’lerde kendi kendini kemâl- i haşmet-
le gösteriyor, kemâlât ını söylüyor, lây ık olduğu methi kendi kendine ediyor. 
Elbette ,  Sözler ’de  in’ikâs etmi ş  Kur’ân- ı Hakîm’in lemeât- ı i’câziyesinden 
ve o hizmetin  makbuliyetine  alâmet olan  inâyât- ı rabbâniyenin izhar ına 
mükellefiz . Çünkü o üstad ımız öyle eder ve öyle ders verir.
Üçüncü Sebep :  Sözler hakk ında,  tevazu sûretinde demiyorum; belki bir 
hakikati beyan etmek için derim ki:
 Sözler’deki hakâik ve  kemâlât benim de ğil, Kur’ân’ ınd ır ve Kur’â-
n’dan  tereşşuh etmiştir. Hatta   Onuncu Söz, yüzer    âyât- ı Kur’âniye’den 
süzülmü ş baz ı katarâtt ır. Sâir risaleler dahi umumen öyledir.
Madem ben öyle biliyorum ve madem ben fâniyim, gidece ğim. Elbette 
bâki olacak bir şey ve bir eser, benimle ba ğlanmamak gerektir ve ba ğlanma-
mal ı. Ve madem  ehl-i  dalâlet ve  tuğyan, işlerine gelmeyen bir eseri, eser sahi-
bini çürütmekle eseri çürütmek âdetleridir. Elbette,   semâ-y ı Kur’ân’ ın y ıldızla-
rıyla bağlanan risaleler, benim gibi  çok itirazâta ve tenkidâta medar olabilen 
ve  sukut edebilen çürük bir direk ile ba ğlanmamal ı.
Hem madem örf-ü nâsta, bir eserdeki  mezâyâ, o eserin masdar ı ve men-
ba ı zannettikleri müellifinin etvâr ında aran ılıyor.. ve bu örfe göre, o hakâik-i 
âliyeyi ve o cevâhir-i gâliyeyi kendim gibi bir müflise ve onlar ın binde biri-
ni kendinde gösteremeyen şahsiyetime mal etmek, hakikate kar şı büyük bir 
haks ızlık olduğu için; risaleler kendi mal ım değil, Kur’ân’ ın mal ı olarak, 
Kur’ân’ ın  reşehât- ı meziyât ına   mazhar olduklar ını  izhar etmeye mecbu-
rum. Evet, lezzetli  üzüm salk ımlar ının hâsiyetleri, kuru çubu ğunda ara-
nılmaz. İşte ben de öyle bir kuru  çubuk hükmündeyim.
Dördüncü Sebep : Bazen  tevazu, küfrân- ı nimeti istilzam ediyor; bel-
ki  küfrân- ı nimet olur. Bazen de  tahdis-i nimet, iftihar olur. İkisi de zarar-
dır. Bunun çare-i yegânesi –ki ne  küfrân- ı nimet ç ıksın, ne de iftihar ol-
sun– meziyet ve kemâlâtlar ı ikrar  edip, fakat temellük etmeyerek,   Mün’-
im-i Hakikî’nin eser-i in’âm ı olarak göstermektir.  Meselâ, nas ıl ki murassa 
ve müzeyyen bir  elbise-i fâhireyi biri sana giydirse ve onunla çok güzelle şsen, 
1 “Elif, Lâm, Râ.” ( Yûnus sûresi, 10/1;  Hûd sûresi, 11/1;  Yûsuf sûresi, 12/1;  İbrahim sûresi, 14/1;  Hicr 
sûresi, 15/1).
2 “Hâ, Mîm.” ( Mü’min sûresi, 40/1;  Fussilet sûresi, 41/1;  Şûrâ sûresi, 42/1;  Zuhruf sûresi, 43/1;  Duhân 
sûresi, 44/1;  Câsiye sûresi, 45/1;  Ahkaf sûresi, 46/1).
188  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
halk sana dese, “Mâşallah, çok güzelsin, çok güzelle ştin.” Eğer sen  tevazu-
kârâne desen, “Hâşâ, ben neyim? Hiç! Bu nedir, nerede güzellik?”  O vakit 
 küfrân- ı nimet olur ve hulleyi sana giydiren mahir sanatkâra kar şı hürmetsizlik 
olur. Eğer  müftehirâne desen, “Evet, ben çok güzelim. Benim gibi güzel 
nerede var? Benim gibi birini gösteriniz.” O vakit, ma ğrurâne bir fahirdir. 
İşte fahirden, küfrândan kurtulmak için demeli ki: “Evet, ben güzelle ştim. 
Fakat güzellik libas ınd ır ve dolay ısıyla libas ı bana giydirenindir, benim 
değildir.”
İşte, bunun gibi ben de sesim yeti şse bütün küre-i arza ba ğırarak derim 
ki:  Sözler güzeldirler, hakikattirler. Fakat benim de ğildirler;  Kur’ân- ı  Ke-
rîm’in hakâikinden telemmû etmi ş şuâlard ır .
1 ٍïَّĩَéُĩِÖ ĹِÝَĤَאĝَĨ ُÛْèَïَĨ ْīٰכِĤوَ  ĹِÝَĤَאĝَĩِÖ ًاïَّĩَéُĨ ُÛْèَïَĨ َאĨوَ
düsturuyla derim ki:
ْاٰنِóُĝْĤِאÖ ĹِÜَאĩِĥכَ ُÛْèَïَĨ ْīٰכِĤوَ  ĹِÜَאĩِĥِכَÖ ْاٰنَóُĝْĤا ُÛْèَïَĨ َאĨوَ
Yani, “Kur’ân’ ın hakâik-i i’câz ını ben güzelle ştiremedim,  güzel gös-
teremedim. Belki Kur’ân’ ın güzel hakikatleri benim tâbirâtlar ımı da  gü-
zelleştirdi, ulvîle ştirdi.”
Madem böyledir; hakâik-i Kur’ân’ ın güzelliği nâm ına,  Sözler nâm ındaki 
 aynalar ının güzelliklerini ve o aynadarl ığa terettüp eden  inâyât- ı ilâhiyeyi iz-
har etmek, makbul bir tahdis-i nimettir.
Beşinci Sebep : Çok zaman evvel, bir ehl-i velâyetten i şittim ki: O zât, 
eski velilerin  gaybî işaretlerinden istihraç etmi ş ve kanaati gelmi ş ki; “ Şark 
taraf ından bir  nur  zuhur edecek, bid’alar zulümât ını dağıtacak.”  Ben, 
böyle bir nurun zuhuruna çok intizar ettim ve ediyorum. Fakat çiçekler baharda gelir. Öyle  kudsî çiçeklere  zemin haz ır etmek lâz ım gelir. Ve an-
lad ık ki, bu hizmetimizle o  nurâni zâtlara  zemin ihzar ediyoruz.
Madem kendimize ait de ğil; elbette,  Sözler nâm ındaki nurlara ait olan 
 inâyât- ı ilâhiyeyi beyan etmekte  medar- ı fahir ve  gurur olamaz, belki  medar- ı 
hamd ve  şükür ve  tahdis-i nimet  olur.
1 “Ben sözlerimle Muhammed’i (aleyhissalâtü vesselâm)  övmüş olmad ım; asl ında sözlerimi Muhammed 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’la övmü ş ve güzelle ştirmiş oldum.” Hassân İbni Sâbit’in sözü olarak; İbnü’l-Esîr, 
el-Meselü’s-sâir  2/357; el-Kalka şendî, Subhu’l-a’ şâ 2/321; İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  1/58 (44.
Mektup).
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   189
Alt ınc ı Sebep :  Sözler’in telifi vâs ıtas ıyla Kur’ân’a hizmetimize bir  mükâ-
fât- ı âcile ve bir  vâs ıta- yı  teşvik olan   inâyât- ı rabbâniye, bir muvaffakiyettir. 
Muvaffakiyet ise izhar edilir. Muvaffakiyetten geçse, olsa olsa bir  ikram- ı ilâhî 
olur. İkram- ı ilâhî ise, izhar ı bir şükr-ü mânevîdir.
Ondan dahi geçse, olsa olsa, hiç ihtiyâr ımız kar ışmadan bir  keramet-i 
Kur’âniye olur. Biz  mazhar olmu şuz. Bu nevi ihtiyârs ız ve habersiz gelen bir 
kerametin izhar ı zarars ızd ır. Eğer  âdi kerâmât ın fevkine ç ıksa, o vakit olsa ol-
sa Kur’ân’ ın  i’câz- ı mânevîsinin şûleleri olur. Madem   i’câz izhar edilir; elbette 
i’câza yard ım edenin dahi izhar ı,  i’câz hesab ına geçer. Hiç  medar- ı fahir ve 
 gurur olamaz; belki  medar- ı hamd ve şükrand ır.
Yedinci Sebep :  Nev-i insan ın yüzde sekseni ehl-i tahkik de ğildir ki; 
hakikate nüfuz etsin ve hakikati, hakikat tan ıyıp kabul etsin. Belki, sûre-
te, hüsn-ü zanna binâen makbul ve  mûtemet insanlardan i şittikleri me-
sâili takliden kabul ederler. Hatta, kuvvetli bir hakikati  zay ıf bir adam ın 
elinde  zay ıf görür.. ve k ıymetsiz bir meseleyi  kıymettar bir adam ın elinde 
görse,  kıymettar  telâkki eder.
İşte ona binâen, benim gibi  zay ıf ve k ıymetsiz bir bîçârenin elindeki  ha-
kâik-i imaniye ve Kur’âniye’nin k ıymetini, ekser nâs ın nokta-y ı nazar ında dü-
şürmemek için, bilmecburiye ilân ediyorum ki; ihtiyâr ımız ve haberimiz olma-
dan birisi, bizi  istihdam ediyor; biz bilmeyerek, bizi mühim i şlerde çal ıştırıyor. 
Delilimiz de şudur ki, şuurumuz ve ihtiyâr ımızdan hariç bir k ısım inâyâta ve 
teshilâta  mazhar oluyoruz. Öyleyse, o inâyetleri ba ğırarak ilân etmeye mec-
buruz.
İşte, geçmi ş yedi esbaba binâen,  küllî birkaç  inâyet-i rabbâniyeye i şaret 
edeceğiz.
Birinci İşaret: Yirmi Sekizinci Mektub’un Sekizinci Meselesi’nin Birinci 
Nüktesi’nde beyan edilmi ştir ki, “ tevâfukat” tır. Ezcümle: Mucizât- ı Ahmedi-
ye Mektubat ı’nda, Üçüncü İşareti’nden tâ On Sekizinci İşareti’ne kadar altm ış 
 sayfa; habersiz, bilmeyerek, bir müstensihin nüshas ında –iki  sayfa müstesna 
olmak üzere mütebâki bütün sayfalarda– kemâl- i muvâzenetle, iki yüzden 
ziyade   Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimeleri birbirine bak ıyorlar. Kim 
insafla iki sayfaya dikkat etse,  tesadüf olmad ığını tasdik  edecek. Hâlbuki  te-
sadüf, olsa olsa bir sayfada kesretli emsâl kelimeleri bulunsa yar ı yar ıya  te-
vâfuk olur, ancak bir-iki sayfada tamamen  tevâfuk edebilir. O hâlde böyle 
umum sayfalarda   Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimesi; iki olsun, üç 
190  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olsun, dört olsun veya daha ziyade olsun, kemâl- i mizanla birbirinin yüzüne 
baksa elbette  tesadüf olmas ı mümkün de ğildir. Hem sekiz ayr ı ayr ı müsten-
sihin bozamad ığı bir tevâfukun, kuvvetli bir  işaret-i gaybiye içinde oldu ğunu 
gösterir.
Nas ıl ki ehl-i belâgat ın kitaplar ında belâgat ın derecât ı bulundu ğu hâlde, 
 Kur’ân- ı Hakîm’deki  belâgat, derece-i i’câza ç ıkm ış;  kimsenin haddi de ğil ki 
ona yetişsin. Öyle de  mucizât- ı Ahmediye’nin bir aynas ı olan On Dokuzuncu 
Mektup ve  mucizât- ı Kur’âniye’nin bir tercüman ı olan  Yirmi Be şinci Söz ve 
Kur’ân’ ın bir nevi tefsiri olan  Risale-i Nur  eczalar ında  tevâfukat, umum kitap-
lar ın fevkinde bir  derece-i garâbet gösteriyor. Ve ondan anla şılıyor ki;  muci-
zât- ı Kur’âniye ve  mucizât- ı Ahmediye’nin bir nevi kerametidir ki o aynalarda 
 tecellî ve  temessül ediyor.
İkinci İşaret: Hizmet-i Kur’âniye’ye ait  inâyât- ı rabbâniyenin ikincisi şu-
dur ki:  Cenâb- ı Hak benim gibi kalemsiz,  yar ım  ümmî, diyar- ı gurbette kimse-
siz, ihtilâttan men edilmi ş bir tarzda; kuvvetli, ciddî, samimî,  gayûr,  fedakâr.. 
ve kalemleri birer  elmas  kılıç olan karde şleri bana  muâvin ihsan etti. Zay ıf ve 
âciz omzuma çok  ağır gelen  vazife-i Kur’âniye’yi, o kuvvetli omuzlara bindirdi, 
kemâl- i kereminden yükümü hafifle ştirdi. O mübarek  cemaat ise – Hulûsi’nin 
tâbiriyle–  telsiz telgraf ın âhizeleri hükmünde –ve  Sabri’nin tâbiriyle– Nur fabri-
kas ının elektriklerini yeti ştiren makineler hükmünde ayr ı ayr ı meziyetleri ve  kıy-
mettar muhtelif hâsiyetleriyle beraber –yine  Sabri’nin tâbiriyle– bir   tevâfukat- ı 
gaybiye nev’inden olarak,  şevk ve  sa’y u gayret ve ciddiyette birbirine benzer 
bir sûrette, esrar- ı Kur’âniye’yi ve envâr- ı imaniyeyi etrafa ne şretmeleri ve her 
yere eriştirmeleri ve şu zamanda (yani hurufât de ğişmiş,  matbaa yok, herkes 
envâr- ı imaniyeye muhtaç oldu ğu bir zamanda) ve fütur verecek ve şevki k ıra-
cak çok  esbap varken; bunlar ın fütursuz,  kemâl- i  şevk ve gayretle bu hizmetleri, 
doğrudan do ğruya bir  keramet-i Kur’âniye ve  zâhir bir  inâyet-i ilâhiyedir.
Evet, velâyetin kerameti oldu ğu gibi, niyet-i hâlisan ın dahi kerameti 
vard ır. Samimiyetin dahi kerameti vard ır. Bâhusus,  lillâh için olan bir 
 uhuvvet dairesindeki karde şlerin içinde ciddî, samimî tesânüdün çok ke-
rametleri olabilir. Hatta şöyle bir cemaatin şahs- ı mânevîsi bir  veliyy-i 
 kâmil hükmüne geçebilir, inâyâta  mazhar olur.
İşte, ey karde şlerim ve ey  hizmet-i Kur’ân’da arkada şlar ım! Bir kaleyi 
fetheden bir bölü ğün  çavuşuna, bütün şerefi ve bütün ganimeti vermek nas ıl 
zulümdür, bir hatad ır. Öyle de şahs- ı mânevînizin kuvvetiyle ve kalemlerinizle 
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   191
hâs ıl olan fütuhattaki inâyât ı benim gibi bir bîçâreye veremezsiniz. Elbette, 
böyle mübarek bir cemaatte,  tevâfukat- ı gaybiyeden daha ziyade kuvvetli 
bir  işaret-i gaybiye var ve ben görüyorum, fakat herkese ve umuma gös-
teremiyorum.
Üçüncü İşaret:  Risale-i Nur eczalar ı, bütün mühim  hakâik-i imaniye ve 
Kur’âniye’yi, hatta en muannide kar şı dahi parlak bir sûrette isbat ı, çok kuv-
vetli bir  işaret-i gaybiye ve bir  inâyet-i ilâhiyedir. Çünkü  hakâik-i imaniye ve 
Kur’âniye içinde öyleleri var ki en büyük bir  dâhi  telâkki edilen  İbni Sina, 
fehminde aczini itiraf etmi ş; “Ak ıl buna yol bulamaz!” demi ş.   Onuncu Söz 
Risalesi, o zât ın dehâs ıyla yetişemediği hakâiki, avâmlara da çocuklara da 
bildiriyor.
Hem meselâ;  sırr- ı  kader ve  cüz-ü ihtiyârînin hâlli için,  koca  Sa’d- ı Tef-
tazânî gibi bir  allâme, k ırk elli sayfada  meşhur  Mukaddemât- ı İsnâ Aşer nâ-
mıyla Telvih nâm kitab ında ancak halletti ği ve ancak havassa bildirdi ği ayn ı 
mesâili, kadere dair olan  Yirmi Alt ınc ı Söz’de İkinci Mebhas’ ın iki sayfas ında 
tamam ıyla, hem herkese bildirecek bir tarzda beyan ı, eser-i  inâyet olmazsa 
nedir?
Hem bütün ukûlü hayrette b ırakan ve hiçbir felsefenin eliyle ke şfedileme-
yen ve  sırr- ı  hilkat-i  âlem ve   tılsım- ı  kâinat denilen ve Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın 
i’câz ıyla keşfedilen o   tılsım- ı  müşki’l-küşâ ve o   muamma-y ı  hayret-nümâ, Yir-
mi Dördüncü Mektup ve   Yirmi Dokuzuncu Söz’ün âhirindeki remizli nüktede 
ve  Otuzuncu Söz’ün,  tahavvülât- ı zerrât ın alt ı adet hikmetinde ke şfedilmiştir. 
Kâinattaki faaliyet-i hayret-nümân ın t ılsımını ve hilkat-i kâinat ın ve âk ıbetinin 
muammas ını ve  tahavvülât- ı zerrâttaki harekât ın s ırr- ı hikmetini  keşif ve be-
yan etmişlerdir; meydandad ır, bak ılabilir.
Hem  sırr- ı  ehadiyet ile şeriksiz  vahdet-i rubûbiyeti, hem nihayetsiz  kurbi-
yet-i ilâhiye ile nihayetsiz bu’diyetimiz olan  hayret-engiz hakikatleri, kemâl- i 
vuzuhla  On Alt ınc ı Söz ve  Otuz İkinci Söz, beyan ettikleri gibi; kudret-i ilâhi-
yeye nisbeten  zerrât ve  seyyârât müsâvi oldu ğunu.. ve ha şr-i âzamda umum 
zîruhun ihyâs ı, bir nefsin ihyâs ı kadar o kudrete kolay oldu ğunu.. ve şirkin 
hilkat-i kâinatta müdahalesi  imtinâ derecesinde ak ıldan uzak oldu ğunu ke-
mâl- i vuzuhla gösteren  Yirminci Mektup’taki 1
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ kelimesi 
beyan ında ve üç temsili hâvi onun zeyli, şu  azîm s ırr- ı vahdeti ke şfetmiştir.
1 “Allah her şeye kâdirdir.” (Mâide sûresi, 5/120 ; Hûd sûresi, 11/4 ; Rûm sûresi, 30/50  ; …)
192  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hem  hakâik-i imaniye ve Kur’âniye’de öyle bir geni şlik var ki en büyük 
 zekâ-y ı beşerî  ihata edemedi ği hâlde; benim gibi zihni  müşevveş, vaziyeti  pe-
rişan, müracaat edilecek kitap yokken, s ıkıntılı ve süratle yazan bir adamda, o 
hakâikin  ekseriyet-i mutlakas ı dekâikiyle zuhuru, do ğrudan do ğruya  Kur’ân- ı 
Hakîm’in  i’câz- ı mânevîsinin eseri ve  inâyet -i rabbâniyenin bir cilvesi ve kuv-
vetli bir işaret-i gaybiyedir.
Dördüncü İşaret: Elli altm ış risaleler1(Hâşiye) öyle bir tarzda ihsan edilmi ş 
ki; değil benim gibi az dü şünen ve zuhurata  tebaiyet eden ve tetkike vakit 
bulamayan bir insan ın, belki büyük zekâlardan mürekkep bir ehl-i tetkikin 
 sa’y ve gayretiyle yap ılmayan bir tarzda telifleri, do ğrudan do ğruya bir eser-i 
 inâyet olduklar ını gösteriyor. Çünkü bütün bu risalelerde bütün derin hakâik, 
temsilât vâs ıtas ıyla, en  âmî ve  ümmî olanlara kadar ders veriliyor. Hâlbuki o 
hakâikin ço ğunu, büyük âlimler “Tefhim edilmez!” deyip de ğil avâma, belki 
havassa da bildiremiyorlar.
İşte, en uzak hakikatleri en yak ın bir tarzda, en  âmî bir adama ders ve-
recek derecede, benim gibi Türkçe’si  az, sözleri  muğlâk, çoğu anlaşılmaz ve 
“ Zâhir hakikatleri dahi mü şkülleştiriyor.” diye eskiden beri  iştihar bulmu ş ve 
eski eserleri –k ısmen– o sû-i i ştihar ı tasdik  etmiş bir şahs ın elinde bu harika 
 teshilât ve   sühûlet-i beyan; elbette, bilâ- şüphe, bir eser-i inâyettir ve onun hü-
neri olamaz ve  Kur’ân- ı  Kerîm’in  i’câz- ı mânevîsinin bir cilvesidir  ve temsilât- ı 
Kur’âniye’nin bir temessülüdür ve in’ikâs ıdır.
Beşinci İşaret: Risaleler umumiyetle pekçok  intişar ettiği hâlde; en bü-
yük âlimden tut, tâ en  âmî adama kadar ve  ehl-i  kalb büyük bir veliden tut, tâ 
en  muannit dinsiz bir feylesofa kadar olan  tabakât- ı  nâs ve tâifeler, o risaleleri 
gördükleri ve okuduklar ı ve bir k ısm ı tokatlar ını yedikleri hâlde  tenkit edil-
memesi.. ve her  tâife derecesine göre istifade etmesi, do ğrudan do ğruya bir 
 eser-i   inâyet-i rabbâniye ve bir  keramet-i Kur’âniye oldu ğu gibi, çok  tetkikât 
ve taharriyât ın neticesiyle ancak husûl bulan o çe şit risaleler, fevkalâde bir 
süratle, hem idrakimi ve fikrimi  müşevveş eden s ıkıntılı ink ıbaz vakitlerinde 
yaz ılmas ı dahi, bir eser-i  inâyet ve bir ikram- ı rabbânîdir.
Evet, ekser karde şlerim ve yan ımdaki umum arkada şlar ım ve müs-
tensihler biliyorlar ki On Dokuzuncu Mektub’un be ş parças ı, birkaç gün 
zarf ında; her gün iki-üç saatte ve mecmuu on iki saatte, hiçbir kitaba mü-
racaat edilmeden yaz ılmas ı; hatta en mühim bir parça ve o parçada  lafz- ı 
  Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  kelimesinde  zâhir bir  hâtem-i nübüvveti 
1 (Hâşiye) Şimdi yüz otuzdur.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   193
gösteren dördüncü  cüz; üç-dört saatte, da ğda,   yağmur alt ında, ezber ya-
zılm ış. Ve  Otuzuncu Söz gibi mühim ve dakik bir  risale, alt ı  saat içinde bir 
bağda yaz ılm ış. Ve  Yirmi Sekizinci Söz,  Süleyman’ ın bahçesinde bir, niha-
yet iki  saat içinde yaz ılmas ı gibi.. ekser risalelerin böyle olmas ı ve eskiden 
beri s ıkıntılı ve  münkab ız olduğum zaman en  zâhir hakikatleri dahi beyan 
edemedi ğimi, belki bilemedi ğimi yak ın dostlar ım biliyorlar.  Husûsan o 
sıkıntıya hastal ık da ilâve edilse, daha ziyade beni dersten, teliften men 
etmekle beraber;  en mühim  Sözler ve risalelerin, en s ıkıntılı ve hastal ıklı 
zaman ımda, en süratli bir tarzda yaz ılmas ı, doğrudan do ğruya bir  inâyet-i 
ilâhiye ve bir  ikram- ı  rabbânî ve bir  keramet-i Kur’âniye olmazsa nedir?
Hem hangi kitap olursa olsun, böyle hakâik-i ilâhiyeden ve imaniyeden 
bahsetmi şse,  alâküllihâl bir k ısım mesâili, bir k ısım insanlara zarar verir. Ve 
zarar verdikleri için, her mesele herkese ne şredilmemi ş. Hâlbuki şu risaleler 
ise, şimdiye kadar hiç kimsede –çoklardan sordu ğum hâlde–  sû-i  tesir ve  ak-
sülamel ve  tahdîş-i  ezhan gibi bir zarar vermedikleri, do ğrudan do ğruya bir 
 işaret-i gaybiye ve bir   inâyet-i rabbâniye oldu ğu bizce muhakkakt ır.
Alt ınc ı İşaret: Şimdi bence  kat’iyet peydâ etmi ştir ki; ekser hayat ım,  ihti-
yâr ve iktidar ımın,  şuur ve tedbirimin haricinde, öyle bir tarzda geçmi ş ve öy-
le garip bir sûrette ona cereyan verilmi ş, tâ  Kur’ân- ı Hakîm’e hizmet edecek 
olan bu nevi risaleleri  netice versin. Âdeta bütün  hayat- ı ilmiyem,  mukadde-
mât- ı ihzâriye hükmüne geçmi ş ve  Sözler’le   i’câz- ı Kur’ân’ ın izhar ı, onun ne-
ticesi olacak bir sûrette  olmuştur. Hatta, şu yedi sene nefyimde ve gurbetimde 
ve sebepsiz ve arzumun hilâf ında tecerrüdüm ve me şrebime muhalif, yaln ız 
bir köyde  imrâr- ı  hayat etmekli ğim.. ve eskiden beri ülfet etti ğim  hayat- ı iç-
timaiyenin çok râb ıtalar ından ve kaidelerinden nefret  edip terk etmekli ğim, 
doğrudan do ğruya bu  hizmet-i Kur’âniye’yi  hâlis, sâfi bir sûrette yapt ırmak 
için bu vaziyet verildi ğine şüphem kalmam ıştır. Hatta çok defa bana verilen 
sıkıntı ve zulmen bana kar şı olan tazyikat perdesi alt ında bir  dest-i  inâyet ta-
raf ından  merhametkârâne, Kur’ân’ ın esrar ına  hasr- ı  fikir ettirmek ve nazar ı 
 dağıtmamak için yap ılm ıştır, kanaatindeyim. Hatta eskiden mütâlaaya çok 
 müştâk olduğum hâlde, bütün bütün sâir kitaplar ın mütâlaas ından bir men, 
bir  mücânebet ruhuma verilmi şti. Böyle gurbette  medar- ı teselli ve  ünsiyet 
olan mütâlaay ı bana terkettiren, anlad ım ki doğrudan do ğruya   âyât- ı Kur’â-
niye’nin  üstad- ı mutlak olmalar ı içindir.
Hem yaz ılan eserler, risaleler – ekseriyet-i mutlakas ı– hariçten hiçbir  se-
bep gelmeyerek, ruhumdan tevellüt eden bir hâcete binâen, âni ve  def’î 
194  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olarak ihsan edilmi ş. Sonra baz ı dostlar ıma gösterdi ğim vakit demi şler: “Şu 
zaman ın yaralar ına devâd ır.” İntişar ettikten sonra ekser karde şlerimden an-
lad ım ki tam şu zamandaki ihtiyaca  muvâf ık ve derde lây ık bir  ilâç hükmüne 
geçiyor.
İşte,  ihtiyâr ve şuurumun dairesi haricinde,  mezkûr hâletler ve  sergüzeşt-i 
hayat ım ve ulûmlar ın envâlar ındaki  hilâf- ı  âdet, ihtiyârs ız tetebbuât ım, böyle 
bir netice-i kudsiyeye müncer olmak için, kuvvetli bir  inâyet-i ilâhiye ve bir 
 ikram- ı  rabbânî oldu ğuna bende  şüphe b ırakmam ıştır.
Yedinci İşaret: Bu hizmetimiz zaman ında, beş-alt ı sene zarf ında,  bilâ- mü-
balâğa yüz   eser-i  ikram- ı ilâhî ve   inâyet-i rabbâniye ve  keramet-i Kur’âniye’yi 
gözümüzle gördük. Bir k ısm ını On Alt ınc ı Mektup’ta i şaret ettik. Bir k ısm ını 
 Yirmi Alt ınc ı Mektub’un Dördüncü Mebhas ı’nın Mesâil-i Müteferrikas ı’nda, 
bir k ısm ını Yirmi Sekizinci Mektub’un Üçüncü Meselesi’nde beyan ettik. Be-
nim yak ın arkada şlar ım bunu biliyorlar. Dâimî arkada şım   Süleyman Efendi, 
çoklar ını biliyor. Husûsan  Sözler’in ve risalelerin ne şrinde ve tashihât ında 
ve yerlerine yerle ştirmekte ve  tesvid ve tebyizinde  fevka’l-me’mûl,  kera-
metkârâne bir teshilâta  mazhar oluyoruz..  keramet-i Kur’âniye oldu ğuna 
şüphemiz kalm ıyor. Bunun misalleri yüzlerdir.
Hem  maîşet hususunda o kadar şefkatle besleniyoruz ki en küçük 
bir arzu-yu kalbimizi bizi  istihdam eden  Sahib-i İnâyet, tatmin etmek için 
 fevka’l-me’mûl bir sûrette ihsan ediyor ve hâkezâ...
İşte bu hâl gayet kuvvetli bir i şaret-i gaybiyedir ki biz  istihdam olunu-
yoruz. Hem  rıza dairesinde, hem  inâyet alt ında bize  hizmet-i Kur’âniye 
yapt ırılıyor.
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
2ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
 ۪įِ×ْéَĀوَ ۪įِĤاٰ ĵٰĥَĐوَ أَدَاءً ۪įِّĝَéِĤوَ َאءًĄرِ َכَĤ نُĳَכُÜ َةًŻَĀ ٍïَّĩَéُĨ َאĬِïِّĻَø ĵٰĥَĐ ِّģَĀ َّħُıّٰĥĤاَ
3.َīĻِĨاٰ ًا،óĻِáכَ ًאĩĻِĥْùَÜ ْħِّĥَøوَ
f
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
2 “Sübhans ın yâ Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
3 Allah’ ım! Efendimiz Muhammed’e, O’nun âl ve ashab ına, senin ho şnutluğuna ve O’nun hakk ının 
ödenmesine vesile olacak şekilde çok salât ve selâm eyle, âmîn...
Mahrem Bir Suâle Cevaptır Mahrem Bir Suâle Cevapt ır
[Şu  sırr-ı  inâyet, eskiden mahremce yaz ılm ış; On Dördüncü Söz’ün 
âhirine ilhak edilmi şti. Her nas ılsa ekser müstensihler unutup yazmam ış-
lard ı. Demek münasip ve lây ık mevkii buras ıym ış ki gizli kalm ış.]
Benden suâl ediyorsun: “Neden senin Kur’ân’dan yazd ığın  Sözler’de 
bir kuvvet, bir  tesir var  ki, müfessirlerin ve âriflerin sözlerinde nâdiren 
bulunur? Bazen bir sat ırda bir  sayfa kadar kuvvet var, bir sayfada bir 
kitap kadar  tesir bulunuyor.”
Elcevap: Elcevap:  Güzel bir cevapt ır! Şeref,   i’câz- ı Kur’ân’a ait oldu ğundan ve 
bana ait olmad ığından,  bilâ -pervâ derim:
Ekseriyet itibar ıyla öyledir. Çünkü;  yaz ılan  Sözler  tasavvur de ğil, tas-
diktir..  teslim de ğil, imand ır.. mârifet de ğil, şehâdettir, şuhûddur.. taklit 
değil, tahkiktir..  iltizam de ğil, iz’and ır..  tasavvuf de ğil, hakikattir..  dâvâ 
değil,  dâvâ içinde burhand ır.
Şu s ırrın hikmeti budur ki: Eski zamanda  esâsât- ı imaniye, mahfuzdu; 
 teslim,  kavî idi. Teferruâtta, âriflerin mârifetleri delilsiz de olsa beyanâtlar ı 
makbul idi, kâfi idi. Fakat şu zamanda   dalâlet-i fenniye, elini esâsâta ve erkâ-
na uzatm ış olduğundan:
•Her derde lây ık devây ı ihsan eden Hakîm-i  Rahîm olan Zât- ı  Zülce-
lâl,  Kur’ân- ı  Kerîm’in en parlak  mazhar- ı i’câz ından olan  temsilât ından 
bir şûlesini,  acz ve zaaf ıma,  fakr ve ihtiyac ıma merhameten  hizmet-i Ku-
r’ân’a ait yaz ılar ıma ihsan etti..
•Felillâhilhamd,   sırr-ı temsil dürbünüyle en uzak hakikatler, gayet 
yak ın gösterildi..
•Hem  sırr-ı temsil cihetü’l-vahdetiyle, en da ğınık meseleler toplatt ı-
rıldı..
•Hem  sırr-ı temsil merdiveniyle, en  yüksek hakâike kolayl ıkla yetiş-
tirildi..
•Hem  sırr-ı temsil penceresiyle, hakâik-i gaybiyeye, esâsât- ı İslâmiye-
’ye şuhûda yak ın bir  yakîn-i imaniye hâs ıl oldu..
196  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
•Ak ıl ile beraber vehim ve  hayal, hatta  nefis ve  hevâ teslime mecbur 
olduğu gibi,  şeytan dahi  teslim-i silâha mecbur oldu…
Elhâs ıl: Yaz ılar ımda ne kadar güzellik ve  tesir bulunsa, ancak tem-
silât- ı Kur’âniye’nin lemeât ındand ır. Benim hissem; yaln ız şiddet-i ihti-
yac ımla taleptir.. ve gayet aczimle tazarruumdur. Dert benimdir, devâ 
Kur’ân’ ınd ır.
(Yirmi Sekizinci Mektup’tan)
Yedinci Meselenin Yedinci Meselenin  Hâtimesidir Hâtimesidir
(Sekiz  inâyet-i ilâhiye sûretinde gelen i şârât- ı gaybiyeye dair gelen veya 
gelmek ihtimali olan evham ı izâle etmek ve bir s ırr- ı  azîm-i inâyeti beyan 
etmeye dairdir.)
Şu Hâtime “Dört Nükte”dir.
Birinci Nükte : Yirmi Sekizinci Mektub’un Yedinci Meselesi’nde yedi-se-
kiz  küllî ve mânevî  inâyât- ı ilâhiyeden hissetti ğimiz bir işaret-i gaybiyeyi, “Se-
kizinci İnâyet” nam ıyla, “ tevâfukât” tâbiri alt ındaki nak ışta o işârât ın cilvesini 
gördüğümüzü iddia etmi ştik. Ve iddia ediyoruz ki, bu yedi-sekiz  küllî inâyâtlar 
o derece kuvvetli ve kat’îdirler ki, her birisi tek ba şıyla o işârât- ı gaybiyeyi is-
bat eder.
Farz- ı  muhâl olarak, bir k ısm ı  zay ıf görülse, hatta  inkâr edilse, o i şârât- ı 
gaybiyenin kat’iyetine halel vermez. O sekiz inâyât ı  inkâr edemeyen, o i şârât ı 
 inkâr edemez. Fakat  tabakât- ı  nâs muhtelif oldu ğu, hem kesretli tabaka olan 
 tabaka-y ı   avâm, gözüne daha ziyade itimat etti ği için o sekiz inâyât ın içinde 
en kuvvetlisi de ğil, belki en zâhirîsi  tevâfukât oldu ğundan – çendan ötekiler 
daha kuvvetli, fakat bu daha umumî oldu ğu için– ona gelen evham ı defet-
mek maksad ıyla, bir muvâzene nev’inden, bir hakikati beyan etmeye mecbur 
kald ım. Şöyle ki:
O  zâhirî  inâyet hakk ında demi ştik: Yazd ığımız risalelerde, Kur’ân  kelime-
si ve   Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü  vesselâm)  kelimesinde öyle bir derece  tevâfukât 
görünüyor; hiçbir  şüphe b ırakm ıyor ki, bir kast ile  tanzim edilip muvazi bir va-
ziyet verilir. Kast ve  irade ise bizlerin olmad ığına delilimiz, üç-dört sene sonra 
 muttali oldu ğumuzdur. Öyleyse, bu kast ve  irade, bir  inâyet eseri olarak gay-
bîdir. S ırf   i’câz- ı Kur’ân ve  i’câz- ı Ahmediye’yi  teyid sûretinde ve iki  kelimede 
 tevâfuk sûretinde o garip vaziyet verilmi ştir. Bu iki kelimenin mübarekiyeti, 
  i’câz- ı Kur’ân ve  mucizât- ı Ahmediye’ye bir   hâtem-i tasdik   olmakla beraber; 
sâir misil kelimeleri dahi,   ekseriyet-i azîme ile tevâfuka  mazhar etmi şler. Fa-
kat onlar birer sayfaya mahsus; şu iki kelime, bir-iki risalenin umumunda ve 
ekser risalelerde görünüyor. Fakat mükerrer demi şiz: Bu tevâfukun asl ı, sâir 
kitaplarda da çok bulunabilir. Ama kast ve  irade-i âliyeyi gösterecek bu dere-
ce garâbette de ğildir.
198  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Şimdi bu dâvâm ızı çürütmek kabil olmad ığı hâlde,  zâhir nazarlarda çürü-
müş gibi görmekte bir-iki cihet olabilir:
Birisi : “Sizler dü şünüp öyle bir tevâfuku rast getirmi şsiniz,” diyebilirler. 
“Böyle bir şey yapmak kast ile olsa, rahat ve kolay bir şeydir.”
Buna kar şı deriz ki: Bir dâvâda iki   şahid-i  sâd ık kâfidir. Bu dâvâm ızdaki 
kast ve irademiz taalluk etmeyerek, üç-dört sene sonra  muttali oldu ğumuza 
yüz   şahid-i  sâd ık bulunabilir. Bu münasebetle bir nokta söyleyece ğim: Bu 
keramet-i i’câziye,  Kur’ân- ı Hakîm  belâgat cihetinde derece-i i’câzda  olduğu 
nev’inden de ğildir. Çünkü   i’câz- ı Kur’ân’da  kudret-i  beşer, o yolda giderek 
o dereceye  yetişemiyor. Şu keramet-i i’câziye ise, kudret-i be şerle olam ıyor; 
kudret, o i şe kar ışam ıyor.1(Hâşiye)
Üçüncü Nükte :  İşaret-i  hâssa,  işaret-i âmme münasebetiyle bir  sırr- ı da-
kik-i  rubûbiyet ve rahmâniyete i şaret edece ğiz:
Bir karde şimin güzel bir sözü var. O sözü bu meseleye mevzu edece ğim. 
Sözü de şudur ki; bir gün güzel bir tevâfukât ı ona gösterdim. Dedi:
“Güzel! Zaten her hakikat, güzeldir. Fakat bu  Sözler’deki  tevâfukât 
ve  muvaffakiyet daha güzeldir.” Ben de dedim: “Evet, her şey ya hakika-
ten güzeldir, ya bizzat güzeldir veya neticeleri itibar ıyla güzeldir. Ve bu 
güzellik,  rubûbiyet-i âmmeye ve  şümûl-ü rahmete ve  tecellî-yi âmmeye 
bakar. Dedi ğin gibi, bu muvaffakiyetteki  işaret-i gaybiye daha güzeldir. 
Çünkü bu rahmet-i  hâssaya ve  rubûbiyet-i hâssaya ve  tecellî-yi hâssaya 
bakar bir sûrettedir.” Bunu bir temsille  fehme takrib edece ğiz, şöyle ki:
Bir padişah ın umumî saltanat ı ve kanunu ile  merhamet-i şahanesi umum 
 efrad- ı millete te şmil edilebilir. Her fert, do ğrudan do ğruya o padi şah ın lüt-
funa, saltanat ına mazhard ır. O sûret-i umumiyede efrad ın çok münasebât- ı 
hususiyesi vard ır. İkinci cihet, padi şah ın ihsânât- ı hususiyesidir ve evâmir-i 
hâssas ıdır ki; umumî kanunun fevkinde bir ferde ihsan eder, iltifat eder,  emir 
verir.
İşte bu temsil gibi,  Zât- ı  Vâcibü’l-vücûd ve   Hâl ık-ı Hakîm ve  Rahîm’in 
1 (Hâşiye) On Dokuzuncu Mektub’un On Sekizinci İşareti’nde, bir nüshada, bir sayfada dokuz 
 Kur’ân   tevâfuk sûretinde bulundu ğu hâlde, birbirine hat çektik, mecmuunda “Muhammed”  
lafz ı çıktı. O sayfan ın mukabilindeki sayfada sekiz  Kur’ân  tevâfukla beraber, mecmuunda 
“lafzullah” ç ıktı. Tevâfukâtta böyle  bedî şeyler çok var.
 Bu hâşiyenin meâlini gözümüzle gördük.
  Bekir, Tevfik,  Süleyman, Galip, Said
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   199
umumî  rubûbiyet ve  şümûl-ü rahmeti noktas ında her şey hissedard ır. Her şe-
yin hissesine isabet eden cihette, hususî onunla münasebettard ır. Hem kud-
ret ve  irade ve ilm-i muhitiyle her şeye tasarrufât ı, her şeyin en   cüz’î işlerine 
müdahalesi, rubûbiyeti vard ır. Her şey, her şe’ninde O’na muhtaçt ır.. O’-
nun  ilim ve hikmetiyle i şleri görülür,  tanzim edilir. Ne tabiat ın haddi var ki, 
o daire-i  tasarruf-u rubûbiyetinde saklans ın.. ve  tesir sahibi olup müdahale 
etsin.. ve ne de tesadüfün hakk ı var ki, o hassas    mizan- ı  hikmet dairesindeki 
işlerine kar ışsın. Risalelerde, yirmi yerde  kat’î hüccetlerle tesadüfü ve tabiat ı 
nefyetmişiz.. ve Kur’ân k ılıcıyla idam etmi şiz.. müdahalelerini  muhâl  göster-
mişiz. Fakat,  rubûbiyet-i âmmedeki  daire-i esbab- ı zâhiriyede, ehl-i gafletin 
nazar ında hikmeti ve sebebi bilinmeyen i şlerde,  tesadüf nâm ını vermişler. Ve 
hikmetleri  ihata edilmeyen baz ı  ef’âl-i  ilâhiyenin kanunlar ını – tabiat perdesi 
alt ında gizlenmi ş– görememi şler, tabiata müracaat etmi şler.
İkincisi, hususî rubûbiyetidir ve has iltifat ve imdad- ı rahmânîsidir ki, 
umumî kanunlar ın tazyikat ı alt ında tahammül edemeyen fertlerin imdad ı-
na,  Rahmânü’r- Rahîm isimleri imdada yeti şirler, hususî bir sûrette  muâvenet 
ederler, o tazyikattan kurtar ırlar. Onun için, her  zîhayat, husûsan  insan, her 
anda O’ndan istimdat eder ve medet alabilir. İşte bu hususî rubûbiyetindeki 
ihsânât ı, ehl-i gaflete kar şı da  tesadüf alt ına gizlenmez ve tabiata  havale edil-
mez.
İşte bu s ırra binâendir ki; İ’câz- ı Kur’ân ve Mucizât- ı Ahmediye’deki i şâ-
rât- ı gaybiyeyi,  hususî bir i şaret  telâkki ve itikat etmi şiz.. ve bir  imdad- ı hususî 
ve muannitlere kar şı kendini gösterecek bir   inâyet-i  hâssa oldu ğunu  yakîn 
ettik.. ve s ırf  lillâh için ilân ettik. Kusur etmi şsek Allah affetsin, âmîn...
1َאĬْÉَĉْìأَ أَوْ אƯĭĻِùَĬ إِنْ אƯĬْñِìٰاËُÜ َź َאĭَّÖرَ
1 “Ey Rabbimiz! Unutur veya hataya dü şer de bir kusur i şlersek bizi onunla hesaba çekme!” (Bakara 
sûresi, 2/286)
Kardeşlerim,
Size Üstad ve talebeler ve ders arkada şlar ı içinde fayda verecek bir fikrimi 
beyan edece ğim. Şöyle ki:
Sizler –haddimin fevkinde– bir cihette talebemsiniz ve bir cihette ders ar-
kadaşlar ıms ınız ve bir cihette muîn ve mü şavirlerimsiniz.
Aziz karde şlerim, Üstâd ınız lâyuhtî de ğil... Onu hatas ız zannetmek 
hatad ır. Bir bahçede çürük bir elma bulunmakla bahçeye zarar vermez. 
Bir hazinede silik para bulunmakla, hazineyi k ıymetten dü şürtmez. Ha-
senenin on say ılmas ıyla, seyyienin bir say ılmak s ırrıyla, insaf odur ki : 
Bir seyyie, bir hata görünse de, sair hasenata kar şı kalbi buland ırıp itiraz 
etmemektir. Hakâike dair mesâilde külliyatlar ı ve bazen de tafsilâtlar ı 
sünuhat- ı ilhâmiye nev’inden oldu ğundan, hemen umumiyetle şüphesiz-
dir, kat’îdir.
Biliniz, karde şlerim ve ders arkada şlar ım! Benim hatam ı gördüğünüz va-
kit serbestçe bana söyleseniz mesrur olaca ğım. Hatta ba şıma vursan ız, Allah 
raz ı olsun diyece ğim. Hakk’ ın hat ırını muhafaza için ba şka hat ırlara bak ılmaz. 
Nefs-i emmârenin enâniyeti hesab ına Hakk’ ın hat ırı olan bilmedi ğim bir haki-
kati müdafaa de ğil, –ale’r-re’si ve’l-ayn– kabul ederim.
Biliniz ki şu zamanda şu vazife-i imaniye çok mühimdir. Benim gibi za-
yıf, fikri çok cihetlerle ink ısam etmi ş bir bîçâreye yüklenmemeli, elden geldi ği 
kadar yard ım etmeli. Cenâb- ı Hak, kemâl-i rahmetinden, iki senedir ciddî 
hakâike nisbeten yemi şler, fâkiheler nev’inden tevâfukat- ı latîfeyle ezhân ımızı 
taltif etti, zihnimizi ne şelendirdi. Kemâl-i merhametinden o tevâfukat- ı latîfe 
meyveleriyle, ciddî bir hakikat-i Kur’âniye’ye zihnimizi sevketti ve ruhumuza, o meyveleri g ıda ve kut yapt ı. Hurma gibi, hem fâkihe, hem kut oldu. Hem 
hakikat, hem ziynet ve meziyet birle şti…
Kardeşlerim, bu zamanda dalâlet ve gaflete kar şı
 pekçok mânevî kuvve-
te muhtac ız. Maatteessüf, ben şahs ım itibar ıyla çok zay ıf ve müflisim. Hari-
ka kerâmât ım yok ki, bu hakâiki onunla isbat edeyim. Ve kudsî bir himme-
tim yok ki, onunla kulûbu celbedeyim. Ulvî bir deham yok ki, onunla ukulü teshir edeyim. Belki, Kur’ân- ı Hakîm’in dergâh ında, bir dilenci hâdim hük-
mündeyim. Bu muannit ehl-i dalâletin inad ını kırmak ve insafa getirmek için,
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   201
Kur’ân- ı Hakîm’in esrar ından bazen istimdat ederim. Kerâmât- ı Kur’âniye 
olarak, tevâfukatta bir ikram- ı ilâhî hissettim, iki elimle sar ıldım.
Evet, Kur’ân’dan tere şşuh eden İşârâtü’l -İ’câz ve Risâle-i Ha şir’de kat’î bir 
işaret hissettim. Emsâlleri bulunsun bulunmas ın, bence bir keramet-i Kur’âni-
ye’dir.
f
Aziz, s ıdd ık, çal ışkan karde şim,
Senin gördü ğün vazife-i Kur’âniye’nin hepsi mübarektir. Cenâb- ı Hak 
sizi muvaffak etsin, fütur vermesin, şevkinizi art ırsın.
Uhuvvet için bir düsturu beyan edece ğim ki o düsturu cidden nazara al-
mal ısınız:
Hayat, vahdet ve ittihad ın neticesidir. İmtizaçkârâne ittihat gitti ği 
vakit, mânevî hayat da gider. 1ْħُכُéĺرِ َÕَİْñَÜوَ اĳُĥَýْęَÝَĘ اĳُĐَאزَĭَÜ َźوَ işaret ettiği 
gibi, tesanüd bozulsa cemaatin tad ı kaçar. Bilirsiniz ki üç elif ayr ı ayr ı 
yaz ılsa k ıymeti üçtür. Tesanüd-ü adedî ile içtima etse, yüz on bir k ıyme-
tinde oldu ğu gibi, sizin gibi üç-dört hâdim-i Hak, ayr ı ayr ı ve taksimü’l-a’-
mâl olmamak cihetiyle hareket etseler, kuvvetleri üç-dört adam kadard ır. 
Eğer hakikî bir uhuvvetle, birbirinin faziletleriyle iftihar edecek bir tesa-
nüdle, birbirinin ayn ı olmak derecede bir tefâni s ırrıyla hareket etseler, o 
dört adam, dört yüz adam kuvvetinin k ıymetindedirler.
Sizler koca Isparta’y ı değil, belki büyük bir memleketi tenvir edecek elekt-
riklerin makinistleri hükmündesiniz. Makinenin çarklar ı birbirine muavenete 
mecburdur. Hem birbirini k ıskanmak de ğil, belki bilâkis birbirinin fazla kuv-
vetinden memnun olurlar. Şuurlu farzetti ğimiz bir çark, daha kuvvetli bir çark ı 
görse memnun olur. Çünkü vazifesini tahfif ediyor. Hak ve hakikatin, Kur’ân ve iman ın hizmeti olan büyük bir hazine-i âliyeyi omuzlar ında taşıyan zâtlar, 
kuvvetli omuzlar alt ına girdikçe iftihar eder, minnettar olur, şükreder.
Sak ın birbirinize tenkit kap ısını açmay ınız. Tenkit edilecek şeyler 
kardeşlerinizden hariç dairelerde çok var.  Ben nas ıl sizin meziyetinizle 
iftihar ediyorum, o meziyetlerden ben mahrum kald ıkça, sizde bulun-
duğundan memnun oluyorum, kendimindir telâkkî ediyorum. Siz de
1 “Sak ın birbirinizle ihtilâf etmeyin; sonra korkuya kap ılıp zaafa dü şersiniz, rüzgâr ınız (kuvvetiniz) gider.” 
(Enfâl sûresi, 8/46 )
202  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad ınızın nazar ıyla birbirinize bakmal ısınız. Adeta, herbiriniz ötekinin 
faziletlerine na şir olunuz.
Bediüzzaman
f
Sevgili ve muhterem Üstad ım,
Sözlerinizin (yani risalelerinizin) herbiri birer derya-y ı azîmdir. Sözleriniz-
den pekçok feyz al ıyorum. O kadar ki, okudukça tekrar etmeyi istiyorum. Ve 
tekrar ında duydu ğum ilâhî bir zevki tarif edemeyece ğim. Bugün Sözleriniz-
den değil hepsini, bir tanesini alan insafla okursa, hakk ı teslime ve münkir ise 
gittiği yolu terke, fâs ık ise tevbeye mecbur olaca ğına katiyen ümitvâr ım.
Hüsrev
f
(Nur Risalelerine çok mü ştâk ve onlar ın mütalâas ından intibaha gelen 
bir doktora yaz ılan mektuptur.)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
Merhaba ey kendi hastal ığını teşhis edebilen bahtiyar doktor, samimî 
ve aziz dostum,
Senin hararetli mektubunun gösterdi ği intibah- ı ruhî şâyân- ı tebriktir. Bi-
liniz ki mevcudat içinde en k ıymettar, hayatt ır. Ve vazifeler içinde en k ıy-
mettar, hayata hizmettir. Ve hidemât- ı hayatiye içinde en k ıymettar ı, hayat- ı 
fâniyenin hayat- ı bâkiyeye ink ılâp etmesi için sa’yetmektir. Şu hayat ın bütün 
kıymeti ve ehemmiyeti ise, hayat- ı bâkiyeye çekirdek ve mebde ve men şe 
olmas ı cihetindendir. Yoksa, hayat- ı ebediyeyi zehirleyecek ve bozacak bir 
tarzda şu hayat- ı fâniyeye hasr- ı nazar etmek, ânî bir şimşeği sermedî bir gü-
neşe tercih etmek gibi bir divaneliktir.
Hakikat nazar ında herkesten ziyade hasta olan, maddî ve gâfil doktorlar-
dır. Eğer eczahane-i kudsiye-i Kur’âniye’den tiryak-misal imanî ilâçlar ı ala-
bilseler, hem kendi hastal ıklar ını, hem be şeriyetin yaralar ını tedavi ederler, 
inşaallah. Senin şu intibah ın senin yarana bir merhem oldu ğu gibi, seni dahi 
doktorlar ın maraz ına bir ilâç yapar.
Hem bilirsin, meyus ve ümitsiz bir hastaya mânevî bir teselli, bazen bin 
ilâçtan daha ziyade nâfidir. Hâlbuki, tabiat batakl ığında boğulmuş bir tabip, 
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   203
o bîçâre marîzin elîm yeisine bir zulmet daha katar. İnşallah, bu intibah ın seni 
öyle bîçârelere medar- ı tesellî eder, nurlu bir tabip yapar. Bilirsin ki ömür k ı-
sad ır, lüzumlu i şler pekçoktur. Acaba benim gibi sen dahi kafan ı teftiş etsen, 
mâlûmat ın içinde ne kadar lüzumsuz, faydas ız, ehemmiyetsiz, odun y ığınla-
rı gibi câmid şeyleri bulursun. Çünkü ben tefti ş ettim, çok lüzumsuz şeyleri 
buldum. İşte o fennî mâlûmat ı, o felsefî maârifi faydal ı, nurlu, ruhlu yapmak 
çaresini aramak lâz ımd ır. Sen dahi Cenâb- ı Hak’tan bir intibah iste ki senin 
fikrini Hakîm-i Zülcelâl’in hesab ına çevirsin, tâ o odunlara bir ate ş verip nur-
land ırsın. Lüzumsuz maârif-i fenniyen, k ıymettar maârif-i ilâhiye hükmüne 
geçsin.
Zeki dostum, kalb çok arzu ederdi, ehl-i fenden envâr- ı imaniyeye ve 
esrar- ı Kur’âniye’ye i ştiyak derecesinde ihtiyac ını hissetmek cihetinde Hulûsi 
Bey’e benzeyecek adamlar ileri at ılsın. Hem madem Sözler senin vicdan ınla 
konuşabilirler. Herbir Söz’ü, şahs ımdan de ğil, belki Kur’ân’ ın dellâl ından sa-
na bir mektuptur ve eczahane-i kudsiye-i Kur’âniye’den birer reçetedir farzet. Gaybûbet içinde hâz ırâne bir musâhabe dairesini onlarla aç.
Hem arzu etti ğin vakit bana mektup yaz. Ben cevap yazmasam da gü-
cenme. Çünkü eskiden beri mektuplar ı pek az yazar ım. Hatta üç senedir kar-
deşimin çok mektuplar ına karşı bir tek cevap yazd ım.
Said Nursî 
f
(Risale-i Nur’un tesvidinde çok hizmeti sebkat eden temiz kalbli, ihlâsl ı, 
güzel bir hâf ız, müdakkik bir hoca olan Hâf ız Halid’in bir f ıkras ıdır.)
Risale-i Nur’un müellifi Bediüzzaman, nâdire-i cihan, hâdim-i Kur’ân Sa-
id Nursî hakk ında hissiyat ımdan binden birini beyan ediyorum:
Üstad ım, kendisi Nur ism-i celîline mazhard ır. Bu ism-i şerif, kendi-
leri hakk ında bir ism-i âzamd ır. Kendi karyesinin ismi Nurs, vâlidesinin 
ismi Nuriye, Kadirî üstad ının ismi Nureddin, Nak şî üstad ının ismi Seyyid 
Nur Muhammed, Kur’ân üstadlar ından Hâf ız Nuri, hizmet-i Kur’âniye’-
de hususî imam ı Zinnûreyn; fikrini, kalbini tenvir eden âyet-i nûr1 olmas ı 
ve müşkül mesâilini izaha vas ıta olan nur temsilât ı gayet k ıymettard ır. 
Resâilin mecmuuna Risale-i Nur tesmiyesi, Nur ismi onun hakk ında ism-i 
âzam oldu ğunu teyid etmektedir.
1 Nûr sûresi, 24/35.
204  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Risale-i Nur adl ı harika telifat ının bir k ısm ı Arabî olmakla beraber, Risa-
le-i Nur eczalar ı şimdiye kadar yüz on dokuza bâli ğ olmuştur. Herbir risale, 
kendi mevzuunda harikad ır. Gayet yüksek olmakla beraber, Onuncu Söz is-
miyle iştihar eden ha şre dair olan risalesi pek harikad ır, câmidir. Ulemâca s ırf 
naklî olan ha şri ve neşri, gayet kuvvetli ve kat’î delâil-i akliye ile isbat etmi ştir. 
Onunla çoklar ın iman ını kurtarm ışlar.
1رًاĳُĬ َóَĩَĝْĤوَا אءًƯĻِĄ َ÷ْĩَّýĤا َģَđَä ِيñَّĤا َĳُİ
âyetinin s ırrıyla diyebilirim ki Risale-i Nur bir kamer-i mârifettir ki, şems-i ha-
kikat olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın nurunu istifâza eylemi ş ki,
2ِ÷ْĩَّýĤا َīِĨ َאدٌęَÝْùُĨ ِóَĩَĝْĤا رُĳُĬ
olan meşhur kaziyye-i felekiyeye mâsadak olmu ştur. Hem diyebilirim ki, Üs-
tad ım Kur’ân hakk ında bir kamer hükmünde olup, semâ-y ı risaletin şemsi 
olan Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  nuru istifade edip Risale-i Nur şek-
linde tezâhür etmi ş.
Üstad ım, başkalar ında nadiren bulunan mümtaz hasletlerinden, zâhirî 
tavr ının pek fevkinde bir vaziyet gösteriyor. Zâhir hâle bak ılsa, ilmihali bilmi-
yor gibi görünüyor; birden, bakars ın, bir derya kesiliyor. Mezun oldu ğu mik-
tar ı ve Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  istifade derecesi nisbetinde söy-
ler. Resûl-i Ekrem’den (aleyhissalâtü vesselâm)  cihet-i istifadesi olmad ığı vakitlerde, 
yeni ay gibi mahviyet gösterir. “Bende nur yok, k ıymet yok.” der. Bir hasleti 
de tam tevazudur ve 3ُّٰųا ُįَđَĘرَ َďَĄَاĳَÜ ْīَĨ hadisiyle tam âmil olmas ıdır.
İşte bu haslet icabat ındand ır ki bizim gibi talebelerinden baz ı mesâil-i il-
miyede muhalefet bulunsa, onlar ın sözlerini, içinde arar, hak buldu ğu vakit, 
kemâl-i tevazuyla ve lezzetle kabul ederek teslim eder. “Mâ şallah!” der “Siz 
benden daha iyi bildiniz.” der. “Allah raz ı olsun.” der. Hak ve hakikati, nefsin 
gurur ve enâniyetine daima tercih eder. Hatta ben baz ı meselelerde muha-
lefet ediyordum. Bana kar şı gayet mültefit, memnunâne bir tav ır al ır; eğer 
yanl ış yapsam, güzelce, damar ıma dokunmayarak beni ikaz eder. E ğer güzel 
bir şey söylemi ş isem, çok memnun olur.
1 “O Allah ki, güne şi ayd ınlatan parlak bir ışık kaynağı yapt ı; ay ı ise (güne şe bağlı olarak) ışıklı kıldı.” 
(Yûnus sûresi, 10/5)
2 Ay ın ışığı, kendinden de ğil güneşten gelir.
3 “Kim Allah için mütevazi davran ırsa Allah Teâlâ hazretleri (ondan hiçbir şeyi eksiltmez; aksine) onu 
sadece yükseltir.” el-Bezzâr, el-Müsned  3/161. Ayr ıca yak ın mânâdaki hadis-i şerifler için bkz.: Müslim, 
birr 69; Tirmizî, birr 82; İbni Mâce, zühd  16; Dârimî, zekât  35.
BARLA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------   205
Üstad ım bilhassa hikmet-i hakikiye fenninde, yani hikmet-i şeriat ve İslâ-
miyet noktas ında pek harikad ır ve hikmet-i be şeriyede dahi çok ileridir. Hatta 
o ilimde, Eflâtun ve İbni Sina’y ı geçmiş diyebilirim…
Bundan on üç sene evvel, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye âzâs ından iken, kü-
çükten beri şimdiye kadar mânen izn-i ilâhî ile onun bir muîni ve nâs ırı ve 
muhaf ızı olan kutb-u rabbânî ve kandil-i nurânî Abdülkadir-i Geylânî (aleyhi na-
zaru’r-rahmânî)  Hazretlerinin Fethu’r-Rabbânî risalesini tefe’ülen açt ığı esnada,
1َכَ×ْĥَĜ َاوِيïُĺ ًא×Ļِ×َĈ ْÕُĥْĈَאĘ ِÙَĩِכْéْĤا دَارِ ĹِĘ َÛْĬأَ
ibâresi ç ıktı. O ibare, onun hakk ında pek mânidar olarak, Eski Said’i Yeni 
Said’e çevirmesine sebebiyet vermi ştir.
Eski Said oldu ğu zamanlarda, İngilizlerin dinî suâllerine gayet latîf ve 
müskit bir cevap vermi ştir. Ve ilm-i mant ıkta, İbni Sina’n ın telifat ından geçe-
cek Tâlikat nam ında harika bir risalesi var. İşkâl-i mant ıkıyeyi k ıyâs- ı istikrâî 
cihetiyle on bine kadar iblâ ğ edip, hiçbir âlimin yeti şemediği bir derece-i ihata 
göstermiş… Sünuhat isminde bir risalesinde gördüm ki, Resûl-i Ekrem (aley-
hissalâtü vesselâm) , âlem-i manada, bir medresede ona ders verdi ğini görmü ş. 
O ders-i mâneviyeye binaen İşârâtü’l-İ’câz nam ındaki harika tefsiri yazm ış. 
Bana birgün dedi ki:
“Harb-i Umumî hâdisat ve netâicleri mâni olmasayd ı, İşârâtü’l-İ’câz’ ı Al-
lah’ ın tevfiki ve izniyle altm ış cilt yazacakt ım. İnşaallah, Risale-i Nur, âhiren o 
mutasavver harika tefsirin yerini tutacak.”
Üstad ımla yedi-sekiz sene musahabetim esnâs ında mühim me şhudat ım 
çoktur. Fakat 2ِóْéَ×ْĤا ĵَĥَĐ ُلُّïَÜ َةُóْĉَĝْĤاَ mûcibince, deryaya delâlet maksad ı ile 
bu f ıkra kâfi görüldü. Çünkü Üstad ımdan iftirak zaman ı idi; acele yazd ım. Üs-
tad ım, 3ِÕْĭَåْĤِאÖ ِÕِèَّאāĤوَا âyetinin s ırrıyla çok defa yanlar ında beni musahip 
bulmak hakk ını ve teveccüh duas ıyla yerine getireceklerine eminim…
Hâf ız Halid (rahmetullâhi aleyh)
1 “Sen Dârü’l-Hikmet’tesin; kalbini tedâvi edecek bir doktor ara!” (Bkz.: Abdülkadir Geylânî, el-Fethu-
’r-Rabbânî  s.265)
2 Damla, denizin varl ığını gösterir.
3 “Yak ın komşulara” (Nisâ sûresi, 4/36)
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin Barla’da Yirmi Sekizinci Söz’ü te’lif ettikleri
“Cennet Bahçesi” diye tesmiye olunan Süleyman’ ın bahçesi
Üstad Hazretleri’nin yaz aylar ında kald ığı Çam da ğlar ından Eğridir 
Gölü’ne nâz ır tepedeki Katran a ğacı

Üçüncü K ısım
Eskişehir Hayat ı
Risale-i Nur’un gittikçe inki şaf ettiğini, iman ve İslâmiyet’in kuvvetlen-
meye başlad ığını anlayan gizli din dü şmanlar ı, “Bediüzzaman, gizli cemiyet 
kuruyor, rejim aleyhindedir, rejimin temel nizamlar ını yıkıyor!” gibi uydurma 
ve hükûmeti aldat ıcı tertip ve ithamlarla, 1935 senesinde, Eski şehir Ağırceza 
Mahkemesi’nde, idam kast ıyla ve muhakkak sûrette mahkûm edilmesi direk-
tifiyle hakk ında dâvâ açt ırılıyor. Bunun üzerine, Dahiliye Vekili ve Jandarma 
Umum Kumandan ı, teçhiz edilmi ş askerî bir k ıta ile birlikte Isparta’ya geliyor-
lar. Isparta-Afyon yolu boyunca süvari askerleri yerle ştiriliyor. Isparta vilâyeti 
ve civar ı askerî birliklerle kontrol alt ında bulunduruluyor. Bir sabah vakti, 
mâsum ve mazlum Bediüzzaman inzivâgâh ından ç ıkar ılarak, talebeleriyle 
beraber, elleri kelepçeli olarak kamyonlarla Eski şehir’e sevk ediliyor. Yolda, 
Bediüzzaman ve talebelerine yak ın bir alâka duyan müfreze kumandan ı Ruhi 
Bey kelepçeleri çözdürüyor. Bu sûretle namazlar kazaya b ırak ılmadan yola 
devam ediliyor. Hakikati ve Bediüzzaman’ ın mâsumiyetini idrak eden müfre-
ze kumandan ı, Bediüzzaman ve talebelerinin bir dostu olmu ştur.
Yüz yirmi talebesiyle Eski şehir Hapishanesi’ne getirilen Said Nursî, tam 
bir tecrid-i mutlak içerisine al ınarak, kendisine ve talebelerine deh şetli işken-
celer tatbikine ba şlan ıyor... Bediüzzaman Said Nursî, kendisine yap ılan bu 
işkence ve azaplara ra ğmen, Otuzuncu Lem’a ve Birinci ve İkinci Şualar ı telif 
ediyor. Hapisteki birçok kimseler, Üstad Bediüzzaman hapse girdikten sonra ıslah- ı nefis ederek mütedeyyin bir hâle geliyorlar.
Gizli dinsizler, Isparta havalisinde, “Bediüzzaman ve talebeleri idam edi-
lecek” diye propagandalar yapt ırarak, korku ve deh şet saç ıyorlar.
1(Hâşiye) Di-
ğer taraftan Bediüzzaman’ ın hapse konulmas ından mütevellit muhtemel bir 
isyan hareketinin vukuundan korkan istibdat ve ceberut devrinin hükûmet reisi, şark vilâyetlerine seyahate ç ıkıyor.
Hâlbuki Bediüzzaman, ömrü boyunca müspet hareket etmeyi düstur 
edinmiş, “Birkaç adam ın hatâs ıyla yüzer adamlar ın zarar görmesine sebep 
olunamaz.” demi ştir. Bunun içindir ki, yap ılan o kadar gaddarâne zulümler 
esnas ında bir tek hâdise meydana gelmemi ş ve Bediüzzaman Said Nursî,
1 (Hâşiye) Evet, zulmün sonu, zalimin mahv ına olarak öyle tecellî eder ve etmi ştir ki, o plânla-
rı yapanlar, şimdi ölümün idam- ı ebedîsine mahkûm bir vaziyette cehennemin esfel-i safilî-
nine yuvarlanmakta, tam ma ğlûbiyet ve cehennem azab ından daha şedid azaplar içerisin-
de, şevketi sönmü ş olarak, zelilâne bir ömür geçirmektedirler.
  Bediüzzaman ise, iman ve İslâmiyet’in bahad ır ve kahraman bir hâdimi olarak, İslâmî 
bir izzet ve imanî bir şehametle hâlâ ya şamakta, Kur’ân ve iman hizmetini devam ettirmek-
te ve İslâmî zaferleriyle Müslüman Türk milletine ve âlem-i İslâm’a mânevî bayramlar idrak 
ettirmektedir.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  211
talebelerine daima sab ır ve tahammül ve yaln ız iman ve İslâmiyet’e çal ışmay ı 
tavsiye etmi ştir. Ve bu gibi evhamlar ın, dinsizlik hesab ına, maksad- ı mahsusla 
husule getirildi ğini herkes anlam ıştır.
Bediüzzaman yüz yirmi talebesiyle beraber 1935’de Eski şehir Ağırceza 
Mahkemesi’ne sevk ediliyor. Âni yap ılan araştırmalarla elde edilen bütün ri-
sale ve mektuplar meydanda oldu ğu hâlde, mahkûmiyetlerini intaç edecek 
bir delile rast gelinememi ş ve neticede kanaat-i vicdaniye ile, keyfî bir sûrette 
Said Nursî’ye on bir ay ve on be ş arkadaşına da alt ışar ay ceza vererek, mü-
tebaki kalan yüz be ş kişiyi beraat ettirmi ştir. Hâlbuki isnad edilen suç sabit 
olsayd ı, Bediüzzaman Said Nursî’nin idam ına ve arkada şlar ının da hiç olmaz-
sa ağır hapsine hükmedilecekti. Nitekim bu yersiz karara Bediüzzaman itiraz 
etmiş ve bu cezan ın bir beygir h ırsızına veya bir k ız kaç ırıcısına lây ık olduğunu 
belirterek, kendisinin ya beraatine veya idam ına veyahut yüz bir sene hapse 
mahkûmiyetine hükmedilmesini ısrarla istemi ştir.
Burada, harika bir hâdiseyi nakletmeden geçemeyece ğiz. Şöyle ki:
Bediüzzaman hapiste iken, birgün, o zaman ın Eskişehir Müddeiumumisi, 
Üstad’ ı çarşıda görür. Hayret ve taaccüple ve vazifesine son verece ği ihtar ıy-
la, hapishane müdürüne:
“Niçin Bediüzzaman’ ı çarşıya ç ıkard ınız? Şimdi çarşıda gördüm.” der.
Müdür de: “Hay ır efendim. Bediüzzaman hapishanede, hattâ tecrittedir. 
Bak ınız!” diye cevap verir.
Bakarlar ki, Üstad yerindedir. Bu harika vâk ıa adliyede şâyi olur. Hakim-
ler “Bu hâle ak ıl erdiremiyoruz.” diye birbirlerine naklederler.1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) Aynen bunun gibi bir vâk ıa da, Bediüzzaman Denizli hapsinde iken olmu ştur. 
Üstad’ ı, halk, iki-üç defa muhtelif camilerde sabah namaz ında görür. Savc ı işitir. Hapishane 
müdürüne pürhiddet: “Bediüzzaman ı sabah namaz ında d ışarıya, camiye ç ıkarm ışsınız” 
der. Tahkikat yapar ki, Üstad hapishaneden d ışarıya kat’iyen ç ıkar ılmam ış.
  Eskişehir hapishanesinde iken de, bir Cuma günü, hapishane müdürü, kâtip ile otu-
rurken bir ses duyuyor: “Müdür bey! Müdür bey!” Müdür bak ıyor. Bediüzzaman yük-
sek bir sesle: “Benim mutlaka bugün Ak Camide bulunmam lâz ım! Müdür: “Peki Efendi 
Hazretleri,” diye cevap veriyor. Kendi kendine: “Herhalde, Hoca Efendi kendisinin hapis-te olduğunu ve d ışarıya ç ıkamayaca ğını bilemiyor.” diye söylenir ve odas ına çekilir. Ö ğle 
vakti, Bediüzzaman ın gönlünü alay ım, Ak Camiye gidemeyece ğini izah edeyim dü şün-
cesiyle Üstad’ ın koğuşuna gider. Ko ğuş penceresinden bakar ki, Bediüzzaman içeride 
yok! Hemen jandarmaya sorar, “ İçeride idi, hem kap ı kilitli!” cevab ını al ır. Derhal cami-
ye koşar. Bediüzzaman’ ın ileride, birinci safda, sa ğ tarafta namaz k ıldığını görür. Namaz ın 
sonlar ında Bediüzzaman’ ı yerinde göremeyip, hemen hapishaneye döner; Hazreti Üstad’ ın 
“Allahü ekber!” diyerek secdeye kapand ığını hayretler içerisinde görür. (Bu hâdiseyi bizzat 
o zamanki hapishane müdürü anlatm ıştır.)
Bediüzzaman Said Nursî’nin Eski şehir
Mahkemesi Müdafaat ından Bir K ısm ı
1935
(Eskişehir Mahkemesi’nde, Said Nursî’nin siyasî şeylerle me şgul olmad ığı 
tahakkuk etmi ş, sadece bir âyet-i kerîmeyi tefsir eden bir risalesinden 
dolay ı1 ceza verilmi ştir ki, âyet-i kerîme tefsirinden dolay ı bir müfessiri 
cezaland ırmak, dünyan ın hiçbir mahkemesinde görülmemi ştir, elbette ve 
elbette büyük bir adlî hatâd ır.)
O Müdafaadan Bir Parça
Ey heyet-i hâkime! Beni dört-be ş madde ile itham edip tevkif ettiler.
Birinci Madde Birinci Madde
İrtica fikriyle dini âlet edip, emniyet-i umumiyeyi ihlâl edebilecek bir te-
şebbüs niyeti oldu ğu ihbar edilmi ş.
Elcevap: Elcevap:  Evvelâ,  imkânat ba şkad ır, vukuat ba şkad ır. Her bir fert, çok 
adamlar ı öldürebilmesi mümkündür. Bu imkân- ı katil cihetiyle mahkemeye 
verilir mi? Her bir kibrit bir haneyi yakmas ı mümkündür. Bu yang ın imkân ıy-
la kibritler imha edilir mi?
Sâniyen : Yüz bin defa hâ şâ! İştigal ettiğimiz ulûm-u imaniye, r ızâ-y ı ilâhi-
yeden ba şka hiçbir şeye âlet olamaz. Evet, güne ş kamere peyk ve tâbi olma-
dığı gibi, saadet-i ebediyenin nuranî ve kudsî anahtar ı ve hayat- ı uhreviyenin 
bir güneşi olan iman dahi, hayat-i içtimaiyenin âleti olamaz. Evet, bu kâinat ın 
en muazzam meselesi ve şu hilkat-i âlemin en büyük muammâs ı olan s ırr- ı 
imandan daha ehemmiyetli bir mesele-i kâinat yoktur ki, bu mesele-i s ırr- ı 
iman ona âlet olsun.
Ey heyet-i hâkime! E ğer bu işkenceli tevkifim yaln ız hayat- ı dünyeviye-
me ve şahs ıma ait olsayd ı; emin olunuz ki, on seneden beri sükût etti ğim gibi 
yine sükût edecektim. Fakat bu tevkifim, çoklar ın hayat- ı ebediyelerine ve 
muazzam t ılsım- ı kâinat ın keşfini tefsir eden Risale-i Nur’a ait oldu ğundan, 
1 Tesettür Risalesi’nde (24. Lem’a) üzerinde durulan bu âyet, Ahzâb sûresi, 33/59. âyetidir.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  213
yüz başım olsa ve her gün biri kesilse, bu s ırr- ı azîmden vazgeçmeyece ğim. Ve 
sizin elinizden kurtulsam, elbette ecel pençesinden kurtulamayaca ğım. Ben 
ihtiyar ım, kabir kap ısınday ım.
İşte o müthi ş tılsım- ı kâinat ke şşafı olan Kur’ân- ı Hakîm’in o muazzam 
keşfini göze gösterir bir sûrette tefsir eden Risale-i Nur’un, o t ılsıma ait yüzer 
meselelerinden, bu herkesin ba şına gelecek olan ecele ve kabre ait yaln ız bu 
sırr- ı imana bak ınız ki:
Acaba, bu dünyan ın bütün muazzam mesâil-i siyasiyesi, ölüme, ecele 
inanan bir adama daha büyük olabilir mi ki, bunu ona âlet etsin. Çünkü vakit muayyen olmad ığından, her vakit ba ş kesebilen ecel, ya idam- ı ebedîdir ve-
yahut daha güzel bir âleme gitmeye terhis tezkeresidir. Hiçbir vakit kapanma-yan kabir, ya hiçlik ve zulümat- ı ebediye kuyusunun kap ısıdır veyahut daha 
daimî ve daha nuranî, bâki bir dünyan ın kap ısıdır.
İşte Risale-i Nur, ke şfiyat- ı kudsiye-i Kur’âniye’nin feyziyle, iki kere iki 
dört eder derecesinde kat’iyetle gösterir ki, eceli, idam- ı ebedîden terhis vesi-
kas
ına ve kabri dipsiz, hiçlik kuyusundan müzeyyen bir bahçe kap ısına çevir-
meleri, şüphesiz, kat’î bir çaresi var. İşte bu çareyi bulmak için, bütün dünya 
saltanat ı benim olsa bilâ-tereddüt feda ederim. Evet, hakikî akl ı başında olan, 
feda eder...
İşte efendiler! Bu mesele gibi yüzer mesail-i imaniyeyi ke şif ve izah eden 
Risale-i Nur’a, evrak- ı muz ırra gibi –hâ şâ, yüz bin defa hâ şâ!– siyaset cere-
yanlar ına âlet edilmi ş garazkâr kitaplar nazar ıyla bakmak, hangi insaf mü-
saade eder, hangi ak ıl kabul eder, hangi kanun iktiza eder? Acaba istikbalin 
nesl-i âtisi ve hakikî istikbal olan âhiretin ehli ve Hâkim-i Zülcelâl’i, bu suâli, müsebbiplerinden sormayacaklar m ı? Hem, bu mübarek vatanda ve f ıtraten 
dindar bu millete hükmedenler, elbette dindarl ığa taraftar olmas ı ve teşvik 
etmesi, vazife-i hâkimiyet cihetiyle lâz ımd ır. Hem madem; lâik cumhuriyet 
prensibiyle bîtarafane kal ır ve o prensibiyle dinsizlere ili şmez; elbette dindar-
lara dahi bahanelerle ili şmemek gerektir.
Sâlisen : Bundan on iki sene evvel Ankara reisleri, İngilizlere kar şı “Hutu-
vât- ı Sitte” nam ındaki eserimle mücahedat ımı takdir edip, beni oraya istedi-
ler. Gittim. Gidi şatlar ı, benim ihtiyarl ık hissiyat ıma uygun gelmedi.
“Bizimle çal ış!” dediler.
Dedim: “Yeni Said öteki dünyaya çal ışmak istiyor. Sizinle çal ışamaz, fa-
kat size de ili şmez.”
214  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Evet, ilişmedim ve ili şenlere de i ştirak etmedim. Çünkü an’anât- ı milli-
ye-i İslâmiye lehinde istimâl edilebilir bir dehâ-y ı askerîyi, an’ane aleyhine 
çevirmeye maatteessüf bir vesile oldu. Evet, ben, Ankara reislerinde, hususan Reisicumhur’da bir dehâ hissettim ve dedim:
“Bu dehay ı, kuşkuland ırmakla an’anât aleyhine çevirmek caiz de ğildir. 
Onun için, ne kadar elimden gelmi şse, dünyalar ından çekildim, kar ışmad ım. 
On üç seneden beri siyasetten çekildim. Hattâ bu yirmi bayramd ır, bir-ikisin-
den başka umumlar ında, bu gurbette, kendi odamda yaln ız ve mahpus gibi 
geçirdim; tâ ki siyasete bula şmam tevehhüm edilmesin. Hükûmetin i şlerine 
ilişmediğime ve kar ışmak istemedi ğime delâlet eden:
Birinci delil : On üç senedir siyaset lisan ı olan gazeteleri bu müddet zar-
fında hiç okumad ığım; dokuz sene oturdu ğum Barla köyünde ve dokuz ay 
ikamet etti ğim Isparta’daki dostlar ım biliyorlar. Yaln ız, Isparta tevkifhanesin-
de, gayet insafs ız bir gazetecinin dinsizcesine, Risale-i Nur’un talebelerine hü-
cumunun bir f ıkras ı, istemedi ğim hâlde kula ğıma girdi.
İkinci delil : On senedir Isparta vilâyetinde bulunuyordum. Dünyan ın 
çok tahavvülât ı içinde siyasete kar ışmak teşebbüsüne dair hiçbir emare, hiç-
bir tereşşuhât görülmedi ğidir.
Üçüncü delil : Hiçbir hat ıra gelmeyen, âni olarak benim ikametgâh ım 
bast ırıldı, tam taharrî edildi. On seneden beri en mahrem evrak ımı ve kitap-
lar ımı ald ılar. Hem vali dairesi, hem polis dairesi bu kitaplar ımda siyaset-i 
hükûmete ili şecek hiçbir maddeyi bulamad ıklar ını itiraf etmeleridir. Acaba, 
on sene de ğil, belki on ay benim gibi sebepsiz nefyedilen ve merhametsizce 
zulüm gören ve i şkenceli tazyik ve tarassut edilen bir adam ın en mahrem ev-
rak ı meydana ç ıksa, zalimlerin yüzlerine savrulacak on madde ç ıkmaz m ı?
Eğer denilse:  “Yirmiden ziyade mektuplar ın yakaland ı.”
Ben de derim: Ben de derim: O mektuplar, birkaç sene zarf ında yaz ılm ışlar. Acaba, 
on sene zarf ında on dosta, on ve yirmi ve yüz mektup çok mu? Madem mu-
habere serbesttir ve dünyan ıza ilişmezler; bin olsa da bir suç te şkil etmezler.
Dördüncü delil : Müsadere edilen bütün kitaplar ımı görüyorsunuz ki, si-
yasete arkalar ını çevirip, bütün kuvvetleriyle imana ve Kur’ân’a, âhirete mü-
teveccih olmalar ıdır. Yaln ız iki-üç risalelerde Eski Said sükûtu terk ederek, 
baz ı gaddar memurlar ın işkencelerine kar şı hiddet etmi ş; hükûmete de ğil, bel-
ki vazifesini sû-i istimâl eden o memurlara itiraz etmi ş, mazlumane şekvas ını 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  215
yazm ış. Fakat, yine o iki-üç risaleyi mahrem deyip ne şrine izin vermedim. 
Has bir k ısım dostlar ıma münhas ır kalm ışlard ır. Hükûmet ele bakar ve zahi-
re dikkat eder. Kalbe bakmak, gizli ve hususî i şlere bakmak hakk ı yoktur ki, 
herkes kalbinde ve hanesinde istedi ğini yapabilir ve padi şahlar ı zemmeder, 
beğenmez…
Ezcümle : Yedi sene evvel –daha yeni ezan ç ıkmadan– bir k ısım me-
murlar sar ığıma, hem hususî Şafiîce ibadetime müdahale etmek istemelerine 
mukabil, bir k ısa risale yaz ıldı. Bir zaman sonra yeni ezan ç ıktı; ben o risaleyi 
mahrem dedim, inti şarını men ettim. Hem, ezcümle, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmi-
ye’de bulundu ğum zaman, tesettür âyeti aleyhinde Avrupa’dan gelen itiraza 
karşı bir cevap yazm ıştım. Bundan bir sene evvel, eski matbu risalelerimden 
alınan ve “On Yedinci Lem’a” nam ındaki risalenin bir meselesi olarak kay-
dedilmiş ve sonra “Yirmi Dördüncü Lem’a” ismini alan k ısac ık Tesettür Ri-
salesi,  ilerideki kanunlara temas etmemek için, o Tesettür Risalesi’ ni setret-
tim. Her nas ılsa, yanl ışlıkla bir yere gönderilmi ş. Hem o risale, medeniyetin, 
Kur’ân’ ın âyetine etti ği itiraza kar şı, müskit ve ilmî bir cevapt ır. Bu hürriyet-i 
ilmiye, Cumhuriyet zaman ında elbette kay ıt alt ına al ınamaz.
Beşinci delil : Dokuz senedir, bir köyde inzivây ı ihtiyar etti ğim; ve hayat- ı 
içtimaiyeden ve siyasetten s ıyrılmak istedi ğim; ve bu defa gibi, müteaddit ba-
şıma gelen bütün i şkencelere tahammül edip, dünya siyasetine kar ışmamak 
için bu on senede hiç müracaat etmedi ğimdir. Eğer müracaat etseydim, Barla 
yerine İstanbul’da oturabilirdim. Ve belki, bu defadaki gaddarâne tevkifimin 
sebebi, müracaats ızlıktan küsen ve gururlar ına dokunan Isparta Valisinin ve 
hükûmetin baz ı memurlar ının, garazlar ından veya iktidars ızlıklar ından hab-
beyi kubbe yap ıp, Dahiliye Vekâletini evhamland ırmas ıdır.
Elhâs ıl: Benimle temas eden bütün dostlar ım bilirler ki, siyasete de ğil 
kar ışmak, değil teşebbüs, belki dü şünmesi dahi esas maksad ıma ve ahvâl-i 
ruhiyeme ve hizmet-i kudsiye-i imaniyeme muhaliftir ve olam ıyor. Bana nur 
verilmiş, siyaset topuzu verilmemi ş. Bu hâlin bir hikmeti şudur ki: Hakâik-i 
imaniyeye cidden mü ştâk ve memuriyet mesle ğine giren birçok zatlar ı, 
bu hakâike endi şeli ve tenkitkârâne bakt ırmamak, onlardan mahrum et-
memek için, Cenab- ı Hak kalbime siyasete kar şı şiddetli bir kaç ınmak ve 
bir nefret vermi ştir, kanaatindeyim…
Binbaşı Merhum As ım Bey isticvab edildi. E ğer doğru dese, Üstad’ ına 
zarar gelir ve e ğer yalan dese, k ırk senelik namuskârâne ve müstakîmâne 
216  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
askerliğinin haysiyetine çok a ğır gelir diye dü şünüp, “Yâ Rab! Can ımı al!” 
diyerek on dakikada teslim-i ruh eyledi, istikamet şehidi oldu. Ve dünyada 
hiçbir kanunun hatâ diyemeyece ği bir muavenet-i hayriyeye ve bir tasdike 
hatâ tevehhüm edenlerin çirkin hatâlar ına kurban oldu.
Evet, Risale-i Nur’dan tam ders alan, bir su içer gibi, kolayca terhis tezke-
resi telâkki etti ği ecel şerbetini içer. E ğer benden sonra dünyada kalan karde ş-
lerimin teellümlerini dü şünmeseydim, ben de, âlicenap karde şim As ım Bey 
gibi “Yâ Rab! Can ımı da al!” diyecektim. Her neyse...
Benim sebeb-i itham ımdan olan,
Üçüncü Madde Üçüncü Madde
Risale-i Nur’un müsaade-i hükûmet al ınmadan inti şarı ve hissiyat- ı ima-
niyeyi kuvvetle ştirmesiyle, ileride belki hükûmetin serbestane prensiplerine 
sed çeker ve emniyet-i umumiyeyi ihlâl eder.
Elcevap: Elcevap:  Risale-i Nur, nurdur. Nurdan zarar gelmez. Siyaset topuzunu 
on üç seneden beri atm ıştır ve bu vatan ın ve bu milletin iki hayatlar ının temel 
taşlar ı olan hakikat-i kudsiyesini tespit eder ve bu mübarek milletin yüzde 
doksan dokuzuna zarars ız menfaati oldu ğuna, eczalar ını okuyan bütün zatlar ı 
işhad edebilirim. Haydi biri ç ıksın, desin: “Bunda bir zarar gördüm.”
Ve sâniyen : Benim matbaam yok ve müteaddit kâtiplerim yok. Birisini 
zorla bulabilirim. Ve hüsn-ü hatt ım yok. Yar ım ümmîyim, bir saatte ancak bir 
sayfay ı çok noksan yaz ımla yazabilirim. Merhum As ım Bey gibi baz ı zatlar, 
benim için bir yâdigâr olarak, güzel yaz ılar ıyla yard ım ettiler. Benim çok ha-
zin gurbetimdeki hat ırat ımı yazd ılar. Sonra, o envâr- ı imaniyeyi derdine tam 
derman bulan bir k ısım zatlar, onlar ı okumak istediler ve okudular; hayat- ı 
ebediyelerine tam bir tiryak oldu ğunu hakkalyakîn gördüler, kendilerine is-
tinsah ettiler. Elinize geçen ve nazar- ı teftişinizde bulunan “Fihriste Risalesi” 
gösteriyor ki, Risale-i Nur’un her bir cüzü, bir âyet-i Kur’âniye’nin hakikatini tefsir eder. Hususan erkân- ı imaniyeye dair âyetleri öyle bir vuzuhla tefsir 
eder ki, Avrupa filozoflar ının bin seneden beri Kur’ân aleyhinde haz ırlad ıklar ı 
hücum plânlar ını ve esaslar ını bozuyor.
Şimdilik elinizde “ İhtiyar Risalesi”nin “On Birinci Rica”s ında binler imanî 
ve tevhidî burhanlardan bir tek burhan var. Numûne için ona bak ınız, dikkat 
ediniz; dâvâm do ğru mudur, yanl ış m ıdır, anlars ınız. Hem bu vatana ve bu mil-
lete ne kadar menfaatli oldu ğuna numûne için, Risale-i Nur’un eczalar
ından
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  217
olan “İktisat Risalesi” ve hastalara, imandan gelen yirmi be ş deval ı risale ve 
ihtiyarlara, imandan gelen yirmi alt ı rica ve tesellî risaleleri, bu mübarek mil-
letin yar ısından ziyade bir yekûn te şkil eden fakirler, hastalar, ihtiyarlar tâi-
felerine gayet k ıymettar bir hazine-i servet ve tiryak ve ziya oldu ğunu insafla 
bakan herkes kabul eder kanaatindeyim.
Hem vazife-i tahkikat ınıza yard ım için derim: Fihriste Risalesi, yirmi se-
nelik risalelerin bir k ısm ının fihristesidir. İçindeki risalelerin bir k ısm ının as ıllar ı 
Dârü’l-Hikmet’ten ba şlar. Fihriste’deki numaralar, telif tertibiyle de ğildirler. 
Meselâ, Yirmi İkinci Söz, Birinci Söz’den daha evvel telif edilmi ş ve Yirmi 
İkinci Mektup, Birinci Mektup’tan daha evvel yaz ılm ış. Bunlar gibi çok var...
Sâlisen : İman ilminden ibaret olan Risale-i Nur eczalar ı, emniyet ve âsâ-
yişi temin ve tesis ederler. Evet güzel seciyelerin ve iyi hasletlerin men şe ve 
menba ı olan iman, elbette emniyeti bozmaz, temin eder. İmans ızlıktır ki, seci-
yesizliğiyle emniyeti ihlâl eder.
Hem bunu biliniz ki, yirmi-otuz sene evvel bir gazete gördüm ki, İngiliz-
lerin bir Müstemlekât Nâz ırı demiş: “Bu Kur’ân müslümanlar ın elinde varken 
biz onlara hakikî hâkim olamay ız… Bunun kald ırılmas ına ve çürütülmesine 
çal ışmal ıyız!”
İşte, bu kâfir muannidin bu sözü, otuz senedir nazar ımı Avrupa filozofla-
rına çevirmi ş olduğundan, nefsimden sonra onlarla u ğraşıyorum. Dahiliyeye 
pek bakam ıyorum ve dahildeki kusuru, Avrupa’n ın hatâs ı, ifsad ıdır, derim. 
Avrupa filozoflar ına hiddet ediyorum, onlar ı vuruyorum. Felillâhilhamd, Risa-
le-i Nur o muannit kâfirin hülyas ını kırdığı gibi, maddiyyun, tabiiyyun filozof-
lar ını tam susturur bir vaziyete girmi ştir. Dünyada, hangi şekilde olursa olsun, 
hiçbir hükûmet yoktur ki, kendi memleketinin böyle mübarek mahsulünü ve sars ılmaz bir mâden-i kuvve-i mâneviyesini yasak etsin ve nâ şirini mahkûm 
eylesin! Avrupa’da rahiplerin serbestiyeti gösteriyor ki, hiçbir kanun, târik-i dünya olanlara ve âhirete ve imana kendi kendine çal ışanlara ilişmez.
Elhâs ıl: On sene kadar sebepsiz bir nefye mahkûm; ihtilâttan, muhabe-
reden memnu, gurbetzede bir ihtiyar adam ın, saadet-i ebediyenin anahtar ı 
olan iman ına dair hât ırat- ı ilmiyesini yazmas ını, dünyada hiçbir kanun ona 
yasak diyemez ve demez kanaatindeyim. Ve şimdiye kadar hiçbir âlim tara-
fından tenkit edilmemesi, elbette o hat ırat, ayn- ı hak ve mahz- ı hakikat oldu-
ğunu isbat eder.
Benim itham ım ve tevkifime sebep gösterilen,
218  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Dördüncü Madde Dördüncü Madde
Devletçe yasak edilen tarikat dersini vermekle ihbar edilmi ş olmakl ığım-
dır.
Elcevap: Elcevap:  Evvelâ,  elinizde bulunan bütün kitaplar ım şahittirler ki, ben 
hakâik-i imaniyeyle me şgulüm. Hem müteaddit risalelerimde yazm ışım ki: 
“Tarikat zaman ı değil, belki iman ı kurtarmak zaman ıdır. Tarikats ız cen-
nete giden pek çok; fakat imans ız cennete girecek hiç yok. Onun için 
imana çal ışmak lâz ımd ır.” diye beyan etmi şim.
Sâniyen : On senedir Isparta vilâyetinde bulunuyorum. Biri ç ıksın, “Ba-
na, tarikat dersi vermi ş” desin! Evet, baz ı has âhiret karde şlerime ulûm-u 
imaniye ve hakâik-i âliye dersini hocal ık itibar ıyla vermi şim. Bu, tarikat talimi 
değil, belki hakikat tedrisidir. Yaln ız bu kadar var ki: Ben Şafiîyim; namazdan 
sonraki tesbihat ım, Hanefî tesbihat ından biraz farkl ıdır. Hem, ak şam nama-
zından yats ı namaz ına kadar ve fecirden evvel, hiç kimseyi kabul etmemek 
şart ıyla, kendi kendime günahlar ımdan isti ğfar ve âyetleri okumak gibi şey-
lerle meşguliyetim var. Zannederim, dünyada hiçbir kanun bu hâle yasak 
diyemez.
Bu mesele-i tarikat münasebetiyle hükûmet ve mahkeme memurlar ı ta-
raf ından benden soruluyor: “Neyle ya şıyorsun?”
Elcevap: Elcevap:  Dokuz sene ikamet etti ğim Barla halk ının müşâhedesiyle, şid-
det-i iktisat berekât ıyla ve tam kanaat hazinesiyle ve ekser günlerde her bir 
gün yüz para ile, baz ı daha az bir masrafla ya şad ığımı benimle temas eden 
dostlar ım bilirler. Hattâ yedi sene zarf ında elbise, pabuç gibi şeylere yedi 
banknotla idare ettim.
Hem, elinizde bulunan tarihçe-i hayat ımın şehadetiyle, bütün hayat ımda 
halklar ın hediye ve sadakalar ından istinkâf edip, en sâd ık dostlar ımın hat ırla-
rını rencide ederek hediyesini reddetmi şim. Eğer mecburiyetle hediye alm ış-
sam, mukabilini vermek şart ıyla ald ığımı, bana hizmet eden dostlar ım bilirler. 
Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye’de ald ığım maaştan çoğunu, o zaman yazd ığım ki-
taplar ın tab’ ına sarf ettim; az bir k ısm ını, hacca gitmek için saklad ım. İşte o 
cüz’î para, iktisat ve kanaat berekât ıyla on sene bana kâfi geldi ve yüz suyu-
mu döktürmedi. Daha o mübarek paradan biraz var.
Ey heyet-i hâkime! Bu uzun ifâdât ımı dinlemekten usanmamak gerek-
tir. Çünkü yirmi-otuz kitab, benim tevkifnamemin evrak ı içine girmi şler. Bu 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  219
kadar itham evrak ıma karşı, elbette bu uzun olan ifade k ısa kal ır. Ben, on 
üç senedir dünya siyasetine kar ışmad ığımdan, kanunlar ı bilmiyorum. Hem, 
kendimi müdafaa için aldatmaya tenezzül etmedi ğime tarihçe-i hayat ım şa-
hittir. Ben, hakikat-i hali oldu ğu gibi beyan ettim. Sizin vicdan ınız var ve ka-
nunlar ın gadirsiz veçh-i tatbiklerini bilirsiniz, hakk ımda hükmünüzü verirsiniz. 
Bunu da biliniz ki:
Baz ı iktidars ız memurlar ın ya iktidars ızlıklar ından veya evhamlar ından 
veya keçi, kurt bahanesi nev’inden veya kendilerine bir pâye vermek veya hükûmete yaranmak fikriyle, yeni serbestî kanunlar ının tatbiklerine zemin ha-
zırlamak entrikalar ından, hakk ımda dürbünle bakarak habbeyi kubbe gös-
terdiler. Sizlerden ümidimiz şudur ki: İktidar ınızdan, onlar ın evhamlar ının 
kubbesinin habbe oldu ğunu göstermektir. Yani onlar ın dürbünlerini aksine 
çevirip bakars ınız...
Hem bir ricam var: Müsadere edilen kitaplar ımın, bin liradan ziyade ben-
ce k ıymetleri var; bana iade ediniz. Onlar ı
n mühim bir k ısm ı on iki sene evvel 
Ankara Kütüphanesi’ne iftihar ve te şekkürle kabul edildi ğini, kütüphane nâ-
zırı gazeteyle ilân etmi ştir.
Şimdilik hayat ıma hükümleri geçen heyetinizin reyiyle bu ifademin bir 
sûretini müdde-i umumîye verip beni bu zarara sokanlar aleyhinde ikame-i dâvâ etmek ve bir sûretini Dahiliye Vekâleti’ne ve bir sûretini de Meclis-i Me-b’usân’a vermek istiyorum.
f
Yukar ıdaki Müdafaat ımın Birinci Tetimmesi
Beni istintak eden zat ın ve heyet-i hâkimenin nazar- ı dikkatlerine,
Evvelki ifademe üç maddeyi ilâve ediyorum.
Birinci Madde Birinci Madde
Bizi hayrette b ırakan ve gayet şaşırtan ve bir garaz ı ihsas eden ve bilil-
tizam hiçten bir sebeb-i itham icat etmek nev’inden, mus ırrane, bir cemiyet 
ve teşkilât varm ış gibi soruyorlar ve “Bu te şkilât ı yapmak için nereden para 
alıyorsunuz?” diyorlar.
Elcevap: Elcevap:  Evvelâ, ben dahi soranlardan soruyorum: Böyle bir cemiyet-i 
siyasiyenin, bizim taraf ımızdan vücuduna dair hangi vesika, hangi emareler 
220  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
var ve parayla te şkilât yapt ığımıza hangi delil ve hangi hüccet bulmu şlar ki, 
bu kadar mus ırrane soruyorlar? Ben, on senedir Isparta vilâyetinde şiddetli 
tarassut alt ında bulunmu şum. Bir-iki hizmetkâr ve on günde bir-iki yolcu-
dan başka adamlar ı görmeyen garip, kimsesiz, dünyadan usanm ış, siyasetten 
gayet şiddetle nefret etmi ş ve kuvvetli siyasî muhalif cemiyetlerin ne kadar 
aksülâmeller ile zararl ı ve akîm kald ığını mükerrer mü şahedatla görmü ş ve 
kendi kavim ve binler dostlar ı içinde, en mühim f ırsatta, siyasî cemiyet ve ce-
reyanlar ı reddetmi ş ve kar ışmam ış ve iman- ı tahkikînin gayet kudsî ve hiçbir 
şeyle zedelenmesi caiz olmayan hizmeti bozmak ve a ğrâz- ı siyasî ile çürütme-
yi en büyük bir cinayet telâkki ederek şeytandan kaçar gibi siyasetten kaçan 
ve on seneden beri 1ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ kendine düstur eden; ve 
hileyi hilesizlikte bulan, asabî ve bilâ-perva esrar ını fâşeden; on sene koca Is-
parta vilâyetinin hassas ve cessas memurlar ına böyle te şkilât sezdirmeyen bu 
adamdan, “Böyle bir te şkilât var ve siyasî bir dolab ı çeviriyorsunuz.” diyenle-
re karşı, yaln ız ben değil, belki Isparta vilâyeti ve bütün beni tan ıyanlar, belki 
bütün ehl-i ak ıl ve vicdan, onlar ın iftiralar ını nefretle kar şılar ve “Garazkâr 
plânlar ile onu itham ediyorsunuz.” diyecekler.
Sâniyen : Meselemiz imand ır. İman uhuvvetiyle bu memlekette ve Ispar-
ta’n ın yüzde doksan dokuz adamlar ıyla uhuvvetimiz var. Hâlbuki cemiyet ise, 
ekser içinde ekalliyetin ittifak ıdır. Bir adama kar şı, doksan dokuz adam cemiyet 
olmaz. Me ğer, gayet insafs ız bir dinsiz, herkesi –hâ şâ– kendisi gibi tevehhüm 
edip, bu mübarek ve dindar milleti tahkir etmek niyetiyle böyle i şaa eder...
Sâlisen : Benim gibi pek ciddî bir muhabbetle Türk milletini seven; ve Ku-
r’ân’ ın senâs ına mazhariyetleri cihetiyle Türk milletini pek çok takdir eden; ve 
alt ı yüz seneden beri bütün dünyaya kar şı koyan ve Kur’ân’ ın bayraktar ı olan 
bu millete kar şı gayet şiddetli taraftar bulunan; ve bin Türkün şehadetiyle, 
bin milliyetçi Türkçüler kadar Türk milletine bilfiil hizmet eden; ve k ıymettar 
otuz-k ırk Türk gençleri, namazs ız otuz bin hem şehrilerine tercih etmekle bu 
gurbeti ihtiyar eden; ve hocal ık haysiyetiyle izzet-i ilmiyeyi muhafaza eden 
ve hakâik-i imaniyeyi pek vâz ıh bir sûrette ders veren bir insan ın, on sene ve 
belki yirmi-otuz sene zarf ında, yirmi-otuz de ğil, belki yüz ve bin talebesi, s ırf 
iman ve hakikat ve âhiret noktas ında onunla fedakârâne ba ğlansa ve âhiret 
kardeşi olsa çok mudur ve zarar ı m ı var? Hiç ehl-i vicdan ve insaf bunlar ı
tenkide cevaz verir mi? Ve bunlara cemiyet-i siyasiye nazar ıyla bakabilir mi?
1 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  221
Râbian : On sene zarf ında yüz banknot ile idare eden ve günde bazen 
kırk para ile geçinen ve yetmi ş yamal ı bir abay ı yedi sene giyen bir adam 
hakk ında; “Nereden para al ıp yaşıyorsun ve te şkilât yap ıyorsun?” diyenlerin, 
ne kadar insaftan uzak dü ştüklerini ehl-i insaf anlar.
İkinci Madde İkinci Madde
Menemen hâdisesinin bir yalanc ı taklidini yap ıp, millete deh şet verip, ser-
bestî kanunlar ı kolayca tatbik etmek desisesiyle hükûmeti i ğfal ederek, güya 
“Hükûmetin serbestî kanunlar ını kabul ettirmesine yard ım ediyoruz.” entrika-
sıyla, beni Barla’dan Isparta’ya cebren celbettiler. Bakt ılar, ben öyle fitnelere 
âlet olam ıyorum ve öyle her cihetçe vatana, millete, dine zararl ı olan akîm 
teşebbüslere meylim yoktur, anlad ılar ki o vakit plânlar ını değiştirdiler. Benim 
beğenmediğim bir şöhret-i kâzibemden istifade edip, hiç hat ır ve hayalimi-
ze gelmeyen entrikalarla ba şımıza Menemen hâdise-i vâk ıasının bir mevhum 
taklidini geçirdiler. Hem millete, hem hükûmete, hem mâsum, mevkuf birçok efrad- ı millete büyük zarar verdiler. Şimdi yalanlar ı meydana ç ıktıkça, kur-
dun keçiye bahane bulmas ı nev’inden bahaneler bulup, memurîn-i adliyeyi 
şaşırtmak istiyorlar. Adliye memurlar ın bu meselede çok dikkate ve ihtiyata 
muhtaç olduklar ını müdafaa-y ı milliye hukukum noktas ında hat ırlat ıyorum. 
As ıl itham edilecek onlard ı
r ki, hükûmetin baz ı erkân ına dalkavukluk edip ve 
sahtekârl ıkla, bir yalanc ı cemiyet maskesi alt ında, baz ı safdil, mâsum biçare-
leri tehyiç ederek küçük bir hâdise ç ıkar ır; sonra şeytan gibi habbeyi kubbe 
gösterip hükûmeti şaşırtır, çok mâsumlar ı ezdirir, memlekete büyük bir zarar 
verir, kabahati de ba şkalara yükler. İşte bu meselemiz aynen böyledir.
Üçüncü Madde Üçüncü Madde
Hükûmetin daireleri içinde en ziyade hürriyetini muhafaza etmeye ve 
tesirat- ı hariciyeden en ziyade bîtarafâne, hissiyats ız bakmakla mükellef olan, 
elbette mahkemedir. Ben mahkemenin hürriyet-i tâmmesine istinaden, hürri-yetle, hukuk-u hürriyetimi bu sûretle müdafaa etmeye hakk ım vard ır.
Evet, her yerde adliyelerde mal ve can meseleleri var. E ğer bir hâkim 
şahsen hiddet edip bir katili katletse, o hâkim katil olur. Demek adliye me-
murlar ı, hissiyattan ve tesirat- ı hariciyeden bütün bütün âzade ve serbest ol-
mazsa, sûreten adalet içinde müthi ş günahlara girmek ihtimali var.
Hem cânilerin ve kimsesizlerin ve muhaliflerin dahi bir hakk ı var. Ve hak-
kını aramak için, gayet bîtarafâne bir merci isterler.
222  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Adalet noktas ından tarafgirlik fikrini verip, adaletin mahiyetini zulme çe-
viren, hakk ımda sarf edilen bir tâbirdir ki, Isparta’da ve burada baz ı isticvab-
larda ismim Said Nursî iken, her tekrar ında Said Kürdî ve bu Kürt diye beni 
öyle yâd ediyorlar. Bununla, hem âhiret karde şlerimin hamiyet-i milliyelerine 
ilişip aleyhime bir his uyand ırmak, hem mahkeme ve adaletinin mahiyetine 
bütün bütün z ıt ve muhalif bir cereyan vermektir. Evet, hâkim ve mahke-
me tarafgirlik şâibesinden müberrâ ve gayet bîtarafâne bakmas ı birinci şart- ı 
adalet oldu ğuna dair binler vukuat- ı tarihiyeden, Hazreti Ali (radiyallâhu anh) ’ın 
hilâfeti zaman ında bir Yahudi ile mahkemede beraber oturmalar ı ve çok pa-
dişahlar ın, âdi adamlar ile mahkeme-i adalette görülmesi gibi çok hâdisat- ı 
tarihiye varken, benim hakk ımda bir yabanilik hissini veren ve nazar- ı adaleti 
şaşırtmak isteyen adamlara derim:
“Ey efendiler! Ben her şeyden evvel müslüman ım ve Kürdistan’da dünya-
ya geldim. Fakat bu Türklere hizmet ettim ve yüzde doksan dokuz menfaatli hizmetim Türklere olmu ş ve en çok hayat ım Türkler içinde geçmi ş ve en sâd ık 
ve en halis karde şlerim Türklerden ç ıkm ış ve İslâmiyet ordular ının en kahra-
man ı Türkler oldu ğundan, meslek ve hizmet-i Kur’âniyem cihetiyle, her mil-
letten ziyade Türkleri sevmek ve taraftar olmak kudsî hizmetimin muktezas ı 
olduğundan, bana Kürt diyen ve kendini milliyet-perver gösteren adamlar ın 
bini kadar Türk milletine hizmet etti ğimi, hakikî ve civanmert bin Türk genç-
lerini işhad edebilirim. Hem heyet-i hâkimenin ellerinde bulunan otuz-k ırk ki-
tab ımı, hususan İktisat ve İhtiyarlar ve Hastalar risalelerini i şhad ediyorum ki, 
Türk milletinin be şten dört k ısm ını teşkil eden musibetzede, fakirler ve hasta-
lar ve ihtiyarlar ve dindar müttakîler tâifelerine bin Türkçü kadar hizmet eden o kitaplar, Kürtlerin ellerinde de ğil, belki Türk gençlerinin ellerindedirler.”
Heyet-i hâkimenin müsaadesiyle, bizi bu belâya sokan ve hükûmetin 
mühim baz
ı erkân ını iğfal eden ve milliyet-perverlik perdesi alt ında entrikalar ı 
çeviren mülhid zalimlere derim:
“Ey efendiler! Benim hakk ımda tespit edilmeyen ve tespit edilse dahi 
bir suç te şkil etmeyen ve suç olsa bile yaln ız beni mesul eden bir madde 
yüzünden, k ırktan fazla Türkün en k ıymettar gençlerini ve en muhterem ihti-
yarlar ını, büyük bir cinayet i şlemişler gibi bu belâya atmak, milliyet-perverlik 
midir? Evet, sebepsiz böyle i şkenceli tevkife dü şenler içinde Türk gençleri-
nin medâr- ı iftihar ı olacak bir k ısım zatlar var ki,1(Hâşiye) uzaktan k ıymetini
1 (Hâşiye) O zatlar, men-i mahkeme ile iki ayl ık s ıkıntılı tevkiften sonra tahliye edilmi şlerdir.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  223
hissedip, ona yaln ız bir selâm veya imanî bir risale göndermemle, onu bir 
câni gibi çoluk-çocuklar ı içinden al ıp bu belâya atmak milliyetçilik midir? 
Ben ki, sizin nazar ınızda yabanî millettenim, diyorum. Bu mevkuf olan ci-
vanmert ve muhterem Türk gençleri ve ihtiyarlar ı içinde öyleleri var ki, on-
lar ın bir tanesini, kendi milletimden yüz adama da de ğiştirmem. Ve onlar ın 
içinde öyleleri var ki, on sene bana zulmeden memurlara, be ş seneden beri 
onlar ın hat ırlar ı için, o zalimlere bedduay ı bırakt ım. Ve onlar ın içinde öyle-
leri var ki, âli seciyelerin en halis numûnelerini o âlicenap Türk arkada şlar-
da kemâl-i hayret ve takdirle gördüm. Ve Türk milletinin s ırr- ı tefevvukunu 
onlarla anlad ım..
Ben vicdan ımla ve çok emarelerle temin ederim ki, e ğer bu mâsum mev-
kuflar adedince vücutlar ım bulunsayd ı veyahut onlar ın umumuna gelen her 
nevi meşakkatlerini alabilseydim, kasem ederim ki, müftehirane, o k ıymettar 
zatlara bedel çekmek isterdim. Benim bunlara kar şı bu hissim, onlar ın k ıy-
met-i zatiyeleri içindir, yoksa şahs ıma karşı faydas ı dokunmas ı için değildir. 
Çünkü bir k ısm ını yeni görüyorum. Bir k ısm ı, belki o benden fayda görmü ş; 
ben ondan zarar görmü şüm. Fakat binler zarar görsem, yine onlar ın k ıymeti, 
nazar ımda tenzil etmez.”
İşte ey Türkçülük dâvâ eden mülhid zalimler! Türk milletinin medâr- ı if-
tiharlar ı olabilecek bu kadar zatlar ı gayet âdi ve ehemmiyetsiz bahanelerle 
–sizin tâbirinizle– benim gibi bir Kürt yüzünden peri şan etmek, tezlil etmek 
milliyetçilik midir? Türkçülük müdür? Vatan-perverlik midir? Haydi, o insafs ız 
vicdan ınıza havale ediyorum!
İşte mahkeme-i âdile, onlar ın mâsumiyetini anlamakla çoklar ını tahliye 
etti. Eğer ortada bir suç varsa, o suç benimdir. Onlar, ulüvv-ü cenaplar ından, 
benim gibi garip ve ihtiyar bir hocaya soba yakmak, su getirmek, yemek pişirmek ve kendime mahsus bir risalemi tebyiz etmek gibi cüz’î i şlerimi s ırf 
“lillâh” için yapm ışlar ve benim hat ırım için hat ıra defterim hükmünde olan 
iki risalemin âhirlerinde, bir hat ıra olmak üzere imzalar ını atm ışlar. Acaba 
dünyada, böyleleri, böyle bahanelerle muaheze edecek bir kanun, bir usul ve bir maslahat var m ı?
f
224  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Müdafaat ımın İkinci Tetimmesi
Ey heyet-i hâkime,
Gelecek beyanat ımda, belki vazifenizce lüzumsuz şeyler bulunacak. Fa-
kat bu meselelerle umum memleket, belki dünya alâkadard ır. Yaln ız siz de-
ğil, onlar dahi mânen dinliyorlar. Hem beyanat ımda intizams ızlık görecek-
siniz. Sebebi ise, mühim bir hakk ım bana verilmedi. Benim hüsn-ü hatt ım 
yok. Çok rica ettim ki, bu hayat-memat meselesinde, bir yaz ıcı bana veriniz; 
tâ hakk ımı müdafaa için bir istida yazd ıray ım. Vermediler. Belki beni iki ay, 
gayet insafs ızcas ına bütün bütün konu şmaktan menettiler. Onun için, gayet 
noksan ve mü şevveş yaz ımla intizaml ı yazamad ım. İşte âhir beyanat ım bu-
dur:
Eğer farz- ı muhâl olarak, müfsit muhbirlerin ihbar ettikleri gibi, “Risale-i 
Nur, hükûmetin birtak ım siyasetiyle ve baz ı kanunlar ıyla tevfik edilmiyor, mu-
araza ediyor; belki ba şka siyasî kanaatlerdir ve ayr ı ayr ı fikirlerdir. Ve umum 
risaleler, imandan de ğil, belki siyasetten bahseder.” diye, gayet zâhir bir iftira 
farz ve kabul edilse, cevaben derim:
Madem hürriyetin en geni ş şekli cumhuriyettir. Ve madem hükûmet ise, 
cumhuriyetin en serbest sûretini kabul etmi ştir. Elbette, hakikî ve kat’î ve 
reddedilmez kanaat-i ilmiyeyi ve efkâr- ı sâibeyi –âsâyi şe dokunmamak şar-
tıyla– cumhuriyetin hürriyeti, o hürriyet-i ilmiyeyi istibdat alt ına alamaz ve 
onu bir suç tan ımaz. Evet, dünyada hiçbir hükûmet var m ıdır ki, bütün bir 
tek kanaat-i siyasiyede bulunsun? Haydi, –farz- ı muhâl olarak– ben, perde 
alt ında kendi kendime kanaat-i siyasiyemi yazm ışım ve bir k ısım has dost-
lar ıma göstermi şim; bunda suç var diyen kanunlar ı işitmemişim. Hâlbuki 
Risale-i Nur, iman nurundan bahseder; siyaset zulmetine sukut etmemi ş ve 
tenezzül etmez.
Eğer faraza, lâik cumhuriyetin mahiyetini bilmeyen bir dinsiz dese: “Se-
nin risalelerin, kuvvetli bir dinî cereyan veriyor, lâdinî cumhuriyetin prensip-lerine muaraza ediyor?”
Elcevap: Elcevap:  Hükûmetin lâik cumhuriyeti, dini dünyadan ay ırmak demek 
olduğunu biliyoruz. Yoksa, hiçbir hat ıra gelmeyen dini reddetmek ve bütün 
bütün dinsiz olmak demek oldu ğunu, gayet ahmak bir dinsiz kabul eder. 
Evet, dünyada hiçbir millet dinsiz olarak ya şamad ığı gibi, Türk milleti 
misillü bütün as ırlarda mümtaz olarak, bütün aktar- ı cihanda ve nerede 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  225
Türk varsa müslümand ır. Sair anâs ır-ı İslâmiye’nin, küçük de olsa yine bir 
kısm ı, İslâmiyet haricindedir. Böyle pek ciddî ve hakikî dindar ve bin sene ka-
dar hak dininin kahraman ordusu olarak zemin yüzünde, mefâhir-i milliyesini milyonlar menâbi-i diniye ile çakan ve k ılıçlar ının uçlar ıyla yazan bir mübarek 
milleti, “dini reddeder veya dinsiz olur” diye itham eden yalanc ı dinsizler ve 
milliyetsizler, öyle bir cinayet i şliyorlar ki, cehennemin esfel-i sâfilîn tabaka-
sında ceza görmeye müstehak olurlar. 
Hâlbuki Risale-i Nur, hayat- ı içti-
maiyenin kanunlar ını da ihata eden dinin geni ş dairesinden bahsetmez. 
Belki as ıl mevzuu ve hedefi, dinin en has ve en yüksek k ısm ı olan iman ın 
erkân- ı azîmesinden bahseder.
Hem ekseriyetle muhatab ım, evvel kendi nefsim, sonra Avrupa filozof-
lar ıdır. Böyle mesail-i kudsiyeden, do ğru olmak şart ıyla, zarar tevehhüm 
eden, yaln ız şeytanlar olabilirler tasavvurunday ım. Yaln ız üç-dört risale, ten-
kitkârâne şekvâ sûretinde bir k ısım memurlara bakm ış. Fakat o risaleler, 
hükûmetle mübâreze ve tenkit için de ğil, belki bana zulmeden ve memu-
riyetini sû-i istimâl eden bir k ısım memurlara kar şıdır. Hem sonra da, su-i 
tefehhüme medar olmamak için, o üç-dört risalelere “mahremdir” deyip neşrini men etmi şiz. Sair risalelerin ekseriyet-i mutlakas ı, dört-beş sene evvel 
ve bir k ısm ı sekiz on sene evvel, bir k ısm ı on üç sene evvel telif edilmi şlerdir. 
Yaln ız İktisat ve İhtiyarlar ve Hastalar risaleleri geçen sene telif edilmi şler. 
Ve bununla beraber, risaleler, hükûmetin kanunlar ına mugayir olmad ığını 
ve âsâyişi ihlâl ve halk ı idlâl mahiyetinde bulunmad ığını ve bilâkis hükû-
metçe takdirlerle kar şılanmas ı lâz
ım gelece ğini, zerre miktar akl ı bulunan ve 
risaleleri bîtarafâne tetkik eden, tasdik eder. Ve e ğer, farz- ı muhâl olarak, 
hükûmetin nokta-y ı nazar ına çok noktalar ı muhalif olsa bile, 28 Temmuz 
1933 tarihinde, evvelki cürümlerin bu k ısımlar ını affetmekte olan ve âhiren 
neşredilen Af Kanunu mûcibince o risaleleri takibe mahal kalmad ığını iddia 
edip, bize edilen haks ızlığın bir an evvel def edilmesini ve risalelerin iade 
olunmas ını talep ederim.
Eğer insaniyetin mahiyetini, hayvaniyetin en bedbaht ve en a şağı de-
recesinde telâkki ve dünyay ı daimî ve lâyezal tevehhüm ve insan ı bâkî ve 
lâyemût tahayyül eden bir sarho ş vicdans ız taraf ından denilse: “Senin bütün 
risalelerin, iman ı pek kuvvetli ders veriyor. Dünyadan so ğutuyor; nazar ı âhi-
rete çeviriyor. Biz ise, bütün kuvvet ve dikkat ve zihnimizle dünya hayat ına 
müteveccih olmam ızla bu zamanda ya şayabiliriz. Çünkü şimdi yaşamak ve 
düşmanlardan sak ınmak çok mü şkülleşmiştir?”
226  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Elcevap: Elcevap:  İman- ı tahkikînin dersleri, gerçi nazar ı âhirete bakt ırıyor; 
fakat dünyay ı, o âhiretin mezraas ı1 ve bir çar şısı ve bir fabrikas ı göster-
mekle, daha ziyade dünya hayat ına çal ıştırır. Hem, imans ızlıktaki müthi ş 
bir sûrette k ırılan kuvve-i mâneviyeyi, gayet kuvvetli bir tarzda kazand ırır. 
Ve meyusiyet içinde atâlet ve lâkaytl ığa düşenleri şevk ve gayrete, sa’ye 
sevk eder, çal ıştırır. Acaba, bu dünyada ya şamak isteyenler, böyle, hayat- ı 
dünyeviyenin lezzetini, hem çal ışmaya şevki, hem hadsiz musibetlerine kar şı 
dayanmaya medar kuvve-i mâneviyesini temin eden ve itiraz kabul etmeyen delillerle isbat edilen iman- ı tahkikînin derslerine yasak denecek bir kanunun 
vücudunu kabul ederler mi ve öyle bir kanun olabilir mi?
Eğer idare-i millet ve âsâyi ş-i memleketin hakikî esaslar ını bilmeyen bir 
cahil hamiyet-füru ş dese: “Senin risalelerin, âsâyi şi bozanlara ve idareyi ka-
rıştıranlara bir medar olabilir cihetiyle ve sen dahi ihtiyats ızlık edip idare-i 
hâz ıraya itiraz etsen, risalelerin kuvvetiyle bir gâile açmak ihtimaliyle sana 
ilişiyoruz.”
Elcevap: Elcevap:  Risale-i Nur’dan ders alan, elbette, çok mâsumlar ın kan ını ve 
hukukunu zâyi eden fitnelere girmez ve bilhassa tecrübeleriyle, mükerreren akîm ve zararl ı kalan fitnelere hiçbir cihetle yana şmaz. Ve bu on senedeki on 
fitnelere, Risale-i Nur’un şâkirtlerinin ondan birisi, belki asla hiçbirisi kar ış-
mad ığı gösterir ki, risaleler böyle fitnelere z ıt ve âsâyi şi temine medard ırlar. 
Acaba idarece ve âsâyi şi muhafazaca, bin imanl ı adam m ı, yoksa on dinsiz 
serseri mi daha kolayd ır?
Evet, iman, güzel seciyeler vermekle hem merhamet hissini, hem za-
rar vermekten sak ınmak meylini verir . Amma benim ihtiyats ızlığım ise, bu 
on üç senedir imkân dairesinde ne kadar elimden gelmi şse, hükûmetin nazar- ı 
dikkatini celbetmemek ve onunla u ğraşmamak ve i şlerine kar ışmamak için Is-
parta vilâyetine mâlûm olan harika bir sûrette münzevîyâne ve merdümgirîzâ-ne ve mü şfikkârâne ve siyasetten müçtenibâne ya şad ığımı bu memleket bilir.
Ey beni bu belâya sevk eden insafs ızlar! Anla şılıyor ki, âsâyi ş aleyhin-
de hareket etmedi ğimden benden k ızd ınız, hiddet ettiniz. Âsâyi şe düşmanl ık 
damar ıyla beni tevkif ettirdiniz. Evet, âsâyi şi bozmak ve idareyi kar ıştırmak 
isteyenler, benim hakk ımda hükûmeti i ğfal ederek ve adliyeyi lüzumsuz i şgal 
edip beni tevkif ettirenlerdir. Onlar ın hakk ında değil yaln ız biz, belki memle-
ket nam ına, başta müdde-i umumî olarak heyet-i hâkime dâvâ etmelidir.
1 “Dünya, âhiretin tarlas ıdır.” mânâs ındaki hadis için bkz.: el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/19; es-Sehâ-
vî, el-Makâs ıdü’l-hasene  s.497; Aliyyülkârî, el-Esrâru’l-merfûa  s.205.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  227
Eğer denilse:  “Sen vazifesizsin, milletin hürmetini kabul edip vazifedar-
lar gibi dinî ders veremezsin. Hem, dinî ders verecek resmî bir daire var; onun müsaadesi lâz ımd ır.”
Elcevap Elcevap : Evvelâ,  benim matbaam ve kâtiplerim yoktur ki vazife-i ne şri 
yaps ın. Bizimki hususîdir. Hususî i şlere, hususan imanî ve vicdanî olsa, hürri-
yet-i vicdan düsturu, onun serbestiyetini temin eder.
Sâniyen : Hükûmet-i ittihadiye ittifakla, Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye’de Av-
rupa’ya kar şı hakâik-i İslâmiye’yi isbat edecek ve millete ders verecek bir va-
zifeyle tavzif etmeleri ve Diyanet Riyâseti’nin Van’da beni vaiz tâyin etmesi ve şimdiye kadar yüz risaleden ziyade eserlerim ulemâ ellerinde gezmesi ve 
tenkit edilmemesi isbat eder ki, millete ders vermeye hakk ım vard ır.
Sâlisen : Eğer, kabir kap ısı kapansayd ı ve insan dünyada lâyemût kal-
sayd ı, o vakit vazifeler yaln ız askerî ve idarî ve resmî olurdu. Madem her gün 
lâakal otuz bin şahit, cenazeleriyle 1ٌّěَè ْتُĳَĩْĤاَ dâvâs ını imza ediyorlar; elbette 
dünyaya ait vazifelerden daha ehemmiyetli imanî vazifeler var.
İşte Risale-i Nur o vazifeleri Kur’ân’ ın emriyle îfâ ediyor. Madem Risale-i 
Nur âmirinin, hâkiminin kumandan ı olan Kur’ân, üç yüz elli milyona hükme-
dip talimat yapt ırıyor ve her gün lâakal be ş defa, be şten dördünün ellerini 
dergâh- ı ilâhîye açt ırıyor ve bütün camilerde ve cemaatlerde ve namazlarda, 
kudsî ve semavî fermanlar ını hürmetle okutturuyor; elbette onun hakikî bir 
tefsiri ve o güne şin bir nuru ve onun bir memuru olan Risale-i Nur, o vazi-
fe-i imaniyesini, biiznillâh, sadmelere u ğratmayarak görecektir. Öyleyse, ehl-i 
dünya ve ehl-i siyaset, onunla mübâreze de ğil, belki ondan istifade etmeye 
pek çok muhtaçt ırlar.
Evet, şu t ılsım- ı kâinat ın muğlâk ını keşfeden ve mevcudat ın nereden ne-
reye ve ne olacaklar ının t ılsımını açan Risale-i Nur’un eczalar ından “Yirmi Do-
kuzuncu Söz” ve tahavvülât- ı zerrât ın muammâs ını keşfeden “Otuzuncu Söz” 
ve kâinatta mütemadiyen fena ve zeval içindeki faaliyet ve hallâk ıyet-i umu-
mîye t ılsım- ı acîbini hâl ve ke şfeden “Yirmi Dördüncü Mektup” ve tevhidin
en derin ve en mühim muammas ını keşif ve hâl ve izah eden ve ha şr-i beşerî 
bir sineğin ihyas ı kadar kolay oldu ğunu isbat eden “Yirminci Mektup” ve ta-
biat-perestlerin fikr-i küfrîlerini esas ıyla bozan ve tahrip eden Tabiat Risalesi  
1 “Ölüm kesin bir gerçektir.” (Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  3/180. Ayr ıca, ölüm gerçe ğini ifade 
eden âyet-i kerîmeler için bkz.:  Bakara sûresi, 2/28;  Âl-i İmran sûresi, 3/185;  Hac sûresi, 22/66;  Câsiye 
sûresi, 45/26;  Kaf sûresi, 50/19;   Cum’a sûresi, 62/8;  Mülk sûresi, 67/2).
228  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
nam ındaki “Yirmi Üçüncü Lem’a” gibi Risale-i Nur’un çok cüzleri var. Bun-
lar ın yaln ız birisindeki muammây ı keşfeden bir âlim, bir edip, bir profesör, 
hangi hükûmette olsa, takdirle mükâfat ve ikramiye verilece ğini, bu risaleleri 
dikkatle mütâlaa eden tasdik eyler.
Bu beyanat ıma, sadetten hariç tafsilât nazar ıyla bakmamak gerektir. 
Çünkü Risale-i Nur’un yüzden ziyade risaleleri benim evrak- ı tevkifiyem hük-
müne geçmi ş olduğundan, hem heyet-i hâkime tetkikle mükelleftir; hem ben, 
izah ve cevap vermeye, Kur’ân’a ve âlem-i İslâm’a ve istikbale alâkadarl ığı 
cihetiyle mecburum. Madem bir meselenin tam tenevvürü, herhâlde uzak ve yak ın bütün ihtimalleri beyan etmekle olur; meselemize ait uzak bir ihtimali 
beyan etmeye ihtiyaç var. Şöyle ki:
Eğer dinsizli ği ve küfrü kendine meslek ittihaz eden bedbaht bir k ısım 
adamlar, bir maksad- ı siyasînin perdesi alt ında hükûmetin baz ı erkân ına hu-
lûl edip iğfal etseler veya memuriyet mesle ğine girseler ve Risale-i Nur’u de-
siselerle imha ve beni tehditlerle susturmak için deseler:  “Taassup zaman ı 
geçti. Mâziyi unutmak ve istikbale bütün kuvvetimizle müteveccih olmak lâ-zımken, senin irticakârâne bir sûrette dinî ve imanî kuvvetli ders vermen i şi-
mize gelmez! ..”
Elcevap: Elcevap:  Evvela, o mâzi zannedilen zaman ise istikbale ink ılâp etmiş. Ve 
hakikî istikbal odur. Ve oraya gidece ğiz.
Sâniyen : Risale-i Nur, tefsiri oldu ğu haysiyetiyle, Kur’ân- ı Hakîm ile ba ğ-
lanm ış. Kur’ân ise, küre-i arz ı Arşa bağlayan câzibe-i umumiye gibi bir haki-
kat-i câzibedard ır. Asya’da hükmedenler, Kur’ân’ ın Risale-i Nur gibi tefsirle-
riyle mübâreze edemezler. Belki musalâha ederler, ondan istifade ederler ve himaye ederler.
Amma benim susmam ise, madem âdi bir ke şif yolunda ve ehemmiyet-
siz bir fikr-i siyasî pe şinde ve dünyevî bir haysiyet yüzünden çok ehl-i izzetin 
başlar ı çekinmeyerek feda edilse; elbette koca cennetin fiyat ı olacak bir servet 
ve hayat- ı ebediyeyi kazand ıracak bir âb- ı hayat ve bütün filozoflar ı hayrette 
bırakacak bir ke şfiyat yolunda, vücudum zerreleri adedince ba şlar ım bulunsa 
ve feda edilmesi lâz ım gelse, bilâ-tereddüt feda edilir. Hem, beni tehdit veya 
imha sûretiyle susturmak, bir dil yerine bin dil konu şturacak. Yirmi seneden 
beri ruhlarda yerle şen Risale-i Nur, susmu ş bir dilime bedel, binler dilleri söy-
lettirmesini Rahîm-i Zülcelâl’den ümitvar ım.
f
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  229
Ehemmiyetsiz, Fakat Ehemmiyetli Bir Suç 
Olarak Bana Sorulan Bir Mesele
Diyorlar ki:  “Sen şapkay ı başına koymuyorsun; mahkeme gibi çok res-
mî yerlerde ba şını açm ıyorsun. Demek o kanunlar ı reddediyorsun. O 
kanunlar ı reddetmenin cezas ı şiddetlidir?”
Elcevap: Elcevap:  Bir kanunu reddetmek ba şkad ır ve o kanunla amel etmemek 
bütün bütün ba şkad ır. Evvelkinin cezas ı idam ise, bunun cezas ı ya bir gün 
hapis ve bir lira ceza-y ı nakdî, veya bir tekdir veya bir ihtard ır: Ben o kanun-
larla amel etmiyorum; hem amel etmekle dahi mükellef olam ıyorum. Çünkü 
münzevî ya şıyorum. Bu kanunlar hususî menzillere girmez…
Bir ihtar : Bu iki ayd ır gayet dikkatle ve ince elekle elemek sûretiyle, hem 
Isparta, hem Eski şehir mahkemeleri, hem Dahiliye Vekâleti on seneden beri 
teraküm eden mahrem kitaplar ımı ve hususî mektuplar ımı müsadere edip 
teftiş ettikleri hâlde gizli bir komite ve cemiyet gibi medâr- ı itham hiçbir mad-
deyi tespit etmediklerini itirafla beraber, daha tetkike devam ediyorlar. Ben de derim:
“Ey efendiler! Beyhude yorulmay ınız. Eğer arad ığınız faraza varsa, hiçbir 
ucunu bu kadar zaman bulamad ığınızdan, biliniz ki, 
onu idare eden öyle 
acîp bir dehâd ır ki, ma ğlûp edilmez ve mukabele edilmez.  Çare-i yegâ-
ne, onunla musalâhad ır. Yoksa, bu kadar mâsumlara zarar vermek ve 
ezmek yeter!  Belki gayretullaha dokunur, galâ (k ıtlık) ve veba gibi belâlara 
vesile olur. Hâlbuki benim gibi asabî ve en gizli olan s ırrını yabanî adamlara 
çekinmeyerek söyleyen ve Divan- ı Harb-i Örfî’de me şhur ve pek merdâne ve 
fedakârâne müdafaat ı yapan ve ihtiyarl ık zaman ında en ziyade âk ıbeti tehli-
keli ve meçhul sergüze ştlerden sak ınmaya mecbur olan bir adama, böyle hiç 
keşfedilmeyecek komitecili ği isnad etmek, belâhet derecesinde bir safdilliktir, 
veyahut bir entrikad ır.”
Heyet-i hâkimeden bir hakk ımı isterim. Benden müsadere edilen kitapla-
rımın bence bin liradan ziyade k ıymetleri var. Ve onlar ın mühim bir k ısm ı, on 
iki sene evvel Ankara Kütüphanesi’nde iftihar ve te şekkürlerle kabul edilmi ş. 
Hususan, s ırf uhrevî ve imanî olan “On Dokuzuncu Mektup” ile “Yirmi Do-
kuzuncu Söz”ün benim için çok ehemmiyetleri var; benim mânevî servetim ve netice-i hayat ımd ırlar ve i’câz- ı Kur’ânî’nin on k ısm ından bir k ısm ının cil-
vesini göze gösterdikleri için fevkalâde bence k ıymetleri var. Hem onlar ı, ken-
dime mahsus olarak yazd ırıp yald ızlatm ışım. Hem, ihtiyarl ığı
mın gayet hazin 
230  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hat ırat ına dair olan “ İhtiyarlar Risalesi”nin üç-dört nüshalar ından bir tanesi-
ni kendime mahsus yazd ırm ıştım. Madem muâheze edilecek hiçbir dünyevî 
madde içlerinde yoktur; onlar ı ve Arabî risalelerimi, bilhassa Kur’ân’ ın cüzle-
rini bana iade etmenizi bütün ruhumla istiyorum. Hapiste ve kabirde dahi 
olsam, o kitaplar ım, bu garip dünyan ın bana yükledi ği beş elîm ve hazin 
gurbetlerde enislerim ve arkada şlar ımd ırlar. Onlar ı benden ay ırmakla, 
tahammülsüz bir alt ınc ı gurbete dü şeceğim ve bu çok a ğır gurbetin tazyi-
kinden ç ıkan âhlardan sak ınmal ısınız.
f
Mahkemenin Reis ve Âzâlar ından 
Ehemmiyetli Bir Hakk ımı Talep Ederim
Şöyle ki:
Bu meselede yaln ız şahs ım medâr- ı bahis de ğil ki, siz beni tebrie etmekle 
ve hakikat-i hâle muttali olman ızla mesele hâllolsun. Çünkü ehl-i ilim ve ehl-i 
takvân ın şahs- ı mânevîsi, bu meselede, nazar- ı millette itham alt ına girdiği ve 
hükûmete dahi ehl-i takvâ ve ilme kar şı bir emniyetsizlik geldi ği ve ehl-i takvâ 
ve ilim, tehlikeli ve zararl ı teşebbüslerden nas ıl sak ınacağını bilmesi lâz ım ol-
duğu için, benim müdafaat ımın kendim kaleme ald ığım bu son k ısm ını, her-
hâlde yeni hurufla, matbaa vas ıtas ıyla intişarını isterim. Tâ ki ehl-i takvâ ve 
ehl-i ilim, entrikalara kap ılmay ıp zararl ı, tehlikeli te şebbüslere yana şmas ınlar 
ve hükûmetin şahs- ı mânevisi nazar- ı millette ithamdan kurtulsun. Ve hükû-
met dahi, ehl-i ilim hakk ında emniyet etsin ve bu anla şılmamazl ık ortadan 
kalks ın. Ve hükûmete ve millete ve vatana çok zararl ı düşen bu gibi hâdiseler 
ve anlaşmamazl ık daha tekerrür etmesin.
Elhak, bundan dokuz sene evvel “Onuncu Söz” sekiz yüz nüsha yay ıl-
mas ıyla, ehl-i dalâletin kalblerindeki inkâr- ı haşri kalblerinde s ıkıştırıp lisan ına 
getirmeye meydan vermedi, a ğızlar ını tıkad ı ve harika burhanlar ını gözlerine 
soktu. Evet “Onuncu Söz”, ha şir gibi bir rükn-ü azîm, iman ın etraf ında çelik-
ten z ırh oldu, ehl-i dalâleti susturdu. Elbette Hükûmet-i Cumhuriye bundan 
memnun oldu ki, meb’usân ın ve valilerin ve büyük memurlar ın ellerinde ke-
mâl-i serbestiyetle “Onuncu Söz”ün nüshalar ı gezdi.
Dört aydan beri, bu hayat-memat meselesinde, hiçbir yerden benim ac ı-
nacak halim bir mektupla dahi sordurulmad ığı ve benim hakk ımda halk ı tenfir
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  231
edecek bir sûrette te şhir etmekle nefret-i âmmeyi aleyhime celbedip bütün 
bütün teshilât ve muavenetten mahrum kalm ış, garip ve kimsesiz halimi tasvir 
eden, itiraznamemde izah etti ğim bir hikâye:
“Bir zaman, bir padi şah ın müptelâ oldu ğu bir hastal ığın ilâc ı, bir çocu ğun 
kan ı imiş. O çocuğun pederi, çocu ğu, hâkimin fetvas ıyla bir para mukabilinde 
padişaha vermi ş. Çocuk, mecliste a ğlamak ve şekvâ yerine gülmü ş. Sormuş-
lar:
’Neden istimdat etmiyorsun, şikâyet etmiyorsun, gülüyorsun?’
Demiş ki:
’İnsan, musibete giriftar oldu ğu vakit, evvel pederine, sonra hâkime, son-
ra padişaha şekva eder. Benim pederim, beni kesilmek için sat ıyor. İşte, hâ-
kim de ölmekli ğime karar veriyor. İşte, padişah benim kan ımı istiyor… Bu 
antika ve pek garip ve şekli çok çirkin ve hiç görülmemi ş bu hale kar şı, ancak 
gülmekle mukabele edilir.”
İşte, ey Şükrü Kaya Bey! Biz de o çocuk hükmüne geçtik. Derdimizi, 
evvel mahallî hükûmetteki valiye, sonra mahkeme adaletine, sonra Dahiliye Vekâletine müracaat edip mazlumiyetimizi beyan ederek zalimlerden bizi kur-tarmak için arzuhâl etmek mukteza-y ı hâl iken, gördük ki: En son şekvâm ız
ı 
dinleyecek Dahiliye Vekili’nin hakk ımızda kap ıldığı as ılsız evham ına bir haki-
kat rengi vermek ve hatâs ını örtmek fikriyle hatâs ında ısrar etmesi daha bü-
yük bir hatâ oldu ğunu düşünmediğinden, dûçar oldu ğu gurur hastal ığına, ka-
nımızı isteyerek, bizi as ılsız bahanelerle peri şan etmek istiyor. Biz de Şükrü Ka-
ya’n ın şahs ını, Dahiliye Vekili olan Şükrü Kaya Bey’e şekvâ ediyoruz.1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) Şükrü Kaya’n ın ne derece as ılsız evhama kap ılıp garaz etti ğine delil şudur ki: Benim 
gibi kimsesiz ve üç-dört biçare arkada şlar ımı mahkemeye vermek için, kendisi, Ankara’dan 
yüz jandarma ve on be ş-yirmi polis beraber al ıp, güya Isparta’daki jandarma kuvveti ve bir 
fırka asker kâfi gelmiyormu ş gibi, ortal ığa bir deh şet vermesidir. Acaba bir tek polisin ve 
bir tek jandarman ın eliyle yap ılacak bir vazifeyi, millete iki-üç bin lira zarar verdirip, sonra 
tahliye edilen biçare masumlar ı Isparta’dan tâ Eski şehir’e be ş yüz lira nakliyata sarf ettir-
mek ve o biçareleri binlerce zararlara u ğratmaktan ba şka, hayat- ı içtimaî aras ındaki mev-
kilerini sars ıntılara duçar etmek gibi mühim hadiseleri icad etmekle, ne derece Dahiliye 
Vekâleti’nin tedvirine ve âsâyi şi temine ve bu biçare milletin istirahatle çal ışmalar ına zarar 
verdiğini gösteriyor. Demek bililtizam, hiçten büyük bir hadiseyi icad etmek garaz ıyla o 
vaziyeti göstermi ş. Habbeyi yüz kubbe yaparak, dahiliyenin en ziyade sükûnete muhtaç 
olduğu bir zamanda böyle her taraf ı sarsacak bir vaziyeti icad etmek ve kanunsuz kanun 
nam ına amel etmek, kanunca mühim bir cürüm yapt ığını iddia edip, Şükrü Kaya’n ın şah-
sını, Dahiliye Vekili olan Şükrü Kaya Bey’e şekvâ ediyoruz.
232  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Eğer serbestiyeti tam muhafaza etmek isteyen ve hiçbir tesir kar şısında mağlûp 
olmayan ve vicdanlar ındaki hiss-i adaletle hükmeden bu mahkeme, bizi Şük-
rü Kaya Bey’in şahs ı hakk ında dinleyeceklerini bilseydim, en evvel biz, Şük-
rü Kaya’n ın şahs ı aleyhine ikame-i dâvâ edecektik. Çünkü bir seneden beri, 
her gün veya her hafta hakk ımızda rapor isteye isteye aleyhimize casuslar ın, 
zab ıtalar ın nazar- ı dikkatini celbettirip, kurban koyunu gibi kesmek için bizi 
beslettiriyordu. Mahkeme ise, adaletten ba şka hiçbir şey düşünmemek lâz ım 
gelirken ve hakikaten mahkeme içindeki zatlar da adalete tam ba ğlı olduklar ı 
hâlde, yüksek makamdaki Şükrü Kaya gibi şahs ın tesirat ına karşı dayana-
mad ıklar ı için, bizi tahliye edemeyip süründürüyorlar. Mahallî hükûmet olan 
Isparta Valisi ve zab ıtas ı ise, herkesten ziyade bizi ve Ispartal ı biçare, mâsum 
mevkuflar ı himaye etmek ve bir an evvel kurtulmas ına sa’y etmeleri vazife-i 
vicdaniyeleri iken, bilâkis çok mânâs ız ve as ılsız bahanelerle Isparta mevkuf-
lar ının, hususan muhtaç ve fakirlerin tay ınlar ını verdirmeyip, açl ıkla sefalete 
düşmeleri için onlar ı ezdirmeye çal ışıyorlar. İşte bu hale şekva değil, belki a ğ-
laman ın nihayet derecesini gösteren bu ac ı hale, o çocuk gibi gülmekle muka-
bele ediyoruz ve tevekkül edip, i şimizi Azîz-i Cebbâr’a havale ediyoruz!
f
Mâsum Karde şlerimin Mazlumiyetinden 
Gelen Feryatlar ının İşitilmediği ve Benim de 
Onlarla Konu şturulmad ığım Bir Zamanda, 
Onlar ın Meyusiyetlerine Bir Tesellî 
Vermek İçin Yazd ığım Bir F ıkrad ır
(Bu makam münasebetiyle ilâve edilmi ştir)
Hafîz-i Zülcelâl’in h ıfz ve himayetine bak ınız ki, meselemiz münasebetiy-
le Risale-i Nur’un risaleleri adedine muvâf ık olarak, yüz yirmi kusür adam ın 
mahrem evraklar ıyla istintakta olduklar ı hâlde ve ecnebîlerin entrikalar ıyla 
ve muhalif komitecilerin dolaplar ıyla mevcut ve münte şir müteaddit cemi-
yetlerin hiçbirisiyle, Risale-i Nur’un hiçbir şâkirdinin münasebettarl ığını gös-
terecek hiçbir madde bulunmamas ı, gayet zahir ve parlak bir himaye-i rab-
bâniyedir. Muhafaza-y ı ilâhiyeye ve İmam Ali (radiyallâhu anh)  ve Gavs- ı Âzam 
(kuddise sirruh) , Risale-i Nur’a ait keramet-i gaybiyelerini cidden teyid eden bir 
inâyet-i rahmâniyedir. K ırk ikilik bir top güllesini, k ırk iki mâsum ve maz-
lum karde şlerimizin dergâh- ı ilâhîye aç ılan elleriyle doldurup, geri çevirip, 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  233
atanlar ın başlar ında mânen patlatt ırdı. Bizlere, yaln ız ehemmiyetsiz, sevapl ı, 
hafif birkaç yara bereden ba şka olmad ı. Böyle bir seneden beri doldurulan 
bir toptan, böyle pek az zararla kurtulmak harikad ır. Böyle pek büyük bir 
nimete kar şı, şükür ve sürur ve sevinçle mukabele etmek gerektir. Bundan 
sonraki hayat ımız bize ait olamaz; çünkü müfsidlerin plânlar ına göre, yüzde 
yüz mahv idi. Demek bundan sonraki hayat ı kendimize de ğil, belki hak ve 
hakikate vakf etmeliyiz. Şekvâ değil, şükrettirecek rahmetin izini, yüzünü, 
özünü görmeye çal ışmal ıyız.
Said Nursî
f
Garip ve bana pek çok a ğır gelen ve üç günde bir bardak ayran ve bir 
bardak sütten ba şka bir şey yedirmeyen grip hastal ığının üçüncü gününde, 
füc’eten hat ırıma ihtar edildi. Ben de o hat ıray ı teberrük için, mahkemedeki 
müdafaat ımın bir mukaddimesi olarak yazd ım. Şiddet ve kusur varsa, has-
tal ığıma aittir. Evet, ancak yüz adam ın müdafaa edece ği bir hakikati yaln ız 
başıma müdafaaya mecbur oldu ğumdan, taab- ı dimağî ve perişaniyete ve 
grip ve daha çok müz’iç ahvâl içinde, hakikati do ğru olarak, oldu ğu gibi, bu 
kadar beyan edebildim.
Son Müdafaata Sonradan Bir Hikmete
Binaen İlhak Edilmi ş Bir Mukaddimedir
Müdafaat ımın bütün safahat ında gizli ve müthi ş bir komiteye kar şı mübâ-
reze vaziyetini gösteren bir k ısım tarz- ı ifademdeki maksad ım şudur:
Nas ıl ki Hükûmet-i Cumhuriye “dini dünyadan tefrik edip bîtarafane kal-
mak” prensibini kabul etmi ş; dinsizlere, dinsizlikleri için ili şmediği gibi, din-
darlara da, dindarl ıklar ı için ilişmemesi o prensibin icabât ındand ır. Öyle de, 
ben dahi bîtaraf ve hürriyet-perver olan Hükûmet-i Cumhuriye’yi, dinsizli ğe 
taraftar ve entrikalar ı çeviren ve hükûmetin memurlar ını iğfal eden gizli menfî 
komitelerden tefrik ediyorum. Hükûmetin onlardan uzak oldu ğunu iddia edi-
yorum, o entrikac ılarla bazen mübâreze ediyorum. O komitelerden, tesadüfle 
hükûmetin memuriyetine girenler, ciddî dindarlara takmak için iki kulp elinde tutmuş, garaz ettikleri dindarlara tak ıyorlar ve hükûmeti i ğfale çal ışıyorlar. O 
iki kulpun birisi, o mülhidlerin dinsizli ğine temayül göstermemek mânâs ıy-
la “irtica” kulpunu tak ıyor. Diğeri –hâşâ ve hâşâ– dinsizli ği, bu Hükûmet-i
234  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İslâmiye’nin ayn- ı siyaseti telâkki etmedi ğimiz mânâs ında, “dini siyasete alet 
etmek” kulpu ile lekelemek istiyorlar.1(Hâşiye)
Evet, Hükûmet-i Cumhuriye, o gizli müfsidlerin vatana ve millete muz ır 
efkârlar ını elbette terviç etmez ve taraftar olamaz. Men etmek, Cumhuriyet 
kanunlar ının muktezas ıdır. Ve öyle müfsidlere hükûmet hesab ına taraftar-
lık ile, Cumhuriyet’in esasl ı prensiplerine z ıdd ı zıdd ına gidemez. Hükûmet-i 
Cumhuriye, bizimle o müfsitler mabeyninde hakem hükmünü als ın. Hangi-
miz zalim ise ve tecavüz ediyorsa, o vakit o hakem, hükmünü versin ve hâ-kimlik noktas ında hükmünü icra etsin.
Evet, inkâr edilmez ki, kâinatta, dinsizlikle dindarl ık, Âdem zama-
nından beri cereyan edip geliyor ve k ıyâmete kadar gidecektir. Bu mese-
lemizin künhüne vak ıf olan herkes, bize olan bu hücumunun, do ğrudan 
doğruya dinsizlik hesab ına dindarl ığa bir taarruz oldu ğunu anlar.  Ekser-i 
hükemân ın Garp’ta ve Avrupa’da zuhuru ve a ğleb-i enbiyân ın Şark’ta ve 
Asya’da tulûlar ı kader-i ezelînin bir i şaret ve remzidir ki, Asya’da hâkim, ga-
lip “din cereyan ı”d ır. Elbette, Asya’n ın ileri kumandan ı olan bu Hükûmet-i 
Cumhuriye, Asya’n ın bu f ıtrî hâsiyetinden ve mâdeninden istifade edecek. Ve 
bîtarafâne prensibini, de ğil dinsizlik taraf ına, belki dindarl ık taraf ına temayül 
ettirecektir.
İkinci Madde : Risale-i Nur’un eczalar ında mevâdd- ı kanuniyeye muar ız 
meseleler bulunmas ı ortaya konulabilir. Bu cihet mahkemeye aittir. Fakat Ri-
sale-i Nur, kendi ba şıyla yüz mânevî ke şfiyat- ı hâvi bir eserdir. Bu ke şfiyat ın 
bir tekini bile, ke şşâfın hakk- ı keşfini s ıyanet etmekle, ziyaa u ğratmamak lâz ım 
gelir. Keşfiyat ın ehemmiyeti, ehl-i hakikat ve ehl-i ilim ve edipler ortas ında 
gayet büyüktür ve ehemmiyeti var. Bir kimse di ğerinin ke şfiyat ını temellük 
edemez. E ğer etse, onun aleyhinde ikame-i dâvâ etmek, bütün memleket-
lerde câri olan bir kanundur. İleride hükûmetin müsaadesini istihsal sûretiy-
le neşretmek istedi ğim ve yirmi-otuz seneden beri ke şif ve telifine çal ıştığım 
ve elli seneden beri devam eden tetkikât ve mücahedat- ı fikriye ve muhtelif 
menbalardaki taharriyat ve mesaimin neticesi ve semeresi olarak yazd ığım ve 
mânevî yüz ke şfiyat ı gösteren ve binlerce hakikati hâvi yüzden ziyade risale-
den ibaret olan Risale-i Nur’un telifinden sonra ne şredilen –baz ı kanunlara 
1 (Hâşiye) Yani, “Hükûmet bir siyaset takip etmiyor –hâ şâ sümme hâ şâ!– hükûmetin siya-
seti dinsizliktir.” diye tevehhüm eden o mülhidlerin nazar ında benim, Kur’ân- ı Hakîm’in 
nusûs-u kat’iyesinden tere şşuh eden Risale-i Nur ile takip etti ğim hakâik-i imaniyeye hiz-
metimi muhalif bir siyaset demekle, dünyada en şenî bir iftiray ı eder.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  235
uygun gelmeyen– on be ş noktas ını ortaya atarak müttehem bir vaziyete koy-
mak, bu hakikatlerin ve benim onlara taalluk eden hukuklar ımın ziya ını mû-
cip olmakla beraber, di ğerinin intihal ve sirkatine ve temellük ve kendine mâl 
etmesine zemin ihzar etti ğinden; bu babda, evvelemirde ve her şeyden ziyade 
hakikat nam ına ve hukuk hesab ına hakk ımın muhafazas ı, âdil mahkemenizin 
nazara alaca ğı ilk cihettir. Ve bir cürüm âleti olmak tevehhümüyle müsadere 
edilen risalelerimin tazammun etti ği hakâik, ehl-i fen ve felsefeye ve akademi 
muhakkiklerine kar şı isbat ıma medar olmak üzere elimde bulunmas ı lâz ım 
geldiğinden; bu ke şfiyat ve münazarat- ı ilmiye üzerinde haz ırlığımı tespit et-
mek için taraf ıma iadesini isterim. Beni mahkûm etseniz de onlar mahkûm 
olamaz ve hapiste dahi benim arkada şım olmal ıdırlar.
Mahkemelerin ihkak- ı hak cihetindeki haysiyetine, şerefine mühim bir 
nakîse, belki z ıt olan garazkârlar ın telkinat ına tebaiyete, elbette mahkeme-i 
adalet tenezzül etmeyecek ve garazkârlar ın entrikalar ını akîm b ırakacakt ır. Ve 
adaletten ve ihkak- ı haktan daha büyük bir makam vazife cihetinde tan ıma-
yan mahkemenin, her türlü tesirattan âzâde olarak vazifesini yapaca ğı esas 
adaletin muktezas ı olduğuna istinaden, şahs ım nam ına değil, belki çok haki-
katlerin ve birçok mâsum hukuklar ın kendine ba ğlı olduğu bir hakikat-i âliye 
nam ına, hakk ındaki as ılsız evhamlar ını bir an evvel Risale-i Nur’un hürriyeti-
ni ilân etmekle ref etmektir.
Üçüncü Madde : Bize isnad edilen mevhum suç ise, umumî bir tabirle 
ve kuyûd-u ihtirâziye nazara al ınmayarak, ceza kanunun yüz altm ış üçüncü 
maddesi, yaln ız zâhirine ve umumiyetine temas ettirip, mahkûmiyetim istil-
zam edilmek istenildi ği anlaşılıyor. Bize isnad edilen birkaç maddenin kat’î ve 
hakikî cevaplar ı zapt ınıza geçen müdafaat ımda bulunmakla beraber, on veya 
on beş nokta yüzünden, mânevî yüz ke şfiyat ı hâvi, yüzler hakikat-i mühim-
meyi cami olan yüzden ziyade cüzden ibaret olan Risale-i Nur, mükâfat ve takdir yerine mücâzât ve tenkitle kar şılanm ıştır. Mahkemenizden bu hakk ımı 
ve Risale-i Nur’un hürriyet hakk ını istemek, büyük bir hakk ımd ı
r. Bu cihetin 
halli ve fasl ı lâbüd ve zarurîdir.
Dördüncü Madde : Şimdiye kadar bana hücum eden ve hükûmeti aley-
himize çeviren kimselerin garazkâr olduklar ı ve s ırf garazla ili ştikleri bununla 
anlaşılıyor ki, bizi vurmak için her kap ıya başvurdular. Evvelâ “tarikatç ılık” 
(bir şey bulamad ılar), sonra “cemiyetçilik,” sonra “siyasetçilik ve ink ılâba 
muhalif hareket ve muhalif komitecilik ve izinsiz ne şriyatç ılık” gibi çok cihet-
lerle itham etmek ve bizi vurmak için çal ıştıklar ı hâlde, bunlar ın hiçbirinde
236  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
tutunacak bir emare bulamad ıklar ından, en nihayet bir madde-i kanuniyenin, 
kuyud-u ihtirâziyeyi nazara almayarak, zahirî umumiyetten istifade edip, hiç-bir zîak ıl kabul etmeyecek ve onlara hak vermeyecek bir nokta ile bizi itham 
ve mahkûm etmek istiyorlar. Evet, bahsedece ğimiz noktay ı, dünyada hiçbir 
zîak ıl, hakikat olarak kabul etmez ve zerre miktar ı insaf ı olan, “Bu iftirad ır.” 
diyecektir. O nokta şudur:
“Said-i Kürdî dini siyasete alet ediyor!” tabiridir. Bu tabirdeki itham ı çü-
rütecek on be ş-yirmi delilden ziyade ve be ş-on kadar ı müdafaat ımda zapt ını-
za geçirilenlerden birisi şudur ki:
Yüzler şahidin şehadetiyle isbat etmeye haz ır olduğum, şu beyan edece-
ğim halim, o itham ı esas ıyla çürütüyor. Şöyle ki:
Dokuz sene oturdu ğum Barla köyü halk ının müşâhedesiyle ve dokuz ay 
ikamet etti ğim Isparta’daki dostlar ımın şehadetleriyle ve beni yak ından tan ı-
yan dostlar ımın işhad ıyla, on üç senedir ki, siyaset lisan ı olan hiçbir gazeteyi 
ne okudum ve ne de istedim. Hattâ mühim birkaç hâdisede, şahs ımla alâka-
dar zannedilen ve herkesi meraka sevk eden vâk ıalardan bahseden gazeteleri 
okumak arzusu bulunmad ı ve okumad ım ve okutmam.
On beş maddeden ba şka bütün mesâili, âhiretime ve iman ıma ve hakika-
te müteveccih oldu ğu, hükûmetin tetkikât- ı amîkas ıyla tezahür eden Risale-i 
Nur ile Said, “Dini siyasete âlet ediyor; yani kâinatta yüksek ve mukaddes tan ıdığı bir hakikat-i kudsiye olan din-i hakk ı ve iman- ı tahkikîyi, siyasete, ya-
ni ihtilâlkârâne, en tehlikeli ve en günahl ı ve çok hukukun ziya ına sebebiyet 
veren akîm, süflî bir maksada âlet etmi ş.” denilir mi? Böyle diyenler, ne kadar 
daire-i ak ıl ve insaf ve vicdandan uzak dü ştükleri ve uzak hükmettikleri anla-
şılmaz m ı? Elbette, mahkeme-i adalet, böyle as ılsız bu evham ve isnadatlar ı 
ref edip, hakk ımızda ihkak- ı hak edecektir. Gerçi, kanunlar ı bilmemek eksere 
göre bir mâzeret te şkil etmez. Fakat haks ız olarak, ücra bir köyde, tarassut 
alt ında, yabanc ı bir yerde şiddetle dünyadan küstürüp, nefiyle ikamet ettirip, 
mütemadiyen tarassut ile tâciz edilen bir adam ın kanunlar ı bilmemesi, elbette 
ehl-i insaf ın nazar ında bir özür te şkil eder.
İşte ben o adam ım. Ve beni yanl ış vehimle muâheze ettikleri mevâdd- ı ka-
nuniyenin hiçbirini bilmezdim. Hattâ yeni hurufla imzam ı
 atamazd ım. Bazen 
hizmetçimden ba şka, on günde bir adamla görü şmezdim. Herkes bana mua-
venetten kaçar. Avukat tutmaya iktidar ım yok. Bütün hayat ımda “en menfa-
atli ve en iyi hile, hilesizlik oldu ğu” düstur oldu ğundan, bütün müdafaat ımda 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  237
hak ve hakikat ve s ıdk ve do ğruluk esas ını takip ettim. Bu hakikate binaen, 
benim müdafaat ımda veyahut bazen nâdiren bir-iki risalelerimde, zaman- ı 
hâz ırın kanunlar ına ve resmî merasimlerine tevafuk etmeyen ifâdât ıma na-
zar- ı müsamaha ile bakmak adaletin mukteziyat ve icabat ındand ır. Benim 
müdafaat ımda mücmel kalan noktalar, iddianameye kar şı yazd ığım itirazna-
memde vard ır ve itiraznamemde mücmel kalan noktalar ın, müdafaat ımda 
izahat ı vard ır; birbirini tekmil eder. Yüz altm ış üçüncü madde-i kanuniyenin 
tazammun etti ği –mânen– kuyud-u ihtirâziye ile beraber ve vâz ı-ı kanunun 
irade ettiği maksat, âsâyi şin ihlâline medar olmamak oldu ğuna binaen, ihlâl-i 
âsâyişe işaret ve delâlet edecek hiçbir emare ve tere şşuhât, benim ve risale-
lerim yüzünde görülmedi ği ve zapt ınıza geçen müdafaat ımda yirmi defa kat’î 
bir sûrette bu kanunun meselemizle alâkas ı olmad ığını ve katiyen cezay ı müs-
telzim bir cihet bulunmad ığını isbat ettiğim hâlde, her nas ılsa, yine bidayetteki 
evham ın tesirat ıyla, o madde-i kanuniye ile bizi muâheze etmek için mezkûr 
maddeyi ileri sürmek, hiçbir vecihle şân- ı adalete yak ışmayacağından, beraa-
timi hakperest mahkemenizden talep eyleyerek, en son sözüm:
1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
2ِħĻِčَđْĤا ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
2 “Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na dayan-
dım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın Rabbi, 
(bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup gözeteni-
dir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
İddianâmeye Kar şı İtiraznâmem
Ey heyet-i hakime ve ey müddeiumumi! Bu iddianamede sebeb-i itha-
mım her bir maddeye kar şı, istintak dairesinde zapt ınıza geçen müdafaat ımda 
cevaplar ı vard ır. Hususan, “Son Müdafaat ım” nam ındaki otuz be ş sayfal ık 
bir müdafaanameyi, itiraz yerine size takdim ediyorum. Bu noktaya nazar- ı 
adalet ve insaf ı çevirmek için derim ki:
On seneden beri Isparta vilâyetinde, mazlum bir sûrette, tazyik alt ında, 
âsâyiş-i dahiliye ve emniyet-i umumiyeye zarar verecek hiçbir emare, hiçbir 
tereşşuhât olmad ığı hâlde, emniyet-i dahiliyeyi ihlâl etmek te şebbüsüyle it-
ham edilmekli ğime karşı hangi insaf, hangi vicdan müsaade eder? E ğer yüz 
altm ış üçüncü madde-i kanuniye mânâs ına bizim hakk ımızda vech-i tatbiki 
gibi mânâ verilse, o vakit ba şta Diyanet Riyâseti, bütün imamlar, hatipler ve 
vaizlere te şmil etmek lâz ım gelir. Çünkü hayat- ı diniyeyi telkin etmekte onlar-
la beraberiz. E ğer telkinat- ı diniye, emniyet-i dahiliyeyi mutlaka ihlâl etmek 
gibi mânâs ız bir fikir ileri sürülse, umuma şâmil olur. Evet, benim, onlar ın 
fevkinde bir cihet var ki, o da, kat’iyetle, şeksiz ve şüphesiz hakâik-i imaniye-
yi izah etmekli ğimdir. Bu ise, farz- ı muhâl olarak, umum ehl-i dine bir itiraz 
gelse, bu hâl bizi itirazdan kurtarmaya vesile olur. Benim hakk ımda bu kadar 
tahkikatla beraber daha tespit edilmeyen; ve tespit edilse de adalet-i hakikiye 
noktas ında bir suç te şkil etmeyen; ve bir suç te şkil edilse de yaln ız beni me-
sul eden bir madde yüzünden, yüz yirmi kadar mâsum ve bîgünah kimseleri çoluk çocu ğundan, işinden al ıkoyup hapiste peri şan etmek, elbette adliyenin 
nazar- ı adaletine uygun gelmez. Benimle ednâ bir temas ı bulunan çok biçare 
mâsumlar, tevkif ile mühim zararlara dûçar oldular.
Şark hâdisesi münasebetiyle nefyedilmem, iddianamede i ştiraki ihsas et-
tiği cihetle cevap veriyorum ki: Hükûmetin dosyalar ında, benim künyem al-
tında hiçbir me şrûhat yoktur. S ırf ihtiyat yüzünden nefyedildi ğim, hükûmetçe 
sabit olmu ştur. Ben, o zaman da şimdiki gibi münzevî ya şıyordum. Bir da ğın 
mağaras ında, bir hizmetçiyle yaln ız otururken, beni tutup, on sene bilâ-se-
bep, müracaat etmedi ğim için, dokuz sene bir köyde, bir sene de Isparta’da 
ikamete mahkûm edip, âhirinde bu musibete giriftar ettiler.
Üçüncü iddianâme : “Barla’da iken tesis-i münasebet edildi ği, uzağında 
ve yak ınında bulunan bu e şhas ın maddî ve mânevî yard ımlar ını temin ederek 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  239
faaliyete giri ştiği ve heyet-i umumiyesine Risale-i Nur ad ını verdiği ve k ısım k ı-
sım yazd ırdığı bu eserlerini muhtelif vas ıtalarla gizli gizli ço ğaltt ırarak Antalya,
Ayd ın, Milâs, E ğirdir, Dinar ve Van gibi m ıntıkalarda, adamlar ının delâletiy-
le neşir ve tâmim ettirdi ği, bu eserlerden devletin emniyet-i dahiliyesini ihlâl 
edebilecek olanlar ına mahrem ve yar ım mahrem diyerek i şaretler koydu ğu 
ve bu sûretle istihdaf etti ği gayesini kendisinin de kabul ve izhar etmi ş bu-
lunduğu” hakk ındaki f ıkraya kar şı, şu kat’î ve izahl ı cevab ım, sizin evvelce 
zapt ınıza geçen “Son Müdafaa” nam ındaki otuz be ş sayfal ık müdafaat ımı iti-
razname olarak takdimle beraber derim ki:
Yüz bin defa hâ şâ! İman ilmini r ızâ-y ı ilâhiden ba şka hiçbir şeye âlet et-
memişim ve edemiyorum ve kimsenin de hakk ı yoktur ki edebilsin. Ve Risa-
le-i Nur nam ı alt ındaki yüz yirmi be ş risale, yirmi sene zarf ında telif edilmi ş.
Mahrem dedi ğimiz risaleler ise, üç tanesi bize gurur ve riyâya medar ol-
mamak için mahrem demi şim. Şimdi ise, o setr-i mahremin bir kö şesini fâş 
etmeye mecbur olarak derim ki: O mahremlerden birisi keramet-i Gavsiye, ikinci keramet-i Aleviye, üçüncü, s ırr- ı ihlâsa ait risalelerdir ki o iki keramet, 
benim haddimden yüz derece fazla ve hizmet-i Kur’âniyemi takdir sûretinde, Hazreti Ali ile Hazreti Gavs ın işaretleridir. Ve riyâdan ve gururdan ve ena-
niyetten kurtaracak s ırr- ı ihlâsa dair risaleye, en has karde şlerime mahsus 
olarak, mahrem denmi ştir. Âsâyiş-i dahiliye ile bunlar ın ne münasebeti var ki 
onlar medâr- ı itham oluyorlar? İkinci k ısım mahremler ise, Dârü’l-Hikmet’te 
ve dokuz sene evvel Avrupa itirazat ına ve Doktor Abdullah Cevdet’in dinsizce 
hücumlar ına karşı yazd ığım bir-iki risale ve baz ı memurlar ın bana insafs ız-
cas ına ve gaddarane tecavüzlerine kar şı şekvâ sûretinde yazd ığım iki küçük 
risaledir ki son müdafaat
ımda bahsetmi şim. Bu dört risalenin telifinden bir 
zaman sonra, baz ı serbestî kanunlar ına ve hükûmetin i şine hiçbir cihette te-
mas etmemek için, onlar ın neşrini menedip, “k ısmen mahrem” demi şim, en 
has bir-iki karde şime mahsus kalm ıştır. Delilim de şudur ki: Bu kadar taharri-
yat ınızda, o mahrem denilen risalelerin hiçbir yerde bulunmamas ıdır. Yaln ız 
umumunun fihristesi elinize geçmi ş, o fihristeye göre bu noktalardan istîzaha 
lüzum görülmü ş, ben de cevap vermi ştim, o cevap da zapt ınıza geçmiştir.
İddianamede, müteaddit m ıntıkalar Risale-i Nur’un ne şir ve tâmimine 
adamlar vas ıtas ıyla çal ıştığım beyan ediliyor. Cevaben derim ki:
Ben bir köyde, gurbette, kimsesiz, hüsn-ü hatt ım yok iken, tarassut alt ın-
da, herkes benim muavenetimden çekinirken, yaln ız gayet mahdut dört-be ş 
240  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ahbab ıma bir yâdigâr olarak hât ırat- ı imaniyemi gönderdi ğime “Neşriyat ve 
tamime çal ışıyor.” demek, ne kadar hilâf- ı hakikat oldu ğunu elbette takdir 
edersiniz. Benim gibi haddinden çok fazla teveccüh-ü âmmeye mazhar bir insan ın, on beş sene Van’da tedris ile me şgul olduğum hâlde, bir tek dostu-
ma bir-iki imanî risalelerimi göndermekle buna nas ıl neşriyat denilir. Benim 
matbaam yok, kâtiplerim yok, hüsn-ü hatt ım yok; elbette ne şriyat yapama-
dım. Demek Risale-i Nur câzibedard ır, kendi kendine inti şar ediyor. Yaln ız 
bu kadar var ki: “Onuncu Söz” nam ında haşre dair olan risaleyi, daha yeni 
harfler ç ıkmadan evvel tab ettirdik. Hükûmetin büyük memurlar ının ve me-
b’uslar ının ve valilerinin ellerine geçti; kimse itiraz etmedi. Ondan, sekiz yüz 
nüsha inti şar etti. Onun inti şarı münasebetiyle, onun gibi s ırf uhrevî ve imanî 
bir k ısım risaleler, kendi kendine, bir k ısım insanlar ın eline geçti. Elbette ih-
tiyars ız, kendi kendine bu inti şar, benim ho şuma gitmi ş. Ben de baz ı hususî 
mektuplar ımda, bu takdirimi te şvik tarz
ında yazm ışım. Bu üç ayd ır, bu kadar 
taharriyat- ı amîka neticesinde, koca bir memlekette, on be ş-yirmi adam ın el-
lerinde kitaplar ımı bulmuşlar. Benim gibi otuz sene telifat ve tedrisatla ömrü 
geçen bir adam ın, yirmi hususî dostunda baz ı hususî risaleleri bulunmas ı ne 
sûretle ne şriyat olur? O ne şriyatla nas ıl “Bir hedefi takip edebilir?” denilir?
Efendiler! E ğer ben dünyevî veyahut siyasî bir maksad ı takip etseydim, 
bu on sene zarf ında, on be ş-yirmi de ğil, yüz bin adamlarla alâkadarl ığım te-
zahür edecekti. Her neyse, bu noktaya dair son müdafaat ımda daha fazla 
izahat ve tafsilât vard ır.
......
İddianamede, Fihriste Risalesinde, İşârât- ı Seb’a nam ındaki risalenin bir-
kaç noktas ına tenkitkârâne ili şilmiş. Güya “Hükûmete târiz vard ır” diye zik-
redilmiş.
2ِīْĻَĻَáْĬُْŶا ِّċَè ُģْáِĨ ِóَّכَñĥِĥَĘ ، 1ُسُïُّùĤا ِįِّĨُِŷَĘ âyetlerinin, eskiden beri medeni-
yetin itiraz ına karşı bütün tefsirlerde bulunan bir hakikat ve gayet kat’î ve şüp-
hesiz bir cevab- ı ilmî, iddianamede benim aleyhimde nas ıl istimâl edilebilir?
İddianamede, yine Fihriste’den naklen, “hurûf-u Kur’âniye ve zikriyenin 
tercümeleri yerlerini tutmad ıklar ı” medâr- ı tenkit beyan ediliyor. Bu mesele, 
sekiz seneden mukaddem olmu ş bir meseledir ve hiçbir itiraz kabul etmez bir 
hakikat-i ilmiyedir. Ondan hayli zaman sonra, bu zaman ın baz ı mukteziyat ına 
1 “Annenin hissesi alt ıda birdir.” (Nisâ sûresi, 4/11)
2 “Erkek, kad ın hissesinin iki mislini al ır.” (Nisâ sûresi, 4/176)
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  241
göre tercüme edilmesinin hükûmetçe kabulü, ne sûretle o hakikat-i ilmiyeyi 
aleyhime çevirir?
Mescidimizin kapanmas ı münasebetiyle, dört noktadan ibaret, bana vah-
şiyâne zulmeden nahiye müdürüyle birkaç arkada şı ve kaza kaymakam ının, 
şahsiyetlerine ve memuriyetlerinin sû-i istimâllerine kar şı bir şekvânamedir ki 
o risaleyi kimseye vermedim. Çünkü hiç kimsede bulunmam ıştır…
“Onuncu Söz’ün tevafukat ındand ır ki: Onuncu Söz’ün sat ırlar ı hem telif 
tarihine, hem dini dünyadan tefrik eden lâdinî cumhuriyetin ilân ına tevafuk 
ediyor ki ha şrin inkâr ına bir emaredir.” Yani o f ıkran ın meali budur: “Madem 
cumhuriyet dine, dinsizli ğe ilişmiyor prensibiyle bîtarafane kal ıyor; ehl-i dalâ-
let ve ilhad, cumhuriyetin bu bîtarafl ığından istifade etmekle, ha şrin inkâr ını 
izhar etmeleri muhtemeldir.” demektir. Yoksa hükûmete bir taarruz de ğildir; 
belki hükûmetin bîtarafane vaziyetine i şarettir. Elhak, bundan dokuz sene 
evvel, Onuncu Söz, sekiz yüz nüsha yay ılmas ıyla, ehl-i dalâletin kalblerindeki 
inkâr- ı haşri kalblerinde s ıkıştırdı, lisanlar ına getirmelerine meydan vermedi, 
ağızlar ını tıkad ı. Onuncu Söz’ün harika burhanlar ını gözlerine soktu.
Evet, Onuncu Söz, ha şir gibi bir rükn-ü azîm, iman ın etraf ında çelikten 
bir sur oldu ve ehl-i dalâleti susturdu. Elbette Hükûmet-i Cumhuriye bundan memnun oldu ki Meclisteki meb’usân ın ve valilerin ve büyük memurlar ın el-
lerinde kemâl-i serbestî ile gezdi.
......Avrupa medeniyet ve felsefesi nam ına ve belki İngilizlerin ifsad- ı siyaseti 
hesab ına tesettür âyetine ettikleri itiraza kar şı, gayet kuvvetli ve müskit bir 
cevab- ı ilmîdir. Böyle bir cevab- ı ilmî, değil bundan on be ş sene evvel, her 
zaman takdirle kar şılan ır. Bu hürriyet-i ilmiyeyi, elbette hürriyet-perver bir 
Hükûmet-i Cumhuriye tahdit edemez.
......Ey heyet-i hâkime! Risale-i Nur’un hedefi dünya olsayd ı veya bir mak-
sad- ı dünyevî, içinde niyet edilseydi yüz yirmi risale içinde, nazar ınızda on 
binler medâr- ı tenkit noktalar bulunacakt ı. Böyle yüz yirmi bin tatl ı meyveler 
içinde, sizce sulfato gibi ac ı gelmiş yaln ız on beş meyveler bulunmas ıyla o 
mübarek bahçeyi yasak etmek ve bahçe sahibini mesul etmek caiz olabilir mi? Adalet-perver olan vicdan ınıza havale ediyorum. Ben son müdafaat ım-
da beyan etmi şim ki otuz senedir, Avrupa filozoflar ına ve Avrupa filozoflar ı
242  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hesab ına dahilde, ecnebî dolaplar ı hesab ına çal ışan mülhidlere kar şı muaraza 
ederek cevap vermi şim ve veriyorum. Muhatab ım, ekseriya nefsimden sonra 
onlar oldu ğunu, risalelerimi takip eden anlar. Şimdi ben sizlerden soruyorum: 
Böyle Avrupa filozoflar ının başına ve ecnebî entrikalar ı hesab ına çal ışan din-
siz her bir mülhidin yüzüne indirdi ğim kuvvetli ilmî bir tokat, hangi sûretle 
hükûmet hesab ına geçiyor? Böylelere ait olan tokad ı hükûmet hesab ına al-
mak bizim havsalam ız alm ıyor ve ihtimal de vermiyoruz. Hükûmet nam ına 
ve kanun hesab ına bu hakl ı ilmî tokatlar ı medar- ı mesul tutmak de ğil; belki 
Hükûmet-i Cumhuriye’nin hürriyet-perverli ği, bu tokatlar ı alk ışlar.
İtizarİtizar
(Üç gün müddetle tebli ğ edilen iddianameye kar şı itirazname yazmak.)
Birinci günü geç geldi ği için, ak şama kadar ancak okundu. İkinci gün, 
kısm- ı âzam ı tercüme edildi. Ancak be ş-alt ı saat f ırsat bulup, gayet acele bu 
uzun itiraznameyi yazd ım. Evvelki müdafaat ımda dedi ğim gibi, kanunlar ı, 
hususan şimdiki resmî i şleri bilmedi ğimden; çoktan beri ihtilâttan memnu ol-
duğumdan ve dört-be ş saatte yaz ılan uzun itirazname, elbette çok mü şevveş 
ve noksan olacakt ır. Nazar- ı müsamaha ile bakman ızı temenni ederim.
f
Ceza Hakimine Son Müdafaa
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Altm ış küsûr sayfadan ibaret olan ithamkârâne kararnamedeki –on iki 
sayfal ık– şahs ıma ait k ısm ına karşı müdafaamd ır:
Kararnamede aleyhimize zikredilen maddelere kar şı, mahkemenin zapt ı-
na geçen müdafaat ımda kat’î cevaplar ı vard ır. Bu kararname nam ındaki as ıl-
sız ve vehimli ithamnameye kar şı, on dokuz sayfadan ibaret itiraznamemi ve 
yirmi dokuz sayfadan ibaret son müdafaat ımı ibraz ediyorum. Bu iki müda-
faa, sorgu hakimlerinin kararnamelerinin bütün bütün muaheze noktalar ını 
ve esas ithamlar ını kat’î bir sûrette red ile çürütüyor, as ılsız olduğunu gösteri-
yor. Yaln ız burada, bu kararnamenin istinat etti ği ve itham edenlerin nereden 
aldand ıklar ını, bu as ılsız muahezeyi nereden iktibas ettiklerini gösterir “Beş 
Umde”  olarak söyleyece ğim.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  243
Birinci Umde : Risale-i Nur’un, yüz yirmi parças ından iki-üç-dört parça-
sında on be ş fıkray ı bahane tutup, beni ve Risale-i Nur’u hükûmetin prensip-
lerine muhalif ve rejimine kar şı muar ız ve emniyet-i dahiliyesini ihlâle te şeb-
büs itham ıyla gayet as ılsız bir dâvâya elcevap :
Ben de derim: Ben de derim:  Acaba umum Avrupa’n ın mal-i mü şterekesi olan me-
deniyet ve yaln ız bu zaman ilcaat ına binaen Hükûmet-i Cumhuriye’nin o 
medeniyetin bir k ısım kanunlar ını kabul etmesiyle, o medeniyetin menfaatli 
değil, belki kusurlu k ısm ına, hakâik-i Kur’âniye hesab ına olarak müdafaat- ı 
ilmiyeme hangi sûretle “hükûmetin prensibine ve hükûmetin rejimine muha-lif” ve “hükûmetin ink ılâb ı aleyhine hareket” nam ı veriliyor? Acaba bu Hü-
kûmet-i Cumhuriye, Avrupa medeniyetinin kusurlu k ısm ının dâvâ vekilli ğine 
tenezzül eder mi? Ve o kusurlu medeniyetin İslâmiyet’e muhalif kanunlar ı, 
eski zamandan beri hükûmetin hedefi midir? Hükûmete muar ız vaziyet almak 
nerede, bu k ısım kusurlu medeniyet kanunlar ına karşı hakâik-i Kur’âniye’yi 
ilmî bir sûrette müdafaa etmek nerede? Kur’ân- ı Hakîm’in âyât- ı kat’iyesiyle, 
bin üç yüz seneden beri, milyonlar tefsirlerinde ve hâlen kütüphanelerde dolu olan tefsirlerde,
2ِīْĻَĻَáْĬُْŶا ِّċَè ُģْáِĨ ِóَّכَñĥِĥَĘ ، 1ُسُïُّùĤا ِįِّĨُِŷَĘ
...4ِכَäَزْوَاŶِ ْģُĜ ُّĹِ×َّĭĤا َאıُّĺأَ אƯĺ ، 3ْħَכُĤ َאبَĈ َאĨ اĳُéْכِĬَאĘ
gibi âyetlerin hakâik-i kudsiyelerini Avrupa filozoflar ının itiraz ve tecavüzat ına 
karşı otuz seneden beri yazd ığım müdafaat- ı ilmiyemi “Hükûmetin ink ılâb ına, 
prensibine ve rejimine muhalif kast ı var.” diye beni itham etmek, öyle bir za-
hir garaz ve öyle bir esass ız vehimdir ki buradaki mahkeme-i âdileye taalluk 
etmeseydi, müdafaa ve cevap vermeyi lây ık görmezdim.
Hem acaba, eskiden beri bu vatan ve millete zarar niyetiyle, Avrupa’n ın 
dinsiz komiteleri hesab ına ve Rum, Ermeniler cemiyeti vas ıtas ıyla dinsizlik ve 
ihtilâf ve fesat tohumlar ını saçan mülhidlere kar şı müdafaat- ı ilmiyem, han-
gi sûretle hükûmet aleyhine al ınıyor? Ve hangi sebeple hükûmete bir taarr-
ruz manas ı veriliyor? Hangi insafla böyle dinsizli ği hükûmete mal edip itham 
ediliyor? Hükûmet-i Cumhuriye’nin kuvvetli esaslar ı böyle müfsit dinsizlerin 
1 “Annenin hissesi alt ıda birdir.” (Nisâ sûresi, 4/11)
2 “Erkek, kad ın hissesinin iki mislini al ır.” (Nisâ sûresi, 4/176)
3 “Size helâl olup da arzu etti ğiniz kad ınlardan evlenebilirsiniz.” (Nisâ sûresi, 4/3)
4 “Ey Peygamber, e şlerine de ki: ...” (Ahzâb sûresi, 33/28)
244  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
aleyhinde oldu ğu hâlde, dinsizli ği hükûmetin baz ı prensiplerine mal edip, be-
nim, vatan ve millet ve hükûmet hesab ına öyle müfsidlere kar şı yirmi sene-
den beri galibane müdafaat- ı ilmiyeme “dini siyasete âlet ve halk ı hükûmet 
aleyhine te şvik” manas ını vermek, hangi insaf kabul eder ve hangi vicdan 
raz ı olur?
Evet, değil bu mahkemeye, belki bütün dünyaya ilân ediyorum: Ben, 
hakâik-i kudsiye-i imaniyeyi, Avrupa filozoflar ına ve bilhassa dinsiz filozoflara 
ve bilhassa siyaseti dinsizli ğe âlet edenlere ve âsâyi şi mânen ihlâl edenlere 
karşı müdafaa etmi şim ve ediyorum.
Ben, Hükûmet-i Cumhuriye’yi, ilcaat- ı zamana göre bir k ısım kanun-u 
medenîyi kabul etmi ş ve vatan ve millete zarar veren dinsizlik cereyanlar ına 
meydan vermeyen bir hükûmet-i İslâmiye biliyorum. Kararname nam ındaki 
ithamnamede, vazifesini yapan müstant ıklara değil, belki müstant ıklar ın isti-
nat ettiği mülhid zalimlerin evham ve entrikalar ına karşı derim:
Siz beni, dini siyasete âlet etmekle itham ediyorsunuz. Ve o itham, zahir 
bir iftira oldu ğu ve esass ız, çürük bulundu ğunu yüz delil-i kat’î ile isbat etmek-
le beraber, bu a ğır iftiran ıza mukabil, ben de sizi, siyaseti dinsizli ğe âlet etmek 
istiyorsunuz diye itham ediyorum!
Bir zaman, cerbezeli bir padi şah, adalet niyetiyle çok zulmediyormu ş. 
Bir muhakkik âlim ona demi ş: Ey hakim! Sen, raiyetine adalet nam ıyla zu-
lüm ediyorsun. Çünkü tenkitkârâne cerbezeli nazar ın, zamanen müteferrik 
kusurat ı birden toplar; bir zamanda tasavvur edip, sahibini şiddetli bir cezaya 
çarp ıyorsun. Hem, bir kavmin müteferrik efrad ından vücuda gelen kusurat ı, 
o tenkitkâr cerbezeli nazar ında topluyorsun. Sonra o perde ile o tâifenin her 
bir ferdine kar şı bir nefret, bir hiddet size gelir; haks ız olarak onlar ı vurursun. 
Evet, senin bir sene zarf ında att ığın tükürük, bir günde senden ç ıkm ış bulunsa, 
içinde bo ğulacaks ın. Müteferrik zamanda istimâl etti ğin sulfato gibi ac ı ilâçlar ı 
bir günde birkaç ki şi istimâl etse, hepsini de öldürebilir. İşte, ayn ı bunun gibi, 
mehâsinin ortalar ında bulunmas ıyla, ara s ıra kusurat ı setretmek lâz ım gelir-
ken, sen, raiyetine kar şı kusurat ı izale eden mehâsini dü şünmeden, cerbezeli 
nazar ınla müteferrik kusurat ı toplay ıp, ağır ceza veriyorsun. İşte o padi şah, o 
muhakkik âlimin îkazat ıyla, adalet nam ına yapt ığı zulümden kurtuldu.
......Gizli bir kuvvet, bililtizam beni mahkûm etmek istiyor. Ve her bahaneyi 
bulup, bin dereden su getirmek gibi her bir çareye müracaat edip, kurdun
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  245
keçiye bahanesinden daha garip bahanelerle beni itham alt ına almak ve 
mahkûm ettirilmek istenildi ğimi hissediyorum. Meselâ, üç ayd ır bu kelimeyi 
tekrar ediyorlar: “Said-i Kürdî, dini siyasete âlet ediyor.”
Ben de bütün mukaddesata yemin ediyorum ki: Bin siyasetim olsa, ha-
kâik-i imaniyeye feda ediyorum. Ben, nas ıl hakâik-i imaniyeyi dünya siyase-
tine âlet edebilirim? Ben yüz yerde bu itham ı çürüttüğüm hâlde, yine mânâs ız 
nakarat gibi böyle tekrar edip ileri sürüyorlar. Demek, bililtizam ve herhâlde beni mesul etmek arzusunda bulunuyorlar. Ben de, aleyhimizdeki mülhid za-limleri, siyaseti dinsizli ğe âlet etmeleriyle itham ediyorum. Ve onlar ın medâr- ı 
itham ı olan bu müthi ş manay ı bildirmemek için bana isnad ettikleri, “Said, 
dini siyasete alet ediyor.” cümlesiyle setre çal ışıyorlar. Madem öyledir, her-
hâlde beni mahkûm etmek istiyorlar. Ben de ehl-i dünyaya derim: Bu ihtiyar-lıktaki bir-iki senelik ömür için lüzumsuz tezellüle tenezzül etmem!..
Beşinci Umde : 
Dört Nokta' dır.
Birinci Nokta : Kararnamede, kelimeler üzerinde oynan ılıyor. Bir kelime-
nin, kasdî olmad ığı hâlde, bir manas ından târiz ç ıkar ıyorlar. Hâlbuki, Risale-i 
Nur’da hedef bütün bütün ayr ı olduğundan, kelimât ındaki kasta makrun ol-
mayan târizler de ğil, belki tasrihler de bulunsa şayan- ı af ve müsamahad ır. 
Bu noktay ı izah eden bu misal, mikyast ır. Meselâ: Ben bir maksad ımı he-
def ederek yoluma ko şup gidiyorum. İhtiyars ız, yolumda ko şarken büyük bir 
adama çarp ıp, o adam yere dü şse, desem “Efendi, affet. Ben, maksad ıma 
gidiyordum. Bilmeyerek çarp ıldım.”; elbette affeder ve gücenmez. E ğer kastî 
olarak bir parma ğımı o adama tâciz sûretinde kula ğına iliştirsem, hakaret te-
lâkki edecek ve benden gücenecek…
Risale-i Nur’un hedefi iman ve âhiret oldu ğundan, harekât- ı ilmiye ve 
fikriyesinde ehl-i dünyan ın siyasetine çarpsa ve şiddetli kelimât bulunsa, şa-
yan- ı af ve müsamahad ır. Maksad ımız size ilişmek değildir. Hedefimizde yü-
rüyoruz..
......Dünyada hiçbir misli görülmemi ş bir haks ızlığa maruz kald ım. Şöyle ki:
Son müdafaat ım ve üç itiraznamem ile yirmi cihetle kat’î delillerle bana 
temas etmedi ğini ve yirmi senede yaz ılan yüz yirmi risalemin içinde, kendi-
lerince medâr- ı tenkit yirmi kelimeden a şağı mahdut birkaç nokta bulunma-
sıyla, ayr ı ayr ı kitap, ayr ı ayr ı zamanda yaz ılm ış kıymettar ve menfaattar ve
246  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
menfaatli ve uhrevî ve Avrupa filozoflar ının ve dinsiz ve mülhid şâkirtleri-
ne karşı –Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmiye’nin âzâl ığı münasebetiyle– hakikî ve ilmî 
müdafaat ım, çok zaman sonra k ısmen ilcaat- ı zamana göre kabul edilen Ka-
nun-u Medenî’nin baz ı maddelerine, yüz bin kelimât içinde on-on be ş kelime-
nin muvâf ık gelmemesi sebebiyle hem benim mahkûmiyetim talep edilmi ş; 
hem mühim ke şfiyat- ı mâneviyeyi havi yüz yirmi kitap olan Risale-i Nur’un 
elde bulunan nüshalar ı müsadere edilmi ş ve inde’l-muhakeme bütün ilmi ve 
mant ıkî ve kanunî iddia ve müdafaat ım, esbab- ı mûcibe gösterilmeksizin, se-
bepsiz ve kanunsuz reddedilmi ştir.
Yüz altm ış üçüncü madde-i kanuniye, “âsâyi şi ihlâl edebilecek hissiyat- ı 
diniyeyi tahrik edenler” mealinde bulunan şu kanunun, elbette bu hadsiz ge-
nişlik içinde bir tefsiri var. Elbette kuyud-u ihtiraziyesi bulunacak. Yoksa, bu 
madde, bu geni ş mana ile beni mahkûm etti ği gibi, bütün ehl-i diyanete ve 
başta Diyanet Riyâseti olarak, bütün vaizlere ve bütün imamlara, bana te ş-
mil edildi ği gibi teşmil edilebilir. Çünkü yüz sayfadan fazla müdafaat- ı kat’iye 
ve hakikiyem ile beraber, yine bana temas ettirilebilecek bir mana veriliyor ki o mana her nasihat eden kimseye ve hatta bir dostunu iyili ğe sevketmek 
için irşad eden herkesi daire-i hükmü alt ına alabilir. Bu madde-i kanuniyenin 
manas ı şu olmak gerektir ki taassup perdesi alt ında muhalif bir siyaseti takip 
eden ve terakkiyat-
ı medeniyeye sed çekenlere sed çekmek içindir. Bu mad-
denin, bu manada, çok kat’î delillerle isbat etmi şiz ki bize bir cihet-i temâs ı 
yoktur.
Evet, bu madde, bu manada tefsirsiz ve kuyud-u ihtiraziyesiz ve garazkâr, 
istediği adamlar ı onunla çarpmas ına müsait, hudutsuz bir manada olamaz. 
Evet, ben on sene nezaret ve dikkat alt ında ve yirmi senede telif etti ğim yüz 
yirmi risaleyle bu kadar hakk ımdaki tetkikât- ı amîka neticesinde cüz’î bir de-
rece âsâyi şi ihlâl etmi ş bir emare, ne bende ve ne de o risaleleri okuyanlarda 
bulunmad ığı hâlde ve yirmi veçhile isbat etti ğim ve beni yak ından tan ıyan 
zâtlar ın şehadetiyle, on üç seneden beri şeytandan kaçar gibi siyasetten kaçt ı-
ğımı ve hükûmetin i şine kar ışmad ığımı ve tahammül-ü be şer fevkinde i şken-
celere tahammül edip dünyaya kar ışmad ığım ve iman hizmetini bu dünyada 
en büyük maksat telâkki etti ğim hâlde, “Said dini siyasete âlet edip, âsâyi şi 
ihlâle teşebbüse niyet ediyor.” diye, beni yüz altm ış üçüncü maddeye temas 
ettirmek, mahkûm etmek, bütün rûy-u zemindeki adliye ve mahkemelerin haysiyetine ili şecek ve nazar- ı dikkati celbedecek hiç görülmemi ş bir hâdise-i 
adliyedir kanaatindeyim.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  247
İşte, cihangir hükümdarlar ın ve kahraman kumandanlar ın küçük mahke-
melerde diz çöküp kemâl-i ink ıyad ile mutavaat göstermeleri, mahkemenin 
cihet ile zedelenmeyecek bir haysiyet ve şerefinin mevcudiyetini isbat eder. 
İşte, mahkemelerin bu yüksek ve mânevî haysiyetine dayan ıp, hukukumu, 
hürriyetle müdafaa ediyorum. Bir makale içindeki zararl ı görülen dört-be ş 
kelime sansür edildikten sonra mütebâkisinin ne şrine izin verilirken, yüz yir-
mi kitab ın, birbirinden ayr ı ve ayr ı ayr ı zamanlarda telif edildi ği hâlde, yaln ız 
bir-iki risalede şimdiki nazarlara zararl ı tevehhüm edilen on be ş kelime yü-
zünden, yüz on be ş mâsum ve menfaattar ve mühim bir k ısm ı Ankara Kü-
tüphanesi’nde mevcut olup iftiharla kabul edilen kitaplar ın ele geçenlerinin 
müsadere ile mahkûm edilmesi, rûy-u zemindeki adliyelerin şerefine ili şecek 
mahiyettedir. Elbette Mahkeme-i Temyiz bu haysiyet ve şerefi s ıyanet eder.
En ziyade tenkit edilen ve umum kitaplar ımı muahezeye sebebiyet veren 
beş-on mesele içinde en mühimi, gelecek bu iki meseledir:
2ِīْĻَĻَáْĬُْŶا ِّċَè ُģْáِĨ ِóَّכَñĥِĥَĘ ، 1ُسُïُّùĤا ِįِّĨُِŷَĘ
âyetleridir. İşte, benim ve kitaplar ımın mahkûmiyeti be ş-alt ı meseleden, en bi-
rinci bu iki meseledir. Ben hakikî, menfaatli medeniyete kar şı değil, belki ku-
surlu ve zararl ı “mimsiz” tâbir etti ğim medeniyete kar şı otuz-k ırk seneden beri 
i’câz- ı Kur’ân’ ı esas tutup, o medeniyetin muhalif noktalar ını aşağı düşürüp, 
medeniyetin aczi ile i’câz- ı Kur’ân’ ı isbat etmek esas ı üzerine, matbu ve gayr-i 
matbu, Arapça ve Türkçe çok kitaplar yazd ım. İrsiyet hakk ındaki kanun-u 
medenînin, Kur’ân’ ın bu iki âyetine muhalif maddelerini vaktiyle muvâzene 
etmişim. Onlar ın muannit filozoflar ını da ilzam edecek deliller göstermi şim. 
Hükûmet-i Cumhuriye’nin ilcaat- ı zaman ına göre kabul etti ği bir k ısım ka-
nun-u medeninin bir k ısım maddelerini kabulden evvel, bu meseleleri, me-
deniyete ve filozoflara kar şı yazm ışım ve müdafaa etmi şim. Kurun-u ulâ ve 
vustâdaki zâyi olan kad ınlık hukukunu, Kur’ân- ı Hakîm gayet ehemmiyetle 
muhafaza etti ğini beyan etmi şim. Şimdi, bu iki meseledeki beyanat ım, Hükû-
met-i Cumhuriye’nin kanununa muhaliftir diye, yüz altm ış üçüncü madde ile 
muaheze edildim. Ben de adliyenin en yüksek mahkemesine derim ki:
Bin üç yüz elli senede ve her as ırda, üç yüz elli milyon insanlar ın hayat- ı 
içtimaiyesinde en kudsî ve hakikî ve hakikatli bir düstur-u ilâhînin üç yüz elli 
1 “Annenin hissesi alt ıda birdir.” (Nisâ sûresi, 4/11)
2 “Erkek, kad ın hissesinin iki mislini al ır.” (Nisâ sûresi, 4/176)
248  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bin tefsirlerin tasdikine ve aynen hükümlerine istinaden, ve bütün ecdad ımı-
zın ruhlar ına hürmeten, i’câz- ı Kur’ân’ ı Avrupa mülhidlerine kar şı göstermek 
için, iki nass- ı âyeti, on be ş sene evvel ve on sene evvel ve dokuz sene evvel 
üç kitab ımda zikretmekli ğim, beni şimdiki şerâit dahilinde ve ahvâl-i s ıhhiyem 
noktas ında yaşayamayaca ğım bir mahpusiyete mahkûm edip ve dolay ısıyla, 
bir cihette âdeta idam ıma hükmeden ve yüz on be ş risalemi bunun gibi bir-iki 
mesele yüzünden mahkûm eden haks ız bir karar ı, elbette rûy-u zeminde ada-
let varsa, bu karar ı red ve bu hükmü nakzedecektir.
En ziyade bizi gayet hayretle, nihayet bir meyusiyete dü şüren şudur ki: 
Isparta’da habbeyi kubbe yap ıp, hiçbir hakikate istinat etmeyen evham ve 
ihbarata binaen hakk ımda verdikleri karara kar şı mezhebimizde yalana hiçbir 
cihetle cevaz verilmedi ğinden, aleyhimde de olsa, hak ve do ğru söylemek 
mecburiyetiyle, yüz yirmi sayfa kuvvetli ve mant ıkî delillerle kendimi müda-
faa ettiğim ve bu kanunla hiçbir cihetle temas ım olmad ığını isbat etti ğim hâl-
de, bu müdafaat ımı ve isbat ımı hiç nazara almayarak, telif tarihiyle istinsah 
tarihlerini, hatta bir şahsa irsal eyledi ğim tarihleri dahi birbirine ma ğlata ile 
kar ıştırıp ve yirmi senelik i şi, bir sene zarf ında olmu ş gibi görerek, nakarat gi-
bi, Isparta’daki evhaml ı karar ı, hem sorgu hakimlerinin kararnamesinde, hem 
makam- ı iddian ın iddianamesinde, hem bizi mahkûm eden mahkemenin son 
karar ında aynen, hakl ı müdafaat ımız nazara al ınmadan tekrar edilmi ş ve bizi 
mahkûm etmi şlerdir. Ehl-i hak ve hakikati titreten bu haks ızlığın bir an evvel 
ref’i ve Risale-i Nur’un mâsumiyetinin ilân ını, şiddetle adliyenin en yüksek 
makam ı olan mahkemeden beklerim. E ğer pek hakl ı ve kuvvetli bu feryad ı-
mı –farz- ı muhâl olarak– adliyenin yüksek makam ı işitip dinlemezse, şiddet-i 
meyusiyetimden diyece ğim:
Ey beni bu belâya sevkedip bu hâdiseyi icad eden mülhid zalimler! 
Madem ve herhâlde, mânen ve maddeten beni idam etmeye niyet etmi ş-
tiniz. Neden umum mazlumlar ın ve biçarelerin hukuklar ını muhafaza 
eden adliyenin çok ehemmiyetli haysiyetini rahnedar edecek entrikalar-la, dolaplarla, adliyenin eliyle yürüdünüz? Do ğrudan do ğruya kar şımda 
merdâne ç ıkıp, “Senin vücudunu bu dünyada istemiyoruz.” demeliydi-
niz!
Sorgu hakimlerinin dört aya yak ın bir zamanda –yüz on yedi adam ın 
isticvab ı ve tahkikat ıyla– meşgul olduğu bir meseleyi bir buçuk günde A ğır 
Ceza Mahkemesi gayet sathî bir nazarla bak ıp, onlar ın içindeki noksan ve 
hatalar ı görmeyerek ve bilhassa akademi heyeti muvacehesinde izah ve isbat 
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  249
edeceğimi iddia etti ğim Risale-i Nur’daki mühim ke şfiyat- ı mâneviyeye ait 
ilmî müdafaat ım, esbab- ı mûcibe ile red ve cerhedilmeksizin, sathî bir nazarla 
hükümde istîcal ettiklerinden, hakperest ve adalet-perver olmalar ına, bu sathî 
nazar sebebiyle, pek yanl ış olan bu karar ın isabet-i kanuniyesi olmad ığından, 
mûcib-i tetkik ve nakzd ır.
Netice : Bu bapta duru şma evrak ının ve bilhassa müsadere edilen matbu 
ve gayr-i matbu risalelerimin tetkik ve mütalâas ından anla şılacağı üzere, ilmî 
ve mant ıkî ve kanunî bütün itirazat ve müdafaat ım nazar- ı teemmüle al ınma-
mış; gerek sorgu hakimli ğince ve gerek mahkemece esbab- ı mûcibe gösteril-
meksizin, delilsiz ve kanunsuz, indî mütalâalarla aç ıktan reddedilmi ş ve bu 
sebeple, otuz senedir Avrupa filozoflar ına ve medeniyetin sefih k ısm ına karşı 
Türk-İslâm hukukunu müdafaa eden ve t ılsım- ı kâinat ın muammâs ını açan 
ve mânevî ke şfiyat ı hâvi risalelerim müsadere olunduktan ba şka, ahvâl-i s ıh-
hiyem noktas ında tahammül edemeyece ğim cismânî ceza ile mahkûm edil-
miş olduğumdan, gerek yukar ıda serdedilen sebepler ve gerekse iddianame-
ye karşı verdiğim itiraznamem ve son celse-i muhakemede esasa dair be ş 
umdeyi hâvi tahriri takdim etti ğim ikinci itiraznamem ve son müdafaat ımda 
tafsilen izahata ve ilmî ve kanunî sebeplere ve indettetkik tesadüf buyurulacak nevâk ıs-ı kanuniyeye binaen, pek aç ık ve sarih bir sûrette mâzuriyetimi istil-
zam eden bu hükmünüzün nakz ıyla adaletin izhar ını heyetinizden beklerim.
1َאدِ×ِđْĤِאÖ ٌóĻِāَÖ َّٰųا إِنَّ ِّٰۚųا ĵَĤإِ ِۤيóْĨأَ ِّضُĳَĘوَأُ der ve tevekkül ile Cenab- ı Hakk’a 
iltica eylerim.
Sâb ık yüz küsûr sayfadan ibaret yedi safha müdafaat ım müteaddit defa 
mahkemede okunmakla beraber, müteaddit mahkemenin defterlerinde zapta geçmiş bu gelecek tashih lâyihas ı ise, daha temyiz evrak ımız gelmedi ğinden 
okunmam ış ve zapta geçmemi ştir. Elbette yak ında o da zapta geçer.
f
1 “Ben ise, tam bir teslimiyet içinde i şimi Allah’a b ırak ıyorum. Allah, elbette kullar ını çok iyi görmekte-
dir.” (Mü’min sûresi, 40/44)
250  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Mahkeme-i Temyizin Dâvâm ızı Nakzetmeyip 
Tasdiki Takdirinde, Tashih-i Dâvâ İçin 
Heyet-i Vekile’ye Yaz ılm ış Bir Arzuhaldir
(Orada zâhiren görülecek şekvâ ise, hükûmete şekvâ etmektir. Ve 
tenkitler, hükûmeti i ğfale çal ışan entrikac ılar ı tenkit etmektir.)
Ey ehl-i hall ve akd! Dünyada emsâli nadir bulunan bir haks ızlığa giriftar 
edildim. Bu haks ızlığa karşı sükût etmek hakka kar şı bir hürmetsizlik oldu-
ğundan, bilmecburiye gayet ehemmiyetli bir hakikati fâ ş etmeye mecburum. 
Diyorum ki:
Ya benim idam ımı ve yüz bir sene cezay ı istilzam edecek kusurumu ka-
nun dairesinde gösteriniz; veyahut bütün bütün divane oldu ğumu isbat edi-
niz; veyahut benim ve risalelerimin ve dostlar ımın tam serbestiyetimizi verip, 
zarar ve ziyan ımızı müsebbiplerinden al ınız.1(Hâşiye)
Evet, her bir hükûmetin bir kanunu, bir usulü var; o kanuna göre ceza 
verilir. Hükûmet-i Cumhuriye’nin kanunlar ıyla beni ve dostlar ımı en ağır bir 
cezaya müstehak edecek esbap bulunmazsa, elbette takdir ve mükâfat ve tarziye ile beraber, tam hürriyetimizi vermek lâz ım gelir. Çünkü meydandaki 
gayet ehemmiyetli hizmet-i Kur’âniyem e ğer hükûmetin aleyhinde olsa, böyle 
bir senelik bana ceza, birkaç dostuma alt ışar ay mahkûmiyetle olamaz. Bel-
ki yüz bir sene ve idam gibi bana ceza ve en a ğır cezalar ı da benim ile ciddî 
hizmetime irtibat edenlere vermek lâz ım gelir. E ğer hizmetimiz hükûmetin 
aleyhinde olmazsa, o vakit de ğil ceza, hapis, itham; belki takdir, mükâfatla 
karşılanmak lâz ım gelir. Çünkü bir hizmet ki yüz yirmi risale o hizmetin ter-
cümanlar ı olmuş. Ve o hizmetle koca Avrupa filozoflar ına meydan okuyup, 
esaslar ı zîr u zeber edilmi ş. Elbette o tesirli hizmet ya dahilde gayet müthi ş bir 
netice verir, veyahut gayet nâfi ve yüksek ve ilmî bir semere verecek. Onun için, göz boyamak nev’inde ve efkâr- ı âmmeyi aldatmak tarz ında ve hakk ı-
mızda zalimlein entrikalar ını, yalanlar ını setretmek sûretinde, çocuk oyunca ğı 
gibi bana bir sene ceza verilmez. Benim emsâlim ya idam olur, dara ğac ına 
müftehirane ç ıkarlar; veyahut lây ık olduğu makamda serbest kal ırlar.
1 (Hâşiye) Mahkeme-i Temyiz’den dâvâm ızı nakz yerine tasdik geldi ği takdirde, Heyet-i 
Vekile’ye ve hem Meclis-i Meb’usan’a, hem Dâhiliye Vekâleti’ne ve hem Adliye Nezareti’ne vermek üzere, dâvâm ızı tashih münasebetiyle yaz ılm ış bir lâyihad ır. Eğer bu hakl ı derdimi 
ve ehemmiyetli hakk ımı bu mercilere dinlettiremezsem, bu hayata veda etmek bana vacip 
olur. Çünkü sükûtumla şahsî bir hakk ımla beraber, binler muhterem hukuk zâyi olur.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  251
Evet, binler lira k ıymetinde elmaslar ı çalabilen mâhir bir h ırsız, on kuru ş-
luk bir cam parças ına h ırsızlık etmekle, elmas çalm ış gibi ayn ı cezaya kendini 
mahkûm etmek, dünyada hiçbir h ırsızın, belki hiçbir zî şuurun kâr ı değildir. 
Böyle bir h ırsız kurnaz olur. Böyle nihayet derecede eblehâne hareket etmez.
Ey efendiler! Haydi, vehminiz gibi, ben o h ırsız gibi oldum. Ben Isparta 
nahiyelerinden peri şan, bir köyde dokuz sene inzivâda bulunan ve şimdi be-
nimle beraber gayet hafif bir cezaya mahkûm olan safdil be ş-on bîçarelerin 
fikirlerini hükûmet aleyhine çevirmekle, kendini ve gaye-i hayat ı olan risa-
lelerini tehlikeye atmaktansa, eski zamanda oldu ğu gibi, Ankara’da veya İs-
tanbul’da büyük bir memuriyette oturup, binler adam ı takip etti ğim maksada 
çevirebilirdim. O vakit, böyle zelilâne mahkûmiyet de ğil, belki mesle ğime ve 
hizmetime münasip bir izzetle dünyaya kar ışabilirdim. Evet, fahir ve temeddüh 
niyetiyle de ğil, belki mecburiyet ve mahcubiyetle, hodfuru şâne eski bir k ısım 
riyâkârl ığımı hat ırlatmakla, beni ehemmiyetsiz, vücudundan istifade edilmez, 
âdi mertebeye sukut ettirmek isteyenlerin yanl ışlar ını göstermek için derim:
“İki Mekteb-i Musibet Şehadetnamesi” nam ındaki matbu eski müdafaa-
tımı görenlerin tasdikiyle, Otuz Bir Mart Hâdisesi’nde bir nutukla, isyan etmi ş 
sekiz taburu itaate getiren ve bir zaman gazetelerin yazd ıklar ı gibi, İstiklâl Har-
bi’nde Hutuvât- ı Sitte nam ında bir makale ile İstanbul’daki efkâr- ı ulemây ı 
İngiliz aleyhine çevirip, harekât- ı milliye lehinde ehemmiyetli hizmet eden ve 
Ayasofya’da binler adama nutkunu dinlettiren ve Ankara’daki Meclis-i Meb’-usân’ ın şiddetli alk ışlamas ıyla karşılanan ve yüz elli bin banknot, yüz altm ış 
üç meb’usun imzas ı ile medrese ve darülfünuna tahsisat ı kabul ettiren ve Re-
isicumhurun hiddetine kar şı, divan- ı riyâsette
1(Hâşiye) kemâl-i metanetle fütur 
getirmeyerek mukabele edip namaza davet eden, ve Dârü’l-Hikmeti’l- İslâmi-
ye’de, hükûmet-i ittihadiyenin ittifak ıyla hikmet-i İslâmiye’yi Avrupa hüke-
mâs ına tesirli bir sûrette kabul ettirmek vazifesine lây ık görünen ve cephe-i 
harpte yazd ığı ve şimdi müsadere edilen İşârâtü’l-İ’câz o zaman ın baş kuman-
dan ı olan Enver Pa şa’ya o derece k ıymettar görünmü ş ki kimseye yapmad ığı 
bir hürmetle, istikbaline ko ştuğu o yâdigâr- ı harbin hayr ına şerefine hissedar 
olmak fikriyle, İşârâtü’l-İ’câz’ ın tab’ ı için kâğıdını vererek, müellifinin harpteki 
1 (Hâşiye) Eski Said söz istiyor, diyor ki: “On üç senedir beni konu şturmad ınız. Şimdi madem 
beni nazara al ıp sizi itham alt ına al ıyorlar ve sizden korkuyorlar. Elbette benim onlarla 
konuşmam lâz ım geliyor. Gerçi benlik, enaniyet çirkindir; fakat ma ğrur ve muannit enani-
yetlilere kar şı, hakl ı bir sûrette ve s ırf kendisini müdafaa ve muhafaza etmek için benlik gös-
termek lâz ım geliyor. Onun için, Yeni Said gibi, mahviyetle, mülâyimâne konu şamayaca-
ğım.” Ben de ona söz verdim. Fakat enaniyetlerine, temeddühlerine i ştirak etmiyorum.
252  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mücâhedât ı takdirkârâne yâd edilen bir adam, böyle âdi bir beygir h ırsızı ve-
yahut k ız kaç ırıcı ve bir yankesici gibi en a şağı bir cinayetle kendini bula ştırıp, 
izzet-i ilmiyesini ve kudsiyet-i hizmetini ve k ıymettar binler dostlar ını rezil edip 
sukut edemez ki siz onu bir senelik ceza ile mahkûm edip, âdi bir keçi, koyun hırsızı gibi muamele edesiniz... Ve sebepsiz, on sene s ıkıntılı bir tarassutla 
tâzip ettikten sonra, şimdi de bir sene hapis ile beraber, bir sene de nezaret 
alt ında tutmak sûretiyle, padi şah ın tahakkümünü kald ıramad ığı hâlde garaz-
kâr bir hafiyenin veya âdi bir polisin tahakkümü alt ında azap vermektense, 
idam edilmesini daha evlâ görür. E ğer böyle bir adam dünyaya kar ışsayd ı ve 
kar ışmaya arzusu olsayd ı ve hizmet-i kudsiyesi müsaade etseydi, Menemen 
hâdisesinin ve Şeyh Said vâk ıasının onar misli olacak bir tarzda kar ışırdı. 
Dünyaya i ş
ittirecek bir top sadas ı, bir sinek sadas ına inmeyecekti.
Evet, Hükûmet-i Cumhuriye’nin nazar- ı dikkatine arz ediyorum ki beni bu 
belâya sevkeden gizli komitenin yapt ığı tedâbir ve etti ği propaganda ve entri-
kalar bu hâli gösteriyor. Çünkü hiçbir hâdisede görülmemi ş bir tarzda umumî 
bir propaganda, bir entrika ve bir deh şet aleyhimize döndü ğüne delil şudur ki: 
Alt ı ayd ır, yüz bin dostum varken, hiçbiri bana bir mektup yazamad ı, bir selâm 
gönderemedi, hükûmeti i ğfale çal ışan entrikac ılar ın ihbarat ıyla vilâyât- ı şark ı-
yeden, ta vilâyât- ı garbiyeye kadar her yerde istintaklar, taharriyatlar devam 
ettiğidir. İşte, entrikac ılar ın çevirdikleri plân, benim gibi binler adam ı en ağır 
cezaya çarpacak bir hâdiseye göre tertip edilmi ş. Hâlbuki, en âdi bir adam ın 
en âdi bir h ırsızlığı gibi bir hâdiseyi and ıracak bir ceza vaziyetini netice verdi! 
Yüz on be ş adamdan, on be ş mâsumlara be ş-alt ı ay ceza verildi.
Acaba dünyada hiçbir zîak ıl, elinde gayet keskin elmas k ılıç bulunsa, müt-
hiş bir arslan ın veya ejderhan ın kuyruğuna hafifçe ili ştirip kendine musallat 
eder mi? E ğer maksad ı tahaffuz veya dövü şmek ise, k ılıcı başka yere havale 
eder. İşte, sizin nazar ınızda ve vehminizde beni o adam gibi telâkki etmi şsiniz 
ki beni bu tarzda cezaya, mahkûmiyete çarpt ınız. Eğer bu derece hilâf- ı şuur 
ve muhalif-i ak ıl hareket ediyorsam, koca memlekete deh şet verip propa-
ganda ile efkâr- ı âmmeyi aleyhime çevirmek de ğil, belki âdi bir divane gibi 
tımarhaneye gönderilmem lâz ım gelir. E ğer verdiğiniz ehemmiyete mukabil 
bir adam isem, elbette arslan ı kendine sald ırtmak ve ejderhay ı kendine hü-
cum ettirmek için, o keskin k ılıcı onlar ın kuyruklar ına uzatmaz; belki mümkün 
olduğu kadar kendini muhafaza edecek... Nas ıl ki on sene ihtiyârî bir inzivây ı 
ihtiyar edip, tâkat-i be şerin fevkinde s ıkıntılara tahammül ederek, hükûmetin 
işine hiçbir cihetle kar ışmad ım ve kar ışmak arzu etmedim. Çünkü hizmet-i 
kudsiyem beni menediyor.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  253
Ey ehl-i hall ve akd! Acaba hiç mümkün müdür ki yirmi sene evvel ga-
zetelerin yazd ığı gibi, bir makale ile otuz bin adam ı kendi fikrine çeviren, ve 
koca Hareket Ordusunu’n nazar- ı dikkatini kendine çeviren ve İngiliz Başpa-
paz ının, alt ı yüz kelimeyle istedi ği suâllerine alt ı kelimeyle cevap veren ve bi-
dayet-i Hürriyette en me şhur bir diplomat gibi nutuk söyleyen bir adam ın yüz 
yirmi risalesinde dünyaya, siyasete bakacak yaln ız on beş kelime mi bulunur? 
Hiçbir ak ıl kabul eder mi ki bu adam siyaseti takip ediyor ve maksad ı dün-
yad ır ve hükûmete ili şmektir? E ğer fikri, siyaset ve hükûmete ili şmek olsayd ı, 
böyle bir adam, bir tek risalesinde sarihan, i şareten yüz yerde maksad ını ihsas 
edecekti! Acaba o adam ın maksad ı siyasetçe tenkit olsayd ı, yaln ız tesettür ve 
irsiyete dair eski zamandan beri carî bir-iki düsturdan ba şka medâr- ı tenkit 
bulamaz m ıyd ı? Evet, koca bir ink ılâb ı yapan bir hükûmetin rejimine muhalif 
bir fikr-i siyaseti takip eden bir adam, bir-iki mâlûm maddeler de ğil, yüz binler 
madde-i tenkit bulabilirdi. Güya Hükûmet-i Cumhuriye’nin –yaln ız– ink ılâb ı, 
bir-iki küçük meseledir! Ben de onu hiçbir tenkit maksad ım olmad ığı hâlde, 
eski yazd ığım bir-iki kitab ımda zikretti ğim bir-iki kelime varm ış diye, hükû-
metin rejimine ve ink ılâb ına hücum ediyor denilmi ş. İşte, ben de soruyorum: 
Böyle en ednâ bir cezaya medar olamayan ilmî bir maddeye, koca bir mem-leketi me şgul edip endi şe verecek bir şekil verilir mi?..
İşte, beni ve be ş-on dostlar ımı bu âdi, ehemmiyetsiz cezaya çarpmak, 
umum memlekette aleyhimize bir şiddetli propaganda ve milleti korkutup biz-
den nefret ettirmek ve Dahiliye Nâz ırını, mühim bir kuvvetle –Isparta’da bir 
tek neferin görece ği işi görmek için– Isparta’ya celbedilmesi ve Heyet-i Vekile 
Reisi İsmet, vilâyât- ı şark ıyeye o münasebetle gitmesi ve iki ay benim hapiste 
bütün bütün konu şmaktan men edilmem ve bu gurbette, kimsesizlikte, hiç 
kimse hâlimi sormak ve selâm göndermeye meydan verilmemek gösteriyor ki dağ gibi bir a ğaçta, nohut gibi bir tek meyve bulundurup, manas ız, hik-
metsiz, kanunsuz bir vaziyettir ki, de ğil Hükûmet-i Cumhuriye gibi en ziyade 
kanun-perest ve kanunî bir hükûmet, belki hikmetle i ş görmek manas ıyla hü-
kûmet nam ı verilen dünyada hiçbir hükûmetin i şi olamaz. Ben hukukumu, 
kanun dairesinde istiyorum. Kanun nam ına kanunsuzluk edenleri, cinayetle 
itham ediyorum. Böyle cânilerin keyiflerini, elbette Hükûmet-i Cumhuriye’-nin kanunlar ı reddeder ve hukukumu iade eder ümidindeyim.
Eskişehir hapsinde tecrid-i mutlakta
Said Nursî
On Alt ınc ı Mektup
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
 اĳُĤَאĜوَ ًא۠Ĭَאĩĺإِ ْħُİَادَõَĘ ْħُİْĳَýْìَאĘ ْħَכُĤ اĳُđَĩَä ْïَĜ َّאسَĭĤا إِنَّ َّאسُĭĤا ُħُıَĤ َאلَĜ َīĺِñَّĤاَ
1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
Şu mektup 2ًאĭِّĻَĤ ًźْĳَĜ ُįَĤ َźĳُĝَĘ sırrına   mazhar olmu ş, şiddetli yaz ılmam ış.
Çoklar taraf ından sarîhen ve mânen gelen bir suâle cevapt ır. Şu cevab ı 
vermek benim için ho ş değil, arzu etmiyorum. Her şeyimi, Cenâb- ı Hakk’ ın 
tevekkülüne ba ğlam ıştım. Fakat ben kendi hâlimde ve âlemimde rahat b ıra-
kılmad ığım ve yüzümü dünyaya çevirdikleri için,   Yeni Said de ğil, bilmecbu-
riye   Eski Said lisan ıyla, şahs ım için de ğil, belki dostlar ımı ve   Sözler’imi ehl-i 
dünyan ın  evham ve eziyetinden kurtarmak için,  hakikat-i hâli hem dostlar ı-
ma, hem ehl-i dünyaya ve ehl-i hükme beyan etmek için “Be ş Nokta”y ı be-
yan ediyorum.
Birinci Nokta
Denilmiş: “Ne için siyasetten çekildin, hiç yana şmıyorsun?”
Elcevap: Elcevap:  Dokuz-on sene evveldeki   Eski Said, bir miktar siyasete girdi. 
Belki   siyaset vâs ıtas ıyla dine ve ilme hizmet edece ğim diye beyhude yoruldu.. 
ve gördü ki; o yol me şkûk ve mü şkülâtl ı ve bana nisbeten fuzûliyâne, hem 
en lüzumlu hizmete mâni ve hatarl ı bir yoldur. Ço ğu yalanc ılık ve bilmeyerek 
  ecnebi parma ğına âlet olmak ihtimali var.
Hem siyasete giren, ya  muvâf ık olur veya muhalif olur. E ğer  muvâf ık 
olsa; madem memur ve   meb’us de ğilim, o hâlde siyasetçilik bana   fuzûlî ve 
  mâlâyâni bir şeydir. Bana ihtiyaç yok ki, beyhude kar ışay ım. Eğer muhalif 
siyasete girsem, ya fikirle veya kuvvetle kar ışacağım. Eğer fikirle olsa, bana 
ihtiyaç yok. Çünkü  mesâil tavazzuh etmi ş, herkes benim gibi bilir. Beyhude 
1 “Onlar öyle kimselerdir ki halk, kendilerine: ‘Dü şmanlar ınız olan insanlar size kar şı  ordu haz ırlad ılar, 
aman onlardan kendinizi koruyun!’ dediklerinde, bu tehdit onlar ın imanlar ını art ırm ış ve ‘Allah bize 
yeter. O ne güzel vekildir!’ demi şlerdir.” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
2 “Ona tatl ı, yumuşak bir tarzda hitab edin.” ( Tâhâ sûresi, 20/44).
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  255
çene çalmak manas ızd ır. Eğer kuvvet ile ve hâdise ç ıkarmak ile muhalefet et-
sem, husûlü me şkûk bir maksat için binler günaha girmek ihtimali var. Birinin 
yüzünden çoklar belâya dü şer.
Hem on ihtimalden bir-iki ihtimale binâen günahlara girmek, ma-
sumlar ı günaha atmak, vicdan ım kabul etmiyor diye   Eski Said,  sigara ile 
beraber gazeteleri ve siyaseti ve   sohbet-i dünyeviye-i siyasiyeyi terk etti.  
Buna  kat’î şahid, o vakitten beri sekiz senedir birtek   gazete ne okudum ve ne 
dinledim. Okudu ğumu ve dinledi ğimi biri ç ıksın, söylesin. Hâlbuki sekiz sene 
evvel, günde belki sekiz   gazete   Eski Said okuyordu.
Hem beş senedir bütün dikkat ile benim hâlime nezaret ediliyor. Siya-
set-vâri bir   tereşşuh gören söylesin. Hâlbuki benim gibi   asabî ve ĹِĘ ُÙَĥĻِéْĤا َאĩَّĬإِ 
1ِģَĻِéْĤا ْكِóَÜ düsturuyla, en büyük hileyi hilesizlikte bulan  pervâs ız, alâkas ız bir 
insan ın, değil sekiz sene, sekiz gün bir fikri gizli kalmaz. Siyasete i ştihas ı ve 
arzusu olsayd ı tetkikâta, taharriyâta lüzum b ırakmayarak  top güllesi gibi  sadâ 
verecekti.
İkinci Nokta
  Yeni Said ne için bu kadar şiddetle siyasetten tecennüb ediyor?
Elcevap: Elcevap:  Milyarlar seneden ziyade olan   hayat- ı ebediyeye çal ışma-
sını ve kazanmas ını, meşkûk bir-iki sene   hayat- ı dünyeviyeye lüzumsuz, 
  fuzûlî bir sûrette kar ışma ile feda etmemek için; hem en mühim, en lü-
zumlu, en saf ve en hakikatli olan   hizmet-i iman ve   Kur’ân için şiddetle 
siyasetten kaç ıyor. Çünkü diyor:
Ben  ihtiyar oluyorum, bundan sonra kaç sene ya şayacağımı bilmiyorum. 
Öyle ise bana en mühim i ş,   hayat- ı ebediyeye çal ışmak lâz ım geliyor. Ha-
yat- ı ebediyeyi kazanmakta en birinci vâs ıta ve   saadet-i ebediyenin anah-
tar ı imand ır, ona çal ışmak lâz ım geliyor.  Fakat   ilim itibar ıyla insanlara 
dahi bir  menfaat dokundurmak için     şer’an hizmete mükellef oldu ğum-
dan, hizmet etmek isterim.  Lâkin o hizmet, ya    hayat- ı içtimaiye ve dünye-
viyeye ait olacak; o ise elimden gelmez.
Hem f ırtınal ı bir zamanda sa ğlam hizmet edilmez.  Onun için o ciheti 
bırak ıp en mühim, en lüzumlu, en selâmetli olan imana hizmet cihetini 
tercih ettim.  Kendi nefsime kazand ığım  hakâik-i imaniyeyi ve nefsimde 
1 Hakiki kazanç, dolap çevirerek de ğil hileye tenezzül etmeyerek sa ğlan ır.
256  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
  tecrübe etti ğim mânevî ilâçlar ı, sâir insanlar ın eline geçmek için o ka-
pıyı aç ık b ırak ıyorum. Belki   Cenâb- ı Hak bu hizmeti kabul eder ve eski 
günah ıma   keffaret yapar. Bu hizmete kar şı   şeytan- ı racîmden ba şka hiç 
kimsenin –  mümin olsun,  kâfir olsun;  sıdd ık olsun,   zınd ık olsun– kar şı 
gelmeye hakk ı yoktur. Çünkü imans ızlık başka şeylere benzemiyor. Zu-
lümde, f ıskta, kebâirde birer menhûs    lezzet-i şeytaniye bulunabilir. Fakat 
imans ızlıkta hiçbir cihet-i  lezzet yok. Elem içinde elemdir.. zulmet içinde 
zulmettir.. azap içinde azapt ır.
İşte, böyle hadsiz bir   hayat- ı ebediyeye çal ışmay ı ve iman gibi  kudsî bir 
nura hizmeti b ırakmak, ihtiyarl ık zaman ında lüzumsuz, tehlikeli   siyaset oyun-
caklar ına at ılmak, benim gibi alâkas ız ve yaln ız ve eski günahlar ına   keffaret 
aramaya mecbur bir adamda ne kadar hilâf- ı ak ıldır, ne kadar hilâf- ı hikmet-
tir, ne derece bir dîvaneliktir.. dîvaneler de anlayabilirler.
Amma “  Kur’ân ve iman ın hizmeti ne için beni men ediyor?”  dersen , 
ben de derim ki: ben de derim ki:  Hakâik-i imaniye ve Kur’âniye birer   elmas hükmünde 
olduğu hâlde,   siyaset ile   âlûde olsa idim; elimdeki o elmaslar   iğfal oluna-
bilen    avâm taraf ından, “Acaba  taraftar kazanmak için bir    propaganda-y ı 
  siyaset de ğil mi?” diye dü şünürler. O elmaslara,  âdi şişeler nazar ıyla ba-
kabilirler. O hâlde ben o siyasete temas etmekle, o elmaslara zulmederim ve k ıymetlerini  tenzil etmek hükmüne geçer.
İşte, ey   ehl-i   dünya! Neden benim ile u ğraşıyorsunuz, beni kendi hâlimde 
bırakm ıyorsunuz?
Eğer derseniz:  “Şeyhler bazen i şimize kar ışıyorlar. Sana da bazen 
  şeyh derler.”
Ben de derim: Ben de derim:  Hey Efendiler! Ben   şeyh değilim, ben hocay ım. Bu-
na delil, dört senedir buraday ım; birtek adama  tarîkat verseydim, şüpheye 
hakk ınız olurdu. Belki yan ıma gelen herkese demi şim: İman lâz ım,   İslâmiyet 
lâz ım! Tarîkat zaman ı değil!
Eğer derseniz:  “Sana   Said-i Kürdî derler. Belki sende  unsuriyet-per-
verlik fikri var, o i şimize gelmiyor.”
Ben de derim: Ben de derim:  Hey Efendiler!   Eski Said ve   Yeni Said’in yazd ıklar ı mey-
danda!.. Şahid gösteriyorum ki; ben, 1َÙَّĻِĥِİَאåْĤا َÙَّĻِ×َāَđْĤا ِÛَّ×َä ُÙَّĻِĨَŻْøِْŸاَ ferm  an- ı
1 “İslâmiyet, câhiliye ırkç ılığını kesip atm ıştır.” Bkz.: Müslim, imâre  53-54; Ebû Dâvûd, edeb  111, 112; 
İbni Mâce,  fiten 7.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  257
kat’îsiyle eski zamandan beri   menfî   milliyet ve  unsuriyet-perverli ğe,    Av-
rupa’n ın bir nevi   firenk illeti oldu ğundan, bir zehr-i kâtil nazar ıyla bak-
mışım. Ve    Avrupa, o firenk illetini  İslâm içine atm ış; ta  tefrika versin, par-
çalas ın, yutmas ına haz ır olsun diye dü şünür. O firenk illetine kar şı eskiden 
beri tedaviye çal ıştığımı, talebelerim ve bana temas edenler biliyorlar. Madem 
böyledir, hey efendiler!. Her bir hâdiseyi bahane tutup, bana s ıkıntı vermeye 
 sebep nedir acaba? Şarkta bir nefer hata etse, garpta bir nefere askerlik mü-
nasebetiyle   zahmet ve ceza vermek.. veya   İstanbul’da bir esnaf ın cinayetiyle, 
  Bağdat’ta bir dükkânc ıyı   esnafl ık münasebetiyle mahkûm etmek nev’inden, 
her hâdise-i dünyeviyede bana s ıkıntı vermek, hangi  usûl iledir? Hangi   vic-
dan hükmeder? Hangi   maslahat iktiza eder?..
Üçüncü Nokta
Hâlimi, istirahatimi dü şünen ve her musibete kar şı   sab ır ile sükûtumu 
istiğrab eden dostlar ımın şöyle bir suâlleri  var ki; “Sana gelen zahmetlere, 
sıkıntılara nas ıl tahammül ediyorsun? Hâlbuki eskiden çok hiddetli ve izzetli 
idin,   ednâ bir tahkire tahammül edemezdin?”
Elcevap: Elcevap:  İki küçük hâdiseyi ve hikâyeyi dinleyiniz, cevab ını al ınız:
Birinci Hikâye : İki sene evvel benim hakk ımda bir müdür sebepsiz, g ı-
yab ımda,   tezyifkârâne, hakaretli sözler söylemi şti. Sonra bana söylediler. Bir 
 saat kadar   Eski Said damar ıyla   müteessir oldum. Sonra Cenâb- ı Hakk’ ın rah-
metiyle şöyle bir  hakikat kalbe geldi, s ıkıntıyı izâle  edip o adam ı da bana helâl 
ettirdi. O  hakikat şudur:
Nefsime dedim :
9Eğer onun tahkiri ve beyan etti ği kusurlar, şahs ıma ve nefsime ait 
ise; Allah ondan raz ı olsun ki, benim nefsimin ay ıplar ını söyler.
9Eğer doğru söylemi ş ise, beni nefsimin terbiyesine sevk eder ve 
gururdan beni kurtarmaya yard ımd ır.
9Eğer yalan söylemi ş ise, beni riyâdan ve riyân ın esas ı olan   şöhret-i 
kâzibeden kurtarmaya yard ımd ır. Evet ben, nefsim ile  musâlaha etme-
mişim. Çünkü   terbiye etmemi şim. Benim boynumda veya koynumda bir 
akrep bulundu ğunu biri söylese veya gösterse ondan dar ılmak değil, bel-
ki memnun olmak lâz ım gelir.
9Eğer o adam ın tahkirât ı, benim i mana ve   Kur’ân’a hizmetkârl ığım 
258  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sıfat ıma ait ise o bana ait de ğil. O adam ı, beni   istihdam eden Sahib-i   Kur’-
ân’a  havale ediyorum. O Aziz’dir,  Hakîm’dir.
9Eğer s ırf beni sövmek,   tahkir etmek, çürütmek nev’inden ise; o 
da bana ait de ğil. Ben menfî ve esir ve garip ve elim ba ğlı olduğundan, 
haysiyetimi kendi elimle düzeltmeye çal ışmak bana dü şmez. Belki misa-
fir olduğum ve bana nezaret eden şu köye, sonra kazaya, sonra vilâye-
te hükmedenlere aittir. Bir insan ın elindeki esirini   tahkir etmek; sahibi-
ne aittir, o müdafaa eder. Madem  hakikat budur; kalbim istirahat etti.
1َאدِ×ِđْĤِאÖ ٌóĻِāَÖ َّٰųا إِنَّ ِّٰۚųا ĵَĤإِ ِۤيóْĨأَ ِّضُĳَĘوَأُ dedim. O vâk ıayı olmam ış gibi say-
dım, unuttum. Fakat  maatteessüf sonra anla şıldı ki,   Kur’ân onu helâl 
et  memiş...
İkinci Hikâye : Şu senede i şittim ki, bir hâdise olmu ş. O hâdisenin vuku-
undan sonra yaln ız icmâlen vukuunu i şittiğim hâlde, o  vâk ıa ile ciddî alâka-
dar imişim gibi bir muamele gördüm. Zâten muhabere etmiyordum. Etsem 
de pek nâdir olarak bir mesele-i imaniyeyi bir dostuma yazard ım. Hatta dört 
senede karde şime birtek mektup yazd ım. Ve ihtilâttan hem ben kendimi men 
ediyordum, hem de   ehl-i   dünya beni men ediyordu. Yaln ız bir-iki  ahbab ile 
haftada bir defa görü şebiliyordum. Köye gelen misafirler ise; ayda bir-ikisi, 
baz ı bir-iki dakika bir mesele-i âhirete dair benimle görü şüyordu. Bu  gurbet 
hâlimde; garip, yaln ız, kimsesiz,   nafaka için çal ışmaya benim gibilere  muvâf ık 
olmayan bir köyde, her şeyden herkesten men edildim. Hatta dört sene ev-
vel,  harap olmu ş bir câmiyi tamir ettirdim. Memleketimde  imaml ık ve vâizlik 
vesikam elimde oldu ğundan, o câmide dört senedir (Allah kabul etsin)  imam-
lık ettiğim hâlde, şu mübarek geçen   Ramazan’da mescide gidemedim. Bazen 
yaln ız namaz ımı kıldım. Cemaatle k ılınan namaz ın yirmi be ş sevab ından ve 
hayr ından mahrum kald ım.
İşte, başıma gelen bu iki hâdiseye kar şı, aynen iki sene evvel, o memurun 
bana kar şı muamelesine gösterdi ğim   sab ır ve tahammülü gösterdim. İnşaal-
lah devam da ettirece ğim. Şöyle de dü şünüyorum ve diyorum ki:
9Eğer   ehl-i   dünya taraf ından ba şıma gelen şu eziyet, şu s ıkıntı, şu 
tazyik, ay ıplı ve kusurlu nefsim için ise helâl ediyorum. Benim nefsim 
belki bununla ıslâh- ı hâl eder; hem ona keffaretü’z-zünûb olur. Dünya 
1 “Art ık ben işimi Allah’a b ırak ıyorum. Çünkü Allah kullar ını pek iyi görmektedir.” ( Mü’min sûresi, 
40/44).
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  259
misafirhânesinin safâs ını çok gördüm; az ıcık cefas ını görsem, yine şük-
rederim.
9Eğer imana ve   Kur’ân’a hizmetkârl ığım cihetiyle   ehl-i   dünya, beni 
tazyik ediyorsa onun müdafaas ı bana ait de ğil! Onu  Aziz-i   Cebbâr’a  ha-
vale ediyorum!
9Eğer as ılsız ve riyâya  sebep ve ihlâs ı kıracak bir   şöhret-i kâzibeyi 
kırmak için teveccüh-ü âmmeyi hakk ımda bozmak murad ise onlara   rah-
met… Çünkü teveccüh-ü âmmeye   mazhar olmak ve halklar ın nazar ında 
  şöhret kazanmak, benim gibi adamlara zarard ır zannederim. Benim ile 
temas edenler beni bilirler ki; şahs ıma karşı hürmet istemiyorum, belki 
nefret ediyorum. Hatta  kıymettar mühim bir dostumu, fazla hürmeti için 
belki elli defa tekdir etmi şim.
9Eğer beni çürütmek ve  efkâr- ı âmmeden dü şürtmek, ıskat ettir-
mekten muradlar ı,  tercümanl ık ettiğim   hakâik-i imaniye ve Kur’âniye’ye 
ait ise beyhudedir. Zira,   Kur’ân y ıldızlar ına  perde çekilmez. Gözünü ka-
payan yaln ız kendi görmez, ba şkas ına   gece yapamaz.
Dördüncü Nokta
Evhaml ı birkaç suâlin cevab ıdır.
Birincisi Birincisi
Ehl-i   dünya bana der:  “Ne ile ya şıyorsun? Çal ışmadan nas ıl geçini-
yorsun? Memleketimizde tembelce oturanlar ı ve başkas ının sa’yi ile 
geçinenleri istemiyoruz.”
Elcevap: Elcevap:  Ben   iktisat ve bereketle ya şıyorum. Rezzâk ımdan ba şka 
kimsenin minnetini alm ıyorum ve almamaya da karar vermi şim. Evet, 
günde yüz  para, belki k ırk  para ile ya şayan bir  adam, ba şkas ının minne-
tini almaz.
Şu meselenin izah ını hiç arzu etmiyordum. Belki bir gururu ve bir enani-
yeti ihsas eder fikriyle beyan etmek, bana pek nâho ştur. Fakat, madem   ehl-i 
  dünya evhaml ı bir sûrette soruyorlar, ben de derim ki:
Küçüklü ğümden beri halklar ın mal ını kabul etmemek velev   zekât 
dahi olsa.. hem maa şı kabul etmemek..  (Yaln ız bir-iki sene Dârü’l-Hikme-
ti’l-İslâmiye’de dostlar ımın icbar ıyla kabul etmeye mecbur oldum ve o paray ı 
da mânen millete iade ettik).. hem    maîşet-i dünyeviye için  minnet alt ına 
260  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
girmemek, bütün ömrümde bir düstur-u hayat ımd ır. Ehl-i memleketim ve 
başka yerlerde beni tan ıyanlar bunu biliyorlar. Bu be ş seneki nefyimde çok 
dostlar, bana hediyelerini kabul ettirmek için çok çal ıştılar, kabul etmedim.
“Öyle ise, nas ıl idare edersin?”  denilse, derim:
Bereket ve   ikram- ı ilâhî ile ya şıyorum.  Nefsim   çendan her hakarete, 
her ihânete müstehak ise de.. fakat,   Kur’ân hizmetinin kerameti olarak, 
erzak hususunda   ikram- ı ilâhî olan berekete   mazhar oluyorum.  ِÙَĩْđِĭِÖ َّאĨوَأَ 
1ِّثْïَéَĘ ِّכَÖرَ sırrıyla, Cenâb- ı Hakk’ ın bana etti ği ihsânât ı yâdedip, bir   şükr-ü 
mânevî nev’inde birkaç nümûnesini söyleyece ğim. Bir   şükr-ü mânevî olmak-
la beraber; korkuyorum ki, bir riyâ ve gururu ihsas ederek o mübarek   bereket 
kesilsin. Çünkü   müftehirâne gizli bereketi izhar etmek, kesilmesine  sebep 
olur. Fakat ne çare, söylemeye mecbur oldum:
İşte birisi : Şu alt ı ayd ır, otuz alt ı ekmekten ibaret bir   kile   buğday bana 
kâfi geldi. Daha var, bitmemi ş. Ne miktar kifâyet edecek, bilmiyorum.2(Hâşiye)
İkincisi : Şu mübarek   Ramazan’da, yaln ız iki hâneden bana  yemek geldi, 
ikisi de beni   hasta etti. Anlad ım ki, başkas ının yemeğini yemekten memnû-
um. Mütebâkisi, bütün   Ramazan’da benim idareme bakan mübarek bir hâ-
nenin ve  sâd ık bir arkada şım olan o  hâne sahibi    Abdullah Çavu ş’un ihbar ı ve 
şehâdetiyle; üç   ekmek, bir   kıyye   pirinç bana kâfi gelmi ştir. Hatta o   pirinç, on 
beş gün   Ramazan’dan sonra bitmi ştir.
Üçüncüsü : Dağda, üç   ay bana ve misafirlerime bir   kıyye   tereyağı, –her 
gün ekmekle beraber  yemek şart ıyla– kâfi geldi. Hatta   Süleyman isminde mü-
barek bir misafirim vard ı. Benim ekme ğim de ve onun ekme ği de bitiyordu. 
Çarşamba günü idi, dedim ona: “Git   ekmek getir.” İki  saat, her taraf ımızda 
kimse yok ki, oradan   ekmek al ıns ın. “  Cuma gecesi senin yan ında bu da ğda 
beraber   dua etmek arzu ediyorum.” dedi. Ben de dedim: “3ِّٰųا ĵَĥَĐ َאĭْĥَכَّĳَÜ, kal!” 
Sonra hiç münasebeti olmad ığı hâlde ve bir bahane yokken, ikimiz yürüye 
yürüye bir da ğın tepesine ç ıktık. İbrikte bir parça  su vard ı. Bir parça   şeker ile 
çay ımız vard ı. Dedim: “Karde şim, bir parça   çay yap.” O ona ba şlad ı, ben de 
derin bir dereye bakar bir   katran ağac ı alt ında oturdum. Müteessifâne şöyle 
düşündüm ki: “Küflenmi ş bir parça ekme ğimiz var; bu  akşam ancak ikimize 
1 “Ve Rabbinin nimetini anlat da anlat.” ( Duhâ sûresi, 93/11).
2 (Hâşiye) Bir sene devam etti.
3 “Allah’a tevekkül ettik. (Allah kerîm..!)”
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  261
yeter. İki gün nas ıl yapacağız ve bu   sâfi- kalb adama ne diyece ğim?” diye 
düşünmede iken, birdenbire ba şım çevrilir gibi ba şımı çevirdim, gördüm ki; 
  koca bir   ekmek, katran a ğac ının üstünde, dallar ı içinde bize bak ıyor. Dedim: 
“  Süleyman,   müjde!   Cenâb- ı Hak bize   rızık verdi.” O ekme ği ald ık; bak ıyoruz 
ki, kuşlar ve    hayvanât- ı vahşiye hiçbiri ili şmemiş. Yirmi-otuz gündür hiçbir 
  insan o tepeye ç ıkmam ıştı. O   ekmek, ikimize iki gün kâfi geldi. Biz yerken, 
bitmek üzere iken, dört sene  sâd ık bir s ıddîk ım olan müstakîm   Süleyman, ek-
mekle aşağıdan ç ıkageldi.
Dördüncüsü : Şu üstümdeki sakoyu, yedi sene evvel, eski olarak alm ış-
tım. Beş senedir  elbise, çama şır,   pabuç,   çorap için dört buçuk lira ile idare 
ettim. Bereket,   iktisat ve     rahmet-i ilâhiye bana kâfi geldi.
İşte, şu nümûneler gibi çok şeyler var ve   bereket-i ilâhiyenin çok cihetleri 
var. Bu   köy halk ı çoğunu bilirler. Fakat sak ın bunlar ı  fahir için zikrediyorum 
zannetmeyiniz, belki mecbur oldum. Hem benim için iyili ğe bir medar oldu-
ğunu düşünmeyiniz. Bu bereketler, ya yan ıma gelen   hâlis dostlar ıma ih-
sand ır.. veya  hizmet-i Kur’âniye’ye bir ikramd ır.. veya iktisad ın bereketli 
bir menfaatidir.. veyahut “Yâ   Rahîm, yâ   Rahîm!” ile zikreden ve yan ımda 
bulunan dört kedinin r ızıklar ıdır ki,   bereket sûretinde gelir, ben de on-
dan istifade ederim.  Evet,   hazin m ırm ırlar ını dikkatle dinlesen, “Yâ   Rahîm, 
yâ   Rahîm!” çektiklerini anlars ın.
Kedi bahsi geldi, tavu ğu hat ıra getirdi. Bir tavu ğum var. Şu k ışta,   yumur-
ta makinesi gibi pek az fâs ıla ile her gün   rahmet hazinesinden bana bir   yu-
murta getiriyordu. Hem bir gün iki   yumurta getirdi, ben de hayrette kald ım. 
Dostlar ımdan sordum: “Böyle olur mu?” dedim. Dediler: “Belki bir ihsan- ı 
ilâhîdir.” Hem şu tavuğun yaz ın ç ıkard ığı küçük bir yavrusu vard ı.    Ramazan- ı 
Şerif’in başında yumurtaya ba şlad ı, tâ k ırk gün devam etti. Hem küçük, hem 
kışta, hem   Ramazan’da, bu mübarek hâli bir   ikram- ı  rabbânî oldu ğuna, ne 
benim ve ne de bana hizmet edenlerin şüphemiz kalmad ı. Hem ne vakit an-
nesi kesti, hemen o ba şlad ı.. beni yumurtas ız b ırakmad ı.
İkinci Vehimli Suâl İkinci Vehimli Suâl
Ehl-i   dünya diyorlar ki;  “Sana nas ıl  emniyet edece ğiz ki, sen dünyam ı-
za kar ışmayacaks ın? Seni serbest b ıraksak, belki dünyam ıza kar ışırsın. Hem 
nas ıl bileceğiz ki, sen kurnazl ık yapm ıyorsun? Kendini   târik-i   dünya gösterip 
halk ın mal ını zâhiren almaz, gizli al ır bir kurnazl ık olmad ığını nas ıl bilece-
ğiz?”
262  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Elcevap: Elcevap:  Yirmi sene evvelki     Dîvan- ı Harb-i Örfî’de ve Hürriyet’ten daha 
evvel zamanda çoklara  mâlûm hâl ve vaziyetim ve “ İki Mekteb-i Musibetin 
Şehâdetnâmesi” nâm ında o zaman   Dîvan- ı Harp’teki müdafaat ım  kat’î gös-
terir ki, de ğil kurnazl ık belki   ednâ bir hileye tenezzül etmez bir tarzda   hayat 
geçirmişim.
Eğer  hile olsayd ı, bu beş sene zarf ında sizlere   temellukkârâne bir müraca-
at edilecekti. Hileli  adam kendini sevdirir, kendini çekmez;   iğfal ve aldatmaya 
daima çal ışır. Hâlbuki bana kar şı en mühim hücumlara ve tenkidlere mukabil 
tezellüle tenezzül etmedim. 1ِّٰųا ĵَĥَĐ ُÛْĥَכَّĳَÜ deyip, ehl-i dünyaya arkam ı çe-
virdim.
Hem de âhireti bilen ve dünyan ın hakikatini ke şfeden; akl ı varsa pişman 
olmaz, yeniden dünyaya dönüp u ğraşmaz. Elli seneden sonra, alâkas ız, tek 
başıyla bir  adam;   hayat- ı ebediyesini dünyan ın bir-iki sene gevezeli ğine, şar-
latanl ığına feda etmez.. feda etse, kurnaz olmaz, belki   ebleh bir   dîvane olur. 
Ebleh bir dîvanenin elinden ne gelir ki, onun ile u ğraşılsın.
Amma, zâhiren   târik-i   dünya, bât ınen   tâlib-i   dünya şüphesi ise;
2ءِĳُّùĤِאÖ َّאرَةٌĨََŶ َ÷ْęَّĭĤا إِنَّ ۚĹِùْęَĬ ِّئُóَÖأُ אƯĨوَ sırrınca “Ben nefsimi tebrie etmi-
yorum. Nefsim her fenal ığı ister. Fakat şu   fâni dünyada, şu  muvakkat misa-
firhânede, ihtiyarl ık zaman ında, k ısa bir ömürde, az bir  lezzet için;  ebedî, dâ-
imî hayat ını ve   saadet-i ebediyesini berbat etmek, ehl-i akl ın kâr ı değil. Ehl-i 
akl ın ve zîşuurun kâr ı olmad ığından, nefs-i emmârem ister istemez akla tâbi 
olmuştur.
Üçüncü Vehimli Suâl Üçüncü Vehimli Suâl
Ehl-i   dünya diyorlar ki;  “Sen bizi sever misin? Be ğeniyor musun? E ğer 
seversen, neden bize küsüp kar ışmıyorsun? E ğer beğenmiyorsan bize muar ız-
sın; biz, muar ızlar ımızı ezeriz.”
Elcevap: Elcevap:  Ben değil sizi, belki dünyan ızı sevseydim, dünyadan çekilmez-
dim. Ne sizi ve ne de dünyan ızı beğenmiyorum. Fakat kar ışmıyorum. Çünkü 
ben başka maksattay ım.. başka noktalar benim kalbimi doldurmu ş.. başka 
şeyleri düşünmeye kalbimde yer  bırakmam ış!.. Sizin vazifeniz ele bakmakt ır, 
kalbe bakmak de ğil! Çünkü idarenizi, âsâyi şinizi istiyorsunuz. El kar ışmad ığı 
1 “Allah’a tevekkül ettim. (Allah kerîm..!)” (Hûd sûresi, 11/56)
2  Yûsuf sûresi, 12/53.
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  263
vakit, ne hakk ınız var ki, hiç lây ık olmad ığınız hâlde “Kalb de bizi sevsin.” 
demeye... Kalbe kar ışsan ız; evet, ben nas ıl bu  kış içinde bahar ı temenni edi-
yorum ve arzu ediyorum.. fakat  irade edemiyorum, getirmeye  teşebbüs ede-
miyorum. Öyle de; hâl-i âlemin salâh ını temenni ediyorum,   dua ediyorum 
ve ehl-i dünyan ın ıslah ını arzu ediyorum.. fakat  irade edemiyorum, çünkü 
elimden gelmiyor..  bilfiil  teşebbüs edemiyorum, çünkü ne vazifemdir, ne de 
iktidar ım var.
Dördüncü Şüpheli Suâl Dördüncü Şüpheli Suâl
Ehl-i   dünya diyorlar ki;  “O kadar belâlar gördük ki, kimseye emniyeti-
miz kalmad ı. Sana nas ıl emin olabiliriz ki; f ırsat senin eline geçse, arzu etti ğin 
gibi kar ışmazs ın?”
Elcevap: Elcevap:  Evvelki noktalar size  emniyet vermekle beraber.. memleketim-
de,  talebe ve akrabam içinde, beni dinleyenlerin ortas ında, heyecanl ı hâdi-
seler içinde dünyan ıza kar ışmad ığım hâlde.. diyar- ı gurbette ve yaln ız, tek 
başıyla, garip,  zay ıf, âciz, bütün kuvvetiyle âhirete müteveccih, ihtilâttan, mu-
habereden kesilmi ş, iman ve   âhiret münasebetiyle uzaktan uza ğa yaln ız baz ı 
ehl-i âhireti  dost bulan ve ba şka herkese yabani ve herkes de ona yabani 
nazar ıyla bakan bir   insan; semeresiz, tehlikeli dünyan ıza kar ışsa muzaaf bir 
dîvâne olmak gerektir…
Beşinci Nokta
Beş küçük meseleye dairdir.
Birincisi Birincisi
Ehl-i   dünya bana diyorlar ki;  “Bizim  usûl-ü medeniyetimizi, tarz- ı ha-
yat ımızı ve sûret-i telebbüsümüzü ne için sen kendine tatbik etmiyorsun? De-
mek bize muar ızsın!”
Ben de  derim:  derim:  Hey Efendiler! Ne hak ile bana  usûl-ü medeniyetinizi 
teklif ediyorsunuz? Hâlbuki siz, beni hukûk-u medeniyetten ıskat etmi ş 
gibi, haks ız olarak, be ş sene bir köyde muhabereden ve ihtilâttan memnû 
bir tarzda ikâmet ettirdiniz.
Her menfîyi şehirlerde  dost ve akrabas ıyla beraber b ırakt ınız ve son-
ra   vesika verdi ğiniz hâlde; sebepsiz, beni tecrit  edip, bir-iki tane müstes-
na hiçbir hem şehri ile görü ştürmediniz. Demek beni   efrad- ı milletten ve 
264  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
raiyetten saym ıyorsunuz. Nas ıl kanun-u medeniyetinizin bana tatbikini 
teklif ediyorsunuz?
Dünyay ı bana   zindan ettiniz! Zindanda olan bir adama böyle şeyler 
teklif edilmez! Siz bana   dünya kap ısını kapad ınız; ben de   âhiret kap ısını 
çald ım;     rahmet-i ilâhiye açt ı. Âhiret kap ısında bulunan bir adama, dün-
yan ın karmakar ışık  usûl ve âdât ı ona nas ıl teklif edilir? Ne vakit beni 
serbest b ırak ıp memleketime iade  edip hukukumu verdiniz, o vakit usû-
lünüzün tatbikini isteyebilirsiniz.
İkinci Mesele İkinci Mesele
Ehl-i   dünya diyorlar ki;  “Bize  ahkâm- ı diniyeyi ve    hakâik-i İslâmiye’yi 
 tâlim edecek resmî bir dairemiz var. Sen ne salâhiyetle   neşriyat- ı diniye yap ı-
yorsun? Sen madem nefye mahkûmsun, bu i şlere kar ışmaya hakk ın yok.”
Elcevap: Elcevap:  Hak ve  hakikat   inhisar alt ına al ınmaz! İman ve   Kur’ân na-
sıl   inhisar alt ına al ınabilir! Siz dünyan ızın usûlünü, kanununu   inhisar alt ına 
alabilirsiniz. Fakat   hakâik-i imaniye ve  esâsât- ı Kur’âniye, resmî bir şekil-
de ve ücret mukabilinde   dünya muamelât ı sûretine sokulmaz; belki bir 
   mevhibe-i ilâhiye olan o esrar,   hâlis bir niyet ile ve dünyadan ve huzûzât- ı 
nefsâniyeden   tecerrüt etmek vesilesiyle o feyizler gelebilir.
Hem de sizin o resmî daireniz dahi, memlekette iken beni vâiz kabul etti, 
tayin etti. Ben o vâizli ği kabul ettim, fakat maa şını terk ettim. Elimde vesikam 
var. Vâizlik,  imaml ık vesikas ıyla her yerde amel edebilirim. Çünkü benim nef-
yim haks ız olmuştur. Hem menfîler madem iade edildi, eski vesikalar ımın 
hükmü bâkidir.
Sâniyen : Yazd ığım  hakâik-i imaniyeyi do ğrudan do ğruya nefsime hi-
tab etmi şim. Herkesi davet etmiyorum. Belki ruhlar ı muhtaç ve kalbleri 
yaral ı olanlar, o   edviye-i Kur’âniye’yi aray ıp buluyorlar.  Yaln ız medar- ı 
maîşetim için, yeni hurûf ç ıkmadan evvel, ha şre dair bir risalemi tab’ ettirdim. 
Bunu da bana kar şı insafs ız eski vali, o risaleyi tetkik  edip,  tenkit edecek bir 
cihet bulamad ığı için ilişemedi.
Üçüncü Mesele Üçüncü Mesele
Benim baz ı dostlar ım,   ehl-i   dünya bana şüpheli bakt ıklar ı için, ehl-i 
dünyaya ho ş görünmek için, benden zâhiren teberrî ediyorlar, belki  ten-
kit ediyorlar. Hâlbuki kurnaz   ehl-i   dünya, bunlar ın teberrîsini ve bana kar şı
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  265
içtinablar ını, o ehl-i dünyaya sadâkate de ğil, belki bir nevi riyâya, vicdans ızlı-
ğa hamledip, o dostlar ıma karşı  fena nazarla bak ıyorlar.
Ben de derim: Ben de derim:  Ey Âhiret Dostlar ım! Benim   Kur’ân’a hizmetkârl ı-
ğımdan teberrî  edip kaçmay ınız! Çünkü in şaallah benden size zarar gel-
mez. Eğer faraza,  musibet gelse veya bana zulmedilse, siz benden teberrî 
ile kurtulamazs ınız!.. O hâl ile, musibete ve tokata daha ziyade istihkak 
kesbedersiniz!.. Hem ne var ki, evhama dü şüyorsunuz?
Dördüncü Mesele Dördüncü Mesele
Şu nefiy zaman ımda görüyorum ki;   hodfürûş ve   siyaset batakl ığına düş-
müş baz ı insanlar, bana tarafgirâne,   rakîbâne bir nazarla bak ıyorlar. Güya 
ben de onlar gibi   dünya cereyanlar ıyla alâkadar ım.
Hey Efendiler! Ben iman ın cereyan ınday ım.. karşımda imans ızlık 
cereyan ı var.. ba şka cereyanlarla alâkam yok!..  O adamlardan ücret mu-
kabilinde i ş görenler, belki kendini bir derece mazur görüyor. Fakat ücretsiz, 
hamiyet nâm ına bana kar şı tarafgirâne,   rakîbâne vaziyet almak ve ili şmek 
ve eziyet etmek, gayet  fena bir hatad ır. Çünkü sâb ıkan  isbat edildi ği gibi, 
  siyaset-i   dünya ile hiç alâkadar de ğilim; yaln ız bütün vaktimi ve hayat ımı, 
   hakâik-i imaniye ve Kur’âniye’ye hasr ve vakfetmi şim. Madem böyledir, ba-
na eziyet verip,   rakîbâne ili şen  adam dü şünsün ki; o muamelesi z ınd ıka ve 
imans ızlık nâm ına imana ili şmek hükmüne geçer.
Beşinci Mesele Beşinci Mesele
Dünya madem fânidir.
Hem madem  ömür k ısad ır.
Hem madem gayet lüzumlu vazifeler çoktur.Hem madem     hayat- ı ebediye burada kazan ılacakt ır.
Hem madem   dünya sahipsiz de ğil.
Hem madem şu  misafirhâne-i dünyan ın gayet  Hakîm ve   Kerîm bir 
  Müdebbir’i var.
Hem madem ne iyilik ve ne fenal ık, cezas ız kalmayacakt ır.
Hem madem 1َאıَđْøوُ َّźإِ ًאùْęَĬ ُّٰųا ُėِّĥُכَĺ َź sırrınca t e klif-i m â lâyutak 
yoktur.
1 “Allah hiçbir kimseyi güç yetiremeyece ği bir şekilde yükümlü tutmaz.” ( Bakara sûresi, 2/286).
266  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hem madem zarars ız yol, zararl ı yola müreccaht ır.
Hem madem  dünyevî dostlar ve rütbeler,   kabir kap ısına kadard ır.1
Elbette en  bahtiyar odur ki;  dünya için âhireti unutmas ın.. âhiretini 
dünyaya feda etmesin..   hayat- ı ebediyesini     hayat- ı dünyeviye için bozma-
sın..   mâlâyâni şeylerle ömrünü telef etmesin.. kendini misafir   telâkki 
 edip  misafirhâne sahibinin emirlerine göre hareket etsin.. selâmetle   ka-
bir kap ısını aç ıp   saadet-i ebediyeye girsin.2(Hâşiye)
1 Bkz.: Buhârî, rikak  42; Müslim, zühd  5; Tirmizî, zühd  46; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  3/110.
2 (Hâşiye) Bu mademler içindir ki; şahs ıma karşı olan zulümlere, s ıkıntılara ald ırm ıyorum ve 
ehemmiyet vermiyorum. “Meraka de ğmiyor.” diyorum ve dünyaya kar ışmıyorum.
On Alt ınc ı Mektub’un Zeyli
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Ehl-i   dünya sebepsiz, benim gibi âciz, garip bir adamdan  tevehhüm  edip 
binler  adam kuvvetinde tahayyül ederek, beni çok kay ıtlar alt ına alm ışlar. 
  Barla’n ın bir mahallesi olan   Bedre’de ve   Barla’n ın bir dağında, bir-iki   gece 
kalmakl ığıma müsaade etmemi şler. İşittim ki, diyorlar:  “Said elli bin nefer 
kuvvetindedir, onun için serbest b ırakm ıyoruz.”
Ben de derim ki; Ben de derim ki;  Ey  bedbaht   ehl-i   dünya! Bütün kuvvetinizle dünyaya 
çal ıştığınız hâlde neden dünyan ın işini dahi bilmiyorsunuz, dîvane gibi hük-
mediyorsunuz! E ğer korkunuz şahs ımdan ise; elli bin nefer de ğil, belki bir ne-
fer elli defa benden ziyade i şler görebilir. Yani odam ın kap ısında durup, bana 
“Ç ıkmayacaks ın!” diyebilir.
Eğer korkunuz mesle ğimden ve   Kur’ân’a ait dellâll ığımdan ve    kuv-
ve-i mâneviye-i imaniyeden ise, elli bin nefer de ğil, yanl ışsınız; meslek 
itibar ıyla elli milyon kuvvetindeyim, haberiniz olsun! Çünkü     Kur’ân- ı 
 Hakîm’in kuvvetiyle sizin dinsizleriniz dâhil oldu ğu hâlde, bütün    Avru-
pa’ya meydan okuyorum. Bütün ne şrettiğim   envâr- ı imaniye ile onlar ın 
  fünûn-u müsbete ve   tabiat dedikleri muhkem kalelerini   zîr u zeber etmi-
şim. Onlar ın en büyük dinsiz feylesoflar ını, hayvandan a şağı düşürmü-
şüm. Dinsizleriniz dahi içinde bulunan bütün    Avrupa toplansa, Allah’ ın 
tevfikiyle beni o mesle ğimin bir meselesinden geri çeviremezler, in şaal-
lah mağlup edemezler!..
Madem böyledir, ben sizin dünyan ıza kar ışmıyorum, siz de benim âhire-
time kar ışmay ınız! Kar ışsan ız da beyhudedir!
Takdir-i Hudâ,     kuvve-i bâzu ile dönmez!
Bir şem’a ki Mevlâ yaka, üflemekle sönmez!
Benim hakk ımda müstesna bir sûrette, pek ziyade   ehl-i   dünya  tevehhüm 
 edip, âdeta korkuyorlar. Bende bulunmayan ve bulunsa dahi siyasî bir kusur 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
268  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
teşkil etmeyen ve ithama medar olmayan şeyhlik, büyüklük,  hânedan, a şîret 
sahibi, nüfuzlu, etbâ ı çok, hem şehrileriyle görü şmek,   dünya ahvâliyle alâka-
dar olmak, hatta siyasete girmek, hatta muhalif olmak gibi bende bulunma-yan emirleri tahayyül ederek evhama dü şmüşler. Hatta hapiste ve hariçteki, 
yani kendilerince   kabil-i af olmayanlar ın dahi aflar ını müzakere ettikleri s ıra-
da, beni âdeta her şeyden men ettiler. Fena ve   fâni bir adam ın, güzel ve bâki 
şöyle bir sözü var:
Zulmün topu var, güllesi var, kalesi varsa;
Hakk ın da bükülmez kolu, dönmez yüzü vard ır.
Ben de derim:
Ehl-i dünyan ın hükmü var, şevketi var, kuvveti varsa;
  Kur’ân’ ın feyziyle, hâdiminin de
Şaşırmaz ilmi, susmaz sözü vard ır;
Yan ılmaz kalbi, sönmez nuru vard ır.
Çok dostlarla beraber bana nezaret eden bir   kumandan, mükerreren suâl 
ettiler: “Neden   vesika için müracaat etmiyorsun,   istidâ vermiyorsun?”
Elcevap: Elcevap:  Beş-alt ı  sebep için müracaat etmiyorum ve edemiyorum:
Birincisi : Ben ehl-i dünyan ın dünyas ına kar ışmad ım ki onlar ın mah-
kûmu olay ım, onlara müracaat edeyim. Ben,   kader-i ilâhînin mahkûmu-
yum ve ona kar şı kusurum var, ona müracaat ediyorum.
İkincisi : Bu   dünya çabuk tebeddül eder bir  misafirhâne oldu ğunu yakî-
nen iman  edip bildim. Onun için  hakikî  vatan de ğil, her yer  birdir. Madem 
vatan ımda bâki kalmayaca ğım; beyhude ona kar şı çabalamak, oraya gitmek 
bir şeye yaram ıyor. Madem her yer  misafirhânedir; e ğer  misafirhâne sahi-
binin rahmeti yâr ise herkes yârd ır, her yer  yarar. E ğer yâr de ğilse her yer  
kalbe bârd ır ve herkes dü şmand ır.
Üçüncüsü : Müracaat, kanun dairesinde olur. Hâlbuki bu alt ı senedir ba-
na karşı muamele,   keyfî ve fevka’l-kanundur. Menfîler kanunuyla bana mua-
mele edilmedi. Hukûk-u medeniyetten ve belki hukûk-u dünyeviyeden ıskat 
edilmiş bir tarzda bana bakt ılar. Bu   fevka’l-kanun muamele edenlere, kanun 
nâm ına müracaat manas ız olur.
Dördüncü : Bu sene buran ın müdürü, benim nâm ıma   Barla’n ın bir mahal-
lesi hükmünde olan    Bedre Karyesi’nde   tebdil-i hava için birkaç gün kalmaya
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  269
 dair müracaat etti.. müsaade etmediler. Böyle ehemmiyetsiz bir ihtiyac ıma 
  cevab- ı red verenlere nas ıl müracaat edilir? Müracaat edilse,   zillet içinde fay-
das ız bir   tezellül olur.
Beşincisi : Haks ızlığı hak iddia edenlere kar şı hak  dâvâ etmek ve on-
lara müracaat etmek; bir haks ızlıktır, hakka kar şı bir hürmetsizliktir.  Ben 
bu haks ızlığı ve hakka kar şı hürmetsizli ği irtikâp etmek istemem, vesselâm...
Alt ınc ı Sebep : Bana kar şı ehl-i dünyan ın verdikleri s ıkıntı,   siyaset için 
değil; çünkü onlar da bilirler ki, siyasete kar ışmıyorum, siyasetten kaç ıyorum. 
Belki bilerek veya bilmeyerek z ınd ıka hesab ına, benim dine merbûtiye-
timden beni   tâzib ediyorlar. Öyle ise onlara müracaat etmek, dinden pi ş-
manl ık göstermek ve meslek-i z ınd ıkay ı okşamak demektir.
Hem ben onlara müracaat ve   dehâlet ettikçe âdil olan     kader-i ilâhî, 
beni onlar ın zâlim eliyle   tâzib edecektir. Çünkü onlar diyanete merbûti-
yetimden beni s ıkıyorlar. Kader ise –benim diyanette ve ihlâsta noksaniye-
tim var– aras ıra ehl-i dünyaya riyâkârl ıklar ımdan dolay ı beni s ıkıyor. Öyle ise, 
şimdilik şu s ıkıntıdan kurtulu şum yok.
Eğer ehl-i dünyaya müracaat etsem,   kader der: “Ey riyâkâr! Bu müraca-
atın cezas ını çek!”
Eğer müracaat etmezsem,   ehl-i   dünya der: “Bizi tan ımıyorsun, s ıkıntıda 
kal!”
Yedinci Sebep : Mâlûmdur ki bir memurun vazifesi, heyet-i içtimaiyeye 
muz ır eşhasa meydan vermemek ve nâfilere yard ım etmektir. Hâlbuki beni 
nezaret alt ına alan memur,   kabir kap ısına gelen misafir bir  ihtiyar adama Ưź 
1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ’ taki iman ın la tîf bir zevkini izah etti ğim vakit, –bir c ü rm-ü meşhûd 
hâlinde beni yakalamak gibi– çok zaman yan ıma gelmedi ği hâlde, o vakit 
güya bir kabahat i şliyorum gibi yan ıma geldi. İhlâs ile dinleyen o bîçâreyi de 
mahrum b ırakt ı, beni de hiddete getirdi. Hâlbuki burada baz ı adamlar vard ı; 
o, onlara  ehemmiyet vermiyordu. Sonra edepsizliklerde ve köydeki   hayat- ı 
içtimaiyeye   zehir verecek sûrette bulunduklar ı vakit, onlara iltifat etmeye ve 
takdir etmeye ba şlad ı.
Hem mâlûmdur ki; zindanda yüz cinayeti bulunan bir  adam, nezarete 
memur   zâbit olsun, nefer olsun, her zaman onlarla görü şebilir. Hâlbuki bir 
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
270  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
senedir, hem âmir, hem nezarete memur  hükûmet-i milliyece iki mühim zât 
kaç defa odam ın yan ından geçtikleri hâlde, kat’â ve aslâ, ne benim ile görü ş-
tüler ve ne de hâlimi sordular. Ben evvel zannettim ki, adâvetlerinden yana ş-
mıyorlar. Sonra tahakkuk etti ki, evhamlar ından.. güya ben onlar ı yutacağım 
gibi kaç ıyorlar.
İşte şu adamlar gibi eczas ı ve memurlar ı bulunan bir hükûmeti,  hükûmet 
diyerek merci tan ıyıp müracaat etmek,   kâr- ı  ak ıl değil.. beyhude bir zillettir. 
  Eski Said olsayd ı,   Antere gibi diyecekti:
1ĹِĤِõْĭَĨ ُóْíَĘ ِّõِđْĤِאÖ ُħَّĭَıَäوَ     َħَّĭَıَåכَ ٍÙَّĤِñِÖ َאةِĻَéْĤا َאءُĨ
  Eski Said yok;   Yeni Said ise,   ehl-i   dünya ile konu şmay ı manas ız görü-
yor. Dünyalar ı başlar ını yesin! Ne yaparlarsa yaps ınlar!   Mahkeme-i Küb-
râ’da onlarla   muhakeme olaca ğız der,   sükût eder.
Adem-i Müracaat ımın Sebeplerinden Sekizincisi : “Gayr-i  meşrû bir 
muhabbetin neticesi, merhametsiz bir    adâvet oldu ğu” kaidesince âdil 
olan     kader-i ilâhî, lây ık olmad ıklar ı hâlde meyletti ğim şu ehl-i dünyan ın zâ-
lim eliyle beni   tâzib ediyor. Ben de “bu azaba müstehak ım” deyip   sükût 
ediyordum. Çünkü  Harb-i Umûmî’de gönüllü   alay kumandan ı olarak iki 
sene çal ıştım, çarp ıştım. Ordu kumandan ı ve   Enver Pa şa takdirât ı al-
tında  kıymettar talebelerimi, dostlar ımı feda ettim. Yaralan ıp esir dü ş-
tüm. Esaretten geldikten sonra “Hutuvât- ı Sitte” gibi eserlerimle kendi-
mi tehlikeye at ıp,  İngilizler’in   İstanbul’a tasallutu alt ında,  İngilizler’in 
başlar ına vurdum. Şu, beni i şkenceli ve sebepsiz   esaret alt ına alanlara 
yard ım ettim.
İşte, onlar da bana, o yard ım cezas ını böyle veriyorlar. Üç sene   Rus-
ya’da esaretimde çekti ğim   zahmet ve s ıkıntıyı, burada bu dostlar ım bana 
üç ayda çektirdiler.  Hâlbuki Ruslar, beni   Kürt gönüllü kumandan ı sûretinde, 
Kazaklar ı ve esirleri kesen  gaddar  adam nazar ıyla bana bakt ıklar ı hâlde, beni 
dersten men etmediler.  Arkadaşım olan doksan esir zâbitlerin k ısm- ı ekserîsi-
ne ders veriyordum. Bir defa   Rus kumandan ı geldi, dinledi..  Türkçe bilmedi ği 
için siyasî ders zannetti.. bir defa beni men etti.. sonra yine izin verdi. Hem ayn ı kışlada bir oday ı cami yapt ık. Ben  imaml ık yap ıyordum. Hiç müdahale 
etmediler.. ihtilâttan men etmediler.. beni muhabereden kesmediler.
1 Zillet alt ında yaşanan bir hayat cehennem gibidir. İzzet içinde ya şanan hayat ın yeri cehennem de olsa 
oras ı benim için gurur duyaca ğım bir menzildir. (Bkz.: Dîvânü Antere  s.135).
ESKİŞEHİR HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------  271
Hâlbuki bu dostlar ım güya vatanda şlar ım ve dinda şlar ım ve onlar ın 
 menfaat-i imaniyelerine u ğraştığım adamlar, hiçbir  sebep yokken, siyaset-
ten ve dünyadan alâkam ı kestiğimi bilirlerken; üç sene de ğil, belki beni 
alt ı sene s ıkıntılı bir   esaret alt ına ald ılar, ihtilâttan men ettiler.. vesikam 
olduğu hâlde dersten, hatta odamda hususî dersimi de men ettiler.. mu-
habereye set çektiler. Hatta vesikam oldu ğu hâlde, kendim tamir etti ğim 
ve dört sene  imaml ık ettiğim mescidimden beni men ettiler. Şimdi dahi 
  cemaat sevab ından beni mahrum etmek için –dâimî cemaatim ve   âhiret 
kardeşlerim– mahsus üç adama dahi  imamet etmemi kabul etmiyorlar.
Hem istemedi ğim hâlde, birisi bana “iyi” dese, bana nezaret eden me-
mur k ıskanarak k ızıyor, nüfuzunu k ıray ım diye vicdans ızcas ına tedbirler yap ı-
yor, âmirlerinden iltifat görmek için beni tâciz ediyor.
İşte böyle vaziyette bir  adam,   Cenâb- ı Hak’tan  başka kime müracaat 
eder?  Hâkim, kendi   müddeî olsa, elbette ona   şekvâ edilmez. Gel sen söyle, 
bu hâle ne diyece ğiz? Sen ne dersen de.. ben derim ki; bu dostlar ım içinde 
çok münaf ıklar var. Münaf ık kâfirden e şeddir.1 Onun için,  kâfir   Rus’un bana 
çektirmedi ğini çektiriyorlar.
Hey bedbahtlar! Ben size ne yapt ım ve ne yap ıyorum? İman ınızın kur-
tulmas ına ve   saadet-i ebediyenize hizmet ediyorum! Demek hizmetim   hâlis, 
  lillâh için olmam ış ki, aksülâmel oluyor. Siz, ona mukabil her f ırsatta beni in-
citiyorsunuz. Elbette,   Mahkeme-i Kübrâ’da sizinle görü şeceğiz.
3
ُóĻِāَّĭĤا َħْđِĬوَ ĵٰĤْĳَĩْĤا َħْđِĬ ، 2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
derim.
4ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
1 “Şu kesindir ki münaf ıklar cehennemin en alt kat ındad ırlar.” ( Nisâ sûresi, 4/145).
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
3 “O ne güzel mevlâ, ne güzel yard ımc ıdır!” ( Enfâl sûresi, 8/40).
4 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.

Dördüncü K ısım
Kastamonu Hayat ı

Bediüzzaman Said Nursî, Eski şehir hapsinden ç ıktıktan sonra, Kastamo-
nu vilâyetine nefyediliyor. Uzun bir müddet polis karakolunda ikamete mec-bur edildikten sonra, karakolun tam kar şısında, daimî bir tarassut alt ında olan 
bir eve yerle ştiriliyor.
Bediüzzaman Said Nursî’nin Kastamonu’da
sekiz sene karakolun göz hapsi alt ında ikamete mecbur edildi ği ev 
(solda) ve kar şısında polis karakolu.
Orada, sekiz sene a ğır bir istibdat ve göz hapsi alt ında bir sürgün hayat ı 
geçirtiliyor. Fakat o, katiyen bo ş durmuyor, ne şr-i envâr- ı Kur’âniye’ye gizli 
olarak devam ediyor. Bilhassa İnebolu’da çok fedakâr ve faal talebeleri ye-
tişiyor. Aynen Isparta talebeleri gibi, şevkle Risale-i Nur’u yazmaya ve etrafa 
perde alt ında neşretmeye ba şlıyorlar. Karadeniz havalisinde de Risale-i Nur 
eserleri böylece büyük bir ra ğbet görmeye ba şlıyor.
Hazreti Üstad Kastamonu’da iken, Isparta’daki talebeleriyle daima alâ-
kadar idi. O, izn-i ilâhî ile biliyordu ki, Risale-i Nur’u dünyaya ilân ve ne ş-
redecek fedakârlardan ve nâ şirlerden k ısm- ı âzam ı Isparta’dan ç ıkacak veya 
Isparta merkezindeki hizmetle bu büyük vazife îfâ edilecek.
276  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Risale-i Nur şâkirtleri, sevgili Üstadlar ının hâl ve istirahatiyle çok alâka-
dard ırlar. Müşfik Üstadlar ından ve Nurcu karde şlerinin Risale-i Nur hizmetle-
rinden s ık s ık haber almay ı arzu ederler.
Bediüzzaman Said Nursî, yirmi yedi sene zarf ında, Nur talebelerine hita-
ben ilmî, imanî, İslâmî mevzularda ve hizmet-i imaniyeye dair baz ı mektuplar 
yazm ıştır. Nur talebeleri de, çok mü ştâk olduklar ı bu mektuplar ı elyaz ılar ıyla 
çoğaltarak ne şretmişlerdir. Din dü şmanlar ının, postahanelerden Nur Risale-
leri’ni ve mektuplar ını göndermeyi yasak edecek dereceye varan şiddetli taz-
yikatlar ı zaman ında bu mektuplar ı ve Nur Risaleleri’ni, Nur talebeleri köyden 
köye, kasabadan kasabaya, vilâyetten vilâyete götürmü şlerdir. Hattâ kendi 
aralar ında “Nur postac ılar ı” meydana getirmi şlerdir. Bütün ruh u canlar ıyla 
gönüllü olan bu “Nur postac ılar ı”, bu hizmetin en kudsî bir vazife oldu ğuna 
inanm ışlard ır. Gayet ehemmiyetli ve hakikatli oldu ğu kadar, gayet güzel olan 
ve Risale-i Nur’un “Lâhika Mektuplar ı” ismini alan bu mektuplar, Nur talebe-
leri’nin ruhî birçok ihtiyaçlar ını tatmin etmi ştir. Hem Risale-i Nur talebelerine, 
Kur’ân ve iman hizmetinde birer rehber hükmüne geçmi ş, hem İslâmiyet dü ş-
manlar ının bütün bütün yalan ve uydurma propagandalar ına aldanmamak 
ve intibah vermek hususunda uyand ırıcı bir tesir husule getirmi ştir. Ve bu 
sûretle de, dinsizli ğin o muvakkat şâşaal ı saltanat ı devrinde –çok kimselerin 
ümitsizliğe ve atâlete dü şürüldüğü o karanl ık günlerde– kalblere in şirah ve 
sürur vermi ş ve iman hizmeti için faaliyet a şkını yerleştirmiştir. Ve böylece 
müminleri yeisten kurtar ıp, İslâmiyet’in, Risale-i Nur’la istikbaldeki parlak za-
ferlerine i şaretler edip müjdeler vermi ştir.
Evet, o nûranî Lâhika mektuplar ı ki, ruhlar ı, kalbleri, cezb ve fetheden, 
ak ıllar ı teshir eden hakikatlerle doludur. Bu Lâhika mektuplar ından baz ılar ı 
ileride yeri geldikçe dercedilecektir. Hazreti Üstad ın Kastamonu’daki haya-
tına dair mâlûmat ı, Kastamonu’dan yazd ığı mektuplar ın bir k ısm ından baz ı 
parçalar almakla ve oradaki halis ve sad ık Nur talebelerinin mektuplar ından 
birkaç mektubunu bu tarihçeye idhal etmek sûretiyle takdim ediyoruz. A şa-
ğıda yaz ılan mektuplar, be ş yüz sayfadan ziyade olan Kastamonu Lâhika-
sı’ndan, Üstad ın, Kastamonu’dan Isparta’daki talebelerine gönderdi ği mek-
tuplar ından beş-on mektuptur. Bu mektuplarda Hazreti Üstad, talebelerine, 
el yaz ısıyla risaleleri yazmalar ının, neşretmelerinin ehemmiyetini, Risale-i 
Nur talebelerinin şimdilik cüz’î gibi görünen hizmetlerinin, hakikatte, kâinat-
ta en muazzam mesele oldu ğunu ve birgün bu memlekette Risale-i Nur’un
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  277
nuruyla geni ş çapta fütuhat olaca ğını müjdelemekte, Risale-i Nur’un dairesi-
nin ve ne şriyat ının temellerini, esaslar ını vaz’ ve tahkim etmektedir.
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Risaletü’n-Nur’un hizmetinde ekser şâkirtleri birer nevi keramet ve ik-
ram- ı ilâhî hissettikleri gibi, bu âciz karde şiniz çok muhtaç oldu ğu için, çok 
nevilerini ve çe şitlerini hissediyorum. Ve bu s ıralarda bu havâlideki şâkirtleri, 
yeminle itiraf ediyorlar ki “Biz Nur’un hizmetinde çal ıştıkça hem mai şetçe, 
hem istirahat-i kalbce bir geni şlik, bir ferah zâhir bir sûrette hissediyo-
ruz.”  Ben kendimce o kadar hissediyorum ki nefis ve şeytan ım, o bedâhete 
karşı hayret ederek sustular.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Âhiret Kardeşlerime Mühim Bir İhtar Âhiret Karde şlerime Mühim Bir İhtar
İki maddedir.
Birincisi : Risale-i Nur’a intisap eden zât ın en ehemmiyetli vazifesi, 
onu yazmak ve yazd ırmakt ır ve intişarına yard ım etmektir.  Onu yazan ve 
yazd ıran ve okuyan, “Risale-i Nur talebesi” unvan ını al ır. Ve o unvan alt ında, 
her yirmi dört saatte benim lisan ımla belki yüz defa, bazen daha ziyade hay ırlı 
dualar ımda ve mânevî kazançlar ımda hissedar olmakla beraber, benim gibi 
dua eden k ıymettar binler karde şlerin ve Risale-i Nur talebelerinin dualar ına 
ve kazançlar ına dahi hissedar olur.
Hem, dört vecihle dört nevi ibadet-i makbule hükmünde bulunan kitabe-
tinde, hem iman ını kuvvetlendirmek, hem ba şkalar ının imanlar ını tehlikeden 
kurtarmaya çal ışmak, hem hadisin hükmüyle, bir saat tefekkür bazen bir sene 
kadar bir ibadet hükmüne geçen tefekkür-ü imanîyi3 elde etmek ve ettirmek, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/423; el-Kurtubî, el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân  4/314; Aliyyülkârî, 
el-Masnû’  s.82.
278  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hem hüsn-ü hatt ı olmayan ve vaziyeti çok a ğır bulunan Üstad ına yard ım et-
mekle hasenât ına iştirak etmek gibi çok faydalar ı elde edebilir. Ben kasemle 
temin ederim ki bir küçük risaleyi kendine bilerek yazan adam, bana büyük bir hediye vermi ş hükmüne geçer; belki her bir sayfas ı bir okka şeker kadar 
beni memnun eder.
İkinci madde : Maatteessüf, Risale-i Nur’un, imans ız ve emans ız cin ve 
ins düşmanlar ı onun çelik gibi metin kalelerine ve elmas k ılıç gibi kuvvetli 
hüccetlerine mukabele edemediklerinden çok gizli desiseler ve hafî vas ıtalar 
ile haberleri olmadan yazanlar ın şevklerini k ırmak ve fütur vermek ve yaz ıdan 
vazgeçirmek cihetinde şeytancas ına hücum edip darbe vuruyorlar. Hususan 
burada ihtiyaç pek çok ve yaz ıcılar pek az ve dü şmanlar çok dikkatli, k ısmen 
talebeler mukavemetsiz oldu ğundan, bu memleketi o Nur’lardan bir derece 
mahrum ediyorlar…
f
Benimle hakikat me şrebinde sohbet etmek ve görü şmek isteyen 
adam hangi risaleyi açsa, benimle de ğil, hâdim-i Kur’ân olan Üstad ıyla 
görüşür ve hakâik-i imaniyeden zevkle bir ders alabilir.
f
Sabri’nin mektubu yolda iken ve gelmeden evvel o mektubun mânevî 
tesiri ile bu âyeti 1ًאÝْĻَĨ כَאنَ ْīَĨأَوَ âyetiyle beraber dü şünürken hat ırıma geldi. 
Risale-i Nur’un bu derece kuvvetli i şaret-i Kur’âniye’ye.. ve şâkirtlerinin bu 
kadar k ıymetli be şaret-i Furkaniyeye ve aktablar ın iltifat ına mazhariyetinin 
sırrı ve hikmeti, musibetin azameti ve deh şetidir ki; hiçbir eserin mazhar ol-
mad ığı kudsî bir takdir ve tahsin alm ış. Demek ehemmiyet onun fevkalâde 
büyüklüğünden de ğil, belki musibetin fevkalâde deh şetine ve tahribat ına kar-
şı, mücahedesi cüz’î ve az oldu ğu hâlde, gayet büyük öyle bir ehemmiyet 
kesbetmiş ki, bu âyette i şaret ve be şaret-i Kur’âniye’de ifade eder ki; Risale-i 
Nur dairesi içine girenler, tehlikede olan imanlar ını kurtar ıyorlar ve imanla 
kabre giriyorlar ve cennete gidecekler diye müjde veriyorlar. Evet, baz ı vakit 
olur ki, bir nefer gördü ğü hizmet için bir mü şîrin fevkine ç ıkar, binler derece 
kıymet al ır.
1 “(Mânen ölü iken imanla kendisini diriltti ğimiz ve kendisi için onunla insanlar aras ında yolunu hiç 
şaşırmadan rahatça hareket etti ği bir ışık var ettiğimiz kimse), içinde bulundu ğu durum itibar ıyla karan-
lıklara gömülmü ş ve art ık ç ıkıp kurtulmas ı mümkün bulunmayan biri gibi olur mu?” (En’âm sûresi, 
6/122)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  279
On Dokuzuncu Söz’ün âhirinde beyan edilen, Kur’ân’daki tekrar ın ekser 
hikmetleri, Risale-i Nur’da dahi cereyan ediyor. Bilhassa ikinci hikmeti tam tam ına vard ır. O hikmet şudur ki:
Herkes her vakit Kur’ân’a muhtaçt ır. Fakat herkes, her vakit bütün Kur’-
ân’ ı okumaya muktedir olamaz. Fakat bir sûreye galiben muktedir olur. Onun 
için en mühim makas ıd-ı Kur’âniye ekser uzun sûrelerde dercedilerek, herbir 
sûre bir küçük Kur’ân hükmüne geçmi ş. Demek, hiç kimseyi mahrum etme-
mek için ha şir ve tevhid ve k ıssa-y ı Mûsâ 
(aleyhisselâm)  gibi baz ı maksatlar tekrar 
edilmiş.
Ayn ı bu ehemmiyetli hikmet içindir ki, baz ı defa haberim olmadan, ih-
tiyâr ım ve r ızam olmad ığı hâlde, baz ı ince hakâik-i imaniye ve kuvvetli hüc-
cetleri müteaddit risalelerde tekrar edilmi ş. Ben çok hayret ederdim. Neden 
bunlar bana unutturulmu ş, tekrar yazd ırılm ış? Sonra kat’î bir sûrette bildim ki: 
Herkes bu zamanda Risale-i Nur’a muhtaçt ır. Fakat umumunu elde edemez. 
Elde etse de tamam okuyamaz. Fakat küçük bir Risale-i Nur hükmüne geçmi ş 
bir risale-i câmiay ı elde edebilir. Ve ekser vakitlerde muhtaç oldu ğu mesele-
leri ondan okuyabilir ve g ıda gibi her zaman ihtiyaç tekerrür etti ği gibi, o da 
mütalâas ını tekrar eder.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Şefkat-i insaniye, merhamet-i rabbâniyenin bir cilvesi oldu ğundan, 
elbette rahmetin derecesinden a şmamak ve Rahmeten li’l-âlemîn Zât’ ın 
(aleyhissalâtü vesselâm)  mertebe-i şefkatinden ta şmamak gerektir. E ğer aşsa ve 
taşsa, o şefkat, elbette merhamet ve şefkat de ğildir; belki dalâlete ve il-
hada sirayet eden bir maraz- ı ruhî ve bir sakam- ı kalbîdir.
Meselâ, kâfir ve münaf ıklar ın cehennemde yanmalar ını ve azap ve 
cihad gibi hâdiseleri kendi şefkatine s ığıştırmamak ve tevile sapmak,
Kur’ân’ ın ve edyân- ı semâviyenin bir k ısm- ı azîmini inkâr ve tekzip oldu-
ğu gibi, bir zulm-ü azîm ve gayet derecede bir merhametsizliktir.
Çünkü mâsum hayvanlar ı parçalayan canavarlara himâyetkârâne şef-
kat etmek, o bîçâre hayvanlara şedit bir gadr ve vah şi bir vicdans ızlıktır.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
280  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ve binler müslümanlar ın hayat- ı ebediyelerini mahveden ve yüzer ehl-i 
iman ın su-i âk ıbete ve müthi ş günahlara sevkeden adamlara şefkatkârâ-
ne taraftar olmak ve merhametkârâne cezadan kurtulmalar ına dua et-
mek, elbette o dua, o mazlum ehl-i imana deh şetli bir merhametsizlik ve 
şenî bir gadirdir.
Risale-i Nur’da kat’iyetle isbat edilmi ş ki küfür ve dalâlet, kâinata 
büyük bir tahkir ve mevcudata bir zulm-ü azîmdir ve rahmetin ref’ine ve âfât ın nüzûlüne vesiledir. Hatta, deniz dibinde bal ıklar, cânilerden şekvâ 
ederler ki “ İstirahatimizin selbine sebep oldular.” diye rivâyet-i sahiha 
vard ır.
1
O hâlde kâfirin ve münaf ığın azap çekmesine ac ıyıp şefkat eden 
adamlar, şefkate lây ık hadsiz mâsumlara ac ımıyorlar.
f
Risale-i Nur hakâik-i İslâmiye’ye dair ihtiyaçlara kâfi geliyor, ba şka 
eserlere ihtiyaç b ırakm ıyor. Kat’î ve çok tecrübelerle anla şılm ış ki iman ı 
kurtarmak ve kuvvetlendirmek ve tahkikî yapman ın en k ısa ve en kolay 
yolu Risale-i Nur’dad ır. Evet, on be ş sene yerine on be ş haftada Risale-i 
Nur o yolu kestirir, iman- ı hakikîye îsâl eder.
Bu fakir karde şiniz yirmi seneden evvel kesret-i mütalâayla bazen bir 
günde bir cilt kitab ı anlayarak mütalâa ederken, yirmi seneye yak ınd ır ki Ku-
r’ân ve Kur’ân’dan gelen Risale-i Nur bana kâfi geliyorlard ı. Birtek kitaba 
muhtaç olmad ım, başka kitaplar ı yan ımda bulundurmad ım. Risale-i Nur çok 
mütenevvi hakâike dair oldu ğu hâlde, telifi zaman ında, yirmi seneden beri 
ben muhtaç olmad ım. Elbette siz, yirmi derece daha ziyade muhtaç olmamak 
lâz ım gelir.
Hem madem ben sizlere kanaat ettim ve ediyorum, ba şkalara bakm ı-
yorum, me şgul olmuyorum; siz dahi Risale-i Nur’a kanaat etmeniz lâz ımd ır, 
belki bu zamanda elzemdir…
f
Birinci Esas : Ehl-i iman ın me’yusiyetine kar şı, “İstikbalde bir nur var.” 
diye müjde verdi ğidir. Bir hiss-i kablelvuku ile Risale-i Nur’un istikbalde,
dehşetli bir zamanda çok ehl-i iman ın imanlar ını takviye edip kurtarmas ını
1 Bkz.: et-Taberî, Câmiu’l-beyân  2/55; el-Be ğavî, Meâlimü’t-tenzîl  1/134.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  281
hissedip o adese ile Hürriyet ink ılâb ındaki siyaset dairelerine bakm ış. Tâ-
birsiz, tevilsiz tatbike çal ışmış; siyaset ve kuvvet ve kemiyet noktas ında 
zannetmi ş. Doğru hissetmi ş, fakat tam do ğru diyememi ş.
İkinci Esas : Eski Said, baz ı siyasî insanlar ve harika ediplerin hisset-
tikleri gibi, çok deh şetli bir istibdad ı hissedip ona (istibdada) kar şı cephe 
alm ışlard ı. O hiss-i kablelvuku tâbir ve tevile muhtaç iken, bilmeyerek 
resmî, zay ıf ve ismî bir istibdat görüp o siyasi ve dâhi edipler ona kar şı 
hücum gösteriyorlard ı. Hâlbuki onlara deh şet veren, bir zaman sonra 
gelecek olan istibdatlar ın zay ıf bir gölgesini as ıl zannederek öyle davran-
mışlar, öyle beyan etmi şler. Maksat do ğru, fakat hedef hata.
İşte Eski Said de eski zamanda böyle acîb bir istibdad ı hissetmi ş. 
Baz ı âsâr ında, ona hücum ile beyanat ı var. O müthi ş istibdâdât- ı acîbeye 
karşı meşrûta-y ı meşrûay ı bir vas ıta-y ı necat görüyordu. Ve hürriyet-i şer’-
iye, Kur’ân’ ın ahkâm ı dairesindeki me şveretle o müthi ş musibeti defeder, 
diye düşünüp öyle çal ışmış…
Hem bu “Münâzarat” risalesinin ruhu ve esas ı hükmünde olan hâtime-
sindeki Medresetü’z-Zehrâ hakikati ise, istikbalde ç ıkacak olan Risale-i Nur 
Medresesine bir zemin ihzar etmek idi ki; bilmedi ği hâlde, ihtiyars ız olarak ona 
sevkolunuyordu. Bir hiss-i kablelvuku ile o nuranî hakikati maddî sûretinde arıyordu. Sonra o hakikatin maddî ciheti dahi vücuda gelmeye ba şlad ı.
Sultan Re şad (merhum), 19 bin alt ın liray ı Van’da temeli at ılan o Med-
resetü’z-Zehrâ’ya verdi, temel at ıldı. Fakat sâb ık Harb-i Umumî ç ıktı, geri 
kald ı.
Beş-alt ı sene sonra Ankara’ya gittim, yine o hakikate çal ıştım. İki yüz 
meb’ustan 163 meb’usun imzalar ıyla, o medresemize 150 bin banknota ib-
lâğ ederek o tahsisat kabul edildi. Fakat binler teessüf, medreseler kapand ı, 
o hakikat geri kald ı. Fakat Cenâb- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki; o medrese-
nin mânevî hüviyetini Isparta vilâyetinde tesis edildi. Risale-i Nur’u tecessüm ettirdi. 
İnşallah, istikbalde Risale-i Nur şâkirtleri o âli hakikatin maddî 
sûretini de tesis etmeye muvaffak olacaklar.
Said Nursî
f
282  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Risale-i Nur’un yüksek, k ıymettar hizmet-i imaniyesi onlara kâfi ola-
rak kanaat veriyordu.
O şâkirtlerin gayet keskin kalb basireti şöyle bir hakikati anlam ış ki: 
Risale-i Nur ile hizmet ise, iman ı kurtar ıyor; tarîkat ve şeyhlik ise, velâyet 
mertebeleri kazand ırıyor. Bir adam ın iman ını kurtarmak ise, on mümini 
velâyet derecesine ç ıkarmaktan daha mühim ve daha sevapl ıdır. Çünkü 
iman saadet-i ebediyeyi kazand ırdığı için, bir mümine küre-i arz kadar bir 
saltanat- ı bâkiyeyi temin eder. Velâyet ise, müminin cennetini geni şletir, 
parlatt ırır. Bir adam ı sultan yapmak, on adam ı vali yapmaktan daha se-
vapl ı bir hizmettir.
İşte bu dakik s ırrı, senin Ispartal ı kardeşlerin bir k ısm ının ak ıllar ı 
görmese de umumunun keskin kalbleri görmü ş ki benim gibi bir bîçâre 
günahkâr bir adam ın arkada şlığını evliyalara, belki de e ğer bulunsayd ı 
müctehidlere dahi tercih ettiler.
Bu hakikate binaen, bu şehre bir kutup, bir gavs- ı âzam gelse, “Seni 
on günde velâyet derecesine ç ıkaracağım.” dese, sen Risale-i Nur’u b ıra-
kıp onun yan ına gitsen, Isparta kahramanlar ına arkada ş olamazs ın.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
(Risale-i Nur talebelerinden bir k ısım karde şlerimin, benim haddimin 
çok fevkinde hüsn-ü zanlar ını tâdil etmek için ihtar edilen bir muhave-
redir.)
Bundan k ırk sene evvel, büyük karde şim Molla Abdullah (rahmetullâhi aleyh)  
ile bir muhaveremi hikâye ediyorum:
O merhum karde şim, evliya-y ı azîmeden Hazreti Ziyaeddin’nin (kuddise 
sirruh)  has müridi idi. Ehl-i tarîkatça, mür şidinin hakk ında müfritâne muhab-
bet ve hüsn-ü zan etse de makbul gördükleri için, o merhum karde şim dedi 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  283
ki: “Hazreti Ziyaeddin bütün ulûmu biliyor. Kâinatta, kutb-u âzam gibi her 
şeye ıttılâı var.” Beni onunla raptetmek için çok harika makamlar ını beyan 
etti.
Ben de o karde şime dedim ki: “Sen mübalâ ğa ediyorsun. Ben onu gör-
sem, çok meselelerde onu ilzam edebilirim. Hem sen benim kadar hakikî onu sevmiyorsun. Çünkü kâinattaki ulûmlar ı bilir bir kutb-u âzam sûretinde 
tahayyül etti ğin bir Ziyaeddin’i seversin. Yani o unvanla ba ğlısın, muhab-
bet edersin. E ğer perde-i gayb aç ılsa, hakikati görünse, senin muhabbetin ya 
zâil olur veyahut dörtte birisine iner. Fakat ben, o zât- ı mübareki senin gibi 
pek ciddî severim, takdir ederim. Çünkü sünnet-i seniyye dairesinde, hakikat mesleğinde, ehl-i imana hâlis ve tesirli ve ehemmiyetli bir rehberdir. Şahsî 
makam ı görülse, de ğil geri çekilmek, vazgeçmek, muhabbette noksan olmak, 
bilâkis daha ziyade hürmet ve takdirle ba ğlanacağım. Demek ben hakikî bir 
Ziyaeddin’i, sen de hayalî bir Ziyaeddin’i seversin.”
Benim o karde şim insafl ı ve müdakkik bir âlim oldu ğu için, benim nok-
ta-y ı nazar ımı kabul edip takdir etti.
Ey Risale-i Nur’un k ıymetli talebeleri ve benden daha bahtiyar ve 
fedakâr karde şlerim,
Şahsiyetim itibar ıyla sizin ziyade hüsn-ü zann ınız belki size zarar vermez; 
fakat sizin gibi hakikatbîn zâtlar vazifeye, hizmete bak ıp, o noktada bakma-
lısınız. Perde aç ılsa, benim ba ştan aşağıya kadar kusuratla âlûde mahiyetim 
görünse, bana ac ıyacaks ınız. Sizi karde şliğimden kaç ırmamak için kusurat ımı 
gizliyorum.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bir hafta evvelki mektubunuza kar şı hüsn-ü zann ınızı bir derece cerheden 
benim cevab ımın hikmeti şudur ki:
Bu zamanda öyle fevkalâde hâkim cereyanlar var ki her şeyi kendi 
hesab ına ald ığı için, faraza hakikî beklenilen ve bir as ır sonra gelecek o 
zât dahi bu zamanda gelse, harekât ını o cereyanlara kapt ırmamak için 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
284  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
siyaset âlemindeki vaziyetten ferâgat edecek ve hedefini de ğiştirecek di-
ye tahmin ediyorum.
Hem üç mesele var : biri hayat, biri şeriat, biri imand ır. Hakikat nok-
tas ında en mühimmi ve en âzam ı, iman meselesidir.
Fakat, şimdiki umumun nazar ında ve hâl-i âlem ilcaat ında en mü-
him mesele hayat ve şeriat göründü ğünden, o zât şimdi olsa da üç me-
selenin birden umum rûy-u zeminde vaziyetlerini de ğiştirmek, nev-i be-
şerdeki câri olan âdetullaha muvâf ık gelmedi ğinden, her hâlde en âzam 
meseleyi esas yap ıp, öteki meseleleri esas yapmayacak; tâ ki iman hiz-
meti safvetini umumun nazar ında bozmas ın ve avam ın çabuk i ğfal olu-
nabilen ak ıllar ında, o hizmet ba şka maksatlara âlet olmad ığı tahakkuk 
etsin.
Hem, yirmi seneden beri tahripkârâne e şedd-i zulüm alt ında o derece 
ahlâk bozulmu ş ve metanet ve sadakat kaybolmu ş ki ondan, belki de yirmi-
den birisine itimat edilmez. Bu acîb hâlâta kar şı fevkalâde sebat ve metanet 
ve sadakat ve hamiyet-i İslâmiye lâz ımd ır; yoksa akîm kal ır, zarar verir.
Demek en hâlis ve en selâmetli ve en mühim ve en muvaffakiyetli hizmet 
Risale-i Nur şâkirtlerinin daireleri içindeki kudsî hizmettir.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bu seneki Ramazan- ı Şerif hem âlem-i İslâm için, hem Risale-i Nur şâkirt-
leri için gayet ehemmiyetli ve pek çok k ıymetlidir.
Risale-i Nur şâkirtlerinin i ştirâk-i a’mâl-i uhreviye düstur-u esasiyele-
ri s ırrınca, her birisinin kazand ığı miktar, her bir karde şlerine ayn ı miktar 
defter-i a’mâline geçmesi, o düsturun ve rahmet-i ilâhiyenin muktezas ı 
olmak haysiyetiyle, Risale-i Nur dairesine s ıdk ve ihlâsla girenlerin ka-
zançlar ı pek azîm ve küllîdir. Her biri, binler hisse al ır. İnşaallah, emval-i 
dünyeviyenin i ştirâki gibi ink ısam ve tecezzî etmeden, her birisinin def-
ter-i ameline ayn ı geçmesi; bir adam ın getirdi ği bir lâmba, binler aynala-
rın her birisine ayn ı lâmba ink ısam etmeden girmesi gibidir.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  285
Demek, Risale-i Nur’un sâd ık şâkirtlerinden birisi leyle-i Kadrin ha-
kikatini ve Ramazan’ ın yüksek mertebesini kazansa, umum hakikî sâd ık 
şâkirtler sahip ve hissedar olmak, vüs’at-i rahmet-i ilâhiyeden çok kuv-
vetli ümitvâr ız.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Birinci mesele : Kardeşlerimizden birisinin namaz tesbihat ında tekâ-
sül göstermesine binaen dedim :
Namazdan sonraki tesbihatlar tarîkat- ı Muhammediye’dir (aleyhissalâtü 
vesselâm)  ve Velâyet-i Ahmediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  bir evrâd ıdır. O nok-
tadan ehemmiyeti büyüktür. Sonra, bu kelimenin hakikati böyle inki şaf 
etti:
Nas ıl ki risalete ink ılâp eden velâyet-i Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  
bütün velâyetlerin fevkindedir. Öyle de o velâyetin tarîkat ı ve o velâyet-i 
kübran ın evrâd- ı mahsusas ı olan namaz ın akabindeki tesbihat, o dere-
ce sâir tarîkatlar ın ve evrâdlar ın fevkindedir. Bu s ır dahi şöyle inki şaf
et  ti ki:
Nas ıl zikir dairesinde bir mecliste veyahut hatme-i Nak şiye’de bir mescid-
de birbiriyle alâkadar heyet-i mecmuada nuranî bir vaziyet hissediliyor. Kalbi 
hüşyar bir zât namazdan sonra 2ِّٰųا َאنَéْ×ُø ..ِّٰųا َאنَéْ×ُø deyip tesbihi çekerken, 
o daire-i zikrin reisi olan Zât- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın müvacehesin-
de yüz milyon tesbih edenler, tesbih elinde çektiklerini mânen hisseder. O 
azamet ve ulviyetle ِّٰųا َאنَéْ×ُø ..ِّٰųا َאنَéْ×ُø der. Sonra o serzâkirin emr-i mâne-
vîsiyle, ona ittibaen 3ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ.. ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ dediği vakit, o halka-y ı zikrin ve o çok 
geniş dâiresi bulunan hatme-i Ahmediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  dairesinde 
yüz milyon müridlerin ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ.. ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ’ lar ından tezahür eden azametli bir 
hamdi dü şünüp içinde ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ ile iştirak eder, ve hâkezâ 4
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ.. ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ ve 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ı bütün eksikliklerden tenzih ederim.
3 “Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır.”
4 Sadece büyüklükte de ğil hiçbir konuda e şi ve benzeri olmayan, ba şka bir şey Kendisiyle k ıyas bile 
edilemeyecek yegâne büyük, Allah’t ır.
286  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
duadan sonra 1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ..ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ Ưź otuz üç defa o tarîkat- ı Ahmediye’nin 
(aleyhissalâtü vesselâm)  halka-y ı zikrinde ve hatme-i kübras ında o sâb ık mana ile o 
ihvan- ı tarîkat ı nazara al ıp o halkan ın serzâkiri olan Zât- ı Ahmediye (aleyhissa-
lâtü vesselâm) ’a müteveccih olup
2ِّٰųا لَĳُøرَ َאĺ ْכَĻَĥَĐ َمٍŻَø ِėْĤأَ ُėْĤوَأَ َةٍŻَĀ ِėْĤأَ ُėْĤأَ
der, diye anlad ım ve hissettim ve hayalen gördüm. Demek tesbihat- ı salâtiye-
nin çok ehemmiyeti var.
İkinci mesele : Otuz birinci âyetin i şaretinin beyan ında, ةَĳٰĻَéْĤا نَĳُّ×ِéَÝْùَĺ 
3َאĻْĬُّïĤا bahsinde denilmi ş ki: Bu asr ın bir hâssas ı şudur ki hayat- ı dünyeviyeyi 
hayat- ı bâkiyeye bilerek tercih ettiriyor. Yani, k ırılacak bir cam parças ını bâki 
elmaslara bildi ği hâlde tercih etmek bir düstur hükmüne geçmi ş.
Ben bundan çok hayret ediyordum. Bugünlerde ihtar edildi ki nas ıl bir 
uzv-u insanî hastalansa, yaralansa, sâir âzâ vazifelerini k ısmen b ırak ıp onun 
imdad ına koşar. Öyle de h ırs- ı hayat ve h ıfzı ve zevk-i hayat ve a şkı taşıyan 
ve f ıtrat- ı insaniyede dercedilen bir cihaz- ı insaniye, çok esbap ile yaralanm ış, 
sâir letâifi kendiyle me şgul edip sukut ettirmeye ba şlam ış; vazife-i hakikiyele-
rini onlara unutturmaya çal ışıyor.
Hem nas ıl ki bir câzibedar sefihane ve sarho şane şâşaal ı bir eğlence bu-
lunsa, çocuklar ve serseriler gibi, büyük makamlarda bulunan insanlar ve mesture han ımlar dahi o câzibeye kap ılıp hakikî vazifelerini tatil ederek i ş
tirak 
ediyorlar. Öyle de bu as ırda hayat- ı insaniye, hususan hayat- ı içtimaiyesi öyle 
dehşetli, fakat câzibeli ve elîm, fakat merakl ı bir vaziyet alm ış ki insan ın ulvî 
latîfelerini ve kalb ve akl ını nefs-i emmaresinin arkas ına düşürüp pervane gibi 
o fitne ate şlerine düşürttürüyor.
Evet, hayat- ı dünyeviyenin muhafazas ı için, zaruret derecesinde olmak 
şart ıyla, baz ı umûr-u uhreviyeye muvakkaten tercih edilmesine ruhsat- ı şer’
iye var. Fakat, yaln ız bir ihtiyaca binaen helâkete sebebiyet vermeyen bir za-
rara göre tercih edilmez, ruhsat yoktur. Hâlbuki bu as ır, o damar- ı insanîyi o 
derece şırınga etmiş ki küçük bir ihtiyaç ve âdi bir zarar- ı dünyevî yüzünden 
elmas gibi umûr-u diniyeyi terk eder.
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
2 Sana milyonlar salât ve milyonlar selâm olsun Yâ Resûlallah.
3 “(Vay onlara ki, âhirete inanmalar ına rağmen, bile bile) dünyay ı âhirete tercih ederler.” ( İbrahim 
sûresi, 14/3)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  287
Evet, insaniyetin ya şamak damar ı ve h ıfz- ı hayat cihaz ı, bu as ırda israfat 
ile ve iktisats ızlık ve kanaatsizlik ve h ırs yüzünden bereketin kalkmas ıyla ve fakr 
u zaruret-i mai şet ziyadele şmesiyle o derece o damar yaralanm ış ve şerâit-i ha-
yat ın ağırlaşmas ıyla o derece zedelenmi ş ve mütemadiyen ehl-i dalâlet nazar- ı 
dikkati şu hayata celbede ede o derece nazar- ı dikkati kendine celbetmi ş ki, 
ednâ bir hâcât- ı hayatiyeyi büyük bir mesele-i diniyeye tercih ettiriyor.
Bu acîb asr ın bu acîb hastal ığına ve deh şetli maraz ına karşı Kur’ân- ı 
Mu’cizü’l-Beyan’ ın tiryak misâl ilâçlar ının nâşiri olan Risale-i Nur daya-
nabilir; ve onun metîn, sars ılmaz, sebatkâr, hâlis, sâd ık, fedakâr şâkirtle-
ri mukavemet edebilir. Öyleyse, her şeyden evvel onun dairesine girmeli, 
sadakatle, tam metanet ve ciddî ihlâs ve tam itimadla ona yap ışmak lâ-
zım ki o acîb hastal ığın tesirinden kurtulsun.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Hâf ız Ali’nin kendi üstad ı hakk ında, benim haddimden pek çok ziyade 
isnad etti ği meziyet ve mâsumiyeti, onun mâsum lisan ıyla hakk ımda medih 
olarak de ğil, belki bir nevi dua olarak tasavvur ediyoruz.
Hem Hâf ız Ali’nin, Sav gibi yerler, karyeler ve Isparta birer medrese-i 
nuriye hükmüne geçmesi ve Risale-i Nur’un sâd ık şâkirtleri harikulâde olarak 
günden güne yükselmeleri ve tenevvür etmeleri, bizleri, belki Anadolu’yu, belki âlem-i İslâm’ ı mesrur ve müferrah eden bir hakikatli haber telâkki edi-
yoruz.
Âhirdeki, Muhbir-i Sâd ık’ın haber verdi ği gibi “Mânevî fütuhat yap-
mak ve zulümat ı dağıtmak zaman ve zemini hemen hemen gelmekte-
dir…” diyen f ıkras ına, bütün ruh u can ımızla rahmet-i ilâhiyeden dua ile 
niyaz ediyoruz, temenni ediyoruz. Fakat biz Risale-i Nur şâkirtleri ise, 
vazifemiz hizmettir; vazife-i ilâhiyeye kar ışmamak ve hizmetimizi onun 
vazifesine bina etmekle bir nevi tecrübe yapmamakla beraber, kemiyete değil, keyfiyete bakmak, hem çoktan beri sukut-u ahlâka ve hayat- ı dün-
yeviyeyi her cihetle hayat- ı uhreviyeye tercih ettirmeye sevkeden deh şet-
li esbap alt ında Risale-i Nur’un şimdiye kadar fütuhat ı ve z ınd ıkan ın ve 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
288  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
dalâletin savletlerini k ırmas ı ve yüz binler bîçârelerin imanlar ını kurtar-
mas ı ve biri yüze ve bine mukabil yüzer ve binler hakikî mümin talebele-
ri yetiştirmesi, Muhbir-i Sâd ık’ın ihbar ını aynen tasdik etmi ş ve vukuat 
ile ispat etmi ş ve ediyor ve in şaallah hiçbir kuvvet, Anadolu sinesinden 
onu ç ıkaramaz. Tâ âhirzamanda, hayat ın geniş dairesinin as ıl sahipleri, 
yani Mehdî ve şâkirtleri Cenâb- ı Hakk’ ın izniyle gelir, o daireyi geni şlet-
tirir ve o tohumlar sümbüllenir. Bizler de kabrimizde seyredip Allah’a şükrederiz.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelce, hayat- ı dünyeviyeyi hayat- ı uhreviyeye
tercih etmeye dair yaz ılan iki parçaya tetimmedir.
Bu acîb asr ın hayat- ı dünyeviyeyi a ğırlaştırmas ı ve yaşamak şerâitini 
ağırlaştırıp çoğaltmas ı ve hâcât- ı gayr-i zaruriyeyi görenekle, tiryaki ve 
müptelâ etmekle hâcât- ı zaruriye derecesine getirmesiyle hayat ı ve yaşa-
may ı, herkesin her vakitte en büyük maksat ve gayesi yapm ıştır. Onunla 
hayat- ı diniye ve ebediye ve uhreviyeye kar şı ya set çeker, veya ikinci, 
üçüncü derecede b ırak ır. Bu hatan ın cezas ı olarak öyle deh şetli tokat ye-
di ki dünyay ı başına cehennem eyledi.
İşte bu deh şetli musibette, ehl-i diyanet dahi büyük bir vartaya dü şüyor-
lar ve k ısmen anlam ıyorlar. Ezcümle:
Gördüm ki ehl-i diyanet; ehl-i takvâ bir k ısım zâtlar bizimle gayet 
ciddî alâkadarl ık peyda ettiler. O bir-iki-zâtta gördüm ki diyaneti ister ve 
yapmas ını sever, tâ ki hayat- ı dünyeviyesinde muvaffak olabilsin, i şi rast 
gelsin. Hatta tarîkat ı, keşif ve keramet için ister. Demek âhiret arzusunu 
ve dinî vezâifin uhrevî meyvelerini dünya hayat ına bir dirsek, bir basa-
mak gibi yap ıyor. Bilmiyor ki saadet-i uhreviye gibi saadet-i dünyeviyeye 
dahi medar olan hakâik-i diniyenin fevâid-i dünyeviyesi, yaln ız mürec-
cih (tercih edici) ve te şvik edici derecesinde olabilir. E ğer illet derecesine
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  289
çıksa ve o amel-i hayr ın yap ılmas ındaki maksad o fayda olsa, o ameli 
iptal eder; lâakal ihlâs ı kırılır, sevab ı kaçar.
Bu hasta ve gaddar ve bedbaht asr ın belâ ve vebas ından ve zulüm 
ve zulümat ından en mücerreb bir kurtar ıcı, Risale-i Nur’un mizanlar ı ve 
muvâzeneleriyle, ne şrettiği nur oldu ğuna k ırk bin şahit vard ır. Demek Ri-
sale-i Nur’un dâiresine yak ın bulunanlar içine girmezse, tehlike ihtimali 
kavîdir.
Evet 1َةِóِìْٰźا ĵَĥَĐ َאĻْĬُّïĤا ةَĳٰĻَéْĤا نَĳُّ×ِéَÝْùَĺ işaretiyle, bu as ır hayat- ı dünyevi-
yeyi hayat- ı uhreviyeye, ehl-i İslâm’a da bilerek, tercih ettirdi.
Hem 1334 tarihinden ba şlay ıp, öyle bir rejim ehl-i iman içine sokuldu. 
Evet 2َةِóِìْٰźا ĵَĥَĐ cifir ve ebced hesab ıyla (1333) veya dört ederek, ayn ı va-
kitte, eski Harb-i Umumî’de İslâmiyet dü şmanlar ı galebe çalmakla, muahede 
şart ını, dünyay ı dine tercih rejiminin mebdeine tevafuk ediyor. İki-üç sene 
sonra bilfiil neticeleri görüldü.
Said Nursî
f
Üstad Bediüzzaman’ın İkinci Dünya Harbi Üstad Bediüzzaman’ ın İkinci Dünya Harbi
Esnasında Yazdığı Mühim Bir Mektup Esnas ında Yazd ığı Mühim Bir Mektup
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Şiddet-i şefkat ve rikkatten, bu k ışın şiddetli so ğuğuyla beraber mânevî 
ve şiddetli bir so ğuk ve musibet-i be şeriyeden bîçârelere gelen felâketler, se-
faletler, açl ıklar şiddetle rikkatime dokundu. Birden ihtar edildi ki:
Böyle musibetlerde kâfir de olsa hakk ında bir nevi merhamet ve mükâfat 
vard ır ki o musibet ona nisbeten çok ucuz dü şer. Böyle musibet-i semâviye 
mâsumlar hakk ında bir nevi şehadet hükmüne geçiyor.
Üç-dört ayd ır ki dünyan ın vaziyetinden ve harbinden hiçbir haberim yok-
ken, Avrupa’da, Rusya’daki çoluk-çocu ğa ac ıyarak tahattur ettim. O mânevî 
ihtar ın beyan etti ği taksimat bu elîm şefkate bir merhem oldu. Şöyle ki:
1 “Bile bile dünyay ı (âhirete) tercih ederler.” ( İbrahim sûresi, 14/3).
2 “Âhirete (tercih ederler)”
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
290  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
O musibet-i semâviyeden ve be şerin zâlim k ısm ının cinayetinin ne-
ticesi olarak gelen felâketten vefat eden ve peri şan olanlar, e ğer on be ş 
yaşına kadar olanlar ise, ne dinde olursa olsun şehit hükmündedir. Müs-
lümanlar gibi büyük mükâfat- ı mâneviyeleri, o musibeti hiçe indirir.
On beşinden yukar ı olanlar, e ğer mâsum ve mazlum ise, mükâfat ı bü-
yüktür, belki onu cehennemden kurtar ır. Çünkü âhirzamanda madem fetret 
derecesinde din ve din-i Muhammedî’ye (aleyhissalâtü vesselâm)  bir lâkaytl ık per-
desi gelmi ş. Ve madem âhirzamanda Hazreti İsâ’n ın (aleyhisselâm)  din-i hakikîsi 
hükmedecek, İslâmiyet’le omuz omuza gelecek. Elbette şimdi, fetret gibi ka-
ranl ıkta kalan ve Hazreti İsa’ya (aleyhisselâm)  mensup H ıristiyanlar ın mazlum-
lar ı, çektikleri felâketler onlar hakk ında bir nevi şehadet denilebilir. Hususan 
ihtiyarlar ve musibetzedeler, fakir ve zay ıflar, müstebit büyük zâlimlerin cebir 
ve şiddetleri alt ında musibet çekiyorlar. Elbette o musibet onlar hakk ında me-
deniyetin sefahetinden ve küfran ından ve felsefenin dalâletinden ve küfrün-
den gelen günahlara keffaret olmakla beraber, yüz derece onlara kârd ır diye 
hakikatten haber ald ım. Cenâb- ı Erhamürrâhîmin’e hadsiz şükrettim. Ve o 
elîm elem ve şefkatten tesellî buldum.
Eğer o felâketi gören zâlimler ise ve be şerin perişaniyetini ihzar eden 
gaddarlar ve kendi menfaati için insan âlemine ate ş veren hodgâm, alçak insî 
şeytanlar ise, tam müstehak ve tam adalet-i rabbâniyedir.
Eğer o felâketi çekenler mazlumlar ın imdad ına koşanlar ve istirahat-i be-
şeriye için ve esasat- ı diniyeyi ve mukaddesat- ı semâviyeyi ve hukuk-u insa-
niyeyi muhafaza için mücadele edenler ise, elbette o fedakârl ığın mânevî ve 
uhrevî neticesi o kadar büyüktür ki o musibeti onlar hakk ında medar- ı şeref 
yapar, sevdirir.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, mübarek karde şlerim,
Üç gün evvel, aynen nurlu hediyeniz Kastamonu’ya gelece ği anda rü-
yada görüyorum ki; terfi-i makam ve rütbe için bizlere bir ferman- ı şâhâne
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  291
mânevî bir cânipten geliyor, kemâl-i hürmetle ellerinde tutup bize getiriyor-
dular. Biz bakt ık ki o ferman- ı âli Kur’ân- ı Azîmüşşân olarak ç ıktı. O hâlde bu 
mana kalbe geldi: Demek Kur’ân yüzünden Risale-i Nur’un şahs- ı mânevîsi 
ve biz şâkirtleri, bir terfi ve terakki ferman ını âlem-i gayptan alaca ğız.
Şimdi tâbiri ise, o ferman ı temsil eden mâsumlar ın kalemiyle mânevî tef-
sir-i Kur’ân’ ı ald ığımızd ır. Bu rüyan ın şimdiki tâbiri ç ıkmadan bir-iki saat ev-
vel Feyzi ile Emin’in gösterdikleri tâbir dahi hakt ır ve ehemmiyetlidir.
Hem bu medâr- ı sürûr ve ferah olan hediye-i nuraniyeyi bir hiss-i kablel-
vuku ile benim ruhum tam hissetmi ş, akla haber vermemi ş idi ki o gelmeden 
iki gün evvel, Feyzi ve Emin’in f ıkras ında beyan edilen, rüyay ı gördüğüm 
gecenin gününde, sabahtan ak şama kadar ve ikinci günü de k ısmen hiç gör-
mediğim bir tarzda bir sevinç, bir sürûr hissedip mütemadiyen bir bahaneyle 
ferah ımı izhar edip, otuz-k ırk defa tebessümle güldüm.
Hem ben ve hem Feyzi, taaccüp ve hayret ettik. Otuz günde bir defa 
gülmeyen, bir günde otuz defa gülmesi bizleri hayrette b ırakt ı. Şimdi anla şıldı 
ki o sürûr, o sevinç mezkûr mânevî ferman ı temsil eden mâsumlar ın ve üm-
mîlerin kalemlerinin yaz ılar ı, nesl-i âtînin sahâif-i hayatlar ına, âlem-i İslâm’-
ın sayfa-y ı mukadderat ına ve ehl-i iman istikbalinin defterlerine ne şr-i envâr 
edeceklerinin ve o mâsumlar ın hâlis ve sâfi amelleri ve hizmetleriyle sayfa-y ı 
a’mâlimizde hasenâtlar ını yaz ıp kaydetmesinin ve Risale-i Nur şâkirtlerinin 
mukadderat ını mesûdâne idamesinin haberini veren, o daha gelmeyen he-
diyeden geliyordu. Benim, o azîm yekûndan hisseme dü şen binden bir cüzü 
ruhen hissedilmi ş, beni mesrurâne heyecana getirmi ş idi.
Evet, böyle yüzer mâsumlar ın makbul amelleri ve reddedilmez duala-
rı sâir karde şlerimin defterlerine geçmesi misillü, benim gibi bir günahkâr ın 
sayfa-y ı a’mâline dahi girmesi, binler sürûr ve sevinç verir. Böyle karanl ık bir 
zamanda, bu a ğır şerâit alt ında böyle mâsumâne ve kahramanâne çal ışmak 
için, biz, hem mâsumlar ı ve o ümmîleri ve muallimlerini tebrik, hem peder ve 
vâlidelerini tebrik, hem köylerini tebrik, hem memleketlerini, hem milletlerini, hem Anadolu’yu tebrik ederiz.
Mübarek mâsumlar ın ve ümmîlerin her birine birer hususî te şekkürnâme 
ve tebriknâme yazmak elimden gelseydi yazacakt ım. Öyleyse bu arzumu bil-
fiil yaz ılm ış gibi kabul etsinler. Ben onlar ın isimlerini bir daire sûretinde ya-
zacağım, dua vaktinde bakaca ğım. Hem onlar
ı Risale-i Nur’un has şâkirtleri 
dairesine dahil edip, bütün mânevî kazançlar ıma hissedar edece ğim.
292  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Benim taraf ımdan onlar ın peder ve vâlidelerine veya akrabalar ına ve 
üstadlar ına selâmlar ımızı tebliğ ediniz. Cenâb- ı Hak, onlar ı ve evlâtlar ını dün-
yada ve âhirette mesut eylesin, âmîn, âmîn, âmîn…
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şlerim,
Hakâik-i imaniye, her şeyden evvel bu zamanda en birinci maksat 
olmak ve sâir şeyler ikinci, üçüncü, dördüncü derecede kalmak ve Ri-
sale-i Nur’la onlara hizmet etmek en birinci vazife ve medâr- ı merak ve 
maksud-u bizzat olmak lâz ım iken, şimdiki hâl-i âlem hayat- ı dünyeviye-
yi, hususan hayat- ı içtimaiyeyi ve bilhassa hayat- ı siyasiyeyi ve bilhassa 
medeniyetin sefahet ve dalâletine ceza olarak gelen gazab- ı ilâhinin bir 
cilvesi olan Harb-i Umumî’nin tarafgirâne, damarlar ı ve âsablar ı tehyiç 
edip bât ın-ı kalbe kadar, hatta hakâik-i imaniyenin elmaslar ı derecesine o 
zararl ı, fâni arzular ı yerleştirecek derecesinde bu me ş’um as ır öyle şırınga 
etmiş ve ediyor ve öyle a şılam ış ve aşılıyor ki Risale-i Nur dairesi haricinde 
bulunan bir k ısım sathî, belki de bir k ısım zaif veliler, o siyasî ve içtimaî 
hayat ın râb ıtalar ı sebebiyle, hakâik-i imaniyenin hükmünü ikinci, üçün-
cü derecede b ırak ıp, o cereyanlar ın hükmüne tâbi olarak, hemfikri olan 
münaf ıklar ı sever. Kendine muhalif olan ehl-i hakikati, belki ehl-i velâyeti 
tenkit ve adâvet eder, hatta hissiyat- ı diniyeyi o cereyanlara tâbi yaparlar.
İşte bu asr ın bu acîb tehlikesine kar şı, Risale-i Nur’un hizmet ve me ş-
galesi, şimdiki siyaseti ve cereyanlar ını o derece nazar ımdan ıskat etmi ş 
ki bu Harb-i Umumî’yi dört ayd ır merak etmedim, sormad ım.
Hem Risale-i Nur’un has talebeleri, bâki elmaslar hükmünde olan 
hakâik-i imaniyenin vazifesi içinde iken zâlimlerin satranç oyunlar ına 
bakmakla vazife-i kudsiyelerine fütur vermemek ve fikirlerini bula ştır-
mamak gerektir.
Cenâb- ı Hak, bize, nur ve nuranî vazifeyi vermi ş, onlara da zulümlü 
ve zulümatl ı oyunlar ı vermiş. Onlar bizden isti ğnâ edip yard ım etmedik-
leri ve elimizdeki kudsî nurlara mü şteri olmad ıklar ı hâlde, biz onlar ın 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  293
karanl ıklı oyunlar ına vazifemizin zarar ına bakmaya tenezzül etmek ha-
tad ır. Bize ve merak ımıza, dairemiz içindeki ezvâk- ı mâneviye ve envâr- ı 
imaniye kâfi ve vâfidir.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bugünlerde, Risale-i Nur’a suikast edenlerin ve sizlere s ıkıntı verenlerin 
haklar ında, bana verdi ği bir hiddet neticesinde bedduaya te şebbüs ettim. Bir-
den Isparta’ya k ıyamad ım, beddua yerine “Yâ Rab, madem Isparta, Risale-i 
Nur’un bir Medresetü’z-Zehrâ’s ıdır, oradaki fena memurlar ı dahi ıslah eyle ve 
hüsn-ü âk ıbet ver.” diye dua eyledim ve ediyorum.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, fedakâr karde şlerim,
Nur’lar, bilâkis Isparta tevakkufuna kar şı, buralarda inki şafat ile tezahür 
etti.
3ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
En ziyade bize nezaretle, bizimle ve siyasetle alâkadar mühim bir zat gel-
di. Ona dedim ki:
Bu on sekiz senedir sizlere müracaat etmedim ve hiçbir gazete okuma-
dım; bu sekiz ayd ır, bir defa cihanda ne oluyor, diye sormad ım; üç senedir 
burada işitilen radyoyu dinlemedim, tâ ki kudsî hizmetimize mânevî zarar 
gelmesin. Bunun sebebi şudur ki:
İman hizmeti, iman hakâiki, bu kâinatta her şeyin fevkindedir, hiçbir 
şeye tâbi ve âlet olamaz.  Fakat, bu zamanda, ehl-i gaflet ve dalâlet ve dinini 
dünyaya satan ve bâki elmaslar ı şişeye tebdil eden gafil insanlar nazar ında o 
hizmet-i imaniyeyi hariçteki kuvvetli cereyanlara tâbi veya âlet telâkki etmek 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
294  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve yüksek k ıymetlerini umumun nazar ında tenzil etmek endi şesiyle, Kur’ân- ı 
Hakîm’in hizmeti, bize kat’î bir sûrette siyaseti yasak etmi ş.
Sizler, ey ehl-i siyaset ve hükûmet! Evham edip bizlerle u ğraşmay ınız. 
Bilâkis teshilât göstermeniz lâz ım. Çünkü hizmetimiz, emniyet ve hürmet ve 
merhameti tesis ile hem âsâyi şi, hem inzibat ı, hem hayat- ı içtimaiyeyi anar şi-
likten kurtarmaya çal ışıp, sizin hakikî vazifenizin temel ta şlar ını tesbit ediyor, 
takviye ve teyid ediyor.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Şimdi, bundan on dakika evvel, cesurca, fakat kalemsiz iki adam, Risa-
le-i Nur dairesine biri birisini getirdi. Onlara dedim ki: “Bu dairenin verdi ği 
büyük neticelere mukabil, sars ılmaz bir sadakat ve k ırılmaz bir metanet 
ister. Isparta kahramanlar ının gösterdi ği harikalar ve cihan-pesendâne 
hidemât- ı nuriyenin esas ı, harika sadakatleri ve fevkalâde metanetleridir. 
Bu metanetin birinci sebebi, kuvvet-i imaniye ve ihlâs hasletidir. İkinci 
sebebi, cesaret-i f ıtriyedir.”
Onlara: “Sizler cesaretle ve efelikle tan ınm ışsınız ve dünyaya ait ehemmi-
yesiz şeyler için fedakârl ık gösterirsiniz. Elbette Risale-i Nur’un kudsî hizme-
tinde ve cihana de ğer uhrevî neticelerine mukabil, merdâne ve fedakârâne 
cesaret gösterip sadakatinizi muhafaza edersiniz.” dedim. Onlar da tam kabul ettiler.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Âlem-i insaniyette ve İslâmiyet’te üç muazzam mesele olan, iman ve şeriat 
ve hayatt ır. İçlerinde en muazzam ı iman hakikatleri oldu ğundan, bu hakâik-i 
imaniye-i Kur’âniye ba şka cereyanlara, ba şka kuvvetlere tâbi ve âlet edilme-
mek.. ve elmas gibi o Kur’ân’ ın hakikatleri, dini dünyaya satan veya âlet eden 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  295
adamlar ın nazar ında cam parçalar ına indirmemek.. ve en kudsî ve en büyük 
vazife olan iman ı kurtarmak hizmetini tam yerine getirmek için, Risale-i Nur’-
un has ve sâd ık talebeleri, gayet şiddet-i nefretle siyasetten kaç ıyorlar.
Hatta sizin bu karde şiniz –siz de bilirsiniz– bu on sekiz senedir, o kadar 
muhtaç oldudum hâlde siyasete, hayat- ı içtimaiyeye temas etmemek için hü-
kûmete kar şı birtek müracaat ım olmad ığını.. ve bu sekiz-dokuz ayd ır, küre-i 
arz ın bu herc ü mercinde birtek defa ne suâl ve ne de merak etmek ve ne de 
anlamak ve ne de medâr- ı sohbet etmedi ğimi.. hatta şimdi sulh olmu ş mu, 
harp bitmi ş mi, İngiliz ve Alman’dan ba şka kimler harp ediyor, bilmedi ğimi 
biliyorsunuz.
f
Ey karde şlerim,
Sizler biliyorsunuz ki bizim mesle ğimizde benlik, enaniyet, şan ve 
şeref perdesi alt ında makam sahibi olmaktan, öldürücü zehir gibi ondan 
kaç ıyoruz. Onu ihsas eden hâletten şiddetle ictinap ediyoruz.  Elbette, bu-
rada, alt ı-yedi sene gözünüzle ve yirmi seneden beri tahkikat ınızla anlam ış-
sınız ki ben şahs ıma karşı hürmet ve makam vermek istemiyorum. Sizleri o 
noktada şiddetle tekdir etmi şim. “Bana haddimden fazla mevki vermeyiniz.” 
diye sizden dar ılıyorum. Yaln ız, Kur’ân- ı Hakîm’in bu zamanda bir mucize-i 
mâneviyesi olan Risale-i Nur hesab ına, ben de onun bir şâkirdi olmak hay-
siyetiyle, ona tasdikkârâne teslimi ve irtibat ı, şâkirâne kabul ediyorum. İşte 
bu derece enaniyetten ve benlikten, şan u şeref nam ı alt ındaki riyâkârl ıktan 
kaçmay ı düstur-u hareket ittihaz eden adamlara kar şı ehl-i hükûmetin, ehl-i 
idare ve zab ıtan ın evhama dü şmeleri ne kadar manas ız ve lüzumsuz oldu ğu-
nu divaneler de anlar.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bugünlerde, Kur’ân- ı Hakîm’in nazar ında, imandan sonra en ziyade 
esas tutulan takvâ ve amel-i salih esaslar ını düşündüm. Takvâ, menhiyattan
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
296  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve günahlardan içtinab etmek; ve amel-i salih, emir dairesinde hareket 
ve hayrat kazanmakt ır. Her zaman def-i şer, celb-i nef’a râcih olmakla 
beraber, bu tahribat ve sefahet ve câzibedar hevesât zaman ında bu takvâ 
olan def-i mefasid ve terk-i kebâir üssü’l-esas olup büyük bir rüçhani-yet kesbetmi ş. Bu zamanda tahribat ve menfî cereyan deh şetlendiği için, 
takvâ bu tahribata kar şı en büyük esast ır. Farzlar ını yapan, kebîreleri 
işlemeyen, kurtulur. Böyle kebâir-i azîme içinde amel-i salihin ihlâsla mu-
vaffakiyeti pek azd ır.
Hem, az bir amel-i salih, bu a ğır şerâit içinde çok hükmündedir. Hem, 
takvâ içinde bir nevi amel-i salih var. Çünkü bir haram ın terki vaciptir. 
Bir vacibi i şlemek, çok sünnetlere mukabil sevab ı var. Böyle zamanlarda, 
binler günah ın tehâcümünde bir tek içtinab, az bir amelle, yüzer günah 
terkinde, yüzer vacip i şlenmiş olur. Bu ehemmiyetli nokta, niyet ile, tak-
vâ nam ıyla ve günahtan kaç ınmak kast ıyla menfî ibadetten gelen ehem-
miyetli a’mâl-i salihad ır.
Risale-i Nur şâkirtlerinin, bu zamanda en mühim vazifeleri, tahri-
bata ve günahlara kar şı takvây ı esas tutup davranmak gerektir. Madem 
her dakikada, şimdiki tarz- ı hayat- ı içtiamiyede yüzer günah insana kar şı 
geliyor; elbette takvâ ile ve niyet-i içtinab ile yüzer amel-i salih i şlemiş 
hükmündedir. Mâlûmdur ki bir adam ın bir günde harap etti ği bir saray ı, 
yirmi adam, yirmi günde yapamaz ve bir adam ın tahribat ına karş
ı yirmi 
adam çal ışmak lâz ım gelirken; şimdi, binler tahribatç ıya mukabil, Risa-
le-i Nur gibi bir tamircinin bu derece mukavemeti ve tesirat ı pek harika-
dır. Eğer bu iki mütekabil kuvvetler bir seviyede olsayd ı, onun tamirinde 
mucizevâri muvaffakiyet ve fütuhat görülecekti.
Ezcümle : Hayat- ı içtimaiyeyi idâre eden en mühim esas olan hürmet ve 
merhamet gayet sars ılm ış. Baz ı yerlerde, gayet elîm ve bîçâre ihtiyarlar, peder 
ve vâlideler hakk ında dehşetli neticeler veriyor.
Cenâb- ı Hakk’a şükür ki Risale-i Nur, bu müthi ş tahribata kar şı girdi-
ği yerlerde mukavemet ediyor, tamir ediyor. Sedd-i Zülkarneyn’in tahribiyle 
Ye’cüc ve Me’cüc’lerin dünyay ı fesada vermesi gibi, şeriat- ı Muhammediye 
(aleyhissalâtü vesselâm)  olan sedd-i Kur’ânî’nin tezelzülüyle ve Ye’cüc ve Me’cüc’-
den daha müthi ş olarak ahlâkta ve hayatta zulmetli bir anar şilik ve zulümlü 
bir dinsizlik fesada ve ifsada ba şlıyor.
Risale-i Nur şâkirtleri, böyle bir hâdisede mânevî mücahedeleri, in şaallah,
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  297
zaman- ı sahâbedeki gibi, az amelle pek büyük sevap ve a’mâl-i salihaya me-
dar olur.
Aziz karde şlerim! İşte böyle bir zamanda, bu deh şetli hâdisâta kar şı, 
ihlâs kuvvetinden sonra bizim en büyük kuvvetimiz, i ştirâk-i a’mâl-i uh-
revî düsturuyla birbirimize kalemlerle, her birinin a’mâl-i saliha defterine hasenât yazd ırdıklar ı gibi; lisanlar ıyla, her birinin takvâ kalesine ve si-
perine kuvvet ve imdat göndermektir.
 Ve bilhassa f ırtınal ı tehâcüme hedef 
olan bu âciz karde şinize, bu mübarek şuhûr-u selâsede ve eyyâm- ı meşhure-
de yard ıma koşmak, sizin gibi kahraman ve vefadar ve şefkatkârlar ın şe’ni-
dir. Bütün ruhumla bu imdad- ı mânevîyi sizden rica ediyorum. Ve ben dahi, 
iman ve sadakat şart ıyla, Risale-i Nur talebelerini bütün dualar ıma ve mânevî 
kazançlar ıma, yirmi dört saatte, i ştirak-i a’mâl-i uhreviye düsturuyla, bazen 
yüz defadan ziyade “Risale-i Nur talebeleri” unvan ıyla hissedar ediyorum.
Gül ve Nur ve Mübarekler ve Medrese-i Nuriye heyetleri ve ümmî ihtiyar-
lar ve mâsumlar ba şta olarak umum karde şlerimize ve hem şirelerimize selâm 
ve selâmet ve saadetlerine dua ediyoruz.
Said Nursî
f
Cenâb- ı Hakk’a yüz binler şükür olsun ki Risale-i Nur kendi kendine te-
vessü ediyor. Her tarafta fütuhat ı var. Ehl-i dalâletin hileleri onu durdurmu-
yor; bilâkis çok dinsizler teslim-i silâh ediyorlar. Hâf ız Ali’nin dedi ği gibi, kor-
kular ı pek ziyadedir. Şimdi, dinsizlik taassubuyla de ğil, korku cihetiyle ili şiyor-
lar. O korku, Risale-i Nur lehine dönecek in şaallah.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bu âciz karde şiniz, hem o eski dost zâta, hem ehl-i dikkate ve sizlere be-
yan ediyorum ki:
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın feyziyle, Yeni Said, hakâik-i imaniyeye 
dair o derece mant ıkça ve hakikatçe burhanlar zikrediyor ki; de ğil Müs-
lüman ulemâs ı, belki en muannit Avrupa filozoflar ını da teslime mecbur 
ediyor ve etmektedir.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
298  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Amma, Risale-i Nur’un k ıymet ve ehemmiyetine i şarî ve remzî bir 
tarzda, Hazreti Ali (radiyallâhu anh)  ve Gavs- ı Âzam’ ın (kuddise sirruh)  ihbârâ-
tı nev’inden, Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın dahi bu zamanda bir mucize-i 
mânevîsi olan Risale-i Nur’a nazar- ı dikkati celbetmesine mana-y ı işârî 
tabakas ından rumuz ve imalar ı, i’câz ının şe’nindendir ve o lisân- ı gayb ın, 
belâgat- ı mucizekârânesinin muktezas ıdır.
Evet, Eski şehir Hapishanesinde, deh şetli bir zamanda ve kudsî bir teselli-
ye pek çok muhtaç oldu ğumuz hengâmda, mânevî bir ihtarla, “Risale-i Nur’-
un makbuliyetine dâir eski evliyalardan şahit getiriyorsun. Hâlbuki ٍÕْĈرَ َźوَ 
1ٍīĻِ×ُĨ َאبٍÝכِ ĹِĘ َّźإِ ٍ÷ِÖَאĺ َźوَ sırrıyla en ziyade bu meselede söz sahibi Kur’ând ır. 
Acaba, Risale-i Nur’u, Kur’ân kabul eder mi? Ona ne nazarla bak ıyor?” de-
nildi. O acib suâl kar şısında bulundum.
Ben de Kur’ân’dan istimdat eyledim. Birden, otuz üç âyetin mana-y ı sa-
rîhinin teferruat ı nev’indeki tabakattan, mana-y ı işârî tabakas ında ve o ma-
na-y ı işârî külliyetinde dahil bir ferdi Risale-i Nur oldu ğunu ve duhulüne, me-
dâr- ı imtiyaz ına bir kuvvetli karine bulunmas ını, bir saat zarf ında hissettim; ve 
bir k ısm ı, bir derece izah ve bir k ısm ını mücmelen gördüm. Kanaatimde hiçbir 
şek ve şüphe ve vehim ve vesvese kalmad ı. Ben de ehl-i iman ın iman ını, 
Risale-i Nur’la muhafaza niyetiyle  o kat’î kanaatimi yazd ım ve has karde ş-
lerime mahrem tutulmak şart ıyla verdim.
Ve o risalede, biz demiyoruz ki  “âyetin mana-y ı sarîhi budur;” tâ hoca-
lar 2
ٌóَčَĬ ِįĻِĘ desin. Hem dememi şiz ki “Mânâ-y ı işârînin külliyeti budur.”
Belki diyoruz ki  mana-y ı sarîhinin taht ında müteaddit tabakalar var; bir 
tabakas ı da, mana-y ı işârî ve remzîdir. Ve o mana-y ı işârî de bir küllîdir; her 
asırda cüz’iyatlar ı var. Risale-i Nur dahi bu as ırda o mana-y ı işârî tabakas ı-
nın külliyetinden bir ferttir. Ve o ferdin kasten bir medar- ı nazar oldu ğuna ve 
ehemmiyetli bir vazife görece ğine, eskiden beri ulemâ beyninde câri bir düs-
tur-u cifrî ve riyâzî ile karineler, belki hüccetler gösterilmi şken, Kur’ân’ ın âyeti-
ne veya sarahatine de ğil incitmek, belki i’câz ve belâgat ına hizmet ediyor. Bu 
nevi işârât- ı gaybiyeye itiraz edilmez. Ehl-i hakikatin, nihayetsiz i şârât- ı 
Kur’âniye’den had ve hesaba gelmeyen istihracâtlar ını inkâr edemeyen, 
bunu da inkâr etmemeli ve edemez…
1 “Yaş ve kuru hiçbir şey yoktur ki aç ık, net bir kitapta bulunmas ın.” (En’âm sûresi, 6/59 )
2 Mülâhaza dairesi aç ık (Herkesin kabul etti ği bir görü ş değil; tart ışılır..)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  299
Amma, benim gibi ehemmiyetsiz bir adam ın elinde böyle ehemmiyetli 
bir eserin zuhur etmesini isti ğrab ve istib’ad edip itiraz eden zât, e ğer buğday 
tanesi kadar çam çekirde ğinden da ğ gibi çam a ğac ını halk eylemek azamet 
ve kudret-i ilâhiyeye delil oldu ğunu düşünse, elbette bizim gibi acz-i mutlak, 
fakr- ı mutlakta ve böyle ihtiyac- ı şedit zaman ında böyle bir eserin zuhuru, 
“vüs’at-i rahmet-i ilâhiyeye delildir” demeye mecbur olur.
Ben, sizi ve mûterizleri Risale-i Nur’un şeref ve haysiyetiyle temin 
ediyorum ki bu i şaretler ve evliyan ın imal ı haberleri, remizleri beni dai-
ma şükre ve hamde ve kusurlar ımdan isti ğfara sevketmi ş. Hiçbir vakitte, 
hiçbir dakika, nefs-i emmareme medar- ı fahir ve gurur olacak bir enani-
yet ve benlik vermedi ğini, size bu yirmi sene hayat ımın göz önünde te-
reşşuhât ıyla ispat ediyorum.
Evet, bu hakikatle berebar, insan kusurlardan, nisyandan, sehivden hâli 
değil. Benim bilmedi ğim çok kusurlar ım var. Belki de fikrim kar ışmış, risale-
lerde hatalar da olmu ş. Fakat, Kur’ân’ ın hurufât- ı kudsiyesinin yerine, be şerin 
tercümesini ikame perdesi alt ında, noksan huruflarla, yeni hat alt ında, tahrifkâ-
râne, ehl-i dalâletin tevilât- ı fâsideleri âyât ın sarâhatini incitmelerine bakm ıyor 
gibi; bîçâre, mazlum bir adam ın, kardeşlerinin iman ını kuvvetleştirmek için, bir 
nükte-i i’câziyeyi beyan etti ği için, hizmet-i imaniyesine fütur verecek derecede 
itiraz, elbette de ğil öyle zâtlar, belki zerre miktar ı insaf ı bulunan itiraz edemez.
Benim şahs ım için mûcib-i hayrettir ki o itiraz eden zât, benim silsile-i 
ilimde en mühim üstad ım olan Şeyh Fehim’in (kuddise sirruh)  bir tilmizi ve en 
ziyade merbut oldu ğum İmam Rabbânî’nin (radiyallâhu anh)  bir talebesi oldu ğu 
hâlde, herkesten ziyade kusurlar ıma, eski kar ışık hayatlar ıma, taşkınlıklar ıma 
bakmayarak bütün kuvvetiyle imdad ıma koşmak lâz ım iken, maatteessüf, on-
dan tereşşuh eden bir itiraz, baz ı zay ıf arkadaşlar ımıza fütur ve ehl-i dalâlete 
bir senet hükmüne geçti ğini çok teessüfle i şittik. O ihtiyar zâttan, çabuk bu 
su-i tefehhümü izale etmek için tamire çal ışmas ını, hem duas ıyla, hem tesirli 
nasihatiyle yard ımını bekleriz.
Bunu da ilâveten beyan ediyorum: Bu zamanda, gayet kuvvetli ve ha-
kikatli milyonlar fedakârlar ı bulunan me şrepler, meslekler bu deh şetli dalâlet 
hücumuna kar şı zâhiren ma ğlûbiyete dü ştükleri hâlde, benim gibi yar ım üm-
mî ve kimsesiz, mütemadiyen tarassut alt ında, karakol kar şısında ve müthi ş, 
müteaddit cihetlerle aleyhimde propagandalar ve herkesi benden tenfir etmek vaziyetinde bulunan bir adam, elbette dalâlete kar şı galibane mukavemet
300  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
eden ve milyonlar efrad ı bulunan mesleklerden daha ileri, daha kuvvetli da-
yanan Risale-i Nur’a sahip de ğildir. O eser, onun hüneri olamaz ve onunla 
iftihar edemez. Belki, do ğrudan do ğruya Kur’ân- ı Hakîm’in bu zamanda 
bir mucize-i maneviyesi, rahmet-i ilâhiye taraf ından ihsan edilmi ştir. O 
adam, binler arkada şıyla beraber o hediye-i Kur’âniye’ye el atm ışlar. Her na-
sılsa birinci tercümanl ık vazifesi ona dü şmüş. Onun fikri ve ilmi ve zekâs ının 
eseri olmad ığına delil, Risale-i Nur’un öyle parçalar ı var ki baz ı alt ı saatte, ba-
zı iki saatte, baz ı bir saatte, baz ı on dakikada yaz ılan risaleler var. Ben yeminle 
temin ediyorum ki Eski Said’in (radiyallâhu anh)1(Hâşiye) kuvve-i haf ızas ı beraber 
olmak şart ıyla, o on dakikal ık işi, on saatte fikrimle yapam ıyorum. O bir saat-
lik risaleyi, iki gün istidad ımla, zihnimle yapam ıyorum. Ve o alt ı saatlik risale 
olan Otuzuncu Söz’ü, ne ben, ne de en müdakkik dindar filozoflar, alt ı günde 
o tahkikat ı yapamaz. Ve hâkezâ...
Demek, biz müflis oldu ğumuz hâlde, gayet zengin bir mücevherat 
dükkân ının dellâl ı ve birer hizmetçisi olmu şuz. Cenâb- ı Hak, fazl ve ke-
remiyle, bu hizmette hâlisâne, muhlisâne bizi ve umum Risale-i Nur şâ-
kirtlerini daim muvaffak eylesin, âmîn...
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bugünlerde sabah namaz ı tesbihat ında İstanbul’daki ihtiyar ın garazkârâ-
ne ve şahs ıma karşı galiz g ıybeti üzerine, Eski Said damar ıyla nefs-i emma-
rem heyecana geldi. “Mazlumum, bu nevi zulüm çekilmez!” dedi, intikam ını 
almak istedi. Birden kalbime geldi:
“Belki Risale-i Nur’un İstanbul’da ne şrine bir vesile olur. Sen madem 
hayat- ı dünyeviyeni ve hayat- ı uhreviyeni dahi Risale-i Nur’a feda ediyorsun; 
bu izzet-i nefis damar ını dahi feda et. Hem sebeb-i hilkat-i kâinat Fahr-i Âlem 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’a ‘mecnun’ tabiri istimâl eden insanlar bulundu ğu gibi,
1 (Hâşiye) Baz ı müstensihler, bu bîçare Said hakk ında “ radiyallâhü anh ” kelimesini bir dua 
niyetiyle yazm ışlar. Ben bozmak istedim, hat ıra geldi ki: “Allah raz ı olsun” manas ında bir 
duad ır, ilişme. Ben de bozmad ım.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  301
senin, o güne şe nisbeten zerrecik bir izzet-i nefsinin k ırılmas ına ehemmiyet 
verme!” diye ihtar edildi, benim de kalbim rahat etti.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
İstanbul ulemâs ının en büyü ğü ve en müdakkiki ve çok zaman müftiü’l-
enam olan eski fetvâ emini, me şhur Ali R ıza Efendi, (rahmetullâhi aleyh)  Birinci 
Şuâ, İşârât- ı Kur’âniyye ve Âyetü’l-Kübrâ gibi risaleleri gördükten sonra, Ri-
sale-i Nur’un mühim bir talebesi olan Hâf ız Emin’e demi ş ki:
“Bediüzzaman, şu zamanda, din-i İslâm’a en büyük hizmet eyledi ğini 
ve eserlerinin tam do ğru olduğunu ve böyle bir zamanda, mahrumiyet 
içinde, ferâgat- ı nefis edip, yani dünyay ı terk edip böyle bir eser meydana 
getirmek hiç kimseye müyesser olmad ığını ve her sûretle şâyân- ı tebrik 
olduğunu ve Risale-i Nur, müceddid-i din oldu ğunu ve Cenâb- ı Hak, onu 
muvaffakun bi’l-hayr eylesin, âmîn...” diyerek baz ılar ının sakal b ırakma-
makl ığına itirazlar ı münasebetiyle, Mevlânâ Celâleddin-i Rumî’nin pederleri 
olan Sultanü’l-ulemâ’n ın bir k ıssas ı ile onu müdafaa edip, demi ş:
“Bu misillü, Bediüzzaman’ ın dahi elbette bir içtihad ı vard ır. İtiraz 
edenler haks ızdır.” demiş. Ve Hoca Mustafa’ya emretmi ş, söylediğimi yaz:
“Bediüzzaman’a kemâl-i hürmetle selâm ederim. Telifat ınızın ikma-
line h ırz- ı can (yani, ruha nüsha olacak kadar k ıymettar) ile dua etmekte-
yim. Baz ı ulemâü’s-sû’un tenkidine u ğrad ığına müteessir olma. Zira ‘Ye-
mişli ağaç taşlan ır’.2(Hâşiye) kaziyyesi me şhurdur. Mücahedat ınıza devam 
buyurun. Cenâb- ı Hak ve Feyyâz- ı Mutlak âcilen murad ve matlubunuza 
muvaffakün bi’l-hayr eylesin. Bâki Hakk’ ın birliğine emanet olunuz.”
Eski Fetva Emini
Ali R ıza
İşte böyle müdakkik ve ilim ve şeriat ve Kur’ân cihetinde bu zamanda söz 
sahibi en büyük âlim böyle hükmetmi ş.
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 (Hâşiye) Yani, mübarek, tatl ı meyveleri bulunan a ğaçlara taş atanlar, ak ıllar ı varsa tats ınlar 
ve yesinler. Çürütmeye lây ık ve kabil de ğiller, demektir.Feyzi
302  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Aziz, s ıdd ık, müdakkik, müstakîm karde şlerim,
Gayet ciddî bir ihtarla bir hakikati beyan etmeye lüzum var. Şöyle ki:
1ُّٰųا َّźإِ َÕْĻَĕْĤا ُħَĥْđَĺ َź sırrıyla, ehl-i velâyet, gaybî olan şeyleri, bildi-
rilmezse bilmezler. En büyük bir veli dahi, hasm ının hakikî hâlini bil-
medikleri için, haks ız olarak mübâreze etmesini A şere-i Mübe şşere’nin 
mabeynindeki muharebe gösteriyor. Demek, iki veli, iki ehl-i hakikat birbirini inkâr etmekle makamlar ından sukut etmezler. Me ğer, bütün 
bütün zâhir-i şeriate muhalif ve hatas ı zâhir bir içtihadla hareket edil-
miş ola.
Bu s ırra binaen
 2َّאسِĭĤا ِīَĐ َīĻِĘَאđْĤوَا َċْĻَĕْĤا َīĻِĩِČْכَאĤوَا ’deki ulüvv-ü ce-
nâb düsturuna ittibaen ve avâm- ı müminînin şeyhlerine kar şı hüsn-ü 
zanlar ını kırmamakla, imanlar ını sars ılmadan muhafaza etmek ve Ri-
sale-i Nur’un erkânlar ının haks ız itirazlara kar şı hakl ı, fakat zararl ı 
hiddetlerinden kurtarmak lüzumuna binaen; ve ehl-i ilhad ın iki taife-i 
ehl-i hakk ın mabeynindeki husûmetten istifade ederek, birinin silâh ıy-
la, itiraz ıyla ötekini cerhedip ve ötekinin delilleriyle berikini çürütüp 
ikisini de yere vurmak ve çürütmekten içtinaben, Risale-i Nur şâkirtle-
ri, bu mezkûr dört esasa binaen, muar ızlara hiddet ve tehevvür ile ve 
mukabele-i bilmisil ile kar şılamamal ı. Yaln ız kendilerini müdafaa için 
musalahakârâne, medar- ı itiraz noktalar ı izah etmek ve cevap vermek 
gerektir.
Çünkü bu zamanda enaniyet çok ileri gitmi ş. Herkes, kameti mikta-
rında bir buz parças ı olan enaniyetini eritmeyip bozmuyor, kendini mâ-
zur biliyor; ondan nizâ ç ıkıyor. Ehl-i hak zarar eder; ehl-i dalâlet istifade 
ediyor.
Mâlûm itiraz hâdisesi îma ediyor ki ileride, me şrebini çok be ğenen 
baz ı zâtlar ve hodgâm baz ı sofi-meşrepler ve nefs-i emmaresini tam öl-
dürmeyen ve hubb-u cah vartas ından kurtulmayan baz ı ehl-i irşad ve ehl-i 
hak, Risale-i Nur’a ve şâkirtlerine kar şı kendi me şreplerini ve meslekleri-
nin revac ını ve etbâlar ının hüsn-ü teveccühlerini muhafaza niyetiyle itiraz 
edecekler; belki deh şetli mukabele etmek ihtimali var. Böyle hâdiselerin 
1 Hiç kimse gayb ı bilemez, gayb ı yaln ız Allah bilir.
2 “O muttakîler ki k ızd ıklar ında öfkelerini yutar, insanlar ın kusurlar ını affederler.” (Âl-i İmran sûresi, 
3/134 )
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  303
vukuunda, bizlere, itidâl-i dem ve sars ılmamak ve adavete girmemek ve 
o muar ız taifenin de rüesalar ını çürütmemek gerektir.
Fâş etmek hat ırıma gelmeyen bir s ırrı, fâş etmeye mecbur oldum. Şöyle 
ki:
Risale-i Nur’un şahs- ı mânevîsi ve o şahs- ı mânevîyi temsil eden has 
şâkirtlerinin şahs- ı mânevîsi “Ferid” makam ına mazhar olduklar ı için, 
değil hususî bir memleketin kutbu, belki –ekseriyet-i mutlakayla– Hi-
caz’da bulunan kutb-u âzam ın tasarrufundan hariç oldu ğunu.. ve onun 
hükmü alt ına girmeye mecbur de ğil. Her zamanda bulunan iki imam 
gibi, onu tan ımaya mecbur olmuyor. Ben, eskide, Risale-i Nur’un şahs- ı 
mânevîsini, o imamlardan birisini zannediyordum. Şimdi anl ıyorum ki 
Gavs- ı Âzam’da, kutbiyet ve gavsiyetle beraber, “Ferdiyet” dahi bulundu-
ğundan, âhirzamanda, şâkirtlerinin ba ğland ığı Risale-i Nur, o “Ferdiyet” 
makam ının mazhar ıdır. Bu gizlenmeye lây ık olan bu s ırr-ı azime binaen 
Mekke-i Mükerreme’de dahi –farz- ı muhâl olarak– Risale-i Nur’un aley-
hinde bir itiraz kutb-u âzamdan dahi gelse, Risale-i Nur şâkirtleri sars ıl-
may ıp, o mübarek kutb-u âzam ın itiraz ını iltifat ve selâm sûretinde telâk-
ki edip, teveccühünü de kazanmak için, medar- ı itiraz noktalar ı o büyük 
üstadlar ına karşı izah etmek, ellerini öpmektir.
Ey karde şlerim, bu zamanda öyle deh şetli cereyanlar ve hayat ı ve 
cihan ı sarsacak hâdiseler içinde hadsiz bir metanet ve itidal-i dem ve ni-
hayetsiz bir fedakârl ık taşımak gerektir.
Evet 1َةِóِìْٰźا ĵَĥَĐ َאĻْĬُّïĤا ةَĳٰĻَéْĤا نَĳُّ×ِéَÝْùَĺ âyetinin s ırr- ı işarîsiyle, âhireti bil-
dikleri ve iman ettikleri hâlde dünyay ı âhirete severek tercih etmek ve k ırı-
lacak şişeyi bâki bir elmasa bilerek r ıza ve sevinçle tercih etmek ve âk ıbeti 
görmeyen kör hissiyat ın hükmüyle, haz ır bir dirhem zehirli lezzeti, ileride bir 
batman sâfi lezzete tercih etmek, bu zaman ın dehşetli bir maraz ı, bir musi-
betidir. O musibet s ırrıyla, hakikî müminler dahi bazen ehl-i dalâlete taraftar 
olmak gibi deh şetli hatada bulunuyorlar. Cenâb- ı Hak, ehl-i iman ı ve Risale-i 
Nur şâkirtlerini bu musibetlerin şerrinden muhafaza eylesin, âmîn...
Said Nursî
f
1 “Bile bile dünyay ı (âhirete) tercih ederler.” ( İbrahim sûresi, 14/3).
304  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Ey karde şlerim,
Bu zamanda, hususan bu s ıralarda, Risale-i Nur’un şâkirtleri tam bir me-
tanet ve tesanüt ve dikkat etmeye muhtaçt ırlar. Lillâhilhamd, Isparta ve ha-
valisi kahramanlar ı demir gibi bir metanet göstermesiyle, ba şka yerlere de 
hüsn-ü misal oldu.
Ey Hüsrev! Tesirli ve güzel mektubunu ald ım. Vazifenin ba şına geçmen 
bizi fevkalâde mesrur etti. Binler safalarla geldin. Sen, bu bir buçuk sene maddî kalemin i şlemediğinden merak etme. Senin yerine ve kerametli kale-
minin yâdigâr ı olan Mu’cizât- ı Ahmediye’nin bir vilâyât- ı şark ıyede faalâne 
geziyor. Di ğer son yazd ığın nüsha da, İstanbul’da, senin yerinde çal ışıp, in-
şaallah, fütuhat yapar. Senin yazd ığın mucizeli iki Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın bu 
havâlide, hususan Ramazan- ı Şerifte sana kazand ırdıklar ı sevaplar ı ve tahsin 
ve tebriklerini, in şaallah, yak ında tab’a girmesiyle âlem-i İslâm’dan senin ru-
huna yağacak rahmet dualar ını düşün, Allah’a şükret.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Ben, pek kat’î bir sûrette ve bine yak ın tecrübelerim neticesinde kat’î ka-
naatim gelmi ş ve ekser günlerde hissediyorum ki Risale-i Nur’un hizmetinde 
bulunduğum günde, o hizmetin derecesine göre kalbimde, bedenimde, di-
mağımda, mai şetimde bir inki şaf, inbisat, ferahl ık, bereket görüyorum. Hem 
orada iken, hem burada çok karde şlerimden ayn ı hâleti hissettim ve ediyo-
rum. Ve çoklar ı itiraf ediyor ki “Biz de hissediyoruz.” derler. Hatta, size geçen 
sene yazd ığım gibi, benim pek az g ıda ile yaşad ığımın s ırrı, o bereket imi ş.
Hem, İmam Şâfiî’den (radiyallâhu anh)  rivayet var ki: “Hâlis talebe-i ulûmun 
rızkına ben kefalet edebilirim.”3 demiş. Çünkü r ızıklar ında vüs’at ve bereket 
olur.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/244; el-Kannûcî, Ebcedü’l-ulûm  1/98; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  
6/175.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  305
Madem hakikat budur ve madem hâlis talebe-i ulûm unvan ına Risale-i 
Nur şâkirtleri bu zamanda tam liyâkat göstermi şler. Elbette, şimdiki açl ık ve 
kahta mukabil Risale-i Nur hizmetini b ırakmak ve zaruret-i mai şet özrüyle 
maişet peşine koşmak yerine en iyi çare, şükür ve kanaat ve Risale-i Nur ta-
lebeliğine tam sar ılmakt ır.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Risale-i Nur ve ondan tam ders alan biz şâkirtleri, de ğil dünya siya-
setlerine, belki bütün dünyaya kar şı da Risale-i Nur’u âlet edemeyiz ve 
şimdiye kadar da etmemi şiz. Biz ehl-i dünyan ın dünyalar ına kar ışmıyo-
ruz. Bizden zarar tevehhüm etmek divaneliktir.
Evvelâ : Kur’ân bizi siyasetten men etmi ş, tâ ki elmas gibi hakikatleri, 
ehl-i dünyan ın nazar ında cam parçalar ına inmesin.
Saniyen : Şefkat, vicdan, hakikat bizi siyasetten men ediyor. Çünkü 
tokata müstehak dinsiz münaf ıklar onda iki ise, onlarla müteallik ye-
di-sekiz mâsum bîçâre, çoluk-çocuk, zay ıf, hasta, ihtiyarlar var. Belâ ve 
musibet gelse, o sekiz mâsumlar o belâya dü şecekler. Belki o iki münaf ık 
dinsiz, daha az zarar görecek. Onun için, siyaset yoluyla, idare ve âsâyi şi 
ihlâl tarz ında, neticenin husulü de me şkûk oldu ğu hâlde girmek, Risale-i 
Nur’un mahiyetindeki şefkat, merhamet, hak, hakikat şâkirtlerini men 
etmiş.
Salisen : Bu vatan, bu millet ve bu vatandaki ehl-i hükûmet, ne şekil-
de olursa olsun, Risale-i Nur’a e şedd-i ihtiyaçla muhtaçt ırlar. Değil kork-
mak veyahut adâvet etmek, en dinsizleri de onun dindârâne, hakperes-tâne düsturlar ına taraftar olmak gerektir. Me ğer ki bütün bütün millete, 
vatana, hâkimiyet-i İslâmiye’ye h ıyanet ola.
Çünkü bu millet ve vatan, hayat- ı içtimaiyesi ve siyasiyesi anar şilikten kur-
tulmak ve büyük tehlikelerden halâs olmak için, be ş esas lâz ım ve zarurîdir:
Birincisi : Merhamet.
İkincisi : Hürmet.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
306  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üçüncüsü : Emniyet.
Dördüncüsü : Haram ve helâl ı bilip haramdan çekilmek.
Beşincisi : Serserili ği b ırak ıp itaat etmelidir.
İşte Risale-i Nur, hayat- ı içtimaiyeye bakt ığı vakit bu be ş esas ı temin edip, 
hem âsâyi şin temel ta şını tesbit ve temin eder. Risale-i Nur’a ili şenler katiyen 
bilsinler ki onlar ın ilişmesi, anar şilik hesab ına, vatan ve millete ve âsâyi şe düş-
manl ıktır. İşte bunun hülâsas ını o casusa söyledim. Dedim ki:
“Seni gönderenlere söyle. Hem de ki: On sekiz senedir bir defa ken-
di istirahati için hükûmete müracaat etmeyen ve yirmi bir ayd ır dünyay ı 
hercümerç eden harplerden hiçbir haber almayan ve çok mühim ma-kamlarda çok mühim adamlar ın dostâne temaslar ını istiğnâ edip kabul 
etmeyen bir adama, ondan korkup, tevehhüm edip, dünyan ıza kar ışmak 
ihtimali ile evhama dü şüp tarassutlarla s ıkıntı vermekte hangi mana var? 
Hangi maslahat var? Hangi kanun var? Divaneler de bilirler ki ona ili ş-
mek divaneliktir.
” dedik. O casus da kalkt ı gitti.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şlerim,
Bu defa yaz ılar ınızda İhlâs Risalelerini gördü ğüm için, sizi o gibi risalele-
rin dersine havale edip, ziyade bir derse ihtiyaç görmedim. Yaln ız bunu ihtar 
ediyorum ki mesleğimiz, s ırr-ı ihlâsa dayan ıp, hakâik-i imaniye oldu ğu 
için, hayat- ı dünyaya, hayat- ı içtimaiyeye mecbur olmadan kar ışmamak 
ve rekabete, tarafgirli ğe ve mübârezeye sevkeden hâlâttan tecerrüt etme-
ye mesle ğimiz itibar ıyla mecburuz. Binler teessüf ki şimdi ki müthi ş yılanla-
rın hücumuna mâruz bîçâre ehl-i ilim ve ehl-i diyanet, sineklerin ısırmas ı gibi 
cüz’î kusurat ı bahane ederek, birbirini tenkitle, y ılanlar ın ve z ınd ık münaf ıkla-
rın tahribatlar ına ve kendilerini onlar ın eliyle öldürmesine yard ım ediyorlar.
Gayet muhlis bir karde şimizin mektubunda, bir ihtiyar âlim ve vaizin, 
Risale-i Nur’a zarar verecek vaziyette bulunmas ı, benim gibi binler kusurlar ı 
bulunan bir bîçârenin, ehemmiyetli mazerete binaen bir sünneti terk etti ğim 
bahanesiyle şahs ımı çürütüp, Risale-i Nur’a ili şmek istemi ş.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  307
Evvelâ : Hem o zât, hem sizler biliniz ki : Ben, Risale-i Nur’un hizmet-
kâr ıyım ve o dükkân ın bir dellâl ıyım. Risale-i Nur ise, Ar ş-ı Âzam’a ba ğlı 
olan Kur’ân- ı Azîmüşşân ile ba ğlanm ış bir hakikî tefsirdir. Benim şahs ım-
daki kusurat, ona sirayet etmez.
Sâniyen : O vâiz ve âlim zâta benim taraf ımdan selâm söyleyiniz... 
Benim şahs ıma olan tenkidini, itiraz ını, başım üstüne kabul ediyorum. 
Sizler de o zât ı ve onun gibileri münaka şaya ve münâzaraya sevketme-
yiniz. Hatta tecavüz edilse de beddua ile de mukabele etmeyiniz. Kim olursa olsun, madem iman ı var, o noktada karde şimizdir. Bize dü şmanl ık 
da etse, mesle ğimizce mukabele edemeyiz. Çünkü daha müthi ş düşman 
ve y ılanlar var.
Elimizde nur var, topuz yok! Nur incitmez, ışığıyla okşar. Ve bilhas-
sa ehl-i ilim olsa, ilimden gelen enaniyeti de varsa, enaniyetlerini tahrik 
etmeyiniz. Mümkün oldu ğu kadar,
 1ًאĨَاóכِ ُّواóَĨ ِĳْĕَّĥĤِאÖ ُّواóَĨ وَإِذَا düsturunu 
rehber ediniz.
Hem o zât, madem evvelce Risale-i Nur’a girmi ş ve yaz ıyla da iştirak et-
miş, o daire içindedir. Onun fikren bir yanl ışı varsa da affediniz. De ğil onlar 
gibi ehl-i diyanet ve tarîkata mensup müslümanlar, şimdi bu acîb zamanda, 
iman ı bulunan ve firâk- ı dâlleden bile olsa onlarla u ğraşmamak; ve Al-
lah’ ı tan ıyan ve âhireti tasdik eden H ıristiyan bile olsa, onlarla medar- ı 
nizâ noktalar ı medar- ı münaka şa etmemeyi, hem bu acîb zaman, hem 
mesleğimiz, hem kudsî hizmetimiz iktiza ediyor.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Risale-i Nur’un mesle ği ise, vazifesini yapar, Cenâb- ı Hakk’ ın vazife-
sine kar ışmaz. Vazifesi tebli ğdir; kabul ettirmek, Cenâb- ı Hakk’ ın vazi-
fesidir.
Hem, kemiyete ehemmiyet verilmez. Sen o havâlideki bir tek Ât ıf’ı bul-
san, yüzü bulmu ş gibidir. Merak etme. Hem, mümkün oldu ğu kadar hariçten 
1 “O kullar, bo ş söz ve işlere rastlad ıklar ında vakarla oradan geçip giderler.” ( Furkan sûresi, 25/72).
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
308  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
gelen küçük ili şmelere ehemmiyet verme. Fakat ihtiyatla, bu atâlet mevsimi 
ve gaflet zaman ı ve derd-i mai şet iptilâs ı zaman ında cüz’î bir i ştigal de ehem-
miyetlidir. Tevakkuf de ğil, muvaffakiyetsiz ma ğlûbiyet yok! Risale-i Nur’un 
her tarafta galibâne fütuhat ı var.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Risale-i Nur dünya i şlerine âlet olamaz, dünya i şlerine siper edil-
mez. Çünkü ehemmiyetli bir ibadet-i tefekküriye oldu ğu cihetle, dünyevî 
maksatlar kasten ondan istenilmez. İstenilse, ihlâs k ırılır, o ehemmiyetli 
ibadet şekli değişir. Baz ı çocuklar gibi, dövü ştükleri vakit Kur’ân’ ı siper 
eder. Ba şına gelen darbe Kur’ân’a geldi ği gibi, Risale-i Nur, böyle muan-
nit has ımlara kar şı siper istimâl edilmemeli.
Evet, Risale-i Nur’a ili şenler tokat yerler; yüzer vukuat şahittir. Fakat 
Risale-i Nur, tokatlarda istimâl edilmez ve niyet ve kast ile tokatlar gel-mez. Çünkü s ırr-ı ihlâs ve s ırr-ı ubudiyete münafidir. Bizler, bizlere zul-
medenleri, bizi himâye eden ve Risale-i Nur’da istihdam eden Rabbimize havale ediyoruz…
Evet, dünyaya ait harika neticeler, baz ı evrâd- ı mühimme gibi, Risa-
le-i Nur’a çokça terettüp ediyor. Fakat onlar istenilmez, belki verilir; illet olamaz, bir fayda olabilir. E ğer istemekle olsa, illet olur, ihlâs ı kırar; o 
ibadeti k ısmen iptal eder.
f
Evet, Risale-i Nur’un o kadar deh şetli muannitlere kar şı galibâne mu-
kavemeti, s ırr-ı ihlâstan, hiçbir şeye âlet edilmemesinden ve do ğrudan 
doğruya saadet-i ebediyeye bakmas ından ve hizmet-i imaniyeden ba şka 
bir maksat takip etmemesinden ve baz ı ehl-i tarîkatin ehemmiyet verdik-
leri keşif ve kerâmât- ı şahsiyeye ehemmiyet vermemesindendir. Ve velâ-
yet-i kübrâ ashablar ı olan sahabîler gibi, verâset-i nübüvvet s ırrıyla, yaln ız 
iman nurlar ını neşretmek ve ehl-i iman ın imanlar ını kurtarmakt ır.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  309
Evet, Risale-i Nur’un bu deh şetli zamandaki kazand ırdığı iki netice-i mu-
hakkakas ı her şeyin fevkindedir; ba şka şeylere ve makamlara ihtiyaç b ırak-
mıyor.
Birinci neticesi : Sadakat ve kanaat ile Risale-i Nur dairesine giren, 
imanla kabre girece ğine gayet kuvvetli emareler var.
İkincisi : Risale-i Nur dairesinde, ihtiyar ımız olmadan takarrur ve ta-
hakkuk eden şirket-i maneviye-i uhreviye cihetiyle, her bir hakikî sâd ık 
şâkird; binler diller ile kalbler ile dua etmek, isti ğfar etmek, ibadet et-
mek ve baz ı melâike gibi k ırk bin lisanla tesbih etmektir.1 Ve Ramazan- ı 
Şerifteki hakikat-i leyle-i Kadir gibi, kudsî ve ulvî hakikatleri, yüz bin el 
ile aramakt ır.
İşte, bu gibi netice içindir ki Risale-i Nur şâkirtleri, hizmet-i nuriyeyi 
velâyet makam ına tercih eder; ke şif ve kerâmât ı aramaz ve âhiret mey-
velerini dünyada koparmaya çal ışmaz. Vazife-i ilâhiye olan muvaffakiyet 
ve halka kabul ettirmek ve revaç vermek ve galebe ettirmek ve müstehak olduklar ı şan u şeref ve ezvâk ve inâyetlere mazhar etmek gibi, kendi 
vazifelerinin haricinde bulunan şeylere kar ışmazlar ve harekât ını onlara 
bina etmezler. Hâlisen, muhlisen çal ışırlar, “Vazifemiz hizmettir, o yeter.” 
derler.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Seksen küsûr sene k ıymetinde bulunan ve Ramazan- ı Şerif’in mecmu-
unda gizlenen hakikat-i leyle-i Kadri kazanmak için, Risale-i Nur şâkirtlerinin 
şirket-i mâneviye-i uhreviyeleri muktezas ınca, her biri, mütekellim-i maalgayr 
sîgas ınca 5َאĭَĤ ْóِęْĔاِ ، 4َאĭْĩَèاِرْ ، 3َאĬْóِäأَ gibi tâbiratta, “biz” dedikleri vakit, Risale-i 
Nur’un sâd ık şâkirtlerini niyet etmek gerektir. Tâ her bir şâkirt umumun na-
mına münâcât edip çal ışsın. Bu bîçâre, az çal ışabilen ve haddinden çok fazla 
1 Bkz.: et-Taberî, Câmiu’l-beyân  15/156; Ebu’ ş-Şeyh, el-Azame  2/547, 740, 742, 747, 3/868; İbni 
Kesîr, Tefsîru’l-Kur’ân  3/62.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 Bizi s ıyanetinle koru.
4 Bize merhametinle muamele et.
5 Bize ac ı ve mağfiret et.
310  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hizmet ondan beklenen bu karde şinize, o hüsn-ü zanlar ı yanl ış çıkarmamak 
için, geçmi ş Ramazan gibi yard ımınızı rica ediyorum.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
İki üç gün evvel, “Yirmi İkinci Söz” tashih edilirken dinledim. Gör-
düm ki içinde hem küllî zikir, hem geni ş fikir, hem kesretli tehlil, hem 
kuvvetli imanî ders, hem gafletsiz huzur, hem kudsî hikmet, hem yüksek bir ibadet-i tefekküriye gibi nurlar var.
 Bir k ısım şâkirtlerin ibadet niye-
tiyle risaleleri, ya yazmak veya okumak veya dinlemekli ğin hikmetini 
bildim. “Bârekâllah” dedim, hak verdim.
Said Nursî
f
Karadağ’ın Bir Meyvesi
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu defa mektup yerinde bu meyveyi gönderiyoruz.
Bir âyetin mana-y ı işarîsinin külliyetinden bir ferdi, Hürriyetten bu ana 
kadard ır. Teşrin-i Sâni otuzuncu gün, bin üç yüz elli sekizde, Karada ğ başına 
çıkıyordum. “ İnsanlar ın, hususan müslümanlar ın bu teselsül eden helâketleri 
ve hasaretleri ne vakitten ba şlad ı, ne vakte kadard ır?” hat ıra geldi. Birden, her 
müşkülümü halleden Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan, Sûre-i 3ِ﴾óْāَđْĤ﴿وَا’ı karşıma 
çıkard ı. “Bak!” dedi. Bakt ım. Her asra hitap etti ği gibi, bu asr ımıza da daha 
ziyade bakan 4ٍóْùُì ĹِęَĤ َאنَùْĬِْŸا ِ۝إِنَّóْāَđْĤوَا âyetindeki ٍóْùُì ĹِęَĤ َאنَùْĬِْŸا إِنَّ ma-
kam- ı cifrîsi bin üç yüz yirmi dört (1324) edip, Hürriyet ink ılâb ıyla başlayan 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Yemin olsun asra (hadiselerle yüklü zamana, bilhassa onun son parças ına)…” (Asr sûresi, 103/1)
4 “Yemin olsun asra (hadiselerle yüklü zamana, bilhassa onun son parças ına): Şuras ı bir gerçek ki, 
hüsrandad ır insan.” (Asr sûresi, 103/1-2)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  311
tebeddül-ü saltanat ve Balkan ve İtalyan harpleri ve Birinci Harb-i Umumî 
mağlûbiyetleri ve muahedeleri ve şeâir-i İslâmiye’nin sars ılmalar ı ve bu mem-
leketin zelzeleleri ve yang ınlar ı ve İkinci Harb-i Umumî’nin zemin yüzünde 
fırtınalar ı gibi, semâvî ve arzî musibetlerle hasâret-i insaniyeyle ĹِęَĤ َאنَùْĬِْŸا إِنَّ 
ٍóْùُì âyetinin bu as ırda dahi bir hakikati, maddeten ayn ı tarihiyle gösterip, bir 
lem’a-y ı i’câz ını gösteriyor. 1َאتِéِĤَّאāĤا اĳُĥِĩَĐوَ اĳُĭَĨاٰ َīĺِñَّĤا َّźإِ âhirdeki  (ت )،( ـİ)  
say ılır. Şedde say ılır ise, makam- ı cifrîsi bin üç yüz elli sekiz ve dokuz olan bu 
senenin ve gelecek senenin ayn ı tarihini göstermekle o hasâretlerden, bâhusus 
mânevî hasâretlerden kurtulman ın çare-i yegânesi iman ve a’mâl-i saliha ol-
duğu gibi ve mefhum-u muhalifiyle, o hasâretin de sebeb-i yegânesi küfür ve 
küfran, şükürsüzlük, yani imans ızlık, f ısk ve sefahet oldu ğunu gösterdi. Sûre-i 
2ِ﴾óْāَđْĤ﴿وَا’ın azamet ve kudsiyetini ve k ısal ığıyla beraber gayet geni ş ve uzun 
hakâikin hazinesi oldu ğunu tasdik ederek Cenâb- ı Hakk’a şükrettik.
Evet, âlem-i İslâm’ ın, bu asr ın en büyük hasâreti olan bu deh şetli İkinci 
Harb-i Umumî’den kurtulmas ının sebebi, Kur’ân’dan gelen iman ve a’mâl-i 
saliha oldu ğu gibi; fakirlere gelen ac ı, açl ık ve kaht ın sebebi, orucun tatl ı aç-
lığını çekmedikleri ve zenginlere gelen hasâret ve zayiat ın sebebi de zekât 
yerinde ihtikâr etmeleridir. Ve Anadolu’nun bir meydan- ı harp olmamas ının 
sebebi, اĳُĭَĨاٰ َīĺِñَّĤا َّźإِ kelime-i kudsiyesinin hakikatini fevkalâde bir sûrette yüz 
bin insanlar ın kalblerine tahkikî bir tarzda ders veren Risale-i Nur oldu ğunu, 
pek çok emarelerle ve şâkirtlerinden binler ehl-i hakikat ve dikkatin kanaatleri 
ispat eder.
f
Risale-i Nur’un Küçük ve Mâsum Şâkirtleri
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Risale-i Nur’un küçük ve mâsum şâkirtlerinden elli-altm ış talebenin yaz-
dıklar ı nüshalar bize de gönderilmi ş. Biz de o parçalar ı üç cilt hâlinde cemet-
tik. Hem o masum şâkirtlerin baz ılar ını isimleriyle kaydettik. Meselâ:
1 “Ancak iman edip, imanlar ı istikametinde sa ğlam, yerinde, do ğru ve ıslaha yönelik i şler yapanlar 
müstesna.” (Asr sûresi, 103/3)
2 “Yemin olsun asra (hadiselerle yüklü zamana, bilhassa onun son parças ına)…” (Asr sûresi, 103/1)
312  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İsimleri   Ya şlar ı
Ömer   15Bekir   9Hüseyin   11Hâf ız Nebi   14
Mustafa   14Mustafa   13Ahmed Zeki  13Ali    12Hâf ız Ahmed  12
…İşte bu mâsum çocuklar ın Risale-i Nur’dan ald ıklar ı derslerinin ve yaz-
dıklar ının bir k ısm ını bize göndermi şler. Biz de onlar ın isimlerinin bir cetvel-
de dercettik. Bunlar ın bu zamanda bu ciddî çal ışmalar ı gösteriyor ki, Risa-
le-i Nur’da öyle mânevî bir zevk ve câzibedar bir nur var ki, mekteplerdeki çocuklar ı okumaya şevkle sevk etmek için icad ettikleri her nevi e ğlence ve 
teşviklere galebe edecek bir lezzet, bir sürur, bir şevk, Risale-i Nur veriyor 
ki, çocuklar böyle hareket ediyorlar. Hem bu hâl gösteriyor ki, Risale-i Nur kökleşiyor. İnşaallah, daha hiçbir şey onu koparamayacak; ensâl-i âtiyede 
devam edecek.
Aynen bu mâsum çocuk şâkirtler gibi, Risale-i Nur’un câzibedar dairesine 
giren ümmî ihtiyarlar ın dahi k ırk-elli yaşından sonra Risale-i Nur’un hat ırı için 
yaz ıya başlay ıp yazd ıklar ı kırk-elli parçay ı, iki-üç mecmua içinde dercettik. Bu 
ümmî ihtiyarlar ın ve k ısmen çoban ve efelerin, bu zamanda, bu acip 
şerait 
içinde, her şeye tercihen Risale-i Nur’a bu sûrette çal ışmalar ı gösteriyor ki, bu 
zamanda Risale-i Nur’a ekmekten ziyade ihtiyaç var ki, harmanc ılar, çiftçiler, 
çobanlar, yörük efeleri, hâcât- ı zaruriyeden ziyade Risale-i Nur’a çal ışmalar ı 
Risale-i Nur’un hakkâniyetini gösteriyorlar.
Bu ciltte az, sâir alt ı cild-i âherde mâsumlar ın ve ihtiyar ümmîlerin yaz ıla-
rının tashihinde çok zahmet çektim. Vakit müsaade etmiyordu. Hat ırıma geldi 
ve mânen denildi ki:
Sıkılma! Bunlar ın yaz ılar ı çabuk okunmad ığından, acelecileri yava ş 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  313
yavaş okumaya mecbur etti ğinden, Risale-i Nur’un g ıda ve taam hük-
mündeki hakikatlerinden hem ak ıl, hem kalb, hem ruh, hem nefis, hem 
his hisselerini alabilirler. Yoksa, yaln ız ak ıl cüz’î bir hisse al ır, ötekiler 
gıdas ız kalabilirler.
Risale-i Nur, sair ilimler ve kitaplar gibi okunmamal ı. Çünkü ondaki 
iman- ı tahkikî ilimleri, ba şka ilimlere ve maariflere benzemez. Ak ıldan 
başka çok letâif-i insaniyenin de kuvvet ve nurlar ıdır.
Elhâs ıl, mâsumlar ın ve ümmî ihtiyarlar ın noksan yaz ılar ında iki fayda 
var:
Birincisi : Teennî ve dikkatle okunmaya mecbur etmektir.
İkincisi : O mâsumâne ve hâlisâne ve samimî ve tatl ı dillerinden, dersle-
rinden Risale-i Nur’un şirin ve derin meselelerini lezzetli bir hayretle dinlemek 
ve ders almakt ır.
Said Nursî
f
Isparta’ya Gönderilen Bir Mektup
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Namaz tesbihat ının s ırrına göre, nas ıl ki namazdan sonra tesbih ve zikir 
ve tehlil ile hatme-i muazzama-y ı Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ve zikir 
ve tesbih eden ve rûy-u zemin kadar geni ş bir halka-y ı tahmidat- ı Ahmediye 
(aleyhissalâtü vesselâm)  dairesine tasavvuran ve niyeten girmek medâr- ı füyuzat 
olduğu gibi, biz dahi Risale-i Nur’un geni ş daire-i dersinde ve halka-y ı en-
vâr ında ders alan ve çal ışan binler mâsum lisanlar ın ve mübarek ihtiyarlar ın 
dualar ına ve a’mâl-i salihalar ına hissedar olmak ve dualar ına âmîn demek 
hükmünde olarak, onlarla tayy- ı mekân ederek, g ıyaben omuz omuza, diz 
dize bulunmak hayaliyle ve niyetiyle ve tasavvuruyla kendimizi fevkalhad bahtiyar biliyoruz. Hususan âhir ömrümde böyle k ıymettar, mânevî evlâtlar ı 
ve yüzer Abdurrahman’lar ı bulmak, benim için dünyada cennet hayat ı hük-
müne geçiyor.
Geçen Ramazan- ı Şerifte, hastal ık münasebetiyle, her bir karde şim be-
nim hesab ıma bir saat çal ışmas ının büyük bir neticesini aynelyakîn ve hak-
kalyakîn gördü ğümden, böyle dualar ı reddedilmez mâsumlar ın ve mübarek
314  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ihtiyarlar ın ve üstadlar ının, benim hesab ıma olan dualar ı ve çal ışmalar ı, be-
nim Risale-i Nur’a uhrevî bir netice-i bâkiyesini dünyada dahi bana gösterdi.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Isparta’ya Gönderilen Bir F ıkrad ır
Risale-i Nur, kendi sâd ık ve sebatkâr şâkirtlerine kazand ırdığı çok büyük 
kâr ve kazanç ve pek çok k ıymettar neticeye mukabil, fiyat olarak, o şâkirt-
lerden tam ve hâlis bir sadakat ve dâimî ve sars ılmaz bir sebat ister. Evet, 
Risale-i Nur on be ş senede kazan ılan kuvvetli iman- ı tahkikîyi on be ş 
haftada ve baz ılara on be ş günde kazand ırdığına, yirmi bin zât tecrübe-
leriyle şehadet ederler.
Hem, iştirak-i a’mâl-i uhreviye düsturuyla, her bir şâkirdinin, her bir gün-
de binler hâlis lisanlarla edilen makbul dualar ı.. ve binler ehl-i salâhatin i şle-
dikleri a’mâl-i salihan ın misil sevaplar ını kazand ırıp, her bir hakikî sâd ık ve 
sebatkâr şâkirtlerini amelce binler adam hükmüne getirdi ğini.. kerametkârâ-
ne ve takdirkârâne İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  üç ihbar ı ve keramet-i gaybi-
ye-i Gavs- ı Âzam’daki (kuddise sirruh)  tahsinkârâne ve te şvikkârâne be şareti.. ve 
Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın kuvvetli i şaretleri o hâlis şâkirtlerin, ehl-i saadet 
ve ehl-i cennet olacaklar ını pek kat’î ispat ederler. Elbette böyle bir kazanç, 
öyle fiyat ister.
Madem hakikat budur, Risale-i Nur dairesinin yak ınında bulunan 
ehl-i ilim ve ehl-i tarîkat ve sofî-me şrep zâtlar, onun cereyan ına girmek 
ve ilim ve tarîkattan gelen sermayeleriyle ona kuvvet vermek ve geni şle-
mesine çal ışmak ve şâkirtlerini te şvik etmek ve bir buz parças ı olan ena-
niyetini, tam bir havuz kazanmak için o dairedeki âb- ı hayat havuzuna 
atıp eritmek gerektir. Yoksa, ba şka bir ç ığır açmakla hem o zarar eder, 
hem bu müstakîm ve metin cadde-i Kur’âniye’ye bilmeyerek zarar verir, belki z ınd ıkaya bilmeyerek bir nevi yard ım hesab ına geçer.
Said Nursî
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
Üstad’ ın Denizli Hapsindeyken talebelerine gönderdi ği ve
 kendi el yaz ısıyla yazd ığı mektup...
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu iddianâmeden anla şıldı ki; hükûmetin baz ı erkân ını iğfal edip aley-
himize sevkeden gizli z ınd ıklar ın plânlar ı akîm kal ıp yalan ç ıktı; şimdi bir ba-
hane olarak cemiyetçilik ve komitecilik isnad ıyla yalanlar ını setre çal ışıyorlar 
ve bunun bir eseri olarak benimle kimseyi temas ettirmiyorlar. Güya temas eden, birden bizden olur. Hatta büyük memurlar da çok çekiniyorlar ve bana 
sıkıntı verdirmekle kendilerini âmirlerine sevdiriyorlar. Hususan (
د م ص אè 
 ر ب )ben, itiraznâmenin âhirinde, bu gelen f ıkray ı diyecektim, fakat bir fikir 
mâni oldu. F ıkra şudur: Evet biz bir cemiyetiz!..
Ve öyle bir cemiyetimiz var ki; her as ırda üç yüz elli milyon dâhil men-
suplar ı var.. ve her gün be ş defa namazla o mukaddes cemiyetin pren-
sipleriyle kemâl-i hürmetle alâkalar ını ve hizmetlerini gösteriyorlar.. ve 
1َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ kudsî program ıyla birbirinin yard ımına dualar ıyla ve 
mânevî kazançlar ıyla koşuyorlar.
İşte biz, bu mukaddes ve muazzam cemiyetin efrad ından ız. Ve hususî 
vazifemiz de Kur’ân’ ın imanî hakikatlerini tahkikî bir sûrette ehl-i imana 
bildirip onlar ı ve kendimizi idam- ı ebedîden ve dâimî, berzahî haps-i mün-
feritten kurtarmakt ır. Sâir dünyevî ve siyasî ve entrikal ı cemiyet ve komi-
telerle ve bizim medar- ı itham ımız olan cemiyetçilik gibi as ılsız ve mana-
sız gizli cemiyetle hiçbir münasebetimiz yoktur ve tenezzül etmeyiz.
1 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  317
1ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Sak ın sak ın, dünya cereyanlar ı, hususan siyaset cereyanlar ı ve bil-
hassa harice bakan cereyanlar sizi tefrikaya atmas ın. Karşınızda ittihat 
etmiş dalâlet f ırkalar ına karşı sizi peri şan etmesin, ُăْĕُ×ْĤوَا ِّٰ،ųا ĹِĘ ُّÕُéْĤاَ 
2ِّٰųا ĹِĘ düstur-u rahmânî yerine 3ِÙَøَאĻِّùĥِĤ ُăْĕُ×ْĤوَا ، ِÙَøَאĻِّùĤا ĹِĘ ُّÕُéْĤاَ düstur-u 
şeytanî hükmederek, melek gibi bir hakikat karde şine adâvet; ve el-han-
nâs gibi bir siyaset arkada şına muhabbet ve taraftarl ıkla zulmüne r ıza 
gösterip cinayetine mânen şerik eylemesin.
Evet, bu zamandaki siyaset, kalbleri ifsat edip, asabî ruhlar ı azap 
içinde b ırak ır. Selâmet-i kalb ve istirahat-i ruh isteyen adam, siyaseti b ı-
rakmal ı.
Evet, şimdi küre-i arzda herkes ya kalben, ya ruhen, ya aklen, ya bede-
nen gelen musibetten hissedarl ıktan azap çekiyor, peri şand ır. Bilhassa ehl-i 
dalâlet ve ehl-i gaflet, merhamet-i umumiye-i ilâhiyeden ve hikmet-i tamme-i sübhâniyeden habersiz oldu ğundan, rikkat-i cinsiye sebebiyle nev-i be şer-
le alâkadar oldu ğundan kendi eleminden ba şka, nev-i be şerin şimdiki elîm 
ve dehşetli elemleriyle dahi müteellim olup azap çekiyor. Çünkü lüzumsuz 
ve mâlâyâni bir sûrette vazife-i hakikiyelerini ve elzem i şlerini b ırak ıp âfâkî 
ve siyasî bo ğuşmalara ve kâinat ın hâdiselerini merakla dinleyerek, kar ışarak 
ruhlar ını sersem, ak ıllar ını geveze etmi şler. “Zarara raz ı olana merhamet edil-
mez.” manas ında 
4ُįَĤ ُóَčْĭُĺ َź َرِóَّąĤِאÖ ĹِĄَّاóĤاَ kaide-i esasiyesiyle şefkat hakk ını 
ve merhamet liyâkatini kendilerinden selbetmi ştir. Onlara ac ınmaz ve şefkat 
edilmez. Ve lüzumsuz ba şlar ına belâ getiriyorlar.
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
2 “İçte duyulacak sevgi ve nefret Allah için olmal ıdır.” ‘Allah için sevmek ve nefret etmek’ baz ı hadislerde 
amellerin en faziletlisi say ılm ış;*1 baz ı hadislerde de iman ın en güçlü bir ba ğı olduğuna dikkat çekilmi ş-
tir.*2
*1 Ebû Dâvûd, sünnet 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  5/146; el-Bezzâr, el-Müsned  9/461.
*2 et-Tayâlisî, el-Müsned  s.101; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  6/170, 172, 7/80.
3 Siyaset için sevmek, siyaset için bu ğz etmek.
4 Bkz.: İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  2/83 (49. Mektup).
318  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ben tahmin ediyorum ki bütün küre-i arz ın bu yang ınında ve f ırtına-
lar ında selâmet-i kalbini ve istirahat-i ruhunu muhafaza eden ve kurta-
ran yaln ız hakikî ehl-i iman ve ehl-i tevekkül ve r ızad ır. Bunun içinde en 
ziyade kendini kurtaranlar, Risale-i Nur dairesine sadakat ile girenlerdir.
Çünkü onlar, Risale-i Nur’dan ald ıklar ı iman- ı tahkikî derslerinin nuruyla 
ve gözüyle, her şeyde rahmet-i ilâhiyenin izini, yüzünü görüp her şeyde ke-
mâl-i hikmetini, cemâl-i adaletini mü şahede ettiklerinden, kemâl-i teslimiyet 
ve r ıza ile rubûbiyet-i ilâhiyenin icraat ından olan musibetleri teslimiyetle ve 
gülerek kar şılıyorlar, r ıza gösteriyorlar. Ve merhamet-i ilâhiyeden daha ileri 
şefkatlerini sürmüyorlar ki elem ve azap çeksinler.
İşte bu hakikate binaen, de ğil yaln ız hayat- ı uhreviyenin, belki dünyadaki 
hayat ın dahi saadet ve lezzetini isteyenler –hadsiz tecrübeler ile– Risale-i Nur’
un imanî ve Kur’ânî derslerinde bulabilir ve buluyorlar.
Said Nursî
Kastamonu’da Üstad Bediüzzaman’a Sekiz Sene 
Hizmet Eden Mehmet Feyzi ve Çayc ı Emin Efendi’nin, 
Kastamonu’daki Hayat ına Dair Emirda ğ’da İken 
Hazreti Üstad’a Yazd ıklar ı K ıymettar Bir Mektuplar ıdır
ِÙَÖĳُÝَכْĩْĤوَا ُوءَةِóْĝَĩْĤا رِĳُّĭĤا ِģَאئِøرَ َدِïَđِÖ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Çok sevgili, çok k ıymettar, çok mü şfik Üstad ımız, Efendimiz Hazretleri,
Evvela : Leyle-i Mirac’ ınızı tebrik eder, ellerinizden öper, kusurumuzun 
aff ını rica ederiz.
Üstad ımızın tercüme-i halini merak edenlere deriz ki:
Kur’ân- ı Hakim, otuz üç âyât ının i’câzkâr i şaretiyle.. İmam Ali (radiyallâ-
hu anh)  Celcelûtiye  ve Ercûze ’sinde kerametkâr delâlât ıyla.. ve Gavs- ı Âzam 
(kuddise sirruh) , beşaretkâr beyanât ıyla Üstad ımızın hakikî tercüme-i hâlini ve 
Risale-i Nur’un hakikî mahiyetini beyan etmi şler.
Üstad ımızın şahs- ı mânevîsini bilmek isteyenler, Risale-i Nur’un İşârât- ı 
Kur’âniye ve Kerâmât- ı Aleviye ve Kerâmât- ı Gavsiye Risaleleri’ni ve Risale-i 
Nur’un sair eczalar ını dikkatle tetebbu etmeleri lâz ımd ır. Yaln ız bizim, Üsta-
dımız hakk ındaki kanaat-i kat’iyemiz şudur ki: İsm-i Nur ve İsm-i Hakim’e 
mazhariyetle, Kur’ân- ı Hakim’in hazinesinden nail oldu ğu hakâik ve maârifi, 
tahdis-i nimet maksad ıyla beşere ilân eden bu allâme-i zîfünun Bediüzzaman 
Hazretleri, ahlâk- ı Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile tahallûk etmi ş, nefis 
ve heva berzahlar ından geçmi ş, mekârim-i ahlâk ın en mümtaz ve müstes-
na bir timsâl-i mücessemi olarak bu as ırda bulunmu ş; şimdiye kadar bütün 
hayat ında şâyân- ı hayret bir ulûvv-ü himmet ve sekînet ve iffet ve mahviyet 
içinde ya şam ış. G ınâ-y ı kalbi, tevekkül ve kanaati harikulâde.. mai şet ve k ı-
yafeti, pek sade.. ve mekârim-i ahlâk ı, pek fevkalâde.. dünyaya zerre kadar 
meyil ve muhabbet etmez…
Hem öyle bir tarzda izzet-i ilmiyeyi hayatta muhafaza etmi ş ki; asla kim-
seye arz- ı iftikar etmemek, hayat ının en mühim bir düsturu olmu ştur. Dün-
ya kendilerine teveccüh etmi şse de, ondan yüz çevirmi ş olan Üstad ımız, 
emr-i maa şta Cenab- ı Hakk’ ın inâyetiyle, iffet ve nezahetini daima muhafaza 
eder; sadaka, zekât ve hediyeleri almaz. Yakinen biliyoruz ki, Kastamonu’da
320  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bulunduklar ı zaman, oturduklar ı evin îcar ını vermek için yorgan ını satt ılar da, 
yine hiçbir sûretle hediye kabul etmediler.
Hem Üstad ımız, tekellüf ve taazzumdan asla ho şlanmaz ve talebelerinin 
dahi tekellüf kayd ından âzâde olmalar ını emreder. Ve buyururlar ki: “Tekel-
lüf, şer’an ve hikmeten fenad ır, çünkü tekellüf sevdas ı insan ı, hadd-i mârufu 
tecavüze sevk eder. Mütekellif olanlar, bazen hodbinâne ve tezahür ve tefâ-hur tavr ı ve muvakkat so ğuk bir riyâkâr vaziyeti tak ınmaktan kurtulmaz. Hâl-
buki bunlar ın ikisi de ihlâs ı zedeler.”
Hem Üstad ımız, gayet mütevazidir. Tefevvuk ve temeyyüz dâiyelerinden, 
şöhret sevdalar ından ziyadesiyle sak ınırlar. Kendilerine mahsus sâfi-me şrebi, 
o gibi can s ıkacak şeylerden âlîdir. Herkese, hele ihtiyarlara ve çocuklara ve 
fukaralara, r ıfk ve mülâyemetle uhuvvetkârâne bir muamele-i hâlisanede bu-
lunurlar. Mübarek yüzlerinde, mehâbet ve be şâşetle kar ışık bir nur-u vakar 
lemean eder. Heybetle beraber âsar- ı üns ve ülfet dahi görünür. Daima mü-
tebessim bulunurlar. Fakat bazen tecelliyat ın muktezas ı olarak mehâbet ve 
celâl nazar ı o derece tezahür eder ki, art ık o zaman yan ında bulunup da söz 
söylemek isteyen adam ın, âdeta dili tutulur, ne söylemek istedi
ği anlaşılmaz. 
Bu âcizler, çok defa bu hâli mü şâhede ettik.
Üstad ımızın, az söylemek âdetidir. Fakat, söyledi ğini veciz söyler, herhâl-
de düstur-u hikmet olarak pek mânidar ve pek şümûllü birer câmiu’l-kelim-
dirler.
Üstad ımız, ne kimseyi zemmeder ve ne de yan ında kimseyi g ıybet ettirir. 
Bunlardan asla ho şlanmaz. Kusur ve hatâlar ı setrederler. Hem o kadar hüsn-ü 
zanna mâlikdir ki, hattâ kendisi hakk ında bir nâseza söz tebli ğ edene; “Hâ şâ! 
Bu yaland ır. Bu sözü söyledi dedi ğin zat, böyle söylemez.” buyururlar.
Üstad ımızın nefisle mücahedede bir rüsuh ve ihtisas ı vard ır ki, asla hu-
zûzat- ı nefsaniyelerine hizmet etmezler. Bir insana kâfi gelmeyecek kadar az 
yerler ve az uyurlar. Gecelerde, sabaha kadar câlib-i dikkat bir hâl-i hâ şiâne 
ile ubûdiyette bulunurlar. Yaz ve k ış bu âdetleri tahallüf etmez. Teheccüd ve 
münâcat ve evrâdlar ını asla terk etmezler. Hattâ bir Ramazan- ı Şerifte pek 
şiddetli hastal ıkta, alt ı gün bir şey yemeden savm- ı visal içinde ubûdiyetteki 
mücahedelerini terk etmediler. Kom şular ı her zaman derler ki: “Biz, sizin Üs-
tad ınızın sekiz sene yaz ve k ış geceleri, ayn ı vakitlerde sabaha kadar hazin ve 
muhrik sadâs ıyla münâcat seslerini dinler ve böyle fas ılas ız devaml ı mücahe-
desine hayretler içinde kal ırdık.”
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  321
Hem Üstad ımız, taharet ve nezafet-i şer’iyeye son derece riayet eder, her 
zaman abdestli olarak bulunur, asla mübarek vaktini bo ş geçirmez. Ya Risa-
le-i Nur telifiyle veya tashihiyle me şgul veya Münâcât- ı Cevşeniye’yi k ıraat 
ve secdegâh- ı ubûdiyete kâim veya tefekkür-ü âlâ-y ı ilâhî bahrine müsta ğrak 
bulunurdu.
Ekseriyetle, yaz zaman ı şehre uzak ormanl ık dağ vard ı. Üstad ımızla oraya 
giderdik. Yolda, hem Risale-i Nur tashih ederler, hem bu âciz talebelerinin okuduklar ı risaleye dikkat ederler ve tashih için hatâlar ını söylerler veyahut 
eski müellefat ından birisinden ders verirler, bu sûretle yolda bile mübarek 
vaktini vazife ile geçirirlerdi. Evet biz itiraf ediyoruz ki, Üstad ımızın nutkunda-
ki letâfet ve ülfetindeki halâvet o derece feyiz bah şederdi ki; insan, sabahtan 
akşama kadar o vaziyette ders alsa, yol yürüse, asla s ıkılmak ihtimali yoktu.
Hem Üstad ımız, Risale-i Nur hizmetini her şeye tercih ederler ve buyu-
rurlard ı ki: “Yirmi senedir Kur’ân- ı Hakim’den ve Risale-i Nur’dan ba şka bir 
kitab ı ne mütâlaa etmi şim ve ne de yan ımda bulundurmu şum; Risale-i Nur 
kâfi geliyor.” Evet, Feyyaz- ı Mutlak taraf ından bütün hakâik-i Kur’âniye kalb-i 
münevverlerine ilham ve ilka- ı küllî ile ifaza olunur da, Kur’ân- ı
 Mucizi’l-Be-
yândan ba şka neye muhtaç olur? Bundan şüphesi olanlar, Risale-i Nur’a 
dikkat etsinler. Cenab- ı Hak, Üstad ımıza, Risale-i Nur’un telifinde öyle bir 
iktidar- ı bedî ihsan etmi ştir ki, bu herkese nasip olacak hasletlerden de ğildir. 
O harika Nur Risaleleri, her biri, gurbette, hastal ık içinde, da ğda, bağda, kâ-
tipsiz, tahammülü mü şkül gayet a ğır şerâit dahilinde, zâhirî nice mü şkülâtlarla 
meydana gelmi ş ve müminlerin imdad ına yetişmiştir. Fakat, Cenab- ı Hakk’a 
şükrolsun ki, inâyet-i ilâhiye, harika bir tarzda Üstad ımıza fevkalâde muvaf-
fakiyet ihsan etmi ştir. İşte bu s ırdand ır ki Cenab- ı Hak, ona kâinat ı bir kitab- ı 
semavî ve arz ı bir sayfa gibi ke şif ve şuhûdla bihakkalyakîn okuyacak bir ikti-
dar vermi ş; mahz- ı inâyetle böyle kudsî bir esere sahip k ılm ıştır.
Evet, âyât- ı teşriiyeyi hâvi Kur’ân’ ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın hakâik ve maârifi-
ni ve âyât- ı kevniyeyi şâmil kitab- ı kebir-i kâinat ın vezâif ve meânisini beyan 
edip, mârifetullah ın en yüksek derecât ına urûca nev-i be şeri teşvik eden ve 
bugünkü günde, ölmeye yüz tutan kalbleri bile izn-i ilâhî ile ihtizaza getirecek kadar harika bir eser-i bedîa, bir sereyan- ı serîa olan Risale-i Nur ile ne şr-i 
hakâik eden bu vücud-u mes’ud ile be şeriyet iftihar etmek lâz ım gelirken; çok 
gariptir ki, ehl-i şekavet taraf ından zehir verilmeye cesaret ve ta ş att ırılmaya 
bile cür’et ediliyor.
322  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Evet 1َאءِĻِĤَْوْŶا َّħُà َאءِĻِ×ْĬَْŶا ĵَĥَĐ َءِŻَ×ْĤا ُّïَüأَ sırrıyla, enbiyân ın vârisi olanla-
rın türlü türlü belâlara u ğramalar ı, hikmet-i ilâhiye iktizas ından olmas ıyla, o 
zümre-i mübareke gibi, Üstad ımız daha nice belâlara hedef olmu ştur. Hattâ 
Kastamonu’ya ilk te şrif ettikleri zaman çocuklar, bir bedbaht şaki taraf ından 
teşvik edilip, abdest almak için çe şmeye ç ıktıklar ı vakit taş atm ışlar. Fakat 
Üstad ımız daima gördü ğü eza ve cefalara ulü’l-azmâne sab ır ve tahammül 
eder. Hem safâ-y ı sadre ve selâmet-i kalbe mâlik olduklar ından, o çocuklara 
dahi hiddet etmeyip buyururlard ı ki: “Bunlar, Sûre-i Yâsin’den mühim bir 
âyetin nüktesini ke şfime sebep oldular.” diye onlara dua ederlerdi. Sonra bu 
çocuklar, Üstad ımızın dualar ı bereketiyle şâyân- ı hayret bir hâl kesbettiler ki; 
Üstad ımızı uzak-yak ın nerede görürlerse, ko şarak yan ına gelirler, mübarek 
elini öperler, duas ını al ırlard ı.
Hem Üstad ımızın harika hâlât ı ve şâyân- ı hayret garâib-i ahvâli, ba şta 
Risale-i Nur olarak pek çoktur. Evet, biz itiraf ediyoruz ki, Üstad ımız bizim 
hât ırat- ı kalbimizi bizden ziyade okur, çok defa haberimiz olmad ığı bir mese-
leden bizleri şiddetli telâ şla ikaz ederler, bizi hayrette b ırak ırlar. Fakat günler 
geçtikten sonra aynen Üstad ımızın ikaz etti ği şeyle karşılaşır, akl ımız başımıza 
gelirdi.
Üstad ımızla dağa gittiğimiz zaman, daha şehre dönme zaman ı gelmeden, 
birden Üstad ımız kalkarlar, bize de emrederlerdi. Hikmetini sormak istedi ği-
mizde: “Acele gidelim, Risale-i Nur hizmeti için bizi bekliyorlar.” Hakikaten, şehre avdetimizde, mutlaka mühim bir Risale-i Nur şâkirdi bizi bekliyor bulur 
veya birkaç defa gelip gitti ğini komşular haber verirlerdi.
Yine birgün, Mevlânâ Hâlid Hazretleri’nin 
(kuddise sirruh)  Küçük Â şık na-
mında bir talebesinin neslinden mübarek bir han ım,2(Hâşiye) yan ında çok sene-
lerden beri muhafaza etti ği Mevlânâ Hazretleri’nin cübbesini, Ramazan- ı Şe-
rif’te teberrüken Üstad ımızın yan ında kals ın diye Feyzi ile gönderir. Üstad ımız 
hemen Emin karde şimize y ıkamak için emrederek Cenab- ı Hakk’a şükretme-
ye başlar. Feyzi’nin hat ırına: “Bu han ım, benim ile yirmi gün için gönderdi, 
Üstad ım neden sahip ç ıkıyor?” diye hayretler içinde kal ır. Sonra o han ımı 
görür. O han ım, Feyzi’ye der ki: “Üstad, hediyeleri kabul etmedi ğinden, bu 
1 “Belâlar ın en şiddetlisi insanlar ın en iyisi, en kâmilleri olan peygamberlerin, sonra derecelerine göre 
Allah’ ın veli kullar ının üzerine gelir.” (Yak ın manadaki hadisler için bkz.: Tirmizî, zühd  57; İbni Mâce,  
fiten 23; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 1/172, 185; el-Buhârî, el-Edebü’l-müfred  s.179)
2 (Hâşiye) O han ım “Asiye”dir.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  323
sûretle belki kabul eder diye öyle söylemi ştim. Fakat emanet onundur, can ı-
mız dahi feda olsun” der, o karde şimizi hayretten kurtar ır.
Evet, mübarek Üstad ımızın o cübbeyi kabulü, Mevlânâ Halid’den sonra 
vazife-i teceddüd-ü dinin kendilerine intikaline bir alâmet telâkki etmesinden-dir, derler. Hem de öyle olmak lâz ım. Çünkü hadis-i sahihte:
1َאıَĭĺدِ َאıَĤ ِّدُïَåُĺ ْīَĨ ٍÙَĭَø ِÙِאئَĨ ِّģכُ رَأْسِ ĵٰĥَĐ ِÙَّĨُْŶا ِهِñٰıِĤ ُßَđْ×َĺ َّٰųا إِنَّ
buyurulmu ş. Mevlânâ Hazretleri’nin velâdeti 1193, Üstad ımız Hazretleri’nin 
ise 1293’tür. Bu hadisin tam izah ı Risale-i Gavsiye’de vard ır.
Üstad ımız, aras ıra bizlere hususan Feyzi’ye, latîfe tarz ında buyururlard ı 
ki: “Cezan ız var, tokat yiyeceksiniz, hapse gireceksiniz...” diye Denizli hapsi-
mizi bize remzen haber verip, hem bizi ikaz, hem kablelvuku bir mühim hâ-diseyi keşfen beyan ediyorlard ı. Hakikaten çok geçmedi, Üstad ımızın dediği 
çıktı.
Yine Denizli hapsi hâdisesinden evvel buyurdular ki: “Karde şlerim, çok-
tand ır sekiz seneden fazla bir yerde kalmam ışım. Şimdi buraya geleli sekiz 
sene oluyor. Bu sene, herhâlde ya vefat edece ğim veya ba şka yere naklede-
ceğim.” diye Kastamonu’dan te şrifini haber veriyorlard ı.
Hem Denizli hapsi musibetinden evvel Üstad ımız buyururlard ı ki: “Kar-
deşlerim, Risale-i Nur’a birkaç cihette hücum hissediyorum, ziyade ihtiyat 
ediniz.” Hakikaten çok geçmedi, İstanbul’da bir ihtiyar hoca, bilmeyerek, bir 
Risalenin bir meselesine itiraz ediyor. Sonra eski fetva emini merhum Ali R ıza 
Efendi Hazretleri, o hocan ın itiraz ını red ve Risale-i Nur’un hakkâniyetini tam 
tasdik ediyor.
Bir müddet sonra, bir hayvan ürküp, Üstad ımızın bacağını incitiyor. Ay-
larca, ıztıraplar içinde, vazife-i ubûdiyetini ve Risale-i Nur’un hizmet-i kud-
siyesini çok mü şkülâtla îfâ edebildi. Sonra da ğda müthi ş bir zelirlenmeden 
mütevellit gayet a ğır sûrette hasta iken, Denizli hapsi tevkifi meydana ç ıktı. 
Fakat o ferd-i ferîd, tahammülü pek mü şkül bu deh şetli hâlde, hem hizmet-i 
imaniye ve Kur’âniye’deki azm-i metînini, hem ubûdiyetteki vezâifi ifaya son derece gayret edip asla fütur getirmeden ulü’l-azmâne bir sab ır ile sebat edi-
yordu.
1 ““Her yüz senede Cenâb- ı Hak, bu ümmet için bir müceddid-i din gönderiyor.””Ebû Dâvûd,
melâ     him 1; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  6/324; el-Hâkim, el-Müstedrek  4/567, 568; Hatîb 
el-Bağdâdî, Târîhu Ba ğdâd 2/62.
324  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Yine, Üstad ımız tevkifimizden evvel mükerreren buyururlard ı ki: “Ehl-i 
dünya, Risale-i Nur’a ili şmesinler, ili şirlerse, âfetlerin hücumuna sebep olur-
lar.” Hakikaten herkesçe mâlûmdur ki, Risale-i Nur şâkirtleri tevkif edilir edil-
mez her tarafta âfetler, zelzeleler, hastal ıklar başlard ı; tâ Risale-i Nur’un hak-
kâniyeti tasdik olunup vatana faydal ı olduğu itiraf edilinceye kadar çok yer-
lerde, ezcümle Kastamonu’da zelzele devam etti. Hattâ Kastamonu’nun ta-rihî yüksek kalesi (ki baz ı risalelerin medresesi hükmüne geçti) Risale-i Nur’a
ve müellifi olan Üstad ımıza iştiyak ve hasretinden matem tutup, en sa ğlam 
köklü taşlar ını aşağı atarak, Üstad ımızın ihbar- ı gaybîsini maddeten tasdik 
etmiştir.
Üstad ımız tevkifimizden mukaddem buyururlard ı ki: “Risale-i Nur’a müt-
hiş bir hücum plân ı var, fakat merak etmeyiniz. Müjde, inâyet-i ilâhiye imda-
dımıza yetişecek. Şöyle ki:
“Bugün, okumak için Hizb-i Âzam- ı Nuri’yi açm ıştım, birden kar şıma:
1ِّכَÖرَ ِïْĩَéِÖ ْçِّ×َøوَ َאĭِĭُĻْĐَÉِÖ َّכَĬِÍَĘ ِّכَÖرَ ِħُכْéِĤ ْóِ×ْĀوَا
âyeti ç ıktı. Mânen, ‘Bana bak!’ dedi. Ben de bakt ım, gördüm ki; mânâs ının 
çok tabakalar ından hususan mânâ-y ı işarîsiyle ve cifrîsiyle hem hapis musibe-
tine, hem necat ımıza işaret ve bize be şaret ediyor.” buyurdular.
İşte Denizli mahkemesi, beraat karar ı vermezden dokuz ay evvel, bilâ-te-
reddüt bu âyetin definesinden ald ığı cevheri izhar edip, hem bu âyet-i kerî-
menin mühim nükte-i i’câz ını keşf, hem de bu kuvve-i mâneviyeye muhtaç 
zay ıf talebelerini teb şir etmekle bizleri mesrur eylemi şlerdir. Bu âyetin tam 
izah ı, Denizli müdafaas ında ve lâhikas ındad ır.”
Nüsha-y ı nâdire-i zaman olan Üstad ımız, gayet şecî ve metin ve ulü’l-az-
mâne bir cesaret-i fevkalâdeye mâlik bir lisanü’l-hakt ır ki, hak yolunda söz 
söylemekten çekinmez ve levm-i lâimden korkmazlar. Birgün, “Bismillâh” ya-zılı kabir taşlar ını lâğımlar üzerine konurken görürler. Orada, dünyaca mühim 
zatlar haz ır olduklar ı hâlde, kimsenin söylemedi ği gayet ac ı sözlerle o haks ız 
işe ve daha ba şka haks
ız işlere de sedd-i sedid olmu şlard ır.
Hem memleketimizde her kim Üstad ımızı rencide etmeye cesaret etmi ş-
se, Risale-i Nur’a zarar getirmi şse, mutlaka sû-i âk ıbete uğram ışlard ır. Baz ılar ı 
1 “Sen, Rabbinin hükmü yerine gelinceye kadar sabret! Muhakkak ki sen, bizim himayemiz alt ındas ın.. 
ve namaza kalkt ığında Rabbini hamd ile tesbih et!” (Tûr sûresi, 52/48)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  325
dehâlet edip ak ıllar ı başlar ına gelmiş ise de, baz ılar ı da cezalar ını çekmişlerdir. 
Bu vak’alar ın baz ılar ı Lâhika’da yaz ılm ıştır.
Elhâs ıl: Mübarek Üstad ımızın evsaf- ı kemâlini ve mehâsin-i ahvâlini bi-
zim gibi âcizlerin bihakk ın tasvir ve tarif edebilmesine imkân yoktur. Hâl ık-ı 
Zülcelâl ve’l-cemal Hazretleri, Üstad ımızı, bir vücud-u müstesna olarak ya-
ratm ış ve tevfik- ı ilâhiyesine mazhar k ılm ıştır. Ne saadet ona ki onun bizzat 
iştigal ettiği ve ehemmiyetle te şvik ve tavsiye etti ği Risale-i Nur ile hizmet-i 
Kur’âniye ve imaniyede buluna ve Risale-i Nur’dan dersini alm ış ola...
Üstad ımız, memlekette bulundukça, fâs ılas ız neşr-i hakâik eylemi ş ve bi-
zim saadetimiz için feyiz bah şeden mübarek nefesini sarf etmi ştir. Cenab- ı 
Erhamürrâhimin’den bütün ruh u can ımızla niyaz ederiz ki: Mah şer gününde 
dahi bizleri: 1۪įِّĨأُ ِīْĉَÖ ĹِĘ ٌïĻِđَø ُïĻِđَّùĤاَ hadis-i şerifine mazhar olan Üstad ımız 
define-i ulûm ve fünûn, bedîü’l-beyan allâme-i Bediüzzaman Said Nursî Haz-
retleri ile birlikte ha şretsin. Tâ ki, o korkulu günde nurlu, mü şfik, mübarek 
eliyle elimizi tutsun, huzur-u Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm) ’a bizi götürsün, 
inşaallah!...
Risale-i Nur Şâkirtlerinden
Feyzi, Emin
1 “Bahtiyar ki şi, daha anne karn ında iken bahtiyard ır.” el-Bursevî, Rûhu’l-beyân 7/32. Ayr ıca bkz.: 
Müslim,  kader  3; İbni Mâce, mukaddime  7; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  3/176.
Âyetü’l-Kübrâ Hakk ında Birkaç Söz
Bediüzzaman Hazretleri Kastamonu’da iken, “ Âyetü’l-Kübrâ”  nam ıyla, 
Cenab- ı Hakk’ ın varl ığını, birliğini, kâinattaki mevcudat ın lisanlar ıyla isbat 
eden muazzam bir risale yazm ıştır.
Bu risale için Üstad ımız, “Şimdiki deh şetli tahribata kar şı bir hakikat-i 
Kur’âniye ve bir sedd-i âzamd ır.” demiştir.
Kalbe geldi ği gibi acele olarak yazd ırılm ış, birinci müsvedde ile iktifa edil-
miştir. Üstad, “Yazd ığım vakit irade ve ihtiyar ım ile olmad ığını hissettiğimden, 
kendi fikrimle tanzim veya ıslah etmeyi muvâf ık görmedim.” buyurmu ştur.
Bu risale, ilk defa gizli olarak tab edilmesinden dolay ı, Üstad ve talebe-
lerinin hapsine sebep olmu şsa da bilâhare Denizli ve Ankara A ğır Ceza Mah-
kemeleri, iki senelik tetkikâtlar ından sonra beraatlerine ve risalenin iadesine 
ittifakla karar vermi şlerdir.
İmam Ali (radiyallâhu anh)  gayb-âşina nazar ıyla bu risaleyi görmü ş, “Ka-
side-i Celcelutiye”sinde bu risalenin ehemmiyetine ve makbuliyetine i şaret 
edip 1ْÛَåَęْĤا َīِĨ ĹِّĭِĨأَ ٰىóْ×ْכُĤا ِÙَĺْٰźِאÖوَ fıkras ıyla onu şefaatçi yaparak dua etmi ş-
tir.
Bu Âyetü’l-Kübrâ ’nın tetkiki neticesinde Üstad ve talebelerinin beraatle 
hapisten kurtulmalar ı, İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  bu duas ının kabulünü isbat 
etmiştir.
Bu as ırdaki dalâlet cereyanlar ı, müslümanlar ın imanlar ında şiddetli bir 
tahribat yapmak te şebbüsüne kar şı, bu hakikat-i Kur’âniye’nin, bir sedd-i 
âzam olarak makam münasebetiyle buraya dercedilmesini, Hazreti Üstad ı-
mız muvâf ık gördüler...
1 “Âyetü’l-Kübrâ hürmetine beni kurtar, emniyet ve huzur ver!” (Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb 
(Evrâd- ı Şâzelî – Hazreti Ali’nin (kerremallâhu vecheh)  Celcelûtiye’si –) s.516)
Âyetü’l-Kübrâ
(Kâinattan Hâl ık’ını Soran Bir Seyyah ın Müşâhedât ıdır)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
 ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ َّۘīِıĻِĘ ْīَĨوَ َْرْضُŶوَا ُďْ×َّùĤا َاتُĳٰĩَّùĤا ُįَĤ ُçِّ×َùُÜ
1رًاĳُęَĔ ًאĩĻِĥَè כَאنَ ُįَّĬإِ ْۘħُıَéĻِ×ْùَÜ نَĳُıَĝْęَÜ َź ْīٰכِĤوَ
Bu âyet-i muazzama gibi pek çok âyât- ı Kur’âniye; bu kâinat Hâl ık’-
ını bildirmek cihetinde, her vakit ve herkesin en çok hayretle bak ıp zevk 
ile mütâlaa etti ği en parlak bir sayfa-y ı tevhid  olan semâvât ı en başta 
zikretmelerinden, en ba şta ona ba şlamak muvâf ıktır.
Evet, bu dünya  memleketine ve misafirhânesine gelen her bir misafir, 
gözünü aç ıp bakt ıkça görür ki: Gayet keremkârâne bir ziyafetgâh.. ve gayet 
sanatkârâne bir te şhirgâh.. ve gayet ha şmetkârâne bir ordugâh  ve tâlimgâh.. 
ve gayet hayretkârâne ve şevk-engizâne bir seyrangâh ve temâ şâgâh.. ve ga-
yet mânidârâne ve hikmet -perverâne bir mütâlaagâh olan bu güzel misafir-
hânenin sahibini ve bu kitab- ı kebîrin müellifini ve bu muhte şem memleketin 
sultan ını tan ımak ve bilmek için şiddetle merak ederken, en ba şta göklerin , 
nur yald ızı ile yaz ılan güzel yüzü görünür. “Bana bak! Arad ığını sana bildire-
ceğim.” der. O da bakar, görür ki:
Bir k ısm ı, arz ımızdan bin defa büyük ve o büyüklerden bir k ısm ı top gül-
lesinden yetmi ş derece süratli yüz binler ecrâm- ı semâviyeyi direksiz, dü şür-
meden durduran.. ve birbirine çarpmadan fevka’l-had çabuk ve beraber gez-diren.. ya ğsız, söndürmeden mütemâdiyen  o hadsiz lâmbalar ı yand ıran.. ve 
hiçbir gürültü ve ihtilâl ç ıkartmadan o nihâyetsiz büyük kütleleri idare eden.. 
ve güneş  ve kamerin vazifeleri gibi, hiç isyan ettirmeden o pek büyük mah-
lûklar ı vazifelerle çal ıştıran.. ve iki kutbun dairesindeki hesap rakamlar ına
1 “Yedi kat gök, dünya ve onlar ın içinde olan herkes Allah’ ı takdis ve tenzih eder. Hiçbir şey yoktur ki 
Allah’ ı hamd ile tenzih etmesin. Ne var ki siz onlar ın bu tenzih ve takdislerini iyi anlayamazs ınız. Bunca 
azametiyle beraber, kullar ının gaflet ve cürümlerine kar şı, O, halimdir (çok müsamahal ıdır), gafûrdur 
(çok affedicidir).” ( İsrâ sûresi, 17/44 ).
328  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sıkışmayan bir nihâyetsiz uzakl ık içinde, ayn ı zamanda ayn ı kuvvet ve ayn ı 
tarz ve ayn ı sikke-i f ıtrat  ve ayn ı sûrette, beraber, noksans ız tasarruf eden.. ve 
o pek büyük mütecâviz kuvvetleri ta şıyanlar ı, tecavüz ettirmeden kanununa 
itaat ettiren.. ve o nihâyetsiz kalabal ığın enkazlar ı gibi, göğün yüzünü kirlete-
cek süprüntülere meydan vermeden, pek parlak ve pek güzel temizlettiren.. ve bir muntazam ordu manevras ı gibi manevra ile gezdiren.. ve arz ı döndür-
mesiyle, o ha şmetli manevran ın başka bir sûrette hakikî ve hayalî tarzlar ını 
her gece  ve her sene sinema levhalar ı gibi seyirci mahlûkat ına gösteren bir 
tezâhür-ü rubûbiyet .. ve o rubûbiyet faaliyeti içinde görünen teshir, tedbir, 
tedvir, tanzim, tanzif, tavziften mürekkep bir hakikat, bu azameti ve ihatât ı 
ile o semâvât  Hâl ık’ının vücûb-u vücûduna ve vahdetine.. ve mevcudiyeti, 
semâvât ın mevcudiyetinden daha zâhir bulundu ğuna bilmü şâh ede şehâdet 
eder manas ıyla Birinci Makam’ ın Birinci Basama ğı’nda:
 َاتُĳٰĩَّùĤاَ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِ،ħĻِčْĭَّÝĤوَا ِ،óĺْوِïَّÝĤوَا ِ،óĻِÖْïَّÝĤوَا ِ،óĻِíْùَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َאıĻِĘ َאĨ ِďĻِĩَåِÖ
1.َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ ِÙَĥَّĩُכَĩْĤا ِÙَđِøَاĳْĤا ِėĻِČْĳَّÝĤوَا ِ،ėĻِčْĭَّÝĤوَا
denilmiştir.
Sonra, dünyaya gelen o yolcu adama ve misafire, cevv-i semâ  denilen 
ve mahşer-i acâib olan feza, gürültü ile konu şarak bağırıyor; “Bana bak! Me-
rakla arad ığını ve seni buraya göndereni benimle bilebilir ve bulabilirsin.” 
der. O misafir, onun ek şi, fakat merhametli yüzüne bakar. Müthi ş, fakat müj-
deli gürültüsünü dinler, görür ki:
Zemin ile âsuman ortas ında muallâkta durdurulan bulut , gayet hakimâ-
ne ve rahîmâne bir tarzda zemin bahçesini sular ve zemin ahalisine âb- ı ha-
ya t getirir ve harareti (yani ya şamak ate şinin şiddetini) tâdil eder ve ihtiyaca 
göre her yerin imdad ına yetişir. Ve bu vazifeler gibi çok vazifeleri görmekle 
beraber, muntazam bir ordunun acele emirlere göre görünmesi ve gizlenmesi gibi, birden cevvi dolduran o koca bulut dahi gizlenir, bütün eczalar ı istirahate 
çekilir, hiçbir eseri görülmez. Sonra “Ya ğmur başına arş!” emrini ald ığı anda; 
bir saat, belki birkaç dakika zarf ında toplan ıp cevvi doldurur, bir kumandan ın 
emrini bekler gibi durur.
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki vüs’at ve mükemmeliyeti bilmü şahede görünen teshir, 
tedbir, tedvir, tanzim, tanzif ve tavzif hakikatlerinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, semavat bütün 
içindekilerle beraber O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  329
Sonra o yolcu, cevdeki rüzgâra  bakar. Görür ki: Hava o kadar çok vazi-
felerle gayet hakimâne ve kerîmâne istihdam olunur ki, güya o câmid  hava-
nın şuursuz zerrelerinden her bir zerresi; bu kâinat sultan ından gelen emirleri 
dinler, bilir ve hiçbirini geri b ırakmayarak, o kumandan ın kuvvetiyle yapar ve 
intizamla yerine getirir bir vaziyetle zeminin bütün nüfuslar ına nefes vermek.. 
ve zîhayata lüzumu bulunan hararet ve ziya ve elektrik  gibi maddeleri ve ses-
leri nakletmek.. ve nebâtât ın telkihine vas ıta olmak gibi çok küllî  vazifelerde 
ve hizmetlerde, bir dest-i gaybî  taraf ından gayet şuurkârâne ve alîmâne ve 
hayat-perverâne istihdam olunuyor.
Sonra yağmura  bak ıyor. Görür ki: O latîf ve berrak ve tatl ı ve hiçten ve 
gaybî bir hazine-i rahmetten gönderilen katrelerde o kadar rahmânî hediyeler ve vazifeler var ki; güya “rahmet, tecessüm ederek katreler sûretinde hazine-i rabbâniyeden ak ıyor” manas ında oldu ğundan, ya ğmura “rahmet” nâm ı ve-
rilmiştir.
Sonra 
şimşeğe bakar ve ra’d ı (gök gürültüsünü) dinler. Görür ki: Pek 
acîb  ve garîb hizmetlerde çal ıştırılıyorlar.
Sonra gözünü çeker, akl ına bakar, kendi kendine der ki: “At ılm ış pamuk 
gibi bu câmid , şuursuz bulut , elbette bizleri bilmez ve bize ac ıyıp imdad ımıza 
kendi kendine ko şmaz ve emirsiz meydana ç ıkmaz ve gizlenmez; belki gayet 
Kadîr ve Rahîm  bir kumandan ın emriyle hareket eder ki, bir iz b ırakmadan 
gizlenir.. ve def’aten meydana ç ıkar, iş başına geçer.. ve gayet faâl ve müte-
âl ve gayet cilveli ve ha şmetli bir sultan ın ferman ıyla ve kuvvetiyle –vakit be 
vakit– cevv âlemini doldurup, bo şalt ır.. ve mütemâdiyen , hikmetle yazar ve 
paydos ile bozar tahtas ına ve mahv ve isbat levhas ına ve ha şir  ve k ıyâmet 
sûretine çevirir.. ve gayet lütufkâr ve ihsan-perver ve gayet keremkâr ve rubû-biye t-perver bir Hâkim-i Müdebbir’in tedbiriyle rüzgâra biner.. ve da ğlar gibi 
yağmur hazinelerini bindirir, muhtaç olan yerlere yeti şir. Güya onlara ac ıyıp 
ağlayarak, göz  yaşlar ıyla onlar ı çiçeklerle güldürür, güne şin ş
iddet-i ate şini 
serinlendirir.. ve sünger gibi bahçelerine su serper.. ve zemin yüzünü y ıkar, 
temizler.”
Hem o merakl ı yolcu kendi akl ına der: “Bu câmid , hayats ız, şuursuz, 
mütemâdiyen  çalkanan, karars ız, f ırtınal ı, dağdağalı, sebats ız, hedefsiz şu ha-
van ın perdesiyle ve zâhirî sûretiyle vücûda gelen yüz binler hakimâne ve râ-
himâne ve sanatkârâne i şler ve ihsanlar ve imdatlar bilbedâhe isbat eder ki; 
bu çal ışkan rüzgâr ın ve bu cevval hizmetkâr ın kendi ba şına hiçbir hareketi 
330  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
yok, belki gayet Kadîr ve Alîm  ve gayet Hakîm  ve Kerîm bir âmirin emriyle 
hareket eder. Güya her bir zerresi, her bir i şi bilir ve o âmirin her bir em-
rini anlar ve dinler bir nefer gibi, hava  içinde cereyan eden her bir emr-i 
rabbânîyi dinler, itaat eder ki; bütün hayvanât ın teneffüsüne ve ya şamas ı-
na ve nebâtât ın telkihine ve büyümesine ve hayat ına lüzumlu maddelerin 
yetiştirilmesine ve bulutlar ın sevk ve idaresine ve ate şsiz sefinelerin seyr u 
seyahat ına.. ve bilhassa seslerin ve bilhassa telsiz telefon ve telgraf ve radyo 
ile konuşmalar ın îsaline.. ve bu hizmetler gibi umumî ve küllî  hizmetlerden 
başka, azot ve müvellidülhumûza  (oksijen) gibi iki basit maddeden ibaret 
olan havan ın zerreleri birbirinin misli iken zemin yüzünde yüz binler tarzda 
bulunan rabbânî sanatlarda kemâl-i intizam ile bir dest-i hikmet  taraf ından 
çal ıştırılıyor görüyorum.”
Demek, 1َْرْضِŶوَا אءِƯĩَّùĤا َīْĻَÖ ِóَّíَùُĩْĤا َאبِéَّùĤوَا َאحِĺِّóĤا ِėĺِóْāَÜوَ âyetinin 
tasrihiyle; rüzgâr ın tasrifiyle, hadsiz rabbânî hizmetlerde istimâl .. ve bulutlar ın 
teshiriyle, hadsiz rahmânî i şlerde istihdam.. ve havay ı o sûrette îcad  eden, an-
cak Vâcibü’l-vücûd  ve Kâdir-i külli şey ve Âlim-i külli şey bir Rabb-i Zülcelâl-i 
ve’l-ikram’d ır.” der, hükmeder.
Sonra yağmura  bakar. Görür ki: Ya ğmurun taneleri say ısınca menfaatler 
ve katreleri adedince rahmânî cilveler ve re şhalar ı miktar ınca hikmetler için-
de bulunuyor. Hem o şirin ve latîf ve mübarek katreler, o kadar muntazam 
ve güzel halkediliyor ki; hususan yaz mevsiminde gelen dolu, o kadar mizan ve intizam ile gönderiliyor ve iniyor ki; f ırtınalar ile çalkanan ve büyük şeyleri 
çarp ıştıran şiddetli rüzgârlar, onlar ın muvâzene  ve intizamlar ını bozmuyor; 
katreleri birbirine çarp ıp, birleştirip, zararl ı kütleler yapm ıyor. Ve bunlar gi-
bi çok hakimâne i şlerde ve bilhassa zîhayatta çal ıştırılan basit ve câmi d ve 
şuursuz müvellidülmâ  ve müvellidülhumûza  (hidrojen, oksijen) gibi iki basit 
maddeden terekküp eden bu su, yüz binlerle hikmetli ve şuurlu ve muhtelif 
hizmetlerde ve sanatlarda istihdam ediliyor. Demek bu tecessüm etmi ş ayn- ı 
rahmet olan ya ğmur, ancak bir Rahmân -ı Rahîm ’in hazine-i gaybiye-i rahme-
tinde yap ılıyor ve nüzûlüyle 
2ُįَÝَĩْèرَ ُóُýْĭَĺوَ اĳُĉَĭَĜ َאĨ ِïْđَÖ ْīِĨ َßْĻَĕْĤا ِّلُõَĭُĺ ِيñَّĤا َĳُİوَ 
âyetini maddeten tefsir ediyor.
1 “Rüzgârlar ın yönlerini de ğiştirip durmas ında, gökle yer aras ında emre haz ır bulutlar ın duruşunda…” 
(Bakara sûresi, 2/164 ).
2 “O’dur ki insanlar art ık ümitlerini kestikten sonra ya ğmur indirir, rahmetini her tarafa yayar.” ( Şûrâ 
sûresi, 42/28 ).
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  331
Sonra ra’d ı dinler ve berke  (şimşeğe) bakar. Görür ki: Bu iki hâdise-i acî-
be-i cevviye tamtam ına 1ِه۪ïْĩَéِÖ ُïْĐَّóĤا ُçِّ×َùُĺوَ ve 2َאرِāْÖَْŶِאÖ ُÕَİْñَĺ ۪įِĜْóَÖ َאĭَø َכَאدُĺ 
âyetlerini maddeten tefsir etmekle beraber, ya ğmurun gelmesini haber verip, 
muhtaçlara müjde ediyorlar.
Evet hiçten, birden, harika bir gürültü ile cevvi konu şturmak.. ve fevkalâ-
de bir nur ve nar ile zulmetli cevvi ışıkla doldurmak.. ve da ğvâri pamuk-misal 
ve dolu ve kar ve su tulumbas ı hükmünde olan bulutlar ı ateşlendirmek gibi 
hikmetli ve garabetli vaziyetlerle ba ş aşağı, gafil insan ın başına tokmak gibi vu-
ruyor: “Başını kald ır! Kendini tan ıttırmak isteyen faal ve kudretli bir Zât’-
ın harika i şlerine bak! Sen, ba şıboş olmad ığın gibi bu hâdiseler de ba şıboş 
olamazlar. Her birisi çok hikmetli vazifeler pe şinde koşturuluyorlar. Bir 
Müdebbir-i Hakîm  taraf ından istihdam olunuyorlar.”  diye ihtar ediyorlar.
İşte bu merakl ı yolcu, bu cevde; bulutu teshirden, rüzgâr ı tasriften, ya ğ-
muru tenzilden ve hâdisât- ı cevviyeyi tedbirden terekküp eden bir hakikatin 
yüksek ve â şikâr şehâdetini i şitir, 3ِّٰųِאÖ ُÛْĭَĨاٰ der. Birinci Makam’ ın İkinci Mer-
tebesi’nde :
 ِ،įĻِĘ َאĨ ِďĻِĩَåِÖ ُّĳَåْĤا: دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِÙَĥَّĩُכَĩْĤا ِÙَđِøَاĳْĤا ِóĻِÖْïَّÝĤوَا ِ،ģĺِõْĭَّÝĤوَا ِ،ėĺِóْāَّÝĤوَا ِ،óĻِíْùَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ
4.َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ
fıkras ı, bu yolcunun cevve dâir mezkûr mü şâhedât ını ifade eder.5(İhtar)
Sonra, o seyahat-i fikriyeye al ışan o mütefekkir misafire, küre-i arz  lisân- ı 
hâliyle diyor ki: “Gökte, fezada, havada ne geziyorsun? Gel, ben sana ara-dığını tan ıttıracağım. Gördü ğüm vazifelerime bak ve sayfalar ımı oku!” O da 
bakar, görür ki:
1 “Gök gürlemesi hamd ile O’nu takdis ve tenzih eder.” (Ra’d sûresi, 13/13 ).
2 “Bu bulutlar ın şimşeğinin par ıltısı nerdeyse gözleri al ıverecek!” (Nûr sûresi, 24/43 ).
3 Allah’a iman ettim.
4 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki vüs’at ve mükemmeliyeti bilmü şahede görünen teshir, 
tasrif, tenzil ve tedbir hakikatlerinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, cevv-i semâ bütün içindekilerle 
beraber O’nun vücûb-u vücûduna delâlet eder.
5 (İhtar) Birinci Makam’da geçen otuz üç mertebe-i tevhidi bir parça izah etmek isterdim. 
Fakat şimdiki vaziyetim ve hâlimin müsaadesizli ği cihetiyle, yaln ız gayet muhtasar burhan-
lar ına ve meâlinin tercümesine iktifâya mecbur oldum. Risale-i Nur’un otuz, belki yüz risa-
lelerinde bu otuz üç mertebe delilleriyle, ayr ı ayr ı tarzlarda, her bir risalede bir k ısım mer-
tebeler beyan edildi ğinden, tafsili onlara havale edilmi ş.
332  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Arz, meczup bir mevlevî gibi iki hareketiyle günlerin, senelerin, mevsimle-
rin husulüne medar  olan bir daireyi, ha şr-i âzam ın meydan ı etraf ında çiziyor. 
Ve zîhayat ın yüz bin envâ ını bütün erzak ve levâz ımâtlar ıyla içine al ıp feza 
denizinde kemâl-i muvâzene  ve nizamla gezdiren ve güne ş  etraf ında seyahat 
eden muhte şem ve musahhar  bir sefine-i rabbâniyedir.
Sonra sayfalar ına bakar, görür ki: Bâblar ındaki her bir sayfas ı, binler âyâ-
tıyla arz ın Rabb’ini tan ıttırıyor. Umumunu okumak için vakit bulamad ığından, 
yaln ız bir tek sayfa  olan zîhayat ın bahar fasl ında îcad  ve idaresine  bakar, 
müşâhede eder ki: Yüz bin envâ ın hadsiz efradlar ının sûretleri, basit bir mad-
deden gayet muntazam aç ılıyor.. ve gayet rahîmâne terbiye ediliyor.. ve gayet 
mucizâne bir k ısm ının tohumlar ına kanatç ıklar verip, onlar ı uçurmak sûretiyle 
neşrettiriliyor.. ve gayet müdebbirâne idare olunuyor.. ve gayet mü şfikâne iâşe  
ve it’âm ediliyor.. ve gayet rahîmâne ve rezzâkâne hadsiz ve çe şit çeşit ve lez-
zetli ve tatl ı rızıklar ı, hiçten ve kuru topraktan ve birbirinin misli ve farklar ı pek 
az ve kemik gibi köklerden ve çekirdeklerden, su katrelerinden yeti ştiriliyor. 
Her bahara, bir vagon gibi hazine-i gayptan yüz bin nevi et’ime ve levâz ımât, 
kemâl-i intizam ile yüklenip zîhayata gönderiliyor. Ve bilhassa o erzak paketleri içinde yavrulara gönderilen süt konserveleri ve vâlidelerinin şefkatli sinelerinde 
asılan şekerli süt tulumbac ıklar ını göndermek, o kadar şefkat ve merhamet ve 
hikmet  içinde görünüyor ki, bilbedâhe bir Rahmân -ı Rahîm ’in gayet mü şfikâ-
ne ve mürebbîyâne bir cilve -i rahmeti ve ihsan ı olduğunu isbat eder.
Elhâs ıl: Bu sayfa-y ı hayatiye-i bahariye, ha şr-i âzam ın yüz bin numûne-
lerini ve misallerini göstermekle
ۚĵٰÜْĳَĩْĤا ِĹْéُĩَĤ ِכَĤذٰ إِنَّ َאۘıِÜْĳَĨ َïْđَÖ َْرْضَŶا ِĹْéُĺ َėْĻכَ ِّٰųا ِÛَĩْèرَ َאرِàاٰ ĵٰۤĤإِ ْóُčْĬَאĘ
1
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ
âyetini maddeten gayet parlak tefsir etti ği gibi; bu âyet dahi, bu sayfan ın ma-
nalar ını mucizâne ifade eder. Ve arz ın bütün sayfalar ıyla büyüklü ğü nisbetin-
de ve kuvvetinde 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź dediğini anlad ı.
İşte küre-i arz ın yirmiden ziyade büyük sayfalar ından bir tek sayfan ın yir-
mi vechinden bir tek vechinin muhtasar şehâdeti ile o yolcunun sâir vecihlerin
1 “İşte bak, Allah’ ın rahmetinin eserlerine, ölmü ş toprağa nas ıl hayat veriyor! İşte bunlar ı yapan kim ise, 
ölüleri de O diriltecektir. O, her şeye hakk ıyla kadîrdir.” (Rûm sûresi, 30/50 )
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  333
sayfalar ındaki mü şâhedât ı manas ında olarak ve o mü şâhedâtlar ı ifade için 
Birinci Makam’ ın Üçüncü Mertebesi’nde böyle denilmi ş:
 ِďĻِĩَåِÖ َْرْضُŶاَ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäُاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِÙَّĻِèَّאÝَęْĤوَا ِ،ÙَĻِÖْóَّÝĤوَا ِ،óĻِÖْïَّÝĤوَا ِ،óĻِíْùَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َא،ıْĻَĥَĐ َאĨوَ َא،ıĻِĘ َאĨ
 ِÙَّĻِĭٰĩْèَّóĤوَا َאةِ،ĻَéْĤا ذَوِي ِďĻِĩَåِĤ ِ،ÙَüَאĐِْŸوَا ِْدَارَةِ،Ÿوَا ِÙَčَĘَאéُĩْĤوَا ُورِñُ×ْĤا ِďĺْزِĳَÜوَ
1.َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ ِÙَĥَّĩُכَĩْĤا ِÙَĥِĨَّאýĤا ِÙَّĨَאđْĤا ِÙَّĻِĩĻِèَّóĤوَا
Sonra o mütefekkir yolcu, her sayfay ı okudukça saadet anahtar ı olan 
iman ı kuvvetlenip ve mânevî terakkiyât ın miftah ı olan mârifeti  ziyadeleşip 
ve bütün  kemâlât ın esas ı ve madeni olan iman- ı billâh hakikati bir derece 
daha inki şaf edip mânevî çok zevkleri ve lezzetleri verdikçe onun merak ını 
şiddetle tahrik etti ğinden; semâ , cevv ve arz ın mükemmel ve kat’î derslerini 
dinlediği hâlde 2ٍïĺِõَĨ ْīِĨ ْģَİ deyip dururken, denizlerin ve büyük nehirlerin  
cezbekârâne cû ş u hurûşla zikirlerini ve hazin ve leziz seslerini i şitir.
Lisân- ı hâl ve lisân- ı kâl  ile: “Bize de bak, bizi de oku!” derler. O da ba-
kar, görür ki:
Hayattarâne mütemâdiyen  çalkanan ve da ğılmak ve dökülmek ve istilâ 
etmek f ıtrat ında olan denizler, arz ı kuşatıp arz ile beraber gayet süratli bir sû-
rette bir senede yirmi be ş bin senelik bir dairede ko şturulduğu hâlde; ne da ğı-
lırlar, ne dökülürler ve ne de kom şular ındaki topra ğa tecavüz ederler. Demek 
gayet kudretli ve azametli bir Zât’ ın emriyle ve kuvvetiyle dururlar, gezerler, 
muhafaza olurlar.
Sonra denizlerin içleri ne bakar, görür ki: Gayet güzel ve zinetli ve mun-
tazam cevherlerinden ba şka, binlerce çe şit hayvanât ın iâşe  ve idareleri ve 
tevvellüdât ve vefiyâtlar ı o kadar muntazamd ır, basit bir kum ve ac ı bir sudan 
verilen erzaklar ı ve tayinatlar ı o kadar mükemmeldir ki, bilbedâhe bir Kadîr-i 
Zülcelâl ’in, bir Rahîm -i Zülcemâl’in idare ve iâ şesiyle oldu ğunu isbat eder.
Sonra o misafir; nehirler e bakar, görür ki: Menfaatleri ve vazifeleri ve 
vâridat  ve sarfiyatlar ı o kadar hakimâne ve rahîmânedir, bilbedâhe isbat eder 
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki umumiyet, şümûl ve mükemmeliyeti bilmü şahede 
görünen, bütün zevilhayat ın iâşesi için tohumlar ın teshir, tedbir, terbiye, fetih, tevzi, muhafaza ve ida-
resi.. ve rahmâniyet ve rahîmiyet hakikatlerinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, arz bütün içindekiler 
ve üzerindekilerle O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
2 Daha yok mu?
334  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ki; bütün ırmaklar, p ınarlar, çaylar, büyük nehirler, bir Rahmân -ı Zülcelâl-i 
ve’l-ikram’ ın hazine-i rahmetinden ç ıkıyorlar ve ak ıyorlar. Hatta o kadar fev-
kalâde iddihar ve sarf ediliyorlar ki, “Dört nehir cennetten geliyorlar.”1 diye 
rivâyet edilmi ş. Yani zâhiri esbâb ın pek fevkinde olduklar ından, mânevî bir 
cennetin hazinesinden ve yaln ız gaybî ve tükenmez bir menba ın feyzinden 
ak ıyorlar demektir. Meselâ M ısır’ın kumistan ını bir cennete çeviren Nil-i Mü-
barek, cenup taraf ından, Cebel-i Kamer denilen bir da ğdan mütemâdiy en 
küçük bir deniz  gibi tükenmeden ak ıyor. Alt ı aydaki sarfiyat ı dağ  şeklinde 
toplansa ve buzlansa, o da ğdan daha büyük olur. Hâlbuki o da ğdan ona ay-
rılan yer ve mahzen, alt ı kısm ından bir k ısım olmaz. Vâridât ı ise o m ıntıka-y ı 
hârrede pek az gelen ve susam ış toprak çabuk yuttu ğu için mahzene az giden 
yağmur, elbette o muvâzene -i vâsiay ı muhafaza edemedi ğinden, o Nil-i Mü-
barek âdet-i arziye fevkinde bir “gaybî cenne t”ten ç ıkıyor diye rivâyeti, gayet 
mânidâr ve güzel bir hakikati ifade ediyor.
İşte, deniz  ve nehirlerin denizler gibi hakikatlerinin ve şehâdetlerinin bin-
den birisini gördü. Ve umumu bilicmâ, denizlerin büyüklü ğü nisbetinde bir 
kuvvetle 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź der.. ve bu şehâdete denizler, mahlûkat ı adedince şa-
hidler gösterir, diye anlad ı. Ve denizlerin, nehirlerin umum şehâdetlerini irade 
ederek ifade etmek manas ında Birinci Makam’ ın Dördüncü Mertebesi’nde :
 َאرِéِ×ْĤا ُďĻِĩَä :۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 َאرِ،ìِْدِّźوَا ِ،ÙَčَĘَאéُĩْĤوَا ِ،óĻِíْùَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َא،ıĻِĘ َאĨ ِďĻِĩَåِÖ َאرِ،ıْĬَْŶوَا
3.َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ ِÙَĩَčَÝْĭُĩْĤا ِÙَđِøَاĳْĤا ِْدَارَةِŸوَا
denilmiş.
Sonra dağlar ve sahralar,  seyahat-i fikriyede bulunan o yolcuyu ça ğırı-
yorlar, “Sayfalar ımızı da oku!” diyorlar. O da bakar, görür ki:
Dağlar ın küllî  vazifeleri ve umumî hizmetleri o kadar azametli ve hikmet-
lidirler; ak ıllar ı hayret içinde b ırak ır. Meselâ da ğlar ın zeminden emr-i rabbânî 
1 Bkz.: Buhârî, bed’ü’l-halk  6, menâk ıbü’l-ensâr  42, eşribe 12; Müslim, îmân  264, cennet  26; Ahmed 
İbni Hanbel, el-Müsned  2/260, 289, 440, 3/164, 4/208, 209.
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
3 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki vüs’at ve intizam ı bilmüşahede görünen teshir, 
muhafaza, iddihar ve idare hakikatlerinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, denizler ve nehirler bütün 
içindekilerle beraber O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  335
ile ç ıkmalar ı ve zeminin içinde ink ılâbât- ı dahiliyeden ne şet eden heyecan ını 
ve gazab ını ve hiddetini, ç ıkmalar ıyla teskin ederek; zemin o da ğlar ın f ışkır-
mas ıyla ve menfeziyle teneffüs edip zararl ı olan sars ıntılardan ve zelzele-i mu-
zırradan kurtulup, vazife-i devriyesinde sekenesinin istirahatlarini bozmuyor. 
Demek, nas ıl ki sefineleri sars ıntıdan vikâye ve muvâzenelerini muhafaza için, 
onlar ın direkleri üstünde kurulmu ş; öyle de da ğlar, zemin sefinesinde bu ma-
nada hazineli direkler olduklar ını Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan,
3َאıĻٰøأَرْ َאلَ×ِåْĤوَا ، 2
َĹِøرَوَا َאıĻِĘ َאĭْĻَĝْĤوَأَ ، 1َאدًاÜأَوْ َאلَ×ِåْĤوَا
gibi çok âyetlerle ferman ediyor.
Hem meselâ da ğlar ın içinde zîhayata lâz ım olan her nevi menbalar, su-
lar, madenler, maddeler, ilâçlar o kadar hakimâne ve müdebbirâne ve ke-rîmâne ve ihtiyatkârâne iddihar ve ihzâr ve istif  edilmiş ki; bilbedâhe, kud-
reti nihâyetsiz bir Kadîr’in ve hikmeti nihâyetsiz bir Hakîm ’in hazineleri ve 
ambarlar ı ve hizmetkârlar ı olduklar ını isbat ederler diye anlar. Ve sahra ve 
dağlar ın dağ  kadar vazife ve hikmetlerinden bu iki cevhere sâirlerini k ıyas 
edip, dağlar ın ve sahralar ın umum hikmetleriyle –hususan ihtiyatî iddiharlar 
cihetiyle– getirdikleri şehâdeti ve söyledikleri 
4َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź tevhidini, da ğlar 
kuvvetinde ve sebat ında ve sahralar geni şliğinde ve büyüklü ğünde görür, 
5ِّٰųِאÖ ُÛْĭَĨاٰ der.
İşte bu manay ı ifade için  Birinci Makam’ ın Beşinci Mertebes i’nde:
 َאرٰىéَّāĤوَا َאلِ×ِåْĤا ُďĻِĩَä :دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ُورِ،ñُ×ْĤا ِóْýَĬوَ ِْدَارَةِ،Ÿوَا َאرِ،ìِْدِّźا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َא،ıْĻَĥَĐ َאĨوَ َאıĻِĘ َאĨ ِďĻِĩَåِÖ
6.َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ ِÙَĥَّĩُכَĩْĤاَ ِÙَĩَčَÝْĭُĩْĤا ِÙَّĨَאđْĤا ِÙَđِøَاĳْĤا ِÙَّĻِĬَّאÖَّóĤا ِÙَّĻِĈَאĻِÝْèِْźا ِóĻِÖْïَّÝĤوَا ِ،ÙَčَĘَאéُĩْĤوَا
denilmiş.
1 “Dağlar ı da arz ı tutan birer destek (yapmad ık m ı)?” (Nebe sûresi, 78/7)
2 “Ve oraya sa ğlam dağlar çakt ık.” (Hicr sûresi, 15/19 ; Kaf sûresi, 50/7 ).
3 “Ve dağlar ı da sabit, muhkem bir şekilde oturttu.” (Nâziât sûresi, 79/32 ).
4 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
5 Allah’a iman ettim.
6 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki rabbânî ihtiyat maddelerinin bilmü şahede vâsi ve 
âmm ve muntazam ve mükemmel iddihar ve idare ve muhafaza ve tedbiri ve tohumlar ın neşri haki-
katlerinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, bütün da ğlar ve sahralar bütün içindekiler ve üzerindekilerle 
beraber O’nun vücûb-u vücûduna delâlet eder.
336  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sonra o yolcu da ğda ve sahrada fikriyle gezerken, eşcâr  ve nebâtât  âle-
minin  kap ısı fikrine aç ıldı. Onu içeriye ça ğırdılar: “Gel dairemizde de gez, 
yaz ılar ımızı da oku!” dediler. O da girdi, gördü ki:
Gayet muhte şem ve müzeyyen  bir meclis-i tehlil ve tevhid  ve bir halka-y ı 
zikir ve şükür teşkil etmişler. Bütün e şcâr  ve nebâtât ın envâlar ı; bilicmâ, bera-
ber 1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإ َź diyorlar gibi lisân- ı hâllerinden anlad ı. Çünkü bütün meyve-
dâr ağaç ve nebâtlar, mizanl ı ve fesâhatl ı yapraklar ının dilleriyle ve süslü ve 
cezâletli çiçeklerinin sözleriyle ve intizaml ı ve belâgatl ı meyvelerinin kelimele-
riyle beraber müsebbihâne şehâdet getirdiklerine ve 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź dediklerine 
delâlet  ve şehâdet eden üç büyük, küllî  hakikati gördü.
Birincisi : Pek zâhir bir sûrette kasdî bir in’âm  ve ikram ve ihtiyârî bir ih-
san ve imtinan manas ı ve hakikati her birisinde hissedildi ği gibi; mecmûunda 
ise, güne şin zuhurundaki ziyas ı gibi görünüyor.
İkincisi : Tesadüfe havalesi hiçbir cihet-i imkân ı olmayan kasdî ve ha-
kimâne bir temyiz ve tefrik, ihtiyârî ve rahîmâne bir tezyin  ve tasvir manas ı 
ve hakikati, o hadsiz envâ ve efradda gündüz  gibi âşikâre görünüyor.. ve bir 
Sâni -i Hakîm ’in eserleri ve nak ışlar ı olduklar ını gösterir.
Üçüncüsü : O hadsiz masnûât ın yüz bin çe şit ve ayr ı ayr ı tarz ve şekilde 
olan sûretleri; gayet muntazam, mizanl ı, zînetli olarak mahdut ve mâdut ve 
birbirinin misli ve basit ve câmid  ve birbirinin ayn ı veya az farkl ı ve kar ışık 
olan çekirdeklerden, habbeciklerden o iki yüz bin nevilerin fârikal ı ve inti-
zaml ı, ayr ı ayr ı, muvâzeneli, hayattar, hikmetli, yanl ışsız, hatas ız bir vaziyette 
umum efrad ının sûretlerinin fethi ve aç ılışı ise öyle bir hakikattir ki; güne şten 
daha parlakt ır ve bahar ın çiçekleri ve meyveleri ve yapraklar ı ve mevcudât ı 
say ısınca o hakikati isbat eden şahidler var diye, bildi;
3َאنِĩĺِْŸا ِÙَĩْđِĬ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ dedi.
İşte bu mezkûr hakikatleri ve şehâdetleri ifade manas ıyla Birinci Maka-
m’ ın Alt ınc ı Mertebesi’nde :
 ِďĻِĩَä َאعُĩْäإِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 َאتِ،éĻِāَęْĤا َאتِĬْزُوĳَĩْĤا َאıِĜأَوْرَا َאتِĩِĥِכَÖ َאتِ،ĝِĈَّאĭĤا َאتِéِّ×َùُĩْĤا َאتِÜَא×َّĭĤوَا َאرِåْüَْŶا َاعِĳْĬأَ
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
3 İman nimetini bah şeden Allah ’a hamdolsun..
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  337
 ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َאتِ،ĕĻِĥَ×ْĤا َאتِĩَčَÝْĭُĩْĤا َאİَאرِĩْàوَأَ َتِ،ŻĺِõَåْĤا َאتِĭَّĺَõُĩْĤا َאİَאرِİوَأَزْ
 ِ،óĺِĳْāَّÝĤوَا ِīĻِĺْõَّÝĤوَا ِõĻِĻْĩَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَèوَ ٍ،Ùَĩْèوَرَ ٍïْāَĝِÖ َאنِ،ùْèِْŸوَا َامِóِْכْŸوَا َאمِđْĬِْŸا ِÙَĝĻِĝَè
 ِÙَĭِĺَא×َÝُĩْĤا َאتِĭَّĺَõُĩْĤا َאتِĬْزُوĳَĩْĤا َאİَرِĳُĀ ِďĻِĩَä ِçْÝَĘ ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĤَźدَ ِÙَّĻِđْĉَĜ َďَĨ ٍ،Ùَĩِכْèوَ ِرَادَةٍÍِÖ
1.ُودَةٍïْđَĨ رَةٍĳُāْéَĨ ٍÙَıِÖَאýَÝُĨ ٍÙَĥِàَאĩَÝُĨ َّאتٍ×َèوَ َאتٍ،ĺَĳَĬ ْīِĨ ُودَةِ،ïْéَĩْĤا ِóْĻَĕْĤا ِÙَĐِّĳَĭَÝُĩْĤا
denilmiş.
Sonra seyahat-i fikriyede bulunan o merakl ı ve terakki ile zevki ve 
şevki artan dünya  yolcusu , bahar bahçesinden bir bahar kadar bir güldeste-i 
mârifet ve iman al ıp gelirken; hayvanât  ve tuyur  âleminin  kap ısı hakikat-bîn 
olan akl ına ve mârifet-â şina olan fikrine  aç ıldı. Yüz bin ayr ı ayr ı seslerle 
ve çeşit çeşit dillerle onu içeriye ça ğırdılar, “Buyurun!” dediler. O da girdi ve 
gördü ki:
Bütün hayvanât  ve kuşlar ın bütün nevileri ve tâifeleri ve milletleri, bilitti-
fak, lisân- ı kâl  ve lisân- ı hâlleriyle 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź deyip, zemin yüzünü bir zikir-
hâne ve muazzam bir meclis-i tehlil sûretine çevirmi şler; her biri bizzat birer 
kaside-i rabbânî, birer kelime-i sübhânî ve mânidâr birer harf-i rahmânî hük-münde Sâni ’lerini tavsif edip hamd  ü senâ ediyorlar vaziyetinde gördü. Güya 
o hayvanlar ın ve kuşlar ın duygular ı ve kuvâlar ı ve cihazlar ı ve âzâlar ı ve âlet-
leri, manzum ve mevzûn kelimelerdir ve muntazam ve mükemmel sözlerdir. Onlar ın bunlarla Hallâk ve Rezzâk’lar ına şükür ve vahdâniyetine şehâdet ge-
tirdiklerine kat’î delâlet  eden üç muazzam ve muh it hakikatleri mü şâhede etti.
Birincisi : Hiçbir cihetle serseri tesadüfe ve kör kuvvete ve şuursuz tabiata 
havalesi mümkün olmayan hiçten, hakimâne îcad  ve sanat-perverâne ibda ’ 
ve ihtiyârkârâne ve alîmâne halk ve in şâ ve yirmi cihetle ilim  ve hikm et ve 
iradenin cilvesini gösteren ruhland ırmak ve ihya etmek hakikatidir ki; zîruhlar 
adedince şahidleri bulunan bir burhan -ı bâhir olarak Zât- ı Hayy- ı Kayyûm’un 
vücûb-u vücûduna ve s ıfât- ı seb’as ına ve vahdetine şehâdet eder.
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki mizanl ı ve fesahatli yapraklar ının ve süslü ve cezâletli 
çiçeklerinin ve intizaml ı ve belâgatli meyvelerinin kelimeleriyle konu şan ve tesbih eden bütün a ğaç 
ve nebat nevilerinin icmâ ı, birbirinin misli ve benzeri olan mahdut çekirdek ve habbeciklerden süslü 
ve birbirinden farkl ı ve mütenevvi, gayr-i mahdut sûretlerinin hepsinin birden fethi hakikatinin kat’î 
delâletiyle beraber, kasdî ve rahmetli in’am, ikram, ihsan hakikatlerinin ve iradeli ve hikmetli temyiz ve tezyin ve tasvir hakikatinin azamet-i ihatas ının şehadetiyle, icmâ ile O’nun vahdet içindeki vücûb-u 
vücûduna delâlet eder.
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
338  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İkincisi : O hadsiz masnûlarda biribirinden simaca fârikal ı, zînetli ve mik-
tarca mizanl ı ve sûretçe intizaml ı bir tarzdaki temyizden, tezyinden, tasvirden 
öyle azametli ve kuvvetli bir hakikat görünür ki; Kâdir-i külli şey ve Âlim-i külli 
şey’den ba şka hiçbir şey, bu her cihetle binlerle harikalar ı ve hikmetleri gös-
teren ihatal ı fiile sahip olamaz ve hiçbir imkân ve ihtimal yok.
Üçüncüsü : Birbirinin misli ve ayn ı veya az farkl ı ve birbirine benzeyen 
mahsur ve mahdut yumurtalardan ve yumurtac ıklardan ve nutfe denilen su 
katrelerinden o hadsiz hayvanlar ın yüz binler çe şit tarzlarda ve birer mucize-i 
hikmet  mahiyetinde bulunan sûretlerini, gayet muntazam ve muvâzeneli ve 
hatas ız bir heyette açmak ve fethetmek öyle parlak bir hakikattir ki; hayvanlar 
adedince senedler, deliller o hakikati tenvir eder.
İşte bu üç hakikatin ittifak ıyla hayvanlar ın bütün envâ ı, beraber öyle bir 
َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź deyip şehâdet getiriyorlar ki; güya zemin, büyük bir insan gibi bü-
yüklüğü nisbetinde َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź diyerek semâvât e hline işittiriyor mahiyetinde 
gördü ve tam ders ald ı. Birinci Makam’ ın Yedinci Mertebesi’nde  bu mezkûr 
hakikatleri ifade manas ıyla:
 ِďĻِĩَä َאقُęِّÜاِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 َא،ıِÜَّאĻِّùِèوَ َא،İَاĳُĜوَ َא،ıِّøَاĳَè َאتِĩِĥِכَÖ َاتِïِİَّאýĤا َاتِïِĨَאéْĤا رِĳُĻُّĉĤوَا َאتِĬَاĳَĻَéْĤا َاعِĳْĬأَ
 َאıَאئِąْĐوَأَ َאıِèَارِĳَäوَ َאıِÜَאزَاıِä َאتِĩِĥِכَÖوَ َאتِ،éĻِāَęْĤا َאتِĩَčَÝْĭُĩْĤا َאتِĬْزُوĳَĩْĤا َאıِęَאئِĉَĤوَ
 َاعِïْÖِْŸوَا ِďْĭُّāĤوَا َאدِåĺِْŸا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ َאتِ،ĕĻِĥَ×ْĤا ِÙَĥَّĩُכَĩْĤا َאıِÜَźوَاٰ
 َďَĨ ِ،ÙَĩِכْéْĤِאÖ ِóĺِĳْāَّÝĤوَا ِóĺِïْĝَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَèوَ ِ،ïْāَĝْĤِאÖ ِīĻِĺْõَّÝĤوَا ِõĻِĻْĩَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَèوَ ِْرَادِةِ،ŸِאÖ
 ْīِĨ رَةِĳُāْéَĩْĤا ِóْĻَĔ ِÙَĐِّĳَĭَÝُĩْĤا ِÙَęِĤَאíَÝُĩْĤا ِÙَĩَčَÝْĭُĩْĤا َאİَرِĳُĀ ِďĻِĩَä ِçْÝَĘ ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĤَźدَ ِÙَّĻِđْĉَĜ
1.ُودَةٍïْéَĨ رَةٍĳُāْéَĨ ٍÙَıِÖَאýَÝُĨ ٍÙَĥِàَאĩَÝُĨ َاتٍóَĉَĜوَ َאتٍąْĻَÖ
denilmiştir.
Sonra o mütefekkir yolcu, mârifet-i ilâhiyenin hadsiz mertebelerin-
de ve nihâyetsiz ezvâk ında ve envâr ında daha ileri gitmek için  insanlar 
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki mevzûn, muntazam, fasih hâsselerinin ve kuvvelerinin 
ve hissiyat ve latîfelerinin kelimeleriyle ve mükemmel ve beli ğ cihâzât ve cevarih ve âlât ve âzâlar ının 
kelimeleriyle hamd ve şehadet eden bütün hayvanat ve tuyur nevilerinin ittifak ı, birbirinin misli ve 
benzeri, mahsur ve mahdut say ıda yumurta ve katrelerden muntazam, muhtelif, mütenevvi ve gayr-i 
mahsur sûretlerinin fethi hakikatinin kat’î delâletiyle beraber, iradeli îcad ve sun’ ve ibdâ hakikatinin ve kasdî temyiz ve tezyin hakikatinin ve hikmetli takdir ve tasvir hakikatinin azamet-i ihatas ının şeha-
detiyle, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  339
âlemine ve be şer dünyas ına girmek isterken, ba şta enbiyâlar  olarak onu 
içeriye davet ettiler, o da girdi. En evvel geçmi ş zaman ın menziline bakt ı, 
gördü ki:
Nev-i beşerin en nurânî ve en mükemmeli olan umum peygamberler1 
(aleyhimüsselâm)  bilicmâ, beraber 2َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź deyip zikrediyorlar.. ve parlak ve 
musaddak olan hadsiz mucizâtlar ının kuvvetiyle tevhidi iddia ediyorlar.. ve 
beşeri, hayvaniyet mertebesinden melekiyet derecesine ç ıkarmak için onlar ı 
iman- ı billâha davet ile ders veriyorlar, gördü. O da o nurânî medresede diz 
çöküp derse oturdu, gördü ki:
Meşâhir-i insaniyenin en yüksekleri ve namdarlar ı olan o üstadlar ın her 
birisinin elinde Hâl ık-ı kâinat  taraf ından verilmi ş nişâne-i tasdik olarak muci-
zeler bulundu ğundan.. her birinin ihbar ı ile beşerden bir tâife-i azime ve bir 
ümmet tasdik edip imana geldiklerinden.. o yüz bin ciddî ve do ğru zâtlar ın 
icmâ  ve ittifakla hüküm ve tasdik ettikleri bir hakikatin ne kadar kuvvetli ve 
kat’i oldu ğunu k ıyas edebildi. Ve bu kuvvette bu kadar muhbir-i sâd ıklar ın 
hadsiz mucizeleriyle imza ve isbat ettikleri bir hakikati inkâr eden ehl-i dalâ-letin ne derece hadsiz bir hata, bir cinayet ettiklerini ve ne kadar hadsiz bir azaba müstehak  olduklar ını anlad ı. Ve onlar ı tasdik edip iman getirenlerin ne 
kadar hakl ı ve hakikatli olduklar ını bildi, iman kudsiyetinin büyük bir merte-
besi daha ona göründü.
Evet enbiyây ı 
(aleyhimüsselâm) , Cenâb- ı Hak  taraf ından fiilen tasdik hük-
münde olan hadsiz mucizâtlar ından.. ve hakkaniyetlerini gösteren, muâr ız-
lar ına gelen semâvî pek çok tokatlar ından.. ve hak olduklar ına delâlet  eden 
şahsî kemâlâtlar ından ve hakikatli tâlimatlar ından.. ve do ğru olduklar ına şe-
hâdet eden kuvvet-i imanlar ından ve tam ciddiyetlerinden ve fedakârl ıklar ın-
dan.. ve ellerinde bulunan kudsî kitap ve suhuflar ından.. ve onlar ın yollar ı 
doğru ve hak oldu ğuna şehâdet eden ittibâlar ıyla hakikate, kemâlâta, nura 
vas ıl olan hadsiz tilmizlerinden ba şka, onlar ın ve o pek ciddî muhbirlerin müs-
bet meselelerde icmâ ı ve ittifak ı ve tevâtürü ve isbatta tevâfuku ve tesanüdü 
ve tetâbuku, öyle bir hüccettir ve öyle bir kuvvettir ki; dünyada hiçbir kuvvet, karşısına ç ıkamaz ve hiçbir şüphe ve tereddüdü b ırakmaz. Ve iman ın erkân ın-
da umum enbiyây ı 
(aleyhimüsselâm)  tasdik dahi dahil olmas ı, o tasdik büyük bir 
kuvvet menba ı olduğunu anlad ı. Onlar ın derslerinden çok feyz-i imanî ald ı.
1 Bkz.: En’âm sûresi, 6/86-87 ; A’râf sûresi, 7/144 ; Nahl sûresi, 16/121 ...
2 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
340  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İşte bu yolcunun mezkûr dersini ifade manas ında Birinci Makam’ ın Se-
kizinci Mertebesi’nde :
 َّةِĳُĝِÖ َאءِ،Ļِ×ْĬَْŶا ِďĻِĩَä َאعُĩْäإِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
1.ِÙَĜَّïَāُĩْĤا ِÙَĜِّïَāُĩْĤا َةِóِİَא×ْĤا ُħِıِÜَاõِåْđُĨ
denilmiş.
Sonra iman ın kuvvetinden ulvi bir zevk-i hakikat alan o seyyah- ı tâ-
lip, enbiyân ın (aleyhimüsselâm)  meclisinden gelirken, ulemân ın ilmelyakîn  sûre-
tinde kat’î ve kuvvetli delillerle enbiyâlar ın (aleyhimüsselâm)  dâvâlar ını isbat eden 
ve asfiya  ve s ıddîkîn  denilen  mütebahhir müçtehit muhakkikler , onu ders-
hânelerine ça ğırdılar. O da girdi, gördü ki:
Binlerle dâhi ve yüz binlerle müdakkik  ve yüksek ehl-i tahkik , k ıl kadar 
bir şüphe b ırakmayan tetkikât- ı amîkalar ıyla, başta vücûb-u vücûd ve vahdet  
olarak müsbet mesâil-i imaniyeyi isbat ediyorlar. Evet, istidatlar ı ve meslekleri 
muhtelif oldu ğu hâlde usûl ve erkân- ı imaniyede onlar ın müttefikan ittifaklar ı 
ve her birisinin kuvvetli ve yakînî burhanlar ına istinadlar ı öyle bir hüccettir ki; 
onlar ın mecmûu kadar bir zekâvet ve dirâyet sahibi olmak ve burhanlar ının 
umumu kadar bir burhan  bulmak mümkün ise kar şılar ına ancak öyle ç ıkıla-
bilir. Yoksa o münkirler, yaln ız cehalet ve echeliyet ve inkâr ve isbat olunma-
yan menfî meselelerde inat ve göz  kapamak sûretiyle kar şılar ına ç ıkabilirler. 
Gözünü kapayan, yaln ız kendine gündüzü gece  yapar...
Bu seyyah, bu muhte şem ve geni ş dershânede, bu muhterem ve müte-
bahhir üstadlar ın neşrettikleri nurlar ın, zeminin yar ısını bin seneden ziyade 
ışıkland ırdığını bildi ve öyle bir kuvve -i mâneviyeyi buldu ki, bütün ehl-i inkâr 
toplansa onu k ıl kadar şaşırtmaz ve sarsmaz.
İşte bu yolcunun dershâneden ald ığı derse bir k ısa işaret olarak Birinci 
Makam’ ın Dokuzuncu Mertebesi’nde :
 َّةِĳُĝِÖ َאءِĻِęْĀَْŶا ِďĻِĩَä َאقُęِّÜاِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
2.ِÙَĝِęَّÝُĩْĤا ِÙَĝَّĝَéُĩْĤا َةِóِİَّاõĤا ُħِıِĭĻِİَاóَÖ
denilmiş.
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Allah ki bütün enbiyân ın, tasdik edici ve tasdike mazhar mûcizât- ı bâhi-
relerinin kuvvetiyle ittifaklar ı, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
2 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Allah ki bütün asfiyân ın muhakkak, müttefik, parlak burhanlar ının 
kuvvetiyle ittifaklar ı, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  341
Sonra iman ın daha ziyade kuvvetlenmesinde ve inki şafında ve ilmel-
yakî n derecesinden aynelyakîn  mertebesine terakkisindeki envâr ı ve ez-
vâk ı görmeye çok mü ştâk  olan o mütefekkir yolcu , medreseden gelirken 
hadsiz küçük tekyelerin ve zaviyelerin telâhukuyla tevessü eden gayet feyizli ve nurlu ve sahra geni şliğinde bir tekye, bir hankâh, bir zikirhâne, bir ir şad-
gâhta ve cadde-i kübrâ-y ı Muhammedî’nin 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ve Mirac- ı Ah-
medî’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  gölgesinde hakikate çal ışan ve hakka eri şen ve 
aynelyakîne yeti şen binlerle ve milyonlarla kudsî mür şidler onu dergâha ça-
ğırdılar. O da girdi, gördü ki:
O ehl-i ke şif ve keramet mür şidler; keşfiyatlar ına ve mü şâhedelerine ve 
kerametlerine istinaden bilicmâ, müttefikan 1َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź diyerek, vücûb-u vü-
cûd ve vahdet -i rabbâniyeyi kâinata ilân ediyorlar. Güne şin ziyas ındaki yedi 
renk ile güne şi tan ımak gibi, yetmi ş renk ile belki esmâ-y ı hüsnâ  adedince, 
Şems-i Ezelî’nin ziyas ından tecellî eden ayr ı ayr ı, nurlu renkler ve çe şit çeşit, 
ziyal ı levnler ve ba şka başka, hakikatli tarikatler ve muhtelif, do ğru meslekler 
ve mütenevvî , hakl ı meşreblerde bulunan o kudsî dâhilerin ve nurânî âriflerin 
icmâ  ve ittifakla imza ettikleri bir hakikatin ne derece zâhir ve bâhir oldu ğu-
nu aynelyakîn  müşâhede etti. Ve enbiyân ın (aleyhimüsselâm)  icmâ ı ve asfiyan ın 
ittifak ı ve evliyan ın tevâfuku ve bu üç icmâ ın birden ittifak ı, güneşi gösteren 
gündüzün ziyas ından daha parlak gördü.
İşte bu misafirin tekyeden ald ığı feyze k ısa bir işaret olarak Birinci Maka-
m’ ın Onuncu Mertebesi’nde :
 ْ،ħِıِÜَّאĻِęْýِכَÖ َאءِĻِĤَْوْŶا َאعُĩْäإِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
2.ِÙَĜَّïَāُĩْĤا ِÙَĝَّĝَéُĩْĤا َةِóِİَّאčĤا ُħِıِÜَאĨَاóوَכَ
denilmiş.
Sonra kemâlât- ı insaniyenin en mühimmi ve en büyü ğü, belki bilcümle 
kemâlât- ı insaniyenin menba ı ve esas ı, iman- ı billâhtan ve mârifetullahtan ne-
şet eden muhabbetullah oldu ğunu bilen o dünya  seyyah ı, bütün kuvvetiyle ve 
letâifiyle iman ın kuvvetinde ve mârifetin inki şafında daha ziyade terakki etme-
sini istemek fikriyle ba şını kald ırdı ve semâvâta bakt ı. Kendi akl ına dedi ki:
“Madem kâinatta en k ıymettar şey hayatt ır ve kâinat ın mevcudât ı hayata
1 “Allah, o hak Mabuddur ki kendisinden ba şka hiçbir ilâh yoktur.” (Bakara sûresi, 2/163 , 255 ; Âl-i 
İmran sûresi, 3/2 , 6 , 18 ; Nisâ sûresi, 4/87 ; … )
2 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki bütün evliyan ın muhakkak, musaddak, zahir ke şif ve 
kerametlerinin icmâ ı, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
342  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
musahhard ır.. ve madem zîhayat ın en k ıymettar ı zîruhtur ve zîruhun en k ıy-
mettar ı zîşuurdur.. ve madem bu k ıymettarl ık için küre-i zemin, zîhayat ı müte-
mâdiyen  çoğaltmak için her as ır, her sene dolar, bo şalır; elbette ve her hâlde, 
bu muhte şem ve müzeyyen  olan semâvât ın dahi kendisine münasip ahalisi 
ve sekenesi, zîhayat ve zîruh ve zî şuurlardan vard ır1 ki; huzur-u Muhamme-
dî’de (aleyhissalâtü vesselâm)  sahabelere görünen Hazreti Cebrail (aleyhisselâm) ’ın te-
messülü2 gibi melâikeleri  görmek ve onlarla konu şmak hâdiseleri tevâtür sû-
retinde eskidenberi nakil ve rivâyet ediliyor.3 Öyle ise ke şke ben, semâvât  ehli 
ile dahi görü şseydim; onlar ne fikirde olduklar ını bilseydim! Çünkü Hâl ık-ı 
kâinat  hakk ında en mühim söz onlar ınd ır.” diye dü şünürken, birden semâvî 
şöyle bir sesi i şitti:
“Madem bizim ile görü şmek ve dersimizi dinlemek istersin; bil ki ba şta 
Hazreti Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm)  ve Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan  olarak 
bütün peygamberlere vas ıtam ızla gelen mesâil-i imaniyeye en evvel biz iman 
etmişiz. Hem insanlara temessül edip görünen ve bizlerden olan ervah- ı tay-
yibe, bilâ-istisna ve bilittifak, bu kâinat Hâl ık’ının vücûb-u vücûduna ve s ıfât- ı 
kudsiyesine şehâdet edip birbirine muvâf ık ve mutâb ık olarak ihbar etmi şler. 
Bu hadsiz ihbârât ın tevâfuku ve tetâbuku, güne ş  gibi sana bir rehberdir.” de-
diklerini bildi. Ve onun nur-u iman ı parlad ı. Zeminden göklere ç ıktı.
İşte bu yolcunun melâikeden ald ığı derse k ısa bir işaret olarak Birinci 
Makam’ ın On Birinci Mertebesi’nde :
 َאرِčْĬَِŶ َīĻِĥِّáَĩَÝُĩْĤاَ ِÙٰئِכَĥَĩْĤا َאقُęِّÜاِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
4.ِÙَĝِĘَاĳَÝُĩْĤا ِÙَĝِÖَאĉَÝُĩْĤا ُħِıِÜَאرَا×ْìِÍِÖ ِóَýَ×ْĤا َاصِّĳَì َďَĨ َīĻِĩِّĥَכَÝُĩْĤوَا َّאسِĭĤا
1 Bkz.: Sâffât sûresi, 37/164-166; Nahl sûresi, 16/49-50 ; Tirmizî, zühd  9; İbni Mâce, zühd  19; Ahmed 
İbni Hanbel, el-Müsned  5/173.
2 Bkz.: Buhârî, îmân  37, menâk ıb 25; Müslim, îmân  1, 10, fezâilü’s-sahâbe  100.
3 Hz. İbrahim (aleyhisselâm)*1, Hz. Lût (aleyhisselâm)*2, sahabeden Irbâd İbni Sâriye*3, İmrân İbni Husayn*4 
ve Hz. Selman*5 melek görenler aras ındad ır, ayr ıca Cenâb- ı Hak (celle celâlüh) , Benî İsrâil’den 3 ki şiye, 
onlar ı imtihan etmek üzere bir melek göndermi ştir: Buhârî, enbiyâ  51; Müslim, zühd  10.
*1 Bkz.: Hûd sûresi, 11/70; Ankebût sûresi, 29/31; Zâriyât sûresi, 51/28.
*2 Bkz.: Hûd sûresi, 11/77; Ankebût sûresi, 29/33.
*3 Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr  18/245.
*4 Bkz.: el-Hâkim, el-Müstedrek  3/536; el-Bezzâr, el-Müsned  9/19; et-Tahâvî, Şerhu meâni-
’l-âsâr  4/324.
*5 Bkz.: Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  1/204; İbnü’l-Cevzî, Sıfatü’s-safve  1/551.
4 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Allah ki insanlar ın nazar ına temessül eden ve be şerin havas k ısm ıyla 
konuşan melâikenin ittifak ı, birbirine tetabuk ve tevafuk eden ihbarat ıyla, O’nun vahdet içindeki 
vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  343
denilmiştir.
Sonra pür-merak ve pür-i ştiyak o misafir, âlem -i şehâdet ve cismânî ve 
maddî cihetinde mahsus tâifelerin dillerinden ve lisân- ı hâllerinden ders ald ı-
ğından, âlem-i gayb  ve âlem-i berzahta dahi mütâlaa ile bir seyahat ve bir 
taharri-i hakikat arzu ederken , her tâife-i insaniyede bulunan ve kâinat ın 
meyvesi olan insan ın çekirde ği hükmünde bulunan ve küçüklü ğü ile beraber, 
mânen kâinat kadar inbisat edebilen müstakîm ve münevver ak ıllar ın, se-
lim ve nurânî kalblerin  kap ısı aç ıldı, bakt ı ki:
Onlar, âlem -i gayb ve âlem-i şehâdet  ortas ında insanî berzahlard ır.. ve 
iki âlemin birbiriyle temaslar ı ve muameleleri, insana nisbeten o noktalar-
da oluyor gördü ğünden kendi ak ıl ve kalbine dedi ki: “Gelin, bu emsâlini-
zin kap ısından hakikate giden yol daha k ısad ır! Biz öteki yollardaki dillerden 
ders ald ığımız gibi değil, belki iman noktas ındaki ittisaflar ından ve keyfiyet 
ve renklerinden, mütâlaam ız ile istifade etmeliyiz.” dedi, mütâlaaya ba şlad ı, 
gördü ki:
İstidatlar ı gayet muhtelif ve mezhepleri birbirinden uzak ve muhalif olan 
umum istikametli ve nurlu ak ıllar ın iman ve tevhiddeki ittisafkârâne ve râsihâ-
ne itikatlar ı, tevâfuk.. ve sebatkârâne ve mutmainnâne kanaat ve yakînleri te-
tâbuk ediyor. Demek, tebeddül  etmeyen bir hakikate dayan ıp bağlanm ışlar.. 
ve kökleri metin bir hakikate girmi ş, kopmuyor. Öyle ise bunlar ın nokta-y ı 
imaniyede ve vücûb ve tevhidde icmâlar ı, hiç kopmaz bir zincir-i nurânîdir ve 
hakikate aç ılan ışıklı bir penceredir.
Hem gördü ki: Meslekleri birbirinden uzak ve me şrepleri birbirine mübâ-
y in olan o umum selim ve nurânî kalblerin erkân- ı imaniyedeki müttefikâne 
ve itmînankârâne ve müncezibâne ke şfiyat ve mü şâhedâtlar ı birbirine tevâfuk 
ve tevhidde birbirine mutâb ık ç ıkıyor.
Demek, hakikate mukabil ve vâs ıl ve mütemessil bu küçücük birer ar ş-ı 
mârifet-i rabbâniye ve bu câmî birer ayna-y ı samedâniye  olan nurânî kalbler, 
şems-i hakikate kar şı aç ılan pencerelerdir.. ve umumu birden güne şe ayna-
dar lık eden bir deniz  gibi, bir ayna-y ı âzamd ır. Bunlar ın vücûb-u vücûdda ve 
vahdette ittifaklar ı ve icmâlar ı hiç şaşırmaz ve şaşırtmaz bir rehber-i ekmel  
ve bir mür şid-i ekberdir. Çünkü hiçbir cihetle hiçbir imkân ve hiçbir ihtimal 
yok ki, hakikatten ba şka bir vehim ve hakikatsiz bir fikir ve as ılsız bir s ıfat, bu 
kadar müstemirrâne ve râsihâne, bu pek büyük ve keskin gözlerin umumu-nu birden aldats ın, galat- ı hisse uğrats
ın. Buna ihtimal veren bozulmu ş ve 
344  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
çürümüş bir akla, bu kâinat ı inkâr eden ahmak sofestâîler dahi raz ı olmazlar, 
reddederler diye anlad ı. Kendi ak ıl ve kalbiyle beraber 1ِّٰųِאÖ ُÛْĭَĨاٰ dediler.
İşte bu yolcunun müstakîm ak ıllardan ve münevver kalblerden istifade 
ettiği mârifet-i imaniyeye k ısa bir işaret olarak Birinci Makam’ ın On İkinci ve 
On Üçüncü Mertebesi’nde :
 لِĳُĝُđْĤا َאعُĩْäإِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِėُĤَאíَÜ َďَĨ ِ،ÙَĝِÖَאĉَÝُĩْĤا َאıِÜَאĭĻِĝَĺوَ َא،ıِÜَאĐَאĭَĝِÖوَ ِÙَĝِĘَاĳَÝُĩْĤا َאıِÜَאدَاĝِÝْĐِאÖ َّرَةِ،ĳَĭُĩْĤا ِÙَĩĻِĝَÝْùُĩْĤا
 ِÙَĩĻِĥَّùĤا بِĳُĥُĝْĤا َאقُęِّÜاِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ َاñوَכَ.. ِÕِİَاñَĩْĤوَا َادَاتِïْđِÝْøِْźا
2.َאرِبِýَĩْĤوَا ِכِĤَאùَĩْĤا ِīُĺَא×َÜ َďَĨ ِ،ÙَĝِĘَاĳَÝُĩْĤا َאıِÜَاïَİَאýُĩِÖوَ ِÙَĝِÖَאĉَÝُĩْĤا َאıِÜَّאĻِęْýِכَÖ ِ،ÙَّĻِĬرَاĳُّĭĤا
denilmiş.
Sonra âlem -i gaybe yak ından bakan ve ak ıl ve kalbde seyahat eden o 
yolcu, “Acaba âlem-i gayb  ne diyor?” diye merakla o kap ıyı da şöyle bir fikir 
ile çald ı. Yani, madem bu cismânî âlem-i şehâdette bu kadar zînetli ve sanatl ı, 
hadsiz masnûlar ıyla kendini tan ıttırmak.. ve bu kadar tatl ı ve süslü, nihâyetsiz 
nimetleriyle kendini sevdirmek.. ve bu kadar mucizeli ve maharetli, hesaps ız 
eserleriyle gizli kemâlât ını bildirmek, kavilden ve tekellümden daha zâhir bir 
tarzda fiilen isteyen ve hâl diliyle bildiren bir Zât, perde-i gayb  taraf ında bu-
lunduğu bilbedâhe anla şılıyor. Elbette ve her hâlde, fiilen ve hâlen oldu ğu 
gibi kavlen ve tekellümen dahi konu şur, kendini tan ıttırır, sevdirir, Öyle ise 
âlem-i gayb cihetinde O’nu, O’nun tezahürat ından bilmeliyiz dedi, kalbi içe-
riye girdi, ak ıl gözüyle gördü ki:
Gayet kuvvetli bir tezahüratla vahiylerin hakikati , âlem -i gayb ın her ta-
raf ında, her zamanda hükmediyor. Kâinat ın ve mahlûkat ın şehâdetlerinden 
çok kuvvetli bir şehâdet, vücûd ve tevhid , Allâmü’l-guyûb’dan vahiy ve ilham 
hakikatleriyle geliyor. Kendini ve vücûd ve vahdetini, yaln ız masnûlar ının şe-
hâdetlerine b ırakm ıyor. Kendisi, kendine lây ık bir kelâm- ı ezelî ile konu şuyor. 
Her yerde, ilim  ve kudretiyle hâz ır ve nâz ırın kelâm ı dahi hadsizdir. Ve kelâ-
mının manas ı O’nu bildirdi ği gibi, tekellümü dahi O’nu, s ıfât ıyla bildiriyor.
1 Allah’a iman ettim.
2 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ki istidat ve mezheplerinin farkl ılığıyla beraber bütün 
münevver ve müstakîm ak ıl sahiplerinin birbirine tetabuk eden kanaat ve yakînleri, O’nun vahdet 
içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder. Kezâ, birbirine mütebayin meslek ve me şreplerine ra ğmen 
bütün selim ve nuranî kalb sahiplerinin birbirine tetabuk eden ke şifleri ve birbirine tevafuk eden mü şa-
hedeleri de O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  345
Evet, yüz bin peygamberlerin (aleyhimüsselâm)  tevâtürleriyle.. ve ihbârâtla-
rının vahy-i ilâhîye mazhariyet  noktas ında ittifaklar ıyla.. ve nev-i be şerden 
ekseriyet-i mutlakan ın tasdik-gerdesi ve rehberi ve muktedâs ı ve vahyin se-
mereleri ve vahy-i me şhud olan kütüb-ü mukaddese ve suhuf-u semâviyenin 
delâil ve mucizâtlar ıyla hakikat-i vahyin tahakkuku ve sübutu, bedâh et dere-
cesine geldi ğini bildi ve vahyin hakikati be ş hakikat-i kudsiyeyi ifade ve ifâza 
ediyor, diye anlad ı.
Birincisi : 1ِóَýَ×ْĤا لِĳُĝُĐ ĵٰĤإِ ُÙَّĻِıٰĤِْŸا َتُźُّõَĭَّÝĤاَ denilen, be şerin ak ıllar ına ve 
fehimlerine göre konu şmak, bir tenezzül-ü ilâhîdir. Evet, bütün zîruh mahlû-
kat ını konuşturan ve konu şmalar ını bilen, elbette kendisi dahi o konu şmalara 
konuşmas ıyla müdahele etmesi, rubûbiyetin muktezas ıdır.
İkincisi : Kendini tan ıttırmak için kâinat ı, bu kadar hadsiz masraflarla ba ş-
tan başa harikalar içinde yaratan ve binler dillerle kemâlât ını söylettiren, el-
bette kendi sözleriyle dahi kendini tan ıttıracak.
Üçüncüsü : Mevcudât ın en müntehab ı ve en muhtac ı ve en nâzenini ve 
en müştâk ı olan hakikî insanlar ın münâcâtlar ına ve şükürlerine, fiilen muka-
bele ettiği gibi kelâm ıyla da mukabele etmek, hâl ıkıyetin şe’nidir.
Dördüncüsü : İlim ile hayat ın zaruri bir lâz ımı ve ışıklı bir tezâhürü olan 
mükâleme s ıfat ı, elbette ihatal ı bir ilmi ve sermedî bir hayat ı taşıyan Zât’ta, 
ihatal ı ve sermedî bir sûrette bulunur.
Beşincisi : En sevimli ve muhabbetli ve endi şeli ve nokta-y ı istinada en 
muhtaç ve sahibini ve mâlikini bulmaya en mü ştâk , hem fakir ve âciz bulunan 
mahlûkatlar ına acz  ve iştiyak ı, fakr ve ihtiyac ı ve endişe-i istikbali ve muhab-
beti ve peresti şi veren bir Zât, elbette kendi vücûdunu onlara tekellümü ile 
iş’ar etmek, ulûhiyetin muktezas ıdır.
İşte, tenezzül-ü ilâhî ve taarrüf-ü rabbânî ve mukabele-i rahmânî ve mü-
kâleme-i sübhânî ve i ş’âr- ı samedânî hakikatlerini tazammun eden umumî, 
semâvî vahiylerin icmâ  ile Vâcibü’l-vücûd ’un vücûduna ve vahdetine delâlet-
leri, öyle bir hüccettir ki gündüzdeki güne şin şuâât ının güneşe şehâdetinden 
daha kuvvetlidir, diye anlad ı.
Sonra ilhamlar  cihetine bakt ı, gördü ki: Sâd ık ilhamlar, gerçi bir cihette 
vahye benzerler ve bir nevi mükâleme-i rabbâniyedir, fakat iki fark vard ır:
1 Cenâb- ı Hakk ’ın konuşmas ı, kullar ın anlay ış seviyelerine göredir.
346  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Birincisi : İlhamdan çok yüksek olan vahyin, ekseri melâike  vas ıtas ıy-
la.. ve ilham ın, ekseri vas ıtas ız olmas ıdır. Meselâ, nas ıl ki bir padi şah ın iki 
sûretle konu şmas ı ve emirleri var.
Birisi : Haşmet-i saltanat ve hâkimiyet-i umumiye haysiyetiyle bir yâveri-
ni, bir vâliye gönderir. O hâkimiyetin ihti şam ını ve emrin ehemmiyetini göster-
mek için bazen, vas ıta ile beraber bir içtima yapar, sonra ferman tebli ğ edilir.
İkincisi : Sultanl ık unvan ıyla ve padi şahl ık umumi ismiyle de ğil, belki ken-
di şahs ıyla hususi bir münasebeti ve cüz’î bir muamelesi bulunan has bir hiz-
metçisi ile veya bir âmî raiyetiyle ve hususi telefonuyla hususi konu şmas ıdır.
Öyle de Padi şah- ı Ezelî’nin, “Umum Âlemlerin Rabbi” ismiyle ve “Kâinat 
Hâl ıkı” unvan ıyla, vahiy ile ve vahyin hizmetini gören şümûllü ilhamlar ıyla 
mükâlemesi oldu ğu gibi; her bir ferdin, her bir zîhayat ın “Rabbi ve Hâl ıkı” 
olmak haysiyetiyle, hususi bir sûrette, fakat perdeler arkas ında onlar ın kabili-
yetine göre bir tarz- ı mükâlemesi var.
İkinci Fark : Vahiy gölgesizdir, sâfidir, havassa hast ır. İlham ise gölge-
lidir, renkler kar ışır, umumidir; melâike  ilhamlar ı ve insan ilhamlar ı ve 
hayvanât  ilhamlar ı gibi çeşit çeşit, hem pek çok envâlar ıyla denizlerin 
katreleri kadar kelimât- ı rabbâniyenin teksirine medar  bir zemin te şkil 
ediyor . 
ĹِّÖرَ َאتُĩِĥכَ َïَęْĭَÜ أَنْ َģْ×َĜ ُóْéَ×ْĤا َïِęَĭَĤ ĹِّÖرَ َאتِĩِĥِכَĤ َادًاïِĨ ُóْéَ×ْĤا כَאنَ ْĳَĤ ْģُĜ
1َدًاïَĨ ۪įِĥْáِĩِÖ َאĭِئْä ْĳَĤوَ
âyetinin bir vechini tefsir ediyor anlad ı.
Sonra ilham ın mahiyetine ve hikmetine ve şehâdetine bakt ı, gördü ki; 
mahiyeti ile hikmeti ve neticesi dört nurdan  terekküp ediyor:
Birincisi : Teveddüd-ü ilâhî denilen, kendini mahlûkat ına fiilen sevdirdi ği 
gibi kavlen ve huzuren ve sohbeten dahi sevdirmek, vedûdiyetin ve rahmâ-
niyetin  muktezas ıdır.
İkincisi : İbad ının dualar ına fiilen cevap verdi ği gibi kavlen dahi perdeler 
arkas ında icabet etmesi, rahîmiyetin  şe’nidir.
Üçüncüsü : Ağır beliyyelere ve şiddetli hâllere dü şen mahlûkatlar ının is-
timdatlar ına ve feryatlar ına ve tazarruâtlar ına fiilen imdat etti ği gibi, bir nevi 
1 “De ki: “Rabbimin sözlerini yazmak için en büyük okyanus mürekkep olsayd ı (hatta onun bir mislini de 
takviye gönderseydik), bu deniz  tükenir, Rabbimin sözleri yine de bitmezdi.” (Kehf sûresi, 18/109 ).
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  347
konuşmas ı hükmünde olan ilhâmî kaviller ile de imdada yeti şmesi, rubûbi-
yetin  lâz ımıdır.
Dördüncüsü : Çok âciz ve çok zay ıf ve çok fakir ve ihtiyaçl ı ve kendi Mâ-
lik’ini ve Hâmi’sini ve Müdebbir’ini ve Hafîz’ini bulmaya pek çok muhtaç ve müştâk  olan zîşuur  masnûlar ına, vücûdunu ve huzurunu ve himâyetini fiilen 
ihsas ettiği gibi bir nevi mükâleme-i rabbâniye hükmünde say ılan bir k ısım 
sâd ık ilhamlar perdesinde ve mahsus ve bir mahlûka bakan has bir vecihte, 
onun kabiliyetine göre, onun kalb  telefonuyla, kavlen dahi kendi huzurunu 
ve vücûdunu ihsas etmesi, 
şefkat-i ulûhiyetin  ve rahmet-i rubûbiyetin  zaru-
rî ve vacib bir muktezas ıdır, diye anlad ı.
Sonra ilham ın şehâdetine bakt ı, gördü; nas ıl ki güneşin –faraza– şuuru ve 
hayat ı olsayd ı ve o hâlde ziyas ındaki yedi rengi, yedi s ıfat ı olsayd ı o cihette 
ışığında bulunan şuâlar ı ve cilveleri ile bir tarz konu şmas ı bulunacakt ı. Ve bu 
vaziyette misalinin ve aksinin şeffaf şeylerde bulunmas ı.. ve her ayna ve her 
parlak şeyler ve cam parçalar ı ve kabarc ıklar ve katreler, hatta şeffaf zerreler 
ile her birinin kabiliyetine göre konu şmas ı.. ve onlar ın hâcât ına cevap verme-
si.. ve bütün onlar ın güneşin vücûduna şehâdet etmesi.. ve hiçbir i ş, bir işe 
mâni olmamas ı.. ve bir konu şmas ı, diğer konuşmaya müzahemet etmemesi, 
bilmüşâhede  görülece ği gibi; aynen öyle de ezel ve ebedin Zülcelâl Sultan ı ve 
bütün mevcudât ın Zülcemâl Hâl ık-ı Zîşân ı olan Şems-i Sermedî’nin mükâle-
mesi dahi, O’nun ilmi ve kudreti gibi küllî  ve muhit  olarak her şeyin kabiliyeti-
ne göre tecellî etmesi; hiçbir suâl, bir suâle.. bir i ş, bir işe.. bir hitap, bir hitaba 
mâni olmamas ı ve kar ıştırmamas ı bilbedâhe anla şılıyor. Ve bütün o cilveler, 
o konuşmalar ve ilhamlar, birer birer ve beraber, bilittifak o Şems-i Ezelî’nin 
huzuruna ve vücûb-u vücûduna ve vahdetine ve ehadiyetine delâl et ve şehâ-
det ettiklerini aynelyakîne yak ın bir ilmelyakîn  ile bildi.
İşte bu merakl ı misafirin âlem -i gayptan ald ığı ders-i mârifetine k ısa bir 
işaret olarak, Birinci Makam’ ın On Dördüncü ve On Be şinci Mertebele-
rinde :
 :۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُïَèَْŶا ُïِèَاĳْĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِ،ÙَّĻِĬَאéْ×ُّùĤا َאتِĩَĤُכَאĩْĥِĤوَ ِ،ÙَّĻِıٰĤِْŸا َتِźُّõَĭَّÝĥِĤ ِÙَĭِّĩَąَÝُĩْĤا ِÙَّĝَéْĤا َאتِĻَèَĳْĤا ِďĻِĩَä َאعُĩْäإِ
 ِÙَّĻِĬَاïَĩَّāĤا َאرَاتِđْüِْŹِĤوَ َאدِه۪،×ِĐ َאةِäَאĭُĨ َïْĭِĐ ِÙَّĻِĭٰĩْèَّóĤا َتِŻَÖَאĝُĩْĥِĤوَ ِ،ÙَّĻِĬَّאÖَّóĤا َאتِĘُّóَđَّÝĥِĤوَ
 ِÙَĜَّאدِāĤا َאتِĨَאıْĤِْŸا َאقُęِّÜاِ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ َاñوَכَ. ۪įِÜَאĜĳُĥْíَĩِĤ دِه۪ĳُäُĳِĤ
348  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
 َادَاتِïْĨِْŹِĤوَ ۪،įِÜَאĜĳُĥْíَĨ َاتِĳَĐَïِĤ ِÙَّĻِĭٰĩْèَّóĤا َאتِÖَאäِْŹِĤوَ ِ،ÙَّĻِıٰĤِْŸا َدُّدَاتِĳَّÝĥِĤ ِÙَĭِّĩَąَÝُĩْĤا
1.۪įِÜَאĐĳُĭْāَĩِĤ دِه۪ĳُäُĳِĤ ِÙَّĻِĬَאéْ×ُّùĤا َאتِøَאùْèِْŹِĤوَ َאدِه۪،×ِĐ َאتِàَאĕِÝْøِź ِÙَّĻِĬَّאÖَّóĤا
denilmiştir.
Sonra, o  dünya seyyah ı kendi akl ına dedi ki: “Madem bu kâinat ın mev-
cudât ıyla Mâlik’imi ve  Hâl ık’ımı ar ıyorum. Elbette her şeyden evvel bu mev-
cudât ın en meşhuru.. ve âdâs ının tasdikiyle dahi en mükemmeli.. ve en bü-
yük kumandan ı.. ve en namdar hâkimi.. ve sözce en yükse ği.. ve ak ılca en 
parlağı.. ve on dört asr ı fazileti ile ve Kur’ân’ ı ile ışıkland ıran  Muhammed-i 
Arabî   (aleyhissalâtü vesselâm) ’ı ziyaret etmek ve arad ığımı O’ndan sormak için  asr- ı 
saadete beraber gitmeliyiz.” diyerek, akl ıyla beraber o asra girdi, gördü ki:
O as ır hakikaten, o Zât (aleyhissalâtü vesselâm)  ile bir   saadet-i be şeriye asr ı 
olmuş. Çünkü en  bedevî, en  ümmî bir kavmi, getirdi ği  nur vâs ıtas ıyla, 
kısa bir zamanda dünyaya üstad ve hâkim eylemi ş.
Hem kendi akl ına dedi: “Biz, en evvel, bu fevkalâde Zât’ ın (aleyhissalâtü 
vesselâm)  bir derece k ıymetini ve sözlerinin hakkaniyetini ve ihbârât ının doğ-
ruluğunu bilmeliyiz. Sonra  Hâl ık’ımızı ondan sormal ıyız.” diyerek taharriye 
başlad ı. Bulduğu hadsiz,  kat’î delillerden burada yaln ız “dokuz külliyeti” ne 
birer k ısa işaret edilecek:
Birincisi
Bu Zât’ta (aleyhissalâtü vesselâm)  –hatta dü şmanlar ının tasdiki ile dahi2– bü-
tün güzel huylar ın ve hasletlerin bulunmas ı..3 ve
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ve Vâhid-i Ehad ki, tenezzülât- ı ilâhiyeyi ve mükâlemât- ı 
sübhâniyeyi ve taarrüfât- ı rabbâniyeyi ve kullar ının münâcât ına mukabelât- ı rahmâniyeyi ve mahlû-
kat ına vücûdunu ihsas eden i ş’ârât- ı samedâniyeyi mutazamm ın bütün hak vahiylerin icmâ ı, O’nun 
vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder. Kezâ, teveddüd-ü ilâhiyeyi ve mahlûkat ının duala-
rına icabât- ı rahmâniyeyi ve kullar ının istiğaselerine imdadat- ı rabbâniyeyi ve masnuat ına vücûdunu 
bildiren ihsasat- ı sübhâniyeyi mutazamm ın sad ık ilhamlar ın ittifak ı, O’nun vahdet içindeki vücûb-u 
vücûduna delâlet eder.
2 Meselâ Mukavk ıs*1, Huyey İbni Ahtab*2, Ebûcehil*3 ve Abdullah İbni Sûriyâ*4 gibi kimseler.
*1 Bkz.: el-Vâk ıdî, Kitâbü’l-me ğâzî 3/964-967; Ebû Nuaym, Delâilü’n-nübüvve  s.85-89; İbni 
Hacer,  el-İsâbe 6/377.
*2 Bkz.: İbni Hişâm, Sîratü’n-nebeviyye  3/52; Ebû Nuaym, Delâilü’n-nübüvve  s.77-78; İbni 
Kesîr, Bidâye 3/212.
*3 Bkz.: İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  7/255.
*4 Bkz.: İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-kübrâ  1/164; İbnü’l-Cevzî, Sıfatü’s-safve  1/88.
3 Bkz.: Ahzâb sûresi, 33/21 ; Kalem sûresi, 68/4 ; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/381; Muvatta, hüs-
nü’l-huluk  8.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  349
2ĵٰĨرَ َّٰųا َّīٰכِĤوَ َÛْĻَĨرَ إِذْ َÛْĻَĨرَ َאĨوَ ، 1
ُóَĩَĝْĤا َّěَýْĬوَا âyetlerinin sarâhatiyle, bir par-
mağının işaretiyle  kamer iki parça olmas ı..3 ve bir avucu ile âdâs ının ordusu-
na att ığı az bir  toprak, umum o ordunun gözlerine girmesiyle kaçmalar ı..4 ve 
susuz kalm ış kendi ordusuna, be ş parmağından akan  kevser gibi suyu kifayet 
derecesinde içirmesi5 gibi – nass- ı  kat’î ile ve bir k ısm ı  tevâtür ile– yüzer muci-
zât ın O’nun elinde  zâhir olmas ıdır. Bu mucizât ın üç yüzden ziyade bir k ısm ı, 
On Dokuzuncu Mektup olan Mucizât- ı Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  nâm ın-
daki harika ve kerametli bir risalede  kat’î delilleriyle beraber beyan edildi ğin-
den; onlar ı, ona  havale ederek dedi ki:
“Bu kadar   ahlâk- ı hasene ve kemâlâtla beraber, bu kadar  mucizât- ı 
bâhiresi bulunan bir Zât (aleyhissalâtü vesselâm) , elbette en do ğru sözlüdür. Ah-
lâks ızlar ın işi olan hileye, yalana, yanl ışa tenezzül etmesi kabil de ğil.”
İkincisi
Elinde, bu  kâinat Sahibi’nin bir ferman ı bulundu ğu.. ve o ferman ı her 
asırda üç yüz milyondan ziyade insanlar ın kabul ve  tasdik ettikleri.. ve o fer-
man olan  Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın, yedi vecihle  harika olmas ıdır. Ve bu Kur’â-
n’ın, k ırk vecihle  mucize oldu ğu ve   kâinat Hâl ıkı’nın sözü bulundu ğu, kuvvetli 
delilleriyle beraber  Yirmi Beşinci Söz ve Mucizât- ı Kur’âniye namlar ındaki  Ri-
sale-i Nur’un bir güne şi olan  meşhur bir risalede tafsilen beyan edilmesinden; 
onu, ona  havale ederek dedi:
“Böyle  ayn- ı hak ve hakikat bir ferman ın tercüman ı ve tebliğ edicisi 
bir Zât’ta (aleyhissalâtü vesselâm)  fermana  cinayet ve ferman sahibine  hıyanet 
hükmünde olan yalan olamaz ve bulunamaz.”
Üçüncüsü
O Zât (aleyhissalâtü vesselâm) , öyle bir  şeriat ve bir  İslâmiyet ve bir  ubûdi-
yet ve bir  dua ve bir davet ve bir iman ile meydana ç ıkm ış ki; onlar ın ne 
misli var ve ne de olur. Ve onlardan daha  mükemmel, ne bulunmu ş ve ne 
1 “…Ay bölündü.” (Kamer sûresi, 54/1 ).
2 “(Ey Resûlüm) Att ığın vakit sen atmad ın, lâkin Allah att ı.” ( Enfâl sûresi, 8/17).
3 Buhârî, menâk ıb 27, menâk ıbü’l-ensâr  36, tefsîru sûre (54)  1; Müslim, münâfikîn  43-48.
4 Bu hâdise hem Bedir’de*1 hem de Huneyn’de*2 vuku bulmu ştur.
*1 Bkz.: Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  1/303, 368; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-kübrâ  2/155; İbni 
Hibbân, es-Sahîh  14/430.
*2 Bkz.: Müslim, cihâd  81; Dârimî, siyer  16; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  7/399.
5 Bkz.: Buhârî, vudû  32, menâk ıb 25; Müslim, fezâil  5-7.
350  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
de bulunur.  Çünkü “ ümmî bir Zât’ta” (aleyhissalâtü vesselâm)   zuhur eden o  şe-
riat, on dört asr ı ve nev-i be şerin humsunu,  âdilâne ve  hakkaniyet üzere 
ve  müdakkikâne hadsiz kanunlar ıyla idare etmesi emsâl kabul etmez.
Hem  ümmî bir Zât’ ın (aleyhissalâtü vesselâm)   ef’âl  ve  akvâl ve ahvâlinden 
çıkan  İslâmiyet, her as ırda üç yüz milyon insan ın rehberi ve mercii.. ve 
ak ıllar ının muallimi ve mür şidi.. ve kalblerinin münevviri ve musaffisi.. 
ve nefislerinin mürebbîsi ve müzekkisi.. ve ruhlar ının medar- ı inkişafı ve 
 maden-i terakkiyât ı olmas ı cihetiyle, misli olamaz ve olamam ış…
Hem dininde bulunan  bütün ibadât ın bütün envâ ında en ileri olma-
sı.. ve herkesten ziyade takvada bulunmas ı.. ve Allah’tan korkmas ı .. ve 
fevkalâde daimî  mücahedât ve da ğdağalar içinde, tamtam ına ubûdiyetin 
en ince esrar ına kadar mürâat etmesi.. ve hiç kimseyi taklid etmeyerek ve 
tam manas ıyla ve mübtediyâne, fakat en  mükemmel olarak, hem iptidâ 
ve intihây ı birleştirerek yapmas ı, elbette misli görülmez ve görülmemi ş…
Hem binler  dua ve münâcâtlar ından  Cevşenü’l-Kebîr ile öyle bir  mâ-
rifet-i rabbâniye ile, öyle bir derecede Rabb’ini tavsif ediyor ki; o zaman-dan beri gelen  ehl-i mârifet ve  ehl-i  velâyet,  telâhuk-u  efkâr ile beraber, 
ne o mertebe-i mârifete ve ne de o derece-i tavsife yeti şememeleri göste-
riyor ki; duada dahi O’nun misli yoktur.
  Risale-i Münâcât’ ın başında,  Cev-
şenü’l-Kebîr’in doksan dokuz f ıkras ından bir f ıkras ının k ısac ık bir meâlinin 
beyan edildi ği yere bakan  adam, “Cevşen’in dahi misli yoktur!” diyecek.
Hem tebli ğ-i risalette ve nâs ı, hakka davette o derece metânet ve 
 sebat ve cesaret göstermi ş ki; büyük devletler, büyük dinler, hatta   kavim 
ve kabilesi ve amcas ı O’na şiddetli  adâvet ettikleri hâlde; zerre miktar 
bir  eser-i tereddüt, bir telâ ş, bir korkakl ık göstermemesi.. ve tek ba şıyla 
bütün dünyaya meydan okumas ı.. ve başa da ç ıkarmas ı.. ve  İslâmiyet’i 
dünyan ın başına geçirmesi isbat eder ki, tebli ğ ve davette dahi misli ol-
mam ış ve olamaz.
Hem imanda öyle fevkalâde bir kuvvet ve harika bir  yakîn ve muci-
zâne bir  inkişaf ve cihan ı ışıkland ıran bir  ulvî itikat ta şımış ki, o zaman ın 
hükümran ı olan bütün efkâr ı ve akîdeleri ve hükemân ın hikmetleri ve ru-
hanî reislerin ilimleri O’na muâr ız ve muhalif ve münkir olduklar ı hâlde; 
O’nun ne yakînine, ne itikad ına, ne itimad ına, ne itmînan ına hiçbir  şüp-
he, hiçbir tereddüt, hiçbir  zaaf, hiçbir vesvese vermemesi.. ve maneviyatta
ve  merâtib-i imaniyede terakki eden ba şta sahabeler ve bütün  ehl-i  velâyet,
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  351
O’nun her vakit mertebe-i iman ından  feyz almalar ı ve O’nu en  yüksek 
derecede bulmalar ı bilbedâhe gösterir ki, iman ı dahi emsâlsizdir.
İşte böyle emsâlsiz bir  şeriat.. ve misilsiz bir  İslâmiyet.. ve harika bir 
 ubûdiyet.. ve fevkalâde bir  dua.. ve  cihan-pesendâne bir davet.. ve muci-
zâne bir iman sahibinde elbette, hiçbir cihetle yalan olamaz ve aldatmaz,  
diye anlad ı ve akl ı dahi  tasdik etti.
Dördüncüsü
Enbiyâlar ın icmâ ı, nas ıl ki vücûd ve  vahdâniyet-i ilâhiyeye gayet 
kuvvetli bir delildir; öyle de, bu Zât’ ın doğruluğuna ve risaletine gayet 
sağlam bir şehâdettir. Çünkü enbiyân ın (aleyhimüsselâm)  doğruluklar ına ve 
 peygamber olmalar ına medar olan ne kadar  kudsî s ıfatlar ve mucizeler 
ve vazifeler varsa, O Zât’ta (aleyhissalâtü vesselâm)  en ileride oldu ğu tarihçe 
musaddakt ır. Demek onlar, nas ıl ki   lisân- ı  kâl ile Tevrat ,  İncil,  Zebur ve 
suhuflar ında bu Zât’ ın gelece ğini haber verip insanlara be şaret vermi şler 
ki; kütüb-ü mukaddesenin o be şaretli işârât ından yirmiden fazla ve pek 
 zâhir bir k ısm ı, On Dokuzuncu Mektup’ta güzelce beyan ve isbat edil-
miş. Öyle de  lisân- ı hâlleriyle, yani nübüvvetleriyle ve mucizeleriyle ken-
di mesleklerinde ve vazifelerinde en ileri ve en  mükemmel olan bu Zât’ ı 
 tasdik  edip dâvâs ını imza ediyorlar.. ve   lisân- ı  kâl ve  icmâ ile vahdâniyete 
 delâlet ettikleri gibi,   lisân- ı hâl ile ve  ittifak ile de bu Zât’ ın sâd ıkıyetine 
 şehâdet ediyorlar, diye anlad ı.
Beşincisi
Bu Zât’ ın düsturlar ıyla ve terbiyesi ve tebaiyetiyle ve arkas ından git-
meleriyle hakka, hakikate, kemâlâta, kerâmâtâ, ke şfiyâta, mü şâhedâta 
yetişen binlerce  evliya, vahdâniyete  delâlet ettikleri gibi; üstadlar ı olan 
bu Zât’ ın, sâd ıkıyetine ve risaletine  icmâ ve ittifakla  şehâdet ediyorlar. Ve 
 âlem-i gayptan verdi ği haberlerin bir k ısm ını,  nur-u velâyetle mü şâhede 
etmeleri ve umumunu,   nur-u iman ile ya ilmeyakîn veya  aynelyakîn veya 
 hakkalyakîn sûretinde itikat ve  tasdik etmeleri, üstadlar ı olan bu Zât’ ın, 
 derece-i  hakkaniyet ve sâd ıkıyetini  güneş gibi gösterdi ğini gördü.
Alt ıncısı
Bu Zât’ ın ümmîli ğiyle beraber getirdi ği  hakâik-i kudsiye ve ihtirâ 
ettiği  ulûm-u âliye ve ke şfettiği mârifet-i ilâhiyenin dersiyle ve tâlimiy-
le, mertebe-i ilmiyede en  yüksek makama yeti şen milyonlar   asfiya-y ı
352  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
müdakkikîn ve   sıddîkîn-i  muhakkikîn ve  dâhi  hükemâ-y ı müminîn, bu 
Zât’ ın üssü’l-esas dâvâs ı olan vahdâniyeti kuvvetli burhanlar ıyla bilittifak 
isbat ve  tasdik ettikleri gibi; bu  Muallîm-i Ekber’in ve bu   Üstad- ı Âzam’-
ın hakkaniyetine ve sözlerinin hakikat oldu ğuna  ittifak ile şehâdetleri, 
gündüz gibi bir hüccet-i risaleti ve sâd ıkıyetidir. Meselâ  Risale-i Nur, yüz 
parças ıyla, bu Zât’ ın sadâkatinin birtek burhan ıdır.
Yedincisi
Âl ve  ashab nâm ında ve nev-i be şerin enbiyâdan sonra  feraset ve 
dirâyet ve kemâlâtla en me şhuru ve en muhterem ve en namdar ı ve en 
dindar ve keskin nazarl ı  tâife-i azîmesi,  kemâl- i merak ile ve gayet dikkat 
ve nihayet ciddiyetle bu Zât’ ın bütün gizli ve â şikâr hâllerini ve fikirlerini 
ve vaziyetlerini taharri ve tefti ş ve tetkik etmeleri neticesinde bu Zât’ ın, 
dünyada en  sâd ık ve en  yüksek ve en hakl ı ve hakikatli oldu ğuna  ittifak 
ile ve  icmâ ile sars ılmaz tasdikleri ve kuvvetli imanlar ı, güneşin ziyas ına 
 delâlet eden gündüz gibi bir delildir,  diye anlad ı.
Sekizincisi
Bu  kâinat, nas ıl ki kendini îcad ve idare ve tertip eden ve  tasvir ve 
takdir ve  tedbir ile bir  saray gibi, bir kitap gibi, bir sergi gibi, bir temâ şâ-
gâh gibi  tasarruf eden Sâni’ine ve Kâtib’ine ve Nakka ş’ına  delâlet eder; 
öyle de, kâinat ın hilkatindeki makâs ıd-ı ilâhiyeyi bilecek ve bildirecek.. 
ve tahavvülât ındaki  rabbânî hikmetlerini talim edecek.. ve  vazifedârâ-
ne harekât ındaki neticeleri ders verecek.. ve mahiyetindeki k ıymetini ve 
içindeki mevcudât ın kemâlât ını ilân edecek.. ve o kitab- ı kebîrin manala-
rını ifade edecek bir  yüksek  dellâl, bir do ğru keşşaf, bir  muhakkik üstad, 
bir  sâd ık  muallim istedi ği ve iktiza etti ği ve herhâlde bulunmas ına  delâ-
let ettiği cihetiyle; elbette bu vazifeleri herkesten ziyade yapan bu Zât’ ın 
hakkaniyetine, ve bu  kâinat Hâl ıkı’nın en  yüksek ve  sâd ık bir me’muru 
olduğuna  şehâdet etti ğini bildi.
Dokuzuncusu
Madem bu sanatl ı ve hikmetli masnûât ıyla kendi hünerlerini ve sanatkâr-
lığının kemâlât ını teşhir etmek.. ve bu süslü, zinetli, nihayetsiz mahlûkat ıyla 
kendini tan ıttırmak ve sevdirmek.. ve bu lezzetli ve k ıymetli hesaps ız nimetle-
riyle kendine te şekkür ve hamdettirmek.. ve  bu şefkatli ve himâyetli umumi 
 terbiye ve iâ şe ile hatta a ğızlar ın en ince zevklerini ve i ştihalar ın her nev’ini 
tatmin edecek bir sûrette ihzar edilen  rabbânî it’amlar ve ziyafetler ile kendi 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  353
rubûbiyetine kar şı  minnettarâne ve  müteşekkirâne ve  perestişkârâne  ibadet 
ettirmek.. ve mevsimlerin tebdili ve  gece gündüzün tahvili ve ihtilâf ı gibi aza-
metli ve ha şmetli tasarrufat ve icraat ve deh şetli ve hikmetli faaliyet ve  hallâ-
kıyet ile kendi ulûhiyetini izhar ederek, o ulûhiyetine kar şı iman ve  teslim ve 
 ink ıyad ve itaat  ettirmek.. ve her vakit iyili ği ve iyileri himâye, fenal ığı ve fe-
nalar ı izâle ve  semâvî tokatlar ile zâlimleri ve yalanc ılar ı imha etmek cihetiyle 
 hakkaniyet ve adâletini göstermek isteyen  perde arkas ında birisi var.
Elbette ve herhâlde, o  gaybî Zât’ ın yan ında en  sevgili mahlûku ve en 
doğru abdi ve O’nun  mezkûr maksatlar ına tam hizmet ederek, hilkat-i 
kâinat ın t ılsımını ve muammas ını hall ve ke şfeden ve daima o  Hâl ık’ının 
nâm ına hareket eden ve O’ndan istimdat eden ve  muvaffakiyet isteyen 
ve O’nun taraf ından imdada ve tevfike  mazhar olan ve  Muhammed Ku-
reyşî denilen bu Zât olacak.
Hem akl ına dedi: “Madem bu  mezkûr dokuz hakikatler bu Zât ’ın s ıdk ına 
 şehâdet ederler. Elbette bu âdem, benîâdemin medar- ı şerefi ve bu âlemin 
medar- ı iftihar ıdır ve O’na, ‘ fahr-i âlem’ ve ‘ şeref-i  benîâdem’ denilmesi 
pek lây ıktır.. ve O’nun elinde bulunan  ferman- ı  Rahmân olan  Kur’ân- ı 
Mu’cizü’l-Beyan’ ın haşmet-i   saltanat- ı mâneviyesinin n ısf-ı arz ı istilâs ı ve 
şahsî kemâlât ı ve  yüksek hasletleri gösteriyor ki; bu âlemde en mühim 
Zât budur,  Hâl ık’ımız hakk ında en mühim söz, O’nundur.
İşte gel, bak! Bu harika Zât’ ın yüzer  zâhir ve  bâhir  kat’î mucizelerinin 
kuvvetine ve dinindeki binler âlî ve esasl ı hakikatlerine istinaden, bütün 
dâvâlar ının esas ı ve bütün hayat ının gayesi,  Vâcibü’l-vücûd’un vücûduna 
ve vahdetine ve s ıfât ına ve esmâs ına  delâlet ve  şehâdet.. ve o  Vâcibü’l-vü-
cûd’u isbat ve ilân ve ilâm etmektir.
Demek, bu kâinat ın mânevî güne şi ve  Hâl ık’ımızın en parlak bir bur-
han ı bu  Habibullah denilen Zât’t ır ki; O’nun şehâdetini  teyid ve  tasdik ve 
imza eden aldanmaz ve aldatmaz üç büyük  icmâ  var:
Birincisi : “Eğer   perde-i  gayb aç ılsa yakînim ziyadele şmeyecek.”1 diyen 
İmam Ali.. (radiyallâhu anh)  ve yerde iken  Arş -ı Âzam’ ı ve  İsrafil’in  azamet-i
heykelini  temâşâ eden  Gavs- ı Âzam2 (kuddise sirruh)  gibi keskin nazar ve 
  gayb-bîn gözleri bulunan binler  aktâb ve  evliya-y ı azîmeyi  câmî ve “ Âl-i 
1 Bkz.: es-Sübkî, Tabakâtü’ ş-Şâfiiyyeti’l-kübrâ  6/61; Aliyyülkârî,  el-Masnû  s.149; es-Sindî,  el-Hâşiye 
8/96.
2 Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb  (Evrâd- ı Şâzelî)  s.561.
354  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Muhammed” nâm ıyla  şöhretşiâr- ı  âlem olan  cemaat-i nurâniyenin  icmâ 
ile tasdikleridir.
İkincisi : Bedevî bir   kavim ve  ümmî bir muhitte,  hayat- ı içtimaiyeden 
ve  efkâr- ı siyasiyeden hâlî ve kitaps ız ve fetret asr ının karanl ıklar ında 
bulunan ve pek az bir zamanda en  medenî ve mâlûmatl ı ve  hayat- ı içti-
maiyede ve siyasiyede en ileri olan milletlere ve hükûmetlere üstad ve  rehber ve  diplomat ve  hâkim-i âdil olarak, şarktan garba kadar  cihan-pe-
sendâne idare eden ve “ sahabe” nâm ıyla dünyada namdar olan  cemaat-i 
meşhurenin ittifakla can ve mallar ını,  peder ve a şiretlerini feda ettiren 
bir kuvvetli imanla tasdikleridir.
Üçüncüsü : Her as ırda binlerle efrad ı bulunan ve her fende  dâhiyâne 
ileri giden ve muhtelif mesleklerde çal ışan, ümmetinde yeti şen hadsiz 
 muhakkik ve  mütebahhir ulemâs ının  cemaat-i uzmâs ının tevâfukla ve 
 ilmelyakîn derecesinde tasdikleridir.
Demek, bu Zât’ ın vahdâniyete şehâdeti şahsî ve   cüz’î değil; belki, 
umumi ve  küllî, sars ılmaz.. ve bütün şeytanlar toplansa, kar şısına hiçbir 
cihetle ç ıkamaz bir şehâdettir, diye hükmetti.
İşte,  asr- ı saadette akl ıyla beraber  seyahat eden  dünya misafiri ve  hayat 
yolcusunun o medrese-i nurâniyeden ald ığı derse k ısa bir işaret olarak, Birin-
ci Makam ın On Alt ınc ı Mertebesi’nde böyle:
 ُóْíَĘ :۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُïَèَْŶا ُïِèَاĳْĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ِÙَّĺِĳْĥُĐوَ ۪،įِÜَźَאĩכَ َةِóْáوَכَ ۪،įِĭĺدِ ِÙَđْøوُ ِÙَĩْýِèوَ ۪،įِĬْاٰóُĜ ِÙَĭَĉْĥَø ِÙَĩَčَđِÖ اٰدَمَ ĹِĭَÖ ْعِĳَĬ َفُóَüوَ ِħَĤَאĐ
 َاتِóِİَא×ْĤا َاتِóِİَّאčĤا ِįِÜَاõِåْđُĨ ِئَאتِĨ َّةِĳُĝِÖ َīَİْóَÖوَ َïِıَü َاñوَכَ ۪،įَائِïْĐأَ ِěĺِïْāَÝِÖ ĵّٰÝَè ۪،įِĜَŻْìأَ
 َارِ،ĳْĬَْŶا ذَوِي ۪įِĤاٰ َאعِĩْäِÍِÖ ِ،ÙَđِĈَאĝْĤا ِÙَđِĈَّאùĤا ِįِĭĺدِ ِěَאئِĝَè َفِźاٰ َّةِĳُĝِÖوِ ِ،ÙَĜَّïَāُĩْĤا ِÙَĜِّïَāُĩْĤا
1.َّارَةِĳَّĭĤا ِóَאئِāَ×ْĤوَا ِīĻِİَاóَ×ْĤا ذَوِي ۪įِÝَّĨأُ ĹِĝِّĝَéُĨ ِěُĘَاĳَÝِÖوَ َאرِ،āْÖَْŶا ذَوِي ۪įِÖَאéْĀأَ َאقِęِّÜِאÖوَ
denilmiştir.
1 Allah’tan ba şka hiçbir ilâh yoktur. O, öyle varl ığı kendinden ve kesin olan, tek ve yektâ bir Zât’t ır ki; 
Âlem’in övünç kayna ğı ve insanl ığın iftihar tablosu, (sallallâhu aleyhi ve sellem) Kur’ân’ ın hâkimiyetinin 
büyüklüğü.. dininin muhte şem genişliği.. mükemmel s ıfatlar ının çokluğu.. ve hatta dü şmanlar ının dahi 
tasdik ettikleri ahlâk ının yüceliği ile O’nun kendinden ve kesin olan varl ığına ve birli ğine delâlet eder. 
Ve kezâ O Zât; bir çok şâhit taraf ından tasdik edilen ve kendisini de tasdik ettiren, yüzlerce, apaç ık 
mucizelerinin kuvveti.. ve dininin katî ve parlak binlerce hakikatinin kuvveti.. ve nurlu âlinin icmâ ı.. ve 
keskin basiret sahibi ashab ının ittifak ı.. ve ümmetinin, birçok delillerle her meseleyi ayd ınlatan basiretli 
büyük âlimlerimin tevâfuku ile Allah’ ın kendinden ve kesin olan varl ığına ve birli ğine şehâdet edip, 
isbat eder.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  355
Sonra bu dünyada hayat ın gayesi ve hayat ın hayat ı iman oldu ğunu bi-
len bu yorulmaz ve tok olmaz yolcu, kendi kalbine dedi ki: “Arad ığımız Zât’ ın 
sözü ve kelâm ı denilen, bu dünyada en me şhur ve en parlak ve en hâkim 
ve ona teslim olmayan herkese, her as ırda meydan okuyan Kur’ân- ı Mu’ci-
zü’l-Beyan  nâm ındaki kitaba müracaat edip, o ne diyor, bilelim.” Fakat en 
evvel bu kitab ın, bizim Hâl ık’ımızın kitab ı olduğunu isbat etmek lâz ımd ır, diye 
taharriye ba şlad ı.
Bu seyyah, bu zamanda bulundu ğu münasebetiyle en evvel mânevî 
i’câz- ı Kur’âniye’nin lem’alar ı olan Risale-i Nur’a bakt ı ve onun yüz otuz 
risaleleri, âyât- ı Furkâniye’nin nükteleri ve ışıklar ı ve esasl ı tefsirleri ol-
duğunu gördü. Ve Risale-i Nur, bu kadar muannit ve mülhid  bir as ırda 
her tarafa hakâik-i Kur’âniye’yi mücahidâne ne şrettiği hâlde, kar şısına 
kimse ç ıkamad ığından isbat eder ki; onun üstad ı ve menba ı ve mercii ve 
güneşi olan Kur’ân, semâvîdir; be şer kelâm ı değildir. Hatta Resâili’n-Nu-
r’un yüzer hüccetlerinden bir tek hüccet -i Kur’âniyesi olan Yirmi Be şinci Söz 
ile On Dokuzuncu Mektub’un âhiri, Kur’ân’ ın k ırk vecihle mucize oldu ğunu 
öyle isbat etmi ş ki; kim görmü şse değil tenkit ve itiraz etmek, belki isbatlar ına 
hayran olmu ş, takdir ederek çok senâ etmi ş. Kur’ân’ ın vech-i i’câz ını ve hak 
kelâmullah oldu ğunu isbat etmek cihetini Risaleti’n-Nur’a havale ederek yal-
nız k ısa bir işaretle büyüklü ğünü gösteren birkaç noktaya dikkat etti:
Birinci Nokta : Nas ıl ki Kur’ân, bütün mucizât ıyla ve hakkaniyetine delil 
olan bütün hakâikiyle Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın bir mucizesidir; öyle 
de Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm)  da bütün mucizât ıyla ve delâil-i nübüv-
vetiyle ve kemâlât- ı ilmiyesiyle Kur’ân’ ın bir mucizesidir ve Kur’ân’ ın 
kelâmullah oldu ğuna bir hüccet -i kât ıasıdır.
İkinci Nokta : Kur’ân, bu dünyada öyle nurânî ve saadetli ve hakikatli 
bir sûrette bir tebdil-i hayat- ı içtimaiye ile beraber; insanlar ın hem nefis-
lerinde, hem kalblerinde, hem ruhlar ında, hem ak ıllar ında, hem hayat- ı 
şahsiyelerinde, hem hayat- ı içtimaiyelerinde, hem hayat- ı siyasiyelerinde 
öyle bir ink ılâp yapm ış ve idame etmi ş ve idare etmi ş ki; on dört as ır 
müddetinde, her dakikada alt ı bin alt ı yüz altm ış alt ı âyetleri, kemâl-i 
ihtiramla hiç olmazsa yüz milyondan ziyade insanlar ın dilleriyle okunu-
yor.. ve insanlar ı terbiye ve nefislerini tezkiye ve kalblerini tasfiye ediyor; 
ruhlara inki şaf ve terakki.. ve ak ıllara istikamet ve nur.. ve hayata, hayat 
ve saadet veriyor. Elbette böyle bir kitab ın misli yoktur, harikad ır, fevka-
lâdedir, mucizedir.
356  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üçüncü Nokta : Kur’ân, o as ırdan ta şimdiye kadar öyle bir belâgat  gös-
termiş ki:
Kâbe’nin duvar ında alt ınla yaz ılan en me şhur ediplerin “Muallakât- ı Se-
b’a” nâm ıyla şöhret-şiar kasidelerini o dereceye indirdi ki; Lebîd’in k ızı, ba-
bas ının kasidesini Kâbe’den indirirken demi ş: “Âyâta kar şı bunun k ıymeti 
kalmad ı.”
Hem bedevî bir edip: 1
ُóَĨْËُÜ َאĩِÖ َعْïْĀَאĘ âyeti okunurken i şittiği vakit sec-
deye kapanm ış. Ona demi şler: “Sen Müslüman m ı oldun?” O demi ş: “Hay ır, 
ben bu âyetin belâgat ına secde ettim.”2
Hem ilm-i belâgat ın dâhilerinden Abdülkâhir Cürcânî ve Sekkâkî ve Ze-
mahşerî gibi binlerle dâhi imamlar ve mütefennin edipler, icmâ  ve ittifakla 
karar vermi şler ki; “Kur’ân’ ın belâgat ı, tâkat- ı beşerin fevkindedir, yeti şil-
mez.”3
Hem o zamandan beri mütemâdiyen  meydan- ı muârazaya davet edip, 
mağrur ve enaniyetli ve ediplerin ve beli ğlerin damarlar ına dokundurup, 
gururlar ını kıracak bir tarzda der: “Ya bir tek sûrenin mislini getiriniz ve-
yahut dünyada ve âhirette helâket ve zilleti kabul ediniz!”4 diye ilân 
ettiği hâlde; o asr ın muannit beli ğleri, bir tek sûrenin mislini getirmekle k ısa 
bir yol olan muârazay ı b ırak ıp, uzun olan can ve mallar ını tehlikeye atan 
muharebe yolunu ihtiyâr etmeleri isbat eder ki o k ısa yolda gitmek mümkün 
değildir.
Hem Kur’ân’ ın dostlar ı, Kur’ân’a benzemek ve taklit etmek şevkiyle ve 
düşmanlar ı dahi Kur’ân’a mukabele ve tenkit etmek sevkiyle o vakitten be-
ri yazd ıklar ı ve yaz ılan ve telâhuk-u efkâr  ile terakki eden milyonlarla Arabî 
kitaplar ortada geziyor. Hiçbirisinin ona yeti şemediğini, hatta en âdi adam 
dahi dinlese elbette diyecek: “Bu Kur’ân, bunlara benzemez ve onlar ın mer-
tebesinde de ğil! Ya onlar ın alt ında veya umumunun fevkinde olacak!” Umu-
munun alt ında oldu ğunu dünyada hiçbir fert, hiçbir kâfir, hatta hiçbir ahmak 
diyemez. Demek mertebe-i belâgat ı umumun fevkindedir.
1 “Art ık sana emrolunan ı, başlar ı çatlat ırcas ına anlat onlara!” (Hicr sûresi, 15/94 ).
2 es-Suyûtî, el-İtkân 2/149; el-Âlûsî, Rûhu’l-meânî  14/86.
3 Bkz.: el-Bâk ıllânî, İ’câzü’l-Kur’ân  1/250, 254; el-Kurtubî, Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân  1/76; İbni Kesîr, 
Tefsîru’l-Kur’ân  1/63.
4 Bkz.: Bakara sûresi, 2/23 -24; Yûnus sûresi, 10/38 -39.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  357
Hatta bir adam 1َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا ĹِĘ َאĨ ِِّٰų َçَّ×َø âyetini okudu, dedi ki: 
“Bu âyetin harika telâkki edilen belâgat ını göremiyorum.” Ona denildi: “Sen 
dahi bu seyyah gibi o zamana git, orada dinle!” O da kendini Kur’ân’dan evvel orada tahayyül ederken gördü ki; mevcudât -ı âlem  perişan, karanl ık, 
câmid  ve şuursuz ve vazifesiz olarak; hâlî, hadsiz, hudutsuz bir fezada; ka-
rars ız, fânî bir dünyada bulunuyorlar. Birden Kur’ân’ ın lisan ından bu âyeti 
dinlerken gördü:
Bu âyet, kâinat üstünde dünyan ın yüzünde öyle bir perde açt ı ve ışık-
land ırdı ki; bu ezelî nutuk ve bu sermedî ferman, as ırlar s ıralar ında dizilen 
zîşuurlara ders verip gösteriyor ki; bu kâinat, bir câmi-i kebîr hükmünde ba şta 
semâvât  ve arz olarak umum mahlûkat ı hayattarâne zikir ve tesbihte ve vazife 
başında cûş u hurûşla mesûdâne ve memnunâne bir vaziyette bulunduruyor, 
diye müşâhede etti ve bu âyetin derece-i belâgat ını zevkederek –sâir âyetle-
ri buna k ıyasla– Kur’ân’ ın zemzeme-i belâgat ı, arz ın n ısfını ve nev-i be şerin 
humsunu istilâ ederek ha şmet -i saltanat ı kemâl-i ihtiramla on dört as ır bilâ-fâ-
sıla idame etti ğinin binler hikmetlerinden bir hikmetini anlad
ı.
Dördüncü Nokta : Kur’ân, öyle hakikatli bir halâvet göstermi ş ki en tatl ı 
bir şeyden dahi usand ıran çok tekrar, Kur’ân’ ı tilâvet edenler için de ğil usan-
dırmak, belki kalbi çürümemi ş ve zevki bozulmam ış adamlara tekrar- ı tilâveti 
halâvetini ziyadele ştirdiği eski zamandan beri herkesçe müsellem olup darb- ı 
mesel hükmüne geçmi ş.
Hem öyle bir tazelik ve gençlik ve şebâbet ve garâbet göstermi ş ki 
on dört as ır yaşad ığı ve herkesin eline kolayca girdi ği hâlde, şimdi nâzil 
olmuş gibi tazeli ğini muhafaza ediyor . Her as ır, kendine hitap ediyor gibi 
bir gençlikte görmü ş. Her tâife-i ilmiye ondan her vakit istifade etmek için kes-
retle ve mebzuliyetle yanlar ında bulundurduklar ı ve üslûb-u ifadesine ittibâ 
ve iktida ettikleri hâlde o, üslûbundaki ve tarz- ı beyan ındaki garabetini aynen 
muhafaza ediyor.
Beşincisi : Kur’ân’ ın bir cenah ı mâzide, bir cenah ı müstakbelde, kökü ve 
bir kanad ı eski peygamberlerin ittifakl ı hakikatleri oldu ğu ve bu, onlar ı tasdik 
ve teyid etti ği ve onlar dahi tevâfukun lisân- ı hâliyle bunu tasdik ettikleri gi-
bi; öyle de evliya  ve asfiya  gibi ondan hayat alan semereleri ve hayattar te-
kemmülleriyle şecere-i mübarekelerinin hayattar, feyizdâr ve hakikat-medar 
1 “Göklerde ne var, yerde ne varsa Allah ’ı tenzih ve tesbih eder.” (Hadîd sûresi, 57/1 ).
358  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olduğuna delâlet  eden ve ikinci kanad ının himâyesi alt ında yetişen ve ya-
şayan velâyetin bütün hak tarikatlar ı ve İslâmiyet’in bütün hakikatli ilimleri, 
Kur’ân’ ın ayn- ı hak ve mecma- ı hakâik ve câmiiyette misilsiz bir harika oldu-
ğuna şehâdet eder.
Alt ınc ısı: Kur’ân’ ın alt ı ciheti nurânîdir, s ıdk ve hakkaniyetini gösterir, 
evet;
•alt ında hüccet  ve burhan  direkleri ,
•üstünde sikke-i i’câz lem’alar ı,
•önünde ve hedefinde saadet-i dareyn hediyeleri ,
•arkas ında nokta-y ı istinad ı, vahy-i semâvî hakikatleri ,
•sağında hadsiz ukûl-ü müstakîmenin delillerle tasdikleri ,
•solunda selim kalblerin ve temiz vicdanlar ın ciddî itmînanlar ı ve sa-
mimî incizablar ı ve teslimleri , Kur’ân’ ın fevkalâde, harika, metin ve hücum 
edilmez bir kale-i semâviye-i arziye oldu ğunu isbat ettikleri gibi alt ı makam-
dan dahi onun ayn- ı hak ve sâd ık olduğuna ve be şerin kelâm ı olmad ığına, 
hem yanl ış olmad ığına imza eden; başta, bu kâinatta daima güzelli ği izhar, 
iyiliği ve doğruluğu himâye ve sahtekârlar ı ve müfterileri imha  ve izale 
etmek âdetini bir düstur -u faaliyet ittihaz eden bu kâinat ın Mutasarr ıf’ı, 
o Kur’ân’a âlemde en makbul, en yüksek, en hâkimâne bir makam- ı hür-
met ve bir mertebe-i muvaffakiyet vermesiyle onu tasdik ve imza etti ği 
gibi, İslâmiyet’in menba ı ve Kur’ân’ ın tercüman ı olan Zât’ ın (aleyhissalâtü 
vesselâm)  herkesten ziyade ona itikat ve ihtiram ı.. ve nüzûlü zaman ında 
uyku gibi bir vaziyet-i nâimânede bulunmas ı.. ve sâir kelâmlar ı ona yeti-
şememesi ve bir derece benzememesi.. ve ümmiyetiyle beraber gitmi ş ve 
gelecek hakikî hâdisât- ı kevniyeyi, gaybiyâne, Kur’ân ile tereddütsüz ve 
itmînan ile beyan etmesi.. ve çok dikkatli gözlerin nazar ı alt ında hiçbir 
hile , hiçbir yanl ış vaziyeti görülmeyen o Tercüman’ ın bütün kuvvetiyle 
Kur’ân’ ın her bir hükmüne iman edip tasdik etmesi.. ve hiçbir şey O’nu 
sarsmamas ı; Kur’ân’ ın semâvî, hakkaniyetli ve kendi Hâl ık-ı Rahîm ’inin 
mübarek kelâm ı olduğunu imza ediyor.
Hem nev-i insan ın humsu, belki k ısm- ı âzam ı, göz  önündeki o Kur’ân’a 
müncezibâne ve dindârâne irtibat ı ve hakikat-perestâne ve mü ştâkâne kulak 
vermesi.. ve çok emarelerin ve vâk ıalar ın ve keşfiyat ın şehâdetiyle cin  ve me-
lek ve ruhânîlerin dahi, tilâveti vaktinde pervane gibi hakperestâne etraf ında 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  359
toplanmas ı, Kur’ân’ ın kâinatça makbuliyetine ve en yüksek bir makamda bu-
lunduğuna bir imzad ır.
Hem nev-i be şerin umum tabakalar ı, en gabî ve âmîden tut, ta en zeki 
ve âlime kadar her birisi, Kur’ân’ ın dersinden tam hisse almalar ı ve en derin 
hakikatleri fehmetmeleri.. ve yüzlerle fen ve ulûm-u İslâmiye ’nin ve bilhassa 
şeriat- ı kübrân ın büyük müçtehitleri ve Usûlü’d-din  ve İlm-i Kelâm’ ın dâhi 
muhakkikleri gibi her tâife, kendi ilimlerine ait bütün hâcât ını ve cevaplar ını 
Kur’ân’dan istihraç etmeleri, Kur’ân’ ın menba- ı hak ve maden-i hakikat ol-
duğuna bir imzad ır.
Hem edebiyatça en ileri bulunan Arap edipleri, – İslâmiyet’e girme-
yen-ler– şimdiye kadar muârazaya pek çok muhtaç olduklar ı hâlde, Kur’ân’ ın 
i’câz ından yedi büyük vechi varken, yaln ız bir tek vechi olan belâgat ının, tek 
bir sûrenin mislini getirmekten istinkâflar ı.. ve şimdiye kadar gelen ve muâ-
raza ile şöhret kazanmak isteyen me şhur beliğlerin ve dâhi âlimlerin onun 
hiçbir vech-i i’câz ına karşı çıkamamalar ı ve âcizâne sükût etmeleri, Kur’ân’ ın 
mucize ve tâkat-i be şerin fevkinde oldu ğuna bir imzad ır.
Evet bir kelâm, “Kimden gelmi ş ve kime gelmi ş ve niçin?” denilmesiy-
le k ıymeti ve ulviyeti ve belâgat ı tezahür etmesi noktas ından Kur’ân’ ın 
misli olamaz ve ona yeti şilemez. Çünkü Kur’ân, bütün âlemlerin Rabbi 
ve Hâl ık’ının hitab ı ve konu şmas ı.. ve hiçbir cihette taklidi ve tasannuu 
ihsas edecek bir emare bulunmayan bir mükâlemesi.. ve bütün insanlar ın 
belki bütün mahlûkat ın nâm ına meb’us ve nev-i be şerin en me şhur ve 
namdar muhatab ı bulunan ve o muhatab ın kuvvet ve vüs’at-i iman ı, koca 
İslâmiyet’i tere şş uh  edip sahibini “Kâb- ı Kavseyn ” makam ına ç ıkararak 
muhatab- ı samedâniyeye mazhariyetle nüzûl eden.. ve saadet-i dareyne 
dair ve hilkat -i kâinat ın neticelerine ve ondaki rabbânî maksatlara ait 
mesâili ve o muhatab ın bütün hakâik-i İslâmiye’yi ta şıyan en yüksek ve 
en geniş olan iman ını beyan ve izah eden.. ve koca kâinat ın bir harita, bir 
saat, bir hâne  gibi her taraf ını gösterip, çevirip, onlar ı yapan sanatkâr ı, 
tavr ıyla ifade ve tâlim eden Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan’ ın elbette mislini 
getirmek mümkün de ğildir ve derece-i i’câz ına yetişilmez.
Hem Kur’ân’ ı tefsir eden ve bir k ısm ı otuz-k ırk, hatta yetmi ş cild olarak 
birer tefsir yazan yüksek zekâl ı, müdakkik  binlerle mütefennin ulemân ın se-
nedleri ve delilleriyle beyan ettikleri Kur’ân’daki hadsiz meziyetleri ve nüktele-ri ve hâsiyetleri ve s ırlar ı ve âlî manalar ı ve umûr-u gaybiyenin her nev’inden 
360  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kesretli gaybî ihbarlar ı izhar ve isbat etmeleri.. ve bilhassa Risale-i Nur’un yüz 
otuz kitab ının her biri, Kur’ân’ ın bir meziyetini, bir nüktesini kat’i burhanlarla 
isbat etmesi ve bilhassa Mucizât- ı Kur’âniye Risalesi.. şimendife r ve tayyare 
gibi medeniyetin harikalar ından çok şeyleri Kur’ân’dan istihraç eden Yirmin-
ci Söz’ün İkinci Makam ı.. ve Risale-i Nur’a ve elektri ğe işaret eden âyetlerin 
işârât ını bildiren İşârât- ı Kur’âniye nâm ındaki Birinci Şuâ.. ve huruf-u Kur’â-
niye’nin, ne kadar muntazam, esrarl ı ve manal ı olduğunu gösteren Rumûzât- ı 
Semâniye  nâm ındaki sekiz küçük risaleler.. ve Sûre-i Feth’in âhirki âyetinin 
beş vecihle ihbar- ı gaybî cihetinde mucizeli ğini isbat eden küçük bir risale gibi 
Risale-i Nur’un her bir cüzü, Kur’ân’ ın bir hakikatini, bir nurunu izhar etmesi, 
Kur’ân’ ın misli olmad ığına ve mucize ve harika oldu ğuna ve bu âlem -i şehâ-
dette âlem-i gayb ın lisan ı ve bir Allâmü’l-guyûb’un kelâm ı bulundu ğuna bir 
imzad ır.
İşte alt ı noktada ve alt ı cihette ve alt ı makamda i şaret edilen Kur’ân’ ın 
mezkûr meziyetleri ve hâsiyetleri içindir ki; ha şmetli hâkimiyet-i nurâniyesi ve 
azametli saltanat- ı kudsiyesi, as ırlar ın yüzlerini ışıkland ırarak zemin yüzünü 
dahi bin üç yüz sene tenvir ederek kemâl-i ihtiramla devam etmesi.. hem o hâsiyetleri içindir ki Kur’ân’ ın her bir harfi, hiç olmazsa on sevab ı ve on ha-
senesi olmas ı ve on meyve-i bâkî vermesi.. hatta bir k ısım âyât ın ve sûrelerin 
her bir harfi, yüz ve bin ve daha ziyade meyve vermesi..
1 ve mübarek vakit-
lerde her harfin nuru ve sevab ı ve k ıymeti ondan yüzlere ç ıkmas ı2 gibi kudsî 
imtiyazlar ı kazanm ış, diye dünya  seyyah ı anlad ı ve kalbine dedi:
“İşte böyle her cihetle mucizâtl ı bu Kur’ân, sûrelerinin icmâ ıyla ve 
âyât ının ittifak ıyla ve esrar u envâr ının tevâfukuyla ve semerât ve âsâr ı-
nın tetâbukuyla bir tek Vâcibü’l-vücûd ’un vücûduna ve vahdetine ve s ıfât 
ve esmâs ına delillerle isbat sûretinde öyle şehâdet etmi ş ki; bütün ehl-i 
iman ın hadsiz şehâdetleri, onun şehâdetinden tere şşüh etmişler.”
İşte bu yolcunun Kur’ân’dan ald ığı ders-i tevhid  ve imana k ısa bir işaret 
olarak Birinci Makam’ ın On Yedinci Mertebesi’nde böyle :
1 Kur’ân okurken her bir harfine on sevap verilece ğine dair bkz.: Tirmizî, fezâilü’l-Kur’ân  16; Dârimî, 
fezâilü’l-Kur’ân 1; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  6/118.
2 Gece namaz ında on ayet okuyana yüz sevap*1, günde yüz defa İhlâs sûresini okuyana bin be ş yüz 
sevap*2, Kadir gecesinde ise otuz bin sevap*3 verilmesi gibi...
*1 İbni Ebî Şeybe, el-Musannef  7/202; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  4/6.
*2 Ebû Ya’lâ, el-Müsned  6/103.
*3 Kadir sûresi, 97/3 .
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  361
 :۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ُïَèَْŶا ُïِèَاĳْĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ُوءُóْĝَĩْĤا َאنِّ،åْĤوَا ِ÷ْĬِْŸوَا َכِĥَĩْĤا َאسِĭْäَِŶ بُĳُĔْóَĩْĤا لُĳُ×ْĝَĩْĤا َאنِĻَ×ْĤا ُõِåْđُĩْĤا ْاٰنُóُĝْĤاَ
 ُħَّائِïĤا َאنِ،ùْĬِْŸا ْعِĳَĬ ْīِĨ ِīĻِĺَŻَĩْĤا ِئَאتِĨ ِÙَĭِùْĤَÉِÖ َامِ،óِÝْèِْźا َאلِĩِכَÖ ٍÙَĝĻِĜدَ ِّģכُ ĹِĘ ۪įِÜَאĺاٰ ُّģכُ
 َאرِيåْĤوَا َאنِ،ĨَّõĤوَا َאرِāْĐَْŶا هِĳُäوُ ĵٰĥَĐوَ َانِ،ĳَْכْŶوَا َْرْضِŶا َאرِĉْĜأَ ĵٰĥَĐ ُÙَّĻِøْïُĝْĤا ُįُÝَĭَĉْĥَø
 َאلِĩِכَÖ ًاóْāَĐ َóَýَĐ َÙَđَÖأَرْ ĹِĘ ِóَýَ×ْĤا ِ÷ُĩُìوَ َْرْضِŶا ِėْāِĬ ĵٰĥَĐ ُÙَّĻِĬرَاĳُّĭĤا ُÙَّĺِĳَĭْđَĩْĤا ُįُÝَّĻِĩَאכِè
 ِÙَّĻِĬرَاĳُّĭĤا ِįِÜَאĺاٰ َאقِęِّÜِאÖوَ ِ،ÙَّĺَאوِĩَّùĤا ِÙَّĻِøْïُĝْĤا َرِهِĳُø َאعِĩْäِÍِÖ َīَİْóَÖوَ َïِıَü َاñوَכَ. َאمِýِÝْèِْźا
1.َאنِĻِđْĤوَا َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ َאرِه۪àوَاٰ ۪įِÜَاóَĩَàوَ ۪įِĝَאئِĝَè ِěُÖَאĉَÝِÖوَ َارِه۪،ĳْĬوَأَ َارِه۪óْøأَ ِěُĘَاĳَÝِÖوَ ِ،ÙَّĻِıٰĤِْŸا
denilmiştir.
Sonra bir fakir insana de ğil fânî ve muvakkat  bir tarlay ı, bir hâneyi, belki 
koca kâinat ı ve dünya  kadar bir mülk-ü bâkîyi kazand ıran.. ve bir fânî adama 
ebedî  bir hayat ın levâz ımât ını bulduran.. ve ecelin dara ğac ını bekleyen bir bî-
çareyi, idam- ı ebedîden kurtaran.. ve saadet-i sermediyenin hazinesini açan 
en k ıymettar sermaye-i insaniyenin iman oldu ğunu bilen mezkûr misafir ve 
hayat yolcusu, kendi nefsine dedi ki: “Haydi, ileri! İman ın hadsiz mertebe-
lerinden bir mertebe daha kazanmak için kâinat ın heyet-i mecmûas ına 
müracaat edip, o da ne diyor, dinlemeliyiz; erkân ından ve eczas ından 
ald ığımız dersleri tekmil ve tenvir etmeliyiz!”  diye, Kur’ân’dan ald ığı geniş 
ve ihatal ı bir dürbün ile bakt ı, gördü:
Bu kâinat, o kadar mânidâr ve muntazamd ır ki; mücessem bir kitab- ı 
sübhânî.. ve cismânî bir kur’ân- ı rabbânî.. ve müzeyyen  bir saray- ı samedâ-
nî.. ve muntazam bir şehr-i rahmânî sûretinde görünüyor. O kitab ın bütün sû-
releri, âyetleri ve kelimâtlar ı, hatta harfleri ve bâblar ı ve fas ıllar ı ve sayfalar ı ve 
sat ırlar ı, umumunun her vakit mânidârâne mahv u isbatlar ı ve hakimâne ta ğ-
yir ve tahvilleri, icmâ  ile bir Alîm -i külli şey’in ve bir Kadîr-i külli şey’in ve bir 
Musannif’in, her şeyde her şeyi gören ve her şeyin her şeyi ile münasebetini 
bilen, riâyet eden bir Nakkâ ş-ı Zülcelâl’in ve bir Kâtib-i Zülkemâl’in vücûdunu
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O Vâcibü’l-vücûd ve Vâhid-i Ehad ki melek ve ins ve cin ecnâs ının mak-
bulü ve mer ğubu olan, her dakikada bütün âyetleri nev-i insandan yüz milyonlar ın lisan ında kemâl-i 
ihtiramla okunan, saltanat- ı kudsiyesi arz ın ve âlemlerin aktar ında ve zaman ın ve as ırlar ın yüzlerinde 
devam eden, nuranî hâkimiyet-i mâneviyesi arz ın yar ısında ve be şerin beşte birinde on dört as ırdır 
kemâl-i ihti şamla cârî olan Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet 
eder. Kezâ Kur’ân, mü şahedeyle kudsî ve semâvî sûrelerinin icmâ ı ve nurânî ve ilâhî âyetlerinin ittifak ı 
ve esrar ve envâr ının tevafuku ve hakâik ve semerât ve âsâr ının tetabukuyla O’nun vahdet içindeki 
vücûb-u vücûduna şehadet ve O’nu ispat eder.
362  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve mevcudiyetini bilbedâhe ifade ettikleri gibi; bütün erkân ve envâ ıyla ve 
ecza ve cüz’iyat ıyla ve sekeneleri ve mü ştemilât ıyla ve vâridat ve masârifat ıy-
la ve onlarda maslahatkârâne tebdilleriyle ve hikmet -perverâne tecditleriyle 
bilittifak, hadsiz bir kudret ve nihâyetsiz bir hikmetle i ş gören âlî bir Usta’n ın 
ve misilsiz bir Sâni ’in mevcudiyetini ve vahdetini bildiriyorlar. Ve kâinat ın 
azametine münasip iki büyük ve geni ş hakikatin  şehâdetleri, kâinat ın bu 
büyük şehâdetini isbat ediyorlar.
Birinci Hakikat : Usûlü’d-din  ve İlm-i Kelâm’ ın dâhi ulemâs ının ve hüke-
mâ-y ı İslâmiye’nin gördükleri ve hadsiz burhanlarla isbat ettikleri hudûs ve 
imkân  hakikatleridir.
Onlar demi şler ki: “Madem, âlemde ve her şeyde tagayyür ve tebeddül  
var; elbette fânîdir, hâdistir, kadîm olamaz. Madem hâdistir, elbette onu ih-das eden bir Sâni’  var. Ve madem her şeyin zât ında vücûdu ve ademi, –bir 
sebep bulunmazsa– müsavidir, elbette vâcib ve ezelî olamaz. Ve madem mu-hal  ve bât ıl olan devir ve teselsül ile birbirini îcad  etmek, mümkün olmad ığı 
kat’î burhanlarla isbat edilmi ş; elbette öyle bir Vâcibü’l-vücûd ’un mevcudiyeti 
lâz ımd ır ki; nazîri, mümtenî .. misli, muhal.. ve bütün mâadâs ı, mümkin.. ve 
mâsivâs ı, mahlûku olacak…”
Evet 
hudûs hakikati , kâinat ı istilâ etmi ş. Çoğunu göz  görüyor, di ğer k ıs-
mını ak ıl görüyor. Çünkü gözümüzün önünde her sene güz mevsiminde öyle 
bir âlem  vefat eder ki; her birisinin hadsiz efrad ı bulunan ve her biri zîha-
yat bir kâinat hükmünde olan yüz bin nevi nebâtât  ve küçücük havyanât, o 
âlem ile beraber vefat ederler. Fakat o kadar intizam ile bir vefatt ır ki; haşi r 
ve neşirlerine medar  olan ve rahmet ve hikmetin mucizeleri, kudret ve ilmin 
harikalar ı bulunan çekirdekleri ve tohumlar ı ve yumurtac ıklar ı baharda yer-
lerinde b ırak ıp, defter-i âmâllerini ve gördükleri vazifelerin programlar ını on-
lar ın ellerine vererek, Hafîz-i Zülcelâl’in himâyesi alt ında, hikmetine emanet 
eder sonra vefat ederler. Ve bahar mevsiminde ha şr-i âzam ın yüz bin misali 
ve numûne ve delilleri hükmünde olarak o vefat eden a ğaçlar ve kökler ve 
bir k ısım hayvanc ıklar, aynen ihya ve diriliyorlar. Ve bir k ısm ının dahi kendi 
yerlerinde emsâlleri ve aynen onlara benzeyenleri îcad  ve ihya olunuyor. Ve 
geçen bahar ın mevcudât ı, işledikleri amellerin ve vazifelerin sayfalar ını ilânât 
gibi neşredip 1َتْóِýُĬ ُėُéُّāĤا وَإِذَا âyetinin bir misalini gösteriyorlar.
1 “Hesap defterleri aç ıldığı zaman…” (Tekvir sûresi, 81/10)
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  363
Hem heyet-i mecmûa cihetinde, her güzde ve her baharda büyük bir 
âlem  vefat eder ve taze bir âlem vücûda gelir. Ve o vefat ve hudûs, o kadar 
muntazam cereyan ediyor ve o vefat ve hudûsta, gayet intizam ve mizanla o kadar nevilerin vefiyâtlar ı ve hudûslar ı oluyor ki; güya 
dünya  öyle bir misa-
firhânedir ki zîhayat kâinatlar ona misafir olurlar ve seyyah âlemler ve seyyar dünyalar ona gelirler, vazifelerini görürler, giderler.
İşte bu dünyada böyle hayattar dünyalar ı ve vazifedar kâinatlar ı kemâl-i 
ilim  ve hikmet  ve mizanla ve muvâzene  ve intizam ve nizamla ihdas ve îcad  
edip, rabbânî maksatlarda ve ilâhî gayelerde ve rahmânî hizmetlerde kadîrâ-ne istimâl  ve rahîmâne istihdam eden bir Zât- ı Zülcelâl’in vücûb-u vücûdu ve 
hadsiz kudreti ve nihâyetsiz hikmeti, bilbedâhe güne ş  gibi ak ıllara görünüyor. 
Hudûs mesâilini Risale-i Nur’a ve muhakkikîn-i kelâmiyenin kitaplar ına ha-
vale ile o bahsi kap ıyoruz.
Amma 
imkân ciheti  ise o da kâinat ı istilâ ve ihata etmi ş. Çünkü görü-
yoruz ki her şey; küllî  ve cüz’î bulunsun, büyük ve küçük olsun, ar ştan ferşe, 
zerrâttan seyyârâta kadar her mevcut, mahsus bir zât ve muayyen  bir sûret ve 
mümtaz bir şahsiyet ve has s ıfatlar ve hikmetli keyfiyetler ve maslahatl ı cihaz-
lar ile dünyaya gönderiliyor.
•Hâlbuki o mahsus zâta ve o mahiyete, hadsiz imkânât içinde o hu-
susiyeti vermek…
•Hem sûretler adedince imkânlar ve ihtimaller içinde o nak ışlı ve fâ-
rikal ı ve münasip o muayyen  sûreti giydirmek…
•Hem, hemcinsinden olan e şhas ın miktar ınca imkânlar içinde çalka-
nan o mevcuda, o lây ık şahsiyeti imtiyazla tahsis etmek…
•Hem s ıfatlar ın nevileri ve mertebeleri say ısınca imkânlar ve ihtimal-
ler içinde şekilsiz ve mütereddit bulunan o masnûa, o has ve muvâf ık 
maslahatl ı sıfatlar ı yerleştirmek…
•Hem hadsiz yollar ve tarzlarda bulunmas ı mümkün olmas ı nokta-
sında hadsiz imkânât ve ihtimalât içinde mütehayyir, sergerdân , hedefsiz 
o mahlûka, o hikmetli keyfiyetleri ve inâyetli cihazlar ı takmak ve teç-
hiz etmek,  elbette küllî  ve cüz’î bütün mümkinât adedince ve her mümkinin 
mezkûr mahiyet ve hüviyet, heyet ve sûret, s ıfat ve vaziyetinin imkânât ı ade-
dince tahsis edici, tercih edici, tayin edici, ihdas edici bir Vâcibü’l-vücûd ’un 
vücûb-u vücûduna ve hadsiz kudretine ve nihâyetsiz hikmetine.. ve hiçbir şey 
364  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve hiçbir şe’n , O’ndan gizlenmedi ğine.. ve hiçbir şey O’na a ğır gelmedi ğine.. 
ve en büyük bir şey, en küçük bir şey gibi O’na kolay geldi ğine.. ve bir bahar ı 
bir ağaç kadar ve bir a ğac ı bir çekirdek  kadar sühûletle îcad  edebildiğine işa-
retler ve delâletler ve şehâdetler, imkân hakikatinden ç ıkıp kâinat ın bu büyük 
şehâdetinin bir kanad ını teşkil ederler.
Kâinat ın şehâdetini, her iki kanad ı ve iki hakikatiyle Risale-i Nur eczalar ı 
ve bilhassa Yirmi İkinci ve Otuz İkinci Sözler, ve Yirminci ve Otuz Üçüncü 
Mektuplar tamam ıyla isbat ve izah ettiklerinden onlara havale ederek bu pek 
uzun k ıssay ı kısa kestik.
Kâinat ın heyet-i mecmûas ından gelen büyük ve küllî  şehâdetin ikinci ka-
nad ını isbat eden ikinci hakikat :
Bu mütemâdiyen  çalkanan ink ılâplar ve tahavvülâtlar içinde vücûdunu 
ve hizmetini ve zîhayat ise hayat ını muhafazaya ve vazifesini yerine getirmeye 
çal ışan mahlûkatta kuvvetlerinin bütün bütün haricinde bir teavün  hakikati 
görünüyor. Meselâ unsurlar ı, zîhayat ın imdad ına.. hususan bulutlar ı, nebâ-
tât ın mededine.. ve nebâtât ı dahi hayvanât ın yard ımına.. ve havyanât ise 
insanlar ın muâvenetine.. ve memelerin kevser gibi sütleri, yavrular ın beslen-
melerine.. ve zîhayatlar ın iktidarlar ı haricindeki pek çok hâcetleri ve erzaklar ı, 
umulmad ık yerlerden onlar ın ellerine verilmesi.. hatta zerrât -ı taamiye dahi 
hüceyrât -ı bedeniyenin tamirine ko şmalar ı gibi teshir-i rabbânî ile ve istih-
dam- ı rahmânî ile, hakikat-i teavünün pek çok misalleri do ğrudan do ğruya 
bütün kâinat ı bir saray gibi idare eden bir Rabbü’l-âlemîn’in umumi ve rahî-
mâne rubûbiyetini gösteriyorlar.
Evet, câmid  ve şuursuz ve şefkatsiz olan ve birbirine şefkatkârâne, 
şuurdârâne vaziyet gösteren muâvenetçiler elbette gayet Rahîm  ve Ha-
kîm  bir Rabb-i Zülcelâl’in kuvvetiyle, rahmetiyle, emriyle yard ıma koştu-
ruluyorlar.
İşte kâinatta câri olan teâvün-ü umumî, seyyârâttan tâ zîhayat ın âzâ ve 
cihâzât  ve zerrât -ı bedeniyesine kadar kemâl-i intizamla cereyan eden mu-
vâzen e-i âmme  ve muhafaza-y ı şâmile..  ve semâvât ın yald ızlı yüzünden 
ve zeminin zînetli yüzünden ta çiçeklerin süslü yüzlerine kadar kalem gezdi-ren 
tezyin .. ve kehke şandan ve Manzume-i Şemsiye’den ta m ısır ve nar gibi 
meyvelere kadar hükmeden tanzim..  ve güneş  ve kamerden ve unsurlardan 
ve bulutlardan ta bal  ar ılar ına kadar memuriyet veren tavzif  gibi pek büyük 
hakikatlerin büyüklükleri nispetindeki şehâdetleri, kâinat ın şehâdetinin ikinci 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  365
kanad ını isbat ve te şkil ederler. Madem Risale-i Nur bu büyük şehâdeti isbat 
ve izah etmi ş, biz burada bu k ısac ık işaretle iktifâ ederiz.
İşte dünya  seyyah ının kâinattan ald ığı ders-i imanîye k ısa bir işaret olarak 
Birinci Makam’ ın On Sekizinci Mertebesi’nde böyle :
 ِيñَّĤا ُïَèَْŶا ُïِèَاĳْĤا َاهُ،ĳِø َאĨ ُّģכُ ُīْכِĩُĩْĤا ُهُ،óĻِčَĬ ُďِĭَÝْĩُĩْĤا دِ،ĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 ْاٰنُóُĝْĤوَا ُħَّùَåُĩْĤا ُóĻِ×ْכَĤا َאبُÝْכِĤا َאتُĭْכَאئِĤا ِهِñٰİ :۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ
 َرِه۪ĳُø َאعِĩْäِÍِÖ ُ،ħَčَÝْĭُĩْĤا ُħَýَÝْéُĩْĤا ُïَĥَ×ْĤوَا ُħَّčَĭُĩْĤا ُīَّĺَõُĩْĤا ُóْāَĝْĤوَا ُħَّčَđُĩْĤا ُّĹِĬَאĩْùِåْĤا
 ۪įِĐَاĳْĬوَأَ ۪įِĬأَرْכَא َאقِęِّÜوَا رِه۪ĳُĉُøوَ ۪įِęُéُĀوَ ۪įِĤĳُāُĘوَ ۪įِÖَاĳْÖوَأَ ۪įِĘُوóَèوَ ۪įِÜَאĩِĥوَכَ ۪įِÜَאĺوَاٰ
 ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ ۪،įِĘَאرِāَĨوَ ۪įِÜوَوَارِدَا ۪įِÜَŻِĩَÝْýُĨوَ ۪įِÝَĭَכَøوَ ۪įِÜَّאĻْئِõُäوَ ۪įَائِõْäوَأَ
 ِģĺِïْ×َÜ ِÙَĝĻِĝَè َאدَةِıَýِÖوَ َمِ،ŻْכَĤا ِħْĥِĐ َאءِĩَĥُĐ ِďĻِĩَä َאعِĩْäِÍِÖ ْכَאنِ،ĨِْŸوَا ِóُّĻَĕَّÝĤوَا ُوثِïُéْĤا
 َאدَةِıَýِÖوَ َانِõĻِĩْĤوَا َאمِčِّĭĤِאÖ ۪įِÜَאĩِĥوَכَ ۪įِĘُوóُè ِïĺِïْåَÜوَ َאمِčِÝْĬِْźوَا ِÙَĩِכْéْĤِאÖ ۪įِÜَŻِĩَÝْýُĨوَ ۪įِÜرَĳُĀ
 ĹِĘ ِÙَčَĘَאéُĩْĤوَا ِÙَĬَازَĳُĩْĤوَا ِģُìَاïَّÝĤوَا ِïُĬَאùَّÝĤوَا َאوُبِåَّÝĤوَا َאوُنِđَّÝĤا ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ
1.َאنِĻِđْĤوَا َةِïَİَאýُĩْĤِאÖ ۪įِÜدَاĳُäْĳَĨ
denilmiştir.
Sonra, dünyaya gelen ve dünyan ın yaratan ını arayan ve on sekiz adet 
mertebelerden ç ıkan ve arş-ı hakikate yeti şen bir mirac- ı imanî ile gâibâne 
mârifetten hâz ırâne ve muhatabâne bir makama terakki eden  merakl ı ve 
müştâk  yolcu adam,  kendi ruhuna dedi ki: “Fâtiha-y ı Şerife’de ba şından tâ 
2َّאكَĺإِ kelimesine kadar gâibâne medh ü senâ ile bir huzur gelip َّאكَĺإِ hitab ına 
çıkılmas ı gibi biz dahi doğrudan do ğruya –gâibâne aramay ı bırak ıp– arad ığı-
mızı arad ığımızdan sormal ıyız. Her şeyi gösteren güne şi, güneşten sormak 
gerektir.”  Evet, her şeyi gösteren, kendini her şeyden ziyade gösterir. Öyle 
1 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. Nazîri mümteni ve O’ndan ba şka her şey mümkin ve Vâhid-i Ehad olan o 
Vâcibü’l-vücûd ki mücessem bir kitab- ı kebîr, muazzam bir Kur’ân- ı cismânî, munazzam ve müzeyyen 
bir kasr ve muntazam ve muhte şem bir memleket olan bu kâinat, sûrelerinin ve âyetlerinin ve kelime-
lerinin ve harflerinin ve bablar ının ve fas ıllar ının ve sayfalar ının ve sat ırlar ının icmâ ıyla ve erkân ının ve 
envâ ının ve eczas ının ve cüz’iyat ının ve sekene ve mü ştemilât ının ve vâridat ve masârifinin ittifak ıyla, 
bütün ulemâ-y ı ilm-i kelâm ın icmâ ına müstenit hudûs ve tagayyür ve imkân hakikatinin azamet-i 
ihatas ının şehadetiyle ve sûret ve mü ştemilât ının hikmet ve intizamla tebdili ve huruf ve kelimât ının 
nizam ve mizanla tecdidi hakikatinin şehadetiyle ve mevcudat ında müşahede ve ıyân ile görünen 
teâvün ve tecavüp ve tesanüd ve tedahül ve muvâzene ve muhafaza hakikatlerinin azamet-i ihatas ının 
şehadetiyle, O’nun vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
2 “Yaln ız Sana (ibadet eder, yaln ız senden medet umar ız).” (Fâtiha sûresi, 1/5 ).
366  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ise şemsin şuâât ı ile onu görmek ve tan ımak gibi Hâl ık’ımızın esmâ-y ı hüs-
nâs ıyla ve sıfât- ı kudsiyesiyle  O’nu kabiliyetimizin nisbetinde  tan ımaya 
çal ışabiliriz.
Bu maksad ın hadsiz yollar ından iki yolu ve o iki yolun hadsiz mertebe-
lerinden iki mertebeyi ve o iki mertebenin pek çok hakikatlerinden ve pek çok uzun tafsilât ından yaln ız iki hakikati icmâl ve ihtisar ile bu risalede beyan 
edeceğiz.
Birinci Hakikat
Bilmüşâhede gözümüzle görünen ve muhit  ve dâimî ve muntazam ve 
dehşetli ve semâvî ve arzî olan bütün mevcudât ı çeviren ve tebdil ve tec-
dit eden ve kâinat ı kaplayan faaliyet-i müstevliye hakikati görünmesi.. ve 
o her cihetle hikmet -medar  faaliyet hakikatinin içinde tezâhür-ü rubûbiyet  
hakikatinin bilbedâhe hissedilmesi.. ve o her cihetle, rahmet-fe şan tezâhür-ü 
rubûbiyet hakikatinin içinde tebârüz-ü  ulûhiyet  hakikati bizzarure bilinmi ş 
olmas ıdır.
İşte bu hâkimâne ve hakimâne faaliyet-i dâimeden ve perdesinin arka-
sında bir Fâil-i Kadîr ve Alîm ’in ef’âli, görünür gibi hissedilir.
Ve bu mürebbîyâne ve müdebbirâne ef’âli rabbâniyeden ve perdesinin 
arkas ından her şeyde cilveleri bulunan esmâ-y ı ilâhiye hissedilir derecesinde 
bedâhetle bilinir.
Ve bu celâldârâne ve cemâl-perverâne cilvelenen esmâ-y ı hüsnâdan ve 
perdesinin arkas ında s ıfât- ı seb’a-y ı kudsiyenin ilmelyakîn , belki aynelyakîn , 
belki hakkalyakîn  derecesinde vücûdlar ı ve tahakkuklar ı anlaşılır.
Ve bu yedi kudsî s ıfât ın dahi, bütün masnûât ın şehâdetiyle, hem hayat-
tarâne, hem kadîrâne, hem alîmâne, hem semîâne, hem basîrâne, hem mü-rîdâne, hem mütekellimâne nihâyetsiz bir sûrette tecellîleri ile bilbedâhe ve bizzarure ve biilmelyakîn bir mevsuf-u Vâcibü’l-vücûd ’un ve bir müsemmâ-y ı 
Vâhid-i Ehad ’in ve bir Fâil-i Ferd-i Samed’in mevcudiyeti güne şten daha zâ-
hir, daha parlak bir tarzda, kalbdeki iman gözüne görünür gibi kat’i bilinir.
Çünkü güzel ve mânidâr bir kitap ve muntazam bir hâne , bedâhetle yaz-
mak ve yapmak fiillerini.. ve güzel yazmak ve intizaml ı yapmak fiilleri dahi, 
bedâhetle yaz ıcı ve dülger namlar ını.. yaz ıcı ve dülger unvanlar ı ise, bedâhetle 
kitâbet ve dülgerlik sanatlar ını ve s ıfatlar ını.. ve bu sanat ve s ıfatlar, bedâhetle
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  367
herhâlde bir zât ı istilzam  eder ki Mevsuf ve Sâni’  ve Müsemmâ ve Fâil olsun. 
Fâilsiz bir fiil ve müsemmâs ız bir isim mümkün olmad ığı gibi; mevsufsuz bir 
sıfat, sanatkârs ız bir sanat dahi mümkün de ğildir.
İşte bu hakikat ve kâideye binâen bu kâinat, bütün mevcudât ıyla 
beraber kaderin kalemiyle yaz ılm ış, kudretin çekiciyle yap ılm ış mânidâr 
hadsiz kitaplar, mektuplar, nihâyetsiz binalar ve saraylar hükmünde –her biri binler vecihle ve beraber hadsiz vücuh ile– rabbânî ve rahmânî nihâ-yetsiz fiilleri ve o fiillerin men şeleri olan binbir esmâ-y ı ilâhiyenin hadsiz 
cilveleriyle ve o güzel isimlerin menba ı olan yedi s ıfât- ı sübhâniyenin ni-
hâyetsiz tecellîleriyle o yedi muhit  ve kudsî s ıfatlar ın madeni ve mevsufu 
olan ezelî ve ebedî  bir Zât- ı Zülcelâl’in vücûb-u vücûduna ve vahdetine 
hadsiz işaretler ve nihâyetsiz şehâdetler ettikleri gibi; bütün o mevcu-
dâtta bulunan bütün hüsünler, cemâller, k ıymetler, kemâller dahi ef’âl-i 
rabbâniyenin ve esmâ-y ı ilâhiyenin ve s ıfât- ı samedâniyenin ve şuûnât -ı 
sübhâniyenin, kendilerine lây ık ve muvâf ık kudsî cemâllerine ve kemâl-
lerine.. ve hepsi birden Zât- ı Akdes’in kudsî cemâline ve kemâline bedâ-
hetle şehâdet ederler.
İşte faaliyet hakikati içinde tezahür eden rubûbiyet  hakikati , ilim  ve hik-
metle halk ve îcad  ve sun’ ve ibda’ .. nizam ve mizan ile takdir ve tasvir ve 
tedbir ve tedvir.. kasd ve irade ile tahvil ve tebdil ve tenzil ve tekmil.. şefkat 
ve rahmetle it’am ve in’âm  ve ikram ve ihsan gibi şuûnât ıyla ve tasarrufat ıyla 
kendini gösterir ve tan ıttırır. Ve tezahür-ü rubûbiyet hakikati  içinde bedâ-
hetle hissedilen ve bulunan ulûhiyetin tebarüz hakikati  dahi esmâ-y ı hüs-
nân ın rahîmâne ve kerîmâne cilveleriyle ve yedi s ıfât- ı subûtiye olan hayat , 
ilim, kudret , irade , sem’ , basar  ve kelâm  sıfatlar ının celâlli ve cemâlli tecel-
lîleriyle kendini tan ıttırır, bildirir.
Evet nas ıl ki kelâm s ıfat ı, vahiyler ve ilhamlar ile Zât- ı Akdes’i tan ıttı-
rır; öyle de kudret s ıfat ı dahi, mücessem kelimeleri hükmünde olan sanatl ı 
eserleriyle o Zât- ı Akdes’i bildirir ve kâinat ı baştan başa bir furkan- ı cismânî 
mahiyetinde gösterip, bir Kadîr-i Zülcelâl ’i tavsif ve tarif eder.
Ve ilim  sıfat ı dahi hikmetli, intizaml ı, mizanl ı olan bütün masnûât mik-
tar ınca.. ve ilim ile idare ve tedbir ve tezyin  ve temyiz edilen bütün mahlûkâ t 
adedince mevsuflar ı olan bir tek Zât- ı Akdes’i bildirir.
Ve hayat s ıfat ı ise kudreti bildiren bütün eserler.. ve ilmin vücûdunu bil-
diren bütün intizaml ı ve hikmetli ve mizanl ı ve zinetli sûretler, hâller.. ve sâir 
368  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sıfatlar ı bildiren bütün deliller, s ıfat- ı hayat ın delilleriyle beraber hayat s ıfat ı-
nın tahakkukuna delâlet  ettikleri gibi; hayat dahi bütün o delilleriyle aynalar ı 
olan bütün zîhayatlar ı şahid göstererek, Zât- ı Hayy- ı Kayyûm’u bildirir. Ve 
kâinat ı; serbeser, her vakit, taze taze ve ayr ı ayr ı cilveleri ve nak ışlar ı göster-
mek için daima de ğişen ve tazelenen ve hadsiz aynalardan terekküb eden bir 
ayna-y ı ekber sûretine çevirir. Ve bu k ıyasla görmek ve i şitmek, ihtiyâr etmek 
ve konuşmak s ıfatlar ı dahi her biri birer kâinat kadar Zât- ı Akdes’i bildirir, 
tan ıttırır.
Hem o s ıfatlar, Zât- ı Zülcelâl’in vücûduna delâlet  ettikleri gibi, ha-
yat ın vücûduna ve tahakkukuna ve o Zât’ ın hayattar ve diri oldu ğuna 
dahi bedâhetle delâlet ederler. Çünkü bilmek, hayat ın alâmeti.. i şitmek, 
dirilik emâresi.. görmek, dirilere mahsus.. irade, hayat ile olabilir. İhtiyâ-
rî iktidar, zîhayatlarda bulunur. Tekellüm ise bilen dirilerin i şidir. İşte bu 
noktalardan anla şılır ki; hayat s ıfat ının yedi defa kâinat kadar delilleri.. 
ve kendi vücûdunu ve mevsufun vücûdunu bildiren burhanlar ı vard ır ki 
bütün s ıfatlar ın esas ı ve memba ı ve ism-i âzam ın masdar ı ve medar ı ol-
muştur.
Risale-i Nur, bu birinci hakikati kuvvetli burhanlar ile isbat ve bir derece 
izah ettiğinden bu denizden bu mezkûr katre ile şimdilik iktifâ ediyoruz.
İkinci Hakikat
Sıfat- ı kelâmdan gelen tekellüm-ü ilâhîdir.
ĹِّÖرَ َאتُĩِĥכَ َïَęْĭَÜ أَنْ َģْ×َĜ ُóْéَ×ْĤا َïِęَĭَĤ ĹِّÖرَ َאتِĩِĥِכَĤ َادًاïِĨ ُóْéَ×ْĤا כَאنَ ْĳَĤ ْģُĜ
1َدًاïَĨ ۪įِĥْáِĩِÖ َאĭِئْä ْĳَĤوَ 
âyetinin s ırrıyla kelâm- ı ilâhî, nihâyetsizdir. Bir zât ın vücûdunu bildiren en 
zâhir alâmet, konu şmas ıdır. Demek bu hakikat, nihâyetsiz bir sûrette Müte-
kellim-i Ezelî’nin mevcudiyetine ve vahdetine şehâdet eder. Bu hakikatin iki 
kuvvetli şehâdeti, bu risalenin On Dördüncü ve On Be şinci Mertebeleri’nde 
beyan edilen vahiyler ve ilhamlar cihetiyle.. ve geni ş bir şehâdeti dahi, Onun-
cu Mertebesi’nde i şaret edilen kütüb-ü mukaddese-i semâviye cihetiyle.. ve 
çok parlak ve câmî bir di ğer şehâdeti dahi, On Yedinci Mertebesi’nde Kur’-
ân- ı Mu’cizü’l-Beyan cihetiyle geldi ğinden; bu hakikatin beyan ve şehâdetini 
1 “De ki: “Rabbimin sözlerini yazmak için en büyük okyanus mürekkep olsayd ı (hatta onun bir mislini de 
takviye gönderseydik), bu deniz  tükenir, Rabbimin sözleri yine de bitmezdi.” (Kehf sûresi, 18/109 ).
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  369
o mertebelere havale edip o hakikati, mucizâne ilân eden ve şehâdetini sâir 
hakikatlerin şehâdetleriyle beraber ifade eden
ِۚćْùِĝْĤِאÖ ًאĩאئِƯĜ ِħْĥِđْĤا ĳُĤوَأُۨو ُÙٰۤئِכَĥَĩْĤوَا َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُįَّĬأَ ُّٰųا َïِıَü
1ُħĻَכِéْĤا ُõĺِõَđْĤا َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź
âyet-i muazzaman ın envâr ı ve esrar ı, bizim bu yolcuya kâfi ve vâfi gelmi ş ki 
daha ileri gidememi ş.
İşte bu yolcunun bu makam- ı kudsîden ald ığı dersin k ısa bir meâline bir 
işaret olarak Birinci Makam’ ın On Dokuzuncu Mertebesi’nde :
 َא،ĻْĥُđْĤا َאتُęِّāĤا ُįَĤوَ ،ĵٰĭْùُéْĤا َאءُĩْøَْŶا ُįَĤ ُïَèَْŶا ُïِèَاĳْĤا دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإِ َź
 دِĳُäُĳْĤا ُÕِäَاĳْĤا َّاتُñĤاَ: ۪įِÜَïْèوَ ĹِĘ دِه۪ĳُäوُ بِĳُäوُ ĵٰĥَĐ دَلَّ ِيñَّĤا ،ĵَĥْĐَْŶا ُģَáَĩْĤا ُįَĤوَ
 َאقِęِّÜِאÖوَ ِ،ÙَĻِّĥَåَÝُĩْĤا ĵٰĭْùُéْĤا ِįَאئِĩْøأَ ِďĻِĩَäوَ ِ،ÙَĉĻِéُĩْĤا ِÙَّĻِøْïُĝْĤا ِįِÜَאęِĀ ِďĻِĩَä َאعِĩْäِÍِÖ
 ِóُİَאčَÜ ĹِĘ ِÙَّĻِİĳُĤُْŶا َאرُزِ×َÜ ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖ ِ،ÙَĘِّóَāَÝُĩْĤا ِįِĤَאđْĘوَأَ ۪įِÜَאĬُوËُü ِďĻِĩَä
 ِرَادَةٍÍِÖ َاعِïْÖِْŸوَا ِďْĭُّāĤوَا ِěْĥَíْĤوَا َאدِåĺِْŸا ِģْđِęِÖ ِ،ÙَĻِĤْĳَÝْùُĩْĤا ِÙَّĻِĤَّאđَęْĤا دَوَامِ ĹِĘ ِ،ÙَّĻِÖĳُÖُّóĤا
 ِėĺِóْāَّÝĤا ِģْđِęِÖوَ ٍ،Ùِĩِכْèوَ َאرٍĻِÝْìِאÖ ِóĺْوِïَّÝĤوَا ِóĻِÖْïَّÝĤوَا ِóĺِĳْāَّÝĤوَا ِóĺِïْĝَّÝĤا ِģْđِęِÖوَ ْرَةٍ،ïُĜوَ
 ِ،ÙَĬَازَĳُĩْĤوَا َאمِčِÝْĬِْźا َאلِĩِכَÖوَ ٍ،Ùَĩْèوَرَ ٍïْāَĝِÖ ِÙَüَאĐِْŸوَا ِْدَارَةِŸوَا ِÙَčَĘَאéُĩْĤوَا ِħĻِčْĭَّÝĤوَا
 ِħْĥِđْĤا ĳُĤوَأُۨو ُÙٰۤئِכَĥَĩْĤوَا َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُįَّĬأَ ُّٰųا َïِıَü﴿: َارِóْøأَ ِÙَĝĻِĝَè ِÙَĈَאèإِ ِÙَĩَčَĐ َאدَةِıَýِÖوَ
2ُ﴾ħĻَכِéْĤا ُõĺِõَđْĤا َĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ِۚćْùِĝْĤِאÖ ًאĩאئِƯĜ
denilmiştir…
1 “Allah ’tan başka tanr ı bulunmad ığına şahit bizzat Allah’t ır. Bütün melekler, hak ve adaletten ayr ılma-
yan ilim  adamlar ı da bu gerçe ğe, aziz ve hakîm (mutlak galip, tam hüküm ve hikmet  sahibi) Allah’tan 
başka tanr ı olmad ığına şahittirler.” (Âl-i İmran sûresi, 3/18 ).
2 Allah’tan ba şka ilâh yoktur. O öyle bir Vâcibü’l-vücûd ve Vâhid-i Ehad’dir ki bütün güzel isimler, bütün 
yüce s ıfatlar ve en yüce vas ıflar O’na aittir. İrade ve kudretle îcad ve halk ve sun’ ve ibdâ fiillerini, 
ihtiyar ve hikmetle takdir ve tasvir ve tedbir ve tedvir fiillerini, kasd ve rahmetle ve kemâl-i intizam ve muvâzene ile tasrif ve tanzim ve muhafaza ve idare ve iâ şe fiillerini tazammun eden faaliyet-i müstev-
liyenin devam ı içinde görünen tezahür-ü rubûbiyet ve onun içinde görünen tebarüz-ü ulûhiyet haki-
katinin azametinin şehadetiyle; ve “Allah’tan ba şka tanr ı bulunmad ığına şahit bizzat Allah’t ır. Bütün 
melekler, hak ve adaletten ayr ılmayan ilim adamlar ı da bu gerçe ğe, aziz ve hakîm (mutlak galip, tam 
hüküm ve hikmet sahibi) Allah’tan ba şka tanr ı olmad ığına şahittirler.”
*1 meâlindeki âyet-i kerîmenin 
hakikat-i esrar ının azamet-i ihatas ının şehadetiyle; bütün kudsî ve muhît s ıfatlar ının ve kâinatta tecellî 
eden bütün esmâ-i hüsnâs ının icmâ ı ve kâinatta tasarruf eden bütün şuunat ve ef’âlinin ittifak ı, O’nun 
vahdet içindeki vücûb-u vücûduna delâlet eder.
*1 Âl-i İmran sûresi, 3/18.
Üçüncü Şua olan bu Münacât Risalesi, Âyetü’l-Küb-
râ ve be ş-alt ı risaleler ile birlikte Kastamonu’da telif 
edilmiştir. Üstad’ ın Kastamonu’daki hayat ının seyrine 
ve meşguliyetine ve hizmetinin hangi meseleler etraf ın-
da döndü ğüne parlak bir numûnedir. Evet, Said Nursî, 
bu risalelerdeki hakikatlerin delâletiyle, millet ve İslâ-
miyet için en elzem hizmet olan iman ın takviyesi için 
çal ışıyordu.
Mukaddime
Bu Sekizinci Hüccet-i İmaniye ,1(Hâşiye) vücûb-u vücûda ve vahdâniyete 
delâlet etti ği gibi; hem delâil-i kat’iye ile rubûbiyetin ihatas ına ve kudretinin 
azametine delâlet eder. Hem hâkimiyetinin ihatas ına ve rahmetinin şümûlü-
ne dahi delâlet ve isbat eder. Hem kâinat ın bütün eczas ına hikmetinin ihata-
sını ve ilminin şümûlünü isbat eder.
Elhâs ıl, bu Sekizinci Hüccet-i İmaniye’nin her bir mukaddimesinin sekiz 
neticesi var. Sekiz mukaddimelerin her birinde, sekiz neticeyi delilleriyle isbat eder ki; bu cihette bu Sekizinci Hüccet-i İmaniye’de yüksek meziyetler var-
dır.
Said Nursî
1 (Hâşiye) “Sekizinci Hüccet-i İmaniye” tabiri, Asâ-y ı Musa Mecmuâs ı’na giren imanî risa-
lelerin s ıralar ı itibar ıylad ır. Bu Münâcât Risalesi; Asâ-y ı Musa, İkinci K ısım’da sekizinci 
sıradad ır.
Hazreti Üstad’ ın Talebeleri
Münâcât
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
 ĹِĘ ِيóْåَÜ ĹِÝَّĤا ْכِĥُęْĤوَا َאرِıَّĭĤوَا ِģْĻَّĥĤا َفِŻِÝْìوَا َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا ِěْĥَì ĹِĘ إِنَّ
 َאıِÜْĳَĨ َïْđَÖ َْرْضَŶا ِįِÖ َאĻْèَÉَĘ אءٍƯĨ ْīِĨ אءِƯĩَّùĤا َīِĨ ُّٰųا َلَõْĬأَ אƯĨوَ َّאسَĭĤا ُďَęْĭَĺ َאĩÖِ ِóْéَ×ْĤا
 َْرْضِŶوَا אءِƯĩَّùĤا َīْĻَÖ ِóَّíَùُĩْĤا َאبِéَّùĤوَا َאحِĺِّóĤا ِėĺِóْāَÜوَ ٍ۞ÙَّÖاƯد ِّģכُ ْīِĨ َאıĻِĘ َّßَÖوَ
1نَĳُĥِĝْđَĺ ْمٍĳَĝِĤ َאتٍĺَٰź
Yâ İlâhî ve Yâ Rabbî!
Ben iman ın gözüyle ve Kur’ân’ ın tâlimiyle ve nuruyla ve Resûl-i Ekrem  
(aleyhissalâtü vesselâm) ’ın dersiyle ve ism-i Hakîm ’in göstermesiyle görüyorum ki:
Semâvâtta hiçbir deveran ve hareket  yoktur ki, böyle intizam ıyla senin 
mevcûdiyetine i şaret ve delâlet  etmesin…
Ve hiçbir ecrâm- ı semâviye  yoktur ki; sükûtuyla, gürültüsüz vazife göre-
rek, direksiz durmalar ıyla, senin rubûbiyetine ve vahdetine  şehâdeti ve i şareti 
olmas ın…
Ve hiçbir yıldız yoktur ki; mevzûn hilkatiyle, muntazam vaziyetiyle ve nu-
ranî tebessümüyle ve bütün y ıldızlara mümâselet ve mü şâbehet sikkesiyle se-
nin haşmet-i ulûhiyetine ve vahdâniyetine i şaret ve şehâdette bulunmas ın…
Ve on iki seyyâreden hiçbir seyyâre y ıldız yoktur ki; hikmetli hareketiyle 
ve itaatli musahhariyetiyle ve intizaml ı vazifesiyle ve ehemmiyetli peykleriyle 
senin vücûb-u vücûduna şehâdet  ve saltanat -ı ulûhiyetine i şaret etmesin…
Evet, gökler sekeneleriyle, her biri tek ba şıyla şehâdet  ettikleri gibi; he-
yet-i mecmûas ıyla, derece-i bedâhette – Ey zemin ve gökleri yaratan Yara-
tıc ı!– senin vücûb-u vücûduna öyle zâhir şehâdet , –Ve ey zerrât ı muntazam
1 “Göklerin ve yerin yarat ılışında, gece ile gündüzün sürelerinin de ğişmesinde, insanlara fayda sa ğlamak 
üzere denizlerde gemilerin süzülü şünde, Allah’ ın gökten indirip kendisiyle ölmü ş yeri canland ırdığı 
yağmurda ve yeryüzünde hayat verip yayd ığı canl ılarda, rüzgârlar ın yönlerini de ğiştirip durmas ında, 
gökle yer aras ında emre haz ır bulutlar ın duruşunda, elbette akl ını çal ıştıran kimseler için Allah’ ın var-
lığına ve birli ğine nice deliller vard ır.” (Bakara sûresi, 2/164 ) 
372  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mürekkebât ıyla tedbirini gören ve idare  eden ve bu seyyâre y ıldızlar ı 
manzum peykleriyle döndüren, emrine itaat ettiren– senin vahdetine  ve 
birliğine öyle kuvvetli şehâdet ederler ki; gö ğün yüzünde bulunan y ıldızlar sa-
yısınca nuranî burhanlar ve parlak deliller, o şehâdeti tasdik ederler.
Hem bu sâfi, temiz, güzel gökler, fevkalâde büyük ve fevkalâde süratli 
ecrâm ıyla muntazam bir ordu..  ve elektrik lâmbalar ıyla süslenmi ş bir saltanat 
donanmas ı  vaziyetini göstermek cihetiyle, senin rubûbiyetinin ha şmetine ve 
her şeyi îcad  eden kudretinin azametine zâhir delâlet..  ve hadsiz semâvât ı 
ihata eden hâkimiyetinin ve her bir zîhayat ı kucağına alan rahmetinin hadsiz 
genişliklerine kuvvetli i şaret.. ve bütün mahlûkat- ı semâviye nin bütün i şlerine 
ve keyfiyetlerine taalluk eden ve avucuna alan, tanzim  eden ilminin her şeye 
ihatas ına.. ve hikmetinin her i şe şümûlüne şüphesiz şehâdet  ederler. Ve o şe-
hâdet ve delâlet o kadar zâhirdir ki; güya y ıldızlar, şahit olan göklerin şehâdet 
kelimeleri ve tecessüm etmi ş nuranî delilleridirler.
Hem semâvat meydan ında, denizinde, fezas ındaki y ıldızlar ise; mutî ne-
ferler, muntazam sefineler, harika tayyareler , acâib lâmbalar gibi vaziyetiyle 
senin saltanat- ı ulûhiyet inin şâşaas ını gösteriyorlar. Ve o ordunun efrad ından 
bir y ıldız olan güne şimizin seyyârelerinde ve zeminimizdeki vazifelerinin delâ-
let  ve ihtar ıyla güneş in sâir arkada şlar ı olan y ıldızlar ın bir k ısm ı, âhiret âlemle-
rine bakarlar ve vazifesiz de ğiller; belki bâkî  olan âlemlerin güne şleridirler.
Ey Vâcibü’l-vücûd ! Ey Vâhid -i Ehad !
Bu harika y ıldızlar, bu acîb güne şler, aylar; senin mülkünde, senin semâ-
vât ında, senin emrinle ve kuvvetin ve kudretinle ve senin idare  ve tedbirinle 
teshir  ve tanzim  ve tavzif  edilmişlerdir. Bütün o ecrâm- ı ulviye , kendilerini ya-
ratan ve döndüren ve idare eden birtek Hâl ık’ a tesbih  ederler, tekbir  ederler, 
lisân- ı hâl  ile “Sübhânallah , Allahu Ekber ” derler. Ben dahi onlar ın bütün 
tesbihat ıyla seni takdis  ederim.
Ey şiddet-i zuhur undan gizlenmi ş ve ey azamet-i kibriyâs ından ih-
tifâ  etmiş olan Kadîr -i Zülcelâl ! Ey Kâdir-i Mutlak !
Kur’ân- ı Hakîm’ in dersiyle ve Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâli-
miyle anlad ım:
Nas ıl ki gökler, y ıldızlar senin mevcûdiyetine ve vahdetin e şehâdet  eder-
ler. Öyle de cevv-i semâ , bulutlar ıyla ve şimşekleri ve ra’dlar ı ve rüzgârlar ıyla 
ve yağmurlar ıyla senin vücûb-u vücûd una ve vahdetin e şehâdet  ederler.
Evet câmid , şuursuz bulut ; âb- ı hayat olan yağmur u muhtaç olan
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  373
zîhayatlar ın imdad ına göndermesi, ancak senin rahmetin ve hikmetinledir; 
kar ışık tesadüf kar ışamaz.
Hem elektri ğin en büyü ğü bulunan ve fevâid-i tenviriyesine i şaret ede-
rek ondan istifadeye te şvik eden şimşek  ise, senin fezâdaki kudretini güzelce 
tenvir eder.
Hem yağmur un gelmesini müjdeleyen ve koca fezây ı konuşturan ve tes-
bihat ının gürültüsüyle gökleri ç ınlatan ra’dât  dahi, lisân- ı kâl  ile konu şarak 
seni takdis  edip rubûbiyetine şehâdet  eder.
Hem zîhayatlar ın yaşamas ına en lüzumlu r ızkı ve istifadece en kolay ı ve 
nefesleri vermek ve nüfuslar ı rahatland ırmak gibi çok vazifelerle tavzif  edilen 
rüzgârlar  dahi; cevvi, âdetâ bir hikmete binâen “Levh-i Mahv ve İsbat ” ve 
“yazar, ifade eder sonra bozar tahtas ı” sûretine çevirmekle, senin faaliyet-i 
kudretine i şaret ve senin vücûduna şehâdet  ettiği gibi, senin merhametinle bu-
lutlardan sa ğıp zîhayatlara gönderilen rahmet  dahi; mevzûn, muntazam katre-
leri kelimeleriyle senin vüs’at-i rahmetine ve geni ş şefkatine şehâdet eder.
Ey Mutasarr ıf-ı Fa’âl  ve Ey Feyyâz- ı Müteâl !
Senin vücûb-u vücûduna şehâdet  eden bulut, berk , ra’d, rüzgâr, ya ğmur ; 
birer birer şehâdet ettikleri gibi, heyet-i mecmûas ıyla, keyfiyetçe birbirinden 
uzak, mahiyetçe birbirine muhalif olmakla beraber; birlik, beraberlik, birbiri içine girmek ve birbirinin vazifesine yard ım etmek haysiyetiyle senin vahdeti-
ne  ve birliğine gayet kuvvetli i şaret ederler.
Hem koca fezây ı bir mahşer-i acâib yapan ve baz ı günlerde birkaç defa 
doldurup bo şaltan rubûbiyetinin ha şmetine.. ve o geni ş cevvi, yazar de ğiştirir 
bir levha gibi ve s ıkar ve onunla zemin bahçesini sulatt ırır bir sünger gibi ta-
sarruf eden kudretinin azametine ve her bir şeye şümûlüne şehâdet  ettikleri 
gibi.. umum zemine ve bütün mahlûkata cevv perdesi alt ında bakan ve idare  
eden rahmetinin ve hâkimiyetinin hadsiz geni şliklerine ve her şeye yetiş
me-
lerine delâlet  eder.
Hem fezâdaki hava, o kadar hakimâne vazifelerde istihdam.. ve bulut ve 
yağmur , o kadar alîmâne faydalarda istimâl olunur ki; her şeye ihata eden bir 
ilim  ve her şeye şâmil bir hikmet  olmazsa o istimâl, o istihdam olamaz.
Ey Fa’âlün limâ yürîd!Cevv-i fezâdaki faaliyetinle her vakit bir numûne-i ha şir  ve k ıyâmet  gös-
termek, bir saatte yaz ı kışa ve k ışı yaza döndürmek, bir âlem getirmek, bir 
374  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
âlem gayba göndermek misillü şuûnâtta bulunan kudretin, dünyay ı âhirete 
çevirecek ve âhirette şuûnât- ı sermediyeyi gösterecek i şaretini veriyor.
Ey Kadîr -i Zülcelâl !
Cevv-i fezâdaki hava, bulut ve ya ğmur , berk  ve ra’d; senin mülkünde, 
senin emrin ve havlinle, senin kuvvet ve kudretinle musahhar ve vazifedar-dırlar. Mahiyetçe birbirinden uzak olan bu fezâ mahlûkat ı, gayet süratli ve âni 
emirlere ve çabuk ve acele kumandalara itaat ettiren Âmir  ve Hâkim’lerini 
takdis  ederek rahmetini medh ü senâ  ederler.
Ey arz  ve semâvât ın Hâl ık -ı Zülcelâli!
Senin Kur’ân- ı Hakîm ’inin tâlimiyle ve Resûl-i Ekrem  
(aleyhissalâtü vesselâm)-
’ın dersiyle iman ettim ve bildim ki:
Nas ıl semâvât y ıldızlar ıyla ve cevv-i fezâ mü ştemilât ıyla senin vücûb-u 
vücûd una ve senin birli ğine ve vahdetine  şehâdet  ediyorlar. Öyle de arz , bü-
tün mahlûkat ıyla ve ahvâliyle senin mevcûdiyetine ve vahdetine , mevcudât ı 
adedince şehâdetler ve i şaretler ederler.
Evet, zeminde hiçbir tahavvül  ve ağaç ve hayvanlar ında her senede ur-
bas ını değiştirmek gibi hiçbir tebeddül  –cüz’î olsun, küllî olsun– yoktur ki 
intizam ıyla senin vücûduna ve vahdetine  işaret etmesin…
Hem hiçbir hayvan  yoktur ki zaafiyet ve ihtiyac ının derecesine göre ve-
rilen rahîmâne r ızkıyla.. ve ya şamas ına lüzumlu bulunan cihâzât ın hakimâne 
verilmesiyle, senin varl ığına ve birli ğine şehâdeti olmas ın…
Hem her baharda gözümüz önünde îcad  edilen nebâtât  ve hayvanâttan  
hiçbir tanesi yoktur ki sanat -ı acîbe siyle ve latîf zînetiyle ve tam temeyyüzüyle 
ve intizam ıyla ve mevzûniyetiyle seni bildirmesin…
Ve zemin yüzünü dolduran ve nebâtât  ve hayvanât  denilen kudretinin 
harikalar ı ve mucizeleri, mahdut ve maddeleri bir ve müte şâbih olan yumurta 
ve yumurtac ıklardan ve katrelerden ve habbe ve habbeciklerden ve çekirdek-
lerden yanl ışsız, mükemmel, süslü, alâmet-i fârikal ı olarak yarat ılışlar ı Sâni -i 
Hakîm ’lerinin vücûduna ve vahdetine  ve hikmetine ve hadsiz kudretine öyle 
bir şehâdettir ki ziyan ın güneş e şehâdetinden daha kuvvetli ve parlakt ır.
Hem hava, su, nur, ate ş, toprak  gibi hiçbir unsur yoktur ki; şuursuzluk-
lar ıyla beraber şuurkârâne, mükemmel vazifeleri görmesiyle; basit ve istilâ 
edici, intizams ız, her yere da ğılmakla beraber, gayet muntazam ve mütenevvî 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  375
meyveleri ve mahsulleri hazine-i gayptan getirmesiyle, senin birli ğine ve var-
lığına şehâdeti bulunmas ın…
Ey Fât ır-ı Kadîr ! Ey Fettâh- ı Allâm ! Ey Fa’âl-i Hallâk !
Nas ıl arz  bütün sekenesiyle Hâl ık’ının vâcibü’l-vücûd  olduğuna şehâdet  
eder. Öyle de senin – Ey Vâhid -i Ehad , ey Hannân- ı Mennân , ey Vehhâb -ı 
Rezzâk !– vahdetine  ve ehadiyetine, yüzündeki  sikkesiyle ve sekenesinin 
yüzlerindeki  sikkeleriyle ve birlik ve beraberlik ve birbiri içine girmek ve bir-
birine yard ım etmek ve onlara bakan rubûbiyet  isimlerinin ve fiillerinin bir ol-
mak cihetinde, bedâhet derecesinde senin vahdetine ve ehadiyetine şehâdet , 
belki mevcûdat adedince şehâdetler eder.
Hem nas ıl zemin;  bir ordugâh , bir meşher, bir tâlimgâh vaziyetiyle.. ve 
nebâtât  ve hayvanât  fırkalar ında bulunan dört yüz bin muhtelif milletlerin 
ayr ı ayr ı cihâzâtlar ı muntazaman verilmesiyle senin rubûbiyetinin ha şmetine 
ve kudretinin her şeye yetişmesine delâlet  eder. Öyle de hadsiz bütün zîha-
yat ın ayr ı ayr ı rızıklar ı, vakti vaktine, kuru ve basit bir topraktan , rahîmâne, 
kerîmâne verilmesi.. ve hadsiz o efrad ın kemâl -i musahhariyetle evâmir-i rab-
bâniye ye itaatleri, rahmetinin her şeye şümûlünü ve hâkimiyetinin her şeye 
ihatas ını gösteriyor.
Hem zeminde de ğişmekte bulunan mahlûkat kafilelerinin sevk ve idare-
leri, mevt  ve hayat  münâvebeleri ve hayvan  ve nebâtât ın idare  ve tedbirleri 
dahi, her şeye taalluk eden bir ilimle ve her şeyde hükmeden nihâyetsiz bir 
hikmetle olabilmesi, senin ihata-y ı ilm ine ve hikmetine delâlet  eder.
Hem zeminde k ısa bir zamanda hadsiz vazifeler gören ve hadsiz bir za-
man yaşayacak gibi istidat  ve mânevî cihâzât ile techiz edilen.. ve zemin mev-
cudât ına tasarruf eden insan  için bu tâlimgâh- ı dünyada ve bu muvakkat or-
dugâh -ı zeminde ve bu muvakkat me şherde bu kadar ehemmiyet, bu hadsiz 
masraf, bu nihâyetsiz tecelliyât- ı rubûbiyet , bu hadsiz hitâbât- ı sübhâniye ve 
bu gayetsiz ihsânât- ı ilâhiye  elbette ve her hâlde, bu k ısac ık ve hüzünlü ömre 
ve bu kar ışık kederli hayata, bu belâl ı ve fâni dünyaya s ığışmaz. Belki, ancak 
başka ve ebedî bir ömür  ve bâkî  bir dâr- ı saadet  için olabildi ği cihetinden, 
âlem-i bekâda  bulunan ihsânât- ı uhreviye ye işaret, belki şehâdet  eder.
Ey Hâl ık -ı külli şey!
Zeminin bütün mahlûkat ı senin mülkünde, senin arz ında, senin havl ve 
kuvvet inle ve senin kudretin ve iradetin ile ve ilmin ve hikmetin ile idare 
376  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olunuyorlar ve musahhard ırlar. Ve zemin yüzünde faaliyeti mü şâhede edilen 
bir rubûbiyet , öyle ihata ve şümûl gösteriyor ve O’nun idaresi ve tedbiri ve 
terbiyesi öyle mükemmel ve öyle hassast ır ve her taraftaki icraât ı öyle birlik 
ve beraberlik ve benzemeklik içindedir ki; tecezzî kabul etmeyen bir küll  ve 
ink ısam ı imkâns ız bulunan bir küllî hükmünde bir tasarruf, bir rubûbiyet ol-
duğunu bildiriyor. Hem zemin bütün sekenesiyle beraber, lisân- ı kâl den daha 
zâhir hadsiz lisanlarla Hâl ık’ını takdis  ve tesbih  ve nihâyetsiz nimetlerinin li-
sân- ı hâl leriyle Rezzâk -ı Zülcelâl’inin hamd  ve medh ü senâs ını ediyorlar...
Ey şiddet-i zuhur undan gizlenmi ş ve ey azamet-i kibriyâs ından is-
titâr etmi ş olan Zât- ı Akdes !
Zeminin bütün takdisât  ve tesbihat ıyla seni kusurdan, aczden, şerikten 
takdis..  ve bütün tahmidât ve senâlar ıyla sana hamd  ve şükrederim.
Ey Rabbü’l-berri ve’l-bahr !
Kur’ân’ ın dersi yle ve Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâlimiyle anla-
dım ki:
Nas ıl gökler ve fezâ ve zemin, senin birli ğine ve varl ığına şehâde t ederler. 
Öyle de bahirler, nehirler ve çe şmeler ve ırmaklar,  senin vücûb-u vücûdu-
na ve vahdetine  bedâhet derecesinde şehâdet ederler.
Evet, bu dünyam ızın menba- ı acâib  buhar kazanlar ı hükmünde olan de-
nizler de hiçbir mevcut, hatta hiçbir katre su yoktur ki; vücûduyla, intizam ıyla, 
menfaatiyle ve vaziyetiyle Hâl ık’ını bildirmesin…
Ve basit bir kumda ve basit bir suda r ızıklar ı mükemmel bir sûrette veri-
len garip mahlûklardan ve hilkatleri gayet muntazam hayvanât -ı bahriye den, 
hususan bir tanesi bir milyon yumurtac ıklar ıyla denizleri şenlendiren bal ıklar-
dan hiçbirisi yoktur ki hilkatiyle ve vazifesiyle ve idare  ve iâşesiyle ve tedbir ve 
terbiyesiyle Yaradan’ ına işaret ve Rezzâk’ ına şehâdet  etmesin…
Hem denizde k ıymettar, hâsiyetli, zînetli cevherlerden  hiçbirisi yoktur ki 
güzel hilkatiyle ve cazibedar f ıtrat ıyla ve menfaatli hâsiyetiyle seni tan ımas ın, 
bildirmesin…
Evet, onlar birer birer şehâdet  ettikleri gibi, heyet-i mecmûas ıyla bera-
berlik ve birbiri içinde kar ışmak ve sikke -i hilkatte birlik ve îcadça gayet kolay 
ve efratça gayet çokluk noktalar ından senin vahdetine  şehâdet ettikleri gibi; 
arz ı, toprağıyla beraber bu küre-i arz ı kuşatan muhît  denizlerini muallakta
durdurmak.. ve dökmeden ve da ğıtmadan güne ş in etraf ında gezdirmek ve 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  377
toprağı istilâ ettirmemek.. ve basit kumundan ve suyundan, mütenevvî ve 
muntazam hayvanât ını ve cevherlerini halketmek..  ve erzak vesâir umûrla-
rını küllî ve tam bir sûrette idare  etmek ve tedbirlerini görmek.. ve yüzünde 
bulunmak lâz ım gelen hadsiz cenazelerinden hiçbirisi bulunmamak noktala-
rından, senin varl ığına ve vâcibü’l-vücûd  olduğuna mevcudât ı adedince i şa-
retler ederek şehâdet eder.
Ve senin saltanat -ı rubûbiyetinin ha şmetine ve her şeye muhît  olan kud-
retinin azametine pek zâhir delâlet  ettikleri gibi; göklerin fevkindeki gayet bü-
yük ve muntazam y ıldızlardan, ta denizlerin dibinde bulunan gayet küçücük 
ve intizamla iâ şe  edilen bal ıklara kadar her şeye yetişen ve hükmeden rahme-
tinin ve hâkimiyetinin hadsiz geni şliklerine delâlet.. ve intizâmât ıyla ve fayda-
lar ıyla ve hikmetleriyle ve mizan  ve mevzûniyetleriyle, senin her şeye muhît 
ilmine ve her şeye şâmil hikmetine i şaret ederler.
Ve senin bu misafirhâne-i dünya da yolcular için böyle rahmet  havuzlar ın 
bulunmas ı.. ve insan ın seyr u seyahat ine ve gemisine ve istifadesine musah-
har olmas ı işaret eder ki; yolda yap ılm ış bir handa bir gece misafirlerine bu 
kadar deniz hediyeleriyle ikram eden Zât, elbette makarr- ı saltanat -ı ebedi-
ye sinde öyle ebedî, rahmet denizleri  bulundurmu ş ki; bunlar, onlar ın fâni ve 
küçük numûneleridirler.
İşte denizlerin böyle gayet harika bir tarzda arz ın etraf ında vaziyet-i acî-
besiyle bulunmas ı ve denizlerin mahlûkat ı dahi gayet muntazam idare  ve ter-
biye edilmesi, bilbedâhe gösterir ki; yaln ız senin kuvvetin ve kudretin ile ve 
senin irade ve tedbirin ile senin mülkünde, senin emrine musahhard ırlar ve 
lisân- ı hâl leriyle Hâl ık’ını takdis  edip “ Allahu Ekber ” derler.
Ey dağlar ı zemin sefinesine hazineli direkler yapan Kadîr -i Zülce-
lâl!
Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâlimiyle ve Kur’ân- ı Hakîm ’inin der-
siyle anlad ım ki:
Nas ıl denizler acâibleriyle seni tan ıyorlar ve tan ıttırıyorlar. Öyle de dağ-
lar dahi, zelzele  tesirât ından zeminin sükûnetine.. ve içindeki dâhilî ink ılâbât  
fırtınalar ından sükûtuna.. ve denizlerin istilâs ından kurtulmas ına.. ve havan ın 
gâzât- ı muz ırra dan tasfiyesine.. ve suyun muhafaza ve iddiharlar ına.. ve zîha-
yatlara lâz ım olan madenlerin hazinedarl ığına ettiği hizmetleriyle ve hikmetle-
riyle seni tan ıyorlar ve tan ıttırıyorlar.
Evet, dağlardaki ta şlar ın envâ ından.. ve muhtelif hastal ıklara ilâç olan 
378  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
maddelerin aksam ından.. ve zîhayata hususan insanlara çok lâz ım ve çok 
mütenevvî olan madeniyât ın ecnâs ından.. ve da ğlar ı, sahrâlar ı çiçekleriyle 
süslendiren ve meyveleriyle şenlendiren nebâtât ın esnaf ından hiçbirisi yok-
tur ki; tesadüfe havalesi mümkün olmayan hikmetleriyle, intizam ıyla, hüsn-ü 
hilkat iyle, faydalar ıyla, hususan madeniyât ın tuz, limon tuzu, sulfato ve şap 
gibi sûreten birbirine benzemekle beraber, tatlar ının şiddet-i muhalefet iyle ve 
bilhassa nebâtât ın basit bir topraktan çe şit çeşit envâlar ıyla, ayr ı ayr ı çiçek ve 
meyveleriyle; nihâyetsiz Kadîr , nihâyetsiz Hakîm , nihâyetsiz Rahîm  ve Kerîm  
bir Sâni ’in vücûb-u vücûduna bedâhetle şehâdet  ettikleri gibi; heyet-i mec-
mûas ındaki vahdet -i idare  ve vahdet-i tedbir  ve menşe ve mesken ve hilkat  
ve sanatça beraberlik ve birlik ve ucuzluk ve kolayl ık ve çokluk ve yap ılmakta 
çabukluk noktalar ından, Sâni ’in vahdetine  ve ehadiyetine  şehâdet  ederler.
Hem nas ıl ki, dağlar ın yüzünde ve karn ındaki masnûlar, zeminin her ta-
raf ında, her bir nevi ayn ı zamanda, ayn ı tarzda, yanl ışsız, gayet mükemmel 
ve çabuk yap ılmalar ı.. ve bir i ş bir işe mâni olmadan, sâir nevîlerle beraber 
kar ışık iken kar ıştırmaks ızın îcadlar ı, senin rubûbiyetinin ha şmetine ve hiçbir 
şey O’na a ğır gelmeyen kudretinin azametine delâlet  eder. Öyle de zemi-
nin yüzündeki bütün zîhayat  mahlûklar ın hadsiz hâcetlerini, hatta mütenevvî 
hastal ıklar ını, hatta muhtelif zevklerini ve ayr ı ayr ı iştihâlar ını tatmin edecek 
bir sûrette da ğlar ın yüzlerini ve içlerini muntazam e şcâr  ve nebâtât  ve ma-
deniyâtla doldurmak ve muhtaçlara teshir  etmek  cihetiyle, senin rahmetinin 
hadsiz geni şliğine ve hâkimiyetinin nihâyetsiz vüs’atine delâlet.. ve toprak 
tabakât ı içinde gizli ve karanl ık ve kar ışık bulundu ğu hâlde, bilerek, görerek, 
şaşırmayarak, intizamla, hâcetlere göre ihzâr edilmeleriyle senin her şeye ta-
alluk eden ilminin ihatas ına.. ve her bir şeyi tanzim  eden hikmetinin bütün 
eşyaya şümûlüne.. ve ilâçlar ın ihzârât ı ve madenî maddelerin iddihârât ıyla 
rubûbiyetinin rahîmâne ve kerîmâne olan tedâbirinin mehâsinine ve inâyeti-nin ihtiyatl ı letâifine pek zâhir bir sûrette i şaret ve delâlet ederler.
Hem bu dünya han ı nda misafir yolcular  için koca da ğlar ı levâz ımâtlar ı-
na ve istikbaldeki ihtiyaçlar ına muntazam ihtiyat deposu ve cihâzât ambar ı 
ve hayata lüzûmu olan çok definelerin mükemmel mahzeni olmak cihetinde işaret, belki delâlet,  belki şehâdet  eder ki; bu kadar Kerîm  ve misafir-perver  
ve bu kadar Hakîm  ve şefkat-perver  ve bu kadar Kadîr  ve rubûbiyet-perver  
bir Sâni ’in, elbette ve her hâlde çok sevdi ği o misafirleri için ebedî bir âlem-
 de, ebedî ihsânât ının ebedî hazine leri vard ır. Buradaki da ğlara bedel, orada 
yıldızlar o vazifeyi görürler.
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  379
Ey Kâdir-i külli şey !
Dağlar ve içindeki mahlûklar senin mülkünde ve senin kuvvet ve kud-
retinle ve ilim  ve hikmetinle musahhar ve müddehard ırlar. Onlar ı bu tarzda 
tavzif  ve teshir  eden Hâl ık’ını takdis  ve tesbih  ederler.
Ey Hâl ık -ı Rahmân  ve ey Rabb-i Rahîm !
Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâlimiyle ve Kur’ân- ı Hakîm ’inin der-
siyle anlad ım:
Nas ıl ki semâ ve fezâ ve arz  ve deniz ve da ğ, müştemilât ve mahlûklar ıyla 
beraber seni tan ıyorlar ve tan ıttırıyorlar. Öyle de zemindeki bütün ağaç ve ne-
bâtât , yapraklar ı ve çiçekleri ve meyveleriyle seni bedâhet derecesinde tan ıt-
tırıyorlar ve tan ıyorlar. Ve umum e şcâr ın ve nebâtât ın cezbedârâne hareket-i 
zikriye de bulunan yapraklar ından.. ve zînetleriyle Sâni ’inin isimlerini tavsif ve 
tarif eden çiçeklerinden.. ve letâfet ve cilve-i merhametinden tebessüm eden meyvelerinden her birisi, tesadüfe havalesi hiçbir cihet-i imkân ı olmayan ha-
rika sanat  içindeki nizam..  ve nizam içindeki mizan..  ve mizan içindeki zînet.. 
ve zînet  içindeki nak ışlar..  ve nak ışlar içindeki güzel ve ayr ı ayr ı kokular.. ve 
kokular içindeki meyvelerin muhtelif tatlar ıyla nihâyetsiz Rahîm  ve Kerîm  bir 
Sâni’in vücûb-u vücûd una bedâhet derecesinde şehâdet  ettikleri gibi; heyet-i 
mecmûa sıyla bütün zemin yüzünde birlik ve beraberlik.. birbirine benzemek-
lik.. ve sikke -i hilkatte mü şâbehet.. ve tedbir ve idarede münasebet.. ve on-
lara taalluk eden îcad  fiilleri.. ve rabbânî isimlerde muvâfakat.. ve o yüz bin 
envâ ın hadsiz efradlar ını birbiri içinde şaşırmayarak birden idareleri gibi nok-
talar ıyla, o Vâcibü’l-vücû d Sân i’in bilbedâhe vahdetine  ve ehadiyetine dahi 
şehâdet ederler.
Hem nas ıl ki, onlar senin vücûb-u vücûduna ve vahdetine  şehâdet  edi-
yorlar. Öyle de rûy-u zeminde dört yüz bin milletlerden te şekkül  eden zîhaya t 
ordusundaki hadsiz efrad ın yüz binler tarzda iâ şe  ve idareleri; 
şaşırmayarak, 
kar ıştırmayarak, mükemmel yap ılmas ıyla senin rubûbiyetinin vahdâniyetteki 
haşmetine.. ve bir bahar ı bir çiçek kadar kolay îcad  eden kudretinin azame-
tine ve her şeye taallukuna delâlet  ettikleri gibi; koca zeminin her taraf ında, 
hadsiz hayvanât ına ve insanlara, hadsiz taamlar ın çeşit çeşit aksam ını ihzâr 
eden rahmetinin hadsiz geni şliğine.. ve o hadsiz i şler ve in’amlar  ve idareler 
ve iâşeler  ve icraâtlar kemâl -i intizamla cereyanlar ı ve her şey, hatta zerreler o 
emirlere ve icraâta itaat ve musahhariyetleriyle hâkimiyetinin hadsiz vüs’atine kat’î delâlet etmekle beraber; o a ğaçlar ın ve nebatlar ın ve her bir yaprak ve 
380  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
çiçek ve meyve ve kök ve dal ve budak gibi her birisinin her bir şeyini, her bir 
işini bilerek, görerek faydalara, maslahatlara, hikmetlere göre yap ılmakla, se-
nin ilm inin her şeye ihatas ına ve hikmet inin her şeye şümûlüne pek zâhir bir 
sûrette delâlet ve hadsiz parmaklar ıyla işaret ederler. Ve senin gayet kemâl-
deki cemâl -i sanat ına ve nihâyet cemâldeki kemâl-i nimet ine hadsiz dilleriyle 
senâ  ve medh ederler.
Hem bu muvakkat  handa ve fâni misafirhâne de ve k ısa bir zamanda ve 
az bir ömürde, e şcâr  ve nebâtât ın elleriyle, bu kadar k ıymettar ihsan lar ve 
nimetler ve bu kadar fevkalâde masraflar ve ikramlar, i şaret belki şehâdet  
eder ki; misafirlerine burada böyle merhametler yapan kudretli, keremkâr Zât- ı Rahîm ; bütün etti ği masraf ı ve ihsan ı, kendini sevdirmek ve tan ıttırmak 
neticesinin aksiyle, yani bütün mahlûkat taraf ından “Bize tatt ırdı, fakat yedir-
meden bizi idam  etti.” dememek ve dedirmemek ve saltanat -ı ulûhiyet ini ıs-
kat etmemek ve nihâyetsiz rahmetini inkâr  etmemek ve ettirmemek ve bütün 
müştâk dostlar ını mahrumiyet cihetinde dü şmanlara çevirmemek noktalar ın-
dan, elbette ve her hâlde ebedî bir âlemde, ebedî bir memlekette, ebedî b ı-
rakacağı abdlerine, ebedî rahmet 
 hazinelerinden, ebedî cennetlerinde, ebedî 
ve cennet e lây ık bir sûrette meyvedâr e şcâr ve çiçekli nebatlar ihzâr etmi ştir. 
Buradakiler ise, mü şterilere göstermek için numûnelerdir.
Hem ağaçlar ve nebatlar, umumen yaprak ve çiçek ve meyvelerinin keli-
meleriyle seni takdis  ve tesbih  ve tahmid ettikleri gibi o kelimelerden her birisi 
dahi ayr ıca seni takdis eder. Hususan meyvelerin bedî  bir sûrette etleri çok 
muhtelif, sanatlar ı çok acîb, çekirdekleri çok harika olarak yap ılarak o yemek 
tablalar ını ağaçlar ın ellerine verip ve nebatlar ın başlar ına koyarak zîhayat  mi-
safirlerine göndermek cihetinde lisân- ı hâl  olan tesbihatlar ı, zuhurca lisân- ı 
kâl  derecesine ç ıkar. Bütün onlar senin mülkünde, senin kuvvet ve kudretin-
le, senin irade ve ihsânât ınla, senin rahmet  ve hikmetinle musahhard ırlar ve 
senin her bir emrine mutî dirler.
Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmi ş ve ey kibriyâ-y ı azametinden te-
settür etmi ş olan Sâni -i Hakîm  ve Hâl ık -ı Rahîm !
Bütün eşcâr  ve nebâtât ın, bütün yaprak ve çiçek ve meyvelerin dilleriyle 
ve adediyle seni kusurdan, aczden, şerikten takdis  ederek hamd  ü senâ  ede-
rim.
Ey Fât ır-ı Kadîr ! Ey Müdebbir-i Hakîm ! Ey Mürebbî-i Rahîm  !
Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâlimiyle ve Kur’ân- ı Hakîm ’in der-
siyle anlad ım ve iman ettim ki:
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  381
Nas ıl nebâtât  ve eşcâr  seni tan ıyorlar, senin s ıfât- ı kudsiyeni ve esmâ-y ı 
hüsnâ nı bildiriyorlar. Öyle de zîhayatlardan ruhlu k ısm ı olan insan  ve hay-
vanâttan  hiçbirisi yoktur ki cisminde gayet muntazam saatler gibi i şleyen ve 
işlettirilen dâhilî ve haricî âzâlar ıyla.. ve bedeninde gayet ince bir nizam  ve 
gayet hassas bir mizan  ve gayet mühim faydalarla yerle ştirilen âlât ve duy-
gular ıyla.. ve cesedinde gayet sanatl ı bir yap ılış ve gayet hikmetli bir tefri ş ve 
gayet dikkatli bir muvâzene içinde konulan cihâzât- ı bedeniyesiyle, senin vü-
cûb-u vücûduna ve s ıfatlar ının tahakkukuna şehâdet  etmesin.
Çünkü bu kadar basîrâne nazik sanat  ve şuurkârâne ince hikmet  ve mü-
debbirâne tam muvâzeneye elbette, kör kuvvet  ve şuursuz tabiat  ve serseri 
tesadüf  kar ışamazlar ve onlar ın işi olamaz ve mümkün de ğildir. Ve kendi 
kendine te şekkül  edip öyle olmas ı ise, yüz derece muhâl içinde muhâldir. 
Çünkü o hâlde, her bir zerresi, her bir şeyini ve cesedinin te şekkülünü, belki 
dünyada alâkadar oldu ğu her şeyini bilecek, görecek, yapabilecek –âdetâ 
ilâh gibi– ihatal ı bir ilmi ve kudreti bulunacak, sonra te şkil-i ceset  ona havale 
edilir ve “kendi kendine oluyor” denilebilir.
Ve heyet-i mecmûas ındaki  vahdet -i tedbir ve vahdet-i idare  ve vah-
det-i nev’iye ve vahdet-i cinsiye ve umumun yüzlerinde göz, kulak, a ğız gibi 
noktalarda ittifak cihetinde mü şâhede edilen sikke -i f ıtratta birlik.. ve her bir 
nev’in efrad ı sîmâlar ında görülen sikke-i hikmette ittihat.. ve iâ şede ve îcadda 
beraberlik ve birbirinin içinde bulunmak gibi keyfiyetlerinden hiçbirisi yoktur ki, senin vahdetine  kat’î şehâdette bulunmas ın ve her bir ferdinde kâinata  ba-
kan bütün isimlerin cilveleri bulunmakla, vâhidiyet  içinde, senin ehadiyet ine 
işareti olmas ın.
Hem nas ıl ki, insan  ile beraber hayvanât ın zeminin bütün yüzünde yay ı-
lan yüz bin 
envâ ı, muntazam bir ordu  gibi teçhiz  ve tâlimât  ve itaat ve musah-
hariyetle.. ve en küçükten ta en büyü ğe kadar rubûbiyet in emirleri, intizamla 
cereyanlar ıyla o rubûbiyetinin derece-i ha şmet ine.. ve gayet çoklukla beraber 
gayet k ıymetli ve gayet mükemmel olmakla beraber gayet çabuk yap ılmalar ı 
ve gayet sanatl ı olmakla beraber gayet kolay yap ılışlar ıyla, kudretinin dere-
ce-i azamet ine delâlet  ettikleri gibi; şarktan garba, şimâlden cenûba kadar 
yay ılan mikroptan ta gergedana kadar, en küçücük sinekten ta en büyük ku şa 
kadar bütün onlar ın r ızık lar ını yetiştiren rahmetinin hadsiz vüs’atine.. ve her 
biri emirber nefer  gibi vazife-i f ıtriyesini yapmak ve zemin yüzü her baharda, 
güz mevsiminde terhis  edilenler yerinde yeniden taht- ı silâha al ınm ış bir or-
duya ordugâh  olmak cihetiyle, hâkimiyetinin nihâyetsiz geni şliğine kat’î de-
lâlet ederler.
382  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hem nas ıl ki hayvanâttan her birisi kâinat ın bir küçük nüshas ı ve bir 
misal-i musa ğğar ı hükmünde gayet derin bir ilim  ve gayet dakik bir hikmet-
 le, kar ışık eczalar ı kar ıştırmayarak ve bütün hayvanlar ın ayr ı ayr ı sûretlerini 
şaşırmayarak hatas ız, sehivsiz, noksans ız yap ılmalar ıyla ilminin her şeye iha-
tas ına ve hikmetinin her şeye şümûlüne adetlerince i şaretler ederler. Öyle de 
her biri birer mucize-i sanat  ve birer harika-y ı hikmet  olacak kadar sanatl ı ve 
güzel yap ılmas ıyla, çok sevdi ğin ve teşhirini istedi ğin sanat- ı rabbâniyenin 
kemâ l-i hüsnüne ve gayet derecede güzelli ğine işaret.. ve her birisi, hususan 
yavrular, gayet nazdar, nâzenin bir sûrette beslenmeleriyle ve heveslerinin ve arzular ının tatmini cihetiyle senin inâyetinin gayet şirin cemâline hadsiz 
işaretler ederler.
Ey Rahmân -ı Rahîm ! Ey Sâd ıku’l-va’di’l-emîn ! Ey Mâlik-i yev-
mi’d-dîn 
!
Senin Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ının tâlimiyle ve Kur’ân- ı Hakîm  ’-
inin irşad ıyla anlad ım ki:
Madem kâinat ın en müntehap neticesi hayatt ır.. ve hayat ın en müntehap 
hülâsas ı ruh tur.. ve zîruhun en müntehap k ısm ı zîşuur dur.. ve zî şuurun en câ-
mîi insan dır.. ve bütün kâinat  ise hayata musahhard ır ve onun için çal ışıyor.. 
ve zîhayatlar,  zîruhlara musahhard ır; onlar için dünyaya gönderiliyorlar.. ve 
zîruh lar, insanlara musahhard ır; onlara yard ım ediyorlar.. ve insanlar, f ıtraten 
Hâl ık’ını pek ciddî severler ve Hâl ık ’lar ı onlar ı hem sever, hem kendini onlara 
her vesile ile sevdirir.. ve insan ın istidad ı ve cihâzât- ı mâneviye si, başka bir 
bâki âleme ve ebedî bir hayata bak ıyor ve insan ın kalbi ve şuuru, bütün kuv-
vetiyle bekâ  istiyor.. ve lisan ı, hadsiz dualar ıyla bekâ için Hâl ık’ına yalvar ıyor.
Elbette ve her hâlde, o çok seven ve sevilen ve mahbub ve muhib olan 
insanlar ı dirilmemek üzere öldürmekle, ebedî bir muhabbet  için yaratm ış 
iken, ebedî bir adâvetle gücendirmek olamaz ve kabil de ğildir! Belki, ba şka 
bir ebedî âlemde mesûdâne ya şamas ı hikmetiyle bu dünyada çal ışmak ve 
onu kazanmak için gönderilmi ştir. Ve insana tecellî eden isimlerin, bu fâni ve 
kısa hayattaki cilveleriyle âlem-i bekâda  onlar ın aynas ı olan insanlar ın, ebedî 
cilvelerine mazhar olacaklar ına işaret ederler.
Evet, ebedînin sâd ık dostu ebedî olacak. Ve bâkînin ayna-y ı zîşuuru 
bâkî  olmak lâz ım gelir.  Hayvanlar ın ruhlar ı  bâkî  kalacağını ve Hüdhüd-ü 
Süleymanî  (aleyhisselâm)  ve Neml ’i.. ve Nâka-y ı  Salih (aleyhisselâm)  ve Kelb-i As-
hab- ı Kehf  gibi baz ı efrad- ı mahsûsa hem ruhu, hem cesediyle bâki âleme gi-
deceği ve her bir nev’in aras ıra istimâl için birtek cesedi bulunaca ğı, rivâyet-i 
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  383
sahihadan1 anlaşılmakla beraber; hikmet  ve hakikat, hem rahmet  ve rubûbi-
yet  öyle iktiza ederler…
Ey Kâdir-i Kayyûm !
Bütün zîhayat , zîruh, zîşuur, senin mülkünde, yaln ız senin kuvvet ve kud-
retinle ve ancak senin irade ve tedbirinle ve rahmet  ve hikmetinle, rubûbiye-
tinin emirlerine teshîr ve f ıtrî vazifelerle tavzif  edilmişler.. ve bir k ısm ı, insan ın 
kuvveti ve galebesi için de ğil, belki f ıtraten insan ın zaaf ı ve aczi için rahmet 
taraf ından ona musahhar olmu şlar.. ve lisân- ı hâl  ve lisân- ı kâl  ile Sâni ’lerini 
ve Mâbud ’lar ını kusurdan, şerikten takdis  ve nimetlerine şükür  ve hamd  ede-
rek, her biri ibadet -i mahsûsas ını yap ıyorlar.
Ey şiddet-i zuhurundan gizlenmi ş  ve ey azamet-i kibriyâs ından 
perdelenmi ş olan Zât- ı Akdes !
Bütün zîruhlar ın tesbihat ıyla seni takdis  edip, niyet edip ْīَĨ َאĺ َכَĬَאéْ×ُø 
2
ٍّĹَè ْءٍĹَü َّģכُ אءِƯĩْĤا َīِĨ َģَđَä diyorum.
Yâ Rabbe’l-âlemîn ! Yâ İlâhe’l-evvelîne ve’l-âhirîn ! Yâ Rabbe’s-se-
mâvâti ve’l-aradîn !
Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın tâlimiyle ve Kur’ân- ı Hakîm  ’in der-
siyle anlad ım ve iman ettim ki:
Nas ıl semâ, fezâ, arz , berr ve bahr, şecer, nebat, hayvan ; efrâd ıyla, ecza-
sıyla, zerrât ıyla seni biliyorlar, tan ıyorlar ve varl ığına ve birli ğine şehâdet  ve 
delâlet  ve işaret ediyorlar. Öyle de kâinat ın hülâsas ı  olan zîhayat  ve zîhayat ın 
hülâsas ı olan insan  ve insan ın hülâsas ı olan enbiyâ , evliya , asfiya nın hülâsa-
sı olan kalblerinin ve ak ıllar ının müşahedât ve ke şfiyât  ve ilhamât  ve istih-
racât ıy la yüzer icmâ ve yüzer tevâtür  kuvvetinde bir kat’iyetle, senin vücûb-u 
vücûd una ve senin vahdâniyet  ve ehadiyet ine şehâdet edip ihbar ediyorlar, 
mucizât  ve kerâmât  ve yakînî burhan lar ıyla haberlerini isbat ediyorlar.
Evet kalblerde, perde-i gayb da ihtar edici bir Zât’a bakan hiçbir hât ırât- ı 
gaybiye.. ve ilham edici bir Zât’a bakt ıran hiçbir ilhâmât- ı sâd ıka.. ve hak-
kalyakîn  sûretinde s ıfât- ı kudsiye ve esmâ-y ı hüsnâ nı keşfeden hiçbir itikad- ı 
yakîne.. ve enbiyâ  ve evliyada bir Vâcibü’l-vücûd ’un envâr ını aynelyakîn  ile 
müşâhede eden hiçbir nurânî kalb.. ve asfiya  ve s ıddîkînde, bir Hâl ık -ı külli 
1 Bkz.: el-Be ğavî, Meâlimü’t-tenzîl 3/154; Ebu’s-Suûd, Tefsîru Ebi’s-Suûd  5/212; el-Âlûsî, Rûhu’l-meânî  
15/226.
2 Ey canl ı olan her şeyi sudan yaratan Zât! Sen ne yücesin!
şey ’in âyât- ı vücûbunu ve berâhîn-i vahdetini ilmelyakîn  ile tasdik eden, is-
bat eden hiçbir münevver ak ıl yoktur ki; senin vücûb-u vücûduna ve s ıfât- ı 
kudsiyene ve senin vahdetine  ve ehadiyet ine ve esmâ-y ı hüsnâ na şehâdet  
etmesin, delâleti bulunmas ın ve işareti olmas ın…
Ve bilhassa, bütün enbiyâ  ve evliya  ve asfiya  ve s ıddîkînin imam ı ve re-
isi ve hülâsas ı olan Resûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın ihbar ını tasdik eden 
hiçbir mucizât- ı bâhiresi ve hakkaniyetini gösteren hiçbir hakikat-i âliyesi.. ve 
bütün mukaddes ve hakikatli kitaplar ın hülâsatü’l-hülâsas ı olan Kur’ân- ı Mu-
’cizü’l-Beyân’ ın hiçbir âyet-i tevhidiye-i kât ıası ve mesâil-i imaniyeden hiçbir 
mesele-i kudsiyesi yoktur ki, senin vücûb-u vücûduna ve kudsî s ıfatlar ına ve 
senin vahdetine  ve ehadiyetine ve esmâ ve s ıfât ına şehâdet  etmesin ve delâ-
leti olmas ın ve işareti bulunmas ın...
Hem nas ıl ki bütün o yüz binler muhbir-i sâd ıklar, mucizâtlar ına ve kerâ-
mâtlar ına ve hüccetlerine istinad ederek, senin varl ığına ve birli ğine şehâdet  
ederler. Öyle de her şeye muhît  olan Arş-ı Âzam’ ın külliyât- ı umûrunu idare-
den, ta kalbin gayet gizli ve cüz’î hât ırât ını ve arzular ını ve dualar ını bilmek 
ve işitmek ve idare  etmeye kadar cereyan eden rubûbiyetinin derece-i ha ş-
metini ve gözümüz önünde hadsiz muhtelif e şyay ı birden îcad  eden; hiçbir fiil 
bir fiile, bir i ş bir işe mâni olmadan; en büyük bir şeyi en küçük bir sinek gibi 
kolayca yapan kudretinin derece-i azametini icmâ ile ittifak ile ilân ve ihbar ve isbat ediyorlar.
Hem nas ıl ki bu kâinat ı, zîruha hususan insana mükemmel bir saray hük-
müne getiren.. ve cennet i ve saadet-i ebediyeyi cin ve inse ihzâr eden.. ve en 
küçük bir zîhayat ı unutmayan.. ve en âciz bir kalbin tatminine ve taltifine çal ı-
şan rahmetinin hadsiz geni şliğini ve zerrâttan ta seyyârâta kadar bütün envâ- ı 
mahlûkat ı emirlerine itaat ettiren ve teshîr ve tavzif  eden hâkimiyetinin nihâ-
yetsiz vüs’atini haber vererek, mucizât ve hüccetleriyle isbat ederler. Öyle de kâinat ı, eczalar ı adedince risaleler içinde bulunan bir kitab- ı kebîr  hükmüne 
getiren ve Levh-i Mahfuz ’un defterleri olan İmam- ı Mübîn ve Kitab- ı Mübîn’de 
bütün mevcudât ın bütün sergüze ştlerini kaydedip yazan.. ve umum çekirdek-
lerde umum a ğaçlar ının fihristlerini ve programlar ını ve zîşuurun ba şlar ında 
bütün kuvve-i hâf ızalarda sahiplerinin tarihçe-i hayatlar ını yanl ışsız, muntaza-
man yazd ıran ilminin her şeye ihatas ına.. ve her bir mevcûda çok hikmetleri 
takan, hatta her bir a ğaçta meyveleri say ısınca neticeleri verdiren.. ve her bir 
zîhayatta âzâlar ı, belki eczalar
ı ve hüceyrâtlar ı adedince maslahatlar ı takip 
eden.. hatta insan ın lisan ını çok vazifelerde tavzif  etmekle beraber, taamlar ın 384  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
KASTAMONU HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -----------------------------  385
tatlar ı adedince zevkî olan mizanc ıklar ile teçhîz ettiren hikmet -i kudsiyenin 
her bir şeye şümûlüne.. hem bu dünyada numûneleri görülen celâlî ve cemâlî 
isimlerinin tecellileri daha parlak bir sûrette ebedü’l-âbâdda devam edece ği-
ne.. ve bu fâni âlemde numûneleri mü şâhede edilen ihsânât ının daha şâşaal ı 
bir sûrette dâr- ı saadette istimrar ına ve bekâs ına.. ve bu dünyada onlar ı gö-
ren müştâklar ın ebedde dahi refâkatlerine ve beraber bulunmalar ına bilicmâ, 
bilittifak şehâdet  ve delâlet  ve işaret ederler.
Hem yüzer mucizât- ı bâhiresine ve âyât- ı kât ıasına istinaden, ba şta Re-
sûl-i Ekrem  (aleyhissalâtü vesselâm)  ve Kur’ân- ı Hakîm ’in olarak, bütün ervâh- ı 
neyyire ashab ı olan enbiyâlar ve kulûb-u nurâniye aktâb ı olan evliyalar ve 
ukûl-ü münevvere erbab ı olan asfiyalar, bütün suhuf ve kütüb-ü mukaddese-
de, senin çok tekrar ile etti ğin vaadlerine ve tehditlerine istinaden.. ve senin 
kudret ve rahmet  ve inâyet ve hikmet  ve celâl  ve cemâlin gibi kudsî s ıfatlar ına 
ve şe’nlerine ve izzet-i celâline ve saltanat -ı rubûbiyetine itimaden.. ve ke ş-
fiyât ve mü şahedât ve ilmelyakîn itikatlar ıyla saadet-i ebediyeyi cin ve inse 
müjdeliyorlar ve ehl-i dalâlet  için cehennem  bulundu ğunu haber verip ilân 
ediyorlar ve iman edip şehâdet  ediyorlar.
Ey Kadîr -i Hakîm ! Ey Rahmân -ı Rahîm ! Ey Sâd ıku’l-va’di’l-Kerîm ! 
Ey izzet ve azamet ve celâl  sahibi Kahhâr- ı Zülcelâl!
Bu kadar sâd ık dostlar ını ve bu kadar vaadlerini ve bu kadar s ıfât ve 
şuûnât ını tekzip edip, saltanat -ı rubûbiyetinin kat’î mukteziyât ını ve sevdi ğin 
ve onlar dahi seni tasdik ve itaatle kendilerini sana sevdiren hadsiz makbûl ibâd ının hadsiz dualar ını ve dâvâlar ını reddederek, küfür  ve isyan ile ve seni 
vaadinde tekzip etmekle senin azamet-i kibriyâna dokunan ve izzet-i celâline dokunduran ve ulûhiyetinin haysiyetine ili ş
en ve şefkat-i rubûbiyetini müte-
essir eden ehl-i dalâlet  ve ehl-i küfrü, ha şrin inkâr ında tasdik etmekten yüz bin 
derece mukaddessin ve hadsiz derece münezzeh ve âlîsin. Böyle nihâyetsiz bir zulümden, bir çirkinlikten, senin nihâyetsiz adaletini ve cemâlini ve rah-
metini takdis  ediyorum. 
1ًاóĻِ×כَ ًّاĳُĥُĐ نَĳُĤĳُĝَĺ َّאĩَĐ ĵٰĤَאđَÜوَ ُįَĬَאéْ×ُø âyetini, vücudu-
mun bütün zerrât ı adedince söylemek istiyorum.
Belki, senin o sâd ık elçilerin ve do ğru dellâl -ı saltanat ının hakkalyakîn, 
aynelyakîn, ilmelyakîn sûretinde senin uhrevî rahmet  hazinelerine ve âlem-i 
bekâda  ihsânât ının definelerine ve dâr- ı saadette tamam ıyla zuhur eden güzel 
isimlerinin harika güzel cilvelerine şehâdet , işaret, beşaret ederler.. ve bütün 
1 “Allah onlar ın, iddialar ından münezzehtir, son derece yücedir, uludur.” ( İsrâ sûresi, 17/43) .
hakikatlerin mercii ve güne şi ve hâmîsi olan Hak  isminin  en büyük bir 
şuâ ı, bu hakikat-i ekber-i ha şriye olduğunu –iman ederek– senin ibâd ına ders 
veriyorlar.
Ey Rabbü’l-enbiyâ ve’s-s ıddîkîn!
Bütün onlar senin mülkünde, senin emrin ve kudretinle, senin irade ve 
tedbirinle, senin ilmin ve hikmetinle musahhar ve muvazzaft ırlar. Takdis, tek-
bir , tahmid, tehlil ile küre-i arz ı bir zikirhâne-i âzam, bu kâinat ı bir mescid-i 
ekber hükmünde göstermi şler.
Yâ Rabbî ve yâ Rabbe’s-semâvâti ve’l-aradîn! Yâ Hâl ıkî ve yâ Hâ-
lık -ı külli şey!
Gökleri y ıldızlar ıyla, zemini mü ştemilât ıyla ve bütün mahlûkat ı bü-
tün keyfiyât ıyla teshir  eden kudretinin ve iradetinin ve hikmetinin ve 
hâkimiyetinin ve rahmetinin hakk ı için, nefsimi bana musahhar eyle ve 
matlubumu bana musahhar k ıl!.. Kur’ân’a ve imana hizmet için insanla-
rın kalblerini Risale-i Nur ’a musahhar yap!.. Ve bana ve ihvan ıma iman- ı 
kâmil ve hüsn-ü hâtime ver!.. Hazreti Mûsâ (aleyhisselâm) ’a denizi ve Hazreti 
İbrahim (aleyhisselâm) ’a ateşi ve Hazreti Dâvud (aleyhisselâm) ’a dağı, demiri ve 
Hazreti Süleyman (aleyhisselâm) ’a cinni ve insi ve Hazreti Muhammed (aley-
hissalâtü vesselâm) ’a şems ve kameri teshîr etti ğin gibi, Risale-i Nur’a kalbleri 
ve ak ıllar ı musahhar k ıl!.. Ve beni ve Risale-i Nur Talebelerini nefis ve 
şeytan ın şerrinden ve kabir azab ından ve cehennem  ateşinden muhafaza 
eyle ve Cennetü’l-Firdevs’te mesûd k ıl! Âmîn, âmîn, âmîn…
1ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
2َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبِّ ِِّٰų ُïْĩَéْĤا أَنِ ْħُıĺٰĳْĐدَ ُóِìوَاٰ
f
Kur’ân’dan ve münâcât- ı nebeviye olan Cev şenü’l-Kebîr’den ald ığım bu 
dersimi, bir ibadet -i tefekküriye olarak Rabb-i Rahîm’imin dergâh ına arz et-
mekte kusur etmi şsem, kusurumun aff ı için Kur’ân’ ı ve Cevşenü’l-Kebîr’i şe-
faatçi ederek rahmetinden aff ımı niyaz ediyorum.
Said Nursî
1 “Sübhans ın yâ Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
2 “Dualar ı ‘el-Hamdü lillâhi Rabbi’l-âlemîn’ (Hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.) diye sona erer.” 
(Yûnus sûresi, 10/10 ).386  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Beşinci K ısım
Denizli Hayat ı
Risale-i Nur’un ne şriyat ve fütuhat dairesi gittikçe geni şliyor... İştiyak-
la Nur’lar ı okuyanlar, günden güne ziyadele şiyor. Risale-i Nur’daki harika 
kuvvet ve tesirat ın neticesini mü şâhede eden gizli İslâmiyet dü şmanlar ı yine 
bir entrika çevirip Risale-i Nur’a ve müellifi Bediüzzaman’a suikastle: “Bedi-üzzaman gizli cemiyet kuruyor, halk ı hükûmet aleyhine çeviriyor, ink ılâplar ı 
kökünden y ıkıyor, Mustafa Kemal’e ‘deccal, süfyan, din y ıkıcısı’ diyor, bunu 
hadislerle isbat ediyor.” gibi bir sürü bahaneler ve plânlarla itham edilerek Kastamonu’dan Denizli A ğır Ceza Mahkemesi’ne, yüz yirmi alt ı talebesiyle 
beraber 1943 senesinde sevk ediliyor.
1(Hâşiye) Sonra, Risale-i Nur Külliyat ı’nda 
siyasî bir mevzu olup olmad ığını tetkik için birkaç memurdan müte şekkil bir 
ehl-i vukuf te şkil edilerek, müsadere edilen Nur Risaleleri ve mektuplar tetkike 
başlan ınca Bediüzzaman:
“Bu vukufsuz ehl-i vukuf, Risale-i Nur’u tetkik edemez. Ankara’da yük-
sek, ilmî bir ehl-i vukuf te şkil ettirilsin. Avrupa’dan filozoflar getirilsin. E ğer 
onlar bir suç bulurlarsa, en a ğır cezaya raz ıyım.” der. Bunun üzerine Risale-i 
Nur Külliyat ı ve bütün mektuplar, Ankara’da profesörler ve yüksek âlimler-
den mürekkep bir ehl-i vukufa sat ır sat ır tetkik ettirilir. Ehl-i vukuf taraf ından; 
“Bediüzzaman’ ın siyasî bir faaliyeti yoktur. Onun mesle ğinde cemiyetçilik ve 
tarikatç ılık mevcut de ğildir. Eserleri ilmî ve imanîdir, Kur’ân’ ın bir tefsiridir.” 
diye rapor veriliyor. Mahkemeye verili şindeki ithamlar, delilsiz ve isbats ız ol-
duğu için, birtak ım uydurma bahane ve tertiplerden ibaret oldu ğu anlaşılıyor. 
Neticede, Bediüzzaman büyük bir müdafaa yap ıyor. Nihayet, mahkeme itti-
fakla 16.6.1944 tarih ve 199/136 say ılı beraat karar ını veriyor. Yüz otuz parça 
Risale-i Nur Külliyat ı’nın hepsine serbestiyet verip, sahiplerine tamamen iade 
ediyor. Beraat karar ını, Temyiz Birinci Ceza Dairesi, 30.12.1944 tarihli ilâm-
la, ittifakla tasdik edip, Risale-i Nur dâvâs ının hakkaniyeti kaziyye-i muhkeme 
halini al ıyor.
Bediüzzaman Said Nursî ve talebelerinden bir k ısm ı, hapiste dokuz ay 
kald ıktan sonra beraat karar ı üzerine tahliye ediliyor. Fakat Said Nursî Haz-
retleri’ni hapishanede zehirliyorlar; ölüm tehlikesi geçiriyor. Cenab- ı Hakk ın 
1 (Hâşiye) Denizli hapsinin yegâne sebebi, Risale-i Nur’un Isparta ve Kastamonu merkez ola-
rak sair vilâyetlerde inti şarı ve böylece din muhabbetinin gittikçe tezayüd etmesi idi. Hattâ, 
Denizli hapsinden az evvel, Yedinci Şua olan Âyetü’l-Kübrâ  risalesi İstanbul’da gizli tab edil-
mişti. İman hakikatlerini harika bir sûrette izah ve isbat eden bu eser de din dü şmanlar ını 
telâşa düşürmüş ve Denizli hadisesine bir sebep gösterilmi şti.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  389
inâyetiyle kurtuluyorsa da, tarihte hiçbir kimseye yap ılmayan zulüm, i şkence 
ve ihanetlere mâruz b ırak ılıyor. Bediüzzaman, gizli dinsiz münaf ıklar ın tahri-
kât ıyla girdiği bütün mahkemelerde oldu ğu gibi, bu idam plân ıyla verildi ği 
mahkemede de hak ve hakikati, pervas ızca ve ölümü hiçe sayarak hayk ırı-
yor.
Üstad Bediüzzaman, Denizli hapsinde “Meyve Risalesi”ni telif etmi ştir. 
Bu risale, bilâhare Asâ-y ı Mûsâ  mecmuas ının başında neşredilmiştir. Meyve 
Risalesi’ni, iki Cuma gününde telif etmi ştir. Hapishanede bulunan bütün Nur 
Talebeleri ve di ğer mahpuslar, Meyve Risalesi’ni yazm ışlar, o risalenin haki-
katleriyle i ştigal etmi şlerdir. Hapishaneye kâ ğıt sokulmuyordu. O eser, gizlice 
yaz ılm ıştır. Hattâ kibrit kutusuna yazm ışlar ve bu gibi şartlar alt ında çal ışmış-
lard ır...1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) “On Mesele”den ibaret olan çok ehemmiyetli “Meyve Risalesi”nden nümune olmak 
üzere Alt ınc ı ve Yedinci Mesele’ler, Denizli Hayat ı’nın sonuna dercedilmi ştir. Müracaat 
edilsin!
Bediüzzaman Said Nursî’nin Denizli Mahkemesi’nde Yapt ığı
Müdafaadan Baz ı K ısımlar
......
Evet biz bir cemiyetiz!.. Ve öyle bir cemiyetimiz var ki; her as ırda 
üç yüz elli milyon dâhil mensuplar ı var.. ve her gün be ş defa namazla o 
mukaddes cemiyetin prensipleriyle kemâl-i hürmetle alâkalar ını ve hiz-
metlerini gösteriyorlar.. ve 1َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ kudsî program ıyla birbirinin 
yard ımına dualar ıyla ve mânevî kazançlar ıyla koşuyorlar.
İşte biz, bu mukaddes ve muazzam cemiyetin efrad ından ız. Ve hususî 
vazifemiz de Kur’ân’ ın imanî hakikatlerini tahkikî bir sûrette ehl-i imana 
bildirip onlar ı ve kendimizi idam- ı ebedîden ve dâimî, berzahî haps-i mün-
feritten kurtarmakt ır. Sâir dünyevî ve siyasî ve entrikal ı cemiyet ve komi-
telerle ve bizim medar- ı itham ımız olan cemiyetçilik gibi as ılsız ve mana-
sız gizli cemiyetle hiçbir münasebetimiz yoktur ve tenezzül etmeyiz.
f
Dünyaya kar ışmak arzusu bizde bulunsayd ı, böyle sinek v ızıltısı gibi 
değil; top güllesi gibi ses ve patlak verecekti. Divan- ı Harb-i Örfî’de ve 
Mustafa Kemal’in hiddetine kar şı divan- ı riyâsette şiddetli ve dokunakl ı 
müdâfaa eden bir adam, on sekiz sene zarf ında kimseye sezdirmeden 
dünya entrikalar ını çeviriyor diye onu itham eden, elbette bir garazla 
eder…
Bu meselede benim şahs ımın veya baz ı kardeşlerimin kusuruyla Ri-
sale-i Nur’a hücum edilmez! O, do ğrudan do ğruya Kur’ân’a ba ğlanm ış! 
Ve Kur’ân dahi Ar ş-ı Âzam ile ba ğlıdır. Kimin haddi var, elini oraya uzat-
sın, o kuvvetli ipleri çözsün.
Hem bu memlekete maddî ve mânevî bereketi ve fevkalâde hizmeti, 
otuz üç Âyât- ı Kur’âniye’nin i şârât ı ile ve İmam Ali (radiyallâhu anh) ’ın üç 
kerâmât- ı gaybiyesiyle ve Gavs- ı Âzam’ ın (kuddise sirruh)  kat’î ihbar ıyla ta-
hakkuk etmi ş olan Risale-i Nur, bizim âdi ve şahsî kusurlar ımızla mesul 
olmaz ve olamaz ve olmamal ı! Yoksa bu memlekette hem maddî, hem 
1 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  391
mânevî, telâfi edilmeyecek derecede zarar olacak.1(Hâşiye) Baz ı zınd ıklar ın 
şeytanetiyle Risale-i Nur’a kar şı çevrilen plânlar ve hücumlar, in şaallah 
bozulacaklar. Onun şâkirtleri ba şkalara k ıyas edilmez, da ğıttırılmaz, vaz-
geçirilmez, Cenâb- ı Hakk’ ın inâyetiyle ma ğlup edilmezler! E ğer maddî 
müdâfaadan Kur’ân menetmeseydi, bu milletin can damar ı hükmünde, 
umumun teveccühünü kazanan ve her tarafta bulunan o şâkirtler, Şeyh 
Said ve Menemen Hâdiseleri gibi cüz’î ve neticesiz hâdiselere bula şmaz-
lar; Allah etmesin, e ğer mecburiyet derecesinde onlara zulmedilse ve 
Risale-i Nur’a hücum edilse, elbette hükûmeti i ğfal eden z ınd ıklar ve 
münaf ıklar bin derece pi şman olacaklar!
Elhâs ıl, madem biz ehl-i dünyan ın dünyalar ına ilişmiyoruz, onlar da 
bizim âhiretimize, imanî hizmetimize ili şmesinler!..
Mevkuf
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Efendiler,
Size kat’î haber veriyorum ki; buradaki zâtlar ın, bizimle ve Risale-i Nur’la 
münasebeti olmayan veya az bulunanlardan ba şka, istedi ğiniz kadar hakikî 
kardeşlerim ve hakikat yolunda hakikatli arkada şlar ım var.
Biz Risale-i Nur’un ke şfiyat- ı kat’iyesiyle iki kere iki dört eder derece-
sinde sars ılmaz bir kanaatle bilmi şiz ki; ölüm bizim için s ırr-ı Kur’ân ile 
idam- ı ebedîden terhis tezkeresine çevrilmi ş.. ve bize muhalif ve dalâlet-
te gidenler için o kat’î ölüm, ya idâm- ı ebedîdir e ğer âhirete kat’î iman ı 
yoksa.. veya ebedî ve karanl ıklı haps-i münferittir e ğer âhirete inansa ve 
sefâhet ve dalâlette gitmi ş ise...
Acaba dünyada bu meseleden daha büyük, daha ehemmiyetli bir me-
sele-i insaniye var m ı ki; bu ona âlet olsun, sizden soruyorum?... Madem 
yoktur ve olamaz! Neden bizimle u ğraşıyorsunuz? Biz, en a ğır cezan ıza 
karşı kendimiz, “âlem-i nura gitmek için bir terhis tezkeresini al ıyoruz” 
diye, kemâl-i metânetle bekliyoruz.
1 (Hâşiye) Bu istida, Kastamonu zelzelesinden yirmi gün evvel yaz ılm ıştı. Risale-i Nur bereketiy-
le her vilâyetten ziyâde âfâttan mahfuz kalm ıştı. Şimdi âfât ba şlad ı ve dâvâm ızı tasdik etti.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
392  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Fakat bizi reddedip dalâlet hesab ına mahkûm edenleri, –sizi bu mec-
liste gördü ğümüz gibi– idam- ı ebedî ile ve haps-i münferitle mahkûm.. 
ve pek yak ın bir zamanda o deh şetli cezay ı çekeceklerini mü şâhede de-
recesinde biliyoruz, belki görüyoruz; onlara insaniyet damar ıyla cidden 
acıyoruz.
Bu kat’î ve ehemmiyetli hakikati isbat etmeye ve en mütemerritleri 
dahi ilzam etmeye haz ırım! Değil vukûfsuz, garazkâr, mâneviyatta behre-
siz ehl-i vukûfa kar şı belki en büyük âlim ve feylesoflar ınıza karşı gündüz 
gibi isbat etmezsem, her cezaya raz ıyım!
İşte yaln ız bir numûne olarak, iki cuma gününde mahpuslar için telif edi-
len ve Risale-i Nur’un umdelerini ve hülâsa ve esaslar ını beyan ederek Risale-i 
Nur’un bir müdâfaanâmesi hükmüne geçen Meyve Risalesi’ni ibraz ediyorum ve Ankara makamat ına vermek için, yeni harflerle yazd ırmaya mü şkülâtlar 
içinde gizli çal ışıyoruz. İşte onu okuyunuz, tam dikkat ediniz, e ğer kalbiniz 
(nefsinize kar ışmam) beni tasdik etmezse, bana şimdiki tecrid-i mutlak içinde 
her hakaret ve i şkenceyi de yapsan ız, sükût edece ğim!
Elhâs ıl, ya Risale-i Nur’u tam serbest b ırak ınız veyahut bu kuvvetli ve 
zedelenmez hakikati elinizden gelirse k ırınız! Ben şimdiye kadar sizi ve 
dünyan ızı düşünmüyordum ve dü şünmeyecektim, fakat mecbur ettiniz. 
Belki de sizi ikaz etmek lâz ım idi ki, kader-i ilâhî bizi bu yola sevketti. Biz 
de 1َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ düstur-u kudsîyi kendimize rehber edip, her 
bir s ıkıntılar ınızı sab ır ile karşılayacağız diye azmettik.
Mevkuf
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Zaman- ı Saadetten şimdiye kadar câri bir âdet-i İslâmiye’ye ittibâen Ri-
sale-i Nur’un hususî menbalar ı olan yüzer âyât- ı meşhûreyi, büyük bir en’âm 
gibi “Hizb-i Kur’ânî” yapt ığımızı, “Dinde tahrifat yap ıyor” diye muâheze et-
mişler.
1 “Kadere iman eden, gam ve hüzünden emin olur.” Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/187; ed-Dey-
lemî, el-Müsned  1/113; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  3/187.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  393
Hem bir sene cezas ını çektiğim ve mahrem tutulan –ve zab ıtnâmede kay-
dedildiği gibi odun y ığınlar ı alt ından ç ıkar ılan– Tesettür Risalesi, bu sene ya-
zılm ış ve neşredilmiş gibi bizi itham etmek istiyor.
Hem Ankara’da hükûmetin riyâsetinde bulunan birisine (Mustafa Kemal’e)
söylediğim itirazlara ve a ğır sözlere mukabele etmeyip sükût eden ve o öldük-
ten sonra, onun yanl ışını gösteren bir hakikat-i hadîsiyeyi beyandaki f ıtrî ve 
lüzumlu ve mahrem tenkitlerim, medar- ı mesuliyet yap ılm ış. Ölmüş ve hü-
kûmetten alâkas ı kesilmiş bir şahs ın hat ırı nerede? Ve hükûmetin ve milletin 
bir hât ıras ı ve Cenâb- ı Hakk’ ın bir tecelli-i hâkimiyeti olan adalet kanunlar ı 
nerede?..
Hem biz, Hükûmet-i Cumhuriye ve esaslar ından en ziyade kendimize 
medar- ı istinad ve onun ile kendimizi müdâfaa etti ğimiz “hürriyet-i vicdan” 
esas ı, bizim aleyhimizde medar- ı mesu’liyet tutulmu ş, güya biz hürriyet-i vic-
dan esas ına muâr ız gidiyoruz.
Hem bir risalede medeniyetin seyyiât ını ve kusurlar ını tenkit etti ğimden 
hat ır ve hayalime gelmeyen bir şeyi, zab ıtnâmelerde isnad ediyor. Güya ben; 
radyo,1(Hâşiye) tayyare ve şimendiferin kullan ılmas ını kabul etmiyorum diye, 
terakkiyât- ı hâz ıra aleyhinde bulundu ğumla mesul ediyor.
İşte bu numûnelerine k ıyasen ne kadar hilâf- ı adalet bir muamele oldu-
ğunu –inşaallah– insafl ı, adaletli olan Denizli Müddeiumumîsi ve Mahkemesi 
göstererek, o zab ıtnâmelerin evhamlar ına ehemmiyet vermeyecekler.
Hem en acîbi budur ki; ba şka mahkemenin müddeiumumîsi benden sor-
du:
– “Mahrem Be şinci Şuâ’da demi şsin: ‘Ordu, dizginini o deh şetli şahs ın 
elinden kurtaracak.’ Murad ın, orduyu hükûmete kar şı itaatsizliğe sevketmek-
tir.”
Ben de dedim:– “Maksad ım; o kumandan ya ölecek, ya tebdil edilecek; ordu, tahakkü-
münden kurtulacak demektir.”
Acaba hem gayet mahrem, sekiz senede yaln ız iki defa elime geçen ve 
ayn ı zamanda kaybedilen, hem âhir zamana ait bir hadisin manas ını küllî bir 
1 (Hâşiye) Radyo gibi azîm bir nimet-i ilâhiyeye kar şı azîm bir şükür olmak için, “Radyo, 
Kur’ân’ ı okuyup bütün zemin yüzündeki insanlara dinlettirip küre-i havan ın bir hâf ız-ı 
Kur’ân olmas ıdır.” demiştim.
394  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sûrette beyân eden, hem asl ı eskiden telif edilen bir risale, –hem birtek nefer 
görmediği hâlde– nas ıl sebeb-i itham olur? Maatteessüf, o insafs ızlar ın o acîb 
itham ı iddianâmeye girmi ş.
Hem en garibi şudur ki, bir yerde demi ştim:
– “Cenâb- ı Hakk’ ın büyük nimetleri olan tayyare, şimendifer ve radyo-
yu büyük şükür ile mukabele lâz ımken, be şer etmedi. Tayyareler ile ba şlar ı-
na bomba ya ğdı. Ve radyo, öyle büyük bir nimet-i ilâhiyedir ki; ona mukabil 
şükür ise o radyo, milyonlar dilli bir küllî hâf ız-ı Kur’ân olup bütün zemin 
yüzündeki insanlara Kur’ân’ ı dinlettirsin.1(Hâşiye-2) Ve Yirminci Söz’de Kur’-
ân’ ın medeniyet harikalar ından gaybî haber verdi ğini beyan ederken, bir 
âyetin işareti olarak “Kâfirler, şimendifer ile Âlem-i İslâm’ ı mağlup ederler.” 
demiştim. İslâm ı, bu harikalara te şvik ettiğim hâlde bir sebeb-i itham olarak, 
şimendifer ve tayyare ve radyo gibi terakkiyât- ı hâz ıra aleyhinde diye, iddi-
anâmenin âhirinde beni evvelki müddeiumumînin garazlar ına binâen itham 
eder.
Hem hiçbir münasebeti olmad ığı hâlde bir adam, Risale-i Nur’un ikinci 
bir ismi olan “Risaletü’n-Nur” tâbirinden, “Kur’ân’ ın nurundan bir risalettir, 
bir ilhamd ır” demiş. İddianâmede ba şka yerin verdikleri yanl ış mana ile güya 
“Risale-i Nur bir resûldür.” diye, benim için bir sebeb-i itham tutulmu ş.
Hem müdâfaât ımda yirmi yerde kat’î bir sûrette hüccetler ile isbat etmi-
şiz ki:
Bütün dünyaya kar şı da olsa, din ve Kur’ân ve Risale-i Nur’u âlet 
edemeyiz ve edilmez! Ve biz, onlar ın bir hakikatini dünya saltanat ına de-
ğiştirmeyiz ve bilfiil öyleyiz! Bu dâvân ın emâreleri yirmi senede binlerdir. 
Madem böyledir; ben ve biz, bütün kuvvetimizle deriz :
2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
Said Nursî
f
1 (Hâşiye-2) Üstad ımızın senelerce evvel haber verdi ği ve temennî etti ği bir hakikat memleke-
timizde de tahakkuk etmi ş bulunuyor. Elhamdülillâh, şimdi radyomuzda Kur’an okunuyor. 
İnşâallah öyle bir zaman gelecektir ki, Kur’an hakikatleri olan Risale-i Nur, radyolarla ders 
verilecek, be şeriyet büyük istifadelere nail olacakt ır.
Talebeleri
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  395
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
İddiânâmeye Kar şı İtiraznâmenin Tetimmesidir
(Bu itirazda muhatab ım, Denizli mahkemesi ve müddeiumumîsi de-
ğil, belki ba şta Isparta ve İnebolu müddeiumumîleri olarak, yanl ış ve 
nâk ıs zab ıtnâmeleriyle buradaki acîb iddianâmeyi aleyhimize verdiren 
garazkâr ve vehham memurlard ır)
Evvelâ, asl ı ve fasl ı olmayan ve hat ırıma gelmeyen bir siyasî cemiyet nâm ı-
nı, mâsum ve siyasetle hiç alâkalar ı olmayan Risale-i Nur talebelerine tak ıp ve 
o daire içine giren ve iman ve âhiretinden ba şka hiçbir maksatlar ı bulunmayan 
bîçâreleri, o cemiyetin nâ şiri, ya faal bir rüknü veya mensubu veya Risale-i
Nur’u okumu ş veya okutmu ş veya yazm ış diye suçlu say ıp mahkemeye ver-
mek, ne kadar adaletin mahiyetinden uzak oldu ğuna kat’î bir hüccet şudur ki:
Kur’ân aleyhinde yaz ılan Doktor Duzi’nin ve sâir z ınd ıklar ın o muz ır eser-
lerini okuyanlar, “hürriyet-i fikir ve hürriyet-i ilmiye” düsturuyla suçlu say ıl-
mad ığı hâlde, hakikat-i Kur’âniye’yi ve imaniyeyi, ö ğrenmeye gayet muhtaç 
ve müştâk olanlara güne ş gibi bildiren Risale-i Nur’u okumak ve yazmak bir 
suç say ılm ış. Ve hem yüz risale içinde yanl ış mana verilmemek için mahrem 
tuttuğumuz ve ne şrine izin vermedi ğimiz iki-üç risalede yaln ız birkaç cümlele-
rini bahane gösterip itham etmi ş. Hâlbuki o risaleleri –biri müstesna– Eski şe-
hir Mahkemesi tetkik etmi ş, icab ına bakm ış ve müstesna ise, hem istidamda 
ve hem itiraznâmemde gayet kat’î cevap verildi ği ve “Elimizde nur var, siyaset 
topuzu yok” diye Eski şehir Mahkemesi’nde yirmi vecihle kat’î isbat edildi ği 
hâlde o insafs ız müddeiler, üç mahrem ve ne şrolunmayan risalelerin üç-dört 
cümlelerini bütün Risale-i Nur’a te şmil eder gibi, Risale-i Nur’u okuyan ve 
yazan ı suçlu ve beni de hükûmetle mübâreze eder diye itham etmi şler.
Ben ve bana yak ın ve benim ile görü şen dostlar ımı işhad ve kasemle 
temin ederim ki; bu on seneden ziyadedir ki, iki reis ve bir mebustan ve Kas-tamonu valisinden ba şka hükûmetin erkân ı, vükelâs ı, kumandanlar ı, memur-
lar ı ve meb’uslar ının kimler oldu ğunu kat’i bilmiyorum ve bilmeyi de merak 
etmemişim. Acaba hiç imkân ı var m ı ki, bir adam mübazere etti ği adamlar ı 
tan ımas ın ve bilmeye merak etmesin? Dost mu, dü şman m ı; karşısındakini 
tan ımas ına ehemmiyet vermesin!
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
396  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bu hâllerden anla şılıyor ki; bililtizam, her hâlde beni mahkûm etmek için 
gayet as ılsız bahaneleri icat ederler. Madem keyfiyet böyledir, ben de buran ın 
mahkemesine de ğil, belki o insafs ızlara derim:
Ben, sizin bana verece ğiniz en a ğır cezan ıza da be ş para vermem! 
Ve hiç ehemmiyeti yok! Çünkü ben kabir kap ısında, yetmi ş yaşınday ım. 
Böyle mazlum ve mâsum bir-iki sene hayat ı, şehâdet mertebesiyle de ğiş-
tirmek benim için büyük saadettir. Risale-i Nur’un binler hüccetleriyle kat’î iman ım var ki; ölüm, bizim için bir terhis tezkeresidir. E ğer idam da 
olsa, bizim için bir saat zahmet, ebedî bir saadetin ve rahmetin anahtar ı 
olur.
Fakat siz, ey z ınd ıka hesab ına adliyeyi şaşırtan ve hükûmeti bizimle 
sebepsiz me şgul eden insafs ızlar! Kat’î biliniz ve titreyiniz ki; siz, idam- ı 
ebedî ile ve ebedî haps-i münferit ile mahkûm oluyorsunuz. İntikam ımız 
sizden pek çok ve muzaaf bir sûrette al ınıyor, görüyoruz, hatta size ac ı-
yoruz…
Evet, bu şehri yüz defa mezaristana bo şaltan ölüm hakikatinin elbet-
te hayattan ziyade bir istedi ği var. Ve onun idam ından kurtulmak çaresi, 
insanlar ın her meselesinin fevkinde en büyük ve en ehemmiyetli ve en lü-
zumlu bir ihtiyac- ı zarurî ve kat’îsidir. Acaba bu çareyi kendilerine bulan 
Risale-i Nur şâkirtlerini ve o çareyi binler hüccetler ile bulduran Risale-i 
Nur’u âdi bahaneler ile itham edenler, ne kadar kendileri hakikat ve ada-let nazar ında müttehem oluyor, divaneler de anlar…
Bu insafs ızlar ı aldatan ve hiçbir münasebeti olmayan, bir siyasî cemiyet 
vehmini veren üç maddedir:
Birincisi : Eskiden beri benim talebelerimin benim ile karde ş gibi şiddetli 
alâkadar olmalar ı, bir cemiyet vehmini vermi ş.
İkincisi : Risale-i Nur’un baz ı şâkirtlerinin, her yerde bulunan ve cumhu-
riyet kanunlar ı müsaade eden ve ili şmeyen cemaat-i İslâmiye heyetleri gibi 
hareket etmelerinden bir cemiyet zannedilmi ş. Hâlbuki o mahdut üç-dört şâ-
kirdin niyetleri cemiyet memiyet de ğil, belki s ırf hizmet-i imaniyede hâlis bir 
kardeşlik ve uhrevî tesânüddür.
Üçüncüsü : O insafs ızlar, kendilerini dalâlet ve dünya-perestlikte bildikle-
rinden ve hükûmetin baz ı kanunlar ını kendilerine müsait bulduklar ından, fik-
ren diyorlar ki;  “Her hâlde Said ve arkada şlar ı, bizlere ve hükûmetin bizim 
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  397
medenice nâme şrû hevesât ımıza müsait kanunlar ına muhaliftirler. Öyle ise 
muhalif bir cemiyet-i siyasiyedirler.”
Ben de derim: Ben de derim:  “Hey bedbahtlar! Dünya ebedî olsayd ı ve insan, içinde 
dâimî kalsayd ı ve insanî vazifeler, yaln ız siyaset bulunsayd ı; belki bu iftiran ız-
da bir mana bulunabilirdi. Hem e ğer ben siyasetle i şe girseydim, yüz risalede 
on cümle de ğil, belki bin cümleyi, siyasetvâri ve mübârezekârâne bulacak-
tınız. Hem farz- ı muhâl olarak, e ğer biz dahi sizin gibi bütün kuvvetimizle 
dünya maksatlar ına ve keyiflerine ve siyasetlerine çal ışıyoruz diye –ki şeytan 
da bunu inand ırmaya çal ışam ıyor ve kimseye kabul ettiremez– haydi, böyle 
de olsa madem bu yirmi senede hiçbir vukuat ımız gösterilmiyor ve hükûmet 
ele bakar, kalbe bakamaz ve her bir hükûmette şiddetli muhalifler bulunur; 
elbette adliye kanunu ile bizleri mesul etmezsiniz! Son sözüm:
1ِħĻِčَđْĤا ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
(Eskişehir Mahkemesi’nde gizli kalm ış, resmen zabta geçmemi ş ve 
müdâfaât ımda dahi yaz ılmam ış bir eski hât ıray ı ve latîf bir vâk ıa-y ı mü-
dâfaaay ı beyân ediyorum.)
Orada benden sordular ki:  “Cumhuriyet hakk ında fikrin nedir?”
Ben de dedim: Ben de dedim: “Eskişehir mahkeme reisinden ba şka, daha sizler dün-
yaya gelmeden, benim dindar bir cumhuriyetçi oldu ğumu elinizdeki tarihçe-i 
hayât ım isbat eder. Hülâsas ı şudur ki; o zaman – şimdiki gibi– hâlî bir türbe 
kubbesinde inzivâda idim. Bana çorba geliyordu. Ben de tanelerini kar ınca-
lara verirdim, ekme ğimi onun suyu ile yerdim.”
İşitenler benden soruyordular. Ben de derdim:
“Bu kar ınca ve ar ı milletleri, cumhuriyetçidirler; o cumhuriyet-perverlik-
lerine hürmeten tanelerini kar ıncalara verirdim.
1 “Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na dayan-
dım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın Rabbi, 
(bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup gözeteni-
dir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
398  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sonra dediler: “Sen, selef-i sâlihîne muhalefet ediyorsun?”
Cevaben diyordum: Cevaben diyordum: “Hulefâ-y ı Râşidîn; her biri hem halife, hem rei-
sicumhur idi. S ıddîk- ı Ekber (radiyallâhu anh) , aşere-i mübe şşereye ve sahâbe-i 
kirâma elbette reisicumhur hükmünde idi. Fakat manas ız isim ve resim de ğil, 
belki hakikat-i adaleti ve hürriyet-i şer’iyyeyi ta şıyan mana-y ı dindar cumhu-
riyetin reisleri idiler.
İşte, Ey Müddeiumumî ve Mahkeme Âzâlar ı! Elli seneden beri bende bu-
lunan bir fikrin aksiyle beni itham ediyorsunuz. E ğer ‘lâik cumhuriyeti’ soru-
yorsan ız, ben biliyorum ki; lâik manas ı, bîtaraf kalmak.. yâni hürriyet-i vicdan 
düsturuyla dinsizlere ve sefâhetçilere ili şmediği gibi, dindarlara ve takvâc ılara 
da ilişmez bir hükûmet telâkki ederim. On senedir – şimdi yirmi sene oluyor 
ki– hayât- ı siyasiye ve içtimaiyeden çekilmi şim. Hükûmet-i Cumhuriye ne hâl 
kesbettiğini bilmiyorum. –El-iyâzü billâh!– e ğer –dinsizlik hesab ına– iman ına 
ve âhiretine çal ışanlar ı mesul edecek kanunlar ı yapan ve kabul eden bir deh-
şetli şekle girmi ş ise, bunu size bilâ-pervâ ilân ve ihtar ederim ki; bin can ım 
olsa, imana ve âhiretime fedâ etmeye haz ırım. Ne yaparsan ız yap ın! Benim 
son sözüm, 1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè olarak; sizin beni idam ve a ğır ceza ile zul-
men mahkûm etmenize mukabil derim:
Ben, Risale-i Nur’un ke şf-i kat’îsi ile idam olmuyorum. Belki terhis edi-
lip nur âlemine ve saadet âlemine gidiyorum. Ve sizi ey dalâlet hesab ına 
bizi ezen bedbahtlar, idam- ı ebedî ile ve dâimî haps-i münferit ile mahkûm 
bildiğimden ve gördü ğümden, tamam ıyla intikam ımı sizden alarak, kemâl-i 
rahat- ı kalble teslim-i ruh etmeye haz ırım!”
Mevkuf
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Efendiler,
Çok emârelerle kat’î kanaatim gelmi ş ki; hükûmet hesab ına “hissiyat- ı di-
niyeyi âlet ederek emniyet-i dâhiliyeyi ihlâl etmek” için bize hücum edilmiyor.
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  399
 Belki bu yalanc ı perde alt ında, z ınd ıka hesab ına, bizim iman ımız için ve ima-
na ve emniyete hizmetimiz için bize hücum edildi ğine çok hüccetlerden bir 
hücceti şudur ki:
Yirmi sene zarf ında, Risale-i Nur’un yirmibin nüshalar ı ve parçalar ını yir-
mibin adamlar okuyup kabul ettikleri hâlde, Risale-i Nur’un şâkirtleri taraf ın-
dan emniyetin ihlâline dair hiçbir vukuat olmam ış ve hükûmet kaydetmemi ş 
ve eski ve yeni iki mahkeme bulmam ış. Hâlbuki böyle kesretli ve kuvvetli 
propaganda, yirmi günde vukuatlar ile kendini gösterecekti. Demek hürri-yet-i vicdan prensibine z ıt olarak, bütün dindar nasihatçilere şâmil, lastikli bir 
kanunun 163. maddesi sahte bir maskedir. Z ınd ıklar, baz ı erkân- ı hükûmeti 
iğfal ederek, adliyeyi şaşırtıp, bizi her hâlde ezmek istiyorlar. Madem hakikat 
budur, biz de bütün kuvvetimizle deriz:
Ey dinini dünyaya satan ve küfr-ü mutlaka dü şen bedbahtlar! Eliniz-
den ne gelirse yap ınız. Dünyan ız başınızı yesin ve yiyecek! Yüzer milyon 
kahraman ba şlar ın feda olduklar ı bir kudsî hakikate, ba şımız dahi feda 
olsun! Her ceza ve idam ınıza haz ırız! Hapsin harici, bu vaziyette yüz de-
rece dâhilinden daha fenad ır. Bize kar şı gelen böyle bir istibdad- ı mutlak 
alt ında hiçbir hürriyet –ne hürriyet-i ilmiye, ne hürriyet-i vicdan, ne hür-
riyet-i diniye– olmamas ından, ehl-i namus ve diyanet ve taraftar- ı hürri-
yet olanlara, ya ölmek veya hapse girmekten ba şka bir çare kalmaz. Biz 
de 1نَĳُđِäرَا ِįْĻَĤإِ َّאĬوَإِ ِِّٰų َّאĬإِ diyerek Rabbimize dayan ıyoruz.
Mevkuf
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Mahkeme Reisi Ali R ıza Beyefendi,
Hukukumu müdâfaa etmek için ehemmiyetli bir talebim ve bir ricam 
var. Ben yeni harfleri bilmiyorum ve eski yaz ım da pek nâk ıstır. Hem beni 
başkalarla görü ştürmüyorlar, âdeta tecrid-i mutlak içindeyim. Hatta iddianâ-
me, on be ş dakikadan sonra benden al ınd ı. Hem avukat tutmak iktidar ım 
yok. Hatta size takdim etti ğim müdâfaât ımın, çok zahmetle, bir k ısm ını gizli 
olarak ancak yeni harf ile bir sûretini alabildim. Hem Risale-i Nur’un bir nevi 
1 “Biz Allah’a âidiz ve vakti geldi ğinde elbette O’na dönece ğiz.” (Bakara sûresi, 2/156)
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
400  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
müdâfaanâmesi ve mesle ğinin hülâsas ı olan Meyve Risalesi’nin bir sûretini
müddeiumuma vermek için ve bir-iki sûretini Ankara makamat ına gönder-
mek için yazd ırm ıştım. Birden onlar ı elimden ald ılar, daha vermediler. Hâl-
buki Eski şehir adliyesi, bize bir makineyi hapse gönderdi. Biz müdâfaât ımızı 
onda, yeni harfle bir-iki nüsha yazd ık; hem o mahkeme dahi yazd ı.
İşte ehemmiyetli talebim: Ya bize bir makineyi siz veriniz veya bize mü-
saade ediniz, biz celbedece ğiz. Tâ ki hem müdâfaât ımı, hem Risale-i Nur’un 
müdâfaanâmesi hükmündeki risaleyi yeni harfle iki-üç sûretini al ıp, hem Adli-
ye Vekâleti’ne, hem Heyet-i Vekile’ye, hem Meclis-i Meb’usân’a, hem Şûra-y ı 
Devlet’e gönderece ğiz. Çünkü iddianâmede bütün esas, Risale-i Nur’dur ve 
Risale-i Nur’a ait dâvâ ve itiraz, cüz’î bir hâdise ve şahsî bir mesele de ğil ki 
çok ehemmiyet verilmesin. Belki bu milleti ve memleketi ve hükûmeti ciddî alâkadar edecek ve dolay ısıyla Âlem-i İslâm’ ın nazar- ı dikkatini ehemmiyetli 
bir sûrette celbedecek bir küllî hâdise hükmünde ve umumî bir meseledir.
Evet Risale-i Nur’a perde alt ında hücum eden, ecnebi parma ğıyla bu 
vatandaki milletin en büyük kuvveti olan Âlem-i İslâm’ ın teveccühünü ve mu-
habbetini ve uhuvvetini k ırmak ve nefret verdirmek için siyaseti dinsizli ğe âlet 
ederek perde alt ında küfr-ü mutlak ı yerleştirenlerdir ki; hükûmeti i ğfal ve adli-
yeyi iki defad ır şa
şırtıp, der: “Risale-i Nur ve şâkirtleri, dini siyasete âlet eder. 
Emniyete zarar ihtimali var.”
Hey bedbahtlar! Risale-i Nur’un gerçi siyasetle alâkas ı yoktur; fakat 
küfr-ü mutlak ı kırdığı için, küfr-ü mutlak ın alt ı olan anar şiliği ve üstü 
olan istibdad- ı mutlak ı esas ıyla bozar, reddeder . Emniyeti, âsâyi şi, hürriye-
ti, adaleti temin etti ğine yüzer hüccetlerden biri, bu müdâfaanâmesi hükmün-
deki Meyve Risalesi’dir. Bunu âlî bir heyet-i ilmiye ve içtimaiye tetkik etsinler. Eğer beni tasdik etmezlerse, ben her cezaya ve i şkenceli idama raz ıyım!
Mevkuf
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Reis Beyefendi,
Kararnâmede üç madde esas tutulmu ş:
Birisi : Cemiyettir. Ben buradaki bütün Risale-i Nur şâkirtlerini ve benimle
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  401
görüşenleri veya okuyan ve yazanlar ı ayn ıyla işhad ediyorum, onlardan so-
runuz ki, ben hiçbirisine dememi şim: “Bir cemiyet-i siyasiye veya cemiyet-i 
nakşiye teşkil edeceğiz.” Daima dedi ğim budur:
Biz iman ımızı kurtarmaya çal ışacağız. Umum ehl-i iman dâhil olduk-
lar ı ve üç yüz milyondan ziyâde efrad ı bulunan bir mukaddes cemaat-i 
İslâmiye’den ba şka mâbeynimizde medar- ı bahs olmad ığını ve Kur’ân’-
da “Hizbullah” nâm ı verilen1 ve umum ehl-i iman ın uhuvveti cihetiyle 
kendimizi, Kur’âna hizmetimiz için Hizbü’l-Kur’ân, Hizbullah dairesin-de bulmu şuz. Eğer kararnâmede bu mana murad ise bütün ruhumuzla, 
kemâl-i iftiharla itiraf ederiz. E ğer başka manalar murad ise, onlardan 
haberimiz yoktur!
İkinci Madde
: Kararnâmenin itiraf ıyla, Kastamonu zab ıtas ının rapor ve 
tasdikiyle, hiç ne şrolunmayacak tarzda, odun ve kömür y ığınlar ı alt ında ve 
mıhlı sand ıklarda bulunan ve Eski şehir Mahkemesi’nin tetkikinden ve tenki-
dinden geçen ve bir hafif cezay ı çektiren ve katiyen mahrem tutulan Tesettür 
Risalesi ve Hücumât- ı Sitte ve Zeyli Risalesi gibi kitaplardan baz ı cümlelerine 
yanl ış mana vererek dokuz sene evvelki zamana bizi götürüp, cezas ını çekti-
ğimiz suç ile mesul etmek istiyor.
Üçüncü Madde : Kararnâmede kaç yerde “Devletin emniyetini ihlâl ede-
bilir veya yapabilir.” gibi tabirlerle imkânat, vukuat yerinde istimâl edilmi ş. 
Herkes, mümkündür ki bir katl yaps ın. Bu imkân ile mesul olabilir mi?
Mevkuf
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Reis Beyefendi,
Ankara makamat ına ve reisicumhura istida sûretinde gönderdi ğim mü-
dâfaanâmemi ve ba şvekâletin de bunu ehemmiyetle kabul ettiklerini göste-
ren cevabî mektubunu rapten sunuyorum, takdim ederim. Makam- ı iddian ın 
aleyhimizde beyan etti ği as ılsız, ithamkârâne evham ın kat’î cevaplar ı bu mü-
dâfaât ımda vard ır. Sâir yerlerin garazkârâne ve sathî zab ıtnâmelerine bina 
1 Bkz.: Mâide sûresi, 5/56; Mücadele sûresi, 58/22.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
402  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
edilen buran ın ehl-i vukûf raporunda hilâf- ı vâki ve mant ıksız çok sözler var-
dır ki, onlara kar şı da bu itiraznâmem takdim edilmi şti.
Ezcümle: Size evvelce arz etti ğim gibi, Eski şehir Mahkemesi’ne, 163. 
madde ile beni mahkûm etmek istedikleri zaman demi ştim: Hükûmet-i Cum-
huriye’nin iki yüz meb’usu içinde ayn ı rakam 163 meb’usun imzalar ıyla Van’-
daki Dârülfünun’uma (medreseme) 150.000 banknot tahsisat kabul etmeleri ve onun ile Hükûmet-i Cumhuriye’nin bana kar şı teveccühü, “bu 163. mad-
deyi hakk ımda hükümden ıskat ediyor” dedi ğim hâlde; o ehl-i vukûf, “163 
meb’us Said aleyhinde tâkibat yapm ışlar” diye tahrif etmi ş.
İşte makam- ı iddia da bu ehl-i vukûfun böyle bütün bütün as ılsız itham-
lar ına binâen bizi mesul tutuyor. Hâlbuki meclisinizin karar ıyla en yüksek he-
yet-i ilmiye ve fenniyenin tetkikine ve tahkikine havale edilen Risale-i Nu-r’un bütün eczalar ını tetkikten sonra bilittifak, hakk ımızda verdi ği kararda: 
“Said’in ve Risale-i Nur şâkirtlerinin yaz ılar ında dinî, mukaddesât ı, âlet edip 
devletin emniyetini ihlâle te şvik veya bir cemiyet kurmak ve hükûmete kar şı 
bir sû-i maksad ı bulunmak kasd ında oldu ğunu gösterir bir sarâhat ve emâre 
olmad ığını ve Said’in ş
âkirtleri, muhaberelerinde hükûmete kar şı kötü bir kast 
beslemek, bir cemiyet kurmak veya tarîkat gütmek fikriyle hareket etmedikleri anlaşılmaktad ır.” diye müttefikan karar vermi şler.
Hem ehl-i vukûf, “Said Nursî’nin yüzde doksan risalesi; hem samimî, 
hem hasbî, hem ilim ve hakikat ve din esaslar ından hiçbir cihetle ayr ılmam ış-
lar. Bunlarda dini âlet etmek veya cemiyet te şkil etmeye, emniyeti ihlâl hare-
ketinin bulunmad ığı sarihtir. Şâkirtlerin birbiriyle ve Said Nursî’yle muhabere 
mektuplar ı da bu nevidendirler. Be ş-on mahrem ve şekvâl ı ve gayr-i ilmî olan 
risalelerden ba şka bütün risaleleri her biri bir âyetin tefsiri ve bir hadis-i şerifin 
hakikati nâm ına yaz ılm ışlard ır. Din, iman, Allah, peygamber, âhiret akîdele-
rini ve ibarelerini aç ıkça anlatmak için temsiller ile yaz ılm ış ve ilmî görü şleri 
ve ihtiyarlara ve gençlere ahlâkî ö ğütler ve hayat tecrübesinden al ınm ış ibretli 
vak’alar ı ve faydal ı menk ıbeleri ihtiva eden mevcudun yüzde doksan ını teşkil 
eden risalelerdir. Hükûmete ve idareye ve âsâyi şe ilişecek hiçbir ciheti yok-
tur.” diye müttefikan karar vermi şlerdir.
İşte makam- ı iddia, bu yüksek ehl-i vukûfun raporuna bakmayarak 
eski ve mü şevveş ve nâk ıs rapora binâen acîb tarzlarda bizi itham etme-
sinden hakikaten fevka’l-had müteessir bulunmaktay ız. Bu insafl ı mah-
kemenin müsellem insaflar ına elbette yak ıştırmay ız. Hatta –temsilde hatâ 
olmas ın– bir bekta şiye: “Ne için namaz k ılm ıyorsun?” demi şler. O da:
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  403
“Kur’ân’da 1ةَĳٰĥَّāĤا اĳُÖَóْĝَÜ َź var” demi ş. Ona demi şler: “Bunun arkas ını, yani
2ُכَאرٰىø ْħُÝْĬوَأَ’ y ı da oku” denildi ğinde, “Ben hâf ız değilim.” demi ş olmas ı 
kabilinden, Risale-i Nur’un bir cümlesini tutup o cümleyi tâdil ve neticeyi 
beyan eden âhirini almayarak aleyhimizde verilmektedir. Takdim edece-ğim müdâfaanâmemde, o iddianâmeye kar şı mukayese edildi ğinde bunun 
otuz-k ırk misali görülecektir. Bu numûnelerden latîf bir vâk ıay ı beyan edi-
yorum:
Eskişehir mahkemesinde makam- ı iddian ın nas ılsa bir sehiv neticesi, Ri-
sale-i Nur’un iman derslerine “Halklar ı ifsat ediyor” gibi bir tabir ve sonradan 
o tabirden vazgeçti ği hâlde, Risale-i Nur şâkirtlerinden Abdurrezzâk nâm ında 
bir zât mahkemeden bir sene sonra demi ş:
“Hey bedbaht! Otuz üç âyât- ı Kur’âniye i şârât ının takdirine mazhar 
ve İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  üç kerametinin ihbar- ı gaybîsiyle ve Gavs- ı 
Âzam’ ın (kuddise sirruh)  kuvvetli bir tarzda ihbar ıyla k ıymet-i diniyesi tahak-
kuk eden.. ve bu yirmi sene zarf ında idareye hiçbir zarar ı dokunmayan.. 
ve hiç kimseye hiçbir zarar vermemesi ile beraber binler vatan evlâd ını 
tenvir ve ir şad eden ve imanlar ını kuvvetlendiren ve ahlâklar ını düzelten 
Risale-i Nur’un ir şadlar ına “ifsat” diyorsun. Allah’tan korkmuyorsun, di-
lin kurusun!” demi ş.
Şimdi bu şâkirdin hakl ı olarak bu sözünü makam- ı iddia gördü ğü hâlde, 
“Said, etraf ına fesat saçm ış” tabirini insaf ınıza ve vicdan ınıza havale ediyo-
rum.
Makam- ı iddia, Risale-i Nur’un içtimaî derslerine ili şmek fikriyle “Dinin 
taht ı ve makam ı vicdand ır, hükme kanuna ba ğlanmaz. Eskiden ba ğlanma-
sıyla içtimaî ke şmekeşler olmuştur.” dedi. Ben de derim ki: “Din yaln ız iman 
değil, belki amel-i sâlih dahi dinin ikinci cüzüdür. Acaba katl, zina, sirkat, 
kumar, şarap gibi hayat- ı içtimaiyeyi zehirlendiren pek çok büyük günahla-
rı işleyenleri onlardan men etmek için, yaln ız hapis korkusu ve hükûmetin 
bir hafiyesinin görmesi tevehhümü kâfi gelir mi? O hâlde her hânede, belki herkesin yan ında daima bir polis, bir hafiye bulunmak lâz ım gelir ki, serke ş 
nefisler kendilerini o pisliklerden çeksinler. İşte Risale-i Nur amel-i sâlih nok-
tas ında, iman cânibinden, herkesin ba şında her vakit bir mânevî yasakç ıyı 
1 “…namaza yakla şmay ın.” (Nisâ sûresi, 4/43)
2 “…sarho ş olduğunuz halde…” (Nisâ sûresi, 4/43)
404  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bulundurur. Cehennem hapsini ve gazab- ı ilâhîyi hat ırına getirmekle fenal ık-
tan kolayca kurtar ır.
Hem makam- ı iddia, bir risalenin güzel ve fevkalâde kerametkârâne bir 
tevâfukunun imza edilmesiyle “bir cemiyet efrad ı” diye manas ız bir emâre 
beyan etmi ş. Acaba esnaflar ın ve hanc ılar ın defterlerinde bulunan bu nevi 
imzalara cemiyet unvan ı verilir mi? Eski şehir’de ayn ı böyle bir vehim oldu. 
Cevap verdi ğim ve Mucizât- ı Ahmediye Risalesi’ni gösterdi ğim zaman taac-
cüple kar şılad ılar. Eğer mâbeynimizde dünyevî bir cemiyet olsayd ı, bu dere-
ce benim yüzümden zarar görenler, elbette kemâl-i nefretle benden kaçacak idiler. Demek nas ıl ben ve biz, İmam Gazâlî ile irtibat ımız var, kopmuyor; 
çünkü uhrevîdir, dünyaya bakm ıyor. Aynen öyle de bu masum ve safi ve 
hâlis dindarlar, benim gibi bir bîçâreye iman derslerinin hat ırı için bir kuvvetli 
alâka göstermi şler. Ondan bu as ılsız mevhum bir cemiyet-i siyasiye vehmini 
vermiş. Son sözüm:
1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
Mevkuf, haps-i münferitte
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bu Gelen K ısım Çok Ehemmiyetlidir
Son Sözün Mühim Bir Parçası Son Sözün Mühim Bir Parças ı
Efendiler, Reis Bey,
Dikkat ediniz, Risale-i Nur’u ve şâkirtlerini mahkûm etmek:
Doğrudan do ğruya küfr-ü mutlak hesab ına, hakikat-i Kur’âniye ve 
hakâik-i imaniyeyi mahkûm etmek hükmüne geçmekle bin üç yüz se-neden beri her senede üç yüz milyon onda yürümü ş ve üç yüz milyar 
müslümanlar ın hakikate ve saadet-i dâreyne giden cadde-i kübrâlar ını 
kapatmaya çal ışmakt ır ve onlar ın nefretlerini ve itirazlar ınızı kendinize 
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  405
celbetmektir.  Çünkü o caddede gelip gidenler, gelmi ş geçmişlere dualar 
ve hasenâtlar ıyla yard ım ediyorlar.
Hem bu mübarek vatan ın başına bir k ıyâmet kopmaya vesile ol-
makt ır. Acaba mahkeme-i kübrâda, bu üç yüz milyar dâvâc ılar ın karşısında 
sizden sorulsa ki: “Doktor Duzi’nin, ba ştan nihâyete kadar serapa İslâmiye-
t’iniz ve vatan ınız ve dininiz aleyhinde ve firenkçe ‘Tarih-i İslâm’ nâm ında-
ki eseri ki; z ınd ıklar ın kütüphânelerinizdeki eserlerine, kitaplar ına ve serbest 
okumalar ına ve o kitaplar ın şâkirtleri kanununuzca cemiyet şeklini almalar ıy-
la beraber, dinsizlik veya komünistlik veya anar şistlik veya pek eski ifsat ko-
mitecilik veya menfî Turanc ılık gibi siyasetinize muhalif cemiyetlerine ili şmi-
yordunuz? Neden hiçbir siyasetle alâkalar ı olmayan ve yaln ız iman ve Kur’ân 
cadde-i kübrâs ında giden ve kendilerini ve vatanda şlar ını idam- ı ebedîden ve 
haps-i münferitten kurtarmak için Kur’ân’ ın hakikî tefsiri olan Risale-i Nur gibi 
gayet hak ve hakikat bir eseri okuyanlara ve hiçbir siyasî cemiyetle münase-beti olmayan o hâlis dindarlar ın birbiriyle uhrevî dostluk ve uhuvvetlerine 
cemiyet nâm ı verip ilişmişsiniz. Onlar ı pek acîb bir kanunla mahkûm ettiniz 
ve etmek istediniz.” dedikleri zaman ne cevap vereceksiniz? Biz de sizlerden soruyoruz…
Ve sizi iğfal eden ve adliyeyi şaşırtan ve hükûmeti bizimle, vatana ve 
millete zararl ı bir sûrette me şgul eyleyen muâr ızlar ımız olan z ınd ıklar 
ve münaf ıklar, istibdad- ı mutlaka “cumhuriyet” nâm ı vermekle, irtidad- ı 
mutlak ı rejim alt ına almakla, sefâhet-i mutlaka “medeniyet” ismini ver-
mekle, cebr-i keyfî-i küfrîye “kanun” ismini takmakla hem sizi i ğfal, hem 
hükûmeti i şgal, hem bizi peri şan ederek, hâkimiyet-i İslâmiye’ye ve mil-
lete ve vatana ecnebi hesab ına darbeler vuruyorlar.
Ey efendiler! Dört senede dört defa deh şetli zelzeleler, tam tam ına 
dört defa Risale-i Nur şâkirtlerine şiddetli bir sûrette taarruz ve zulüm 
zamanlar ına tevâfuku ve her bir zelzele dahi tam taarruz zaman ında gel-
mesi ve hücumun durmas ıyla zelzelenin durmas ı işaretiyle, şimdiki mah-
kûmiyetimiz ile gelen semâvî ve arzî belalardan siz mesulsünüz!
Denizli Hapishânesi’nde tecrid-i mutlak ve
haps-i münferitte mevkuf
Said Nursî
f
406  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Son Sözün Bir K ısm ı
Efendiler,
Şimdiki hayat- ı içtimaiyeyi bilemedi ğimden, makam- ı iddian ın gidişatına 
göre, sizce musammem mahkûmiyetimize bir bahane olmak için, pek mus ırrâ-
ne ileri sürdü ğünüz cemiyetçilik itham ına karşı pek çok kat’î cevaplar ımızı An-
kara ehl-i vukûfunun dahi müttefikan tasdikleriyle beraber, bu derece bu nok-tada ısrar ınıza çok hayret ve taaccüpte bulunurken kalbime bu mana geldi:
Madem hayat- ı içtimaiyenin bir temel ta şı ve f ıtrat- ı beşeriyenin bir hâ-
cet-i zaruriyesi.. ve aile hayat ından tâ kabile ve millet ve İslâmiyet ve insaniyet 
hayat ına kadar en lüzumlu ve kuvvetli râb ıta.. ve her insan ın kâinatta gördü-
ğü ve tek ba şına mukabele edemedi ği medar- ı zarar ve hayret ve insanî ve 
İslâmî vazifelerin îfâs ına mâni, maddî ve mânevî esbâb ın tehâcümât ına karşı 
bir nokta-y ı istinad.. ve medar- ı teselli olan dostluk ve karde şâne cemaat ve 
toplanmak ve samimâne uhrevî cemiyet ve uhuvvet.. hem siyasî cephesi ol-mad ığı hâlde ve bilhassa hem dünya, hem din, hem âhiret saadetlerine kat’î 
vesile olarak iman ve Kur’ân dersinde hâlis bir dostluk ve hakikat yolunda bir arkada şlık.. ve vatan ına ve milletine zararl
ı şeylere kar şı bir tesânüd ta şı-
yan Risale-i Nur şâkirtlerinin pek çok takdir ve tahsine şâyân ders-i imanda 
toplanmalar ına “cemiyet-i siyasiye” nâm ını verenler, elbette ve her hâlde ya 
gayet fena bir sûrette aldanm ış veya gayet gaddar bir anar şisttir ki; hem insa-
niyete vah şiyâne düşmanl ık eder, hem İslâmiyet’e nemrudâne adâvet eder, 
hem hayat- ı içtimaiyeye anar şiliğin en bozuk ve mütereddî tavr ıyla husûmet 
eder.. ve bu vatana ve millete ve hâkimiyet-i İslâmiye’ye ve dinî mukaddesa-
ta karşı mürtedâne, mütemerridâne, anûdâne mücadele eder. Veya ecnebi 
hesab ına bu milletin can damar ını kesmeye ve bozmaya çal ışan el-hannâs 
bir z ınd ıktır ki, hükûmeti i ğfal ve adliyeyi şaşırtır; tâ o şeytanlara, firavunlara, 
anarşistlere kar şı şimdiye kadar istimâl etti ğimiz mânevî silâhlar ımızı kardeş-
lerimize ve vatan ımıza çevirsin veya k ırdırsın.
Mevkuf
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  407
Efendiler,
Otuz-k ırk seneden beri ecnebi hesab ına ve küfür ve ilhad nâm ına bu 
milleti ifsat ve bu vatan ı parçalamak fikriyle, Kur’ân hakikatine ve iman haki-
katlerine her vesile ile hücum eden ve çok şekillere giren bir gizli ifsat komi-
tesine kar şı, bu meselemizde kendilerine perde yapt ıklar ı insafs ız ve dikkatsiz 
memurlara ve bu mahkemeyi şaşırtan onlar ın müslüman kisvesindeki pro-
pagandac ılar ına hitâben, fakat sizin huzurunuzda, zâhiren sizin ile birkaç söz 
konuşacağıma müsaade ediniz.
......Fakat ikinci gün beraat karar ı, o dehşetli konuşmay ı geriye b ırakt ı.
Tecrid-i mutlakta ve
haps-i münferitte mevkuf
Said Nursî
f
Mühim Bir Suâle Hakikatli Bir Cevapt ır
Büyük memurlardan birkaç zât benden sordular ki: “Mustafa Kemal 
sana üç yüz lira maa ş verip, Kürdistan’a ve vilâyât- ı şark ıyeye, Şeyh Sünusî 
yerine vâiz-i umumî yapmak teklifini neden kabul etmedin? E ğer kabul et-
seydin ihtilâl yüzünden kesilen yüz bin adam ın hayatlar ını kurtarmaya sebep 
olurdun!” dediler.
Ben de onlara cevaben dedim ki: dedim ki: “Yirmişer-otuzar senelik hayat- ı dün-
yeviyeyi o adamlar için kurtarmad ığıma bedel, yüz binler vatanda şa, her 
birisine milyonlar sene uhrevî hayat ı kazand ırmaya vesile olan Risale-i 
Nur, o zâyiat ın yerine binler derece i ş görmüş. Eğer o teklifi ben kabul 
etseydim, hiçbir şeye âlet olamayan ve tâbi olmayan ve s ırr-ı ihlâs ı taşı-
yan Risale-i Nur meydana gelmezdi. Hatta ben, hapiste muhterem kar-deşlerime demi ştim; eğer Ankara’ya gönderilen Risale-i Nur’un şiddetli 
tokatlar ı için beni idama mahkûm eden zâtlar, Risale-i Nur’la imanlar ını 
kurtar ıp idam- ı ebedîden necat bulsalar, siz şahit olunuz, ben onlar ı da 
ruh u can ımla helâl ederim!”
Beraat ımızdan sonra Denizli’de beni tarassutla tâciz edenlere ve büyük 
âmirlerine ve polis müdürüyle müfetti şlere dedim:
408  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
“Risale-i Nur’un kabil-i inkâr olmayan bir kerametidir ki; yirmi sene maz-
lumiyet hayat ımda, yüzer risale ve mektuplar ımda ve binler şâkirtlerde hiçbir 
cereyan, hiçbir cemiyet ile ve dâhilî ve haricî hiçbir komite ile hiçbir vesika, hiçbir alâka, dokuz ay tetkikâtta bulunmamas ıdır. Hiçbir fikrin ve tedbirin 
haddi midir ki, bu harika vaziyeti versin. Birtek adam ın, birkaç senedeki mah-
rem esrar ı meydana ç ıksa, elbette onu mesul ve mahcup edecek yirmi madde 
bulunacak. Madem hakikat budur; ya diyeceksiniz ki: “Pek harika ve ma ğlup 
olmaz bir deha bu i şi çeviriyor.” veya diyeceksiniz: “Gayet inâyetkârâne bir 
hıfz- ı ilâhîdir.” Elbette böyle bir deha ile mübâreze etmek hatad ır, millete ve 
vatana büyük bir zarard ır. Ve böyle bir h ıfz- ı ilâhî ve inâyet-i rabbâniyeye 
karşı gelmek, firavunâne bir temerrüttür.”
Eğer deseniz: “Seni serbest b ıraksak ve tarassut ve nezaret etmesek, 
derslerinle ve gizli esrar ınla hayat- ı içtimaiyemizi buland ırabilirsin.”
Ben de derim: Ben de derim: “Benim derslerim, bilâ-istisna bütünü, hükûmetin ve 
adliyenin eline geçmi ş; bir gün cezay ı mûcib bir madde bulunmam ış. K ırk-el-
li bin nüsha risale, o derslerden milletin ellerinde dikkat ve merakla gezdi ği 
hâlde, menfaatten ba şka hiçbir zarar ı hiçbir kimseye olmad ığı, hem eski mah-
kemenin, hem yeni mahkemenin mûcib-i mesuliyet bir madde bulamamala-rı cihetiyle yenisi, ittifakla beraatimize ve eskisi, dünyaca bir büyü ğün hat ırı 
için yüz otuz risaleden be ş-on kelime bahane edip, yaln ız kanaat-i vicdaniye 
ile yüz yirmi mevkuf karde şlerimden yaln ız on beş adama alt ışar ay ceza ve-
rebilmesi kat’î bir hüccettir ki; bana ve Risale-i Nur’a ili şmeniz, manas ız bir 
tevehhümle çirkin bir zulümdür. Hem daha yeni dersim yok ve bir s ırrım gizli 
kalmad ı ki, nezaretle tâdiline çal ışsan ız.
Ben şimdi hürriyetime çok muhtac ım. Yirmi seneden beri lüzumsuz ve 
haks ız ve faydas ız tarassutlar art ık yeter! Benim sabr ım tükendi. İhtiyarl ık va-
ziyetinden, şimdiye kadar yapmad ığım bedduay ı yapmak ihtimali var. “
Maz-
lumun âh ı, tâ arşa kadar gider. ”1 diye bir kuvvetli hakikattir.
Sonra o zalim, dünyaca büyük makamlarda bulunan bedbahtlar dedi-
ler:
“Sen, yirmi senedir birtek defa takkemizi ba şına koymad ın. Eski ve yeni 
mahkemelerin huzurunda ba şını açmad ın, eski k ıyafetin ile bulundun. Hâlbu-
ki on yedi milyon, bu k ıyafete girdi.”
1 Bkz.: Buhârî, zekât  63; mezâlim  9; Müslim, hac 426; Tirmizî, cennet  2.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  409
Ben de dedim:
“On yedi milyon de ğil, belki yedi milyon da de ğil, belki r ızas ıyla ve kal-
ben kabulüyle ancak yedi bin Avrupa-perest sarho şlar ın k ıyafetlerine ruhsat- ı 
şer’iye ve cebr-i kanunî cihetiyle girmektense; azîmet-i şer’iye ve takva cihe-
tiyle, yedi milyar zâtlar ın k ıyafetlerine girmeyi tercih ederim. Benim gibi yir-
mi beş seneden beri hayat- ı içtimaiyeyi terk eden adama, “ İnad ediyor, bize 
muhaliftir.” denilmez. Haydi inat dahi olsa, madem Mustafa Kemal o inad ı 
kıramad ı ve iki mahkeme k ırmad ı ve üç vilayetin hükûmetleri onu bozma-
dı. Siz neci oluyorsunuz ki; beyhude hem milletin, hem hükûmetin zarar ına, 
o inad ın k ırılmas ına çabal ıyorsunuz! Haydi siyasî muhalif de olsa, madem 
tasdikiniz ile yirmi senedir dünya ile alâkas ını kesen ve mânen yirmi sene-
den beri ölmü ş bir adam, yeniden dirilip faydas ız, kendine çok zararl ı olarak 
hayat- ı siyasiyeye girerek sizin ile u ğraşmaz. Bu hâlde onun muhalefetinden 
tevehhüm etmek, divaneliktir. Divanelerle ciddî konu şmak dahi bir divanelik 
olmas ından, sizin gibilerle konu şmay ı terk ediyorum. Ne yaparsan ız minnet 
çekmem!” dedi ğim, onlar ı hem k ızd ırdı, hem susturdu.
Son sözüm:
1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
2ِħĻِčَđْĤا ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
2 “Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na dayan-
dım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın Rabbi, 
(bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup gözeteni-
dir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
410  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İslâmiyet dü şmanlar ı, Bediüzzaman Said Nursî ve Nur talebelerini 
mahkemelere sevk ederken, ortal ığa korkular ve tehditler yayarlar, resmî 
makamlara bütün bütün uydurma mâlûmatlar yazd ırırlar, herkesi Bediüzzaman 
ve Risale-i Nur’dan uzakla ştırmak için u ğraşırlar, Nur talebelerinin aralar ına 
fesat sokarak tesanüdlerini bozmak için entrikalar çevirirler.
Bediüzzaman Said Nursî, Nur talebelerinin menfî propagandalara 
aldanmamalar ı ve hem de Nur talebelerinin, sevgili Üstadlar ıyla görüşmek 
iştiyak ı şiddetli oldu ğundan bu ruhî ihtiyac ı tatmin için, sair zamanlarda 
olduğu gibi, Denizli hapsinde de yazd ığı mektuplardan bir k ısm ını buraya 
dercediyoruz. Hapishanelerde yaz ılan mektup ve eserleri Nur talebeleri gizlice 
Üstadlar ından getirmeyi temin ederler. Zira Hazreti Üstad, her hapishanede 
tecrid-i mutlak içinde b ırak ılm ış ve başkalar ıyla görüşmesi yasak edilmi ştir.
f
(Bu f ıkra bir casus vas ıtas ıyla resmî memurlar ın 
eline geçti ği için “Lâhika”ya girmi ştir.)
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Ramazan- ı Şerif’ten birgün evvel, gizli z ınd ık düşmanlar ım taraf ından ve-
rildiğine kuvvetli ihtimal verdi ğimiz –doktorun tasdikiyle– bir zehirin hastal ı-
ğıyla hararetim k ırk dereceden geçmeye ba şlam ış iken, Kastamonu’da adliye 
müddeiumumileri ve taharrî komiserleri, menzilimi taharrî etmeye geldiler. Ben, o dakikadan sonra, ba şıma gelen deh şetli taarruzu, bir hiss-i kablelvuku 
ile anlayarak ve “ Şiddetli zehirli hastal ığım dahi ölüme gidiyor” diye Isparta 
vilâyetinde k ıymettar karde şlerimin kucaklar ında teslim-i ruh edip o mübarek 
toprakta defnolmam ı, kalben niyaz ettim. 
“Hizbü’l-Ekberü’l-Kur’ân” ı açt ım. 
Birden bu âyet-i kerîme;
3ِّכَÖرَ ِïْĩَéِÖ ْçِّ×َøوَ َאĭِĭُĻْĐَÉِÖ َّכَĬِÍَĘ ِّכَÖرَ ِħُכْéِĤ ْóِ×ْĀوَا
karşıma ç ıktı, “Bana bak!” dedi. Ben de bakt ım, üç kuvvetli emare ile mâ-
nâ-y ı işarî bana ve bize teselli veriyor. Şimdi başımıza gelen bu musibeti bir 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 “Sen, Rabbinin hükmü yerine gelinceye kadar sabret! Muhakkak ki sen, bizim himayemiz alt ındas ın.. 
ve namaza kalkt ığında Rabbini hamd ile tesbih et!” (Tûr sûresi, 52/48)
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  411
cihette hiçe indirdi ve Isparta’ya mevkufen be şinci nefyimi, o kalbî duam ın 
kabul olmas ına delil eyledi.
Birinci emare : (Şeddeler say ılır.) Hesab- ı ebcedî ile bin üç yüz altm ış iki, 
bu senenin Arabî ayn ı tarihine tevafuk edip, mânâs ıyla der: “Sabreyle! Ba-
şına gelen kaza-y ı rabbâniyeye teslim ol! Sen inâyet gözü alt ındas ın, merak 
etme! Gecelerde tesbihat ve tahmidata devam eyle!”
Tahlil : Üç ر alt ı yüz; dört ن iki yüz; bir س ,bir م yüz; bir ص ,bir ف ,bir م iki 
yüz on; dört ك ,bir ع yüz elli; üç ح ,bir و ,bir ي kırk; bir ل ,dokuz ب ,bir د ,bir 
و ,dört ا altm ış iki eder. Yekûnu bin üç yüz altm ış iki ederek, bu senenin ayn ı 
tarihine ve ba şımıza gelen musibetin ayn ı dakikas ına tam ı tam ına tevafuku, 
kuvvetli bir emaredir. .....
Üçüncü emarenin beyan ına şimdilik lüzum olmad ığından yazd ırılmad ı.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bu hâdise tesiriyle ben kendimi masum karde şlerime r ızâ-y ı kalb ile feda 
etmeye kat’î azm ü cezm etti ğim ve çaresini fikren arad ığım vakitte, Celcelûti-
ye’yi okudum. Birden hat ıra geldi ki, İmam Ali (radiyallâhu anh)  “Yâ Rab, aman 
ver!”2 diye dua etmi ş. İnşaallah, o duan ın s ırrıyla selâmete ç ıkars ınız.
Evet Hazreti Ali (radiyallâhu anh) , Kaside-i Celcelûtiye’de iki sûretle Risale-i 
Nur’dan haber verdi ği gibi, “Âyetü’l-Kübrâ Risalesi”ne i şareten ٰىóْ×ْכُĤا ِÙَĺْٰźِאÖوَ 
3ْÛَåَęْĤا َīِĨ ĹِّĭِĨأَ der. Bu i şarette ima eder ki; Âyetü’l-Kübrâ yüzünden ehem-
miyetli bir musibet Risale-i Nur talebelerine gelecek ve “Âyetü’l-Kübrâ hakk ı 
için o fecet ve musibetten şâkirtlerine aman ver”  diye niyaz eder, o risaleyi 
ve menba ını şefaatçi yapar. Evet, Âyetü’l-Kübrâ Risalesi’nin tab’ ı bahanesiyle 
gelen musibet, aynen o remz-i gaybîyi tasdik etti.
Hem o kasidede Risale-i Nur’un mühim eczalar ına, tertibiyle i şaretlerin 
hâtimesinde, mukabil sayfada der:
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî – Hazreti Ali’nin (kerremallâhu vecheh) 
Celcelûtiye’si –) s.516.
3 “Âyetü’l-Kübrâ hürmetine beni kurtar, emniyet ve huzur ver!” (Bkz.: el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb 
(Evrâd- ı Şâzelî – Hazreti Ali’nin  (kerremallâhu vecheh) Celcelûtiye’si –) s.516)
412  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ْÛَĩِّĩُÜ ُóْĻَíْĤا َאıِÖ َאıَĻِĬَאđَĨ ْěِّĝَèوَ     َאıَّĀَاĳَì ْďَĩْäَאĘ رِĳُّĭĤا ُوفُóُè ْכَĥِÜوَ
Yani: “İşte Risale-i Nur’un sözleri, huruflar ı ki onlara i şaretler eyle-
dik. Sen onlar ın hâssalar ını topla ve manalar ını tahkik eyle. Bütün hay ır 
ve saadet, onlarla tamam olur.” der. “Huruflar ın manalar ını tahkik et.”  
karînesiyle manay ı ifade etmeyen hecâî harfler murad olmay ıp, belki kelime-
ler manas ındaki “Sözler”  nâm ıyla risaleler muradd ır.
2ُّٰųا َّźإِ َÕْĻَĕْĤا ُħَĥْđَĺ َź
3َאĬْÉَĉْìأَ أَوْ אƯĭĻِùَĬ إِنْ אƯĬْñِìٰاËُÜ َź َאĭَّÖرَ
f
5ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 4ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Geçen Leyle-i Kadrinizi ve gelen bayram ınızı bütün mevcudiyetimle teb-
rik ve sizleri Cenâb- ı Erhamü’r-râhimîn’in birli ğine ve rahmetine emanet edi-
yorum. 6َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ sırrıyla sizi teselliye muhtaç görmemekle 
beraber, derim ki; 7ِّכَÖرَ ِïْĩَéِÖ ْçِّ×َøوَ َאĭِĭُĻْĐَÉِÖ َّכَĬِÍَĘ ِّכَÖرَ ِħُכْéِĤ ْóِ×ْĀوَا âyetinin 
mana-y ı işârîsiyle verdi ği teselliyi tamam ıyla gördüm, şöyle ki:
Dünyay ı unutmak, Ramazan’ ımızı âsûde geçirmek dü şünürken, hat ıra 
gelmeyen ve bütün bütün tahammülün fevkinde bu deh şetli hâdise; hem be-
nim, hem Risale-i Nur’un, hem sizin, hem Ramazan’ ımız, hem uhuvvetimiz 
için ayn- ı inâyet oldu ğunu ben mü şâhede ettim. Bana ait cihetinin ise çok 
faydalar ından yaln ız iki-üçünü beyan ederim.
Biri: Ramazanda çok şiddetli bir heyecan, bir ciddiyet, bir iltica, bir niyaz 
ile müthiş hastal ığa galebe ederek çal ıştırdı.
1 el-Gümü şhânevî, Mecmûatü’l-ahzâb (Evrâd- ı Şâzelî – Hazreti Ali’nin (kerremallâhu vecheh)  Celcelûtiye’si –) 
s.517.
2 Hiç kimse gayb ı bilemez, gayb ı yaln ız Allah bilir.
3 “Ey Rabbimiz! Unutur veya hataya dü şer de bir kusur i şlersek bizi onunla hesaba çekme!” (Bakara 
sûresi, 2/286)
4 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
5 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
6 “Kadere iman eden, gam ve hüzünden emin olur.” Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/187; ed-Dey-
lemî, el-Müsned  1/113; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  3/187.
7 “Rabbinin hükmü yerine gelinceye kadar sabret. Çünkü sen Bizim himayemiz alt ındas ın. (Namaza 
kalkt ığında) Rabbini hamd ile tenzih et.” (Tûr sûresi, 52/48)
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  413
İkincisi : Her birinize kar şı bu sene de görü şmek ve yak ınınızda bulun-
mak arzusu şiddetli idi. Yaln ız birinizi görmek ve Isparta’ya gelmek için bu 
çektiğim zahmeti kabul ederdim.
Üçüncüsü : Hem Kastamonu’da, hem yolda, hem burada fevkalâde bir 
tarzda bütün elîm hâletler, birden de ğişiyor ve me’mûlün ve arzumun hilâf ına 
olarak bir dest-i inâyet görünüyor, 1ُّٰųا َאرَهُÝْìا َאĨ ĹِĘ ُóْĻَíْĤاَ dediriyor.
En ziyade beni dü şündüren Risale-i Nur’u, en gâfil ve dünyaca büyük 
makamlarda bulunanlara da kemâl-i dikkatle okutturuyor, ba şka bir sahada 
fütuhata meydan aç ıyor.
Ve en ziyade rikkatime dokunan ve kendi elemimden ba şka her biri-
nizin s ıkıntısından ba şıma toplanan bütün elemlere ve teessüflere kar şı 
Ramazan’da –bir saati, yüz saat hükmüne getiren o şehr-i mübarekte– bu 
musibet dahi o yüz sevab ı, her bir saati on saat derecesinde ibadet yap-
makla bine ibla ğ ettiğinden, Risale-i Nur’dan tam ders alan.. ve dünyan ın 
fâni ve ticaretgâh oldu ğunu bilen.. ve her şeyi iman ı ve âhireti için feda 
eden.. ve bu Dershâne-i Yusufiyedeki muvakkat s ıkıntılar ın dâimî lezzet-
ler ve faydalar vereceklerine inanan sizin gibi ihlâsl ı zâtlara ac ımak ve 
rikkatten a ğlamak hâletini tebrik.. ve sebat ınızı, gayet istihsan ve takdir 
etmek hâletine çevirdi.  Ben de 2َلِŻَّąĤوَا ِóْęْכُĤا َىĳِø َאلٍè ِّģכُ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ 
dedim. Bana ait bu faydalar gibi hem uhuvvetimizin, hem Risale-i Nur’-
un, hem Ramazan’ ımızın, hem sizin bu yüzde öyle faydalar ı var ki, perde 
açılsa, “Yâ Rabbenâ, şükür! Bu kaza ve kader-i ilâhî, hakk ımızda bir inâ-
yettir.” dedirtecek kanaatim var.
Hâdiseye sebebiyet verenlere itab etmeyiniz. Bu musibetin geni ş ve 
dehşetli plân ı çoktan kurulmu ştu, fakat mânen pek çok hafif geldi. İn-
şaallah çabuk geçer. 3ْħَכُĤ ٌóْĻَì َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰۤùَĐوَ sırrıyla müteessir 
olmay ınız.
Said Nursî
f
1 “Allah’ ın kullar ını sevk ettiği ve onlar için seçti ği her şeyde hay ır vard ır.” (Bkz.: el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
1/478)
2 “Bize uygun gördü ğü her hâlimizden ötürü hamdolsun Rabbimize.. yeter ki küfür ve dalâlete dü şüp de 
cehennemlik olmayal ım..” Bkz.: Tirmizî, deavât  128; Ebû Dâvûd, edeb  97, 98; İbni Mâce, edeb 55 , 
duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  2/117.
3 “Olur ki ho şlanmad ığınız bir şey sizin için hay ırlı olur.” (Bakara sûresi, 2/216 )
414  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şlerim,
Yak ınınızda bulunmakla çok bahtiyar ım. Sizin hayalinizle aras ıra ko-
nuşurum, müteselli olurum. Biliniz ki; mümkün olsayd ı, bütün s ıkıntıla-
rınızı kemâl-i iftihar ve sevinçle çekerdim.  Ben, sizin yüzünüzden Isparta’y ı 
ve havalisini ta şıyla, topra ğıyla seviyorum. Hatta diyorum ve resmen de diye-
ceğim: Isparta hükûmeti bana ceza verse, ba şka bir vilayet beni beraat ettirse, 
yine buray ı tercih ederim.
Evet, ben üç cihetle Isparta’l ıyım. Gerçi tarihçe isbat edemiyorum, fa-
kat kanaatim var ki; İsparit nahiyesinde dünyaya gelen Said’in asl ı, buradan 
gitmiş. Hem Isparta Vilayeti, öyle hakikî karde şleri bana vermi ş ki; değil Ab-
dülmecid ve Abdurrahman, belki Said’i onlar ın her birisine maalmemnuniye 
feda eylerim.
Tahmin ederim, şimdi küre-i arzda Risale-i Nur şâkirtlerinden –kal-
ben ve ruhen ve fikren– daha az s ıkıntı çeken yoktur. Çünkü kalb ve ruh 
ve ak ıllar ı iman- ı tahkikî nurlar ıyla s ıkıntı çekmezler. Maddî zahmetler 
ise, Risale-i Nur dersiyle hem geçici, hem sevapl ı, hem ehemmiyetsiz, 
hem hizmet-i imaniyenin ba şka bir mecrada inki şafına vesile olmas ını bi-
lerek şükür ve sab ırla karşılıyorlar. İman- ı tahkikî dünyada dahi medar- ı 
saadettir diye, hâlleriyle isbat ediyorlar. Evet, “Mevlâ görelim neyler, ney-lerse güzel eyler.” deyip, metinâne bu fâni zahmetleri bâki rahmetlere tebdile çal ışıyorlar.
Cenâb- ı Erhamü’r-râhimîn onlar ın emsâllerini ço ğalts ın.. bu vatana 
medar- ı şeref ve saadet yaps ın.. ve onlar ı da Cennetü’l-Firdevs’te saadet-i 
ebediyeye mazhar eylesin, âmîn…
Said Nursî
f
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Bayram ınızı tekrar tebrikle beraber, sûreten görü şemediğimize te-
essüf etmeyiniz. Bizler hakikaten, daima  beraberiz. Ebed yolunda da
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  415
inşaallah bu beraberlik devam edecek. İmanî hizmetinizde kazand ığınız 
ebedî sevaplar ve ruhî ve kalbî faziletler ve sevinçler, şimdiki geçici ve 
muvakkat gamlar ı ve s ıkıntılar ı hiçe indirir kanaatindeyim. Şimdiye ka-
dar, Risale-i Nur şâkirtleri gibi çok kudsî hizmette çok az zahmet çe-
kenler olmam ış. Evet, cennet ucuz de ğil. İki hayat ı imha eden küfr-ü 
mutlaktan kurtarmak, bu zamanda pek çok ehemmiyetlidir. Bir parça meşakkat olsa da, şevk ve şükür ve sab ırla karşılamal ı. Madem bizi çal ış-
tıran Hâl ık’ımız, Rahîm ve Hakîm’dir; ba şa gelen her şeyi r ıza ile sevinç 
ile rahmetine, hikmetine itimat ile kar şılamal ıyız.
Said Nursî
f
Bu Defaki Küçük Müdafaât ımda Demi ştim
Risale-i Nur’daki şefkat, vicdan, hakikat, hak,  bizi siyasetten men et-
miş. Çünkü masumlar belaya dü şerler, onlara zulmetmi ş oluruz. Baz ı zâtlar 
bunun izah ını istediler. Ben de dedim:
Şimdiki f ırtınal ı as ırda gaddar medeniyetten ne şet eden hodgâml ık ve 
asabiyet-i unsuriye ve umumî harpten gelen istibdâdât- ı askeriye ve dalâlet-
ten ç ıkan merhametsizlik cihetinde öyle bir e şedd-i zulüm ve e şedd-i istibdâ-
dât meydan alm ış ki; ehl-i hak, hakk ını kuvvet-i maddiye ile müdâfaa etse, 
ya eşedd-i zulüm ile, tarafgirlik bahanesiyle çok bîçâreleri yakacak; o hâlette 
o da azlem olacak ve ma ğlup kalacak. Çünkü mezkûr hissiyatla hareket ve 
taarruz eden insanlar, bir-iki adam ın hatas ıyla yirmi-otuz adam ı, âdi bahane-
lerle vurur, peri şan eder. E ğer ehl-i hak, hak ve adalet yolunda yaln ız vuran ı 
vursa, otuz zâyiata mukabil yaln ız biri kazan ır, mağlup vaziyetinde kal ır. Eğer 
mukabele-i bilmisil kaide-i zalimânesiyle o ehl-i hak dahi bir-ikinin hatas ıyla 
yirmi-otuz bîçâreleri ezseler, o vakit hak nâm ına dehşetli bir haks ızlık ederler.
İşte Kur’ân’ ın emriyle1, gayet şiddetle ve nefretle siyasetten ve idareye ka-
rışmaktan kaç ınd ığımızın hakikî hikmeti ve sebebi budur. Yoksa bizde öyle bir 
hak kuvveti var ki, hakk ımızı tam ve mükemmel müdâfaa edebilirdik. Hem 
madem her şey geçici ve fânidir ve ölüm ölmüyor ve kabir kap ısı kapanm ıyor 
ve zahmet ise rahmete kalboluyor; elbette biz, sab ır ve şükürle tevekkül edip 
sükût ederiz. Zarar ile icbar ile sükûtumuzu bozdurmak ise; insafa, adalete, gayret-i vataniyeye ve hamiyet-i milliyeye bütün bütün z ıttır, muhaliftir.
1 Bkz.: Mâide sûresi, 5/32; En’âm sûresi, 6/164; Enfâl sûresi, 8/46…
416  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hülâsa-y ı kelâm : Ehl-i hükûmetin ve ehl-i siyasetin ve ehl-i idarenin ve 
inzibat ın ve adliye ve zab ıtan ın bizimle u ğraşacak hiçbir i şleri yoktur. Olsa 
olsa, dünyada hiçbir hükûmetin müdâfaa edemedi ği ve akl ı başında hiçbir 
insan ın hoşlanmad ığı küfr-ü mutlak ve deh şetli bir tâun-u be şerî ve maddiy-
yûnluktan gelen z ınd ıkan ın taassubuyla, bir k ısım gizli z ınd ıklar şeytanetiyle 
baz ı resmî memurlar ı aldatarak evhamland ırıp, aleyhimize sevketmek var. Biz 
de deriz:
Değil böyle birkaç vehham ı, belki dünyay ı aleyhimize sevketseler; 
Kur’ân’ ın kuvvetiyle, Allah’ ın inâyetiyle kaçmay ız. O irtidatkâr küfr-ü 
mutlaka ve o z ınd ıkaya teslim-i silâh etmeyiz!..
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Sizin sebat ve metânetiniz, masonlar ın ve münaf ıklar ın bütün plânlar ını 
akîm b ırak ıyor.
Evet karde şlerim, saklamaya lüzum yok. O z ınd ıklar, Risale-i Nur’u ve şâ-
kirtlerini tarîkata ve bilhassa Nak şî tarîkatine k ıyas edip, o ehl-i tarîkat ı mağlup 
ettikleri plânlar ile bizleri çürütmek ve da ğıtmak fikriyle bu hücumu yapt ılar.
Evvelâ : Ürkütmek ve korkutmak ve o mesle ğin sû-i istimâlat ını göster-
mek.
Ve sâniyen : O mesle ğin erkânlar ının ve müntesibîninin kusuratlar ını teş-
hir etmek.
Ve sâlisen : Maddiyyûn felsefesinin ve medeniyetinin câzibedar sefâhet 
ve uyutucu lezzetli zehirleriyle ifsat etmek ile mâbeynlerinde tesânüdü k ır-
mak.. ve üstadlar ını ihânetlerle çürütmek.. ve mesleklerini fennin, felsefenin 
baz ı düsturlar ıyla nazarlar ından sukut ettirmektir ki; Nak şîlere ve ehl-i tarîkata 
karşı istimâl ettikleri ayn ı silâh ile bizlere hücum ettiler, fakat aldand ılar.
Çünkü Risale-i Nur’un meslek-i esas ı; ihlâs- ı tam.. ve terk-i enaniyet.. 
ve zahmetlerde rahmeti ve elemlerde bâki lezzetleri hissedip aramak.. ve fâni, ayn- ı lezzet-i sefihânede elîm elemleri göstermek.. ve iman ın bu 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  417
dünyada dahi hadsiz lezzetlere medar olmas ını ve hiçbir felsefenin eli 
yetişmediği noktalar ı ve hakikatleri ders vermek oldu ğundan, onlar ın 
plânlar ını inşaallah tam akîm b ırakacak. Ve meslek-i Risale-i Nur ise ta-
rîkatlara k ıyas edilmez diye onlar ı susturacak .
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şlerim,
Bu eski ve yeni iki Medrese-i Yusufiye’deki şiddetli imtihanda sar-
sılmayan ve dersinden vazgeçmeyen ve yak ıcı çorbadan a ğızlar ı yand ığı 
hâlde talebeli ğini b ırakmayan ve bu kadar tehâcüme kar şı kuvve-i mâ-
neviyesi k ırılmayan zâtlar ı ehl-i hakikat ve nesl-i âti alk ışlayacaklar ı gibi 
melâike ve ruhâniler dahi alk ışlıyorlar diye kanaatim var.
Fakat içinizde hastal ıklı ve nazik ve fakirler bulunmas ıyla, maddî 
sıkıntı ziyadedir. Ve buna kar şı da her biriniz, her birisine birer tesellici.. 
ve ahlâkta ve sab ırda birer numûne-i imtisâl.. ve tesânüd ve taltifte birer 
şefkatli karde ş.. ve ders müzakeresinde birer zeki muhatap ve mücîb.. ve 
güzel seciyelerin in’ikâs ında birer ayna olman ız, o maddî s ıkıntılar ı hiçe 
indirir diye dü şünüp ruhumdan ziyade sevdi ğim sizler hakk ında teselli 
buluyorum.
Yüz yirmi ya şında bulunan Mevlâna Hâlid’in (kuddise sirruh)  cübbesini size 
bir gün gönderece ğim. O zât onu bana giydirdi ği gibi, ben de onun nâm ına 
sizin her birinize teberrüken giydirmek için hangi vakit isterseniz gönderece-ğim.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Kader-i ilâhî adaleti, bizleri Denizli Medrese-i Yusufiyesi’ne sevketmesinin 
bir hikmeti, her yerden ziyade Risale-i Nur’a ve şâkirtlerine hem mahpuslar ı, 
hem ahalisi, belki hem memurlar ı ve adliyesi muhtaç olmalar ıdır. Buna binâ-
en, biz bir vazife-i imaniye ve uhreviye ile bu s ıkıntılı imtihana girdik. Evet, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
418  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
yirmi-otuzdan ancak bir-ikisi tâdil-i erkân ile namaz ını kılan mahpuslar içinde 
birden Risale-i Nur şâkirtlerinden k ırk-ellisi umumen bilâ-istisna mükemmel 
namazlar ını kılmalar ı, lisân- ı hâl ile ve fiil diliyle öyle bir ders ve ir şadd ır ki, bu 
sıkıntı ve zahmeti hiçe indirir, belki sevdirir. Ve şâkirtler ef’âlleriyle bu dersi 
verdikleri gibi, kalblerindeki kuvvetli tahkikî imanlar ıyla dahi buradaki ehl-i 
iman ı ehl-i dalâletin evham ve şübehât ından kurtarmalar ına medar çelikten 
bir kale hükmüne geçece ğini rahmet ve inâyet-i ilâhiyeden ümit ediyoruz.
Buradaki ehl-i dünyan ın bizi konu şmaktan ve temastan menleri zarar 
vermiyor. Lisân- ı hâl, lisân- ı kâlden daha kuvvetli ve tesirli konu şuyor. 
Madem hapse girmek terbiye içindir. Milleti seviyorlar ise, mahpuslar ı Risale-i 
Nur şâkirtleriyle görü ştürsünler; tâ bir ayda, belki bir günde bir seneden ziya-
de terbiye als ınlar. Hem millete ve vatana, hem kendi istikballerine ve âhire-
tine menfaatli birer insan olsunlar. Gençlik Rehberi bulunsa idi, çok faydas ı 
olurdu. İnşaallah bir zaman girer.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bugün, büyük ve merhum karde şim Molla Abdullah ile Hazreti Zi-
yaeddin hakk ındaki mâlûmunuz muhâvereyi tahattur ettim. Sonra sizi 
düşündüm. Kalben dedim : Eğer perde-i gayb aç ılsa, bu sebats ız zamanda 
böyle sebat gösteren ve bu yak ıcı, ateşli hâllerden sars ılmayan bu sami-
mî dindarlar ve ciddî müslümanlar e ğer her biri bir veli, hatta bir kutub 
görünse, benim nazar ımda şimdi verdi ğim ehemmiyeti ve alâkay ı pek az 
ziyadeleştirecek ve e ğer birer âmî ve âdi görünse, şimdi verdi ğim k ıymeti 
hiç noksan etmeyecek diye karar verdim.
Çünkü böyle pek a ğır şerâit alt ında iman kurtarmak hizmeti, her 
şeyin fevkindedir. Şahsî makamlar ve hüsn-ü zanlar ın ilâve ettikleri mezi-
yetler, böyle da ğdağalı, sars ıntılı hâllerde hüsn-ü zanlar ını kırmakla mu-
habbetleri azal ır ve meziyet sahibi dahi onlar ın nazarlar ında mevkiini 
muhafaza etmek için tasannûa ve tekellüfe ve s ıkıntılı vakara mecburiyet 
hisseder. İşte hadsiz şükür olsun ki, bizler böyle so ğuk tekellüflere muh-
taç olmuyoruz.
Said Nursî
f
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  419
Kardeşlerim!  Gerçi bu vaziyet, hem muvaf ığa ve bir k ısım memurlara 
Risale-i Nur’a kar şı bir çekinmek, bir ürkmek vermi ş. Fakat bütün muhalifler-
de ve dindarlarda ve alâkadar memurlarda bir dikkat, bir i ştiyak uyand ırıyor. 
Merak etmeyiniz, o nurlar parlayacaklar.
Said Nursî
f
Aziz karde şlerim,
Ben tahmin ediyordum ki hakikî ve en son müdâfaanâmemiz, Denizli 
hapsinin meyvesi olan risalecik olacak. Çünkü evvelce baz ı evham yüzün-
den bir seneden beri aleyhimize geni ş bir tarzda çevrilen plânlar bunlard ır: 
Tarîkatç ılık, komitecilik ve dinî hissiyat ı siyasete âlet etmek ve cumhuriyet 
aleyhinde çal ışmak ve idare ve âsâyi şe ilişmek gibi as ılsız bahaneler ile bize 
hücum ettiler. Cenâb- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki, onlar ın plânlar ı akîm 
kald ı. O kadar geni ş bir sahada, yüzer talebelerde, yüzler risalede, on sekiz 
sene zarf ındaki mektup ve kitaplarda hakikat-i imaniyeden ve Kur’âniye’den 
ve âhiretin tahkikinden ve saadet-i ebediyeye çal ışmaktan ba şka bir şey bul-
mad ılar. Plânlar ını gizlemek için gayet âdi bahaneleri aramaya ba şlad ılar. Fa-
kat hükûmetin baz ı erkân ını iğfal edip aleyhimize çeviren deh şetli ve gizli bir 
zınd ıka komitesi şimdi doğrudan do ğruya küfr-ü mutlak hesab ına bize hücum 
etmek ihtimaline kar şı, güneş gibi zâhir ve şüphe b ırakmaz ve da ğ gibi 
metin, sars ılmaz olan Meyve Risalesi  onlara, kar şı en kuvvetli bir müdâfaa 
olup onlar ı susturacak diye bize yazd ırıldı zannediyorum.
Said Nursî
f
Aziz karde şlerim,
Bu Cuma gününde mühim bir hizb okurken siz hat ıra geldiniz. “Bu mu-
sibetten kurtulmak için ne yapaca ğız?” lisân- ı hâl ile dediniz. Benim kalbime 
bu geldi: S ıkı bir tesanüdle, el ele, omuz omuza veriniz. Çünkü birbirinden 
ve Risale-i Nur’dan ve benden çekinmek ve inkâr etmek ve bizi ezmek iste-yen gizli kuvvete dalkavukluk etmek gibi tedbirleri yapanlar ın zarardan ba şka 
hiçbir menfaatleri yoktur. Sizi temin ederim, e ğer bilseydim ki benden teberrî 
etmekle kurtulacaks ınız, beni tahkir ve ihanet ve g ıybet etmeye izin verip helâl 
ederdim. Fakat, bizi ezmek isteyen gizli kuvvet sizi biliyor, aldanm ıyor; zaa-
fınızdan, teberrînizden cesaret al ır, daha ziyade ezer. Hem mesle ğimiz h ıllet 
420  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve uhuvvet oldu ğundan, şahsiyet ve enaniyet cihetinden bir rekabet olmaz. 
Benim gibi çok kusurlu ve çok zay ıf bir biçarenin noksaniyetlerine de ğil, belki 
Risale-i Nur’un kemâlât ına bakmal ı.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu dünyan ın hayat ı pek çabuk de ğişmesine ve zevaline.. ve fenâ ve 
fâni, âk ıbetsiz lezzetlerine ve firak ve iftirak tokatlar ına karşı bir ehem-
miyetli medar- ı teselli ise, samimî dostlar ile görü şmektir. Evet, bazen 
birtek dostunu bir-iki saat görmek için, yirmi gün yol gider ve yüz liray ı 
sarfeder. Şimdi bu acîb, dostsuz zamanda samimî k ırk-elli dostunu bir-
den bir-iki ay görmek ve Allah için sohbet etmek ve hakikî bir teselli al ıp 
vermek; elbette ba şımıza gelen bu me şakkatler ve zâyiat- ı maliye ona 
karşı pek ucuz dü şer, ehemmiyeti kalmaz. Ben kendim, buradaki kar-
deşlerimden on sene firaktan sonra birtekini görmek için bu me şakkati 
kabul ederdim. Te şekkî, kaderi tenkit.. ve te şekkür, kadere teslimdir.
Said Nursî
f
Aziz ve s ıdd ık kardeşlerim,
Madem âhiret için, hay ır için, ibadet ve sevap için, iman ve âhiret için 
Risale-i Nur ile ba ğlanm ışsınız; elbette bu a ğır şerâit alt ında her bir saati yir-
mi, saat ibadet hükmünde.. ve o yirmi saat ise Kur’ân ve iman hizmetindeki mücâhede-i mâneviye haysiyetiyle yüz saat kadar k ıymettar.. ve yüz saat ise 
böyle her biri yüz adam kadar ehemmiyetli olan hakikî mücâhid karde şler ile 
görüşmek ve akd-i uhuvvet etmek, kuvvet vermek ve almak ve teselli etmek 
ve müteselli olmak.. ve hakikî bir tesânüdle kudsî hizmete sebatkârâne devam etmek.. ve güzel seciyelerinden istifade etmek.. ve Medresetü’z-Zehra’n ın şâ-
kirtliğine liyâkat kazanmak için aç ılan bu imtihan meclisi olan şu Medrese-i 
Yusufiye’de tay ınını ve kaderce takdir edilen k ısmetini almak ve mukadder 
rızkını yemek ve o yemekte sevap kazanmak için buraya gelmenize şükret-
mek lâz ımd ır. Bütün s ıkıntılara karşı mezkûr faydalar ı düşünüp, sab ır ve ta-
hammülle mukabele etmek gerektir.
Said Nursî
f
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  421
Aziz, s ıdd ık, sebatkâr ve vefadar karde şlerim,
Sizi müteessir etmek veya maddî bir tedbir yapmak için de ğil, belki şir-
ket-i mâneviye-i duâiyenizden daha ziyade istifadem için.. ve sizin de daha ziyade îtidal-i dem ve ihtiyat ve sab ır ve tahammül.. ve şiddetle te-
sânüdünüzü muhafaza için
 bir hâlimi beyan ediyorum ki:
Burada bir günde çekti ğim s ıkıntı ve azab ı, Eskişehir’de bir ayda çek-
mezdim. Deh şetli masonlar, insafs ız bir masonu bana musallat eylemi şler, tâ 
hiddetimden ve i şkencelerine kar şı “Art ık yeter!” dememden bir bahane bu-
lup, zalimâne tecavüzlerine bir sebep göstererek yalanlar ını gizlesinler. Ben, 
harika bir ihsan- ı ilâhî eseri olarak şâkirâne sabrediyorum ve etmeye de 
karar verdim.1
Madem biz kadere teslim olup, bu s ıkıntılar ı 2َאİُõَĩْèأَ رِĳُĨُْŶا ُóْĻَì sırrıy-
la ziyade sevap kazanmak cihetiyle mânevî bir nimet biliyoruz.. madem 
geçici, dünyevî musibetlerin sonlar ı ekseriyetle ferahl ı ve hay ırlı oluyor.. 
ve madem hakkalyakîn derecesinde yakînî bir kat’î kanaatimiz var ki : 
Biz öyle bir hakikate hayat ımızı vakfetmi şiz ki, güne şten daha parlak.. ve 
cennet gibi güzel.. ve saadet-i ebediye gibi şirindir. Elbette biz, bu s ıkıntılı 
hâller ile müftehirâne, müte şekkirâne bir mücâhede-i mâneviye yap ıyo-
ruz diye, şekvâ etmemek lâz ımd ır.
Aziz karde şlerim! Evvel-âhir tavsiyemiz; tesânüdünüzü muhafaza.. 
enaniyet, benlik, rekabetten tahaffuz.. ve îtidal-i dem ve ihtiyatt ır.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu müddeiumumun iddianâmesinden anla şıldı ki; hükûmetin baz ı erkâ-
nını iğfal edip aleyhimize sevkeden gizli z ınd ıklar ın plânlar ı akîm kal ıp yalan 
çıktı; şimdi bahane olarak cemiyetçilik ve komitecilik isnad ıyla yalanlar ını set-
re çal ışıyorlar ve bunun bir eseri olarak benimle kimseyi temas ettirmiyorlar. 
Güya temas eden, birden bizden olur. Hatta büyük memurlar da çok çekini-yorlar ve bana s ıkıntı verdirmekle kendilerini âmirlerine sevdiriyorlar.
Said Nursî
f
1 Bkz.: İbrahim sûresi, 14/5; Lokman sûresi, 31/31; Sebe sûresi, 34/19; Şûrâ sûresi, 42/33.
2 “İşlerin en hay ırlısı, zorlu olan ıdır.” Bkz.: Aliyyülkârî, el-Masnû’  1/57; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  1/175.
422  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Ben gerçi sizinle sûreten görü şemiyorum. Fakat sizin yak ınınızda ve be-
raber bir binada bulundu ğumdan çok bahtiyar ım ve müte şekkirim. Ve ihtiyâ-
rım olmadan bazen lüzumlu tedbirler ihtar edilir.
Ezcümle birisi: Yan ımdaki ko ğuşa masonlar taraf ından hem yalanc ı, hem 
casus bir mahpus gönderilmi ş. Tahrip kolay olmas ından hususan böyle hay-
laz gençlerde o herif bana çok s ıkıntı vermesi ve o gençleri ifsat etmesi ile bil-
dim ki; sizlerin ir şad ve ıslahlar ınıza karşı, zınd ıka ifsada ve ahlâklar ı bozmaya 
çal ışıyor.
Bu vaziyete kar şı gayet ihtiyat ve mümkün oldu ğu kadar eski mah-
puslardan gücenmemek ve gücendirmemek.. ve ikili ğe meydan verme-
mek.. ve îtidal-i dem ve tahammül etmek.. ve mümkün oldu ğu derecede 
bizim arkada şlar, uhuvvetlerini ve tesânüdlerini tevazu ile ve mahviyetle 
ve terk-i enaniyetle takviye etmek, gayet lâz ım ve zarurîdir. Dünya i şle-
riyle me şgul olmak beni incitiyor, sizin dirâyetinize itimat edip zaruret 
olmadan bakam ıyorum.
Said Nursî
f
Kardeşlerim,
Her ihtimale kar şı bu sabah ihtar edilen bir meseleyi  beyan etmek lâz ım 
geldi:
Bizim, Kur’ân’dan ald ığımız hakikatler; güne ş, gündüz gibi şek ve şüphe 
ve tereddüdü kald ırmad ığını yirmi seneden beri “Acaba z ınd ık feylesoflar, 
buna karşı ne diyecekler ve dayand ıklar ı nedir?” diye nefsim ve şeytan ım çok 
araştırdılar. Hiçbir kö şede bir kusur bulamad ıklar ından sustular. Zannederim, 
çok hassas ve i ş içinde bulunan nefis ve şeytan ımı susturan bir hakikat, en 
mütemerritleri de susturur.
Madem biz, böyle sars ılmaz.. ve en yüksek ve en büyük ve en ehem-
miyetli.. ve fiyat takdir edilmez derecede k ıymettar.. ve bütün dünyas ı ve 
can ı ve canan ı pahas ına verilse yine ucuz dü şen bir hakikatin u ğrunda ve 
yolunda çal ışıyoruz; elbette bütün musibetlere ve s ıkıntılara ve dü şman-
lara kemâl-i metânetle mukabele etmemiz gerektir.
Hem belki kar şımıza aldanm ış veya aldat ılm ış baz ı hocalar ve şeyhler
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  423
ve zâhirde müttakîler ç ıkart ılır. Bunlara kar şı vahdetimizi, tesânüdümü-
zü muhafaza edip onlar ile u ğraşmamak lâz ımd ır, münaka şa etmemek 
gerektir.
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Kastamonu’da ehl-i takva bir zât, şekvâ tarz ında dedi: “Ben sukut etmi-
şim. Eski hâlimi ve zevkleri ve nurlar ı kaybetmi şim.” Ben de dedim: “Belki 
terakki etmi şsin ki, nefsi ok şayan ve uhrevî meyvesini dünyada tatt ıran ve 
hodbinlik hissini veren zevkleri, ke şifleri geri b ırak ıp, daha yüksek makama, 
mahviyet ve terk-i enaniyet ve fâni zevkleri aramamak ile uçmu şsun.” Evet 
bir ehemmiyetli ihsan- ı ilâhî; ihsan ını, enaniyetini b ırakmayana ihsas et-
memektir.. tâ ucub ve gurura girmesin.
Kardeşlerim!  Bu hakikate binâen, bu adam gibi dü şünen veya hüsn-ü 
zann ın verdiği parlak makamlar ı nazara alan zâtlar, sizlere bak ıp içinizde mah-
viyet ve tevazu ve hizmetkârl ık kisvesiyle görünen şâkirtleri âdi, âmî adamlar 
görür ve der: “Bunlar m ı hakikat kahramanlar ı ve dünyaya kar şı meydan 
okuyan? Heyhat! Bunlar nerede, evliyalar ı bu zamanda âciz b ırakan bu kudsî 
hizmet mücâhidleri nerede?” diyerek dost ise inkisar- ı hayale u ğrar, muâr ız 
ise kendi muhalefetini hakl ı bulur.
Said Nursî
f
Bediüzzaman Hazretleri Denizli hapsinde iken, gayet mühim dokuz me-
seleyi ihtiva eden Meyve Risalesi ’ni iki Cuma gününde telif etmi ştir. Bu 
eser, Risale-i Nur’un hakikatlerini hülâsaten cemeden k ıymettar bir risaledir. 
Hapis müddetinde Nur talebeleri bu Meyve Risalesi’ ni müteaddit defalar 
yazmak ve okumak sûretiyle me şgul olmu şlar. Ve ilk önce gayet gizli ola-
rak kibrit kutular ı içine yaz ılıp koğuşlar aras ında neşredilen Meyve Risalesi, 
bilâhare  gayet k ıymetli ve menfaatli ve hapislere tiryak gibi faydal ı olduğu 
anlaşılmas ıyla serbest yaz ılm ış. Denizli Mahkemesine, Temyiz Mahkemesine 
ve Ankara makamlar ına Risale-i Nur’un hakikî müdafaas ı olarak gönderil-
miştir.
Meyve’nin Alt ınc ı ve Yedinci Meseleleri
(Bediüzzaman Hazretleri Denizli hapsinde iken, gayet mühim dokuz 
mes’eleyi ihtiva eden “Meyve Risalesi”ni iki Cuma gününde telif etmi ştir. 
Bu eser, Risale-i Nur’un hakikatlerini hülâsaten cem’eden k ıymettar 
bir risaledir. Hapis müddetinde Nur talebeleri bu Meyve Risalesi’ni müteaddid defalar yazmak ve okumak sûretiyle me şgul olmu şlar. Ve 
ilk önce gayet gizli olarak kibrit kutular ı içine yaz ılıp koğuşlar aras ında 
neşredilen Meyve Risalesi, bilâhare gayet k ıymetli ve menfaatli ve 
hapislere tiryak gibi faydal ı olduğu anlaşılmas ıyla serbest yaz ılm ış. 
Denizli Mahkemesine, Temyiz Mahkemesine ve Ankara makamlar ına 
Risale-i Nur’un hakikî müdafaas ı olarak gönderilmi ştir.
Denizli hapsinde çok mühim tesiri oldu ğu ve taşıdığı kudsî hakâik-i 
îmaniye itibar ıyla bir cihette Denizli beraatine vesile oldu ğu için, 
ehemmiyetine binaen bu Meyve Risalesi’nden Alt ınc ı ve Yedinci 
Meselelerinin buraya derci münasip görülmü ştür.)
f
Meyve  Risalesi’nden1 Alt ınc ı Mesele
(Risale-i Nur’un çok yerlerinde izah ı ve kat’î hadsiz hüccetleri bulu-
nan iman- ı billâh rüknünün binler küllî  burhanlar ından bir tek burhana 
kısaca bir i şarettir.)
Kastamonu’da lise talebelerinden bir k ısm ı yan ıma geldiler. “Bize Hâl ık’-
ımızı tan ıttır, muallimlerimiz Allah ’tan bahsetmiyorlar.” dediler.
Ben dedim:–
 “Sizin okudu ğunuz fenlerden her fen, kendi lisân- ı mahsusuyla 
mütemâdiye n Allah ’tan bahsedip Hâl ık’ı tan ıttırıyorlar. Muallimleri de-
ğil, onlar ı dinleyiniz!
Meselâ, nas ıl ki mükemmel bir eczahâne ki her kavanozunda harika ve 
hassas mizanlarla al ınm ış hayattar macunlar ve tiryaklar var. Şüphesiz gayet 
maharetli ve kimyager ve hakîm bir eczac ıyı gösterir.
1 Meyve Risalesi, On Birinci Şua’d ır.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  425
Öyle de küre-i arz  eczahânesinde bulunan dört yüz bin çe şit nebâtât  ve 
hayvanât  kavanozlar ındaki zîhayat macunlar ve tiryaklar cihetiyle, bu çar şı-
daki eczahâneden ne derece ziyade mükemmel ve büyük olmas ı nisbetinde 
–okuduğunuz fenn-i t ıp mikyas ıyla– küre-i arz eczahâne-i kübrâs ının ecza-
cısı olan Hakîm -i Zülcelâl ’i hatta kör gözlere de gösterir, tan ıttırır.
Hem meselâ, nas ıl bir harika fabrika ki binler çe şit çeşit kumaşlar ı ba-
sit bir maddeden dokuyor. Şeksiz, bir fabrikatörü ve maharetli bir makinisti 
tan ıttırır.
Öyle de küre-i arz  denilen yüz binler ba şlı, her başında yüz binler mü-
kemmel fabrika bulunan bu seyyar makine-i rabbâniye, ne derece bu insan fabrikas ından büyükse, mükemmelse o derecede 
–okuduğunuz fenn-i maki-
n e mikyas ıyla– küre-i arz ın ustas ını ve sahibini bildirir ve tan ıttırır.
Hem meselâ, nas ıl ki gayet mükemmel bin bir çe şit erzak, etraf ından celp 
edip içinde muntazaman istif  ve ihzâr edilmi ş depo ve iâ şe  ambar ı ve dükkân; 
şeksiz, bir fevkalâde iâ şe ve erzak mâlikini ve sahibini ve memurunu bildirir.
Öyle de bir senede yirmi dört bin senelik bir dairede muntazaman se-
yahat eden ve yüz binler ve ayr ı ayr ı erzak isteyen tâifeleri içine alan ve se-
yahatiyle mevsimlere u ğray ıp, bahar ı bir büyük vagon gibi binler ayr ı ayr ı 
taamlarla doldurarak, k ışta erzak ı tükenen bîçare  zîhayatlara getiren ve küre-i 
ar z denilen bu rahmânî iâ şe  ambar ı ve bu sefine-i sübhâniye ve bin bir çe şit 
cihâzât ı ve mallar ı ve konserve paketleri ta şıyan bu depo ve dükkân- ı rab-
bânî, ne derece o fabrikadan büyük ve mükemmel ise – okuduğunuz veya 
okuyaca ğınız fenn-i iâ şe  mikyas ıyla– o kat’iyette ve o derecede küre-i arz 
deposunun sahibini, mutasarr ıfını, müdebbirini bildirir; tan ıttırır, sevdirir.
Hem nas ıl ki dört yüz bin millet içinde bulunan ve her milletin istedi ği 
erzak ı ayr ı ve istimâl  ettiği silâh ı ayr ı ve giydiği elbisesi ayr ı ve tâlimat ı ayr ı ve 
terhisat ı ayr ı olan bir ordunun mucizekâr bir kumandan ı, tek başıyla bütün o 
ayr ı ayr ı milletlerin ayr ı ayr ı erzaklar ını ve çeşit çeşit eslihalar ını ve elbiselerini 
ve cihâzâtlar ını, hiçbirini unutmayarak ve şaşırmayarak verdi ği o acîb  ordu 
ve ordugâh ; şüphesiz, bedâhetle o harika kumandan ı gösterir, takdirkârâne 
sevdirir.
Aynen öyle de zemin yüzünün ordugâh ında ve her baharda yeniden si-
lâh alt ına al ınm ış bir yeni ordu-yu sübhânîde nebâtât  ve hayvanât  milletlerin-
den dört yüz bin nev’in çe şit çeşit elbise, erzak, esliha, tâlim, terhisleri gayet 
mükemmel ve muntazam ve hiçbirini unutmayarak ve şaşırmayarak bir tek 
426  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Kumandan- ı Âzam  taraf ından verilen küre-i arz ın bahar ordugâh ı, ne derece 
mezkûr insan ordu ve ordugâh ından büyük ve mükemmel ise –sizin okuya-
cağınız fenn-i askerî mikyas ıyla– dikkatli ve akl ı başında olanlara o derece 
küre-i arz ın Hâkim’ini ve Rabb’ini ve Müdebbir’ini ve Kumandan- ı Akdes’ini 
hayretler ve takdislerle bildirir ve tahmid ve tesbihle sevdirir.
Hem nas ıl ki bir harika şehirde milyonlar elektrik  lâmbalar ı hareket ede-
rek her yeri gezerler. Yanmak maddeleri tükenmiyor bir tarzdaki elektrik lâm-balar ı ve fabrikas ı; şeksiz, bedâhetle elektri ği idare eden ve seyyar lâmbalar ı 
yapan ve fabrikay ı kuran ve i ştiâl maddelerini getiren bir mucizekâr ustay ı ve 
fevkalâde kudretli bir elektrikçiyi hayretler ve tebriklerle tan ıttırır, yaşasınlar 
ile sevdirir.
Aynen öyle de bu âlem  şehrinde dünya  saray ının dam ındaki y ıldız lâm-
balar ı, bir k ısm ı –kozmoğrafyan ın dediğine bak ılsa– küre-i arzdan bin defa 
büyük ve top güllesinden yetmi ş defa süratli hareket ettikleri hâlde intizam ını 
bozmuyor, birbirine çarpm ıyor, sönmüyor, yanmak maddeleri tükenmiyor. 
Okuduğunuz kozmo ğrafyan ın dediğine göre küre-i arzdan bir milyon defa-
dan ziyade büyük ve bir milyon seneden ziyade ya
şayan ve bir misafirhâne-i 
rahmâniyede bir lâmba ve soba olan güne şimizin yanmas ının devam ı için 
her gün küre-i arz ın denizleri kadar gazya ğı ve dağlar ı kadar kömür veya bin 
arz kadar odun y ığınlar ı lâz ımd ır ki sönmesin. Ve onu ve onun gibi ulvî y ıldız-
lar ı gazyağsız, odunsuz, kömürsüz yand ıran ve söndürmeyen ve beraber ve 
çabuk gezdiren ve birbirine çarpt ırmayan bir nihâyetsiz kudreti ve saltanat ı, 
ışık parmaklar ıyla gösteren bu kâinat şehr-i muhte şemindeki dünya  saray ı-
nın elektrik  lâmbalar ı ve idareleri ne derece o misalden daha büyük, daha 
mükemmeldir. O derecede –sizin okudu ğunuz veya okuyaca ğınız fenn-i 
elektrik  mikyas ıyla– bu meşher-i âzam- ı kâinat ın Sultan’ ını, Münevvir’ini, 
Müdebbir’ini, Sâni ’ini, o nurânî y ıldızlar ı şahit göstererek tan ıttırır; tesbihatla, 
takdisatla sevdirir, peresti ş  ettirir.
Hem meselâ, nas ıl ki bir kitap bulunsa ki bir sat ırında bir kitap ince 
yaz ılm ış ve her bir kelimesinde ince kalemle bir sûre-i Kur’âniye yaz ılm ış, ga-
yet mânidâr ve bütün meseleleri birbirini teyid eder ve kâtibini ve müellifini fevkalâde meharetli ve iktidarl ı gösteren bir acîb  mecmua; şeksiz, gündü z gibi 
kâtip ve musannifini kemâlât ıyla, hünerleriyle bildirir, tan ıttırır. 
، 1ُّٰųا אءَƯü َאĨ 
2ُّٰųا َאرَكَÖ cümleleriyle takdir ettirir.
1 “Mâşâallah! Allah ne güzel dilemi ş ve yapm ış!”
2 Allah hay ır ve bereketini art ırsın.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  427
Aynen öyle de bu kâinat kitab- ı kebîri ki; bir tek sayfas ı olan zemin yü-
zünde ve bir tek formas ı olan baharda, üç yüz bin ayr ı ayr ı kitaplar hükmün-
deki üç yüz bin nebâtî ve hayvanî tâifeleri beraber, birbiri içinde, yanl ışsız, 
hatas ız, kar ıştırmayarak, şaşırmayarak, mükemmel, muntazam ve bazen a ğaç 
gibi bir kelimede bir kasideyi ve çekirdek  gibi bir noktada bir kitab ın tamam 
bir fihristesini yazan bir kalem i şlediğini gözümüzle gördü ğümüz bu nihâyetsiz 
mânidâr ve her kelimesinde çok hikmetler bulunan şu mecmûa-y ı kâinat ve 
bu mücessem kur’ân- ı ekber-i âlem , mezkûr misaldeki kitaptan ne derece bü-
yük ve mükemmel ve mânidâr ise o derecede –sizin okudu ğunuz fenn-i hik-
meti’l-eşya ve mektepte bilfiil mübâ şeret ettiğiniz fenn-i k ıraat  ve fenn-i 
kitâbet , geniş mikyaslar ıyla ve dürbün gözleriyle–  bu kitab- ı kâinat ın nak-
kâşını, kâtibini hadsiz kemâlât ıyla tan ıttırır. 1
ُóَ×أَכْ ُّٰųاَ cümlesiyle bildirir, َאنَéْ×ُø 
2ِّٰųا takdisiyle tarif eder, 3ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ senâlar ıyla sevdirir.
İşte bu fenlere k ıyasen yüzer fünûndan her bir fen, geni ş mikyas ıyla 
ve hususi aynas ıyla ve dürbünlü gözüyle ve ibretli nazar ıyla bu kâinat ın 
Hâl ık-ı Zülcelâl’ini esmâs ıyla bildirir; s ıfât ını, kemâlât ını tan ıttırır.
İşte bu muhte şem ve parlak bir burhan -ı vahdâniyet  olan mezkûr hüc-
ceti ders vermek içindir ki Kur’ân- ı Mu’cizü’l-Beyan çok tekrar ile en ziyade
4َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا رَبُّ ve 5َْرْضَŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا َěَĥَì âyetleriyle Hâl ık’ımızı bize 
tan ıttırıyor” diye o mektepli gençlere dedim.
Onlar dahi tamam ıyla kabul edip tasdik ederek: “Hadsiz şükür olsun 
Rabbimiz’e ki tam kudsî ve ayn- ı hakikat bir ders ald ık. Allah  senden raz ı ol-
sun!” dediler.
Ben de dedim: Ben de dedim:  “İnsan, binler çe şit elemler ile müteellim ve binler 
nevi lezzetler ile mütelezziz olacak bir zîhayat makine.. ve gayet derece acziyle beraber hadsiz, maddî, mânevî dü şmanlar ı.. ve nihâyetsiz fakr ıy-
la beraber hadsiz, zâhirî ve bât ınî ihtiyaçlar ı bulunan.. ve mütemâdiyen  
zeval ve firak tokatlar ını yiyen bir bîçare  mahlûk iken, birden iman ve
1 Sadece büyüklükte de ğil hiçbir konuda e şi ve benzeri olmayan, ba şka bir şey Kendisiyle k ıyas bile 
edilemeyecek yegâne büyük, Allah’t ır.
2 Allah’ ı bütün eksiklerden tenzih ederim.
3 “Bütün hamdler, övgüler Allah’ad ır.”
4 “Göklerin ve yerin Rabbi” (Ra’d sûresi, 13/16 ; İsrâ sûresi, 17/102 ; Kehf sûresi, 18/14 ; Meryem sûresi, 
19/65 ; … )
5 “Gökleri ve yeri yaratan…” (En’âm sûresi, 6/1 , 73 ; A’râf sûresi, 7/54 ; Tevbe sûresi, 9/36 ; Yûnus sûresi, 
10/3 ; … )
428  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ubûdiyetle böyle bir Padi şah- ı Zülcelâl’e intisap edip bütün dü şmanlar ına 
karşı bir nokta-y ı istinad.. ve bütün hâcât ına medar  bir nokta-y ı istimdat 
bularak, herkes mensup oldu ğu efendisinin şerefiyle, makam ıyla iftihar 
ettiği gibi; o da böyle nihâyetsiz Kadîr ve Rahîm  bir Padi şah’a iman ile 
intisap etse ve ubûdiyetle hizmetine girse ve ecelin idam ilân ını kendi 
hakk ında terhis tezkeresine çevirse ne kadar memnun ve minnettar ve 
ne kadar müte şekkirâne iftihar edebilir, k ıyas ediniz.”
O mektepli gençlere dedi ğim gibi musibetzede mahpuslara da tekrar ile 
derim:
– “O’nu tan ıyan ve itaat eden zindanda dahi olsa bahtiyard ır. O’nu 
unutan saraylarda da olsa zindandad ır, bedbahtt ır!
Hatta bir bahtiyar mazlum, idam olunurken bedbaht  zâlimlere demi ş: 
‘Ben idam olmuyorum. Belki terhis ile saadete gidiyorum. Fakat ben de sizi idam- ı ebedî  ile mahkûm gördü ğümden sizden tam intikam ımı al ıyorum.’
1ُّٰųا َّźإِ َįٰĤإ َź diyerek sürûr ile teslim-i ruh eder.”
2ُħĻَכِéْĤا ُħĻِĥَđْĤا َÛْĬأَ َّכَĬإِ َאۘĭَÝْĩَّĥَĐ َאĨ َّźإِ אƯĭَĤ َħْĥِĐ َź َכَĬَאéْ×ُø
f
(Meyve Risalesi’nden)
Yedinci Mesele
(Denizli Hapsi’nde Bir Cuma Gününün Meyvesidir.)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
3َبُóْĜأَ َĳُİ أَوْ ِóَāَ×ْĤا ِçْĩَĥכَ َّźإِ ِÙَĐَّאùĤا ُóْĨأَ אƯĨوَ
4َةٍïِèوَا ٍ÷ْęَĭכَ َّźإِ ْħُכُáْđَÖ َźوَ ْħُכُĝْĥَì َאĨ
1 “Allah’tan ba şka ilâh yoktur.” (Sâffât sûresi, 37/35 ; Muhammed sûresi, 47/19 )
2 “Sübhans ın yâ Rab! Senin bize bildirdi ğinden ba şka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakk ıyla bilen, her şeyi 
hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32 )
3 “K ıyametin olu ş işi ise, başka değil, ancak göz aç ıp kapama yahut daha da k ısa bir anda olup biter.” 
(Nahl sûresi, 16/77)
4 “Sizin hepinizi yaratmak da, ölümünüzün ard ından (âhirette) hepinizi diriltmek de, (O’nun için) ancak 
bir kişiyi yaratmak ve diriltmek gibidir.” (Lokman sûresi, 31/28 )
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  429
ۚĵٰÜْĳَĩْĤا ِĹْéُĩَĤ ِכَĤذٰ إِنَّ َאۘıِÜْĳَĨ َïْđَÖ َْرْضَŶا ِĹْéُĺ َėْĻכَ ِّٰųا ِÛَĩْèرَ َאرِàاٰ ĵٰۤĤإِ ْóُčْĬَאĘ
1
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ
Bir zaman Kastamonu’da “Hâl ık’ımızı bize tan ıttır!” diyen lise talebeleri-
ne sâb ık Alt ınc ı Mesele’de mektep fünûnunun dilleriyle verdi ğim dersi, De-
nizli Hapishânesi’nde benimle temas edebilen mahpuslar okudular. Tam bir kanaat-i imaniye ald ıklar ından, âhirete bir i ştiyak hissedip, “Bize âhiretimizi 
de tam bildir; ta ki nefsimiz ve zaman ın şeytanlar ı bizi yoldan ç ıkarmas ın, 
daha böyle hapislere sokmas ın!” dediler. Ve Denizli Hapsi’ndeki Risale-i Nur 
şâkirtlerinin ve sâb ıkan Alt ınc ı Mesele’yi okuyanlar ın arzular ı ile âhiret rük-
nünün dahi bir hülâsas ının beyan ı lâz ım geldi. Ben de Risale-i Nur’dan bir 
kısac ık hülâsa ile derim:
Nas ıl ki Alt ınc ı Mesele’de biz Hâl ık’ımızı arzdan, semâvâttan sorduk; on-
lar fenlerin dilleri ile güne ş gibi Hâl ık’ımızı bize tan ıttırdılar. Aynen biz de âhi-
retimizi ba şta o bildi ğimiz Rabbimiz ’den, sonra Peygamberimiz ’den, sonra 
Kur’ân’ ımızdan, sonra sair peygamberler  ve mukaddes kitaplar dan, sonra 
melâikeler den, sonra kâinat tan soraca ğız.
İşte birinci mertebede âhireti Allah ’tan soruyoruz. O da bütün gönderdi-
ği elçileriyle ve fermanlar ıyla ve bütün isimleriyle ve s ıfatlar ıyla “Evet âhiret 
vard ır ve sizi oraya sevk ediyorum.”  ferman ediyor. Onuncu Söz, on iki 
parlak ve kat’î hakikatler ile bir k ısım isimlerin âhirete dair cevaplar ını isbat ve 
izah eylemi ş. Burada, o izaha iktifâen gayet k ısa bir işaret ederiz:
Evet, madem hiçbir saltanat yoktur ki o saltanata itaat edenlere mükâfat ı 
ve isyan edenlere mücâzât ı bulunmas ın. Elbette rubûbiyet-i mutlaka merte-
besinde bir saltanat- ı sermediyenin, o saltanata iman ile intisap ve taat ile fer-
manlar ına teslim olanlara mükâfat ı.. ve o izzetli saltanat ı küfür ve isyanla inkâr 
edenlere de mücâzât ı; o rahmet ve cemâle, o izzet ve celâle lây ık bir tarzda 
olacak diye Rabbü’l-âlemîn ve Sultan, Deyyân  isimleri cevap veriyorlar.
Hem madem güne ş gibi, gündüz gibi zemin yüzünde bir umumî rahmet 
ve ihatal ı bir şefkat ve kerem gözümüzle görüyoruz.
Meselâ o rahmet, her baharda umum a ğaçlar ı ve meyveli nebâtlar ı cen-
net hurileri gibi giydirip, süslendirip, ellerine her çe şit meyveleri verip, bizlere 
1 “İşte bak, Allah’ ın rahmetinin eserlerine, ölmü ş toprağa nas ıl hayat veriyor! İşte bunlar ı yapan kim ise, 
ölüleri de O diriltecektir. O, her şeye hakk ıyla kadîrdir.” (Rûm sûresi, 30/50 )
430  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
uzat ıp “Haydi al ınız, yiyiniz!” dedi ği gibi.. bir zehirli sine ğin eliyle bizlere şifal ı, 
tatl ı bal ı yedirdiği ve elsiz bir böce ğin eliyle en yumu şak ipeği bizlere giydirdi-
ği gibi.. bir avuç kadar küçücük çekirdeklerde, tohumcuklarda binler batman 
taamlar ı bizim için saklayan ve ihtiyat zahîresi olarak o küçücük depolarda 
yerleştiren bir rahmet, bir şefkat, elbette hiç şüphe olamaz ki bu derece nâ-
zeninâne besledi ği bu sevimli ve minnettarlar ı ve peresti şkârlar ı olan mümin 
insanlar ı idam etmez. Belki onlar ı daha parlak rahmetlere mazhar etmek için 
hayat- ı dünyeviye vazifesinden terhis eder diye Rahîm ve Kerîm  isimleri su-
âlimize cevap veriyorlar, 1ٌّěَè ُÙَّĭَåْĤاَ diyorlar.
Hem madem biz gözümüzle görüyoruz ki umum mahlûklarda ve zemin 
yüzünde öyle bir hikmet eli i şliyor ve öyle bir adalet ölçüleriyle i şler dönüyor 
ki akl- ı beşer onun fevkinde dü şünemiyor.
Meselâ insan ın bin cihâzât ına tak ılan hikmetlerinden yaln ız bir küçük çe-
kirdek kadar kuvve-i hâf ızas ında bütün tarihçe-i hayat ını ve ona temas eden 
hadsiz hâdisât ı o kuvvecikte yaz ıp, onu bir kütüphâne hükmüne getirip.. ve 
insan ın haşirde muhakemesi için ne şrolacak olan defter-i âmâlinin bir küçük 
senedi olarak her vakit hat ırlatmak s ırrı ile her insan ın eline vererek dima ğı-
nın cebine koyan bir ezelî hikmet.. ve bütün masnûâtta gayet hassas mizan-
lar ile âzâlar ını yerleştiren; mikroptan gergedana, sinekten simurga ku şuna, 
bir çiçekli nebâttan milyarlar, trilyonlarla çiçekler açan bahar çiçe ğine kadar; 
israfs ız ölçülerle bir tenâsüb, bir muvâzene, bir intizam ve bir cemâl içinde 
masnûât ı bir hüsn-ü sanat yapan.. ve her zîhayat ın hukuk-u hayat ını kemâl-i 
mizanla veren; iyiliklere güzel neticeler ve fenal ıklara fena neticeler verdiren.. 
ve Âdem (aleyhisselâm)  zaman ından beri tâ ğî ve zâlim kavimlere vurdu ğu to-
katlarla kendini pek kuvvetli ihsas ettiren bir adalet-i sermediye, elbette ve hiç şüphe getirmez ki –güne ş gündüzsüz olmad ığı gibi– o hikmet-i ezeliye, o 
adalet-i sermediye âhiretsiz olmazlar.. ve ölümde en zâlimlerin ve en mazlum-lar ın bir tarzda gitmelerindeki âk ıbetsiz bir deh şetli haks ızlığa, adaletsizli ğe ve 
hikmetsizli ğe hiçbir veçhile müsaade etmezler diye Hakîm ve Hakem ve Adl 
ve Âdil isimleri bizim suâlimize kat’î cevap veriyorlar.
Hem madem bütün zîhayat mahlûklar ın elleri yeti şmediği ve iktidar-
lar ı dairesinde olmayan bütün hâcatlar ını, bütün f ıtrî matlaplar ını bir nevi 
dua bulunan istidad- ı fıtrî ve ihtiyac- ı zarurî dilleriyle istedikleri vakitte, gayet
1 “Cennet hakt ır.” Bkz.: Buhârî, teheccüd  1, enbiyâ  47, deavât  10, tevhid  8, 24, 35; Müslim, îmân  46, 
müsâfirîn  199.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  431
rahîm ve i şitici ve şefkatli bir dest-i gaybî taraf ından verildi ğinden.. ve ihtiyâ-
rî olan deavât- ı insaniyenin, hususan havaslar ın ve nebîlerin dualar ının on 
adetten alt ı-yedisi hilâf- ı âdet makbul olmas ından kat’î anla şılıyor ki; her dert-
linin âh ını, her muhtac ın duas ını işiten ve dinleyen bir Semî ve Mücîb perde 
arkas ında var, bakar ki; en küçük bir zîhayat ın en küçük bir ihtiyac ını görür ve 
en gizli bir âh ını işitir, şefkat eder, fiilen cevap verir, memnun eder.
Elbette ve her hâlde hiçbir şüphe ihtimali kalmaz ki; mahlûklar ın en 
ehemmiyetlisi olan nev-i insan ın en ehemmiyetli ve umumî ve umum kâi-
nat ı ve umum esmâ ve s ıfât- ı ilâhiyeyi alâkadar eden bekâ-y ı uhreviyeye ait 
dualar ını içine alan.. ve nev-i insan ın güneşleri ve y ıldızlar ı ve kumandanlar ı 
olan bütün peygamberleri arkas ına al ıp onlara, duas ına “âmin, âmîn..” de-
dirten.. ve ümmetinden her gün, her ferd-i mütedeyyin hiç olmazsa kaç defa O’na salavât getirmekle O’nun duas ına “âmin, âmîn..” diyen ve belki bütün 
mahlûkat o duas ına iştirak ederek “Evet Yâ Rabbenâ! İstediğini ver, biz de 
O’nun istedi ğini istiyoruz!” diyorlar. Bütün bu reddedilmez şerâit alt ında be-
kâ-y ı uhrevî ve saadet-i ebediye için Muhammed 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’ın haşrin 
hadsiz esbab- ı mûcibesinden yaln ız tek duas ı cennetin vücûduna ve bahar ın 
îcad ı kadar kudretine kolay olan âhiretin îcad ına kâfi bir sebeptir diye Mücîb 
ve Semî’ ve Rahîm  isimleri bizim suâlimize cevap veriyorlar.
Hem madem gündüz, bedâhetle güne şi gösterdi ği gibi; zemin yüzünde, 
mevsimlerin tebeddülünde küllî ölmek ve dirilmekte perde arkas ında bir mu-
tasarr ıf, gayet intizamla koca küre-i arz ı bir bahçe, belki bir a ğaç kolayl ığında 
ve intizam ında.. ve azametli bahar ı bir çiçek sühûletinde ve mizanl ı zinetin-
de.. ve zemin sayfas ında üç yüz bin ha şir ve neşrin numûne ve misallerini 
gösteren üç yüz bin kitap hükmündeki nebâtât ve hayvanât tâifelerini (onda) yazar, beraber ve birbiri içinde şaşırmayarak, kar ışık iken kar ıştırmayarak; 
birbirine benzemekle beraber iltibass ız, sehivsiz, hatas ız, mükemmel, munta-
zam, mânidâr yazan bir kalem-i kudret, bu azameti içinde hadsiz bir rahmet, nihâyetsiz bir hikmet ile i şlediği gibi; koca kâinat ı, bir hânesi misillü insana 
musahhar ve müzeyyen ve tefri ş etmek.. ve o insan ı halife-i zemin ederek ve 
dağ ve gök ve yer tahammülünden çekindikleri emanet-i kübrây ı ona ver-
mesi.. ve sair zîhayatlara bir derece zâbitlik mertebesiyle mükerrem etmesi.. ve hitâbât- ı sübhâniyesine ve sohbetine mü şerref eylemesi ile fevkalâde bir 
makam verdi
ği.. ve bütün semâvî fermanlarda ona saadet-i ebediyeyi ve be-
kâ-y ı uhreviyeyi kat’î vaad ve ahdetti ği hâlde; elbette ve hiçbir şüphe olmaz 
ki bahar kadar kudretine kolay gelen dâr- ı saadeti, o mükerrem ve mü şerref 
432  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
insanlar için açacak ve yapacak ve ha şir ve k ıyâmeti getirecek diye Muhyî ve 
Mümît ve Hayy ve Kayyûm ve Kadîr ve Alîm  isimleri, Hâl ık’ımızdan sorma-
mıza cevap veriyorlar.
Evet, her baharda bütün a ğaçlar ı ve otlar ın köklerini aynen ihya.. ve ne-
bâtî ve hayvanî üç yüz bin nevi ha şrin ve ne şrin numûnelerini îcad eden bir 
kudret, Muhammed ve Mûsâ (aleyhimessalâtü vesselâm) ’lar ın her birinin ümmetinin 
geçirdiği bin senelik zaman, kar şı karşıya hayalen getirilip bak ılsa haşrin ve 
neşrin bin misalini ve bin delilini iki bin baharda1(Hâşiye) gösterdiği görülecek. 
Ve böyle bir kudretten ha şr-i cismânîyi uzak görmek, bin derece körlük ve 
ak ılsızlıktır.
Hem madem nev-i be şerin en me şhurlar ı olan yüz yirmi dört bin pey-
gamberler , ittifak ile saadet-i ebediyeyi ve bekâ-y ı uhrevîyi Cenâb- ı Hakk’ ın 
binler vaad ve ahidlerine istinaden ilân edip mucizeleriyle do ğru olduklar ını 
isbat ettikleri gibi hadsiz ehl-i velâyet , keşif ile ve zevk ile ayn ı hakikate imza 
bas ıyorlar. Elbette o hakikat güne ş gibi zâhir olur, şüphe eden divâne olur…
Evet, bir fende ve bir sanatta mütehass ıs bir-iki zât ın o fen ve o sanata ait 
hükümleri ve fikirleri, onda ihtisas ı olmayan bin adam ın –hatta ba şka fenler-
de âlim ve ehl-i ihtisas da olsalar– muhalif fikirlerini hükümden ıskat ettikleri 
gibi; bir meselede, meselâ Ramazan hilâlini, yevm-i şekte isbat etmek ve “süt 
konservelerine benzeyen ceviz-i hindî bahçesi rûy-u zeminde var” diye dâvâ etmekte iki isbat edici, bin inkâr edici ve nefyedicilere galebe edip dâvây ı ka-
zan ıyorlar. Çünkü isbat eden yaln ız bir ceviz-i hindîyi veyahut yerini gösterse 
kolayca dâvây ı kazan ır. Onu nefy ve inkâr eden bütün rûy-u zemini aramak, 
taramakla hiçbir yerde bulunmad ığını göstermekle dâvâs ını isbat edebildi ği 
gibi; cenneti ve dâr- ı saadeti ihbar ve isbat eden, yaln ız bir izini, sinemada 
gibi keşfen bir gölgesini, bir tere şşuhunu göstermekle dâvây ı kazand ığı hâlde; 
onu nefy ve inkâr eden, bütün kâinat ı ve ezelden ebede kadar zamanlar ı gör-
mek ve göstermekle ancak inkâr ını ve nefyini isbat ile dâvây ı kazanabilir. Ve 
bu ehemmiyetli s ırdand ır ki “hususî bir yere bakmayan ve imanî hakikatler 
gibi umum kâinata bakan nefiyler, inkârlar (zât ında muhâl olmamak şart ıyla) 
isbat edilmez.” diye ehl-i tahkik ittifak edip bir düstur-u esasî kabul etmi şler.
İşte bu kat’î hakikate binâen binler feylesoflar ın muhalif fikirleri, böyle 
imanî meselelerde birtek muhbir-i sâd ıka karşı hiçbir şüphe, hatta vesvese 
1 (Hâşiye) Sab ık her bir bahar, k ıyâmeti kopmu ş, ölmüş ve karşısındaki bahar onun ha şri 
hükmündedir.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  433
vermemek lâz ım iken; yüz yirmi bin isbat edici ehl-i ihtisas ve muhbir-i sâd ıkın 
ve hadsiz ve nihâyetsiz müsbit ve mütehass ıs ehl-i hakikat ve ashab- ı tahki-
kin ittifak ettikleri erkân- ı imaniyede akl ı gözüne inmi ş, kalbsiz, mâneviyâttan 
uzaklaşmış, körleşmiş birkaç feylesofun inkârlar ıyla şüpheye dü şmenin ne ka-
dar ahmakl ık ve divânelik oldu ğunu k ıyas ediniz.
Hem madem gözümüzle –gündüz gibi– hem nefsimizde, hem etraf ımızda 
bir rahmet-i âmme  ve bir hikmet-i şâmile  ve bir inâyet-i dâime  müşâhe-
de ediyoruz.. ve deh şetli bir saltanat- ı rubûbiyet ve dikkatli bir adalet-i âliye 
ve izzetli icraât- ı celâliyenin âsâr ını ve cilvelerini görüyoruz. Hatta bir a ğa-
cın meyveleri ve çiçekleri say ısınca o ağaca hikmetler takan bir hikmet .. ve 
her bir insan ın cihâzât ı ve hissiyât ı ve kuvveleri adedince ihsanlar ı, in’amlar ı 
ona bağlam ış bir rahmet .. ve Kavm-i Nûh ve Hûd ve Sâlih (aleyhimüsselâm)  ve 
Kavm-i Âd ve Semûd ve Firavun gibi âsi milletlere tokat vuran ve en küçük bir zîhayat ın hakk ını muhafaza eden izzetli ve inâyetli bir adalet.. ve 
َْرْضِŶا َīِĨ َةًĳْĐدَ ْħَאכُĐدَ إِذَا َّħُà ِه۪ۘóْĨَÉِÖ َْرْضُŶوَا אءُƯĩَّùĤا مَĳُĝَÜ أَنْ ۪įِÜَאĺاٰ ْīِĨوَ
1نَĳُäُóْíَÜ ْħُÝْĬأَ اƯإِذ
âyeti, azametli bir îcaz ile der:
“Nas ıl ki iki k ışlada yatan ve duran mutî askerler, bir kumandan ın çağır-
mas ıyla silâh ba şına ve vazife ba şına boru sesiyle gelmeleri gibi; aynen öyle 
de bu iki k ışlan ın misalinde ve emre itaatinde koca semâvât ve küre-i arz, 
Sultan- ı Ezelî’nin askerlerine iki mutî k ışla gibi; ne vakit Hazreti İsrafil (aleyhisse-
lâm)’ın borusuyla o k ışlalarda ölüm ile yatanlar ça ğırılsa derhâl ceset libaslar ını 
giyip d ışarı fırlamalar ını ispat edip gösteren.. her baharda arz k ışlas ı içinde-
kiler, melek-i ra’d ın borusuyla ayn ı vaziyeti göstermesiyle nihâyetsiz azameti 
anlaşılan bir saltanat- ı rubûbiyet, elbette ve elbette ve her hâlde ve hiç şüphe 
getirmez ki –Onuncu Söz’de isbat ına binâen– o rahmet ve hikmet ve inâyet 
ve adalet ve saltanat- ı sermediyenin gayet kat’î istedikleri dâr- ı âhiret ve da-
ire-i haşir ve neşrin aç ılmamas ıyla o nihâyetsiz cemâl-i rahmet nihâyetsiz bir 
çirkin merhametsizli ğe ink ılâp etmesi.. ve o hadsiz kemâl-i hikmet, hadsiz ku-
surlu abesiyete ve faydas ız israfâta dönmesi.. ve o gayet şirin inâyet, gayet ac ı 
ihânetlere de ğişmesi.. ve o gayet mizanl ı ve hakkaniyetli adalet, gayet şiddetli 
zulümlere kalbolmas ı.. ve o gayet derecede ha şmetli ve kuvvetli saltanat- ı
1 “O’nun varl ığının ve kudretinin delillerinden biri de: Gö ğün ve yerin, kendisinin buyru ğu ile kâim 
olmalar ı, belirlenen yerde sapasa ğlam işlerinin ba şında bulunmalar ıdır. Sonra sizi yatt ığınız yerden bir 
çağırdı m ı, birden kabirlerinizden ç ıkıverirsiniz!” (Rûm sûresi, 30/25 ).
434  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
sermediye sukût etmesi ve ha şrin gelmemesiyle bütün ha şmeti kaybolmas ı.. 
ve kemâlât- ı rubûbiyeti acz ve kusur ile lekedâr olmas ı, hiçbir cihet-i imkân ı 
yok, hiçbir ak ıl ihtimal vermez; yüz muhâl, içinde birden bulunur, daire-i im-
kân haricinde bât ıl ve mümtenîdir.
Çünkü nâzenin ve nazdar besledi ği ve ak ıl ve kalb gibi cihâzâtla saadet-i 
ebediyeye ve âhirette bekâ-y ı dâimîye i ştiyak hissini verdi ği hâlde; onu ebedî 
idam etmek, ne kadar gadirli bir merhametsizlik.. ve onun yaln ız dimağına 
yüzer hikmetler ve faydalar takt ığı hâlde; onu dirilmemek üzere bütün cihâzâ-
tını ve binler faydalar ı bulunan istidâdât ını âk ıbetsiz bir ölümle faydas ız, ne-
ticesiz, hikmetsiz bütün bütün israf etmek ne derece hilâf- ı hikmet.. ve binler 
vaîd ve ahidlerini yerine getirmemek ile –hâ şâ– aczini ve cehlini göstermek, 
ne kadar o ha şmet-i saltanata ve o kemâl-i rubûbiyete z ıttır, her zîşuur anlar.” 
Bunlara k ıyasen, inâyet ve adaleti tatbik eyle…
İşte Hâl ık’ımızdan sordu ğumuz âhirete dair suâlimize Rahmân  ve Hakîm  
ve Adl ve Kerîm  ve Hâkim  isimleri mezkûr hakikatle cevap veriyorlar, şeksiz 
şüphesiz, güne ş gibi âhireti isbat ediyorlar.
Hem madem biz gözümüzle görüyoruz, öyle ihatal ı ve azametli bir ha-
fîziyet  hükmeder ki; zîhayat, her şeyin ve her hâdisenin çok sûretlerini ve 
gördüğü f ıtrî vazifesinin defterini.. ve esmâ-y ı ilâhiyeye kar şı lisân- ı hâl ile 
tesbihat ına dair sayfa-y ı âmâlini.. misalî levhalarda ve çekirdeklerinde ve to-
humcuklar ında.. ve levh-i mahfûzun numûnecikleri olan kuva-y ı hâf ızalar ın-
da.. ve bilhassa insan ın dimağındaki pek büyük ve pek küçük kütüphânesi 
olan kuvve-i hâf ızas ında ve sair maddî ve mânevî in’ikâs aynalar ında kayde-
der, yazd ırır, zaptederek muhafaza alt ına al ır. Sonra mevsimi geldikçe bütün 
o mânevî yaz ılar ı maddî bir tarzda da gözümüze gösterip milyonlarla misaller 
ve deliller ve numûneler kuvvetiyle 1َتْóِýُĬ ُėُéُّāĤا وَإِذَا âyetindeki en acîb bir 
hakikat-i ha şriyeyi, kudretin bir çiçe ği olan her bahar, kendi çiçek-i ekberinde 
milyarlar dil ile kâinata ilân eder. Ve ba şta nev-i insan olarak bütün zîhayatlar 
ve bütün e şya, fenâya dü şmek ve ademe sukût etmek ve hiçlikte mahvolmak 
ve başta nev-i be şer olarak zîhayatlar, idam edilmek için yarat ılmam ışlar. Bel-
ki bekâya terakki ile ve devama tasaffi ile ve sermedî vazifeye istidad ıyla gir-
mek için halkolunduklar ını gayet kuvvetli isbat eder.
Evet, her baharda mü şâhede ediyoruz ki; güz mevsimi k ıyâmetinde vefat 
eden hadsiz nebâtât, bahar ha şrinde her bir a ğaç, her bir kök, her bir çekirdek,
1 “Hesap defterleri aç ıldığı zaman…” (Tekvir sûresi, 81/10)
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  435
her bir tohum َتْóِýُĬ ُėُéُّāĤا وَإِذَا âyetini okuyup bir manas ını, bir ferdini 
kendi diliyle, geçmi ş senelerde gördü ğü vazifenin misalleriyle tefsir ederek o 
azametli hafîziyete şehadet eder. 1ُīِĈَא×ْĤوَا ُóِİَّאčĤوَا ُóِìْٰźوَا َْوَّلُŶا َĳُİ âyetinde-
ki dört muazzam hakikatleri her şeyde gösterip hafîziyeti âzamî derecede ve 
haşri bahar kolayl ığında ve kat’iyetinde bizlere ders verir.
Evet bu dört ismin cilveleri, en cüz’îden en küllîye kadar cereyan ederler. 
Meselâ, nas ıl ki bu ağac ın menşei olan bir çekirdek, 2َوَّلُŶاَ ismine mazhari-
yetle o ağac ın gayet mükemmel pro ğram ını ve îcad ının noksans ız cihâzât ını 
ve teşekkülünün bütün şerâitini câmi bir kutucuktur ki hafîziyetin azametini 
isbat eder.
3
ُóِìْٰźوَا ismine mazhar olan meyvesi ise, çekirdekleriyle o a ğac ın işlediği 
bütün f ıtrî vazifelerinin fihristesini ve amellerinin listesini ve hayat- ı sâniye-
sinin düsturlar ını ihtiva eden bir sandukçad ır ki âzamî derecede hafîziyete 
şehadet eder.
4
ُóِİَّאčĤوَا ismine mazhar olan o a ğac ın sûret-i cismâniyesi ise öyle tenâ-
süblü ve sanatl ı ve süslü bir hulle, bir libas ve ayr ı ayr ı nak ışlar ve zînetler 
ve yald ızlı nişanlar ile tezyin edilmi ş, güya yetmi ş renkli bir huri elbisesidir ki 
hafîziyet içinde azamet-i kudret ve kemâl-i hikmet ve cemâl-i rahmeti gözlere gösterir.
5ُīِĈَא×ْĤوَا ismine ayna olan o a ğac ın içindeki makinesi ise öyle muntazam 
ve mükemmel ve mucizâtl ı bir fabrika, bir tezgâh, bir kimyahâne ve hiçbir 
dal ı ve meyveyi ve yapra ğı gıdas ız b ırakmayan mizanl ı bir kazan- ı erzakt ır ki 
hafîziyet içinde kemâl-i kudret ve adalet ve cemâl-i rahmet ve hikmeti güne ş 
gibi isbat eder.
Aynen öyle de küre-i arz, senevî mevsimler cihetinde bir a ğaçt ır. İsm-i 
Evvel cilvesiyle güz mevsiminde hafîziyete emanet edilen bütün tohumlar ve 
1 “O, kendinden ba şka her şeyden (mâsivâ) mukaddem bir “Evvel”; her şeyin encam ve nihayetine 
hâkim, var ı yok yoku da var eden bir “Âhir”; vücudu varl ığın her sat ır, her kelimesinde netlerden 
daha net, apaç ık okunan bir Zâhir; her şeyin ötesinde, ötelerin de ötesinde kâinat ve hâdiselerin biricik 
mercii bir Bât ın; ama hem evveliyeti hem âhiriyeti, hem zâhiriyeti hem de bât ıniyeti birbirinden ayr ı 
olmayan bir Evvel ü Âhir ve bir Zâhir u Bât ın’d ır.” (Hadîd sûresi, 57/3)
2 Kendinden ba şka her şeyden (mâsivâ) mukaddem bir “Evvel”
3 Her şeyin encam ve nihayetine hâkim, var ı yok yoku da var eden bir “Âhir”
4 Vücudu varl ığın her sat ır, her kelimesinde netlerden daha net, apaç ık okunan bir “Zâhir”
5 Her şeyin ötesinde, ötelerin de ötesinde kâinat ve hâdiselerin biricik mercii bir “Bât ın”
436  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
çekirdekler, bahar çar şafını giyen zemin yüzünün milyarlar dal, budak, meyve 
veren ve çiçek açan a ğac ının teşkilât ına dair ilâhî emirlerin mecmuac ıklar ı ve 
kaderden gelen düsturlar ın listeleri ve geçen yaz ın işlediği vazifelerin küçücük 
sayfa-y ı amelleri ve defter-i hidemât ıdır ki; bilbedahe bir Hafîz-i Zülcelâli ve’l-
ikram’ ın hadsiz kudret, adalet, hikmet, rahmet ile i ş gördüğünü gösteriyor.
Ve senevî zemin a ğac ının âhiri ise ikinci güzde o a ğac ın gördüğü bütün 
vazifelerini ve esmâ-y ı ilâhiyeye kar şı ettiği bütün f ıtrî tesbihatlar ını ve gele-
cek bahar ha şrinde neşrolabilen bütün sahâif-i âmâllerini, zerrecik ve küçü-
cük kutucuklar ın içine koyup, Hafîz-i Zülcelâl’in dest-i hikmetine teslim eder. 
1
ُóِìْٰźا َĳُİ ismini hadsiz dillerle kâinat yüzünde okur.
Ve şu ağac ın zâhiri ise ha şrin üç yüz bin misallerini ve emârelerini göste-
ren üç yüz bin küllî ve çe şit çeşit çiçekler aç ıp hadsiz rahmâniyet ve rezzâk ıyet 
ve rahîmiyet ve kerîmiyet sofralar ını sererek zîhayatlara ziyafetler vermekle 
2
ُóِİَّאčĤا َĳُİ ismini meyveleri, çiçekleri, taamlar ı say ısınca lisanlar ıyla zikredip 
medh ü senâ eder, gündüz gibi 3َتْóِýُĬ ُėُéُّāĤا وَإِذَا hakikatini gösterir.
Bu haşmetli ağac ın bât ını ise hadsiz ve hesaba gelmez muntazam maki-
neleri ve mizanl ı fabrikalar ı kemâl-i dikkat ve intizamla i şlettiren öyle bir ka-
zan ve tezgâht ır ki bir dirhemden bin batman taamlar ı pişirir, açlara yeti ştirir. 
Ve öyle bir mizan ve dikkatle i şler ki zerre kadar tesadüfün kar ışmas ına bir yer 
bırakm ıyor. 4ُīِĈَא×ْĤا َĳُİ ismini zeminin iç yüzüyle, yüz bin dil ile tesbih eden 
baz ı melâike gibi yüz bin tarzlarda ilân edip isbat eder.
Hem arz, senevî hayat ı haysiyetiyle bir a ğaç olduğu ve o dört isim içinde 
hafîziyeti ve onunla ha şir kap ısına bir anahtar yapt ığı gibi.. aynen öyle de 
dehrî ve dünya hayat ı cihetiyle yine meyveleri âhiret pazar ına gönderilen bir 
muntazam a ğaçt ır. Ve o dört isme öyle bir mazhar, bir ayna ve âhirete giden 
bir yol açar ki geni şliğini ihataya ve tabire akl ımız kâfi gelmiyor. Yaln ız bu 
kadar deriz:
Nas ıl ki bir saatin saniyeleri ve dakikalar ı ve saatleri ve günleri sayan haf-
tal ık saatin milleri birbirine benzer, birbirini isbat eder. Saniyelerin hareketini 
gören, sair çarklar ın hareketlerini tasdik etmeye mecbur olur. Aynen öyle de 
1 O, her şeyin encam ve nihayetine hâkim, var ı yok yoku da var eden bir ‘Âhir’dir.
2 O, vücudu varl ığın her sat ır, her kelimesinde netlerden daha net, apaç ık okunan bir ‘Zâhir’dir.
3 “Hesap defterleri aç ıldığı zaman…” (Tekvir sûresi, 81/10)
4 O, her şeyin ötesinde, ötelerin de ötesinde kâinat ve hâdiselerin biricik mercii bir ‘Bât ın’d ır.
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  437
semâvât ve arz ın Hâl ık-ı Zülcelâl’inin bir saat-i ekberi olan bu dünyan ın sani-
yelerini sayan günler ve dakikalar ını hesap eden seneler ve saatlerini gösteren 
asırlar ve günlerini bildiren devirler birbirine benzer, birbirini isbat eder. Ve 
bu gecenin sabah ı ve bu k ışın bahar ı kat’iyetinde fânî dünyan ın karanl ıklı kı-
şının bâkî bir bahar ı ve sermedî bir sabah ı geleceğini hadsiz emârelerle haber 
verir diye, Hafîz ismi ile 1ُīِĈَא×ْĤوَا ُóِİَّאčĤوَا ُóِìْٰźوَا َْوَّلُŶا َĳُİ isimleri; bizim, Hâl ı-
k’ımızdan sordu ğumuz haşir meselesine mezkûr hakikatle cevap veriyorlar.
Hem madem gözümüzle görüyoruz ve akl ımızla anl ıyoruz ki:
•İnsan, şu kâinat a ğac ının en son ve en cemiyetli meyvesi..
•ve hakikat-i Muhammediye (aleyhissalâtü vesselâm)  cihetiyle çekirdek-i aslî-
si..
•ve kâinat kur’ân ının âyet-i kübrâs ı..
•ve ism-i âzam ı taşıyan âyetü’l-kürsisi..
•ve kâinat saray ının en mükerrem misafiri..
•ve o saraydaki sair sekenelerde tasarrufa me’zun en faal memuru..
•ve kâinat şehrinin, zemin mahallesinin bahçesinde ve tarlas ında vâridat 
ve sarfiyat ına ve zer’ ve ekilmesine nezarete memur..
•ve yüzer fenler ve binler sanatlarla techiz edilmi ş en gürültülü ve mesu-
liyetli nâz ırı..
•ve kâinat ülkesinin arz memleketinde Padi şah- ı Ezel ve Ebed’in gayet 
dikkat alt ında bir müfetti şi, bir nevi halife-i arz ı..
•ve cüz’î ve küllî harekât ı kaydedilen bir mutasarr ıfı..
•ve semâ ve arz ve cibâlin kald ırmas ından çekindikleri emanet-i kübrây ı 
omuzuna alan..
•ve önüne iki acîb yol aç ılan, bir yolda zîhayat ın en bedbaht ı ve diğerinde 
en bahtiyar ı..
•çok geniş bir ubûdiyetle mükellef bir abd-i küllî..
1 “O, kendinden ba şka her şeyden (mâsivâ) mukaddem bir “Evvel”; her şeyin encam ve nihayetine 
hâkim, var ı yok yoku da var eden bir “Âhir”; vücudu varl ığın her sat ır, her kelimesinde netlerden 
daha net, apaç ık okunan bir Zâhir; her şeyin ötesinde, ötelerin de ötesinde kâinat ve hâdiselerin biricik 
mercii bir Bât ın; ama hem evveliyeti hem âhiriyeti, hem zâhiriyeti hem de bât ıniyeti birbirinden ayr ı 
olmayan bir Evvel ü Âhir ve bir Zâhir u Bât ın’d ır.” (Hadîd sûresi, 57/3)
438  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
•ve kâinat Sultan ı’nın ism-i âzam ına mazhar ve bütün esmâs ına en câmi 
bir aynas ı..
•ve hitâbât- ı sübhâniyesine ve konu şmalar ına en anlay ışlı bir muhatab- ı 
hâss ı..
•ve kâinat ın zîhayatlar ı içinde en ziyade ihtiyaçl ısı.. ve hadsiz fakr ıyla ve 
aczi ile beraber hadsiz maksatlar ı ve arzular ı ve nihâyetsiz dü şmanlar ı ve onu 
inciten zararl ı şeyleri bulunan bir bîçare zîhayat ı..
•ve istidatca en zengini..
•ve lezzet-i hayat cihetinde en müteellimi ve lezzetleri, deh şetli elemlerle 
âlûde..
•ve bekâya en ziyade mü ştâk ve muhtaç ve en çok lây ık ve müstehak ve 
devam ı ve saadet-i ebediyeyi hadsiz dualarla isteyen ve yalvaran.. ve bütün 
dünya lezzetleri ona verilse, onun bekâya kar şı arzusunu tatmin etmeyen ve 
ona ihsanlar eden Zât’ ı perestiş derecesinde seven ve sevdiren ve sevilen çok 
harika bir mucize-i kudret-i samedâniye ve bir acûbe-i hilkat..
•ve kâinat ı içine alan ve ebede gitmek için yarat ıldığına bütün cihâzât- ı 
insaniyesi şehadet eden…
Böyle yirmi, küllî hakikatler ile Cenâb- ı Hakk’ ın Hak ismine ba ğlanan.. 
ve en küçük zîhayat ın en cüz’î ihtiyac ını gören ve niyaz ını işiten ve fiilen ce-
vap veren Hafîz-i Zülcelâl’in, Hafîz  ismiyle mütemâdiyen amelleri kaydedi-
len.. ve kâinat ı alâkadar edecek ef’âlleri o ismin kâtibîn-i kiramlar ıyla yaz ılan.. 
ve her şeyden ziyade o ismin nazar- ı dikkatine mazhar bulunan bu insanlar, 
elbette ve elbette ve her hâlde ve hiçbir şüphe getirmez ki; bu yirmi hakika-
tin hükmüyle insanlar için bir ha şir ve neşir olacak.. ve Hak ismiyle evvelki 
hizmetlerinin mükâfat ını ve kusurât ının mücâzât ını çekecek.. ve Hafîz ismiyle 
cüz’î-küllî kay ıt alt ına al ınan her amelinden muhasebe ve sorguya çekilecek.. 
ve dâr- ı bekâda saadet-i ebediye ziyafetgâh ının ve şekâvet-i dâime hapishâ-
nesinin kap ılar ı aç ılacak.. ve bu âlemde çok tâifelere kumandanl ık yapan ve 
kar ışan ve bazen kar ıştıran bir zâbit, topra ğa girip her amelinden suâl olun-
mamak ve uyand ırılmamak üzere yat ıp saklanmayacakt ır.
Yoksa, sine ğin sesini i şitip hakk- ı hayat ını vermekle fiilen cevap verdi-
ği hâlde; gök gürültüsü kuvvetinde bekâya ait hadsiz hukuk-u insaniyenin 
mezkûr yirmi hakikatler lisanlar ı ile edilen ve ar şı ve ferşi ç ınlatan dualar ı-
nı işitmemek ve o hadsiz hukuku zâyi etmek.. ve sinek kanad ının intizam ı
DENİZLİ HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------  439
şehadetiyle sinek kanad ı kadar israf etmeyen bir hikmet, bütün o hakikatlerin 
bağland ıklar ı insanî istidâdât ı ve ebede uzanan emelleri ve arzular ı ve o isti-
dat ve arzular ı besleyen kâinat ın pek çok râb ıtalar ını ve hakikatlerini bütün 
bütün israf etmek, öyle bir haks ızlıktır ve imkân haricinde ve zâlimâne bir çir-
kinliktir ki Hak ve Hafîz ve Hakîm ve Cemîl ve Rahîm isimlerine şehadet eden 
bütün mevcudât onu reddeder. “Yüz derece muhâl ve bin vecihle mümteni-dir” derler.
İşte biz Hâl ık’ımızdan haşre dair sordu ğumuz suâle Hak, Hafîz, Hakîm, 
Cemîl, Rahîm  isimleri cevap verip derler:
“Biz, hak ve hakikat oldu ğumuz gibi ve hem bize şehadet eden mev-
cudât ın tahakkuku misillü, ha şir hakt ır ve muhakkakt ır.”
Hem madem… Daha yazacakt ım, fakat güne ş gibi mâlûm olmas ından 
kısa kestim.
İşte, geçmi ş misallerde ve mademlerdeki maddelere k ıyasen Cenâb- ı 
Hakk’ ın yüz, belki bin esmâs ının kâinata bakan isimlerinin her birisi, nas ıl ki 
mevcudâttaki ayna ve cilveleriyle müsemmâs ını bedâhetle isbat eder; aynen 
öyle de ha şri ve dâr- ı âhireti de gösterirler ve kat’iyetle isbat ederler.
Hem nas ıl Hâl ık’ımızdan sordu ğumuz suâlimize, o Rabbimiz bütün fer-
manlar ıyla ve nâzil etti ği bütün kitaplar ıyla ve müsemmâ oldu ğu ekser isim-
leriyle bize kudsî ve kat’î cevap veriyor; aynen öyle de melâikeleriyle  ve 
onlar ın diliyle daha ba şka bir tarzda dedirir:
“Sizin, zaman- ı Âdem’den beri hem ruhanîlerle, hem bizimle görü şmeni-
zin yüzer tevâtür kuvvetinde hâdiseleri var ve bizim ve ruhanîlerin vücûdlar ı-
na ve ubûdiyetlerine delâlet eden hadsiz emâre ve deliller var. Ve biz, âhiret salonlar ında ve baz ı dairelerinde gezdi ğimizi, birbirimize mutâb ık olarak sizin 
kumandanlar ınız ile görü ştüğümüz zaman söylemi şiz ve daima da söylüyo-
ruz. Elbette bu gezdi ğimiz bâkî ve mükemmel salonlar ve bu salonlar ın arka-
lar ında tefri
ş ve tezyin edilmi ş olan saraylar ve menziller, hiç şüphemiz yoktur 
ki gayet ehemmiyetli misafirleri o yerlerde iskân etmek üzere bekliyorlar. Size kat’î beyan ediyoruz.” diye suâlimize cevap veriyorlar.
Hem madem Hâl ık’ımız, bize en büyük muallim ve en mükemmel üs-
tad ve şaşırmaz ve şaşırtmaz en do ğru rehber olarak Muhammed-i Arabî 
(aleyhissalâtü vesselâm) ’ı tayin etmi ş ve en son elçi olarak göndermi ş. Biz dahi, 
ilmelyakîn mertebesinden aynelyakîn ve hakkalyakîn mertebelerine terakki 
440  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve tekemmül etmek üzere her şeyden evvel bu Üstad ımız’dan, Hâl ık’ımızdan 
sorduğumuz suâli sormakl ığımız lâz ım geliyor. Çünkü o Zât, Hâl ık’ımız tarf ın-
dan her biri birer ni şane-i tasdik olan bin mucizât ıyla Kur’ân’ ın bir mucizesi 
olarak Kur’ân’ ın hak ve kelâmullah oldu ğunu isbat etti ği gibi; Kur’ân dahi k ırk 
nevi i’câz ile o Zât’ ın bir mucizesi olup, O’nun do ğru ve Resûlullah oldu ğunu 
isbat ederek ikisi beraber; biri, âlem-i şehadet lisan ı (bütün hayat ında, bütün 
enbiyâ ve evliyan ın tasdikleri alt ında) diğeri, âlem-i gayb lisan ı (bütün semâvî 
fermanlar ın ve kâinat hakikatlerinin tasdikleri içinde) binler âyât ıyla iddia ve 
isbat ettikleri hakikat-i ha şriye, elbette güne ş ve gündüz gibi bir kat’iyettedir.
Evet, ha şir gibi en acîb ve en deh şetli ve tavr- ı akl ın haricinde bir 
mesele, ancak ve ancak böyle harika iki üstad ın dersleriyle halledilir, 
anlaşılır.
Eski zaman peygamberleri ümmetlerine Kur’ân gibi izahat vermedikle-
rinin sebebi, o devirler be şerin bedeviyet ve tufûliyet devri olmas ıdır. İbtidâî 
derslerde izah az olur.
Elhâs ıl: Madem Cenâb- ı Hakk’ ın ekser isimleri  âhireti iktiza edip ister-
ler; elbette o isimlere delâlet eden bütün hüccetler, bir cihette âhiretin tahak-kukuna dahi delâlet ederler.
Ve madem 
melâikeler  âhiretin ve âlem-i bekân ın dairelerini gördüklerini 
haber veriyorlar; elbette, melâike ve ruhlar ın ve ruhâniyât ın vücûd ve ubû-
diyetlerine şehadet eden deliller, dolay ısıyla âhiretin vücûduna dahi delâlet 
ederler.
Ve madem Muhammed (aleyhissalâtü vesselâm) ’ın bütün hayat ında vahdâni-
yetten sonra en dâimî dâvâs ı ve müddeas ı ve esas ı, âhirettir; elbette o Zât’ ın 
nübüvvetine ve s ıdk ına delâlet eden bütün mucizeleri ve hüccetleri, –bir ci-
hette, dolay ısıyla– âhiretin tahakkukuna ve gelece ğine şehadet ederler.
Ve madem Kur’ân’ ın dörtten birisi ha şir ve âhirettir ve bin âyât ıyla onun 
isbat ına çal ışır ve onu haber verir; elbette Kur’ân’ ın hakkaniyetine şehadet ve 
delâlet eden bütün hüccetleri ve delilleri ve burhanlar ı, –dolay ısıyla– âhiretin 
vücûduna ve tahakkukuna ve aç ılmas ına dahi delâlet ve şehadet ederler.
İşte bak, bu rükn-ü imanî, ne kadar kuvvetli ve kat’î oldu ğunu gör!..
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin son zamanlarda 
Eskişehir’e te şrif ettiklerinde kald ıklar ı ev

Alt ıncı K ısım
Emirdağ Hayat ı
Mukaddime
Denizli A ğır Ceza Mahkemesi’nin beraat karar ı neticesi olarak, Risale-i 
Nur, ekser vilâyet, kasaba ve köylerde yay ılm ış ve Nur talebeleri k ısa bir za-
manda yüz binlerin fevkinde ço ğalm ıştır. Risaleler teksirle ne şre başlanm ış 
ve k ısa bir müddet içinde, 1948 senesi ba şlar ında (23 Ocak 1948) Üstad ve 
talebeleri üçüncü defa olarak tekrar hapse al ınm ıştır.
Evvela üç sene kadar Emirda ğ’da ikamet edebilen Said Nursî, hapisten 
sonra tekrar Emirda ğ’da üç-dört sene kadar kalm ış ve sonra Isparta’ya yer-
leşmiştir. Ve şimdi doksan ya şına yaklaşan ve tebdil-i havaya çok muhtaç 
olan Üstad, ara s ıra Emirda ğ’a gelip ikametgâh ı olan dershane-i Nuriye’de 
kalmaktad ır.
Bediüzzaman Said Nursî’nin Emirda ğı’nda kald ığı evin, çar şıdan 
penceresinin görünü şü
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  445
Şimdilik Emirda ğ hayat ının ilk k ısm ı ki, Afyon hapsine kadar olan safha-
sı, zikredilecek, bilâhare Afyon hapsini müteakip tekrar Emirda ğ’daki haya-
tı, hizmet-i Nuriyesi beyan edilecektir. Emirda ğ’daki hayat ı, evvelki hayat ına 
nisbeten çok daha şâşaal ıdır. Hem, musibet ve ithamlara daha ziyade hedef 
olmuş, daimî tarassuda, hattâ imhaya maruz kalm ıştır. Bununla beraber, Ri-
sale-i Nur geni ş dairede yay ılm ış, üniversite, memurlar ve ehl-i siyaset muhi-
tinde okunmaya ba şlanm ıştır.
Üstad ın Emirda ğ’a nefyinden sonra aleyhinde pek insafs ızca iftiralar ya-
pıldığı ve çok geni ş bir dairede yalanlarla isnadlara giri şildiği münasebetiyle 
ve Nur’lar ın harika ne şri dolay ısıyla bir hakikati, bu mukaddimede beyan 
etmek lâz ım geldi. Şöyle ki:
Bizim, Said Nursî’nin ayn- ı hakikat olan ahvâl ve harekât ve hizmetinde 
görünen harikalar ı beyan etmemizden murad ımız, okuyucular ın nazar- ı is-
tiğrablar ını celbedip –hâ şâ– Bediüzzaman’ ın şahs ını insanl ığın alk ış tufan ına 
tutmak de ğil; belki, onun şahs ını ve hizmetini insafs ızca iftira ve yalanlarla 
lekedar etmek isteyen ve dolay ısıyla Risale-i Nur’un hizmet-i imaniyesine set 
çekmeye çal ışanlar ın mukabilinde Risale-i Nur’un nurlu, müessir ve saadet-fe-
şan hizmetini belirtmek için Kur’ân’ ın bir şâkirdi ve Hazreti Peygamber’in
bir ümmeti ve Allah’ ın bir abdi olarak nâil oldu ğu ikramlar ı zikrediyoruz. 
Din düşmanlar ının bahanelerle taarruzunu ve insafs ız hücumlar ını red ve bir 
mâsumun mâsumiyetini beyan ediyoruz. Hattâ diyebiliriz ki, tarihte Bediüz-zaman gibi hilâf- ı hakikat olarak dü şünce ve mefkûre, hizmet ve gayesinin 
tam z ıdd ında şiddetli itham ve isnadlara maruz kalm ış bir kimse yok gibidir. 
Panzehire zehir isnad etmek gibi, bu milleti ve gelecek nesilleri anar şilikten, 
dinsizlikten, ahlâks ızl
ıktan muhafaza niyet ve harekât ına, s ırf imans ızlıktan 
neşet eden bir dalâlet divaneli ğiyle vatana ihanet, gençli ği irticaya sevk ve 
zehirlemek itham ını yapmak, ne kadar ac ı ve ehl-i insaf ı ağlatacak elim bir 
vaziyet oldu ğu bedihîdir. İşte Bediüzzaman, bir de ğil, yüz de ğil, binler defa 
böyle hilâf- ı hakikat ithamlara dûçar olmu ş bir mâsumdur. Hizmetinde böyle 
olduğu gibi, hususî ahvâl ve ahlâk ı noktas ında da ahlâk- ı hamidenin en müs-
tesna örneklerini ya şatm ış, edep ve iffetin en şâheser numûnelerini nefsinde 
gösterebilmi ş bir nezahet ve hüsn-ü hulk âbidesidir. Hizmetini îfa eden, dahilî 
ve haricî hayat ve ef’âline â şinâ olan talebe ve hizmetkârlar ı olan bizler, en 
yüksek sesimizle ilân ederiz ki:
Üstad ın Kur’ân’dan al ıp ehl-i iman ve insaniyetin istifadesine arz etti ği 
ulûm-u imaniyedeki üstadl ığı gibi, en ince muamelât ve ahvâlinde ve hususî 
446  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hayat ında da Kur’ân- ı Hakîm’in hüsn-ü hulk olarak tarif etti ği ve yüksek bir 
velâyetin tere şşuhât ı olan âsâr ve dâimî yüksek bir huzur görünür. Her zaman 
için her haline nazar- ı dikkat ve ferasetle bakan ehl-i kalb ve erbâb- ı fazilet, 
onun kalb-i münevverinin bir şems-i hakikat ve mârifet halinde şûle-feşan 
olduğunu ve bir derya halinde dâimî temevvücde bulundu ğunu kemâl-i hay-
retle görmekte ve İslâmiyet a ğac ının bu son ve kâmil meyve-i münevveriyle 
zemin ve zaman ın iftihar etmekte oldu ğunu duyurmaktad ırlar.
Ey sû-i niyetleriyle ve kendi menfî ruhlar ına k ıyasla bu ahlâk, edep, iman, 
mârifet ve hakikat âbidesine dil uzatan ve şeytanlar ı dahi utand ıracak dere-
cede iftiralarla bu fazilet timsâlini yok etmeye, tezvire çal ışmış bedbahtlar! Bu 
zâta karşı savurmak istedi ğiniz iftiralar, saçd ığınız zehirler para etmedi. Hak, 
nurunu yakt ı ve parlatt ı; o nur ile âlemleri ziyadar eyledi. Siz ise zelil ve mâ-
nen insaniyetin menfurusunuz. Size yaz ıklar olsun! İnsan libas ını taşıman ız 
dahi sizin için elîm ve fecîdir. Buna ra ğmen sizin için bir necat kap ısı var; o 
kap ıyı çalsan ız belki kurtulursunuz. Said Nursî ahd etmi ş ve ilân etmi ş ki:
“Benim idam ıma çal ışanlar dahi e ğer Risale-i Nur’la imanlar ını kur-
tarsalar, Risale-i Nur’a sar ılsalar; karde şlerim, siz şahit olunuz, ben onla-
ra hakk ımı helâl ediyorum.”  Evet onu mahkûm etmek isteyenlerden ço ğu 
ve ekser aleyhinde bulunanlar, bugün ona dost oldu ğu gibi, tezvir ve iftirada 
bulunan sizler de nedamet etseniz, Nur derslerine kulak verseniz, ümit edilir ki, o şefkat kahraman ı, sizin için, aff ınız için dua eder, niyaz eder. Evet, Said 
Nursî öyle e şsiz bir kahramand ır ki, bu kahramanl ığını harp meydan ında, 
mahkeme sandalyesinde müstebitlere kar şı gösterdiği hâlde, gelin, siz dü ş-
manlar ı ve onu yok etmek için çal ışanlardan Nura müteveccih olanlar ın selâ-
met ve kurtulu şu için el aç ıp gözyaşlar ıyla nas ıl niyaz etti ğini görün ve onun 
yüksek bir tevazu ile, milletin her tabakas ıyla nas ıl kemâl-i şefkatle muame-
lede bulundu ğunu anlay ın, insanl ığın ulvî mertebesini bu zatta seyreyleyin. 
Onun hakk ında senâkâr sözler, takdirler, ehl-i dünyan ın alk ışlanmas ı nev’in-
den değildir; hakikat-i kâinat ın, bu ekmel insana ve insan ın yüksek k ıymetini, 
müslümanl ığın hakikî tezahürünü temsil eden mânevî şahsiyetine kar şı
 olan 
takdir ve tebrikine bir i ştiraktir. Evet, Said Nursî’yi, temsil ve terennüm etti ği 
envâr- ı hakikat itibar ıyla, yaln ız insanl ık değil, belki âlem bütün envâ ve ec-
nâs ıyla alk ışlıyor, tebrik ediyor. Evet, hizmet-i imaniyesini mâzi, müstakbel 
takdir ediyor…
Evet, Said Nursî, Cenab- ı Hakk’ ın mâhiyet-i insaniyede dercetti ği had-
siz envâ- ı kemâlât ın hepsinde en ileri ve en mükemmeldir. Bazen yüksek 
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  447
dağ başlar ında, büyük kayal ıklar aras ında gezer, yaln ız başına, sessiz dola şır, 
bazen ba ğ ve bahçeleri, nebatat ve hayvanat ı temâşâ ve tefekkür edip, son-
ra dönüp, şehre inip, en büyük siyasî içtimalarda, gayet beli ğ ve mâkulâne 
hitabeler, ahlâkî, edebî nutuklar irad edebilen cevval bir ruh hâletini ta şırdı. 
Hürriyetten evvel ve sonra şarktaki hayat ı ve İstanbul’daki feveranl ı hayat ı, 
buna bir şahittir. Bir yanda Şarkî Anadolu’da, a şiretler aras ında seyahatle 
onlara ahlâkî ve imanî dersler, ö ğütler verirken; di ğer yanda, Şam’da allâ-
melere, siyaset-i İslâmiye noktas ında en keskin ve isabetli görü ş ve teşhislerle 
müslümanlar ın terakki ve kemâlât ının esaslar ını tespit edip, üç yüz elli milyon 
müslüman ın saadetinin fecr-i sad ıkını haber veriyordu. Hem, Me şrûtiyet za-
man ında Meclis-i Meb’usâna hitabesi ve gazetelerdeki makaleleriyle, Kur’ân’-
ın kudsî kanun-u esasîsinin vaz ve tatbikinin millet-i İslâmiye’ye iki cihan ın sa-
adetini kazand ırıp hakikî kemâlât ve terakkiye medar olaca ğını hayk ırıyor ve 
bu efkâr ının Divan- ı Harb-i Örfî ’de de kahramanca müdafaas ını yap ıyordu.
İşte, bir nebze beyan edilen ahvâli ve hizmetleri delâletiyle, bu harika 
zat, âdetâ muhtelif istidat ve ayr ı ayr ı zekâ ve kabiliyetlerden müte şekkil bir 
cemaat mâhiyetinde idi. İslâmiyet’in zuhurundan itibaren bin üç yüz y ıl için-
de gelip geçen ve İslâmiyet şecere-i nuraniyesinin çe şitli çiçek ve meyveleri 
olarak as ırlar ı tezyin eden umum ehl-i hak ve zekâvetin kemâlât ve güzellikle-
rine sahip olmu ş, nişan ve formalar ını takm ış gibiydi. Sanki ulûm ve maârif-i 
İslâmiye bu zat vas ıtas ıyla yeni ba ştan ihya ediliyordu.
Büyük peygamberin ders ve ir şad ıyla hakikate ula şan ve kemâlâtta terak-
ki eden ve her biri cemaat-i İslâmiye’den bir tâifeyi daire-i tenvir ve ir şad ında 
yürüten kudsî üstadlar, âlim ve müçtehidler, ayr ı ayr ı meslek ve ilimlerine bu 
zât ı vâris tâyin etmi şler gibi, mâzinin bütün mehâsin ve meziyetlerini giyine-
rek asr ımızda ortaya ç ıkan bu harika-y ı zaman Said Nursî Hazretleri, böylece, 
Kur’ân nam ına Risale-i Nur’la giri ştiği dinî hizmet ve cihad- ı mânevîsiyle, bir 
cemaatin, yüksek bir heyetin, belki muazzam bir ordunun yapabilece ği va-
zifeleri, küllî hizmetleri, izn-i ilâhî ile yapm ıştır. İslâmiyet nurundan ve iman 
kardeşliğinden gelen bir kuvvet ve rab ıta ile teşkil ettiği Nur şâkirtleri şahs- ı 
mânevîsi, ehl-i dalâletin cemaatle hücumuna mukabil ç ıkm ış, bu sûretle mü-
minlerin nokta-y ı istinad ı, k ızıl tehlikenin bu vatan ı istilâs ına karşı Kur’ânî bir 
sed ve âlem-i İslâm’ ın kahraman Türk milletine eskisi gibi muhabbet, uhuvvet 
ve ittifak ının medar ı olmuştur.
Evet, Said Nursî, gayet cami bir istidada mâlik bir zatt ır. Bu istidatlar ın 
hepsinde çok ileri gitmi ştir. Cüz ile küllü, âfâk ın en geni ş dairesiyle enfüsî
448  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
dairesini, meselâ zerreyle Samanyolu’nu, beraberce dikkatle tetkik eder, on-
lardaki envâr- ı tevhidi görür, gösterir ve isbat eder. Bir yandan âlem-i İslâm 
ve insaniyete uzanan küllî hizmet-i imaniye ile me şgul, bir yandan inzivâ ha-
yat ı geçirerek kalem-i kudretin mektubat ı olan f ıtrat ın antika eserlerini, sanat- ı 
ilâhiyenin mucizelerini temâ şâ ve tefekkürle kitab- ı kâinat ı mütalâa eder ve 
böylece her gün bu müteaddit ulvî vazifeleri yaparak mârifet-i ilâhiye ve hu-zurun nihayetsiz ezvâk ve envâr ında terakki eder.
İşte bu hâlet-i ruhiye ve ahvâl-i kudsiye, Üstad ın hayat ının her safhas ında 
müşâhede edildi ği gibi, Emirda ğ’da geçirdi ği hayat ı da hep bu mezkûr mânâ 
ile doludur. Lâhikalardaki mektuplarda bir derece beyan edilmi şse de nâk ıs-
tır. Bu Tarihçe’de, ancak denizden bir katrecikle iktifa edilmi ştir.
f
Said Nursî’nin Denizli Hapsinden 
Tahliyesi ve Emirda ğ’a Nefyi
Denizli A ğır Ceza Mahkemesinin Haziran 1944 beraat karar ı ile hapisten 
tahliye olunan Nur talebeleri memleketlerine gitmi şler. Üstad ise, Ankara’dan 
bir emir al ıncaya kadar Denizli’de Şehir Otelinde kalm ıştır. Risale-i Nur tale-
belerinin hapsi ve muhakemeleri münasebetiyle, Denizli halk ı Risale-i Nur’la 
alâkadar olmu ştur. Adliyede iki-üç zat, mahkeme safahat ı esnas ında Nur’lara 
yak ından alâkadarl ık göstermi şler ve Denizli’de ne şrine çal ışmışlard ır. Bilâha-
re Nur dairesinde “hâkim-i âdil” unvan ıyla an ılan mahkeme reisi ve âzâlar ı 
ve hizmetleri dokunan hamiyet-perverler, âdilâne karar ve gayretleriyle bütün ehl-i iman ın süruruna vesile olmak gibi mânevî ve ebedî, parlak bir makam 
kazanm ışlard ır.
f
Said Nursî, Denizli’de iki ay kald ıktan sonra, Afyon vilâyetinin Emirda ğ 
kazas ında ikamete memur edilir. Emirda ğ’a 1944 senesi A ğustos ay ında nef-
yedilir. İlk önce on be ş gün kadar bir otelde kal ır, sonra kira ile bir eve yerle-
şir; ev kiras ını da kendisi verir.
Emirdağ’daki hayat ı şöyle hülâsa olunabilir:
Daimî tarassut alt ındad ır. Mahkemeden beraat kazanmas ı ve eserlerinin 
iade edilmesine ra ğmen, serbest b ırak ılm ış değildir. Eskisinden daha ziyade 
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  449
kontrol ve mütemadiyen pencere ve kap ısından nezarete mâruzdur. Mek-
tuplar ında da beyan etti ği gibi, Denizli hapsinin bir ayl ık s ıkıntısını bazen bir 
günde Emirda ğ’da çekiyordu. Üstada yap ılan bed muameleler ve tak ınılan 
tav ır, Emirda ğ ahalisince yak ından bilinmektedir. Denizli Mahkemesi’nin be-
raati üzerine, mahkeme eliyle Nur’lar ın intişarına ve Said Nursî’nin hizmet-i 
imaniyesine sed çekemeyen gizli dinsizlik komiteleri, bu defa ba şka yollardan 
idarî makamlar ı evhamland ırıp aleyhe geçirerek, hattâ imhas ına kadar çal ışı-
yorlard ı. Bu plân kat’î idi.
Bir bekçi, kap ısı önünden ayr ılmazd ı. Üstad ile görü şebilmek pek mü şkül-
dü. Emirda ğ’da ilk defa Üstadla yak ından alâkadar olan “Çal ışkanlar Hane-
dan ı”, kasabalar ına nefyedilen bu âlim ve fâz ıl ihtiyar zâta yak ından dostluk 
göstermişler, hizmetine ko şmuşlar, s ırf lillâh için olan bu irtibatlar ını sû-i tefsir 
edenlerin yalan ve tezvirat ına ald ırmayarak alâkalar ını gevşetmemişlerdi. Ça-
lışkanlarla beraber Emirda ğ’da birçok sad ık müminler Nura talebe olmu şlar, 
Üstad ın hizmet-i Nuriyesine i ştirak etmi şler1(Hâşiye-1) Nur Risalelerini okuyup 
yazmaya ve etrafa ne şre başlam ışlard ı. Üstad ın Emirda ğ’da ikametinden son-
ra, Risale-i Nur’un dersleriyle halk ın mühim bir k ısm ının ilim, iman, ahlâk ve 
fazilet bak ımından terakki etti ği herkesçe mâlûm oldu ğu gibi, resmî zatlar ın 
ikrar ıyla da sabittir.2(Hâşiye-2)
Emirdağ talebeleri, Üstad ın Emirda ğ’daki hayat ına dair diyorlar ki:
“Üstad, Emirda ğ’da daimî tarassut alt ında bulunuyordu. Aç ık havalar-
da, gezmeye ç ıkard ı. Üstad ın, bahar ve yaz mevsimlerinde mutlaka k ırlara 
çıkmak âdeti idi. Yaln ız başına gider, birkaç saat kal ır, sonra evine döner-
di. K ırlara ç ıktığı zaman, çok defa arkas ından takip ettirilirdi. Bazen bekçiler, 
bazen jandarmalar takip ederdi. Hattâ bir defa arkas ından kur şun att ırılm ış, 
fakat isabet etmemi ştir. Birgün bir resmî memur, arkas ından koşarak, “D ışarı 
çıkmak yasak! Ba şına bere koyamazs ın, sar ık saramazs ın!” diye mütehakki-
mâne ve mütecavizane ifadeler kullanm ış, Üstad da geriye dönmü ştür. Bu 
tarz muameleler çoktur.”
1 (Hâşiye-1) Bugün Emirda ğ halk ı, umumiyetle, Nur’lara dost ve taraftard ır. Pek çok talebesi 
vard ır. Emirda ğ’da ve civar köylerde Nur dersleri okunmaktad ır.
2 (Hâşiye-2) Üstad Said Nursî, Emirda ğ’ı bir dershane-i Nuriye mânâs ında kabul etti ğini söy-
ler. Sav, Barla, Emirda ğ, Eflâni gibi Nur’lar ın ekseriyetle yay ılıp okundu ğu kasaba ve köy-
leri, birer dershane-i Nuriye unvan ıyla yâd eder. Ve kendi Nurs köyü gibi sa ğ ve ölü umum 
ahalisine, mâsum çocuklar ve mübarek han ımlar ına dua eder, mânevî kazanc ına hissedar 
eder.
450  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad ın Emirda ğ’daki hizmeti ve me şgalesi, ba şka yerlerde oldu ğu gi-
bi, yaln ız bir vazifeye münhas ır değildi. Gerek Lâhikalardaki mektuplardan, 
gerek ziyaretine gelen dostlar ın ve eski ilim arkada şlar ı ve talebelerinin ihba-
rından ve gerekse de kendine yak ından alâkadar olan talebe, kom şu ve halk-
lar ın müşahedat ından anla şılıyor ki, hakka müteveccih, hakikatten nebean 
eden müteaddit hizmetleri, vazifeleri vard ı ve her bir günde de bu vazifeleri-
ni ifaya çal ışırdı. Hakâik-i Kur’âniye nurlar ı olan “ Sözler”, “Lem’alar”  gibi 
eserlerini telif, tashih ve ne şirle meşgul olmakla beraber, kelimât- ı kudret olan 
masnuat ve mevcudat ı seyir ve temâ şâya, kitab- ı kâinat ı mütalâaya çok mü ş-
tâk idi. Zemin yüzünde yaz ılan, bahar sayfas ında teşhir edilen rahmet ve hik-
metin mucizeli eserlerini, e şcar ve nebatat ve hayvanattaki sanat- ı ilâhiyenin 
harikalar ını, simalar ında par ıldayan tevhid sikkelerini okumaya ziyadesiyle 
meftun idi. Böylece, hakâik-i imaniyenin, mârifetullah ın nihayetsiz ufuklar ın-
da hakkalyakîn mertebesinde kanat aç ıp geziyordu.
Esasen, Kur’ân’dan ald ığı mesleğinin bir esas ı, tefekkürdür. Eserlerinde 
insan ı daima tefekküre sevk eder ve tefekkürü ders verir. İlim ve tefekkür ile 
kazan ılan mârifet-i ilâhiyenin, ruh için kâinat vüs’atinde bir geni şlik temin et-
tiğini ve 1ٌïِèوَا ُįَّĬأَ ĵٰĥَĐ ُلُّïَÜ  ٌÙَĺاٰ ُįَĤ ْءٍĹَü ِّģכُ ĹِĘوَ“ Her bir şeyde Sâni-i Vâhid’e 
işaretler, delil ve âyetler bulundu ğunu”  ifade eder; َאدَةِ×ِĐ ْīِĨ ٌóْĻَì ٍÙَĐَאø ُóَכُّęَÜ 
2ٍÙَĭَø sırrına göre hareket ederdi.
f
Üstad’ ın Emirda ğ’da Zehirlenmesi
Bir siyasî memurun i ğfali ve “İmhas ı için yukar ıdan emir ald ık.” demesi-
ne aldanan bir bekçiba şı, Üstad ın penceresine geceleyin merdivenle ç ıkarak 
yemeğine zehir atm ış; ertesi gün Üstad zehirlenerek k ıvranmaya ba şlam ıştır. 
Zehirin tesiri çok azîm oldu ğu hâlde, kendisi: “Cevşenü’l-Kebir gibi evrâd- ı 
kudsiyelerin feyziyle ölümden muhafaza olunuyorum. Fakat hastal ık, ız-
tırap çok şiddetlidir.”  derdi. Bir hafta kadar aç, susuz denecek bir hâlde 
perişan bir vaziyette inlemi ş, sonra biiznillâh şifa bulup, tekrar tashihat gibi 
Risale-i Nur vazifeleriyle i ştigale başlam ıştı. Bu şiddetli hastal ık zamanlar ında 
1 “Bütün her şeyde Allah’ ın varl ık ve birliğini gösteren bir âyet (i şaret) vard ır.” (Bkz.: el-Esfehanî, el-Eğâ-
nî 4/39; el-Kalka şendî, Subhu’l-a’ şâ 12/413; el-Üb şeyhî, el-Müstatraf  1/16, 2/280)
2 “Bir saat tefekkür, bir sene ibadet hükmüne geçer.” el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/423; el-Kurtubî, 
el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân  4/314; Aliyyülkârî, el-Masnû’  s.82.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  451
asla namazlar ını terk etmedi. Yaln ız ikinci ve üçüncü zehirlenmek zaman ında 
tahammülü gayr-i kabil bir hastal ıkta iki-üç gün farz ını yatağında ancak k ıla-
bildi.
Ölüm tehlikesi geçirdi ği günlerde, bir gece sabaha kadar yan ında nöbet 
bekleyip gözya şlar ı içinde Üstada dikkat eden iki talebesi diyor: “Sabaha ya-
kın, gözleri kapal ı olduğu hâlde do ğruldu, ellerini dergâh- ı ilâhîye aç ıp yavaş 
bir sesle, birkaç kelime ile Risale-i Nur hizmetinin inki şafına ve talebelerinin 
selâmetine dua etti. Sonra bay ılm ış vaziyette yata ğa düştü.”
Hizmetini, s ırayla iki-üç genç talebesi îfâ ederdi. Bir müddet onlar da 
men edilmi şse de, çal ışkan talebeleri, hizmetinden asla vazgeçmeyerek yük-
sek bir fedakârl ık gösterdiler.
Emirdağ’ın resmî büyük bir memuru, bilâhare Nurun kahraman bir ta-
lebesi olan arkada şına, “Gizlice Said Nursî’nin imhas ı için, gizli bir plân ve 
emir var.” demi ştir. İşte, Üstada yap ılan bütün muameleler, böyle bir plân ın 
neticesi olarak cereyan etmi ştir. Bir-iki defaya münhas ır değil, uzun seneler 
müddetince daimî oldu ğu için, yap ılan zulüm, tarassut ve mânevî bask ı çok 
elîm ve ac ı idi.
Üstad, ilk iki sene Çar şı Camii’ne gider, cemaate i ştirak ederdi. Ekser 
günler ikindi namaz ını camide k ılar ve yats ıya kadar orada kal ır, sonra evine 
gelirdi. İki sene böyle devam etti. Sonra kaymakam, “ İnsanlarla görü şüyor.” 
diye camiden men etti. Emirda ğ’da ikameti zaman ında başta Isparta olarak 
çok yerlerde Nur Risaleleri el yaz ısıyla çoğalt ılıyordu. Risaleleri okuyup müs-
tefid olanlardan Üstad ı görmeye gelenler pek çoktu. Fakat ziyarete gelenler-
den az bir k ısm ı görüşebilmeye muvaffak olurdu. Daha ziyade Risale-i Nur’a 
kemâl-i sadakatle ve ihlâsla hizmet etmeye kabiliyetli olanlar ve s ırf lillâh için 
muhabbet ve uhuvvet ta şıyanlar görü şebilir, Üstad ın dersini, sohbetini din-
leyebilirdi. Üstad, muhtelif istidatta olan her ziyaretçinin derece-i fehim ve idrakine göre konu şur, nazarlar ı Risale-i Nur’a ve hizmet-i imaniyeye çevirir, 
Risale-i Nur hakikatleriyle imana hizmetin bu millete maddeten ve mânen en büyük menfaatleri temin edece ğini dâvâ ve izah ederdi. Gelen ziyaretçiler, 
muhtelif halk tabakalar ından, gençlerden, ehl-i ilimden idi. Denizli beraatin-
den sonra memurlar aras ında büyük intibah olmu ş, Nur’a talebe olanlar ço-
ğalm ıştı.
f
452  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad, Gelenlerle Ne Konu şurdu?
Hemen umumiyetle, Risale-i Nur hizmetinin yegâne maksad ı olan ima-
nın kuvvetlenmesinin, vatan ve milleti tehdit eden dinsizlik ve komünistlik 
tehlikesine mâni oldu ğunu.. şimdi en elzem vazifenin, fertlere ve cemiyete 
düşen hizmetin iman ı kurtarmak ve kuvvetlendirmek bulundu ğunu.. zaman ın 
en büyük dâvâs ının Kur’ân’a sar ılmak oldu ğunu, Risale-i Nur bütün kuvvetiy-
le bu meseleye hasr- ı nazar etti ğinden, vatan ve millet dü şmanlar ı, gizli dinsiz-
ler, bahanelerle hücuma geçip aleyhte tahriklerde bulunduklar ını.. “Fakat biz 
müspet hareket etmeye mecburuz. Elimizde Nur var, siyaset topuzu yok. Yüz elimiz de olsa, ancak Nur’a kâfi gelir” diyerek Nur’un din dü şmanlar ını mağ-
lûp edece ğinden, müspet hareket etmenin atom bombas ı gibi tesiri bulundu-
ğundan, Risale-i Nur’un siyasetle hiçbir alâkas ı bulunmad ığını.. mesleğimizin 
en büyük esas ının ihlâs oldu ğunu.. r ızâ-y ı ilâhîden ba şka hiçbir maksat ittihaz 
edilemeyece ğini.. Nur’un kuvvetinin i şte bu oldu ğunu.. ihlâsla, müspet hare-
ket etmekle inâyet ve rahmet-i ilâhiyenin Risale-i Nur’u himaye edece ğini… 
ilâ âhir, beyan ederdi.
Üstad’ ın dersini ve sohbetini dinleyenleri i şhad ederek diyebiliriz ki:
Üstad’ ın bir dersi, bir sohbeti, çok gençler için vesile-i necat oldu ğu gibi, 
Risale-i Nur’a fedakârâne hizmet için de bir menba- ı istinad olurdu. Nura 
hizmet eden fedakâr talebelerin ekserisi böyle bir veya birkaç defa Üstad ın 
dersinde, ikaz ında haz ır bulunmu ştur. Emirda ğ’da iken, Ankara’ya Nur hiz-
meti için gönderdi ği bir talebesi, hâl-i âleme bakarak, “Bu insanlar ne zaman 
Nur hakikatlerini dinleyecek, kal ın zulmet perdeleri nas ıl y ırtılacak, mânevî 
karanl ıklar nas ıl izale olacak?” diye ümitsizli ğe düşer. Sonra birgün Emirda ğ’a 
Üstad’ ın yan ına döndü ğü zaman, o büyük Üstad der:  “Vazifemiz hizmettir. 
Muvaffak olmak, insanlara kabul ettirmek, Cenab- ı Hakk ın vazifesidir. 
Biz vazifemizi yapmakla mükellefiz. Sen orada, ‘Bu insanlar ne zaman Risale-i Nur’u dinleyecekler?’ diye ümitsizli ğe düşme, merak etme. Kati-
yen bil ki, mele-i âlân ın hadsiz sakinleri, bugün Risale-i Nur’u alk ışlıyor-
lar. Onun için, hiç ehemmiyeti yok. K ıymet, kemiyette de ğil, keyfiyettedir. 
Bazen bir halis ve fedakâr talebe, bine mukabildir.”
 diyerek yeisini giderir.
Üstad, k ırlara ilk önce yaya olarak ç ıkard ı. Sonra faytonla gezmeye ba ş-
lam ıştır. Ücretsiz birgün dahi arabaya bindi ği görülmemi ştir. Biz kendisine 
ancak masraf ını idare edecek derecede fiyat ını söyler, “Bunun burada fiyat ı 
budur.” derdik. Mutlaka bizim söyledi ğimizden fazlas ını bize verir ve “Fiyat ını 
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  453
vermezsem olmaz. Nas ıl mukabilini vermedi ğim bir lokma hediye beni hasta 
ediyor; bunun da ücretini vermeliyim ve vermeye mecburum.” derdi. Daha ziyade bahar, yaz ve güz mevsiminde gezer, k ışın da ara s ıra k ıra ç ıkard ı.
Emirdağ’ın dört taraf ı aç ıklıktır. Buralarda Nur’lar ın tashihine çal ıştığı 
müteaddit dershaneleri vard ır. Emirda ğ’a yerleşmesinden itibaren daimî ta-
rassut alt ında bulundu ğundan ve k ırlara ç ıktığı zamanda çok defa jandar-
ma ve bekçilerle takip edilmesinden dolay ı yaln ız gezer, yaln ız oturur, yaln ız 
çal ışırdı. Tâ 1947 senesine kadar böyle devam etti. Yaln ız faytonunu idare 
eden bir talebesi, yolda refâkat eder, oturdu ğu zaman yaln ız başına kal ırdı. 
Kırlarda ekseriyetle tashihatla me şgul oluyordu. Bir müddet el yaz ılar ını tas-
hihle vakit geçirirdi. Sonra Isparta ve İnebolu’daki fedakâr talebeleri, birer 
teksir makinesi elde ederek Nur mecmualar ını çoğaltmaya ba şlad ılar. Üstad, 
bundan sonra tashih için kendisine gelen mecmualar ı tashihe ba şlad ı. Üstad, 
Nur’lar ın yaz ılmas ına, teksirine çok ehemmiyet verirdi. “Risale-i Nur, bu asr ı 
ve gelecek as ırlar ı tenvir edecek olan bir mucize-i Kur’âniye’dir.”  deyip, 
Nur’a ait hizmeti, zaman ın en büyük meselesi olarak kabul eder, bu ehemmi-
yetle davran ırdı.
Üstad süratli bir yaz ıya ve hüsn-ü hatta mâlik olmad ığı için, Risale-i Nur’
un makbul, bereketli ve nurlu her günkü hizmetine, o da tashihatla i ştirak 
ederdi. Saatlerce çal ışır, yorulmak nedir bilmezdi. Nur hizmetlerinin ifas ı, Üs-
tad için mânevî bir g ıda hükmünde idi. Bilhassa şiddetli hastal ıklı zaman ında 
dahi çal ışmas ı görülüyordu. Hayat- ı içtimaiyeden çekilmi ş olup kimseyle gö-
rüşmez; muhabereden de men edildi ğinden, insanlar ın cemaatlerinden gelen 
ünsiyet ve tesellîden mahrum idi. Fakat o, bu yokluk içinde tükenmez bir varl ığa kavuşmuştu. Rahmet-i ilâhiye ona Nur’lar ı ihsan etmi şti. Evlâd ü iyâl, 
mal-mülk, hiçbir şey ve yeryüzünde taht- ı temellükünde bir kar ış yeri yoktu. 
Yaln ız bir Risale-i Nur’u vard ı. Herşeyi o idi. Sevinci, medâr- ı tesellîsi o idi. 
Bütün istidatlar ı ile Nur’lara müteveccih idi. F ıtrî vazifesini, Nur’lar ın ders ve 
taallümü ile insanlara ne şri biliyordu.
Üstad’ ın sözlerindeki halâvet ve hitab ındaki belâgat fevkalâdedir. Gezinti 
esnas ında rastlad
ığı insanlar aras ında her s ınıf halk bulundu ğu gibi, bilhassa 
dağlarda, k ırlarda, ormanlarda ziraat ve ticaretle u ğraşan halktan pek çokla-
rıyla görüşmüş ve sohbet etmi ştir. Üstad’ ın geniş, küllî hizmet-i Kur’âniye’sin-
den sarf- ı nazar, faraza bütün me şgalesi ve hizmeti e ğer sohbetine ve görü ştü-
ğü insanlara olan ders ve ir şad ına münhas ır olsa dahi, yine emsâlsiz denecek 
kadar büyük ve müessir bir hizmettir. Kendilerinin bu sahadaki hizmetleri çok 
454  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
muazzamd ır. Barla’da bulundu ğu müddetçe talebeli ğine, karde şliğe ve âhiret 
hemşireliğine kabul etti ği erkek ve kad ınlar gibi, Emirda ğ ve civar köylerde 
de pek çok âhiret hem şireleri, talebeleri ve karde şleri vard ı. Bilhassa mâsum 
çocuklarla alâkadarl ığı pek ziyadedir.
Üstad’ ın iffet ve istikametteki hudutsuzlu ğu, bilmüşâhede sabittir ve in-
kâr ı gayr-i kabildir. Hayat ı boyunca, han ımlarla konu şmaktan, nazar ıyla dahi 
meşgul olmaktan şiddetle içtinab etmi ştir. Bir mektubundan anla şıldığı gibi, 
gençliğinde dahi iffet ve istikametin zirve-i müntehas ında oldu ğu, onu yak ın-
dan tan ıyan ve hayat ına âşinâ olanlar ın müşâhedeleriyle sabittir.
Bütün ahali, Üstad’ ın numûne-i imtisâl iffet ve istikametini görerek, ken-
disine uhrevî ve mânevî alâkadarl ık gösterirlerdi. Üstad, âhiret hem şireliğine 
kabul etti ği han ımlara ve mânevî evlât ve talebeleri addetti ği mâsum çocukla-
ra çok dua ederdi. Kad ınlar ın şefkat kahraman ı olduğunu; bu zamanda, İslâm 
terbiyesi dairesinde hareket etmenin elzem oldu ğunu, yeti şen mâsum evlât-
lar ının uhrevî hayatlar ından mesul ve e ğer dindar yeti ştirebilirlerse hissedar 
bulunduklar ını kendisinin çok hasta ve peri şan olup dua etmelerini istedi ğini, 
ihtiyar han ımlara dua etti ğini, genç han ımlardan da namaz ını kılanlara dua 
edip âhiret hem şiresi kabul edece ğini k ısaca söylerdi. Ve zaten fazla konu ş-
mazd ı. Mübarek tâife-i nisa, Said Nursî’nin yüksek bir ehl-i hak ve hakikat 
olduğunu, kalblerinin safvetiyle hissederlerdi.
Üstad’ ın mâsum çocuklarla sohbet ve muhaveresi ise çok ibretli ve saa-
detlidir. Emirda ğ ve civar ı köylerinde, yan ına gelen mâsumlara büyükler gibi 
ehemmiyet verip, kalben onlara müteveccih olurdu. “Evlâtlar ım, siz mâ-
sumsunuz, daha günah ınız yoktur. Ben çok hastay ım, bana dua ediniz; 
sizin duan ız makbuldür. Ben sizi mânevî evlâtlar ım ve talebelerim olarak 
duama dahil ettim.”  derdi. O çocuklar, gözlerinden akan muhabbet nurlar ıy-
la Üstad’ ı selâmlarlar, Üstad, gafil büyüklerden ziyade onlara samimî ve ciddî 
selâm ederdi. Ve “Bunlar istikbalin Nur talebeleridir. Bana olan bu alâka ve teveccühlerinin sebebi ise: Mâsum ruhlar ı hissediyor ki, Risale-i Nur, onlar ın 
imdad ına gelmiş. Ben de o Nur’un bir tercüman ı olmam hasebiyle, gayr-i ih-
tiyarî bu fedakârâne muhabbet ve alâkay ı gösteriyorlar.” derdi
Üstad, yan ına gelen gençlere de, daima Nur derslerini okumalar ını,
zaman ın ahlâks ızlık tehlikelerinden sak ınmalar ının büyük menfaat ve saade-
tini onlara telkin ederek, namaz k ılmalar ının lüzumunu ihtar ederdi. Bu tarz-
daki dersinden, belki binlerce gençler intibaha gelmi şlerdir.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  455
Yine k ırlarda ve yollarda rastlad ığı memur ve i şçilere, her birisine müna-
sip ders verir, namaz k ılmalar ının ehemmiyetini söyler ve o zaman dünyevî 
meşgalelerinin âhiret hesab ına geçece ğini telkin ederdi. Bilhassa bu nev’i der-
si, “Din, terakkiye mânidir.” diyenlerin fikirlerinin ancak birer hezeyan oldu-ğunu gösterir. Bilâkis, hem o insan için, hem vatan ve millet için iman nuruna 
mazhar olmak, maddî-mânevî saadet ve terakkiyi temin eder. Namaz ını kılıp 
istikametle hareket etti ği takdirde dünyevî çal ışma ve gayretinin âhiret hesa-
bına geçip ebedî saadet ve nurlar ı netice vermesi dü şüncesi, ne kadar o vazi-
feyi iştiyakla severek yapmay ı temin edece ği mâlûmdur. İşte bu hakikati, bü-
tün memurlar, sanatkârlar ve esnaf rehber ittihaz etmeli. Ve bu ders, umuma telkin edilmelidir. Bu zikredilen bahis, deryadan bir katre nev’inden Üstad ın 
saymakla bitmeyen millete menfaattar hizmetinden bir cüzdür. İslâmiyet’e ir-
tica, müminlere mürteci diyenlere yaz ıklar olsun!
1(Hâşiye)
f
1 (Hâşiye) Dinî farzlar ını yerine getirmek sûretiyle dünyevî çal ışmalar ın da bir ibadet hükmüne 
geçtiğine dair Üstad ımız’ın yan ına gelenlere verdi ği derslerden birkaç numûne:
    1- Üstad ımız Bediüzzaman Hazretleri ile birlikte, bir gün, Eski şehir’deki Y ıldız Oteli’nde 
bulunuyorduk. Şeker fabrikas ından yan ına gelen birkaç i şçi ve ustaba şına k ısaca dedi: 
“Siz farz namazlar ınızı kılsan ız, o zaman, fabrikadaki bütün çal ışmalar ınız ibadet hükmüne 
geçer. Çünkü milletin zarurî ihtiyac ını temin eden mübarek bir hizmette bulunuyorsunuz.”
    2- Yine bir gün, E ğridir yolu alt ında oturmu ş “Rehber’i” okuyorduk. Tren yolunda çal ı-
şan birisi geldi. Ve Üstad, ona da ayn ı şekilde: Feraizi eda edip, kebairden çekilmek şart ıy-
la; bütün çal ışmalar ının ibadet oldu ğunu, Çünkü: On saatlik bir yolu bir saatte kestirmeye 
vesile olan tren yolunda çal ıştığından mü’minlere, insanlara olan bu hizmetin bo şa gitme-
yeceğini, ebedî hayat ında sevincine medar olaca ğını ifade etmi ştir.
    3- Yine bir gün vaktiyle Eski şehir’de, tayyareciler ve subaylar ve askerlere de aynen şu 
dersi vermi şti: “Bu tayyareler, bir gün İslâmiyet’e büyük hizmet edecekler. Farz namazlar ı-
nızı kılsan ız, k ılamad ığınız zaman kaza etseniz asker oldu ğunuz için her bir saatiniz on saat 
ibadet; hususan hava askeri olanlar ın bir saati, otuz saat ibadet sevab ını kazand ırır. Yeter 
ki kalbinde iman nuru bulunsun ve iman ın lâz ımı olan namaz ı îfâ etsin.
    4- Hem Barla, hem Isparta, hem Emirda ğ’da çobanlara derdi: “Bu hayvanlara bakmak, 
büyük bir ibadettir. Hattâ, baz ı peygamberler de çobanl ık yapm ışlar. Yaln ız, siz farz nama-
zınızı kılınız, tâ hizmetiniz Allah için olsun.”
    5- Yine bir gün, E ğridir’de, elektrik santral ının inşasında çal ışan amele ve ustaya: “Bu 
elektriğin umum millete büyük menfaati var. O umumî menfaattan hissedar olabilmeniz 
için, farz ınızı kılınız... O zaman bütün sa’yiniz, uhrevî bir ticaret ve ibadet hükmüne geçer.” 
demiştir.
    Bu nev’iden onbinler misaller var.
Daimî hizmetinde bulunan talebeleri
456  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad’ ın, Emirda ğ’daki İkameti S ıras ında O’nun 
ve Talebelerinin Yazd ığı Mektuplardan Bir K ısm ı
Emirdağ’daki karde şlerime,
Benim hakk ımda evham edenlere deyiniz ki:
Biz, hizmet etti ğimiz bu adam ın yirmi senelik hayat ının bütün mahrem ve 
gayr-i mahrem mektuplar ını ve kitaplar ını ve esrar ını hükûmet şiddetli tahar-
riyatla elde etti. Dokuz ay; hem Isparta, hem Denizli, hem Ankara adliyeleri tetkikten sonra, birtek gün cezay ı, birtek talebesine vermeyi mûcip bir madde 
–beş sand ık kitaplar ında ve evraklar ında– bulunmad ı ki, hem Ankara ehl-i 
vukufu, hem Denizli Mahkemesi ittifakla beraatine karar verdiler.
Hem, bu zarurî i şlerini ihtiyarl ığına hürmeten gördü ğümüz adam, mah-
kemece dâvâ etmi ş ve bütün haz ır arkadaşlar ını şahit gösterip, tasdik ettirmi ş 
ki: Yirmi senedir hiçbir gazeteyi ve siyasî eserleri ne okumu ş, ne sormu ş, ne 
bahsetmi ş; ve on senedir, hükûmetin iki reisinden ve bir vali ve bir mebu-
sundan ba şka hiçbir erkân ı ve büyük memurlar ını bilmiyor ve tan ımıyor ve 
tan ımaya merak etmemi ş. Ve üç senedir Harb-i Umumî’yi ne sormu ş, ne bil-
miş, ne merak etmi ş, ne radyo dinlemi ş. Ve inti
şar eden yüz otuz telifat ından, 
yirmi sene zarf ında yüz bin adam ın dikkatle okuduklar ı hâlde ne idareye, ne 
âsâyişe, ne vatana, ne millete hiçbir zarar ı, hükûmet görmemi ş. Beş vilâyetin 
dikkatli zab ıtalar ı ve taharri memurlar ı ve mahkeme i şiyle iştigal eden üç vilâ-
yetin ve merkez-i hükûmetin dört adliyelerinin a ğır ceza mahkemeleri en ufak 
bir suç bulmam ış ki, tahliyelerine mecbur oldular.
Eğer bu adam ın dünya i ştah ı ve siyasete meyli olsayd ı, hiç imkân ı var m ı 
ki, bir tere şşuhât ı ve emâreleri bulunmas ın? Hâlbuki mahkeme safahat ında 
hiçbir emâre bulamad ılar ki, muannit bir müddeiumumî, mecbur olup vuku-
at yerinde imkânat ı istimâl ederek mükerreren iddianamesinde “Yapabilir” 
demiş ve “Yapm ış” dememi ş. “Yapabilir” nerede, “Yapm ış” nerede? Hattâ 
mahkemede Said ona demi ş: “Herkes bir katli yapabilir; bu iddian ızla herkesi 
ve sizi mahkemeye vermek lâz ım geliyor...”
Elhâs ıl: Ya bu adam tam divanedir ki, bu derece deh şetli umûr-u dün-
yaya karşı lâkayt kal ıyor; veyahut bu vatan ın ve bu milletin en büyük bir saa-
detine ihlâsla çal ışmak için, hiçbir şeye tenezzül etmez ve ehemmiyet vermez. 
Öyleyse bunu tâciz ve tazyik etmek, vatan ve millete ve âsâyi şe bir nevi iha-
nettir. Ve onun hakk ında bu çe şit evham etmek, bir divaneliktir.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  457
Kendi Kendime Bir Hasbihâldir Kendi Kendime Bir Hasbihâldir
(Bu hasbihâli Ankara makamat ına işittirmeyi, ıslahtan sonra sizin 
tensibinize havale ederim.)
Hâkim, kendisi müddeî olsa, elbette “Kimden kime şekvâ edeyim, ben 
dahi şaştım.” benim gibi biçarelere dedirtir. Evet, şimdiki vaziyetim hapisten 
çok ziyade s ıkıntılıdır. Bir günü, bir ay haps-i münferit kadar beni s ıkıyor. Bu 
gurbet ve ihtiyarl ık ve hastal ık ve yoksulluk ve zâfiyetle, k ışın şiddeti içinde 
herşeyden men edildim. Bir çocukla bir hastal ıklı adamdan ba şka kimse ile 
görüşmem. Zaten ben, tam bir haps-i münferitte yirmi seneden beri azap çeki-
yorum. Bu hâlden fazla bana tecrit ve tarassutlar ıyla s ıkıntı vermek ise, gayre-
tullaha dokunup, bir belâya vesile olmas ından korkulur. Mahkemede dedi ğim 
gibi, nas ıl ki dört defa deh şetli zelzeleler, bize zulmen taarruzun ayn ı zaman ın-
da gelmesi gibi pek çok vukuat var... Hattâ tahmin ederim ki; benim hukuku-mu muhafaza ve beni himaye etmek için çok güvendi ğim Afyon Adliyesi, De-
nizli Mahkemesi’ndeki Risale-i Nur hakk ında müracaat ıma bilâkis ehemmiyet 
vermedi, beni me’yus etti, adliyenin yang ınına bir vesile oldu ihtimali var.
Ben derim ki: Benim hakk ımda vicdanl ı ve insaniyetli olan bu kazan ın hü-
kûmeti, zab ıta ve adliyesiyle beraber beni tam himaye etmek, en ehemmiyetli 
bir vazifesidir. Çünkü yirmi senelik bütün eserlerimi ve mektuplar ımı üç adliye 
ve merkez-i hükûmet dokuz ay tetkikten sonra beraatimize ve tahliyemize karar 
verdi. Fakat, ecnebî menfaati hesab ına ve bu millet ve bu vatan ın pek büyük 
zarar ına çal ışan bir gizli komite, bizim beraatimizi bozmak için, her tarafta, hab-
beyi kubbe yaparak bir k ısım memurlar ı aleyhime evhamland ırdılar. Bir mak-
satlar ı, “Benim sabr ım tükensin, art ık yeter.” dedirtsinler. Zaten onlar ın şimdi 
benden k ızd ıklar ının bir sebebi, sükûtumdur, dünyaya kar ışmamakt ır. Âdetâ 
“Niçin kar ışmıyorsun? Tâ kar ışsın, maksad ımız yerine gelsin.” diyorlar…
Aleyhime hükûmetin bir k ısım memurlar ını evhamland ırmakta istimâl et-
tikleri bir-iki desiselerini beyan ediyorum.
Derler:  “Said’in nüfuzu var. Eserleri hem tesirli, hem kesretlidir. Ona 
temas eden, ona dost olur. Öyleyse, onu her şeyden tecrit etmek ve 
ihanet etmekle ve ehemmiyet vermemekle ve herkesi ondan kaç ır-
makla ve dostlar ını ürkütmekle nüfuzunu k ırmak lâz ımd ır.” diye hü-
kûmeti şaşırtır, beni de deh şetli s ıkıntılara sokarlar.
458  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ben de derim: Ben de derim: Ey bu millet ve vatan ı seven karde şler! Evet, o münaf ık-
lar ın dedikleri gibi, nüfuz var. Fakat benim de ğil, belki Risale-i Nur’undur. Ve 
o k ırılmaz; ona ili ştikçe kuvvetle şir. Ve millet ve vatan aleyhinde hiçbir vakit 
istimâl edilmemi ş ve edilmez ve edilemez. İki adliye, on sene fas ılayla şiddetli 
ve hiddetli yirmi senelik evrak ımı tetkikât neticesinde, bir hakikî sebep ceza-
mıza bulmamas ı, bu dâvâya cerh edilmez bir şahittir.
Evet, eserler tesirlidir. Fakat, millet ve vatan ın tam menfaatine ve 
hiçbir zarar dokundurmadan yüz bin adama kuvvetli iman- ı tahkikî dersi 
vermekle, saadet ve hayat- ı ebediyelerine tam hizmette tesirlidir.  Denizli 
hapishanesinde, k ısmen ağır ceza ile mahkûm yüzler adam, yaln ız “Meyve 
Risalesi”yle gayet uslu ve mütedeyyin sûretine girmeleri, hattâ iki-üç adam ı 
öldürenler, onun dersiyle daha tahta bitini de öldürmekten çekinmeleri ve o hapishane müdürünün ikrar ıyla, hapishanenin bir terbiye medresesi hükmü-
nü almas ı, bu müddeaya reddedilmez bir senettir, bir hüccettir.
Evet, beni her şeyden tecrit etmek, i şkenceli bir azap ve katmerli bir zu-
lümdür ve bu millete gadirli bir h ıyanettir. Çünkü otuz-k ırk sene, hayat ımı 
bu millet içinde geçirdi ğim hâlde, temas ımdan hiç zarar görmedi ğine ve bu 
dindar millet çok muhtaç oldu ğu kuvve-i mâneviye ve tesellî ve kuvvet-i ima-
niye menfaatini gördü ğüne kat’î bir delili, bu kadar aleyhimde olan şiddetli 
propagandalara bakmayarak her tarafta Risale-i Nur’a fevkalâde teveccüh ve rağbet göstermeleri.. hattâ itiraf ederim, yüz derece haddimden ziyade lây ık 
olmad ığım büyük iltifat etmesidir.
Ben işittim ki, benim iâ şeme ve istirahatime buradaki hükûmet müraca-
at etmiş, kabul cevab ı gelmiş. Ben bunlar ın insaniyetine te şekkürle beraber, 
derim:
“En ziyade muhtaç oldu ğum ve hayat ımda en esasl ı düstur olan, 
hürriyetimdir. As ılsız evham yüzünden, emsâlsiz bir tarzda hürriyetimin 
kay ıtlar ve istibdatlar alt ına al ınmas ı, beni hayattan cidden usand ırıyor. 
Değil hapis ve zindan ı, belki kabri bu hale tercih ederim. Fakat, hizmet-i 
imaniyede ziyade me şakkat ise ziyade sevaba sebep olmas ı bana sab ır 
ve tahammül verir. Madem bu insaniyetli zatlar benim hakk ımda zulmü 
istemiyorlar, en evvel benim me şrû dairedeki hürriyetime dokundurma-
sınlar. Ben ekmeksiz ya şarım, hürriyetsiz ya şayamam.”
Evet, on dokuz sene bu gurbette yaln ız iki yüz banknot ile, şiddetli bir 
iktisat ve kuvvetli bir riyâzet içinde kendini idare ederek, hürriyetini ve izzet-i 
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  459
ilmiyesini muhafaza için kimseye izhar- ı hâcet etmeyen ve minnet alt ına gir-
meyen ve sadaka ve zekât ve maa ş ve hediyeleri kabul etmeyen bir adam, 
elbette iâ şeden ziyade, adalet içinde hürriyete muhtaçt ır. Evet, emsâlsiz bir 
tazyik alt ınday ım. Bir-iki cüz’î numûnesini beyan ediyorum:
Birisi : Mahkemece, Risale-i Nur’un ilmî bir müdafaanamesi ve Anka-
ra’n ın yedi makamat ına ve Reisicumhura müdafaat ımla beraber gönderilen 
ve neticede Ankara ehl-i vukufunun takdiriyle beraatimize bir sebep olan ve hapis arkada şlar ımın bana bir yâdigâr ve hat ıra olmak üzere güzel yaz ılar ıyla 
birkaç nüshas ı yaz ılan ve elimde bulunan ve Denizli zab ıtas ı görüp ili şmeyen 
ve Afyon polishanesinde bir gece ve buran ın zab ıtas ında da aç ık olarak bir 
gece kalan “Meyve Risalesi” ile “Müdafaaname”yi, hergün endi şeler içinde, 
bunlar ı da elimden almas ınlar diye sakl ıyordum. Belki beni taharri edecekler 
telâşıyla, bu gurbette tan ımad ığım adamlara, bunlar ı sakla diyemedi ğimden 
çok üzülüyordum.
İkincisi : Denizli Mahkemesi hiç ili şmediği ve Eskişehir Mahkemesi yal-
nız birtek kelimesine ili şip, birtek harfle cevab ını alan “İhtiyarlar Risalesi”ni, 
İstanbullu bir adam, burada, bir adamdan al ıp İstanbul’a götürmü ş. Her na-
sılsa aleyhimdeki bir dinsizin eline geçmi ş. Habbeyi on kubbe yaparak vilâ-
yet zab ıtas ını şaşırtıp, “Kiminle görü şüyor, yan ına kimler gidiyor?” diye beni 
sıkmaya ba şlad ılar. Her ne ise... Bunlar gibi çok ac ı numûneler var… Fakat 
en mânâs ızı budur ki; beni konu şturmamak için, hizmetimde bir çocukla bir 
hastal ıklı adamdan ba şka herkesi ürkütüp, benden kaç ırtmalar ıdır.
Ben de derim:On adam ın benden çekinmeleri yerine, on binler, belki yüz binler müs-
lüman, Risale-i Nur’un dersine hiçbir mâniye ehemmiyet vermeyerek devam ediyorlar. Hem bu memlekette, hem hariç âlem-i İslâm’da çok kuvvetli haki-
katleri ve çok k ıymetli faydalar ı için tam bir revaçla inti şar eden Risale-i Nur’-
un binler nüshalar ından herbiri, benim yerimde, benden mükemmel konu şu-
yor. Benim susmamla, onlar susmaz ve susturulmazlar.
Hem, madem mahkemece isbat edilmi ş ki, yirmi seneden beri siyasetle 
alâkam
ı kestiğim ve hiçbir emâre aksine zuhur etmedi ği hâlde, elbette benim-
le görüşenden tevehhüm etmek pek mânâs ızd ır.
f
460  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(“Kendi Kendime Hasbihâl” nam ındaki parçaya lâhika olarak)
Adliye Vekiliyle ve Risale-i Nur’la Alâkadar Mahkemelerin Adliye Vekiliyle ve Risale-i Nur’la Alâkadar Mahkemelerin 
Hakimleriyle Bir Hasbihâldir Hakimleriyle Bir Hasbihâldir
Efendiler! Siz, niçin sebepsiz bizimle ve Risale-i Nur’la u ğraşıyorsunuz? 
Katiyen size haber veriyorum ki: Ben ve Risale-i Nur, sizinle de ğil mübâre-
ze, belki sizi dü şünmek dahi vazifemizin haricindedir. Çünkü Risale-i Nur ve 
hakikî şâkirtleri, elli sene sonra gelen nesl-i âtiye gayet büyük bir hizmet ve 
onlar ı büyük bir vartadan ve millet ve vatan ı büyük bir tehlikeden kurtarmaya 
çal ışıyorlar. Şimdi bizimle u ğraşanlar, o zaman kabirde elbette toprak oluyor-
lar. Farz- ı muhâl olarak, o saadet ve selâmet hizmeti bir mübâreze olsa da, 
kabirde toprak olmaya yüz tutanlar ı alâkadar etmemek gerektir.
Evet, Hürriyetçilerin ahlâk- ı içtimaiyede ve dinde ve seciye-i milliyede 
bir derece lâubalilik göstermeleriyle, yirmi-otuz sene sonra dince, ahlâkça, namusça şimdiki vaziyeti gösterdi ği cihetinden, şimdiki vaziyette de, elli sene 
sonra bu dindar, namuskâr, kahraman seciyeli milletin nesl-i âtisi, seciye-i diniye ve ahlâk- ı içtimaiye cihetinde ne şekle girecek, elbette anl ıyorsunuz. 
Bin seneden beri bu fedakâr millet, bütün ruh u can ıyla Kur’ân’ ın hizmetin-
de emsâlsiz kahramanl ık gösterdikleri hâlde, elli sene sonra o parlak mâzisini 
dehşetli lekedar, belki mahvedecek bir k ısım nesl-i âtinin eline elbette Risale-i 
Nur gibi bir hakikati verip, o deh şetli sukuttan kurtarmak en büyük bir vazife-i 
milliye ve vataniye bildi ğimizden, bu zaman ın insanlar ını değil, o zaman ın 
insanlar ını düşünüyoruz.
Evet, efendiler! Gerçi Risale-i Nur s ırf âhirete bakar; gayesi r ızâ-y ı ilâhî 
ve iman ı
 kurtarmak ve şâkirtlerinin ise, kendilerini ve vatanda şlar ını idam- ı 
ebedîden ve ebedî haps-i münferitten kurtarmaya çal ışmakt ır. Fakat dünya-
ya ait ikinci derecede gayet ehemmiyetli bir hizmettir; ve bu millet ve vatan ı 
anarşilik tehlikesinden ve nesl-i âtinin biçareler k ısm ını dalâlet-i mutlakadan 
kurtarmakt ır. Çünkü bir müslüman ba şkas ına benzemez. Dini terk edip İslâ-
miyet seciyesinden ç ıkan bir müslim dalâlet-i mutlakaya dü şer, anarşist olur, 
daha idare edilmez.
Evet, eski terbiye-i İslâmiye’yi alanlar ın yüzde ellisi meydanda varken ve 
an’anât- ı milliye ve İslâmiye’ye kar şı yüzde elli lâkaytl ık gösterildi ği hâlde, elli 
sene sonra yüzde doksan ı nefs-i emmâreye tâbi olup, millet ve vatan ı anar-
şiliğe sevk etmek ihtimalinin dü şünülmesi ve o belâya kar şı bir çare taharrisi,
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  461
yirmi sene evvel beni siyasetten ve bu as ırdaki insanlarla u ğraşmaktan kati-
yen menetti ği gibi; Risale-i Nur’u, hem şâkirtlerini, bu zamana kar şı alâkalar ı-
nı kesmiş; hiç onlarla ne mübâreze, ne me şguliyet yok.
Madem hakikat budur; adliyelerin, de ğil beni ve onlar ı itham etmek, bel-
ki Risale-i Nur’u ve şâkirtlerini himaye etmek en birinci vazifeleridir. Çünkü 
onlar bu millet ve vatan ın en büyük bir hukukunu muhafaza ettiklerinden, 
onlar ın karşısında, bu millet ve vatan ın hakikî dü şmanlar ı Risale-i Nur’a hü-
cum edip, adliyeyi şaşırtıp, dehşetli bir haks ızlığa ve adaletsizli ğe sevk ediyor-
lar. Küçücük iki numûnesini beyan ediyorum.
Ezcümle : Hapisteki arkada şlar ımdan, selâm-kelâmdan ibaret ve Arabî 
bir risalemin fiyat ı olan on banknotu, buradaki bir adama gönderip; tâ Ispar-
ta’da tab’ masraf ını veren o nüshalar sahibine verilsin diyen mektubu yüzün-
den hem adliye, hem hükûmet bana s ıkıntılar verip, hem vas ıta olan adam ı 
taharri etti. Bu sinek kanad ı kadar ehemmiyeti olmayan bir âdi mektubu, 
hem alt ı ay zarf ında bir tek âdi muhabereyi bu kadar büyük bir mesele sûre-
tine getirmek, elbette adliyenin şerefine, haysiyetine yak ışmaz.
İkinci numûne : Benim gibi garip, ihtiyar ve zay ıf ve beraat etmi ş bir mi-
safire, herkesi, hattâ hizmetçilerini resmen propaganda ile ondan ürkütmek, kendini peri şan bir vaziyete sokmak, bu vilâyetteki hükûmetin hamiyet-i mil-
liyesine yak ışmad ığından, sinek kanad ı kadar mevhum bir zarara da ğ gibi 
ehemmiyet verip aleyhimde resmen propaganda yapmak, “Kiminle görü şü-
yor ve yan ına kim gidiyor?” diye herkese bir telâ ş vermek, hükûmetin hikmeti 
ve hâkimiyeti bu acip hâlete elbette tenezzül etmemek gerektir. Her neyse.. Bu iki madde gibi, muttali olanlara hayret veren çok maddeler var…
Efendiler! Dalâlet ve fenal ıklar cehaletten gelse, def etmesi kolayd ır. Fa-
kat fenden, ilimden gelen dalâletin izalesi çok mü şküldür. Bu zamanda dalâ-
let fenden, ilimden geldi ği için, ancak onlar ı izale etmeye ve nesl-i âtiden o 
belâya dü şen k ısm ını kurtarmaya, kar şılar ında dayanmaya Risale-i Nur gibi 
her cihetle mükemmel bir eser lâz ımd ır. Risale-i Nur’un bu k ıymette oldu ğuna 
delil şudur ki:
Yirmi seneden beri, benim şiddetli ve kesretli bulunan muar ızlar ım ve 
şiddetli tokatlar ını yiyen filozoflar ın hiçbirisi, Risale-i Nur’a kar şı çıkmam ış 
ve cerh edememi ş ve ç ıkamaz. Ve dokuz ay, üç adliye ve merkez-i hükû-
met ehl-i vukufu, yüz kitaptan ibaret eczalar ında, bizi mesul edecek bir tek 
madde bulamamalar ı
dır. Ve binler ehl-i dikkat olan Risale-i Nur şâkirtlerine 
kanaat-i kat’iye veren, “ İşarât- ı Kur’âniye” ve “ İhbarat- ı Gaybiye-i Aleviye ve
462  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Gavsiye”nin, bu as ırda Risale-i Nur’un ehemmiyetine ve makbuliyetine imza 
basmalar ıdır.
Evet, adliyeler, hukuklar ı muhafaza etmek ve haks ızlar ı tecavüzden dur-
durmak, vazifeleri olmak cihetiyle, Risale-i Nur’un yüz risalesi, yirmi senede yüz bin adam ın saadetlerine hizmet etti ği sabit olmakla beraber; on seneden 
beri, iki mahkeme ve merkez-i hükûmet ve birkaç vilâyetin zab ıtalar ı ve De-
nizli Mahkemesi münasebetiyle dokuz ay bütün mahrem ve gayr-i mahrem evraklar ımızda ve risalelerde millete ve vatana bir zararl ı maddeyi ve mûcib-i 
ceza bir yanl ış görmedi ğinden, elbette Risale-i Nur’un bu vatanda gayet küllî 
ve büyük hukuku var. Bu küllî ve çok ehemmiyetli hukuku nazara almay ıp, 
âdi evraklar gibi müsadere ederek, millete ve takviye-i imana muhtaç biçare-lere pek büyük bir haks ızlığı nazara almamak ve âdi bir adam ın cüz’î ve kü-
çük bir hakk ını ehemmiyetle nazara almak, adliyenin mâhiyetine ve adaletin 
hakikatine hiçbir cihetle yak ışmaz diye size hat ırlat ıyoruz.
Doktor Duzi’nin ve sair z ınd ıklar ın eserlerine ili şmemek, Risale-i Nur’a ili ş-
mek, gazab- ı ilâhînin celbine bir vesile olabilir diye korkuyoruz. Cenab- ı Hak 
size insaf ve merhamet ve bize de sab ır ve tahammül ihsan eylesin, âmîn…
Gayr-i resmî, fakat tecrid-i mutlakta
Said Nursî
f
Bu istida, üç makamata gönderilmiştir. Oradaki kardeşlerime Bu istida, üç makamata gönderilmi ştir. Oradaki karde şlerime
bir me’haz olmak için gönderildi. bir me’haz olmak için gönderildi.
Yirmi seneden beri sabredip sükût eden bir mazlumun şekvâs ını din-
lemenizi istiyorum :
Hürriyetin en geni ş sûretini veren cumhuriyet hükûmetinde herbir hür-
riyetten men edilmekle beraber, dü şmanlar ım, benim aleyhime her cihetle 
serbest olarak beni eziyorlar. Hürriyet-i vicdan ve hürriyet-i fikr-i ilmiyeyi te-min eden cumhuriyet hükûmeti, ya beni tam himaye edip, garazkâr, evham-lı düşmanlar ımı sustursun veyahut bana, dü şmanlar ım gibi hürriyet-i kalem 
verip, müdafaat ıma yasak demesin. Çünkü resmen, perde alt ında her mu-
habereden men’im için postahanelere gizli emir verilmi ş. Su ve ekme ğimi 
getiren birtek çocuktan ba şka kimseyle beni görü ştürmemek için tenbihat ve-
rildiği bir zamanda, eskiden beri benim muar ızlar ım f ırsat bulup, tam Mahke-
me-i Temyiz’in beraatimizi tasdik ederek, mahkemedeki ehl-i vukufun tahsin
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  463
ettikleri kitaplar ımı almay ı beklerken, o dü şmanlar ım, hiç münasebetim ol-
mayan bir-iki mahrem risalelerimi verdirip, sonra meslekçe benim aleyhimde bir-iki ehl-i vukufun eline geçirip, aleyhimde fena bir rapor haz ırlad ıklar ını 
işittim. Daha sab ır ve tahammülüm kalmad ı. Ben Hükûmet-i Cumhuriye’nin 
bütün erkânlar ına, belki dünyaya ilân ediyorum ki:
Kur’ân- ı Hakîm’in s ırr- ı hakikatiyle ve i’câz ının t ılsımıyla, benim ve Risa-
le-i Nur’un program ımız ve mesle ğimiz ve bilfiil semeresini gördü ğümüz ve 
çal ıştığımız ve gaye-i hareketimiz ve hedefimiz, ölümün idam- ı ebedîsinden 
iman- ı tahkikî ile biçareleri kurtarmak ve bu mübarek milleti de her nevi anar-
şilikten muhafaza etmektir.
İşte Risale-i Nur, üç ehl-i vukuf heyetinin ve üç mahkemenin inceleme-
sinden geçti ği hâlde, bu iki vazife-i kudsiyeden ba şka, kasdî olarak dünyaya, 
idareye, âsâyi şe dokunacak ciheti olmad ığına, yirmi senelik hayat ım ve yüz 
otuz Risale-i Nur, meydanda, cerh edilmez bir hüccettir. Evet, mahkemece dâvâ ettiğim ve benimle münasebettar bütün dostlar ımın tasdiki alt ında, yir-
mi seneden beri hiç müracaat etmeyen ve on seneden beri hükûmetin er-kânlar ın
ı –birkaç ı müstesna olarak– bilmeyen ve dört seneden beri Dünya 
Harbi’nden ve hadisat ından hiç haber almayan ve merak etmeyen bu biçare 
mazlum Said, hiç imkân ı var m ı ki, ehl-i siyasetle u ğraşsın ve idareye ili şsin ve 
âsâyişin ihlâline meyli bulunsun... E ğer zerre miktar bulunsayd ı, “Karşımda 
kimler var, dünyada neler oluyor, bana kim yard ım edecek?” diye soru ştura-
cakt ı, merak edecekti, kar ışacakt ı, hilelerle büyüklere hulûl edecekti.
En elîm cüz’î bir hâdise şudur ki: “Bir tecrid-i mutlak içinde, her mu-
habereden kesilmi ş vaziyetimden kurtulmak için hapse girmeye bir bahane 
bulunuz ki beni hapse als ınlar, bu azaptan kurtulay ım” diye baz ı dostlar ıma 
bir gizli mektup elden göndermi ştim. Tâ, benim hayat ımın sermayesi ve ne-
ticesi ve gayet ziynetli bir sûrette tezyin edilmi ş Risale-i Nur’dan, Denizli’de 
mahkemede bulunan kitaplar ıma yak ın olay ım ve teslim almaya çal ışay ım. 
Maatteessüf, aleyhime olan oradaki ehl-i vukuftan birtek adam beni müda-faa ederken, o dahi mektubumu görüp, hapse girmem için aleyhime hüküm vermeye mecbur olmu ş.
Beni hapislere sokan muar ızlar ımın bir bahaneleri de –o mahkemede on-
dan beraat kazand ığım– “tarikatç ılık”t ır. Hâlbuki, Risale-i Nur’da daima dâvâ 
edip demi şim: “Zaman tarikat zaman ı değil, belki iman ı kurtarmak zaman ıdır. 
Tarikatsiz cennete gidenler çoktur, imans ız cennete giden yoktur” diye bü-
tün kuvvetimizle imana çal ışmışız. Ben hocay ım, şeyh değilim. Dünyada bir 
464  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hanem yok ki, nerede tekkem olacak? Bu yirmi sene zarf ında, bir tek adam 
yok ki, ç ıksın desin: “Bana tarikat dersi vermi ş.” Ve mahkemeler ve zab ıtalar 
bulmam ışlar. Yaln ız eskiden yazd ığım tarikatlerin hakikatlerini ilmen beyan 
eden “Telvihat Risalesi” var ki, bir ders-i hakikattir ve yüksek bir ders-i ilmîdir, tarikat dersi de ğildir.
Hürriyet-i vicdan ı esas tutan hükûmet-i cumhuriyenin, elbette bu milletin 
milyarlar ecdad ının ruhlar ı bağland ığı bir hakikate ve onun yolunda dünyaya 
meydan okuduklar ı ve iman- ı tahkikîyi galibâne felsefeye kar şı isbat eden bir 
eseri ve hâdimlerini himaye etmek, ehemmiyetli bir vazifesidir. Yoksa, o zay ıf 
hâdimin ellerini ba ğlay ıp, binler dü şmanlar ını ona sald ırtmaya, hiçbir vecihle 
o cumhuriyetin düsturlar ı müsaade etmez… Cumhuriyet beni dinleyecek, di-
ye şekvâm ı yazd ım. Evet, 
1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè derim.
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
(Hem mânevî, hem maddî bir kaç cihette sorulan bir suâle mecburi-
yet taht ında bir cevapt ır.)
Suâl:  Neden, ne dahilde, ne hariçte bulunan cereyanlara ve bilhassa si-
yasetli cemaatlere hiçbir alâka peydâ etmiyorsun? Ve Risale-i Nur ve şâkirtlerini mümkün oldu ğu kadar o cereyanlara temastan men edi-
yorsun? Hâlbuki, e ğer temas etsen ve alâkadar olsan, birden binler 
adam Risale-i Nur dairesine girip, parlak hakikatlerini ne şredecekler-
di; hem bu kadar sebepsiz s ıkıntılara hedef olmayacakt ın.
Elcevap: Elcevap:  Bu alâkas ızlık ve içtinab ın en ehemmiyetli sebebi; mesleğimi-
zin esas ı olan ihlâs bizi men ediyor.  Çünkü bu gaflet zaman ında, hususan 
tarafgirâne mefkûreler sahibi, her şeyi kendi mesle ğine âlet ederek, hattâ di-
nini ve uhrevî harekât ını da o dünyevî mesle ğe bir nevi âlet hükmüne geti-
riyor. Hâlbuki, hakâik-i imaniye ve hizmet-i nuriye-i kudsiye, kâinatta hiçbir şeye âlet olamaz. R ıza-y ı ilâhîden ba şka bir gayesi olamaz. Hâlbuki şimdiki 
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  465
cereyanlar ın tarafgirâne çarp ışmalar ı hengâm ında bu s ırr- ı ihlâs ı muhafaza 
etmek, dinini dünyaya âlet etmemek mü şkülleşmiş. En iyi çare, cereyanlar ın 
kuvveti yerine, inâyet ve tevfik-i ilâhiyeye dayanmakt ır.
İçtinab ımızın çok sebeplerinden bir sebebi de, Risale-i Nur’un dört esa-
sından birisi olan “ şefkat etmek, zulüm ve zarar etmemektir.” Çünkü ِرُõَÜ َźوَ 
1ٰىóْìأُ وِزْرَ وَازِرَةٌ yani, “Birisinin hatâs ıyla, başkas ı veya akrabas ı hatakâr 
olmaz, cezaya müstehak olmaz”  olan düstur-u irade-i ilâhiyeye kar şı, bu 
zamanda 2ًźĳُıَä ًאĨĳُĥَČ כَאنَ ُįَّĬإِ sırrıyla şedit bir zulümle mukabele eder. Taraf-
girlik hissiyle, bir câninin hatâs ıyla, değil yaln ız akrabas ına, belki taraftarlar ına 
dahi adâvet eder. Elinden gelse zulmeder. Elinde hüküm varsa, bir adam ın 
hatas ıyla bir köye bomba atar. Hâlbuki bir mâsumun hakk ı, yüz câni için feda 
edilmez; onlar ın yüzünden ona zulmedilmez. Şimdiki vaziyet, yüz mâsumu 
birkaç câni için zararlara sokar.
Meselâ, hatâl ı bir adama müteallik, biçare ihtiyar vâlide ve pederi ve 
mâsum çoluk-çocuklar ı ezmek, peri şan etmek, tarafgirâne adâvet etmek, şef-
katin esas ına z ıttır.
Müslümanlar içinde tarafgirâne cereyanlar yüzünden, böyle mâsumlar 
zulümden kurtulam ıyorlar. Hususan ihtilâle sebebiyet veren vaziyetler, bütün 
bütün zulmü da ğıtır, genişletir. Cihad, dinî de olsa, kâfirlerin çoluk-çocuklar ı-
nın vaziyetleri ayn ıdır. Ganimet olabilir; müslümanlar, onlar ı kendi mülküne 
dahil edebilir. Fakat İslâm dairesinde birisi dinsiz olsa, çoluk çocu ğuna hiçbir 
cihetle temellük edilmez, hukukuna müdahale edilmez. Çünkü o mâsumlar, İslâmiyet rab ıtas ıyla dinsiz pederine de ğil, belki İslâmiyet’le ve cemaat-i İslâ-
miye ile ba ğlıdır. Fakat, kâfirin çocuklar ı, gerçi ehl-i necatt ırlar; fakat hukukta, 
hayatta pederlerine tâbi ve alâkadar olmas
ından, cihad harbinde o mâsumlar 
memlûk ve esir olabilirler.
Umum karde şlerime birer birer selâm ve kâr ı binler olan Leyle-i Mirac’ ı-
nızı tebrik ederim. Merhum Hac ı İbrahim’in, Refet Bey gibi müteallikatlar ına 
benim taraf ımdan tâziye edip deyiniz ki: “O merhum, Risale-i Nur talebeleri 
dairesi içindedir; daima onlara olan dualara mazhard ır. Biz de hususî ona 
dua ederiz.”
Said Nursî
f
1 En’âm sûresi, 6/164; İsrâ sûresi, 17/15; Fât ır sûresi, 35/18; Zümer sûresi, 39/7; Necm sûresi, 53/38.
2 “İnsan (bu emanetin hakk ını gözetmedi ğinden) cidden çok zâlim, çok cahildir.” ( Ahzâb sûresi, 33/72).
466  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
2ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
(Bir suâle mecbûrî cevab ın tetimmesidir)
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu yaz mevsimi, gaflet zaman ı ve derd-i mai şet meşgalesi hengâm ı ve 
şuhûr-u selâsenin çok sevapl ı ibadet vakti ve zemin yüzündeki f ırtınalar ın si-
lâhla değil, diplomatl ıkla çarp ışmalar ı zaman ı olduğu cihetle, gayet kuvvetli 
bir metanet ve vazife-i nuriye-i kudsiyede bir sebat olmazsa, Risale-i Nur’un hizmeti zarar ına bir atâlet, bir fütur ve tevakkuf ba şlar.
Aziz karde şlerim, siz kat’î biliniz ki, Risale-i Nur ve şâkirtlerinin me şgul 
olduklar ı vazife, rûy-u zemindeki bütün muazzam mesâilden daha büyüktür. 
Onun için, dünyevî merak-âver meselelere bak ıp, vazife-i bâkiyenizde fütur 
getirmeyiniz. “Meyvenin Dördüncü Meselesi”ni çok defa okuyunuz; kuvve-i mâneviyeniz k ırılmas ın.
Evet, ehl-i dünyan ın bütün muazzam meseleleri, fâni hayatta zâlimâne 
olan düstur-u cidal dairesinde, gaddarâne, merhametsiz ve mukaddesat- ı di-
niyeyi dünyaya feda etmek cihetiyle, kader-i ilâhî, onlar ın o cinayetleri içinde, 
onlara bir mânevî cehennem veriyor. Risale-i Nur ve şâkirtlerinin çal ıştıklar ı 
ve vazifedar olduklar ı fâni hayata bedel, bâki hayata perde olan ölümü ve 
hayat- ı dünyeviyenin peresti şkârlar ına gayet deh şetli ecel cellad ının, hayat- ı 
ebediyeye birer perde ve ehl-i iman ın saadet-i ebediyelerine birer vesile oldu-
ğunu, iki kere iki dört eder derecesinde kat’î isbat etmektedir. Ş
imdiye kadar 
o hakikati göstermi şiz.
Elhâs ıl: Ehl-i dalâlet, muvakkat hayata kar şı mücadele ediyorlar. Bizler, 
ölüme kar şı nur-u Kur’ân ile cidaldeyiz. Onlar ın en büyük meselesi –muvakkat
olduğu için– bizim meselemizin en küçü ğüne –bekaya bakt ığı için– mukabil 
gelmiyor. Madem onlar divanelikleriyle bizim muazzam meselelerimize tenez-zül edip kar ışmıyorlar; biz, neden kudsî vazifemizin zarar ına onlar ın küçük 
meselelerini merakla takip ediyoruz?
Bu âyet 
3ْħُÝْĺَïَÝْİا إِذَا َّģَĄ ْīَĨ ْħُّכُóُąَĺ َź ve usul-ü İslâmiyet’in ehemmiyetli 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
3 Mâide sûresi, 5/105.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  467
bir düsturu olan 1ُįَĤ ُóَčْĭُĺ َź َرِóَّąĤِאÖ ĹِĄَّاóĤاَ yani, “Başkas ının dalâleti sizin hi-
dayetinize zarar etmez; sizler, lüzumsuz onlar ın dalâletleriyle me şgul ol-
mayas ınız” düsturun mânâs ı: “Zarara kendi raz ı olan ın lehinde bak ılmaz. 
Ona şefkat edip ac ınmaz.”
Madem bu âyet ve bu düstur, bizi, zarara bilerek raz ı olanlara ac ımaktan 
men ediyor; biz de bütün kuvvetimiz ve merak ımızla, vaktimizi kudsî vazifeye 
hasretmeliyiz. Onun haricindekileri mâlâyani bilip, vaktimizi zayi etmemeli-yiz. Çünkü elimizde nur var, topuz yoktur. Biz tecavüz edemeyiz. Bize tecavüz edilse, nur gösteririz. Vaziyetimiz bir nevi nurânî müdafaad ır.
Bu tetimmenin yaz ılmas ının sebeplerinden birisi :
Risale-i Nur’un bir talebesini tecrübe ettim. Acaba bu heyecan, şimdiki si-
yasete kar şı ne fikirdedir diye, Bo ğazlar hakk ında boşboğazl ığı münasebetiyle 
bir-iki şey sordum. Bakt ım, alâkadarâne ve bilerek cevap verdi. Kalben, “Ya-
zık!” dedim. “Bu vazife-i nuriyede zarar ı olacak.” Sonra şiddetle ikaz ettim.
2ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ bir düsturumuz vard ır. Eğer insanlara ac ı-
yorsan, geçmi ş düstur onlara merhamete liyâkatini selb ediyor. Cennet adam-
lar istediği gibi, cehennem de adam ister.
(Beşinci Şuâ’n ın yine k ısmen verdi ği haberler tezahür ediyor.)
Said Nursî
f
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
......
Hem bunu katiyen ilân ediyorum ki: Risale-i Nur, Kur’ân’ ın mal ıdır. Be-
nim ne haddim var ki, sahip olay ım, tâ ki kusurlar ım ona sirayet etsin. Belki o 
Nur’un kusurlu bir hâdimi ve o elmas mücevherat dükkân ının bir dellâl ıyım. 
Benim karma kar ışık vaziyetim ona sirayet edemez, ona dokunamaz. Zaten 
Risale-i Nur’un bize verdi ği ders de, hakikat-i ihlâs ve terk-i enâniyet ve daima 
kendini kusurlu bilmek ve hodfuru şluk etmemektir. Kendimizi de ğil, Risale-i 
Nur’un şahs- ımânevîsini ehl-i imana gösteriyoruz. Bizler, kusurumuzu görene 
ve bize bildirene –fakat hakikat olmak şart ıyla– minnettar oluyoruz, “Allah
1 Bkz.: İmâm Rabbânî, el-Mektûbât  2/83 (49. Mektup).
2 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
468  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
raz ı olsun” deriz. Boynumuzda bir akrep bulunsa, ısırmadan at ılsa, nas ıl mem-
nun oluruz; kusurumuzu –fakat garaz ve inat olmamak şart ıyla ve bid’alara ve 
dalâlete yard ım etmemek kayd ıyla– kabul edip minnettar oluyoruz.
f
Aziz karde şlerim,
......
Müdâfaât ımda onlara cevaben demi ştim ki:
Onlar bana ait de ğil ve o kerametlere sahip olmak benim haddim 
değil. Belki Kur’ân’ ın mucize-i mâneviyesinin tere şşuhât ı ve lem’alar ıdır 
ki; hakikî bir tefsiri olan Risale-i Nur’da kerametler şeklini alarak, şâkirt-
lerinin kuvve-i mâneviyelerini takviye etmek için ikrâmât- ı ilâhiye nev’in-
dendir. İkram ın ise, izhar ı bir şükürdür, caizdir, hem makbuldür.
Şimdi ehemmiyetli bir sebebe binâen cevab ı bir parça izah edece ğim. Ve 
“Ne için izhar ediyorum.. ve ne için bu noktada bu kadar tah şidat yap ıyo-
rum.. ve ne için birkaç ayd ır bu mevzuda çok ileri gidiyorum.. ekser mektup-
lar o keramete bak ıyor?” diye suâl edildi.
Elcevap: Elcevap:  Risale-i Nur’un hizmet-i imaniyesinde, bu zamanda binler tah-
ribatç ılara mukabil, yüz binler tamiratç ı lâz ım gelirken.. hem benimle lâakal 
yüzer kâtip ve yard ımc ı bulunmak ihtiyaç varken.. de ğil çekinmek ve temas 
etmemek, belki millet ve ehl-i idare takdir ile ve te şvik ile yard ım ve temas et-
mek zarurî iken.. ve o hizmet-i imaniyeyi, –hayat- ı bâkiyeye bakt ığı için– ha-
yat- ı fâniyenin me şgalelerine ve faydalar ına tercih etmek, ehl-i imana vâcib 
iken; kendimi misal alarak derim ki:
Beni her şeyden ve temastan ve yard ımc ılardan men etmek ile beraber 
aleyhimizde olanlar bütün kuvvetleriyle arkada şlar ımın kuvve-i mâneviyele-
rini k ırmak.. ve benden ve Risale-i Nur’dan so ğutmak.. ve benim gibi ihtiyar, 
hasta, zay ıf, garip, kimsesiz bîçâreye, binler adam ın göreceği vazifeyi ba şına 
yüklemek.. ve bu tecrit ve tazyiklerde maddî bir hastal ık nev’inde insanlar ile 
temas ve ihtilattan çekilmeye mecbur olmak.. hem o derece tesirli bir tarzda halklar ı ürkütmek ki; en ziyade merbut görülen baz ı dostlar ı bana selâm ver-
memek, hattâ baz ı, namaz ı da terk etmek derecesinde ürkütmekle kuvve-i 
mâneviyeyi k ırmak cihetleriyle ve sebepleriyle, ihtiyâr ım haricinde bütün o 
mânilere kar şı Risale-i Nur şâkirtlerinin kuvve-i mâneviyelerinin takviyesi-
ne medar ikrâmât- ı ilâhiyeyi beyan ederek Risale-i Nur etraf ında mânevî bir 
tahşidat yapt ırmak.. ve Risale-i Nur kendi kendine, tek ba ş
ıyla, başkalar ına
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  469
muhtaç olmayarak, bir ordu kadar kuvvetli oldu ğunu göstermek hikmetiyle 
bu çeşit şeyler bana yazd ırılm ış. Yoksa, hâ şâ kendimizi satmak ve be ğendir-
mek ve temeddüh etmek ve hodfürû şluk etmek ise; Risale-i Nur’un ehem-
miyetli bir esas ı olan ihlâs s ırrını bozmakt ır. İnşaallah Risale-i Nur kendi ken-
dine, hem kendini müdâfaa etti ği, hem k ıymetini tam gösterdi ği gibi, bizi de 
mânen müdâfaa edip kusurlar ımızı affettirmeye vesile olacakt ır.
Umum karde şlerimin ve hem şirelerimin, hâssaten dualar ı makbul ve mü-
barek masumlar tâifesi1 ve muhterem ihtiyarlar cemaatinden2 her birerlerine, 
binler selâm ve dua ederek Ramazan- ı Şerif’lerini tebrik ederiz, dualar ını rica 
ederiz.
f
Aziz karde şlerim,
Risale-i Nur’un zuhurundan k ırk sene evvel, geni ş bir hiss-i kablelvuku, 
acip bir tarzda, hem bende, hem bizim köyde, hem nahiyemizde tezahür et-tiğini şimdi bir ihtar- ı mânevî ile kat’î kanaatim gelmi ş. Şefik ve karde şim 
Abdülmecid gibi eski talebelerime bu s ırrı fâş etmek isterdim. Şimdi Cenab- ı 
Hak sizlerde çok Abdülmecid’leri ve çok Abdurrahman’lar ı verdiği için, size 
beyan ediyorum:
Ben, on ya şında iken, büyük bir iftihar, hattâ bazen temeddüh sûretinde 
bir hâletim vard ı. İstemediğim hâlde pek büyük bir i ş ve büyük bir kahraman-
lık tavr ını tak ınıyordum. Kendi kendime derdim: “Senin be ş para k ıymetin 
yok. Bu temeddühkârâne, hususan cesarette çok fazla gösteri şin niçindir?” 
Bilmiyordum, hayret içindeydim. Bir-iki ayd ır o hayrete cevap verildi ki: Ri-
sale-i Nur, kablelvuku kendini ihsas ediyordu. Sen, âdi odun parças ı gibi bir 
çekirdek iken, o firdevs salk ımlar ını bilfiil kendi mal ın gibi hiss-i kablelvuku ile 
hissedip hodfuru şluk ederdin.
Bizim Nurs köyümüz ise, hem eski talebelerim, hem hem şehrilerim bili-
yorlar ki, bizim köyümüz, fevkalâde gösteri ş ve cesarette ileri göstermek için 
temeddühü çok severdiler; güya büyük bir memleketi fetheder gibi kahrama-nâne bir tav ır almak istiyordular. Ben, hem kendime, hem onlara çok hayret 
ederdim. Şimdi hakikî bir ihtar ile bildim ki: O mâsum Nurslu insanlar, Nurs 
1 Ümmet-i Muhammed’in günaha gözü aç ılmayan çocuklar ının dualar ının makbul olaca ğına dair bkz.: 
ed-Deylemî, el-Müsned  2/213.
2 Cenâb- ı Hakk’ ın, dergâh ına el açan ya şlı kimseleri eli bo ş çevirmekten haya etti ğine dair bkz.: et-Ta-
berânî, el-Mu’cemü’l-evsat  5/270; et-Taberânî, Müsnedü’ ş-şâmiyyîn  2/268.
470  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
karyesi; Risale-i Nur’un nuruyla büyük bir iftihar kazanacak; o vilayetin, na-
hiyenin ismini i şitmeyen, Nurs köyünü ehemmiyetli tan ıyacak diye bir hiss-i 
kablelvuku ile o nimet-i ilâhiyeye kar şı teşekkürlerini temeddüh sûretinde 
göstermişler…..
….. Sizi eski talebelerim ve eski arkada şlar ım ve karde şim ve birader-
zâdem Abdülmecid ve Abdurrahman’lar bildi ğimden, bu mahrem s ırrı size 
açt ım.
Evet, ben, yirmi dört saat evvel hassasiyetimle ve âsâb ımın rutubetten te-
siriyle rahmet ve ya ğmurun gelmesini hissetti ğim gibi, aynen öyle de, ben ve 
köyüm ve nahiyem, k ırk dört sene evvel Risale-i Nur’daki rahmet ya ğmurunu 
bir hiss-i kablelvuku ile hissetmi şiz, demektir.
Umum karde şlerimize ve hem şirelerimize selâm ve dua ederiz ve duala-
rınızı rica ederiz.
Said Nursî
f
(Büyük Bir Makamda Bir Kumandan ve Ehemmiyetli Bir 
Zât ın Ehemmiyetli Mektubuna Mecburi Bir Cevapt ır)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
2ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bilmukabele, biz de Ramazan ınızı tebrik ediyoruz. Rüyalar ınız pek çok 
mübarektirler. İnşaallah, Cenab- ı Hak sizi büyük ihsanlara mazhar eyleyecek, 
diye bir işarettir.
Bence bu zamanda en büyük bir ihsan, bir vazife, iman ını kurtar-
makt ır, başkalar ın iman ına kuvvet verecek bir sûrette çal ışmakt ır. Sak ın, 
benlik ve gurura medar şeylerden çekin. Tevazu, mahviyet ve terk-i ena-
niyet, bu zamanda ehl-i hakikate lâz ım ve elzemdir. Çünkü bu as ırda en 
büyük tehlike benlikten ve hodfuru şluktan ileri geldi ğinden, ehl-i hak 
ve hakikat, mahviyetkârâne daima kusurunu görmek ve nefsini itham etmek gerektir. Sizin gibi a ğır şerait içinde kahramancas ına iman ını ve 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  471
ubudiyetini muhafaza etmesi, büyük bir makamd ır. Senin rüyalar ının bir 
tabiri de, bu noktadan seni teb şir etmektir.
Risale-i Nur eczalar ında tarikat hakikatine dair “Telvihat- ı Tis’a” nam ın-
daki risaleyi elde edip bak ınız. Hem, zat ınız gibi metin ve imanl ı ve hakikatli 
zatlar Risale-i Nur dairesine giriniz. Çünkü bu as ırda Risale-i Nur, bütün te-
hacümata kar şı mağlûp olmad ı. En muannit dü şmanlar ına da serbestiyetini 
resmen teslim ettirdi. Hattâ iki seneden beri büyük makamatlar ve adliyeler, tetkikât neticesinde, Risale-i Nur’un serbestiyetini tasdik ve mahrem ve gayr-i mahrem bütün eczalar ını sahiplerine teslime karar verdiler.
Risale-i Nur’un mesle ği, sair tarikatlar, meslekler gibi ma ğlûp olmayarak, 
belki galebe ederek pek çok muannitleri imana getirmesi, pek çok hâdisât ın 
şehadetiyle, bu as ırda bir mucize-i mâneviye-i Kur’âniye oldu ğunu isbat eder. 
O dairenin haricinde, ekseriyetle, bu memlekette, bu hususî ve cüz’î ve yaln ız 
şahsî hizmet veya ma ğlûbane perde alt ında veya bid’alara müsamaha sûre-
tinde ve te’vilât ile bir nevi tahrifat içinde hizmet-i diniye tam olamaz, diye hâdisat bize kanaat vermi ş.
Madem sizde büyük bir himmet ve kuvvetli bir iman var; tam bir ihlâs 
ve tam bir mahviyetle, sebatkârâne Risale-i Nur’a şâkirt ol! Tâ binler, belki 
yüz binler şâkirtlerin şirket-i mâneviye-i uhreviyelerine hissedar ol! Tâ senin 
hay ırlar ın, iyiliklerin cüz’îyetten ç ıkıp küllîleşsin, âhirette tam kârl ı bir ticaret 
olsun.
Said Nursî
f
2ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ ، 1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Çok mübarek, çok k ıymettar, çok sevgili Üstad ım Hazretleri,
Elhamdülillâh, bu sene Isparta’daki talebelerinizi dünyevî me şağil daha 
çok gaflete sokmad ı. Hizmet-i Nuriyedeki gayretlerimiz ciddî bir sûrette de-
vam ediyor. Herbirimizin kalblerimizdeki Nur’a kar şı incizap, sîmalar ımızda 
okunuyor. Sanki bu talebelerinizin kalbleri sevinçle doludur.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
472  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Evet sevgili Üstad ımız, bütün talebeleriniz hep birden diyorlar: Liyâkat-
sizliğimiz, hiçli ğimizle beraber sâfiyane istihdam edildi ğimiz bu hizmet-i Nuri-
yede bedî bir Üstada hem talebe, hem kâtip, hem muhatap, hem nâ şir, hem 
mücahid, hem halka nâsih, hem Hakka âbid olmak gibi cihande ğer güzel-
liklerin hepsini birden bize veren Hazreti Allah’a ne kadar şükretsek azd ır. 
Ve bu yapmak istedi ğimiz şükürler dahi, Hâl ıkımızın fazl ıyla kalbimize gelen 
bir ihsan oldu ğunu tahattur eden biz talebelerinizin kalblerini sürur ve sevinç 
dolduruyor. Mâsum Nurslular ın Üstad ımızın küçüklü ğünde geçirdikleri haya-
tın müteşekkirâne bir tarz ı, hâl ve etvâr ımızda okunuyor. Hudutsuz şükürler, 
nihayetsiz senâlar olsun o Zât- ı Zülcelâle ki, bizleri cehl-i mutlak derelerinden, 
isyan ve küfran batakl ıklar ından lütuf ve keremiyle ç ıkar ıp, gözleri kama ştıran 
en parlak bir Nur’a talebe etmi ştir.
Eğer sevgili Üstad ımız “iktiran” tâbir edilen iki nimetin beraber geldi ğini 
daha evvelden bize izah etmeseydi, çok minnettarl ıklar ımızı kalblerimize ter-
cüman olan kalemlerimizden okuyacaklard ı.
Evet, sevgili Üstad ımız, biz kendimize bak ıyoruz, Risale-i Nur’a muhatap 
olam ıyoruz. Buna ra ğmen, ihtiyaç şiddetlendikçe, Hâl ık-ı Rahîm’in merha-
metli tecellîlerini mü şahede ediyoruz.
Kalb-i Üstad, parlak bir ayna, bir mazhar, bir ma’kes; lisân- ı Üstad, âlî 
bir mübelli ğ, bir muallim, bir mür şid; hâl-i Üstad, tecessüm etmi ş en güzel 
bir örnek, bir numûne, bir misâl oluyor. Tavâif-i be şerin ihtiyaçlar ı yaz ılıyor, 
gösteriliyor.
İşte, yedi seneden beri ate ş püsküren zâlim be şerin hali, bugün daha çok 
ıztırapl ı bir hale girmi ş bulunuyor. Her bir zîidrak, acaba yar ın ne olacak dü-
şüncesiyle kulaklar ını radyolar ın ağızlar ına koymu şlar, mütehayyir duruyor-
lar. Şarkta Japonlar ın mağlûp olmas ıyla, dünyan ın salâh- ı selâmete ve emn 
ü emâna kavu şmas ı beklenirken, deccalane bir hareket şimalde kendini gös-
terdiği görülüyor. Şu vaziyet herkesi heyecana, endi şeye sevk ediyor. İstikba-
lin zulmetlerine gitti ği zann ıyla, merakla radyolar ı takibe ko şturuyor. Lillâhil-
hamd, Risale-i Nur, âlî beyanat ıyla ruhlar ımızı teskin ediyor, hakikî dersleriyle 
kalblerimizi tatmin ediyor.
İşte, bu günde meydana ç ıkan bu deh şetli cereyan ı, ancak ve ancak H ı-
ristiyanl ık âleminin Müslümanl ıkla ittihad ı, yani İncil, Kur’ân ile ittihat ederek 
ve Kur’ân’a tâbi olmas ı neticesi elde edilecek semâvî bir kuvvetle ma ğlûp 
edileceği iş’ar buyuruluyor ki, Hazreti İsa (aleyhisselâm) ’ın da vürûduna intizar 
etmek zaman ının geldiğini mânâ-y ı işârî ile ihtar ediyor.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  473
Mesmuâta göre, bugünkü Amerika, aktâr- ı âleme tetkikât için gönderdi ği 
dört heyetten birisini, bugünkü be şeriyetin saadetini temin edecek sâlim bir 
din taharrisine memur etmi ştir. Bu ise, müceddidli ğini mahkeme lisan ıyla her 
tarafa ilân eden Risale-i Nur, bu muztarip, peri şan beşeriyetin en büyük bir 
saadeti olaca ğına iman ımız pek kuvvetlidir.
Sevgili Üstad ımız başımızda, ve en âlî hakikatleri ta şıyan ve Kur’ân’ ın en 
yüksek ve mübarek tefsiri bulunan Risale-i Nur elimizde oldukça, sevinçleri-miz had ve hududa al ınmaz.
İşte bu hakikatlerin herbir cüzü sâha-y ı faaliyete ç ıksa, her tarafta merak-
la, zevkle kendini okutturuyor. Buna bariz deliller pek çok var. Hususuyla, in-kâr- ı haşir mefkûresini ma ğlûp eden Onuncu Söz matbu nüshalar ı ve bilhassa 
gizli tab edildi ği hâlde kendini serbest okutan ve takviye-i imanda pek yüksek 
harikalar ı taşıyan 
Âyetü’l-Kübrâ  risaleleri; ve inkâr- ı ulûhiyet mefkûresini zîr 
u zeber eden Külliyat- ı Nur , Hüccetü’l-Bâli ğa ve Meyve  gibi eczalar ı mey-
danda...
İnşaallah, Kur’ân’ ın etraf ına çevrilmek istenilen imans ızlığın emans ız sû-
runu, Risale-i Nur temelinden kald ıracak, imans ızlığın emâns ız ateşini sön-
dürüp, âb- ı hayat bah şeden şarâb- ı kevserini, bütün dünyaya emanl ı iman 
vermekle içirecektir.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Talebeniz
Hüsrev
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
3ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Sizin, bayramlar ınızı tekrar betekrar tebrik ediyoruz. Gayet ehemmiyetli 
iki meseleyi, sizlere –zekâvetinize itimaden– Risale-i Nur’da müteferrikan par-çalar ı bulunmalar ına binaen, gayet muhtasar konu şacağım.
Birincisi : Risale-i Nur’un hakikî ve hakikatli bir şâkirdi bulunan ve
Kur’ân- ı Mucizü’l-Beyân’ ın kâtibi, bu defa yazd ığı mektupta, haddimden bin 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
474  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
derece ziyade hüsn-ü zann ına istinaden, bir hakikat soruyor. Risale-i Nur’un 
şahs- ı mânevîsinin gayet ehemmiyetli ve kudsî vazifesini; ve hilâfet-i Nübüv-
vetin de gayet ulvî vazifelerinden bir vazifesini benim âdi şahs ımda, Üstad ı 
noktas ından bir cilvesini gördü ğünden, bana o hilâfet-i mâneviyenin bir maz-
har ı nazar ıyla bakmak istiyor.
Evvelâ : Bâki bir hakikat, fâni şahsiyetler üstüne bina edilmez. Edilse, 
hakikate zulümdür. Her cihetle kemalde ve devamda bulunan bir vazife, çü-rümeye ve çürütülmeye mâruz ve müptelâ şahsiyetlerle ba ğlanmaz; ba ğlansa, 
vazifeye ehemmiyetli zarard ır.
Sâniyen : Risale-i Nur’un tezahürü, yaln ız tercüman ının fikriyle, veyahut 
onun ihtiyac- ı mânevî lisan ıyla Kur’ân’dan gelmi ş. Yaln ız o tercüman ın istida-
dına bakan feyizler de ğil, belki o tercüman ın muhataplar ı ve ders-i Kur’ân’da 
arkadaşlar ı olan hâlis ve metin ve sad ık zatlar ın o feyizleri ruhen istemeleri ve 
kabul ve tasdik ve tatbik etmeleri gibi çok cihetlerle, o tercüman ın istidad ın-
dan çok ziyade o Nur’lar ın zuhuruna medar olduklar ı gibi, Risale-i Nur’un ve 
şâkirtlerinin şahs- ı mânevîsinin hakikatini onlar te şkil ediyorlar. Tercüman ının 
da içinde bir hissesi var. E ğer ihlâss ızlıkla bozmazsa, bir tekaddüm şerefi bu-
lunabilir.
Sâlisen : Bu zaman, cemaat zaman ıdır. Ferdî şah ıslar ın dehas ı, ne kadar 
harika da olsalar, cemaat ın şahs- ı mânevîsinden gelen dehas ına karşı mağlûp 
düşebilir. Onun için, o mübarek karde şimin yazd ığı gibi, âlem-i İslâm’ ı bir ci-
hette tenvir edecek ve kudsî bir dehân ın Nur’lar ı olan bir vazife-i imaniye, bî-
çare, zay ıf, mağlûp, hadsiz dü şmanlar ı ve onu ihanetle, hakaretle çürütmeye 
çal ışan muannit has ımlar ı bulunan bir şahsa yüklenmez. Yüklense, o kusurlu 
şah ıs ihanet darbeleriyle dü şmanlar ı taraf ından sars ılsa, o yük dü şer, dağılır.
Râbian : Eski zamandan beri çok zatlar, üstad ını veya mür şidini veya mu-
allimini veya reisini k ıymet-i şahsiyelerinden çok ziyade hüsn-ü zan etmele-
ri, dersinden ve ir şad ından istifadeye vesile olmas ı noktas ında o pek fazla 
hüsn-ü zanlar bir derece kabul edilmi ş, hilâf- ı vâk ıad ır, diye tenkit edilmezdi. 
Fakat şimdi, Risale-i Nur şâkirtlerine lây ık bir üstada muvâf ık ulvî mertebe ve 
fazileti, bîçare, kusurlu bu şahs ımda kabul ettikleri sebebiyle gayret ve şevk-
leriyle çal ışmalar ı, bu noktada haddimden ziyade hüsn-ü zanlar ı kabul edile-
bilir; fakat Risale-i Nur’un şahs- ı mânevîsinin mal ı olarak elimde bulunuyor 
diye bilmek gerektir. Fakat, ba şta z ınd ıklar ve ehl-i dalâlet ve ehl-i siyaset 
ve ehl-i gaflet, hattâ sâfi-kalb ehl-i diyanet, şahsa fazla ehemmiyet verdikleri
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  475
cihetinde haks ızlar, o şahs ı çürütmekle hakikatlere darbe vurmak; ve o
Nur’lara benim gibi bir bîçareyi mâden zannederek, bütün kuvvetleriyle be-ni çürütüp o Nur’lar ı söndürmeye ve sâfi-kalblileri de inand ırmaya çal ışıyor-
lar. Ezcümle, İkinci Mesele’de bir hâdise bu hakikati gösteriyor.
İkinci Mesele : Bayram ın ikinci gününde, teneffüs için k ırlara ç ıktığım za-
man, ehemmiyetli bir memur taraf ından beş vecihle kanunsuz bir taarruza mâ-
ruz kald ım. Cenab- ı Hak, rahmet ve keremiyle, belime, ba şıma yüklenen Ri-
sale-i Nur eczalar ını ve ruhuma ve kalbime yüklenen şâkirtlerinin haysiyet ve 
izzet ve rahatlar ını muhafaza için, fevkalâde bir tahammül ve sab ır ihsan eyle-
di. Yoksa, bir plân neticesinde beni hiddete getirip, Risale-i Nur’un, bâhusus 
Âyetü’l-Kübrâ ’nın fütuhat ına karşı bir perde çekmek oldu ğu tahakkuk etti.
Sak ın, sak ın, hiç kederlenmeyiniz, merak etmeyiniz, hem telâ ş etmeyiniz, 
hem bana ac ımay ınız. Şeksiz şüphesiz, inâyet-i ilâhiye perde alt ında bizi mu-
hafaza etmekle 1ْħَכُĤ ٌóْĻَì َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰۤùَĐوَ âyetine mazhar etsin.
Onlar ın o plânlar ı da yine akîm kald ı. Fakat bu vilâyette, do ğrudan do ğ-
ruya büyük bir makamdan kuvvet al ıp şahs ımla uğraşanlar var. E ğer mümkün 
olsa, buran ın havas ıyla hiç imtizaç edemedi ğim cihetini vesile edip, münasip 
bir yere naklime, Denizli Mahkemesini ve Ankara Temyiz Mahkemelerini vas ı-
ta yap ıp çal ışmak lâz ım geliyor. Ben kendim yapamad ığım için, benden, bana 
daha ziyade alâkadar Denizli dostlar ı teşebbüs etseler iyi olur. Hiç olmazsa 
oran ın hapsine, bir daha bahaneyle beni als ınlar.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, sebatkâr, muhlis karde şlerim,
Hem maddî, hem mânevî, hem nefsim, hem benimle, temas edenler ga-
yet ehemmiyetli benden suâl ediyorlar ki: “Neden herkese muhalif olarak –hiç kimsenin yapmad ığı gibi– sana yard ım edecek çok ehemmiyetli kuvvet-
lere bakm ıyorsun, isti ğnâ gösteriyorsun? Ve herkes mü ştâk ve talip oldu ğu 
ve Risale-i Nur’un inti şarına, fütuhat ına çok hizmet edece ğine o Risale-i Nur 
1 “Olur ki ho şlanmad ığınız bir şey sizin için hay ırlı olur.” (Bakara sûresi, 2/216 )
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
476  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
şâkirtlerinin haslar ı müttefik olduklar ı ve senden kabul ettikleri büyük ma-
kamlar ı kabul etmiyorsun, şiddetle çekiniyorsun?”
Elcevap: Elcevap:  Bu zamanda ehl-i iman öyle bir hakikate muhtaçt ırlar ki, kâi-
natta hiçbir şeye âlet ve tâbi ve basamak olamaz; ve hiçbir garaz ve maksat 
onu kirletemez; ve hiçbir şüphe ve felsefe onu ma ğlûp edemez bir tarzda 
iman hakikatlerini ders versin. Umum ehl-i iman ın bin seneden beri teraküm 
etmiş dalâletlerin hücumuna kar şı imanlar ı muhafaza edilsin.
İşte bu nokta içindir ki, dahilî ve haricî yard ımc ılara ve ehemmiyetli kuv-
vetlerine, Risale-i Nur ehemmiyet vermiyor, onlar ı aray ıp tâbi olmuyor.. tâ 
avâm- ı ehl-i iman ın nazar ında, hayat- ı dünyeviyenin baz ı gayelerine basa-
mak olmas ın ve doğrudan do ğruya hayat- ı bâkiyeden ba şka hiçbir şeye âlet 
olmad ığından, fevkalâde kuvveti ve hakikati, hücum eden şüpheleri ve tered-
dütleri izale eylesin.
Amma, “Mânevî ve makbul ve zarars ız ve bütün ehl-i hakikatin istedikleri 
nurânî makamlar ve uhrevî rütbelerden, hâlis karde şlerimizden hüsn-ü zanla 
verilen ve ihlâs ınıza zarar gelmedi ği hâlde, e ğer kabul etsen, reddedilmeyecek 
derecede senetler, hüccetler bulundu ğu hâlde; sen, de ğil tevazu ve mahvi-
yetle, belki şiddet ve hiddetle ve o makam ı sana veren karde şlerinin hat ırını 
kırmakla o rütbelerden ve makamlardan kaç ıyorsun?”
Elcevap: Elcevap:  Nas ıl ki ehl-i hamiyet bir insan, dostlar ın hayat ını kurtarmak 
için kendini feda eder. Öyle de, ehl-i iman ın hayat- ı ebediyelerini tehlikeli 
düşmanlardan muhafaza etmek için, lüzum olsa –hem lüzum var– kendim, 
değil yaln ız lây ık olmad ığım o makamlar ı, belki hakikî hayat- ı ebediyenin 
makamlar ını dahi feda etmeye, Risale-i Nur’dan ald ığım ders-i şefkat cihetiyle 
terk ederim.
Evet, her vakit, hususan bu zamanda ve bilhassa dalâletten gelen gaflet-i 
umumiyede, siyaset ve felsefenin galebesinde ve enâniyet ve hodfuru şluğun 
heyecanl ı asr ında büyük makamlar her şeyi kendine tâbi ve basamak yapar. 
Hattâ dünyevî makamlar için dahi mukaddesat ını âlet yapar. Mânevî ma-
kamlar olsa, daha ziyade âlet eder. Umumun nazar ında kendini muhafaza 
etmek ve o makamlara kendini yak ıştırmak için baz ı kudsî hizmetlerini ve 
hakikatleri basamak ve vesile yap ıyor diye itham alt ında kal ıp, neşrettiği ha-
kikatler dahi tereddütlerle revac ı zedelenir. Şahsa, makama faydas ı bir ise, 
revaçs ızlıkla umuma zarar ı bindir.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  477
Elhâs ıl: Hakikat-i ihlâs, benim için şan ve şerefe ve maddî ve mâne-
vî rütbelere vesile olabilen şeylerden beni men ediyor. Hizmet-i Nuriyeye, 
gerçi büyük zarar olur; fakat, kemiyet keyfiyete nisbeten ehemmiyetsiz oldu-ğundan, hâlis bir hâdim olarak, hakikat-i ihlâs ile, her şeyin fevkinde hakâik-i 
imaniyeyi on adama ders vermek, büyük bir kutbiyetle binler adam ı irşad 
etmekten daha ehemmiyetli görüyorum.
Çünkü o on adam, tam o hakikati her şeyin fevkinde gördüklerinden, 
sebat edip, o çekirdekler hükmünde olan kalbleri, birer a ğaç olabilirler. Fa-
kat o binler adam, dünyadan ve felsefeden gelen şüpheler ve vesveselerle, o 
kutbun derslerini, “Hususî makam ından ve hususî hissiyat ından geliyor” na-
zar ıyla bak ıp, mağlûp olarak da ğıtılabilirler diye, hizmetkârl ığı, makamatlara 
tercih ediyorum.
Hattâ bu defa bana, be ş vecihle kanunsuz, bayramda, dü şmanlar ımın 
plân ıyla bana ihanet eden o mâlûm adama şimdilik bir belâ gelmesin diye te-
lâş ettim. Çünkü mesele şaşaland ığı için, doğrudan do ğruya avâm- ı nas bana 
makam verip harika bir keramet sayabilirler diye, dedim: “Yâ Rabbi, bunu ıslah et veya cezas ını ver. Fakat böyle kerametvâri bir sûrette olmas ın.”
Bu münasebetle bir şeyi beyan edece ğim. Şöyle ki:
Bu defa mahkemeden bana teslim olunan talebelerin mektuplar ı içinde, 
çok imzalar, üstünde bulunan bir mektup gördüm; belki lâhikaya girmi ş. Risa-
le-i Nur’un şâkirtlerinin mai şet cihetindeki bereketine ve baz ılar ın tokatlar ına 
dairdi. Burada, aynen Kastamonu’daki tokat yiyenler gibi şüphe kalmam ış. 
Beş adam, aynen burada da tokat yediler.
Said Nursî
f
(İstanbul’da Komünistler Aleyhindeki Hadiseyi Gören
Risale-i Nur Talebelerinin Mektubundan Bir Parça)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz karde şlerim,
–2ُÙَّĭِĩْĤوَا ُïْĩَéْĤا ُįَĤ– Dün, Nur’un mânevî bir fütuhat ı, bütün azamet ve 
dehşetiyle İstanbul’da görüldü. Küfr-ü mutlak ı dünyaya, hususan âlem-i
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bütün şükür ve şükranlar Allah’ad ır, minnetin her türlüsü de sadece O’nad ır.
478  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İslâm’a yerle ştirmek isteyen bir cemiyet ve onlar ın nâşir-i efkâr ı ve mürev-
vic-i a’mâli olan bir-iki gazete matbaas ı ve kütüphanesi darmada ğın edilerek, 
dinsiz yapt ık, komünist yapt ık zannedilen gençlik ve mekteplilerin a ğzıyla ve 
harekât ıyla ve fiilleriyle protesto edildi. “Kahrolsun komünistlik” diye beddua 
edildi. Bu cemiyetin, binler lira maddî, milyonlar lira da manevî zarar ı oldu. 
“Ey Nurcular! Şimdi maddî imkân hâs ıl olmuyor diye üzülmeyiniz. Nurun fü-
tuhat ı geniş bir sahada devam ediyor. Küllî bir muvaffakiyet hâs ıl oluyor. 
1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Birkaç aydan beri aleyhime çevrilen desiseleri meydana ç ıktı. H ıfz- ı ilâhî 
ile o musibet, yirmiden bire indi.
Hâlî zamanda camiye gidiyordum. Haberim olmadan, talebeler beni 
üşütmemek için, mahfelde bir kulübecik yapm ıştılar. Ben de dört-be ş gündür 
kendi kendime karar verdim, daha gitmeyece ğim. O mâlûm zâbit adam va-
sıta olup kulübeci ği kald ırdılar. Bana da resmen tebli ğ ettiler ki, “Daha cami-
ye gitmeyeceksin.” Fakat habbeyi kubbe yap ıp bir heyecan verdiler. Hiçbir 
ehemmiyeti yok, hiç de merak etmeyiniz. Tahminimce, her tarafta haddim-den pek fazla teveccüh-ü âmmeyi k ırmak için, bana böyle baz ı bahanelerle 
ihanet ediyorlar. Eski zaman ımı düşünüp güya tahammül etmeyece ğim. Hâl-
buki –Risale-i Nur’un selâmet ve inti şarına halel gelmemek şart ıyla– her gün 
bin ihanet ve tâzipler de gelse, Allah’a şükrederim. Ben ehemmiyet vermedi-
ğim gibi, buradaki talebeler de hiç sars ılm ıyorlar. Çoktan beri bekledi ğimiz bu 
hâdise de inâyet-i ilâhiye ile hafif geçti.
Umum karde şlerime birer birer selâm ve dua ediyoruz.
Said Nursî
f
1 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...”
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  479
(Nur Talebelerini Risale-i Nur’dan Çekmek İsteyenlerin Desiselerini 
Beyan Edip, Öylelere Ne Şekilde Cevap Verilmesi Hakk ında Üstad ın 
Hülâsal ı Bir Mektubu)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Gayet ehemmiyetli bir meseleyi –bundan evvel size icmalen beyan etti ğim 
meseleyi– tekrar size söylememe kuvvetli, mânevî bir ihtar ald ım. Şöyle ki:
Perde alt ındaki düşman ımız münaf ıklar, şimdiye kadar yapt ıklar ı gibi, ad-
liyeyi ve siyaset ve idareyi zahirî dinsizli ğe âlet edip, bize hücumlar ı akîm 
kald ığı; ve Risale-i Nur’un fütuhat ına menfaati olan eski plânlar ını b ırak ıp 
daha münaf ıkane ve şeytan ı da hayrette b ırakacak bir plân çevirdiklerine dair 
buralarda emareleri göründü.
O plânlar ın en mühim bir esas ı, has, sebatkâr karde şlerimizi so ğutmak, 
fütur vermek, mümkünse Risale-i Nur’dan vazgeçirmektir. Bu noktada o ka-dar acip yalanlar ı ve desiseleri istimâl ediyorlar ki, Isparta ve havalisi, Gül 
ve Nur fabrikas ının kahraman şâkirtleri gibi, çelik ve demir gibi bir sebat ve 
sadakat ve metanet lâz ım ki dayanabilsin. Baz ı da dost sûretinde hulûl edip, 
korkutmak mümkünse, habbeyi kubbe edip evham veriyorlar. “Aman, aman! Said’e yana şmay ınız! Hükûmet tâkip ediyor.” diye zay ıflar ı vazgeçirmeye ça-
lışıyorlar. Hattâ baz ı genç talebelere, hevesâtlar ını tahrik için, baz
ı genç k ızlar ı 
musallat ediyorlar. Hattâ Risale-i Nur erkânlar ına karşı da, benim şahs ımın 
kusurât ını, çürüklü ğünü gösterip, zahiren dindar ehl-i bid’adan baz ı şöhretli 
zatlar ı gösterip, “Biz de müslüman ız, din yaln ız Said’in mesle ğine mahsus de-
ğil” deyip, bize kar şı perde alt ında cephe alan z ınd ıklara ve anar şilik hesab ına 
o safdil ehl-i diyanet ve hocalar ı âlet edip istimâl ediyorlar. İnşaallah bunlar ın 
bu plânlar ı da akîm kalacak. Böyle heriflere dersiniz:
“Biz, Risale-i Nur’un şâkirtleriyiz. Said de bizim gibi bir şâkirttir. Risale-i 
Nur’un menba ı, madeni, esas ı da Kur’ân’d ır. Yirmi senedir emsâlsiz tetkikât 
ve takibatla beraber, k ıymetini ve galebesini en muannit dü şmana da isbat 
etmiştir. Onun tercüman ı ve bir hizmetkâr ı olan Said ne hâlde olursa olsun, 
hattâ Said de –el-iyâzü billâh!– Risale-i Nur’un aleyhine dönse, bizim sadaka-timiz ve alâk ımızı inşaallah sarsmayacak.” deyip, o kap ıyı
 kapars ınız. Fakat, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
480  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mümkün oldu ğu kadar Risale-i Nur’la me şgul olmak, elinden gelirse yazmak, 
ve mübalâ ğalı propagandalara hiç ehemmiyet vermemek, ve eskisi gibi tam 
ihtiyat etmek gerektir.
Umum karde şlerimize birer birer selâm ve dua ediyoruz.
Said Nursî
f
Bu vatandaki milletin en büyük kuvveti olan âlem-i İslâm’ ın teveccühünü 
ve hamiyetini ve uhuvvetini k ırmak ve nefret verdirmek için, siyaseti dinsizli-
ğe âlet ederek, perde alt ında küfr-ü mutlak ı yerleştirmek isteyenler, hükûmeti 
iğfal ve adliyeyi iki defad ır şaşırtıp, der: “Risale-i Nur şâkirtleri, dini siyasete 
âlet eder; emniyete zarar vermek ihtimali var.”
Hâlbuki, bu memlekete maddî ve manevî bereketi ve fevkalâde hizmeti 
ve umum âlem-i İslâm’a taalluk edecek hakâiki cami oldu ğu, otuz üç âyât- ı 
Kur’âniye’nin i şaretiyle ve İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  üç keramet-i gaybiye-
siyle ve Gavs- ı Âzam’ ın kat’î ihbar ıyla tahakkuk etmi ş olan Risale-i Nur’un 
siyasetle alâkas ı yoktur. Fakat, küfr-ü mutlak ı kırdığı için, küfr-ü mutla-
kın alt ı olan anar şilik ve üstü olan istibdad- ı mutlak ı, esas ıyla bozar, red-
deder. Emniyeti ve âsâyi şi ve hürriyeti ve adaleti temin eder.
Risale-i Nur’a, daha vatana, idareye zarar ı dokunmak bahanesiyle teca-
vüz edilmez. Daha kimseyi o bahaneyle inand ıramazlar. Fakat cepheyi de ğiş-
tirip, din perdesi alt ında baz ı safdil hocalar ı veya bid’a taraftarlar ı veya ena-
niyetli sofi me şreplileri, baz ı kurnazl ıklarla Risale-i Nur’a kar şı iki sene evvel 
İstanbul’da ve Denizli civar ında oldu ğu gibi istimâl etmeye münaf ıklar belki 
çabalayacaklar. İnşaallah muvaffak olamazlar.
f
 Risale-i Nur, bu mübarek vatan ın mânevî bir halâskâr ı olmak cihetiyle; 
şimdi iki deh şetli mânevî belay ı defetmek için matbûât âlemi ile tezahüre ba ş-
lamak, ders vermek zaman ı geldi veya gelecek gibidir, zannederim.
O dehşetli beladan birisi :  Hıristiyan Dini’ni ma ğlup eden ve anar şili-
ği yetiştiren, şimalde ç ıkan dehşetli  dinsizlik cereyan ının bu vatan ı mânevî 
istilâs ına mukabil  Risale-i Nur bir  Sedd-i Zülkarneyn gibi bir  sedd-i Kur’ânî 
vazifesini görebilir.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  481
İkincisi :  Âlem-i İslâm’ ın bu mübarek vatan ın ahalisine kar şı pek şiddetli 
itiraz ve ithamlar ını izale etmek için matbûât lisan ıyla konuşmak lâz ım gelmiş 
diye kalbime ihtar edildi.1(Hâşiye-1)
Ben dünyan ın hâlini bilmiyorum. Fakat   Avrupa’da istilâkârâne hükme-
den ve edyân- ı semâviyeye dayanmayan bu deh şetli cereyan ın istilâs ına karşı 
 Risale-i Nur hakikatleri, bir kale oldu ğu gibi;  Âlem-i İslâm’ ın ve  Asya k ıtas ının 
hâl-i haz ırdaki itiraz ve itham ını izale.. ve eskideki  muhabbet ve uhuvvetini 
iade etmeye  vesile olan bir  mucize-i Kur’âniye’dir.
Bu vatan ın, bu milletin vatan-perver siyasîleri süratle Risale-i Nur’u tabetti-
rerek resmî ne şretmeleri lâz ımd ır ki, bu iki belaya kar şı  siper olsunlar.2(Hâşiye-2)
f
Birden İhtar Edildi, Kaleme Almaya Mecbur Oldum Birden İhtar Edildi, Kaleme Almaya Mecbur Oldum
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Kardeşlerim,
Şimdi tam tahakkuk etti ki, resmen bana ihanet ve hakaret etmek, onun-
la, teveccüh-ü âmmeyi hakk ımda k ırmak için gizli bir tedbir kurulmu ş. Be-
nim bütün dostlar ımı –perde alt ında– soğutmak ve ürkütmeye çal ışıyorlar. 
Hâlbuki, Sikke-i Tasdîk-i Gaybî  onlar ın bütün propagandalar ını zîr u zeber 
ediyor.
Gerçi böyle dinsizlik hesab ına bana olan hakaret, bir derece beni s ıkıyor, 
eski Said’den kalma baz ı damarlar ıma dokunuyor. Fakat Risale-i Nur’un ha-
rika fütuhat ı ve şâkirtlerinin ehl-i hakikat nazar ında ve ruhânî ve melâikeler 
yan ında hürmet ve merhametle kar şılanmalar ı, benim şahs ıma gelen ihanet 
ve hakaretlerin sivrisinek kanad ı kadar ehemmiyeti kalmaz. O bedbaht ehl-i 
ihanet, dindarl ık cihetiyle, ehl-i din ve ehl-i ulûm-u diniyenin hürmetini k ır-
mak dine bir ihanet oldu ğu cihetinde, ruhânî ve melâikelerin ve ehl-i iman ve 
ehl-i hakikatin nazar ında mel’un oldu ğu gibi, binden ancak bir-iki serserinin 
veya z ınd ığın âferinini kazan ırlar.
1 (Hâşiye-1) İşte bu hakikat, Risale-i Nur’un –bu mektubun yaz ılışından on sene sonra– 
Ankara’da matbaalarda tabedilmesiyle tahakkuk etmi ştir.
2 (Hâşiye-2) Bu, dünya çap ındaki büyük şerefe ve en muazzam İslâmî hizmete, ancak yeni 
hükûmet mazhar olabilmi ş; ve büyük bir anlay ış göstererek, Risale-i Nur’un matbaalarda 
1956 senesinde bas ılmas ına sebeb olmakla, Millet-i İslâmiye’nin büyük bir teveccühünü 
kazanmakla, kuvvetini çok fazla artt ırmak muvaffakiyetini elde etmi ştir.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
482  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
O bedbahtlar bana hakaret etmekle, güya Risale-i Nur’un nüfuzunu k ırı-
yor; şahs ımı menba zannedip beni çürütmekle, Risale-i Nur sukut edecek gibi 
ahmakane bir zan ile şahs ıma tecavüz oluyor.
Ben de derim: Ey bana dinsizlik hesab ına ihanet ve hakaret eden bed-
bahtlar! Katiyen size haber veriyorum, yak ında –tevbe etmemek şart ıyla– hiç 
çare-i halâs yok ki, ecel cellâd ıyla sen, idam- ı ebedî ile ölüm dara ğac ı ile 
asılacaks ın! Şeraretli ruhun dahi ebedî bir haps-i münferitte mahkûm olmak-
la beraber, ehl-i iman ve ruhânîlerin nefret ve lânetini kazanacaks ın. Tevbe 
etmemek şart ıyla, benim intikam ım, senden pek muzaaf bir sûretle al ınıyor 
bildiğimden, hiddet de ğil, hattâ sana ac ıyorum!
Amma Risale-i Nur’un, senin gibi sinekler kadar ehemmiyeti olmayan-
lar ın perde çekmesi, zerre kadar nüfuzunu k ıramaz. Yüz binler adam onunla 
imanlar ını kurtard ıklar ı için, ruh u canla hürmet ve peresti ş ederler.
Amma şahs ımın teessürü ise, katiyen size haber veriyorum ki, bir-iki da-
kika asabiyetli bir teessürat ıma mukabil, birden öyle bir tesellî buluyorum ki, 
bin derece sizlerin hakaret ve ihaneti ziyadele şse o tesellîyi k ıramaz. Çünkü 
Risale-i Nur’un ke şf-i kat’îsiyle, dinsizlik hesab ına bize hücum edenler, ebe-
dî azaplar ve haps-i münferitte ve idam- ı ebedî ile ihanetini gördükleri gibi, 
Risale-i Nur’la iman ını kurtaran şâkirtleri, ölümle terhis tezkeresi ve saadet-i 
ebediye vesikas ını al ıp, ebedî bir hürmet ve merhamet ve ikrama mazhar ola-
caklar ını, filozoflar ı susturan binler hüccetlerle beyan etmi şiz.
Hem bu Yeni Said, Eski Said gibi kendine hürmet ve teveccüh kazanmak 
ve şan u şeref bulmak, katiyen aleyhindedir, kabul etmez. Onun için, yirmi 
senedir inzivây ı tercih etmi ş.
Eğer âsâyiş ve idare hesab ına nüfuzunu k ırmak ve umumun nazar ında 
çürütmek için yap ıyorsan ız, pek büyük bir hatâ ediyorsunuz… İki sene üç 
mahkeme, yirmi senelik hayat ımın yüz yirmi eserinde, yüz yirmi bin Risale-i 
Nur şâkirtlerinden, mûcib-i ihtilâl ve medâr- ı mesuliyet ve vatan ve millet 
aleyhinde hiçbir şey bulmad ıklar ına, beraatimizle ve Risale-i Nur eczalar ının 
bütününü iade etmeleriyle gösterdi ği cihetle, katiyen size beyan ediyorum ki, 
dinsizlik hesab ına bizi ezen sizler, vatan ve millet, âsâyi ş ve idare aleyhinde 
ve anarşilik lehinde ve müthi ş bir ecnebi hesab ına beni s ıkıştırıp, bir sars ıntı 
çıkar ıp, o cereyan ın müdahalesini istiyorsunuz… Onun için, bütün ihanet ve 
hakaretlerinize be ş para k ıymet vermem; âsâyi ş, idare lehinde sab ır ve ta-
hammüle karar verdim.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  483
Elbette dünya daimî olmad ığı gibi, hâdisât ı da f ırtınal ı, daima de ğişir. 
Birkaç saat cinayetlerle, dünyevî ve uhrevî binler zakkum ve azap neticeleri var. O zaman, faydas ız yüz binler teessüf diyeceksiniz! Ben, resmî makamata 
ve bizimle tam alâkadar vazifedarlara yazd ığım gibi, sizin gibi bedbahtlara 
dahi derim: Biz, Risale-i Nur’la, bu memleketin ve istikbalinin en büyük iki tehlikesini def etmeye çal ışıyoruz.. ve bilfiil çok emarelerle, hattâ mahkemede 
de k ısmen isbat etmi şiz.
Birinci tehlike : Bu memlekette, hariçten kuvvetli bir sûrette girmeye ça-
lışan anarşiliğe karşı sed çekmek.
İkincisi : Üç yüz elli milyon müslümanlar ın nefretlerini karde şliğe çevir-
mekle, bu memleketin en büyük nokta-y ı istinad ını temin etmektir.
f
Afyon Emniyet Müdürüne Derim ki: Afyon Emniyet Müdürüne Derim ki:
Müdür Bey,
Dünyada, eski zamandan beri görülmemi ş bu derece kanunsuz ve mânâ-
sız ve maslahats ız tecavüzler bana geldi ği hâlde neden ald ırm ıyorsunuz?
Bir misali : Camiye, hâlî zamanda, cemaat hayr ına sahip olmak için, baz ı 
bir-iki adamdan ba şka kimseyi yan ıma kabul etmedi ğim hâlde, resmen “Ka-
tiyen camiye gitmeyeceksiniz!” deyip, bu gurbette, hastal ık ve ihtiyarl ık ve 
yoksulluk içinde bu ihanet hangi kanunlad ır? Hangi maslahat var? Haberim 
olmadan, camiin hâlî bir yerinde iki-üç tahta, bir kilimle beni ü şütmemek fik-
riyle bir zat ın yapt ığı iki kişilik bir settare yüzünden, ehemmiyetli bir mesele 
şeklinde, hem bana, hem umum halka mânâs ız telâş vermek hangi kanunla-
dır? Hangi maslahat var? Soruyorum.
Bana bu ihanetleri yapanlar ın hiçbir bahaneleri yoktur. Yaln ız teveccüh-ü 
âmmeyi bahane edip, “Bu menfî adama neden hürmet ediyorsunuz?”
Ben de derim: Bütün dostlar ım biliyorlar ki, ben şahs ıma karşı hürmeti 
ve teveccüh-ü âmmeyi istemiyorum, reddediyorum. Benim hakk ımda baş-
kalar ının hüsn-ü zann ını kabul etmedi ğim hâlde, hangi kanun beni mesul 
eder ki, ihtiyar ım ve r ızam haricinde, ba şkas ının hüsn-ü zann ıyla bana ihanet 
ediliyor? Farz- ı muhâl olarak, bu teveccüh-ü âmme hakikat de olsa, vatana, 
millete faydas ı var, zarar ı olmaz.
Hem eğer bir parças ını ben de kabul etsem, bu ihtiyarl ık, hastal ık, yoksulluk
484  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve soğuk bir oda içerisinde, deh şetli bir haps-i münferitte, zarurî hizmetlerimi 
görmek için bir-iki insan ın dostluğunu kabul etmekli ğimde hangi fenal ık var? 
Hangi kanun bunu men eder? Bir-iki i şçi çocuktan ba şkas ını benimle temas 
ettirmemek hangi kanunlad ır? O işçi çocuklar her vakit bulunmad ığı için, ken-
dim işimi göremiyorum. Bu deh şetli vaziyeti, elbette bu memlekette inzibat 
ve hükûmet ve idare adamlar ı nazar- ı ehemmiyete almak borçlar ıdır. Cidden 
alâkadar eder diye size beyan ediyorum.
Emirdağ’da bir tecrid-i mutlakta
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Çok aziz, s ıdd ık, bahtiyar karde şlerim,
….. K ızıl Rusya’dan ç ıkarak k ızıl ateşler, k ızıl k ıvılcımlar saçan ve birer bi-
rer dünya şehrinin mahallelerini saran ve oralar ı yak ıp kavuran, baz ı yerlerde 
de nifak ve şikak ateşleri saçarak, karde şine “Karde şini öldür!” diye ba ğıran 
ve en nihayette âlem-i H ıristiyaniyeti yak ıp kavurup harman gibi savurduktan 
sonra âlem-i İslâm mahallesini saran ve evimizin saçaklar ına k ıvılcımlar ı sıçra-
yan ve çok büyük ve çok deh şetli bir belâ olan komünizm gibi azîm yang ına 
karşı itfaiye vazifesini üzerine alan Risale-i Nur, müslümanlar ın ve beşerin en 
büyük ve yegâne tahassungâh ı ve en büyük melceidir.
Ey Fahr-i Âlemin gösterdi ği doğru yoldan şaşanlar! Dünyan ın fânî meta-
lar ına gururlan ıp taşanlar! Ve ey dünyam ıza zarar ı olur korkususuyla, nur-u 
Kur’ân’dan kaçanlar! Küfr-ü mutlak ate şinin bizleri sard ığı bir zamanda, an-
cak ve ancak, en müstahkem, en kavî ve y ıkılmaz ve sars ılmaz bir tahkimat 
olan Risale-i Nur’un nurânî siperlerine iltica etmekle ve onun daire-i kudsi-yesine girmekle kurtulacaks ınız… ve idam- ı ebedî zannetti ğiniz ölümü bir ha-
yat- ı bâkiyeye tebdil edeceksiniz. Ve i şte o nurun mübarek tercüman ının ve 
mübarek şahs- ı mânevîsinin
2َّאرِĭĤا َīِĨ ْħِıْĺَïِĤوَوَا رِĳُّĭĤا ِģَאئِøرَ َÙَ×َĥَĈ ْóِäوَأَ َאĭْĺَïِĤوَا ْóِäوَأَ َאĬْóِäأَ
ve emsâli dualar ının kabulüyle ve şefaatiyle ve Risale-i Nur’u devaml ı 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bizi ve anne babalar ımızı, Risale-i Nur talebelerini ve onlar ın anne babalar ını cehennem ate şinden 
kurtar.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  485
okumakla, ben, deh şetli mânevî hastal ıklardan nas ıl kurtulmu şsam, sizler de 
o mübarek daire-i kudsiyeye dehâlet etti ğinizde dünyevî ve uhrevî dertlerden, 
ateşlerden kurtulacak ve evlâd ve iyalinizin bir nevi çoban ı olmak hasebiyle o 
sevgililerinizi de kurtaracaks ınız. Ve nurlara çal ışmakla, herbirerleriniz, maddî 
ve manevî felâh ve saadete nail olacaks ınız! Böyle olan milyonlarla Nur Tale-
beleri bu hakikate şahittirler.
“Ey Nurcular! Allah’ ın sizlere ihsan etti ği ezelî lütfuna kar şı secde-i şük-
randan ba şınızı kald ırmay ınız. Gecenin so ğuğuna ald ırmay ınız. Sizlere lütfu 
hiçbir hususta esirgemeyen Rabb-i Rahime, gecenin bu mübarek saatlerinde kalkarak vazife-i şükrü eda ediniz. Ve baz ılar ın düştüğü, istikbali dü şünmek 
derdiyle mai şeti sarsan hâdiseler kar şısında titremeyiniz, korkmay ınız! Nur’un 
kudsî kerâmât ve imdad ını müşahede ediniz!
Dünya fânidir; binler sene ya ş
amak olsa, bâki olan hayat- ı uhreviyenin 
yan ında, hiç-ender hiç mesabesindedir. Fakat fâni olmakla beraber, bâki ha-
yat ın bâki meyvelerini verecek bir mezraas ıdır.1 Fırtınalar ın şiddeti, havan ın 
dehşeti sizleri sarsmas ın, korkutmas ın. Bu mübarek mezraaya en mübarek ve 
nur’ânî ve verimli ve bereketli olan Nur tohumlar ını ekiniz. Zira “Eken biçer.” 
atalar ımızdan kalma mübarek bir sözdür.
Ey Nurcular! Din dü şmanlar ının hücumlar ından katiyen sars ılmay ınız, 
fütur getirmeyiniz; çal ışınız, çal ışınız, çal ışınız! Ve katiyen inan ınız ki, nurun 
şefaati, nurun duas ı, nurun himmeti sizleri kurtaracakt ır!..
Kardeşiniz
Mustafa Osman
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Geçen k ışta bana kar şı suikastlerin, inâyet-i ilâhiye ile ve duan ız yard ı-
mıyla gelen sab ır ve tahammülüm neticesinde akîm kalan plân ı pek geni ş bir 
tarzda oldu ğuna delil ise, bu yak ında reisicumhur Afyon’da demi ş: “Bu vilâ-
yette dînî cihette bir kar ışıklık ç ıkacağını zannederdik…”
1 “Dünya, âhiretin tarlas ıdır.” mânâs ındaki hadis için bkz.: el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn  4/19; es-Sehâ-
vî, el-Makâs ıdü’l-hasene  s.497; Aliyyülkârî, el-Esrâru’l-merfûa  s.205.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
486  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Demek, gizli komite beni s ıkıştırmakla bir hâdise ç ıkarmak istiyordular. 
Bir ecnebî müdahelesi hesab ına ve müslümanlar ve vatanda şlar aras ında, 
bütün bütün kanunsuz ve keyfî bir tarzda, damar ıma şiddetle dokunan iha-
netler ve s ıkıntılarla tâzipleri, onlara dünyada tam zarard ır, âhirette cehennem 
ve sakar; ve bize, dünyada mükemmel sevap ve zafer; ve âhirette, in şaallah 
cennet ve âb- ı kevseri kazand ırır. Demek bu gizli plân ı Heyet-i Vekile ve Reis 
hissetmiştiler ki, buralarda umum me’murlar, hattâ vali ve kaymakam, zab ıta 
benimle görü şmekten kaç ıyor, ürküyordular. Ben de hayret ederdim. Fakat, 
elimizde yaln ız Nur bulundu ğunu ve siyaset topuzu bulunmad ığını, zerre ka-
dar akl ı bulunanlar anlad ılar.
Gariptir ki, en ziyade lehime çal ışmas ı lâz ım olan baz ı vazifedarlar, aley-
himde istimâl ve istihdam edildi. Nurcular, çok ihtiyat ve dikkat ve temkinde bulunmalar ı lâz ımd ır. Çünkü mânevî f ırtınalar var; baz ı dessas münaf ıklar her 
tarafa sokulur. İstibdad- ı mutlaka dinsizcesine taraftarken, hürriyet f ırkas
ına 
girer, tâ onlar ı bozsun ve esrarlar ını bilsin, ifşâ etsin.
Hem Salâhaddin’in, Asâ-y ı Mûsâ’ yı Amerikal ıya vermesi münasebetiyle 
deriz:
Misyonerler ve H ıristiyan ruhanîleri, hem Nurcular, çok dikkat etmeleri 
elzemdir. Çünkü herhâlde şimal cereyan ı, İslâm ve İsevî dininin hücumuna 
karşı kendini müdafaa etmek fikriyle, İslâm ve misyonerlerin ittifaklar ını boz-
maya çal ışacak. Tabaka-y ı avâma müsaadekâr ve vücub-u zekât ve hurmet-i 
ribâ ile, burjuvalar ı avâm ın yard ımına dâvet etmesi ve zulümden çekmesi 
cihetinde müslümanlar ı aldat ıp, onlara bir imtiyaz verip, bir k ısm ını kendi 
taraf ına çekebilir.
Her neyse, bu defa sizin hat ırınız için kaidemi bozdum, dünyaya bakt ım.
Said Nursî
f
(Bu s ıkıntılı zamanda nefsim sab ırsızlıkla beni tâciz ederken, bu f ıkra 
onu tam susturdu, şükrettirdi. Size de faydas ı olur diye leffen takdim edilen 
bu f ıkra, başımın yan ında as ılı duruyor)
1– Ey nefsim! Yetmi ş üç sene, yüzde doksan adamdan ziyade zevklerden 
hisseni alm ışsın. Daha hakk ın kalmad ı.
2– Sen, âni ve fâni zevklerin bekas ını ar ıyorsun. Onun için, onun zeva-
liyle ağlamaya ba şlıyorsun. Kör hissiyat ınla bu yanl ışının tam tokad ını yersin. 
Bir dakika gülmeye bedel on saat a ğlıyorsun.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  487
3– Senin ba şına gelen zulümler ve musibetlerin alt ında kaderin adaleti 
var. İnsanlar, senin yapmad ığın bir işle sana zulmediyorlar. Fakat kader, senin 
gizli hatâlar ına binaen, o musibet eliyle seni hem terbiye, hem hatâna keffâret 
ediyor.
4– Hem yüzer tecrübenle, ey sab ırsız nefsim, kat’î kanaatin gelmi ş ki, 
zahirî musibetler alt ında ve neticesinde inâyet-i ilâhiyenin çok tatl ı neticeleri 
var. 1ْħَכُĤ ٌóْĻَì َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰۤùَĐوَ çok kat’î bir hakikati ders veriyor. O 
dersi daima hat ıra getir.
Hem, fele ğin çark ını çeviren kanun-u ilâhî, senin hat ırın için o pek geni ş 
kanun-u kaderî de ğiştirilmez.
5– 2َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ kudsî düsturunu kendine rehber et. He-
vesli ak ılsız çocuklar gibi, muvakkat, ehemmiyetsiz lezzetlerin pe şinde koşma. 
Düşün ki, fâni zevkler, sana mânevî elemler, teessüfler b ırak ıyor. S ıkıntılar, 
elemler ise, bilâkis, mânevî lezzetler ve uhrevî sevaplar veriyor. Sen divane olmazsan, muvakkat lezzeti yaln ız şükür için arayabilirsin. Zaten lezzetler şü-
kür için verilmi ş…
Said Nursî
f
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, muhterem karde şim,
Evvelâ zat ınızın bir risale kadar câmi ve uzun ve müdakkikane hararetli 
mektubunuzu kemâl-i merakla okudum. Pe şin olarak size bunu beyan edi-
yorum ki, Risale-i Nur’un üstad ı ve Risale-i Nur’a Celcelutiye Kasidesinde 
rumuzlu i şârât ıyla pek çok alâkadarl ık gösteren ve benim hakâik-i imaniyede 
hususî üstad ım, İmam Ali’dir (radiyallâhu anh) .
Ve 4ĵٰÖْóُĝْĤا ĹِĘ َدَّةَĳَĩْĤا َّźإِ ًاóْäأَ ِįْĻَĥَĐ ْħُכُĥْئَøأَ Ưź ْģُĜ âyetinin nass ıyla, Âl-i Beyt’in
1 “Olur ki ho şlanmad ığınız bir şey sizin için hay ırlı olur.” (Bakara sûresi, 2/216 )
2 “Kadere iman eden, gam ve hüzünden emin olur.” Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/187; ed-Dey-
lemî, el-Müsned  1/113; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  3/187.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
4 “De ki: Ben bu risalet ve ir şad hizmetinden ötürü, sizden akrabal ık sevgisinden ba şka bekledi ğim hiçbir 
karşılık yoktur.” ( Şûrâ sûresi, 42/23)
488  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
muhabbeti, Risale-i Nur’da ve mesle ğimizde bir esast ır ve Vehhâbîlik damar ı, 
hiçbir cihette Nur’un hakikî şâkirtlerinde olmamak lâz ım geliyor. Fakat, ma-
dem bu zamanda z ınd ıka ve ehl-i dalâlet ihtilâfdan istifade edip, ehl-i iman ı 
şaşırtıp ve şeâiri bozarak Kur’ân ve iman aleyhinde kuvvetli cereyanlar ı var; 
elbette bu müthi ş düşmana kar şı cüz’î teferruata dair medar- ı ihtilâf münaka-
şalar ın kap ısını açmamak gerektir.
Hem, ölmü ş insanlar ı zemmetmeye, hiç lüzum yok. Onlar, dar- ı âhirete, 
mahall-i cezaya gitmi şler. Lüzumsuz, zararl ı, onlar ın kusurlar ını beyan etmek, 
emrolunan muhabbet-i Âl-i Beytin muktezas ı değildir ve lâz ım da de ğildir 
diye, Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, Sahabeler zaman ındaki fitnelerden bahis aç-
may ı menetmi şler. Çünkü Vak’a-y ı Cemel’de A şere-i Mübe şşere’den Zübeyir 
(radiyallâhu anh)  ve Talha (radiyallâhu anh)  ve Âişe-i S ıddîka (radiyallâhu anhâ)  bulun-
mas ıyla Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, o harbi, “içtihad neticesi” deyip, “Hazreti 
Ali (radiyallâhu anh)  hakl ı, öteki taraf haks ız; fakat içtihad neticesi oldu ğu cihetle 
affedilir.” derler.
Hem Vehhâbîlik damar ı, hem müfrit Râf ızîler’in mezhepleri İslâmiyet’e 
zarar vermesin diye, S ıffîn Harbindeki bâ ğîlerden de bahis açmay ı zararl ı gö-
rüyorlar.
Haccac- ı Zâlim, Yezid ve Velid gibi heriflere ilm-i kelâm ın en büyük al-
lâmesi olan Sadeddin-i Teftazânî, “Yezide lânet caizdir.” demi ş; fakat “Lânet 
vaciptir.” dememi ş. “Hay ırdır ve sevab ı vard ır.” dememi ş. Çünkü hem Kur’-
ân’ ı, hem Peygamberi, hem bütün Sahabelerin kudsî sohbetlerini inkâr eden 
hadsizdir. Şimdi onlardan meydanda gezenler çoktur. Şer’an bir adam, hiç 
mel’unlar ı hat ıra getirmeyip lânet etmese, hiçbir zarar ı yok. Çünkü zem ve lâ-
net ise, medih ve muhabbet gibi de ğil; onlar amel-i salihte dahil olamaz. E ğer 
zarar ı varsa daha fena...
İşte şimdi gizli münaf ıklar, Vehhâbîlik damar ıyla en ziyade İslâmiyet’i ve 
hakikat-i Kur’âniye’yi muhafazaya memur ve mükellef olan bir k ısım hocalar ı 
elde edip, ehl-i hakikati Alevîlikle itham etmekle birbiri aleyhinde istimâl ede-rek dehşetli bir darbeyi İslâmiyet’e vurmaya çal ışanlar meydanda geziyorlar. 
Sen de bir parças ını mektubunda yaz ıyorsun. Hattâ sen de biliyorsun; benim 
ve Risale-i Nur’un aleyhinde istimâl edilen en tesirli vas ıtay ı hocalardan bul-
muşlar.
Şimdi Haremeyn-i Şerîfeyn’e hükmeden Vehhâbîler ve me şhur, deh-
şetli dâhîlerden İbni Teymiyye ve İbni Kayyim el-Cevziyye’nin pek acip ve
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  489
câzibedar eserleri İstanbul’da çoktan beri hocalar ın eline geçmesiyle, hususan 
evliyalar aleyhinde ve bir derece bid’alara müsaadekâr me şreplerini kendile-
rine perde yapmak isteyen, bid’alara bula şmış bir k ısım hocalar, sizin, muhab-
bet-i Âl-i Beyt’ten gelen ve şimdi izhar ı lâz ım olmayan içtihad ınızı vesile ede-
rek hem sana, hem Nur şâkirtlerine darbe vurabilirler. Madem zemmetmemek 
ve tekfir etmemekte bir emr-i şer’î yok, fakat zemde ve tekfirde hükm-ü şer’î 
var. Zem ve tekfir, e ğer haks ız olsa, büyük zarar ı var; eğer hakl ı ise, hiç hay ır 
ve sevap yok. Çünkü tekfire ve zemme müstehak hadsizdirler. Fakat zemmet-memek, tekfir etmemekte hiçbir hükm-ü şer’î yok, hiç zarar ı da yok.
İşte bu hakikat içindir ki, ehl-i hakikat, ba şta Eimme-i Erbaa ve Ehl-i 
Beyt’in, Eimme-i İsnâ Aşer olarak Ehl-i Sünnet’in mezkûr hakikate müstenid 
olan kanun-u kudsiyeyi kendilerine rehber edip, İslâmlar içinde o eski zaman 
fitnelerinden medar- ı bahis ve münaka şa etmeyi caiz görmemi şler, menfaat-
siz, zarar ı var demi şler.
Hem o harplerde, çok ehemmiyetli Sahabeler, nas ılsa iki tarafta da bu-
lunmuşlar. O fitneleri bahsetmekte o hakikî Sahabelere, Talha ve Zübeyir 
(radiyallâhu anhumâ)  gibi Aşere-i Mübe şşereye dahi tarafgirane bir inkâr, bir itiraz 
kalbe gelir. Hatâ varsa da tevbe ihtimali kuvvetlidir. O eski zamana gidip lüzumsuz, zararl ı, şeriat emretmeden o ahvâlleri tetkik etmektense, şimdi bu 
zamanda bilfiil İslâmiyet’e deh şetli darbeleri vuran ve binler lânete, nefrete 
müstehak olanlara ehemmiyet vermemek gibi bir hâlet, mümin ve müdakkik bir zat ın vazife-i kudsiyesine muvâf ık gelemez.
Hattâ Sabri ile küçücük münaka şan ız, hem Risale-i Nur’a, hem hakâik-i 
imaniyenin inti şarına ehemmiyetli bir zarar verdi ğini senden saklamam. Ay-
nı vakitte burada hissettim, müteessir ve müteellim oldum. Sonra senin gibi 
ehl-i tahkik bir âlimin Risale-i Nur’a oraca ehemmiyetli bir hizmete vesile ola-cak Sabri’nin oraya gelmesi, ikinizden büyük bir hizmet-i Nuriye beklerken, bilâkis üç cihetle Nur’a zarar geldi ğini hissettim ve gördüm. Acaba neden bu 
zarar olmu ş, diye dü şünürken iki-üç gün sonra haber ald ım ki; Sabri, mânâ-
sız, lüzumsuz seninle münaka şa etmiş; sen de hiddete gelmi şsin. “Eyvah!” 
dedim. “Yâ Rab! Erzurum’dan imdad ıma yetişen bu iki zât ın münaka şasını 
musalâhaya tebdil et” diye dua ettim. Risale-i Nur’un İhlâs Lem’alar ı’nda 
denildiği gibi, şimdi ehl-i iman, de ğil müslüman karde şleriyle, belki H ıristi-
yan ın dindar ruhânîleriyle ittifak etmek ve medar- ı ihtilâf meseleleri nazara 
almamak, nizâ etmemek gerektir. Çünkü küfr-ü mutlak hücum ediyor. Se-nin, hamiyet-i diniyen ve tecrübe-i ilmiyen ve Nur’lara kar şı alâkan sebebiyle
490  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
senden rica ediyorum ki, Sabri ile geçen maceray ı unutmaya çal ış ve onu da 
affet ve helâl et. Çünkü o, kendi kafas ıyla konuşmam ış; eskiden beri hoca-
lardan işittiği şeyleri, lüzumsuz münaka şa ile söylemi ş. Bilirsin ki, büyük bir 
hasene ve iyilik, çok günahlara keffâret olur.
Evet, o hem şehrimiz Sabri, hakikaten Nur’a ve Nur vas ıtas ıyla imana 
öyle bir hizmet eylemi ş ki, bin hatâs ını affettirir. Sizin âlicenapl ığınızdan, o 
Nur hizmetleri hat ırı için, dost bir hem şehri ve Nur hizmetinde bir arkada ş 
nazar ıyla bakmal ısınız.
Sahabelerin bir k ısm ı, o harplerde, adalet-i izafiye ve nisbiye ve ruhsat- ı 
şer’iyeyi dü şünüp tâbi olarak, Hazreti Ali’nin (radiyallâhu anh)  takip etti ği adalet-i 
hakikiye ve azîmet-i şer’iye ile beraber zâhidâne, müsta ğniyâne, muktesidâne 
mesleğini terk edip, muhalif tarafa bu içtihad neticesinde girdiklerini, hattâ 
İmam Ali’nin (radiyallâhu anh)  kardeşi Ukayl ve “Habrü’l-Ümme” unvan ını alan 
Abdullah İbni Abbas dahi bir vakit muhalif taraf ında bulunduklar ından, haki-
kî Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, 1ِīَÝِęْĤا َابِĳْÖأَ ُّïَø ِÙَđĺِóَّýĤا ِīِøَאéَĨ ْīِĨ bir düstur-u 
esasiye-i şer’iyeye binaen 2َאĭَÝَĭِùْĤأَ ُóِّıَĉُĭَĘ َאĭَĺِïْĺأَ ُّٰųا َóَّıَĈ diyerek o fitnelerin kap ı-
sını açmak, bahsetmek caiz görmüyorlar. Çünkü itiraza müstehak birkaç tane 
varsa, tarafgirlik damar ıyla büyük Sahabelere, hattâ muhalif taraf ında bulu-
nan Âl-i Beytin bir k ısm ına ve Talha ve Zübeyir (radiyallâhu anhumâ)  gibi Aşere-i 
Mübeşşere’den büyük zatlara itiraza ba şlar, zem ve adavet meyli uyan ır diye, 
Ehl-i Sünnet o kap ıyı kapamak taraftar ıdır.
Hattâ Ehl-i Sünnetin ve ilm-i kelâm ın azîm imamlar ından me şhur Sa-
deddin-i Teftazânî, Yezid ve Velid hakk ında tel’in ve tadlile cevaz vermesine 
mukabil, Seyyid Şerif Cürcanî gibi Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in allâmeleri de-
mişler: “Gerçi Yezid ve Velid, zalim ve gaddar ve fâcirdirler; fakat sekeratta 
imans ız gittikleri gaybîdir. Ve kat’î bir derecede bilinmedi ği için, o şah ıslar ın 
hakk ında nass- ı kat’î ve delil-i kat’î bulunmad ığı vakit, imanla gitmesi ihtimali 
ve tevbe etmek ihtimaliyle, öyle hususî şahsa lânet edilmez. Belki ĵَĥَĐ ِّٰųا ُÙَĭْđَĤ 
3َīĻِĝِĘَאĭُĩْĤوَا َīĻِĩِĤَّאčĤا gibi umumî bir unvan ile lânet caiz olabilir. Yoksa zararl ı, 
lüzumsuzdur.” diye Sadeddin-i Teftazânî’ye mukabele etmi şler.
1 Fitne kap ılar ını kapatmak şeriat ın güzelliklerindendir.
2 “Cenâb- ı Hak ellerimizi o kanl ı hadiselere bula ştırmad ı; o halde biz de o hadiselerden bahsedip dilimizi 
bulaştırmayal ım.” eş-Şa’rânî, el-Yevâkît ve’l-cevâhîr  s.445; el-Azîmâbâdî, Avnü’l-ma‘bûd  12/274. 
Yak ın ifadeler için bkz.: İbni Sa‘d, et-Tabakâtü’l-kübrâ  5/394; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  9/114.
3 Allah’ ın lâneti zalimlerin ve münaf ıklar ın üzerine olsun.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  491
Senin müdakkikane ve âlimâne mektubuna kar şı uzun cevap yazmad ığı-
mın sebebi, hem ehemmiyetli hastal ığım ve ehemmiyetli me şgalelerim içinde 
acele bu kadar yazabildim.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
Dahiliye Vekili İle Hasbihâlden Bir Parçadır Dahiliye Vekili İle Hasbihâlden Bir Parçad ır
Hiçbir tarihte ve zemin yüzünde emsâli vuku bulmayan bir zulme ve on 
vecihle kanunsuz bir gadre ve tazyike hedef olmu şum. Şöyle ki:
9Hem şiddetli suikast eseri olarak zehirlenmeden hasta;
9hem gayet zay ıf, yetmiş bir yaşında ihtiyar; hem kimsesiz, ac ınacak bir 
gurbette,
9hem palto ve fanilâ ve pabucunu satmakla mai şetini temin eden fakî-
rü’l-hal,
9hem yirmi be ş sene münzevî olmas ından, binden ancak tam sad ık bir 
adamla görü şebilen bir merdümgiriz, mütevahhi ş,
9hem yirmi sene hayat ını ve eserlerini üç mahkeme ve Ankara ehl-i 
vukufu inceden inceye tetkikten sonra bilittifak beraatine ve eserleri vatana, millete zarars ız olarak menfaatli olmas ına karar verilmi ş bir mâsum,
9hem eski Harb-i Umumî’de ehemmiyetli hizmet etmi ş bir evlâd- ı vatan,
9hem şimdi bu milleti, bu vatan ı, anarşilikten ve ecnebî ifsatlar ından 
kurtarmak için meydandaki tesirli âsâr ıyla bütün kuvvetiyle çal ışan bir hami-
yet-perver; ve mahkemede yetmi ş şahitle isbat edildi ği gibi, yirmi be ş sene-
de bir gazeteyi okumayan, merak etmeyen ve yedi sene Harb-i Umumî’ye bakmayan, sormayan, bilmeyen ve eserlerinde kuvvetli delillerle siyasetten bütün bütün alâkas ını kestiğini isbat eden ve dünyan ıza kar ışmad ığını
 adliye-
leriniz resmen itiraf etti ği bir zarars ız adam,
9hem âhiretine ve ihlâs ına zarar gelmemek için şiddetle teveccüh-ü âm-
meden kaçan ve karde şlerinin onun hakk ındaki hüsn-ü zanlar ından ve me-
dihlerinden çekinen, be ğenmeyen bu bîçâre Said’e, ba şta Dahiliye Vekili olan 
sen, Afyon Valisini ve Emirda ğ zab ıtas ını musallat edip, hergün bir ay haps-i 
münferid azâb ını çektirmek ve tecrid-i mutlak içinde tek ba şıyla bir haps-i 
münferitte durmaya mecbur etmek, hangi maslahat ınız iktiza eder? Hangi 
492  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kanun bu deh şetli gadre müsaade eder diye, hukuk-u umumiyeyi muhafaza 
eden adliyenin yüksek dairesi vas ıtas ıyla Dahiliye Vekiline beyan ediyorum.
Zulmen bütün hukuk-u medeniyeden ve insaniyeden
ve yaşamak hakk ından mahrum edilen
Said Nursî
f
Eski Dahiliye Vekili, Şimdi Parti Kâtib-i Umumisi Hilmi Bey, Eski Dahiliye Vekili, Şimdi Parti Kâtib-i Umumisi Hilmi Bey,
Evvelâ : Yirmi sene zarf ında bir tek istida Dahiliye Vekili iken sana yaz-
dım. Fakat yirmi senelik kaidemi bozmad ım, vermedim. Hem eski dahiliye 
vekili, hem şimdi kâtib-i umumî s ıfatlar ıyla seninle konu şacağım. Yirmi sene 
hükûmetle konu şmayan, tek bir defa hükûmet hesab ına hükûmetin büyük bir 
rüknü ile konu şan adam, on saat kadar söylese azd ır. Onun için siz benimle 
konuşmay ı bir-iki saat müsaade ediniz.
Sâniyen : Şimdi partinin kâtib-i umumîsi itibar ıyla size bir hakikati beyan 
etmeye kendimi mecbur biliyorum. Hakikat de şudur:
Senin, kâtib-i umumî oldu ğun Halk F ırkas ı’nın millet kar şısında gayet 
ehemmiyetli bir vazifesi var. O da şudur:
Bin seneden beri âlem-i İslâmiyet’i kahramanl ığı ile memnun eden ve 
vahdet-i İslâmiye’yi muhafaza eden ve âlem-i be şeriyeti, küfr-ü mutlaktan ve 
dalâletten şanl ı bir sûrette kurtulmas ına büyük bir vesile olan Türk milleti ve 
onlar ın Türkleşmiş din karde şleri!
Eğer şimdi, eski zaman gibi kahramancas ına Kur’ân’a ve hakâik-i ima-
na sahip ç ıkmazsan ız ve doğrudan do ğruya hakâik-i Kur’âniye ve imaniyeyi 
tervice çal ışmazsan ız, size katiyen haber veriyorum ve kat’î hüccetlerle isbat 
ederim ki, âlem-i İslâm’ ın muhabbet ve uhuvveti yerine, deh şetli bir nefret; 
ve kahraman karde şi ve kumandan ı olan Türk milletine bir adavet; ve şimdi 
âlem-i İslâm’ ı mahva çal ışan küfr-ü mutlak alt ındaki anar şiliğe mağlûp olup, 
âlem-i İslâm’ ın kalesi ve şanl ı ordusu olan bu Türk milletinin parça parça ol-
mas ına ve şark- ı şimalîden ç ıkan dehşetli ejderhan ın istilâ etmesine sebebiyet 
vereceksiniz.
Evet, hariçte iki deh şetli cereyana kar şı bu kahraman millet, Kur’ân kuvve-
tiyle dayanabilir. Yoksa, küfr-ü mutlak ı, istibdad- ı mutlak ı, sefahet-i mutlak ı ve 
ehl-i namusun servetini serserilere ibâha etmesini âlet ederek deh şetli bir kuv-
vetle gelen bir cereyan ı durduracak, ancak İslâmiyet hakikatiyle mezcolmu ş,
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  493
ittihat etmi ş ve bütün mazideki şerefini İslâmiyet’te bulmu ş olan bu milletteki 
din kuvveti ve iman bütünlü ğüdür. Evet bu milletin hamiyet-perverleri ve mil-
liyet-perverleri, her şeyden evvel bu mümteziç, müttehid milliyetin can damar ı 
hükmünde olan hakâik-i Kur’âniye’yi terbiye-i medeniye yerine ikame etmek ve düstur-u hareket yapmakla o cereyan ı durdurur in şaallah…
İkinci cereyan : Eğer siz hamiyet-perver, milliyet-perver adamlar gibi, 
şimdiye kadar cereyan eden ve medeniyet hesab ına mukaddesat ı çiğneyen 
usulleri muhafazaya çal ışıp, üç-dört şahs ın ink ılâp nam ındaki yapt ıklar ı icra-
atı esas tutarak mevcut haseneleri ve ink ılâp iyiliklerini onlara verip ve mev-
cut dehşetli kusurlar millete verilse, o vakit üç-dört adam ın üç-dört seyyiesi 
üç-dört milyon seyyie olup bu kahraman ve dindar milleti ve İslâm ordusu 
olan Türk milletinin geçmi ş as ırlardaki milyarlar şerefli merhum ordular ına 
ve milyonlarla şehidlerine ve milletine büyük bir muhalefet ve ervah ına bir 
mânevî azap ve şerefsizlik olmakla beraber; o üç-dört ink ılâpç ı adam ın pek az 
hisseleri bulunan ve millet ve ordunun kuvvet ve himmetiyle vücut bulan ha-seneleri o üç-dört adama verilse, o üç-dört milyon iyilikler, üç-dört haseneye inhisar edip küçülür, hiçe iner; daha deh şetli kusurlara keffâret olamaz.
Sâlisen : Size kar şı elbette çok cihetlerde dahilî ve haricî muar ızlar var. 
Eğer bu muar ızlar ınız hakâik-i imaniye nam ına ç ıksayd ı, birden sizi ma ğlûp 
ederdi. Çünkü bu milletin yüzde doksan ı, bin seneden beri an’ane-i İslâmiye 
ile, ruh ve kalble ba ğlanm ış
. Zahiren, muhalif-i f ıtrat ındaki emre itaat cihetiyle 
serfürû etse de, kalben ba ğlanmaz.
Hem bir müslüman, ba şka milletler gibi de ğil. Eğer dinini b ıraksa anar şist 
olur, hiçbir kay ıt alt ında kalamaz; istibdad- ı mutlaktan, rü şvet-i mutlakadan 
başka hiçbir terbiye ve tedbirle idare edilmez. Bu hakikatin çok hüccetleri, 
çok misalleri var. K ısa kesip sizin zekâvetinize havale ediyorum.
Bu asr ın Kur’ân’a şiddet-i ihtiyac ını hissetmekte İsveç, Norveç, Finlan-
diya’dan geri kalmamak size elzemdir. Belki onlara ve onlar gibilere rehber olmak vazifenizdir. Siz, şimdiye kadar gelen ink ılâp kusurlar ını üç-dört adam-
lara verip şimdiye kadar umumî harp ve sair ink ılâplar ın icbar ıyla yap ılan 
tahribatlar ı –hususan an’ane-i dîniye hakk ında– tamire çal ışsan ız, hem size 
istikbalde çok büyük bir şeref ve âhirette büyük kusuratlar ınıza keffâret olup, 
hem vatan ve millet hakk ında menfaatli hizmet ederek milliyet-perver, hami-
yet-perver nam ına müstehak olursunuz.
Râbian : Madem ölüm öldürülmüyor ve kabir kap ısı kapanm ıyor. Ve ma-
dem siz de herkes gibi kabre ko şuyorsunuz. Ve madem o kat’î ölüm ehl-i 
494  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
dalâlet için idam- ı ebedîdir, yüz bin cemiyetçilik ve dünya-perestlik ve siyaset-
çilik onu tebdil edemez. Ve madem Kur’ân, o idam- ı ebedîyi, ehl-i iman için 
terhis tezkeresine çevirdi ğini güneş gibi isbat eden Risale-i Nur elinize geçmi ş 
ve yirmi seneden beri hiçbir filozof, hiçbir dinsiz ona kar şı çıkam ıyor, bilâkis 
dikkat eden filozoflar ı imana getiriyor ve bu on iki sene zarf ında dört büyük 
mahkemeniz ve filozof ve ulemâdan mürekkep ehl-i vukufunuz Risale-i Nur’u tahsin ve tasdik ve takdir edip, iman hakk ındaki hüccetlerine itiraz edeme-
mişler. Ve bu millet ve vatana hiçbir zarar ı olmamakla beraber, hücum eden 
dehşetli cereyanlara kar şı sedd-i Zülkarneyn gibi bir sedd-i Kur’ânî oldu ğuna 
Türk milletinden, hususan mektep görmü ş gençlerden yüz bin şahit göstere-
bilirim. Elbette benim size kar şı bu fikrimi tam nazara almak, ehemmiyetli bir 
vazifenizdir. Siz dünyevî çok diplomatlar ı her zaman dinliyorsunuz; bir parça 
da âhiret hesab ına konuşan, benim gibi kabir kap ısında, vatanda şlar ın haline 
ağlayan bir biçareyi dinlemek lâz ımd ır.
Bu istida, yirmi seneden beri hiç müracaat etmedi ğim hâlde, bir hiddet 
zaman ında bir defa olarak beni tâzip eden Dahiliye Vekili Hilmi’ye hitaben 
yaz ılm ış, berâ-y ı mâlûmat Afyon Emniyet Müdürüne gönderilmi ş. Mânâs ız, 
lüzumsuz dört-be ş defa bana s ıkıntı verdiler. “Senin yaz
ın böyle de ğil; kim 
sana böyle yazm ış?” diye resmen beni karakola ça ğırdılar. Ben de dedim: 
Böylelere müracaat edilmez; yirmi sene sükûtum hakl ı imiş!
Ey Emirda ğ hükûmeti ve zab ıtas ı! Bu hasbihâli bir sene evvel yazm ıştım. 
Fakat vermedim, saklad ım. Şimdi, beş cihetle kanunsuz beni hususî ikamet-
gâh ımda bir hizmetçiden men ve müdahale etmeleri gibi dünyada emsâlsiz 
bir tarzda beni istibdad- ı mutlak alt ına al ıyorlar. Kanun nam ına kanunsuzluk 
edenleri, insafa gelmek fikriyle izhar ediyorum.
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşim ve bu fâni dünyada hamiyetli ve ciddî bir arkada-
şım,
Evvelâ : Bütün dostlar ım ve hem şehrilerimden en ziyade zât ınız ve baz ı 
Erzurumlu zatlar ın, benim bu i şkenceli ve mazlumiyet hâletimde şefkatkârâne 
ciddî alâkadarl ığınıza ve imdad ıma fikren ko şman ıza cidden çok minnettar ım ve 
âhir ömrüme kadar unutmayaca ğım. Size bin mâ şaallah ve bârekâllah derim.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  495
Sâniyen : Mesleğime ve Risale-i Nur’dan ald ığım dersime bütün bütün 
muhalif olarak ve on seneden beri fâni dünyan ın geçici, ehemmiyetsiz hâdi-
selerine bakmamak olan bir düstur-u hayat ıma da münâfi olarak, s ırf senin 
hat ırın ve merak etti ğin ve bu defaki uzun mektubun için vaziyetime ve zâlim-
lerin işkencelerine ait birkaç maddeyi beyan edece ğim:
Birincisi : Otuz sene evvel Dârü’l-Hikmet’te âzâ iken, birgün, arkada şı-
mızdan ve Dârü’l-Hikmet âzâs ından Seyyid Sadeddin Pa şa dedi ki:
“Kat’î bir vas ıta ile haber ald ım; kökü ecnebîde ve kendisi burada bu-
lunan bir z ınd ıka komitesi, senin bir eserini okumu ş. Demişler ki: ‘Bu eser 
sahibi dünyada kalsa, biz mesle ğimizi, yani z ınd ıkay ı (dinsizliği) bu millete 
kabul ettiremeyece ğiz. Bunun vücudunu kald ırmal ıyız.’ diye senin idam ına 
hükmetmi şler. Kendini muhafaza et.”
Ben de “–Tevekkeltü alellah– ecel birdir, tagayyür etmez.” dedim.İşte bu komite, otuz sene, belki k ırk seneden beri hem tevessü etti, hem be-
nimle mücadelede herbir desiseyi istimâl etti. İki defa imha için hapse ve on bir 
defa da beni zehirlemeye çal ışmışlar. En son deh şetli plânlar ı, sab ık Dahiliye 
Vekili’ni ve Afyon’un sâb ık Vâlisini, Emirda ğ’ın sab ık kaymakam vekilini aley-
hime sevk etmeleriyle, resmî hükûmetin nüfuzunu bütün şiddetiyle aleyhimde 
istimâl etmeleridir. Benim gibi zay ıf, ihtiyar, merdümgiriz, fakir, garip, hizmete 
çok muhtaç bir biçâreye o üç resmî memurlar, aleyhimde öyle bir propaganda yapm ış ve herkesdeki korku o dereceye gelmi ş ki, bir memur bana selâm etse, 
haber ald ıklar ı vakit değiştirdikleri için, casusluktan ba ş
ka hiçbir memur bana 
uğramad ığını ve komşular ımın da baz ılar ı korkular ından hiç selâm etmedikle-
rini gördü ğüm hâlde, inâyet ve h ıfz- ı ilâhî bana bir sab ır ve tahammül verdi. 
Emsâlsiz bu i şkence, bu tazyik, beni onlara dehâlete mecbur etmedi.
......
Üçüncüsü : İki sene, iki mahkeme, ellerinde tetkik edilen bütün Risale-i 
Nur eczalar ında kanunca bir vesile bulamay ıp1(Hâşiye) bizi ve Risale-i Nur’u be-
raat ettirdikten sonra, z ınd ıka komitesi, münaf ık baz ı memurlar ı vesile ederek,
merkez-i hükûmette resmî bir plân çevirip beni bütün bütün hilâf- ı kanun 
1 (Hâşiye) Ya hiçbir cihetle hiçbir kanun, hattâ onlar ın baz ı keyfî kanunlar ı bize ve Risale-i 
Nur’a ilişmiyorlar; veyahut şimdiki baz ı kanunlar ili ştiği halde, koca adliyeler ve üç büyük 
mahkemeler, istikbalde gelecek şiddetli nefret ve lânetten çekinmek için Nur’un ve bizim 
mahkûmiyetimize cesaret edemeyip ittifakla umumumuzun beraatine ve bütün Risale-i Nur’un iadesine karar verdiler. Da ğ gibi kuvvetli adliyeler çekindi ği halde, muvakkat bir 
makamda alan gaddar şahsiyetlerin bu zulmü yapmalar ı, elbette semavat ı ve arz ı kızd ırı-
yor, daha hiddetime lüzum kalm ıyor.
496  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
olarak bütün dostlar ımdan ve talebelerimden tecrit ve s ıhhat ve hayat ım nok-
tas ında en fena bir yerde, beni nefyetmek nâm ı alt ında, haps-i münferid ve 
tecrid-i mutlak mânâs ında beni Emirda ğ’a gönderdiler. Şimdi tahakkuk etmi ş 
ki, iki maksatla bu muameleyi yap ıyorlar.
Birisi: Eskiden beri ihaneti kabul etmedi ğimden, beni o sûrette hidde-
te getirip bir mesele ç ıkararak mahv ıma yol açmakt ı. Bundan bir şey ç ıkara-
mad ıklar ı için, zehirlendirmek vas ıtas ıyla mahv ıma çal ıştılar. Fakat inâyet-i 
ilâhiye ile, Nur şâkirtlerinin dualar ı tiryak gibi, panzehir gibi ve sab ır ve ta-
hammülüm tam bir ilâç gibi o plân ı akîm b ırakt ı, o maddî ve mânevî zehrin 
tehlikesini geçirdi. Gerçi hiçbir tarihte, hiçbir hükûmette bu tarzda i şkenceli 
zulümler, kanun nam ına, hükûmet nam ına yap ılmad ığı hâlde, damarlar ıma 
dokunduracak tarzda mütemadiyen tarassutlarla herkesi ürkütmekle beni hiddete getiriyordu. Fakat birden kalbime ihtar edildi ki: Bu zalimlere hiddet değil, ac ımal ısın! Onlar ın herbirisi, pek az bir zaman sonra, sana muvakkaten 
verdikleri azap yerinde bin derece fazla bâki azaplara ve maddî ve mânevî cehennemlere mâruz kalacaklar. Senin intikam ın, bin defa ziyade onlardan 
al
ınır. Ve bir k ısm ı –akl ı varsa– dünyada da kald ıkça, geberinceye kadar vic-
dan azab ı ve idam- ı ebedî korkusuyla i şkence çekecekler. Ben de onlara kar şı 
hiddeti terk ettim, onlara ac ıdım. “Allah ıslah etsin!” dedim.
Hem bu azap ve i şkenceler pek büyük sevap kazand ırmakla beraber, 
Risale-i Nur şâkirtleri yerine ve onlar ın bedeline benimle me şgul olup yaln ız 
beni tâzip etmeleri, Nurculara büyük bir fayda ve selâmetlerine hizmet olmas ı 
cihetinde de Cenab- ı Hakka şükrediyorum ve müthi ş sıkıntılar ım içinde bir 
sevinç hissediyorum.
Dördüncüsü : Senin mektubunda benim istirahatimi ve e ğer iktidar ım ol-
sa, benim Şam ve Hicaz taraf ına gitmeme dair sizin hükûmet-i haz ıraya mü-
racaat maddesi ise…
Evvelâ: Biz, iman ı kurtarmak ve Kur’ân’a hizmet için, Mekke’de ol-
sam da buraya gelmek lâz ımd ı. Çünkü en ziyade burada ihtiyaç var. Bin-
ler ruhum olsa, binler hastal ıklara müptelâ olsam ve zahmetler çeksem, 
yine bu milletin iman ına ve saadetine hizmet için burada kalmaya –Kur’-
ân’dan ald ığım dersle– karar verdim ve vermi şiz.
Sâniyen: Bana kar şı hürmet yerine hakaret görmek noktas ını mektubu-
nuzda “M ısır’da, Amerika’da olsayd ınız; tarihlerde hürmetle yâd edilecekti-
niz.” diye yaz ıyorsunuz.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  497
Aziz, dikkatli karde şim,
Biz, insanlar ın hürmet ve ihtiram ından ve şahs ımıza ait hüsn-ü zan ve 
ikram ve tahsinlerinden mesle ğimiz itibar ıyla cidden kaç ıyoruz. Hususan acip 
bir riyâkârl ık olan şöhret-perestlik ve câzibedar bir hodfuru şluk olan tarihle-
re şâşaal ı geçmek ve insanlara iyi görünmek ise, Nur’un bir esas ı ve mesle ği 
olan ihlâsa z ıttır ve münafidir. Onu arzulamak de ğil, bilâkis şahs ımız itibar ıyla 
ondan ürküyoruz. Yaln ız Kur’ân’ ın feyzinden gelen ve i’câz- ı mânevîsinin le-
meât ı olan ve hakikatlerinin tefsiri bulunan ve t ılsımlar ını açan Risale-i Nur’un 
revac ını ve herkesin ona ihtiyac ını hissetmesini ve pek yüksek k ıymetini her-
kes takdir etmesini ve onun pek zahir mânevî kerâmât ını ve iman noktas ında 
zınd ıkan ın bütün dinsizliklerini ma ğlûp ettiklerini ve edeceklerini bildirmek, 
göstermek istiyoruz ve onu rahmet-i ilâhiyeden bekliyoruz.
Şahs ıma ait ehemmiyetsiz ve cüz’î bir maddeyi hâ şiye olarak beyan edi-
yorum:
Madem Recep Bey ve Kara Kâz ım seninle dost ve zann ımca eski Said’le 
de münasebetleri var. Onlardan iyilik istemek de ğil, belki bana kar şı selef-
leri gibi mânâs ız, lüzumsuz tazyik ve zulme meydan vermesinler. Hakikaten 
buran ın maddî ve manevî havas ıyla imtizaç edemiyorum. S ıkıntılar ım pek 
fazla. İkametgâh ımı hem d ışarıdan, hem içeriden kilitliyorum. Her cihetle 
yaln ızım. Ve bir cihette de kom şusuz, s ıkıntılı bir odada, hasta bir hâlde 
hayat ımı geçiriyorum. Bazen bir günü, Denizli’de bir ay hapisten fazla beni 
sıkm ış. Bu yirmi sene deh şetli zulümle hürriyetime ve serbestiyetime ili şmek 
art ık yeter! Zaten iki sene mahkemelerin tetkikât ıyla ve aleyhimdeki mü-
naf ıklar ın plânlar ı akîm kalmas ıyla katiyen tebeyyün etmi ş ki, şahs ımda ve 
Nur’larda bu vatan ve millete zarar tevehhüm etmekle daha kimseyi kan-dıramazlar. Ben de herkes gibi hürriyetime sahip olsam, belki tebdil-i hava 
için mutedil havas ı bulunan bu kazan
ın baz ı köylerine gitmeme müsaadekâr 
bir iş’ar olsa, münasip olur. Size ve oradaki Nur dostlar ıma çok selâm ve 
dua ediyoruz.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Said Nursî
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
498  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
(Maddî ve mânevî bir suâl münasebetiyle hat ıra gelen bir cevapt ır.)
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Deniliyor ki:  “Neden Nur şâkirtlerinin kuvvetli hüsn-ü zanlar ı ve kat’î 
kanaatleri, senin şahs ın hakk ında Nur’lara daha ziyade şevklerine 
medar olan bir makam ı ve kemâlât ı şahs ına kabul etmiyorsun? Yal-
nız Risale-i Nur’a verip, kendini çok kusurlu bir hâdim gösteriyor-
sun?”
Elcevap: Elcevap:  Hadsiz hamd ve şükür olsun ki, Risale-i Nur’un öyle kuvvetli 
ve sars ılmaz istinad noktalar ı ve öyle parlak ve keskin hüccetleri var ki, be-
nim şahs ımda zannedilen meziyete, istidada ihtiyac ı yoktur. Ba şka eserler 
gibi müellifin kabiliyetine bak ıp, makbuliyeti ve kuvveti ondan alm ıyor. İşte 
meydanda, yirmi senedir kat’î hüccetlerine dayan ıp, şahs ımın maddî ve mâ-
nevî düşmanlar ını teslime mecbur ediyor.
Eğer şahsiyetim ona ehemmiyetli bir nokta-y ı istinad olsayd ı, dinsiz dü ş-
manlar ım ve insafs ız muar ızlar ım kusurlu şahs ımı çürütmekle, Nur’lara büyük 
darbe vurabilirdiler. Hâlbuki o dü şmanlar, divaneliklerinden, yine her nevi 
desiselerle beni çürütmeye ve hakk ımda teveccüh-ü âmmeyi k ırmaya çal ış-
tıklar ı hâlde, Nur’lar ın fütuhat ına ve k ıymetine zarar veremiyorlar. Yaln ız baz ı 
zay ıf ve yeni mü ştâklar ı buland ırsa da vazgeçiremiyorlar.
Bu hakikat için, hem bu zamanda enaniyet ziyade hükmetti ği için, had-
dimden çok ziyade olan hüsn-ü zanlar ı kendime alm ıyorum. Ve ben, kar-
deşlerim gibi, kendi nefsime hüsn-ü zan etmiyorum. Hem karde şlerimin bu 
bîçare karde şlerine verdi ği makam- ı uhrevî, hakikî, dinî makam ise, Mektu-
bat’ta İkinci Mektub’un âhirindeki kaideye göre, “ Şahs ıma verdikleri mâne-
vî hediye olan kemâlât ı, eğer hâşâ! ben kendimi öyle bilsem, olmamas ına 
delildir. Kendimi öyle bilmesem, onlar ın o hediyesini kabul etmemek lâz ım 
geliyor.” Hem kendini makam sahibi bilmek cihetinde enaniyet müdahale edebilir.
Birşey daha kald ı ki, dünya cihetinde hakâik-i imaniyenin ne şrindeki va-
zifedar, makam sahibi olsa, daha iyi tesir eder denilebilir. Bunda da iki mâni var.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  499
Birisi : Faraza velâyet olsa da, bilerek, isteyerek makam yapmak tarz ında, 
velâyetin mahiyetindeki ihlâs ve mahviyete münafidir. Nübüvvetin vereseleri olan sahabeler gibi izhar ve dâvâ edemezler; onlara k ıyas edilmez.
İkinci mâni : Pek çok cihetlerle çürütülebilir ve fâni ve cüz’î ve muvakkat 
ve kusurlu bir şah ıs sahip olsa, Nur’lara ve hakâik-i imaniyenin fütuhat ına 
zarar gelir. Fakat bir nokta var ki, mûcib-i şükrand ır: Ehl-i siyasetteki dü şman-
lar ım, mezkûr hakikatleri bilmedikleri için, şerefli, izzetli Eski Said’i dü şünüp 
mütemadiyen Nur’lar bedeline benim şahs ıma ihanet ve tenkis etmekle me ş-
gul oluyorlar. Baz ı mutaass ıp enaniyetli hocalar ı da şahs ımın aleyhine çevi-
riyorlar, güyâ Nur’lar ı söndürmeye çal ışıyorlar. Hâlbuki Nur’lar ı daha ziyade 
parlatt ırmaya vesile oluyorlar. Nur’lar, âdi şahs ımdan değil, Kur’ân güne şinin 
menba ından nurlar ı al ıyor.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu şâşaal ı bahar ın çiçeklerini temâ şâ etmek için arabayla bir-iki saat 
geziyorum. Hiç hayat ımda görmedi ğim bir tarzda bütün çiçekli otlar, âdetin 
fevkinde bir tarzda büyümü ş, çiçekler açm ış, tebessümkârâne tesbihat edip, 
lisân- ı hâl ile Sâni-i Zülcelâl’lerinin sanat ını takdir edip alk ışlıyorlar gibi hak-
kalyakîn hissetti ğimden, hayat- ı dünyeviyeye mü ştâk hissiyat ım ve gafil ve 
tahammülsüz nefsim bu hâlden istifade ederek, dünyadan nefret ve hastal ıklı 
ve s ıkıntılı hayattan usanmak ve berzaha gitmeye ve oradaki yüzde doksan 
dostlar ını görmeye i ştiyak cihetinde karar veren kalbime ve fânide bâki zevk 
arayan nefsime itiraz geldi.
Birden “Hissiyata da, damarlara da sirayet eden iman nuru o îtiraza kar şı 
gösterdi ki:
Madem toprak bu kadar cemal ve rahmet ve hayat ve zînetlere maddî 
cihetinde mazhar olmas ından hadsiz bir rahmetin perdesidir ve içine giren 
hiçbir şey başı boş kalm ıyor. Elbette bütün bu zahirî ve maddî ziynetlerin 
ve güzelliklerin ve hüsün ve cemal ve rahmet ve hayat ın mânevî merkez-
lerinin ve bir k ısım tezgâhlar ının faal bir nev’i, toprak perdesinin alt ında ve
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
500  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
arkas ındad ır. Elbette bu himayetli annemiz olan toprak alt ına girmek ve ku-
cağına s ığınmak ve o hakikî ve daimî ve mânevî çiçekleri seyretmek, daha 
ziyade sevilir ve i ştiyaka lây ıktır.” diye o kör hissiyat ın ve dünya-perest nefsin 
itiraz ını tamam ıyla izale ve def etti.
1ٍįْäوَ ِّģכُ ْīِĨ َאنِĩĺِْŸا رِĳُĬ ĵٰĥَĐ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ dünya-perest nefsime de dedirtti.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Seksen sene ibadetli bir ömrü bahtiyarlara kazand ıran Rama-
zan- ı mübarekte, in şaallah Nur’un şirket-i mânevîsi o kazanca mazhar olacak. 
Bayrama kadar elden geldi ği kadar, Nurcular ihlâs ile birbirinin dualar ına 
mânevî âmîn demeli ki, birisi o sekseni kazansa, her biri derecesine göre hissedar olur. En zay ıf ve en a ğır yükü bulunan bu hasta karde şinize elbette 
mânevî yard ım edersiniz….
Sâniyen : Nur’lar ın erkânlar ından bir-iki doktor benim hastal ığımın şid-
detiyle beraber o hâlis, sad ık zatlara hastal ık noktas ından müracaat etmeyip 
ve ilâçlar ını da yemeyip çok a ğır hastal ıklar içinde onlarla me şveret etmeye-
rek ve şiddet-i ihtiyac ım ve elemlerim içinde yan ıma geldikleri vakit, hastal ığa 
dair bahis açmad ığımdan endi şeli bir merak onlara geldi ğinden, s ırlı bir ha-
kikati izhara mecbur oldum. Belki size de faydas ı var diye yaz ıyorum. Onlara 
dedim ki:
Hem gizli dü şmanlar ım, hem nefsim, şeytan ın telkiniyle zay ıf bir damar ı
-
mı ar ıyorlar ki, beni onunla yakalay ıp Nur’lara tam ihlâs ile hizmetime zarar 
gelsin.
En zay ıf damar ve deh şetli mâni, hastal ık damar ıdır. Hastal ığa ehemmi-
yet verildikçe, hiss-i nefs-i cisim galebe eder.
“Zarurettir, mecburiyet var.” der, ruh ve kalbi susturur, doktoru müstebit 
bir hâkim gibi yapar ve tavsiyelerine ve gösterdi ği ilâçlara itaate mecbur edi-
yor. Bu ise, fedakârâne, ihlâsla hizmete zarar verir.
1 İman nûruyla beraber gelen her lütuftan dolay ı hamdolsun Yüce Rabbimize.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  501
Hem gizli dü şmanlar ım da bu zay ıf damar ımdan istifadeye çal ışmışlar 
ve çal ışıyorlar. Nas ıl ki korku ve tamah ve şan u şeref cihetinde çal ışıyorlar. 
Çünkü insan ın en zay ıf damar ı olan “korku” cihetinde bir halt edemediler, 
idamlar ına beş para vermedi ğimizi anlad ılar.
Sonra insan ın bir zay ıf damar ı “derd-i mai şet ve tamah” cihetinde 
çok soru şturdular. Nihayetinde, o zay ıf damardan bir şey ç ıkaramad ılar. 
Sonra onlarca tahakkuk etti ki, onlar mukaddesat ını feda ettikleri dün-
ya mal ı, nazar ımızda hiç ehemmiyeti yok ve çok vukuatlarla onlarca da 
tahakkuk etmi ş. Hattâ bu on sene zarf ında yüz defadan ziyade resmen 
“Neyle ya şıyor?” diye mahallî hükûmetlerden sormu şlar.
Sonra en zay ıf bir damar- ı insânî olan “ şan u şeref ve rütbe” nokta-
sında bana çok elîm bir tarzda o zay ıf damar ımı tutmak için emredilmi ş 
ihanetler, tahkirlerle, damara dokunduracak i şkencelerle dahi hiçbir şe-
ye muvaffak olamad ılar. Ve katiyen anlad ılar ki, onlar ın peresti ş ettiği 
dünya şan u şerefini bir riyâkârl ık ve zararl ı bir hodfuru şluk biliyoruz, 
onlar ın fevkalâde ehemmiyet verdikleri hubb-u cah ve şan u şeref-i dün-
yeviyeye be ş para ehemmiyet vermiyoruz, belki onlar ı bu cihette divane 
biliyoruz.
Sonra bizim hizmetimiz itibar ıyla bizde zay ıf damar say ılan, fakat haki-
kat noktas ında herkesin makbulü ve her şah ıs onu kazanmaya mü ştâk olan 
“mânevî makam sahibi olmak ve velâyet mertebelerinde terakki etmek” ve o nimet-i ilâhiyeyi kendinde bilmektir ki, insanlara menfaatten ba şka hiçbir 
zarar ı yok. Fakat böyle benlik ve enaniyet ve menfaat-perestlik ve nefsini kur-
tarmak hissi galebe çald ığı bir zamanda, elbette s ırr- ı ihlâsa ve hiçbir şeye âlet 
olmamaya bina edilen hizmet-i imaniye, şahsî makam- ı mâneviyeyi arama-
mak iktiza ediyor. Harekât ında onlar ı istememek ve dü şünmemek lâz ımd ır 
ki, hakikî ihlâs ın s ırrı bozulmas ın. İşte bunun içindir ki, herkesin arad ığı keşif 
ve kerâmât ı ve kemâlât- ı ruhiyeyi Nur hizmetinin haricinde aramad ığımı zay ıf 
damarlar ımı tutmaya çal ışanlar anlad ılar. Bu noktada dahi ma ğlûp oldular.
Umum karde şlerimize birer birer selâm ve gelecek Leyle-i Kadir, herbir 
Nurcu hakk ında seksen üç sene ibadetle geçmi ş bir ömür hükmüne geçmesi-
ni hakikat-i Leyle-i Kadri ş
efaatçi ederek rahmet-i ilâhiyeden niyaz ediyoruz.
Kardeşiniz
Said Nursî
f
502  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Leyle-i Kadirde kalbe gelen pek uzun ve geni ş bir hakikate pek 
kısaca bir i şaret edece ğiz. Şöyle ki:
Nev-i beşer, bu son Harb-i Umumî’nin e şedd-i zulüm ve istibdad ıyla.. ve 
merhametsiz tahribat ıyla.. ve bir dü şman ın yüzünden yüzer mâsumu peri şan 
etmesiyle ve ma ğlûplar ın dehşetli meyusiyetleriyle.. ve galiplerin deh şetli te-
lâş ve hâkimiyetlerini muhafaza ve büyük tahribatlar ını tâmir edememelerin-
den gelen deh şetli vicdan azaplar ıyla.. ve dünya hayat ının bütün bütün fâni 
ve muvakkat olmas ı ve medeniyet fantaziyelerinin aldat ıcı ve uyutucu olmas ı 
umuma görünmesiyle.. ve f ıtrat- ı beşeriyedeki yüksek istidadat ın, mahiyet-i 
insaniyesinin umumî bir sûrette deh şetli yaralanmas ıyla.. ve ebed-perest his-
siyat- ı bâkiye ve f ıtrî aşk-ı insaniyenin heyecan içinde uyanmas ıyla.. ve gaflet 
ve dalâletin, en sert, sa ğır olan tabiat ın Kur’ân’ ın elmas k ılıcı alt ında parçalan-
mas ıyla.. ve gaflet ve dalâletin en bo ğucu, aldat ıcı, en geniş perdesi olan siya-
setin rûy-u zeminde pek çirkin, pek gaddârâne hakikî sûreti görünmesiyle.. ve elbette hiçbir şüphe yok ki, şimalde, garpte, Amerika’da emareleri göründü-
ğüne binaen, nev-i be şerin mâşuk-u mecazîsi olan hayat- ı dünyeviyesi böyle 
çirkin ve geçici olmas ından, f ıtrat- ı beşerin hakikî sevdi ği ve arad ığı hayat- ı 
bâkiyeyi bütün kuvvetiyle arayacak... ve elbette, hiç şüphe yok ki, bin üç yüz 
altm ış senede her as ırda üç yüz elli milyon şâkirdi bulunan ve her hükmüne 
ve dâvâs ına milyonlar ehl-i hakikat tasdikle imza basan ve her dakikada mil-
yonlar hâf ızlar ın kalbinde kudsiyetle bulunup lisanlar ıyla beşere ders veren 
ve hiçbir kitapta emsâli bulunmayan bir tarzda be şer için hayat- ı bâkiyeyi ve 
saadet-i ebediyeyi müjde verip bütün be şerin yaralar ını tedavi eden Kur’ân- ı 
Mucizü’l-Beyân’ ın şiddetli, kuvvetli ve tekrarl ı binler âyât ıyla belki sarihan 
ve işareten on binler defa dâvâ edip, haber verip, sars ılmaz kat’î delillerle, 
şüphe getirmez hadsiz hüccetlerle hayat- ı bâkiyeyi kat’iyetle müjde ve saa-
det-i ebediyeyi ders vermesi.. elbette nev-i be ş
er bütün bütün akl ını kaybet-
mezse ve maddî ve mânevî bir k ıyâmet ba şlar ında kopmazsa; İsveç, Norveç, 
Finlandiya ve İngiltere’nin Kur’ân’ ı kabule çal ışan meşhur hatipleri ve din-i 
hakk ı arayan Amerika’n ın çok ehemmiyetli dinî cemiyeti gibi, rûy-u zeminin 
kıtalar ı ve hükûmetleri, Kur’ân- ı Mucizü’l-Beyân’ ı arayacaklar ve hakikatlerini
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  503
anlad ıktan sonra bütün ruh u canlar ıyla sar ılacaklar. Çünkü bu hakikat nok-
tas ında katiyen Kur’ân’ ın misli yoktur ve olamaz ve hiçbir şey bu mucize-i 
ekberin yerini tutamaz.
Sâniyen : Madem Risale-i Nur o mucize-i kübrân ın elinde bir elmas k ılıç 
hükmünde hizmetini göstermi ş ve en muannit dü şmanlar ı teslime mecbur 
etmiş. Hem kalbi, hem ruhu, hattâ hissiyat ı tam tenvir edecek ve ilâçlar ını 
verecek bir tarzda hazine-i Kur’âniye’nin dellâll ığını yapan ve ondan ba şka 
me’haz ve mercii olmayan bir mucize-i mâneviyesi bulunan Risale-i Nur o vazifeyi yap ıyor ve aleyhinde deh şetli propagandalar ve gayet muannit z ın-
dıklara tam galebe çalm ış ve dalâletin en kal ın ve boğucu ve geni ş daire-i 
âfâk ında ve fennin en geni ş perdelerinde 
Asâ-y ı Mûsâ ’daki Meyvenin Alt ınc ı 
Meselesi ve Birinci ve İkinci, Üçüncü ve Sekizinci Hüccetleriyle gayet parlak 
bir tarzda gafleti da ğıtıp nur-u tevhidi göstermi ş. Elbette bizlere lâz ım ve mil-
lete elzemdir ki; şimdi resmen izin verilen din tedrisat ı için hususî ders-
haneler aç ılmas ına ve izin verilmesine binaen, Nur şâkirtleri, mümkün 
olduğu kadar her yerde küçücük bir dershane-i Nuriye açmak lâz ımd ır. 
Gerçi herkes kendi kendine bir derece istifade eder, fakat herkes her mesele-sini tam anlamaz. Hem iman hakikatlerinin izah ı olduğu için, hem ilim, hem 
mârifetullâh, hem ibadettir.
Eski medreselerde be ş-on seneye mukabil, in şaallah Nur medreseleri, 
beş-on haftada ayn ı neticeyi temin edecek ve yirmi senedir ediyor. Ve hem 
hükûmet ve millet ve vatan, hem hayat- ı dünyeviyesine ve siyasiyesine ve 
uhreviyesine pek çok faydas ı bulunan bu Kur’ân lemeâtlar ına ve dellâl ı bu-
lunan Risale-i Nur’a de ğil ilişmek, tamam ıyla terviç ve ne şrine çal ışmalar ı 
elzemdir ki, geçen deh şetli günahlara keffâret ve gelecek müthi ş belâlara ve 
anarşistliğe bir sed olabilsin.
Kardeşlerim, merak etmeyiniz ve Nur’un fevkalâde perde alt ındaki fütu-
hat ına kanaat ediniz. Şimdiye kadar hiçbir eserin böyle a ğır şerait alt ında bu 
derece tesirli inti şarını tarih göstermiyor.
Hem tam serbestiyet verilmemesinin sebebi ve hikmeti : Nur’lar ın fev-
kalâde kuvvetinden korkuyorlar. Belki sars ıntı verecek diye, tam takdir ve 
kabul etmekle beraber, şimdilik resmen inti şarından telâ ş ettiklerini, Diyanet 
Reisi büyük reisle görü şmesinde haber al ınm ış. Eski gibi hücum yok; belki 
musalâha istiyorlar. Fakat Nur’lar lehinde kuvvetli cereyanlar, in şaallah o te-
lâşı, iştiyakla resmen ne şrine çevirecek.
504  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hem çok enaniyetliler, eserlerini terviç etmek için, Nur’lar ın meydana 
çıkmalar ına k ıskanmak damar ıyla taraftar olmuyorlar.
Sâlisen : Risale-i Nur, hac ılarla, hariç âlem-i İslâm’a yay ılıyor; kendi ken-
dini lây ık ellere yeti ştiriyor. Ve Şam’a el yaz ısı ile gönderdi ğimiz Asâ-y ı Mûsâ  
ve Zülfikar ’ı heyet-i ilmiye on be ş gün tetkik etmi ş, tam takdir etmelerine 
alâmet olarak demi şler: “Biz bunu mecmualar halinde k ısım k ısım tab edelim. 
Hem bunu birden tab etmeye çok para lâz ım.”
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Size hem acip, hem elîm, hem latîf bir macera-y ı hayat ımı ve 
düşmanlar ımın hem şenî, hem bin ihtimalden bir tek ihtimalle hiçbir şeytan 
hiçbir kimseyi kand ıramad ığı bir iftiralar ını ve Nur’a kar şı istimâl edilecek hiç-
bir silâhlar ı kalmad ığını beyan etmeye bir münasebet geldi. Şöyle ki:
Tarih-i hayat ımı bilenlere mâlûmdur. Elli be ş sene evvel ben, yirmi ya şla-
rında iken, Bitlis’te merhum vali Ömer Pa şa hanesinde iki sene onun ısrar ıyla 
ve ilme ziyade hürmetiyle kald ım. Onun alt ı adet k ızlar ı vard ı; üçü küçük, üçü 
büyük. Ben, üç büyükleri, iki sene beraber bir hanede kald ığımız hâlde, birbi-
rinden tefrik edip tan ımıyordum. O derece dikkat etmiyordum ki bileyim. Hat-
tâ bir âlim misafirim yan ıma geldi, iki günde onlar ı birbirinden fark etti, tan ıdı. 
Herkes bendeki hâle hayret ederek bana sordular: “Neden bakm ıyorsun?”
Derdim: “ İlmin izzetini muhafaza etmek, beni bakt ırm ıyor.”
Hem k ırk sene evvel İstanbul’da Kâ ğıthane şenliğinin yevm-i mahsusun-
da, Köprüden tâ Kâ ğıthane’ye kadar Haliç’in iki taraf ında binler aç ık-saç ık 
Rum ve Ermeni ve İstanbullu kar ı ve k ızlar dizildikleri s ırada, ben ve merhum 
mebus Molla Seyyid Tâha ve mebus Hac ı İlyas ile beraber kay ığa bindik, o 
kad ınlar ın yanlar ından geçiyorduk. Benim hiç haberim yoktu. Hâlbuki Molla 
Tâha ve Hac ı İlyas, beni tecrübeye karar verdikleri ve nöbetle beni tarassut 
ettiklerini bir saat seyahat sonunda itiraf edip dediler:
“Senin bu hâline hayret ettik, hiç bakmad ın.”
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  505
Dedim: “Lüzumsuz, geçici, günahl ı zevklerin âk ıbeti elemler, teessüfler 
olmas ından istemiyorum.”
Hem bütün tarih-i hayat ımda hediyeleri kabul etmek ve minnet alt ına 
girip halk ın sadaka ve ihsanlar ını almaktan çekindi ğimi, benimle arkada şlık 
edenler bilirler. Nur’lar ın ve hizmet-i imaniye ve Kur’âniye’nin şerefini ve se-
lâmetini himaye etmek için, dünyan ın maddî ve içtimaî ve siyasî bütün ezvâ-
kını ve merak ını terk ettiğim ve idam gibi ehl-i garaz ın bütün tehditlerine be ş 
para ehemmiyet vermedi ğim, yirmi sene i şkenceli esaretimdeki, iki deh şetli 
hapislerimde ve mahkemelerimde kat’î göründü.
İşte, yetmiş beş sene devam eden bu düstur-u hayat ım varken, Risale-i 
Nur’un fevkalâde k ıymetini k ırmak fikriyle, şeytanlar ın bile hat ır ve hayaline 
gelmeyen bir iftira, resmî makam ını işgal eden bir adam yapt ı. Ve demi ş: 
“Gecede tablalarla baklavalar, fâhi şe ve namussuzlar yan ına gidiyorlar.” Hâl-
buki benim kap ım gecede d ışarıdan ve içeriden kilitli, hem sabaha kadar bir 
bekçi, o bedbaht ın emriyle kap ımı bekliyordu. Hem buradaki kom şular ve 
bütün dostlar bilirler ki, ben, i şâ namaz ından sonra, tâ sabaha kadar hiç kim-
seyi yan ıma kabul etmemi şim.
İşte böyle bir iftiraya bir sefih, ahmak insan, e şek olsa, sonra şeytan olsa, 
buna ihtimal vermez. O adam anlad ı, o gibi plânlardan vazgeçti, buradan 
başka yere cehennem olup gitti. Onun resmiyet cihetiyle beni de ğil, belki 
Nurcular ı lekedar etmek için kurdu ğu plân ıyla, bu yeni hâdiseyi vesile edip 
şâkirtlere leke sürmek istenildi. Fakat h ıfz ve himayet ve inâyet-i ilâhiye, o 
plân ı da harika bir tarzda akîm b ırakt ı.
Bu beyanla ben nefsimi tebrie etmiyorum. Belki “Kudsî hizmet-i imaniye, 
o nefsi bütün hevesât ından vazgeçirmi ş; ve o hizmetteki mânevî zevk ona kâfi 
geliyor.” demek istiyorum ve Nurcular ın ihtiyat ve dikkate ihtiyaçlar ını beyan 
ediyorum.
Sâniyen : Makine i şinde tecrübeli ve muktedir hususî kâtibi size gönde-
riyorum. Kendim zahmetle yazd ığımdan, bundan sonra k ısaca yazaca ğım, 
gücenmeyiniz.
......Râbian : Bu dakikada Kastamonu Hüsrev’i Mehmed Feyzi’nin teb-
rik ve Nur fütuhat ının müjdelerini hâvi parlak, güzel mektubunu ald ım. Ve 
o k ıymetli karde şimiz başta olarak Hilmi, Emin, Be şkardeş’ler, Ulviye’ler,
Zehra’lar, Lütfiye’ler gibi Nurcu hem ş
irelerimizin hem leyali-i a şerelerini, hem 
506  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bayramlar ını ruh u can ımızla tebrik ediyoruz. Hem Hulûsi’nin, hem Feyzi’nin 
mektuplar ını leffen gönderiyoruz.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Umum Nurcular ın mübarek bayramlar ını ve haccü’l-ekberde 
bulunan Nur şâkirtleriyle ve hacdaki Nur taraftarlar ının bayramlar ını tebrik 
içinde ve çok zamandan beri esaret alt ında kalm ış ve istiklâliyetini kaybetmi ş 
Hindistan, Arabistan gibi âlem-i İslâm’ ın büyük memleketleri birer devlet-i 
İslâmiye şeklinde Hind’de yüz milyon bir devlet-i İslâmiye, Cava’da elli mil-
yondan ziyade bir devlet-i İslâmiye ve Arabistan’da dört-be ş hükûmet bir 
cemahir-i müttefika gibi Arap birli ği ile İslâm birli ğini birleştirmesindeki âlem-i 
İslâm’ ın bu büyük bayram ının mukaddimesini tebrik ile bu bayram bize müj-
de veriyor.
Sâniyen : İstanbul’da, Refet Bey’in ve Mustafa Oruç’un yazd ıklar ına gö-
re, çok zaman İslâm ordusunu idare eden ve sonra darülfünuna ink ılâp eden 
Harbiye Nezareti ve Bab- ı Seraskerî, o muazzam binan ın aln ında
 ْכَĻَĥَĐ ُįَÝَĩْđِĬ َّħِÝُĺوَ َóَّìَÉَÜ َאĨوَ ِכَ×ْĬذَ ْīِĨ َّمَïَĝَÜ َאĨ ُّٰųا َכَĤ َóِęْĕَĻِĤًא۝ĭĻِ×ُĨ ًאéْÝَĘ َכَĤ َאĭْéَÝَĘ َّאĬإِ
2ًاõĺِõَĐ ًاóْāَĬ ُّٰųا َكَóُāْĭَĺًא۝وَĩĻِĝَÝْùُĨ ًאĈَاóِĀ َכَĺِïْıَĺوَ
hatt- ı Kur’ân ile o mânidar Kur’ân âyeti yaz ılm ışken, sonra da mermer ta ş-
larla üzeri kapat ılıp o nurlar ı gizlemişlerdi. Şimdi yeniden hatt- ı Kur’âniye’ye 
bir numûne-i müsaade ve Risale-i Nur’un takip etti ği maksad ına bir vesile ve 
üniversite ileride bir Nur medresesi olmas ına bir işaret oldu ğu gibi, Denizli 
Nurcular ından Ahmed’lerin me şhur âlim ve ak ılca on dokuzuncu asr ın en bü-
yüğü ve içtimaî filozoflar ın en ilerisi Bismark’ ın eserinden ald ıklar ı bir f ıkrada, 
o yüksek Bismark, eserinde diyor ki:
“Kur’ân’ ı her cihetle tetkik ettim, her kelimesinde büyük bir hikmet gör-
düm. Bunun misli ve be şeriyeti idare edecek hiçbir eser yoktur ve gelemez.”
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Biz sana, (ba şka zaferlere aç ılacak bir kap ı olarak) a şikâr bir zafer ihsan ettik. Ki, Allah geçmi ş ve 
gelecek bütün günahlar ını bağışlas ın, sana olan nimetini tamamlas ın ve seni (O’nun r ızas ına ve ebedî 
saadete götürecek olan) dosdo ğru bir yolda sabit k ılsın; Ayr ıca, sana çok önemli, şerefli ve büyük bir 
zafer ihsan buyursun.” (Fetih sûresi, 48/1-3)
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  507
Ve Peygambere hitaben der:
“Yâ Muhammed! Sana muas ır olamad ığımdan çok müteessirim. Be-
şeriyet senin gibi mümtaz bir kudreti bir defa görmü ş, bâdema göremeye-
cektir. Binaenaleyh, senin huzurunda kemal-i hürmetle e ğilirim.”
Bismark
diye imzas ını atm ış. Ve o f ıkras ında tahrif ve nesh olunan kütüb-ü münzeleyi 
ziyade tenkis etti ği için, o cümleler yaz ılmamal ı; ben de i şaret ettim.
O zat on dokuzuncu asr ın en ak ıllı ve en büyük bir filozofu ve siyasetin 
ve içtimaiyat- ı beşeriyenin en mühim bir şahsiyeti olmas ı; hem âlem-i İslâm, 
istiklâliyetini bir derece elde etmesi; ve ecnebî hükûmetlerin hakâik-i Kur’â-niye’yi aramas ı; ve garp ve şimal-i garbîde Kur’ân lehinde büyük bir cereyan 
bulunmas ı; hem Amerika’n ın en yüksek ve me şhur filozofu olan Mister Carl-
yle dahi aynen Bismark gibi demi ş: “Başka kitaplar, hiçbir cihette Kur’ân’a 
yetişemez. Hakikî söz odur, onu dinlemeliyiz.” diye kat’î karar vermesi;
1(Hâşiye) 
ve Nur’lar ın da her tarafta fütuhat ı ve ileri gitmesi, büyük bir fâl-i hay ırdır ki, 
ecnebide çok Bismark’lar ve Mister Carlyle’lar ç ıkacaklar ve emareleri de var 
diye Nurcular’a bir bayram hediyesi olarak takdim ediyoruz ve Bismark’ ın 
fıkras ını leffen gönderiyoruz.
f
Sâniyen : Risale-i Nur’un bu kadar muar ızlar ına mukabil en büyük kuv-
veti ihlâs oldu ğundan ve dünyan ın hiçbir şeyine âlet olmad ığı gibi, tarafgirlik 
hissiyat ına bina edilen cereyanlara, hususan siyasete temas eden cereyan-
larla alâkadar olmaz. Çünkü tarafgirlik damar ı ihlâs ı kırar, hakikati de ğiştirir. 
Hattâ, benim otuz seneden beri siyaseti terk etti ğime sebep, mübarek bir âli-
min takip etti ği cereyan ın tarafgirlik damar ıyla, salih ve büyük bir âlimin onun 
fikrine muhalif olmas ından tefsik derecesinde tahkir edip ve cereyan ına ve 
kendi fikrine muvâf ık meşhur ve mütecaviz bir münaf ığı gayet medh ü senâ 
etti. Ben de bütün ruhumla ürktüm. Demek tarafgirlik hissine siyasetçilik ka-
rışsa, böyle acip hatâlara sebebiyet veriyor diye 2ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ 
dedim, o zamandan beri siyaseti terk ettim.
1 (Hâşiye) Risale-i Nur’dan Arabî İşârâtü’l-İ’câz tefsiri otuz sene evvel, onun bu k ıymetli hak-
perestâne hükmüne i şaret etmi ş.
2 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
508  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
O halim neticesi olarak, sizin gibi karde şlerim bilirsiniz ki, yirmi be ş sene-
den beri bir gazeteyi ne okudum, ne dinledim ve ne de merak ettim. Ve on sene Harb-i Umumî’ye bakmad ım, bilmedim. Ve merak etmedim; ve yirmi 
iki sene bu i şkenceli esaretimde tarafgirli ğe ve siyasete temas etmemek için 
ve Nur’lardaki ihlâsa zarar gelmemek için, müdafaat ımdan ba şka, istirahatim 
için hiç müracaat etmedi ğimi bilirsiniz.
Hem bilirsiniz ki, hapiste size yazd ığım gibi, benim idam ıma hük-
meden adamlar, beni i şkenceli tâzip edenler, Risale-i Nur ile imanlar ını 
kurtarsalar, şahit olunuz ki, ben, onlar ı helâl ediyorum.  Ve tarafgirlik da-
mar ıyla ihlâsa zarar gelmemek için, bu iki-üç senede dahilden ve hariçten 
gelen f ırtınal ı cereyanlara hiç temas etmedik ve karde şlerimi de bir derece 
ikaz ettim…
Bilirsiniz ki, kendim sadaka ve yard ımlar ı kabul etmedi ğim gibi, öyle yar-
dımlara da vesile olamad ığımdan, kendi elbisemi ve lüzumlu e şyam ı sat ıp o 
parayla kendi kitaplar ımı, yazan karde şlerimden sat ın al ıyorum. Tâ Risale-i 
Nurun ihlâs ına dünya menfaatleri girmesin, bir zarar vermesin ve ba şka kar-
deşler de ibret al ıp hiçbir şeye âlet edilmesin…
Nur’un hakikî şâkirtlerine Nur kâfidir. Onlar da kanaat etmeli, ba şka şe-
reflere veya maddî, mânevî menfaatlere gözünü dikmesin.
Hem münaka şa, münazaa ve mesail-i dîniyede damarlara dokunacak 
tarafgirane mübahese etmemek lâz ımd ır ki, Nur aleyhinde garazkârlar ç ıkma-
sın. Hattâ, bir hiss-i kablelvuku ile, Mustafa Oruç karde şimizin Risale-i Nur’-
un mesle ğine muhalif olarak birisiyle mübahesesi, ayn ı zamanda, belki ayn ı 
dakikada ona gayet hiddet ve şiddetle bir gücenmek kalbime geldi. Hattâ o 
Nurdan kazand ığı çok ehemmiyetli makam ından atmak arzusu oldu, kalben 
müteessir oldum. Bu benim için bir Abdurrahman idi, neden böyle şiddetli 
hiddet ettim? Sonra bu bayramda yan ıma geldi, Cenab- ı Hakk’a şükür ki, 
çok ehemmiyetli bir ders dinledi ve o büyük hatâs ını da anlad ı ve benim bu-
rada hiddetimin ayn ı dakikada hatâs ını itiraf etti. İnşaallah o keffâret oldu, 
tam temiz olarak kurtuldu…
Dört beş aydan beri bir zat, bana buraya bir gazete gönderiyormu ş. Ben 
yeniden haber ald ım ki, bana gönderiliyormu ş. Buradaki dostlar ım âdetimi 
bildikleri içindir ki, de ğil gazete, Nurdan ba şka hiçbir kitab ı, hiçbir mecmuay ı 
kabul etmedi ğim gibi, yeni yaz ıdan hiçbir harf bilmedi ğim için korkmu şlar, 
bana haber vermemi şler ve göstermemi şler. Şimdi bir zat, bir mektup içinde 
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  509
bir sayfas ı benimle konu şan bir gazetecinin, fakat dost ve hem şehri bir zat ın 
mektubunu gösterdi. Dediler ki: “Çoktan beri senin nam ına bir gazete gönde-
riyordu. Biz korktuk, sana söylemedik.”
Ben de dedim: “O zata benim taraf ımdan çok selâm ediniz. O dostun 
eski bildiği Said değişmiş, dünya ile alâkas ı kesilmiş. Hem hasta, hem hususî 
mektubu karde şime de yazamad ığımdan o zat gücenmesin.”
Oradaki umum dostlara, hususan Hâf ız Emin ve Hâf ız Fahreddin gibi 
kardeşlerimize selâm ve bayramlar ını tekrar tebrik ediyoruz.
f
Hadsiz şükür olsun ki, Risale-i Nur’un, Haremeyn-i Şerifeynce makbuli-
yetine bir alâmet şudur ki:
Denizli kahraman ı Hâf ız Mustafa, İstanbul’dan ald ığı Zülfikar  ve Asâ-y ı 
Mûsâ  ve Siracü’n-Nur ’u –ki Hindistan ulemâs ına gönderilecekti– onlar ı al ıp, 
yolda baz ı hac ılara okutup, beraber Medine-i Münevvere’de Ke şmirli gayet 
meşhur bir âlim ve Türkçe de güzel bilen zata teslim etmi ş. O zat da çok 
takdir edip kat’î teminatla Hindistan ulemâs ının merkezine gönderece ğini ve 
Medine-i Münevvere’ye mahsus olan mecmualar da yeti ştiğini ve sair yerlere 
de gönderilen mecmualar selâmetle yeti ştiğini Denizlili Hâf ız Mustafa’ya be-
raber arkada ş olup ve yolda Nur’lar ı okuyarak giden hem genç, hem Nurcu 
iki Afyonlu hac ı ve başka hac ılar, bu müjdeli haberi bana getirdiler ve hariçte 
Risale-i Nur’un ehemmiyetli revac ını ve makbuliyetini müjdelediler.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Siz hiç merak etmeyiniz.
......Bu yirmi senede yüzer tecrübeyle inâyet-i ilâhiye bizi himaye etti ği ve 
dehşetli zulümlerden kurtard ığı gibi, bu yeni mânâs ız, bütün bütün kanun-
suz, dehşetli, gaddarâne zulümden bizi kurtaraca ğına kat’î kanaat etmeliyiz. 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
510  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Şayet bir parça s ıkıntı, zahmet, zarar da görsek, binler derece o zahmetten 
ziyade rahmet ve ihsan- ı ilâhiyeye ve sevaba mazhar olmakla beraber, pek 
çok biçare ehl-i iman ın imanlar ına başka bir tarzda bir kudsî hizmet hükmüne 
geçeceğini rahmet-i ilâhiyeden pek kuvvetli ümit ediyoruz.
Bu hâdisenin on vecihle kanunsuz oldu ğunu beyan ediyorum:
Birincisi
Üç mahkeme ve üç ehl-i vukûfun ve Ankara’n ın yedi makamat ında ve 
adliyelerin elinde iki sene Risale-i Nur tetkikten geçti ği hâlde, ittifakla hiçbiri 
muhalif kalmadan hem umum risalelerin beraatine, hem Said ile beraber yetmiş beş arkadaşı birlikte beraat ettirildi ği ve bir gün bile ceza verilmedi ği 
hâlde, yeniden evrak- ı muz ırra gibi o risalelere el uzatmak, ne derece kanun-
suzdur; zerre kadar insaf ı olan bilir.
İkincisi
Beraattan sonra üç buçuk sene Emirda ğ’da münzevî, garip ya şayan, ka-
pısını hem d ışarıdan kilit, hem içeriden sürgüyle kapayan ve yüzde bir adam ı, 
zarurî bir i ş olmadan yan ına kabul etmeyen ve yirmi seneden beri devam 
eden telifini de b ırak ıp, daha telif etmeyen bir adama dünya siyaseti için 
kap ısının kilidini k ırarak gelip, Arabî evrâd ından ve ba şındaki levha-y ı imani-
yeden ba şka taharriciler bir şey bulamad ıklar ı hâlde, bu eziyetin verilmesi ne 
derece hilâf- ı kanun oldu ğunu, zerre kadar insaf ı bulunan anlar.
Üçüncüsü
Mahkemede dedi ği gibi, yetmi ş şahidin tasdikiyle, yedi sene harb-i umu-
mîyi bilmeyen ve merak etmeyen ve sormayan –ki şimdi on senedir ayn ı 
hâlde bulunan– ve yirmi be ş seneden beri hiçbir gazeteyi okumayan ve din-
lemeyen ve otuz seneden beri 1ِÙَøَאĻِّùĤوَا َאنِĉْĻَّýĤا َīِĨ ِّٰųِאÖ ذُĳُĐأَ deyip, siyasetten 
bütün kuvvetiyle kaçan ve yirmi iki sene i şkenceli s ıkıntılar çektiği hâlde ehl-i 
siyasetin nazar- ı dikkatini kendine celbetmemek ve siyasete kar ışmamak için 
bir defa istirahati için hükûmete müracaat etmeyen bir adama, deh şetli bir 
siyasî gibi ve siyasî entrikac ısı gibi onun menzilini ve inzivâgâh ını bas ıp hasta 
hâlinde emsâlsiz bir s ıkıntı vermek, hiçbir kanuna muvâf ık gelir mi? Zerre ka-
dar vicdan ı bulunan bu hâle ac ıyacak.
1 Şeytandan ve siyasetten Allah’a s ığınırım.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  511
Dördüncüsü
Eskişehir Mahkemesi’nde alt ı ay tetkikten sonra, sebebi de cemiyetçilik, 
tarîkatç ılık olduğu ve o evham bahanesiyle büyük reisin ona şahsî garaz ıyla 
onun aleyhinde baz ı adliyecileri te şvik ettiği hâlde, cemiyetçilik ve tarîkatç ılık 
ve Risale-i Nur cihetinde beraat ettirip, yaln ız Risale-i Nur’un bir küçük parça-
sı olan Tesettür Risalesi’ni bahane ederek, kanun ile de ğil de yaln ız kanaat-i 
vicdaniye ile yüz şâkirt içinde be ş-on şâkirde alt ışar ay ceza verdiler ki; tetkik 
zaman ına kadar dört buçuk ay mevkuf, yani bir buçuk ay hapis kald ıklar ı ve 
on sene sonra Denizli Mahkemesi yine dokuz ay cemiyetçilik ve tarîkatç ılık 
gibi birkaç bahane ile yirmi senelik bütün mektubat ve telifatlar ını inceden in-
ceye tetkikle beraber, Ankara’n ın Ağırceza Mahkemesi’ne be ş sand ık kitaplar ı 
gönderdikleri ve iki sene o kitaplar ve mektuplar Ankara ve Denizli Mahkeme-leri’nde tetkikten geçtikleri hâlde, o mahkemeler ittifakla cemiyetçilik, tarîkat-çılık
1(Hâşiye) ve sair bahaneler cihetinde beraat karar ı verip o kitap ve mektup-
lar ı aynen sahiplerine iade ve Said’i arkada şlar ıyla beraber beraat ettirdikleri 
hâlde, bir siyasî cemiyetçi nazar ıyla ve entrikac ı bir adam tarz ında onu itham 
etmek ve adliye memurlar ını onun aleyhinde tarîkat noktas ında sevk etmek, 
ne kadar kanunsuz oldu ğunu, insaniyeti sukut etmeyen bilir.
Beşincisi
Benim ve Risale-i Nur’un mesle ğinin esas ı ve otuz seneden beri bir 
düstur-u hayat ım olan şefkat itibar ıyla, bir mâsuma zarar gelmemek için 
bana zulmeden cânilere de ğil ilişmek, belki beddua ile de mukabele ede-
miyorum. Hatta en şiddetli bir garazla bana zulmeden baz ı fâs ık, belki 
dinsiz zâlimlere hiddet etti ğim hâlde de ğil maddî, belki beddua ile de 
mukabeleden beni o şefkat men ediyor. Çünkü o zâlim gaddar ın, ya pe-
der ve vâlidesi gibi ihtiyar bîçarelere veya evlâd ı gibi mâsumlara maddî 
zarar gelmemek için, o dört-be ş mâsumlar ın hat ırına binâen o zâlim gad-
dara ilişmiyorum. Bazen de hakk ımı helâl ediyorum.
İşte bu s ırr- ı şefkat içindir ki, idare ve âsâyi şe katiyen ili şmediğim gi-
bi, bütün arkada şlar ıma o derece tavsiye etmi şim ki, üç vilâyetin insafl ı 
1 (Hâşiye) Nur’lar ın esas ı ve hedefi, iman- ı tahkikî ve hakikat-i Kur’âniye’dir.  Onun için üç 
mahkeme tarîkat noktas ında beraat vermi şler. Hem bu yirmi senede hiçbir adam dememi ş: 
“Said, bana tarîkat vermi ş.” Hem bin seneden beri, bu milletin ekser ecdad ının bağland ı-
ğı bir meslek, sebeb-i mes’uliyet olamaz. Hem gizli münaf ıklar, hakikat-i İslâmiyet’e tarîkat 
nam ını tak ıp, bu milletin dinine taarruz ettiklerine kar şı gâlibâne mukabele edenler, tarîkat-
la itham edilmezler. Cemiyet ise, uhuvvet-i İslâmiye cihetinde bir uhrevî karde şliktir. Yoksa 
siyasî cemiyet olmad ığına, üç mahkeme hüküm vermi şler, o cihette beraat ettirmi şler.
512  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
zab ıtalar ının bir k ısm ı itiraf etmi şler ki, “Bu Nur şâkirtleri mânevî bir zab ıtad ır. 
İdare ve âsâyi şi muhafaza ediyorlar” dedikleri ve bu hakikate binler şahit ve 
yirmi sene hayat ıyla tasdikleri ve binler şâkirtlerin de zab ıtaca hiçbir vukuat 
kaydetmemeleriyle teyid ettikleri hâlde, o bîçare adam ın ihtilâlci ve insafs ız 
bir komiteci gibi menzilini basmak ve insafs ız adamlar ona ihânet etmek ve 
menzilinde bir şey bulamamakla beraber, yüz cinâyeti bulunan bir adam gibi, 
hatta gayet k ıymettar ve antika ve mucizeli Kur’ân’ ını ve başındaki levhalar ını 
evrak- ı muz ırra gibi toplamak, acaba hangi kanun müsaade eder? Böyle âsâ-
yişe hüsn-ü ahlâk ile hizmet eden dindar binler zâtlar ı, evham yüzünden idare 
ve âsâyiş aleyhine zorla sevk etmek, hangi maslahat icab ıdır?
Alt ıncısı
Bundan otuz sene evvel, Cenâb- ı Hakk’ ın inâyetiyle dünyan ın muvakkat 
şan ve şerefinin ve enaniyetli hodfürû şluğunun, şöhret-perestli ğinin ne kadar 
faydas ız ve manas ız olduğunu, hadsiz şükür olsun ki, Kur’ân’ ın feyziyle an-
lam ış bir adam ın o zamandan beri bütün kuvvetiyle nefs-i emmâresiyle mü-
cadele edip mahviyet etmek, benli ğini b ırakmak, tasannû ve riyâkârl ık yap-
mamak için elden geldi ği kadar çal ıştığına, ona hizmet eden veya arkada şlık 
edenler kat’î bildikleri ve şehadet ettikleri hâlde ve yirmi seneden beri herkes 
kendi hakk ında hoşland ığı ziyade hüsn-ü zan ve teveccüh-ü nas ve şahs ını 
medh ü senâdan ve kendini mânevî makam sahibi oldu ğunu bilmekten her-
kese muhalif olarak bütün kuvvetiyle kaçt ığı ve hem has karde şlerinin onun 
hakk ındaki hüsn-ü zanlar ını reddedip, o hâlis karde şlerinin hat ırını kırmas ı ve 
yazd ığı cevabî mektuplar ında onun hakk ındaki medihlerini ve ziyade hüsn-ü 
zanlar ını kabul etmemesi ve kendini faziletten mahrum gösterip bütün fazileti 
Kur’ân’ ın tefsiri olan Risale-i Nur’a ve dolay ısıyla Nur şâkirtlerinin şahs- ı mâ-
nevîsine verip kendini âdi bir hizmetkâr bilmesi kat’î isbat ediyor ki; şahs ını 
beğendirmeye çal ışmad ığı ve istemedi ği ve reddetti ği hâlde, onun r ızas ı olma-
dan baz ı dostlar ı uzak bir yerden onun hakk ında ziyade hüsn-ü zan edip med-
hetmeleri, bir makam vermeleri ve Kütahya havalisinde tan ımad ığı bir vâizin 
baz ı sözleriyle ve Kütahya’ya hiç mektup göndermedi ğim ve benim imzam ı 
taklitle yaz ılan ve medar- ı mesuliyet tevehhüm edilen bir mektupla ve kimin 
yaz ısı bilinmeyen dokunakl ı bir kitap Bal ıkesir’de bulunmas ıyla, acaba hangi 
kanun ile medar- ı mesuliyet olur ki; o bîçare hasta ve çok ihtiyar ve garibin 
münzevî odas ına, büyük bir cinâyet i şlemiş gibi, kilidini k ırıp taharri memurla-
rını sokmak, hem evrâd ından ve levhalar ından başka bir bahane bulamamak, 
acaba dünyada hiçbir kanun, hiçbir siyaset bu taarruza müsaade eder mi?
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  513
Yedincisi
Bu s ırada dâhilde o kadar dâhilî, haricî heyecanl ı parti cereyanlar ı var-
ken ve bundan tam istifade etmek, yani mahdut birkaç arkada şına bedel çok 
diplomatlar ı kendisine taraftar kazanmak için zemin haz ır iken, s ırf siyasete 
kar ışmamak ve ihlâs ına zarar vermemek ve hükûmetin nazar ını kendine cel-
betmemek ve dünya ile me şgul olmamak için, bütün arkada şlar ına yaz ıp ki 
“Sak ın cereyanlara kap ılmay ınız, siyasete girmeyiniz, âsâyi şe dokunmay ınız” 
dediği.. ve iki cereyan, bu çekinmesinden ona zarar verdikleri; eskisi evha-
mından yenisi de “Bize yard ım etmiyor” diye ona çok s ıkıntı verdikleri hâlde, 
ehl-i dünyan ın dünyalar ına hiç kar ışmay ıp kendi âhiretiyle me şgul olan.. ve 
memleketinde, Nurs Karyesi’nde öz karde şine yirmi iki sene zarf ında birtek 
mektup yazmayan ve o vilâyetlerdeki dostlar ına yirmi senede on mektup yaz-
mayan bir bîçareye, onun âhiret me şguliyetine bu kadar ili şmeye hangi ka-
nun müsaade ediyor?
Vatana ve millete ve ahlâka çok zararl ı olan dinsizlerin kitaplar ının intişa-
rına ve komünistlerin ne şriyat ına serbestiyet kanunuyla ili şilmediği hâlde; üç 
mahkeme, medar- ı mesuliyet olacak hiçbir maddeyi içinde bulmayan ve mil-
let ve vatan ın hayat- ı içtimaiyesini ve ahlâk ını ve âsâyişini temine yirmi sene-
den beri çal ışan ve bu milletin hakikî bir nokta-y ı istinad ı olan Âlem-i İslâm’ ın 
uhuvvetini ve bu millete dostlu ğunu iadeye ve o dostlu ğun takviyesine tesirli 
bir sûrette çabalayan.. ve Diyanet Riyâseti’nin ulemâs ı, tenkit niyetiyle Dâhi-
liye Vekili’nin emriyle üç ay tetkikten sonra, tenkit etmeyerek, tam k ıymetini 
takdir edip “k ıymettar eser” diye Diyanet Kütüphânesi’ne konulan Zülfikar ve 
Asâ-y ı Mûsâ gibi ve –Kabr-i Peygamberî (aleyhissalâtü vesselâm)  üzerinde alâmet-i 
makbuliyet olarak Asâ-y ı Mûsâ mecmuas ını hac ılar gördükleri hâlde– Nur 
eczalar ını evrak- ı muz ırra gibi toplay ıp mahkeme eline vermek, acaba hiçbir 
kanun, hiçbir vicdan, hiçbir insaf buna müsaade eder mi?
Sekizincisi
Yirmi iki sene s ıkıntılı sebepsiz bir nefiyden sonra tam serbestiyet veril-
diği hâlde, binler akraba ve ahbab ı bulunan do ğduğu memleketine gitmeye-
rek gurbeti, kimsesizli ği tercih ederek, tâ ki dünyaya ve hayat- ı içtimaiyeye 
ve siyasete temas etmeyen.. ve çok sevapl ı olan câmideki cemaatin hayr ını
bırak ıp, odas ında yaln ız namaz ını kılıp oturmas ını tercih eden, yani halk ın 
hürmetinden çekinmek olan bir hâlet-i ruhiyeyi ta şıyan.. ve yirmi sene hayat ı-
nın şehadetiyle ve binler Türk k ıymettar zâtlar ın tasdikiyle dindar, müttakî bir 
514  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Türkü, lâkayt çok Kürtlere tercih eden; hatta mahkemede Hâf ız Ali gibi kuv-
vetli iman ı bulunan bir Türk karde şini yüz Kürde de ğiştirmediğini isbat eden.. 
ve hürmet ve ihtiram görmemek için zaruret olmadan halklarla görü şmeyen 
ve camiye gitmeyen.. ve k ırk seneden beri bütün kuvvetiyle, bütün âsâr ıyla 
İslâmiyet’in uhuvvetine ve müslümanlar ın birbirine muhabbetine çal ışan.. ve 
Türk milleti, Kur’ân’ ın bayraktar ı ve senâ-y ı Kur’âniye’ye mazhar oldu ğu için 
o milleti çok seven ve hayat ını onlar içinde geçiren bir adam hakk ında sâb ık 
vali, resmî lisanla ihânet için propaganda yapmak ve dostlar ını ürkütmek için 
“O Kürttür, siz Türksünüz; o Şâfiîdir, siz Hanefîsiniz” deyip, herkesi ürkütüp 
ondan çekindirmeye çal ışmas ı ve yirmi senede ve iki mahkemede tarz- ı kıya-
feti değiştirilmeye mecbur edilmeyen ve şapka yar ı askerin ba şından kalkma-
sıyla beraber, münzevî bir adam ın zorla ba şına şapka giydirmeye cebretmeyi 
hangi maslahat, hangi kanun buna müsaade eder?
Dokuzuncusu
Çok mühimdir,1(Hâşiye) kuvvetlidir; fakat siyasete temas etti ği için sükût 
ediyorum.
Onuncusu
Bu da hiçbir kanun müsaade etmedi ği ve hiçbir maslahat bulunmad ığı 
ve yaln ız manas ız evhamdan bir habbeyi kubbeler yapmaktan ve hiçbir ka-
nuna girmeyen bir taarruzdur. Bu da mesle ğimizce bakamad ığımız siyasete 
temas etmemek için sükût ediyoruz. Böylece on vecihle kanunsuz muamele-
lere karşı yaln ız 2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè deriz.
Said Nursî
f
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Nurun ehemmiyetli kahramanlar ından Nur’un ehemmiyet-
li mecmualar ını Mekke-i Mükerremeye götürüp gayet büyük bir Hindli âlim
1 (Hâşiye) İslâm hükûmetlerinde h ıristiyan ve yahudi bulunmas ı.. ve h ıristiyan ve mecusî 
hükûmetlerinde müslümanlar ın bulunmas ı gösteriyor ki, idare ve âsâyi şe bilfiil ili şmeyen 
muhaliflere kanunca ili şilmez. Hem imkânat, medar- ı mes’uliyet olamaz. Yoksa “herkes, bir 
adam ı öldürebilir” diye, herkesi bu imkânat ile mahkemeye vermek lâz ım gelir.
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” ( Âl-i İmran sûresi, 3/173).
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  515
Ahmed Ali Şimşirî’ye teslim edip, hem Hintçe’ye tercüme etmeye ve Hind’e 
de göndermeye teminat alan Nur’un ehemmiyetli kahramanlar ından karde-
şimiz Hâf ız Mustafa’ya binler “bârekâllah” ve “mâ şallah” ve “es’adekâllah” 
deriz. Medresetü’z-Zehra, Mekke-i Mükerreme’deki o büyük zatla muhabere etsin.
Sâniyen : Bu defaki hâdisede, bir habbeyi, evham yüzünden çok kubbe-
ler yapt ıklar ını öğrendik. Bir emaresi de şudur:
Dahiliye Vekili’nin emriyle gece içinde Afyon Vâlisi, Emniyet Müdürü’yle 
buraya gelip gecede menzilimi basmak istemi şler. Müdde-i Umumî muvafa-
kat etmedi ğinden, sabaha kadar bekleyip, en ziyade aleyhimizde bulunan iki 
adam ı tayin edip, kilidimi k ırıp füc’eten bask ın vermeleri; hem ayn ı gün
1(Hâşiye) 
faytonla ç ıktığım vakit-burada emsâli vuku bulmayan-be ş tayyare pek a şağı-
da uçup benim faytonumu bildikleri için etraf ımda iki defa dönmeleri, ikinci 
gün başka bir tarafa, çok görünmeyen gizli bir dere taraf ına faytonla giderken, 
aşağıda uçan be ş tayyareyi bir şey ar ıyor gibi gördük, anlad ık ki, bizi ar ıyorlar. 
Yine aynen evvelki gün gibi, o be ş tayyare etraf ımızda ve kasaba üstünde 
gezip, odam ıza girdiğimiz zaman onlar ın da gitmeleri kuvvetli bir emaredir ki, 
bir habbe yüz kubbe yap ılm ış. Burada böyle mânâs ız, evham yüzünden bana 
eziyet verilmesi ve Medresetü’z-Zehra’n ın kahramanlar ına buraya nisbeten 
bu üç senede on dereceden yaln ız bir derece eziyet verilmek cihetiyle, Isparta 
hükûmetine ve adliyesine te şekkürümü ve minnettarl ığımı ve onlar ın verdiği 
eziyetleri de helâl etti ğimi bildirirsiniz.
f
Heyet-i Vekileye ve milletvekilleri riyâsetine cüz’î, Heyet-i Vekileye ve milletvekilleri riyâsetine cüz’î,
fakat ehemmiyetli bir maruzatımdır fakat ehemmiyetli bir maruzat ımd ır
Otuz seneden beri hayat- ı siyasiyeden çekildi ğim hâlde, bu s ırada bir de-
faya mahsus olarak, vatanî ve millî ve âsâyi şî bir meseleyi beyan ediyorum. 
Şöyle ki:
Çok emârelerle kat’î kanaatimiz geldi ki, anar şilik hesab ına bana ve bu 
Emirdağ kasabas ına ve dolay ısıyla bu vatana bir suikast var ki, bir habbeyi 
kubbeler ve bir sinek kanad ı kadar ehemmiyeti olmayan bir hâdiseyi da ğ 
gibi gösterip, sükûnete muhtaç olan bu vatanda beni bahane edip, anar şilik
1 (Hâşiye) Evet, buradaki Nur şâkirtleri nam ına tasdik ediyoruz, hadise aynen vuku buldu. 
  Evet Evet Evet Evet Evet Evet
  Terzi Mustafa  İsmail  Mustafa  Hizmetkâr ı Nuri  Hayri  Halil
516  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hesab ına ve bir ecnebî plân ıyla bize, yani biçare vatanda şlar ımızı idam- ı ebe-
dîden ve şübehat- ı uhreviyeden kurtarmaya çal ışan Nur şâkirtlerine, bütün 
bütün kanunsuz ve keyfî hücum edildi. Pek zahir bir garazla, evham yüzün-den, baruta ate ş atmak gibi, bu vatana ve âsâyi şe beni bahane edip suikast 
edildi. Şöyle ki:
Üç mahkeme, yirmi senelik mektuplar ımı ve kitaplar ımı ve hallerimi in-
ceden inceye tetkikten sonra bize ve kitaplar ıma beraat verdi ği hâlde; ve üç 
seneden beri telifat ı terk ettiğim ve haftada ancak bir mektup yazabildi ğim 
ve mecbur olmadan herbiri bir gün nöbetle zarurî hizmetimi yapan üç-dört terzi ç ırağından başka kimseyi kabul etmedi ğim hâlde; ve serbestiyet verildi ği 
ve memleketime gitmedi ğim hâlde, hiç ömrümde görmedi ğim bir tarzda ve 
resmî bir sûrette beni hiddete getirip bir hâdise ç ıkarmak için, tahkir ve ihanet 
kast ıyla, kanunsuz ve garazla, beni taharri ile kap ımın kilidini k ırıp, Kur’ân’ ımı 
ve Arabî levhalar ımı evrak- ı muz ırra gibi al ıp götürmekle beraber, adliyenin 
mühim bir memuru, resmen buradaki memurlara âmirâne demi
ş ki: “Said’i 
iki jandarma ile te şhir sûretinde ç ıkar ıp, zorla ba şına şapka giydirip öylece 
ifadeye getirmeliydiniz. Hem ona yana şanlar ı tutunuz.” diye, ehemmiyetli bir 
mecliste ve ayn- ı hakikat olan ifademi okuduklar ı vakit söylemi ş. Bunda şek 
ve şüphe kalmad ı ki, beni tahkir ve ihanet edip, hiddete getirip, âsâyi şi boz-
mak garaz ı tâkip ediliyor.
Cenab- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki, binler haysiyet ve şerefimi bu va-
tandaki biçarelerin istirahatine ve onlardan belâlar ın def’ine feda etmek için 
bana bir hâlet-i ruhiyeyi ihsan eylemi ş ki, ben de, onlar ın yapt ığı ve niyetinde 
bulunduklar ı tahkirat ve ihanetlere kar şı tahammüle karar vermi şim. Bu mil-
letin âsâyi şine, hususan mâsum çocuklar ın ve muhterem ihtiyarlar ın ve biça-
re hastalar ın ve fakirlerin dünyevî istirahatlerine ve uhrevî saadetlerine binler 
hayat ımı ve binler şerefimi feda etmeye haz ırım…
İşte, sinek kanad ını dağ gibi yapt ıklar ının bir emâresi şu ki: Benim gibi 
gurbette, hasta, ihtiyar, zay ıf, tek başına bulunan bir adam için, on gün zarf ın-
da beş defa Afyon Valisi ve Emniyet Müdürü ve iki defa Afyon Müddeiumu-
mîsi benim için buraya gelmesi ve iki günde, herbir günde be ş tayyare benim 
gezdiğim yerlerde beni nezaret alt ına almas ı ve beş polis hafiyesinin burada 
bana tarassut edenlere ilâve edilip, ahvâlimi tecessüs etmek için gönderilmesi ve postahanelere, bana ait mektuplar ın müsaderesi için resmen emir verilme-
si gösteriyor ki, Şeyh Said ve Menemen hâdisesinin on misli bir hâdiseyi ev-
hamla dü şünmüşler, habbeyi kubbe söylemi şler ki, böyle bir vaziyet al ıyorlar.
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  517
Benim eski hayat ımı zannedip, ihanetle hiddete gelecek tahmin etmi şler. Bi-
lâkis aldand ılar. Biz, bütün kuvvetimizle anar şiliğe bir sedd-i Zülkarneyn gibi, 
bir sedd-i Kur’ânî tesisine çal ışıyoruz. Bize ili şenler, anar şilik ve belki komü-
nistliğe zemin ihzar ediyorlar.
Evet, eğer eski hayat ım gibi, izzet-i ilmiyeyi muhafaza etmek için hiçbir 
hakareti kabul etmemek olsayd ı ve vazife-i hakikiyesi, s ırf âhiret ve ölümün 
idam- ı ebedîsinden müslümanlar ı kurtarmak vazifesi olmasayd ı ve bana ili-
şenler gibi s ırf dünyaya ve menfî siyasete çal ışmak olsayd ı, on Menemen, on 
Şeyh Said hâdisesi gibi bir hâdiseye, o anar şilik hesab ına çal ışanlar sebebiyet 
vereceklerdi.
Hem, üç mahkeme ve yirmi senede kaç vilâyetin zab ıtalar ı, k ıyafetime 
kanunca ili şmedikleri ve mâzuriyetim ve inzivâma binaen, tebdil-i k ıyafetime 
hiçbir ihtar olmad ığı hâlde, böyle keyfî, kanunsuz, cebren ahâli içinde ba şıma 
şapkay ı giydirmeye çal ışmak, k ırk seneden beri bu vatanda, hususan iman- ı 
tahkikî dersinde karde şâne alâkadar olan yüz binler adam, pek büyük bir he-
yecan içinde zemini hiddete getirip, emsâlsiz a ğlamaya vesile olacakt ı.
Zaten ecnebî parma ğıyla, güya hakk ımda teveccüh-ü âmmeyi k ırmak 
fikriyle damarlar ıma dokunacak kanunsuz muamelelerin mezkûr maksat için 
yap ıldığına, çok emârelerle kat’î kanaatimiz geldi. Fakat Cenab- ı Hakk’a had-
siz şükür olsun ki, benim gibi kabir kap ısında, alâkas ız, dünyadan usanm ış, 
hürmetten, teveccüh-ü âmmeden kaçm ış ve şân u şeref ve hodfuru şluk gibi 
riyâkârl ıklara hiçbir meyli kalmam ış bir vaziyette iken, bunlar ın bana kar şı 
kanunsuz ihanetlerinin hiçbir ehemmiyeti kalmad ı; Cenab- ı Hakk’a havale 
ediyorum. Bana lüzumsuz evham yüzünden eziyet edenlerin yak ında ölümle 
idam- ı ebediyeye giriftar olacaklar ını düşünüp, hakikaten ac ıyorum.
Yâ Rabbî, onlar ın iman ını Risale-i Nur’la kurtar! İdam- ı ebedîden, 
sırr-ı Kur’ân’la terhis tezkeresine çevir! Ben de onlara hakk ımı helâl edi-
yorum.
Said Nursî
f
(Bediüzzaman Said Nursî’nin ders ve ir şad ıyla hakikate ula şan ve Nur 
hizmetinde çok k ıymettar ve yüksek hizmetleri sebkat eden kahraman 
ve halis bir talebenin, Üstad’ ın mâhiyetini tarif eden ayn- ı hakikat bir 
ifadesidir)
Bugünde, mele-i âlân ın arzda medâr- ı süruru,
Bugünde, sekene-i arz ın mele-i âlâda medâr- ı iftihar ı,
Bugünde, Habibullah’ ın medâr- ı nazar ı,
Bugünde, Müslümanl ığın sertac ı,
Bugünde, hak tariklerin şah ı,
Bugünde, hakikatlerin imam ı,
Hem bugünde mahbub-u Hüdâ,Hem bugünde allâme-i as ır.
Hem bugünde zulmetin nuru,
Hem bütün günlerde serdar- ı hidayet,
Hem Molla Saidü’n-Nursî.Hem Bediüzzamanü’l-Fahrüddevrânî...
Hüsrev
f
Merhum Hasan Feyzi’nin Risale-i Nur Hakkındaki Manzumesi Merhum Hasan Feyzi’nin Risale-i Nur Hakk ındaki Manzumesi
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1َīĻِĩَĤَאđْĥِĤ ًÙَĩْèرَ َّźإِ َאكَĭْĥَøأَرْ אƯĨوَ
âyetinin verâset-i Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  cihetinde, mânâ-y ı işarî 
noktas ında, bu as ırda o Rahmeten li’l-âlemînin bir aynas ı ve hakikat-i Ku-
r’âniye’nin bir hakikî tefsiri olan Risale-i Nur, o küllî rahmetin bir cilvesi, bir numûnesi olmas ından, hakikat-i Muhammediye’nin 
(aleyhissalâtü vesselâm)  bir k ı-
sım evsaf ını, mânây ı mecâzî ile cüz’î bir vârisine verilebilir diye, bu parlak 
kasideye ili şmedim.
1 “Ey Resûlüm! Biz seni bütün insanlar için s ırf bir rahmet vesilesi olman için gönderdik.” ( Enbiyâ sûresi, 
21/107).
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  519
Yaln ız hakikat-i Ahmediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ile aynas ının fark ına işare-
ten baz ı kelimeler ilâve edildi.
Huzur bulur bugün seninle âlem,
Ey bu as ırda rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Sürur bulur bugün seninle âdem,Ey bir rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Bu hasta gönüller çoktan peri şan,
Varsa sende e ğer Lokman’dan ni şan,
Bir şifa sun, gel, ey mahbub-u zi şan,
Ey cilve-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Gelmez mi sonu bu uzun hecenin,
Geçmez mi gam ı bu yasl ı gecenin?
Zâri artt ı, sabr ı bitti nicenin,
Ey cilve-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Fahr-i Âlem, Ar ş’tan bu yere indi,
Şâh- ı Velâyet gelip Düldül’e bindi,
Zülfikar’a bugün, art ık nur dendi,
Ey bu zamanda rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!……………………………..
Dertlere dermans ın, mahbub-u cans ın,
Hem câmiü’l-esmâ ve’l-Kur’ân’s ın,
Hem de nur-u Hak’tan bize ihsans ın,
Ey bir rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Bu âlemde madde de ğil, bir özsün,
Her zerreden bakan bütün bir gözsün,Kâinat ı hayran eden bütün bir yüzsün,
Ey misal-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!……………………………..
Asl- ı evvelisin bal ın, şekerin,
Deryas ısın cümle ilmin, hünerin,
Gelmedi cihana böyle eser benzerin
Ey mir’ât- ı rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
520  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Çünkü sensin bu as ırda Rahmeten li’l-âlemin’in cilvesi,
Çünkü sensin şimdi Şefiü’l-müznibîn’in vârisi.
“Ağisnâ yâ G ıyâse’l-Müsta ğîsîn” bir duas ı,
Ey şule-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Şifa bulsun şimdi biraz yaram ız,
Revaç bulsun geçmez olsun param ız,
Saç nurunu, aka dönsün karam ız,
Ey ziya-y ı rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
……………………………..
Meylimiz yok yalanc ı bir dünyaya,
Son verdik biz bid’alara, riyâya,Kap ılmay ız öyle kuru hülyaya,
Ey bir hakikat-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Yok bizde cemiyet kurma hülyas ı,
Yok başka bir yola gitme sevdas ı,
Olduk ancak nurun dertli şeydâs ı,
Ey dertlilere rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!……………………………..
Geçmişiz hep medihlerden, senâdan,
Yüz çevirdik servetlerden, g ınâdan,
Nur isteriz, geçmeden bu fenadan,Ey bu as ırda rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
……………………………..
Âşıklar ın Arşa ç ıkan feryad ı
Ağlat ıyor o pâk ruhlu ecdad ı,
Allah için eyle bize imdad ı,
Ey muhtaçlara rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Gökler sald ı belâ, yer verdi belâ,
Sarst ı âfâk ı bir ac ı vaveylâ,
Rahmet et âleme, ey nur-u Mevlâ!
Ey cilve-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Bir yanda sel var, bir yanda kan akar,
Bu belâ ate şi âlemi yakar,
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  521
Ağlayan bu be şer hep sana bakar,
Ey numûne-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Çevrildi ate şle bu koca dünya,
Bir cehennem gibi kaynad ı derya.
Yetiş imdada ey şâh- ı evliya!
Ey bu zamanda rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!……………………………..
Zınd ıkaya, küfre kar şı sald ırdın,
Gönüllerden kederleri kald ırdın,
Bizi nurun deryas ına dald ırdın,
Ey biçarelere rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Kald ıramaz sana asla kimse el,
Bağlıyoruz bizler sana candan bel,
Dünyalara sensin ümit ve emel,Ey ziya-y ı rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Sen ordu kurmazs ın erle, uşakla,
Savaşmazs ın öyle, topla, b ıçakla,
Nurunla şu asr ı tutup kucakla,
Ey şimdi rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Bitsin de, bu korkunç tufan- ı şedid,
Aç ılsın yepyeni bir devr-i mesut,
On sekiz bin âlem eylesin hep îd,Ey ehl-i Kur’ân’a rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Geliyor şu karşıdan gerçi bir zulmet,
Fakat sensin bugün atâ-y ı rahmet,
Boğacaks ın onu nurunla elbet,
Ey bir rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Kızıl ejder yuvam ıza girmesin,
Zehirli eli yakam ıza ermesin,
Karşı durup nurun f ırsat vermesin,
Ey seyf-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
522  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Kara duman üstümüzden da ğılsın,
Kızıl alev sönüp âlem ay ılsın,
Bu zaferin ha şre kadar an ılsın,
Ey zülfikar- ı rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
O soydand ır nice canlar yakanlar,
O soydand ır evler barklar y ıkanlar,
O soydand ır sana kinle bakanlar.
Ey hüccet-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Mâsumlar ın kanlar ını içerler,
Ebûcehl’i, Nemrutlar ı geçerler,
Ölümlerden ölümleri seçerler,Ey şimdi bir rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Bir mikrop ki, ci ğerleri dişliyor,
Kan ımızla kendisini besliyor,
Temiz yurdu telvis edip pisliyor,Ey bir eczahane-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Gazilerin, fatihlerin kona ğı,
Seyyidlerin, serverlerin ota ğı,
Bu vatand ır, şehitlerin yata ğı,
Ey cilve-i rahmet-i âlem Risaletü’n Nur!
O şehidin ala dönmü ş kefeni,
Miskler kokar, güle benzer bedeni.Öper melekler de nurlu nâ şını,
Ey numûne-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Kur’ân diyor, ölmemi ştir, diridir,
Herbirisi Hakk’ ın arslan eridir,
Türbeleri yürekleri titretir,Ey ayna-y ı rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Armağ
ans ın çünkü asîl millete,
Düşmeyelim birgün bile zillete,
Götür bizi şanl ı büyük devlete,
Ey misal-i rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  523
Eyleyeler nurun ile hep savlet,
Zaferlerle şanlar bulur bu millet,
Şarka, garba ziya sals ın bu devlet,
Ey bizlere rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
Nurdan kanad ın, hem sa ğlam kolun var,
Nurdan senin hakka giden yolun var.Kabul et, bir kemter Feyzi kulun var, Ey bu as ırda rahmet-i âlem Risaletü’n-Nur!
1ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Üstad ım, Efendim Hazretleri,
2َīĻِĩَĤَאđْĥِĤ ًÙَĩْèرَ َّźإِ َאكَĭْĥَøأَرْ אƯĨوَ âyetinin nurlar ından, Nurun sayesinde ala-
bildiğim bir zerreyi bu şekilde yazd ım, ve huzur-u irfan ınıza sundum. Kabulü-
nü rica eder, selâmlar ımızı sunar ve mübarek ellerinizi öperiz efendimiz.
Bîçare talebeniz
Hasan Feyzi (rahmetullâhi aleyhi ebeden dâimâ)
f
Merhum Hasan Feyzi, Nur’lardan aldığı hakikat dersini, Merhum Hasan Feyzi, Nur’lardan ald ığı hakikat dersini,
Nur’lara işaret ederek güzel tanzim etmiş. Lâhikaya girsin. Nur’lara işaret ederek güzel tanzim etmi ş. Lâhikaya girsin.
Said Nursî
Güzel oku, her zerrede co şkun birer mânâ var,
Dert ehline bu mânâda canlar sunan eda var.Vermek için parlakl ığı, gaml ı gönül evine,
Bir bak hele, her cilâdan üstün olan cilâ var.
Derin, güzel dü şünceyle incelersen bunu sen,
Zay ıflam ış ruhlar için da ğlar gibi g ıda var.
Hem dilersen tükenmeyen sermaye-i serveti,Aç gözünü, Nur’lara bak, i şte sana tufan gibi g ınâ var.
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
2 “Ey Resûlüm! Biz seni bütün insanlar için s ırf bir rahmet vesilesi olman için gönderdik.” ( Enbiyâ sûresi, 
21/107).
524  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Beni tan ı, yürü kulum, yürü diye bizlere,
Her nefeste şefkat ile Rabbimizden nida var.
Duymuş isen bu niday ı her zerrenin dilinden,
Müjde olsun, art ık sana cennet denen safâ var.
Uzaklara bakma, Nur’lara bak yürü, âlem onun aynas ı.
Görmez misin, her yüzünde ayn ı renkte ziya var.
Bir güneştir her zerrede cilve yap ıp parlayan,
Bilmez misin, sende dahi o edadan eda var.
Eller aç ıp yürü, bugün kana kana Risale-i Nur’dan ışık al
Aşka uyan, nura kanan her zerrede reha var,
Hüner de ğil dostu dü şman, yâr ı ağyar eylemek,
Yâd ı biliş yapas ın ki, ancak dostta vefa var.
Hünerdir ki, yaprak atlas, toprak elmas olmal ı.
Çünkü bir bak, ne yaprakta, ne toprakta beka var.Kısa görüp denizleri, damlalara çevirme,
Hakikatte, her damlada gizli birer derya var.
Damla iken asl ın senin, da ğı taşı aşars ın,
Hem gökleri ke şfedersin, sende ey Nur, böyle deha var.
Bir noktay ı cihan yap, o cihana hâkim ol,
Zira senin bir noktanda, güne ş kadar zekâ var.
Her zerrenin kâbesidir kalbi, yine kendine,
Dikkat eyle, her birinde yine ancak hüda var.Sak ın, Feyzi, sen gözünü Hak yüzünden ay ırma,
Hakk ı gören gerçeklere, hakk ı kadar atâ var.
Denizli kahraman ı merhum
Hasan Feyzi
f
Mekteb-i fünunda ve ulûm-u İslâmiye’de gayet müdakkik ve Mekteb-i fünunda ve ulûm-u İslâmiye’de gayet müdakkik ve 
kıdemli muallimlerden Hasan Feyzi’nin bir şiiri kıdemli muallimlerden Hasan Feyzi’nin bir şiiri
Hazretinize Buradan Ayr ılık Zaman ında Söylemi ştim
EMİRDAĞ HAYATI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------  525
Çekilip nur-u hidayet yine zindan olacak,
Yine firkat, yine hasret, yine hüsran olacak.Yine sen, ya ş yerine kan ak ıtıp ağla gözüm,
Çünkü hicran dolu kalbim yine hicran olacak.
Yine göç var diye mecnuna haber verme sak ın!
Yine matem, yine zâri, yine efgan olacak.Aç ılan ol gül-ü tevhid, sarar ıp solsa gerek,
Kapan ıp kâbe-i irfan, yine viran olacak.
Haber ald ım ki yar ın yâd olacakm ış bize yâr,
Ne büyük yâre ki, kimler buna derman olacak?Bu büyük derd-i elemden kime şekva edeyim?
İşiten nâlemi, hep ben gibi nâlân olacak.
O şifa-bahş olan envâr ını sen çeksen e ğer,
Bana kim nur verecek, kim bana Lokman olacak?O temiz pak nefesin, âb- ı hayat ı bu çölün,
Onu dûr etme ki her fert ona reyyan olacak.
Hele ol nur-u şerifin kime de ğmişse eğer,
Küçücük zerre de olsa, meh-i tâbân olacak.O lütufkâr, o keremkâr eli öptükçe benimBu küçük kalb-i hazînim yine handân olacak.
Bab- ı feyzinden ırak olmay ı asla çekemem,
Dahi nezrim bu ki can ım sana kurban olacak.
Nazar ın erse garip ba şıma ey nur-u Hüdâ,
Bugün art ık bu hakir bendede umman olacak,
Bu anâs ır, yüzüne her ne kadar çekse hicab,
Yine haks ın, buna şahit yine Kur’ân olacak.
Kab- ı Kavseyn’den al ıp dersimi bildim ki ayân,
O güzel nur-u bedi’, mânevî sultan olacak.
Sak ınıp, Feyzi-i biçareye bahs açma bugün,
Yeni ba
ştan yine şeyda, yine giryan olacak.
......
Biçare talebeniz
Hasan Feyzi

Yedinci K ısım
Afyon Hayat ı
Üstad Bediüzzaman Hazretleri, Afyon
Mahkeme Koridorunda Beklerken..
Bediüzzaman’ ın Tevkifi
1947 senesinin son aylar ında, Afyon’dan üç sivil polis memuru, güya 
memleket çap ında gizli bir dinî cemiyetin faaliyetine â şinâ olmak için Emir-
dağ’a gelmişlerdi. Başta Said Nursî olarak Nur talebelerini tespit etmeye çal ı-
şıyorlard ı. Sudan bahaneler icat etmeye tevessül ettiler. Bir numûnesi şudur:
Bir sivil memur, bir kâ ğıda yaz ıyor: “Said’in hizmetçisi buradan Said’e 
rak ı ald ı.” Ve rak ıcı dükkân ında, sarho ş ve akl ı yerinde olmayan bir adama 
bu kâğıdın alt ına imza atmas ını teklif ediyor. O adam diyor:
“Tövbeler olsun, bu yalan ı kim imza eder?”
Sonra o kâ ğıdı imzalatmaya çal ışan, fakat muvaffak olamayan memur, 
ayn ı gece acip bir hâdisede i şlediği hatâs ının tokad ını yiyor. Şöyle ki:
Beraber rak ı içtiği adamlarla dere kenar ında gezerken, aralar ında bir 
kavga cereyan eder. O bedbaht adama orada bir güzel dayak at ıyorlar ve 
tabancas ını da al ıyorlar.
f
Üstad, faytonla k ıra ç ıktığı zaman, dört-be ş gün müddetince be ş tayyare 
Üstad’ ı takip ediyor. Üstad evine girdi ği zaman, onlar da Emirda ğ’dan çe-
kiliyorlar. Üstad’ ın s ırf imanî, uhrevî hizmet-i Kur’âniye’sine yanl ış mânâlar 
verdirerek aleyhte propaganda yap ılıyor ve yukar ı makamlara yanl ış aksetti-
riliyor.
Risale-i Nur’un teksir makinesiyle inti şarı ve Anadolu’da Nur’lar ın git-
tikçe inki şafı karşısında bu imanî hizmeti durdurmak maksad ıyla hareke-
te geçen gizli dinsiz komiteler, hükûmete evham verdirerek, aleyhte tahri-kât yap ıyorlar. Emirda ğ, Isparta, Kastamonu, Konya, İnebolu, Safranbolu, 
Ayd ın gibi daha birçok vilâyet, kasaba ve köylerdeki Nurcular’ ın evlerinin 
aranmas ına emir veriliyor. Nihayet 1947 senesinin son ay ında Üstad Said 
Nursî ve on be ş kadar Nur talebesi Emirda ğ’dan al ınarak Afyon’a getirilir ve 
sorgular ını müteakip tevkif ediliyorlar. Ve di ğer vilâyetlerdeki Nur talebeleri 
de tevkif edilerek Afyon’a celbediliyor. Böylece üçüncü medrese-i Yusufiye hayat ı başlıyor.
530  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bediüzzaman’ ın Afyon Mahkemesi
Bediüzzaman, her girdi ği hapisteki hapisleri ir şad eder; hapisteki baz ı câ-
niler, koyun gibi bir hâl al ır. Hapiste dahi tecrid-i mutlak içinde b ırak ıldığı 
hâlde, hapishane bir Nur mektebi vaziyetine girer. Bunun için, girdi ği hapis-
hanelere “medrese-i Yusufiye” der. Hattâ Denizli Hapishanesinde bir k ısım 
gençler medrese-i Yusufiye’den ayr ılmak istemeyerek, “Bediüzzaman daha 
burada kal ırsa, biz kendimizi suçlu gösterip ceza alaca ğız, ondan ayr ılmaya-
cağız. Risale-i Nur’dan ders alaca ğız…” demi şlerdir.
Denizli Hapsinde Meyve Risalesi  isimli eser telif edildikten sonra, hapis-
hanede tesirli bir ıslahat mü şâhede ediliyor… Bu vaziyet, dü şmanlar ı dahi 
takdire sevkediyor.
Risale-i Nur’un mahiyetini dikkat ve tefekkürle okuyarak anlay ıp tahkikî 
bir imana sahip olan halis Nur talebeleri; ölümden, hapisten, zindandan ve hiçbir be şerî eza ve cefadan korkmazlar. Mukaddes Kur’ân ve iman hizme-
tiyle, vatan ve millet ve âlem-i İslâm ve be şeriyetin ebedî kurtulu şuna çal ışır-
ken, dinsizlerin duçar etti ği bir zulüm ve musibetle kar şılaşırlarsa, asla fütur 
ve ümitsizli ğe düşmezler, hapislere iftihar ve memnuniyetle girerler. 
Onlar ın 
tek bir istinat noktalar ı vard ır. O da, s ırf r ızâ-y ı ilâhî için, ihlâsla, Kur’ân 
ve imana hizmetleridir.  –Mâsum ve mazlumlar ın muhaf ızı Cenab- ı Hak’t ır– 
Hiçbir mâniaya ehemmiyet vermeyerek, Risale-i Nur’u okumaya ve ne şret-
meye, kahraman Üstadlar ı misillü ferâgatla çal ışırlar. Bunun içindir ki, yirmi 
beş senelik müthi ş bir istibdad- ı mutlak içinde Nur’lara çal ışan Nur talebeleri, 
iman ve İslâmiyet hizmetinde sars ılmam ışlard ır. “Zâhirde zararl ı gibi görü-
nen şeyler, hakikatte nimettir. Zahmette rahmet vard ır. İman hizmeti u ğ-
runda ba şımıza ne gelse hay ırdır. Biz ba şımıza gelece ği düşünmekle mü-
kellef de ğiliz, hizmet-i Kur’âniye ile mükellefiz. Biz, Rabb-i Rahîmimizin 
daima inâyeti alt ınday ız. Ölsek şehidiz, kal ırsak Kur’ân’ ın hizmetkâr ıyız. 
İslâmiyet dü şmanlar ı bizi müebbed dünya hapsine de mahkûm etseler, 
bizler yine Risale-i Nur’un hizmetindeyiz.”  diye iman etmi şler ve fakat sa-
dece imanla kalmam ışlar, bilfiil de amel etmi şlerdir, meydandad ır.
Bu dindar ve vefakâr millet, Bediüzzaman’ ın doğruluk ve büyüklü ğünü 
ve kahramanl ığını bilerek ona o derece itimat etmi ştir ki, onun aleyhinde ne 
propaganda yap ılırsa yap ılsın, inanm ıyorlar. Bediüzzaman’a yap ılan zulüm 
ve işkenceleri i şittikçe, ona kar şı kalblerinde daha ziyade bir sevgi ve ba ğlılık 
husule gelmektedir. Ve diyorlar ki: “Bediüzzaman gibi bir din kahraman ını ve 
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  531
öyle büyük ve mübarek bir zât ı hapislere koymak, onun eserlerinin serbest 
okunmas ına mâni olmak, dini Anadolu’dan kald ırmaya çal ışman ın ve İslâmi-
yet’i y ıkmaya çabalaman ın bir ifadesidir.” diye, komünist ve dinsizlerin yap-
tırdıklar ı işkence ve zulümlerin dü şman ı kesiliyorlar. Bunun için, hükûmet, 
her işten evvel hükûmet aleyhinde çevrilen bu plân ı akîm b ırakmak için, Be-
diüzzaman’ ı tamamen serbest b ırakmas ı lâz ımd ır. Yoksa, Bediüzzaman ezil-
dikçe, halk, hükûmet aleyhtar ı1(Hâşiye) olacakt ır. Din, vatan ve milletin selâmeti 
nam ına bu hakikati ihbar etmeyi bir vecibe biliyoruz.
Evet, Bediüzzaman, 1944’te Denizli Mahkemesi’nde beraat etti ği hâlde, 
Afyon vilâyetine ba ğlı Emirdağ kazas ında ikamete memur ediliyor. Orada, 
kendi âhireti ve Risale-i Nur’la me şgul olurken, 1948 senesinde, gizli din dü ş-
manlar ı, yap ılan zulümler az geliyormu ş gibi ayn ı nakarat ile “Gizli cemiyet 
kuruyor, halk ı hükûmet aleyhine çeviriyor, ihtiyarlad ıkça artan enerjisiyle, 
kuvvetiyle, rejimi y ıkmaya çal ışıyor. Mustafa Kemal’e İslâm deccal ı, Süfyan 
diyor.” gibi bir sürü bahanelerle, elli Risale-i Nur talebesiyle birlikte Afyon Ağır Ceza Mahkemesi’ne sevk ediliyor ve hapse konuluyor.
Yap ılan derin ve uzun tahkikat neticesinde, bir tek suç delili bulunam ı-
yor. Fakat, ne olduysa oldu, ne yapt ılarsa yapt ılar. Nihayet, mahkeme, –güya 
kanaat-i vicdaniye ile– Bediüzzaman’a yirmi ay ve müdakkik bir âlime on sekiz ay, yirmi iki ki şiye de alt ışar ay hüküm veriyor. Di ğerlerini de, “Bunlar 
Bediüzzaman’ ı büyük bir mür şid olarak bilmi şler ve içlerindeki derunî bo ş-
luğu doldurmak için Risale-i Nur’u okumu şlar.” diye beraat veriyor. Hüküm 
alanlar ı da “Bediüzzaman’ ın kurduğu gizli cemiyete yard ım etmişler.” diye 
cezaland ırıyor. Hükmü derhal infaz edip hepsini tevkif ediyorlar.
Tabiî, mahkûmiyet karar
ı hemen temyiz ediliyor. Temyiz Mahkemesi k ısa 
bir zamanda tetkikât ını bitirerek, “Madem Bediüzzaman Said Nursî Denizli 
Mahkemesinde ayn ı suçtan beraat etmi ş. Denizli Mahkemesi’nin karar ı hatâl ı 
da olsa, Temyizin tasdikinden geçen bir dâvâ tekrar taht- ı muhakemeye al ı-
namaz.” diye, verilen mahkûmiyet karar ını esastan bozuyor. Bunun üzerine 
yeniden mahkeme ba şlıyor. Maznunlardan ne istedikleri soruluyor. O tama-
men mâsum olan Nur talebeleri, Temyiz Mahkemesi’nin karar ına uyulmas ını 
istiyorlar. Afyon Mahkemesi, Temyiz’in karar ına uyulup uyulmayaca ğını uzun 
uzad ıya düşünüyor. Nihayet uyulmas ına karar veriyor. Sonra da, noksanlar ın
1 (Hâşiye) Bu hakikat 1950 seçimlerinde tamamen tahakkuk etmi ş; Bediüzzaman’ ı yirmi be ş 
sene bir istibdad- ı mutlak ve e şedd-i zulüm ve müthi ş işkenceler içinde b ırakan din aleyh-
tar ı eski hükûmet, büyük bir ekseriyet taraf ından y ıkılm ış ve dinimizin üzerindeki zulüm ve 
istibdad ı kald ırmakta olan Demokrat Parti iktidara getirilmi ştir.
532  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ikmali için çal ışmaya ba şlıyor. Fakat, bu çal ışma bir türlü tamamlanm ıyor 
ve mahkeme mütemadiyen tâlik ediliyor. Bediüzzaman ve talebeleri, hüküm kat’iyet kesbetmeden verilen ceza müddetini hapishanede geçirdikten sonra tahliye edilmi şlerdir. Yukar ıda anlat ıldığı veçhile, mahkeme, üç seneden beri 
uzat ılmaktad ır.
1(Hâşiye)
Milyarlar defa yaz ıklar olsun ki, vatana, millete ve gençli ğimize ve âlem-i 
İslâm’a en mukaddes iman hizmetini yapan, be şerin bütün mânevî ihtiyac ını 
karşılayacak derecede harikulâde ve muazzam eserler veren bu dâhi ve mi-
silsiz zat; mahkemelerden mahkemelere sürüklenmede, hapishanelerde çürü-tülmeye çal ışılmaktad ır.
Bediüzzaman, yirmi senede oldu ğu gibi, şu üç-dört senede de o kadar 
emsâlsiz bir i şkenceye maruz kalm ıştır ki, tarihte hiçbir ilim adam ına bu kadar 
câniyane bir sû-i kast yap ılmam ıştır. Denizli hapsinde bir ayda çekti ği s ıkın-
tıyı, Afyon’da bir günde çekmi ştir. Kendisine, bütün bütün kanunsuz mua-
meleler yap ılm ıştır. Hapishanede tam yirmi ay, k ışın, çok so ğuk olan gayr-i 
muntazam bir ko ğuş içinde yaln ız b ırak ılarak, tecrid-i mutlak içinde imha ol-
mas ına intizar edilmi ştir. K ışın en şiddetli günlerinde, hapishane pencerele-
rinin iki milim buz tuttu ğu zamanlarda zehir verilmi ş, ihtiyar, çok hasta ha-
liyle, aylarca ıztırap çektirilmi ştir. Mübarek yata ğında, bir taraftan bir tarafa 
dönemeyecek bir hale geldi ği zamanlarda bile, hizmetine, bir talebesi olsun 
müsaade edilmemi ştir. O korkunç şerait alt ında, kendi kendine ölüp gitmesi 
beklenmi ştir. Hastal ığı o kadar şiddetlenmi ştir ki, günlerce, bir şey yiyememi ş 
ve g ıdas ız kalm ış ve çok zay ıf bir vaziyete gelmi ştir. Böyle oldu ğu ve çok s ıkı 
bir tarassut ve tazyikat alt ında bulunduruldu ğu hâlde, Risale-i Nur’un telifin-
den geri kalmam ış, her hapiste oldu ğu gibi, burada da gizli olarak eser telif 
etmiştir. Mahpuslar, gizli gizli Risale-i Nur’u elleriyle yaz ıp çoğaltm ışlar ve ha-
pishaneden d ışarı da ç ıkararak ne şrini temin etmi şlerdir. Bediüzzaman hapis-
te olduğu günler dahi Risale-i Nur’un ne şriyat ı durmam ış, perde alt ında yüz 
binlerce nüshalar ı eski yaz ı ile neşretmeye, –Nur kahraman ı Hüsrev gibi– Nur 
talebeleri muvaffak olmu şlard ır.
Hapishanede –zehirlenerek– ölüm dö şeğinde iken, f ırsat bulup ziyaretine 
varabilen bir talebesine şöyle demi ştir: “Belki hayatta kalamayaca ğım. Bü-
tün mevcudiyetim vatan, millet, gençlik ve âlem-i İslâm ve be şerin ebedî 
refah ve saadeti u ğrunda feda olsun. Ölürsem dostlar ım intikam ımı al-
mas ınlar.!”
1 (Hâşiye) Bu Afyon Mahkemesi, sonra iki defa beraat vermi ş ve nihayet 1956’da bütün 
Risale-i Nur Külliyat ı’nı ve umum mektuplar ı bilâ-istisna Bediüzzaman’a iade etmi ştir.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  533
Bediüzzaman’ ın hapishaneye gelmesiyle çok müstefid olan hapislerden 
birisi pencereden selâm verdi ği zaman, “Sen Bediüzzaman’a neden selâm 
verdin? Neden onun penceresine bak ıyorsun?” diyerek dayak at ılm ıştır. Çok 
mübarek ve çok sevgili Üstadlar ının hasta ve çok elîm vaziyetinde gizlice f ır-
sat bulup görü şmeye çal ışan talebeleri, yakaland ıklar ı zaman falakalara ya-
tırılarak dayaktan geçirilmi ştir. Fakat onlar bu mezâlimden asla y ılmam ışlar, 
imandan ve izzet-i İslâmiye’den gelen bir salâbetle, o zalimler vurdukça, onlar 
da her vurulu şlar ında “Vur! Vur!” diye ba ğırm ışlard ır. “Düşman ın çizmesi 
boğazımıza bast ığı zaman onun yüzüne tükür! Ruhun kurtulsun, cese-
din ezilsin!”  hakikatini matbuat lisan ıyla da beyan eden Üstadlar ı Bediüzza-
man’a ittiba etmi şlerdir.
İşte, böyle türlü türlü i şkence ve tazyikatlarla, gerek hapishane dahilinde, 
gerek haricinde hizmetini dahi yapt ırmamaya çal ışmışlard ır. Dünyada hiçbir 
kimseye yap ılmayan zulüm ve ihanet Bediüzzaman’a yap ılm ıştır. Nihayet 20 
Eylül 1949 günü ceza müddetini hapishanede tamamlayarak tahliye edilmi ş-
tir. Bütün hapishanelerde hapisler resmî mesai saatlerinde tahliye edilirken, Afyon hapishanesinde de saat onda âdet iken, Bediüzzaman’ ı fevkalâde bir 
tezahüratla kar şılamaya haz ırlanan halk ın istikbaline mâni olmak için, şafak 
vakti ile sabah namaz ı aras ında hapishaneden tahliye etmi şlerdir.
f
Bediüzzaman Hazretleri, Afyon’da bir müddet ikamet etmi ştir. Bu esna-
da cezas ını çektiği ve Temyiz Mahkemesi mahkûmiyet karar ını tamamen le-
hine bozdu ğu hâlde, üç polise, kap ısı önünde geceli gündüzlü nöbet bekletti-
rilmiştir. Hapisten ç ıktığına pişman etmi şler ve zulüm ve tazyikat devam etti-
rilmiştir. İki senelik ezici ve eritici bir hapisten ç ıktığı hâlde, hastal ığını sormak 
için gelenler dahi yan ına b ırak ılmam ıştır. Tarihçe-i hayat ında görüldü ğü gibi, 
Rusya’da, Rus kumandan ı ona serbestiyet verdi ği hâlde, öz vatan ında ve bu 
mübarek ve muazzez millet-i İslâm için her şeyini feda eden Bediüzzaman’ ın 
bayram ziyaretine gelenler dahi, resmî memurlar taraf ından ziyaretten men 
edilmiştir. Hattâ hizmetçisiyle konu şanlar görülünce, “Sen Bediüzzaman’ ın 
hizmetçisiyle konu ştun!” diye tazyikat yap ılarak hüviyetleri tespit edilmi ştir. 
Bütün böyle kanunsuzluklar, halk ı Bediüzzaman’a bir kat daha yakla ştırm ış, 
eserlerini aray ıp bulmak hususunda âdetâ bir kamç ı tesiri husule getirmi ştir. 
Bediüzzaman aleyhinde propaganda yapan ve yapt ıranlardan ise fersahlarca 
uzaklaştırm ıştır. Bediüzzaman’a olan teveccüh-ü âmme k ırılmaya çal ışıldıkça, 
534  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
millet ve gençlik, hususan yüksek tahsil gençli ğinin hürmet ve ba ğlılığı artm ış-
tır. Bediüzzaman aleyhtarl ığı yap ıldıkça, bu ba ğlar perçinle şmiştir. Menfî pro-
pagandalardan maksat, milletin Bediüzzaman’a olan teveccühünü k ırarak, 
şahs ını çürütüp, Risale-i Nur’un ne şriyat ını durdurmakt ır. Hâlbuki Risale-i 
Nur, müellifin şahs ıyla bağlı değildir. Risale-i Nur, Kur’ân’ ın mal ıdır. Risale-i 
Nur, başka eserlere benzemez. Risale-i Nur, ba şlı başına hüccet ve burhan 
hazinesidir, yani bizatihî burhan ve hüccettir. Risale-i Nur’u okuyan, müel-
lifin şahs ına bakmaz; do ğrudan do ğruya eserin içindeki hakikatlere, bur-
han ve delillere hasr- ı nazar eder.  Bu ve daha birçok hakikatlere binaendir 
ki, Bediüzzaman’ ın aleyhinde yap ılan çok deh şetli resmî propagandalar dahi 
akîm kalm ıştır. Ve akîm kalmaya da mahkûmdur.
Evet, bu millet-i İslâmiye, vatan ve millete bu derece hadsiz istifade temin 
eden, Kur’ân ve iman hizmetini görülmemi ş bir ferâgat-i nefisle ve fedakâr-
lıklarla yapan bu büyük müellif ve mütefekkirin, bu derece mahkemelerde 
sürüklendi ğine, milyarlar teessüfler ya ğdırıyor. Vatan ve milletin maslahat ı 
nam ına haber veriyoruz ki, bu i ş bir an evvel neticelendirilmeli ve muhake-
melere son verilmelidir. Zira Bediüzzaman’ ın yapt ığı Kur’ânî hizmet, İslâm 
dünyas ı genişliğinde ve cihan şümûl bir çaptad ır. Bediüzzaman Said Nursî 
hakk ında takdim etti ğimiz gayet yüksek hakikatler ve gayet âlî k ıymetler, de-
lilsiz değildir; içinde mübalâ ğa yoktur. Şüphe edenler, henüz hayatta olan 
Bediüzzaman’ ı yak ından tan ımakla ve Risale-i Nur’u sebat ve devamla ve 
niyet-i hâlisâne ile okumakla fark ına varacaklard ır ki, biz bu tarihçe-i hayatta 
naklettiğimiz hakikatleri ifade ederken, söz ve ifadelerimiz çok sönük olmu ş-
tur. Hem kendilerinin, ihlâsla, bizden ziyade idrak edecekleri kanaatleri, bü-tün beşeriyete ilân etmek i ştiyak ına da sahip olacaklard ır.
Bütün dünya mahkemeleri, gizli din dü ş
manlar ının yapt ıklar ı ithamlara 
nazaran Bediüzzaman’ ı mahkûm etmeye çal ışsalar, o mahkemeler delile isti-
nat ettikçe, Bediüzzaman’ ı mahkûm edemezler!
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, İslâmiyet dü şmanlar ı taraf ından ze-
hirlemelerin hastal ıklar ıyla daimî yatak içersinde gün geçirmekte ve şöyle 
demektedir: “Kabir kap ısını bekliyorum.” Fakat biz Cenab- ı Hak’tan bütün 
kudret ve kuvvetimizle dua ve niyaz ediyoruz ki, o büyük din kahraman ına 
daha çok uzun ömürleri lütuf buyursun. Zira o gibi Kur’ân’ ın fedai ve muhlis 
bir hâdimine, o gibi yüksek bir dâhîye, o gibi büyük bir mütefekkire, o gibi bir hakikat kahraman ına, o gibi nazirsiz bir İslâm hakîmine, bütün âlem-i İslâm 
ve bütün cihan muhtaçt ır.
(Bediüzzaman’ ın Emirda ğ ve Afyon Hayat ını kendi kalemiyle belirten 
On Beşinci Rica, Lem’alardan al ınm ış olup, buraya dercedilmi ştir...)
On Beşinci Rica1(Hâşiye)
Bir zaman Emirda ğ ı’nda ikamete memur ve tek ba şıma menzilde âdetâ 
bir haps-i münferid  ve bana çok a ğır gelen tarassudlar ve tahakkümler ile ba-
na işkence  vermelerinden hayattan usand ım, hapisten ç ıktığıma teessüf ettim. 
Rûh  u can ımla Denizli  hapsini  arzulad ım ve kabre girmeyi istedim. Ve “Hapis 
ve kabir , bu tarz- ı hayata müreccaht ır.” diye, ya hapse veya kabre girmeye 
karar verirken, inâyet-i ilâhiye  imdâda yeti şti; kalemleri teksir makinesi  olan 
Medresetü’z-Zehrâ  şâkirtlerinin ellerine, yeni ç ıkan teksir makinesini verdi. 
Birden Nur ’un k ıymettar mecmûalar ından her tanesi, bir kalem ile be ş yüz 
nüsha meydana geldi. Fütûhâta ba şlamalar ı, o s ıkıntılı hayat ı bana sevdirdi, 
“Hadsiz şükür  olsun!” dedirtti.
Bir miktar sonra Risale-i Nur ’un gizli dü şmanlar ı, fütûhât- ı nuriye yi çe-
kemediler. Hükûmeti aleyhimize sevk ettiler. Yine hayat bana a ğır gelmeye 
başlad ı. Birden inâyet-i rabbâniye  tecelli  etti. En ziyâde Nur’lara muhtaç olan 
alâkadar memurlar, vazifeleri itibâr ıyla müsadere  edilen Nur  Risaleleri ’ni ke-
mâl-i merak  ve dikkatle mütalâa  ettiler. Fakat Nur’lar onlar ın kalblerini ken-
dine taraftar eyledi. Tenkid yerinde takdire ba şlamalar ıyla, Nur Dershânesi  
çok genişlendi; maddî zarar ımızdan yüz derece ziyâde menfaat verdi, s ıkıntılı 
telâşlar ımızı hiçe indirdi.
Sonra, gizli dü şman  münaf ıklar , hükûmetin nazar -ı dikkatini benim 
şahs ıma çevirdiler. Eski siyasî hayat ımı hat ırlatt ırdılar. Hem adliyeyi, hem 
maarif dâiresini, hem zab ıtay ı, hem dâhiliye vekâletini evhâmland ırdılar. 
Partilerin cereyânlar ı ve komünistlerin perdesinde anar şistlerin tahrikât ıyla 
o evhâm geni şlendi. Bizi tazyik ve tevkif  ve ellerine geçen risaleleri müsade-
reye başlad ılar. Nur  şâkirtleri nin faaliyetine tevakkuf  geldi. Benim şahs ımı 
çürütmek fikriyle, bir k ısım resmî memurlar, hiç kimsenin inanmayaca ğı is-
nâdlarda bulundular. Pek acîp iftiralar ı işâaya çal ıştılar. Fakat kimseyi inan-
dıramad ılar.
1 (Hâşiye) Nur ’un telif zaman ı üç sene evvel bitmi ş olmas ından, bu On Be şinci Rica, ileride bir 
Nurcu taraf ından İhtiyarlar Lem’as ı’nın tekmiline, telifine me’haz olmak üzere yaz ıldı.
536  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sonra, pek âdi bahânelerle, zemheririn en şiddetli so ğuk günlerinde be-
ni tevkif  ederek, büyük ve gayet so ğuk ve iki gün sobas ız bir koğuşta tecrid-i 
mutlak  içinde hapsettiler. Ben küçük odamda günde kaç defa soba yakar ve 
dâimâ mangal ımda ateş varken, zaafiyet ve hastal ığımdan zor dayanabilir-
dim. Şimdi, bu vaziyette hem so ğuktan bir s ıtma, hem deh şetli bir s ıkıntı ve 
hiddet içinde ç ırpınırken, bir inâyet-i ilâhiye  ile bir hakikat kalbimde inki şâf  
etti.
Mânen, “Sen hapse Medrese-i Yusufiye  nâm ı vermişsin; hem Denizli ’de 
sıkıntınızdan bin derece ziyâde hem ferah, hem mânevî kâr , hem oradaki 
mahpuslar ın Nur’lardan istifâdeleri, hem büyük dâirelerde Nur’lar ın fütûhât ı 
gibi neticeler, size şekvâ  yerinde binler şükrettirdi, her bir saat hapsinizi ve s ı-
kıntınızı, on saat ibâdet  hükmüne getirdi; o fânî  saatleri bâkîle ştirdi. İnşâallah 
bu Üçüncü Medrese-i Yusufiye’deki musîbetzedelerin Nur’lardan istifâdeleri ve teselli  bulmalar ı, senin bu so ğuk ve ağır s ıkıntını hararetlendirip, sevinç-
lere çevirecek ve hiddet etti ğin adamlar e ğer aldanm ışlarsa bilmeyerek sana 
zulmediyorlar. Onlar hiddete lây ık değiller. Eğer bilerek ve garazla ve dalâlet  
hesab ına seni incitiyorlar ve i şkence  yap ıyorlarsa, onlar pek yak ın bir zaman-
da, ölümün idam- ı ebedîsiyle kabrin haps-i münferidine girip, dâimî s ıkıntılı 
azâp çekecekler. Sen onlar ın zulmü yüzünden hem sevâp , hem fânî saatlerini 
bâkîleştirmeyi, hem mânevî lezzetleri, hem vazife -i ilmiye ve diniyeyi ihlâs  ile 
yapmas ını kazan ıyorsun!” diye rûhuma ihtâr  edildi. Ben de bütün kuvvetimle 
“Elhamdülillâh ” dedim. İnsâniyet damar ıyla o zâlimlere ac ıdım. “Yâ Rabbi! 
Onlar ı ıslah  eyle!” diye duâ  ettim.
Bu yeni hâdisede, ifademde Dâhiliye Vekâleti ne yazd ığım gibi, on vecih-
le kanunsuz oldu ğu ve kanun  nâm ına kanunsuzluk 
 eden o zâlimler, as ıl suçlu 
onlar olmas ı gibi, öyle bahâneleri arad ılar; işitenleri güldürecek ve hakperest-
leri ağlatt ıracak iftiralar ı ve uydurmalar ıyla ehl-i insafa gösterdiler ki; Risale-i 
Nur ’a ve şâkirtlerine ili şmeye, kanun ve hak cihetinde imkân bulam ıyorlar, 
dîvâneliğe sap ıyorlar.
Ezcümle : Bir ay bizi tecessüs eden memurlar, bir şey bahâne bulama-
dıklar ından bir pusula yaz ıp ki: “Said ’in hizmetkâr ı bir dükkândan rak ı alm ış, 
ona götürmü ş.” O pusulay ı imza ettirmek için hiç kimseyi bulamay ıp, sonra 
yabanî ve sarho ş bir adam ı yakalam ışlar, tehditkârâne “Gel bunu imza et!” 
demişler. O da demi ş: “Tövbeler tövbesi olsun, bu acîp yalan ı kim imza ede-
bilir?” Onlar ı, pusulay ı yırtmaya mecbur etmi ş.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  537
İkinci bir nümûne : Bilmedi ğim ve şimdi dahi tan ımad ığım bir zât, at ını 
beni gezdirmek için vermi ş, ben de rahats ızlığım için teneffüs kasd ı ile, ekser 
günlerde, yazda bir-iki saat gezerdim. O at ve araba sahibine elli liral ık kitap 
vermeye söz vermi ştim. Tâ, kâidem bozulmas ın ve minnet alt ına girmeyeyim.
Acaba bu i şte hiçbir zarar ihtimâli var m ı? Hâlbuki “O at kimindir?” diye, 
elli defa bizlerden hem vali, hem adliyeciler, hem zab ıta  ve polisler sordular. 
Güyâ büyük bir hâdise-i siyasiye ve âsâyi şe temas eden bir vak ıad ır. Hattâ bu 
mânâs ız soruşlar ın kesilmesi için, iki zât, hamiyeten, biri “At benimdir.” di ğeri 
“Araba benimdir.” dedikleri için ikisini de benimle beraber tevkif  ettiler.
Bu nümûnelere k ıyâsen, çok çocuk  oyuncaklar ına seyirci olup gülerek 
ağlad ık ve anlad ık ki: Risale-i Nur ’a ve şâkirtlerine ili şenler, maskara  olurlar.
O nümûnelerden latîf bir muhavere: Benim tevkif  kâğıdımda sebep, em-
niyeti ihlâl suçu yaz ıldığından, ben daha o pusulay ı görmeden müdde-i umu-
ma dedim: “Seni geçen gece g ıybet ettim.” Emniyet müdürü hesab ına beni 
konuşturan bir polise: ‘ Eğer bin müdde-i umumî ve bin emniyet müdürü  
kadar bu memlekette emniyet-i umumiyeye hizmet etmemi ş isem –üç 
defa– Allah beni kahretsin!’  dedim.”
Sonra, bu s ırada, bu so ğukta, en ziyâde istirahate ve ü şümemeye ve 
dünyay ı düşünmemeye muhtaç oldu ğum bir hengâmda, garaz ı ve kasd ı ih-
sâs eder bir tarzda, beni bu tahammülün fevkinde bu tehcir ve tecrit ve tevkif  
ve tazyike sevk edenlere, fevkalâde i ğbirar ve k ızmak geldi. Bir inâyet imdâda 
yetişti. Mânen kalbe ihtâr  edildi ki:
“İnsanlar ın sana ettikleri ayn- ı zulümlerinde, ayn- ı adâlet  olan kader-i 
ilâhînin büyük bir hissesi var ve bu hapiste yiyecek r ızkın var; o r ızkın seni bu-
raya çağırdı. Ona kar şı rıza ve teslim ile mukâbele lâz ım. Hikmet  ve rahmet-i 
rabbâniyenin dahi büyük bir hissesi var ki, bu hapistekileri nurland ırmak ve 
teselli  vermek ve size sevâp  kazand ırmakt ır. Bu hisseye kar şı, sab ır  içinde bin-
ler şükretmek lâz ımd ır. Hem senin nefsinin bilmedi ğin kusurlar ıyla onda bir 
hissesi var. O hisseye kar şı istiğfar  ve tövbe  ile, nefsine “Bu tokata müstehak 
oldun!” demelisin. Hem gizli dü şmanlar ın desîseleriyle baz ı safdil ve vehham 
memurlar ı iğfâl ile o zulme sevk etmek cihetiyle, onlar ın da bir hissesi var. 
Ona karşı Risale-i Nur ’un o münaf ıklara vurdu ğu dehşetli mânevî tokatlar, 
senin intikam ını tamamen onlardan alm ış. O, onlara yeter. En son hisse, bil-
fiil vas ıta olan resmî memurlard ır. Bu hisseye kar şı, onlar ın Nur’lara tenkid 
niyetiyle bakmalar ında, ister istemez şüphesiz iman  cihetinde istifâdelerinin 
538  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hat ırı için 1َّאسِĭĤا ِīَĐ َīĻِĘَאđْĤوَا َċْĻَĕْĤا َīĻِĩِČْכَאĤوَا düsturuyla; onlar ı affetmek, bir 
ulüvv-ü cenapl ıktır.”
Ben de bu hakikatli ihtârdan kemâl-i ferah ve şükür  ile, bu yeni Medrese-i 
Yusufiye ’de durmaya, hattâ aleyhimde olanlara yard ım etmek için kendime 
mûcib-i cezâ zarars ız bir suç yapmaya karar verdim. Hem benim gibi yetmi ş 
beş yaşında ve alâkas ız ve dünyada sevdi ği dostlar ından, yetmi şten ancak 
hayatta be şi kalm ış ve onun vazife -i nuriyesini görecek yetmi ş bin nur nüsha-
lar ı bâkî kal ıp serbest geziyorlar. Ve bir dile bedel, binler dil ile hizmet-i ima-
niyeyi yapacak karde şleri, vârisleri bulunan benim gibi bir adama kabir , bu 
hapisten yüz derece ziyâde hay ırlıdır. Ve bu hapis  dahi, hâricinde hürriyetsiz 
tahakkümler alt ındaki serbestiyetten yüz derece daha rahat, daha faydal ıdır. 
Çünkü hâricinde, tek ba şıyla yüzer alâkadar memurlar ın tahakkümlerini çek-
meye mukâbil, hapiste yüzer mahpuslarla beraber yaln ız müdür ve ba şgardi-
yan gibi bir-iki zât ın, maslahata binâen hafif tahakkümlerini çekmeye mecbur 
olur. Ona mukâbil, hapiste çok dostlardan karde şâne taltifler, teselliler görür. 
Hem İslâmiyet  şefkati ve insâniyet f ıtrat ı, bu vaziyette ihtiyarlara merhamete 
gelmesi, hapis zahmetini rahmete çeviriyor diye, hapse râz ı oldum.
Bu üçüncü mahkemeye geldi ğim s ırada zaafiyet ve ihtiyarl ık  ve rahat-
sızlıktan ayakta durmaya s ıkıldığımdan, mahkeme kap ısının hâricinde bir is-
kemlede oturdum. Birden bir hâkim geldi, hiddet etti, “Neden ayakta bekle-miyor?” ihânetkârâne dedi. Ben de ihtiyarl ık cihetinden, bu merhametsizli ğe 
kızd ım. Birden bakt ım; pek çok müslümanlar, kemâl-i şefkat  ve uhuvvetle 
merhametkârâne bak ıp etraf ımızda toplanm ışlar, dağıtılm ıyorlar. Birden “ iki 
hakikat ” ihtâr  edildi:
Birincisi : Benim ve Nur’lar ın gizli dü şmanlar ımız, benim istemedi ğim 
hâlde hakk ımdaki teveccüh-ü âmmeyi k ırmak ile Nur ’un fütûhât ına sed çeki-
lir diye, baz ı safdil resmî memurlar ı kand ırıp, şahs ımı millet nazar ında çürüt-
mek fikriyle, ihânetkârâne böyle muâmeleye sevk etmi şler. Buna kar ş
ı inâ-
yet-i ilâhiye , Nur’lar ın iman  hizmetine mukâbil, bir ikram olarak, o bir tek 
adam ın ihânetine bedel, bu yüz adama bak! Hizmetinizi takdir ile şefkatkârâ-
ne ac ıyarak alâkadârâne sizi istikbâl  ve teşyi’ ediyorlar. Hattâ ikinci gün, ben 
müstant ık dâiresinde müdde-i umumun suâllerine cevap verirken, hükûmet 
avlusunda mahkeme pencerelerine kar şı bin kadar ahali kemâl-i alâka ile 
1 “O muttakîler ki k ızd ıklar ında öfkelerini yutar, insanlar ın kusurlar ını affederler.” (Âl-i İmran sûresi, 
3/134 )
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  539
toplan ıp lisân- ı hâl  ile “Bunlar ı sıkmay ınız!” dediklerini, vaziyetleriyle ifade 
ediyorlar gibi göründüler. Polisler onlar ı dağıtam ıyordular.
Kalbime ihtâr  edildi ki: Bu ahali, bu tehlikeli as ırda tam bir teselli  ve sön-
dürülmez bir nur ve kuvvetli bir iman  ve saâdet-i bâkiyeye bir do ğru müjde 
istiyorlar ve f ıtraten ar ıyorlar ve Nur  Risalelerinde arad ıklar ı bulunuyor diye 
işitmişler ki, benim ehemmiyetsiz şahs ıma, imana bir parça hizmetkârl ığım 
için haddimden çok ziyâde iltifât gösteriyorlar.
İkinci hakikat : Emniyeti ihlâl vehmiyle bize ihânet etmek ve teveccüh-ü 
âmmeyi k ırmak kasd ıyla tahkirkârâne aldanm ış mahdut adamlar ın bed muâ-
melelerine mukâbil, hadsiz ehl-i hakikatin ve nesl-i âtinin takdirkârâne alk ış-
lamalar ı var, diye ihtâr  edildi.
Evet, komünist perdesi alt ında anarşistliğin, emniyet-i umumiyeyi bozma-
ya dehşetli çal ışmas ına karşı, Risale-i Nur  ve şâkirtleri, iman- ı tahkikî  kuvve-
tiyle bu vatan ın her taraf ında o müthi ş ifsâd ı durduruyor ve k ırıyor. Emniyeti 
ve âsâyişi temine çal ışıyor ki, pek çok bir kesrette ve memleketin her taraf ında 
bulunan Nur  talebelerinden, bu yirmi senede alâkadar üç-dört mahkeme ve 
on vilâyetin zab ıtalar ı, emniyeti ihlâle dâir bir vukûatlar ını bulmam ış ve kay-
detmemiş. Ve üç vilâyetin insafl ı bir k ısım zab ıta lar ı demişler: “Nur talebeleri  
mânevî bir zab ıtad ır. Âsâyişi muhafazada bize yard ım ediyorlar. İman- ı 
tahkikî  ile; Nur’u okuyan her adam ın kafas ında bir yasakç ıyı bırak ıyor-
lar, emniyeti temine çal ışıyorlar.”
Bunun bir nümûnesi Denizli Hapishânesi dir. Oraya Nur’lar ve o mah-
puslar için yaz ılan Meyve Risalesi  girmesiyle, üç-dört ay zarf ında iki yüzden 
ziyâde o mahpuslar öyle fevkalâde itaatli, dindarane bir salâh- ı hâl  ald ılar 
ki; üç-dört adam ı öldüren bir adam, tahta bitlerini öldürmekten çekiniyordu. 
Tam merhametli, zarars ız, vatana nâfi’ bir uzuv olmaya ba şlad ı. Hattâ res-
mî memurlar, bu hâle hayretle ve takdirle bak ıyordular. Hem daha hüküm 
almadan bir k ısım gençler dediler: “Nurcular  hapiste kalsalar, biz kendimizi 
mahkûm ettirece ğiz ve cezâ almaya çal ışacağız; tâ onlardan ders al ıp onlar 
gibi olaca ğız. Onlar ın dersiyle kendimizi ıslah  edeceğiz.”
İşte bu mâhiyette bulunan Nur  talebelerini, emniyeti ihlâl ile ittiham  eden-
ler, her hâlde ve gayet fenâ bir sûrette aldanm ış veya aldat ılm ış veya bilerek 
veya bilmeyerek anar şistlik  hesab ına hükûmeti i ğfâl edip bizleri eziyetlerle 
ezmeye çal ışıyorlar. Biz bunlara kar şı deriz:
Madem ölüm  öldürülmüyor ve kabir  kapanm ıyor ve dünya  misafir-
hânesinde yolcular gayet sürat ve telâ şla kâfile kâfile arkas ında, toprak 
540  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
arkas ına girip kayboluyorlar; elbette pek yak ında birbirimizden ayr ıla-
cağız. Siz zulmünüzün cezâs ını dehşetli bir sûrette göreceksiniz. Hiç ol-
mazsa mazlûm ehl-i iman  hakk ında terhis  tezkeresi olan ölümün, idam- ı 
ebedî  darağacına ç ıkacaks ınız. Sizin dünyada tevehhüm-ü ebediyet le al-
dığınız fânî  zevkler, bâkî ve elîm elemlere dönecek.
Maatteessüf gizli münaf ık  düşmanlar ımız, bu dindar milletin yüzer milyon 
veli makam ında olan şehidlerinin, kahraman gazilerinin kan ıyla ve k ılıcıyla 
kazan ılan ve muhafaza edilen hakikat-i İslâmiyet ’e bazen “tarîkat ” nâm ını 
tak ıp ve o güne şin tek bir şuâ ı olan tarîkat me şrebini, o güne şin ayn ı göste-
rip, hükûmetin baz ı dikkatsiz memurlar ını aldat ıp, hakikat-i Kur’âniye’ye ve 
hakâik-i imaniye ye tesirli bir sûrette çal ışan Nur  talebelerine “tarîkatç ı ” ve 
“siyasî cemiyetçi ” nâm ını vererek aleyhimize sevk etmek istiyorlar. Biz, hem 
onlara, hem onlar ı aleyhimizde dinleyenlere, Denizli  Mahkeme-i Âdilesinde 
dediğimiz gibi deriz:
“Yüzer milyon ba şlar ın fedâ olduklar ı bir kudsî hakikate, ba şımız 
dahi fedâ olsun. Dünyay ı başımıza ateş yapsan ız, hakikat-i Kur’âniye’ye 
fedâ olan ba şlar, z ınd ıkaya teslim-i silâh etmeyecek ve vazife -i kudsiyesin-
den vazgeçmeyecekler in şâallah!”
İşte, ihtiyarl ığımın sergüze ştliğinden gelen a ğrılara ve me’yûsiyetlere, 
imandan ve Kur’ân ’dan imdâda yeti şen kudsî teselliler ile bu ihtiyarl ığımın en 
sıkıntılı bir senesini, gençli ğimin en ferahl ı on senesine de ğiştirmem. Hususan 
hapiste farz namaz ını kılan ve tövbe  edenin her bir saati, on saat ibâdet  hük-
müne geçmesiyle ve hastal ıkta ve mazlûmiyette dahi her bir fânî  gün, sevâp  ci-
hetinde on gün bâkî bir ömrü kazand ırmas ıyla, benim gibi kabir  kap ısında nö-
betini bekleyen bir adama ne kadar medâr- ı şükrand ır, o mânevî ihtârdan bil-
dim; “Hadsiz şükür  Rabbime.” dedim; ihtiyarl ığıma sevindim ve hapsime râz ı 
oldum. Çünkü ömür durmuyor, çabuk gidiyor. Lezzetle, ferahla gitse, lezzetin zevâli elem  olmas ından, hem teessüf, hem şükürsüzlükle, gafletle, baz ı günah-
lar ı yerinde b ırak ır, fânî olur gider. E ğer hapis 
 ve zahmetli gitse, zevâl -i elem 
bir mânevî lezzet  olmas ından, hem bir nevi ibâdet say ıldığından, bir cihette 
bâkî kal ır ve hay ırlı meyveleriyle bâkî bir ömrü kazand ırır. Geçmiş günahlara 
ve hapse sebebiyet veren hatalara keffaret  olur, onlar ı temizler. Bu nokta-y ı 
nazardan, mahpuslardan farz ı kılanlar, sab ır  içinde şükür etmelidirler.1
1 Müminlerin maruz kald ıklar ı her felaketin günahlar ına keffâret olaca ğını müjdeleyen hadis-i şerifler için 
bkz.: Buhârî, merdâ  1; Müslim, birr 45-52; Tirmizî, cenâiz  1.
Bediüzzaman Said Nursî’nin
Afyon Mahkemesi
Afyon mahkemesini tertip ve iftiralarla açt ıran gizli dinsizler, Bediüzza-
man’ ı idam etmek plân ını çevirmişlerdir. Bu fevkalâde ehemmiyeti hâiz 
büyük müdafaat, böyle imhac ı zalim dinsizlere kar şı onun, ölümü hiçe sa-
yarak hayk ırdığı hakikatlerdir. Neticede, temyiz mahkemesi mahkûmiyet 
karar ını nakzetti. Ve ayn ı mahkeme iki defa Bediüzzaman’a beraat verdi. 
Nihayet bütün Risale-i Nur Külliyat ı ve beşyüze yak ın mektuplar bilâ-kayd 
ü şart Bediüzzaman’a iade edildi.
f
Büyük Müdafaat ından Parçalar
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1ُīĻِđَÝْùَĬ ۪įِÖوَ
(On sekiz sene sükûttan sonra mecburiyet taht ında bu istida, mahke-
meye ve sûreti Ankara’ya, makamata verilmi şken, tekrar vermeye mecbur 
olduğum, iddianâmeye kar şı itiraznâmemdir.)
Malûm olsun ki, Kastamonu’da üç defa menzilimi taharri etmek için ge-
len iki müddeiumumî ve iki taharri komiserine ve üçüncüde polis müdürüne ve alt ı-yedi komiser ve polislere ve Isparta’da müddeiumumînin suâllerine ve 
Denizli ve Afyon Mahkemeleri’ne kar şı dediğim ayn- ı hakikat küçük bir mü-
dâfaan ın hülâsas ıdır. Şöyle ki:
Onlara dedim: “Ben on sekiz, yirmi senedir münzevî ya şıyorum. Hem 
Kastamonu’da sekiz senedir karakol kar şısında ve sair yerlerde dahi yirmi 
senedir daima tarassut ve nezaret alt ında kaç defa menzilimi taharri ettikleri 
hâlde, dünya ile siyasetle hiçbir tere şşuh, hiçbir emâre görülmedi. E ğer bir 
kar ışık hâlim olsayd ı, oran ın adliye ve zab ıtas ı bilmedi veya bildi, ald ırmad ı 
ise, elbette benden ziyade onlar mesuldürler. E ğer yoksa, bütün dünyada 
1 Ancak O’ndan yard ım dileriz.
542  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kendi âhireti ile me şgul olan münzevîlere ili şilmediği hâlde, neden bana lü-
zumsuz, vatan ve millet zarar ına bu derece ili şiyorsunuz?”
Biz Risale-i Nur şâkirtleri, Risale-i Nur’u de ğil dünya cereyanlar ına, 
belki kâinata da âlet edemeyiz. Hem Kur’ân, bizi siyasetten şiddetle men 
etmiş. Evet, Risale-i Nur’un vazifesi ise, hayat- ı ebediyeyi mahveden ve 
hayat- ı dünyeviyeyi de deh şetli bir zehire çeviren küfr-ü mutlaka kar şı 
imanî olan hakikatlerle gayet kat’î ve –en mütemerrit z ınd ık feylesof-
lar ı dahi imana getiren– kuvvetli burhanlarla Kur’ân’a hizmet etmektir. 
Onun için Risale-i Nur’u hiçbir şeye âlet edemeyiz.
Evvelâ : Kur’ân’ ın elmas gibi hakikatlerini, ehl-i gaflet nazar ında bir 
propaganda-y ı siyaset tevehhümüyle cam parçalar ına indirmemek ve o 
kıymettar hakikatlere ihânet etmemektir.
Sâniyen : Risale-i Nur’un esas mesle ği olan şefkat, hak ve hakikat ve 
vicdan, bizleri şiddetle siyasetten ve idareye ili şmekten men etmi ş. Çün-
kü tokada ve belâya müstehak ve küfr-ü mutlaka dü şmüş bir-iki dinsize 
müteallik, yedi-sekiz çoluk-çocuk, hasta, ihtiyar, mâsumlar bulunur. Mu-sibet ve belâ gelse, o bîçareler dahi yanarlar.
1 Bunun için, neticenin de 
husûlü me şkûk oldu ğu hâlde, siyaset yoluyla idare ve âsâyi şin zarar ına 
hayat- ı içtimaiyeye kar ışmaktan şiddetle men edilmi şiz.
Sâlisen : Bu vatan ın ve bu milletin hayat- ı içtimaiyesi bu acîb zaman-
da anarşilikten kurtulmak için be ş esas lâz ım ve zaruridir : Hürmet, mer-
hamet, haramdan çekinmek, emniyet, serserili ği b ırak ıp itaat etmektir.
Risale-i Nur hayat- ı içtimaiyeye bakt ığı zaman, bu be ş esas ı kuvvetli 
ve kudsî bir sûrette tesbit ve tahkim ederek, âsâyi şin temel ta şını muha-
faza ettiğine delil ise, bu yirmi sene zarf ında Risale-i Nur’un yüz bin ada-
mı vatan ve millete zarars ız birer uzv-u nâfi hâline getirmesidir. Isparta ve 
Kastamonu vilayetleri buna şahittir. Demek Risale-i Nur’un –ekseriyet-i 
mutlaka– eczalar ına ilişenler, her hâlde bilerek veya bilmeyerek anar şilik 
hesab ına, vatana ve millete ve hâkimiyet-i İslâmiye’ye h ıyanet ederler.
Risale-i Nur’un yüz otuz risalelerinin bu vatana yüz otuz büyük faydas ı-
nı ve hasenesini vehham ehl-i gafletin sathî nazarlar ında kusurlu tevehhüm 
edilen iki-üç risalenin mevhum zararlar ı çürütemez. Onlar ı bunlarla çürüten, 
gayet derecede insafs ız bir zâlimdir.
1 Bkz.: Enfâl sûresi, 8/25.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  543
......
Eğer dinsizli ği bir nevi siyaset zannedip, bu hâdisede baz ılar ının dedikleri 
gibi derseniz:  “Bu risalelerinle medeniyetimizi, keyfimizi bozuyorsun?”
Ben de derim: Ben de derim:  “Dinsiz bir millet ya şayamaz ” dünyaca bir umumî 
düsturdur. Ve bilhassa küfr-ü mutlak olsa cehennemden daha ziyade elîm bir azab ı dünyada dahi verdi ğini, Risale-i Nur’dan Gençlik Rehberi, gayet kat’î 
bir sûrette isbat etmi ş. O risale ise, şimdi resmen tab edildi.
Bir müslüman, –el-iyâzü billâh!– e ğer irtidat etse küfr-ü mutlaka dü şer; 
bir derece ya şatan küfr-ü me şkûkte kalmaz, ecnebi dinsizleri gibi de olmaz. 
Ve lezzet-i hayat noktas ında, mâzi ve müstakbeli olmayan hayvandan yüz 
derece aşağı düşer. Çünkü geçmi ş ve gelecek mevcudât ın ölümleri ve ebe-
dî mufârakatlar ı, onun dalâleti cihetiyle, onun kalbine mütemâdiyen hadsiz 
firaklar ı ve elemleri ya ğdırıyor. Eğer iman gelse, kalbe girse, birden o hadsiz 
dostlar diriliyorlar. “Biz ölmemi şiz, mahvolmam ışız” lisân- ı hâlleriyle diyerek, 
o cehennemî hâlet, cennet lezzetine çevrilir.
Madem hakikat budur, size ihtar ediyorum : Kur’ân’a dayanan Risa-
le-i Nur ile mübâreze etmeyiniz. O ma ğlup olmaz, bu memlekete yaz ık 
olur.1(Hâşiye) O başka yere gider, yine tenvir eder.
Hem eğer başımdaki saçlar ım adedince ba şlar ım bulunsa, hergün 
biri kesilse, hakikat-i Kur’âniye’ye feda olan bu ba şı zınd ıkaya ve küfr-ü 
mutlaka e ğmem ve bu hizmet-i imaniye ve nuriyeden vazgeçmem ve ge-
çemem.
......
Elhâs ıl: Hayat- ı ebediyeyi mahveden ve hayat- ı dünyeviyeyi deh şetli 
bir zehire çeviren ve lezzetini imha eden küfr-ü mutlak ı, otuz seneden be-
ri köküyle kesen.. ve tabîiyyûnun deh şetli bir fikr-i küfrîlerini öldürmeye 
muvaffak olan.. ve bu milletin iki hayat ının saadet düsturlar ını harika 
hüccetleriyle parlak bir sûrette isbat eden.. ve Kur’ân’ ın hakikat-i ar şi-
yesine dayanan Risale-i Nur, böyle küçük bir risalenin bir-iki maddesiyle değil, belki bin kusuru dahi olsa, onun binler büyük haseneleri onlar ı 
affettirir, diye dâvâ ediyoruz ve isbat ına da haz ırız.
1 (Hâşiye) Dört defa mübâreze zaman ında gelen deh şetli zelzeleler, “Yaz ık olur” hükmünü 
isbat ettiler.
544  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
......
Madem cumhuriyet prensipleri hürriyet-i vicdan kanunu ile dinsizlere ili ş-
miyor; elbette mümkün oldu ğu kadar dünyaya kar ışmayan.. ve ehl-i dünya 
ile mübâreze etmeyen.. ve âhiretine ve iman ına ve vatan ına dahi nâfi bir 
tarzda çal ışan dindarlara da ili şmemek gerektir ve elzemdir. Bin seneden beri 
bu milletin g ıda ve ilâç gibi bir hâcet-i zaruriyesi olan takvây ı ve salâha-
ti bu mazhar- ı enbiyâ olan Asya’da hükmeden ehl-i siyaset yasak etmez ve 
edemez biliyoruz.
Yirmi seneden beri münzevî ya şayan ve yirmi sene evvelki Said’in ka-
fas ıyla sordu ğu bu suâllerde bu zaman ın tarz- ı telâkkisine uygun gelmeyen 
kusurlar ına bakmamak, insaniyetin muktezas ıdır…
Vatan ve millet ve âsâyi şin menfaati hesab ına bunu da hat ırlatmak bir 
vazife-i vataniyem olmas ı cihetiyle derim:
Böyle bize ve Risale-i Nur’a az bir münasebetle taht- ı tevkife al ınmak, 
gücendirmek yüzünden vatana ve âsâyi şe dindarâne menfaati bulunan 
pek çok zâtlar ı idare aleyhine çevirebilir, anar şiliğe meydan verir. Evet, 
Risale-i Nur ile imanlar ını kurtaran ve millete zarars ız ve tam menfaattar 
vaziyete girenler yüz binden çok ziyadedir. Hükûmet-i cumhuriyenin bel-ki her büyük dairesinde ve milletin her tabakas ında faydal ı ve müstakî-
mâne bir sûrette bulunuyorlar. Bunlar ı gücendirmek de ğil, belki himâye 
etmek elzemdir.
Şekvâm ızı dinlemeyen ve bizi söyletmeyen ve bahanelerle 
sıkıştıran bir k ısım resmî adamlar, vatan aleyhinde anar şiliğe meydan aç ı-
yorlar  diye kuvvetli bir vehim hat ırımıza geliyor.
Hem maslahat- ı hükûmet nam ına derim:
Madem Be şinci Şuâ’ ı, hem Denizli, hem Ankara Mahkemeleri tetkik edip 
ilişmemişler, bize verdiler. Elbette onu yeniden resmiyete koyup dedikodula-
ra meydan açmamak, idarece zarurîdir. Biz o risaleyi, mahkemelerin ellerine geçmeden ve onu te şhirlerinden evvel gizledi ğimiz gibi, Afyon Hükûmet ve 
Mahkemesi dahi onu medar- ı suâl ve cevap etmemeli. Çünkü kuvvetlidir, 
reddedilmez. Kable’l-vuku haber vermi ş, doğru ç ıkm ış. Hem hedefi dünya 
değil; olsa olsa, ölmü ş gitmiş bir şahsa, müteaddit manalar ından bir manas ı 
muvâf ık geliyor. Onun dostlu ğu taassubuyla o gaybî ihbar ı ve manay ı, resmi-
yete koymamay ı ve bizi onunla muâheze etmekle daha ziyade te şhirine yol 
açmamay ı, vatan ve millet ve âsâyi ş ve idare hesab ına ihtar etmeye vicdan ım 
beni mecbur eyledi.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  545
......
Bu meselede, şahs ımın veya baz ı kardeşlerimin kusuruyla Risale-i Nur’a 
hücum edilmez. O do ğrudan do ğruya Kur’ân’a ba ğlanm ış; ve Kur’ân da Ar ş-ı 
Âzam’a ba ğlıdır. Kimin haddi var ki elini oraya uzats ın ve o kuvvetli ipleri çöz-
sün! Hem memlekete maddî ve mânevî bereketi ve fevkalâde hizmeti, otuz üç Âyât- ı Kur’âniye’nin i şârât ıyla ve İmam Ali’nin 
(radiyallâhu anh)  üç keramet-i 
gaybiyesiyle ve Gavs- ı Âzam’ ın (radiyallâhu anh)  kat’î ihbar ıyla tahakkuk etmi ş 
olan Risale-i Nur, bizim âdî ve şahsî kusurlar ımızla mes’ul olmaz.. ve olamaz.. 
ve olmamal ı. Yoksa bu memlekete hem maddî, hem manevî, telâfi edilmeye-
cek derecede zarar ı olacak.
Risale-i Nur’a kar şı gizli düşmanlar ımızdan baz ı zınd ıklar ın şeytanetiyle 
çevrilen plânlar ve hücumlar “in şâallah” bozulacaklar. Onun şâkirtleri ba şka-
lara k ıyas edilmez, da ğıttırılmazlar, vazgeçirilmezler, Cenâb- ı Hakk’ ın inaye-
tiyle mağlûp edilmezler. E ğer maddî müdafaadan Kur’an bizi menetmeseydi, 
bu milletin can damar ı hükmünde, umumun teveccühünü kazanan ve her 
tarafta bulunan o şâkirtler, Şeyh Said ve Menemen hâdiseleri gibi cüz’î ve 
neticesiz hâdiselerle bula şmazlar. Allah etmesin e ğer mecburiyet-i kat’iyye 
derecesinde onlara zulmedilse, elbette gizli z ınd ıklar ve münaf ıklar bin derece 
pişman olacaklar!...
Elhâs ıl: Madem biz ehl-i dünyan ın dünyalar ına ilişmiyoruz; onlar da bi-
zim âhiretimize ve îmanî hizmetimize bu derece ili şmesinler!...
Evet biz bir cemaatiz. Hedefimiz ve program ımız; evvelâ kendimizi sonra 
milletimizi îdam- ı ebediden ve dâimî berzahî haps-i münferitten kurtarmak ve 
vatandaşlar ımızı anarşilikten ve serserilikten muhafaza etmek ve iki hayat ımı-
zı imhaya vesile olan z ınd ıkaya karşı, Risale-i Nur’un çelik gibi hakikatleriyle 
kendimizi muhafazad ır…
Ben, sizin bana verece ğiniz en ağır cezan ıza da beş para vermem ve hiç 
ehemmiyeti yok. Çünkü ben kabir kap ısında, yetmi ş beş yaşınday ım. Böy-
le mazlum ve masum bir-iki sene hayat ı şehadet mertebesiyle de ğiştirmek, 
benim için büyük saadettir. Risale-i Nur’un binler hüccetleriyle kat’î îman ın 
var ki; ölüm, bizim için bir terhis tezkeresidir. E ğer zâhirî idam da olsa, bizim 
için bir saat zahmet ebedî bir saadetin ve rahmetin anahtar ı olur. Fakat siz, 
ey gizli dü şmanlar ve z ınd ıka hesab ına adliyeyi şaşırtan, hükûmeti bizimle se-
bebsiz me şgul eden insafs ızlar! Kat’î biliniz ve titreyiniz ki; siz îdam- ı ebedî ile 
ebedî mahkûm oluyorsunuz. İntikam ımızı, sizden pek çok muzaaf bir sûrette 
546  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
alınıyor, görüyoruz.. hattâ size ac ıyoruz. Evet, bu şehri yüz defa mezaristana 
boşaltan ölüm hakikatinin, elbette hayattan ziyade bir istedi ği var. Ve onun 
idam ından kurtulmak çaresi, insanlar ın her meselesinin fevkinde, en büyük 
ve en ehemmiyetli ve en lüzumlu bir ihtiyac- ı zarurisi ve kat’isidir. Acaba bu 
çareyi kendine bulan Risale-i Nur Şâkirtlerini ve o çareyi binler hüccetleriyle 
bulduran Risale-i Nur’u âdî bahanelerle ittiham edenler, ne kadar kendileri hakikat ve adalet nazar ında müttehem oluyor; divaneler de anlar.
Bundan otuz sene evvel, Cenâb- ı Hakk’ ın inayetiyle, dünyan ın muvakkat 
şan ü şerefinin ve enaniyetli hodfüru şluğun ve şöhret-perestli ğinin ne kadar 
faydas ız ve manas ız olduğunu, hadsiz şükür olsun ki, Kur’ân’ ın feyziyle anla-
mış bir adam ın; o zamandan beri bütün kuvvetiyle, nefs-i emmaresiyle mü-
cadele edip mahviyet etmek; benli ğini b ırakmak, tasannu ve riyâkârl ık yap-
mamak için elden geldi ği kadar çal ıştığına, ona hizmet eden veya arkada şlık 
edenler kat’î bildikleri ve şehadet ettikleri hâlde.. ve yirmi senedenberi herkes 
kendi hakk ında hoşland ığı ziyade hüsn-ü zan ve teveccüh-ü nas ve şahs ın
ı 
mehd ü senâdan ve kendinin mânevî makam sahibi oldu ğunu bilmekten her-
kese muhalif olarak bütün kuvvetiyle kaçt ığı ve hem, has şâkirtlerinin onun 
hakk ındaki hüsn-ü zanlar ını reddedip o hâlis karde şlerinin hat ırını kırmas ı ve 
yazd ığı cevabî mektublar ında onun hakk ındaki medihlerini ve ziyade hüsn-ü 
zanlar ını kabul etmemesi ve kendini faziletten mahrum gösterip, bütün fazi-
leti Kur’an ın tefsiri olan Risale-i Nur’a ve dolay ısiyle Nur Şâkirtlerinin şahs- ı 
mânevisine verip, kendini âdi bir hizmetkâr bilmesi kat’i isbat ediyor ki; şah-
sını beğendirmeye çal ışmad ığı ve istemedi ği ve reddetti ği hâlde; onun r ızas ı 
olmadan baz ı dostlar ı, uzak bir yerden onun hakk ında ziyade hüsn-ü zan 
edip medhetmeleri, bir makam vermeleriyle acaba hangi kanun ile medar- ı 
mes’uliyet olur ki; o bîçare, hasta ve çok ihtiyar ve garibin münzevî odas ına, 
büyük bir cinayet i şlemiş gibi kilidini k ırıp taharri memurlar ını sokmak; hem 
evrâd ından ve levhalar ından başka bir bahane bulamamak, acaba dünyada 
hiç bir kanun, hiç bir siyaset bu taarruza müsaade eder mi?..
Vatana ve millete ve ahlâka çok zararl ı olan dinsizlerin kitablar ının inti-
şarına ve komünistlerin ne şriyat ına serbestiyet kanunuyla ili şilmediği hâlde 
üç mahkeme medar- ı mes’uliyet olacak içinde hiçbir maddeyi bulmayan ve 
millet ve vatan ın hayat- ı içtimaiyesini ve ahlâk ını ve âsâyişini temine yirmi se-
nedenberi çal ışan ve milletin hakikî bir nokta-y ı istinad ı olan Âlem-i İslâm’ ın 
uhuvvetini ve bu millete dostlu ğunu iadeye ve o dostlu ğun takviyesine tesirli 
bir sûrette çabal ıyan ve Diyanet Riyâseti’nin ulemâs ı, tenkid niyetiyle, Dahiliye
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  547
Vekili’nin emriyle üç ay tetkikten sonra, tenkid etmeyerek tam k ıymetini tak-
dir edip, “k ıymettar eser” diye Diyanet kütüphanesine konulan “Zülfikar”  ve 
“Asâ-y ı Mûsâ”  gibi –kabr-i Peygamberi (aleyhissalâtü vesselâm)  üzerinde alâmet-i 
makbuliyet olarak “Asâ-y ı Mûsâ” mecmuas ını hac ılar gördükleri hâlde– Nur 
eczalar ını evrak- ı muz ırra gibi toplay ıp mahkeme eline vermek; acaba hiçbir 
kanun, hiçbir vicdan hiçbir insaf buna müsaade eder mi?
f
Afyon Hükûmet ve Zâb ıtas ına ve Mahkemesine 
Birkaç Nokta Mârûzât ım Var
Birincisi Birincisi
Ekser enbiyân ın şarkta ve Asya’da zuhurlar ı ve ağleb-i hükemân ın 
garpta ve Avrupa’da gelmeleri, kader-i ezeliyenin bir i şaretidir ki; Asya’-
da din hâkimdir, felsefe ikinci derecededir. Bu remz-i kadere binâen, As-ya’da hüküm süren dindar olmazsa da din lehine çal ışanlara ili şmemeli, 
belki teşvik etmelidir.
İkincisiİkincisi
Kur’ân- ı Hakîm, bu zemin kafas ının akl ı ve kuvve-i müfekkiresidir. 
Eğer –el-iyâzü billâh!–  Kur’ân, küre-i arz ın başından ç ıksa, arz divane ola-
cak. Ak ıldan boş kalan kafas ını bir seyyâreye çarpmas ı, bir k ıyâmet kop-
mas ına sebep olmas ı, ak ıldan uzak de ğildir. Evet Kur’ân, ar şı ferş ile 
bağlam ış bir zincir, bir hablullaht ır. Câzibe-i umumiyeden ziyade, zemini 
muhafaza ediyor.
İşte bu Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın hakikî ve kuvvetli bir tefsiri olan Ri-
sale-i Nur; bu as ırda, bu vatanda bu millete, yirmi seneden beri tesirini 
göstermi ş büyük bir nimet-i ilâhiye ve sönmez bir mucize-i Kur’âniye’dir. 
Hükûmet ona ili şmek ve talebelerini ondan ürkütüp vazgeçirmek de ğil, 
belki himâye etmek ve okunmas ına teşvik etmek gerektir.
Üçüncüsü Üçüncüsü
Ehl-i imandan bütün gelenler, mâziye gidenlere ma ğfiret dualar ıyla ve 
hasenâtlar ını onlar ın ruhlar ına bağışlamalar ıyla yard ımlar ına binâen Denizli 
Mahkemesi’nde demi ştim:
548  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Mahkeme-i kübrâda milyarlar ehl-i iman olan dâvâc ılar taraf ından
Kur’ân hakikatlerine hizmet eden Nur talebelerini mahkûm ve peri şan etmek 
isteyenlerden ve sizlerden sorulsa ki: “Serbestiyet kanunuyla dinsizlerin, 
komünistlerin ne şriyatlar ına ve anar şiliği yetiştiren cemiyetlerine müsa-
mahakârâne bak ıp ilişmediğiniz hâlde; vatan ı ve milleti anar şistlikten ve 
dinsizlik ve ahlâks ızlıktan ve vatanda şlar ını ölümün idam- ı ebedîsinden 
kurtarmaya çal ışan Risale-i Nur ve talebelerini, hapisler ve tazyiklerle pe-
rişan etmek istediniz!” diye sizlerden sorulsa ne cevap vereceksiniz? Biz de 
sizlerden soruyoruz! Onlara demi ştim. O zaman o insafl ı, adaletli zâtlar; bizi 
beraat ettirdiler, adliyenin adaletini gösterdiler.
Dördüncüsü Dördüncüsü
Ben bekliyordum ki; ya Ankara veya Afyon, beni sorguda –pek büyük 
meseleler için, Nur’lar ın o meselelere hizmeti cihetinde– bir me şveret daire-
sine al ıp bir suâl ve cevap beklerdim. Evet, üç yüz elli milyon müslümanlar ın 
eski karde şliğini ve muhabbetini ve hüsn-ü zann ını ve mânevî yard ımlar ını 
bu memleketteki millete kazand ıracak çareleri bulmak ki, en kuvvetli çare ve 
vesilesi Risale-i Nur oldu ğuna bir emâresi şudur:
Bu sene Mekke-i Mükerreme’de gayet büyük bir âlim hem Hint lisan ına, 
hem Arap lisan ına Nur’un büyük mecmualar ını tercüme edip Hindistan’a ve 
Arabistan’a göndererek en kuvvetli nokta-y ı istinad ımız olan vahdet ve uhuv-
vet-i İslâmiye’yi temine çal ıştığı gibi, Türk milletinin daima dinde ve imanda 
ileri olduğunu Nur Risaleleri ile gösteriyor, demi şler.
Hem beklerdim ki; “vatan ımızda anarşiliğe ink ılâb eden komünist tehlike-
sine karşı Nur’lar ın hizmeti ne derecededir ve bu mübarek vatan, bu deh şetli 
seyelândan nas ıl muhafaza edilecek?” gibi da ğ misillü meselelerin sorulmas ı-
nın lüzumu varken, sinek kanad ı kadar ehemmiyeti olmayan ve hiçbir medar- ı 
mesuliyet olmayan cüz’î ve şahsî ve garazkârlar ın iftiralar ıyla habbe, kubbeler 
yap ılm ış meseleler için bu a ğır şerâit alt ında hiç ömrümde çekmedi ğim bir pe-
rişaniyetime sebebiyet verildi. Bize üç mahkemenin sordu ğu ve beraat verdi ği 
ayn ı meselelerden ve âdi ve şahsî bir-iki mesele için manas ız suâller edildi.
Beşincisi Beşincisi
Risale-i Nur’la mübâreze edilmez, o ma ğlup olmaz. Yirmi senedir en 
muannit feylesoflar ı susturuyor. İman hakikatlerini güne ş gibi gösteriyor. 
Bu memlekette hükmeden, onun kuvvetinden istifade etmek gerektir.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  549
Altıncısı Alt ınc ısı
Benim ehemmiyetsiz şahs ımın kusurlar ıyla beni çürütmek ve ihânet-
lerle nazar- ı âmmeden dü şürmek; Risale-i Nur’a zarar vermez, belki bir 
cihette kuvvet verir. Çünkü benim bir fâni dilime bedel Risale-i Nur’un yüz bin nüshalar ının bâki dilleri susmaz, konu şur. Ve hâlis talebeleri, 
binler kuvvetli lisanlar ile o kudsî ve küllî vazife-i nuriyeyi şimdiye kadar 
olduğu gibi, in şaallah k ıyâmete kadar devam ettirecekler.
Yedincisi Yedincisi
Sâb ık mahkemelerde dâvâ etti ğim ve hüccetlerini gösterdi ğimiz gibi; bizim 
gizli düşmanlar ımız ve hükûmeti i ğfal ve bir k ısım erkân ını evhamland ıran ve 
adliyeleri aleyhimize sevkeden resmî ve gayr-i resmî muâr ızlar ımız, ya gayet 
fenâ bir sûrette aldanm ış veya aldat ılm ış veya anar şilik hesab ına gayet gad-
dar bir ihtilâlcidir veya İslâmiyet’e ve hakikat-i Kur’ân’a kar şı mürtedâne mü-
cadele eden bir dessas z ınd ıktır ki; bize hücum etmek için istibdad- ı mutlaka 
cumhuriyet nâm ını vermekle, irtidad- ı mutlak ı rejim alt ına almakla, sefâhet-i 
mutlaka medeniyet nâm ını takmakla, cebr-i keyfî-i küfrîye kanun nâm ını ver-
mekle; hem bizi peri şan, hem hükûmeti i ğfal, hem adliyeyi bizimle manas ız 
meşgul eylediler. Onlar ı Kahhâr- ı Zülcelâl’in kahr ına havale edip, kendimizi 
onlar ın şerrinden muhafaza için 1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè kalesine iltica ederiz.
Sekizincisi Sekizincisi
Geçen sene Ruslar, çoklukla hac ılar ı hacca gönderip, onlar ile propa-
ganda yap ıp ki, “Ruslar ba şka milletlerden ziyade Kur’âna hürmetkâr” diye 
Âlem-i İslâm’ ı din noktas ında bu vatandaki dindar millet aleyhine çevirmeye 
çal ıştığı ayn ı zamanda; Risale-i Nur’un büyük mecmualar ı hem Mekke-i Mü-
kerreme’de, hem Medine-i Münevvere’de, hem Şam- ı Şerif’te, hem M ısır’da, 
hem Halep’te âlimlerin takdirleri alt ında k ısmen inti şarlar ıyla, o komünist pro-
pagandas ını kırdığı gibi, Âlem-i İslâm’a gösterdi ki; “Türk Milleti ve karde ş-
leri, eskisi gibi dinine ve Kur’ân’ ına sahiptir ve sâir ehl-i İslâm’ ın dindar 
büyük bir karde şi ve Kur’ân hizmetinde kahraman kumandan ıdır” diye 
o ehemmiyetli, kudsî merkezlerde o Nur Mecmualar ı bu hakikati gösterdiler. 
Acaba Nur’un bu k ıymettar hizmet-i milliyesi, bu tarz i şkencelerle muka-
bele görse zemini hiddete getirmez mi?
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
550  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Dokuzuncusu Dokuzuncusu
Denizli müdâfaât ında izah ı ve isbat ı bulunan bir meselenin k ısac ık bir 
hülâsas ıdır.
Bir dehşetli kumandan dehâ ve zekâvetiyle ordunun müsbet hasenelerini 
kendine al ıp ve kendinin menfî seyyielerini o orduya vererek, o efrad ade-
dince haseneleri, gazilikleri bire indirdi ği ve seyyiesini o ordu efrad ına isnad 
ederek onlar ın adedince seyyieler hükmüne getirdi ğinden, deh şetli bir zulüm 
ve hilâf- ı hakikat olmas ından, ben k ırk sene evvel beyan etti ğim bir hadisin 
o şahsa vurdu ğu tokada binâen, sâb ık mahkemelerimizde bana hücum eden 
bir müddeiumumîye dedim: “Gerçi onu hadislerin ihbar ıyla k ırıyorum, fa-
kat ordunun şerefini muhafaza ve büyük hatalardan vikâye ederim. Sen ise, 
birtek dostun için, Kur’ân’ ın bayraktar ı ve Âlem-i İslâm’ ın kahraman bir ku-
mandan ı olan ordunun şerefini k ırıyorsun ve hasenelerini hiçe indiriyorsun” 
dedim. İnşâallah, o müddeî insafa geldi, hatadan kurtuldu.
Onuncusu Onuncusu
Adliyede, adalet hakikati ve müracaat eden herkesin hukukunu bilâ-tef-
rik muhafazaya, s ırf hak nam ına çal ışmak vazifesi hükmetti ğine binâendir ki; 
İmam Ali (radiyallâhu anh)  hilâfeti zaman ında bir yahudi ile beraber mahkemede 
oturup muhakeme olmu şlar.1 Hem bir adliye reisi, bir memuru kanunca bir 
hırsızın elini kesti ği vakit, o memurun o zâlim h ırsıza hiddet etti ğini gördü, o 
dakikada o memuru azleyledi. Hem çok teessüf ederek dedi: “ Şimdiye kadar 
adalet nam ına böyle hissiyat ını kar ıştıranlar pek çok zulmetmi şler.”
Evet, “Hükm-ü kanunu icra etmekte o mahkûma ac ımasa da hiddet ede-
mez; etse zâlim olur. Hatta k ısas cezas ı da olsa, hiddetle katletse, bir nevi katil 
olur” diye, o hâkim-i âdil demi ş.
İşte, madem mahkemede böyle hâlis ve garazs ız bir hakikat hükmediyor. 
Üç mahkeme bizlere beraat verdi ği ve bu milletin yüzde –bilseler, belki– dok-
san ı, Nur talebelerinin zarars ız olarak millete ve vatana menfaatli olduklar ına 
pek çok emârelerle şehadet ettikleri hâlde, burada o mâsum ve teselliye ve 
adaletin iltifat ına çok muhtaç Nur talebelerine kar şı ihânetler ve gayet so-
ğuk hiddetli muameleler yap ılıyor. Biz her musibete ve ihânetlere kar şı sabra 
ve tahammüle karar verdi ğimizden, sükût edip Allah’a havale ederek, “Belki
1 Bkz.: Ebû Nuaym, Hilyetü’l-evliyâ  4/139-140; ez-Zehebî, Mîzânü’l-i’tidâl  2/353; es-Suyûtî, 
Târîhu’l-hulefâ  s.184-185.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  551
bunda da bir hay ır var” dedik. Fakat evham yüzünden ve garazkârlar ın jur-
nalleriyle bu bîçare mâsumlara böyle muameleler, belâlar ın gelmesine bir ve-
sile olaca ğından korktum, bunu yazmaya mecbur oldum. Zaten bu meselede 
bir kusur varsa benimdir. Bu bîçareler, s ırf imanlar ı ve âhiretleri için bana 
rızâ-y ı ilâhî dairesinde yard ım etmişler. Pek çok takdire müstehak iken, böyle 
muameleler, hatta k ışı dahi hiddete getirdi.
Hem medar- ı hayrettir ki, bu defa da yine bir cemiyet vehmini tekrar 
ileri sürüyorlar. Hâlbuki üç mahkeme bu ciheti tetkik edip beraat vermekle beraber, mâbeynimizde böyle medar- ı itham olacak hiçbir cemiyet, hiçbir 
emâre; mahkemeler, zab ıtalar, ehl-i vukûflar bulmam ışlar. Yaln ız bir mual-
limin talebeleri ve dârülfünun şâkirtleri ve Kur’ân dersini veren hâf ızın h ıfza 
çal ışanlar ı gibi, Risale-i Nur talebelerinde bir uhrevî karde şlik var. Bunlara 
cemiyet nam ını veren ve onunla itham eden, bütün esnaf ve mekteplilere 
ve vâizlere siyasî cemiyet nazar ıyla bakmak gerektir. Bunun için ben böyle 
asılsız ve manas ız ithamlarla buraya hapse gelenleri müdâfaa etmeye lüzum 
görmüyorum.
Yaln ız hem bu memleketi, hem Âlem-i İslâm’ ı çok alâkadar eden ve mad-
dî ve mânevî bu vatana ve bu millete pek çok bereket ve menfaati tahakkuk eden Risale-i Nur’u üç defa müdâfaa etti ğimiz gibi, tekrar ayn ı hakikatle mü-
dâfaam ı men edecek hiçbir sebep yok ve hiçbir kanun ve hiçbir siyaset yasak 
etmez ve edemez.
Evet biz bir cemiyetiz!.. Ve öyle bir cemiyetimiz var ki; her as ırda 
üç yüz elli milyon dâhil mensuplar ı var.. ve her gün be ş defa namazla o 
mukaddes cemiyetin prensipleriyle kemâl-i hürmetle alâkalar ını ve hiz-
metlerini gösteriyorlar.. ve 1َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ kudsî program ıyla birbirinin 
yard ımına dualar ıyla ve mânevî kazançlar ıyla koşuyorlar.
İşte biz, bu mukaddes ve muazzam cemiyetin efrad ından ız. Ve hu-
susî vazifemiz de Kur’ân’ ın imanî hakikatlerini tahkikî bir sûrette ehl-i 
imana bildirip onlar ı ve kendimizi idam- ı ebedîden ve dâimî, berzahî 
haps-i münferitten kurtarmakt ır. Sâir dünyevî ve siyasî ve entrikal ı ce-
miyet ve komitelerle ve bizim medar- ı itham ımız olan cemiyetçilik gibi 
asılsız ve manas ız gizli cemiyetle hiçbir münasebetimiz yoktur ve tenez-
zül etmiyoruz.
1 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
552  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ve dört mahkeme, inceden inceye tetkikten sonra, o cihette bize beraat 
vermişler.
f
Evet Nur şâkirtleri biliyorlar ve mahkemelerde hüccetlerini göstermi şim 
ki; şahs ıma değil bir makam, şan u şeref ve şöhret vermek ve uhrevî ve mâ-
nevî bir mertebe kazand ırmak, belki bütün kanaat ve kuvvetimle ehl-i imana 
bir hizmet-i imaniye yapmak için, de ğil yaln ız dünya hayat ımı ve fâni maka-
mat ımı, belki –lüzum olsa– âhiret hayat ımı ve herkesin arad ığı uhrevî bâki 
mertebeleri feda etmeyi; hatta cehennemden baz ı bîçâreleri kurtarmaya vesi-
le olmak için –lüzum olsa– cenneti b ırak ıp cehenneme girmeyi kabul etti ğimi 
hakikî karde şlerim bildi ği gibi, mahkemelerde dahi bir cihette isbat etti ğim 
hâlde, beni bu ithamla, Nur ve iman hizmetime bir ihlâss ızlık isnad etmekle 
ve Nur’lar ın k ıymetlerini tenzil etmekle milleti onun büyük hakikatlerinden 
mahrum etmektir.
Acaba bu bedbahtlar, dünyay ı ebedî ve herkesi kendileri gibi “dini ve 
iman ı, dünyaya âlet ediyor” tevehhümü ile; dünyadaki ehl-i dalâlete meydan 
okuyan.. ve hizmet-i imaniye yolunda hem dünyevî, hem –lüzum olsa– uh-revî hayatlar ını feda eden.. ve mahkemelerde dâvâ etti ği gibi, birtek hakikat-i 
imaniyeyi dünya saltanat ıyla değiştirmeyen.. ve siyasetten ve siyasî manas ını 
işmam eden maddî ve mânevî mertebelerden ihlâs s ırrı
 ile bütün kuvvetiyle 
kaçan.. ve yirmi sene emsâlsiz i şkencelere tahammül edip siyasete –meslek iti-
bar ıyla– tenezzül etmeyen.. ve kendini nefsi itibar ıyla talebelerinden çok a şağı 
bilen ve onlardan daima himmet ve dua bekleyen.. ve kendi nefsini çok bîçâ-re ve ehemmiyetsiz itikat eden bir adam hakk ında, baz ı hâlis karde şleri, Risa-
le-i Nur’dan ald ıklar ı fevkalâde kuvve-i imaniyeye mukabil onun tercüman ı 
olan o bîçâreye, tercümanl ık münasebetiyle Nur’lar ın baz ı faziletlerini hususî 
mektuplar ında ona isnad etmeleri.. ve hiçbir siyaset hat ırlar ına gelmeyerek, 
âdete binâen, insanlar sevdi ği âdi bir adama da “sultan ıms ın, velînimetim-
sin” demeleri nev’inden yüksek makam vermeleri.. ve haddinden bin derece ziyade hüsn-ü zan etmeleri.. ve eskiden beri üstad ve talebeler mâbeyninde câri ve itiraz edilmeyen makbul bir âdetle te şekkür manas ında pek fazla medh 
ü senâ etmeleri.. ve eskiden beri makbul kitaplar ın âhirlerinde mübalâ ğa ile 
medhiyeler ve takrizler yaz ılmas ına binâen, hiçbir cihetle suç say ılabilir mi? 
Gerçi mübalâ ğa itibar ıyla hakikate bir cihette muhaliftir; fakat kimsesiz, garip 
ve düşmanlar ı pek çok ve onun yard ımc ılar ını kaç ıracak çok esbap varken,
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  553
 insafs ız çok mûterizlere kar şı sırf yard ımc ılar ının kuvve-i mâneviyelerini tak-
viye etmek ve kaçmaktan kurtarmak ve mübalâ ğalı medhedenlerin şevkleri-
ni k ırmamak için, onlar ın bir k ısım medihlerini Nur’lara çevirip bütün bütün 
reddetmedi ği hâlde, onun bu ya şta ve kabir kap ısındaki hizmet-i imaniyesini 
dünya cihetine çevirmeye çal ışan baz ı resmî memurlar ın ne derece haktan, 
kanundan, insaftan uzak dü ştükleri anla şılır. Son sözüm, َّאĬوَإِ ِِّٰų َّאĬ﴿إِ ٍÙَ×ĻِāُĨ ِّģِכُĤ 
1نَ﴾ĳُđِäرَا ِįْĻَĤإِ’ dur.
Afyon Mahkemesi’ne ve A ğırceza 
Reisi’ne beyan ediyorum ki:
Eskiden beri f ıtrat ımda tahakkümü kald ıramad ığım için dünyaya kar şı 
alâkam ı kesmiştim. Şimdi o kadar manas ız, lüzumsuz tahakkümler içinde ha-
yat bana gayet a ğır gelmiş, yaşayamayaca ğım. Hapsin haricinde yüzler resmî 
adamlar ın tahakkümlerini çekmeye iktidar ım yok. Bu tarz hayattan b ıktım. 
Ben sizden bütün kuvvetimle tecziyemi talep ediyorum. Şimdi kabir elime 
geçmiyor. Hapiste kalmak bana lâz ımd ır. Makam- ı iddian ın as ılsız isnad etti ği 
suçlar, siz de bilirsiniz ki yok; beni cezaland ırmaz. Fakat beni mânen cezalan-
dıracak, vazife-i hakikiyeye kar şı büyük kusurlar ım var. Eğer sormak müna-
sipse sorunuz, cevap vereyim.
Evet, büyük kusurlar ımdan birtek suçum: Vatan ve millet ve din nam ına 
mükellef oldu ğum büyük bir vazifeyi, dünyaya bakmad ığım için yapmad ı-
ğımdan, hakikat noktas ında affolunmaz bir suç oldu ğuna ve bilmemek bana 
bir özür te şkil edemedi ğine, şimdi bu Afyon hapsinde kanaatim geldi.
Nur şâkirtlerinin hâlis ve s ırf uhrevî, Nur’lara ve tercüman ına karşı alâka-
lar ına dünyevî ve siyasî cemiyet nam ını verip onlar ı mesul etmeye çal ışanla-
rın ne kadar hakikatten ve adaletten uzak dü ştüklerine kar şı üç mahkemenin 
o cihette beraat vermesiyle beraber deriz ki:
Hayat- ı içtimaiye-i insaniyenin, hususan millet-i İslâmiyenin üssü’l-e-
sas ı, akrabalar içinde samimâne muhabbet.. ve kabile ve tâifeler içinde 
alâkadarâne irtibat.. ve İslâmiyet milliyetiyle mümin karde şlerine kar şı 
mânevî, muâvenetkârâne bir uhuvvet.. ve kendi cinsi ve milletine kar şı fe-
dakârâne bir alâka.. ve hayat- ı ebediyesini kurtaran Kur’ân hakikatlerine
1 Her musibet kar şısında deriz ki: “Biz, Allah’a aidiz (O’nun mahlûku, O’nun kullar ı, O’nun mülküyüz; 
O, mülkünde diledi ği gibi tasarruf eder) ve zaten O’na dönmekteyiz.” (Bakara sûresi, 2/156)
554  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve nâşirlerine sars ılmaz bir râb ıta ve iltizam ve ba ğlılık gibi hayat- ı iç-
timaiyeyi esas ıyla temin eden bu râb ıtalar ı inkâr etmekle ve şimaldeki 
dehşetli anar şistlik tohumunu saçan ve nesil ve milliyeti mahveden ve 
herkesin çocuklar ını kendine al ıp karâbet ve milliyeti izale eden ve me-
deniyet-i be şeriyeyi ve hayat- ı içtimaiyeyi bütün bütün bozmaya yol açan 
kızıl tehlikeyi kabul etmekle ancak Nur şâkirtlerine medar- ı mesuliyet 
cemiyet nam ını verebilir.
Onun için hakikî Nur şâkirtleri, çekinmeyerek Kur’ân hakikatlerine 
karşı kudsî alâkalar ını ve uhrevî karde şlerine kar şı sars ılmaz irtibatlar ını 
izhar ediyorlar. O uhuvvet sebebiyle gelen herbir cezay ı memnuniyetle 
kabul ettiklerinden, mahkeme-i âdilenize hakikat-i hâli oldu ğu gibi itiraf 
ediyorlar. Hileyle, dalkavuklukla ve yalanlarla kendilerini müdâfaaya te-nezzül etmiyorlar.
Afyon Mahkemesine İddianâmeye Kar şı Verilen 
İtiraznâme Tetimmesinin Bir Zeylidir
EvvelâEvvelâ
Mahkemeye beyan ediyorum ki; bu yeni iddianâme de Denizli ve Es-
kişehir mahkemelerimizdeki o eski iddianâmelere ve aleyhimizde sathî ehl-i 
vukûflar ın sathî tahkikatlar ına bina edildi ğinden, mahkemenizde dâvâ ettim 
ki; bu iddianâmenin yüz yanl ışını isbat etmezsem, yüz sene cezaya raz ıyım. 
İşte o dâvâm ı isbat ettim. Yüzden ziyade yanl ışlar ın cetvelini isterseniz takdim 
edeceğim.
Sâniyen Sâniyen
Ben Denizli Mahkemesi’nde, kitap ve evraklar ımız Ankara’ya gitti ği s ı-
rada, aleyhimize hüküm verilecek diye telâ ş ve me’yusiyetle beraber, arka-
daşlar ıma yazd ım. Ve baz ı müdâfaât ımın âhirinde bulunan o yazd ığım parça 
şudur:
“Eğer Risale-i Nur’u tenkit fikriyle tetkik eden adliye memurlar ı, 
imanlar ını onunla kuvvetlendirip veya kurtarsalar, sonra beni idamla 
mahkûm etseler; şahit olunuz, ben hakk ımı onlara helâl ediyorum. Çün-
kü biz hizmetkâr ız. Risale-i Nur’un vazifesi iman ı kuvvetlendirip kurtar-
makt ır. Dost ve dü şman ı tefrik etmeyerek hizmet-i imaniyeyi, hiçbir ta-
rafgirlik girmeyerek yapmaya mükellefiz.”
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  555
İşte Ey Heyet-i Hâkime,
Bu hakikate binâen, Risale-i Nur’un cerh edilmez kuvvetli hüccetleri, 
elbette mahkemede kalbleri kendine çevirmi ş. Aleyhimde ne yapsan ız 
ben hakk ımı helâl ederim, gücenmem. Bunun içindir ki e şedd-i zulüm ile 
bir eşedd-i istibdat tarz ında şahs ımı, hiç ömrümde görmedi ğim ihânetler-
le çürütmekle damar ıma dokunduruldu ğu hâlde tahammül ettim. Hattâ 
beddua da etmedim.
Bize karşı bütün ithamlara ve bütün isnad edilen suçlara kar şı elinizdeki 
Risale-i Nur’un mecmualar ı, benim mukabele edilmez müdâfaanâmem ve 
cerh edilmez itiraznâmemdirler.
Medar- ı hayrettir ki; M ısır, Şam, Halep, Medine-i Münevvere, Mekke-i 
Mükerreme allâmeleri ve Diyanet Riyâseti’nin müdakkik hocalar ı o Nur mec-
mualar ını tetkik edip hiç tenkit etmeyerek takdir ve tahsin ettikleri hâlde, id-
dianâmeyi aleyhimize toplayan zekâvetli(!) zât, Kur’ân’ ı yüz k ırk sûredir diye, 
acîb ve pek zâhir bir yanl ışıyla ne derece sathî bakt ığı ve Risale-i Nur bu a ğır 
şerâit içinde ve benim gurbet ve kimsesizli ğim ve peri şaniyetimde ve aley-
himde deh şetli hücumlarla beraber yüz binler ehl-i hakikate kendini tasdik 
ettirdiği hâlde, daha Kur’ân’ ın kaç sûresi var oldu ğunu bilmeyen o iddiac ı zât, 
“Risale-i Nur, Kur’ân’ ın tefsirine ve hadislerin te’viline çal ışmas ıyla beraber, 
bir k ısm ında okuyanlara bir şey öğretme bak ımından ilmî bir mâhiyet ve k ıy-
met taşımad ığı görülmektedir” diye tenkidi ne derece kanundan, hakikatten, 
adaletten ve haktan uzak oldu ğu anlaşılıyor.
Hem size şekvâ ediyorum ki, k ırk sayfal ı ve yüzer yanl ışı bulunan ve kalb-
lerimizi yaralayan iddianâmeyi tamam ıyla bize iki saat dinlettirdi ğiniz hâlde, 
ayn- ı hakikat bir buçuk sayfay ı ona karşı ısrar ımla beraber iki dakika okuma-
ya müsaade etmedi ğiniz için, ona mukabil itiraznâmemi tamam ıyla okumay ı, 
adalet nam ına sizden istiyorum.
SâlisenSâlisen
Herbir hükûmette muhalifler var. Âsâyi şe ilişmemek şart ıyla, kanunen 
onlara ilişilmez. Ben ve benim gibi dünyadan küsmü ş ve yaln ız kabrine çal ı-
şanlar, elbette bin üç yüz elli senede, ecdad ımızın mesleğinde ve Kur’ân’ ımı-
zın daire-i terbiyesinde ve her zamanda üç yüz elli milyon müminlerin takdis 
ettiği düsturlar ının müsaade etti ği tarzda hayat- ı bâkiyesine çal ışmay ı terk 
edip, gizli dü şmanlar ımızın icbar ıyla ve desiseleriyle, fâni ve k ısac ık hayat- ı 
556  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
dünyeviyesi için, sefihâne bir medeniyetin ahlâks ızcas ına, belki bir nevi bol-
şevizmde oldu ğu gibi vah şiyâne kanunlara, düsturlara taraftar olup onlar ı 
meslek kabul etmekli ğimiz hiç mümkün müdür? Ve dünyada hiçbir kanun 
ve zerre miktar insaf ı bulunan hiçbir insan, bunlar ı onlara kabul ettirmeye 
cebretmez. Yaln ız o muhaliflere deriz: Bize ili şmeyiniz, biz de ili şmemişiz.
İşte bu hakikate binâendir ki; Ayasofya’y ı puthâne ve Me şîhat’ ı kızlar ın 
lisesi yapan bir kumandan ın keyfî kanun nam ındaki emirlerine fikren ve il-
men taraftar de ğiliz. Ve şahs ımız itibar ıyla amel etmiyoruz. Ve bu yirmi sene 
işkenceli esaretimde e şedd-i zulüm şahs ıma edildi ği hâlde siyasete kar ışma-
dık, idareye ili şmedik, âsâyi şi bozmad ık. Yüz binler Nur arkada şım varken, 
âsâyişe dokunacak hiçbir vukuat ımız kaydedilmedi. Ben şahs ım itibar ıyla 
hiç hayat ımda görmedi ğim bu âhir ömrümde ve gurbetimde şiddetli ihânet-
ler ve damar ıma dokunduracak haks ız muameleler sebebiyle ya şamaktan 
usand ım. Tahakküm alt ındaki serbestiyetten dahi nefret ettim. Size bir istida 
yazd ım ki; herkese muhalif olarak ben beraatimi de ğil, belki tecziyemi talep 
ediyorum ve hafif cezay ı değil, sizden en a ğır cezay ı istiyorum. Çünkü bu 
emsâlsiz, acîb, zulmî muameleden kurtulmak için, ya kabre veya hapse gir-mekten ba şka çarem yok. Kabir ise, intihar caiz olmad ığından ve ecel gizli 
olmas ından şimdilik elime geçmedi ğinden, be ş-alt ı ay
1(Hâşiye) tecrid-i mutlak-
ta bulundu ğum hapse raz ı oldum. Fakat, bu istiday ı mâsum arkada şlar ımın 
hat ırlar ı için şimdilik vermedim.
RâbianRâbian
Benim bu otuz sene hayat ımda ve yeni Said tabir etti ğim zaman ım-
da bütün Risale-i Nur’da yazd ıklar ım ve şahs ıma temas eden hakikatlerinin 
tasdikiyle ve benimle ciddî görü şen ehl-i insaf zâtlar ın ve arkada şlar ın şe-
hadetleriyle iddia ediyorum ki; ben nefs-i emmâremi elimden geldi ği kadar 
hodfürûşluktan, şöhret-perestlikten, tefâhurdan men’e çal ışmışım ve şahs ı-
ma ziyade hüsn-ü zan eden Nur talebelerinin belki yüz defa hat ırlar ını kırıp 
cerh etmi şim. “Ben mal sahibi de ğilim. Kur’ân’ ın mücevherat dükkân ının 
bir bîçare dellâl ıyım” dediğimi hem yak ın dostlar ım, hem karde şlerimin tas-
dikleriyle ve emârelerini görmeleriyle ben, de ğil dünyevî makamat ı ve şan 
u şerefi şahs ıma kazand ırmak, belki mânevî büyük makamat faraza bana 
verilse de, fakat hizmetteki ihlâs ıma nefsimin hissesi kar ışmak ihtimaline 
binâen korkarak o makamat ı da hizmetime feda etmeye karar verdi ğim ve 
1 (Hâşiye) Şimdi on yedi ay oldu. Ayn ı hâl devam eder.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  557
fiilen de öylece hareket etti ğim hâlde, mahkeme-i âlinizde güya en büyük 
bir siyasî mesele gibi, bana kar şı baz ı kardeşlerimin Nur’dan istifadelerine 
mânevî bir şükran olarak ben kabul etmedi ğim hâlde, pederinden çok faz-
la hürmet etmesini medar- ı suâl ve cevap yapt ınız. Bir k ısm ını inkâra sevk 
ettiniz ve bize hayretle dinlettirdiniz. Acaba kendi raz ı olmad ığı ve kendini 
lây ık bulmad ığı hâlde ba şkalar ının onu medhetmeleriyle o bîçareye bir suç 
tevehhüm edilebilir mi?
Hâmisen Hâmisen
Kat’îyen size beyan ediyorum ki; hiçbir cemiyetçilik ve cemiyetlerle ve 
siyasî cereyanlarla hiçbir alâkas ı olmayan Nur talebelerini, cemiyetçilik ve 
siyasetçilikle itham etmek, do ğrudan do ğruya k ırk seneden beri İslâmiyet 
ve iman aleyhinde çal ışan gizli bir z ınd ıka komitesi ve bu vatanda anar şili-
ği yetiştiren bir nevi bol şevizm nam ına bilerek veya bilmeyerek bizimle bir 
mücadeledir ki, üç mahkeme cemiyetçilik cihetinde bütün Nurcular ın ve Nur 
Risaleleri’nin beraatlar ına karar vermi şler. Yaln ız Eskişehir Mahkemesi, te-
settür-ü nisâ hakk ında bir küçük risalenin birtek meselesini, belki bu gelen 
cümleyi, “Mesmuât ıma göre, merkez-i hükûmette bir kundura boyac ısı, çarşı 
içinde bir büyük adam ın yar ım ç ıplak kar ısına sark ıntılık edip o acîb edepsiz-
liği yapmas ı tesettür aleyhinde olan ın hayâs ız yüzüne şamar vuruyor” diye 
eskiden yaz ılm ış cümle sebebiyle bir sene bana ve yüz yirmi adamdan on 
beş arkadaşıma alt ışar ay ceza verdiler. Demek, şimdi Risale-i Nur’u ve şâ-
kirtlerini itham etmek, o üç mahkemeyi mahkûm etmek ve itham ve ihânet etmek demektir.
Sâdisen Sâdisen
Risale-i Nur ile mübâreze edilmez. Onu gören bütün ulemâ-y ı İslâm, Ku-
r’ân’ ın gayet hakikatli bir tefsiri, yani hakikatlerinin kuvvetli hüccetleri ve bu 
asırda bir mucize-i mâneviyesi ve şimalden gelen tehlikelere kar şı bu millet 
ve bu vatan ın bir kuvvetli seddi oldu ğunu tasdik ettiklerinden, mahkemeniz 
bunun talebelerini bundan ürkütmek de ğil, belki hukuk-u âmme noktas ında 
tergîb etmek bir vazifeniz biliyoruz ve onu sizden bekliyoruz. Millete, vatana, âsâyişe muz ır dinsizlerin ve baz ı siyasî z ınd ıklar ın kitaplar ına ve mecmuala-
rına hürriyet-i ilmiye serbestiyetiyle ili şilmediği hâlde, mâsum ve muhtaç bir 
gencin iman ını kurtarmak ve sû-i ahlâktan kurtulmak için Nur’a talebe olma-
sı, elbette de ğil bir suç, belki hükûmet ve maârif dairesinin te şvik ve takdir 
edeceği bir hâlettir.
558  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Son sözüm: Cenâb- ı Hak, hâkimleri adalet-i hakikiyeye muvaffak etsin, 
âmîn deyip,
2
ُóĻِāَّĭĤا َħْđِĬوَ ĵٰĤْĳَĩْĤا َħْđِĬ ، 1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè
3َīĻِĩَĤَאđْĤا رَبِّ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
dir.
f
Son Sözüm
Heyet-i Hâkime’ye beyan ediyorum ki:
Hem iddianâmeden, hem uzun tecridlerimden anlad ım ki, bu meselede 
en ziyade şahs ım nazara al ınıyor ve şahs ımı çürütmek maslahat görülmü ş. 
Güya şahsiyetimin idareye, âsâyi şe, vatana zarar ı var. Ve ben de din perdesi 
alt ında dünyevî maksatlar güdüyormu şum, bir nevi siyaset pe şinde koşuyor-
muşum.
Buna kar şı, size bunu kat’iyetle beyan ediyorum:
Bu evham yüzünden, benim şahsiyetimi çürütmek sûretinde Risale-i 
Nur’a ve bu vatana ve bu millete fedakâr ve k ıymettar olan şâkirtlerini 
incitmeyiniz. Yoksa bu vatana ve bu millete mânevî büyük bir zarar, belki bir tehlikeye vesile olur.
Bunu da size katiyen beyan ediyorum:
Şahs ıma tahkir ve ihânet ve çürütmek ve i şkence, ceza gibi ne gelse, 
Risale-i Nur’a ve şâkirtlerine benim yüzümden zarar gelmemek şart ıyla, 
şimdiki mesle ğim itibar ıyla kabule karar vermi şim. Bunda da âhiretim 
için bir sevap var. Ve nefs-i emmârenin şerrinden kurtulmama bir vesile-
dir diye, bir cihette a ğlarken memnun oluyorum. E ğer bu bîçare mâsum-
lar benimle beraber bu meselede hapse girmeseydiler, mahkemenizde pek şiddetli konu şacakt ım.
Siz de gördünüz ki; iddianâmeyi yazan, bin dereden su toplamak gi-
bi, yirmi otuz senelik hayat ımda, mahrem ve gayr-i mahrem bütün kitap ve
mektuplar ımdan, cerbezesiyle ve k ısmen yanl ış mana vermesiyle, güya 
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 “O ne güzel mevlâ, ne güzel yard ımc ıdır!” ( Enfâl sûresi, 8/40).
3 “Bütün hamdler, övgüler âlemlerin Rabbi Allah’ad ır.” (Fâtiha sûresi, 1/2)
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  559
umum onlar bu sene yaz ılm ış, hiç mahkemeleri görmemi ş, af kanunlar ına ve 
mürûr-u zamana u ğramam ış gibi, onunla benim şahsiyetimi çürütmek istiyor. 
Ben kendim, şahs ımın çürük oldu ğunu yüz defa söyledi ğim ve aleyhimde 
olanlar, her vesile ile yine şahs ımı çürüttükleri hâlde; ehl-i siyaseti evham-
land ıracak derecede teveccüh-ü âmmeye kar şı fayda vermedi ğinin sebebi, 
iman ın kuvvetlenmesi için bu zamanda ve bu zeminde gayet şiddetli bir 
ihtiyac- ı kat’î ile ders-i dinde baz ı şah ıslar lâz ımd ır ki; hakikati hiçbir şeye 
feda etmesin, hiçbir şeye âlet etmesin, nefsine hiçbir hisse vermesin; tâ 
ki, imana dair dersinden istifade edilsin, kanaat-i kat’iye gelsin.
Evet hiçbir zaman, bu zeminde bu zaman kadar böyle bir ihtiyac- ı şedid 
olmam ış gibidir. Çünkü tehlike hariçten şiddetle gelmi ş. Şahs ımın bu ihtiya-
ca karşı gelmediğini itiraf edip ilân etti ğim hâlde, yine şahs ımın meziyetin-
den değil, belki şiddet-i ihtiyaçtan ve zâhiren ba şkalar çok görünmemesinden 
şahs ımı o ihtiyaca bir çare zannediyorlar. Hâlbuki ben de çoktan beri buna 
taaccüp ve hayretle bak ıyordum. Ve hiçbir cihetle lây ık olmad ığım hâlde, 
dehşetli kusurlar ımla beraber bu teveccüh-ü âmmenin hikmetini şimdi bil-
dim. Hikmeti de şudur:
Risale-i Nur’un hakikati ve şâkirtlerinin şahs- ı mânevîsi, bu zaman ve bu 
zeminde o şiddetli ihtiyac ın yüzünü kendine çevirmi ş. Benim şahs ımı –hizmet 
itibar ıyla binden bir hissesi ancak bulundu ğu hâlde– o harika hakikatin ve 
o hâlis, muhlis şahsiyetin bir mümessili zannedip o teveccühü gösteriyorlar. 
Gerçi bu teveccüh, hem bana zarar, hem a ğır geliyor.. hem de hakk ım ol-
mad ığı hâlde hakikat-i nuriyenin ve şahsiyet-i mâneviyesinin hesab ına sü-
kût edip o mânevî zararlara raz ı oluyorum. Hattâ İmam Ali (radiyallâhu anh)  ve 
Gavs- ı Âzam (kuddise sirruh)  gibi baz ı evliyan ın ilham- ı ilâhî ile bu zaman ımız-
da Kur’ân- ı Hakîm’in mucize-i mâneviyesinin bir aynas ı olan Risale-i Nur’un 
hakikatine ve hâlis talebelerinin şahs- ı mânevîsine i şaret-i gaybiye ile haber 
verdikleri içinde benim ehemmiyetsiz şahs ımı o hakikate hizmetim cihetiyle 
nazara alm ışlar. Ben hata etmi şim ki, onlar ın şahs ıma ait bir parçac ık iltifatla-
rını baz ı yerde te’vil edip Risale-i Nur’a çevirmemi şim. Bu hatam ın sebebi de 
zaafiyetim ve yard ımc ılar ımı ürkütecek esbâb ın çoğalt ılmamas ı ve sözlerime 
itimad ı kazanmak için zâhiren şahs ıma bir k ısm ını kabul etmi ştim.
Size ihtar ediyorum! Fâni ve kabir kap ısındaki çürük şahs ımı çürütme-
ye ihtiyaç yok ve bu kadar ehemmiyet vermeye de lüzum yok. Fakat Ri-sale-i Nur’a mübâreze edemezsiniz ve etmeyiniz. Onu ma ğlûp edemezsiniz.
Mübârezede millet ve vatana büyük zarar edersiniz. Fakat şâkirtlerini 
560  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
dağıtamazs ınız. Çünkü hakikat-i Kur’âniye’nin muhafazas ı yolunda k ırk-elli 
milyon şehid veren bu vatandaki geçmi ş ecdatlar ımızın ahfadlar ına bu zaman-
da hakikat-i Kur’âniye’nin muhafazas ı ve Âlem-i İslâm’ ın nazar ında eskisi gibi 
dindarâne kahramanl ıklar ı terk ettirilmeyecek. Zâhiren çekilseler de, o hâlis 
şâkirtler, ruh u can ıyla o hakikate ba ğlıdırlar. Ve o hakikatin bir aynas ı olan 
Risale-i Nur’u terk edip, o terk ile vatan ve millet ve âsâyi şe zarar vermeye-
ceklerdir.
Son sözüm:
1ِħĻِčَđْĤا ْشِóَđْĤا رَبُّ َĳُİوَ ُÛْĥَכَّĳَÜ ِįْĻَĥَĐ َۘĳُİ َّźإِ َįٰĤإِ Ưź ُّٰ۬ųا َĹِ×ْùَè ْģُĝَĘ ْاĳَّĤَĳَÜ ِنْÍَĘ
f
Bütün Vekâletlere, Diyanet Dairesine, Temyiz 
Riyâsetine Gönderilen Bir İstidad ır
(Haşirdeki mahkeme-i kübrâya bir arzuhâldir. Ve dergâh- ı ilâhîye bir 
şekvâd ır. Ve bu zamanda mahkeme-i temyiz ve istikbaldeki nesl-i âti ve 
dârülfünunlar ın münevver muallim ve talebeleri dahi dinlesinler.)
İşte bu yirmi üç senede yüzer i şkenceli musibetlerden on tanesini, Adil-i 
Hâkim-i Zülcelâl’in dergâh- ı adaletine mü ştekiyâne takdim ediyorum.
Birincisi Birincisi
Ben kusurlar ımla beraber bu milletin saadetine ve iman ının kur-
tulmas ına hayat ımı vakfettim. Ve milyonlarla kahraman ba şlar ın feda 
olduklar ı bir hakikate, yani Kur’ân hakikatine benim ba şım dahi feda 
olsun diye bütün kuvvetimle Risale-i Nur’la çal ıştım. Bütün zâlimâne tâ-
ziplere kar şı tevfik-i ilâhî ile dayand ım. Geri çekilmedim.
Ezcümle, bu Afyon hapsimde ve mahkememde ba şıma gelen çok gadda-
râne muamelelerden birisi: Üç defa –ve her defas ında iki saate yak ın– aleyhi-
mizde garazkârâne ve müfteriyâne ithamnâmelerini bana ve adaletten teselli bekleyen mâsum Nur talebelerine cebren dinlettirdikleri hâlde, çok rica ettim, “Beş-on dakika bana müsaade ediniz ki, hukukumuzu müdafaa edeyim.” 
Bir-iki dakikadan fazla izin vermediler…
1 “(Ey Rasûlüm! Sen böyle onlar ın üzerine titrerken) onlar halâ senden ve yolundan yüz çevirecek olur-
larsa de ki: Bana (yard ımc ı ve destekçi olarak) Allah kâfidir. O’ndan ba şka hiçbir ilâh yoktur. Ben O’na 
dayand ım, O’na güvendim ve O, (bütün kâinat ın, bütün varl ıklar ın idare merkezi olan) Büyük Ar ş’ın 
Rabbi, (bütün kâinat ın mutlak Sultan ı, bütün varl ıklar ın yegâne s ığınağı, besleyip ya şatan ı, koruyup 
gözetenidir).” (Tevbe sûresi, 9/129)
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  561
Ben yirmi ay tecrid-i mutlakta durduruldu ğum hâlde, yaln ız üç-dört saat 
bir-iki arkada şıma izin verildi. Müdafaât ımın yaz ısında az bir parça yard ımlar ı 
oldu. Sonra onlar da men edildi. Pek gaddarâne muameleler içinde ceza-land ırdılar. Müddeînin bin dereden su toplamak nev’inden ve yanl ış mana 
vermekle ve iftiralar ve yalan isnadlarla garazkârâne ve on be ş sayfas ında 
seksen bir hatas ını isbat ettiğim aleyhimizdeki ithamnâmelerini dinlemeye bizi 
mecbur ettiler. Beni konu şturmad ılar. Eğer konuştursalard ı, diyecektim:
Hem dininizi inkâr, hem ecdad ınızı dalâletle tahkir eden ve Peygamberi-
nizi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ve Kur’ân’ ınızın kanunlar ını reddedip kabul etmeyen 
yahudi ve nasrani ve mecusilere, hususan şimdi bolşevizm perdesi alt ındaki 
anarşist ve mürted ve münaf ıklara1(Hâşiye) hürriyet-i vicdan, hürriyet-i fikir ba-
hanesiyle ili şmediğiniz hâlde.. ve İngiliz gibi H ıristiyanl ık’ta mutaass ıp, cebbar 
bir hükûmetin daire-i mülkünde ve hâkimiyetinde, milyonlarla müslümanlar her vakit Kur’ân dersiyle İngiliz’in bütün bât ıl akîdelerini ve küfrî düsturlar ını 
reddettikleri hâlde, onlara mahkemeleriyle ili şmediği.. ve her hükûmette bu-
lunan muhalifler alenen fikirlerinin ne şrinde, o hükûmetlerin mahkemeleri 
ilişmediği hâlde, benim k ırk senelik hayat ımı ve yüz otuz kitab ımı ve en mah-
rem risale ve mektuplar ımı; hem Isparta hükûmeti, hem Denizli Mahkemesi, 
hem Ankara Ceza Mahkemesi, hem Diyanet Riyâseti, hem iki defa –belki üç defa– Mahkeme-i Temyiz tam tetkik ettikleri ve onlar ın ellerinde iki-üç sene 
Risale-i Nur’un mahrem ve gayr-i mahrem bütün nüshalar ı kald ığı.. ve bir 
küçük cezay ı icap edecek birtek maddeyi göstermedikleri.. hem bu derece 
zafiyetim ve mazlumiyetim ve ma ğlûbiyetim ve a ğır şerâitle beraber iki yüz 
bin hakikî ve fedakâr şâkirtlere vatan ve millet ve âsâyi ş menfaatinde en kuv-
vetli ve sa ğlam ve hakikatli bir rehber olarak kendini gösteren Risale-i Nur’un 
elinizdeki mecmualar ı ve dört yüz sayfa müdafaât ımız mâsumiyetimizi isbat 
ettikleri hâlde; hangi kanunla, hangi vicdanla, hangi maslahatla, hangi suçla bizi ağır ceza ve pek a ğır ihânetler ve tecritlerle mahkûm ediyorsunuz? Elbette 
mahkeme-i kübrâ-y ı haşirde sizden sorulacak.
1 (Hâşiye) Yâ Üstad! De ğil yirmi milyon, üç yüz elli milyon insanlar ın maddî ve mânevî huku-
kunu, Kur’ân’ ın nuruyla “lillâh” için müdafaa etmi şsin, “Lillâh” için oldu ğuna delil, Cenâb- ı 
Hak seni Kur’ân’ ın hizmetinde muvaffak eyledi. Musa (aleyhisselâm) , Fir’avun’un zulmün-
den necat buldu ğu gibi; Resûl-i Ekrem de  (aleyhissalâtü vesselâm)  münaf ıklar ın lâşelerini görüp, 
hususan münaf ıklar ın reisini, mübarek kendi eliyle geberterek cehenneme gönderdi ği gibi; 
Risale-i Nur da, Eski şehir’de “Risale-i Münâcât”; Denizli’de “Meyve Risalesi ve Hücceti”; 
Afyon’da bu arzuhal ile, z ınd ıkan ın küfr-ü mutlak ının ve şakîlerin canlar ını cehenneme gön-
derdi. Prensiplerini, rejimlerini y ırtarak dünyan ın her köşesinde inti şar etti. Elhamdülillâh..
Küçük Ali
562  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İkincisiİkincisi
Beni cezaland ırmaya gösterdikleri bir sebep; benim tesettür1, irsiyet2, zik-
rullah3, taaddüd-ü zevcât4 hakk ında Kur’ân’ ın gayet sarih âyetlerine, mede-
niyetin itirazlar ına karşı onlar ı susturacak tefsirimdir.
On beş sene evvel Eski şehir Mahkemesi’ne ve Ankara’ya Mahkeme-i 
Temyiz’e ve tashihe yazd ığım ve aleyhimdeki kararnâmede yazd ıklar ı bu ge-
len f ıkray ı, hem ha şirde mahkeme-i kübrâya bir şekvâ.. hem istikbalde mü-
nevver ehl-i maârif heyetine bir ikaz.. hem iki defa beraatimizde insaf ve ada-letle feryad ımızı dinleyen Mahkeme-i Temyiz’e, el-Hüccetü’z-Zehra ile bera-
ber bir nevi lâyiha-y ı temyiz.. hem beni konu şturmayan ve seksen hatas ını 
isbat ettiğimiz garazkârâne ithamnâme ile beni iki sene a ğırceza ve tecrid-i 
mutlak ve iki sene ba şka yere nefiy ve göz nezareti hapsiyle mahkûm eden 
heyete, aynen o f ıkray ı tekrar ediyorum:
İşte, ben de adliyenin mahkemesine derim ki:
Bin üç yüz elli senede ve her as ırda üç yüz elli milyon müslümanla-
rın hayat- ı içtimaiyesinde kudsî ve hakikî bir düstur-u ilâhîyi, üç yüz elli 
bin tefsirin tasdiklerine ve ittifaklar ına istinaden.. ve bin üç yüz senede 
geçmiş ecdad ımızın itikatlar ına iktidâen tefsir eden bir adam ı mahkûm 
eden haks ız bir karar ı, elbette rûy-u zeminde adalet varsa, o karar ı red 
ve bu hükmü nakzedecektir diye ba ğırıyorum. Bu asr ın sağır kulaklar ı 
dahi işitsin!
Acaba bu zaman ın baz ı ilcaât ının iktizas ıyla muvakkaten kabul edilen bir 
kısım ecnebî kanunlar ını fikren ve ilmen kabul etmeyen ve siyaseti b ırakan ve 
hayat- ı içtimaiyeden çekilen bir adam ı, o âyât ın tefsirleriyle suçlu yapmakla, 
İslâmiyet’i inkâr ve dindar ve kahraman bir milyar ecdad ımıza ihânet ve mil-
yonlarla tefsirleri itham ç ıkmaz m ı?
Üçüncüsü Üçüncüsü
Mahkûmiyetime gösterdikleri bir sebep, emniyeti ihlâl ve âsâyi şi boz-
makt ır. Pek uzak bir ihtimal ve yüzde –belki binde– bir imkânla, hattâ uzak 
1 Bkz.: Nûr sûresi, 24/31, 60; Ahzâb sûresi, 33/55, 59.
2 Bkz.: Nisâ sûresi, 4/11, 176.
3 Bkz.: Bakara sûresi, 2/152; Âl-i İmran sûresi, 3/41; A’râf sûresi, 7/205; Enfâl sûresi, 8/2; Ra’d sûresi, 
13/28; Kehf sûresi, 18/24; Hac sûresi, 22/35, 40; Nûr sûresi, 24/36, 37; …
4 Bkz.: Nisâ sûresi, 4/3.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  563
imkânat ı vukuat yerinde koyup baz ı mahrem risale ve hususî mektuplardan 
Risale-i Nur’un yüz bin kelime ve cümlelerinden k ırk elli kelimesine yanl ış 
mana vererek bir senet gösterip bizi itham ve cezaland ırmak istiyorlar. Ben 
de bu otuz-k ırk senelik hayat ımı bilenleri ve Nur’un binler has şâkirtlerini 
işhad ederek derim:
İstanbul’u i şgal eden İngilizler’in ba şkumandan ı, İslâm içinde ihtilâf at ıp, 
hattâ Şeyhülislâm ve bir k ısım hocalar ı kand ırıp birbiri aleyhine sevk ederek 
itilâfç ı, ittihatç ı fırkalar ını birbiriyle u ğraştırmas ıyla Yunan’ ın galebesine ve ha-
rekât- ı milliyenin ma ğlûbiyetine zemin haz ırlad ığı bir s ırada, İngiliz ve Yunan 
aleyhinde Hutuvât- ı Sitte eserimi E şref Edib’in gayretiyle tab ve ne şretmekle 
o kumandan ın dehşetli plân ını kıran.. ve onun idam tehdidine kar şı geri çe-
kilmeyen.. ve Ankara reisleri o hizmeti için onu ça ğırdıklar ı hâlde Ankara’ya 
kaçmayan.. ve esarette Rus’un ba şkumandan ının idam karar ına ehemmiyet 
vermeyen.. ve 31 Mart Hâdisesi’nde sekiz taburu bir nutukla itaate getiren.. ve Divan- ı Harb-i Örfî’de mahkemedeki pa şalar ın “Sen de mürtecisin, şeriat 
istemişsin?” diye suâllerine kar şı, idama be ş para k ıymet vermeyip, cevaben 
“Eğer meşrûtiyet bir f ırkan ın istibdad ından ibaret ise bütün cin ve ins 
şahit olsun ki, ben mürteciyim ve şeriat ın birtek meselesine ruhumu fe-
da etmeye haz ırım!” diyen.. ve o büyük zâbitleri hayretle takdire sevk edip, 
idam ını beklerken beraatine karar verdikleri ve tahliye olup dönerken, onlara 
teşekkür etmeyerek “Zâlimler için ya şasın cehennem!”  diye yolda ba ğıran.. 
ve Ankara’da divan- ı riyâsette –Afyon kararnâmesinin yazd ığı gibi– Mustafa 
Kemal, hiddetle ona dedi: “Biz seni buraya ça ğırdık ki, bize yüksek fikirler 
beyan edesin. Sen geldin, namaza dair şeyler yazd ın, içimize ihtilâf verdin.” 
Ona karşı, “İmandan sonra en yüksek namazd ır. Namaz k ılmayan hâindir. 
Hâinin hükmü merduttur!”  diye k ırk elli meb’usun huzurunda söyleyen ve 
o dehşetli kumandan ona bir nevi tarziye verip hiddetini geri ald ıran.. ve alt ı 
vilâyet zab ıtas ınca ve hükûmetçe âsâyi şin ihlâline dair birtek maddesi kayde-
dilmeyen.. ve yüz binlerle Nur şâkirtlerinin hiçbir vukuat ı görünmeyen.. yaln ız 
bir küçük talebenin, hakl ı bir müdafaada küçük bir vukuat ından başka hiçbir 
şâkirdinden bir cinâyet i şitilmeyen.. ve hangi hapse girmi şse o mahpuslar ı 
ıslah eden.. ve Risale-i Nur’dan yüz binler nüsha memlekette inti şar etmekle 
beraber, menfaatten ba şka hiçbir zarar ı olmad ıklar ını, yirmi üç senelik haya-
tının ve üç hükûmet ve mahkemelerin beraatlar vermelerinin ve Nur’un k ıy-
metini bilen yüz bin şâkirtlerinin kavlen ve fiilen tasdiklerinin şehadetiyle isbat 
eden.. ve münzevî, mücerret, garip, ihtiyar, fakir ve kendini kabir kap ısında 
gören.. ve bütün kuvvet ve kanaatiyle fâni şeyleri b ırak ıp, eski kusurat ına bir 
564  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
keffâret ve hayat- ı bâkiyesine bir medar arayan.. ve dünyan ın rütbelerine hiç 
ehemmiyet vermeyen.. ve şiddet-i şefkatinden mâsumlara, ihtiyarlara zarar 
gelmemek için kendisine zulüm ve tâzip edenlere beddua etmeyen bir adam hakk ında “Bu ihtiyar münzevî, âsâyi şi bozar.. emniyeti ihlâl eder.. ve mak-
sad ı dünya entrikalar ıdır.. ve muhabereleri dünya içindir; öyleyse suçludur!” 
diyenler ve onu pek a ğır şerâit alt ında mahkûm edenler, elbette yerden gö ğe 
kadar suçludurlar, mahkeme-i kübrâda hesab ını verecekler!
Acaba bir nutukla isyan eden sekiz taburu itaate getiren.. ve k ırk sene ev-
vel bir makalesiyle binler adam ı kendine taraftar yapan.. ve mezkûr üç deh-
şetli kumandanlara kar şı korkmayan ve dalkavukluk yapmayan.. ve mahke-
melerde, “
Başımdaki saçlar ım adedince ba şlar ım bulunsa ve her gün biri 
kesilse, z ınd ıkaya ve dalâlete teslim-i silâh edip vatan ve millet ve İslâmi-
yet’e h ıyanet etmem! Hakikat-i Kur’âna feda olan bu ba şımı zâlimlere e ğ-
mem!”  diyen.. ve Emirda ğ’da beş-on âhiret karde şi ve üç-dört hizmetçilerden 
başka kimse ile alâkadar olmayan bir adam hakk ında, ithamnâmede, “Bu 
Said, Emirda ğ’da gizli çal ışmış, âsâyişe zarar vermek fikriyle orada bir k ısım 
halklar ı zehirlemi ş. Yirmi adam da etrafta onu medhedip hususî mektuplar 
yazd ıklar ı gösteriyor ki, o adam ink ılâp ve hükûmet aleyhinde gizli bir siyaset 
çeviriyor” diyerek emsâlsiz bir adâvet ve ihânetlerle iki sene hapse sokmak ve hapiste tecrid-i mutlakla ve mahkemede konu şturmamakla tâzip edenler, ne 
derece haktan ve adaletten ve insaftan uzak dü ştüklerini vicdanlar ına havale 
ediyorum.
Hiç mümkün müdür ki; böyle haddinden yüz derece ziyade teveccüh-ü 
âmmeye mazhar.. ve bir nutukla binler adam ı itaate getiren.. ve bir maka-
leyle binlerle insan ı İttihad- ı Muhammediye Cemiyeti’ne iltihak ettiren.. ve 
Ayasofya Camii’nde elli bin adama takdirle nutkunu dinlettiren bir adam, üç sene Emirda ğ’da çal ışsın, yaln ız beş-on adam ı kand ırsın ve âhiret i şini b ırak ıp 
siyaset entrikalar ıyla uğraşsın, yak ın olduğu kabrine nurlar yerine lüzumsuz 
zulmetler doldursun... Hiç kabil midir? Elbette şeytan dahi bunu kimseye ka-
bul ettiremez!
Dördüncüsü Dördüncüsü
Şapka giymedi ğimi mahkûmiyetime ehemmiyetli bir sebep göstermele-
ridir. Beni konu şturmad ılar. Yoksa beni cezaland ırmaya çal ışanlara diyecek-
tim ki:
Üç ay Kastamonu’da polisler ve komiser karakolunda misafir kald ım. 
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  565
Hiçbir vakit bana demediler: “ Şapkay ı başına koy.” Ve üç mahkemede şap-
kay ı başıma koymad ığım ve başımı mahkemede açmad ığım hâlde bana ili ş-
medikleri.. ve yirmi üç sene baz ı dinsiz zâlimlerin o bahaneyle bana gayr-i 
resmî çok s ıkıntılı ve ağır bir nevi ceza çektirdikleri.. ve çocuklar ve kad ınlar ve 
ekseri köylüler ve dairelerde memurlar ve bere giyenler şapka giymeye mec-
bur olmad ıklar ı.. ve hiçbir maddî maslahat, giymesinde bulunmad ığı hâlde; 
benim gibi bir münzevî, bütün müçtehitlerin ve umum şeyhülislâmlar ın yasak 
ettikleri bir serpu şu giymedi ğim bahanesiyle ve uydurmalar ilâvesiyle yirmi 
sene cezas ını çektiğim ve libasa ait manas ız bir âdetle tekrar beni cezaland ır-
maya çal ışan ve çar şıda, Ramazan’da, gündüzde rak ı içip namaz k ılmayan-
lar ı hürriyet-i şahsiye var diye kendine k ıyas edip ili şmediği hâlde; bu derece 
şiddet ve tekrarla ve ısrarla beni k ıyafetim için suçland ırmaya çal ışan, elbette 
ölümün idam- ı ebedîsini ve kabrin dâimî haps-i münferidini gördükten sonra, 
mahkeme-i kübrâda ondan bu hatas ı sorulacak.
Beşincisi Beşincisi
Otuz üç âyât- ı Kur’âniye’nin tahsinkârâne i şaretine mazhariyeti ve İmam 
Ali (kerramallahu vecheh)  ve Gavs- ı Âzam (kuddise sirruh)  gibi evliyan ın takdirlerine 
ve yüz bin ehl-i iman ın tasdiklerini ve yirmi senede millete, vatana zarars ız 
pek çok menfaatli bir mertebeyi kazand ıran Risale-i Nur’u, sinek kanad ı gibi 
bahanelerle baz ı riselelerinin müsâderesine, hattâ dört yüz sayfa ve yüz bin 
adam ın imanlar ını kurtaran ve kuvvetlendiren Zülfikar –Mucizât- ı Ahmedi-
ye– Mecmuas ını, eskiden yaz ılm ış ve mürûr-u zaman ve af kanunlar ı görmüş 
iki âyetin tam hakl ı tefsirine dair iki sayfay ı bahane ederek, o pek çok men-
faatli ve k ıymettar mecmuan ın müsâderesine sebep olduklar ı gibi, şimdi de 
Nur’un k ıymettar risalelerini, herbirisinde bin kelime içinde bir-iki kelimeye 
yanl ış mana vermekle, o bin menfaatli risalenin müsâderesine çal ışıldığını, bu 
üçüncü iddianâmeyi i şiten ve ne şrettiğimiz kararnâmeyi gören tasdik eder.
Biz dahi 2ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè ، 1نَ﴾ĳُđِäرَا ِįْĻَĤإِ َّאĬوَإِ ِِّٰų َّאĬ﴿إِ ٍÙَ×ĻِāُĨ ِّģِכُĤ deriz.
Altıncısı Alt ınc ısı
Nur’un şâkirtlerinden baz ılar ının Nur’lardan fevkalâde iman hüccetlerini 
ve sars ılmaz, aynelyakîn ulûm-u imaniyeyi görüp istifade ettiklerinden, bu 
1 Her musibet kar şısında deriz ki: “Biz, Allah’a aidiz (O’nun mahlûku, O’nun kullar ı, O’nun mülküyüz; 
O, mülkünde diledi ği gibi tasarruf eder) ve zaten O’na dönmekteyiz.” (Bakara sûresi, 2/156)
2 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
566  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bîçare tercüman ına bir nevi te şvik ve tebrik ve takdir ve te şekkür nev’inde 
ziyade hüsn-ü zanla müfritâne methetmeleriyle beni suçlu gösterene derim:
Ben âciz, zay ıf, gurbette, menfî, yar ım ümmî, aleyhimde propaganda ile 
halk ı benden ürkütmek hâleti içinde Kur’ân’ ın ilâçlar ından ve imanî ve kudsî 
hakikatlerinden dertlerime tam derman olarak kendime buldu ğum zaman, bu 
millete ve bu vatan evlâtlar ına dahi tam bir ilâç olaca ğına kanaat getirdi ğim 
için, o k ıymettar hakikatleri kaleme ald ım. Hatt ım pek noksan olmas ından 
yard ımc ılara pek çok muhtaç iken, inâyet-i ilâhiye bana sad ık, has, metin 
yard ımc ılar ı verdi.
Elbette ben onlar ın hüsn-ü zanlar ını ve samimâne medihlerini bütün bü-
tün reddetmek ve hat ırlar ını tekdirle k ırmak, o hazine-i Kur’âniye’den al ı-
nan Nur’lara bir ihânet ve adâvet hükmüne geçer. Ve o elmas kalemli ve kahraman kalbli muâvinleri kaç ıracak diye onlar ın âdi, müflis şahs ıma karşı 
medh ü senâlar ını, as ıl mal sahibi ve bir mânevî mucize-i Kur’âniye olan Risa-
le-i Nur’a ve has şâkirtlerinin şahsiyet-i mâneviyesine çeviriyordum. “Benim 
haddimden yüz derece ziyade hisse veriyorsunuz” diye bir cihette hat ırlar ın
ı 
kırıyordum. Acaba hiçbir kanun, müstenkif ve raz ı olmayan bir adam ı, baş-
kalar ının onu methetmesiyle suçlu yapar m ı ki; kanun nam ına hareket eden 
resmî memur beni suçlu yap ıyor?
Hem neşrettiğimiz –aleyhimizde yaz ılan– kararnâmenin elli dördüncü 
sayfas ında, “Âhirzaman ın o büyük şahs ı, neslen Âl-i Beyt’ten olacak. Biz Nur 
şâkirtleri, ancak mânevî Âl-i Beyt’ten say ılabiliriz. Hem Nur’un mesle ğinde 
hiçbir cihette benlik, şahsiyet ve şahsî makamlar ı arzu etmek, şan ve şeref 
kazanmak olmaz. Nur’daki ihlâs ı bozmamak için, uhrevî makamat dahi bana 
verilse, b ırakmaya kendimi mecbur bilirim.” denmektedir diye kararnâmede 
yazd ıklar ı.. ve yine kararnâmede yirmi ikinci ve üçüncü sayfas ını “Kusurunu 
bilmek, fakr ve aczini anlamak, tezellül ile dergâh- ı ilâhîye iltica etmek ki; o 
şahsiyetle kendimi herkesten ziyade bîçare, âciz, kusurlu görüyorum. O hâl-
de bütün halk, beni medh ü senâ etse beni inand ıramazlar ki iyiyim, sahib-i 
kemâlim. Sizi bütün bütün kaç ırmamak için üçüncü, hakikî şahsiyetimin gizli, 
çok fenal ıklar ını ve sû-i hâllerini söylemeyece ğim. Cenâb- ı Hak inâyetiyle –en 
ednâ bir nefer gibi– bu şahs ımı esrar- ı Kur’âniye’de istihdam ediyor. Yüz bin 
şükür olsun. Nefis cümleden ednâ, vazife cümleden âlâ!..” f ıkras ını, kararnâ-
me yazd ığı hâlde, beni ba şka zâtlar ın methiyle ve Risale-i Nur manas ıyla bü-
yük bir hidayet edici vasf ını vermekle beni suçlu yapanlar, elbette bu hatan ın 
cezas ını dehşetli çekmeye müstehak olurlar.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  567
Yedincisi Yedincisi
Biz ve umum Nur Risaleleri, Denizli ve Ankara A ğırcezalar ı’nın ve temyiz 
mahkemelerinin ittifak ıyla beraat etti ğimiz.. ve umum risale ve mektuplar ımızı 
bize iade ettikleri.. ve “Temyizin bozma karar ında, Denizli beraatinde –faraza 
bir hata dahi olsa– o beraat ve hüküm, kat’iyet kesbetmi ş; daha tekrar muha-
keme edilmez.” dedikleri hâlde; ben Emirda ğ’da üç sene münzevî ve iki-üç 
terzi ç ırağı nöbetle bana hizmet ve pek nadir olarak be ş-on dakika baz ı dindar 
zâtlardan ba şka zaruret olmadan konu şmayan.. ve tek bir yerde Nur’lara te ş-
vik için haftada birtek mektuptan ba şka göndermeyen.. ve kendi müftü kar-
deşine üç senede üç mektuptan ba şka yazmayan.. ve yirmi-otuz seneden beri 
devam eden telifini b ırakan.. yaln ız bütün ehl-i Kur’ân ve imana menfaatli 
yirmi sayfal ık iki nükteden –biri Kur’ân’daki tekrarlar ın hikmetini, di ğeri me-
lekler hakk ında baz ı meseleler– ba şka hiçbir risale daha telif etmeyen.. yaln ız 
mahkemelerin iade ettikleri risalelerin büyük mecmualar yap ılmas ına ve eski 
harfle tab’ edilen Âyetü’l-Kübrâ’n ın beş yüz nüshas ı mahkeme taraf ından bi-
ze teslim edildi ğinden ve teksir makinesi resmen yasak olmad ığından, Âlem-i 
İslâm’ ın istifadesi fikriyle karde şlerime ne şir için teksirine izin vererek onlar ın 
tashihleriyle me şgul olan.. ve katiyen hiçbir siyasetle alâkadar olmayan.. ve 
memleketine gitmek için resmen izin verildi ği hâlde –bütün menfîlere muhalif 
olarak– dünyaya ve siyasete kar ışmamak için s ıkıntılı bir gurbeti kabul edip 
memleketine gitmeyen bir adam hakk ında, bu üçüncü ithamnâmedeki as ılsız 
isnadlar ve yalan bahisler ve yanl ış manalarla o adam ı suçlu yapmaya çal ı-
şanda –şimdilik söylemeyece ğim– dehşetli iki mana hükmetti ğini, bu yirmi 
ayda bana kar şı muamelesi isbat ediyor. Ben de derim: Kabir ve Sakar ye-
ter; mahkeme-i kübrâya havale ediyorum!..
Sekizincisi Sekizincisi
Beşinci Şuâ, iki sene Denizli ve Ankara Mahkemeleri’nin ellerinde kal ıp 
sonra bize iade ettiklerinden, Denizli Mahkemesi’nde beraatimizi netice veren müdafaât ımla beraber Siracü’n-Nur ismindeki büyük mecmuan ın âhirinde 
yaz ılm ış. Gerçi evvelce mahrem tutuyorduk; fakat madem mahkemeler onu 
teşhir edip beraatle bize iade ettiler. Demek bir zarar ı yoktur diye teksirine izin 
verdim. Ve o Be şinci Şuâ’n ın asl ı, otuz-k ırk sene evvel yaz ılm ış müteşâbih 
hadislerdir. Fakat ümmette eskiden beri inti şar eden bir k ısm ına gerçi baz ı 
ehl-i hadis, bir zaafiyet isnad etmi şler. Fakat zâhirî manalar ı medâr- ı itiraz 
olmas ından, s ırf ehl-i iman ı şüphelerden kurtarmak için yaz ıldığı hâlde; bir 
zaman sonra onun harika te’villerinin bir k ısm ı gözlere göründü ğü için biz 
568  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
onu mahrem tuttuk, tâ yanl ış mana verilmesin. Sonra, müteaddit mahkeme-
ler onu tetkik edip te şhirine sebep olmakla beraber, bize iade ettikleri hâlde, 
şimdi beni tekrar onunla suçlu yapmak ne kadar adaletten, haktan, insaftan 
uzak oldu ğunu, bizi kanaat-i vicdaniye ile mahkûm edenlerin vicdanlar ına ve 
onlar ı dahi mahkeme-i kübrâya havale ederek, 1ُģĻَכِĳْĤا َħْđِĬوَ ُّٰųا َאĭُ×ْùَè deriz.
Dokuzuncusu Dokuzuncusu
Çok mühimdir. Fakat bizi mahkûm edenlerin, Risale-i Nur’u mütalâalar ı-
nın hat ırı için, onlar ı kızd ırmamak fikriyle yazmad ım.
Onuncusu Onuncusu
Kuvvetli ve ehemmiyetlidir. Fakat yine onlar ı küstürmemek niyetiyle şim-
dilik yazmad ım.2(Hâşiye)
f
1 “Allah bize yeter. O ne güzel vekildir!” (Âl-i İmran sûresi, 3/173)
2 (Hâşiye) Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  mucize-i kübrâ-y ı mirac ıyla cin ve inse ve melâike-
ye nübüvvetini gösterdi ği ve müşrikîne ve münaf ıklara karşı, erkân- ı îmaniyenin kutbu olan 
Zât- ı Zülcelâl’i, cenneti ve cehennemi bizzat gözüyle mü şahede edip, Muhammedü’l-Emîn 
ismiyle müsemma olan Zât- ı mübarekiyle, Cenab- ı Hakk’ ın varl ığını ve haşri ve Mahkeme-i 
Kübra’y ı bütün cin ve inse haber verdi ği gibi; Risale-i Nur da, “Ha şirdeki Mahkeme-i 
Kübra’ya Bir Arzuhâl” olan bu risale ile bu asr ın imanî, itikadî olan istinad noktalar ı sar-
sıldığından, şek ve şüpheye dü şen ehl-i îmana ve ehl-i vukuf ve ehl-i hâkimlere, Cenâb- ı 
Hakk’ ın varl ığını ve adâletini, Mahkeme-i Kübra’y ı ve haşri, âlem-i gayb ı, âlem-i şeha-
dete getirip; kat’iyen, aslâ şekk ve şüphe olmayacak derecede; dalâlete, küfr-ü mutlaka 
düşenlere cehennemi ve ehl-i îmana da cenneti, bu dünyada gözlere göstermi ştir. Bütün 
nev-i beşere îman- ı tahkikîyi hakkalyakîn isbat etmi ştir. Cenâb- ı Hak, Risale-i Nur Müellifi 
Üstad ımızdan ebediyen raz ı olsun, âmîn...
Küçük Ali
Bediüzzaman Said Nursî’nin Afyon Hapishane-
si’nde Tecrid-i Mutlakta İken Talebelerine 
Yazd ığı Mektuplardan Baz ı K ısımlar
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Sizi tâziye de ğil, belki tebrik ediyorum. Madem kader-i ilâhî bizi bu üçün-
cü Medrese-i Yusufiye’ye bir hikmet için sevketti.. ve bir k ısım r ızkımızı bize 
burada yedirecek ve r ızkımız bizi buraya ça ğırdı.. ve madem şimdiye kadar 
kat’î tecrübelerle 2ْħَכُĤ ٌóْĻَì َĳُİوَ ْئًאĻَü اĳُİَóَכْÜ أَنْ ĵٰۤùَĐوَ sırrına inâyet-i ilâhiye bizi 
mazhar etmi ş.. ve madem Medrese-i Yusufiye’deki yeni karde şlerimiz, her-
kesten ziyade Nur’lardaki teselliye muhtaçt ırlar ve adliyeciler, memurlardan 
ziyade Nur kaidelerine vesâir kudsî kanunlar ına ihtiyaçlar ı var.. ve madem 
Nur nüshalar ı, pek kesretle hariçteki vazifenizi görüyorlar ve fütuhatlar ı tevak-
kuf etmiyor.. ve madem burada her bir fâni saat, bâki ibadet saatleri hükmü-ne geçer; elbette biz, bu hâdiseden –mezkûr noktalar için– kemâl-i sab ır ve 
metânet içinde mesrurâne şükretmemiz lâz ımd ır. Denizli hapsinde teselli için 
yazd ığımız bütün o küçük mektuplar ı size de aynen tekrar ederim. İnşaallah o 
hakikatli f ıkralar sizi de müteselli ederler.
Said Nursî
f
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Benim şahs ıma edilen eziyet ve ihânetlerden müteessir ol-
may ınız. Çünkü Risale-i Nur’da bir kusur bulam ıyorlar, onun bedeline 
benim ehemmiyetsiz ve çok kusurlu şahs ımla uğraşıyorlar. Ben bundan 
memnunum. Risale-i Nur’un selâmetine ve şerefine binler şahsî elemler, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Olur ki ho şlanmad ığınız bir şey sizin için hay ırlı olur.” (Bakara sûresi, 2/216 )
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
570  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
belalar, tahkirler görsem yine müftehirane şükretmek, Nur’dan ald ığım 
dersin muktezas ıdır.. ve onun için bana bu cihette ac ımay ınız.
Sâniyen : Pek geni ş ve şiddetli ve merhametsiz bu taarruz ve hücum, 
şimdilik yirmiden bire indi. Binler haslar yerinde birkaç zât ve yüz binler alâ-
kadarlar bedeline mahdut birkaç yeni karde şleri toplad ılar. Demek inâyet-i 
ilâhiye ile pek hafif bir sûrete çevrilmi ş.
Sâlisen : İnayet-i rabbâniye ile iki sene aleyhimizde plân çeviren sâb ık 
vali defoldu. Ve aleyhimizde pek ziyade evhamland ırılan Dâhiliye Vekili’nin 
hemşehriliği ve nesilce cedleri, ziyade dindarl ık cihetiyle bu deh şetli hücumu 
pek çok hafifle ştirdiğine kuvvetli bir ihtimal var. Onun için me’yus olmay ınız 
ve telâş etmeyiniz.
Râbian : Pek çok tecrübelerle ve hâdiselerle kat’î kanaat verecek bir 
tarzda Risale-i Nur’un a ğlamas ıyla ya zemin titrer veya hava a ğlar. Gö-
zümüzle çok gördü ğümüz ve k ısmen mahkemede dahi isbat etti ğimiz gibi; 
tahminimce bu k ış, emsâlsiz bir tarzda yaz gibi –bidayette– gülmesi, Risale-i 
Nur’un perde alt ında teksir makinesiyle gülmesine ve inti şarına tevâfuku.. ve 
her tarafta taharri ve müsâdere endi şesiyle tevakkufla a ğlamas ına.. birdenbi-
re k ış, dehşetli hiddeti ve a ğlamas ıyla tetâbuku, kuvvetli bir emâredir ki; ha-
kikat-i Kur’âniye’nin bu as ırda parlak bir mucize-i kübrâs ıdır, zemin ve kâinat 
onun ile alâkadar...
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Garip ve latîf iki hâlimi beyan etmek lâz ım geldi.
......Bir zaman me şhur bir allâmeyi, harbin müteaddit cephesinde cihada 
gidenler görmü şler, ona demi şler. O da demi ş: “Bana sevap kazand ırmak ve 
derslerimden ehl-i imana istifade ettirmek için benim şeklimde baz ı evliyalar 
benim yerimde i şler görmü şler.” Aynen bunun gibi, Denizli’de câmilerde 
beni gördükleri hatta resmen ihbar edilmi ş ve müdür ve gardiyana aksetmi ş. 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  571
Baz ılar ı telâş ederek, “Kim ona hapishâne kap ısını aç ıyor?” demi şler. Hem 
burada dahi aynen öyle oluyor. Hâlbuki benim çok kusurlu, ehemmiyetsiz şahsiyetime pek cüz’î bir harika isnad ına bedel, Risale-i Nur’un harikalar ı-
nı isbat edip gösteren Sikke-i Gaybî Mecmuas ı yüz derece, belki bin dere-
ce ziyade Nur’lara itimat kazand ırır ve makbuliyetine imza basar. Hususan 
Nur’un kahraman talebeleri, hakikaten harika hâlleri ve kalemleriyle imza bas ıyorlar.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Risale-i Nur benim bedelime sizlerle görü şür, derse mü ştâk yeni karde ş-
lerimize güzelce ders verir. Nur’larla ya okumak veya okutmak veya yazmak sûretindeki me şguliyet; tecrübelerle kalbe ferah, ruha rahat, r ızka bereket, 
vücuda s ıhhat veriyor. Şimdi Hüsrev gibi Nur kahraman ı size ihsan edildi. İn-
şâallah bu medrese-i Yusufiye dahi, Medresetü’z-Zehra’n ın bir mübarek ders-
hanesi olacak. Ben şimdiye kadar Hüsrev’i ehl-i dünyaya tam göstermiyor-
dum, gizlerdim. Fakat ne şredilen mecmualar, onu ehl-i siyasete tamam ıyla 
gösterdi, gizli bir şey kalmad ı. Onun için hem ben, hem o, daha gizlemek de-
ğil, lüzum ise ayn ı hakikat beyan edilecek. Fakat şimdilik kar şımızda hakikati 
dinleyecekler içinde deh şetli ve tezahür etmi ş iki muannit; hem z ınd ıka, hem 
komünist hesab ına biri Emirda ğ’nda malûm olmu ş; biri de burada gayet des-
sasâne, aleyhimizde iftiralarla memurlar ı ürkütmeye çal ışıyorlar. Onun için 
biz şimdilik çok ihtiyat edip telâ ş etmemek ve inâyet-i ilâhiyenin imdad ımıza 
gelmesini tevekkül ile beklemek lâz ımd ır.
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
572  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Ben hem Risale-i Nur’u, hem sizleri, hem kendimi, Hüsrev ve H ıfzı ve 
Bart ın’l ı Seyyid’in k ıymettar müjdeleriyle hem tebrik, hem teb şir ediyorum. 
Evet, bu sene hacca gidenler, Mekke-i Mükerreme’de Nur’un kuvvetli mec-mualar ını büyük âlimlerin hem Arapça, hem Hintçe tercüme ve ne şre çal ış-
malar ı gibi Medine-i Münevvere’de dahi o derece makbul olmu ş ki, Ravza-y ı 
Mutahhara’n ın makber-i saadeti üstünde konulmu ş. Hac ı Seyyid, kendi gö-
züyle Asâ-y ı Mûsâ mecmuas ını kabr-i Peygamberî 
(aleyhissalâtü vesselâm)  üzerin-
de görmü ş. Demek makbul-ü Nebevî olmu ş ve r ızâ-y ı Muhammedî (aleyhissa-
lâtü vesselâm)  dairesine girmi ş. Hem niyet etti ğimiz ve buradan giden hac ılara 
dediğimiz gibi, Nur’lar bizim bedelimize o mübarek makamlar ı ziyaret etmi ş-
ler, hadsiz şükür olsun.
Nur’un kahramanlar ının bu mecmualar ı tashihli olarak ne şretmelerinin 
pek çok faydalar ından birisi de; beni tashih vazifesinden ve merak ından kur-
tard ığı gibi, kalemle yaz ılan sâir nüshalara tam bir me’haz olmak cihetinde 
yüzer tashihçi hükmüne geçtiler. Cenâb- ı Erhamü’r-râhimîn o mecmualar ın 
her bir harfine mukabil onlar ın defter-i hasenâtlar ına bin hasene yazd ırsın, 
âmîn, âmîn, âmîn…
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim ve hapis arkada şlar ım,
Evvelâ : Sûreten görü şmediğimizden merak etmeyiniz. Bizler mânen 
her zaman görü şüyoruz. Benim ehemmiyetsiz şahs ıma bedel, Nur’dan 
elinize geçen hangi risaleyi okusan ız veya dinleseniz, benim âdi şahs ım 
yerine Kur’ân’ ın bir hâdimi haysiyetiyle beni o risale içerisinde görüp 
sohbet edersiniz. Zâten ben de sizinle bütün dualar ımda ve yaz ılar ınızda 
ve alâkan ızda hayalimde görü şüyorum ve bir dairede beraber bulunma-
mızdan her vakit görü şüyoruz gibidir.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  573
Sâniyen : Bu yeni Medrese-i Yusufiye’deki Risale-i Nur’un yeni tale-
belerine deriz : Kuvvetli hüccetlerle hatta ehl-i vukûfu da teslime mecbur 
eden işârât- ı Kur’âniye ile Nur’un sad ık şâkirtleri iman ile kabre gire-
cekler. Hem şirket-i mâneviye-i nuriyenin feyziyle her bir şâkirt derecesi-
ne göre umum karde şlerinin mânevî kazançlar ına ve dualar ına hissedar 
olur. Güya âdeta binler dil ile isti ğfar eder, ibadet eder.
Bu iki fayda ve netice, bu acîb zamanda bütün zahmetleri, s ıkıntılar ı 
hiçe indirir; pek çok ucuz olarak o iki k ıymettar kârlar ı sad ık müşterile-
rine verir.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Afyon müdâfaanâmesinin hem bize, hem bu Nur’lara , hem bu memle-
kete, hem Âlem-i İslâm’a  alâkadar ehemmiyetli hakikatleri var.
Her hâlde bunu yeni hurufla be ş-on nüsha ç ıkarmak lâz ımd ır, tâ Anka-
ra makamat ına gönderilsin. Bizi tahliye ve tecziye etseler de hiç ehemmiyeti 
yok. Şimdi vazifemiz; o müdâfaâttaki hakikatleri hem hükûmete, hem adli-
yelere, hem millete bildirmektir. Belki de kader-i ilâhînin bizi bu dershâneye sevketmesinin bir hikmeti de budur. Mümkün oldu ğu kadar çabuk makine ile 
çıksın. Bizi bugün tahliye etseler, biz yine onu bu makamata vermeye mecbu-
ruz. Sizi aldat ıp tehir edilmesin. Art ık yeter! Ayn ı mesele için on be ş senede 
üç defa bu e şedd-i zulüm ve bahaneler ve emsâlsiz i şkencelere kar şı son mü-
dâfaam ız olsun. Madem kanunen kendimizi müdâfaa etmek için sâb ık mah-
kemelerde makineyi bize vermi şler, burada o hakk ımızı bizden hiçbir kanunla 
men edemezler. E ğer resmen çare bulmad ınız ise, hariçten bizim avukat her 
şeyden evvel bunun –makine ile– be ş nüshas ını çıkars ın, hem s ıhhatine çok 
dikkat edilsin.
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
574  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bugün benim pencerelerimi m ıhlamalar ının sebebi, mahpuslarla murâ-
faa ve selâmla şmamakt ır. Zâhirde ba şka bahane gösterdiler. Hiç merak et-
meyiniz. Bilakis benim ehemmiyetsiz şahs ım ile me şgul olup Nur’lara ve ta-
lebelerine çok s ıkıntı vermediklerinden, beni cidden ve kalben onlar ın şahsî 
ihânetler ve i şkencelerle tâzib etmeleri, Nur’lar ın ve sizlerin bedeline oldu ğu 
ve bir derece Nur’lara ili şmemeleri cihetinde memnunum ve sab ır içinde şük-
rederim, merak etmiyorum. Siz dahi hiç müteessir olmay ınız. Gizli dü şman-
lar ımızın, memurlar ın nazar- ı dikkatini şahs ıma çevirmesinden, Nur’lar ın ve 
talebelerinin selâmet ve maslahatlar ı noktas ında bir inâyet ve bir hay ır var 
diye kanaatim var.
Baz ı kardeşlerimiz hiddet edip dokunakl ı konuşmas ınlar, hem ihtiyatla 
hareket etsinler ve telâ ş etmesinler, hem herkese bu meseleden bahis açma-
sınlar. Çünkü safdil karde şlerimiz ve ihtiyata daha al ışmayan yeni karde şleri-
mizin sözlerinden mana ç ıkaran casuslar bulunur. Habbeyi kubbe yapar, ih-
bar edebilir. Şimdi vaziyetimiz şaka kald ırm ıyor. Bununla beraber hiç endi şe 
etmeyiniz. Biz inâyet-i ilâhiye alt ınday ız ve bütün me şakkatlere kar şı kemâl-i 
sab ırla belki şükür ile mukabele etmeye azmetmi şiz. Bir dirhem zahmet, bir 
batman rahmet ve sevab ı netice verdi ğinden, şükretmeye mükellefiz.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
İki ehemmiyetli sebep ve bir kuvvetli ihtara binâen ben bütün vazife-i 
müdâfaât ı buraya gelen ve gelecek Nur erkânlar ına b ırakmaya kalben mec-
bur oldum. Hususan H, R, T, F, S.3(Hâşiye)
Birinci Sebep : Ben hem sorgu dairesinde, hem çok emârelerden kat’î 
bildim ki; bana kar şı ellerinden geldi ği kadar mü şkülât yapmaya ve fikren 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 (Hâşiye) Hüsrev, Re’fet, Tahirî, Feyzi, Sabri.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  575
onlara galebe etmemden kaçmaya çal ışıyorlar ve resmen de onlara i ş’ar var. 
Güya ben konu şsam, mahkemeleri ilzam edecek derecede ve diplomatlar ı 
susturacak bir iktidar- ı ilmî ve siyasî gösterece ğim diye benim konu şmama 
bahanelerle mâni oluyorlar. Hatta sorguda bir suâle kar şı dedim: “Tahattur 
edemiyorum.” O hâkim taaccüp ve hayretle dedi: “Senin gibi fevkalâde acîb zekâvet ve ilim sahibi nas ıl unutur?” Onlar Risale-i Nur’un harika yükseklikle-
rini ve ilmî tahkikat ını benim fikrimden zannedip deh şet alm ışlar. Beni konu ş-
turmak istemiyorlar. Hem güya benim ile kim görü şse birden Nur’un fedakâr 
bir talebesi olur. Onun için beni görü ştürmüyorlar. Hatta Diyanet Reisi dahi 
demiş: “Kim onunla görü şse, ona kap ılır.. cazibesi kuvvetlidir.”
Demek şimdi işimi de sizlere b ırakmaya maslahat ımız iktiza ediyor. Ve 
yan ınızdaki yeni ve eski müdâfaâtlar ım benim bedelime sizin me şveretinize 
iştirak eder, o kâfidir.
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bugün mânevî bir ihtar ile sizin hesab ınıza bir telâ ş, bir hüzün bana geldi. 
Çabuk ç ıkmak isteyen ve derd-i maî şet için endi şe eden karde şlerimizin ha-
kikaten beni müteellim ve mahzun etti ği ayn ı dakikada bir mübarek hât ıra ile 
bir hakikat ve bir müjde kalbe geldi ki:
Beş günden sonra çok mübarek ve çok sevapl ı ibadet aylar ı olan şuhûr-u 
selâse gelecekler. Her hasenenin sevab ı başka vakitte on2 ise, Receb-i Şerif’te 
yüzden geçer..3 Şaban- ı Muazzam’da üç yüzden ziyade..4 ve Ramazan- ı Mü-
barek’te bine ç ıkar..5 ve cuma gecelerinde binlere.. ve Leyle-i Kadir’de otuz 
bine ç ıkar.6 Bu pek çok, uhrevî faydalar ı kazand ıran ticaret-i uhreviyenin bir 
kudsî pazar ı.. ve ehl-i hakikat ve ibadet için mümtaz bir me şheri.. ve üç ayda 
seksen sene bir ömrü, ehl-i imana temin eden şuhûr-u selâseyi böyle bire on 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bkz.: En’âm sûresi, 6/160.
3 Bkz.: En’âm sûresi, 6/160.
4 Bkz.: Tirmizî, savm  39; İbni Mâce,  ikâme 191; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned  6/238.
5 Bkz.: et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  3/255-256; el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  3/314; ed-Deylemî, 
el-Müsned  3/130-131.
6 Bkz.: “Kadir gecesi, bin aydan hay ırlıdır.” (Kadir sûresi, 97/3)
576  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kâr veren Medrese-i Yusufiye’de geçirmek, elbette büyük bir kârd ır. Ne kadar 
zahmet çekilse ayn- ı rahmettir.
İbadet cihetinde böyle oldu ğu gibi, Nur hizmeti dahi nisbeten –ke-
miyet de ğilse de keyfiyet itibar ıyla– bire be ştir. Çünkü bu misafirhânede 
mütemâdiyen giren ve ç ıkanlar, Nur’un derslerinin inti şarına bir vas ıta-
dır. Bazen bir adam ın ihlâs ı, yirmi adam kadar fayda verir.
Hem Nur’un s ırr-ı ihlâs ı; siyasetkârâne kahramanl ık damar ını taşı-
yan, Nur’un tesellilerine pek çok muhtaç bulunan mahpus bîçâreler için-de intişarı için bir parça zahmet ve s ıkıntı olsa da, ehemmiyeti yok.
Derd-i maî şet ciheti ise; zâten bu üç ay âhiret pazar ı olmas ından her 
biriniz çok şâkirtlerin bedeline, hatta baz ınız bin adam ın yerinde buraya 
girdiğinden, elbette sizin haricî i şlerinize yard ımlar ı olur diye tamam ıy-
la ferahland ım ve bayrama kadar burada bulunmak büyük bir nimettir 
bildim.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Baz ı emârelerle bildim ki; gizli dü şmanlar ımız, Nur’un k ıymetini dü şür-
mek fikriyle siyaset manas ını hat ırlatan mehdîlik dâvâs ını tevehhüm ile güya 
“Nur’lar, buna bir âlettir” diye çok as ılsız bahaneleri ara ştırıyorlar. Belki be-
nim şahs ıma karşı bu işkenceler, bu evhamlar ından ileri geliyor. Ben, o gizli 
zalim düşmanlara ve onlar ı aleyhimizde dinleyenlere derim:
Hâşâ sümme hâ şâ!.. Hiçbir vakit böyle haddimden tecavüz edip iman 
hakikatlerini şahsiyetime bir makam, şan u şeref kazand ırmaya âlet etmedi ği-
me bu yetmi ş beş, hususan otuz senelik hayat ım ve yüz otuz Nur Risaleleri ve 
benim ile tam arkada şlık eden binler zâtlar şehâdet ederler.
Evet Nur şâkirtleri biliyorlar ve mahkemelerde hüccetlerini göstermi şim 
ki; şahs ıma değil bir makam, şan u şeref ve şöhret vermek ve uhrevî ve mâ-
nevî bir mertebe kazand ırmak, belki bütün kanaat ve kuvvetimle ehl-i imana 
bir hizmet-i imaniye yapmak için, de ğil yaln ız dünya hayat ımı ve fâni maka-
mat ımı, belki –lüzum olsa– âhiret hayat ımı ve herkesin arad ığı uhrevî bâki 
mertebeleri feda etmeyi; hatta cehennemden baz ı bîçâreleri kurtarmaya vesi-
le olmak için –lüzum olsa– cenneti b ırak ıp cehenneme girmeyi kabul etti ğimi 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  577
hakikî karde şlerim bildi ği gibi, mahkemelerde dahi bir cihette isbat etti ğim 
hâlde, beni bu ithamla, Nur ve iman hizmetime bir ihlâss ızlık isnad etmekle 
ve Nur’lar ın k ıymetlerini tenzil etmekle milleti onun büyük hakikatlerinden 
mahrum etmektir.
Acaba bu bedbahtlar, dünyay ı ebedî ve herkesi kendileri gibi “dini ve 
iman ı, dünyaya âlet ediyor” tevehhümü ile; dünyadaki ehl-i dalâlete meydan 
okuyan.. ve hizmet-i imaniye yolunda hem dünyevî, hem –lüzum olsa– uh-revî hayatlar ını feda eden.. ve mahkemelerde dâvâ etti ği gibi, birtek hakikat-i 
imaniyeyi dünya saltanat ıyla değiştirmeyen.. ve siyasetten ve siyasî manas ını 
işmam eden maddî ve mânevî mertebelerden ihlâs s ırrı ile bütün kuvvetiyle 
kaçan.. ve yirmi sene emsâlsiz i şkencelere tahammül edip siyasete –meslek 
itibar ıyla– tenezzül etmeyen.. ve kendini nefsi itibar ıyla talebelerinden çok 
aşağı bilen ve onlardan daima himmet ve dua bekleyen.. ve kendi nefsini 
çok bîçâre ve ehemmiyetsiz itikat eden bir adam hakk ında, baz ı hâlis kar-
deşleri, Risale-i Nur’dan ald ıklar ı fevkalâde kuvve-i imaniyeye mukabil onun 
tercüman ı olan o bîçâreye, tercümanl ık münasebetiyle Nur’lar ın baz ı fazilet-
lerini hususî mektuplar ında ona isnad etmeleri.. ve hiçbir siyaset hat ırlar ına
gelmeyerek, âdete binâen, insanlar sevdi ği âdi bir adama da “sultan ıms ın, 
velînimetimsin” demeleri nev’inden yüksek makam vermeleri.. ve haddinden bin derece ziyade hüsn-ü zan etmeleri.. ve eskiden beri üstad ve talebeler mâbeyninde câri ve itiraz edilmeyen makbul bir âdetle te şekkür manas
ında 
pek fazla medh ü senâ etmeleri.. ve eskiden beri makbul kitaplar ın âhirlerin-
de mübalâ ğa ile medhiyeler ve takrizler yaz ılmas ına binâen, hiçbir cihetle suç 
say ılabilir mi? Gerçi mübalâ ğa itibar ıyla hakikate bir cihette muhaliftir; fakat 
kimsesiz, garip ve dü şmanlar ı pek çok ve onun yard ımc ılar ını kaç ıracak çok 
esbap varken, insafs ız çok mûterizlere kar şı sırf yard ımc ılar ının kuvve-i mâne-
viyelerini takviye etmek ve kaçmaktan kurtarmak ve mübalâ ğalı medheden-
lerin şevklerini k ırmamak için, onlar ın bir k ısım medihlerini Nur’lara çevirip 
bütün bütün reddetmedi ği hâlde, onun bu ya şta ve kabir kap ısındaki hizmet-i 
imaniyesini dünya cihetine çevirmeye çal ışan baz ı resmî memurlar ın ne dere-
ce haktan, kanundan, insaftan uzak dü ştükleri anla şılır.
Said Nursî
f
578  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Hiç telâ ş ve merak etmeyiniz. Hakk ımızdaki her hâdisede, hem 
perde alt ında, hem neticeler itibar ıyla, hem rahmet ve inâyetin iltifatlar ı ve te-
bessümleri, hem kader ve k ısmetin ve adalet ve şefkatin terbiyeleri var oldu ğu 
kat’î ve mükerrer tecrübelerle tahakkuk etti ğinden, biz en ac ı vaziyet ve s ıkın-
tılara karşı, kemâl-i sab ır içinde şükretmekle mükellefiz. Ve ciltleri ve derileri 
soyulan Cercis (aleyhisselâm)  gibi, binler, milyonlar hakikat mücahitlerinin hakâ-
ik-i imaniyenin kudsî hizmetinin bir numûnesine mazhar olan Nur şâkirtleri-
nin çektikleri zahmetler, o eski zatlar ın zahmetlerine nisbeten binde bir olmaz. 
Ve ücret ve kazanç cihetinde, in şaallah birdirler ve beraberdirler.
Sâniyen : On bir defa bana sû-i kast eden ve dört defa mahkemeleri 
aleyhimize sevk edip üç defa hapse sokan gizli dü şmanlar ımızın Nur’lar hak-
kında plânlar ı akîm kald ığından, bütün desiseleriyle, ehemmiyetsiz şahs ıma 
karşı sıkıntı, tecrid-i mutlak ve kimse ile temas etmemek ve damar ıma do-
kundurmakla i şkenceler verdirmeye çal ışıyorlar. Ben de, o i şkencelerin al-
tında inâyetin iltifat ını görüp tahammül ederek şükrederim. Zannederim, her 
birinizden vücutça on derece zay ıf ve on derece ziyade s ıkıntılar ıma karşı 
tahammülüm, sizin gibi kuvvetli ve âlicenap zatlar ın, küçücük ve geçici ve 
cüz’î s ıkıntılar ınızı nazar ınızda hiçe indirir diye, daha size tesellî vermeye lü-
zum görmüyorum.
Sâlisen : Şimdi, şahs ımı çürütmeye çal ıştıklar ından ve s ıktıklar ından ve 
ihanet ettiklerinden dolay ı sıkılmay ınız. Çünkü Nur’lara ve talebelerine ili-
şilmediğine bir alâmettir ve tam aldand ıklar ına bir emaredir. Yani, k ıymeti, 
hüneri şahs ımda zannedip beni s ıkıyorlar, çürütmek istiyorlar Bu aldanmala-
rında pek büyük bir maslahat ve Nur’lara çok faydas ı var. Benim tam yapa-
mad ığım vazife-i şahsiyemi ve hizmet-i Nuriyemi bu sûretle menfî bir tarzda 
bana yapt ırıyorlar. İnşaallah, o nisbette sevap kazand ıran kusuratlar ıma kef-
fâret olur.
Râbian : Gizli münaf ıklar, her nas ılsa baz ı resmî memurlar ı aldat ıp, “Sa-
id ile görü şen, dost ve Nurcu olur. Kimse temas etmesin!” diye onlar ı ev-
hamland ırm ışlar. Hattâ, heyet-i idare ve gardiyanlar dahi benden kaç ıyor-
lar. Ben de memnun oluyorum ve bu hale şükrediyorum. Sizlerle sûreten 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  579
görüşmediğimden zarar ı yok. Çünkü bir hanede maddeten ve mânen ve 
ruhen ve kalben ve vazifeten ve fikren ve muaveneten daima beraberiz. Mânevî görü şüyoruz, yeter.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim ve hizmet-i Kur’âniye ve imaniyede fedakâr ve 
metin arkada şlar ım,
Birkaç gündür sizinle kalemle konu şmad ığımdan s ıkılmay ınız. Şimdi iki 
noktay ı beyan etmek kalbe geldi.
Birincisi : 2ُّٰųا َאرَهُÝْìا َאĨ ĹِĘ ُóْĻَíْĤاَ sırrıyla, teslim ve tevekkülden sonra tesellî 
hissettim. Şöyle ki:
Bizi, hususan Çal ışkanlar ı tahliye etmeyip ve tefrik etmeyerek tehir etme-
lerinde, in şaallah maddî bir zarara mukabil, mânevî yüz menfaat ve kazanç 
olacak. Meselâ, Ankara’n ın alt ı makamat ına gönderilen ilmî ve imanî ve pek 
kuvvetli müdafaat, şimdi yirmi gündür onlar ın nazarlar ındad ır. Hem onun 
kıymettar hakikatleri, hem alâkadarlar ın merakla nazar- ı dikkatlerini celbeden 
meselemizin safahat ı, o makamat ı elbette lâkayt b ırakmazlar. Herhâlde, e ğer 
o hakikatlere ma ğlûp olmasayd ılar, şimdiye kadar bize tecavüz ve şiddetli iş’-
ar ve emirler olacakt ı. Eğer olsayd ı, hakk ımızda habbeyi kubbe yapanlardan 
tereşşuhât ı hissedilecekti. Demek hakikat galebe etmi ş, olsa olsa tedafüî bir 
vaziyetle bize hafif bir ili şmek olur. Ben kendi hesab ıma, o netice için, şimdi-
ye kadar maddî zarar ve s ıkıntılar ımın yüz derece fevkinde mânevî kazanc ım 
var. Sizden her bir karde şimizi, benden ziyade hissedar biliyorum. Demek, 
tahliyemizin tehiri hay ırlıdır. Hem, Çal ışkanlar’dan üç karde ş, pek çok Nur 
şâkirtlerini buraya gelmekten kurtard ıklar ı gibi, haklar ında edilen iftiralar va-
sıtas ıyla dahi, Risale-i Nur’un bir cihette, şimdiki mahkemenin nazar ından 
kurtulmas ına bir vesile oldular. Bu iki k ıymettar kazanç onlar ın hususî tahliye-
leriyle bozulacakt ı. Hem, onlar ın Nur’lara pek ciddî alâkalar ı halk ın nazar ında 
sönecekti.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Allah’ ın kullar ını sevk ettiği ve onlar için seçti ği her şeyde hay ır vard ır.” (Bkz.: el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
1/478)
580  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İkinci nokta : Meselemiz, âlem-i İslâm’ ı alâkadar eden pek büyük bir va-
zife-i Kur’âniye ve imaniyedir. Ondan deh şet alan gizli münaf ıklar, ellerinden 
geldiği kadar küçültmek isterler. Ve çok ehemmiyet verdiklerinden, zahiren 
ehemmiyetsiz göstermeye çal ışıyorlar, hükûmeti ve adliyeyi aldat ıyorlar. Me-
selâ, Nur’lara mensup feriklerden ve miralaylardan sarf- ı nazar edip, Ankara-
’da Nur talebesi bir nefer askerin elinde, zarars ız birkaç risale bulunmas ıyla, 
buradaki mahkeme, meseleyi uzatt ırmaya vesile ediyorlar. Ve benim şahs ı-
mın ehemmiyetsizli ğini, ihanetler ve tazyiklerle, tecrübelerle gösterip, binler 
derece şahs ımdan ehemmiyetli olan Nur’lar ın kuvvetli derslerini ve şâkirtleri-
nin sars ılmaz ve susmaz şahs- ı mânevilerini nazara almay ıp, güya ehemmiyet 
vermiyorlar. Hâlbuki, onun ehemmiyetinden titriyorlar ki, o kubbeleri habbe göstermek istiyorlar.
Hem tam aldanm ışlar. İçimizden yaln ız dört-beş kardeşimiz, ailevî ticaret 
cihetinde bu tehirden bir zararlar ı olsa da, 
inşaallah pek çok mânevî ka-
zançlar ı o maddî zarar ı hiçe indirecek bir inâyet alt ınday ız. Hiç merak ve 
telâş etmeyiniz. Vazifemiz, sab ır içinde şükretmek ve mümkün oldukça 
Nur’larla me şgul olmakt ır ve bizden çok ziyade s ıkıntıda bulunan mah-
puslara tesellî vermektir.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Mücmel bir mânevî ihtar ile bir meseleyi kalbe geldi ği gibi beyan edece-
ğim. Alt ı makamata giden ve galebe eden müdafaat ın cevab ı gelmiş ve bize 
tecavüze çare bulamam ışlar. Yaln ız bir makam ın, gizli bir i ş’ar ile, benim feda-
kâr karde şlerimi benden so ğutmak ve şiddetli alâkalar ını gevşetmek plan ı var. 
Zaten çoktan beri, beni ihanetlerle ve iftiralarla ve tecritlerle, bu kudsî ve uh-revî ve imanî alâkay ı bozmaya çal ıştılar, muvaffak olamad ılar. Şimdi Nurcu-
lar’ ı ürkütmek, zay ıf bir damar bulup nazarlar ını başka tarafa çevirmeye baz ı 
bahaneleri buluyorlar. İnşaallah, demir gibi metin Nurcular’ ın kahramanâne 
sebatlar ı ve tahammülleri ve mücahid-i ekber olan Nur’un hakikatleri, onun 
elinde birer elmas k ılıç bulunan şâkirtlerin şahs- ı mânevîsinin pek harika feda-
kârl ığı, onlar ın bu plân ını da akîm b ırakacak. Evet, cennet ucuz olmad ığı gibi, 
cehennem dahi lüzumsuz de ğil. Sizlere tekrarla beyan edilmi ş:
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  581
Eski zaman ın kahraman mücahidlerine nisbeten en az zahmet, a ğır 
şerait ve bu zaman ın şiddet-i ihtiyaç cihetiyle çok sevap kazanan, in şa-
allah halis Nurculard ır. Ve boş boşuna, bâd-i hevâ, belki günahl ı, zararl ı 
giden birkaç sene ömrünü, böyle kudsî bir hizmet-i imaniye ve Kur’âniye-’ye sarf eden ve onunla ebedî bir ömrü kazanan, Nur talebeleridir. Ben, kendi hisseme dü şen bütün bu hücumlar ına karşı, pek çok zaafiyetimle 
beraber tahammüle karar verdim. İnşaallah, kuvvetli, fedakâr, genç, kah-
raman karde şlerim benden geri kalmaz ve kaçmazlar ve kaçanlar ı da geri 
çevirmeye, şimdiye kadar çal ıştıklar ı gibi çal ışacaklar.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Receb-i Şerif’inizi ve yar ınki Leyle-i Regaib’inizi ruh u can ımızla 
tebrik ederiz.
Sâniyen : Me’yus olmay ınız, hem merak ve telâ ş etmeyiniz; inâyet-i rab-
bâniye in şaallah imdad ımıza yetişir. Bu üç aydan beri aleyhimizde ihzâr
edilen bomba patlad ı. Benim sobam ve Feyzi’lerin su barda ğı ve Hüsrev’in 
iki su barda ğının verdikleri haber do ğru ç ıktı. Fakat deh şetli değil, hafif oldu. 
İnşaallah o ate ş tamamen sönecek. Bütün hücumlar ı, şahs ımı çürütmek ve 
Nur’un fütuhat ına bulant ı vermektir. Emirda ğ’daki mâlûm münaf ıktan da-
ha muz ır ve gizli z ınd ıklar ın elinde âlet bir adam ve bid’atkâr bir yar ım hoca 
ile beraber bütün kuvvetleriyle bize vurmaya çal ıştıklar ı darbe, yirmiden bire 
inmiş. İnşaallah o bir dahi, bizi mecruh ve yaral ı etmeyecek ve dü şündükleri 
ve kasdettikleri –bizi birbirinden ve Nur’lardan kaç ırmak– plânlar ı dahi akîm 
kalacak. Bu mübarek aylar ın hürmetine ve pek çok sevap kazand ırmalar ına 
itimaden sab ır ve tahammül içinde şükür ve tevekkül etmek ve َرِïَĝْĤِאÖ َīَĨاٰ ْīَĨ 
2َرِïْכَĤا َīِĨ َīِĨأَ düsturuna teslim olmak elzemdir, vazifemizdir.
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Kadere iman eden, gam ve hüzünden emin olur.” Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ ş-Şihâb 1/187; ed-Dey-
lemî, el-Müsned  1/113; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  3/187.
582  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim ve bu dünyada medâr- ı tesellilerim ve hakikatin 
hizmetinde yorulmaz arkada şlar ım,
Bu mübarek aylarda ve sevab ı ziyade bu çilehanede mümkün oldu ğu 
kadar bir me şgale-i Kur’âniye ve Nuriye ile s ıkıntılı vaktiniz sarf edilse, çok 
faydalar ı var. S ıkıntı hafifleştiği gibi, k ıymettar kalb ve ruhun ferahlar ına me-
dar, sevab ı yüksek bir ibadet, o Nur’larla iman cihetinde i ştigal, hem tefekkürî 
bir ibadet, hem İhlâs Risalesi’nin âhirinde yaz ıldığı gibi, beş vecihle bir nevi 
ibadet say ılabilir. Ben, bugünlerde, k ısmen müdafaatla zihnen me şguliyetim-
den teessüf ederken kalbe geldi ki: “O i ştigal dahi ilmîdir, hakâik-i imaniyenin 
neşrine ve serbestiyetine bir hizmettir ve bu cihette bir nevi ibadettir.” Ben de 
sıkıldıkça, yüz defa temâ şâ ettiğim Nur meselelerini, yine zevkle tekrar mütâ-
laaya başlıyorum. Hattâ, müdafaatlar ı dahi Nur’un ilmî risaleleri gibi gö-
rüyorum.  Eskiden bir karde şimiz bana demi şti: “Ben otuz defa Onuncu Sözü 
okuduğum hâlde, yine tekrarla okumas ına iştiyak ve ihtiyaç hissediyorum.” 
Ve bundan bildim ki, Kur’ân’ ın mümtaz bir hâssas ı olan usand ırmamak, Ku-
r’ân hakikatlerinin bir mâkesi, bir aynas ı, bir hakikatli tefsiri olan Nur Risale-
leri’ne de in’ikâs etmi ş bulunuyor.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Bu dünyada hususan bu zamanda, hususan musibete dü şenlere ve 
bilhassa Nur şâkirtlerindeki deh şetli s ıkıntılara ve me’yusiyetlere kar şı en 
tesirli çare, birbirine teselli ve ferah vermek.. ve kuvve-i mâneviyesini tak-viye etmek.. ve fedakâr hakikî karde ş gibi birbirinin gam ve hüzün ve s ı-
kıntılar ına merhem sürmek.. ve tam şefkatle kederli kalbini ok şamakt ır.
Mâbeynimizdeki hakikî ve uhrevî uhuvvet, gücenmek ve tarafgirlik 
kald ırmaz. Madem ben size bütün kuvvetimle itimat edip bel ba ğlam ı-
şım.. ve sizin için, de ğil yaln ız istirahatimi ve haysiyetimi ve şerefimi, 
belki sevinçle ruhumu da feda etmeye karar verdi ğimi bilirsiniz; belki de 
görüyorsunuz.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  583
Hatta kasemle temin ederim ki; sekiz gündür Nur’un iki rüknü zâhirî 
birbirine nazlanmak ve teselli yerine hüzün vermek olan ehemmiyetsiz hâdisenin bu s ırada benim kalbime verdi ği azap cihetiyle “Eyvah, eyvah! 
El’aman, el’aman! Yâ Erhame’r-râhimîn medet! Bizi muhafaza eyle, bizi cin ve insî şeytanlar ın şerrinden kurtar, karde şlerimin kalblerini birbirine 
tam sadâkat ve muhabbet ve uhuvvet ve şefkatle doldur.” diye hem ru-
hum, hem kalbim, hem akl ım feryat edip a ğlad ılar.
Ey demir gibi sars ılmaz karde şlerim! Bana yard ım ediniz. Meselemiz 
çok naziktir. Ben sizlere çok güveniyordum ki, bütün vazifelerimi şahs- ı 
mânevînize b ırakm ıştım. Sizin de bütün kuvvetinizle benim imdad ıma 
koşman ız lâz ım geliyor.
 Gerçi hâdise pek cüz’î ve geçici ve küçük idi. Fakat 
saatimizin zembere ğine ve gözümüzün hadekas ına gelen bir saç, bir zerrecik 
dahi incitir. Ve bu noktada ehemmiyetlidir ki, maddî üç patlak ve mânevî üç müşâhedeler tam tam ına haber verdiler.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Leyle-i Mirac, ikinci bir Leyle-i Kadir hükmündedir. Bu gece –mümkün 
oldukça çal ışmakla– kazanç birden bine ç ıkar. Şirket-i mâneviye s ırrıyla inşaal-
lah her biriniz k ırk bin dil ile tesbih eden baz ı melekler gibi,2 kırk bin lisan ile bu 
kıymettar gecede ve sevab ı çok bu çilehânede ibadet ve dualar edeceksiniz. 
Ve hakk ımızda gelen f ırtınada binden bir zarar olmamas ına mukabil, bu gece-
deki ibadet ile şükredersiniz. Hem sizin tam ihtiyat ınızı tebrik ile beraber, hak-
kımızda inâyet-i rabbâniye pek zâhir bir sûrette tecellî etti ğini tebşir ederiz.
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bkz.: et-Taberî, Câmiu’l-beyân  15/156; Ebu’ ş-Şeyh, el-Azame  2/547, 740, 742, 747, 3/868; İbni 
Kesîr, Tefsîru’l-Kur’ân  3/62.
584  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, muhlis karde şlerim,
Bizler imkân dairesinde bütün kuvvetimizle Lem’a-y ı İhlâs’ ın düstur-
lar ını ve hakikî ihlâs ın s ırrını mâbeynimizde ve birbirimize kar şı istimâl 
etmek, vücûb derecesine gelmi ş. Kat’î haber ald ım ki, üç aydan beri bura-
daki has karde şlere birbirine kar şı –meşrep veya fikir ihtilâf ıyla– bir so ğukluk 
vermek için üç adam tayin edilmi ş. Hem metin Nurcular ı usand ırmakla sars-
mak.. ve nazik ve tahammülsüzleri evhamland ırmak.. ve hizmet-i nuriyeden 
vazgeçirmek için sebepsiz mahkememizi uzat ıyorlar.
Sak ın, sak ın!. Şimdiye kadar mâbeyninizdeki fedakârâne uhuvvet ve 
samimâne muhabbet sars ılmas ın!.. Bir zerre kadar olsa bile, bize büyük 
zarar olur. Çünkü pek az bir sars ıntı, Denizli’de ...... gibi hocalar ı yaba-
nileştirdi. Bizler birbirimize –lüzum olsa– ruhumuzu feda etmeye, hiz-
met-i Kur’âniye ve imaniyemiz iktiza etti ği hâlde; s ıkıntıdan veya ba şka 
şeylerden gelen titizlikle hakikî fedakârlar, birbirine kar şı küsmeye de ğil; 
belki kemâl-i mahviyet ve tevazu ve teslimiyetle kusuru kendine al ır; mu-
habbetini, samimiyetini ziyadele ştirmeye çal ışır. Yoksa habbe kubbe olup 
tamir edilmeyecek bir zarar verebilir. Sizin ferâsetinize havale edip k ısa 
kesiyorum.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : 3ُّٰųا َאرَهُÝْìا َאĨ ĹِĘ ُóْĻَíْĤاَ sırrıyla, inşaallah mahkememizin tehirinde 
ve tahliye olan karde şlerimizin yine mahkeme gününde burada bulunmala-
rında büyük hay ırlar var.
Evet Risale-i Nur’un meselesi; Âlem-i İslâm’da, hususan bu memlekette 
küllî bir ehemmiyeti bulundu ğundan böyle heyecanl ı toplamalar ile umumun 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
3 “Allah’ ın kullar ını sevk ettiği ve onlar için seçti ği her şeyde hay ır vard ır.” (Bkz.: el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
1/478)
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  585
nazar- ı dikkatini Nur hakikatlerine celbetmek lâz ımd ır ki; ümidimizin ve ihti-
yat ımızın ve gizlememizin ve muâr ızlar ın küçültmelerinin fevkinde ve ihtiyâr ı-
mızın haricinde böyle şâşaa ile Risale-i Nur, kendi derslerini dost ve dü şmana 
âşikâren veriyor. En mahrem s ırlar ını en nâmahremlere çekinmeyerek göste-
riyor. Madem hakikat budur, biz küçücük s ıkıntılar ımızı kinin gibi bir ac ı ilâç 
bilip sab ır ve şükretmeliyiz, “Yâhu bu da geçer!” demeliyiz.
Sâniyen : Bu Medrese-i Yusufiye’nin nâz ırına yazd ım: Ben Rusya’da 
esir iken, en evvel bol şevizmin f ırtınas ı hapishânelerden ba şlad ığı gibi, Fran-
sız İhtilâl-i Kebîri dahi en evvel hapishânelerden ve tarihlerde serseri nâ-
mıyla yâdedilen mahpuslardan ç ıkmas ına binâen; biz Nur şâkirtleri, hem 
Eskişehir, hem Denizli, hem burada mümkün oldukça mahpuslar ın ıslah ına 
çal ıştık. Eskişehir ve Denizli’de tam faydas ı görüldü. Burada daha ziyade 
fayda olacak ki, bu nazik zaman ve zeminde Nur’un dersleriyle geçen f ırtı-
nac ık yüzden bire indi.1(Hâşiye) Yoksa ihtilâftan ve böyle hâdiselerden istifade 
eden ve f ırsat bekleyen haricî muz ır cereyanlar, o baruta ate ş at ıp bir yang ın 
çıkacakt ı.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, sars ılmaz, s ıkıntıdan usan ıp bizlerden çekilmez karde ş-
lerim,
Şimdi maddî, mânevî bir s ıkıntıdan nefsim sizin hesab ınıza beni mahzun 
eylerken, birden kalbe geldi ki; hem senin, hem buradaki karde şlerin tek biri-
siyle yak ında görü şmek için bu zahmet ve me şakkatin ba şka sûrette on mis-
lini çekseydiniz yine ucuz olurdu. Hem Nur’un takvadârâne ve riyâzetkârâne meşrebi, hem umuma ve en muhtaçlara, hatta muâr ızlara ders vermek mes-
leği, hem dairesindeki şahs- ı mânevîyi konu şturmak için eski zamanda ehl-i 
hakikatin senede hiç olmazsa bir-iki defa içtimalar ı ve sohbetleri gibi; Nur 
şâkirtlerinin de birkaç senede en müsait olan Medrese-i Yusufiye’de bir defa 
toplanmalar ının lüzumu cihetinde bin s ıkıntı ve meşakkat dahi olsa ehemmi-
yeti yoktur.
1 (Hâşiye) Bu f ırtına ise Afyon hapsinde isyan ç ıktı, hiçbir Nur talebesi kar ışmad ı.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
586  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Eski hapislerimizde birkaç zay ıf kardeşlerimizin usan ıp daire-i nu-
riyeden çekilmeleri onlara pek büyük bir hasâret oldu.. ve Nur’lara hiç zarar gelmedi. Onlar ın yerine daha metin, daha muhlis şâkirtler mey-
dana ç ıktılar.
 Madem dünyan ın bu imtihanlar ı geçicidir, çabuk giderler.. 
sevaplar ını, meyvelerini bizlere verirler. Biz de inâyet-i ilâhiyeye itimat 
edip sab ır içinde şükretmeliyiz.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim! Bu Medrese-i Yusufiye’de ders arkada şla-
rım,
Bu gelen gece olan Leyle-i Berat, bütün senede bir kudsî çekirdek hük-
münde ve mukadderât- ı beşeriyenin program ı nev’inden olmas ı2 cihetiyle 
Leyle-i Kadr’in kudsiyetindedir. Her bir hasenenin Leyle-i Kadir’de otuz bin olduğu
3 gibi bu Leyle-i Berat’ta her bir amel-i sâlihin ve her bir harf-i Kur’â-
n’ın sevab ı yirmi bine ç ıkar. Sâir vakitte on ise, şuhûr-u selâsede yüze ve bine 
çıkar. Ve bu kudsî leyâli-i me şhûrede on binler, yirmi bin veya otuz binlere ç ı-
kar. Bu geceler, elli senelik bir ibadet hükmüne geçebilir. Onun için elden gel-diği kadar Kur’ân’la ve isti ğfar ve salavâtla me şgul olmak büyük bir kârd ır.
Said Nursî
f
4ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Mübarek Ramazan- ı Şerif’inizi bütün ruh u can ımızla tebrik ediyoruz. Ce-
nâb- ı Hak, bu Ramazan- ı Şerif’in Leyle-i Kadr’ini umumunuza bin aydan ha-
yırlı eylesin, âmîn... Ve seksen sene bir ömr-ü makbul hükmünde hakk ınızda 
kabul eylesin, âmîn…
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Bkz.: el-Kurtubî, el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân  16/128; Ebu’s-Suûd, Tefsîru Ebi’s-Suûd  8/58; el-Âlûsî, 
Rûhu’l-meânî  25/113.
3 Bkz.: “Kadir gecesi, bin aydan hay ırlıdır.” (Kadir sûresi, 97/3)
4 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  587
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, sars ılmaz, telâ ş etmez, âhireti b ırak ıp fâni dünyaya dön-
mez karde şlerim,
Bir parça daha burada kalmaktan, meselemizi bir derece geni şlendir-
mek istemelerinden mahzun olmay ınız. Bilakis benim gibi memnun olunuz. 
Madem ömür durmuyor, zevale ko şuyor. Böyle çilehânede uhrevî meyvele-
riyle bâkile şiyor. Hem Nur’un ders dairesi geni şliyor. Meselâ ehl-i vukûfun 
hocalar ı, tam dikkatle Sirâcü’n-Nur’u okumaya mecbur oluyorlar. Hem bu 
sırada ç ıkmam ızla bir-iki cihetle hizmet-i imaniyemize bir noksan gelmek 
ihtimali var. Ben sizlerden şahsen çok ziyade s ıkıntı çektiğim hâlde ç ıkmak 
istemiyorum. Siz de mümkün oldu ğu kadar sab ır ve tahammüle ve bu tarz- ı 
hayata al ışmaya ve Nur’lar ı yazmak ve okumaktan teselli ve ferah bulmaya 
çal ışınız.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
......
Sâniyen : “Risale-i Nur, Kur’ân’ ın çok kuvvetli, hakikî bir tefsiridir”  
tekrar ile dedi ğimizden, baz ı dikkatsizler tam manas ını bilemedi ğinden bir ha-
kikati beyan etmeye bir ihtar ald ım. O hakikat şudur:
Tefsir iki k ısımd ır:
•Birisi mâlûm tefsirlerdir ki; Kur’ân’ ın ibaresini ve kelime ve cümlelerinin 
manalar ını beyan ve izah ve isbat ederler.
•İkinci k ısım tefsir ise; Kur’ân’ ın imanî olan hakikatlerini kuvvetli hüccet-
lerle beyan ve isbat ve izah etmektir. Bu k ısm ın pek çok ehemmiyeti var. Zâhir 
mâlûm tefsirler, bu k ısm ı bazen mücmel bir tarzda dercediyorlar. Fakat Risa-
le-i Nur, do ğrudan do ğruya bu ikinci k ısm ı esas tutmu ş; emsâlsiz bir tarzda 
muannit feylesoflar ı susturan bir mânevî tefsirdir.
Said Nursî
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
588  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Ehemmiyetli bir taraftan, ehemmiyetli ve mânidar bir suâl edilmi ş. Ba-
na sordular ki; “Sizin cemiyet olmad ığınız, üç mahkemenin o cihette beraat 
vermesiyle ve yirmi seneden beri tarassut ve nezaret eden alt ı vilayetin o 
noktadan ili şmemeleriyle tahakkuk etti ği hâlde, Nurcularda öyle harika bir 
alâka var ki hiçbir cemiyette, hiçbir komitede yoktur. Bu mü şkülü halletme-
nizi isteriz.” dediler.
Ben de cevaben dedim ki: Evet Nurcular, cemiyet-memiyet, hususan si-
yasî ve dünyevî ve menfî ve şahsî ve cemaatî menfaat için te şekkül eden 
cemiyet ve komite de ğiller ve olamazlar. Fakat bu vatan ın eski kahramanlar ı 
kemâl-i sevinçle şehâdet mertebesini kazanmak için ruhlar ını feda eden mil-
yonlar İslâm fedailerinin ahfadlar ı, oğullar ı ve k ızlar ı, o fedailik damar ından 
irsiyet alm ışlar ki; bu harika alâkay ı gösterip Denizli Mahkemesinde bu âciz 
bîçâre karde şlerine bu gelen cümleyi onlar hesab ına söylettirdiler:
“Milyonlar kahraman ba şlar feda olduklar ı bir hakikate ba şımız dahi fe-
da olsun!” diye onlar nâm ına söylemi ş, mahkemeyi hayret ve takdirle sus-
turmuş. Demek Nurcularda hakikî, hâlis, s ırf r ızâ-y ı ilâhî için ve müsbet ve 
uhrevî fedailer var ki; mason ve komünist ve ifsat ve z ınd ıka ve ilhad ve Ta ş-
nak gibi deh şetli komiteler, o Nurculara çare bulamay ıp hükûmeti, adliyeyi 
aldatarak lastikli kanunlar ile onlar ı kırmak ve da ğıtmak istiyorlar. İnşaallah 
bir halt edemezler. Belki Nur’un ve iman ın fedailerini ço ğaltmaya sebebiyet 
verecekler.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Dünkü suâle benzer, k ırk sene evvel olmu ş bir suâl ve cevab ı size hikâye 
edeceğim. O eski zamanda Eski Said’in talebelerinin üstadlar ıyla şiddet-i alâ-
kalar ı, fedailik derecesine geldi ğinden Van, Bitlis taraf ında Ermeni komitesi, 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  589
Taşnak fedaileri çok faaliyette bulunmas ıyla Eski Said onlara kar şı duruyordu, 
bir derece susturuyordu. Kendi talebelerine mavzer tüfekleri bulup medresesi bir vakit asker k ışlas ı gibi silâhlar, kitaplarla beraber bulundu ğu vakit, bir as-
ker feriki geldi, gördü, dedi: “Bu medrese de ğil, k ışlad ır.” Bitlis Hâdisesi mü-
nasebetiyle evhama dü ştü, emretti: “Onun silâhlar ını al ınız!” Bizden, ellerine 
geçen on be ş mavzerimizi ald ılar. Bir-iki ay sonra harb-i umumî patlad ı. Ben 
tüfeklerimi geri ald ım. Her ne ise...
Bu hâller münasebetiyle benden sordular ki: “Deh şetli fedaileri bulunan 
Ermeni komitesi sizden korkuyorlar ki; siz Van’da Erek Da ğı’na ç ıktığınız za-
man, fedailer sizden çekinip da ğılıyorlar, ba şka yere gidiyorlar. Acaba sizde 
ne kuvvet var ki öyle oluyor?”
Ben de cevaben diyordum: “Madem fâni dünya hayat ı, küçücük ve men-
fî milliyetin muvakkat menfaati ve selâmeti için bu harika fedakârl ığı yapan 
Ermeni fedaileri kar şımızda görünürler. 
Elbette hayat- ı bâkiyeye ve pek bü-
yük İslâm milliyet-i kudsiyesinin müsbet menfaatlerine çal ışan ve “ecel 
birdir” itikat eden talebeler, o fedailerden geri kalmazlar.1(Hâşiye) Lüzum 
olsa o kat’î ecelini ve zâhirî birkaç sene mevhum ömrünü, milyonlar sene bir ömre ve milyarlar dinda şlar ın selâmetine ve menfaatine tereddütsüz, 
müftehirâne feda ederler.
Said Nursî
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık, vefadar ve şefkatli karde şlerim,
İki gündür hem ba şımda, hem âsâb ımda tesirli bir nezle a ğrısı var. Böyle 
hâllerde bir derece dostlarla görü şmekten teselli ve ünsiyet almaya ihtiyac ım 
içinde acîb tecrit ve yaln ızlık vahşeti beni s ıktı. Böyle bir nevi şekvâ kalbe gel-
di: “Neden bu tâzib oluyor, hizmetimize faydas ı nedir?”
Birden bu sabah kalbe ihtar edildi ki : Siz, bu şiddetli imtihana gir-
mek.. ve inceden inceye sizi kaç defa “alt ın m ı, bak ır m ı” diye mihenge 
1 (Hâşiye) Kardeşlerim nâm ına âcizane diyorum ki; “Lüzum olursa, in şaallah çok ileri geçe-
ceğiz. Bizler, dinde oldu ğu gibi kahramanl ıkta da ecdad ımızın vârisleri oldu ğumuzu 
gösterece ğiz.”
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
590  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
vurmak.. ve her cihette sizi insafs ızca tecrübe etmek.. ve “nefislerinizin 
hisseleri ve desiseleri var m ı, yok mu” üç-dört eleklerle elenmek; hâlisâ-
ne, s ırf hak ve hakikat nâm ına olan hizmetinize pek çok lüzumu vard ı ki, 
kader-i ilâhî ve inâyet-i rabbâniye müsaade ediyor.
Çünkü böyle meydan- ı imtihanda inatç ı ve bahaneci insafs ız muâr ızlar ın 
karşısında teşhir edilmesinden herkes anlad ı ki; hiçbir hile, hiçbir enaniyet, 
hiçbir garaz, hiçbir dünyevî, uhrevî ve şahsî menfaat kar ışmayarak, tam hâlis, 
hak ve hakikatten geliyor. E ğer perde alt ında kalsayd ı, çok manalar verile-
bilirdi. Daha avâm- ı ehl-i iman itimat etmezdi. “Belki bizi kand ırırlar” der ve 
havas k ısm ı dahi vesvese ederdi. Belki “baz ı ehl-i makamat gibi kendilerini 
satmak, itimat kazanmak için böyle yap ıyorlar” diye daha tam kanaat etmez-
lerdi. Şimdi imtihandan sonra, en muannit vesveseli dahi teslime mecbur 
oluyor. Zahmetiniz bir, kâr ınız bindir in şaallah.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ, medar- ı ibret ve hayret iki esaretimde şahs ıma karşı bir muame-
leyi beyan etmek ihtar edildi, şöyle ki:
Rusya’da Kosturma’da doksan esir zâbitlerimizle beraber bir ko ğuşta idik. 
Ben o zâbitlerimize aras ıra ders veriyordum. Bir gün Rus kumandan ı geldi, 
gördü, dedi: “Bu Kürd, gönüllü alay kumandan ı olup çok askerimizi kesmi ş. 
Şimdi de burada siyasî ders veriyor. Ben yasak ediyorum, ders vermesin.” İki 
gün sonra geldi, dedi: “Madem dersiniz siyasî de ğil, belki dinîdir, ahlâkîdir; 
dersine devam eyle.” izin verdi.
İkinci esaretimde, bu hapiste iken yirmi sene derslerimi dinlemi ş ve ben-
den daha güzel ders veren bir has karde şimin ve zarurî hizmetimi gören hiz-
metçilerimin benim yan ıma gelmeleri, adliye memuru taraf ından yasak edildi; 
tâ benden ders almas ınlar. Hâlbuki Nur Risaleleri ba şka derslere hiç ihtiyaç 
bırakm ıyor ve hiçbir dersimiz kalmam ış ve hiçbir s ırrımız gizli kalmam ış. Her 
ne ise bu uzun k ıssay ı kısa kesmeye bir hâl sebep oldu.
f
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  591
Sıkıntılı Musibetlerimi Hiçe İndiren Bir Hakikatli Tesellidir
Birinci : Hakk ımızda zahmet rahmete dönmesi.
İkinci : Kader adaleti içinde r ıza ve teslim ferah ı.
Üçüncü : İnayet-i hâssan ın Nurcular hakk ında hususiyetindeki sevinç.
Dördüncü : Geçici olmas ından zevalinde lezzet.
Beşinci: Ehemmiyetli sevaplar.
Alt ınc ı: Vazife-i ilâhiyeye kar ışmamak.
Yedinci : En şiddetli hücumda en az me şakkat ve küçük yaralar.
Sekizinci : Sâir musibetzedelere nisbeten çok derece hafif olmas ı.
Dokuzuncu : Nur ve iman hizmetinde şiddetli imtihandan ç ıkan yüksek 
ilânat ın tesirat ındaki sürur.
Dokuz adet mânevî sevinçler, öyle teskin edici bir merhem ve tatl ı bir 
ilâçt ır ki; tarif edilmez, a ğır elemlerimizi teskin ediyor.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Hacc ı men eden, zemzemi döktüren.. hakk ımızda eşedd-i zulme 
müsaadekâr davranan.. ve Zülfikar ve Sirâcü’n-Nur’un müsâderesine ehem-miyet vermeyen.. ve bizi garazkârâne, kanunsuz tâzib eden memurlar ı terfi 
ettirip, hânemizden ç ıkan mazlumâne lisân- ı hâl ile yüksek a ğlamam ızı ve 
sesimizi i şitmeyen bir müstebit kabinenin zaman ında en rahat yer hapistir. 
Yaln ız mümkün olsa ba şka hapse naklolsak, tam selâmet olur.
Sâniyen : Onlar, nas ıl zorla en mahrem risaleleri en nâmahreme okuttu-
lar; öyle de zorla ısrar edip bizi cemiyet yapmaya mecbur ediyorlar. Hâlbuki 
cemiyet ve komitecili ğe hiç ihtiyac ımızı hissetmiyorduk. Çünkü ittihad- ı ehl-i 
iman cemaatindeki uhuvvet-i İslâmiye, Nurcularda pek hâlisâne, fedakârâne 
inkişaf ettiği gibi ve eski ecdatlar ımızın kemâl-i a şkla ruhlar ını feda ettikleri bir 
hakikate, Nur şâkirtleri o milyonlar kahraman ecdatlar ından irsiyet ald ıklar ı 
kuvvetli bir fedailik ile o hakikate ba ğlanmalar ı, şimdiye kadar resmî veya 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
592  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
siyasî, gizli ve â şikâr cemiyetler ve komitecili ğe ihtiyaç b ırakm ıyordu. Demek 
şimdi bir ihtiyaç var ki, kader-i ilâhî onlar ı bize musallat ediyor. Onlar mev-
hum bir cemiyet isnad ıyla zulmederler. Kader ise, “Neden tam ihlâsla, tam bir 
tesânüdle, tam bir hizbullah olmad ınız?” diye bizi onlar ın elleriyle tokatlad ı, 
adalet etti.
Said Nursî
f
Bu defa taarruz pek geni ş dairede... Reis-i Hükûmet ve haz ır kabine, 
plânl ı, dehşetli bir evham ile bir hücum etti. Benim ald ığım bir habere göre ve 
çok emârelerle, gizli münaf ıklar ın yalan jurnalleri ve desiseleriyle bizi hilâfet 
komitesiyle ve Nak şî tarîkatinin gizli cemiyetiyle tam alâkadar, belki pî şdar 
gösterip hükûmeti büyük bir telâ şa sevkederek, Nur’un büyük mecmualar ı-
nın İstanbul’da ciltlenip Âlem-i İslâm’a inti şarını ve gayet makbuliyetlerini bir 
delil gösterip, hükûmeti korkutup, k ıskanç resmî hocalar ı ve vehham memur-
lar ı aleyhimize insafs ızca çevirdiler. Tahminlerince, herhâlde çok vesikalar, 
emâreler görülecek. Hem Eski Said damar ıyla tahammül etmeyerek ortal ığı 
kar ıştıracak diye kanaatleri varm ış.
Cenâb- ı Hakk’a hadsiz şükür olsun, o musibeti binden bire indirdi. Bütün 
taharrilerde hiçbir cemiyet ve komitelerle bir alâkam ızı bulamad ılar. Yoktur 
ki, bulsunlar… Onun için savc ı iftiralara, yanl ış manalara, medar- ı mesuliyet 
olmayan cüz’î isnadlara mecbur olmu ş.
Madem hakikat budur; Nur’lar ve biz, yüzde doksan dokuz derece mu-
sibetten halâs olduk. Öyle ise de ğil şekvâ, belki binler şükretmekle inâyet-i 
ilâhiyenin bu cilvesinin tamam ını sab ır, şükür, istirhamla beklemeliyiz.. ve 
Nur dersleriyle bu medresenin mütemâdiyen ç ıkan ve giren muhtaç ve mü ş-
tâklar ına teselli vererek yard ım etmeliyiz.
Said Nursî
f
(Üçüncü Medrese-i Yusufiye olan Afyon hapishanesinde Üstad Said 
Nursî, “El-Hüccetü’z-Zehrâ” adl ı bir risale telif etti. Tevhid, Risalet-i Ah-
mediye (aleyhissalâtü vesselâm)  ve Fatiha’n ın tefsiri hakk ında olan bu çok 
kıymettar risale, hapiste bulunan Nur talebeleri ve mahpuslar için ilmî ve 
imanî dersleri hâvi olmas ından hapiste hay ırlı ve nurlu ve me şgale oldu. 
Mahkeme karar ından sonra Üstadla beraber hapiste bulunan talebelerin 
yazd ıklar ı bir takrizi, aynen a şağıya dercediyoruz.)
Risale-i Nur Nedir? Bediüzzaman Kimdir?
Her as ır başında hadisçe gelece ği tebşir edilen dinin yüksek hâdimleri1; 
emr-i dinde müptedî de ğil, müttebîdirler. Yani, kendilerinden ve yeniden bir 
şey ihdas etmezler, yeni ahkâm getirmezler. Esâsât ve ahkâm- ı diniyeye ve 
sünen-i Muhammediye’ye (aleyhissalâtü vesselâm)  harfiyen ittibâ yoluyla dini tak-
vim ve tahkim.. ve dinin hakikat ve asliyetini izhar.. ve ona kar ıştırılmak iste-
nilen ebât ılı ref ve ibtal.. ve dine vâki tecavüzleri redd ve imha.. ve evâmir-i 
rabbâniyeyi ikâme.. ve ahkâm- ı ilâhiyenin şerâfet ve ulviyetini izhar ve ilân 
ederler. Ancak tavr- ı esasîyi bozmadan ve ruh-u aslîyi rencide etmeden yeni 
izah tarzlar ıyla, zaman ın fehmine uygun yeni ikna usulleriyle ve yeni tevcihat 
ve tafsilat ile îfâ-y ı vazife ederler.
Bu memurîn-i rabbâniye, fiiliyatlar ıyla ve amelleriyle de memuriyetleri-
nin musadd ıkı olurlar. Salâbet-i imaniyelerinin ve ihlâslar ının aynadarl ığını 
bizzat îfâ ederler. Mertebe-i imanlar ını fiilen izhar ederler. Ve ahlâk- ı Muham-
mediye’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  tam âmili ve mi şvâr- ı Ahmediye’nin (aleyhissa-
lâtü vesselâm)  ve hilye-i nebeviyenin (aleyhissalâtü vesselâm)  hakikî lâbisi olduklar ını 
gösterirler. Hülâsa, amel ve ahlâk bak ımından ve sünnet-i nebeviyeye (aleyhis-
salâtü vesselâm)  ittibâ ve temessük cihetinden ümmet-i Muhammed’e (aleyhissalâtü 
vesselâm)  tam bir hüsn-ü misal olurlar ve numûne-i iktidâ te şkil ederler. Bun-
lar ın, Kitabullah’ ın tefsiri ve ahkâm- ı diniyenin izah ı ve zaman ın fehmine ve 
mertebe-i ilmine göre tarz- ı tevcihi sadedinde yazd ıklar ı eserler; kendi tilkâ-y ı 
nefislerinin ve karîha-y ı ulviyelerinin mahsulü de ğildir, kendi zekâ ve irfan-
lar ının neticesi de ğildir. Bunlar, do ğrudan do ğruya menba- ı vahiy olan Zât- ı 
Pâk-i Risalet’in (aleyhissalâtü vesselâm)  mânevî ilham ve telkinat ıdır. Celcelûtiye 
1 Bkz.: Ebû Dâvûd, melâhim  1; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-evsat  6/234; el-Hâkim, el-Müstedrek  
4/567-568.
594  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve Mesnevî-i Şerif ve Fütûhu’l-gayb ve emsâli âsâr, hep bu nevidendir. Bu 
âsâr- ı kudsiyeye o zevat- ı âlişan ancak tercüman hükmündedirler. Bu zevat- ı 
mukaddesenin, o âsâr- ı bergüzîdenin tanziminde ve tarz- ı beyan ında bir his-
seleri vard ır. Yani bu zevat- ı kudsiye; o manan ın mazhar ı, mir’ât ı ve ma’kesi 
hükmündedirler.
Risale-i Nur ve Tercüman ına Gelince : Bu eser-i âlî şanda şimdiye ka-
dar emsâline rastlanmam ış bir feyz-i ulvî ve bir kemâl-i nâmütenâhî mev-
cut olduğundan.. ve hiçbir eserin nâil olmad ığı bir şekilde me ş’ale-i ilâhiye 
ve şems-i hidayet ve neyyir-i saadet olan Hazreti Kur’ân’ ın füyuzât ına vâris 
olduğu meşhud oldu ğundan; onun esas ı, nur-u mahz- ı Kur’ân oldu ğu.. ve 
evliyâullah ın âsâr ından ziyade feyz-i envâr- ı Muhammedîyi (aleyhissalâtü vesse-
lâm) hâmil bulundu ğu.. ve Zât- ı Pâk-i Risalet’in ondaki hisse ve alâkas ı ve 
tasarruf-u kudsîsi evliyâullah ın âsâr ından ziyade oldu ğu.. ve onun mazhar ı 
ve tercüman ı olan mânevî zât ın mazhariyeti ve kemâlât ı ise o nisbette âlî ve 
emsâlsiz oldu ğu, güneş gibi âşikâr bir hakikattir.
Evet o Zât, daha hâl-i sabâvette iken ve hiç tahsil yapmadan zevâhiri 
kurtarmak üzere üç ayl ık bir tahsil müddeti içinde ulûm-u evvelîn ve âhirî-
ne ve ledünniyât ve hakâik-i e şyaya ve esrar- ı kâinata ve hikmet-i ilâhiyeye 
vâris k ılınm ıştır ki, şimdiye kadar böyle mazhariyet-i ulyâya kimse nâil olma-
mıştır. Bu harika-y ı ilmiyenin e şi aslâ mesbuk de ğildir. Hiç şüphe edilemez 
ki; Tercüman- ı Nur, bu hâliyle ba ştan başa iffet-i mücesseme ve şecaat- ı 
harika ve isti ğnâ-y ı mutlak te şkil eden hârikulâde metânet-i ahlâkiyesi ile 
bizzat bir mucize-i f ıtratt ır ve tecessüm etmi ş bir inâyettir ve bir mevhibe-i 
mutlakad ır.
O Zât- ı zîhavâr ık, daha hadd-i bülû ğa ermeden bir allâme-i bîadîl hâlinde 
bütün cihan- ı ilme meydan okumu ş.. münâzara etti ği erbab- ı ulûmu ilzam ve 
iskât etmi ş.. her nerede olursa olsun vâki olan bütün suâllere mutlak bir isa-
betle ve aslâ tereddüt etmeden cevap vermi ş.. on dört ya şından itibaren “Üs-
tad”l ık pâyesini ta şımış.. ve mütemâdiyen etraf ına feyz-i ilim ve nur-u hikmet 
saçm ış.. izahlar ındaki incelik ve derinlik ve beyanlar ındaki ulviyet ve metânet 
ve tevcihlerindeki derin ferâset ve basiret ve nur-u hikmet, erbab- ı irfan ı şa-
şırtm ış.. ve hakk ıyla “Bediüzzaman” unvan- ı celilini bah şettirmiştir.
Mezâyâ-y ı âliye ve fezâil-i ilmiyesiyle de din-i Muhammedî’nin (aleyhissalâ-
tü vesselâm)  neşrinde ve isbat ında bir kemâl-i tam hâlinde rû-nümâ olmu ş olan 
böyle bir Zât, elbette Seyyidü’l-enbiyâ Hazretleri’nin (aleyhissalâtü vesselâm)  en 
AFYON HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------  595
yüksek iltifat ına mazhar.. ve en âlî himâye ve himmetine nâildir. Ve şüphesiz 
o Nebiyy-i Akdes’in (aleyhissalâtü vesselâm)  emir ve ferman ıyla yürüyen.. ve tasar-
rufuyla hareket eden.. ve O’nun envâr ve hakâikine vâris ve ma’kes olan bir zât- ı kerîmü’s-s ıfatt ır.
Envâr- ı Muhammediye’yi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ve maârif-i Ahmediye’yi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ve füyuzât- ı şem-i ilâhîyi en mü şa’şa bir şekilde parlatma-
sı.. ve Kur’ânî ve hadisî olan i şârât- ı riyâziyenin kendisinde müntehî olmas ı.. 
ve hitâbât- ı nebeviyeyi (aleyhissalâtü vesselâm)  ifade eden âyât- ı celilenin riyâzî 
beyanlar ının kendi üzerinde toplanmas ı delâletleriyle o Zât, hizmet-i imaniye 
noktas ında risaletin bir mir’ât- ı mücellâs ı.. ve şecere-i risaletin bir son meyve-i 
münevveri.. ve lisân- ı risaletin irsiyet noktas ında son dehân- ı hakikati.. ve 
şem-i ilâhînin hizmet-i imaniye cihetinde bir son hâmil-i zîsaadeti oldu ğuna 
şüphe yoktur.
Üçüncü Medrese-i Yusufiye’nin El-Hüccetü’z-Zehra ve
Zühretü’n-Nur olan tek dersini dinleyen Nur Şâkirtleri nâm ına
Ahmed Feyzi, Ahmed Nazif, Salahaddin, Zübeyir, Ceylân, Sungur
Benim hissemi haddimden yüz derece ziyade vermeleriyle beraber, bu 
imza sahiplerinin hat ırlar ını k ırmaya cesaret edemedim. Sükût ederek, o 
medhi Risale-i Nur şâkirtlerinin şahs- ı mânevîsi nâm ına kabul ettim.
Said Nursî
f
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri Afyon Mahkemesi’nin bir 
celsesine talebeleri ile giderken.
Bediüzzaman ve talebeleri büyük bir cürmün fâiliymi ş gibi silâhl ı 
muhaf ızlar aras ında Afyon Hapishânesi’nden mahkemeye götürülürken
Sekizinci K ısım
Isparta Hayat ı
Üstad Bediüzzaman’ ın Barla’da 1950’den sonra kald ığı
evin önden görünü şü
1950’den Sonra
Üstad Said Nursî, Afyon Hapishanesi’nden 1949’da, bir Eylül sabah ı 
tahliye edildi. İki komiser aras ında faytonla, daha önce hapisten tahliye edi-
len talebesi Zübeyr’in kiralad ığı bir eve geldi. Yan ında hizmetine bakan Ziya, 
Sungur gibi talebeleri de vard ı. Üstad ın Afyon hapsinden sonraki hayat ında 
ve hizmet-i Nuriyesinde şu sûrette bir inki şaf görünür: Bu tarihe kadar Üstad, 
evinde, geceleri hiç kimseyi bulundurmazd ı. Akşamdan tâ ku şluk vaktine ka-
dar kap ısı kilitli olarak kal ırdı. Afyon hapsinden sonra ise, sâd ık talebelerin-
den baz ılar ı hususî hizmetinde kald ı. Üstad ın odas ı daima ayr ı idi. Ancak bir 
hizmet oldu ğu vakit yan ına gelinebilirdi.
Afyon hapsinden sonra Üstad –kendi tabirince– bir nevi Üçüncü Said
1(Hâşiye) olarak görünüyordu. Çünkü bundan sonra hizmet-i Nuriye ba şka saf-
halarda tezahür edecekti; küllî bir inki şaf olacakt ı. Üstad ın hizmetine ko şan 
ve Nur hizmeti için yan ına gelenler, bilhassa mektepli gençlerdendi. Rahmet-i 
ilâhiye, Afyon hapis musibetini çok cihetlerle rahmete çevirmi şti.
Bir veçh-i rahmet şu idi: Mahkeme günlerinde muhtelif vilâyet ve kaza-
lardan gelen Nur talebeleri birbiriyle tan ışarak, hem Üstad, hem Risale-i Nur, 
hem hizmet-i Nuriye hususunda mâlûmat sahibi olurlar ve uhrevî ve imanî olan ve r ızâ-y ı îlâhi uğrundaki Nur’dan kopup gelen samimî bir uhuvvetle, 
bir kuvve-i mâneviye elde ederlerdi. Mahkeme günleri, Üstad ve talebeleri-nin kahramanlar kafilesi olarak saf halinde mahkemeye geli şleri, müminlerin 
kalblerinde Allah için sonsuz bir muhabbet ve yak ınlığa vesile oluyordu. Bu 
mahkemeler, iman ve İslâm dâvâs ına hizmet için medâr- ı teşvik hükmüne ge-
çiyordu. Din dü şmanlar ının rağmına olarak bu musibet, Risale-i Nur hizmet-i 
1 (Hâşiye) Aziz, s ıdd ık karde şlerim! İki-üç defad ır ehemmiyetli bir hâlet-i ruhiye bana 
ârız oluyor. Ayn ı otuz sene evvel İstanbul’da beni Yu şa Dağı’na ç ıkar ıp.. İstanbul’un, 
Dârü’l-Hikmet’in cazibedar hayat- ı içtimaiyesini b ırakt ırıp.. hatta İstanbul’da bulunan 
Nur’un birinci şâkirdi ve kahraman ı olan merhum Abdurrahman’ ı dahi zarurî hizmetimi 
görmek için de yan ıma almaya müsaade etmeyen.. ve Yeni Said mâhiyetini gösteren acîb 
ink ılâbât- ı ruhînin bir mislinin şimdi mukaddemât ı bende ba şlam ış. Üçüncü bir Said ve 
bütün bütün târik-i dünya olarak zuhuruna bir i şaret tahmin ediyorum. Demek Nur’lar ve 
kahraman şâkirtleri benim vazifelerimi yapacaklar, daha bana hiç ihtiyaç kalmam ış. Zâten 
Nur’un her bir câmî cüzü ve sars ılmayan hâlis şâkirtlerinin her birisi, benden daha mükem-
mel ders verir.
Said Nursî
600  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
imaniyesini deruhte edecek ve onunla gaye-i hayat edecek fedakârlar ı, kah-
ramanlar ı netice verdi. Yeni ve münevver Nur talebeleri meydana ç ıktılar.
Hapisten tahliyeden sonra, Üstad ın evinin kap ısı önünde bir-iki polis 
daimî nöbet bekler ve yan ına kimseyi sokmazlard ı. Zaten hapis müddetince 
halka deh şet verecek şekilde yalan yanl ış propagandalarla, Bediüzzaman’ ın 
imha edilece ği gibi haberler etrafa yayd ırılm ıştı.
Üstad, Afyon’da iki ay kadar ikametten sonra Emirda ğ’a geldi. Emirda ğ’-
da birçok Risale-i Nur talebeleri vard ı. Oradaki hizmet-i Nuriye’yi bu talebeler 
îfâ ettiler.
f
Afyon Hapsi’nden Sonra Hizmet-i 
Nuriye Nas ıl Cereyan Etti?
Isparta’da, teksir makinas ıyla Nur mecmualar ının neşrine devam edili-
yordu. Üstad, yine âdeti veçhile tashîhât ile me şguldü. Yaln ız hapisten sonra 
hizmet-i Nuriye birkaç k ısma ink ısam etmi şti; yaln ız teksirle ve el yaz ısıyla 
neşre münhas ır olmuyordu. Bu zamanlardaki hizmet safhalar ı şu sûretle ifade 
olunabilir:
1– Muhtelif vilâyet, kasaba ve köylerdeki Nur Talebeleri, bulunduklar ı 
muhitlerinde Nur’lar ı okumak, yazmak, okutmak ve ne şrine çal ışmak.
2– Isparta ve İnebolu’da, teksir makinesiyle Nur Risaleleri’nin mecmualar 
halinde teksiri ve etrafa ne şri.
3– Ankara ve İstanbul’da, muhtelif halk tabakalar ı aras ında, hususan 
üniversite ve di ğer mektep talebeleri, gençler, memurlar ve han ımlar aras ında 
Nur’lar ın yay ılmas ı, okunmas ı.. Risale-i Nur dâvâs ına çoklar ın yak ın mâne-
vî alâkalar ı.. bunlardan halis fedakârlar ve iman hâdimlerinin ç ıkmas ı nur-u 
iman ın, bu iki büyük merkezde hararetle inki şafı.
4– Kitaplar ın iadesi ve yeniden baz ı yerlerde Nur’lara ve talebelerine 
ilişmek, dolay ısıyla resmî makamlarla münasebet.. Risale-i Nur’un, vatan ve 
milletin, nesl-i âtinin saadetine vesilesi cihetinin duyurulmas ı, isbat edilmesi.. 
yeni Türk hükûmetinin, Kur’ân’ ın bu yeni ve ekmel Nuruna takdirle bakma-
sı.. en modern ne şir vas ıtas ıyla hem Anadolu’ya, hem âlem-i İslâm’a ve insa-
niyete duyurulmas ının temini.
5– Şark vilâyetlerinde Risale-i Nur’un inti şarı…
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  601
İşte, Said Nursî, Afyon hapsinden tahliye edilip Emirda ğ’a geldiği zaman, 
nazar ındaki hizmet safhalar ı bu sûrette idi ve merkez-i hükûmetle de hizmet 
itibar ıyla alâkadard ı. Bu zamana kadar Nur hizmeti, ancak risalelerin yaz ılıp 
çoğalt ılmas ına münhas ırdı. Üstad, tâ Barla’dan beri daima has talebeleriyle, 
Nur’lar ın neşrine çal ışanlarla görü şmüş, onlar ı hizmetlerinden dolay ı tebrik 
ve teşcî etmişti. Bu tarihten sonra mektepliler ve memurlar Nur’lara mütevec-
cih oldular. Nur hizmetini hayatlar ının gayesi addeden ve bu hizmetle vatan, 
millet ve İslâmiyet’e en büyük fayday ı temin eden talebeler meydana ç ıkarak 
hizmete ba şlad ılar.
f
Afyon Mahkemesi’nin Risale-i Nur’u müsadere karar ını, Mahkeme-i 
Temyiz esastan bozdu. Bozma karar ında ileri sürdü ğü sebeplerden birisi: Ka-
rarnamede suç unsuru gösterilen risalelerin, Denizli A ğır Ceza Mahkemesi’n-
de beraat eden eserlerden olup olmad ığının zikredilmedi ği, şayet beraat edip 
iade edilen eserlerden ise, karar ın yanl ış olacağı, hem Temyiz’in tasdikinden 
geçip kaziyye-i muhkeme haline gelen bir dâvân ın yeniden taht- ı muhakeme-
ye al ınışının kanuna uygunsuz oldu ğudur.
Temyizin bozma karar ından sonra, Afyon’da tekrar duru şma başlad ı. Bu 
şekilde mahkeme devam ederken iktidar ı ele alan Demokrat Parti hükûmeti, 
umumî af ilân etti. Afyon Mahkemesi de af kanununun daire-i şümûlüne gir-
diği için dosya ortadan kald ırıldı.1(Hâşiye)
(Afyon hâdisesi ba şlamadan evvel Diyanet İşleri Reisi Ahmed Hamdi 
Akseki, Said Nursî’den iki tak ım Risale-i Nur eserlerini, bir tak ımını Diyanet 
İşleri Kütüphanesi’ne koymak, bir tak ımını da şahs ına al ıkoymak için 
istemişti. Fakat hapis hâdisesi ç ıktı, gönderilemedi. Üstad, hapisten sonra 
Emirdağ’a geldiği vakit, evvelce haz ırlanan iki tak ımı tashih ederek Ahmed 
Hamdi’ye gönderdi ve a şağıdaki mektubu kendisine yazd ı.)
1 (Hâşiye) Fakat mahkeme heyeti, Risale-i Nur eserlerinin beraatine karar vermedi, müsa-
deresine karar verdi. Bu karar 1956 tarihine kadar devam etti. Mahkeme, iki defa Nur Risalelerine müsadere karar ı verdi. Temyiz Mahkemesi bu iki karar ı da bozdu. Afyon 
Mahkemesi Temyiz’in karar ına uyarak Nur’lar ın beraatine karar verdi. Bu sefer Temyiz, 
usulde noksanl ık yüzünden bozdu ve eserlerin Diyanet İşleri’nce tetkikini istedi. Diyanet 
İşleri Müşavere Kurulu’nca bütün eserler tetkik ettirildi. Neticede, Nur’lar ın hakikati-
ni bir derece belirten bir rapor verildi. Ehl-i vukufun mezkûr raporuna istinaden, Afyon Mahkemesi, Haziran 1956 tarihinde, ittifakla, Nur’lar ın beraatine ve serbestiyetine karar 
verdi. Karar kat’île şti. Art ık bu tarihten sonra, merkez-i hükûmette, Risale-i Nur mecmuala-
rı matbaalarda tab’ edilmeye ba şlad ı.
602  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Muhterem Ahmed Hamdi Efendi Hazretleri,
Bir hâdise-i ruhiyemi size beyan ediyorum: Çok zaman evvel zat ınız ve 
sizin mesle ğinizdeki hocalar ın, zarurete binaen ruhsata tâbi ve azîmet-i şer’i-
yeyi b ırakan fikirlerine, benim fikirlerim muvâf ık gelmiyordu. Ben hem onla-
ra, hem sana hiddet ederdim. “Neden azîmeti terk edip ruhsata tâbi oluyor-lar?” diye, Risale-i Nur’u do ğrudan do ğruya sizlere göndermezdim. Fakat, 
üç-dört sene evvel, yine şiddetli, kalbime, size kar şı tenkitkârâne bir teessüf 
geldi. Birden ihtar edildi ki:
“Bu senin eski medrese arkada şlar ın olan ba şta Ahmed Hamdi gibi zat-
lar, dehşetli ve şiddetli bir tahribata kar şı ‘ehvenü şşer’ düsturuyla, bir k ısım 
vazife-i ilmiyeyi, mukaddesat ın muhafazas ına sarf edip tehlikeyi dörtten bire 
indirmeleri, onlar ın mecburiyetle baz ı ruhsatlar ına ve kusurlar ına inşaallah 
keffâret olur.” diye kalbime şiddetli ihtar edildi.
Ben dahi sizleri ve sizin gibilerini, o vakitten beri yine eski medrese kar-
deşlerim ve ders arkada şlar ım diye hakikî uhuvvet nazar ıyla bakmaya ba ş-
lad ım. Onun için benim bu şiddetli tesemmüm hastal ığım vefat ımla netice-
lenmesi dü şüncesiyle, sizi Nur’lara benim bedelime hakikî sahip ve hâmi ve 
muhaf ız olacağın
ızı düşünerek, üç sene evvel mükemmel bir tak ım Risale-i 
Nur’u size vermek niyet etmi ştim. Fakat şimdi hem mükemmel de ğil, hem ta-
mam ı değil; fakat ekseriyet-i mutlaka eczalar ı Nur şâkirtlerinden gayet mühim 
üç zat ın on-on be ş sene evvel yazd ıklar ı bir tak ımı sizin için hastal ığım içinde 
bir derece tashih ettim. Bu üç zat ın kaleminin benim yan ımda on tak ım kadar 
kıymeti var. Senden ba şka bu tak ımı kimseye vermeyecektim. Buna mukabil 
onun mânevî fiyat ı da üç şeydir:
Birincisi : Siz mümkün oldu ğu kadar Diyanet Riyâseti’nin şubelerine ver-
mek için, mümkünse eski huruf, de ğilse yeni harfle ve has arkada şlar ımdan 
tashihe yard ım için birisi ba şta bulunmak şart ıyla, memleketteki Diyanet Ri-
yâseti’nin şubelerine yirmi otuz tane teksir edilmektir. Çünkü haricî dinsizlik 
cereyan ına karşı böyle eserleri ne şretmek, Diyanet Riyâseti’nin vazifesidir.
İkincisi : Madem Nur Risaleleri medrese mal ıdır. Siz de medreselerin hem 
esas ı, hem ba şlar ı, hem şâkirtlerisiniz. Onlar sizin hakikî mal ınızd ır. Münasip 
görmediğiniz risaleyi şimdilik ne şrini geri b ırak ırsınız.
Üçüncüsü : Tevafuklu Kur’ân’ ımız mümkünse foto ğraf matbaas ıyla tab’ 
edilsin ki, tevafuktaki lem’a-y ı i’câziye görünsün...
Said Nursî
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  603
Bediüzzaman Said Nursî’nin ve Talebelerinin 
1950’den Sonra Yazd ığı Mektuplardan Baz ılar ı
(Demokratlar ın Ezân- ı Muhammedî’yi Arapça olarak okunmas ına mü-
saade etmeleri dolay ısıyla yaz ılan bir hasbihâl.)
Aziz, s ıdd ık kardeşlerim,
Evvelâ : Hem sizin, hem bu memleketin, hem âlem-i İslâm’ ın mühim 
bayramlar ının mukaddimesi olan, bu memlekette şeâir-i İslâmiye’nin yeni-
den parlamas ının bir müjdecisi olan ezan- ı Muhammedî’nin (aleyhissalâtü ves-
selâm) kemâl-i ferahla on binler minarelerde okunmas ını tebrik ediyoruz. Ve 
seksen küsûr sene bir ibadet ömrünü kazand ıran Ramazan- ı Şerifteki ibadet 
ve dualar ınızın makbuliyetine âmîn diyerek rahmet-i ilâhiyeden her bir gece-i 
Ramazan bir Leyle-i Kadir hükmünde sizlere sevap kazand ırmas ını niyaz edi-
yoruz. Bu Ramazan’da şiddetli zafiyet ve hastal ığımdan tam çal ışamad ığım-
dan sizlerden mânevî yard ım rica ediyorum.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Âlem-i İslâm merkezlerindeki mübarek müslüman karde şlere,
Sizleri, bütün ruh u can ımızla tebrik ediyoruz. Eserleriyle fuhûl-ü ulemâ-
nın ve fuhûl-ü müfessirînin en yükse ği olan Bediüzzaman Hazretleri’ne, k ıy-
mettar ve mübarek bir mücahid âlim taraf ından yaz ılm ış olan bir tebriki tak-
dim etmiştik.
Bediüzzaman Hazretleri’nin bizlere yazd ığı cevabî mektuplar ında, o k ıy-
mettar, bînazîr Üstad Bediüzzaman Hazretleri, sizleri binlerle tebrik etmi ş ve 
Anadolu’da Kur’ân ve iman kahramanlar ının halefleri olan Nurcularla, Ara-
bistan’daki hakikat-i Kur’âniye’ye müteveccih İslâmlar ı, iki karde ş olarak hiz-
bü’l-Kur’ân’ ın dairesi içinde çok saflardan iki muvâf ık ve iki müteraf ık saf 
teşkil ettiklerini müjdelemi ş. Ve o mümin karde şlerimizin Risale-i Nur’la ciddî 
alâkalar ıyla beraber, bir k ısm ını Arapçaya tercüme edip ne şretmek niyetleri-
nizden fevkalâde memnun olduklar ını ve mübarek İslâm cemaatlerinin Ur-
fa’daki Nur şâkirtleriyle ve Nur eczalar ıyla himayetkârâne alâkadar olmas ını 
yazmakl ığımızı bizlere emretmi ş bulunuyorlar.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
604  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ey aziz ve necip kavm-i Arab’ ın nûranî âzâlar ı! Tarihin âmâk ına gömü-
len ve mâziden istikbale atlayan ecdatlar ımıza, bu millet-i İslâm’ ı parçala-
mak için bin dört yüz seneden beri hücum eden küffar ordular ı, en nihayet 
Birinci Harb-i Umumî’de emellerine muvaffak oldular. Türk ve Arap iki ha-kikî müslüman karde şin bin senelik sars ılmayan muhabbetlerini pek çok de-
siselerle, yalanlarla söndürdüler. Ehl-i İslâm’ ın ve nev-i be şerin medâr- ı fahri 
ve bütün mevcudat ın sebeb-i hilkati ve bütün füyuzat- ı ilâhiyenin mazhar ı o 
âlî Peygamberin Ravza-y ı Mutahhara’s ına yüzler sürmek için pek büyük bir 
iştiyak ı kalblerinde ya şatt ıklar ına tahammül edemediler. O âli Peygamber-i 
Zîşan’ ın küçücük bir iltifat ına mazhar olmak için, ruhlar ına var ıncaya kadar 
herşeylerini feda ettiklerini hazmedemediler. Bin dört yüz seneden beri zemi-
nin yüzünde, zaman ın sayfalar ı üzerinde ve şehidlerin ve gazilerin beyaz k ılıç 
kalemleriyle, k ırm ızı mürekkepleriyle yaz ıp tarihe emanet b ırakt ıklar ı medâr- ı 
iftiharlar ı, muhte
şem yaz ılar ını müslümanlara unutturmak istediler. Bu azimle 
yürüyen o amans ız düşmanlar, pek ac ı işkenceler alt ında ezdikleri Türk ve 
Arap bu iki karde şi, bir daha ittihat etmemek için en müthi ş muahedelerin 
zincirleriyle ba ğlad ılar. Çelik zincirler alt ında senelerle inlettirdiler. Her türlü 
şenaati Müslümanl ığa icra ettiler.
Heyhat! İnayet-i ilâhiyenin tekrar yâr olaca ğını, Risale-i Nur gibi pek bü-
yük ve pek harika bir tefsir-i Kur’ân’la ve onun âli müellifi Bediüzzaman’la, Müslümanl ığın büyük zaferini bilemediler ve göremediler. O eserler ki, vah-
dâniyet-i ilâhiye ile risalet-i Muhammediye’yi 
(aleyhissalâtü vesselâm)  ve hakikat-i 
haşriyeyi o kadar kuvvetli ve hakikatli burhanlarla o kadar parlak bir sûrette 
isbat ediyor ki, şimdiye kadar hiçbir filozof, hiçbir âlim kar şısına ç ıkıp itiraz 
edememi ş.
Biz Türkler, seyyidleri kesretle içinde bulunan ve necip kavm-i Arap 
olan sizlere ve sizin ecdatlar ınız olan sahabe-i güzîne, Allah nam ına, 
Peygamber-i Zî şan hesab ına sonsuz bir sevgiyi ve nihayetsiz bir hürmeti
daima kalbimizde, ruhumuzda besliyoruz ve ya şatıyoruz. O âli Peygam-
ber-i Zîşan için ve Onun âli dini için, ba şta ruhumuz ve her şeyimizi feda-
ya haz ırız.
Cenab- ı Hakk ın lütf-u kereminden büyük bir ümit ile yalvar ıp istiyoruz 
ki, sevgili Üstad ımız Bediüzzaman Hazretleri’nin verdikleri haber-i be şaretle, 
Türk ve Arap iki hakikî karde ş millet, in şaallah yak ın bir âtide ittihat edecek. 
Ve o ittihat sayesinde, o müthi ş düşmanlar ın müslümanlar içine saçt ıklar ı fe-
sat tohumlar ı kendi yüzlerine at ılacak. Ve zincirler alt ında inleyen dört yüz 
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  605
milyon Müslümanl ık, yeniden hayat- ı kudsiye-i İslâmiye ile, nev-i be şerin ba-
şına geçip, sulh ve müsalemet-i umumiyeyi temin edecek, in şaallah.
Risale-i Nur’un âciz bir şâkirdi
Hüsrev
f
(Risale-i Nur’un vatana, millete ve İslâmiyet’e büyük hizmetini kabul ve 
takdir eden Ba şvekil Adnan Menderes’e Üstad ın yazd ığı bir mektup.)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Ben çok hasta oldu ğum ve siyasetle alâkas ız bulundu ğum hâlde, Adnan 
Menderes gibi bir İslâm kahraman ı ile bir sohbet etmek isterdim. hâl ve vazi-
yetim görü şmeye müsaade etmedi ği için, o surî konu şmak yerine, bu mektup 
benim bedelime konu şsun, diye yazd ım.
Gayet k ısa birkaç esas ı, İslâmiyet’in bir kahraman ı olan Adnan Menderes 
gibi dindarlara beyan ediyorum:
Birincisi : İslâmiyet’in pek çok kanun-u esasîsinden birisi, وَازِرَةٌ ِرُõَÜ َźوَ 
2ٰىóْìأُ وِزْرَ âyet-i kerîmesinin hakikatidir ki, “Birisinin cinayetiyle ba şkalar ı, 
akraba ve dostlar ı mesul olamaz.” Hâlbuki, şimdiki siyaset-i hâz ırada par-
ticilik taraftarl ığıyla, bir câninin yüzünden pek çok mâsumlar ın zarar ına r ıza 
gösteriliyor. Bir câninin cinayeti yüzünden taraftarlar ı veyahut akrabalar ı da-
hi şenî g ıybetler ve tezyifler edilip, birtek cinayet yüz cinayete çevrildi ğinden, 
gayet deh şetli bir kin ve adaveti damarlara dokundurup kin ve garaza ve 
mukabele-i bilmisile mecbur ediliyor. Bu ise, hayat- ı içtimaiyeyi tamamen
zîr u zeber eden bir zehirdir. Ve hariçteki dü şmanlar ın parmak kar ıştırmalar ı-
na tam bir zemin haz ırlamakt ır. İran ve M ısır’daki hissedilen hâdise ve buh-
ranlar bu esastan ileri geldi ği anlaşılıyor. Fakat onlar buras ı gibi değil; bize 
nisbeten pek hafif, yüzde bir nisbetindedir. Allah etmesin, bu hâl bizde olsa pek dehşetli olur.
Bu tehlikeye kar şı çare-i yegâne: Uhuvvet-i İslâmiye’yi ve esas İslâmiyet 
milliyetini o kuvvetin temel ta şı yap ıp, mâsumlar ı himaye için, cânilerin cina-
yetlerini kendilerine münhas ır b ırakmak lâz ı
md ır.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 En’âm sûresi, 6/164; İsrâ sûresi, 17/15; Fât ır sûresi, 35/18; Zümer sûresi, 39/7; Necm sûresi, 53/38.
606  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Hem, emniyetin ve âsâyi şin temel ta şı yine bu kanun-u esâsîden geliyor.
Meselâ, bir hanede veya bir gemide bir mâsum ile on câni bulunsa, ha-
kikî adaletle ve emniyet ve âsâyi ş düstur-u esasîsi ile, o mâsumu kurtar ıp 
tehlikeye atmamak için, gemiye ve haneye ili şmemek lâz ım; tâ ki mâsum 
çıkıncaya kadar…
İşte bu kanun-u esasî-i Kur’ânî hükmünce, âsâyi ş ve emniyet-i dahiliyeye 
ilişmek, on câni yüzünden doksan mâsumu tehlikeye atmak, gazab- ı ilâhî-
nin celbine vesile olur. Madem Cenâb- ı Hak, bu tehlikeli zamanda bir k ısım 
hakikî dindarlar ın başa geçmesine yol açm ış, Kur’ân- ı Hakîm’in bu kanun-u 
esasîsini kendilerine bir nokta-y ı istinad ve onlara garazkârl ık edenlere kar şı 
siper yapmak lâz ım geldiğini, zaman ihtar ediyor.
İslâmiyet’in İkinci Bir Kanun-u Esasîsi : Şu hadîs-i şeriftir: ْمِĳَĝْĤا ُïِّĻَø 
1ْħُıُĨَאدِì hakikatiyle, memuriyet bir hizmetkârl ıktır; bir hâkimiyet ve ben-
lik için tahakküm âleti de ğil... Bu zamanda terbiye-i İslâmiye’nin noksani-
yetiyle ve ubudiyetin zaafiyetiyle benlik, enaniyet kuvvet bulmu ş. Memuriyeti 
hizmetkârl ıktan ç ıkar ıp bir hâkimiyet ve müstebidâne bir tahakküm ve mü-
tekebbirâne bir mertebe tarz ına getirdi ğinden; –abdestsiz, k ıblesiz namaz k ıl-
mak gibi– adalet, adalet olmaz, esas ıyla da bozulur. Ve hukuk-u ibad da zîr u 
zeber olur. Hukuk-u ibad, “hukukullah” hükmüne geçmiyor ki hak olabilsin. Belki nefsanî haks ızlıklara vesile olur.
Şimdi, Adnan Menderes gibi, “ İslâmiyet’in ve dînin icaplar ını yerine geti-
receğiz.” diye ve mezkûr iki kanun-u esasîye kar şı muhalefet edip tam z ıdd ına 
olarak iki deh şetli cereyan, gayet büyük rü şvetle halklar ı aldatmak ve ecnebî-
lerin müdahalesine yol açmak vaziyetinde hücum etmek ihtimali kuvvetlidir.
Birisi : Birinci kanun-u esasîye muhalif olarak, bir câni yüzünden k ırk 
mâsumu kesmi ş, bir köyü de yakm ış. Bu derecede bir istibdad- ı mutlak, her 
nefsin zevkine geçecek memuriyete bir hâkimiyet sûretinde rü şvet vererek, 
dindar hürriyet-perverlere hücum ediliyor.
İkinci hücum da : İslâmiyet milliyet-i kudsiyesini b ırak ıp –evvelkisi gibi– 
bir câni yüzünden yüz mâsumun hakk ını çiğneyebilen, zâhiren bir milliyetçi-
lik ve hakikatte ırkç ılık damar ıyla hem hürriyet-perver dindar Demokratlara, 
hem bütün bu vatandaki yüzde yetmi şi sair unsurlardan bulunanlara, hem 
hükûmet aleyhine, hem biçare Türkler aleyhine, hem Demokrat ın takip etti ği 
1 el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân  6/334; Hatîb el-Ba ğdâdî, Târîhu Ba ğdâd 10/187; ed-Deylemî, el-Müsned  
2/324; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  4/122.
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  607
siyaset aleyhine çal ışarak ve serseri ve enaniyetli nefislere gayet zevkli bir rü ş-
vet olarak bir “ ırkç ılık kardeşliği” veriyor. O zevkli karde şliğin içinde, o zevkli 
faydadan bin defa daha ziyade hakikî karde şleri düşmanl ığa çevirmek gibi 
acip tehlikeyi, o sarho şluğu ile hissedemiyor.
Meselâ, İslâmiyet milliyetiyle 400 milyon hakikî karde şin hergün َّħُıّٰĥĤاَ 
1َאتِĭِĨْËُĩْĤوَا َīĻِĭِĨْËُĩْĥِĤ ْóِęْĔا dua-y ı umumîsiyle mânevî yard ım görmek yerine, 
ırkç ılık 400 milyon mübarek karde şleri, dört yüz serseriye ve lâübalilere yaln ız 
dünyevî ve pek cüz’î bir menfaati için terk ettiriyor. Bu tehlike hem bu vatana, hem hükûmete, hem de dindar Demokratlara ve Türklere büyük bir tehlike-dir. Ve öyle yapanlar da hakikî Türk de ğillerdir. Necip Türkler böyle hatâdan 
çekinirler.
Bu iki tâife her şeyden istifadeye çal ışıp dindar Demokratlar ı devirmeye 
çal ıştıklar ı ve çal ıştırıldıklar ı, meydandaki âsar ile tahakkuk ediyor. Bu acip 
tahribata ve bu iki kuvvetli muar ızlara karşı; k ırk Sahabe ile dünyan ın k ırk 
devletine kar şı meydan- ı muarazaya ç ıkan ve galebe eden ve bin dört yüz sene 
zarf ında ve her as ırda üç yüz-dört yüz milyon şâkirdi bulunan hakikat-i Kur’-
âniye’nin sars ılmaz kuvvetine dayanmak ve onun içindeki dünyevî ve uhrevî 
saâdet-i ebediyenin zevklerine o câzibedar hakikatle beraber nokta-y ı istinad 
yapmak, o mezkûr muar ızlar ınıza ve hem dahil ve hariçteki dü şmanlar ınıza 
karşı en lâz ım ve elzem ve zarurî bir çâre-i yegânedir. Yoksa, o insafs ız dahilî 
ve haricî dü şmanlar ınız sizin bir cinayetinizi binler yap ıp ve eskilerin de cina-
yetlerini ilâve ederek ba şkalar ın başına yükledikleri gibi, size de yükleyecekler. 
Hem size, hem vatana, hem millete telâfi edilmeyecek bir tehlike olur.
Cenab- ı Hak sizleri İslâmiyet lehindeki hizmetlerinizde muvaffak ve mez-
kûr tehlikelerden muhafaza eylesin, diye ben ve Nurcu karde şlerimiz, yapa-
cağınız hizmete ve mezkûr hakikati kabul etmenize mukabil dua etmeye karar 
vereceğiz.
Üçüncüsü : İslâmiyet’in hayat- ı içtimaiyeye dair bir kanun-u esasîsi dahi, 
bu hadis-i şerifin;
2ًאąْđَÖ ُįُąْđَÖ ُّïُýَĺ صِĳُĀْóَĩْĤا َאنِĻْĭُ×ْĤכَא ِīِĨْËُĩْĥِĤ ُīِĨْËُĩْĤاَ
hakikatidir. Yani, “Hariçteki dü şmanlar ın tecavüzlerine kar şı, dahildeki 
1 Allah’ ım! Erkeğiyle kad ınıyla bütün müminleri ba ğışla.
2 “Bir mü’min di ğer mü’min için, duvar ın birbirini perçinleyen tu ğlas ı gibidir.” Buhârî, salât  88; Müslim, 
birr 65; Tirmizî, birr 18.
608  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
adâveti unutmak ve tam tesanüd etmektir.”  Hattâ en bedevî tâifeler dahi 
bu kanun-u esasînin menfaatini anlam ışlar ki, hariçte bir dü şman ç ıktığı va-
kit, o tâife birbirinin babas ını, kardeşini öldürdükleri hâlde, o dahildeki dü ş-
manl ığı unutup, hariçteki dü şman def oluncaya kadar tesanüd ettikleri hâlde; 
binler teessüflerle deriz ki: Benlikten, hodfuru şluktan, gururdan ve gaddar si-
yasetten gelen dahildeki tarafgirane fikriyle, kendi taraf ına şeytan yard ım etse 
rahmet okutacak, muhalifine melek yard ım etse lânet edecek gibi hadisatlar 
görünüyor. Hattâ, bir sâlih âlim, fikr-i siyasîsine muhalif bir büyük sâlih âlimi tekfir derecesinde g ıybet ettiği; ve İslâmiyet aleyhinde bir z ınd ığı, onun fikrine 
uygun ve taraftar oldu ğu için hararetle senâ etti ğini gördüm. Ve şeytandan 
kaçar gibi, otuz be ş seneden beri siyaseti terk ettim.
Hem şimdi birisi, hem Ramazan- ı Şerif’e, hem şeâir-i İslâmiye’ye, hem 
bu dindar millete büyük bir cinayeti yapt ığı vakit muhaliflerinin onun o vazi-
yeti hoşlar ına gittiği görüldü. Hâlbuki, küfre r ıza küfür oldu ğu gibi; dalâlete, 
fıska, zulme r ıza da f ıskt ır, zulümdür, dalâlettir. Bu acip halin s
ırrını gördüm ki, 
kendilerini millet nazar ında ettikleri cinayetlerinden mâzur göstermek dama-
rıyla muhaliflerini kendilerinden daha dinsiz, daha câni görmek ve göstermek 
istiyorlar. İşte bu çeşit dehşetli haks ızlıklar ın neticeleri pek tehlikeli oldu ğu 
gibi, içtimaî ahlâk ı da zîr u zeber edip bu vatan ve millete ve hâkimiyet-i İslâ-
miye’ye büyük bir sû-i kast hükmündedir.
Daha yazacakt ım, fakat bu üç nokta-y ı esasiyeyi şimdilik dindar hürri-
yet-perverlere beyan etmekle iktifa ediyorum.
Said Nursî
f
(Adnan Menderes’e gönderilmek niyetiyle evvelce yaz ılan içtimaî ha-
yat ımıza ait bir hakikatin hâ şiyesini takdim ediyoruz.)
Hâşiye: Eskilerin lüzumsuz keyfî kanunlar ı ve sû-i istimâlleri neticesinde, 
belki de tahrikleriyle zuhur eden Ticanî meselesini dindar Demokratlara yük-lememek ve âlem-i İslâm’ ın nazar ında Demokratlar ı düşürmemenin çare-i 
yegânesi kendimce böyle dü şünüyorum:
Ezan- ı Muhammedî’nin 
(aleyhissalâtü vesselâm)  neşriyle Demokratlar on de-
rece kuvvet buldu ğu gibi; Ayasofya’y ı, beş yüz sene devam eden vaziyet-i 
kudsiyesine çevirmek.. ve hâlen İslâm’da çok hüsn-ü tesir yapan ve bu vatan 
ahalisine âlem-i İslâm’ ın hüsn-ü teveccühünü kazand ıran, yirmi sekiz sene 
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  609
mahkemelerin muz ır cihetini bulamad ıklar ı ve beş mahkeme de beraatine 
karar verdikleri Risale-i Nur’un resmen serbestîsini dindar Demokratlar ilân etmeli ve bu yaraya bir nevi merhem vurmal ıdırlar. O vakit âlem-i İslâm’-
ın teveccühünü kazand ıklar ı gibi, başkalar ının zâlimane kabahatlar ı onlara 
yüklenmez, fikrindeyim. Dindar Demokratlar, hususan Adnan Menderes gibi zatlar ın hat ırlar ı için, otuz be ş seneden beri terk etti ğim siyasete bir-iki saat 
bakt ım ve bunu yazd ım.
Said Nursî
f
(Ankara’daki Nur Talebelerinin Bir Mektubu)
Aziz, s ıdd ık kardeşlerimiz,
Mektubunuzdan İslâm güne şinin bir ziyas ını sezer gibi olduk. Yüzlerce 
seneden beri insaniyet aleyhine, İslâmiyet zarar ına mütecâviz fikir ne şreden 
ehl-i küfrün tahriplerini tamir için ortaya at ılan Risale-i Nur’un –sizlerin mek-
tubunuzdan– gençlerin aras ına yay ıldığını sezdik. Ebedî hayat yolunun hak-
perest yolcular ı, hayalî bo ş lâflar ı terk edip, Risale-i Nur’la küfür tohumlar ını 
eriteceklerdir. Nur’un talebeleri, ehl-i kalb  ve iman ın hakikî karde şleridirler. 
Siz karde şlerimizin mektuplar ı, bizlere h ız veriyor ve verecek. Kur’ân’ ın tefsiri 
olan Risale-i Nur, bize dalâlette kalman ın ve küfürle mücadele etmemenin bu 
zamanda büyük ahmakl ık olduğunu bildiriyor. Komünistli ğin, anarşistliğin, 
masonluğun kuvvet kazand ığı bir devirde en mühim bir vazife, Nur’a hizmet 
etmek ve r ızâ-y ı ilâhîyi tahsil için onu isteyene vermektir. Bu en ba ş ve en 
ehemmiyetli, en k ıymetli ve mübarek vazifemizden bizi döndürmek isteyen 
en ağır hücumlar dahi bizlerin h ızını artt ıracakt ır.
Risale-i Nur bize ö ğretiyor ve isbat ediyor ki; bu dünya , bir misafirhâne-
dir. Ebedî hayat ı isteyenler, misafirhânedeki vazifelerine dikkat gösterdikleri 
nisbette memnun edilirler. Demek ki şimdi en esasl ı vazifemiz, batakl ıktan 
kurtulmak isteyen ehl-i dinin, karanl ıktan usanm ış, g ıdas ız kalm ış kalblerin 
yard ımına koşmak, kendimizden ba şlayarak Nur’un dellâll ığını yapmakt ır.
Bilhassa ve bilhassa şuras ı çok ehemmiyetli ve pek mühimdir ki; en ba ş-
ta ve en evvel Risale-i Nur’u dikkat ve tefekkürle devaml ı olarak okumak ve 
o muazzam eser külliyat ındaki Kur’ân ve iman hakikatleriyle kendimizi teç-
hiz etmek ve bu esas ve şartlarla, o harika eser külliyat ını bir an evvel ikmal 
etmektir. İşte bu nimet-i uzmâya nâil olan her genç ve herkes, bire yüz bin 
610  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
kuvvetinde kendine, vatan ve milletine faydal ı olur; vatan, millet, gençlik ve 
Âlem -i İslâm çap ında hizmet edebilecek bir vaziyete gelebilir. Bunun için, 
başta Hazreti Üstad ımız Bediüzzaman ve onun hakikî ve ihlâsl ı talebeleri ol-
maya lây ık sizlerden dua istirham ediyoruz ki; Risale-i Nur’un mecmualar ını 
bir an evvel temin edelim, arayal ım, bulal ım.. dikkat, tefekkür ve ihlâsla oku-
yal ım.. Kur’ân ve iman hizmetinde bu vaziyette ko şalım! Risale-i Nur’un bu 
asırdaki makbuliyetine i şaret eden deliller fazlas ıyla mevcut oldu ğuna göre, 
insaf sahibi her mümin karde şimiz, onun tabiî bir yard ımc ısıdır.
Hem madem Risale-i Nur, bu asra has hususiyetler ta şıyor. Hem madem 
binlerce âlimlerin takdirleriyle kar şılan ıyor. Hem madem Kur’ân’ ın dellâll ığını 
yapan kahraman Üstad, e şine rastlanmayacak bir mükemmeliyetle, dürüst 
ad ımlarla, hakikî prensiplerle, bütün hayat ını iman ve İslâmiyet’e vakfetmi ş, 
dünyevî hiçbir menfaat aramadan s ırf Allah  rızas ı uğruna çal ışmıştır. Hem 
madem bütün kuvvetiyle Nur talebeleri de iman ve İslâmiyet’e Ehl-i Sünnet 
dairesinde hizmet için hayatlar ını dahi çekinmeden veriyor ve süflî  menfaat 
peşinde değildirler. Ve madem yüz binlerce Nur talebeleri bütün tazyik ve 
tehditlere ra ğmen bu hakikati fiilen isbat etmi şler. Hem her talebe, bugün ce-
reyan eden bât ıl felsefenin akîdelerine hakikî, mant ıkî cevaplar vermek üzere 
yetişmişler ve yeti şiyorlar.
Hem her ihtiyac ımıza Kur’ân cevap veriyor, onda lâz ım olan her hakikat 
sarih olarak vard ır. Ve madem Kur’ân, en güzel şekilde ders veren Allah ’ın 
hediyesi, bir nuru ve rahmetidir. Öyle ise bu hazine-i rahmeti ve menba- ı 
hakikati ders veren ve hakikî sûrette gençli ğin ve avâm ın anlayabilece ği bir 
şekilde bildiren Risale-i Nur’u, dikkat ve tefekkürle ve devaml ı olarak, mü-
sait vakitlerimizi bo şa gidermeden okumak ve yazmak, en büyük bir ibadet 
ve zevk kayna ğıdır. Hâl ve istikbalin ve biz gençlerin, çok leziz ve i ştiyakla 
alacağı gayet nâfi ve vâfi bir ilâç ve bir tiryakt ır, bir mânevî kurtar ıcıdır. Bu 
kat’î hakikatler meydanda iken ona bütün kuvvetimizle sar ılmamak, ba ştan 
aşağı Risale-i Nur’u tetkik etmemek, alâkadar olmamak ancak gafletin eseri 
olabilir.
Hem kim hakikat pe şinde koşuyorsa, Risale-i Nur’dan ders almas ı lâz ım-
dır ve Nur yolunda giden her münevver, hakikî saadete kavu şacak ve yeryü-
zünün mahiyetini derk edecektir diye, biz Ankara Nur talebeleri dahi ittifak ediyoruz. Ebedî hayat hazinesini gösteren Kur’ân- ı Hakîm ’in nuru olan Risa-
le-i Nur, elbette bir zaman dünyay ı çınlatan nurlu sesini yükseltecektir!
ISPARTA HAYATI  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------------  611
Madem İslâm âlimleri –hadis-i şerife göre– dünya  ikbal ve heveslerinin 
peşinde koşmad ıkça peygamberlerin en emin vârisleridirler.1 Biz de Risale-i 
Nur’u onun tam vârisi biliyoruz. Risale-i Nur’un şahs- ı mânevîsi, hakikî vâris 
olman ın esas ını yaşam ış ve yaşıyor. Onun kar şısına ç ıkan körler ve sa ğırlar 
ve hissiz gafiller küçüleceklerdir. Böyle muazzam bir olgunlu ğa sahip olan Ri-
sale-i Nur, elbette bütün filozoflar ı, dünya ilim  ve hak erbab ını çağıracak ve 
her akl- ı selim ve kalb -i kerîm olan mübarek insanlar ı talebesi yapacak; bu da 
inşâallah uzakta de ğil, yak ında tahakkuk edecektir!
Dünya, ekseri filozoflar ın ve âlimlerin dedi ği gibi yepyeni bir olu şun eşi-
ğindedir. Dünya, nurunu ar ıyor! Hakikat şâiri Mehmet Âkif,
“O nuru gönder, İlâhî, as ırlar oldu yeter!
Bunald ı milletin âfâk ı, bir sabah ister!”
diye, işte bu nura i şaret ettiği, bugün bizce bir hakikattir.
Aziz karde şlerimiz,
Risale-i Nur’a lây ık olacak şekilde çal ışmam ız için bize de dua ediniz ki, 
Ankara muhiti, bizi içine al ıp eritmesin. Nur, her ne kadar karanl ığı gideriyor-
sa da, yine onu görecek göz, anlayacak kafa lâz ım. Böyle bir muhitte, gözle-
rimize perde inmesin. Biz biçarelere dua ediniz. Allah hepimizi Risale-i Nur’a sar ılmakla aziz din-i mübinimize hizmet edenlerden eylesin, âmîn...
Bir karde şimiz dedi ki: Bugün, sabah namaz ından sonra şu m ısralar mül-
hem oldu; karde şlerimize bildirelim.
Dinim İslâm, kitab ım Kur’ân, iman ım hakt ır.
Bu uğurda can vermek, ebedî ya şamakt ır.
Sizleri çok seven
Ankara Üniversitesi Nur Talebeleri
1 İslâm âlimlerinin peygamberlerin vârisleri oldu ğuna dair bkz.: Tirmizî, ilim 19; Ebû Dâvûd, ilim 1; İbni 
Mâce, mukaddime  17. Ayr ıca onlar ın emin varisler oldu ğuna dair bkz.: ed-Deylemî, el-Müsned  3/75; 
el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  2/84.

Tahliller
Uzun Bir Ayr ılıktan Sonra
Belki yirmi yedi-yirmi sekiz sene oldu Üstad ı görmeyeli. Onu görmek, 
mübarek simas ını doya doya seyretmek için her zaman gidip ziyaret etmek 
istediğim hâlde, me şguliyetten bir türlü vakit bulamad ım. Fakat o kalblerde 
yaşad ığı için, mânevî varl ığı ile daima beraberdik. Bu, gönüllerdeki i ştiyak ı 
bir dereceye kadar tatmin etmez miydi? Kendisini görüp kucakla ştığımız za-
man, onun nuranî simas ının verdiği zevk, maddî hasretin de ne kadar büyük 
olduğunu gösterdi.
Üstadla tan ışmam ız k ırk seneyi geçti. O zamanlar hemen her gün ida-
rehaneye gelir; Akif’ler, Naim’ler, Ferit’ler, İzmirli’lerle birlikte saatlerce tatl ı 
tatl ı musahabelerde bulunurduk. Üstad, kendine mahsus şivesiyle yüksek il-
mî meselelerden konu şur, onun konu şmas ındaki celâdet ve şehâmet bizi de 
heyecanland ırırdı. Harikulâde f ıtrî bir zekâ, ilâhî bir mevhibe… En mu’dil 
meselelerde, zekâs ının kudret ve azameti kendisini gösterir. Daima i şleyen ve 
düşünen bir kafa… Nakillerle pek me şgul değil. Onun rehberi yaln ız Kur’ân. 
Bütün feyiz ve zekâ kayna ğı bu. Bütün o lem’alar, do ğrudan do ğruya bu 
kaynaktan nebean ediyor. Bir müçtehid, bir imam kadar rey sahibi. Kalbi bir Sahabî kadar imanla dolu. Ruhunda Ömer’in şehameti var. Yirminci as ırda 
devr-i saadeti nefsinde ya şatan bir mümin. Bütün hedefi iman ve Kur’ân.
İslâm’ ın gayetü’l-gayesi olan “tevhid” ve “Allah’a iman” esas ı, onun 
ve Risale-i Nur’un en büyük umdesidir. Devr-i saadette, Müslümanl ığın 
ilk kurulu ş zamanlar ında olsayd ı, Hazreti Peygamber, Kâbe’deki putla-
rın parçalanmas ı vazifesini ona verirdi. Şirke ve putperestli ğe o derece 
düşmand ır.
Mücahede ile gönüllerde iman ve Kur’ân hakikatlerini yerle ştirmek için 
geçen uzun, bir asra yak ın bir ömür. Fazilet ve şehametle geçen bir ömür. 
Harp meydanlar ında, mücahitlerin önünde, k ılıç elinde, dim dik ayakta
düşmana sald ıran bir kahraman. Esarette, dü şman kumandan ına karşı koyan 
614  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bir kahraman. İdam sehpas ında, düşman kumandan ını düşündüren, insafa 
getiren bir kahraman…
Millet ve memleket için can ını vermekten zerre kadar çekinmeyen bir 
fedaî. Fitnenin, bozgunculu ğun en müthi ş düşman ı. Milletin menfaati için, 
her türlü zulme, i şkenceye tahammül ediyor. Ona zulmedenlere beddua bile 
etmez. Onu zindanlara atanlara, ancak salâh ve iman temenni eder. Gaye uğrunda ölüm, onun için basit bir şeydir.
Kendisi bir çanak çorba, bir bardak su, bir lokma ekmekle tagaddî eder. 
Elbisesi pek basit ve fakirânedir. Beyaz Amerikan bezinden pamuklu bir h ır-
ka. Çama şırını kirlenmeden de ğiştirir ve temizletir. Temizli ğe fevkalâde itina 
eder. Kâğıt paray ı tutmaz ve üstünde ta şımaz. Mâmelek nam ına dünyada 
hiçbir şeyi yok. Kendi için ya şamaz, cemiyet için ya şar.
Yap ısı ufak tefektir; fakat heybetlidir, ha şmetlidir. Gözleri birer şems-i tâ-
ban gibi nur saçar. Bak ışlar ı şâhânedir. Maddeten, belki dünyan ın en fakir 
adam ıdır, fakat mâneviyat âleminin sultan ıdır.
Seksen küsûr senenin âlâm
ı yüzünde bir buru şuk yapamam ış, yaln ız saç-
lar ını ağartm ıştır. Rengi pembe beyazd ır. Sakal ı yoktur. Bir delikanl ı kadar 
zindedir. Halim ve selimdir. Fakat heyecana geldi ği zaman bir arslan tavr ı 
alır, iki dizinin üstüne do ğrulur, bir şâhenşâh gibi konu şur.
En sevmedi ği şey siyasettir. 35 senedir bir gazeteyi eline alm ış değildir. 
Dünya şuûnu ile alâkas ını kesmiştir. Akşam namaz ından sonra ferdâs ı öğleye 
kadar kimseyi kabul etmez, ibadetle me şgul olur. Pek az uyur. Talebelerini de 
siyasetten şiddetle men eder. Memleketin her taraf ında 600 bini mütecaviz, 
belki bir milyonu bulan talebeleri, memleketin en faziletli evlâtlar ıdır. Üniver-
sitenin muhtelif fakültelerinde müsbet ilimler tahsil eden şâkirtleri pek çoktur; 
yüzlercedir, binlercedir. Hiçbir Nur talebesi yoktur ki, s ınıfının en faziletlisi, en 
çal ışkan ı olmas ın. Memleketin her taraf ında bulunan bu yüz binlerce Risale-i 
Nur talebesinden hiçbirinin, hiçbir yerde âsâyi şi muhil hiçbir hareketi, hiçbir 
vak’as ı yoktur. Her Nur talebesi, hükûmetin, nizam ve intizam ın tabiî birer 
muhaf ızıdır, âsâyişin mânevî bekçisidir.
f
İstanbul seyahatinden muztarip olup olmad ığını sordum:
“Bana ıztırap veren,” dedi. “Yaln ız İslâm’ ın mâruz kald ığı tehlike-
lerdir. Eskiden tehlikeler hariçten gelirdi; onun için mukavemet kolayd ı. 
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  615
Şimdi tehlike içeriden geliyor. Kurt, gövdenin içine girdi. Şimdi, muka-
vemet güçle şti. Korkar ım ki, cemiyetin bünyesi buna dayanamaz. Çünkü 
düşman ı sezmez. Can damar ını koparan, kan ını içen en büyük hasm ını 
dost zanneder. Cemiyetin basiret gözü böyle körle şirse, iman kalesi teh-
likededir. İşte benim ıztırab ım, yegâne ıztırab ım budur. Yoksa şahs ımın 
mâruz kald ığı zahmet ve me şakkatleri dü şünmeye bile vaktim yoktur. 
Keşke bunun bin misli me şakkate mâruz kalsam da iman kalesinin istik-
bali selâmette olsa!”
“Yüz binlerce imanl ı talebeleriniz size âtî için ümit ve tesellî vermiyor 
mu?”
“Evet, büsbütün ümitsiz de ğilim...
Dünya, büyük bir mânevî buhran geçiriyor. Mânevî temelleri sars ılan 
garp cemiyeti içinde do ğan bir hastal ık, bir veba, bir tâun felâketi, gittik-
çe yeryüzüne da ğılıyor. Bu müthi ş sârî illete kar şı İslâm cemiyeti ne gibi 
çarelerle kar şı koyacak? Garb ın çürümü ş, kokmu ş, tefessüh etmi ş, bât ıl 
formülleriyle mi? Yoksa İslâm cemiyetinin ter u taze iman esaslar ıyla m ı? 
Büyük kafalar ı gaflet içinde görüyorum. İman kalesini, küfrün çürük di-
rekleri tutamaz. Onun için, ben yaln ız iman üzerine mesaimi teksif etmi ş 
bulunuyorum.
Risale-i Nur’u anlam ıyorlar. Yahut anlamak istemiyorlar. Beni, sko-
lastik batakl ığı içinde saplanm ış bir medrese hocas ı zannediyorlar. Ben, 
bütün müspet ilimlerle, asr- ı haz ır fen ve felsefesiyle me şgul oldum. Bu 
hususta en derin meseleleri hallettim. Hattâ bu hususta da baz ı eserler 
telif eyledim. Fakat ben öyle mant ık oyunlar ı bilmiyorum. Felsefe düzen-
bazl ıklar ına da kulak vermem. Ben, cemiyetin iç hayat ını, mânevî varl ı-
ğını, vicdan ve iman ını terennüm ediyorum. Yaln ız Kur’ân’ ın tesis etti ği 
tevhid ve iman esas ı üzerinde i şliyorum ki, İslâm cemiyetinin ana dire ği 
budur. Bu sars ıldığı gün, cemiyet yoktur.
Bana, ‘Sen şuna buna niçin sata ştın?’ diyorlar. Fark ında değilim. 
Karşımda müthi ş bir yang ın var. Alevleri göklere yükseliyor. İçinde evlâ-
dım yan ıyor, iman ım tutuşmuş yan ıyor. O yang ını söndürmeye, iman ımı 
kurtarmaya ko şuyorum. Yolda biri beni kösteklemek istemi ş de ayağım 
ona çarpm ış; ne ehemmiyeti var? O müthi ş yang ın karşısında bu küçük 
hâdise bir k ıymet ifade eder mi? Dar dü şünceler, dar görü şler!
616  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Beni, nefsini kurtarmay ı düşünen hodgâm bir adam m ı zannediyor-
lar? Ben, cemiyetin iman ını kurtarmak yolunda dünyam ı da feda ettim, 
âhiretimi de. Seksen küsûr senelik bütün hayat ımda dünya zevki nam ına 
bir şey bilmiyorum. Bütün ömrüm harp meydanlar ında, esaret zindan-
lar ında, yahut memleket hapishanelerinde, memleket mahkemelerinde 
geçti. Çekmedi ğim cefa, görmedi ğim eza kalmad ı. Divan- ı harplerde bir 
câni gibi muamele gördüm; bir serseri gibi memleket memleket sürgüne yolland ım. Memleket zindanlar ında aylarca ihtilâttan men edildim. Defa-
larca zehirlendim. Türlü türlü hakaretlere mâruz kald ım. Zaman oldu ki, 
hayattan bin defa ziyade ölümü tercih ettim. E ğer dinim intihardan beni 
men etmeseydi, belki bugün Said topraklar alt ında çürümü ş gitmişti.
Benim f ıtrat ım, zillet ve hakarete tahammül etmez. İzzet ve şeha-
met-i İslâmiye beni bu hâlde bulunmaktan şiddetle men eder. Böyle bir 
vaziyete dü şünce, kar şımda kim olursa olsun, isterse en zalim bir cebbar, 
en hunhar bir dü şman kumandan ı olsa, tezellül etmem. Zulmünü, hun-
harl ığını onun surat ına çarpar ım. Beni zindana atar, yahut idam sehpas ı-
na götürür; hiç ehemmiyeti yoktur. Nitekim öyle oldu. Bunlar ın hepsini 
gördüm. Birkaç dakika daha o hunhar kumandan ın kalbi, vicdan ı zu-
lümkârl
ığa dayanabilseydi, Said bugün as ılm ış ve mâsumlar zümresine 
iltihak etmi ş olacakt ı.
İşte benim bütün hayat ım böyle zahmet ve me şakkatle, felâket ve 
musibetle geçti. Cemiyetin iman ı, saadet ve selâmeti yolunda nefsimi, 
dünyam ı feda ettim. Helâl olsun. Onlara beddua bile etmiyorum. Çünkü 
bu sayede Risale-i Nur, hiç olmazsa birkaç yüz bin, yahut birkaç milyon kişinin –adedini de bilmiyorum ya, öyle diyorlar. Afyon Savc ısı beş yüz 
bin demi şti. Belki daha ziyade– iman ını kurtarmaya vesile oldu. Ölmekle 
yaln ız kendimi kurtaracakt ım; fakat hayatta kal ıp da zahmet ve me şak-
katlere tahammül ile bu kadar iman ın kurtulmas ına hizmet ettim. Alla-
h’a bin kere hamd olsun.
Sonra, ben cemiyetin iman selâmeti yolunda âhiretimi de feda ettim. 
Gözümde ne cennet sevdas ı var, ne cehennem korkusu. Cemiyetin, yirmi 
beş milyon Türk cemiyetinin iman ı nam ına bir Said de ğil, bin Said feda 
olsun. Kur’ân’ ımız yeryüzünde cemaatsiz kal ırsa, cenneti de istemem; 
oras ı da bana zindan olur. Milletimizin iman ını selâmette görürsem, ce-
hennemin alevleri içinde yanmaya raz ıyım. Çünkü vücudum yanarken, 
gönlüm gül-gülistan olur.”
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  617
Hazret co şmuştu. Bir yanarda ğ gibi lâvlar saç ıyordu. Bir f ırtına gibi gönül 
denizini dalgaland ırıyordu. Bir şelâle gibi ha şmetli zemzemelerle ruhun en 
derin noktalar ına çarp ıyordu. Çok heyecanlanm ıştı. Millet kürsüsünde co ş-
muş bir hatip gibi devam ediyor, sözünün kesilmesini istemiyordu. Yoruldu-
ğunu hissettim. Bu heyecanl ı bahsi de ğiştireyim dedim:
“Mahkemede s ıkıldınız m ı?” diye sordum...
Dinî tedrisata, kad ınlar ımızın, muhterem hem şirelerimizin, terbiye-i İslâ-
miye dairesinde iffet ve şereflerini muhafaza etmelerine taraftar olman ın bir 
suç olduğuna dair kanunlarda bir madde var m ı? ‘Kalbe gelen hakikat’ gibi 
tâbirleri de şahsî nüfuz temini maksad ına delil göstermelerinin mânâs ını da 
bu ilimle, hukukla me şgul doçentlerden sorar ım.
Üstadla görü şmemiz çok uzam ıştı. Müsaade al ıp ayr ıldığım zaman vakit 
hayli geçmi şti.
1952, E şref Edip
f
Said Nur ve Talebeleri
Bahtiyar bir ihtiyar var. Etraf ı, sekiz ya şından seksen ya şına kadar bü-
tün nesiller taraf ından sar ılm ış. Yaşlar ayr ı, başlar ayr ı, işler ayr ı... Fakat bu 
ayr ılıkta gayr ılık yok. Hepsi bir şeye inanm ış: Allah’a. Âlemlerin Rabbi olan 
Allah’a... Onun ulu Peygamberine... Onun büyük kitab ına... Kur’ân henüz 
yeni nâzil olmu ş gibi, herkes arad ığını bulmuş gibi bir hâl var onlarda. Said 
Nur ve talebelerini seyrederken, insan kendini âdetâ asr- ı saadette hissediyor. 
Yüzleri nur, içleri nur, d ışlar ı nur... Hepsi huzur içindeler. Temiz, ulvî, son-
suz bir şeye bağlanmak; her yerde hâz ır, nâz ır olana, Âlemlerin Yarat ıcısı’na 
bağlanmak, o yolda yürümek, o yolun kara sevdal ısı olmak... Evet, ne büyük 
saadet!
Said Nur, üç devir ya şam ış bir ihtiyar. Gün görmü ş bir ihtiyar. Üç devir: 
Meşrûtiyet, İttihad ve Terakki, Cumhuriyet. Bu üç devir, büyük devrili şler, 
yıkılışlar, çökülü şlerle doludur. Y ıkılmayan kalmam ış. Yaln ız bir adam var; o 
ayakta!.. Şark yaylâlar ından, güne şin doğduğu yerden İstanbul’a kadar ge-
len bir adam. İman ı, s ıradağlar gibi muhkem. Bu adam, üç devrin şerirlerine 
karşı imanl ı bağrını siper etmi ş. Allah demi ş, Peygamber demi ş, başka bir şey 
dememiş. Başı Ağrı Dağı kadar dik ve ma ğrur. Hiçbir zâlim onu e ğememiş, 
618  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hiçbir âlim onu yenememi ş. Kayalar gibi çetin, müthi ş bir irade. Şimşekler 
gibi bir zekâ. İşte Said Nur!.. Divan- ı harpler, mahkemeler, ihtilâller, ink ılâp-
lar… onun için kurulan idam sehpalar ı, sürgünler… bu müthi ş adam ı, bu 
mâneviyat adam ını yolundan çevirememi ş! O, bunlara iman ından gelen son-
suz bir kuvvet ve cesaretle kar şı koymuş. Kur’ân- ı Kerîm’de: “ İnan ıyorsan ız 
muhakkak üstünsünüz.”1 buyuruluyor. Bu Allah kelâm ı, sanki Said Nur’da 
tecellî etmi ş.
Mahkemelerdeki müdafaalar ını okuduk. Bu müdafaalar bir nefis müda-
faas ı değildir, büyük bir dâvân ın müdafaas ıdır. Celâdet, cesaret, zekâ eseri, 
şaheseri...
Niçin Sokrat bu kadar büyüktür? Bir fikir u ğruna hayat ı hakîr gördü ğü için 
değil mi? Said Nur en az bir Sokrat’t ır; fakat İslâm düşmanlar ı taraf ından bir 
mürteci, bir softa diye takdim olundu. Onlara göre büyük olabilmek için ec-nebî olmak gerek! O, mahkemelerden mahkemelere sürüklendi. Mahkûmken bile hükmediyordu. O, hapishanelerden hapishanelere at ıldı. Hapishaneler, 
zindanlar onun sayesinde medrese-i Yusufiye oldu. Said Nur zindanlar ı nur, 
gönülleri nur eyledi. Nice az ılı katiller, nice nizam ve ırz düşmanlar ı, bu iman 
âbidesinin kar şısında eridiler, sanki yeniden yarat ıldılar. Hepsi halim-selim 
müminler haline, hay ırlı vatanda şlar haline geldiler. Sizin hangi mektepleri-
niz, hangi terbiye sistemleriniz bunu yapabildi, yapabilir?
Onu diyar diyar sürdüler. Her sürgün yeri, onun öz vatan ı oldu. Nereye 
gitse, nereye sürülse, etraf ı saf, temiz müminler taraf ından sar ılıyordu. Kanun-
lar, yasaklar, polisler, jandarmalar, kal ın hapishane duvarlar ı, onu mümin 
kardeşlerinden bir an bile ay
ıramad ı. Büyük mür şidin, talebeleriyle aras ına 
yığılan bu maddî kesafetler; din, a şk, iman sayesinde letafetler haline geldiler. 
Kör kuvvetin, ölü maddenin bu tahdit ve tehditleri, ruh âleminin ummanla-rında büyük dalgalar meydana getirdi. Bu dalgalar, köy odalar ından başlaya-
rak, yer yer her taraf ı sard ı, üniversitelerin kap ılar ına kadar dayand ı.
Yıllard ır mukaddesatlar ı çiğnenmiş vatan çocuklar ı, mahvedilen nesiller, 
imana susayanlar, onun yoluna, onun nuruna ko ştular. Üstad ın Nur Risalele-
ri elden ele, dilden dile, ilden ile ula ştı, dolaştı. Genç-ihtiyar, cahil-münevver, 
sekizinden seksenine kadar herkes ondan bir şey ald ı, onun nuruyla nurland ı. 
Her talebe, bir makine, bir matbaa oldu. İman, tekni ğe meydan okudu. Nur 
Risaleleri binlerce defa yaz ıldı, teksir edildi.
1 Âl-i İmran sûresi, 3/139.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  619
Gözlerinin nuru sönmü ş, iç âlemlerinin ışığı sönmüş, harabeye dönmü ş 
olan körler, bu nurdan, bu ışıktan korktular. Bu aziz adam ı, dillerden hiç ek-
sik etmedikleri “ İnk ılâba, lâikli ğe ayk ırı hareket ediyor.” diye, tekrar tekrar 
mahkemeye verdiler, tekrar tekrar hapishanelere att ılar. Kaç kere zehirlemek 
istediler. Ona zehirler panzehir oldu, zindanlar dershane... Onun nuru, Kur’â-n’ın nuru, Allah’ ın nuru vatan s ınırlar ını da aştı. Bütün âlem-i İslâm’ ı dolaştı. 
Şimdi Türkiye’de, her te şekkülün, vatan ını seven herkesin, önünde hürmetle 
durmas ı lâz ım gelen bir kuvvet vard ır: Said Nur ve talebeleri. Bunlar ın derne-
ği yoktur, lokali yoktur, yeri yoktur, yurdu yoktur, partisi, pat ırdısı, nutku, alâ-
yişi, nümayi şi yoktur. Bu, bilinmezlerin, ermi şlerin, kendini büyük bir dâvâya 
vermişlerin şuurlu, imanl ı, inançl ı kalabal ı
ğıdır.
Osman Yüksel Serdengeçti
f
Bediüzzaman’ ı Zehirlediler
Bundan yedi sene önce, kanunlar ın çiğnendiği, beşer haklar ının çarm ı-
ha gerildi ği, hürriyetlerin hiçe say ıldığı, şahsî arzu ve ihtirasât ın kanunlardan 
üstün tutuldu ğu bir devr-i rezilânede, Afyon vilâyetinin Emirda ğ kazas ına 
seksenlik bir ihtiyar, bir din âlimi sürülüyor. Nüfus kütü ğüne kaydettirilip bu-
rada ikâmete mecbur ediliyor. Tek gayesi, Kur’ân- ı Kerîm’in ahkâm ını teb-
liğ, insanlar ı doğruya, iyiye ve namuslulu ğa sevk etmek olan bir fikir adam ı, 
nefyediliyor… Her cephesinde kan döktü ğü kendi öz yurdunda, engizisyon 
mahkemelerinin dahi insano ğluna reva görmeyece ği zulme, i şkencelere tâbi 
tutuluyor. Sakal ına, b ıyığına, k ılık k ıyafetine kar ışılıyor, jandarma dipçikleri 
alt ında ölüme mahkûm ediliyor.
Sürgün olarak gönderildi ği yerde dahi rahat b ırak ılm ıyor. Ecdad ından 
misafir-perverli ği; ihtiyarlar ın, garip ve kimsesizlerin yard ımına koşmay ı mi-
ras alan her Türk gibi, bu kaza halk ı da, ilmî eserleriyle, ef’âl ve hareketleriyle 
müsellem olan bu zât ın yard ımına koşmay ı vicdanî bir vazife telâkki ediyor.
İslâm’ ın ve ilmin izzet ve vakar ını şerefle muhafaza etmesini bilen ve asla 
dünya zevkleri için mihnet kabul etmeyen bu şahs ın, siyasî hiçbir parti ve te-
şekkülle de katiyen alâkas ı yoktur.
Türkiye’de iman ve karakter sahibi her fikir adam ına yap ıldığı gibi, bu 
kimsenin muhtelif defalar evi aranm ış, mahkemelere verilmi ş, bütün eserleri, 
620  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mektuplar ı en ufak teferruat ına var ıncaya kadar müsadere edilerek suçsuz 
yere hapishanelerde süründürülmü ştür.
Evet, suçsuz yere diyoruz. Çünkü vali ve kaymakam ından tutunuz da, 
karakoldaki jandarmas ına var ıncaya kadar, Üstada eza ve cefa etmek, ha-
pishanelerde süründürmek bir vesile-i iftihar; Şef’in gözüne girebilmek, terfi-i 
makam edebilmek gibi süflî h ırslarla yan ıp kavrulanlar için ise, bulunmaz bir 
fırsat olmu ştur.
Bu zulüm, bu i şkencenin sebeplerini, o devrin dine kar şı olan temayülün-
de, vicdan hürriyetine ve İslâmiyet’e yapt ığı bask ıda aramak lâz ımd ır. Bu ha-
lin, o devirde hiç de acayip olan bir taraf ı yoktur. Zira o devirde, memlekette 
dinsiz, materyalist, behimî hislerinin zebûnu, köle ruhlu bir nesil yeti ştirilmek 
istenirken, bu zât ın kendi hayat ını istihkar derecesinde ortaya at ılıp hürriyet-
le, ahlâkla, imanla me şbû, hayvanî hislerin esiri olmayan bir gençlik istemesi 
ve bu uğurda çal ışmas ı elbette ho ş görülmezdi. Millet haklar ını çiğneyip, mil-
yonlar ın s ırtından ahtapotlar gibi geçinmeyi şiar edinenler için korkulacak bir 
haldir bu. Takipler, bask ılar senelerce devam etti. Onunla konu şanlar ın, mek-
tuplaşanlar ın, hizmetine ko şanlar ın evleri arand ı, kendileri Afyon Hapishane-
si’nde çürütülerek çoluk-çocuklar ı sokaklarda sürünmeye mahkûm edildi.
Onun el yazmas ı Kur’ân- ı Kerîm’i ile bunun tefsiri olan Risale-i Nur par-
çalar ı birer h ıyanet-i vataniye evrak ı imiş gibi müsadere edilip savc ılıklara 
devredildi.
Muhakemesine mevkufen devam edilerek yirmi ay suçsuz yere hapisha-
nede b ırak ıldı.
Öyle bir an geldi ki, bu vak’alar ın cereyan etti ği Afyon Hapishanesi, Al-
lah’a inanmaktan ve onun emirlerini yerine getirmekten gayr ı hiçbir suçu ol-
mayan mâsum vatanda şlarla dolup ta ştı. Onlara reva görülen zulüm, i şkence, 
şeytanlar ı bile deh şete düşürdü, ayyûka ç ıktı, vahşet halini ald ı. Nas ıl Ku-
düs-ü Şerif yahudilerin vah şetine ve peygamberlere yap ılan zulümlere sahne 
olmuşsa, Afyon şehri de, insan haklar ının çiğnenip vatanda ş haklar ının çar-
mıha gerildi ği ikinci bir şehir oldu.
14 May ıs seçimleriyle çeyrek asr ın diktatoryas ı zîr u zeber edilip çat ır çat ır 
yıkılırken, millet, kendi mukadderat ına hâkim olmaktan duydu ğu hudutsuz 
bir sevinç içerisinde bayram ediyor...
14 May ıs’tan sonra her şeyin değişeceğini beklerken yine görüyoruz ki, 
vali ve kaymakamlar eski al ışkanl ıklar ına devamdalar. Taharrî memurlar ı
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  621
yine konu şan iki-üç vatanda şın peşinde ve yine Bediüzzaman’ ın evi taras-
sut alt ında. Öyle ki, bir jandarma çavu şu bile, elinde arama emri olmadan, 
Türkiye Cumhuriyeti kanunlar ıyla müeyyed bulunan mesken masuniyetine 
tecavüz ediyor. Ve bu cüretkâr, bir türlü ceza görmüyor. Yine Üstad ın k ılık 
kıyafetiyle u ğraşılıyor, devr-i sab ıkta olduğu gibi, ziyaretine gelenler yine kay-
dedilip karakollara ça ğrılıyor...
Kendisini milletine hasreden seksen ya şındaki ihtiyar bir din âlimi öldü-
rülmek isteniyor, hem de Ramazan Bayram ı akşam ı, iftar yeme ğine zehir ko-
nulmak sûretiyle.
Bu ne feci, bu ne tahammül edilmez bir haldir! Tecrit edilmi ş, daimî bir 
tarassut alt ında, kap ısında bekçi. O içeride ölümle ba şbaşa b ırak ılıyor.
Heyhat! Geliniz, ey ehl-i İslâm, hep beraber a ğlaşalım. Hay ır, hay ır! Göz-
yaşlar ıyla, feryatla tedavisi mümkün de ğil bu derdin... Allah için u ğraşalım.
Nihat Yazar
f
Bediüzzaman Said Nur
Büyük ve dâhi adamlar ın beşiği olan Türkiye şimdiye kadar, ne kadar 
mebzul mücahidler, mücedditler ve bütün mânâs ıyla büyük insanlar görmü ş-
tür. Onlar ın idrak ettikleri hayat şartlar ı ve gördükleri itibar, bulduklar ı ve maz-
har olduklar ı hürmet, kadir ve k ıymetlerine asla nakîse vermemekle beraber, 
yürüdükleri hak yolunda, muhakkak ki, kendilerine büyük kolayl ıklar temin 
etmiştir. Bu şartlar ın mâkûs tecellîsine ve zulmün en a ğırına mâruz kald ığımız 
şu geçmiş yirmi beş yıl, bize ağır mücadele ve mücahedeler içinde yo ğurulmuş, 
dâvâs ının ve iman ının azametinden ilham alm ış ve büyüklü ğünü dünyan ın en 
ücra köşelerine yaym ış bir dâhi, bir nur ve fazilet timsâli hediye etmi ştir.
Nuru birçok muzlim vicdanlar ı ayd ınlatm ış, kudreti birçok zay ıf imanl ı 
insanlara cesaret vermi ş, dehâs ı birçok nasipsiz insanlar ın ruhuna ilham serp-
miş olan bu büyük adam, hiç şüphe yoktur ki, Said Nur Hazretleridir.
Ondan fazilet ve fedakârl ık dersi alan birçok yolunu şaşırm ış insanlar, 
kendilerini mesut ve ayd ınlık bir sahran ın ortas ında bulmu şlard ır. Dehâs ı ve 
celâdeti kadar iman ı da kuvvetli olan bu muhterem insan, yirmi be ş y ıllık 
istibdat ve zulme gözlerini k ırpmadan gö ğüs geren ve onun korkunç i şkence 
adaletsizli ğine imandan do ğan bir cüretle kar şı koyan tek şahsiyettir.
622  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bütün müslüman dünyas ı, bu kutbun câzibesinden kendisini kurtarama-
mıştır. Türkiye’nin ıssız ve tenha bir kö şesinde do ğan bu nur, ziyas ını Pakis-
tanlara, Endonezyalara kadar yaym ış ve kendisiyle beraber milletimizin de 
şan ve şerefine hâleler eklemi ştir.
Ne yaz ıktır ki, bağrımızdan f ışkırm ış, bize şeref kazand ırm ış, kararm ış gö-
nüllerimizi ayd ınlatm ış, dalâlet yoluna sapm ış insanlar ı hak yoluna getirmi ş 
olan bu muhte şem ve mübarek insan, bizden hürmet yerine sadece tazyik ve 
zulüm görmü ştür.
Fakat, o bundan ne y ılm ış, ne de yolunu de ğiştirmiştir. Bilâkis, o daha iyi 
biliyor ki mücadelesiz, fedakârl ıksız, ıztıraps ız hiçbir dâvâ kök tutamaz.
Ne de olsa, ne kadar biz bu güne şin ışığını söndürmek istesek de, onun 
nuru karanl ık gönüllerde birer me şale gibi yan ıyor ve bizi ayd ınlat ıyor. Bu, 
büyük insan ın hakk ı ve dâvâs ının meyvesidir. Ne mutlu kendisine!
Cevat Rifat Atilhan
f
Bediüzzaman Said Nur
Güzel Türk vatan ının yetiştirip bütün be şeriyete örnek insan olarak hedi-
ye ettiği büyük dâhi, büyük mür şid ve muhte şem bir insan ın ismidir. Doksan 
yılı dolduran hayat ının her günü birer nur hâlesi, birer fazilet ışığı, bir azim ve 
iman halkas ı halinde Türk nesillerinin ruhlar ına ve dima ğlar ına girmiş ve bu 
nur, senelerle birçok karanl ık ruhlar ı ayd ınlatarak onlar ı doğru, güzel ve ışıklı 
yollara sevk etmi ştir.
İlâhî bir zekân ın remzi olan büyük Üstad Said Nur Hazretleri, Allah’ ın 
müstesna bir lütuf ve keremi olan muhte şem dehas ını mümin bir azim ve ce-
lâdetle bu aziz milletin hayr ı, terakkisi ve yükseli şi uğruna harcam ış ve onun 
nuru Türk hudutlar ından taşarak kom şu memleketlere, Pakistan ve Endonez-
ya’ya kadar yay ılm ıştır.
Bu nurun ışığı ve insanlara bah şettiği ahlâk ve fazilet şulelerinin tek bir 
kıymet ve takdir ölçüsünde toplanmas ı mümkün de ğildir.
Ondaki azim ve irade, ondaki yüksek kanaat ve üstün insan vasf ı, hepi-
miz için örnek te şkil edecek kadar büyüktür.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  623
Yaln ız biz değil, yaln ız müslümanlar de ğil, bütün insanl ık bu büyük in-
san ın şahsiyetinde asalet ve necabetin, ahlâk ve faziletin ve bilhassa yüksek 
iman ın bütün göz kama ştırıcı enmuzeçlerini temâ şâ edebilir. Bütün Türk ço-
cuklar ı, vatanlar ının bu kadar ilâhî bir zekâya, bu kadar muhte şem bir şahsi-
yete, bu kadar temiz bir insana be şik vazifesi gördü ğüne iftihar edebilirler.
Evvelki gün onun bir muhakemesi vard ı. Bu muhakemeden iki şey öğ-
rendik: Biri, asil ve genç Türk neslinin fazilet ve ulüvv-ü ahlâka, yüksek inanç ve iradeye olan derin sayg ısı ve yüksek alâkas ı... Diğeri de, lükslerini, zengin-
liklerini, rütbe ve mevkilerini ve bugünkü fâni ve sefil varl ıklar ını Türk mil-
letinin sefalet ve gerili ğinde arayan ve zehirli ilhamlar ını ve direktiflerini ve 
kuvvetlerini milletleraras ı gizli, devirici ve bozguncu Türk dü şmanlar ından 
alan bir soysuzlar ve nesepleri belirsiz insanlar ın tak ınd ığı tav ır… Binlerce 
münevver Türk gencinin te şkil ettiği büyük topluluktan bir miktar irkilerek ze-
hirli, mel’un ve müfsit kalemlerini korkak ve titrek dahi olsa sinsi sinsi aleyhte kullanan ve art ık modas
ı geçmiş olan palavralarla bu k ıymeti küçümsemek 
isteyen gürûh.
Şöyle bir mukayese yapabiliriz: Üstad- ı Âzamla –hâ şâ, mason üstad ı de-
ğil– muas ır olan büyük adam ve Hindistan’ ın kurtulu ş rehberi Mahatma Gan-
di… Biri, İngiliz ceberutuna, İngiliz emperyalizmine ve onun korkunç istilâ ve 
istismar ına baş kald ırm ış ve y ıllarca büyük dâvâs ına hizmet ederek İngiltere-
’nin bütün ha şmet ve kudretini, azîm iradesi önünde âciz ve meflûç bir hale 
getirmiştir. Bizim bu tipte yeti ştirdiğimiz büyük insan ın mücadele ve mesai 
hayat ı ve şekli, birincisine çok benzemekle beraber, fazla olarak ona Cenab- ı 
Hakk ın bahş buyurdu ğu Müslümanl ık ve iman nuru da kendi ziyas ını güneş 
gibi İslâm iklimlerine ve diyardan diyara a şırıp götürmü ştür.
Arada sadece büyük ve şayan- ı esef bir fark vard ır. Bu fark, birincisine 
dört yüz milyona yak ın bir insan toplulu ğunun gösterdi ği sars ılmaz inanç, 
hürmet ve ba ğlılık... Bizimkine kar şı da –mahdut bile olsa– baz ı asalet fukara-
sı soysuzlar ın aç ığa vuran istihfaf ve sinsi hücumlar ı.
Yâ Rabbi! Neden bizi böyle her k ıymet ve fazileti paçavraya döndürecek 
kadar pespâyele ştirdin? Biliyoruz, sana kar şı günah ımız çok ve büyüktür. Ye-
ter, yâ İlâhî, yeter bu sukut bize!
Cevat Rifat Atilhan
f
624  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Bediüzzaman Kimdir?
Bediüzzaman, mâhut ve mühlik uçurumlarla dolu olan içtimaî seyrimizi, 
mânevî de ğerler bak ımından bir nur-u imanî ve ziya-y ı irşadî ile taht- ı emni-
yete almaya çabalayan ve bu hususta bilmenin, kendi kendini idare etmek; bilmemenin, körü körüne idare olunmak hakikatine vücut verece ğini halk 
kitleleri aras ında temessül ettiren insand ır.
Bediüzzaman, ahlâkî k ıymetler ve millî hasletlerin pozitif ilimlerle muvazi 
olarak kat- ı mesafe edemedi ğini, bu mânâ ve şekil muvacehesinde yeti şen 
çöl kadar kuru ve bo ş ruhlarla bulanm ış gençliğin, istikbalde milletimizin rü-
yet ufkunda bir kara belâ olaca ğı hakikat-i kat’iyesini gözlere sokan ve çare-i 
halâs ı da gösteren kimsedir.
Bediüzzaman, şark ve garp aras ındaki azîm mufarakat ın, şahsiyet mefhu-
munun daralma ve geni şlemesinden ne şet ettiğini gören ve asr ın maymun tak-
litçiliğine varan şahsiyetsizli ği önünde “ şahsiyet” mefhumunun ilâhî yüksekli-
ğini gönüllerin mihrak noktas ında sembolle ştirmeye tevessül eden âlimdir.
Bediüzzaman, hür adamlar ın, hür memleketinin ilâhî kurulu ş felsefesini, 
ak ıllara ve gönüllere nak şeden din adam ıdır.
Bu necip millet, Bediüzzaman gibi nefsindeki menfaat putunu deviren 
insanlar ın hizmetine çok, ama çok muhtaçt ı
r.
Hukuk Fakültesi’nden
Ziya Nur
f
Ehemmiyetli Bir Hakikat ve Demokratlarla 
Üniversite Nurcular ının Bir Hasbihâlidir
Şimdi milletin arzusuyla şeâir-i İslâmiye’nin serbestiyetine vesile olan De-
mokratlar, hem mevkilerini muhafaza, hem vatan ve milletini memnun etmek çare-i yegânesi; “ittihad- ı İslâm” cereyan ını kendine nokta-y ı istinad yapmak-
tır. Eski zamanda İngiliz, Frans ız, Amerika siyasetleri ve menfaatleri buna mu-
ârız olmakla mani olurdular. Şimdi menfaatleri ve siyasetleri buna muar ız 
değil; belki muhtaçt ırlar. Çünkü komünistlik, masonluk, z ınd ıklık, dinsizlik; 
doğrudan do ğruya anar şistliği intac ediyor. Ve bu deh şetli tahrib edicilere 
karşı, ancak ve ancak hakikat-i Kur’aniye etraf ında ittihad- ı İslâm dayanabilir.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  625
Ve beşeri bu tehlikeden kurtarmaya vesile oldu ğu gibi, bu vatan ı istila-y ı ecâ-
nipten ve bu milleti anar şilikten kurtaracak yaln ız odur. Ve bu hakikate bi-
naen Demokratlar bütün kuvvetleriyle bu hakikate istinad edip komünist ve masonluk cereyan ına karşı vaziyet almalar ı zarurîdir.
Bir Ezân- ı Muhammedî’nin 
(aleyhissalâtü vesselâm)  serbestiyetiyle kendi kuv-
vetlerinden yirmi defa ziyade kuvvet kazand ılar. Milleti kendilerine ısınd ırdı-
lar, minnettar ettiler. Hem manen eski İttihad- ı Muhammedî’den (aleyhissalâtü 
vesselâm)  olan yüzbinler Nurcularla, eski zaman gibi farmason ve İttihadc ılar ın 
mason k ısm ına karşı ittifaklar ı gibi; şimdi de aynen İttihad- ı İslâm’dan olan 
Nurcular büyük bir yekûn te şkil eder. Demokratlara bir nokta-y ı istinadd ır. 
Fakat Demokrat’a kar şı eski partinin müfrit ve mason veya komünist manas ını 
taşıyan k ısm ı, iki müdhi ş darbeyi Demokratlara vurmaya haz ırlan ıyorlar. Es-
kiden nas ıl “Ahrarlar” iki defa ba şa geçtiği hâlde, az bir zamanda onlar ı devir-
diler. Onlar ın müttefiki olan İttihad- ı Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  efrad ının 
çoklar ını ast ılar. Ve “Ahrar” denilen Demokratlar ı, kendilerinden daha dinsiz 
göstermeye çal ıştılar. Aynen öyle de: Şimdi bir k ısm ı dindarl ık perdesine girip 
Demokratlar ı din aleyhine sevketmek veya kendileri gibi tahribata sevketmek 
istedikleri katiyen tebeyyün ediyor. Hattâ ulemân ın resmî bir k ısm ını kendile-
rine al ıp, Demokratlara kar şı sevketmek ve Demokrat ın taraf ında, onlara mu-
kabil gelecek Nurcular ı ezmek; tâ Nurcular vas ıtas ıyla ulemâ, Demokrata iltica 
etmesinler. Çünkü Nurcular hangi tarafa meyletseler ulemâ dahi taraftar olur. Çünkü onlardan daha kuvvetli bir cereyan yok ki, ona girsinler.
İşte madem hakikat budur, yirmibe ş seneden beri ehl-i ilmi, ehl-i tarîkat ı 
ezen, ya kendilerine dalkavuklu ğa mecbur eden eski partinin müfrit ve ma-
son ve komünist k ısm ı, bu noktadan istifade edip Demokratlar ı devirmemek 
için; Demokratlar mecburdurlar ki hem Nurcular ı, hem ulemây ı, hem milleti 
memnun ve minnettar etmek, hem Amerika ve müttefiklerinin yard ımlar ını 
kaybetmemek için bütün kuvvetleriyle Ezân mes’elesi gibi şeâir-i İslâmiye’yi 
ihya için mümkün oldukça tamire çal ışmalar ı lâz ım ve elzemdir.
Maatteessüf baz ı
 müfrit ve mason ve komünistler, Demokrat aleyhinde 
olduğu hâlde kendini Demokrat gösteriyorlar ki; Demokratlar ı tahribata sev-
ketsin ve din aleyhinde göstersin, onlar ı devirsin.
Nur Talebeleri ve Nurcu üniversite gençli ği nam ına
Sad ık, Sungur, Ziya
f
626  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(Hazreti Üstad ımız’ın 1950’de manevî ihtâra binaen yazd ırdığı ve lâ-
hikada ne şrolunan bu hasbihâli E şref Edip Bey, bilahere, Şebîlü’r-re şâd 
Mecmuas ı’nda ve Küçük Tarihçe-yi Hayat’ta ayn ı imzalarla ne şretmiş ve 
Hazreti Üstad ımız da tekrar onu lâhikalara dahil etmi ştir.)
Demokrat Karde şlere Tavsiye
Diktatörler ve şefler idaresinde memleketin dinini, iman ını, can ını, haya-
tını kas ıp kavuran merhametsiz eski devrin farmason kullar ının şu can çeki ş-
me devrinde Demokratlara tevcih ettikleri silâhlar ın en tesirlisi, onu kendile-
rinden daha dinsiz göstermeye çal ışmalar ıdır. Bir k ısm ı dindarl ık perdesine 
bürünerek, Demokratlar ın millete vaad ettikleri din hürriyetini temin etmeye-
ceklerini propaganda ediyorlar. Bir k ısm ı da, irtica ı himaye ediyor, itham ıyla 
Demokratlar ın din hürriyetlerine taraftarl ık etmesini önlemeye, kendileri gibi 
Demokratlar ı da dini, din müesseselerini tahrip etmeye, din ehline kar şı şid-
det göstermeye sevk ediyorlar.
Demokrat Partinin iktidar ı ele al ır almaz komünistlere kar şı şiddetli dav-
ranmas ı, diğer taraftan ezan- ı Muhammedî’nin serbestisini temin etmesi, bu 
sebeple halk ın muhabbetini kazanarak kendi kuvvetinden yirmi defa daha bir 
kuvvet elde etmesi, Halkç ılar ı müthiş endişeye düşürdü.
Eski devrin din ehline ve Kur’ân ehli olan Nurculara kar şı takip etti ği zali-
mâne siyasetin onlar ı bu hale dü şürdüğünü Demokratlar idrak edecek bir se-
viyede olduklar ı için, onlar ın pusular ına düşmeyeceklerine itimad ımız vard ır.
Eski devrin belli ba şlı şiâr ı mâlûmdur. Demokratlar, bekalar ını temin et-
mek isterlerse, tamam ıyla bu şiâra karşı bir siyaset takip etmeleri icap eder. 
Bir taraftan komünizme kar şı şiddet, diğer taraftan dini ve din ehlini hima-
ye… Aç ıkça ve mertçe bu yolda yürümek mecburiyetindedir. Bu hususta gös-
tereceği en ufak bir zaaf, yahut en ufak bir samimiyetsizlik onu Halkç ılar ın 
çukuruna dü şürür.
Biz Nur talebeleri, katiyen siyasetle i ştigal etmeyiz. Bizim yegâne emeli-
miz, memlekette din hürriyetinin hakikî sûrette temini, dine ve din ehline ve Kur’ân ehli olan Nurculara kar şı çeyrek as ırdan beri devam eden zulüm ve taz-
yikin tamam ıyla bertaraf olmas ıdır. Demokrat karde şlere tavsiye ederiz: Devr-i 
sab ıkın şeytankârâne oyunlar ına, hilelerine aldanmas ınlar, onlar ın düş
tükleri 
dalâlete dü şmesinler. Milletin ruhunu ve iradesini onlar gibi istihfaf etmesinler. 
Komünizme ve dine kar şı tuttuklar ı doğru yolda azimle devam etsinler.
f
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  627
Bediüzzaman
Bergson “ Ahlâkla Dinin İki Kayna ğı” adl ı son kitaplar ından birisinde, 
bilhassa ahlâk ın, bir insan cemiyetinde alçalm ış vak’a derekesinden ulvî mef-
kûre seviyesine, ancak dindar ve temiz şahsiyetler sayesinde yükselebilece ği-
ni kaydeder.
Bu görüş, insanl ık ve Müslümanl ık tarihinde say ısız örneklerle her zaman 
tahakkuk eylemi ştir. Zaten psikoloji ilmine dayanan terbiye sanat ı –an’anevî 
yollar ında– bu umdeye tutundu ğu ve yeni bir istikamet verilecek nesilleri bu 
kabil örnek insanlar ı taklide sevk etti ği nisbette, bizden evvelki devirlerde, biz-
den çok mesut insanlar yeti ştirmiştir.
Bediüzzaman, hangi cemiyette ve hangi devirde ya şarsa yaşasın, işte bu 
işaret ettiğimiz örnek insan vas ıflar ını muhafaza eden temiz ve müstesna şah-
siyetlerden birisidir. Türk milletini mahvetmek için casus ellerle perde arkas ın-
da yetiştirilmiş ve Türk milletini yalanla, dolanla her saniye aldatmay ı kendi-
ne bir geçinme sanat ı edinmiş bir sürü vatan haini ve millet dü şman ı mahlûk-
lar, bu temiz şahsiyetin y ıllardan beri hayat ını cendereye sokmu ştur. Sorar ız. 
(Fakat kime soraca ğız? Bu sorgudan da ne umaca ğız?) Bütün tarihimizde, 
her f ırsatta, en korkunç ve amans ız düşmanl ığını isbat eden Fener Patrikleri 
muhteşem saraylar ında saltanat sürerken, bu aziz topra ğın as ırlardan beri ta-
pusunu –en az bin senelik bir mülkiyet hakk ıyla– etinde ve kalbinde ta şıyan 
Bediüzzaman, bu fesat oca ğının bir kap ıcısı kadar da m ı yaşamak hakk ından 
mahrum kals ın?
Hangimiz, yapraklar ı aras ında fikrî ve ruhî seyahatlere kalkt ığımız kitap-
lar ımızın, ans ızın mukaddes bilinen meskenimize tecavüz edilerek, odam ızda 
bask ına uğrayarak ellerimizden kap ılıp gasp edilmesine tahammül edebiliriz? 
Böyle bir hareket –güya taklit edilen– ça ğdaş medenî cemiyetlerden en geri 
kalan İspanya’da da vuku bulamaz; hele vukuundan sonra, nâmütenahi, asla 
tekerrür edemez.
Biz, Bediüzzaman’ ın ilim, ahlâk, fazilet ve edep s ıfatlar ıyla bezenen temiz 
ve yüksek şahsiyetine gösterilen ve hele son günlerde bütün bütün şiddet-
lenen kötü muamelelerden ve bu muameleleri ona reva görenlerden nefret ediyoruz. Ahlâks ızlık çirkefinin bir tufan halinde her istikamete ta şıp uzana-
rak her fazileti bo ğmaya koyuldu ğu, Türklerin bu kadar karanl ık günlerinde 
onun feyzini bir s ır gibi kalpten kalbe mukavemeti imkâns ız bir hamle halinde
628  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
intikal eder görmekle tesellî buluyoruz. Gecelerimiz çok karard ı ve çok kara-
ran gecelerin sabahlar ı pek yak ın olur.
1َīĺِóِÖَّאāĤا َďَĨ َّٰųا إِنَّ
Cevdet Sezer
f
2ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Çok aziz, çok mübarek, çok mü şfik, çok sevgili Üstad ımız Hazretleri,
Risale-i Nur’u, himmet ve dualar ınızla, dikkat ve tefekkürle okudukça bu 
muazzam eser külliyat ının t ılsım- ı kâinat ın muammas ını keşif ve halleden bir 
keşşaf olduğunu, hâl ve istikbalin bir mür şid-i ekberi ve bir rehber-i âzam ı ol-
duğunu yine dua ve himmetinizle idrak ediyoruz.
Evet, Üstad ımız Hazretleri! Risale-i Nur’u okuyan her idrak sahibi anl ıyor 
ki; Risale-i Nur, gerek bu asr ın, gerekse önümüzdeki asr ın beşeriyetini fikir 
karanl ıklar ından kurtar ıp, tenvir ve ir şad edecektir!
Risale-i Nur, yaln ız bu vatan ve millet için de ğil, Âlem -i İslâm ve bütün 
beşeriyetin ihtiyac ına cevap verecek bir külliyat olarak telif edilmi ştir. Bugün, 
tarihte hiç görülmemi ş bir fecaat ve felâket içerisinde ç ırpınan beşeriyet için, 
halâskâr olarak Risale-i Nur’a sar ılmaktan ve ne pahas ına olursa olsun, Risa-
le-i Nur’un nurânî ve parlak eczalar ını elde edip dikkat ve tefekkürle okumak-
tan başka bir kurtulu ş çaresi yoktur. Risale-i Nur’u okuyan herkes, bu hakikati 
idrak etmi ş ve etmektedir.
Eğer biz muktedir olsak, bu hakikati, kâinata nâz ır bir mahalle ç ıkıp, bü-
tün kâinata ilân edece ğiz. Fakat mademki buna muvaffak olam ıyoruz ve ma-
demki Risale-i Nur’un cihan- şümûl k ıymetini bu derece Üstad ımız’ın himme-
tiyle idrak etmi şiz; şu hâlde o nur ve feyiz hazinesi, irfan ve kemâlât menba ı 
olan Risale-i Nur’u, bir dakikam ızı bile boş geçirmeden, mütemâdi ve devam-
lı bir şekilde her gün ve her saat okuyaca ğız ve bu u ğurda geceli-gündüzlü 
çal ışacağız inşâallah. Fakat, her an bütün i şlerimizde oldu ğu gibi, bunda da 
büyük Üstad ımız’ın dua ve himmetiyle muvaffak olabilece ğiz.
1 “Muhakkak ki Allah sabredenlerle bareberdir.” ( Bakara sûresi, 2/153;  Enfâl sûresi, 8/46).
2 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  629
Hem şu hakikat zâhir ve bâhirdir ki; bir kimse allâme dahi olsa Risale-i 
Nur’un ve müellifinin talebesidir, Risale-i Nur’u okumak zaruret ve ihtiyac ın-
dad ır. Eğer gaflet ederse, kendisini aldatan enaniyetine boyun e ğip Risale-i 
Nur Külliyat ı’nı okumazsa, büyük bir mahrumiyete dûçar olur.
Fakat biz, idrak etti ğimiz bu muazzam hakikat kar şısında beşeriyetin ha-
lâskâr ı ve milyarlarca insanlar ın fevkinde olan bir memur-u rabbânîye nas ıl 
minnettar ve medyun oldu ğumuzu tarif edemiyoruz! Yine dua ve himmetiniz-
le idrak etmi şiz ki; Kur’ân- ı Kerîm’in bir mucize-i mâneviyesi olan harika Risa-
le-i Nur Külliyat ı’nın bir sat ırından ettiğimiz istifadenin, bir miktar- ı mukabilini 
dahi ödemeye gücümüz yeti şmez! Bunun için, ancak Cenâb- ı Hakk ’a şöyle 
yalvarmaya karar verdik:
“Yâ Rab! Bizi, ebedî  haps-i münferitten kurtar ıp bâkî ve sermedî bir âle-
min saadetine nâil edecek bir hakâik hazinesinin anahtar ını, Risale-i Nur gibi 
nazirsiz bir eseriyle bah şeden sevgili ve mü şfik Üstad ımız’ı, zâlimlerin ve dü ş-
manlar ın sû-i kastlerinden muhafaza eyle! Kur’ân ve iman hizmetinde daima 
muvaffak eyle! Ona s ıhhat ve âfiyetler, uzun ömürler ihsan eyle!” diye dua 
ediyoruz.
Evet, Üstad ımız Hazretleri! Risale-i Nur’u dikkat ve tefekkürle okumak 
nimet-i uzmâs ına nâil olan biz bir k ısım üniversite gençli ği, bir hüsn-ü zan ve-
ya bir tahminle de ğil; tahkikî ve tetkikî bir sûrette, sars ılmaz ve sars ılmayacak 
olan ilmelyakîn  bir kuvvet-i imaniye ile inan ıyoruz ki; zemin yüzünün bu asra 
kadar görmedi ği bir vahşet ve deh şetin sebebi olan dinsizlik  ve ilhad ı, Bediüz-
zaman, ortadan kald ırmaya inâyet -i Hak ile muvaffak olacakt ır!
Bizim bu kanaatimiz, safdilâne veya tahminle de ğildir; ilmî ve delile müs-
tenid bir tahkik iledir. Bunun için, muâr ız olan dahi bu hakikati kalben tasdik 
edecektir.
Dua ve şefkat buyurun, Kur’ân ve iman hizmetinde fedâi olal ım! Risa-
le-i Nur’u, bir dakikam ızı bile kaybetmeden okuyal ım, yazal ım, ihlâs- ı tâmma 
muvaffak olal ım!
Üniversite Nur Talebeleri nâm ına
Abdülmuhsin
f
630  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
Çok mübarek Üstad ımız Hazretleri,
Evvela : Geçenlerde al ınan Nur eczalar ının hepsi da ğıldı; Nurun mü ştâk-
lar ı sürur içinde kald ılar. Nurdan k ısmeti olanlar, birer birer ç ıkıp ona ko şu-
yorlar. Nur arayan sineler 2َïَäوَ َّïَäوَ َÕَĥَĈ ْīَĨ hakikatince buluyorlar. Bu sefer 
Ziya karde şimizin getirdi ği otuz dört adet Sözler  kap ışıldı. Asâ-y ı Mûsâ ’lar 
Ankara’ya ve Anadolu’nun muhtelif yerlerine da ğılıyor…
Risale-i Nur’un perde arkas ındaki parlakl ığını görmeyenler dahi ona ta-
raftard ırlar. Risale-i Nur’un Medresetü’z-Zehrâ’s ı Anadolu çap ında ve âlem-i 
İslâm ölçüsünde geni şleyeceğini, Risale-i Nur’daki hakikatin yüksekli ğinden ve 
dikkat ve tefekkürle okuyan müminlerin ve ehl-i ilmin aras ında vücuda gelen 
sars ılmaz uhuvvet ve karde şlikten anl ıyoruz. Medresetü’z-Zehrâ’n ın bu muaz-
zam faaliyeti, zemin yüzünde bahar mevsiminde olan ilâhî ve muazzam ne şir 
gibi sessiz, gürültüsüz, şâşaas ız, gösteri şsiz ve mütevazi, fakat muazzam bir 
şekilde cereyan etmektedir. F ıtraten acûl olan insano ğlu, âlemde hâkim olan 
kanun-u ilâhîyi dü şünmeyerek, her meselenin istedi ği vakitte hallolunmas ını 
istiyor; küçük dairelerdeki vazifelerini atlay ıp, büyük dairelere sap ıyor.
Tohumlar ı at ılm ış ve sümbül vaktine gelmi ş olan Risale-i Nur’un yeti ştir-
diği hakikî imanl ı zatlar, in şaallah yak ın zamanda âlem-i İslâm’a birer numû-
ne-i imtisâl olup nur-u hidayeti göstereceklerdir.
Ankara Üniversitesi Nur talebeleri nâm ına
Abdullah
f
(Ankara’da Nur’lar ı neşretmek nimet-i uzmâs ına nail olmu ş büyük bir 
âlim ve ehl-i kalb bir zat ın Üstada yazd ığı bir mektuptur.)
Sahibü’l-ihlâs ve’n-nur ve’l-kemâl ve’l-ir şad, mücahid-i ekber Bediüz-
zaman Hazretleri,
Meydan- ı ibtilâ ve imtihana “lillâh”  ve “fillâh”  için at ıldığınız andan bu âna 
kadar, hukukullah ve hukuk-u ibad ın müdafaa ve muhafazas ına leyl ü nehar,
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 “Kim bir şeyi talep eder ve o istikamette ciddi bir gayret gösterirse onu elde eder.” Bkz.: İbnü’l-Cevzî, 
el-Müdhi ş s.490; İbni Hacer, Mukaddimetü Fethu’l-bârî  s.14; el-Üb şeyhî, el-Müstatraf  2/125; el-Mü-
nâvî, Feyzu’l-kadîr  6/288.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  631
Hak ve halk huzurunda, zât ınıza has kudret-i ilmiye ve kemâliye ve nuriye ve 
irşadiyelerinizle fevkalâde a ğır şerait dairesinde “lâyenkat ı” denecek derece 
sa’y ü gayret ve himmetle çal ıştığınıza, melek, felek, Ar ş, Kürsî, Levh, Kalem, 
arz, semavat, âlem-i kevn, ins ve cin ve hariçteki ehl-i insan ve İslâm ve bu 
abd-i âciz, “eşhedü billâh ilâ âhiri’d-devrân”  şahid-i dâimî ve ebedîyiz.
Sâhibü’n-nur olan Bediüzzaman’ ımız! Zât- ı Nuriyelerinizin, abd-i aciz, 
can ve gönülden dostunuzum. Bu dostlu ğum, gelip geçici, zevale mahkûm 
dostluklardan de ğildir. Âlem-i mânâda, “bezm-i ezel-i elestü” deki f ıtrat- ı zâti-
yelerimizden müntakil dostluk oldu ğu gibi, âlem-i şuhûdumuzda bir yar ım as-
ra tekarrüp buyuran etvâr ve akval ve harekât ve sekenat ınızdan ve bu müd-
det zarf ında devr-i istibdat ve Me şrûtiyet ve Cumhuriyet’te birbirinden beter 
ibtilâ ve imtihan ve çilelerinizden ve tevarih-i muhtelifede âzamî a ğır şerait 
dairesinde divan- ı harb ve sair muhakemelerinizden ve meydan- ı gazalarda 
harp ve darpler ve meydan- ı ilimde akran ve emsâlinize faik mübahesat ve 
münakaşat- ı ilmiye ve inti şar buyuran âsâr- ı celile ve cemilelerinizden; ihlâsa 
makrun a’mâl-i sâliha ve efkâr- ı nuriyelerinizden, cihad- ı asgar ve ekberleri-
nizin seyir ve temâ şâ ve tilâvetinden ald ığım ders-i ibret ve hikmetler, zât- ı ek-
melinize olan kadim dostlu ğumu her an artt ırdı, son derece tarsin ve tahkim 
buyurdu, a şka, vecde getirdi. Bu a şk ve şevkle Sultan Hamid zaman ından 
beri zât ınızın ve Nur talebelerinizin hukuk-u umumiye ve hususiyelerinizin 
“hasbeten lillâh”  müdafaa ve muhafaza ve himayesi için, yak ından uzaktan, 
kar ınca kudretince, dostluk vecibelerine mânen-maddeten îfada kusur etme-
meye âzamî çal ıştım, çal ışıyorum ve çal ışacağım. Bu halime Hak ve halk ve 
Nur talebelerinizin bir k ısm- ı mühimmi âgâht ırlar.
İnşaallah, avn-i Hak ve imdad- ı Muhammediye ile ve cihad- ı asgar ve 
ekberdeki fî zaman ına bî-misal a şk-ı ihlâsiyelerinizle, kariben hak galip, bat ıl 
mağlûp olur. Âlem-i insaniyet İslâmiyet’e ink ılâp ve medeniyet-i Muhamme-
diye bütün şâşaas ıyla tulû buyurur. İns ve cin, melek ve felek hep birlikte îd-i 
ekber eyleriz. Hassaten, bu cihan şümûl bayram ımızı doya doya ve kana kana 
kemâl-i s ıhhat ve âfiyetle seyir ve temâ şâlar ınızı, rahmet-i ilâhiyeden maa âile 
duada berdevam ız. Cenab- ı Hak, dergâh- ı Ulûhiyetinde dualar ımızı Habib-i 
Kibriya hürmetine müstecab buyursun, âmîn, sümme âmîn…
Pek mübarek kalbî, ruhî, s ırrî dostum! Bilmem, abd-i âcizi hat ırlad ınız 
mı? Her ihtimale kar şı hat ırlatay ım: Yurdun her taraf ında mücahede-i milliye 
devam ederken zât- ı hâkimânelerine, Ankara’da mücahede-i milliyeye birlik-
te devam ı mutazamm ın, muhtelif e şhastan on sekizi mütecaviz davetnâmeler
632  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
geldiği zaman, bu davetlere icabet edip etmemek hususunda, İstanbul’da ika-
metgâh ınızda, beynimizde takarrur eden günde bulu şarak istişare buyurdu-
ğunuz alay müftülerinden dost-u kadiminiz Ankaral ı Osman Nuri’yim. Son 
zamanlarda Millî Müdafaa Vekâleti Müftülü ğü’ne tayin olundum. 25 seneye 
karib burada müftülük yapt ım. Üç sene evvel tekaüd oldum. Şimdi Ankara-
’da evimde ikamet ediyorum. Zât ınıza ve ehl-i insan ve İslâm’a leyl ü nehar 
dua ile imrar- ı hayat eyliyorum. En büyük emelim ve arzum, ölmeden evvel, 
dünya gözüyle zat ınızı görmek ve ziyaret etmek, “hasbeten lillâh”  bir sohbe-
tinizde bulunmakt ır. Bunu can ü gönülden arzu eyliyorum.
Azizlerin azizi azizim,Kemâl-i tâzimat ve tekrimatla zât- ı hakimânelerinizi ve talebe-i Nuriyele-
rinizi aşk ve şevkle selâmlar ve hat ırlar, iki cihanda aziz olmalar ını ve olman ızı 
Hak Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri’nden tazarru ve niyaz eyleriz. Pek müba-rek ellerinizden hasret ve i ştiyakla takbil eyler, dua-y ı ihlâsiyelerini ve cevab- ı 
sevaplar ınızı bekler, Allah’a emanet eylerim, bizim bir tane 
“Sahibü’n-Nur 
ve’l-Azm ve’l- İrade ve’l- İrşad” Efendimiz Hazretleri.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Yâr- ı gâr ınız, müntehâ-y ı zirve-i hiçîde biricik abd-i gubâr
Osman Nuri
f
Üstad ın Emirda ğ’a Gidişi
Üstad Said Nursî, Afyon hapsinden tahliye edildikten sonra, yan ındaki 
talebeleriyle beraber Emirda ğ’a gitti. İki sene kadar Emirda ğ’da kald ı. 1371 
yılının Muharrem ay ında Eskişehir’e geldi ve bir buçuk ay kadar Y ıldız Ote-
linde ikamet etti. Üstad ın bu geli şi mânidar idi. 1950’ye kadar nefyedildi ği 
mahallerden, hiçbir yere ç ıkmam ıştı; esasen ç ıkmas ına müsaade edilmemi şti. 
Çok zaman, yak ın bir köye dahi gidemiyordu.
Üstad, Eski şehir’de, mü ştâk talebeleriyle görü şmüş, Risale-i Nur’un yeni 
ve taze meyveleri olan genç Nur talebeleriyle konu şmuş, bir derece hayat- ı 
içtimaiye ile alâkadar olmu ştu. Orada her s ınıf halktan talebeleri kesretle bu-
lunduğu gibi, askerler içinde, bilhassa havac ılardan pek çok Nur talebeleri 
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  633
vard ı. Bunlar ın her birisi imanl ı ve yüksek ahlâk sahibi olup, şecaat-i milliye-i 
İslâmiye ile serefrâz, ihlâsl ı, kalpleri muhabbet-i nebeviye ve cihan de ğer hiz-
met-i İslâmiye ve vataniye ile me şbû kimselerdi.
f
Bir müddet sonra, Üstad, Eski şehir’den Isparta’ya gitti ve yetmi ş gün ka-
dar orada kald ı. Bu s ırada, İstanbul’daki faal talebeleri, Gençlik Rehberi ’ni 
tab’ ettirmi şler, bu yüzden Üstad aleyhine dâvâ aç ılm ış ve Üstad, mahkeme 
için İstanbul’a ça ğrılm ıştı.
Üstad, Isparta ve İstanbul’da iken, “ Nur Âleminin Bir Anahtar ı” ismiyle 
neşredilen tevhid hakk ındaki bahisleri yazm ış ve mektup olarak talebelerine 
göndermi şti ki, bu bahisler çok k ıymettar birer tevhid hazinesi hükmündedir.
f
İstanbul Mahkemesi
Baz ı üniversiteli gençler, gençli ğin iman ve ahlâk ına hizmet maksad ıyla 
“Gençlik Rehberi ”ni İstanbul’da bast ırdılar. Bunun üzerine, müddeiumumi-
lik taraf ından, 163’üncü maddeye istinaden eser, lâikli ğe ayk ırı olarak, devle-
tin temel nizamlar ını dinî esaslara uydurmak maksad ıyla yaz ıldığı, propagan-
da ve telkin mahiyetinde oldu ğu iddias ıyla, Üstad, İstanbul Birinci A ğır Ceza 
Mahkemesi’ne sevk olunmu ştu.
22 Ocak 1952 muhakeme günü olmak itibar ıyla, Bediüzzaman Said Nur-
sî, Isparta’dan İstanbul’a gelerek mahkemede haz ır bulunmu ştu. Üstad ın tale-
beleri genç üniversiteliler, mahkeme salonunu doldurmu şlard ı. Koridorlarda 
büyük bir kalabal ık göze çarp ıyordu. Evvelâ iddianame ve ehl-i vukuf raporu 
okunmuş, Üstad ın isticvab ı yap ılm ıştı. Ehl-i vukuf raporunda, “Müellifin bu 
eserde din dü şüncesini yaymaya çal ıştığı, gençlere rehber olacak fikirler serd 
eylediği, müellifin tesettür taraftar ı olduğu, kad ınlar ın yar ım ç ıplak ve aç ık ba-
cakla dola şmalar ının İslâmiyet’e ayk ırı ve kad ının f ıtrat ına z ıt olduğunu beyan 
ettiği, kad ını güzelleştiren şeyin terbiye-i İslâmiye dairesinde âdâb- ı Kur’âniye 
ziyneti oldu ğunu söyledi ği, dinî tedrisat taraftar ı olduğu, binaenaleyh devletin 
temel nizamlar ını dinî esaslara uydurmak istedi ği...” uzun uzad ıya izah edil-
miştir.
Bediüzzaman Said Nursî’nin müdafaas ını İstanbul avukatlar ından Seniy-
yüddin Ba şak, Mihri Helâv ve Abdurrahman Şeref Lâç deruhte etmi şlerdir.
634  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Okunan iddianame ve rapor üzerine, Üstad Said Nursî, cevaben, otuz 
beş senelik hayat ını misal göstererek, siyasetle, dünyevî ve menfî cereyanlarla 
alâkadar olmad ığını, kendisini me şgul eden ve nazar ını çeken tek şey, hakâik-i 
imaniye ve hizmet-i Kur’âniye oldu ğunu, bütün kuvvetiyle iman ı kurtarmak 
dâvâs ında gittiğini bildirir, müteaddit mahkemelerin beraat ve iade kararla-
rını zikreder. “ Gençlik Rehberi”  adl ı eserinin üniversiteli gençler taraf ından 
bast ırılmas ının büyük bir memnuniyeti mûcip olmas ı lâz ım geldiğini, içinde 
bulunduğumuz asr ın menfî cereyanlar ına, bilhassa içtimaî bünyemizi sarsan 
ahlâks ızlık ve imans ızlık salg ınına karşı, “Gençlik Rehberi”  gibi Risale-i Nur’-
un bütün eczalar ının külliyetle inti şarının, gençliğe ve mâsum evlâtlara ve ka-
dınlara umumen okutturulmas ının, vatan-millet saadeti nokta-y ı nazar ından 
gayet elzem oldu ğunu beliğ bir sûrette ifade etmi ş; mezkûr gayeler için, kendi 
haberi olmadan genç üniversitelilerin tab eyledi ğini beyan etmi ştir.
Mahkeme 19 Şubat 1952 gününe tâlik edilmi ştir.
İkinci muhakeme gününde, Risale-i Nur Külliyat ı’ndan çok istifade eden 
bir çok üniversite talebeleri ve ehl-i irfandan müte şekkil büyük bir kalabal ık, 
mahkemeyi dinlemek üzere erkenden koridorlar ı doldurmu şlard ı. Üstad, al-
kışlarla, üniversiteli Nur talebelerinin kollar ı aras ında mahkeme salonuna gir-
di, maznun sandalyesine oturdu. Avukatlar da geldiler, yerlerini ald ılar. Mah-
keme salonunda müthi ş bir izdiham vard ı. Binlerce ki şi mahkemeyi dinlemek 
üzere salona girmek istiyor, kalabal ık, dalgalar halinde kap ılardan ta şıyordu. 
Bu hâdisenin zahirî heybet ve ihti şam ının aksettirdi ği mânâ, daha muazzam 
ve daha ha şmetli idi. İslâmiyet nurunun mücessem bir timsâl-i mü şahhas ı 
olan Said Nursî’ye,  dinî kültürden mahrum olarak yeti ştirilen gençlik, tâzim 
ederek minnettarl ığını ifade ediyordu. Güya lisân- ı hâlleriyle, “Ey yirminci 
asr ın zulümat ını Kur’ân’ ın nuruyla yaran, ehl-i İslâm’a nurlu ve be şaretli ufuk-
lar gösteren, insanl ığı, fıtrat ına münasip yüksek ve ebedi saadete davet eden 
büyük mücahid! İnsanl ığa, bâhusus bu vatan evlâtlar ına yapt ığın büyük hiz-
meti, bizler şükranla kar şılıyoruz. Ve istikbal dahi seni takdirle yâd edecektir. 
Sen mânen ölüme yüz tutan bir nesli, maneviyat âb- ı hayat ına kavuşturan 
bir hekim olarak çok k ıymettar ve yüksek bir hizmet ifâ ettin. Yoklu ğa, ebedî 
şekavete at ılmak istenen bir milleti ve gelecek nesillerini, Kur’ân’ ın nuruyla 
ebedî saadete ula ştırmaya ve Allah’a kavu şturmaya çal ıştığını ve hayat ını bu 
uğurda feda etti ğini biliyoruz…
İmanl ı nesiller seni takip edecektir;
Yıllarca, as ırlarca peşinden gidecektir…” diyorlar.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  635
Salondaki kalabal ığın fazla olmas ından, mahkemenin devam ına imkân 
kalmam ıştı. İntizam ı temine tahsis edilen polisler, halk ın tehacümüne mâni 
olam ıyordu. Nihayet mahkeme reisinin halka hitaben, “Hoca efendiyi se-
viyorsan ız biraz meydan veriniz ki, mahkemeye devam edebilelim” demesi 
üzerine, halk çekilmeye ba şlad ı. Bu sûretle, mahkemenin devam ına imkân 
hâs ıl oldu.
“Gençlik Rehberi ”ni basan matbaac ı ve sonra polisler dinlendi. Daha 
sonra Üstad, ehl-i vukuf raporuna kar şı itiraz eyledi. İkindi namaz ı vakti geç-
mek üzere oldu ğundan, Üstad namaz k ılmak üzere müsaade istedi. Mahkeme 
reisi, Üstad ın bu ricas ını kabul ederek muhakemeye nihayet verdi.
Üstad, genç üniversitelilerin ve kendisini candan seven talebelerinin kol-
lar ı aras ında koridorlardan geçerken, binlerce halk taraf ından alk ışlan ıyor, 
kendisi de iki eliyle sevgili talebelerini selâml ıyordu. Adliye binas ının önünde 
üç-dört bin ki şi toplanm ış, Üstad ı görmek üzere bekliyorlard ı. Üstad, binlerce 
halk ın alk ış tufan ı aras ında merdivenlerden indi. Bu arada heyecandan a ğla-
yanlar da vard ı. Bu izdiham aras ında yaya yürümek kabil olmad ığı için, Nur 
talebeleri taraf ından Üstad bir otomobile bindirilerek Sultanahmet Camiine 
gidilmiş ve cemaatle namaz k ılınarak ikametgâh ına götürülmü ştü.
f
Üstad 5 Mart 1952, son mahkeme günü, yine genç mekteplilerle halk 
tabakalar ından müte şekkil binlerce kendisini sevenlerin aras ında mahkeme 
salonuna girdi. Mahkeme salonundaki izdiham ın geçen defaki gibi mahke-
menin devam ına mâni olacak dereceye varmamas ı için, müteaddit polis müf-
rezeleri Adliye binas ının merdivenlerini ve koridorlar ı muhafaza alt ına alm ış-
lar, geçitleri kapam ışlard ı. Bununla beraber, mahkeme salonu kap ılara kadar 
hıncah ınç dolmu ştu.
Muhakeme ba şlad ı; şahit olarak “ Gençlik Rehberi ”ni bast ıran üniversi-
te talebesi dinlendi. İfadesinde, şark ve garb ın eserlerini okudu ğunu, sonra 
Risale-i Nur eline geçti ğini, bu eserlerden akl ı, fikri, ruhu ve kalbi son dere-
ce müstefid bulundu ğunu, irade ve ahlâk ı üzerinde mühim tesirler yapt ığını, 
“Gençlik Rehberi ”nin, gençlerin iman ve ahlâk ını temin ve muhafaza yo-
lunda büyük tesiri olmas ı dolay ısıyla, bir hizmet-i vataniye yapmak emeliyle 
bast ırdığını, suç mahiyetini haiz bir şey görmedi ğini söylemi ştir.
f
Bediüzzaman Hazretleri 1952 y ılında İstanbul’da Fatih Türbesi’nde, 
Cuma namaz ından ç ıktıktan sonra, fatiha okurken
Üstad Bediüzzaman Said Nursî’nin Isparta’da kald ığı evin,
bahçe k ısm ından görünü şü
  
Üstad Bediüzzaman Said 
Nursî’nin Isparta’da kald ığı 
evin, önden görünü şü
638  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad ın Müdafaas ı
Çok uzun süren mazlumane, maceral ı hayat ıma dair gayet k ısa maruzat-
ta bulunaca ğım. Lütfen dinlemenizi rica ederim.
(Mahkeme, Üstad ın müdafaas ını serbest ve rahatça yapmas ına meydan 
verdi. Üstad da geni ş ve ferahl ı bir müdafaa yapt ı.)
Muhterem hâkimler,
Yirmi sekiz sene emsâlsiz ihanetlere, i şkencelere, tarassud ve hapislere 
maruz kald ım. Bütün bu iftira ve isnadlar ın esas ı birkaç noktaya dayan ır:
1– En birinci ithamlar ı, beni rejim aleyhtar ı olarak telâkki etmeleridir. 
Mâlûmdur ki, her hükûmette muhalifler bulunur. Âsâyi şe, emniyete dokun-
mamak şart ıyla, hiç kimse vicdan ıyla, kalbiyle kabul etti ği bir fikirden, bir me-
toddan dolay ı mesul olmaz. Bu hukukî bir mütearifedir.
Dininde çok mutaass ıp ve cebbar bir hükûmet olan İngilizlerin yüz sene 
hâkimiyetleri alt ında bulunan yüz milyondan ziyade müslümanlar, İngilizlerin 
küfür rejimlerini kabul etmeyip Kur’ân ile reddettikleri hâlde, İngiliz mahke-
meleri, şimdiye kadar onlara o cihetten ili şmedi.
Burada ve bütün İslâm hükûmetlerinde eskiden beri Yahudiler, Nasra-
nîler tâbi olduklar ı memleketin dinine, kudsî rejimine muhalif, z ıt ve mûteriz 
bulunduklar ı hâlde, o hükûmetler hiçbir zaman kanunlarla onlara o cihetten 
ilişmediler.
Hazreti Ömer, hilâfeti zaman ında, âdi bir H ıristiyan ile mahkemede bir-
likte muhakeme olundular. Hâlbuki o H ıristiyan, İslâm hükûmetinin mukad-
des rejimlerine, dinlerine, kanunlara muhalif iken, mahkemede, onun o ha-li nazara al ınmamas ı aç ıkça gösterir ki, adalet müessesesi hiçbir cereyana 
kap ılmaz, hiçbir tarafgirli ğe kaymaz. Bu, din ve vicdan hürriyetinin bir ana 
umdesidir ki, komünist olmayan şarkta, garpta, bütün dünya adalet müesse-
selerinde câri ve hâkimdir.
Ben de, din ve vicdan hürriyetinin bu ana umdesine güvenerek, yüzlerce 
âyât- ı Kur’âniye’ye istinaden, medeniyetin bozuk k ısm ına, hürriyet perdesi 
alt ında yürüyen mutlak bir istibdada, lâiklik maskesi alt
ında dine ve dindar-
lara karşı tatbik edilen en a ğır bir bask ıya muhalefet etmi ş isem, kanunlar 
haricine mi ç ıkm ış oldum? Yoksa, Anayasan ın hakikî ve samimî müdafaa-
sını m ı yapm ış bulundum? Haks ızlığa karşı, zulme kar şı, kanunsuzlu ğa karşı
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  639
muhalefet hiçbir hükûmette suç say ılmaz; bilâkis muhalefet me şrû ve samimî 
bir muvâzene-i adalet unsurudur.
2– Bana zulüm ve cefay ı reva gören devr-i sab ıkın yapt ığı isnadlar ın ikin-
cisi, emniyet ve âsâyi şi ihlâldir. Bu vehim ve hayal ile, bu düzme isnad ile, 
yirmi sekiz sene bana ceza çektirdiler. Memleket memleket, mahkeme mah-keme süründürdüler. Zindandan zindana att ılar. Kimse ile görü ştürmediler. 
Tecrit ettiler, zehirlediler, türlü türlü hakaretlerde bulundular.
Biz ki, be ş yüz bin fedakâr Nur talebeleri, memleketin her taraf ında em-
niyet ve âsayi şin fahrî mânevî muhaf ızlar ıyız; bize böyle bir isnadta bulun-
malar ı, günahlar ın en büyü ğüdür. Onlar bize o kadar zalimâne ihanetlerde 
bulunduklar ı hâlde, biz asla hislerimize kap ılmayarak, gönüllerde emniyet ve 
âsayişi temin yolunda, iman ve Kur’ân’a hizmet yolunda, gafletle anar şiye 
sapanlar ı düştükleri fevzâ gayyâs ından kurtarmak yolunda çal ışmaktan bir 
an hâli kalmad ık.
Muhterem hâkimler,
Şunu kat’î olarak arz ederim ki, bu delilsiz bir iddia de ğildir. Bizim zulüm 
ve menfâ saham ız olan alt ı vilâyetin alt ı mahkemesi, uzun ve ince tetkikler 
neticesinde, emniyet ve âsâyi şi ihlâl yolunda hiçbir vukuat kaydetmemi ştir. 
Bu hareketimiz isbat eder ki, Nur mekteb-i irfan ının talebeleri, kalbler üze-
rinde işler, emniyet ve âsâyi şin bekçisini kafalara, kalblere yerle ştirir. Bizim 
iman derslerimiz anar şiye karşıdır, bozgunculu ğa karşıdır, farmasonlara ve 
komünistlere kar şıdır. Memleketin bütün zab ıta dairelerinden sorulsun, be ş 
yüz bin Nur irfan mektebi talebesinden birinin olsun nizam ve intizama ayk ırı 
bir vukuat ı var m ıdır? Yoktur. Elbette yoktur. Çünkü hepsinin kalbinde nizam 
ve intizam ın en sağlam muhaf ızı olan iman bekçisi  vard ır.
Sebilürre şad’ın 116’nc ı nüshas ında “Hakikat Konu şuyor” ba şlıklı ma-
kalemde bu hakikatleri uzun uzad ıya izah ettim. Bütün dünyas ını, hattâ icap 
ederse hayat ını, hattâ âhiretini dinine feda etti ği, bütün hayat ı şehadet eden, 
otuz beş seneden beri siyaseti terk eden, müteaddit mahkemelerin o kadar 
incelemelerine ra ğmen bu yolda bir delil bulunamayan, sekseni a şmış, kabir 
kap ısına gelmiş, dünya metâ ından hiçbir nesneye mâlik olmam ış ve ehem-
miyet vermemi ş bir adam hakk ında “Dini siyasete âlet ediyor” diyen, yerden 
göğe kadar, gökten yere kadar haks ız ve insafs ızd ır.
Biz Nur mekteb-i irfan ı şâkirtlerinin Kur’ân- ı Hakîm’den ald ığımız hakikat 
dersi şudur ki: Evde, yahut bir gemide, bir mâsum, on câni bulunsa, adalet-i
640  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Kur’âniye, o mâsumun hakk ına zarar vermemek için, o haneyi, o gemiyi yak-
may ı men ettiği hâlde,1 on mâsumu bir tek câni yüzünden mahv için, o hâne, 
o gemi yak ılır m ı? Yak ılırsa en büyük zulüm, en büyük h ıyanet ve gadir olmaz 
mı? Bu sebeple, âsâyi şi ihlâl yolunda yüzde on câni yüzünden doksan mâ-
sumun hayat ını tehlikeye ve zarara sokmay ı adalet-i ilâhiye ve hakikat-i Kur’
âniye şiddetle men etti ği için, biz bütün kuvvetimizle bu ders-i Kur’âniye’ye 
ittibâen âsâyi şi muhafazaya kendimizi dinen mecbur biliriz.
İşte bizi böyle haks ız isnadlarla itham eden devr-i sab ıktaki gizli dü şman-
lar ımız, şüphe yok ki, ya siyaseti dinsizli ğe âlet etmek istediler; yahut bilerek, 
bilmeyerek bozuk ideolojileri memleketimize yerle ştirmek gayretine dü ştüler. 
Görülüyor ki, nizam ve intizam ı bozan, maddî, mânevî memleketin emniyet 
ve âsâyişini ihlâl eden bizler de ğil, as ıl onlard ı. Hakikî bir müslüman, sami-
mî bir mümin hiçbir zaman anar şiye ve bozgunculu ğa taraftar olmaz. Dinin 
şiddetle men etti ği şey, fitne ve anar şidir. Çünkü anar şi hiçbir hak tan ımaz. 
İnsanl ık seciyelerini ve medeniyet eserlerini canavar hayvanlar seciyesine çe-
virir ki, bunun âhirzamanda Ye’cüc ve Me’cüc komitesi oldu ğuna Kur’ân- ı 
Hakîm işaret buyurmaktad ır.
İşte, muhterem hâkimler, yirmi sekiz sene bana ve talebelerime böyle eza 
ve cefada bulundular. Ve mahkemelerde savc ılar bize hakaretlerde bulun-
maktan çekinmediler. Biz, bunlar ın hepsine tahammül ettik. İman ve Kur’ân’a 
hizmet yolunda devam ettik. Ve devr-i sab ık ricalinin bütün o zulüm ve cefa-
lar ını affettik. Çünkü onlar müstehak olduklar ı âk ıbete uğrad ılar. Biz de, hak 
ve hürriyetimize kavu ştuk. Sizler gibi âdil ve imanl ı hâkimler huzurunda söz 
söylemek f ırsat ını Allah bize bah şettiğinden dolay ı şükrederiz.
 2ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ
Said Nursî
f
Avukat Mihri Helâv’ ın Müdafaas ından Parçalar
“Risale-i Nur Müellifi, bütün müellif ve muharrirlerin en mütevaziidir. 
Şöhret ve tekebbürün en büyük dü şman ıdır. Bütün dünya metâ ına arka çe-
virmiştir. Ne mal, ne şöhret, ne nüfuz… Bunlar ın hiçbirisi onun pâyine ula şa-
1 Bkz.: En’âm sûresi, 6/164; Mâide sûresi, 5/32.
2 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...”
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  641
mam ıştır ve ulaşamaz. Gandi bile onun kadar dünyadan elini çekememi ştir. 
Günde elli gram ekmekle ve bir çanak çorba ile tagaddi eden bu büyük adam, yaşıyorsa, ancak Kur’ân ve imana hizmet için ya şıyor. Başka hiç, hiçbir şeyin, 
onun nazar ında k ıymet ve ehemmiyeti yoktur. Böyle iken, eserinin medh ü 
sitayişinde bulundu diye onu suçland ırmaya çal ışmak, 163’üncü maddenin 
cürüm ağına sokmaya u ğraşmak, hak ve adaletle, insafla, ilimle, insanî dü-
şünce ile hukuk fikriyle, mant ıkla, ak ıl ve fikirle kabil-i telif midir? Buras ı yük-
sek makemenin takdirine aittir.
......Hükûmete muhalefet bahsi hakk ında da birkaç söz söyleyerek mâruzat ı-
mı neticelendirmek isterim. Kar şınızda kemâl-i saffet ve samimiyetle âdilâne 
kararlar ınıza intizar eden bu as ırdîde zat, ömründe hiçbir defa hilâf- ı hakikat 
beyanda bulunmaya tenezzül etmi ş bir adam de ğildir. İlk celse-i muhakeme-
de, bugünkü hükûmetten memnun oldu ğunu ve muvaffakiyetine dua etti ğini, 
onun beğenmediği ve tenkit etti ği hükûmet, eski hükûmetler oldu ğunu ale-
nen söylemi ştir. Filhakika, müvekkilim, bütün milletle beraber istibdada kar-
şı mücadele etmi ş
, hürriyet ve demokrasinin tesisine çal ışmış ve bu hususta 
husule gelen muvaffakiyetten dolay ı da memnun olmu ştur. Risale-i Nur’un 
gayesi de içtimaî nizam ve intizam ı kalblere yerle ştirmektir. Siyasî rical, siyasî 
sahada nizam- ı içtimaîyi, milletin hak ve hürriyetlerini temine çal ıştıklar ı gi-
bi, Risale-i Nur Müellifi de, mânevî sahada, kalblerde bunlar ı yerleştirmeye 
çal ışıyor. Gayeler mü şterektir. Bir mekteb-i irfan olan Risale-i Nur’un müellifi 
ve şâkirtleri âsâyi şin, nizam ve intizam ın fahrî ve mânevî bekçileridir. Mânevî 
sahada, kalblerde ve dima ğlarda anar şinin, bozgunculu ğun kalkmas ına ça-
lışmaktad ırlar. Kemâl-i samimiyetle, hiçbir ivaz ve garaz ı olmaks ızın, hiçbir 
karşılık beklemeksizin, yaln ız Allah r ızas ı için, millet ve memleketin menfa-
ati için çal ışmaktad ırlar. Bunu yapmak bir cürüm ve cinayet de ğil, millet ve 
memlekete bir hizmettir. Muahezeye de ğil, takdire lây ıktır. Beraat ını istemek 
hakk ımızd ır. Karar yüksek mahkemenindir.”
f
Avukat Seniyüddin Ba şak’ ın Müdafaas ı
Müteakiben, müellifin di ğer vekili olan avukat Seniyüddin Ba şak kalk-
mış, k ısa birkaç söz söylemi ştir:
“Art ık mesele ayd ınlanm ış, hakikat güne ş gibi tezahür etmi ştir. Yüksek 
642  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
mahkeme her şeye vâk ıf olmuştur. Benim buna ilâve edecek bir sözüm yoktur. 
Böyle k ıymetli, faziletli, millet ve memleket için cansiperane ve hiçbir ivaz ve 
bedel mukabili olmayarak fîsebilillâh çal ışan zevât ı buralara getiren, cinayet 
sandalyelerine oturtan zihniyet hakk ında baz ı mütâlaada bulunmak isterdim; 
fakat onun yeri buras ı değildir. Bunun için ayr ıca bir eser yazmak icap eder. 
Çünkü bu zihniyetle mücadele herkes için bir vazifedir. Yüksek mahkemenin yüksek vicdan ı beni müdafaadan müsta ğni k ılacak derecede itmînanbah ştır. 
Müvekkilimin beraatini istemekle şeref duyar ım.”
f
Avukat Abdurrahman Şeref Lâç’ ın Müdafaas ı
Müteakiben, di ğer mümtaz avukat arkada şlar ı gibi Üstad’ ın müdafaas ını 
fahrî olarak deruhte eden imanl ı ve kudretli me şhur ve mümtaz avukat Abdur-
rahman Şeref Lâç müdafaaya ba şlad ı. Evvelâ bir mukaddime yapt ı. Dedi ki:
“San ık olarak huzurunuza gelen seksen ya şını mütecaviz bu mübarek 
zât ın suçla hiçbir münasebet ve taalluku olmad ığı, tamam ıyla tezahür etmi ş-
tir. Yüksek mahkemece de buna tam kanaat hâs ıl olduğunu, beraatine karar 
verileceğini de kuvvetle ümit ederim. Ancak, aleyhimizde bir karar verilme-
sine binde bir ihtimal olsa da, üzerime ald ığım bir mâsumun müdafaas ını 
ihmal etmeyi bir vazifesizlik sayar ım. Yüksek Temyiz Mahkemesi’nin kanaat 
ve nokta-y ı nazar ını da hesaba katmak icap eder. Burada bahsedilmedi diye 
usul noktas ından bir eksiklikte bulunmu ş olmamal ıyım. Onun için müdafaa-
mı yapmama yüksek mahkemenin müsaadelerini rica ederim.”
Peki Abdurrahman Bey, son müdafaan ızı dinleyece ğiz. Buyurun:
“Gençlik Rehberi  isimli eser, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın emir ve tefsirlerin-
den ibaret bulunmas ına, İslâm dininin ve bu dinin emir ve nasihatlerini ihtiva 
eylemesine ve Anayasa’n ın 70’inci maddesine göre, şahsî masuniyet, vicdan, 
tefekkür, söz ve ne şir hak ve hürriyeti Türkler’in tabiî haklar ından oldu ğu, 
Anayasa’n ın 75’inci maddesine göre de hiçbir kimse, mensup oldu ğu din 
ve mezhepten dolay ı muaheze edilemeyce ğinden, müvekkilimin Anayasa ile 
kendisine bah şedilmiş bulunan bu din ve ne şir hürriyetinden mahrum edile-
rek cezaî tâkibe mâruz b ırak ılmas ı Anayasa hükümlerine mugayirdir...”
Yukar ıda izah etti ğimiz kanunî taraflar ımız farz- ı muhâl nazar- ı dikkate 
alınmaz, Türk Ceza Kanunu’nun antidemokratik 163’üncü maddesine göre 
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  643
müvekkilimin tâkibi mümkün farz edilirse, isnad edilen suçun tahliline geçer 
ve şöyle deriz:
“Bir müslüman… Ak saçl ı, yaşlı bir müslüman. Saç ını başını ve yaşını 
bütün ömrü boyunca nurla a ğartm ış bir müslüman. Saç ı, başı, yaşı ve bütün 
vücudu Allah’ ın nuruyla y ıkanm ış, ter temiz ve bem beyaz bir müslüman. Bü-
tün ömrü boyunca in’âm- ı Hak olan hayat ını, Türk milletinin salâh ve hakikî 
saadeti için vakfetmi ş, emr-i ilâhî olan ruhunu, fele ğin hakikî mâliki Allah’a 
teslim edinceye kadar ayn ı yolda yürümeye azmetmi ş, bina-y ı sübhânî olan 
bedenini, yaln ız Allah yolunda y ıpratm ış olan büyük bir müslüman, bugün, 
‘Demokrasi vard ır’ denilen birgün, kalk ıyor, yaln ız ‘Allah’ diyor, ‘Kitap’ diyor, 
‘Resûl’ diyor ve gençli ğe, ‘Dikkat!’ diyor. Der demez arkas ından savc ı (dâvây ı 
açan savc ı) yap ışıyor. ‘Gel buraya... Suç i şledin!’ diyor.
Ve âfâk ı kap kara bir zulmet kaplam ıştır.
Fakat, bak ın şu asîl ve necip ihtiyar müslümana! Ne kadar sakin ve ne 
kadar rahatt ır. Zira kesrette de ğil, vahdettedir. Gecenin zulmetinden ve gün-
düzün rengârenginden bîfütûrdur. Belâ zindan ında safay ı seyretmektedir. Ce-
fa sofras ında vefa bulan, mazhar- ı tecellî oland ır. Zira eşya hakikatlerinden 
haberdard ır. Kesafeti letafete kalb etmi ştir. Kan ı çekilmiş, damarlar ında kan 
yerine, feyz-i Hak ve nur cereyan etmektedir ve savc ı (dâvây ı açan savc ı) bu 
müslüman ı kolundan yakalam ış, hapse sürüklemektedir.
Niçin? Neden? Ne yapt ı bu pîr-i fânî? Nedir kabahati bu ihtiyar müslüma-
nın? Ne mi yapt ı? Bak ın, savc ıya (dâvây ı açana) göre neler ve neler yapt ı?
’Gençlik Rehberi’  ad ıyla bir kitap ç ıkard ı.
A. Lâikliğe ayk ırı hareket etti. Allah, din, iman lâikli ğe ayk ırı olur mu? 
Olur. Peki, ba şka?
B. Devletin içtimaî, iktisadî, siyasî ve hukukî temel nizamlar ını dinî esas-
lara uydurmak istedi. Nas ıl, niçin ve ne maksatla yapt ı bunlar ı?
C. Şahsî nüfuz temin ve tesis etmek maksad ıyla.
Peki, ya siyasî menfaat kasd ı var m ı acaba? Hay ır, bu yok. Ehl-i vukuf 
da bu maksad ı görmemi ş. Savc ı da bunu diyemiyor. Peki, amma, madem ki 
siyasî menfaat kast ı yokmuş, bu pîr-i fânînin şahs ı, cüssesi, bedeni ne ki, dün-
yadan ne bekliyor ki nüfuz temin etmek istesin?
644  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Savc ı, ‘Ben oras ını bilmem’ diyor. ‘ İstiyor işte. Hem bunu böylece bilir-
kişiler de söylüyorlar.’
Peki, nas ıl yapt ı bu işleri bu müslüman?
A. Dini, dinî hissiyat ı ve dince mukaddes tan ılan şeyleri âlet etmek sûre-
tiyle.
Nedir bu mukaddes tan ılan şeyler? İslâm dini, Müslümanl ık hisleri, Al-
lah kelimesinin kalbdeki ha şyeti, Kur’ân, tefsir... Demek savc ı bunlar ı biliyor. 
Bunlar ın mukaddesat oldu ğuna inan ıyor.
Peki, amma bunlar ı bilmek, inanmak ve sonra söylemek âlet etmek mi-
dir? Evet, dâvây ı açan savc ıya göre âlet etmektir. Öyleyse savc ı da bunlar ı 
âlet ediyor, hem de siyasî bir kanuna âlet ediyor, hem de bir müslüman ı 
mahkûm ettirmek için âlet ediyor. Şu hâlde o da 163’üncü maddeye göre 
suç işlemiyor mu?
‘Hay ır!’ der savc ı. ‘Ben propaganda yapm ıyorum. O propaganda ve tel-
kin yapt ı.’ Ne dedi peki? Şunlar ı söyledi:
‘... Bu zamanda, z ınd ıka dalâleti İslâmiyet’e kar şı muharebesinde nefs-i 
emmarenin plân ıyla şeytan kumandas ına verilen f ırkalardan en deh şetlisi ya-
rım ç ıplak han ımlard ır ki, aç ık bacağıyla, dehşetli b ıçaklarla ehl-i imana taar-
ruz edip sald ırıyorlar. Nikâh yolunu kapamaya, fuhu ş yolunu geni şlettirmeye 
çal ışarak, çoklar ın nefislerini birden esir edip, kalb ve ruhlar ını kebâir ile ya-
ral ıyorlar; belki o kalblerden bir k ısm ını öldürüyorlar.’
Peki, yalan m ı bunlar? Fuh şu teşvik ve nikâh ı imha eden fâhi şeler gürûhu 
inkâr m ı ediliyor? Gizli ve â şikâr fuhu şla ve devlet eliyle mücadele yok mu? 
Ceza Kanunu, Fuhu şla Mücadele Nizamnâmesi ve Ahlâk Zab ıtas ı bunlarla 
geceli gündüzlü mücadele etmiyor mu?
‘Var, var amma, buna biz kar ışırız; Allah ne kar ışır?’ diyor savc ı. Peki, 
böyle desin. Desin amma kanun, zab ıta ve savc ı, suç işlendikten sonra i şleyeni 
ve işleteni yakal ıyor. Yani i ş olup bittikten sonra, namus pâyimal olup adam 
öldükten sonra... Daha evvel tedbir almaya kanunen imkân yok; fakat dinen buna imkân var: Allah korkusu ve din. Bu korku sayesinde her türlü rezaletin önü al ınabileceğini bildiriyor. İslâm dini bunu emrediyor. Tedbiri evvelden 
alın diyor. Nas ıl? Nasihat edin, ikaz edin, Allah’ ı tan ıtın, insan ın kalbinde Allah 
korkusu, Allah sevgisi, ate ş, cehennem, ebedî azâp, ebedî saadet yer etsin, 
bilsin, anlas ın, sevsin ve korksun; korksun ki fenal ıklardan kaçs ın, hem kendisi 
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  645
kurtulsun, hem de cemiyet. Savc ı da, devlet de, hükûmet de, millet de rahat 
etsin. Bunun için Allah korkusunu ve sevgisini insanlara a şılay ın.
Nas ıl yapal ım bu işi? Söyleyin, yaz ın, okutun. Peki, amma o zaman pro-
paganda diyorlar. Ne olur? Bunlar Allah’ ın emirleri, Kur’ân- ı Azîmüşşân’ ın hik-
metleri de ğil mi? Din, sizin en tabiî hakk ınız değil mi? Kim men eder sizi bun-
dan, (Allah yolundan?) Suç diyorlar buna. Öyle mi? Allah’ ın emrini okuyun:
ٰىïُıْĤا ُħُıَĤ َīَّĻَ×َÜ َאĨ ِïْđَÖ ْīِĨ لَĳُøَّóĤا اĳُّĜאƯüوَ ِّٰųا ِģķِ×َø ْīَĐ ُّواïَĀوَ ُواóَęכَ َīĺِñَّĤا إِنَّ
1ْħُıَĤَאĩْĐأَ ُćِ×ْéُĻَøوَ ْئًאĻü َّٰųا ُّواóُąَĺ ْīَĤ
Meâli: ‘Haberiniz olsun ki, o küfür edip halk ı Allah yolundan men 
eyleyen ve hak kendilerine tebeyyün ettikten sonra Peygambere kar şı ge-
lenler, hiçbir zaman Allah’a zerrece bir zarar edecek de ğiller. O, onlar ın 
amellerini heder edecektir.’
Peki, amma dinlemezlerse? Dinleyenlere, iman edenlere tekrar edin; 
çünkü yapt ığınız iş iyidir: İnsanlar için, cemiyet için, millet için, hükûmet için, 
devlet için hay ırlıdır; şerden, belâdan koruyucudur. İman edenlere deyin ki:
2ْħَכُĤَאĩْĐأَ اĳưĥِĉْ×ُÜ َźوَ لَĳُøَّóĤا اĳُđĻِĈوَأَ َّٰųا اĳُđĻِĈأَ اĳưĭَĨاٰ َīĺِñَّĤا َאıُّĺأَ אƯĺ
Meâli: ‘Ey bütün iman edenler! Allah’a ve Resûlüne itaat edin de 
amellerinizi iptal eylemeyin!’
Buna da inanmazlarsa, deyin ki: ‘Tehlike, vatan ve milletiniz için tehlike, 
dinde, dinin propagandas ında değil, dinsizliktedir.’
Bunu Ba şvekilimiz de söyledi: ‘Sa ğcılığın memleket için tehlikeli oldu ğu 
görülmemi ştir. Bugün din propagandas ına mâni bir hâl yoktur; tedbir almaya 
da lüzum kalmam ıştır.’
Muhterem hâkimler! Siz bilirsiniz, fakat bir kere de dâvây ı açan savc ıya 
sorunuz, bakal ım hay ır diyebilecek mi? Allah’ ın emirleri, Kur’ân- ı Azîmüş-
şân’ ın hikmetleri gençlere anlat ılmaz, bildirilmezse, propaganda suçtur diye 
men edilirse, ahlâks ızlık, iffetsizlik, köksüzlük, fuhu ş, zina, katil suçlar ının önü-
ne geçmek yaln ız ceza kanunlar ıyla kabil midir? Komünizm gibi bütün dün-
yay ı tehdit eden erzel âfetin, gizli ve â şikâr, seri ve sinsi tahribat ını tamamen 
neyle önlemek mümkündür?”
1 Muhammed sûresi, 47/32.
2 Muhammed sûresi, 47/33.
646  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Muhterem vatansever, Allah’ ına ve mukaddesat ına bağlı necip Türk hâ-
kimleri! Şu korkunç küfür propagandas ına körpe müslüman Türk çocuklar ı-
nın temiz ve saf dima ğlar ını senelerce tahrip ederek felce u ğratan korkunç din 
düşmanlar ının ak ıttığı zehirlere bak ın.
Ne korkunç hâl ve tezatlar içindeyiz! Savc ı bunu görmez, İslâm dinine ve 
bütün mukaddes dinlere yap ılan bu korkunç taarruz ve hakareti tâkip etmez 
de, bu taarruzdan gençli ğe muhafaza tedbirleri tavsiye edeni mi yakalar?
Pek muhterem Türk müslüman hâkimler! Siz Kur’ân- ı Mübîn’in Allah’ ın 
nurunun p ırıltılar ı ile dolu olan ve yaln ız o nur-u ilâhîyi aksettiren Risale-i Nur, 
Gençlik Rehberi’ nden dolay ı müvekkilimi mahkûm edemezsiniz.
Muhterem, asîl ve müslüman Türk hâkimleri! Pek iyi bilirsiniz ki, hakikî 
irşad âlimleri enbiyân ın vârisleridir. Bu mübarek zatlarda kendilerine miras 
kalan vaaz u nasihati, Kur’ân- ı Mübîn’in emirlerine göre yaymakla mükellef-
tirler. Vazifesini yaparken hiçbir ücret ve ivaz ın talibi de ğildirler. Vazifelerini 
fîsebilillâh yaparlar. Ancak, Allah ve Resûlünün r ızas ına taliptirler. Son nefes-
lerine kadar bu mukaddes vazifeye devam ederler. Çünkü bu vazife onlara Allah ve Resûlünün emanetidir. Müvekkilim, bu emaneti ehline tevdi ediyor diye nas ıl tâkip ve tâzip edilir? Nas ıl bu ihtiyar ya şında zay ıf ve nahif bünyesi, 
inanamayaca ğı ağır bir teklif ile mükellef tutulur: “Gel, zindana gir!”
Bu, en korkunç bir zulüm olur. Bu zulme mâni olmak vazifesi de sizlere 
emanet edilmi ştir.
Bütün fenal ıklar ı, günahlar ı, ahlâks ızlığı, rezaleti, fesat ve fitneyi imha 
edecek nurdur..........
1ُونَóِĘْכَאĤا ِهَóכَ ْĳَĤوَ رَهُĳُĬ َّħِÝُĺ أَنْ َّźإِ ُّٰųا ĵَÖَאْĺوَ ْħِıِİَاĳْĘَÉِÖ ِّٰųا رَĳُĬ ُۧاËِęْĉُĺ أَنْ ُونَïĺِóُĺ
Meâli: “Onlar Allah’ ın nurunu a ğızlar ıyla söndürmek istiyorlar. Allah 
ise, muhakkak nurunu tamamlamak, tamamen parlatmak istiyor, kâfir-ler hoşlanmasalar da...”
Avukat
Abdurrahman Şeref Lâç
f
Bu müdafaay ı müteakip Üstad Said Nursî’ye ba şka bir diyece ği olup ol-
mad ığı mahkeme reisi taraf ından sorulmu ş, mûmaileyh aya ğa kalkarak:
1 Bkz.: Tevbe sûresi, 9/32
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  647
“Yaln ız bir kelime söylemek için müsaadenizi rica ederim.”
Buyurunuz.“Muhterem vekillerim benim şahs ım hakk ında söylemi ş olduklar ı senâ-
kâr sözlere ben lây ık değilim. Ben, Kur’ân ve iman hizmetinde çal ışan âciz bir 
adam ım. Başka bir diyece ğim yoktur.”
Beraat Karar ının Tebliği
Bunun üzerine mahkeme hitam bulmu ş; heyet-i hâkime mü şavereden 
sonra ittifakla beraat karar ını tebliğ etmiş ve bu karar mahkemede haz ır bu-
lunan üniversiteliler ve halk taraf ından şiddetle alk ışlanm ıştır. Savc ılık taraf ın-
dan temyiz edilmedi ği için karar kesinle şmiştir.
f
(Bediüzzaman’ ın İstanbul’a Te şrifi Münasebetiyle Üniversiteli
Bir Nur Talebesinin Arkada şına Yazd ığı Mektup)
Sevgili Üstad ımızın teşrifinden dolay ı bizi ve İstanbul’u tebrikinize te şek-
kür ederim. Bu muhte şem, müstesna hâdiseden dolay ı, koca şehir kaynad ı; 
için için bayram yap ıyor. Âlimi-cahili, fakiri-zengini, genci-ihtiyar ı mahkeme-
lerde, otelde her yerde onu görmeye ve dinlemeye ko şuyor.
Rüyalar ımız dahi ne şe ve ferahla dolu… Dü şmanlar ımızın ise yüzleri da-
ha ziyade karard ı. Nifaklar ının hiçbir şey yapmad ığını ve yapamayaca ğını 
art ık biliyorlar. Üstad ımız, İstanbul’un şahsiyet devrinin yâdigâr ı olan herşeye 
yeniden can verdiler. Karde şlerimizin gözünde, şehrin manzaras ı birdenbi-
re değişti. Ayasofya, Sarayburnu’na kadar uzand ı. Minarelerinde yine ezan- ı 
Muhammedî (aleyhissalâtü vesselâm)  okunuyor; içinde, hâf ızlar yeniden Kur’ân- ı 
Kerîm tilâvetine ba şlad ılar. Fâtih, her gün türbesinden kalkarak, fethetti ği şeh-
rin büyük ve mübarek misafirine, “Ho şgeldiniz!” diyor ve onu tebrik ediyor. 
Yeni Camiin şerefesinden, Beyo ğlu’nun en karanl ık ve mülevves izbesine ka-
dar nüfuz edecek ışık tufan ını şimdiden görür gibi oluyoruz. Hepsinin, Aya-
sofya’n ın, Fâtih’in, Sultan Ahmed’in, Eyüb’ün ve Süleymaniye’nin ve bütün 
müslüman İstanbul’un hicap perdelerini yüzlerinden at ışı ve bize daha muh-
teşem ve daha samimî görünmeleri, bu büyük te şriften ve bu ulvî nurdan... 
Üstad ımız, art ık bu şehrin güne şi. O giderse, ufkundaki güne ş de onu takip 
edecek ve milyonluk şehir karar ıverecek. Tesellîmiz, Fâtih şehrinin Risale-i 
Nur’la ayd ınlanacağı ve parlayaca ğı ümididir.
Üstad ımızın teşrifini telefonla haber verdikleri zaman, cans ız vücudumdan 
648  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
birdenbire bir cereyan geçti. Öldürücü ve uyu şturucu de ğil; dirilten, canland ı-
ran bir cereyan... Maddî ve mânevî varl ığımın bir anda kuvvet bulup, muaz-
zam bir m ıknat ısın beni çekti ğini hissettim. A ğır Ceza Mahkemesi’ne vâs ıl ol-
duğum zaman, biraz evvelki tahassüslerimin bütün cemiyette hâkim oldu ğunu 
fark ettim. Mahkemenin içi ve d ışı tıklım t ıklım dolu idi. Kalabal ığı yararak içeri 
girmek istedim; fakat gözüm iki üniversiteli talebenin aras ında yürüyen Üsta-
d’a ilişti. Mânâs ıyla olduğu kadar, maddesi ve k ıyafeti ile de bamba şka olan 
ve şu anda milyonlarca gözün onun üzerinde topland ığı müstesna varl ık, sanki 
hiçbir şeyle alâkadar de ğildi ve hiçbir hâdiseden haberi yoktu. ......
Mahkemenin içindeyim. Ulvî isim zikredilir edilmez, büyük adam koca 
bir milletin, dinin ve devrin tarihî mümessili olarak içeri girdi. Ufak bir kay-naşmay ı müteakip ç ıt yok. Herkes, bu muhte şem ve muazzam ân ın mânâs ını 
ve heyecan ını duymakta...
“Hastay ı
m” demelerine ra ğmen, Üstad ımızın yerlerinden y ıldırım gibi f ır-
layarak itiraz ve izahlar ı, mahkeme heyetinin hayranl ıkla büyük adam ı seyri... 
İkinci celsede daha muazzam bir kalabal ık... Üstad ımızın, vukufsuz ehl-i vu-
kuf raporuna bizzat verdikleri harikulâde cevaplar ve mahkemenin 5 Mart’a tâliki... Titreyerek, günah ve zaaflar ıma bin teessüf ve tevbe ederek yakla şıp, 
mübarek ellerini sonsuz bir i ştiyakla öptü ğüm ve içimi ter temiz tutmaya çaba-
layarak gözlerini bulmaya cesaret etti ğim o an, o gün, hât ıralar ımın en büyük 
ve en nâdide yâdigâr ı olacak. Üniversiteli di ğer kardeşlerim, Üstad ımızın hiz-
metinde bulunmakla şeref-i uzmâya kavu şmuşlar. O Üstad ımızdan, Cenab- ı 
Hak ebediyen raz ı olsun ve bütün talebelerine ve bilhassa benim gibi biçare, 
zavall ı ve âcizlere ak ıl, dirayet, azim ve ihlâs ihsan buyursun, âmîn...
Evet karde şim, bu asr ın mânevî şah ı olduğu, hayat ı ve eserleriyle sâbit 
olan bir Üstad’ ın eserlerini biz muhtaçlara lutfeden Cenab- ı Hakk’a hadsiz 
şükürlerle beraber, şu zaman ın yaralar ına en münasip bir ilâç, bir merhem 
ve zulümat ın tehacümüne mâruz heyet-i İslâmiye’ye en nâfi bir nur ve dalâ-
let vâdilerinde hayrete dü şenler için en do ğru bir rehber olan Risale-i Nur’u, 
ölünceye kadar okuyaca ğız, neşredeceğiz inşaallah.
1ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
İstanbul Üniversitesi Nur talebelerinden
Kâmil
f
1 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  649
Üstad’ ın Emirda ğ’a Tekrar Gidi şi
Üstad Bediüzzaman İstanbul’daki muhakemesinin beraatle neticelenme-
sini müteakip Emirda ğ’a geldi. Emirda ğ’da Ramazan ay ının bir gününde k ıra 
çıktığı zaman, bir ba şçavuş ve üç silâhl ı jandarma yan ına gönderilerek, gele-
cek f ıkrada beyan edildi ği gibi, kendisine şapka giymesi teklif ediliyor; bu se-
beple karakola celbediliyor. Bunun üzerine Üstad bir istida yazarak Adliye ve Dahiliye Vekâletine gönderiyor. Ayn ı zamanda Ankara’daki bir talebesine de 
göndererek alâkadar meb’uslara hâdisenin duyurulmas ını bildiriyor. Ankara’-
daki talebeleri, bu şekvân ın bir nüshas ını, Samsun’da münte şir 
Büyük Cihad  
gazetesine gönderiyorlar. Yaz ı, Büyük Cihad ’da “En Büyük İspat” başlığı al-
tında ve bir hâ şiye ilâve edilerek ne şrediliyor. Sonra, Ankara ve İstanbul Üni-
versitesi’ndeki Nur talebeleri de iki-üç makale yaz ıp, Büyük Cihad gazetesine 
gönderiyorlar ve ne şrediliyor. Bu s ıralarda Malatya hâdisesi vukua geliyor; 
dindarlar aleyhinde bir sürü yalan, iftira, tezvir propagandas ı başlıyor. Bu 
tahriklere aldanan baz ı şahsiyetler, dinî gazetelerden medâr- ı itham noktalar 
bulmak için çal ışıyorlar. Samsun’da da mezkûr “En Büyük İspat” başlıklı yaz ı 
ve Üniversite Nur talebelerinin makaleleri dolay ısıyla, gazete ne şriyat müdürü 
ile Ankara’dan bu yaz ılar ın baz ılar ını gönderen bir Nur talebesi tevkif edilerek 
mahkemeye veriliyor. Nurculu ğun memlekette ink şafı aleyhinde gazetelerde 
beyanatlar, kanaatler ileri sürülüyor. 600 kadar Nur talebesinin mahkûmiye-tini istihdaf eder şekilde, Türkiye’de yirmi be ş yerde taharri yap ılıp, bir k ıs-
mında dâvâ aç ılıyor. Neticede, Risale-i Nur’da ve Nur talebelerinde medâr- ı 
itham bir nokta olmay ıp, suç bulunmad ığı kanaatine var ılıyor.
Samsun’da aç ılan dâvâda evvelâ mahkûmiyete karar verilmi şse de, 
Mahkeme-i Temyizin Risale-i Nur eserleri ve müellifi Bediüzzaman hakk ında 
serd ettiğ
i mütâlaa ile mahkûmiyet karar ını esastan bozmas ı sebebiyle tekrar 
yap ılan duruşmada, yaz ılarda suç unsuru bulunmad ığı kanaatine var ılarak 
beraat karar ı verilmiştir.
“En Büyük İspat” başlıklı yaz ıdan dolay ı Samsun’da Üstad ımız aleyhine 
de dâvâ aç ılm ıştı. Samsun’a mahkemeye celbi isteniyordu. Çok rahats ız ve 
ihtiyar olmas ı sebebiyle kaza tabipli ğinden ald ığı bir raporu nazar- ı itibara 
alınmayarak, mutlaka mahkemede bulunmas ı isteniyordu. Nihayet Üstad, 
Samsun’da mahkemede bulunmaya karar vererek İstanbul’a kadar geldi. Fa-
kat s ıhhatinin bozuklu ğu ve tahammül edememesinden, yola devam edeme-
yip heyet-i s ıhhiyeden bir rapor al ıp mahkemeye gönderdi. Raporda, Said 
650  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Nursî’nin, yap ılan muayene neticesi, ne karadan, ne denizden ve ne de ha-
vadan Samsun’a gitmeye vücudu tahammül edemeyece ği yaz ılı idi. Mahke-
mede, müddeiumumî şiddetli ısrarlarla Said Nursî’nin mutlaka mahkemede 
bulunmas ını istemişse de, mahkeme heyeti, s ıhh ıye raporuna istinaden, Be-
diüzzaman’ ın İstanbul mahkemelerinden birinde istinabe sûretiyle ifadesinin 
alınmas ına karar verdi. Nihayet, devam eden mahkemeler neticesinde, Sam-
sun Mahkemesi, dâvâ mevzuu yaz ıda mahkûmiyeti icap ettirecek bir kas ıt 
görmediğinden, Said Nursî’nin beraatine karar verdi.
f
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’nin Isparta Tugay Kumandanl ığı Camisi’nin temel atma merasiminde dua 
etmeleri ve ilk harc ı koymalar ı için davet edildi ği zaman cami mahallinde çekilen foto ğraf ıdır
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri Isparta‘daki askerî birlikler 
için inşa olunan cami-i şerîfin temeline ilk harc ı koyarken
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  653
(Üstad ımız Bediüzzaman Said Nursî Bu Müdafaay ı İstanbul Mah-
kemesi’nde Okumu ş ve Mahkemesi Bera atle Nihayet Bulmu ştur.)
Gizli düşmanlar ımız, bu Ramazan- ı Şerif’te, tekrar adliyeyi benim aleyhi-
me sevk ettiler. Mesele de, bir gizli komünist komitesiyle alâkadard ır.
Birisi : Bütün bütün kanun hilâf ına olarak, beni tek ba şımla ve yaln ız 
olarak k ırda ve da ğda otururken, üç silâhl ı jandarma ile bir ba şçavuş yan ıma 
gönderdiler, “Sen ba şına şapka giymiyorsun” diye, zorla beni karakola getir-
diler. Ben de, adaleti hedef tutan bütün adliyelere söylüyorum ki:
Böyle beş vecihle kanunsuzluk edip kanun nam ına beş vecihle İslâm ka-
nunlar ını kıran adam, hakikî kanunsuzluk ile itham edilmek lâz ım gelirken, on-
lar ın o acip kanunsuzlu ğu ve bahanesiyle, iki seneden beri vicdanî azâp verdik-
lerinden, elbette mahkeme-i kübrâ-y ı haşirde bunun cezas ını çekeceklerdir.
Evet, otuz be ş senedir münzevî oldu ğu hâlde hiç çar şı ve kasabalarda 
gezmeyen bir adam ı, “Sen frenk serpu şunu giymiyorsun” diye itham etme-
ye, dünyada hangi kanun müsaade eder? Yirmi sekiz seneden beri be ş vi-
lâyet ve be ş mahkeme ve be ş vilâyetin zab ıtalar ı onun ba şına ilişmedikleri 
hâlde, hususan bu defa İstanbul mahkeme-i âdilesinde yüzden ziyade polis-
lerin gözleri önünde, hem iki ayda yaya olarak her yeri gezdi ği hâlde hiçbir 
polis ilişmediği ve hem Mahkeme-i Temyiz “Bere yasak de ğil” diye karar 
verdiği, hem bütün kad ınlar ve ba şı aç ık gezenler ve bütün askerî neferler ve 
vazifedar memurlar giymeye mecbur olmad ıklar ından ve giymesinde hiçbir 
maslahat bulunmad ığından ve benim resmî bir vazifem olmad ığından –ki 
resmî bir libast ır– “Bereyi giyenler de mesul olmazlar.” denildi ği hâlde; hu-
susan münzevî ve insanlar aras ına girmeyen ve Ramazan- ı Şerif’in içinde 
böyle hilâf- ı kanun en çirkin bir şeyle ruhunu me şgul etmemek ve dünyay ı 
hat ırına getirmemek için has dostlar ıyla dahi görü şmeyen, hattâ şiddetli has-
ta olduğu hâlde, ruhu ve kalbi vücuduyla me şgul olmamak için ilâçlar ı alma-
yan ve hekimleri ça ğırmayan bir adama şapka giydirmek, ecnebî papazlara 
benzetmek için ona teklif etmek ve adliye ile tehdit etmek, elbette zerre kadar vicdan ı olan bundan nefret eder.
Meselâ, ona teklif eden demi ş: “Ben emir kuluyum.” Cebr-i keyfî kanun-
la emir olur mu ki, emir kuluyum desin? Evet, Kur’ân- ı Hakîm’de, yahudi ve 
654  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
nasranîlere ba şta benzememek için ona dair âyet1 olduğu gibi, َīĺِñَّĤا َאıُّĺأَ אƯĺ 
2ْħْכُĭِĨ ِóْĨَْŶا ĹِĤوَأُۨو لَĳُøَّóĤا اĳُđĻِĈوَأَ َّٰųا اĳُđĻِĈأَ اĳưĭَĨاٰ âyeti, ülü’l-emre itaati emre-
der. Allah ve Resûlünün itaatine z ıt olmamak şart ıyla, o itaatin emir kuluyum 
diye hareket edebilir. Hâlbuki bu meselede, an’ane-i İslâmiye kanunlar ı has-
talara şefkatle incitmemek, gariplere şefkat edip incitmemek, Allah için Kur’ân 
ve ilm-i imanîye hizmet edenlere zahmet vermemek ve incitmemek emretti ği 
hâlde, hususan münzevî, dünyay ı terk etmi ş bir adama ecnebî papazlar ının 
serpuşunu teklif etmek, on vecihle de ğil, yüz vecihle kanuna muhalif ve İslâ-
m’ ın an’anevî kanunlar ına karşı bir kanunsuzluktur ve keyfî bir emir hesab ına 
o kudsî kanunlar ı kırmakt ır. Benim gibi kabir kap ısında, gayet hasta, gayet 
ihtiyar, garip, fakir, münzevî, sünnet-i seniyyeye muhalefet etmemek için otuz beş seneden beri dünyay ı terk eden bir adama bu tarz muameleler katiyen 
şek ve şüphe b ırakmad ı ki, komünist perdesi alt ında, anar şilik hesab ına vatan 
ve millet ve İslâmiyet ve din aleyhinde müthi ş bir sû-i kast eseri oldu ğu gibi, 
İslâmiyet’e ve vatana hizmete niyet eden ve müthi ş haricî tahribata kar şı cep-
he alan dindar meb’uslar ve demokratlara dahi büyük bir sû-i kastt ır. Dindar 
meb’uslar dikkat etsinler, bu deh şetli suikasta kar şı müdafaada beni yaln ı
z 
bırakmas ınlar.3(Hâşiye)
f
Ey mübarek mü şfik ve muazzez Üstad ımız Hazretleri,
Bu acip madde ve dinsizlik asr ında, nazarlar k ısalm ış; kalbler, fenal ıklar 
ve kötülüklerle dolmu ş. Yaln ız ve yaln ız, Kur’ân- ı Hakîm’in bu zamandaki en 
hakikî ve kat’î tere şşuhât ı olan Risale-i Nur, o k ısalm ış nazarlar ı, âdeta mad-
denin ruhuna nüfuz ettiriyor; o kötü kalblerin zindan gibi karanl ık olan içini, 
nurla dolduruyor. Bunun için, bu asra “Nur asr ı” denmesi münasiptir. .......
Risale-i Nur, be şeriyetin bu tamiri imkân olmayan yaras ını uhrevî ilâçlarla 
tedavi ediyor.
1 Bkz.: Bakara sûresi, 2/104; En’âm sûresi, 6/14; Ra’d sûresi, 13/37; Câsiye sûresi, 45/18; Hadîd sûresi, 
57/16. 
2 “Ey iman edenler! Allah’a itaat edin. Resûlüne ve sizden olan ülü’l-emre de itaat edin.” (Nisâ sûresi, 
4/59)
3 (Hâşiye) Rus’un Ba şkumandan ı kasten önünden üç defa geçti ği halde aya ğa kalkmayan ve 
tenezzül etmeyen ve onun idam tehdidine kar şı izzet-i İslâmiye’yi muhafaza için ona ba şını
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  655
Risale-i Nur ve onun harika müellifi siz mübarek Üstad ımız, binlerce mü-
nevver gence halâskârl ık vazifenizi yapm ış ve yapmaktas ınız. Bunun böyle 
olduğuna imanlar ı kurtar ılan bu âcizler canl ı şahitleriz. Bu deh şetli as ırda, ma-
teryalizmi, maddecili ği temelinden y ıkan, mason ve komünistlerin bât ıl ide-
olojilerini bütün ilim ve idrak muvacehesinde zîr u zeber eden Risale-i Nur, okuyucular ına –bu asr ın talihli insanlar ına– bu dünya ile, hattâ kâinatla bile 
değişilmez âb- ı hayat ı, ebedîlik suyunu, yani beka âleminin bileti olan iman ı 
bahşediyor.
Ey aziz ve mübarek Üstad ımız! Bu kadar k ıymetli bir hediyeyi bizlere ve-
ren siz Üstad ımıza ne kadar hürmet ve muhabbet beslesek azd ır. Siz kurtar ıcı 
Üstad ımızla Risale-i Nur talebeleri aras ındaki bağ, ebedî bir ba ğlılıktır. Bunu 
hiçbir kuvvet çözemez. Hürmetle mübarek ellerinizden öper, dualar ınızı bek-
lerim.
Üniversite Nur talebeleri nam ına
Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden
Ahmet Atak
 eğmeyen; İstanbul’u istilâ eden İngiliz Başkumandan ı’na ve onun vas ıtas ıyla fetva verenlere 
karşı, İslâmiyet şerefi için, idam tehdidine be ş para ehemmiyet vermeyen ve “Tükürün zâlim-
lerin o hayas ız yüzüne!” cümlesiyle ve matbuat lisan ıyla karşılayan; ve Mustafa Kemal’in, elli 
meb’us içinde hiddetine ehemmiyet vermeyip, “Namaz k ılmayan haindir.” diyen ve Divan- ı 
Harb-i Örfî’nin deh şetli suâllerine kar şı, “Şeriat ın tek bir meselesine ruhumu feda etmeye 
haz ırım!” deyip dalkavukluk etmeyen; ve yirmi sekiz sene, gâvurlara benzememek için inzi-
vây ı ihtiyar eden bir İslâm fedaisi ve hakikat-i Kur’âniye’nin fedakâr hizmetkâr ına masla-
hats ız, kanunsuz denilse ki: “Sen yahudi ve h ıristiyan papazlar ına benzeyeceksin; onlar gibi 
başına şapka giyeceksin; bütün İslâm ulemâs ının icma ına muhalefet edeceksin; yoksa ceza 
vereceğiz” denilse, elbette öyle her şeyini hakikat-i Kur’âniye’ye feda eden bir adam, de ğil 
dünyevî hapis veya ceza ve i şkence, belki parça parça b ıçakla kesilse, cehenneme de at ılsa, 
kat’iyen, yüz ruhu da olsa, bütün tarihçe-i hayat ının şehadetiyle, feda edecek! 
    Acaba, bu vatan ve dinin gizli dü şmanlar ının bu eşedd-i zulm-ü nemrudânelerine kar-
şı, mânevî pek çok kuvveti bulunan bu fedakâr ın tahammülü ve maddî kuvvetle ve men-
fî cihette mukabele etmemesinin hikmeti nedir? İşte bunu, size ve umum ehl-i vicdana ilân 
ediyorum ki, yüzde on z ınd ık dinsizin yüzünden doksan mâsuma zarar gelmemek için, 
bütün kuvvetiyle dahildeki emniyet ve âsâyi şi muhafaza etmek için, Nur dersleriyle herke-
sin kalbine bir yasakç ı bırakmak için, Kur’ân- ı Hakîm ona o dersi vermi ş. Yoksa, bir gün-
de yirmi sekiz senelik zâlim dü şmanlar ımdan intikam ımı alabilirim! Onun içindir ki, âsâyi şi, 
mâsumlar ın hat ırı için, muhafaza yolunda haysiyetini, şerefini tahkir edenlere kar şı müda-
faa etmiyor ve diyor ki: Ben, de ğil dünyevî hayat ı, lüzum olsa âhiret hayat ımı da millet-i 
İslâmiye hesab ına feda edece ğim.
Said Nursî
656  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(Bu mektup Samsun’da münte şir Büyük Cihad gazetesinde inti şar et-
miştir. Müfterilerin tahrikât ıyla Samsun’da muhakeme aç ılmas ına sebep 
olmuştur. Muhakeme beraatle neticelenmi ştir.)
Âlem-i İslâm’ ın halâskâr ı, ehl-i iman ın sertâc ı, Risale-i Nur’un tercü-
man ı Üstad ımız Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’ne,
Bu defa dindar Demokratlar ın delâletiyle Afyon Mahkemesince Risale-i 
Nur’un serbestiyetine, bütün risale, mektup ve mecmualar ının suç mevzuu te ş-
kil etmedi ğinden iadelerine karar verilmesini, senelerce evvel ilân etti ğiniz “Ri-
sale-i Nur benim de ğil, Kur’ân’ ın mal ıdır; Kur’ân’ ın feyzinden gelmi ştir. Hiçbir 
kuvvet onu Anadolu’nun sinesinden kopar ıp atamayacakt ır. Risale-i Nur Ku-
r’ân’a ba ğlıdır; Kur’ân ise Ar ş-ı Âzamla ba ğlanm ıştır. Kimin haddi var ki, onu 
oradan söküp ats ın?” diye olan hakikatli beyanat ınızın aç ık bir tezahürü ve bu 
ulvî hizmetinizin ilâhî ve Kur’ânî oldu ğunun parlak bir delili bilerek, bu beraat 
karar ının âlem-i İslâm’ ın ve bâhusus bu millet-i İslâmiye’nin saadetlerinin ba ş-
lang ıcı olmas ı itibar ıyla, başta, bütün varl ığıyla bu zaferleri bekleyen ve Nur 
ailesine reis ve hakikatler deryas ına kaptan tayin edilen ve zulmet-i küfürle 
tuğyan etmiş insanl ığa hâdi ihsan olunan aziz, sevgili Üstad ımız ve buna vesile 
olmakla ehl-i iman ı kendilerine dost ve taraftar eyleyen dindar Demokratlar ı 
ve âdil heyet-i hâkimeyi sonsuz minnetlerle tebrik eder ve arz ederiz ki:
Uzun senelerden beri terakki ve teâlîsi için çal ıştığınız ve uğrunda fedâ-y ı 
nefis ve can eyledi ğiniz hakikat-i Kur’âniye’nin bugün bütün bir memleket, 
bir millet çap ında ehl-i iman ın kalblerine sürurlar getirerek fevkalâde inki şafı, 
hizmetine memur k ılınd ığınız ve bilfiil muvaffak oldu ğunuz kudsî dâvâ ve hiz-
metinizin ne kadar yüksek ve parlak oldu ğunu güne ş gibi isbat ediyor.
Yirmi beş-otuz seneden beri bütün mânilere ve s ıkıntılara rağmen bu ka-
dar sab ır ve metanetiniz ve Kur’ân’dan kalb-i münevverinize gelen Risale-i 
Nur’un ne şri cihetinde bu kadar hizmet ve mücahedeleriniz, istikbalin ne-
sillerine ve İslâm’ ın kahraman mücahidlerine bir numûne-i iktida ve imtisâl 
oluyor. Kur’ân güne şinin sönmeyen nurlar ı ve ebedî lem’alar ı olan Nur şu-
âlar ıyla cehil ve dalâlet karanl ıklar ını izale ederek, milyonlar kalbleri o nurla 
nurland ırıp ehl-i iman ı kendinize minnettar ettiniz. Bu vatan ve bu millet, 
bu tarih ve bu toprak, sizin bu hizmetinizi, bu fedakârl ığınızı hiçbir zaman 
unutmayacakt ır. Ebediyet âlemine göç eyledi ğinizde dahi sizin bu hizmetiniz 
bir çekirdek olup, ondan f ışkıran bir şecere-i âliye her taraf ı kaplayacak ve o 
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  657
Nur ağac ının etraf ına toplanan büyük cemaatler ve Risale-i Nur’un yükselen 
ebedî şualar ı, o hizmetinizi ilelebed ve daha parlak ve daha şâşaal ı idame 
edecekler.
Siz, Risale-i Nur’un tercüman ı haysiyetiyle ve bu iman hizmetinizin İslâm 
ufuklar ında parlamas ı cihetiyle, bu asr ın bir hidayet serdar ısınız.
Kur’ân- ı Kerîm’in on dördüncü asr- ı Muhammedî’deki (aleyhissalâtü ves-
selâm) aziz dellâl ı ve o müthi ş zaman ın müthiş zulümat ına karşı nur-u Kur’
ân’la mukabele eden büyük fedakâr ı ve Risale-i Nur’u yüz binler nüshalar ını 
yüz binler talebelerinin kalemleriyle her tarafta ne şredip dinsizli ğe ve küfr-ü 
mutlaka kar şı bir sedd-i Kur’ânî tesis eden muhte şem kahraman sevgili Üs-
tad ımız,
Âlemlere rahmetler ve saadetler getiren ve insanl ığa selâmet ve teselliler 
bahşeden bu mukaddes hizmetinizde ehl-i imana zuhurunu müjde verip isbat 
ettiğiniz ve emareleri gözükmeye ba şlayan ve bütün k ıtalara şâmil hâkimiyet-i 
İslâmiye’nin nurlu ve büyük bayram ını bütün ruhumuzla tebrik eder, Cenab- ı 
Hak’tan uzun ömürlerinize dualar eder, ellerinizden tâzimle öperiz.
Ankara Üniversitesi Nur talebelerinden
İsmail, Salih, At ıf, Ahmet, Ziya, Mehmet, Abdullah
f
Üstad Said Nursî’nin Isparta’da İkametleri
1953 senesi yaz aylar ında Üstad Emirda ğ’dan Isparta’ya geldi. Isparta’da 
pek çok sad ık talebeleri vard ı. Daha evvel gönderdi ği mektuplar ında Isparta’y ı 
taşıyla, topra ğıyla mübarek olarak tavsif ediyor ve Risale-i Nur’un zuhuru ve 
intişarıyla vücut bulan mânevî hayat ının idamesine en kuvvetli medar Isparta 
olduğunu beyan buyuruyordu. Filhakika, Isparta, Üstad ın bu iltifat ına lây ık 
olduğunu uzun senelerdeki hâdiselerin şehadetiyle isbat etmi ş ve göstermi ştir. 
Çünkü Risale-i Nur’un birinci medresesi ve telif yeri olan Barla, Isparta’n ın bir 
nahiyesidir. Risale-i Nur’un büyük mecmualar ı burada telif edilmi ştir.
Risale-i Nur’u binler kalemlerle en korkulu zamanlarda yaz ıp neşredenler 
Isparta ve köylerindeki talebelerdir. Misal olarak Sav köyünü göstermek kâfi-dir. Üstad Kastamonu’da bulundu ğu zaman, Isparta’n ın yaln ız Sav köyünde 
bin kadar kalem senelerce Nur’lar ı yazm ış, çoğalt ılmas ında çal ışmıştır.
658  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Her birisi birer vilâyet kadar, belki daha ziyade Risale-i Nur’a alâka gös-
teren ve Nur’lar ın yay ılmas ında birer santral misillü çal ışan Nur merkezleri 
Isparta’dad ır. Gül ve Nur fabrikalar ı ve bunlar ın etraf ında medrese-i Nuriye 
şâkirtleri, Mübarekler Heyeti, hep Isparta vilâyeti dahilindedir.
Hem her birisi hizmet-i Kur’âniye itibar ıyla birer kutup hükmünde olan 
Nur talebelerinin medâr- ı iftihar büyük karde şleri de yine Ispartal ıdırlar.
Hem Isparta adliyesi ve emniyeti daima Nur’lara insafla muamele etmi ş-
tir. Üstad, Isparta adliyesine çok defa dua etmi ş, sair vilâyetlere bu noktada 
da Isparta’y ı hüsn-ü misal göstermi ştir.
Bu ve bu gibi sebepler taht ında, Üstad, âhir ömrünü Isparta’da geçirmek, 
ölümünü oradaki mübarek sâd ık kardeşlerinin aras ında karşılamak, mezar ını 
Isparta’da Sav’da veya Barla’da vasiyet etmek üzere Isparta’ya geldi. Kira ile bir eve yerle şti. Yan ında dört-be ş talebesi vard ı. Bu talebeleriyle Üstad, husu-
sî dershane-i Nuriyesini vücuda getirmi şti.
f
Isparta’daki Hayat ından Muhtelif Safhalar1(*)
Mahkeme Safahat ı
Afyon Mahkemesi taraf ından kitaplar serbest b ırak ılmadan, Malatya hâdi-
sesi münasebetiyle baz ı vilâyet ve kasabalarda taharriler yap ıldı, mahkemeler 
aç ıldı. Ezcümle: Mersin’de, Rize’de, Diyarbak ır’da Nur’lar ve Nurcular aleyhi-
ne dâvâ aç ıldı; neticede mahkemeler beraat verdi. Birçok vilâyetlerde yap ılan 
taharriler ve soru şturmalarla Nurcular aleyhine umumî bir dâvâ aç ılmas ı için 
Isparta Müddeiumumili ği harekete geçti. Sekseni mütecaviz Nur talebesi hak-
kında iddianame haz ırland ı ve dosya sorgu hâkimli ğine tevdi edildi.
1 (*) Hazreti Üstad ımız’ın son Isparta hayat ının mühim bir hat ıras ı, bir sahnesi ve bir levhas ı diyebi-
leceğimiz bir ders dairesi var ki, nedense o çok muazzam ve büyük hakikat, buraya yaz ılmam ış. O 
da: Yan ında hizmetinde bulunan talebelere 1954 senesinin ba şından başlayarak Arabî  “Mesnevi-i 
Nûriye ”yi ve Arabî “ İşârâtü’l-İ’câz”ı ders vermesidir. Ve o münasebetle ve muhtelif vesilelerle 
hayat ının ayr ı ayr ı safhalar ını beyanda bulunmas ıdır. Bu derslerden sonra Hazreti Üstad, Mesnevi-i 
Nûriye’ yi ve İşârâtü’l-İ’câz’ ı tercüme etmesi için biraderleri Abdülmecid Efendi’ye göndermi ştir. Hem 
Risâle-i Nur’un yeni harf ile Ankara’da ve sonra İstanbul’da matbaalarda tab edilmesi için ne şredi-
lecek kitaplar Isparta’da haz ırlanm ış, tashih edilmi ş ve matbaalarda tab esnas ında hem Ankara hem 
İstanbul’da tab edilen kitaplar tashih için forma forma Isparta’ya gönderilmi ş ve öylece tab edilmi ş. Ve 
bu Nur mecmualar ı tab’dan sonra Hazreti Üstad’la beraber defalarca sabah dersleri halinde ve ö ğle 
ve ikindi dersleri olarak olunmu ştur. Bütün mecmualar bu sürette meydana gelmi ştir.
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  659
Emniyetin pek çok gizli mensuplar ı, Nur talebeleri aras ında dola şmaya, 
her hareketlerini kontrola ba şlad ılar. Ankara, İstanbul, Adapazar ı, Safranbo-
lu, Karabük, Dinar, İnebolu, Van gibi yerlerde ara ştırmalar, sorgular yap ıldı. 
Yap ılan bütün tetkikât ve taharriler neticesi, vatan, millet aleyhinde zerre ka-
dar bir hareket bulunmay ıp, bilâkis her vatanda şın göğsünü iftiharla kabarta-
cak ilmî, imanî, vatanî hizmetler, ahlâkî gayret ve faaliyetlerle hareket ettikleri, Risale-i Nur’u okumak, okutmak ve ne şrine çal ışmaktan ba şka bir gaye ve 
maksatlar ı bulunmad ığı anlaşılmas ıyla; “Nurcularda suç bulam ıyoruz, me-
dâr- ı mesuliyet bir hareket ve faaliyetleri görülmemi ştir” diye umumen ka-
naat getirildi. Bu soru şturmalar, Risale-i Nur’un hakkaniyetinin anla şılmas ına 
vesile oldu. Neticede Nur’lar ın beraatine karar verildi.
Urfa ve Diyarbak ır’daki faal Nur talebeleri birer medrese-i Nuriye kurdu-
lar. Risale-i Nur’u her s ınıf halktan, bilhassa talebelerden, gençlerden gelen 
cemaate okumak sûretiyle ilmî derslere ba şlad ılar. Bu zamanda pek ehem-
miyetli olan talebe-i ulûmun şerefini ihya ettiler. Şark havalisinde büyük hiz-
met-i imaniye îfâ olundu. Bir aral ık, Diyarbak ır’da, orada Nur’larla imana 
ve Kur’ân’a hizmet eden faal bir Nur talebesi aleyhine dâvâ aç ı
ldı, beraatle 
neticelendi, müminlerin sürûr ve minnettarl ığına vesile oldu.
Afyon’da da devam eden mahkeme neticelendi. 1956 tarihinde Risale-i 
Nur’u inceleyen Diyanet İşleri Müşavere Kurulu verdi ği bir raporla, Risale-i 
Nur’un iman ve ahlâkî tekemmülâta hizmet hususundaki vasf ını ilân etti. Af-
yon Mahkemesi de bu rapora istinaden, Risale-i Nur eserlerinin beraatine ve serbestiyetine karar verdi, hüküm kat’île şti.
Afyon Mahkemesi’nin beraat karar ından sonra, Isparta Sorgu Hâkimli ği 
de men-i muhakeme karar ı verdi. Böylece, Risale-i Nur, birçok adlî süzgeçler-
den geçerek umumî ve küllî bir serbestiyet ve hüsn-ü kabule mazhar oldu.
Nur’lar ın Neşri
Anadolu’nun birçok yerlerinde Nur’lara hizmet devam etmekle beraber, 
bilhassa Ankara, İstanbul, Diyarbak ır, Urfa medrese-i Nuriyeleri, yaln ız bu-
lunduklar ı muhitte de ğil, çok geni ş bir sahada hizmet-i imaniyede bulundu-
lar. Bu hizmetleri, yaln ız bir kişi değil, bir merkez de ğil, yaln ız mâlûm şah ıslar 
değil, hizmet-i Kur’âniye oldu ğu için, pek çok vecihlerde, pek çok zatlar tara-
fından îfâ edildi. İsmi bilinmeyen nice halis talebeler, sad ık müminler bu hiz-
met-i kudsiyede çal ıştılar, nur-u Muhammedî’nin yay ılmas ına gayret ettiler.
660  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Ankara’da, üniversiteli talebeler ve muhterem hamiyet-perver zatlar, Ri-
sale-i Nur mecmualar ını matbaalarda tab ile her tarafa ne şrine, bilhassa yeni 
harfle istifadeye muntaz ır kitlenin ellerine ula şmas ına çal ıştılar. Risale-i Nur’-
un küllî ne şriyat ını gençliğin, mekteplilerin deruhte etmeleri, bu hususta bü-
yük fedakârl ık göstermeleri ise, bu millet ve vatan için büyük bir saadet oldu. 
Çünkü hiçbir şahsî menfaat talep etmeden ve yaln ız r ızâ-y ı ilâhî için hareket 
etmeleri, onlar ın, bu asîl milletin hakikî evlâtlar ı olduğunu gösterdi.
f
Üstad ın Barla’ya Gidi şi
Üstad, Barla’dan yirmi küsür sene evvel ayr ılm ış ve o zamana kadar hiç 
gitmemişti. Barla ile, kendi Nurs köyünden ziyade alâkadard ı. Çünkü hayat- ı 
mâneviyesi olan Risale-i Nur burada telif edilmeye ba şlam ıştı. Kur’ân- ı Hakî-
m’in hidayet nurlar ını temsil eden Sözler  ve Mektubat  ve Lemeât- ı Nuriye  
buradan etrafa yay ılm ıştı. Bu itibarla Barla, Risale-i Nur dershanesinin ilk 
merkezi idi.
Barla’daki hayat ı gerçi nefiy ve inzivâ içinde ve tarassut alt ında geçmekle 
ac ı idi; fakat Risale-i Nur hakikatlerinin telif yeri oldu ğundan, Üstad’ ın en tatl ı 
ve şirin hayat ı da yine Barla hayat ıdır, denilebilir. Bu defa Barla’ya nefiyle 
değil, hapisle de ğil, kendi r ızas ıyla ve serbest olarak gidiyordu.  Güzel 
bir bahar günü Barla’ya geldi. Barla’daki talebelerinin mühim bir k ısm ı Üs-
tad ı karşılad ılar. Üstad, sekiz senelik ikâmetgah ı olan medrese-i Nuriyesine 
yaklaşırken kendini tutamad ı, mübarek gözlerinden ya şlar boşand ı. Haşmetli 
çınar ağac ı da âdetâ kendisini selâml ıyordu. Bir vakitler, yani Barla’da sekiz 
sene ikametten sonra Isparta’ya celbedilmi şti. O zamanki gidi şinde mübarek 
çınar ağac ı Üstad ı mânen te şyî etmiş, haşmetli kanatlar ı olan dallar ının Ce-
nab- ı Hakka olan secdevâri ubûdiyetiyle Üstad ı uğurlam ıştı. Bu defa da yine 
uzun bir mufarakattan sonra tekrar Üstada kavu şman ın süruru içinde Hâl ık-ı 
Rahmân’a secde-i şükrana kapan ıyordu. Üstad, o mübarek ç ınar ağac ına sa-
rılm ış, yan ındaki talebelerine ve ahaliye kendisini yaln ız b ırakmalar ını söyle-
mişti. Zaten gözya şlar ını tutam ıyordu. Sonra, Nur dershanesi olan odas ına 
girdi ve iki saat kadar kald ı. Hazin a ğlay ışı dışarıdan işitiliyordu.
Evet, şüphesiz rahmet-i ilâhiyenin nihayetsiz tecellîlerine mazhard ı. Bir 
zamanlar Şarkî Anadolu’dan Isparta havalisine sürülmü ştü. Isparta’dan da, 
dağlar aras ındaki Barla nahiyesine nefyedilmi şti. Burada ölüp gidecekti. Eski 
TAHLİLLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------  661
tarihçe-i hayat ının şehadetiyle, çok kahraman ve fedakâr olan bu zat, do ğ-
rudan do ğruya Kur’ân- ı Hakîm’in hakikatlerini benimseyen, ferdî ve millî sa-
adeti, İslâmiyet hakikatlerine sar ılmakta gören ve bunu hayk ıran ve delâil-i 
akliye ile ilim meydan ına ç ıkan bir kimse idi.
Üç devir geçirmi ş, cebbar kumandanlara boyun e ğmemiş, kudsî dâvâ-
sından dönmemi ş; yaralanm ış, zehirlenmi ş, ölmemi ş; dağlar gibi hâdiselerin 
dalgalar ından y ılmam ıştı.
Milletleri, kavimleri içine alan, zihniyet ve telâkkileri de ğiştiren asr- ı hâz ı-
rın cereyanlar ı, bu zât ı Kur’ân ve iman dâvâs ındaki yolundan çevirememi şti. 
O, ruhundaki şecaat-i imaniye ile kat’î inan ıyordu ki; dâvâ etti ği hakikat bir-
gün milletçe benimsenecek, bir Said, binler, belki yüz binler Said olacak... İn-
sanl ık camias ında neşrettiği hakâik-i imaniyenin fütuhat ı ve inkişafı başlaya-
cak ve âfâk- ı İslâm’ ı saran zulmet bulutlar ı Kur’ân’dan eline verilen bu me ş’-
ale-i hidayetle da ğıtılacak; ölmeye yüz tutmu ş zannedilen iman ruhu yeniden 
canlanacak; canlara can katacak, mânen ölmeye yüz tutan millet-i İslâmiye’yi 
ihyâ edecek; âleme efendi olan İslâmiyet’in –biiznillâh– cihana efendili ğinin 
maddî mânevî mübe şşiri olacakt ı.
İşte, bu kudsî hakikatin hâmili ve na şiri olan ve hakikatte bugünkü be şe-
riyetin medâr- ı iftihar ı bulunan bu aziz zat, din dü şmanlar ının plân ıyla –vak-
tiyle– bu beldeye gönderilmi ş, Anadolu’dan tesis ettirilen rejimin aleyhinde 
bulunmas ına, fiilî müdahalesine mümanaat olunmu ştu. Heyhat! Esasen ken-
disi siyasetten çekilmi şti; ehl-i dünyan ın dünyas ına kar ışmıyordu. O, istikbali 
nurland ıracak bir hakikatin telif ve ne şrine çal ışıyordu. Kâinat ın sahibi ve hâ-
diselerin mutasarr ıfı olan Allah, onun hâmisi, muîni ve yard ımc ısı idi.
İşte, otuz sene sonra tekrar Barla’ya döndü ğü zaman, hizmet-i imaniye-
sinde nail oldu ğu büyük ikramlar ı, inâyetleri dü şünerek, mü şâhede ederek 
mesrur oldu ve sürurundan a ğlıyordu, secde-i şükrana var ıyordu.
Hâl-i haz ırda Üstad Isparta’da ikamet eder. Bazen Emirda ğ’a, bazen Bar-
la’ya gider. Buralar ı Risale-i Nur’un telif ve inki şaf merkezleri oldu ğu için ru-
hen çok alâkadard ır. Hem, kendisi doksan ya şına yaklaştığı ve birçok defalar 
zehirlendi ği için rahats ızd ır. Hastal ığı tarif edilmeyecek derecede a ğırdır ve 
şiddetlidir. Ruhen, hissiyat ı kuvvetli ve âlem, bâhusus âlem-i İslâm, bilhassa 
Risale-i Nur dairesi, vücud-u mânevîsi hükmünde oldu ğundan, her iki vücu-
dundaki ıztırap şedittir. Gerçi talebelerinin dualar ı ve neşr-i envâr- ı imaniye o 
662  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ıztırab ına bir merhem ve devâ ise de, yine de pek vâsi şefkati itibar ıyla zaman 
zaman ıztırab ı şiddetlenmektedir. Bu itibarla, tebdil-i havaya çok muhtaçt ır. 
Bir yerde fazla kalam ıyor. Tebdil-i havaya ç ıktığı zaman hastal ığı kısmen aza-
lıyor, rahat nefes alabiliyor.
Üstad, Risale-i Nur kesretle inti şar ettiğinden ve her yerde pek çok Nur 
talebeleri mevcut oldu ğundan, halklarla konu şmay ı tamam ıyla terk etmi ştir. 
“Risale-i Nur, benimle sohbetten on derece ziyade faydal ıdır.” deyip ziyaretçi 
de kabul etmemektedir. Hattâ yan ındaki talebeleriyle dahi zaruret halinde 
konuşmaktad ır.
Art ık hayat ının son safhas ına geldiğini söylemekte, daima içinde ya şad ığı 
ay ı çıkarabilece ğinden şüphe eder bir vaziyette ecelini beklemektedir. Nur’-
lar ın neşriyat ından memnun ve müte şekkirdir. Millet ve devletçe İslâmiyet ve 
saadet yolunda at ılan her ad ımı takdir ve tasviple kar şılamakta, Hak yolunda 
yürüyen, İslâmî şeâiri ihya edenlere dua etmektedir. Ayn ı zamanda, âlem-i 
İslâm’ ın maddeten ve mânen selâmet ve saadetini dilemekte ve bu yolda gi-
rişilen dahil ve hariçteki gayretlerden hadsiz derecede sevinç ve memnuniyet 
duymaktad ır.
Risale-i Nur’u Kur’ân- ı Hakîm’in bu zamana mahsus bir mucizesi bilmek-
te, bu vatan ı komünizm tehlikesinden Risale-i Nur’daki hakikat-i Kur’âniye 
muhafaza etti ğini beyan etmekte ve âlem-i İslâm’la hakikî karde şliğe ve uhuv-
vete ve ittifaka medar olaca ğını, dünyevî ve uhrevî saadetimizin bu hakikate 
yap ışmam ızda bulundu ğunu duyurmaktad ır.
Risale-i Nur’un Anadolu’dan ba şka diğer müslüman memleketlerde ya-
yılmas ının elzem oldu ğu kanaatindedir. Siyasî gayret ve faaliyetlerden evvel, 
Risale-i Nur’un ne şrolunmas ının daha menfaattar olaca ğını ihbar etmekte-
dir.
f
Bediüzzaman ve Risale-i Nur
Risale-i Nur Nedir ve Nas ıl Bir Tefsirdir?
Kur’ân’ ın hakikatlerini müspet ilim anlay ışına uygun bir tarzda izah ve is-
bat eden Risale-i Nur Külliyat ı, her insan için en mühim mesele olan “Ben ne-
yim? Nereden geliyorum? Nereye gidece ğim? Vazifem nedir? Bu mevcudat 
nereden gelip nereye gidiyorlar? Mahiyet ve hakikatleri nedir?” gibi suâllerin cevab ını vâz ıh ve kat’î bir şekilde, çekici bir üslûp ve güzel bir ifade ile beyan 
edip ruh ve ak ıllar ı tenvir ve tatmin ediyor.
Yirminci asr ın Kur’ân felsefesi olan bu eserler, bir taraftan teknik, fen ve 
sanat olarak maddiyat ı, diğer taraftan iman ve ahlâk olarak mâneviyat ı cami 
ve hâvi olacak Türk medeniyetinin, sadece maddiyata dayanan sair medeni-yetleri geride b ırakacağını da isbat ve ilân etmektedir.
Ecdad ımızın bir zamanlar kalblerinde yerle şen iman ve itikat cihetiyle 
zemin yüzüde yüz mislinden ziyade devletlere, milletlere kar şı iman ından ge-
len bir kahramanl ıkla mukabele etmesi, İslâmiyet ve kemâlât- ı mâneviyenin 
bayrağını Asya, Afrika ve yar ı Avrupa’da gezdirmesi ve “Ölsem şehidim, öl-
dürsem gaziyim.” deyip ölümü gülerek kar şılayarak, müteselsil dü şman hâ-
disâta kar şı dayanmas ı gibi, milletçe medâr- ı iftihar âli seciyemizin bugün biz 
gençlerde inki şafı, vatan ve millet menfaati bak ımından ve istikbalimizin selâ-
meti noktas
ından ne derece elzem oldu ğu mâlûmdur. Mutlaka her hareket ve 
hizmette maddî bir ücret ve şahsî menfaatler mülâhaza etmek, Türk’ün millî 
tarihinin şeref ve haysiyeti ile kabil-i telif olamaz. Bizler, ancak r ızâ-y ı ilâhî 
için çal ışıyoruz. Bizzat hizmetinde bulunmakla ald ığımız telezzüz, karde ş ve 
vatandaşlar ımıza, İslâmiyet’e ve insaniyete yard ımda bulunabilmek mazhari-
yetinden gelen ebedî hayat ımıza ait sürur ve ümit, bizim bu babda ald ığımız 
ve alacağımız yegâne hakikî mukabele ve ücrettir.
Risale-i Nur Nas ıl Bir Tefsirdir?
Tefsir iki k ısımd ır:
Birisi : Mâlûm  tefsirlerdir ki, Kur’ân’ ın ibaresini ve kelime ve cümlelerin 
mânâlar ını beyan ve izah ve isbat ederler.
664  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
İkinci k ısım tefsir ise : Kur’ân’ ın imanî olan hakikatlerini kuvvetli hüc-
cetlerle beyan ve isbat ve izah etmektir. Bu k ısm ın çok ehemmiyeti var. Zahir 
mâlûm tefsirler, bu k ısm ı bazen mücmel bir tarzda dercediyorlar. Fakat Risa-
le-i Nur, do ğrudan do ğruya bu ikinci k ısm ı esas tutmu ş, emsâlsiz bir tarzda 
muannit filozoflar ı da susturan bir mânevî tefsirdir.
Risale-i Nur, sübjektif nazariye ve mütalâalardan uzak bir şekilde, her 
asırda milyonlarca insana rehberlik yapan mukaddes kitab ımız olan Kur’ân’ ın 
hakikatlerini rasyonel ve objektif bir şekilde izah edip insaniyetin istifadesine 
arz edilen bir külliyatt ır.
Risale-i Nur, Kur’ân âyetlerinin nurlu bir tefsiri.. ba ştan başa iman ve tevhid 
hakikatleriyle müberhen.. her s ınıf halk ın anlay ışına göre haz ırlanm ış.. müspet 
ilimlerle mücehhez.. vesveseli şüphecileri ikna ediyor.. en avâmdan en havassa 
kadar herkese hitap edip, en muannit filozoflar ı dahi teslime mecbur ediyor.
Risale-i Nur, Nurlu bir külliyat.. yüz otuz eser.. büyüklü-küçüklü risaleler 
halinde.. asr ın ihtiyaçlar ına tam cevap verir.. akl ı ve kalbi tatmin eder.. Kur’-
ân- ı Kerîm’in yirminci as ırdaki –lafzî de ğil– mânevî tefsiri...
İspat ediyor, akla gelen bütün istifhamlar ı.. zerreden güne şe kadar iman 
mertebelerini.. vahdâniyet-i ilâhiyeyi.. nübüvvetin hakikatini...
İspat ediyor, arz ve semâvât ın tabakat ından, melâike ve ruh bahsinden, za-
man ın hakikatinden, ha şir ve âhiretin vukuundan, cennet ve cehennemin var-
lığından, ölümün mahiyet-i asliyesinden ebedî saadet ve şekavetin menba ına 
kadar, akla gelen ve gelmeyen bütün imanî meseleleri en kat’î delillerle, aklen, mant ıken, ilmen isbat ediyor. Pozitif ilimlerin mü şevviki.. riyâzî meselelerden 
daha kat’î delillerle akl ı ve kalbi ikna edip, meraklar ı izale eden bir şaheser...
f
Az miktarda bast ırılabilen, hiçbir ticarî gaye ve zihniyetle çal ışılmayarak 
bayilere dahi verilmeyen bu eserlerin geliri, mütebaki eserlerin tab’ ına hasre-
dilecektir.
Büyük bir titizlik ve hassasiyetle üzerinde durdu ğumuz mühim bir husus 
da, Risale-i Nur’un lây ık ellere geçmesi ve onun hakikî fiyat ı olarak en az yir-
mi beş kişinin istifade etmesinin temin edilmesidir.
Bu mânevî tefsir, Sözler , Mektubat , Lem’alar , Şualar  diye dört büyük 
kısımdan müte şekkil olup, yekûnu yüz otuz risaledir.
Neşrinde çal ışanlar
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri 1959’da İstanbul’a te şrif 
ettikleri zaman, araba içinde çekilen foto ğraf ı.
Üstad Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri 1959 y ılında Ankara’ya te şrif 
ettikleri zaman misafir olarak kald ıklar ı otelden ç ıkarken
Konuşan Yaln ız Hakikattir
Risale-i Nur’da isbat edilmi ştir ki, bazen zulüm içinde adalet tecellî eder. 
Yani, insan bir sebeple bir haks ızlığa, bir zulme mâruz kal ır, başına bir felâket 
gelir, hapse de mahkûm olur, zindana da at ılır. Bu sebep haks ız olur. Bu hü-
küm bir zulüm olur. Fakat bu vâk ıa adaletin tecellîsine bir vesile olur. Kader-i 
ilâhî başka bir sebepten dolay ı cezaya, mahkûmiyete istihkak kesbetmi ş olan 
o kimseyi bu defa bir zâlim eliyle cezaya çarpt ırır, felâkete dü şürür. Bu, ada-
let-i ilâhînin bir nevi tecellîsidir.
Ben şimdi düşünüyorum. Yirmi sekiz senedir vilâyet vilâyet, kasaba ka-
saba dola ştırılıyorum. Mahkemeden mahkemeye sürükleniyorum. Bana bu 
zâlimane i şkenceleri yapanlar ın bana atfettikleri suç nedir? Dini siyasete âlet 
yapmak m ı? Fakat bunu niçin tahakkuk ettiremiyorlar? Çünkü hakikat-i hâl-
de böyle bir şey yoktur.
Bir mahkeme aylarca, senelerce suç bulup da beni mahkûm etmeye u ğ-
raşıyor. O b ırak ıyor; diğer bir mahkeme ayn ı meseleden dolay ı beni tekrar 
muhakeme alt ına al ıyor. Bir müddet de o u ğraşıyor, beni tazyik ediyor, türlü 
türlü işkencelere mâruz k ılıyor. O da netice elde edemiyor, b ırak ıyor. Bu defa 
bir üçüncüsü yakama yap ışıyor. Böylece musibetten musibete, felâketten fe-
lâkete sürüklenip gidiyorum. Yirmi sekiz sene ömrüm böyle geçti. Bana isnad ettikleri suçun asl ı ve esas ı olmad ığını nihayet kendileri de anlad ılar.
Onlar bu itham ı kasten mi yapt ılar, yoksa bir vehme mi kap ıldılar? İster 
kas ıt olsun, ister vehim olsun, ben böyle bir suçla münasebet ve alâkam ol-
mad ığını kemâl-i kat’iyetle yakinen ve vicdanen biliyorum. Dini siyasete âlet 
edecek bir adam olmad ığımı bütün insaf dünyas ı da biliyor. Hattâ beni bu 
suçla itham edenler de biliyorlar. O hâlde neden bana bu zulmü yapmakta ısrar edip durdular? Neden ben suçsuz ve mâsum oldu ğum hâlde böyle de-
vaml ı bir zulme, muannit bir i şkenceye mâruz kald ım? Neden bu musibetler-
den kurtulamad ım? Bu ahvâl adalet-i ilâhiyeye muhalif dü şmez mi?
Bir çeyrek as ırdır bu suâllerin cevaplar ını bulam ıyordum. Bana zulüm 
ve işkence yapt ıklar ının hakikî sebebini şimdi anlad ım. Ben kemâl-i teessürle 
söylüyorum ki, benim suçum, hizmet-i Kur’âniyemi maddî ve mânevî terak-kiyat ıma, kemâlât ıma âlet yapmakm ış.
668  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Şimdi bunu anl ıyorum, hissediyorum, Allah’a binlerle şükrediyorum ki, 
uzun seneler ihtiyar ım haricinde olarak hizmet-i imaniyemi maddî ve mânevî 
kemâlât ve terakkiyat ıma ve azaptan ve cehennemden kurtulmama ve hattâ 
saadet-i ebediyeme vesile yapmakl ığıma, yahut herhangi bir maksada âlet 
yapmakl ığıma mânevî gayet kuvvetli mânialar beni men ediyordu. Bu de-
runî hisler ve ilhamlar beni hayretler içinde b ırak ıyordu. Herkesin ho şland ığı 
mânevî makamat ı ve uhrevî saadetleri a’mâl-i saliha ile kazanmak ve bu yola 
müteveccih olmak hem me şrû hakk ı olduğu, hem de hiç kimseye hiçbir zarar ı 
bulunmad ığı hâlde ben ruhen ve kalben men ediliyordum. R ızâ-y ı ilâhîden 
başka f ıtrî vazife-i ilmiyenin sevkiyle, yaln ız ve yaln ız imana hizmet hususu 
bana gösterildi. Çünkü şimdi bu zamanda hiçbir şeye âlet ve tâbi olmayan 
ve her gayenin fevkinde olan hakâik-i imaniyeyi f ıtrî ubudiyetle, bilmeyen-
lere ve bilmek ihtiyac ında olanlara tesirli bir sûrette bildirmek; bu ke şmekeş 
dünyas ında iman ı kurtaracak ve muannitlere kat’î kanaat verecek bir tarzda, 
yani hiçbir şeye âlet olmayacak bir tarzda, bir Kur’ân dersi vermek lâz ımd ır 
ki, küfr-ü mutlak ı ve mütemerrit ve inatç ı dalâleti k ırsın, herkese kat’î kanaat 
verebilsin. Bu kanaat de bu zamanda, bu şerait dahilinde, dinin hiçbir şahsî, 
uhrevî ve dünyevî, maddî ve mânevî bir şeye âlet edilmedi ğini bilmekle hu-
sule gelebilir.
Yoksa komitecilik ve cemiyetçilikten tevellüd eden deh şetli dinsizlik şah-
siyet-i mâneviyesine kar şı çıkan bir şah ıs, en büyük mânevî bir mertebede 
bulunsa, yine vesveseleri bütün bütün izale edemez. Çünkü imana girmek isteyen muannidin nefsi ve enesi diyebilir ki: “O şah ıs, dehâs ıyla, harika ma-
kam ıyla bizi kand ırdı.” Böyle der ve içinde şüphesi kal ır.
Allah’a binlerce şükürler olsun ki, yirmi sekiz senedir dini siyasete âlet 
itham ı alt ında, kader-i ilâhî, ihtiyar ım haricinde, dini hiçbir şahsî şeye âlet 
etmemek için be şerin zâlimâne eliyle mahz- ı adalet olarak beni tokatl ıyor, 
ikaz ediyor; “Sak ın” diyor, “iman hakikatini kendi şahs ına âlet yapma-tâ ki, 
imana muhtaç olanlar anlas ınlar ki, yaln ız hakikat konu şuyor. Nefsin evham ı, 
şeytan ın desiseleri kalmas ın, sussun.”
İşte, Nur Risalelerinin büyük denizlerin büyük dalgalar ı gibi gönüller üze-
rinde husule getirdi ği heyecan ın, kalblerde ve ruhlarda yapt ığı tesirin s ırrı
 
budur, ba şka bir şey değildir. Risale-i Nur’un bahsetti ği hakikatlerin ayn ını 
binlerce âlimler, yüz binlerce kitaplar daha belî ğane neşrettikleri hâlde yine 
küfr-ü mutlak ı durduram ıyorlar. Küfr-ü mutlakla mücadelede bu kadar a ğır 
şerait alt ında Risale-i Nur bir derece muvaffak oluyorsa, bunun s ırrı işte budur.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  669
Said yoktur. Said’in kudret ve ehliyeti de yoktur. Konu şan yaln ız hakikattir, 
hakikat-i imaniyedir.
Madem ki nur-u hakikat, imana muhtaç gönüllerde tesirini yap ıyor; bir 
Said değil, bin Said fedâ olsun. Yirmi sekiz sene çekti ğim ezâ ve cefalar ve 
mâruz kald ığım işkenceler ve katland ığım musibetler hep helâl olsun. Bana 
zulmedenlere, beni kasaba kasaba dola ştıranlara, hakaret edenlere, türlü tür-
lü ithamlarla mahkûm etmek isteyenlere, zindanlarda bana yer haz ırlayanla-
ra, hepsine hakk ımı helâl ettim.
Âdil kadere de derim ki:Ben senin bu şefkatli tokatlar ına müstehak idim. Yoksa herkes gibi gayet 
meşrû ve zarars ız olan bir yol tutarak şahs ımı düşünseydim, maddî-mânevî 
füyûzât hislerimi feda etmeseydim, iman hizmetinde bu büyük mânevî kuv-veti kaybedecektim. Ben maddî ve mânevî her şeyimi feda ettim, her musibe-
te katland ım, her işkenceye sabrettim. Bu sayede hakikat-i imaniye her tarafa 
yay ıldı. Bu sayede Nur mekteb-i irfan ının yüz binlerce, belki de milyonlarca 
talebeleri yeti şti. Art ık bu yolda, hizmet-i imaniyede onlar devam edecekler-
dir. Ve benim maddî ve mânevî her şeyden fera ğat mesleğimden ayr ılmaya-
caklard ır. Yaln ız ve yaln ız Allah r ızas ı için çal ışacaklard
ır.
......Bize işkence edenler, bilmeyerek kader-i ilâhînin s ırlar ına, derin tecellîle-
rine ak ıl erdiremeyerek bizim dâvâm ıza, hakikat-i imaniyenin inki şafına hiz-
met ettiler. Bizim vazifemiz onlar için yaln ız hidayet temennisinden ibarettir.
Ben çok hastay ım. Ne yazmaya, ne söylemeye tâkatim kalmad ı. Belki 
de bunlar son sözlerim olur. Medresetü’z-Zehra’n ın Risale-i Nur talebeleri bu 
vasiyetimi unutmas ınlar.
Said Nursî
670  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(İslâmiyet Dü şmanlar ının Yapt ıklar ı Taarruz ve Hilâf- ı Hakikat 
Menfî Propagandalar ına Mukabil Üniversite Nur Talebelerinin Bir 
Aç ıklamas ıdır.)
Aziz, s ıdd ık kardeşlerimiz,
İmtihan ve gazan ız geçmiş olsun der, sizi tebrik ederiz. Risale-i Nur’un 
tahkikî iman dersleriyle iman mertebelerinde terakki ve teâli edip kuvvetli iman ı elde eden Nur talebeleri için öyle taarruzlar, bir cihetten bir imtihand ır 
ve kömürle elmas ı tefrik eden bir mihenktir. Nur talebeleri için Allah’a iman, 
Peygambere ittibâ ve Kur’ân- ı Kerîm’le amelden dolay ı hapisler bir medrese-i 
Yusufiyedir. Zulüm ve i şkenceler, birer kamç ı, birer perçindir. Kader-i ilâhî 
bize o hücumlarla i şaret veriyor ki: “Haydi, durma, çal ış!”
Kur’ân ve iman hizmeti u ğrunda mahkemelerde konu şmak, Nur talebe-
lerince bir dostu ile sohbet etmektir. Karakollara götürülüp getirilmek, çar şı 
pazara gidip gelmekten farks ızd ır. Kelepçeler, dinî cihâd- ı ekberin birer alt ın 
bileziğidirler. Be şerin zulmen mahkûm etmesi ise, hakikatte Hakk’ ın beraat 
vereceğine bir delildir. Bütün öyle i şkence ve zulümler, Nur talebeleri için bi-
rer şeref madalyas ıdır. Ne mutlu ki, otuz seneden beri Nur talebeleri a ğabey-
lerimiz, bu nimetlere mazhar olmu şlar. Maalesef bizlere ki, bizler bu şereflere 
nail olamad ık ve olamayaca ğız da. Zira bunlar ı kazand ıran devir kapanmak 
üzeredir.
Risale-i Nur, bu vatan ve millete emniyet ve âsâyi şi temin eden ve kalb-
lere birer yasakç ı bırakan imanî bir eserdir. İslâmiyet dü şmanlar ının tahrikâ-
tıyla olan müteaddit mahkemelerde Risale-i Nur’a beraatler verilmi ş. Temyiz 
Mahkemesi ittifakla beraat karar ını tasdik ederek Risale-i Nur dâvâs ı kaziyye-i 
muhkeme halini alm ıştır. Yirmi be ş mahkeme de “Risale-i Nur’da suç bulam ı-
yoruz.” diye karar vermi ştir. Otuz seneden beri yüz binlerle Nur talebelerinin 
bir tek vukuat ı görülmemi ştir. Bunun için, Risale-i Nur’un ne şrine mâni olma-
ya çal ışanlar, emniyet ve âsâyi şin düşman ı ve vatan ve millet haini anar şistle-
rin hesab ına bilerek veya bilmeyerek çal ışanlard ır.
Risale-i Nur’a ili şen hükûmet de ğildir; çünkü emniyet ve zab ıta anlam ış 
ki, Bediüzzaman ve Nur talebelerinde siyasî bir gaye yoktur. Bunlar ın meş-
guliyeti, sadece iman ve İslâmiyet’tir. İşte o gizli din dü şmanlar ının taarruzlar ı 
karşısında Nur talebeleri, Risale-i Nur’daki tahkikî iman derslerinin verdi ği
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  671
iman kuvvetiyle metin, salâbetli ve ma ğlûp edilmez bir hizbü’l-Kur’ân ve
fethedilmez bir kale halindedirler. Din dü şmanlar ı taraf ından hücumlar ol-
dukça, Nur talebelerinin Risale-i Nur’a ve Üstadlar ına olan sadakat ve sebat 
ve faaliyetleri ziyadele şir, perçinle şir. Bir talebesi, Üstad ımıza şöyle yazm ış:
“Ey benim aziz kahraman Üstad ım! Muar ızlar ımız artt ıkça kuvvetimiz ço-
ğalıyor. Rabb-i Rahîmimize hadsiz şükürler olsun.”
Evet, o bir zamanlar ki, karanl ıklı, zulümatl ı ve eşedd-i zulüm ve istib-
dad- ı mutlak devrinde herkes susturulmu ş; fakat tek bir kimse susmam ış ve 
susturulamam ış. Bu yektâ ve nadir kimse olan Bediüzzaman’ ın talebeleri de 
mağlûp edilememi şlerdir…
Nur talebeleri, evvelâ kendi imanlar ını kurtarmak, bununla beraber din 
kardeşlerinin de imanlar ını kurtarmak için Kur’ân- ı Hakîm’in yüksek ve par-
lak bir tefsiri olan Risale-i Nur’u okumu şlar ve okutmu şlard ır. İmanlar ını 
kurtarmaya çal ıştıklar ı ve r ızâ-y ı ilâhi için Kur’ân’a ve imana Risale-i Nur’la 
hizmet ettikleri s ırada mâruz kald ıklar ı hücum ve taarruzlara hiç ehemmiyet 
vermeyerek, o gizli din dü şmanlar ının tasallutlar ını, sald ırışlar ını kendileri için 
iman ve Kur’ân hesab ına bir kamç ı ve bir teşvikçi hükmüne geçti ğine kanaat 
getirmişlerdir. Otuz senelik bu nevi hâdisât ın ve bu nevi tesirat ın neticeleri, bu 
millet-i İslâmiye muvacehesinde meydandad ır.
İşte, Risale-i Nur’un yeni ve mü ştâk talebeleri olan karde şlerimiz! Sizler 
de böyle bir Üstad ın ve böyle bir eserin talebeleri oldu ğunuzdan, sizlerin de 
bu semerelere ve meyvelere mazhar olup Nur’lara daha ziyade sar ılarak, ha-
raret ve i ştiyak ınız daha fazla ziyadele şmiş olarak Nur’lar ı sebat ve sadakatle 
okumak derecesine nail olaca ğınızdan, hem sizleri ruh u can ımızla tebrik edi-
yoruz. Hem sizlere binler selâm ve dualar edip dualar ınızı bekliyoruz.
f
Nur’lara olan taarruzlar ın bir zarar ı olsa, yirmi faydas ı vard ır. Elbette yirmi 
kazanca kar şı bir zarar, hiç hükmündedir. Taarruzlar ancak ve ancak Nurun 
neşriyat ve fütuhat ının genişlemesine, inki şafına sebeptir ve millet-i İslâmiye 
nazar ında itimat ve emniyet kazanmas ına medard ır. Risale-i Nur’un Anado-
lu genişliğinde ve âlem-i İslâm vüs’atinde, ve Avrupa ve Amerika çap ındaki 
maddî ve mânevî tesirat ve fütuhat ına ve neşriyat ına şahit olan İslâmiyet dü ş-
manlar ı, yine baz ı taarruzlar yapm ışlar. Ald ığımız haberlere göre, bu taarruz-
lardan sonra, hususan şark vilâyetlerinde, eskisine nazaran Nurun fütuhat ı on 
gün içinde on misli fazlala şmış. Hem böylelikle halk ın nazar- ı dikkati Risale-i 
672  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Nur’a ve Üstad ımıza çevrilmi ş, uyuyanlar uyanm ış, tembeller harekete gelmi ş,
ihtiyats ızlar ihtiyata muvaffak olmu şlard ır. Bu ac ı taarruzlar gelip geçici ol-
makla beraber, s ırf bir korku ve evham yaymak kast ıyla yap ılan vesileler ve 
desiseli manevralard ır. Ahmak din dü şmanlar ı güya Nur talebelerini korkut-
mak sevdas ıyla resmî kimseleri aldat ıp tahrik ve âlet etmeye çal ışıyorlar. Aca-
ba o gafiller bilmiyorlar m ı ki, bizler Nur’un talebeleriyiz? Dinsizlerin, ma-
sonlar ın, komünistlerin mâhiyeti gayet derecede zay ıftır. Zahiren kuvvetli gibi 
görünmeleri, serseri bir çocu ğun bir haneyi bir kibritle mahvetmesi gibi tah-
ribatla iş görmelerindendir. Evet, onlar son derece zay ıftırlar; çünkü bir serçe 
kuşu kadar iktidar ı olmayan kendi varl ıklar ına güvenirler. Hem son derece 
zillet, meskenet ve a şağılık içindedirler; çünkü insanlara kul-köle olup, onlara 
mürailik, riyâkârl ık ve dalkavukluk ediyorlar. Ehl-i iman ise, hususan tahkikî 
iman ile iman ı inkişaf edenler, kavîdirler, muazzezdirler. Onlar ın her biri bir 
abd-i aziz ve bir abd-i küllîdirler; çünkü onlar, bir Kadîr-i Zülcelâl’e ve bir Ha-
kîm-i Zülkemâl’e ve bir Hâl ık-ı Kâinat’a ve bir 1َْرْضِŶوَا َاتِĳٰĩَّùĤا رَبُّ’ a ve bir 
2
ٌóĺِïَĜ ْءٍĹَü ِّģכُ ĵٰĥَĐ َĳُİوَ’ e ibadet ederler, kulluk ederler... O’na intisap ederler, 
hem istinat ederler.
Bu gizli din dü şmanlar ı ve münaf ıklar çoktand ır anlad ılar ki, Nur talebe-
lerinin kefenleri boyunlar ındad ır. Onlar ı Risale-i Nur’dan ve Üstadlar ından 
ay ırmak kabil de ğildir. Bunun için şeytanî plânlar ını, desiselerini de ğiştirdiler. 
Bir zay ıf damarlar ından veya sâfiyetlerinden istifade ederiz fikriyle aldatmak 
yolunu tuttular. O münaf ıklar veya o münaf ıklar ın adamlar ı veya adamlar ına 
aldanm ış olanlar dost sûretine girerek, bazen de talebe şekline girerek derler 
ve dedirtirler ki: “Bu da İslâmiyet’e hizmettir; bu da onlarla mücadeledir. Şu 
mâlûmat ı elde edersen, Risale-i Nur’a daha iyi hizmet edersin. Bu da büyük 
eserdir.” gibi birtak ım kand ırışlarla, s ırf o Nur talebesinin Nur’larla olan me ş-
guliyet ve hizmetini yava ş yavaş azaltmakla ve ba şka şeylere nazar ını çevirip, 
nihayet Risale-i Nur’a çal ışmaya vakit b ırakmamak gibi tuzaklara dü şürmeye 
çal ışıyorlar. Veyahut da maa ş, servet, mevki, şöhret gibi şeylerle aldatmaya 
veya korkutmakla hizmetten vazgeçirmeye gayret ediyorlar.
Risale-i Nur, dikkatle okuyan kimseye öyle bir fikrî, ruhî, kalbî intibah ve 
uyan ıklık veriyor ki, bütün böyle aldatmalar, bizi Risale-i Nur’a şiddetle sevk 
1 “Göklerin ve yerin Rabbi” (Ra’d sûresi, 13/16 ; İsrâ sûresi, 17/102 ; Kehf sûresi, 18/14 ; Meryem sûresi, 
19/65 ; … )
2 “Allah her şeye kâdirdir.” (Mâide sûresi, 5/120 ; Hûd sûresi, 11/4 ; Rûm sûresi, 30/50  ; …)
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  673
ve teşvik ve o dessas münaf ıklar ın maksatlar ının tam aksine olarak bir tesir 
ve bir netice hâs ıl ediyor. Fesübhanallah! Hattâ öyle Nur talebeleri meyda-
na gelmektedir ki, as ıl halis niyet ve kudsî gayeden sonra –bir sebep olarak 
da– münaf ıklar ın mezkûr plânlar ının inad ına, rağmına dünyay ı terk edip ken-
dini Risale-i Nur’a vakfediyor ve Üstad ımızın dediği gibi diyorlar: “Zaman, 
İslâmiyet fedaisi olmak zaman ıdır.” 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ ِِّٰų ُïْĩَéْĤاَ
Bizim hizmet-i imaniyeye nazaran cam parçalar ı hükmündeki siyasetle 
alâkam ız yoktur. Diyanet Riyâseti ehl-i vukuf raporunda, “Risale-i Nur kitap-
lar ında siyaseti alâkadar eden mevzular yoktur.” demi ştir. Hattâ o zaman, 
yine Afyon Savc ısı da iddianamesinde, “Bediüzzaman ve talebelerinin faa-
liyeti siyasî de ğildir.” diye hükmetmi ştir. Evet, Risale-i Nur şâkirtlerinin me ş-
gul olduğu vazife, en muazzam olan mesail-i dünyeviyeden daha büyüktür. 
Siyasetle u ğraşmaya vaktimiz yoktur. Yüz elimiz de olsa, ancak Nura kâfi 
gelir. Amerika, İngiliz kadar servetimiz de olsa, yine iman ı kurtarmak dâvâs ı-
na hasredece ğiz. Hem birtak ım siyasî i şlerle veya bir tak ım bât ıl cereyanlarla 
ve fikirlerle u ğraşmaya zaman ımız yoktur. Ömrümüz k ısad ır, vaktimiz dard ır. 
Üstad ımızın dediği gibi, “Fena şeylerle me şguliyet fena tesir eder, fena iz 
bırak ır.” Hususan böyle bir as ırda “Bât ılı iyice tasvir etmek sâfi zihinleri 
idlâldir.”  Evet, menfilikleri ö ğrenerek mücadele edece ğim gibi saf bir niyetle 
başlay ıp menfî şeylerle me şgul ola ola dinî ba ğlar ı ve dinî salâbet ve sadakati 
eski haline nazaran gev şemiş olanlar olmu ştur.
Risale-i Nur, nuru yerle ştirerek zulmeti izale ediyor, yok ediyor. İyiyi öğ-
reterek, fenay ı fark ve tefrik ettiriyor ve vazgeçiriyor. Hakikati ders vermekle 
bât ıldan kurtar ıyor ve bât ıldan mahfuz k ılıyor.
Hülâsa-y ı kelâm : Biz, ancak Nur’larla me şgulüz. Biz mücevherat- ı Ku-
r’âniye ile i ştigal ediyoruz. Bizler, Kur’ân’ ın kâinat vüs’atindeki elmas gibi 
hakikatlerine çal ışıyoruz. Bizler ancak bâkîye hizmet ediyoruz. Bizler fâni şey-
lere emek sarf etmeyiz. Bizim Risale-i Nur’la olan hizmet-i imaniyemiz, ba şka 
şeylerle iştigalimize ihtiyaç b ırakm ıyor, herşeye kâfi geliyor.
Elhâs ıl: Üstad ımız Bediüzzaman’la ve Risale-i Nur’la mücadele eden 
insafs ız gizli din dü şmanlar ı, acz-i mutlakla ebede kadar ma ğlûbiyettedirler. 
Bediüzzaman ve Risale-i Nur ise, ebediyen muzaffer ve muvaffakt ır. Şahs ı 
çürütmeye çal ışmakla Risale-i Nur çürütülemez. Zira, Risale-i Nur, bizatihî 
1 Allah’a hamdolsun; bu Rabbimin ihsan ıdır.
674  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hüccet ve burhand ır. Onu ve onun müellifini çürütmeye çal ışanlar, çürümeye
mahkûm olmu şlard ır. Numûnesi, tarih muvacehesinde meydandad ır. Ve 
hem de çürüyeceklerdir. Risale-i Nur’daki yüksek hakikat, Risale-i Nur’u ebe-de kadar payidar k ılacakt ır.
Evet, Nur talebeleri a ğırceza mahkemelerinde demi şler ki: “Bizi Üstad ı-
mız Bediüzzaman’dan ve Risale-i Nur’dan ve bizi bizden ay ıracak hiçbir be-
şerî kuvvet yoktur.” Evet, o münaf ıklar ın atomlar ı dahi bu hususta âcizdir. 
Farz- ı muhâl yapabilseler, hattâ cesedimizi öldürseler de, ruhumuz selâmet ve 
saadetle ebediyete gidecektir. Hem Üstad ımızın “
Mektubat”  mecmuas ında 
dediği gibi deriz: “Birimiz dünyada, birimiz âhirette, birimiz şarkta, biri-
miz garpta, birimiz şimalde, birimiz cenupta olsak, biz yine birbirimizle 
beraberiz.”
Üstad ımız hiçbir mânevî makam iddia etmiyor. Ba şkalar ı taraf ından ken-
dine verilen büyük ve müstesna payeleri reddediyor. Fakat onun hâl ve ah-vâli, fiiliyat ve harekât ı onun kim oldu ğunu anlamaya ve isbata kâfidir. Evet, 
Bediüzzaman’ ın, ve Risale-i Nur’un Kur’ân, iman ve İslâmiyet hizmetine mâ-
ni olabilmek için, dünyay ı elinde tutup çevirecek bir kuvvet lâz ımd ır.
Hazreti Üstad ımızın idam plânlar ıyla sevk edildi ği mahkemedeki müda-
faatlar ından, “
Büyük Müdafaat”  kitab ından baz ı cümleler:
“Risale-i Nur talebeleri ba şkalar ına benzemez, onlarla u ğraşılmaz, 
onlar ma ğlûp olmazlar. Risale-i Nur, Kur’ân’ ın mal ıdır. Kur’ân- ı Hakîm’-
den süzülmü ştür. Kur’ân ise, Ar şı ferşle bağlayan bir zincir-i nuranîdir. 
Kimin haddi var ki buna el uzats ın? Risale-i Nur, bu Anadolu’nun sinesi-
ne yerleşmiştir; hiçbir kuvvet onu söküp atamayacakt ır.”
Meşhur ve harikulâde bir eser olan Âyetü’l-Kübrâ  risalesinden:
“Risale-i Nur, yaln ız cüz’î bir tahribat ı ve bir küçük hâneyi tâmir et-
miyor; belki küllî bir tahribat ı ve İslâmiyet’i içine alan ve da ğlar büyüklü-
ğünde taşlar ı bulunan bir muhit kaleyi tamir ediyor. Ve yaln ız hususî bir 
kalbi ve has bir vicdan ı ıslaha çal ışmıyor; belki bin seneden beri tedarik 
ve teraküm eden müfsit âletlerle deh şetli rahnelenen kalb-i umumîyi ve 
efkâr- ı âmmeyi ve umumun ve bâhusus avâm- ı müminînin istinatgâhlar ı 
olan İslâmî esaslar ın ve cereyanlar ın ve şeâirlerin k ısmen k ırılmas ıyla bo-
zulmaya yüz tutan vicdan- ı umumiyeyi, Kur’ân’ ın i’câz ıyla ve geni ş yara-
lar ını, Kur’ân’ ın ve iman ın ilâçlar ıyla tedavi etmeye çal ışıyor. Elbette, böy-
le küllî ve deh şetli rahnelere ve yaralara hakkalyakîn derecesinde, da ğlar
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  675
kuvvetinde hüccetler, cihazlar ve binler tiryak hâsiyetinde mücerreb
ilâçlar ve hadsiz edviyeler bulunmak gerektir. İşte bu zamanda, Kur’ân- ı 
Mu’cizü’l-Beyân ın i’câz- ı mânevisinden ç ıkan Risale-i Nur o vazifeyi gör-
mekle beraber; iman ın hadsiz mertebelerinde terakkiyat ve inki şafata 
medar olmu ştur ve olmaktad ır!..”
Aziz karde şlerimiz,
Yüzlerce ulemân ın susturuldu ğu ve dinî ne şriyat ın yapt ırılmad ığı ve Kur’
ân’ ın hakikatlerini beyan ve tebli ğ etmeye dinen muvazzaf olduklar ı hâlde 
cebren yapt ırılmad ığı ve din adamlar ının imha edilmesi gibi deh şetli ve tari-
hin görmedi ği bir hengâmda, Kur’ân ve iman ve İslâmiyet’i y ıkmak plânlar ı-
nın tatbik edildi ği en müthi ş bir devirde ve küfr-ü mutlak ın ve dinsizli ğin en 
azg ın bir zaman ında Bediüzzaman Said Nursî, Kur’ân ve iman ve İslâmiyet’in 
fedakâr ve pervas ız bir müdafii ve muhaf ızı olarak cihad- ı diniye meydan ın-
da yegâne şah ıs olarak görülmü ştür. Evet, Bediüzzaman, devletlere, milletlere 
mukabil, de ğil yaln ız bir yerdeki firavunlara, bütün Avrupa dinsizli ğine karşı 
tek başıyla meydan okumu ş ve okuyor. Ve Kur’ân hakikatlerini e şedd-i zulüm 
ve istibdad- ı mutlak içerisinde ne şrediyor. “Vazifemiz çal ışmakt ır. Bizi galip 
etmek, ma ğlûp etmek, muvaffak etmek ve Nur’lar ı kabul ettirmek Ce-
nab- ı Hakka aittir. Biz, vazife-i ilâhiyeye kar ışmay ız.” demiş ve tarihte mis-
line rastlanmayan zulüm ve i şkenceler içerisinde çok zalimâne muameleler 
görmüş ve kap ısında jandarma ve polis bekletilmek sûretiyle Cuma namaz ına 
dahi gitmekten men edilmi ş ve bütün bu tarihî facialar ı kapatmak ve kimseye 
işittirmemek için de s ıkı bir takyidat alt ına al ınm ıştır.
İşte, böyle a ğır şartlar içerisinde Risale-i Nur’u Hazreti Üstad ımız inâyet-i 
ilâhiye ile telif edip, ekserisini Kur’ân harfleriyle ve el yaz ısıyla neşretmiştir. 
Böylelikle –ayn ı zamanda– Kur’ân hatt ını da muhafaza etmi ş ve yüz binlerle 
müslüman Türk gençleri Risale-i Nur’u okuyabilmek için mukaddes kitab ımız 
olan Kur’ân’ ın yaz ısını öğrenmek nimet ve şerefine nail olmu şlard ır. Üstad ı-
mız, mâlik oldu ğu kuvvet-i iman ve ihlâs- ı tamme ile, hakâik-i Kur’âniye ve 
imaniyeyi avâm ve havas talebelerinin umumunun istifade edebilece ği ve 
asr ın anlay ışına uygun yepyeni bir tarz- ı beyanla ifade ve izhar etmi ştir. Böy-
lece, Risale-i Nur gibi tap taze ve parlak ve yüksek bir tefsir-i Kur’âniyi inâyet-i Hakla meydana getirmi ştir.
Bu hârikulâde eserlerdir ki, bu vatan ve milleti dinsizlik ve komünistlik-
ten muhafaza etmi ştir. Hem şeâir-i İslâmiye’nin cebren kald ırıldığı ceberut 
676  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
devrinde, dünya hat ırı için kendini mecbur zannederek o kudsî şeâirden fe-
dakârl ık yapanlar ın ve din zarar ına hareket edenlerin ve İslâmiyet’e muhalif 
fetvalara ve bid’alara mecbur edilenlerin çoklu ğu zaman ında Bediüzzaman, 
ne lisân- ı hâlinde, ne lisân- ı kalinde ve ne de fiiliyat ında o kadar zulümler 
çektiği ve idamlarla tehdit edildi ği hâlde, en küçük bir de ğişiklik bile yap-
mam ıştır. Bilâkis, “Ecel birdir, tagayyür etmez. Ölüm, bu âlem-i fenadan 
âlem-i bekaya ve âlem-i nura gitmek için bir terhistir.”  deyip mücadeleye 
atılm ış; bid’alar ı tan ıtan ve durduran ve şeâir-i İslâmiye’yi muhafaza eden ve 
sünnet-i seniyyeyi ihyâ eden eserleri perde alt ında otuz seneden beri ne şret-
miş ve muhitinde, âdeta devr-i saadetin bir cilvesini ya şatm ıştır. Bir sünnet-i 
seniyyeye muhalif hareket etmemek için, i şkenceli bir inzivây ı ihtiyar etmi ştir. 
Otuz seneden beri milyonlara hükmeden dinsiz ve emsâlsiz bir istibdad- ı mut-
lak, Bediüzzaman’ ı hiçbir cihetten hiçbir vakit hükmü alt ına alamam ış, bilâkis 
zalim müstebitler ona ma ğlûp olmu şlard ır.
Risale-i Nur, taklidî iman ı tahkikî imana çevirip –iman ı kuvvetlendirip– 
iki cihan ın saadetini kazand ırıp, hüsn-ü hâtimeyi netice verir. En büyük dinsiz 
filozoflar ı da ilzam etmi ştir. Risale-i Nur’un bir hususiyeti de şudur ki: Di ğer 
mütekellimîne muhalif olarak, ehl-i dalâletin menfîliklerini zikretmeden, yal-nız müsbeti ders vererek, yara yapmaks ızın tedavi etmesidir. Bu itibarla, bu 
zamanda Risale-i Nur, vehim ve vesveseleri mahvediyor; akla gelen suâlleri, istifhamlar ı, nefsi ilzam, kalbi ikna ederek cevapland ırıyor.
Risale-i Nur, hem akl ı, hem kalbi tenvir eder, nurland ırır; hem nefsi mu-
sahhar eder. Bunun içindir ki, yaln ız ak ı
lla giden ehl-i mektep ve ehl-i felsefe, 
ve kalb yoluyla giden ehl-i tasavvuf, Risale-i Nur’a sar ılıyorlar. Ve ehl-i mek-
tep ve felsefe anl ıyorlar ki, hakikî münevverlik, ak ıl ve kalp nurunun mezciyle 
kabildir. Yaln ız ak ılla gitmek, akl ı göze indiriyor. Bu hâl ise, bir kanad ı kırık 
olan ın mahkûm oldu ğu sukutu netice veriyor. İhlâsl ı, hâlis ehl-i tasavvuf idrak 
ediyor ki, demek zaman eski zaman de ğildir; böyle bir zamanda, hem kalble, 
hem ak ılla bizi hakikat yolunda götürecek ve hakikate vâs ıl edecek Kur’ânî bir 
yol lâz ımd ır ki, biz “zülcenâheyn” olabilelim.1(Hâşiye) İntibaha gelmi ş olan ehl-i 
medrese vâk ıf oluyorlar ki, eski zamanda medrese usulüyle on be ş senede
1 (Hâşiye) Yetmiş-seksen senelik bir seyr-u sülukle kutbiyete ve gavsiyete eri şen pek ender zat-
lar ın bir noktaya kadar gidip “Buras ı müntehâd ır, ilerisine gidilmez.” dedikleri mertebeleri, 
Bediüzzaman, Kur’ân’dan buldu ğu bir yolla, ilimle daha ilerisine gitti ğini, Arabî “Mesnevî-i 
Nuriye”  mecmuas ını mütâlaa eden zatlar söylüyorlar. Büyük bir şaheser olan bu Arabî ese-
ri mütalâa eden o müdakkik ehl-i ilim, “Bu eserdeki çok derin ve pek ince ve gayet dere-cede yüksek hakikatlerden ne kadar istifade edebilsek bize kârd ır.” diyorlar.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  677
 elde edilebilen imanî ve İslâmî netice, bu zamanda, Risale-i Nur’la on be ş 
haftada elde edilebiliyor. Üstad ımız buyuruyorlar ki: “Bir sene Risale-i Nur 
derslerini anlayarak ve kabul ederek okuyan kimse, bu zaman ın mühim 
ve hakikatli bir âlimi olabilir.”
Risale-i Nur, Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselâm)  Efendimiz’in nuranî me ş-
rebini ve Sahabe-i Kirâm’ ın âlî seciyesini beyan eden bir nur ve feyiz hazine-
sidir. İşte bu mezkûr vaziyet, bugünkü dünyaya tap taze, nuranî bir hayat ve 
yepyeni bir veçhe vererek şu hakikati gösteriyor ki: Çoktand ır birbirine mu-
arız zannedilen ehl-i mekteple ehl-i medreseyi ve ehl-i tekkeyi, Risale-i Nur 
tevhid ve telif ediyor. Hem de, muaraza halinde olan şarkla garb ı bar ıştırıyor. 
İttihad- ı İslâm’ ı meydana getirmek için çal ışan ehl-i İslâm’a yegâne çarenin 
Risale-i Nur oldu ğu, mütehass ıs zatlar taraf ından kabul ve tasdik edilmekte-
dir. Hem, bugünkü dünyadaki ihtilâflar ı halledecek olan, aklen, fikren terakki 
etmiş yirminci as ır insanlar ına hak ve hakikati anlatabilecek yepyeni bir ilmî 
keşfiyat ı ve bir teceddüdü Amerika’da, Avrupa’da, hususan Almanya’da ta-
harrî eden cereyanlar meydana gelmi ş; eğer idrak edebilirler ve görebilirlerse, 
işte Risale-i Nur Külliyat ı... Nitekim bu hakikatin idrak edilmeye ba şland ığını 
gösteren emareler, bahtiyar Alman milleti içinde görülmektedir.1(Hâşiye)
Eski zaman garp filozoflar ının çözemedikleri ve yeni zaman filozoflar ının 
da, “Felsefe henüz bunu halledememi ştir.” dedikleri dü ğümler, Risale-i Nur’-
da, Kur’ân’ ın feyziyle ke şif ve halledilerek aklen ve mant ıken isbat edilmi ştir. 
Şark ın dâhî hükemâlar ının k ırk sayfada anlatmaya çal ıştıklar ı müşküller, Ri-
sale-i Nur’un bir sayfas ında veciz bir şekilde ifade edilmi ştir.
Bediüzzaman’ ın 1935 senesinde idam edilmek üzere verildi ği Ağırce-
za Mahkemesi’ndeki müdafaat ından bir-iki cümle: “Risale-i Nur, sönmez, 
söndürülemez. Risale-i Nur, söndürülmek için üflendikçe parlayan bir nurdur. Risale-i Nur, t ılsım- ı kâinat ın muammas ını keşif ve halleden bir 
keşşaft ır.”
Hem, haşr-i cismanî meselesinde, hükemâdan İbni Sina gibi me şhur bir 
dâhinin, “Ha şir naklîdir, iman ederiz; ak ıl bu yolda gidemez.”2 dediği bir ha-
kikat, Risale-i Nur’da, hem umumun istifade edebilece ği emsâlsiz bir tarzda, 
Kur’ân’ ın feyziyle, aklen isbat edilmi ştir.
1 (Hâşiye) Avrupa’da H ıristiyanlar içinde bir tek kasabada altm ış beş adet sar ıklı genç Nur tale-
besinin ç ıkmas ı, bunun bir numûnesidir.
2 Bkz.: el-Gazâlî, el-İktisâd fi’l-i’tikad  s.210-213; İbni Haldun, Mukaddime  2/1254.
678  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Dalâlet-alûd Avrupa filizoflar ının ve sapk ın talebelerinin baz ı müteşabih 
âyât- ı kerîme ve ehadîs-i şerifenin zâhirî mânâlar ını anlamayarak yapt ıklar ı 
kas ıtlı itirazlara, Risale-i Nur’da aklen, mant ıken cevaplar verilerek, o âyet-
lerin ve o hadislerin birer mucize olduklar ı isbat edilmi ştir. Böylelikle de, bu 
zamanda fen ve felsefeden gelen dalâlet ve şüpheleri Risale-i Nur kökünden 
kesmiştir. Risale-i Nur bunu yaparken de müspet bir usul takip etmi ştir.
Risale-i Nur, fevkalâde müstesna bir edebî üstünlü ğe mâliktir. En me şhur 
eserlerle bile kabil-i k ıyas olmayan ve ba şlı başına bir hususiyeti haiz olan 
üslûbunda yüksek bir belâgat, fesahat ve selâset ve îcaz vard ır. Hattâ Bedi-
üzzaman’ ın eserlerini âlem-i İslâm’ ın ısrarla arzu etmesiyle Arapçaya tercüme 
ettirmek için büyük İslâm âlimlerine “Asâ-y ı Mûsâ”  mecmuas ı götürüldü ğü 
vakit, okumu şlar ve demi şlerdir ki: “Bediüzzaman’ ın eserlerini ancak kendisi 
tercüme edebilir. Risale-i Nur’daki yüksek belâgati ve misilsiz olan fesahat ve îcâz ı tercümede muhafaza etmekten ve onun ilmini ihata etmekten âciziz.” Bu 
sûretle o yüksek âlimler, Üstad ımızın faziletini ve Risale-i Nur’un kemâlât ını 
göstermişlerdir.
Bediüzzaman, eserlerinde, hemen bütün büyük müellif ve ediplerden 
farkl ı olarak, laf ızdan ziyade mânâya ehemmiyet vermi ştir. Mânây ı lafza feda 
etmemiş; lafz ı mânâya feda etmi ştir. Üslûpta okuyucunun bir nevi hevesini 
nazara almam ış, hakikati ve mânây ı esas tutmu ştur. Vücuda elbiseyi yapar-
ken vücuttan kesmemi ş, elbiseden kesmi ştir. Risale-i Nur’daki akl ı, kalbi, ru-
hu ve vicdan ı celbeden ve hakikate râm eden o ilâhî câzibedendir ki; çolu-
ğu-çocuğu, genci-ihtiyar ı, avâm ı-havass ı o Nura ko şuyorlar ve o câzibedar 
Nurun pervanesi oluyorlar. Bu hakikatin parlak bir misali olarak, geni ş bir 
talebe kütlesi, az zamanda din dü şmanlar ını titreten bir hale gelmi ştir.
Risale-i Nur’un her cihetten oldu ğu gibi edebî cihetten de k ıymet ve ehem-
miyetini ifade etmek, ediplerin, hususan bizlerin bin derece haddinden uzakt ır. 
Bu husustaki kar ınca karar ınca olan sönük, fakat samimî ve hakikatli ifadeleri-
miz, Risale-i Nur’dan gördü ğümüz azîm istifadeye mukabil sonsuz bir minnet 
ve şükran ımızın ifadesinden ibarettir. Yoksa, bu mevzularda sahib-i salâhiyet 
ve sahib-i ihtisas, ancak ve ancak Risale-i Nur’un kendi müellifi olabilir.
Risale-i Nur, bu asr ın ihtiyac ına tam cevap veren yegâne tefsir-i Kur’ânî 
olduğu, enaniyetini Hakka feda eden fazilet-perver, İslâm ulemâs ı taraf ından 
tasdik ve fevkalâde bir şekilde takdir ve tahsin edilmi ş ve edilmektedir. Elli 
sene evvel Bediüzzaman Said Nursî’nin telifat ındaki hususiyetler ve bir bahr-i 
umman gibi onun ilmî dehâs ıdır ki, M ısır matbuat ında “Bediüzzaman, Fatî-
nü’l-asr’d ır.” diye yüksek ehl-i ilme hüküm verdirmi ştir.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  679
Bediüzzaman, mukabelesiz hediye kabul etmemeyi düstur-u hayat edin-
diği düşmanlar ınca da tasdik edilerek, İslâmiyet dü şmanlar ının ehl-i ilme yap-
tığı itham ı, bu düsturuyla fiilen tekzîb; ve ilmin hiçbir şeye âlet olmad ığını yine 
fiiliyat ı ile isbat etmi ştir. Ulemâ-y ı İslâm’ ın şeref ve haysiyetini ve izzet-i İslâ-
miye ve izzet-i diniyeyi, en zalim ve hunhar hükümdarlar kar şısında bile mu-
hafaza ve müdafaa etmi ştir. Aç kald ığı zamanlarda dahi, hayat ı boyunca olan 
istiğnâ kaidesini bozmam ış ve “İktisat ve kanaat iki büyük hazinedir; bunla-
rın bereketi bana kâfidir.”  diyerek halklardan isti ğnâ etmiş ve etmektedir.
Bediüzzaman Said Nursî’nin senelerden beri hapisten hapse, zindandan 
zindana at ılmas ı ve menfâdan menfâya sürülmesi.. ve kendisine daima taz-
yikler ve şiddetli zulüm ve deh şetli işkenceler yap ılmas ı.. ve on yedi defa zehir 
verilmesi.. bir günde bir ayl ık azaplar çektirilmesi.. kendisinin ve Risale-i Nur 
Külliyat ının hakkaniyet ve s ıdk ına birer canl ı mühür ve birer parlak delildir. 
Meselâ, Hindistan’da sormu şlar: “Bediüzzaman nas ıl bir kimsedir?” Cevaben 
denilmiş ki: “Hasta, garip, fakir, mazlum, hediye ve sadakalar ı kabul etmeyen 
ve hâlen de çekmekte oldu ğu o kadar zulümlere ra ğmen altm ış senedir dâvâ-
sından vazgeçmeyen bir ihtiyard ır.” Onlar da, “Öyleyse o hakikat söylüyor ve 
küfr-ü mutlaka, dinsizlere, z ınd ıklara boyun e ğmiyor, riyâkârl ık etmiyor, dal-
kavukluk yapm ıyor ve Kur’ân ve İslâmiyet’e tesirli ve küllî bir hizmet yap ıyor 
ki, onlar da ona zulmetmi şler” demi şler.
Üstad ımız Bediüzzaman hakk ında, takdirkâr ve fazilet-perver zatlar ın tak-
dirleri bir senâdan ibaret de ğildir, bir vâk ıad ır, fiiliyat ve icraat ının belki yüz-
den birisini k ısaca âcizane ve noksan bir tarzda nakletmektir. Hem bu mevzu-
da Risale-i Nur talebelerinin takdirkâr makale, mektup ve f ıkralar ı bir medih 
değildir; belki Üstad ımızın dinî hizmetini hedef tutan, şahs ına taarruz eden 
vicdans ız ve insafs ız din düşmanlar ına karşı müspet bir müdafaad ır.1(Hâşiye)
1 (Hâşiye) İns ve cin şeytanlar ı ve dinsizlerin bir desisesi de budur ki: Bazen derler ve dedirtir-
ler: “Üstad ınız şahs ına k ıymet vermiyor; siz ise onun hakk ında takdirkâr mektuplar yaz ıp, 
Üstad ınızın r ızas ına uygun hareket etmiyorsunuz.” İşte onlar, Risale-i Nur ve Üstad ımızı 
İslâmiyet dü şmanlar ına karşı müspet ve nezih bir tarzda müdafaa etmekten men etmek 
için safdillik damarlar ından istifade ile böyle bir fikir ve mu ğâlata ile Nur talebelerini aldat-
maya, iğfal etmeye çal ışırlar. Evet, Üstad ımız Bediüzzaman, ihlâs ının iktizas ı olarak şahs ına 
kıymet vermeyebilir; bu hal, Üstad ımızdaki yüksek bir kemalât ve âlî bir seciyenin timsâ-
lidir. O, şahs ına ne kadar k ıymet vermiyorsa, bizim onda milyarlar derece fazla k ıymet ve 
ehemmiyeti görmemiz, basiret ve insaniyetin muktezas ıdır. Bir lütf-u ilâhîdir. Zira Risale-i 
Nur gibi parlak bir tefsir-i Kur’ân olan şaheser, onun varl ığından meydana gelmi ş ve f ış-
kırm ıştır. Öyle bir eserin müellifiyle yaln ız bugünkü âlem-i İslâm değil, yaln ız asr- ı haz ır 
beşeriyeti de ğil, nesl-i âtideki milyarlar kimsenin hayat ve memat dâvâs ı Risale-i Nur’la 
alâkadard ır…
680  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Böyle oldu ğu hâlde Üstad ımız öyle zatlar ın ve Risale-i Nur talebelerinin 
hakikatli takdir ve beyanlar ına karşı hiddetlenerek, çok defa da hat ırlar ını 
kırarak der ki: “Zaman şah ıs zaman ı değil, şahs- ı mânevî zaman ıdır. Ri-
sale-i Nur’da şah ıs yok, şahs- ı mânevî var. Ben bir hiçim. Risale-i Nur, 
Kur’ân’ ın mal ıdır, Kur’ân’dan süzülmü ştür. Şeref ve hüsün Kur’ân’ ınd ır. 
Şahs ımla Risale-i Nur iltibas edilmi ş. Meziyet, Risale-i Nur’a aittir. Risa-
le-i Nur’un ne şrindeki harika muvaffakiyet ise, Risale-i Nur talebelerine 
aittir. Yaln ız şu kadar var ki, şiddetli ihtiyac ıma binaen Cenab- ı Hak, 
Kur’ân- ı Hakîm’den bana ilâç ve tiryaklar ı ihsan etti; ben de kaleme al-
dım. Her nas ılsa, bu zamanda birinci tercümanl ık vazifesi bana dü şmüş. 
Ben de Risale-i Nur’un talebesiyim. Bir risaleyi şimdiye kadar yüz defa 
okuduğum hâlde yine okumaya muhtaç oluyorum. Ben sizlerin ders ar-
kadaşınızım.” der.
Bediüzzaman Said Nursî’nin cihan şümûl Kur’ân ve iman ve İslâmiyet 
hizmetindeki müstesna muvaffakiyet ve zaferinin ve Risale-i Nur’daki kuv-vetli tesirat ın s ırrı, kendisinin ihlâs- ı etemmi kazanm ış olmas ıdır. Yani, yaln ız 
ve yaln ız r ızâ-y ı ilâhîyi esas maksat edinmi ştir. Bu hususta, 
“Mesleğimizin 
esas ı, âzamî ihlâs ve terk-i enaniyettir. İhlâsl ı bir dirhem amel, ihlâss ız 
yüz batman amele müreccaht ır. İnsanlar ın maddî mânevî hediyelerin-
den hürmet ve teveccüh-ü âmmeden, şöhretten şiddetle kaç ıyorum”  der. 
Ziyaretçi kabul etmemesinin bir hikmeti de bu s ır olsa gerek. Hem ihlâsa 
verdiği gayet fazla ehemmiyet, yüz otuz parça eserinden yaln ız “İhlâs Risa-
lesi”nin başına, “Lâakal her on be ş günde bir defa okunmal ıdır.” kayd ı-
nı koymas ından da anla şılıyor. “Büyük Mahkeme Müdafaat ı” kitab ında, 
“Risale-i Nur, de ğil dünyaya, kâinata da âlet edilemez; gayemiz r ızâ-y ı 
ilâhîdir.”  demiştir.
İşte bu s ırr- ı ihlâstand ır ki, İmam Gazâli (radiyallâhu anh)  gibi en me şhur İs-
lâm hükemâlar ının eserlerini tetebbu eden muhakkik ve müdakkik bir ehl-i 
ilim diyor ki:
“Risale-i Nur’dan okudu ğum bir sayfan ın bana verdi ği istifade, di ğer 
eserlerin on sayfas ından daha fazlad ır.”
Felsefî eserlerle me şgul bir muallim :
“Ben, bu kadar senedir ilmî ve felsefî eserlerle i ştigal ettim. Risale-i Nur 
kadar beni ikna eden ve garp eserlerinden ve felsefeden ald ığım yaralar ı te-
davi eden ve bu zaman ın ihtiyac ına tam cevap veren bir eseri görmedim.”
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  681
Bir edebiyatç ı:
“Benim akl ım nursuz, kalbim mümindi. Risale-i Nur, hem akl ımı, hem 
kalbimi tenvir ve nefsimi ilzam etti. Beni, cehennemî bir azaptan kurtard ı.”
Bir doktor :
“Risale-i Nur’dan istifadeye ba şlad ığım günü, hayata gözlerimi açt ığım 
gün olarak biliyorum.”
Bahtiyar bir üniversiteli :
“Üstad ımıza ve Risale-i Nur’a ait bir mektubu, İstanbul’un bir yerinden 
bir yerine götürmek gibi bir hizmeti, meb’uslu ğa tercih ederim.”
Otuz sene evvel, ihlâsl ı ve faziletli ihtiyar bir ehl-i tasavvuf, Lütfü ismin-
de bir genci göstererek: “Bu Nur talebesi benden ileridir.” demi ştir ki, bunlar 
binler itiraflardan birer numûnedir.
Yine bu azîm s ırr- ı ihlâsa binaendir ki, Risale-i Nur talebeleri, iman ve 
İslâmiyet hizmetinde a ğır şartlar ve kay ıtlar ve tahdidatlar içinde muvaffak 
oluyorlar ve hayatlar ını Risale-i Nur’a ve Üstadlar ına vakfetmi şler. Risale-i 
Nur’u, sermaye-i ömür ve gaye-i hayat edinmi şlerdir. Risale-i Nur dâvâs ı 
rızâ-y ı ilâhî dâvâs ı olduğu içindir ki, hamiyet-i İslâmiye’ye mâlik mümtaz 
avukatlar, Risale-i Nur’un fahrî avukat ı olmak ve dindar hakperest mücahit 
muharrirler, dünyay ı istilâ edecek Nur’un ilân ında hissedar olmak şeref ve 
nimetine mazhar olmu şlard ır. Risale-i Nur’un ne şriyat ve fütuhat ı ve tesira-
tı, sessiz, büyük bir ihti şamla muhte şem bir bahar mevsiminde inti şar eden 
mevcudat gibidir.
İşte, ey Risale-i Nur gibi hadsiz hamd ü senâlara şâyeste olan bir nimet-i 
azîmeye nail olan Nur karde şlerimiz! Böyle bir dâhî-yi âzam ın, böyle bir mü-
tefekkir-i ekberin, böyle bir müellif-i İslâm’ ın ve ulûm-u evvelîn ve’l-âhirîne 
vâk ıf böyle bir allâme-i asr ın, böyle bir mücahid-i ekberin, böyle bir sahib-i 
zühd ve takvân ın, hakâik-i imaniyenin varl ığında âdetâ tecessüm eden böyle 
bir abd-i küllînin, r ızâ-y ı ilâhîden ba şka hiçbir şeye iltifat etmeyen ve âzamî ih-
lâs ın mazhar ı olan böyle bir tilmiz-i Kur’ân ve hâdim-i İslâm’ ın ve “Bir ferdin 
iman ını kurtarmak için cehenneme de at ılmaya haz ırım.” diyen böyle bir 
halâskâr- ı iman ın ve idam için sevk edildi ği Divan- ı Harb-i Örfî’de “Sen de 
mürtecisin” itham ına karşı, “Eğer meşrûtiyet bir f ırkan ın istibdad ından ibaret 
ise, bütün ins ve cin şahit olsun ki ben mürteciyim. Bin ruhum da olsa, Kur’ân’ ın
bir tek meselesine hepsini feda etmeye haz ırım!” diyen ve beraatinden sonra 
682  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
da, teşekkür etmeyerek, Bayezid Meydan ı’ndaki kalabal ıkta: “Yaşasın zalim-
ler için cehennem! Ya şasın zalimler için cehennem!” diye ba ğırarak ilerleyen 
ve imha plân ıyla verildi ği mahkemelerde yirmi dört sene evvel “Ey mülhidler! 
Ey z ınd ıklar! Said, elli bin nefer kuvvetinde demi şsiniz. Yanl ışsınız; Kur’ân’a ve 
imana hizmetim cihetiyle elli bin de ğil, elli milyon kuvvetindeyim! Titreyiniz,
haddiniz varsa ili şiniz!”, “Benim ölümüm sizin ba şınızda bomba gibi patla-
yıp, başınızı dağıtacakt ır. Toprağa at ılan bir tohumun yüzer sümbüller ver-
mesi gibi, bir Said yerine yüzler Said size o yüksek hakikati hayk ıracakt ır.” ve 
on beş sene evvel, “Saçlar ım adedince ba şlar ım bulunsa, her gün biri kesilse, 
bu hizmet-i imaniyeden çekilmem!” ve “Dünyay ı başıma ateş yapsan ız, ha-
kikat-i Kur’âniye’ye feda olan bu ba şı zınd ıkaya eğmem!” diyen ve elli sene 
evvel âlem-i İslâm’ ı sömüren sömürgeci cebbar ve zalim bir imparatorlu-
ğa karşı, “Tükürün o zalimlerin hayâs ız yüzüne!” diye matbuat lisan ıyla ce-
vap veren ve Büyük Millet Meclisi’nde, Reis’e: “Kâinatta en yüksek hakikat imand ır. İmandan sonra namazd ır. Namaz k ılmayan haindir; hainin hükmü 
merduttur. Cenab- ı Hak, Kur’ân- ı Kerîm’inde, yüz yerde edâs ını emrettiği 
namazdan daha büyük bir hakikat olsayd ı, imandan sonra onu emrederdi.” 
diyen ve yazd ığı bir beyannameden sonra Meclis’te cemaatle namaz k ılın-
mas ına başlanan ve Birinci Cihan Harbi’nde gönüllü alay kumandan ı olarak 
esir düştüğü Rusya’da Moskof Çarl ığına karşı izzet-i İslâmiye’yi muhafaza 
edip, kur şuna dizilece ği hengâmda “Âhirete gitmek için bana bir pasaport 
lâz ımd ı.” diye ölümü istihkar eden böyle nimet-i uzmâs ına mukabil can ımızı 
da feda etsek, ömrümüzü de ona vakfetsek, zulümden zulme de sürüklensek, ömrümüzün nihayetine kadar şükran secdesinden de kalkmasak, bize yine 
ucuzdur.
Üstad ımız sık s ık der ki: 
“Mesleğimiz müsbettir; menfî hareketten Kur’ân
bizi men ediyor.”
Ey seyyid-i senedimiz! Ey ruhumuzun ruhu, kalbimizin kalbi, can ımızın 
can ı, cânân ımız, sertâc ımız, sevgili Üstad ımız Efendimiz! Madem bize menfî 
harekete izin vermiyorsun. Öyleyse biz de rahmet-i ilâhiyeden niyaz ederek ahdediyoruz ki, din dü şmanl ığı ile Üstad ımıza zulmeden o gaddar, insafs ız 
zalimlerden intikam ımızı şöylece alaca ğız: Risale-i Nur’u ölünceye kadar mü-
temadiyen okuyaca ğız ve neşrinde sebat ve sadakatla hizmet edece ğiz. Onu 
alt ın mürekkeplerle yazaca ğız, inşaallah.
Üniversite Nur talebeleri
f
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  683
Üstad’ ın Ziyaretçilere Dair Bir Mektubu
Umum dostlar ıma, hususan ziyaretçilere dair bir özrümü beyan etmeye 
mecbur oldum:
Ekser hayat ım inzivâda geçti ği gibi, otuz-k ırk senedir tarassut ve taarruza 
mâruz kald ığımdan, zaruretsiz sohbet etmekten çekinip tevahhu ş ediyorum. 
Hem eskiden beri maddî ve mânevî hediyeler bana a ğır geliyordu. Hem şim-
di ziyaretçiler, dostlar ço ğalm ış, hem mânevî mukabele lâz ım gelmiş. Şimdi 
maddî bir lokma hediye beni hasta etti ği gibi, mânevî bir hediye olan ziyaret 
etmek, görü şmek, hususan ba şka yerlerden musafaha için zahmet edip gel-
mek ziyareti dahi, ehemmiyetli bir hediye-i mâneviyedir. Ona mukabele ede-miyorum. Hem de ucuz de ğil. Mânen pahal ıdır. Ben kendimi o hürmete lây ık 
görmüyorum. Mânen mukabele de edemiyorum. Onun için şimdilik aynen 
maddî hediye gibi, bir ihsan olarak, bana mânevî hediye gibi olan sohbetten –zaruret olmadan– men edildim. Baz ı beni hasta eder; maddî hediyenin tam 
mukabilini vermedi ğim vakit beni hasta etti ği gibi. Onun için hat ırınız k ırılma-
sın, gücenmeyiniz.
Risale-i Nur’u okumak, on defa benimle görü şmekten daha kârl ı-
dır. Zaten benimle görü şmek âhiret, iman, Kur’ân hesab ınad ır. Dünya ile 
alâkam ı kestiğim için, dünya hesab ına görüşmek mânâs ızd ır. Âhiret, iman, 
Kur’ân için ise, Risale-i Nur daha bana ihtiyaç b ırakmam ış. Hususan Tarih-
çe-i Hayat’taki mektuplar... Hattâ hizmetimdeki has karde şlerimle de zaruret 
olmadan görü şemiyorum. Yaln ız baz ı Risale-i Nur’un fütuhat ına ve neşriya-
tına ait baz ı kimseler için görü şmek istesem, o zaman görü şmek caiz olabilir. 
Ve bana s ıkıntı vermez.
Bu noktay ı bilmeyen ziyarete gelenlere haber veriyorum ki, birkaç sene-
dir ceridelerle ilân etmi şim ki, benimle görü şmek isteyenleri, hususan uzak 
yerden gelerek görü şmeden gidenleri hususî dualar ıma dâhil ediyorum. Her 
sabah da dua ediyorum. Onun için de gücenmesinler.
Said Nursî
f
684  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
2ًאĩدَائِ ًاïَÖأَ ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Gayet şiddetli hasta Üstad ımıza mühim, resmî bir zattan bir mektup gel-
di. Diyor ki: “ Tarihçe-i Hayat ’ın neşrolunmamas ı için eski partinin mühim 
adamlar ı, büyük bir tâvizle eski partinin baz ı memurlar ını bu hatâya sevk 
etmişler…”
Üstad ımız da dedi ki: “Bu Tarihçe-i Hayat ’ın en mühim k ısm ı üç defa 
Sebilürre şad taraf ından, dört defa da otuz-k ırk seneden beri hem eski harf, 
hem yeni harfle ne şredilmiş ve içindeki müdafaat parçalar ı da müteaddit 
mahkemelerin huzurunda okunmu ş ve resmen de ne şredilmiş. Yeni olarak, 
Medine-i Münevvere gibi hariç yerlerden bir-iki âlim zat ın, izah ve te şekkür 
nevinden birkaç hakikatli mektuplar ı var. Onun için mahkemelerin resmen 
bunlara ili şecek hiçbir ciheti yok.
Sâniyen : Risale-i Nur, k ırk-elli senede bütün ehl-i siyasetin tazyikat ı al-
tında tek ba şına âlem-i İslâm’da harika bir tarzda ne şrolduğu hâlde, şimdi 
milyonlar nâ şirleri varken, de ğil eski bir parti, dünya toplansa ona kar şı bir 
sed çekemez, mümkün de ğil. Belki bir ilânnâme hükmüne geçer. Onun için, 
Nur talebeleri müteessir olmas ınlar…
Sâlisen : Hem eski partinin bana kar şı zulümlerini helâl etti ğim, hem Ku-
r’ân’ ın bir kanun-u esasiyesi olan 3ٰىóْìأُ وِزْرَ وَازِرَةٌ ِرُõَÜ َźوَ yani, “Birisinin 
hatâs ı ile başkas ı, partisi, akrabas ı mesul olmaz, olamaz”  diye, hem Ana-
dolu, hem vilâyet-i şark ıyede Risale-i Nur’la ne şredildiği sebebiyle, âsayi şe 
tam kuvvetli bir tarzda hizmet edilmi ş. Demek bir mânevî zab ıta hükmün-
de, herkesin kalbinde bir yasakç ı bırak ıyor. Bu noktaya binaen, Risale-i Nur 
eski partinin dört-be ş hatâs ını yüz derece ziyadele ştirmeye mânidir. Yüzde 
beş adam ın hatâs ını doksan be şe de verip yirmi otuz derece ziyadele ştirme-
miş. Onun için umum o partinin ekserisi iktidar partisi kadar Risale-i Nur’a 
minnettar olmak lâz ımd ır. Çünkü bu dersi, bu kanun-u esasiye-i Kur’âniye’yi 
Risale-i Nur ders vermeseydi, o be ş adam ın hatâs ı binler adam ı da hatâkâr 
yapard ı.
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi; sonsuza kadar sürekli üzerinize olsun.
3 En’âm sûresi, 6/164; İsrâ sûresi, 17/15; Fât ır sûresi, 35/18; Zümer sûresi, 39/7; Necm sûresi, 53/38.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  685
Râbian : Katiyen tahakkuk etmi ş ki, Risale-i Nur hariçten hücum eden 
küfr-ü mutlaka kar şı bu milleti ve âlem-i İslâmiyet’i muhafaza edecek Kur’ân- ı 
Hakîm’in mucize-i mâneviyesinden bir derstir ki, dinsiz filozoflardan hiçbirisi ona karşı mukabele çaresi bulamad ılar. Katiyen haber ald ık ki: Hariçte baz ı 
yerde bir milyon gençler “Müsalemet-i umumiyeyi temin edecek Risale-i Nu-r’dur” demi şler. Sulh-u umumî taraftar ı Almanya ve Amerika gibi baz ı ecne-
bîlerin de Risale-i Nur’u tercümeye ba şlad ığını haber ald ık.
Hâmisen : Eğer resmî adamlar baz ı yeni kanunlara yanl ış mânâlar ve-
rip bir-iki sat ırına ilişseler, benim bedelime deyiniz ki: “Bir adam ın hatâs ıyla
yirmi bin kom şusu cezaland ırılır m ı, hapsedilir mi? Dünyada böyle hükmeden 
hiçbir kanun var m ı?”
İşte her sayfas ı yirmi sat ır olan beş yüz sayfal ık bir kitab ın bir sat ırında bir 
adama şiddetli tokat vurmu şsa, evvelâ, isim muayyen de ğil, orada mesuliyet 
yok... Şayet olsa da, sansür gibi o sat ı
r silinir. O kitab ı müsâdere etmek, on 
bin adam ı hapse sokmak gibi kâinatta i şitilmemiş bir kanunsuzluk, bir zulüm 
olduğu gibi, öteki yirmi bin sat ırlar şimdiye kadar yirmi bin adam ın iman ını 
kuvvetlendirdi ği cihetle, yirmi bin hasene ve iyilik oldu ğundan, elbette o ha-
tây ı ve seyyieyi affettirir.
Ben şiddetli hasta olmasayd ım daha konu şacakt ım. Siz hizmetkârlar ım 
tashih ve ıslah edersiniz. Hattâ münasip görseniz, mânen polislerin bir vazife-
sini gören Risale-i Nur’un âsayi ş hizmetinde polislere büyük bir kuvvet olan 
derslerine polisler herkesten ziyade taraftar olmak lâz ım gelirken, şimdi resmen 
taharri memuru sûretinde, polislik aleyhinde olan bu hizmeti polislere verme-ye ruhum raz ı değil. Onlara umumen hakk ımı helâl etti ğimi söylersiniz.
Sâdisen : Şiddetli bir teessüfle, leyle-i Miraç vaktinde Mirac- ı Şerif, şu-
hûr-u selâse hürmetine vesile beklerken, 
Tarihçe-i Hayat  hasebiyle taharrî 
hâdisesi şiddetli bir keder verdi. “Sadaka belây ı def eder”1 mealindeki ha-
dis-i sahihin hükmüyle, Risale-i Nur Anadolu için belâlar ı def eder bir sadaka 
hükmüne geçti ği, ona beraatler ve serbestiyetler verildi ği zaman belâlar ın def 
edilmesi, ona hücum edildi ği zaman belâlar ın gelmesi yüz hâdisesi var ki, 
bazen zelzele ve f ırtınalarla kaydedildi ği gibi, bu defa da hayat ımda görme-
diğim tahtess ıfır on sekiz dereceye yak ın bir soğuk, taarruz ve taharrînin ayn ı 
vaktinde geldi.
1 Bkz.: Hatîb el-Ba ğdâdî, Târîhu Ba ğdâd 8/207; el-Münâvî, Feyzu’l-kadîr  4/236; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  
2/30.
686  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üstad ımız şiddetli hastal ığından fazla konu şamad ı. Hasta halinde hizmet-
kâr ına dedi: “Merak etmemeleri için berâ-y ı mâlûmat baz ı dostlara ve baz ı 
resmî zatlara gönderirsiniz.”
Şiddetli hasta Üstad ımızın
Hizmetkâr ı
Evet, hizmetkâr ımın yazd ığı doğrudur.
Said Nursî
f
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
2ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Muhterem Üstad ımız,
Mücahede-i mâneviyenize ve sabr- ı cemilinize mükâfaten Cenab- ı Hak 
taraf ından ihsan buyurulan kudsî iman dâvân ızın tahakkukunu, Risale-i Nu-
r’un serbest inti şarı ile idrak etmi ş bulunuyoruz. Senelerden beri devam ede-
gelen bu kudsî dâvâ, bu ideal ve bu çetin mücadele, zaferle neticelenmi ş, 
Hakk’ ın istediği olmuş, gönlümüzün emel ve arzusu yerine gelmi ş, iman 
küfre galebe ederek zulmet perdeleri çat ır çat ır y ırtılarak âfâk- ı cihan, Nur’-
un parlak ziyas ı ile ayd ınlanm ıştır. Bu neticeye ve bu zafere ula şmak, iman 
nimetinin sonsuz saadetine kavu şmak ve dolay ısıyla da Hakk’a yakla şmak 
bahtiyarl ığını bizlere, Türk milletine ve belki bütün insanl ığa bahşeden Ri-
sale-i Nur bu muazzam ve korkunç imans ızlık savaşının kurtar ıcı atomu 
olmuş, ruhlar ımızı tamir, kalblerimizi takviye, gönüllerimizi fetheylemi ştir. 
Bu bak ımdan minnet ve şükranlar ımızı sevgili ve muazzez Üstad ımıza arz 
ederken, as ırlık ömr-ü mübareklerinizin geçirdi ği hayat safhalar ının her ân ı 
mücadele, mücahede, i şkence, eziyet, zulüm, menfâ dolu korkunç bir dev-
rin çile ve ıztıraplar ıyla geçmesine ra ğmen, azminizin, sadakatinizin, ferâgat 
ve cesaretinizin ve nihayet o çelikten daha kuvvetli iman ve şuurunuzun, 
hülâsa, İslâmiyet’i anlay ışta, insaniyeti kavray ışta, içte ve d ışta örnek insan 
oluşunuzun ve bilhassa Risale-i Nur Külliyat ı’nızın insanl ık âlemi üzerine 
bırakt ığı tesir, aksettirdi ği mânâ ile daima izinizden, yolunuzdan gidecek 
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  687
olan, giden, gitmeye azmeden milyonlarca Nur talebeleri size meclûb, size 
müteşekkirdirler.
Muhterem Üstad ımız, art ık bütün yorgunlu ğunuza ve ihtiyarl ığınıza rağ-
men çetin imtihan ınızın muvaffakiyetle neticelenmesi sayesinde müsterih olu-
nuz. Art ık bu kudsî dâvây ı, bu iman ve Kur’ân dâvâs ını devam ettirecek is-
tikbalin genç Said’leri yeti şmiştir. İman nuru ve şuuruyla, onlar bu kudsî ve 
ulvî dâvây ı yürütecekler ve in şaallah k ıyâmete kadar devam ettirecekler ve 
nesilden nesile intikal ettirecekler.
Muhterem Efendimiz, yar ın tarihin alt ın sayfalar ında iftihar ve ihti şamla 
yâd edilecek olan yeni ve mufassal Tarihçe-i Hayat ’ınızın Ankara’da tab edi-
lip hitama ermesinin sevinci içinde bayram etmekteyiz. Zira bu Tarihçe-i Ha-
yat, ömrünüz boyunca ille-i gaye edindi ğiniz iman ı kurtarmak dâvân ız uğrun-
daki mücadele ve mücahede safhalar ınızı, bin türlü mahrumiyetler içerisinde 
yorulmak bilmeyen bir azimle maksada vâs ıl oluşunuzu ve âleme rahmet olan 
Risale-i Nur’lar ın telif, tanzim ve ne şri hakk ında tatminkâr mâlûmat vermesi 
bak ımından büyük ehemmiyeti haizdir. Bugün milyonlarca insan ı coşturup, 
selâmete götüren bu Nur deryas ı daima kükreyecek, küfrü bo ğacak, zulmeti 
yırtacak, insanl ığa hâmi ve halâskâr olacakt ır.
Size medyun-u şükran ız. En derin sevgi ve muhabbetlerimizle selâm ve 
hürmetlerimizi arz eder, dua-y ı mübareklerinize intizaren ellerinizden öperiz 
aziz, sevgili Üstad ımız.
İstanbul Nur talebeleri
(Risale-i Nur Müellifi Üstad Bediüzzaman Said Nursî 
Hazretleri’nin en son defa vasiyetnâmesi hükmünde Emir-dağ Lâhikas ı’nın sonunda derc ve ne şredilen bir beyan ı ile 
yine Emirda ğ Lâhikas ı’nda neşredilen en son sene kaleme 
ald ığı “Reis-i Cumhur’a ve Ba şvekil’e” diye olan bir hitabe-
sini bu Tarihçe-yi Hayat’ ın sonuna ilave ediyoruz.
Nur talebeleri, Hazret-i Üstad’ ın bu vasiyetnâmesinde 
beyan ettikleri “müsbet hizmet” tarz ı ile “Nur’lar ı” bütün 
cihana kar şı ilan ettiler. Kur’ân- ı Hakîm’in bu zamana mü-
teveccih “müsbet hizmet” telâkkisi ile envâr- ı imaniyeyi 
ak ıl ve kalplere yerle ştirdiler.)
Hazret-i Üstad’ ın hizmetinde
bulunan talebeleri
f
Umum Nur Talebelerine Üstad Bediüzzaman’ ın 
Vefat ından Önce Vermi ş Olduğu
En Son Derstir
Aziz karde şlerim,
Bizim vazifemiz müsbet hareket etmektir. Menfî hareket de ğildir. R ızâ-y ı 
ilâhîye göre s ırf hizmet-i imaniyeyi yapmakt ır, vazife-i ilâhiyeye kar ışmamak-
tır. Bizler âsâyi şi muhafazay ı netice veren müsbet iman hizmeti içinde her bir 
sıkıntıya karşı sab ırla, şükürle mükellefiz.
Meselâ, kendimi misal alarak derim: Ben eskiden beri tahakküme ve ter-
zile karşı boyun e ğmemişim. Hayat ımda tahakkümü kald ırmad ığım, birçok 
hâdiselerle sabit olmu ş. Meselâ, Rusya’da kumandana aya ğa kalkmamak, 
Divan- ı Harb-i Örfî’de idam tehdidine kar şı mahkemedeki pa şalar ın suâlle-
rine beş para ehemmiyet vermedi ğim gibi, dört kumandanlara kar şı bu tav-
rım, tahakkümlere boyun e ğmediğimi gösteriyor. Fakat bu otuz senedir müs-
bet hareket etmek, menfî hareket etmemek ve vazife-i ilâhiyeye kar ışmamak
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  689
hakikati için, bana kar şı yap ılan muamelelere sab ırla, r ıza ile mukabele ettim. 
Cercis (aleyhisselâm)  gibi ve Bedir, Uhud muharebelerinde çok cefa çekenler gi-
bi, sab ır ve r ıza ile karşılad ım.
Evet, meselâ seksen bir hatâs ını mahkemede isbat etti ğim bir müdde-i 
umumînin yanl ış iddialar ı ile aleyhimizdeki karar ına karşı, beddua dahi et-
medim. Çünkü as ıl mesele bu zaman ın cihad- ı mânevîsidir. Mânevî tahriba-
tına karşı sed çekmektir. Bununla dahilî âsâyi şe bütün kuvvetimizle yard ım 
etmektir.
Evet, mesle ğimizde kuvvet var. Fakat bu kuvvet, âsâyi şi muhafaza et-
mek içindir. 1ٰىóْìأُ وِزْرَ وَازِرَةٌ ِرُõَÜ َźوَ düsturu ile ki: “Bir câni yüzünden 
onun karde şi, hanedan ı, çoluk-çocu ğu mesul olamaz.”  İşte bunun içindir 
ki, bütün hayat ımda bütün kuvvetimle âsâyi şi muhafazaya çal ışmışım. Bu 
kuvvet dahile kar şı değil, ancak hâricî tecavüze kar şı istimâl edilebilir. Mez-
kûr âyetin düsturuyla vazifemiz, dahildeki âsâyi şe bütün kuvvetimizle yard ım 
etmektir. Onun içindir ki, âlem-i İslâm’da âsâyi şi ihlâl edici dahilî muharebat 
ancak binde bir olmu ştur. O da aradaki bir içtihad fark ından ileri gelmi ştir. 
Ve cihad- ı mâneviyenin en büyük şart ı da vazife-i ilâhiyeye kar ışmamakt ır ki, 
“Bizim vazifemiz hizmettir; netice Cenab- ı Hakk ’a âittir. Biz vazifemizi 
yapmakla mecbur ve mükellefiz.”
Ben de Celâleddin Harzem şah gibi, “Benim vazifem hizmet-i imaniye-
dir; muvaffak etmek veya etmemek Cenab- ı Hakk’ ın vazifesidir.”  deyip 
ihlâs ile hareket etmeyi Kur’ân’dan ders alm ışım.
Haricî tecavüze kar şı kuvvetle mukabele edilir. Çünkü dü şman ın mal ı, 
çoluk çocu ğu ganimet hükmüne geçer. Dahilde ise öyle de ğildir. Dâhildeki 
hareket, müsbet bir şekilde mânevî tahribata kar şı mânevî, ihlâs s ırrıyla hare-
ket etmektir. Hariçteki cihad ba şka, dahildeki cihad ba şkad ır. Şimdi milyonlar 
hakikî talebeleri Cenab- ı Hak bana vermi ş. Biz bütün kuvvetimizle dahilde 
ancak âsâyi şi muhafaza için müsbet hareket edece ğiz. Bu zamanda dahil ve 
hariçteki cihad- ı mâneviyedeki fark pek azîmdir.
Bir mesele daha var; o da çok ehemmiyetlidir. Hükm-ü Kur’ân’a göre, 
bu zamanda mimsiz medeniyetin icabat ından olarak hâcât- ı zaruriye dörtten 
yirmiye ç ıkm ış. Tiryakilikle, görenekle ve itiyadla hâcat- ı gayr-i zaruriye, hâ-
cât- ı zaruriye hükmüne geçmi ş. Âhirete iman etti ği hâlde, “Zaruret var” diye 
1 En’âm sûresi, 6/164; İsrâ sûresi, 17/15; Fât ır sûresi, 35/18; Zümer sûresi, 39/7; Necm sûresi, 53/38.
690  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
ve zaruret zann ıyla dünya menfaati ve mai şet derdi için dünyay ı âhirete tercih 
ediyor.
Kırk sene evvel, bir ba şkumandan beni bir parça dünyaya al ıştırmak için 
baz ı kumandanlar ı, hattâ hocalar ı benim yan ıma gönderdi. Onlar dediler:
“Biz şimdi mecburuz. 1رَاتِĳُčْéَĩْĤا ُçĻِ×ُÜ ُورَاتِóَّąĤا إِنَّ kaidesiyle, Avrupa’-
nın baz ı usullerini, medeniyetin icaplar ını taklide mecburuz.” dediler.
Ben de dedim: “Çok aldanm ışsınız. Zaruret sû-i ihtiyardan gelse, katiyen 
doğru değildir; haram ı helâl etmez. Sû-i ihtiyardan gelmezse, yani zaruret 
haram yoluyla olmam ışsa zarar ı yok. Meselâ; Bir adam sû-i ihtiyar ıyla haram 
bir tarzda kendini sarho ş etse ve sarho şlukla bir cinayet yapsa, hüküm aley-
hine câri olur, mâzur say ılmaz, ceza görür. Çünkü sû-i ihtiyar ıyla bu zaruret 
meydana gelmi ştir. Fakat bir meczup çocuk cezbe halinde birisini vursa, mâ-
zurdur. Ceza görmez. Çünkü ihtiyar ı dahilinde de ğildir.”
İşte, ben o kumandana ve hocalara dedim: “Ekmek yemek, ya şamak 
gibi zarurî ihtiyaçlar haricinde ba şka hangi zaruret var? Sû-i ihtiyardan, gayr-i 
meşrû meyillerden ve haram muamelelerden tevellüd eden hareketler, hara-
mı helâl etmeye medar olamazlar. Sinema, tiyatro, dans gibi şeylerde tiryaki 
olmuşsa, mutlak zaruret olmad ığı ve sû-i ihtiyardan geldi ği için, haram ı helâl 
etmeye sebep olamaz. Kanun-u be şerî de bu noktalar ı nazara alm ış ki, ihtiyar 
haricinde zaruret-i kat’iye ile, sû-i ihtiyardan ne şet eden hükümleri ay ırm ış-
tır. Kanun-u ilâhîde ise, daha esasl ı ve muhkem bir şekilde bu esaslar tefrik 
edilmiş.”
Bununla beraber zaman ın ilcaat ıyla zaruretler ortal ıkta zannederek baz ı 
hocalar ın bid’alara taraftarl ığından dolay ı onlara hücum etmeyiniz. Bilme-
yerek “Zaruret var” zann ıyla hareket eden o bîçârelere vurmay ınız. Onun 
için kuvvetimizi dahilde sarf etmiyoruz. Bîçâre, zaruret derecesine girmi ş, bize 
muhalif olanlardan hoca da olsa onlara ili şmeyiniz. Ben tek ba şımla daha 
evvel aleyhimdeki o kadar muar ızlara karşı dayand ığım, zerre kadar fütur ge-
tirmediğim, o hizmet-i imaniyede muvaffak oldu ğum hâlde, şimdi milyonlar 
Nur talebesi oldu ğu hâlde, yine müsbet hareket etmekle onlar ın bütün tahki-
ratlar ına, zulümlerine tahammül ediyorum.
Biz dünyaya bakm ıyoruz. Bakt ığımız vakit de onlara yard ımc ı olarak
1 Zarûret, haram ı helâl  derecesine getirir. (e ş-Şâtıbî, el-Muvafakât 4/145; İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr  
4/348; Aliyyülkârî, el-Masnû’  s.121; el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ  2/35)
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  691
çal ışıyoruz. Âsâyi şi muhafazaya müsbet bir şekilde yard ım ediyoruz. İşte bu 
gibi hakikatler itibar ıyla, bize zulüm de etseler ho ş görmeliyiz.
Risale-i Nur’un ne şri her tarafta kanaat-i tamme verdi ki, Demokratlar 
dine taraftard ırlar. Şimdi bir Risaleye ili şmek, vatan, millet maslahat ına ta-
mamen z ıttır.
Bir mahrem risale vard ı ki, o mahrem risalenin ne şrini men etmi ştim. “Öl-
dükten sonra ne şrolunsun.” demi ştim. Sonra mahkemeler al ıp okudular, tetkik 
ettiler, sonra beraat verdiler. Mahkeme-i Temyiz o beraati tasdik etti. Ben de bunu dahilde âsâyi şi temin için ve yüzde doksan be ş mâsuma zarar gelmemesi 
için neşredenlere izin verdim. “Said, me şveretle ne şredebilir.” dedim.
Üçüncü mesele : Şimdi küfr-ü mutlak, öyle cehennem-i mânevî ne şrine 
çal ışıyor ki, kâinatta hiçbir kâfir ona yana şmamak lâz ım geliyor. Kur’ân’ ın 
“rahmeten li’l-âlemîn” oldu ğunun bir s ırrı budur ki: Nas ıl müslümanlara rah-
mettir; âhirete iman, Allah’a iman ihtimalini vermesiyle de, bütün dinsizlere ve bütün âleme ve nev-i be şere rahmet olmas ına bir nükte, bir i şarettir ki, 
o mânevî cehennemden dünyada da onlar ı bir derece kurtarm ış. Hâlbuki 
şimdi fen ve felsefenin dalâlet k ısm ı, yani Kur’ân’la bar ışmayan, yoldan ç ık-
mış, Kur’ân’a muhalefet eden k ısm ı, küfr-ü mutlak ı komünistler tarz ında neş-
re başlad ılar. Komünistlik perdesinde anar şistliği netice verecek bir sûrette 
münaf ıklar, z ınd ıklar vas ıtas ıyla ve baz ı müfrit dinsiz siyasetçiler vas ıtas ıyla 
neşir ile aşılanmaya ba şland ığı için, 
şimdiki hayat, dinsiz olarak kabil de ğil-
dir, yaşamaz. “Dinsiz bir millet ya şamaz.” hükmü bu noktaya i şarettir. Küfr-ü 
mutlak oldu ğu zaman, hakikat-i hâlde ya şanmaz. Onun için, Kur’ân- ı Hakîm, 
bu as ırda bir mucize-i mâneviyesi olarak Risale-i Nur şâkirtlerine bu dersi ver-
miş ki, küfr-ü mutlaka, anar şistliğe karşı sed çeksin. Hem çekmi ş. Evet Çin’i, 
hem yar ı Avrupa’y ı ve Balkanlar ı istilâ eden bu cereyana kar şı bizi muhafaza 
eden Kur’ân- ı Hakîm’in bu dersidir ki, o hücuma kar şı sed çekmi ş, bu sûretle 
o tehlikeye kar şı çare bulmu ştur.
Demek bir müslüman mümkün de ğil, başka bir dine girip, ya H ıristi-
yan ve Yahudi, hususan bol şevik gibi olmak... Çünkü bir İsevî, müslüman 
olsa, İsâ (aleyhisselâm) ’ı daha ziyade sever. Bir Mûsevî, müslüman olsa, Mûsâ 
(aleyhisselâm) ’ı daha ziyade sever. Fakat bir müslüman, Muhammed (aleyhissa-
lâtü vesselâm) ’ın zincirinden ç ıksa, dinini b ıraksa, daha hiçbir dine girmez, 
anarşist olur; ruhunda kemâlâta medar hiçbir hâlet kalmaz. Vicdan ı te-
fessüh eder, hayat- ı içtimaiyeye bir zehir olur.
692  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Onun için, Cenab- ı Hakk’a şükür, Kur’ân- ı Hakîm’in i şârât- ı gaybiyesi 
ile, kahraman Türk ve Arap milletleri içinde lisân- ı Türkî ve Arabî ile bu asr ı 
kurtaracak bir mucize-i Kur’âniye’nin Risale-i Nur nam ıyla bir dersi inti şara 
başlam ış. Ve on alt ı sene evvel 600 bin adam ın iman ını kurtard ığı gibi, şimdi 
milyonlardan geçti ği sabit olmu ş.
Demek Risale-i Nur, be şeri anarşistlikten kurtarmaya bir derece vesile 
olduğu gibi, İslâm’ ın iki kahraman karde şi olan Türk ve Arab’ ı birleştirmeye, 
bu Kur’ân’ ın kanun-u esasîlerini ne şretmeye vesile oldu ğunu düşmanlar da 
tasdik ediyorlar.
Madem bu zamanda küfr-ü mutlak Kur’ân’a kar şı çıkıyor. Küfr-ü mutlak-
ta cehennemden ziyade dünyada da daha büyük bir cehennem var. Çünkü ölüm madem öldürülmüyor. Hergün be şerde otuz bin cenaze ölümün de-
vam ına şehadet ediyor. Bu ölüm küfr-ü mutlaka dü şenlere, yahut taraftar 
olanlara, hem şahs ın idam- ı ebedîsi ve bütün geçmi ş, gelecek akrabalar
ının 
da idam- ı ebedîsi olarak dü şündüğü için, cehennemden on defa daha fazla 
dehşetli cehennem azâb ı çeker. Demek o cehennem azâb ını küfr-ü mutlakla 
kalbinde duyuyor. Çünkü her bir insan akrabas ının saadetiyle mesut, azab ıy-
la muazzep oldu ğu gibi Allah’ ı inkâr edenlerin itikatlar ınca bütün o saadetleri 
mahvoluyor, yerine azaplar geliyor. İşte bu zamanda, bu dünyada bu mânevî 
cehennemi insanlar ın kalbinden izale eden tek bir çaresi var. O da Kur’ân- ı 
Hakîm’dir. Ve bu zaman ın fehmine göre onun bir mucize-i mâneviyesi olan 
Risale-i Nur eczalar ıdır.
Şimdi Allah’a şükrediyoruz ki, siyasî partiler içinde bir parti, bir parça bu-
nu hissetti ki, o eserlerin ne şrine mâni olmad ı; hakâik-i imaniyenin dünyada 
bir cennet-i mâneviyeyi ehl-i imana kazand ırdığını isbat eden Risale-i Nur’a 
mümanâat etmedi, ne şrine müsaadekâr davrand ı, nâşirlerine de tazyikattan 
vazgeçti.
Kardeşlerim, hastal ığım pek şiddetli; belki pek yak ında ölece ğim veya-
hut bütün bütün konu şmaktan –bazen men oldu ğum gibi– men edilece ğim. 
Onun için benim Nur âhiret karde şlerim, “ehvenü şşer” deyip baz ı bîçâre yan-
lışçılar ın hatâlar ına hücum etmesinler. Daima müsbet hareket etsinler. Menfî 
hareket vazifemiz de ğil... Çünkü dahilde hareket menfîce olmaz. Madem si-
yasetçilerin bir k ısm ı Risale-i Nur’a zarar vermiyor, az müsaadekârd ır; “ehve-
nüşşer” olarak bak ınız. Daha “âzamü şşer”den kurtulmak için, onlara zarar ınız 
dokunmas ın, onlara faydan ız dokunsun.
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  693
Hem dahildeki cihad- ı mânevî, mânevî tahribata kar şı çal ışmakt ır ki, 
maddî de ğil, mânevî hizmetler lâz ımd ır. Onun için, ehl-i siyasete kar ışmad ığı-
mız gibi, ehl-i siyaset de bizimle me şgul olmaya hiçbir haklar ı yok...
Meselâ, bir parti bana binler vecihle s ıkıntı verdiği hâlde, hattâ otuz se-
nede hapisler de, tazyikler de oldu ğu hâlde, hakk ımı helâl ettim. Ve azapla-
rına mukabil, o bîçârelerin yüzde doksan be şini tezyif ve itirazlara, zulümlere 
mâruz kalmaktan kurtulmaya vesile oldum ki, 1ٰىóْìأُ وِزْرَ وَازِرَةٌ ِرُõَÜ َźوَ âyeti 
hükmünce kabahat ancak yüzde be şe verildi. O aleyhimizdeki partinin şimdi 
hiçbir cihetle aleyhimizde şekvâya haklar ı yoktur.
Hattâ bir mahkemede yanl ış muhbirlerin ve casuslar ın evhamlar ıyla bizi, 
yetmiş kişiyi mahkûm etmek için su-i fehmiyle, dikkatsizli ğiyle Risale-i Nur’un 
baz ı kısımlar ına yanl ış mânâ vererek seksen yanl ışla beni mahkûm etmeye 
çal ıştığı hâlde, mahkemelerde isbat edildi ği gibi, en ziyade hücuma mâruz 
bir karde şiniz, mahpus iken pencereden o müdde-i umumînin üç ya şındaki 
çocuğunu gördü, sordu. Dediler: “Bu müdde-i umumînin k ızıdır.” O mâsu-
mun hât ırı için o müddeîye beddua etmedi. Belki onun verdi ği zahmetler, o 
Risale-i Nur’un, o mucize-i mâneviyenin inti şarına, ilân ına bir vesile oldu ğu 
için rahmetlere ink ılâp etti.
Kardeşlerim, belki ben ölece ğim. Bu zaman ın bir hastal ığı daha var; o da 
benlik, enaniyet, hodfuru şluk, hayat ını güzelce medeniyet fantaziyesiyle ge-
çirmek iştah ı, tiryakilik gibi hastal ıklard ır. Risale-i Nur’un Kur’ân’dan ald ığı 
dersin en birinci esas ı benlik, enaniyet, hodfuru şluğu terk etmek lüzu-
mudur. Tâ ihlâs- ı hakikî ile iman ın kurtar ılmas ına hizmet edilsin.  Cenab- ı 
Hakk’a şükür, o âzamî ihlâs ı kazananlar ın pek çok efrad ı meydana ç ıkm ış. 
Benliğini, şan ve şerefini en küçük bir mesele-i imaniyeye feda eden çoktur. 
Hattâ Nur’un bîçâre bir şâkirdinin dü şmanlar ı dost oldu ğu vakit onunla soh-
bet etmek ço ğald ığı için, rahmet-i ilâhiye cihetinde sesi kesilmi ş. Hem de ona 
takdirle bakanlar isabet-i nazar hükmüne geçip onu incitiyor. Hattâ musafaha etmek de tokat vurmak gibi s ıkıntı veriyor.
“Senin bu vaziyetin nedir?” diye soruldu. “Madem milyonlar kadar arka-
daşlar ın var; neden bunlar ın hat ırlar ını muhafaza etmiyorsun?”
1 “Hiçbir günahkâr, ba şkas ının günah ını yüklenmez.” (En’âm sûresi, 6/164; İsrâ sûresi, 17/15; Fât ır 
sûresi, 35/18; Zümer sûresi, 39/7; Necm sûresi, 53/38)
694  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Cevaben  dedi: “Madem mesle ğimiz âzamî ihlâst ır; değil benlik, enani-
yet, dünya saltanat ı da verilse, bâki bir mesele-i imaniyeyi o saltanata tercih 
etmek âzamî ihlâs ın iktizas ıdır. Meselâ, harp içinde, avc ı hatt ında, düşman ın 
top gülleleri aras ında Kur’ân- ı Hakîm’in tek bir âyetinin, tek bir harfinin, tek 
bir nüktesini tercih ederek, o gülleler içinde Habib kâtibine ‘Defteri ç ıkar.’ di-
yerek at üstünde o nükteyi yazd ırm ış. Demek Kur’ân’ ın bir harfinin, bir nük-
tesini düşman ın güllelerine kar şı terk etmemi ş ruhunun kurtulmas ına tercih 
etmiş.”
O kardeşimize sorduk: “Bu acip ihlâs ı nereden ders alm ışsın?”
Demiş: İki noktadan...
Birisi : Âlem-i İslâmiyet’in en acip harbi olan Bedir Harbinde, namaz vak-
tinde cemaatten hissesiz kalmamak için, dü şman ın hücumuyla beraber mü-
cahidlerin yar ısı silâh ını bırak ıp cemaat hayr ına şerik olmak, iki rek’at sonra 
onlar da hissedar olsun diye Fahr-i Âlem (aleyhissalâtü vesselâm)  bir hadis-i şeri-
fiyle emretmi ş olmas ıdır. Madem harpte bu ruhsat var. Ve madem cemaat 
hayr ı da sünnet oldu ğu hâlde, o sünnete riayet etmek en büyük bir hâdise-i 
dünyeviyeye tercih edilmi ş. Üstad- ı mutlak ın böyle bir i şaretinden bir nükte-
cik alarak, biz de ruh ve can ımızla ittibâ ediyoruz.
İkincisi : Kahraman- ı İslâm İmam Ali (radiyallâhu anh) , Celcelûtiye ’nin çok 
yerlerinde ve âhirinde bir himayetçi istemi ş ki, namaz içinde huzuruna gaflet 
gelmesin. Dü şmanlar ı taraf ından ona bir hücum mânâs ı hât ırına gelmemek, 
sırf namazdaki huzuruna, pek çok olan dü şmanlar ı taraf ından bir hücum ta-
savvuru ile namazdaki huzuruna mâni olunmamak için, bir muhaf ız ifriti der-
gâh- ı ilâhîden niyaz etmi ş.
İşte bu bîçâre, ömrü bu zamanda hodfuru şluk içinde yuvarlanan bîçâre 
kardeşiniz de, hem sebeb-i hilkat-i âlemden, hem kahraman- ı İslâm’dan bu 
iki küçük nükteyi ders ald ım. Ve bu zamanda çok lâz ım olan Kur’ân’ ın esra-
rına ehemmiyet vermekle, harp içinde ruhunun muhafazas ını dinlemeyerek, 
Kur’ân’ ın bir harfinin bir nüktesini beyan etmi ş.
Said Nursî
f
Reis-i Cumhura ve Ba şvekile
Kabir kap ısında ve seksen küsûr ya şında, birkaç hastal ıkla hasta bulunan 
ve ölüme kendini yak ın gören bir bîçâre garip ihtiyar der ki:
Size iki hakikati beyan ediyorum:Evvelâ : Sizlerin Pakistan ve Irak’la gayet muvaffakiyetkârâne ittifak ını, 
bu millete kemâl-i samimiyetle, sürûr ve ferah ile kazanman ızı bütün ruh-u 
can ımızla tebrik ediyoruz. Bu ittifak ınızı, inşaallah 400 milyon İslâm’ ın sulh-u 
umumiyesine ve selâmet-i âmmenin teminine kat’î bir mukaddime olarak ruhumda hissettim. Ve namaz tesbihat ındaki kuvvetli bir ihtar ile bunu size 
yazmaya mecbur kald ım.
Otuz-k ırk seneden beri dünyay ı ve siyaseti terk etti ğim hâlde, şiddetli bir 
alâka ile bu ihtar- ı kalbînin sebebi: Elli seneden beri iman ı kurtarmak için 
gayet k ısa bir yolu bulan ve Kur’ân’ ın bu zamanda bir mucize-i mâneviyesi 
olan Risale-i Nur’un Arabistan ve Pakistan’da her yerden daha ziyade tesira-tı olduğu ve makbul olmas ı, hattâ ald ığımız habere göre, mahkemece tesbit 
edilen miktar ın üç misli Risale-i Nur’un talebelerinin o havâlide bulunmalar ı-
dır. Bu s ır için âhir hayat ımda kabir kap ısında bu netice-i azîmeyi görmek ve 
beyan etmeye ruhen mecbur oldum.
Sâniyen : Irkç ılı
k fikri, Emevîler zaman ında büyük bir tehlike verdi ği ve 
hürriyetin ba şında “kulüpler” sûretinde büyük zarar ı görülmesi ve Birinci 
Harb-i Umumî’de yine ırkç ılığın istimâliyle mübarek karde ş Araplar ın mü-
cahid Türklere kar şı zarar ı görüldüğü gibi, şimdi de uhuvvet-i İslâmiye’ye 
karşı istimâl edilebilir ve istirahat-i umumiye dü şmanlar ı gizli dinsizler, yine 
o ırkç ılıkla büyük zarar vermeye çal ıştıklar ına emareler görünüyor. Hâlbuki, 
menfî hareketle ba şkas ının zarar ıyla beslenmek ırkç ılığın seciye-i f ıtrîsi olduğu 
hâlde, evvelâ ba şta Türk milleti dünyan ın her taraf ında müslüman oldu ğun-
dan onlar ın ırkç ılıklar ı İslâmiyet’le mezc olmu ş, kabil-i tefrik de ğil. Türk, müs-
lüman demektir. Hattâ müslüman olmayan k ısm ı, Türklükten de ç ıkm ışlar. 
Türk gibi Araplarda da Arapl ık ve Arap milliyeti İslâmiyet’le mezcolmu ş ve 
olmak lâz ımd ır. Hakikî milliyetleri İslâmiyet’tir. O kâfidir. Irkç ılık, bütün bütün 
bir tehlike-i azîmdir.
Sizin bu defaki Irak ve Pakistan’la pek k ıymettar ittifak ınız, inşaallah bu 
tehlikeli ırkç ılığın zarar ını def edecek ve dört-be ş milyon ırkç ılar ın yerine, 400 
696  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
milyon karde ş müslümanlar ı ve 800 milyon sulh ve müsalemet-i umumiyeye 
şiddetle muhtaç H ıristiyan ve sâir dinler sahiplerinin dostluklar ını bu vatan 
milletine kazand ırmaya tam bir vesile olaca ğına ruhuma kanaat geldi ğinden, 
size beyan ediyorum.
Sâlisen : Altm ış beş sene evvel bir vali bana bir gazete okudu. Bir dinsiz 
müstemlekât nâz ırı Kur’ân’ ı elinde tutup konferans vermi ş. Demiş ki: “Bu 
İslâmlar ın elinde kald ıkça, biz onlara hakikî hâkim olamay ız, tahakkümümüz 
alt ında tutamay ız. Ya Kur’ân’ ı sukut ettirmeliyiz veyahut müslümanlar ı ondan 
soğutmal ıyız.”
İşte bu iki fikirle, deh şetli ifsat komitesi bu bîçâre fedakâr, mâsum, ha-
miyetkâr millete zarar vermeye çal ışmışlar. Ben de, altm ış beş sene evvel bu 
cereyana kar şı, Kur’ân- ı Hakîm’den istimdat eyledim. Hakikate kar şı kısa bir 
yol ve bir de pek büyük bir “Dârülfünun-u İslâmiye” tasavvuru ile, altm ış beş 
senedir, âhiretimizi kurtarmak ve onun bir faydas ı olarak hayat- ı dünyeviye-
mizi de istibdad- ı mutlaktan ve dalâletin helâketinden kurtarmaya ve akvam- ı 
İslâmiye’nin mâbeynindeki uhuvvetini inki şaf ettirmeye iki vesileyi bulduk.
Birinci vesilesi : Risale-i Nur’dur ki, uhuvvet-i imaniyenin inki şafına kuv-
vet-i iman ile hizmet etti ğine kat’î delil, emsâlsiz bir mazlumiyet ve âcizlik hâ-
letinde telif edilmesi ve şimdi âlem-i İslâm’ ın ekseri yerlerinde ve Avrupa ve 
Amerika’ya da tesirini göstermesi ve ihtilâlcilere ve dinsiz felsefeye ve otuz se-neden beri deh şetli bir sûrette maddiyun ve tabiiyun gibi dinsizlik fikrine kar şı 
galebe çalmas ı ve hiçbir mahkeme ve ehl-i vukuf dahi onlar ı cerh edememe-
sidir. İnşaallah bir zaman da, sizin gibi uhuvvet-i İslâmiye’nin anahtar ını bu-
lan zatlar, bu mucize-i Kur’âniye’nin cilvesini âlem-i İslâm’a işittireceksiniz.
İkinci vesilesi : Altm ış beş sene evvel Câmiü’l-Ezher’e gitmek istiyordum. 
Âlem-i İslâm’ ın medresesidir diye, ben de o mübarek medresede bir ders 
almaya niyet ettim. Fakat k ısmet olmad ı. Cenab- ı Hak rahmetiyle bir fikir 
ruhuma verdi ki:
Câmiü’l-Ezher Afrika’da bir medrese-i umumiye oldu ğu gibi, Asya Afri-
ka’dan ne kadar büyük ise, daha büyük bir darülfünun, bir İslâm üniversitesi 
Asya’da lâz ımd ır. Tâ ki İslâm kavimlerini, meselâ: Arabistan, Hindistan, İran, 
Kafkas, Türkistan, Kürdistan’daki milletleri, menfî ırkç ılık ifsat etmesin. Haki-
kî, müsbet ve kudsî ve umumî milliyet-i hakikiye olan “ İslâmiyet milliyeti” ile
1َةٌĳْìإِ نَĳُĭِĨْËُĩْĤا َאĩَّĬإِ Kur’ân’ ın bir kanun-u esasîsinin tam inki şafına mazhar olsun.
1 “Müminler birbirleriyle ancak karde ştirler.” (Hucurât sûresi, 49/10)
RİSALE-İ NUR  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------  697
Ve felsefe fünunu ile ulûm-u diniye birbiriyle bar ışsın ve Avrupa medeniyeti, 
İslâmiyet hakâikiyle tam müsâlaha etsin. Ve Anadolu’daki ehl-i mektep ve 
ehl-i medrese birbirine yard ımc ı olarak ittifak etsin diye, vilâyât- ı şark ıyenin 
merkezinde hem Hindistan, hem Arabistan, hem İran, hem Kafkas, hem Tür-
kistan’ ın ortas ında, Medresetü’z-Zehra mânâs ında, Câmiü’l-Ezher üslûbunda 
bir darülfünun, hem mektep, hem medrese olarak bir üniversite için, tam elli beş senedir Risale-i Nur’un hakâikine çal ıştığım gibi ona da çal ışmışım. En 
evvel bunun k ıymetini –Allah rahmet etsin– Sultan Re şad takdir edip yaln ız 
binas ını yapmak için 20 bin alt ın lira verdi ği gibi, sonra ben eski Harb-i Umu-
mî’deki esaretimden döndü ğüm vakit, Ankara’da mevcut 200 meb’ustan 163 
meb’usun imzas ı ile 150 bin lira, o zaman paran ın k ıymetli vaktinde, ayn ı o 
üniversite için vermeyi kabul ve imza ettiler. Mustafa Kemal de içinde idi. Demek, şimdiki para ile be ş milyon liraya yak ın bir tahsisat vermekle, tâ o 
zamanda böyle k ıymettar bir üniversitenin tesisine her şeyden ziyade ehem-
miyet verdiler. Hattâ dinde çok lâkayt ve garpl ılaşmak ve an’anattan tecerrüt 
etmek taraftar ı bulunan bir k ısım meb’uslar dahi onu imza ettiler. Yaln ız on-
lardan ikisi dediler ki:
“Biz şimdi ulûm-u an’ane ve ulûm-u diniyeden ziyade garpl ılaşmaya ve 
medeniyete muhtac ız.”
Ben de cevaben dedim:Siz, farz- ı muhâl olarak, hiçbir cihette ihtiyaç olmasa da, ekser enbiyân ın 
Asya’da, şarkta zuhuru ve ekser hükeman ın ve filozoflar ın garpta gelmeleri-
nin delâletiyle Asya’y ı hakikî terakki ettirecek, fen ve felsefenin tesirat ından 
ziyade hiss-i dinî oldu ğu hâlde, bu f ıtrî kanunu nazara almayarak “garpl ılaş-
mak” nam ıyla an’ane-i İslâmiye’yi b ıraksan ız ve lâdinî bir esas yapsan ız dahi, 
dört-beş büyük milletlerin merkezinde olan vilâyât- ı şark ıyede millet, vatan 
selâmeti için dine, İslâmiyet’in hakâikine katiyen taraftar olmak, size lâz ım ve 
elzemdir. Binler misallerinden bir küçük misal size söyleyece ğim:
Ben Van’da iken, hamiyetli Kürt bir talebeme dedim ki: “Türkler İslâmi-
yet’e çok hizmet etmi şler. Sen onlara ne niyetle bak ıyorsun?” dedim.
Dedi: “Ben Müslüman bir Türkü, fâs ık bir karde şime tercih ediyorum. 
Belki babamdan ziyade ona alâkadar ım. Çünkü tam imana hizmet ediyor-
lar.”
Bir zaman geçti, –Allah rahmet etsin– o talebem, ben esarette iken, İs-
tanbul’da mektebe girmi ş. Esaretten geldikten sonra gördüm. Baz ı ırkç ı
698  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
muallimlerden ald ığı aksülâmel ile o da Kürtçülük damar ıyla başka bir mesle-
ğe girmiş. Bana dedi: “Ben şimdi gayet fâs ık, hattâ dinsiz de olsa bir Kürd’ü 
salih bir Türk’e tercih ediyorum.”
Sonra ben onu birkaç sohbette kurtard ım. Tam kanaati geldi ki, Türkler 
bu millet-i İslâmiye’nin kahraman bir ordusudur.
Ey suâl soran meb’uslar! Şarkta beş milyona yak ın Kürt var. Yüz milyo-
na yak ın İranl ı ve Hintliler var. Yetmi ş milyon Arap var. K ırk milyon Kafkas 
var. Acaba birbirine kom şu, kardeş ve birbirine muhtaç olan bu karde şlere, 
bu talebenin Van’daki medreseden ald ığı ders-i dinî mi daha lâz ım? Veyahut 
o milletleri kar ıştıracak ve ırkdaşlar ından başka düşünmeyen ve uhuvvet-i 
İslâmiye’yi tan ımayan, s ırf ulûm-u felsefeyi okumak ve İslâmî ilimleri nazara 
almamak olan o merhum talebenin ikinci hali mi daha iyidir? Sizden soru-yorum.
İşte bu cevab ımdan sonra, an’ane aleyhinde ve her cihetle garpl ılaşmak 
fikrini taşıyanlar, kalkt ılar, imza ettiler. İsimlerini söylemeyece ğim. Allah ku-
surlar ı
nı affetsin; şimdi vefat etmi şler.
Râbian : Madem Reisicumhur gayet mühim mesâil-i siyasiye içinde Şark 
Üniversitesi’ni en ehemmiyetli bir mesele yap ıp hattâ harika bir tarzda altm ış 
milyon liran ın o üniversiteye sarf ı için bir kanun ç ıkarmak derecesinde fev-
kalâde bir hizmetle medresenin medâr- ı iftihar ı ve kendisine büyük bir şeref 
verdiren bu medrese-i İslâmiye’ye, eski hocal ık hissiyat ıyla başlamas ı, bütün 
şark hocalar ını minnettar etmi ş. Ve şimdi orta şarkta sulh-u umumînin temel 
taşı ve birinci kalesi olan bu üniversiteyi yine mesâil-i azîme-yi siyasiye içinde 
yeniden nazara almas ı, elbette bu vatan, bu devlete, bu millete bu azîm, fay-
dal ı hizmeti netice verecek. Ulûm-u diniye o üniversitede esas olacak. Çünkü 
hariçteki kuvvet tahribat ı mânevîdir, imans ızlıklad ır. O mânevî tahribata kar şı 
atom bombas ı, ancak mânevî cihetinde mâneviyattan kuvvet al ıp o tahribat ı 
durdurabilir.
Madem elli be ş sene bu meseleye bütün hayat ını sarf etmi ş ve bütün 
dekaikiyle ve neticeleriyle tetkik etmi ş bir adam ın bu meselede reyini almak 
ve fikrini sormak lâz ım gelirken, Amerika’da, Avrupa’da bu meseleye dair 
istişareye kendinizi mecbur bildi ğinizden, elbette benim de bu meselede söz 
söylemeye hakk ım var. Hamiyetkâr olan bütün bir millet nam ına sizden bek-
liyoruz.
Said Nursî
Risale-i Nur ve Hariç Memleketler
Risale-i Nur’un Hariç Memleketlerdeki 
Fütuhat ına K ısa Bir Bak ış
Risale-i Nur, yirminci asr ın ilim ve fen seviyesine uygun müsbet bir me-
todla akla ve kalbe hitap ederek ikna ve isbat yoluyla gitti ği için, yaln ız Türki-
ye’de değil, hariç memleketlerde de hüsn-ü kabule mazhar olmu ştur. Eserler, 
memleketimizde yeni yaz ı ile matbaalarda bas ılmadan evvel, ba şta Pakistan 
ve Irak olmak üzere di ğer İslâm memleketlerinde Arapça, Urduca, İngilizce 
ve Hintçe tab edilerek bütün âlem- İslâm’a tan ıtılm ış ve fevkalâde teveccühe 
mazhar olarak geni ş bir okuyucu kitlesi bulmu ştur.
Bediüzzaman, k ırk-elli seneden beri, yaln ız âlem-i İslâm’da de ğil, bütün 
dünyaca tan ınm ış mümtaz bir şahsiyettir. Kendisi, küçük ya şından beri ilim 
sahas ında ilzam edilmemi ş olduğundan, gerek dahilde ve gerekse hariçte na-
zarlar üzerine çevrilmi ştir. Âlem-i İslâm’ ın ilim merkezi olan Câmiu’l-Ezher, 
onun mertebe-i ilmini ve yüksek zekâs ını Üniversite Rektörü Şeyh Bahît gibi 
müdakkik âlimler vas ıtas ıyla idrak ederken, müsbet ilimlerdeki derin vukufu 
da bütün dünyaya yay ılıyordu. M ısır matbuat ında “Fatînü’l-Asr” diye tavsif 
edilerek hakk ında makaleler ne şrediliyordu. Kendisi, bundan k ırk beş-elli se-
ne önce, Şam’da, içinde yüz ehl-i ilim bulunan on bin ki şilik muazzam bir ce-
maate Câmiu’l-Emevî’de îrad etti ği mühim bir hutbede, âlem-i İslâm’ ın geri 
kal ış sebeplerini ve nas ıl ilerleyebilece ğini izah ederek, âlem-i İslâm’ ın ittifak ı-
nın ne kadar zarurî oldu ğunu beyan etmi şti.
Bu hutbesi bütün âlem-i İslâm’da hayranl ıkla karşılanm ış ve ilim meclis-
lerinde ismi çok an ılmaya ba şlanm ıştır. Onun mücahede ve mücadelelerini 
işiten ve eserlerini okuyan binlerce ki şi ona kar şı büyük bir alâka duymaya 
başlam ışlard ır. Câmiu’l-Ezher’in hamiyetli talebeleri bir hadis-i şerifin medâr- ı 
evham olmu ş mânâs ını Üstad Bediüzzaman’dan sormu şlar ve Üstad hasta 
olmas ı dolay ısıyla talebeleri, Risale-i Nur’dan o meseleye müteallik mevzu-
lar ı ve Üstad taraf ından daha evvel o hadis dolay ısıyla gelebilecek bir suâle 
verilmiş kat’î bir cevab ı bir araya getirerek göndermi şler ve bu cevap gayet 
takdirle kar şılanm ıştır. Pakistan Maarif Naz ır Vekili Ali Ekber Şah –şimdi Sind 
700  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Üniversitesinde Rektör– Türkiye’ye geldi ği zaman, Bediüzzaman’ ı ziyaret et-
miş ve memleketimizden ayr ılırken Üstad ve eserleri hakk ında gençli ğe bir hi-
tabede bulunmu ş ve memleketine muvasalat ında da, beraberinde götürdü ğü 
Nur Külliyat ı’nın, resmen üniversitede okutturulmas ı ve Urduca’ya tercümesi 
için teşebbüse geçmi ştir. Pakistan’da münte şir Arapça ve İngilizce gazete ve 
mecmualarda Üstad ve eserleri okyuculara tan ıtılm ış; Türkiye’deki İslâmî in-
kişaf, Risale-i Nur faaliyetinin bir semeresi olarak belirtilmi ş, Üstad Bediüzza-
man âlem-i İslâm’ ın mânevî lideri olarak zikredilmi ş ve “Hazreti Bediüzzaman 
Said Nursî” diye hakk ında birçok makaleler yaz ılm ıştır. Bugün Risale-i Nur, 
İslâm âlemince, İslâmiyet’e yöneltilen hücumlar ı kıran bir sedd-i Kur’ânî ola-
rak bilinmekte ve kabul edilmektedir.
Risale-i Nur, Avrupa, Amerika ve Afrika’da da hüsn-ü teveccühe mazhar 
olmuş; başta bahtiyar Almanya ve Finlandiya olmak üzere, birçok memleket-
lerde okunmaya ba şlanm ıştır.
Bu cümleden olmak üzere, Almanya’da, Berlin Teknik Üniversitesi mes-
cidine Risale-i Nur Külliyat ı konulmu ş ve Şarkiyat Üniversitesi İlâhiyat Bölü-
mü’nde Risale-i Nur hakk ında konferans tertip edilmi ştir. Almanya’daki İslâ-
mî fütuhatta Risale-i Nur’un büyük rolü olmu ştur.
Yunanistan’ ın Gümülcine şehrinde Haf ız Ali Efendi taraf ından aç ılan 
dershanede Risale-i Nur dersleri de okutturulmakta ve yüzlerce Risale-i Nur talebesi yeti şmektedir.
Finlandiya’da İslâm Cemaati Reisi taraf ından Risale-i Nur ne şredilmekte 
ve bu sayede birçok Finli, müslüman olmaktad ır.
Japonya ve Kore’de de Risale-i Nur’un birçok okuyucular ı bulunmak-
tad ır. Kore Harbi münasebetiyle Türkiye’den Kore’ye giden müteaddit Nur 
talebeleri taraf ından bütün külliyat oraya götürülmü ş; bu eserlerin bir k ısm ı 
Japon üniversitelerine ve bir k ısm ı da Kore kütüphanelerine hediye edilmi ştir. 
Bu vesile ile Japonya’daki İslâm cemaati de Risale-i Nur’dan istifade etmeye 
başlam ıştır.
Hindistan ve Endonezya’daki müslümanlar da Risale-i Nur’dan mahrum 
kalmam ışlard ır. Hacca giden bir Nur talebesi, tan ıştığı bir Hintli âlime Risale-i 
Nur Külliyat ı’nı hediye etmi ş ve o âlim de eserleri Hintçeye tercüme edece ğini 
ve bunun kendisi için büyük bir vazife oldu ğuna inand ığını
 söylemiştir.
Amerika’daki Washington Camii’ne baz ı risaleler hediye edilmi ş ve bura-
daki müslümanlar ın da bu eserlerden istifadeleri sa ğlanm ıştır.
Irak’tan gönderilen Risale-i Nur eserleri münasebetiyle, Washington
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 701
İslâm Kültür Merkezi Genel Sekreteri taraf ından eserleri gönderen Nur tale-
besine bir te şekkür mektubu yaz ılm ıştır.
Mezkûr beyanat ımız, Risale-i Nur’un hariç memleketlerdeki inki şafının 
mâlûmat ımız çevresindeki birkaç numûnesidir.
Yak ında tab edilecek mucizeli Kur’ân’da, Hâf ız Osman hatt ı aynen mu-
hafaza edilmekle beraber, Kur’ân’ ın lafzî mucizeleri gösterilmi ştir. Bu Kur’â-
n’ın, âlem-i İslâm başta olmak üzere bütün dünyaca ne büyük bir alâka ile 
karşılanacağı şüphesizdir.
Bütün bunlar, Risale-i Nur’un dünya çap ında muazzam bir bo şluğu dol-
durmakta oldu ğunun delil ve emareleri de ğil midir? Bütün be şeriyet, Kur’â-
n’a ve dolay ısıyla asr ımızda onun mânevî i’câz ını isbat ve beyan eden Risale-i 
Nur’a muhtaçt ır.
İşte bu k ısımda, Üstad Bediüzzaman ve Risale-i Nur hakk ında hariç mem-
leketlerde inti şar eden makalelerin bir k ısm ını, Üstada ve talebelerine gelen 
mektuplardan baz ılar ını aşağıya dercediyoruz.
f
(Sind Üniversitesi’nin K ıymetli Dekan ı Ali Ekber Şah’ ın Ankara’daki Bir 
Nur Talebesine Yazd ığı Mektup)
ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık kardeşim,
Çok zamandan beri size mektup yazmad ığım için özür dilerim. İnşaallah 
bundan sonra s ık s ık yazacağım. Ve sizden de s ık s ık yazman ızı rica ederim. 
Muhabbetimde hiçbir azalma yok; belki bu muhabbet daha da art ıyor.
Türkçe bilmiyorum, lâkin sizin Risale-i Nur’u görüyorum ve çok be ğeni-
yorum.
Zeban-i yâr-i men Türkî ve men Türkî nemîdânem,Çe hûşbûde eğer bûde zebane ş der dehânem.
Bu ne kadar iyidir ki, külliyat ınızın ad ı da “Nur”dur ve bu, nurun dâisi-
dir. Aram ızda ruhanî rab ıta var. Allah’tan, bu ruhanî taallukatlar ını çok çok 
pâyidar etmesini dua ederim. Türkiye’de iken dostlar ınızla da görü şmüştüm. 
Onlar ın hallerini yaz ın ve hürmet ve selâmlar ımı tebliğ ediniz; me şkûr olurum. 
Hazreti Nur nas ıldır? Onun hakk ında yaz ın ve selâmlar ımı ve hulûslar ımı, hiz-
metinde oldu ğumuzu arz ediniz.
702  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Sabir İhsanoğlu ile görü ştüm ve şimdilik onunla beraber oturup Türkiye’-
ye ait ve sizler hakk ında bahsetmekteyim. Bizler biraz daha çal ışacağız ve din 
hizmetinde olaca ğız. Allah yard ım etsin.
Mektuba son verirken s ıhhat için dua eder, Cenab- ı Hak’tan müslüman-
lara emniyet vermesini yalvar ırım.
Din karde şiniz
Seyyid Ali Ekber Şah
Sind Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dekan ı
Haydarabad, Bat ı Pakistan
f
Pakistan İslâm Talebe Cemiyeti taraf ından gönderilen mektup
(Pakistan İslâm Talebe Cemiyeti Reisi’nden
Üstad Bediüzzaman Hazretleri’ne Gelen Bir Mektup)
1ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Pakistan Talebe Cemiyeti y ıllık kongresi, Pakistan’ ın payitaht ı olan Kara-
çi’de Hicrî 14-15-16 Rebiülâhir 1377, Milâdî 8-9-10 Aral ık 1957’de toplana-
cağını bildirmekle şerefyâb oluruz. İslâmiyet u ğruna çal ışan gençleri te şçî et-
mek gayesiyle, bu kongre münasebetiyle mesaj ınızı göndermenizi rica ederiz.
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 703
Belki semâhatli Efendimiz, Pakistan’daki Müslüman Talebe Cemiyetinin, 
İslâmiyet’i şiar edindi ğini biliyorlar. Ve cihandaki mü şkül meseleleri do ğruca 
halledebilecek ancak İslâm dininin oldu ğuna da inanmaktad ır.
Bu cemiyet, Pakistan’da en kuvvetli bir cemiyet, en sa ğlam bir içtimaî ni-
zam olup, on seneden beri cihan şümûl İslâmiyet fikrini ve yüksek nizamlar ını 
talebe önünde ve topluluklar ında isbat etmeye çal ışmaktad ır.
Ayr ıca müsaadelerinizi ve lây ık olduğu şekilde bizim sizde olan ümitleri-
mizi boşa ç ıkarmayaca ğınızdan eminiz. Çok te şekkürler ederiz. Selâmlar…
Din karde şiniz
İbsar Alim
Pakistan İslâm Talebe Cemiyeti Reisi
f
(Risale-i Nur’un Pakistan’da Ne şriyat ını Yaparak Pek Çok Kimselerin 
Bu Eserlerden İstifadesini Sa ğlayan Karaçi Üniversitesi Türk Tarih Bölümü 
Asistan ı ve Dört Büyük Gazetenin Muharriri M. Sabir İhsanoğlu’nun Bir 
Mektubu)
1ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
2ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Muhterem din karde şlerimiz,
Kıymetli mektubunuzu ald ım, çok çok te şekkürler.
Hazreti Üstad ımız Said Nursî’nin hâl ve s ıhhati nas ıldır? Onu seven tale-
beler ve halk soruyor. Bana haber göndermenizi rica ederim.
Bu ay içerisinde Hindistan’da, İslâmiyet’in ve Türkler’in hakikî dü şma-
nı olan siyonist ve k ızıl kâfirlere kar şı dört makale ne şrettim. Türk-Pakistan 
dostluğunun esas ve tarihi hakk ında da, Karaçi’de bir f ıkra neşrettim, size de 
gönderdim. “ İmam”  adl ı ayl ık bir gazetede, “Rusya’da Mazlûm Müslüman” 
başlıklı bir makale yazd ım; bunu da gönderdim ve ba şka Urduca gazetelere 
de gönderdim. Maksad ım, İslâmiyet’e hizmet, Türk edebiyat ını tan ıtmak ve 
Türk düşmanlar ına karşı, yazmak ve çal ışmakt ır. ......
1 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
2 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
704  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Burada mühim bir kitap ne şretmek istiyorum, bunun için size yaz ıyorum. 
Bu hususta Halkç ılar ı tan ıttırıyorum ki, bunlar, Türkler’e kar şı çal ışmışlar ve 
Cumhuriyet ad ına bütün milleti aldat ıp dindarlar ı zindanlara atm ışlard ı. Kara-
çi’de neşredilen bu makaleleri bir kitap halinde tab etmek istiyorum. Bize ne 
kadar materyal verirseniz, hepsi burada ne şrolacak.
Bu mektubumdan sonra, size mühim bir mektup yazaca ğım ve bunda, 
niçin Üstad’ ın İslâm dünyas ının en büyük din şahsiyeti oldu ğu ve bunun gibi 
hiçbir adam, ne Endonezya, ne Hind-Pak Yar ımadas ı, ne Arap ve ne de Af-
rika’da ç ıkmad ığı gösterilecek.
Ey Nurcu dostlar ım, Türk-Pakistan dostlu ğu için çal ışınız, komünistlerden 
âgâh olunuz. İftihar ederiz ki, Türkiye ile Pakistan, Ba ğdat Pakt ı muahedesin-
de şeriktir. Yolumuz İslâmîdir; ne Arapc ılık, ne İranc ılık...
Geçen ay, Seyyid Ali Ekber Şah beni ça ğırdı. Bu zat 1950’de Üstad ımızı 
görmüş. Bana çok iyi mâlûmat verdi. O, makalelerle de Üstad’ ı tan ıtm ış ve 
Yahudiler aleyhinde yazm ıştır. Bu zat, Üstad’a selâmlar ve talebelere dualar 
ediyor ve diyor ki: “Ben iki adam ın tesiri alt ında kald ım: Biri Mevlânâ, di ğeri 
de Said Nursî.”
M. Sabir İhsanoğlu
f
(M. Sabir İhsanoğlu’nun Di ğer Bir Mektubu)
Bir habere göre, Menderes Hükûmeti, âlem-i İslâm’ ın ve dünyan ın büyük 
mütefekkiri olan Hazreti Üstad Said Nursî’nin çok mühim İslâmî eserleri olan 
Risale-i Nur’un ne şri için emir vermi ş. Bu haberden, Pakistanl ı din yolunda 
çal ışan adamlar büyük bir sevinç içinde kalm ıştır. Bu neşir münasebetiyle, 
Hazreti Said Nursî’yi, talebelerini ve Türk din karde şlerimizi ruh u can ımızla 
tebrik eder, milleti zulüm ve istibdat ve dinsizlikten kurtaran ba şta Menderes 
olmak üzere bütün Demokratlara te şekkür ederim.
Bu hareketten dolay ı, Türk milleti aleyhinde yap ılan haricî propaganda-
lar k ırılacak ve âlem-i İslâm’ ın Türkiye’ye olan eski muhabbeti yeniden vü-
cut bulacakt ır. Ben, bir Pakistanl ı Müslüman, Türkiye’ye hiç gitmedim, Said 
Nursî’yi görmedim. Lâkin İstanbul Üniversitesi Nur talebelerinin ne şrettikleri 
kitaplardan baz ı parçalar ı mütalâa ederek hakikî, ruhanî bir lezzet hissettim. 
Ve şimdi, bu uzak diyarda bir Nur şâkirdi oldum.
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 705
Ana dilim Urduca’da yaz ılm ış bu gibi eserler yok. Ve Nursî gibi bir din 
kahraman ı, Hindistan ve Pakistan’da yok. Bu bir hakikattir. E ğer bu eserler 
Urduca’ya tercüme edilirse, büyük İslâmî hizmetler olaca ğını ümit ediyoruz. 
Filhakika, komünizme kar şı neşriyat yoluyla mücadele çok zarurîdir. Ve De-
mokratlar tüzüklerinde buna yer vermi ştir. İnşaallah, bu gibi İslâmî faaliyetler-
le, Türkler’e kar şı çal ışan komünistler, farmasonlar ve ba şkalar ı mahvolacak 
ve istikbalde Türkiye eski makam ına terakki edecek.., âmîn...
M. Sabir İhsanoğlu
Errabadl ı
Pakistan’da bir Nur şâkirdi
f
(Karaçi Nur Talebeleri Ad ına Yaz ılan Bir Mektup)
Karaçi Nur Talebeleri Karaçi Nur Talebeleri
Pakistan
M. Sabir İhsanoğlu, M.A.(prev)
Department of Islamic History and Culture
University of Karachi
Islamic Republic of Pakistan
Muhterem efendim,
Aziz ve büyük Üstad ımız olan Hazreti Bediüzzaman Said Nursî’nin mü-
him eserlerini ald ım. Başka eserlerini görmemi ştim. Siz bana ilk defa olarak 
gönderdiniz. İmtihan ım çok yak ın. May ıs’tan sonra Hazreti Üstad hakk ında 
ve onun imanî ve Kur’ânî hizmetlerine ait makaleler yazaca ğım. İnşaallah, 
sizlere burada ne şrolunan nüshalardan da gönderece ğim. Maddeten sizi ta-
nımıyorsam da, mânen tan ırım. Kur’ân- ı Kerîm’e göre bütün müslümanlar 
hakikî bir karde ş1 gibi... Ben size, sizin İslâmî birader ve bâhusus Türkiyeli 
Müslüman ve Nurcu olman ız haysiyetiyle yaz ıyorum. Ben bir Pakistanl ıyım; 
Türkiyeli de ğilim. Ana dilim Türkçe de ğil, fakat Nur talebesiyim. Bediüzza-
man Said Nursî’yi en büyük din ve fikir adam ı bilirim ve kendimi bir Nur ta-
lebesi ilân ederim. Said Nursî Hazretleri de ğil sizlerin, bütün İslâm gençli ğinin 
üstad ıdır. Maalesef memleketimizde Türkçe bilen yoktur; bunun için Üstad ın 
hizmetlerine nâvâk ıftırlar.
1 Bkz.: Hucurât sûresi, 49/10.
706  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
Pakistan’dan Risale-i Nur hakk ında size mâlûmat veriyorum:
Üstad ve Türkiye hakk ında mâlûmat çok azd ır. İki y ıldır biraz çal ışıyo-
rum... Pakistan, Bahara ve Birma gazetelerinde makaleler yazd ım. Çok takdir 
edilip, benden, Türkler ve Risale-i Nur hakk ında yaz ılar rica ettiler. Benim, 
evvelâ Üstad hakk ında mâlûmat ım yoktu. Bu meyanda Salih Özcan adl ı bir 
gence, Türkiye’ye dair kitaplar göndermesi için yazd ım, bana gönderdiler. 
Bunlardan birisi Serdengeçti idi. Bunda, Risale-i Nur hakk ında bir makale 
gördüm. Okudum, istifade ettim ve Nur hakk ında mâlûmat toplamaya ba ş-
lad ım. Ben onun eserlerini okuyup yazmay ı çok isterdim. O zamandan beri 
onun yaz ılar ını okudum, dü şündüm; o nedir? Bana mâlûm oldu ki: Ona kar şı 
İslâm düşmanlar ı d ışarıda propaganda yapm ışlar. Onun hakk ında bugüne 
kadar on iki makale yazd ım. Davet  (Delhi), İstiklâl  (Rangoon), Tasnim  (La-
hore), el-Münir  (Layelpur), Asia (Lahore), Muslim  (Dakka), İnk ılâp (Karac-
hi), Anjam ve Ceng  (Karachi) ve di ğer baz ı gazetelerde yazm ıştım.
Üstad hakk ında yaz ılan bu makaleler, di ğer dillere de tercüme edilmi ştir. 
Bugün onu, binlerce belki milyonlarca müslim ve gayr ımüslim biliyor, ben-
den, onun hakk ında mâlûmat istiyorlar. Her gazete onun hakk ında yazmak 
istiyor. İnşaallah, üç ay sonra bu konuda bütün enerjimle çal ışacağım. Düş-
man- ı İslâm’dan korkmuyorum. Karaçi’de Üstad’ ın kitaplar ını ve başka Türk-
çe kitaplar ı toplad ım ve bir küçük kütüphane tesis ettim. Türkiye’den gelen 
bütün kitaplar buradad ır.
Bu y ıl “Türk-Pakistan Talebeler Birli ği” adl ı bir cemiyet kurmak niyetin-
deyiz. Nur dostlar ımızdan rica ederim ki, Türk-Pakistan dostlu ğunun bağlar ı-
nı müstahkem eylesinler; Urdu lisan ı da okusunlar. Bu yar ımadada yüz otuz 
milyon müslüman ın millî lisan ı yaln ız Urduca’d ır. Bizler, burada Türkçe için 
çal ışırız. Türkçe bilen, Sibirya’dan Arnavutluk’a kadar altm ış milyon müslü-
man ve Türkiye’deki yirmi be ş milyon Türktür.
Nur talebesi karde şlerime söyüyorum: Nerede olursa olsun, siyonizme 
karşı mücadele etsinler. Komünizmin icatç ılar ı yaln ız yahudilerdir. Bugüne 
kadar bu komünistler, İdil-Ural, Kafkasya, Almanya, K ırım, Azerbaycan, Gar-
bî Türkistan ve kom şumuz Do ğu Türkistan’ ı istilâ ettiler. Altm ış milyon kar-
deşimizin hukuku pâyimal oldu. Hindistan dahi bir emperyalisttir. Nehru ve 
başka Hindular, İslâmiyet’in dü şman ıdırlar. Maalesef, müslüman devletler 
bunu bilmiyorlar. Nehru, Ke şmirli müslümanlar ı öldürtüyor. Said Nursî’ye 
gidip Hintli müslümanlar hakk ında söyle ki, kendi memleketinde buna kar-
şı yaz ılsın. Said Nursî Hazretleri’ne burada çok hürmet vard ır. Onu severiz, 
onun s ıhhat ve uzun hayat ı için dua ederiz. İslâm dünyas ında Said Nursî’nin 
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 707
eşi yoktur. M ısır’da bir Hasanü’l-Benna vard ı (şehit edilmi ştir); Yutmiz’de İk-
bal vard ı (vefat etmi ştir); hâlen bir Mevdudî var. Ba şka büyük adamlar da 
vard ır; lâkin Üstad ımız gibi yoktur. Üstad, İslâm dünyas ının cevheridir. Onun 
hakk ında mâlûmat azd ır. Onun eserleri Farsça, İngilizce ve Urducaya tercü-
me edilmemi ştir. Lâkin istikbalde olacakt ır.1(Hâşiye)
Üstad’ ın k ıymetli hayat ı hapishanede geçmi ştir. Halkç ılar ona çok mezâ-
lim reva gördü. Elhamdülillâh, bunlar ın devr-i istibdad ı gitmiş, Demokratlar 
gelmiştir. Biz Pakistanl ılar, bunun için Menderes hükûmetinin hâmisiyiz. E ğer 
Demokratlar olmasayd ı, ne Türk-Pakistan dostlu ğu olurdu, ne de Ba ğdat 
Pakt ı ve sizlerle taallukat- ı imaniye...
Kusura bakma, Üstad ım Hazretleri’ne çok çok selâmlar ve hürmetlerimi 
söyle, Nur dostlar ıma da selâm. Üstad’ ın büyük ve iyi foto ğraf ını gönder.
Yaşasın İslâm karde şliği ve Türk-Pakistan dostlu ğu!
2ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Ev adresim:     Pakistanl ı Nur Şâkirdi
Romm No. 8                Errabadl ı
Üniversity Hostel        M. Sabir İhsanoğlu
Mission Rd.              30.03.1957
Karachi
f
(M. Sabir İhsanoğlu’nun, Türkiye’de İslâmî İnkişaf
Münasebetiyle Memnuniyetini İzhar Eden Bir Mektubu)
3ُįَĬَאéْ×ُø ۪įِĩْøِאÖ
4ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Aziz, s ıdd ık, muhterem karde şlerimiz,
Dört adet mühim mektubunuzu, foto ğraflar ı ve Hazreti Üstad’ ın Sözler  
adl ı eserini ald ım. O kadar memnun oldum ki, beyan edemem. Mektubunuz-
da okudum ki, Türkiye’de Risale-i Nur ve İslâmiyet inki şaf ediyormu ş; buna
1 (Hâşiye) Bu temenni tahakkuk etmi ş ve k ısa bir zaman sonra eserler tercümeye 
başlanm ıştır.
2 Kendinden ba şka her şeyin fâni oldu ğu gerçek Bâkî, Allah’t ır.
3 Her türlü noksan s ıfatlardan uzak olan Allah’ ın ad ıyla.
4 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
708  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
çok memnun oldum. Maalesef, eski hükûmet Üstad’a kar şı muar ız idi ve ona 
çok zulümler etti. Lâkin hakikî müslüman olan bu Menderes, İslâmiyet’i bas-
kıdan kurtard ı. Var olsun. İnşaallah Türkiye, yak ında eski yüksek makam ını 
alacakt ır. Üstad ve Risale-i Nur’u ne şredenler gibi mühim din adamlar ı Tür-
kiye’de vard ır; hükûmetiniz niçin bunlar ı İslâmî toplant ıya göndermiyor? Sa-
lâhiyetli adamlar Türkiye’de çoktur. Kanaatim şudur ki, Üstad gibi âlim dün-
yada yoktur. Memleketimizden, Hazreti Üstad gibi bir âlim ç ıkmad ı. Maalesef 
ki, K ızıl Rusya ve kâfir Çin’den çok âlimler geliyorlar ve konferanslar vererek, 
gençleri yava ş yavaş fikren zehirlemektedirler. E ğer Türk milleti büyük Türk 
âlimleri gönderirse, Pakistan’da ve bütün İslâm dünyas ında büyük tesirleri 
olacakt ır.
Biz Pakistanl ılar, Türkiye’yi İslâm dünyas ının lideri olarak görmekteyiz.
Türkiye, İslâm dünyas ının garbî kalesidir. Türkiye’siz, ittihad- ı İslâm müm-
kün değildir. Size, Üstad’a dair makalelerimi gönderdim. Üstad’a dair maka-
lemi ve “ Şarkî Türkistan’da Çin Emperyalizmi” adl ı makalemi ne şrettim.
Pakistan’da ne Türkçe okulu, ne kütüphanesi, ne çal ışkan adamlar ı ve se-
faretinizde de Urduca bilen adam yoktur. Onlar Pakistan’ ın gençleriyle temas-
ta değildirler; Urduca ne şriyatlar ı da yoktur. E ğer baz ılar ı onlar ı davet etseler, 
iştirak etmiyorlar. Pres Ate şeliğinizde dine dair mâlûmat ve kitap da yoktur.
Geçen günlerde, Lâhor’da bir İslâmî müzakere oldu. Türkiye’den me ş-
hur zatlar gelmedi. Ankara Üniversitesi’nde ö ğretim görevlisi olan Dr. Rehber 
(Pakistanl ıdır) İslâmiyet’in aleyhinde konu ştu. Bütün İslâmî dünya onu lânet-
lediler. Lâkin avâm gazetelerde okuyup onu Türk bildiler ve çok hayret ettiler. Bu adam, dini ve Türkler’i tahkir etti. 
Sebilürre şad’a yaz ıyorum.
Hazreti Üstad’ ın müstakil adresi nedir? Hazreti Üstad’a bir adet Kur’ân- ı 
Kerîm ve onun hakk ında makaleler ne şrolunan mecmualar ı takdim etmek 
istiyorum. Hakk ınızda çok makaleler yazd ım. Onlar ı toplay ıp kitap şeklinde 
basacağım.
Her zaman Pakistan’ ın mühim zatlar ı Hazreti Üstad’a ve s ıhhatine dair 
mâlûmat sormaktad ırlar. Bizler, buradaki Nur talebeleriyle, Hazreti Üstad’ ı 
buraya davet ederiz.
ĹِĜَא×ْĤا َĳُİ ĹِĜَא×ْĤاَ
Kardeşiniz
M. Sabir İhsanoğlu
f
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 709
Pakistan’ ın en büyük mecmuas ı “Students’ Voice”da İslâm Kongresi 
Reisi Zafer Afaq Ansar’ ın “İslâm’ ın Büyük Rönesans ı” adl ı makalesinde 
Risale-i Nur’un muhterem ve muazzez müellifinden şöyle bahsediyor:
......
Bu hareketlerin as ıl merkezini, Said Nursî’nin fazla miktarda talebesi bu-
lunan üniversite ve kültür yerleri te şkil eder. Bu talebeler, “Risale-i Nur ta-
lebeleri” ad ını al ır. Bu gençler: “Biz Kur’ân’ ı kendimize düstur seçtik. Bizim 
gayemiz, zevki Allah’ ın yolunda aramak ve İslâmiyet’i bütün dünyaya yay-
makt ır.
Siyonizm, komünizm, Allahs ızlık gibi İslâmiyet’e z ıt olan cereyanlara kar şı 
mücadele etmektir.
İslâmiyet’i, bütün Türk gençli ğinin tam mânâs ıyla benimsemesine çal ış-
makt ır.
Türkiye’yi, her türlü tehlikeye kar şı müdafaa etmektir.
Irkî ve kavmî ayr ılıklar ı bertaraf ederek, İslâm birli ğini meydana getir-
mektir.”
Hazreti Üstad Nursî taraf ından yaz ılan ve 130 kitap ve risaleden ibaret 
olan Risale-i Nur Külliyat ı bu talebeler taraf ından yay ılmaktad ır.
f
Pakistan Bas ınında Risale-i Nur ve Üstad Said 
Nursî Hazretleri Hakk ındaki Ne şriyattan Örnekler
(31 Ocak 1958 tarihli “Students’ Voice (Talebelerin Sesi)” Gazete-
si, Pakistan İslâm Talebe Cemiyeti taraf ından 15 günde bir ç ıkar ılan ve 
talebeleri istikbalin büyüklerini yüksek İslâmî esaslara göre haz ırlamay ı 
gaye edinmi ş bir talebe cemiyetinin ne şir organ ıdır. Bu gazetenin “Türk 
Gençliği Uyan ıyor” başlıklı makalesinden:)
Bütün İslâm memleketlerinde ittihad- ı İslâm için çal ışan İslâmî teşkilât-
lar tâdât edilip, Türkiye’de de Nur talebeleri bu meyanda zikrediliyor ve en sonra ittihad- ı İslâm için çal ışan ve Pakistan’ ın en iyi dostlar ı olan Nur tale-
belerini tan ıdık; Nur talebelerinin üstad ı seksen be ş yaşında büyük bir âlim 
olan Üstad Said Nursî’dir. Hakikat-i İslâmiye için yapt ığı mücadele, kendi 
ana vatan ında –yani Türkiye’de– otuz sene i şkenceli bir hayat ve s ık s ık
710  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
hapiste yatmas ına sebep oldu ve 1952’de serbest b ırak ıldı. Fakat bu ihtiyar ın 
bak ışlar ı hâlâ ateşlidir. Otuz y ıllık hapis ve i şkenceler onu ma ğlûp edemedi. 
Bu mücadelesiyle, birbirine çok s ıkı bağlı olan Nur talebeleri kitlesini meyda-
na getirdi. Üstad Said Nursî, Risale-i Nur eserleri vas ıtas ıyla Türk gençli ğini 
İslâm ideolojisinin en büyük dü şmanlar ı olan siyonist ve komünistlerin hile-
kâr tuzaklar ına düşmekten kurtarm ıştır. Türkiye Ba şvekili Adnan Menderes 
Risale-i Nur Külliyat ının neşrine müsaade etti ği zaman, Türkiye’nin Pakistan 
Elçisi say ın Selâhaddin R ıfat Erbil vas ıtas ı ile bu büyük adama takdir ve teb-
riklerimizi bildirmi ştik ve bu vesileyle, Üstad Said Nursî ve Nur talebelerini 
de selâmlam ıştık ve bu mektubumuz Türkiye’de binlerle bas ılarak dağıtıl-
mıştı. Bizim program ımız Türkçe’ye çevrildi. Biz de, birkaç önemli Risaleleri, 
Urduca’ya çevirdik.
Pakistan İslâmî Talebe Cemiyeti’nin onuncu y ıldönümünde, Türkiye-
’deki İslâmî hareketi göstermek için, Türkler’in, İslâm edebiyat ı sergisi de 
vard ı. Bu sergide İlâhiyat Fakültesi, Diyanet İşleri Yay ınlar ı, baz ı Türkçe’ye 
çevrilmiş İslâmî eserler ve on be ş adet Risale-i Nur Külliyat ı’ndan eserler 
vard ı. Nur talebelerinin faaliyeti bu sergide harita ve foto ğraflarla ve grafikle 
izah edildi.
f
30 Nisan 1958 tarihli Students’ Voice gazetesi
“İslâm Dünyas ındaki Müsbet Uyan ıklık” başlıklı makalede:
Her İslâm memleketinde, İslâmiyet’in hâkimiyeti için yap ılan övülmeye 
lây ık şerefli mücadeleler anlat ılıyor ve Türkiye’de yap ılan mücadelelerin neti-
cesi olarak hükûmet, din hürriyetini s ıkan bağlar ı gevşetmiştir. Mehmed Âkif 
materyalist milliyetçili ği takbih eden ve halk aras ında taze bir heyecan vere-
cek olan Safahat  isimli eseri yazd ı.
Hazreti Said Nursî y ılmadan, hakikat-i İslâmiye için mücadele etmek-
tedir. Kendisi, Türkiye’de en büyük cinayet telâkki edilen Atatürk aleyhtar ı 
olmakla itham ve aleyhinde ne şriyat yap ılm ışsa da, bu zulümler, halk ı onun 
etraf ında toplam ıştır. 130 parça eserin sahibi olan Üstad hapiste iken verilmi ş 
olan zehirlerin tesiriyle ihtiyarl ığını geçirmekte olup, bu hâl –seksen ya şını 
geçtiği hâlde– hakikat-i İslâmiye ve İslâmlar ın saadeti için mücadelesine mâni 
olamam ıştır.
f
Pakistan’da, Arapça ve Urduca olarak muhtelif gazete ve mecmualarda inti şar eden 
“Risale-i Nur’dan İktisat Risâlesi”nin es-S ıdd ık Mecmuas ı’ndaki Arapça tercümesi
Pakistan’da, Arapça ve Urduca olarak muhtelif gazete ve mecmualarda inti şar eden 
“Risale-i Nur’dan Hutuvât- ı Sitte Risâlesi”nin es-S ıdd ık Mecmuas ı’ndaki Arapça tercümesi
712  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(Medine-i Münevvere’de Bulunan ve Nur’un Hakikatini Tam Anlayan 
ve İslâmiyet’e Hizmet Eden Bir Zât ın Mektubudur)
Gönüller fâtihi pek muhterem ve mükerrem Üstad ımız Hazretleri,
Mübarek ellerinizden öper, bütün aziz ve sadakatli talebelerinizle beraber 
sıhhat ve selâmette daim olman ızı bârigâh- ı kibriyâdan niyaz eylerim.
Müslümanlar için en büyük bir bayram diye ancak vas ıfland ırılabilen be-
raatiniz, bütün Nurcular’ ı şâd ve handan eyledi ği gibi, bendenizi de dünyalar 
kadar memnun ve mesrur eylemi ştir. Nas ıl memnun etmesin ki, sizin eserle-
rinizle birlikte beraatiniz demek, ruhun maddiyata, nurun zulmete, imân ın 
küfre, hakk ın bât ıla, tevhidin şirke ve irfan ın cehle galip gelmesi demektir.
Yıllardan beri önüne s ıradağlar gibi engeller, korkunç uçurumlar gibi mâ-
niler konulan “Nur ça ğlayan ı”, en sonunda mucizevî bir şekilde bütün sedleri 
yıkm ış, mânileri a şmış, nur ile bütün zulmetleri târümar eylemi ştir.
“Mucizevî harikalarla do ğan ilâhî tecellîlerin vasf ında kalemler k ırılır, fi-
kirler gürülder, ilhamlar yanar, kül olur.” derlerdi. Hakikaten bendeniz, şimdi 
bu müstesna zaferin kar şısında ayn ı aczi bütün varl ığımla hissediyorum. Zira 
tefekkür ve ilham ıma nihayetsiz bir ufuk aç ılıyor. Cihan, muhte şem bir Nur 
mâbedini and ırıyor… Civar ımdaki her şey, her yer derin vecd ve isti ğraklarla 
gaşyolunmu ş bir hâlde... Her zerrede, 1ِه۪ïْĩَéِÖ ُçِّ×َùُĺ َّźإِ ْءٍĹَü ْīِĨ وَإِنْ sırr- ı süb-
hânîsi tecelli ediyor...
Binaenaleyh bilmiyorum, bu mesut hâdiseyi şanl ı bir zafer, şahane bir 
fetih, ilâhî bir kurtulu ş cihanşümûl bir bayram diye mi vas ıfland ıray ım? Zira 
kudsî dâvân ın kazanm ış olduğu bu ilâhî zafer, bütün İslâm ve insanl ık dün-
yas ındaki mücahitlerin azimlerine kuvvet, ruhlar ına can, imânlar ına h ız ve 
heyecan vermi ştir.
Evet, azim ve imanlar ı, aşk ve emelleri henüz kemale ermemi ş olan bir-
çok müslümanlar, maalesef ac ıklı bir yeis içinde idiler. Böyle bir zaferin tahak-
kukunu, hayal ve muhâl görüyorlard ı. Fakat bütün feyiz ve nurunu insanl ığı 
tenvir ve ir şad için ilâhî bir güne ş halinde Ar ş-ı Âzam’ ın pürnur ufuklar ından 
inen Kur’ân- ı Kerîm’den alan Nur ne şriyat ı, durgun gölleri and ıran gönülleri 
deryalar gibi co şturmuş, kasvet ve hicran y ıllar ının ümit ve emellere vurdu ğu 
1 “Hiç bir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmas ın.” (İsrâ sûresi, 17/44)
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 713
müthiş zincirleri k ırm ıştır. O nur kayna ğından f ışkıran o serapa feyiz ve hik-
metler saçan eserler, hislerin, fikirlerin ve bilhassa alevler içinde yanan ruh ve vicdanlar ın ezelî ve ebedî ihtiyaçlar ına cevap verdi ği gibi, onlar ı dalga dalga 
boğucu karanl ıklar muhitinden, ter temiz ve p ırıl p ırıl nur ufuklar ına ç ıkarm ış-
tır.
Yıllarca devam eden uzun bir sükût, derin bir gaflet ve bo ğucu bir zul-
metten sonra ilâhî bir güne ş halinde parlayan bu kudsî zafer, nur için yol 
aramakta olan peri şan beşeriyetin yak ın bir gelecekte uyanaca ğını müjdele-
mektedir. Çünkü din ihtiyac ı sırf müslümanlar ın değil, bil’umum insanlar ın 
ezelî ve ebedî ihtiyac ıdır.
Bugün bedbaht insanl ık, din nimetinden mahrum olman ın sürekli hic-
ran ve felâketlerini ba ğrı yanarak çekmektedir. Bu ac ıklı buhran ı
n korkunç 
neticesidir ki, çeyrek as ır zarf ında iki büyük harbe girmi ş ve üçüncüsünün de 
kap ısını çalmak ç ılgınlığını göstermektedir.
Art ık bütün insanlar ı kardeş yaparak yem ye şil cennetlerin nurlu ufukla-
rından esen refah ve saadet, huzur ve âsâyi ş rüzgâr ıyla dalgalanan âlem- şü-
mûl bir bayrak alt ında toplayacak olan yegâne kuvvet, İslâm’d ır. Zira be şeri-
yetin bugünkü hali, t ıpk ı İslâm’dan evvelki insan cemiyetlerinin ac ıklı halidir. 
Bunun için insanl ığı o günkü ebedî felâketten kurtaran İslâm, bugün de kur-
tarabilir…
Evet, milyonlar ın, milyarlar ın kalbinde as ırlardanberi kanamakta olan o 
derin yaray ı saracak yegâne mü şfik el, İslâm’d ır. Her ne kadar ufuklarda za-
man zaman baz ı uydurma ışıklar görülüyorsa da, müstakbel, bütün nur ve 
feyzini güne şlerden de ğil, bizzat Rabbü’l-âlemîn’den alan ezelî ve ebedî y ıl-
dızınd ır. O y ıldız, dünyalar durdukça duracak ve onu söndürmek isteyenleri 
yerden yere vuracakt ır.
Cihan-k ıymet Üstad ım,
Malûm-u fâz ılâneleridir ki, son günlerde mukaddes dâvâya hizmet eden 
baz ı tenvir ve ir şad hareketleri do ğmuş, fakat maalesef hiçbirisi Risale-i Nur 
Külliyat ının gördüğü mühim i şi görememi ş ve ihraz etti ği ilâhî zaferi kazana-
mam ıştır. Zira bu yol, peygamberlerin, velilerin, âriflerin, salihlerin ve bilhassa 
can ını cânana seve seve fedâ eden ve say ısı milyonlara s ığmayan kahraman 
şehitlerin mukaddes yoludur. Art ık bu çetin yolda yürümek isteyenler, her an 
karşılar ına dikilecek olan müthi ş mânialar ı daima göz önünde tutmalar ı lâz ım-
dır. Evet, bu yolda yürüyecek olanlar ın, sizdeki sars ılmak bilmeyen imanla,
714  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
yüksek ve ilâhî irfanla ve bilhassa harikulâde ihlâs ve ferâgatle mücehhez 
olmalar ı gerektir. Çünkü bu mühim vâdide Nur dâvâs ının takip etti ği tebliğ, 
tenvir ve ir şad usulü bam ba şka hususiyetler ta şımaktad ır. Art ık insan ın his 
ve fikrine, ruh ve vicdan ına bam ba şka ufuklar açacak olan bu derin bahsi, 
dua buyurun da, müstakil ve mufassal bir eserde aziz din ve gönülda şlar ımıza 
arz etmek şerefine nâil olay ım… Çünkü bu nurlu bahis o kadar derin ve o 
derece mühimdir ki, böyle birkaç sayfal ık mektup ve makalelerle asla ifade 
edilemez.
İman ve Kur’ân nuru ile tertemiz gönlünü fethetti ğiniz gençlik, ilâhî zafe-
rinizin en parlak delilini te şkil eden en mühim varl ık ve en k ıymetli cevherdir. 
“Nurdan Sesler”in hemen her m ısras ında, asîl ve şuurlu ruhuna hitap etti ğim 
tertemiz gençlik, i şte bu hak ve hakikatin ba ğrı yan ık âşığı olan gençliktir.
Nurlu dâvân ın kazanm ış olduğu bu son zaferin verdi ği vecdle dolu bir 
ilhamla yazd ığım şu manzumeyi takdim ediyorum. Kabulünü rica ve istirham 
eylerim.
Tekrar tekrar ellerinizden öper, k ıymetli dualar ınızı beklerim, pek muhte-
rem Üstad ım Hazretleri.
Mânevi evlâtlar ınızdan
Ali Ulvi
f
(Risale-i Nur’dan Gençlik Rehberi’nin İstanbul Mahkemesi’nde Beraat ı 
Münasebetiyle Ba ğdat’tan Gelen Tebrik Telgraf ı)
Sebilürre şad Mecmuas ı’na,
İstanbul
Büyük İslâm âlimi Bediüzzaman Hazretleri’nin beraat karar ı, bizleri son-
suz bir sevinç içerisinde b ırakt ı. Bu sevincimize vesile olan bu âdil hükme is-
tinaden, Türk Mahkemesi’ne ve fahrî avukatlar ına teşekkürlerimizi, Üstad ve 
kardeşlerimize tebriklerimizi mecmuan ız vas ıtas ıya bildiriniz.
Irak
Emced Zuhavi
f
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 715
(Pakistan’daki Nur Talebelerinin Üstad Said Nursî’den İstedikleri Mesaj 
Münasebetiyle, Irak’taki Bir Nur Talebesinin Gönderdi ği Mektup)
Bundan birkaç gün evvel, Pakistan’da talebeler konferans ı vard ı. Hazreti 
Üstaddan bir mesaj istemi şlerdi ve bunun tarihî bir tesiri olacakt ı. Haber al-
dık ki, Salih, Nur talebeleri nam ına bir mesaj göndermi ş. Sizlere de yazm ışlar 
ki, acele Hazreti Üstada bildirirsiniz. Konferansta, Hazreti Üstad ve Nur’lar çok methedilmi ş. Komünistler taraf ından itirazlar yap ılm ış. Fakat reis hepsini 
reddetmi ş. Hazreti Üstad ın fotoğraflar ı teşhir edilmi ş. Yak ında Nur ve Nura 
ait uzun ve resimli bir yaz ı ile bir mecmua ç ıkaracaklarm ış. Sonsuz selâm ve 
dualar.
Ahmet Ramazan
f
(Bağdat’ta Ç ıkan ed-Difâ Gazetesinin Muharriri İsa Abdülkadir’in Arabî 
Makalesinin Tercümesi)
Bağdat’ta ç ıkan ed-Difâ  gazetesi Risale-i Nur talebelerinden bahisle diyor 
ki:
Türkiye’deki Nur talebelerinin İhvan- ı Müslimîn cemiyeti ile alâkalar ı ne-
dir, ne münasebeti var? Hem farklar ı nedir? Türkiye’deki Nur talebeleri, M ı-
sır’da ve bilâd- ı Arapta İhvan- ı Müslimîn nam ında ittihad- ı İslâm’a çal ışan 
cemiyetler gibi müstakil cemiyet midirler? Ve onlar da onlardan m ıdır? Ben 
de cevap veriyorum ki:
Nur talebelerinin ve İhvan- ı Müslimîn Cemiyeti’nin gerçi maksatlar ı, ha-
kâik-i Kur’âniye ve imaniyeye hizmet ve ittihad- ı İslâm dairesinde müslüman-
lar ın saadet-i dünyeviye ve uhreviyelerine hizmet etmektir; fakat Nur talebe-
lerinin be ş-alt ı cihetle farklar ı var:
Birinci  Fark: Nur talebeleri siyasetle i ştigal etmez, siyasetten kaç ıyorlar. 
Eğer siyasete mecbur olsalar, siyaseti dine âlet yap ıyorlar, tâ ki siyaseti din-
sizliğe âlet edenlere kar şı dinin kudsiyetini göstersinler. Siyasî bir cemiyetleri 
asla mevcut de ğil.
İhvan- ı Müslimîn ise, memleket ve vaziyet sebebiyle siyasetle, din lehinde 
iştigal ediyorlar ve siyasî cemiyet de te şkil ediyorlar.
İkinci  Fark: Nurcular, Üstadlar ıyla içtima etmiyorlar ve etmeye de mec-
bur değiller. Kendilerini Üstadlar ıyla içtimaa mecburiyet hissetmiyorlar. Ders 
almak için beraber bulunmaya lüzum görmüyorlar. Belki koca bir memleket 
716  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
bir dershane hükmünde, Risale-i Nur kitaplar ı onlar ın eline geçmekle, üstad 
yerine onlara bir ders verir. Her bir risale, bir Said hükmüne geçer.
Hem ellerinden geldi ği kadar ücretsiz istinsah ederler. Muhtaçlara muka-
belesiz1(*) veriyorlar ki, okusunlar ve dinlesinler. Bu sûretle büyük bir memle-
ket büyük bir dershane hükmünde oluyor.
İhvan- ı Müslimîn ise, umumî merkezlerde mür şid ve reisleriyle görü şmek 
ve emirler ve dersler almak için ziyaretine giderler. Ve o umumî cemiyetin şu-
belerinde de o büyük üstadla ve naibleriyle ve vekilleri hükmündeki zatlarla yine görü şürler, ders al ırlar, emir al ırlar.
Hem umumî merkezlerde ç ıkan ceride ve mecellelerin fiyat ını verip, al ıp, 
onlardan ders al ıyorlar.
Üçüncü
 Fark: Nur talebeleri, aynen, âli bir medresenin ve bir üniversi-
te darülfünununun talebeleri gibi, ilmî muhabere vas ıtas ıyla ders al ıyorlar. 
Büyük bir vilâyet bir medrese hükmüne geçer. Birbirini görmedikleri, tan ı-
mad ıklar ı ve uzak olduklar ı hâlde birbirine ders veriyorlar ve beraber ders 
okuyorlar.
Amma İhvan- ı Müslimîn ise, memleketleri ve vaziyetleri iktizas ıyla me-
celleleri ve kitaplar ı çıkar ıyorlar, aktar- ı âleme ne şrediyorlar; onunla birbirini 
tan ıyıp ders al ıyorlar.
Dördüncü  Fark: Nur talebeleri, bu zamanda ve bugünde ekser bilâd- ı 
İslâmiye’de inti şar etmişler ve çoklukla vard ırlar. Bu inti şarlar ında ayr ı ayr ı 
hükûmetlerde bulunduklar ı hâlde hükûmetlerden izin almaya muhtaç olmu-
yorlar ki, tecemmu’ edip toplans ınlar ve çal ışsınlar. Çünkü meslekleri siyaset 
ve cemiyet olmad ığından hükûmetlerden izin almaya kendilerini mecbur bil-
miyorlar.
Amma İhvan- ı Müslimîn ise, vaziyetleri itibar ıyla siyasete temas etmeye 
ve cemiyet te şkiline ve şubeler ve merkezler açmaya muhtaç bulunduklar ın-
dan, bulunduklar ı yerlerdeki hükûmetten icazet ve ruhsat almaya muhtaç-
tırlar. Ve Nurcular gibi bilinmiyor de ğiller. Ve bu esas üzerine, kendilerine 
umumî merkezleri olan M ısır’da, Suriye’de, Lübnan’da, Filistin’de, Ürdün’de, 
Sudan’da, Ma ğrip’te ve Ba ğdat’ta çok şubeler açm ışlar.
Beşinci Fark: Nur talebeleri içinde çok muhtelif tabakalar var. Yedi-sekiz 
yaşındaki, camilerde Kur’ân okumak için elifbây ı ders almakta olan çocuklar-
dan tut, tâ seksen, doksan ya şındaki ihtiyarlara var ıncaya kadar kad ın erkek, 
1 (*) Yirmi be ş sene müddetle el yazmas ıyla Anadolu’da ne şri bu şekilde olmu ştur.
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 717
hem bir köylü, hamal adamdan tut, tâ büyük bir vekile kadar ve bir neferden 
büyük bir kumandana kadar tâifeler Nurcularda var. Bütün Nurcular ın bu 
çok tâifelerinin umumen bütün maksatlar ı, Kur’ân- ı Mecîd’in hidayetinden 
ve hakâik-i imaniye ile nurlanmaktan ibarettir. Bütün çal ışmalar ı ilim ve irfan 
ve hakâik-i imaniyeyi ne şretmektir. Bundan ba şka bir şeyle iştigal ettikleri 
bilinmiyor. Yirmi sekiz seneden beri deh şetli mahkemeler dessas ve k ıskanç 
muar ızlar, bu kudsî hizmetten ba şka onlarda bir maksat bulamad ıklar ı için 
onlar ı mahkûm edemiyorlar ve da ğıtam ıyorlar. Ve Nurcular, mü şterileri ve 
kendilerine taraftarlar ı aramaya kendilerini mecbur bilmiyorlar. “Vazifemiz 
hizmettir, mü şterileri aramay ız. Onlar gelsinler bizi aras ınlar, bulsunlar.” di-
yorlar. Kemiyete ehemmiyet vermiyorlar. Hakikî ihlâs ı taşıyan bir adam ı, yüz 
adama tercih ediyorlar.
Amma İhvan- ı Müslimîn ise: Gerçi onlar da Nurcular gibi ulûm-u İslâmi-
ye ve marifet-i İslâmiye ve hakâik-i imaniyeye temessük etmek için insanlar ı 
teşvik ve sevk ediyorlar; fakat vaziyet, memleket ve siyasete temas iktizas ıyla, 
ziyadeleşmeye ve kemiyete ehemmiyet veriyorlar, taraftarlar ı ar ıyorlar.
Alt ınc ı Fark: Hakikî ihlâsl ı Nurcular, menfaat-i maddiyeye ehemmiyet 
vermedikleri gibi, bir k ısm ı, âzamî iktisat ve kanaatle ve fakirü’l-hal olmala-
rıyla beraber, sab ır ve insanlardan isti ğnâ ile ve hizmet-i Kur’âniye’de hakikî 
bir ihlâs ve fedakârl ıkla; ve çok kesretli ve şiddetli ehl-i dalâlete kar şı mağlûp 
olmamak için ve muhtaçlar ı hakikate ve ihlâsa dâvet etmekte bir şüphe b ı-
rakmamak için ve r ızâ-y ı ilâhîden ba şka o hizmet-i kudsiyeyi hiçbir şeye âlet 
etmemek için, bir cihette hayat- ı içtimaiye faydalar ından çekiniyorlar.
Amma İhvan- ı Müslimîn ise: Onlar da hakikaten maksat itibar ıyla ayn ı 
mahiyette olduklar ı hâlde, mekân ve mevzu ve baz ı esbap sebebiyle, Nur ta-
lebeleri gibi dünyay ı terk edemiyorlar. Âzamî fedakârl ığa kendilerini mecbur 
bilmiyorlar.
İsa Abdülkadir
f
Bağdat’ta Ç ıkan, Ehemmiyetli, Siyasî Bir Cerîde Olan
ed-Difâ Gazetesinin Muharriri İsa Abdülkadir Diyor ki:
Nur talebelerinin mür şidi olan Bediüzzaman Said Nursî hakk ında “ ed-Di-
fâ” gazetesini okuyanlar benden soruyorlar. “Türkiye’deki Nur talebelerin-
den ve Üstadlar ı olan Said Nursî’den bize mâlûmat ver.” diyorlar. Ben de 
bunlar hakk ında k ısa bir cevap verece ğim. Çünkü Üstad ın, Nur’un ve Nur 
718  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
talebelerinin Araplarda hakk ı olduğu için, Araplar onlardan ciddî bahsetsin-
ler. Zira, İslâmiyet’in madde-i esasiyesi olan Araplar Risale-i Nur’dan ziyade-
siyle fayda görmeye ba şlam ışlar.
Bu Nur talebeleri, Risale-i Nur’la hem Türkiye’de, hem bilâd- ı Arapta 
komünistli ğe karşı muhkem bir sed tesis ediyorlar.
Bu yaz ı Demokratlar ç ıkmadan evvelki zamana bakar; onun için Nur ta-
lebelerinin adedi hakk ında müddeiumuminin dedi ği gibi, yaln ız beş yüz bin 
değil belki şimdi Türkiye’de milyonlar ı aşmış bulunuyor. Ve her gün de ziya-
deleşiyor.
Risale-i Nur ise, öyle geni ş bir mikyasla inti şar ediyor ki, de ğil yaln ız Tür-
kiye’de ve bilâd- ı İslâmiye’de, hattâ ecnebîlerde de i ştiyakla istenilir oluyor. 
Ve Nur’un talebelerinin şevklerini hiçbir şey k ıram ıyor.
İşte, Nur talebeleriyle Nur risaleleri ve onlar ın bu büyük hizmet-i Kur’âni-
ye’leri Demokrat Hükûmetinin bir büyük hasenesidir ki, mübarek âlem-i İslâ-
m’daki hareket-i İslâmiye bu hükûmet-i demokrasiyi takdir ve tahsinle kar şılı-
yor. Bütün Irak ahali-i Müslimesi ki, Arap, Türk, Kürt, İran, bu İslâmî hizmeti 
ve kudsî mücahedeyi kemâl-i ferahla kar şılıyorlar. Ve Türkiye’deki Türk kar-
deşlerimiz, garb ın yanl ış tesiratlar ına karşı bunlarla mukavemet gösteriyorlar 
kanaatindedirler.
İsa Abdülkadir
f
(Gençlik Rehberi’nin Beraat ı Münasebetiyle Câmiu’l-Ezher
Üniversitesi Türk Talebelerinin Tebrik Mektubu)
Mektup: Kahire’den 13.04.1952
Muhterem Üstad ımız Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri’ne,
Kalblerdeki iman ı nurland ıran ve umumî nizam ın direği, âhiret yolunun 
hakikî pusulas ı olan ve ilham ını Kur’ân- ı Kerîm’den alan eserlerinizden “ Genç-
lik Rehberi”  adl ı risaleniz suç te şkil ettiği iddias ıyla devam eden mahkemeni-
zin beraat karar ını ölçülmez sevinçlerimizle ö ğrendik. Siz mübarek Üstad ımızı 
ve Demokrat Türk adliyesinin âdil hâkimlerini candan tebrik ediyoruz.
Hayat ını İslâmiyet’in s ıhhati için vakfeden, Türk milletine hizmet etme-
yi şeref addeden, asr ımızda eşine tesadüf edilmeyen bir din mücahidi bulu-
nan Üstad ımız! Size, âlem-i İslâm ve insaniyet müte şekkirdir. Bizler, ufak bir 
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 719
zerresini ifade için, hürmetlerimizi, te şekkürlerimizi bildiriyor, mübarek duala-
rınızı talep ediyoruz. Allah sizden ve sizi sevenlerden raz ı olsun.
Câmiu’l-Ezher Üniversitesi Türk talebeleri nam ına
Hac ı Ali K ılıncalp
f
(İran’l ı Bir Nur Talebesinin Üstad Bediüzzaman 
Hazretleri’ne Bir Mektubu)
(Türkiye Cumhuriyeti’ne tâbi Isparta’n ın Barla nahiyesinde mukim 
pek muhterem, faziletmeâb Bediüzzaman Hazretleri’ne takdim olunur.)
Pek muhterem, faziletmeâb , Üstad- ı muhterem Bediüzzaman Hazretle-
ri’ne,
Herşeyden evvel selâm ve hürmet-i mahsusumu takdim, s ıhhat ve afi-
yette devam ınızı Cenab- ı Kadîr-i Mutlak Hazretleri’nden temenni ve niyaz 
eylerim. Lütfen ahvâl-i âcizânem istifsar buyurulursa, lehülhamd velminne, vücud-u fânim, baki İran’da, Rizaiye vilâyetine tâbi Mergivar mahallinde Dize 
karyesinde imrar- ı hayat etmekte oldu ğumu arz eylerim.
Bu geçen k ırk y ıl zarf ındaki ink ılâb- ı zaman dolay ısıyla müsta ğrak olarak 
uzaklara dü şmüş bulunmakl ığım hasebiyle, s ıhhat ve afiyetinizden bîhaber 
kalm ış, daima vücud-u muhtereminizi soru şturmak, birinci emel ve arzular ım-
dan idi. Cenab- ı Hak Hazretleri’ne çok şükür, bugünlerde muhterem karde şi-
miz Subay Tayyip İranl ı vas ıtas ıyla s ıhhat haberlerinizi ald ığımdan son derece 
memnun ve mütehassis oldum. Kadîr-i Zülcelâl din-i Mübin-i İslâm’ ın hizmet 
ve saadeti için sizi pek çok zaman lütuf ve himayesinde masun ve mahfuz buyursun, âmîn...
Kıymettar telifat ınızdan 
Nur’un İlk Kap ısı, Asâ-y ı Mûsa, Rehberü’ ş-Şe-
bâb ve diğer kitaplar ınızın birçoğu, muhterem karde şimiz vas ıtas ıyla elime 
geçti ve son derece memnun oldum. İnşaallah, bunlardan behreyâb oluruz. 
Bu ilk mektubum olmak dolay ısıyla fazla tasdî’den içtinabla hatime verir, s ıh-
hat ve afiyetinize mübe şşer, s ıhhat ve vücud-u muhtereminizin devam ını Hâ-
lık-ı Mutlak’tan niyaz eylerim.
Lütufnamenizi alaca ğıma ümitvar, hazretlerinden temenni ve niyaz eyle-
rim efendim.
Merhum Seyyid Abdülkadirzâde, muhibbiniz
Seyyid Abdullah
f
720  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
(Suriyeli Küçük Bir Nur Talebesinin Üstad Bediüzzaman 
Hazretleri’ne Gönderdi ği Mektup)
22 Şevval 1373
Fahrü’l-İslâm Üstad- ı Âzam Bediüzzaman Hazretleri’ne,
Kemâl-i ihtiramla hâk-i pâ-y ı zât- ı âlilerinize yüzümü ve gözümü sürerek 
öperim. Alt ı yaşınday ım, Ramazan- ı Şerif’in yirmi alt ınc ı gününde Kur’ân- ı Ke-
rîm’i hatmettim. Suriye’de en küçük bir Nur talebesiyim. Arkada şlar ımdan on 
bir talebe daha Kur’ân- ı Kerîm’i hatmettiler. Hepimiz namaz k ılıyoruz. Bu mek-
tupla foto ğraf ımı Urfa Nur talebeleri vas ıtas ıyla zât- ı maâl-i s ıfat- ı âlilerinize gön-
deriyorum. Çok rica ederim, mübarek hatt- ı şerîfinizle foto ğraf ın arka taraf ına 
bana bir-iki cümle dua yaz ınız, tekrar foto ğraf ımı iade buyurman ızı rica ederim. 
Pederim Abdülhâdi, hak-i pâ-y ı âlilerinizden öper, dualar ınızı talep eder.
Suriye Derbasiye nahiyesine tâbi Âliye köyünde
Nur talebelerinden
Hüseyin Abdülhadi
f
(Risale-i Nur âlem-i İslâm’da oldu ğu gibi, Avrupa’da da hüsn-ü kabule 
mazhar olmu ştur. Risale-i Nur’un hüsn-ü kabule mazhariyetine numûne 
olarak Finlandiya’daki “Tampereen İslâmilaisen Sevrakume İmam ı 
Habiburrahman Şâkir”in iki mektubunu dercediyoruz)
İmam Habiburrahman Shakir óאכü īĩèóĤا  ÕĻ×è אمĨźا
Tampereen İslâmilaisen Seurakunnan imaami يó×ĨאÜ  ĹĘ ÙĻĨŻøźا  ÙĥéĩĤا  אمĨا
Adress: Tampere-Finland Vellamonkatu 21 هïĬŻĻęÖ  ÙĻĨŻøźا  ةĳĐïĤا  ēĻĥ×ÝÖ ħאئĝĤا
Pek muhterem karde şim,
1ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ َمُŻَّùĤا ُħْכُĻَĥَĐوَ
Hediye olarak gönderdi ğiniz pek k ıymetli eser, yani el-Mesneviyyü-
’l-Arabî min Risaleti’n-Nur  isimli kitab ı ald ım. Bu münasebetle, cenab ınıza
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi sizlerin de üzerine olsun.
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 721
teşekkürlerimi bildiriyorum. Allah- ı Kerîm, her dile ğinizi atâ eylesin diye dua 
ediyorum.
Benim için bu k ıymetli hediyeniz çok müfid olacak ve benim tebli ğ işle-
rimde daha yard ım edecektir, in şaallah. Size de daima ecir ve sevab ı erişip 
duracağında, sadaka-y ı câriye kabilinden olaca ğında elbette şüphe yoktur.
Kitab ın müellifi Said Nursî Hazretleri’ni de bize tan ıtman ızı rica ederim. 
Hürmet ve selâmlar ımla.
Habiburrahman Şâkir
f
(Risale-i Nur’un Avrupa’daki İntişarı ve Hüsn-ü Kabule Mazhariyetine 
Numûne Olarak Findandiya’daki Nur Talebesi Habiburrahman Şâkir’den 
Gelen Di ğer Bir Mektup)
Vellamonkatu 21. 12.02.1958
Çok muhterem karde şlerim,
1ُįُÜَכَאóَÖوَ ِّٰųا ُÙَĩْèوَرَ ْħْכُĻَĥَĐ َمُŻَّùĤاَ
Göndermi ş olduğunuz inâyetnamenizi ve dört tane risale “ İhlâs”, “Zeylü-
’l-Hubab”, “Risale-i Nur hakk ında Müellifine Gönderilen Bir Mektup”, “Risa-
le-i Nur Hakk ında Verilen Konferans”lar ı ald ım. Teşekkürlerimi takdim ede-
rim efendim.
Evet, büyük Üstad Said Nursî Hazretleri, zaman ımızın büyük dâhilerin-
den ve Allah’ ın en büyük sevgili bendelerinden oldu ğunda asla şüphemiz 
yoktur. Belki, bu zata 14. asr ın müceddidlerinden deyip itikat etsek bile mü-
balâğa etmiş olmayaca ğız. Hamdler olsun Allah Hazretleri’ne ki, Türk Milleti 
hazinelerinden zuhur etmi ş bu cevheri, ink ılâp dolaganlar ında gark olup zayi 
olmas ından zaman ımıza kadar saklad ı; asr ımızı, bu zat ın vücudu ile ziynetle-
di. Mûsâ Peygamberi Firavun’un ete ğinde besledi ği gibi, bu zat- ı mübareki de 
dinsiz zalimler meyan ında cefalar içinde besledi. Geleceklerde de selâmetlikle 
uzun seneler ya şamas ını bir Allah’tan temenni ederiz. Üstad Bediüzzaman 
hakk ında bizim akidemiz budur.
Mümkün olursa, bizim taraf ımızdan huzurlar ına arz- ı ihlâs ımızı, gaibâne 
1 Allah’ ın selâm ı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
722  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
muhabbetimizi bildirseniz ve özünden bizim için hay ır dualar ını vekâleten rica 
etseniz diye ricada kal ıyoruz. Hürmet ve selâmlarla.
Muhlis, dinî, millî karde şiniz
Habiburrahman Şâkir
f
(Sorbon Üniversitesi İslâm ve Roma Mukayeseli Hukuk Kürsüsü Profe-
sörü ve Paris İslâm Kültür Merkezi Fahrî Ba şkan ı’nın Üstad Bediüzzaman 
Hazretlerine Yazd ığı Mektup)
21 Cemaziyelahir 1377
İslâmbol
Allah yolunda mücahid muhterem Hazret-i Üstad,
Allah size uzun ömür ihsan eylesin. Göndermi ş olduğunuz k ıymetli he-
diyeniz olan kitab ınızı ve selâm ınızı alarak te şekkür ettim. Allah size selâmet 
versin. K ıymetli, yüksek eserlerinizden istifadeye muvaffak k ılsın.
Eskiden beri sizin yüksek vas ıflar ınızı ve büyük mücahedenizi i şitirdim ve 
daima da i şitmekteyim. Allah, birbirinden uzak olanlar ı kavuşturucudur. Biz-
leri, sevgi ve r ızas ını kazanmakta muvaffak k ılsın. Bu fakir ve zelil kul, yüksek 
ve aziz olan siz Kur’an hâdimine te şekkürlerini arz eder.
Dr. Muhammed Hamidullah
f
(Washington’daki İslâm Cemiyeti’nin ve İslâm Kültür Merkezi’nin Genel 
Sekreteri Dr. Muhammed Habilullah’tan, Irak’taki Nur Talebesi Ahmed Ramazan’a Gelen Mektup)
Washington İslâm Kültür Merkezi’ne hediye etmek lutfunda bulundu ğu-
nuz Bediüzzaman Said Nursî’nin “ Hutbetü’ ş-Şamiye”  ve “Risale-i Nur Mi-
zanlar ı” adl ı kitaplara mukabil halis te şekkürlerimin kabulünü rica ederim.
Tekrar tekrar te şekkürlerimi arz eder, iyi ve saadetli günler dilerim.
İslâm Kültür Merkezi Genel Sekreteri
el-Muhlis
Dr. Muhammed Habilullah
f
HARİÇ MEMLEKETLER ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------- 723
(Yunanistan’da Risale-i Nur’un Ne şriyat ını Yapan ve Yüzlerce Nur Tale-
besi Yetiştiren Bir Zat ın Türkiye’deki Nurcu Karde şlerine Yazd ığı Mektup)
Din ve imana hâdim (hizmet edici), şirk ve küfrü hâdim (y ıkıcı) pek aziz 
kardeşlerim Abdullah, Hüsnü, Abdülkadir, Mehmed ve Süleyman Nurda şla-
rım,
Evvelâ : Pek samimî ve hâlisane yaz ılan mektubunuzu alarak derecesiz 
memnun oldum. Muhlis beyanlar ınız ve derunî tebrikleriniz, hep co şkun dinî 
aşkınızdan ve has nura müsta ğrak ruhunuzdan do ğma olduğundan, o Nu-
run elektrizasyonuyla münevver kalbleri tehyic ve temevvüce dü şürmemek 
mümkün de ğildir. Onun için, selâm ve muhabbetlerinize mukabil selâm ve 
meveddetlerimiz bîpâyan oldu ğu gibi, bu rab ıta ve iştiyakla da sizleri kucaklar 
ve İslâmî hasret ve saffetle gözlerinizden öperim.
Sâniyen : Gönderilmesine lutfetti ğiniz “Hutbe-i Şamiye”, “ Şekvâ” ve sair 
mahkeme karar ı ile mektuplar melfufat ını alarak fevkalhad memnun oldum. 
Bunun cevab ını vermek üzere iken, Kerkük’ten Ahmed Ramazan karde şimiz-
den gönderilen “ Sözler”  mecmuas ını ald ım. Onun içinde bînihaye tahassüs-
lerle meşhun-u mesâr oldum. Ona da şimdi sizinle beraber te şekkür bab ında 
mektup yaz ıyorum. Bu memnuniyet ve te şekkürlere dahi cemaatimizin bütün 
efrad ı iştirak ederek hepinizi selâmlar ve aziz Nurda şlar ıyla karda şlan ırlar.
......Gerek ben ve gerekse bütün ihvan ımız Üstad Hazretleri’ne ba ğlılığı şöy-
le telâkki ediyoruz: Âfak ve enfüsten müstedlel âyât- ı bînihâyeyi en iyi tefsir 
edecek bir insan- ı kâmile her as ır muhtaçt ır. Asr ımızda şark ve garpta fâz ıl ve 
muktedir çok ulemâ yok de ğildir; fakat fâni menfaatlerden mütecerrid, s ırf 
nur-u Bâkî ile mütenevvir ve mütelezziz gavs- ı ferid makam ında en ziyade bir 
mutemede ihtiyaç vard ır. Bu evsaf- ı mebhuse ile Üstad- ı Kebir muttas ıf ol-
duğundan zaman ımızın kutbu mesabesindedir. Ona tebâiyet, tam uyulmaya 
lây ık bir muktedâbihe iktida mânâs ındad ı
r. Zaman ın müceddidi imam- ı küb-
râs ı fetrete u ğrad ığına göre, böyle bir mür şid-i âzama merbutiyet vâcip de-
recesine varm ıştır. İşte bu sâika, bizi ve onlar ı düşünmeye bile sevk etmeden 
Üstad- ı Kebir’e raptediyor. Bunu yapan, onlardaki iman ba ğının, kedisinde 
mevcut bulunan nur-u aslînin, nur kayna ğının merkez s ıkletindeki câzibe kuv-
vetine incizap ve incilâb ıdır. Bunlar, bu eserleri şimdi mütalâa ve müzakere 
etmekle, tahsilleri az zamanda baz ısının derhal husuliye münkalib olmaktad ır. 
Yani, derhal Nur mevzuunu idrak kabiliyetiyle mütefeyyiz oluyorlar.
724  ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------------------------------------------------  TARİHÇE-İ HAYAT
2 ĹِّÖرَ ْīِĨ ٌÙَĩْèرَ َاñٰİ ، 1ĹِّÖرَ ِģْąَĘ ْīِĨ َاñٰİ
Onun için, fazl ve rahmetine kar şı ne kadar hamd ü senâ edilse azd ır.
......Bu hizmette muvaffak olmak için, sizin bin bir mü şkülâtla ikazkâr ve ir-
şadkâr hareketleriniz gibi y ıkılmaz ve sars ılmaz azim ve metanetler lâz ımd ır. 
İnşaallah, her ufukta, her kuturda böyle çal ışılmas ı İslâmiyet’in halâs- ı umu-
misini mûcip ve müntic olacakt ır.
Haf ız Ali
1 “Bu, Rabbimin bir lütfudur...”
2 “Bu, Rabbimin bir rahmeti, bir lütfudur.” (Kehf sûresi, 18/98)
Risale-i Nur Türkiye’de oldu ğu gibi Avrupa’da ve Amerika’da da yay ılm ış ve
birçok okuyucu kitlesi bulmu ştur.
(Türkiye’de ne şrolan Risale-i Nur Külliyat ı’ndan istifade ederek Kur’ân nuru ile nurlanan 
Avrupa’daki Nur talebelerinden bir grup, hocalar ıyla birarada)
ِħĻِèَّóĤا ِīٰĩْèَّóĤا ِّٰųا ِħْــــــùِÖ
1ُّوسُïُĜ َאĺ ْلُïَĐ َאĺ ُħَכَè َאĺ مُĳُّĻَĜ َאĺ ُّĹَè َאĺ ْدُóَĘ َאĺ ُħĻِèرَ َאĺ ُīٰĩْèرَ َאĺ ُّٰųاَ َאĺ
İsm-i Âzam ’ın hakk ına ve Kur’ân -ı Mu’cizü’l-Beyân’ ın hürmetine ve Re-
sûl-i Ekrem ’in (aleyhissalâtü vesselâm)  şerefine, bu mecmuay ı bast ıranlar ı ve müba-
rek yard ımc ılar ını cennetü’l-firdevs  ’te saadet-i ebediye ye mazhar eyle, âmîn.
Ve hizmet-i îmâniye ve Kur’âniye’de daima muvaffak eyle, âmîn.Ve defter-i hasenatlar ına Tarihçe-i Hayat' ın her bir harfine mukabil bin 
hasene  yazd ır, âmîn.
Ve Nur’lar ın neşrinde sebat  ve devam ve ihlâs  ihsan  eyle âmîn.
Yâ Erhamerrâhimîn! Umum Risâle-i Nur  Şâkirtleri’ni iki cihanda mesut 
eyle, âmîn.
İnsî ve cinnî şeytanlar ın şerlerinden muhafaza eyle, âmîn.
Ve bu âciz  ve bîçâre Said’in  kusurat ını afveyle, âmîn...
Umum Nur Şâkirtleri Nâm ına
Said Nursî
1 Yâ Allah, yâ Rahmân: Ey Zât ı itibar ıyla merhametli olan! Yâ Rahim: Ey rahmetiyle mahlûkat ına mer-
hamet eden! Yâ Ferd: Ey e şi ve benzeri olmayan! Yâ Hayy: Ey her zaman var olan, diri olan, ezelî ve 
ebedî hayat sahibi olan! Yâ Kayyûm: Ey kendi Zât’ ı ile var olup, zeval bulmayan ve bütün varl ıklar ı 
varl ıkta tutup onlar ı yöneten! Yâ Hakem: Ey hükmü geçersiz k ılınmayan Hâkim! Yâ Adl: Ey tam adalet 
sahibi! Yâ Kuddûs: Ey her şeyi tertemiz yapan ve kendisi bütün eksiklerden uzak ve yüce Zât!
HuginRisale/content/pdf/TARiHCEi HAYAT.pdf