[PDF]

Risale-i Nur Külliyatı’ndan
Hastalar Risalesi
Bediüzzaman Said Nursî
Sadeleştiren ve Yayına Hazırlayan:
Adnan Kayıhan - İlhan Atılgan
UFUK YAYINLARI / RİSALE-İ NUR KÜLLİYATI
HASTALAR RİSALESİ
Copyright © Ufuk Yayınları, 2012
Bu eserin tüm yayın hakları Yaran Yayıncılık Tic. Ltd. Şirketi’ne aittir. Eserde yer alan metin ve
resimlerin Yaran Yayıncılık Tic. Ltd. Şirketi’nin önceden yazılı izni olmaksızın elektronik, mekanik,
fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır.
Sadeleştiren ve Yayına Hazırlayan
Adnan KAYIHAN - İlhan ATILGAN
ISBN
978-605-5314-23-1
Yayın Numarası
139
Basım Tarihi
Temmuz 2012
Basım Yeri
Elma Basım
Halkalı Cad. No:164 B4 Blok,
Sefakoy Küçükçekmece, İstanbul
Tel.: 0212 697 30 30 Faks: 0212 697 70 70
Ufuk Yayınları
Rasim Paşa Mh. Rıhtım Cd. Derya İş Merkezi
A Blok No: 28/39-48 Kadıköy / İSTANBUL
Tel: (0216) 449 49 09 Faks: (0216) 449 49 11
www.ufukyayinlari.com
Yirmi Beşinci Lem'a
Yirmi beş “deva”dır.
Hastalara bir merhem, bir teselli, manevî bir reçete olarak, bir hasta
ziyareti ve “geçmiş olsun” makamında yazılmıştır.
Bir Hatırlatma ve Özür
Bu manevî reçete, bütün yazdıklarımızdan daha hızlı bir şekilde1 HAŞİYE
telif edildiği gibi, hepsinin aksine, tashihe ve dikkatlice okum aya vakit
bulamadan, gayet süratle, ancak bir defa gözden geçirildi. Yani ilk
müsvedde gibi dağınık kaldı. Kalbe fıtrî bir şekilde gelen mânâları sanatla
ve üslûba dikkat ederek bozmamak için yeniden ele almaya lüzum
görmedik. Okuyanlar, bilhassa hastalar bazı hoş olmayan tabirlerden
veyahut ağır kelimelerden, ifadelerden sıkılıp gücenmesin, bana da dua
etsinler.
2اََِ إِذَۤا أَََُْْ ٌَُِ ۙ َُۤا إِ ِِّٰ وَإِ إَِِْ رَاُِنَ
3وَإِذَا َُِْ ََُ َِِْ۝وَاِي َُ ُُِِْ وََِِْ
Bu Lem’a’da, insanlığın on kısmından birini teşkil eden musibete
uğramışlara ve hastalara hakiki bir teselli ve faydalı bir merhem
olabilecek yirmi beş devayı kısaca beyan ediyoruz.
1 HAŞİYE Bu risale dört buçuk saatte telif edilmiştir. Rüşdü: “Evet”. Re’fet: “Evet”. Hüsrev:
“Evet”. Said: “Evet”.
2 “Sabırlılar o kimselerdir ki, başlarına musibet geldiğinde, ‘Biz Allah’a aidiz ve vakti geldiğinde
elbette O’na döneceğiz’ derler.” (Bakara sûresi, 2/156).
3 “O’dur beni doyuran, O’dur beni içiren. Hastalandığımda O’dur bana şifa veren.” (Şuarâ sûresi,
26/79-80).
Birinci Deva
Ey biçare hasta! Merak etme, sabret. Hastalığın sana dert değil, belki bir
çeşit dermandır. Çünkü ömür bir sermayedir, gidiyor. Meyvesi olmazsa
boşa gider. Hem rahat ve gaflet içinde çok çabuk geçer. Hastalık senin o
sermayeni büyük kârlarla kazançlı hale getiriyor. Ömrün çabuk geçmesine
meydan vermiyor, onu tutuyor, uzun kılıyor ki, meyvesini verdikten sonra
gitsin. İşte ömrün hastalık sayesinde uzamasına işaret olarak şu
darbımesel dilden dile dolaşmıştır: “Musibet zamanı çok uzun, sefa
zamanı ise pek kısadır.”
İkinci Deva
Ey sabırsız hasta! Sabret, hatta şükret. Senin bu hastalığın, ömrünün
dakikalarını birer saat ibadet hükm üne geçirebilir. Çünkü ibade t iki
kısımdır. Biri namaz, dua gibi mâlum olan müspet ibade tlerdir. Diğeri ise
menfî kısmıdır; insan hastalık ve musibet vasıtasıyla aczini, zayıflığını
hisseder, Rahîm Yaratıcısına sığınır, yalvarır. Hâlis, riyasız, manevî bir
ibade te mazhar olur.
Evet, hastalıkla geçen bir ömrün, Allah’tan şikâyet etmemek şartıyla,
mümin için ibadet sayıldığına dair sahih rivayetler var.4 Hatta sabreden ve
şükreden bazı hastaların bir dakikasının bir saat ibadet ve bazı kâmil
zâtların hastalığının bir dakikasının bir gün ibadet hükm üne geçtiği, sahih
rivayetlerle ve doğruluğuna  şüphe  bulunmayan keşiflerle sabittir.
Ömrünün bir dakikasını bin dakika hükm üne geçirip sana uzun bir ömür
kazandıran hastalıktan şikâyet değil, ona  teşekkür et.
4 “Bir kimse salih amel işlerken araya bir hastalık veya sefer girip ameline engel olursa, Allah
ona sıhhati yerindeyken yapmakta olduğu salih amelin sevabını aynen yazar.” mealindeki hadis
için bkz. Buhârî, cihâd 134; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 4/410; el-Beyhakî, Şuabü’l-Îmân
7/182.
Üçüncü Deva
Ey tahammülsüz hasta! Gelenlerin sürekli gitmesi, gençlerin ihtiyarlaması
ve daima yokluk ve ayrılık içinde yuva rlanması, insanın bu dünya ya keyif
sürmek ve lezzet almak için gelmediğinin delilidir. Hem insan, canlıların
en mükemmeli, dona nım bakımından en zengini, en yüks eği, hatta sultanı
hükm ünde  olduğu halde, geçmiş lezzetleri ve gelecek sıkıntıları
düşünerek, hayvana nispeten en aşağı derecede, ancak kederli, zahmetli bir
hayat geçiriyor. Demek ki o, bu dünya ya yalnız güzel yaşamak, ömrünü
rahat ve sefa ile geçirmek için gelmemiştir. Elinde büyük bir sermaye
bulunan insan, burada ticaretle sonsuz, ebedî bir hayatta saadeti elde
etmeye çalışmak için dünya ya gelmiştir.5 Ona verilen sermaye ömürdür.
Eğer hastalık olmazsa sağlık ve afiyet insana gaflet verir, dünya yı hoş
gösterir, ahireti unutturur.6 İnsan, kabri ve ölümü aklına getirmek istemez,
geçici hevesler ömür sermayesini boş yere sarf ettirir. Hastalık ise birden
insanın gözünü açar. Vücuduna  der ki: “Ölümsüz ve başıboş değilsin, bir
vazifen var. Gururu bırak, seni Yaratanı düşün, kabre gideceğini bil, ona
göre hazırlan.”
İşte bu noktadan, hastalık insanı hiç aldatmayan bir nasihatçi ve hep ikaz
eden bir rehberdir. Ondan şikâyet değil, belki bu yönüyl e ona teşekkür
etmek, eğer çok ağır gelirse sabır istemek gerekir.
5 Bu hakikati ifade eden ayet-i kerimeler için bkz. Fâtır sûresi, 35/29; Tevbe sûresi, 9/111.
6 “İki (büyük) nimet vardır. İnsanların çoğu onlar hususunda aldanmıştır: Sıhhat ve boş vakit!”
anlamındaki hadis için bkz. Buhârî, rikak 1; Tirmizî, zühd 1.
Dördüncü Deva
Ey halinden şikâyet eden hasta! Senin hakkın şikâyet değil, şükür ve
sabırdır. Çünkü bedenin ve uzuvların, kendi mülkün değildir. Onları sen
yapmadın, başka tezgâhlardan satın almadın. Demek ki, onlar başkasının
mülküdür . Onların Mâlik’i, mülkünde  istediği gibi tasarruf eder.
Yirmi Altıncı Söz’de denildiği gibi, mesela gayet zengin ve mahir bir
sanatkâr, güzel sanatını ve kıymetli servetini göstermek için, diktiği gayet
sanatlı ve kıymetli taşlarla süslenmiş bir gömleği, bir elbiseyi, modellik
vazifesi gördürmek maksadıyla, bir ücret karşılığında, miskin bir adama
bir saatliğine giydirir. Onun üstünde  işlemeler yapar ve adama çeşitli
vaziyetlerde durmasını söyler. Sanatının harikalarını göstermek için
elbiseyi keser, uzatır, kısaltır, değiştirir. Acaba ücret karşılığında modellik
yapan miskin adamın, o sanatkâra: “Beni zahmete sokuyor sun, eğilip
kalkmak bana sıkıntı veriyor, beni güzelleştiren bu gömleği kesip
kısaltmakla güzelliğimi bozuyorsun.” demeye hakkı var mıdır?
“Merhametsizlik, insafsızlık ediyorsun.” diyebilir mi? İşte aynen bu
misaldeki gibi, ey hasta, Sâni-i Zülcelâl sana göz, kulak, akıl, kalb gibi
nuranî duygul arla süslenmiş olarak giydirdiği beden gömleği üzerinde
güzel isimlerinin nakışlarını göstermek için seni birçok vaziyet içinde
çevirir ve farklı hallere sokar. Sen açlıkla O’nun Rezzak ismini tanıdığın
gibi, hastalığınla da Şâfî ismini bil. Elemler, musibetler O’nun bir kısım
isimlerinin hüküm lerini gösterdiği için onlarda hikmetten ve rahmetten
parıltılar, o parıltılar içinde de pek çok güzellik bulunuy or. Eğer o
korktuğun ve nefret ettiğin hastalık perdesi açılsa arkasında sevimli, güzel
mânâlar bulursun.
Beşinci Deva
Ey hastalığa tutulan kardeş! Tecrübemle şuna kanaat getirdim ki, bu
zamanda hastalık bazılarına Allah’ın bir ihsanı, bir hediyesidir. Sekiz-
dokuz  senedir, lâyık olmadığım halde, bazı gençler, hastalıkları sebebiyle
dua etmem için benimle görüştüler. Dikkat ettim, hangi hasta genci
gördüys em, başka gençlere kıyasla ahiretini düşünmeye başlıyordu.
Onlarda gençlik sarhoşluğu yoktu. Gaflet içindeki hayvanî heveslerden
kendilerini bir derece kurtarmışlardı. Ben de bakıyor, onların tahammül
edilebilir derecedeki hastalıklarının Cenâb-ı Hakk’ın bir ihsanı olduğunu
hatırlatıyordum.
Diyordum ki:
“Kardeşim, senin bu hastalığının aleyhinde değilim, hasta olduğun  için
sana karşı bir şefkat hissedip acımıyorum ki dua edeyim. Hastalık seni
tam uyandırıncaya kadar sabretmeye çalış, o vazifesini bitirdikten sonra
Rahîm Yaratıcın inşallah sana şifa verir.”
Hem şöyle diyordum:
“Senin bazı emsalin sağlıklı oldukları için gaflete düşüp namazı terk
ediyor, kabri düşünmeyip Allah’ı unutuyor, bir saatlik dünya  hayatının
görünüş teki keyfi için sonsuz, ebedî hayatlarını sarsıyor, zedeliyor, belki
de mahvediyorlar. Sen hastalık gözüyle, eninde sonunda  gideceğin bir
durak olan kabri ve onun arkasındaki ahiret menzillerini görüyor ve ona
göre davranıyorsun. Demek ki, hastalık senin için aslında bir sıhhattir. Bir
kısım emsalindeki sağlık ise bir hastalıktır.”
Altıncı Deva
Ey elemden şikâyet eden hasta! Senden rica ediyorum, geçmiş ömrünü
düşün; lezzetli, safalı günleri ve sıkıntılı, elemli vakitleri hatırla. Herhalde
ya “Oh!” ya da “Ah!” diyeceksin. Yani kalbin veya dilin ya
“Elhamdülillah, şükür!” ya da “Çok ya zık, eyvahlar olsun!” diyecek.
Dikkat et, sana “Oh, elhamdülillah, şükür” dedirten, başından geçmiş
elemleri ve musibetleri düşünmektir. Bu bir manevî lezzeti ortaya çıkarır,
kalbin şükreder. Çünkü elemin geçip gitmesi, lezzettir. O elemler ve
musibetler yok olup gitmekle ruhunda  bir lezzet miras bırakmıştır;
düşünerek deşilse ruhtan lezzet akar, şükürler damlar.
Sana, “Eyvahlar olsun, çok yazık!” dedirten ise geçirdiğin lezzetli ve sefa
içindeki vakitlerdir; yok olup gitmeleriyle ruhunda  daimî bir elemi miras
bırakırlar. Ne zaman onları düşünsen o elem yine deşilir, pişmanlık ve
hasret akıtır.
Madem meşru olmayan bir günlük lezzet, bazen bir sene manevî elem
çektiriyor. Ve bir günlük geçici hastalıkla gelen elemde birçok günün
manevî sevap lezzetiyle beraber, o hastalığın geçip gidecek olmasının
manevî zevki vardır. Sen şimdilik başındaki bu geçici hastalığın neticesini
ve içyüzünde ki sevabı düşün, “Bu da geçer, ya Hû!” de, şikâyet etmek
yerine şükret.
Altıncı Deva7 HAŞİYE
Ey dünya  zevklerini düşünüp hastalıktan ızdırap çeken kardeşim! Eğer bu
dünya  sonsuz olsaydı, yolumuzda ölüm bulunmasaydı, ayrılık ve yokluk
rüzgârları esmeseydi ve musibetli, fırtınalı gelecekte manevî kış
mevsimleri bizi beklemeseydi, ben de seninle beraber bu haline acırdım.
Fakat madem dünya  bir gün bize, “Haydi, dışarı!” diyecek, feryadımıza
kulağını kapayacak; o kovm adan biz bu hastalıkların ikazıyla şimdiden
onun aşkından vazgeçmeliyiz. O bizi terk etmeden, dünya yı kalben terk
etmeye çalışmalıyız.
Evet, hastalık bize bu mânâyı hatırlatıp der ki: “Senin vücudun taştan,
demirden değildir. Hatta daima dağılmaya müsait çeşitli maddelerden
terkip edilmiştir. Gururu bırak, aczini anla, sahibini tanı, vazifeni bil,
dünya ya niçin geldiğini öğren.” İşte, hastalık kalbin kulağına böyle gizlice
ihtar ediyor.
Hem madem dünya nın zevki, lezzeti devam etmiyor. Hele meşru değilse
hem geçici, hem elemli, hem güna hlı oluyor. O zevki kaybettiğin için
hastalık bahanesiyle ağlama; aksine, hastalıktaki manevî ibadeti ve ahirete
ait sevap yönünü düş ün, onda n zevk almaya çalış.
7 HAŞİYE Bu Lem’a fıtrî bir şekilde akla geldiğinden altıncı mertebede iki deva yazıldı.
Fıtrîliğine ilişmemek için öylece bıraktık, belki bunda bir sır vardır diye değiştirmedik.
Yedinci Deva
Ey sağlığındaki lezzeti kaybeden hasta! Hastalığın, Allah’ın sana
sağlığında verdiği nimetlerin lezzetini kaçırmıyor; aksine, artırıyor, onları
sana tattırıyor. Çünkü bir şey devamlı olursa tesirini kaybeder. Hatta
varlığın hakikatini bilen zâtlar ittifakla diyorlar ki: 8إَِ اََْْءُ َُْفُ ََِْادَِ
Yani, “Her şey zıddıyla bilinir.” Mesela, karanlık olmazsa ışık bilinemez,
onda n lezzet alınamaz. Soğuk olmazsa sıcaklık anlaşılamaz, onun zevkine
varılamaz. Açlık olmazsa yemek lezzet vermez. Midede hararet olmazsa
su içmenin zevki kalmaz. Sıkıntı olmazsa afiyet zevksizdir. Hastalık
olmadan sağlık lezzetsizdir.
Madem Hakîm Yaratıcı, insana her çeşit ihsanını hissettirmek, her türlü
nimetini tattırmak ve onu daima şükre sevk etmek istediğini, insanı şu
kâinattaki sayısız nimeti tadacak, tanıyacak derecede kabiliyetlerle
dona tarak gösteriyor. Elbette sağlık ve afiyet verdiği gibi, hastalık, sıkıntı,
dert de verecektir. Sana soruyorum: Başında, elinde veya midende bu
hastalık olmasaydı; sen başının, elinin ve midenin sağlıklı halindeki
lezzetli, tatlı ilahî nimeti hissedip şükreder miydin? Elbette değil
şükretmek, belki düşünmezdin bile; o sağlığı şuursuzca gaflete, belki
haram zevklere harcardın.
8 et-Taberî, Câmiu’l-Beyân 19/19. Ayrıca bkz. el-Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn 4/321; İbni Kayyim,
Medâricü’s-Sâlikîn 3/188
Sekizinci Deva
Ey ahiretini düşünen hasta! Hastalık, günahların kirini sabun gibi yıkar,
temizler. Hastalığın güna hlara kefaret olduğu sahih hadislerle sabittir.
Hadiste buyrulmuş ki: “Bir ağacı silkmekle ermiş meyveleri nasıl düşerse,
imanlı bir hastanın titremesi de güna hları öyle döke r.”9
Günahl ar, ebedî hayatta daimî; bu düny a hayatında ise kalb, vicdan ve ruh
için manevî hastalıklardır. Eğer sabır gösterip şikâyet etmezsen, şu geçici
hastalığın sayesinde pek çok daimî hastalıktan kurtulursun. Eğer güna hları
düşünmüyor, ahireti bilmiyor veya Allah’ı tanımıyorsan sende öyle
dehşetli bir hastalık vardır ki, bu küçük hastalığından milyonlarca defa
daha büyüktür. Asıl onu düşünüp feryat et. Çünkü kalbin, ruhun ve nefsin
dünya daki bütün varlıklarla alâkalıdır. Ayrılık ve yokluk ile o alâkalar
sürekli kesilip sende sayısız yara açar. Bilhassa, ahireti bilmediğin için
ölümü ebedî yokluk olarak hayal ettiğinden âdeta yara bere içinde,
hastalıklı, dünya  kadar bir vücudun var. İşte ilk önce, çok yaralı bu büyük
manevî vücudun sayısız hastalıklarına mutlak ilaç ve şifa verici bir deva
olan imanı aramak ve inancını düzeltmek gerekir. O ilacı bulmanın en kısa
yolu, bu maddî hastalığın yırttığı gaflet perdesinin altında sana gösterdiği
aczin ve zayıflığın penceresinden Kadîr-i Zülcelâl’in kudretini ve
rahmetini tanımaktır.
Evet, Allah’ı tanımayanın başında düny a dolusu belâ vardır. Allah’ı
tanıyanın düny ası ise nurla ve manevî sevinçle doludur. İnsan, derecesine
göre iman kuvvetiyle bunu hisseder. Basit maddî hastalıkların elemi,
imandan gelen bu manevî sevincin, şifanın ve lezzetin altında erir,
kaybolur.
9 Buhârî, merdâ 1, 2, 13, 16; Müslim, birr 14; Dârimî, rikak 57.
Dokuzuncu Deva
Ey Hâlık’ını tanıyan hasta! Hastalıklardan duyul an elem ve korku,
hastalığın bazen ölüme sebep olmasındandır. Ölüm, gaflet nazarıyla ve
zahiren dehşetli göründüğünde n, ona yol açabilen hastalıklar insanı
korkutuyor, telaşlandırıyor.
Öncelikle bil ve kesinlikle iman et ki: “Ecel mukadde rdir, değişmez.”10
Çok ağır hastaların başında ağlayan ve sağlıklı olan pek çokları ölmüş, o
ağır hastalar ise şifa bulup ya şamıştır.
İkincisi: Ölüm, göründüğü gibi dehşetli değil. Birçok risalede kesin,
şüphe siz bir şekilde, Kur’an-ı Hakîm’in verdiği nurla ispat etmişiz ki:
Müminler için ölüm; hem hayat vazifesinin külfetinden terhis, hem düny a
meydanında imtihan ve talim olan kulluktan paydos, hem öteki âleme
gitmiş yüzde doksan dokuz ahbap ve akrabay a kavuşmak için bir vesile,
hem insanın hakiki vatanına ve ebedî saade t makamına girmesine bir
vasıta, hem düny a zindanı ndan cennet bahç elerine bir davet, hem de
Rahîm Yaratıcının lütfuyla hizmetine karşılık bir ücret alma nöbe tidir.
Madem ölümün gerçek mahiyeti budur ; ona dehşetle değil, aksine, rahmet
ve saadetin kapısı olarak bakmak gerekir.
Allah dostlarının bir kısmının ölümden korkmaları ise ölümün
dehşetinden değil, “daha fazla hayır kazanayım” diyerek hayat vazifesinin
devamıyla elde edecekleri hayırları düşünmeleri sebebiyledir. Evet,
müminler için ölüm, rahmet kapısıdır. Dalâlet yolundak iler için ise ebedî
karanlık kuyusudur.11
10 Ecelin takdir edilmiş olup bir an geri bırakılmayacağına ve öne de alınmayacağına dair bkz.
A’râf sûresi, 7/34; Yûnus sûresi, 10/49.
11 Kabrin müminler için cennet bahçelerinden bir bahçe, dalâlet yolundakiler için ise cehennem
çukurlarından bir çukur olmasıyla ilgili bkz. Tirmizî, kıyâmet 26; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-
Evsat 8/273; el-Beyhakî, Şuabü’l-Îmân 1/360.
Onuncu Deva
Ey hastalığını lüzumsuz merak eden hasta! Sen, hastalığının ağırlığı
yüzünde n meraklanıyorsun. Bu merak, onu daha da ağırlaştırır.
Hastalığının hafiflemesini istiyorsan merak etmemeye çalış. Yani
hastalığın faydalarını, sevabını ve çabuk geçeceğini düşün, merakı ortadan
kaldır, hastalığın kökünü ke s.
Evet, merak hastalığı ikiye katlar; maddî olanın altında kalbine manevî bir
hastalık verir ve maddî hastalık ona dayanır, devam eder. Eğer
teslimiyetle, rızayla, hastalığın hikmetini düşünmekle merakı ortadan
kaldırırsan o maddî hastalığın mühim bir kökü kesilir, hastalık hafifler,
kısmen gider. Bilhassa kuruntularla, bazen merak sebebiyle bir dirhem
maddî hastalık on kat büyür . Merak kesildiğinde ise o hastalığın onda
dokuz u gider. Merak, hastalığı artırdığı gibi, Allah’ın hikmetini itham,
rahmetini tenkit ve Hâlık-ı Rahîm’den şikâyet hükm ünde  olduğu için
insan maksadının zıddıyla tokat yer, hastalığı şiddetlenir.
Evet, nasıl ki şükür nimeti artırır,12 aynen öyle de, şikâyet hastalığı ve
musibeti şiddetlendirir. Merak da bir hastalıktır. Onun ilacı, hastalığın
hikmetini bilmektir. Madem hikmetini, faydasını öğrendin, o merhemi
meraka sür, kurtul. “Ah!” değil “Oh!” de, “Eyvahlar olsun!” yerine اََُْْ ِِّٰ
13َٰ ُ َلٍ cümlesini söyle.
12 “Eğer şükrederseniz nimetlerimi daha da artırırım.” (İbrahim sûresi, 14/7).
13 “Bize uygun gördüğü her halimizden ötürü hamdolsun Rabbimize.” Bkz. Tirmizî, deavât 128;
Ebû Dâvûd, edeb 97, 98; İbni Mâce, edeb 55, duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 2/117.
On Birinci Deva
Ey sabırsız hasta kardeş! Hastalık sana peşin bir elem verse de, önceki
hastalığından bugüne  kadar, geçip gitmesiyle manevî, sevabıyla da ruhî bir
lezzet sağlıyor. Bugünde n, belki bu saatten sonra hastalık yok, elbette
olmayan bir şeyden elem doğmaz; elem olmazsa üzüntü de olmaz. Sen
yanlış bir şekilde kuruntu yaptığın için sabırsızlık gösteriyorsun. Çünkü
bugüne  kadarki bütün hastalık zamanının maddî kısmıyla beraber elemi de
gitmiş, geriye sevabı ve geçip gitmesindeki lezzet kalmış. Bu kazancın
sana sevinç vermesi gerekirken, elem çekmek ve sabırsızlık göstermek
akılsızlıktır. Gelecek günler ise henüz gelmemiş; var olmayan bir günü,
bir hastalığı, bir elemi kuruntu ile şimdiden düşünüp elem duym ak ve
sabırsızlık göstererek üç mertebe “yok” a varlık rengi vermek, divanelik
değil de nedir?
Madem bu s aate kadarki hastalık zamanları sana sevinç veriyor. Ve madem
yine bu saatten sonraki zaman henüz yoktur, hastalık yoktur, elem yoktur.
Cenâb-ı Hakk’ın sana verdiği sabır kuvvetini böyle sağa sola dağıtma,
içinde bulunduğun s aatteki eleme karşı yoğunl aştır, “Ya Sabûr!” de, dayan.
On İkinci Deva
Ey hastalık sebebiyle ibadetinden ve evradından mahrum kaldığı için
üzülen hasta! Bil ki, hadisçe sabit olduğu gibi, “Takva sahibi bir mümin,
hastalık sebebiyle okuya madığı sürekli virdinin sevabını hastalık
zamanında yine kazanır.”14 Farz ibadetlerini mümkün olduğu kadar yerine
getiren bir hasta, sabır ve tevekkül gösterip farzlarını yine edâ ederse o
ağır hastalık, bitene kadar diğer sünne tlerin yerini –hem de hâlis bir
surette– tutar. Hem hastalık insana acizliğini, zayıflığını hissettirir. O
aczin ve zayıflığın hal diliyle ve sözle dua ettirir. Cenâb-ı Hak, insana
sınırsız bir acz ve zayıflık vermiştir15 ki, daima ilahî dergâha sığınıp niyaz
ve duada bulunsun.
16ُْ َ ََُْۨا ُِْ رَ ََْ دَُۤؤُُْۨ yani “Eğer duanız olmazsa ne kıymetiniz var!”
ayetinin sırrıyla, insanın yaratılış hikmeti ve kıymetinin sebebi
hükm ünde ki samimi dua ve niyazın bir vesilesi hastalık olduğu için,
şikâyet değil, Allah’a şükretmek ve hastalığın açtığı dua musluğunu,
sağlığı kazanarak kapamamak gerekir.
14 Buhârî, cihâd 134; Ebû Dâvûd, cenâiz 1; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 4/410, 418.
15 İnsanın sınırsız bir acz ve sonsuz bir zayıflık içinde olmasıyla ilgili bkz. Nisâ sûresi, 4/28;
Fâtır sûresi, 35/15; Muhammed sûresi, 47/38; Rûm sûresi, 30/54; Enfâl sûresi, 8/66.
16 Furkan sûresi, 25/77.
On Üçüncü Deva
Ey hastalıktan şikâyet eden çaresiz insan! Hastalık, bazıları için mühim
bir define, çok kıymetli bir ilahî hediyedir. Her hasta, kendi hastalığını
böyle kabul edebilir.
Madem ecel vakti belli değil ve Cenâb-ı Hak, insanı mutlak ümitsizlikten
ve gafletten kurtarmak, korku ve ümit arasında dünya  ve ahiret dengesini
gözetmesini sağlamak için hikmetiyle eceli gizlemiş. Hem madem ecel
her an gelebilir17 ve eğer insanı gaflet içinde yakalarsa ebedî hayatına çok
zarar verebilir. İşte hastalık gafleti dağıtır, insana ahireti düşündür ür,
ölümü hatırlatır, insan ölüme öylece hazırlanır. Bazen hastalık sayesinde
öyle bir kazancı olur ki, insan yirmi senede erişemediği mertebeye yirmi
günde  ulaşır.
Mesela –Allah rahmet eylesin– İlamalı Sabri ve İslâmköylü Vezirzade
Mustafa adında iki genç arkadaşımız vardı. Yazmayı bilmedikleri halde bu
iki zâtın talebelerim arasında samimiyette ve iman hizmetinde en ileri
safta olduklarını hayretle görüyordum. Hikmetini bilemedim.
Vefatlarından sonra anladım ki, her ikisinde de mühim bir hastalık varmış.
O hastalığın irşadıyla, gafil ve farz ibadetleri terk eden gençlerin aksine,
mühim bir takva ile en kıymetli hizmette ve ahirete faydalı bir vaziyette
bulundul ar. İnşallah iki senelik hastalık zahmeti, milyonlarca senelik
ebedî hayatta saadetlerine vesile olmuştur. Şimdi anlıyorum ki, benim
onların sağlığı için bazen ettiğim dua, dünya  hayatları itibarı ile beddua
olmuş. İnşallah o dua m, ahiret saadetleri için kabul edilmiştir.
Öyle inanıyorum ki, o iki zât, on senelik bir takva ile kazanılabilecek bir
kâr elde ettiler. Eğer onlar da, bir kısım gençler gibi sağlıklarına ve
gençliklerine güve nip gaflete ve haram zevklere dalsalardı ve ölüm onları
kollayıp tam güna hların pisliği içinde yakalasaydı, o nurlar definesi yerine
kabirlerini akrep ve yılanlara yuva  yapacaklardı.
Madem hastalığın böyle faydaları var; onda n şikâyet değil, ona karşı
tevekkül ve sabırla şükredip Allah’ın rahmetine güve nmek gerekir.
17 “Hiç kimse nerede öleceğini de bilemez.” (Lokman sûresi, 31/34). Ayrıca ölümün her an
gelebileceğine dair bkz. İsrâ sûresi, 17/68, A’râf sûresi, 7/4, 97.
On Dördüncü Deva
Ey gözüne perde inen hasta! Eğer müminlerin gözüne inen perdenin
ardında nasıl bir nur ve manevî bir göz bulunduğunu bilsen, “Yüz bin
şükür Rabb-i Rahîmime!” dersin. Bu merhemi tarif etmek için bir hadise
anlatacağım:
Bir vakit, bana sekiz sene tam bir sadakatle, hiç gücendirmeden hizmet
eden Barlalı Süleyman’ın halasının gözleri kapandı. O dindar, temiz kadın,
bana karşı haddimden yüz derece fazla hüsn-ü zan besleyerek beni cami
kapısında yakalayıp “Gözümün açılması için dua et.” dedi. Ben de, o
mübarek ve meczube kadının dindarlığını duama şefaatçi yaparak, “Ya
Rabbi, dinin emirlerine bağlılığı hürmetine onun gözünü aç.” diye
yalvardım. İkinci gün Burdurlu bir göz hekimi geldi, tedavi etti. Kırk gün
sonra yine gözleri kapandı. Ben çok üzüldüm, çok dua ettim. İnşallah o
dua, ahireti için kabul olmuştur.18 Yoksa benim duam, onun hakkında
gayet yanlış bir beddua  olurdu. Çünkü kırk gün eceli kalmıştı. Kırk gün
sonra –Allah rahmet eylesin– ve fat etti.
İşte o merhume, kırk gün Barla’nın hüzünlü bağlarına, rikkat uyandıran
ihtiyarlık gözüyle bakmak yerine, kabrinde kırk binlerce gün cennet
bağlarını seyretme mükâfatını kazandı. Çünkü imanı kuvve tli, dinin
emirlerine bağlılığı sağlamdı.
Evet, bir mümin, gözüne perde çekilse ve kör olarak kabre girse,
derecesine göre o nur âlemini kabir ehlinden çok daha fazla seyredebilir.
Bu dünya da nasıl ki birçok şeyi biz görüyoruz, kör olan müminler
göremiyor. Kabirde de onlar, iman ile gitmişlerse o âlemi kabir ehlinden o
ölçüde daha fazla görürler. En uzağı gösteren dürbünlerle bakar gibi
kabirlerinde, derecelerine göre, cennet bağlarını sinema perdesindeymiş
gibi seyrederler.
İşte böyle gayet nurlu ve toprak altındayken göklerin üstünde ki cenneti
görecek, seyredecek bir gözü, gözünde ki bu perdenin altında şükür ve
sabırla bulabilirsin. O perdeyi gözünde n kaldıracak ve seni o gözle
baktıracak göz  hekimi, Kur’an-ı Hakîm’dir.
18 Bazı dualara dünyada, bazılarına ise ahirette cevap verileceğine dair bkz. el-Buhârî, el-
Edebü’l-Müfred 1/248; el-Beyhakî, Şuabü’l-Îmân 2/47.
On Beşinci Deva
Ey âh edip inleyen hasta! Hastalığın görünüş üne bakıp “Âh!” eyleme;
mânâsına bak, “Oh!” de. Eğer mânâsı güzel olmasaydı, Hâlık-ı Rahîm en
sevdiği kullarına hastalık vermezdi. Sahih hadiste buyruluyor ki: أََ اسِ
ََءً اَََِْْءُ ُ اََُْْ َََُْْ– ev kemâ kâl– Yani, “Musibete ve zorluğa en çok
uğrayanlar, insanların en iyileri, en kâmilleridir.”19 Başta Hazreti Eyyûb
(aleyhisselam), peygamberler, sonra evliya ve ardından salih kimseler,
çektikleri hastalıklara hâlis birer ibadet, Rahman’ın birer hediyesi
nazarıyla bakmış, sabır içinde şükretmişler. Hastalığı Hâlık-ı Rahîm’in
rahmetinden gelen cerrahi bir müdahale gibi görmüşler.
Sen, ey âh edip inleyen hasta! Bu nuranî kafileye katılmak istersen sabırla
şükret. Şikâyet edersen seni aralarına almazlar. Gaflet ehlinin çukurlarına
düşer, karanlık bir yolda gidersin.
Evet, bazı hastalıklar eğer ölümle neticelense insanı manevî şehit kılar,
şehade t gibi bir velilik derecesine yükselmeyi sağlar. Mesela çocuk
doğur manın yol açtığı hastalıklarla,20 HAŞİYE karın sancısıyla, boğul arak,
yanar ak veya vebadan v efat edenler manevî şehit olduğu gibi, çok mübarek
hastalıklar var ki, ölümle neticelenirse insana velilik makamını
kazandırır.21 Hem hastalık, düny a aşkını ve alâkasını azalttığından, ehl-i
düny a için gayet elem verici ve acı olan, vefat ile düny adan ayrılığın
kederini hafifletir, baz en de onu s evdirir.
19 Tirmizî, zühd 57; İbni Mâce, fiten 23; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 1/172, 173, 180, 185;
6/369.
20 HAŞİYE Bu hastalığın manevî şehadeti kazandırması, lohusalık zamanı olan kırk güne
kadardır.
21 Şehadete vesile olan hastalık ve musibetler için bkz. Buhârî, ezân 32, cihâd 30; Müslim, imâre
164; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 2/324, 533, 5/446; el-Hâkim, el-Müstedrek 1/503.
On Altıncı Deva
Ey sıkıntıdan şikâyet eden hasta! Hastalık, insanlar arasında çok m ühim ve
güzel olan hürmeti ve merhameti telkin eder. Çünkü insanı, yalnızlığa ve
merhametsizliğe sevk eden istiğnadan kurtarır. أَنْ رَاٰهُ۝إِن اَِْْنَ ََْٰ
22اَْْٰ sırrıyla, sağlık ve afiyet içinde müstağni bir nefs-i emmare,
hürmete değer kardeşliklere karşı hürmet hissetmez, merhamete ve şefkate
lâyık olan musibete düşmüşlere ve hastalara merhamet duym az. Ne zaman
hastalansa, aczini ve fakrını o zaman anlar, hürmete lâyık olan, ziyaretine
gelen veya kendisine yardım eden mümin kardeşlerine hürmet gösterir.
Hemcinslerine karşı acıma hissinden gelen insanî şefkat ve İslam’daki en
mühim hasletlerden olan merhametle, musibete uğramışları nefsine
kıyaslar, onlara tam mânâsıyla acır, elinden gelse yardım, hiç olmazsa dua
eder. Keyiflerini sormak için –dinen sünne t olan– ziyaretlerine gider,
sevap kazanır.23
22 “Hayır! Rabbinin bunca nimetine rağmen kâfir insan muhtaç olmadığını zannettiği için azar.”
(Alâk sûresi, 96/6-7).
23 Hasta ziyaretinin kişiye sevap kazandıracağına dair bkz. Müslim, birr 40; Ebû Dâvûd, cenâiz
7; Tirmizî, cenâiz 2, birr 64; İbni Mâce, cenâiz 1, 2.
On Yedinci Deva
Ey hastalık yüzünde n hayır yapamamaktan şikâyet eden hasta! Şükret,
hastalık sana hayırların en hâlisinin kapısını açar. Hastalık, hastaya ve
Allah rızası için ona bakanlara sürekli sevap kazandırmakla beraber,24
duanı n kabulüne en mühim vesilelerden biridir.
Evet, hastalara bakmanın müminler için mühim sevabı var. Hastanın
keyfini sormak, onu sıkmamak şartıyla ziyaret etmek sünne t-i seniyye25
ve güna hlara kefarettir. Hadiste buyruluyor ki: “Hastaların duas ını alınız,
onların duas ı makbuldür.”26
Bilhassa hasta, akrabadan olursa, hele anne  ya da baba  olursa, onlara
hizmet mühim bir ibade t ve sevaptır. Kalblerini hoşnut etmek, onlara
teselli vermek mühim bir sadak a hükmüne geçer. Bahtiyardır o evlat ki,
anne  babas ının hastalığı zamanında onların çabuk  incinen kalblerini
memnun e dip hay ır dual arını alır.
Evet, hayatta hürmete en lâyık hakikat olan anne baba şefkatine,
hastalıkları zamanında tam bir hürmet ve evlada yakışır şefkatle karşılık
veren iyi evladın vaziyetini ve insanlığının yüceliğini gösteren vefa
sahnesi karşısında melekler dahi “Maşallah, Barekallah” deyip onu
alkışlar.
Hastalık zamanında hastanın etrafındakilerden gördüğü şefkatte, acıma
duygus unda  ve merhamette, hastalık acısını hiçe indirecek gayet hoş ve
ferahlı lezzetler var. Hastanın duas ının kabulü, mühim bir meseledir. Ben
otuz-kırk seneden beri kulunç denilen bir hastalıktan şifa bulmak için dua
ederdim. Anladım ki, o hastalık bana dua etmem için verilmiş. Dua duay ı,
yani kendi kendini ortadan kaldırmadığından gördüm ki, duanı n neticesi
ahirete aittir,27 HAŞİYE kendisi de bir çeşit ibade ttir ve insan hastalıkla
aczini anlayıp Cenâb-ı Hakk’ın dergâhına sığınır. Onun için otuz senedir
şifa duas ı ettiğim halde, duam  görünüş te kabul olmadığından kalbime
duay ı terk etme hissi gelmedi. Zira hastalık duanı n vaktidir; şifa duanı n
neticesi değil. Sons uz hikmet ve merhamet sahibi Cenâb-ı Hak şifa verirse
lütfundan v erir.
Hem dua, istediğimiz şekilde kabul edilmezse, “Makbul olmadı” denmez.
Hakîm Yaratıcı daha iyi bilir, bize ne faydalı ve hayırlıysa onu lütfeder.
Bazen düny aya ait dualarımızı, menfaatimiz için ahiretimize çevirir, öyle
kabul buyurur.
Her neyse, hastalık sırrıyla saflık kazanan, bilhassa zayıflığını, aczini,
küçüklüğünü ve ihtiyacını bilmekten doğa n bir dua kabule çok yakındır.
Hastalık böyle hâlis bir duanın sebebidir. Hem dindar hastalar hem de o
hastaya bakan müminler bu dua dan istifade etmeliler.
24 Hastalığın günahlara kefaret olması ve hastaya sevap kazandırması hakkında bkz. Buhârî,
merdâ 1, 14; Müslim, birr 45-53; Tirmizî, zühd 57; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 2/440.
25 Peygamber Efendimiz'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) hastaları ziyaret edip onlar için dua
etmesi, onlara moral vermesi ve müminleri hasta ziyaretine teşvik etmesiyle alâkalı bkz. Buhârî,
ilim 39, cizye 6, merdâ 4, 5, 9-11, 17; Müslim, selam 47, birr 39-43.
26 Hastanın duasının meleklerin duası derecesinde olmasıyla ilgili bkz. İbni Mâce, cenâiz 1; el-
Beyhakî, Şuabü’l-Îmân 6/541.
27 HAŞİYE Evet, bir kısım hastalıklar duanın varlık sebebiyken, dua hastalığın yokluğuna sebep
olursa duanın varlığı kendi yokluğuna sebebiyet vermiş olur; bu da mümkün değildir.
On Sekizinci Deva
Ey şükrü bırakıp şikâyete başlayan hasta! Şikâyet bir haktan doğa r. Senin
bir hakkın ziyan olmamış ki şikâyet ediyorsun. Hatta senin üstünde  hak
olan, yerine getirmediğin birçok şükür vazifesi var. Cenâb-ı Hakk’ın
hakkını vermeden, haksız bir şekilde, hak ister gibi şikâyette
bulunuyor sun. Sen kendinden sağlıklı insanlara bakıp şikâyet edemezsin;
sağlığı daha kötü durumda olan çaresiz hastalara bakıp şükretmekle
vazifelisin.28 Elin kırıksa kesilmiş ellere bak! Bir gözün yoks a iki gözü de
olmayan kör lere bak, Allah’a şükret.
Evet, hiç kimsenin, nimette kendinden iyi durumda olanlara bakıp şikâyet
etmeye hakkı yoktur. Ve musibette herkesin vazifesi, kendinden daha zor
durumda ol anlara bak maktır ki, şükretsin.
Bu sır bazı risalelerde bir temsille izah edilmiştir. Özeti şudur:
Bir zât, biçare bir adamı bir minarenin başına çıkarıyor. Ona her
basamakta ayrı ayrı ihsanlar sunuyor , birer hediye veriyor. Tam minarenin
başında da en büyük hediyeyi takdim ediyor. O zât, çeşitli hediyelerine
karşılık teşekkür ve minnettarlık istediği halde o adam hırçın bir şekilde,
bütün basamaklarda aldığı hediyeleri unutup veyahut hiçe sayıp
şükretmeyerek yukarı bakar ve “Keşke bu minare daha uzun olsaydı, daha
yuka rıya çıksaydım, neden bu da o dağ gibi veyahut öteki minare gibi çok
yüks ek değil?” deyip şikâyete başlarsa, bu, nimete karşı ne kadar
nankörlük ve haksızlık olur! Aynen öyle de, yoktan var edilip taş, ağaç
veya hayvan değil, insan ve Müslüman olarak yaratıldığı, çok zaman
sağlık ve afiyet içinde yüks ek bir nimet derecesi kazandığı halde; bir
insanın kimi arızalarla, sağlık ve afiyet gibi bazı nimetlere lâyık olmadığı,
iradesini kötüye kullanarak onları elinden kaçırdığı veyahut onlara eli
yetişmediği için şikâyet etmesi, sabırsızlık göstermesi, “Aman ne yaptım
da başıma bu geldi?” diye Cenâb-ı Hakk’ın rubûbi yetini tenkit edercesine
bir tavır takınması, maddî hastalıktan daha musibetli, manevî bir
hastalıktır. Kırık elle dövüş mek gibi, insan şikâyet ederek hastalığını
ٰ
artırır. Akıllı insan odur ki, 29اََِ إِذَۤا أَََُْْ ٌَُِ ۙ َُۤا إِ ِِّٰ وَإِ إَِِْ رَاُِنَ
sırrıyla, hastalık, vazifesini bitirip gidinceye kadar teslim olup sabreder.
28 Bkz. Müslim, zühd 9; Tirmizî, kıyâmet 58; İbni Mâce, zühd 9; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned
2/254,481; İbni Hibbân, es-Sahîh, 2/490.
29 “Sabırlılar o kimselerdir ki, başlarına musibet geldiğinde, ‘Biz Allah’a aidiz ve vakti
geldiğinde elbette O’na döneceğiz’ derler.” (Bakara sûresi, 2/156).
On Dokuzuncu Deva
Cemîl-i Zülcelâl’in bütün isimlerini “Esmâü’l-Hüsnâ” diye
Samediyetine30 yakışır şekilde tabir etmesi gösteriyor ki, o isimler
güzeldir.31 Varlıklar içinde en latif, en güzel, en kuşatıcı Samediyet aynası
ise hayattır. Güzelin aynası güzeldir, güzelliği gösteren ayna güzelleşir. O
aynaya güzelden ne gelse güzel olduğu gibi, hayatın başına da ne gelirse
hakikatte güzeldir. Çünkü O’nun güzel isimlerinin güzel nakışlarını
gösterir.
Hayat, daima sağlık ve afiyet içinde tekdüz e bir şekilde sürse kusurlu bir
ayna olur. Belki bir yönde n yokluğu ve hiçliği hissettirip insana sıkıntı
verir, kıymeti azalır. Ömrün lezzetini sıkıntıya çevirir. İnsan, “Vaktimi
çabuk geçireyim.” diyerek sıkıntıdan ya haram zevklere ya da eğlenceye
atılır. Kıymetli ömrüne hapis süresiymiş gibi düşmanlık edip vaktini
öldürmek, çabuk ge çirmek ister.
Fakat değişimde, harekette ve farklı haller içinde yuva rlanmakta olan bir
hayat, insana kıymetini hissettirir, ömrün önemini ve lezzetini bildirir.
Zorluk içinde ve musibette dahi olsa insan, ömrünün geçmesini istemez.
“Aman güne ş batmadı, gece bitmedi!” diye sıkıntısından “Of! Of!” demez.
Evet, çok zengin ve işsiz, istirahat döşeğinde, her şeyi mükemmel olan bir
efendiye, “Nasılsın?” diye sor, elbette, “Aman vakit geçmiyor, gel bir şeş-
beş oynayalım.” veyahut “Vakit geçirmek için bir eğlence bulalım.” gibi
dertli sözler işiteceksin. Veyahut hiç ölmeyecekmiş gibi emellere sahip
olmaktan kaynaklanan, “Şu şeyim eksik, keşke şu işi de yapsaydım”
benzeri şikâyetler duya caksın.
Bir de musibete uğramış veya zor durumda olan fakir bir işçiye,
“Nasılsın?” diye sor. Aklı başında ise diyecek ki: “Şükürler olsun
Rabbime, iyiyim, çalışıyorum. Keşke güne ş hemen batmasaydı, şu işi de
bitirseydim. Vakit çabuk geçiyor, ömür durmuyor, gidiyor. Gerçi zahmet
çekiyorum, fakat bu da geçer, her şey böyle çabuk geçiyor.” İşte o fakir,
ömrün mânen ne kadar kıymetli olduğunu, geçmesinden duyduğu
üzüntüyle böyle bildirecektir. Demek ki, insan hayatın lezzetini ve
kıymetini zorluklarla ve çalışmayla anlıyor. İstirahat ve sağlık ise ömrü
acılaştırıyor, insan onun ç abuk ge çmesini arzu ediyor.
Ey hasta kardeş! Bil ki, başka risalelerde etraflıca anlatıldığı, kesin bir
şekilde ispatlandığı gibi, musibetlerin, şerlerin, hatta güna hların aslı ve
mayası yokluktur. Yokluk ise şerdir, karanlıktır. Tekdüz e istirahat, sükût,
sükûne t, durgunluk gibi haller yokluğa, hiçliğe yakın olduğu için
yokluktaki karanlığı hissettirip insana sıkıntı verir. Hareket ve değişim ise
var olmaktır, varlığı hissettirir. Varlık hâlis hayırdır, nurdur.
Madem hakikat budur , sendeki hastalık, kıymetli hayatını saf hale
getirmek, kuvve tlendirmek, geliştirmek, vücudundaki türlü dona nımı
yardımlaşma ile o hastalıklı uzvun etrafına yöne ltmek ve Sâni-i Hakîm’in
ayrı ayrı isimlerinin nakışlarını göstermek gibi pek çok vazife için
vücuduna  misafir olarak gönde rilmiştir. İnşallah vazifesini çabuk bitirir
gider. Ve sağlığa der ki: “Sen gel, benim yerimde sürekli ve afiyetle kal,
vazifeni gör; bu be den senindir.”
30 Cenâb-ı Hak hiçbir şeye muhtaç bulunmadığı halde her şeyin O’na muhtaç olması, O’nun
hazinelerinden hiçbir şeyin eksilmemesi, kudretine hiçbir şeyin ağır gelmemesi.
31 “En güzel isimler Allah’ındır.” (A’râf sûresi, 7/180).
Yirminci Deva
Ey derdine derman arayan hasta! Hastalık iki kısımdır. Bir kısmı hakiki
hastalık, diğeri kuruntudur.
Hakiki kısmı: Hastalara şifa veren yüce Hakîm, büyük eczanesi
yeryüzünde  her derde bir deva saklamış.32 O devalar, dertleri gerektirir.
Evet, Allah her derde bir derman yaratmıştır. Tedavi için ilaç almak,
kullanmak meşrudur. Fakat tesiri ve şifayı Cenâb-ı Hak’tan bilmek
gerekir. Dermanı O verdiği gibi, şifayı da O verir.
İşinin ehli dindar hekimlerin tavsiyelerini dinlemek mühim bir ilaçtır.
Çünkü çoğu hastalık suiistimallerden, perhizsizlikten, israftan, hatalardan,
haram zevklere düşkünlükten ve dikkatsizlikten kaynaklanıyor. Dinin
emirlerini yerine getiren bir hekim, elbette meşru dairede nasihat eder ve
tavsiyede bulunur. İnsanı suiistimallerden, israftan men eder, ona teselli
verir. Hasta o nasihat ve teselliye güve nir, hastalığı hafifler, sıkıntı yerine
bir ferahlık hisseder.
Kuruntunun ise en tesirli ilacı, ona kıymet vermemektir. Önem verdikçe
büyür , şişer; önem verilmezse küçülür, dağılır. Nasıl ki arılara iliştikçe
başına üşüşür, aldırmazsan dağılırlar. Ya da karanlıkta sallanan bir ip
yüzünde n göze görünen bir hayale kıymet verdikçe büyür , hatta bazen o
hayal insanı divane gibi kaçırır. Önem vermezse insan o basit ipin yılan
olmadığını anlar, telaşına güler.
Bu kur untu hastalığı çok devam ederse hakikate dönüş ür. Şüphe ci ve asabî
insanlarda fena bir hastalıktır. Habbeyi kubbe  yaparlar, manevî kuvve tleri
kırılır. Bilhassa merhametsiz, yarım veyahut insafsız doktorlara rast
gelirlerse vehimleri daha çok tahrik olur. O hasta, zengin ise malı, değilse
aklı ya da sağlığı gider.
32 Her hastalık için uygun bir ilacın olduğunu bildiren ve tedavi yollarının araştırılmasını tavsiye
buyuran hadis-i şerifler için bkz. Buhârî, tıb 1; Müslim, selam 69; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned
1/377, 3/335.
Yirmi Birinci Deva
Ey hasta kardeş! Hastalığında maddî acı var, fakat o acının tesirini yok
edecek mühim bir manevî lezzet seni kuşatıyor. Çünkü anne baban ve
akraban varsa, çoktan beri unuttuğun gayet lezzetli, eski şefkatleri senin
etrafında yeniden uyanıp çocukluğunda  gördüğün o şirin bakışları yine
görmekle beraber; etrafındaki çok gizli, perdeli kalan dostluklar,
hastalığın cazibesiyle yine sevgiyle sana yöne ldiğinden, elbette bunlar
karşısında, çektiğin şu maddî acı pek hafif kalır. Hem iftiharla hizmet
ettiğin ve iltifatlarını kazanmaya çalıştığın zâtlar, hastalığın sebebiyle
sana merhametli bir şekilde hizmetkârlık yaptıklarından, efendilerine
efendi oldun. İnsanlardaki, hemcinslerine acıma duygus unu ve şefkati
kendine çektiğinden, hiç yoktan birçok yardımcı ve şefkatli dost buldun.
Hem çok zahmetli hizmetlerden paydos  emrini yine hastalık vesilesiyle
aldın, istirahat ediyorsun. Elbette çektiğin o pek az acı, bu manevî
lezzetler karşısında seni şikâyete değil, teşekküre sevk etmelidir.
Yirmi İkinci Deva
Ey felç gibi ağır hastalıklara tutulan kardeş! Öncelikle sana müjdeliyorum
ki, mümin için felç mübarek sayılır. Bunu veli zâtlardan çoktandır
işitiyordum, fakat sırrını bilmezdim. Bir sırrı şöyle kalbime geldi:
Allah dostları, Cenâb-ı Hakk’a ulaşmak, dünya nın büyük manevî
tehlikelerinden kurtulmak ve ebedî saadeti kazanmak için iki esası
iradeleriyle takip etmişler.
Birincisi: Ölümü akıllarından hiç çıkarmamışlar. Dünya  fâni olduğu gibi,
kendilerinin de içinde vazifeli, fâni birer misafir olduklarını düşünerek
ebedî hayatlarına o şekilde çalışmışlar.
İkincisi: Nefs-i emmarenin ve kör hislerin tehlikelerinden kurtulmak için
çilelerle, riyazetle nefs-i emmarelerini öldürmeye gayret etmişler.
Siz, ey vücutlarının yarısının sağlığını kaybeden kardeşler! Kısa, kolay ve
saadet sebebi olan bu iki esas size iradeniz dışında verilmiş; vücudunuz un
vaziyeti, daima dünya nın yok olup gideceğini ve insanın fâni olduğunu
hatırlatıyor. Dünya  sizi artık boğa mıyor; gaflet, gözünüz ü kapatamıyor.
Evet, yarım insan vaziyetinde bir zâtı, nefs-i emmare elbette rezil
heveslerle ve nefsin hoşuna giden şeylerle aldatamaz, o insan nefsin
tuzaklarından hemen kur tulur.
İşte mümin, iman sırrıyla, teslimiyet ve tevekkülle felç gibi ağır
hastalıklardan kısa bir zamanda, veli zâtların çileleri gibi istifade edebilir.
O zaman o ağır hastalık çok ucuz düşer; çünkü bu kadar büyük mükâfatlar
basit bir hastalık vesilesiyle kazanılmış olur.
Yirmi Üçüncü Deva
Ey kimsesiz, garip, çaresiz hasta! Hastalığınla beraber kimsesizlik ve
gurbet, sana karşı en katı kalblerde acıma duygus u uyandırıyor ve şefkat
nazarlarını çekiyorsa; elbette Kur’an’ın bütün sûrelerinin başında kendini
bize “er-Rahmânu’r-Rahîm” sıfatlarıyla takdim eden, o harika şefkatinin
bir parıltısıyla bütün yavruları annelerine terbiye ettiren,33 her baharda
rahmetinin bir cilvesiyle yeryüzünü ni metlerle dolduran ve ebedî hayattaki
cennet bütün güzellikleriyle rahmetinin bir cilvesi olan Hâlık-ı Rahîm’ine
iman ile bağlanman, O’nu tanıyıp hastalığın acz diliyle dua etmen ve bu
gurbetteki kimsesizlik hastalığın, her şeye bedel, O’nun rahmetini sana
yöne ltir.
Madem O var ve sana bakar, o zaman senin için her şey var. Asıl gurbette
ve kimsesiz olan, iman ve teslimiyetle O’na bağlanmayıp buna  önem
vermeyendir.
33 “Cenâb-ı Hak rahmeti yüz parçaya böldü. Bunun doksan dokuz parçasını ulûhiyet dergâhında
tuttu. Bir tek parçayı da yeryüzüne indirdi. Varlıklar arasındaki merhametin kaynağı işte bu
parçadır. Atın yavrusuna basma endişesiyle ayağını kaldırması da bu merhamet sebebiyledir.”
anlamındaki hadis için bkz. Buhârî, edeb 19, rikak 19; Müslim, tevbe 17; Tirmizî, deavât 107-
108; İbni Mâce, zühd 35.
Yirmi Dördüncü Deva
Ey masum hasta çocuklara ve masum çocuklar hükm ünde ki ihtiyarlara
hizmet eden hastabakıcılar! Sizin önünüz de ahirete ait mühim bir kazanç
var. Şevk ve  gayretle o ka zancı elde ediniz.
Masum çocukların hastalıklarının, o nazik vücutlara bir idman, bir riyazet,
ileride dünya nın sıkıntılarına karşı koym aları için bir aşı ve Rabbanî bir
terbiye olduğu;  çocuğun dünya  hayatına ait pek çok hikmetle beraber, ruhî
hayatının saf hale gelmesine, arınmasına yol açtığı; büyükl erdeki
güna hlara kefaret hükm üne geçtiği; ileride veyahut ahirette o çocuğun
manevî yüks elişine vesile olan aşılar hükm ünde ki hastalıklardan gelen
sevabın, anne babasının, bilhassa şefkat sırrıyla yavrusunun sağlığını
kendi sağlığına tercih eden annesinin amel defterine yazıldığı, hakikat
ehlince kesindir.
İhtiyarlara bakmanın, bilhassa anne  baba  ise dualarını almanın ve
kalblerini hoşnut tutmanın, onlara vefa ile hizmet etmenin,34 büyük
sevapla beraber hem bu düny ada35 hem de ahirette saade te36 vesile olduğu
sahih rivayetlerle ve tarihteki pek çok hadiseyle sabittir. İhtiyar anne
babas ına tam itaat eden bahtiyar evlat, kendi çocuğundan aynı muameleyi
gördüğü gibi, bedbaht  bir evlat eğer ebeveynini rencide ederse ahiret
azabının yanı sıra, düny ada da birçok felâketle bunun cezasını çeker. Bu
da pe k çok örnekle sabittir.37
Evet, yalnız akrabaya bakmak değil, eğer bir mümin –madem iman
sırrıyla hakiki kardeşlik var– ihtiyarlara, masumlara rastlasa, muhterem,
hasta bir ihtiyarın kendisine muhtaç olduğunu görse, ona da can-ı
gönül den hizmet etmek Müslümanlığın gereğidir.
34 Anne-baba hakkına tam riayet etmek ve onlara en iyi şekilde davranmak gerektiği hususunda
bkz. Buhârî, edeb 1-6; Müslim, birr 1-6, 9, 10.
35 Büyüklerin hayır ve bereket vesilesi olacağına dair bkz. et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-Evsat 9/16;
el-Beyhakî, Şuabü’l-Îmân 7/463; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 1/477.
36 Kişinin anne babasına yaşlılıkları zamanında bakmasıyla cenneti kazanabileceğine dair bkz.
Müslim, birr 9; Tirmizî, deavât 110.
37 Bkz. “Anne babasına lânetler okuyup rencide eden kimseye Allah lânet eder.” Müslim, edâhî
45; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 1/118, 152.
Yirmi Beşinci Deva
Ey hasta kardeşler! Çok faydalı, her derde deva, gerçekten lezzetli ve
mukadde s bir derman isterseniz, imanınızı inkişaf ettiriniz. Yani tevbe ve
istiğfarla, namaz ve kullukla mukadde s bir şifa olan imanınızı
kuvvetlendiriniz ve imandan ge len ilacı kullanınız.
Evet, dünya yı sevmeleri ve ona alâka göstermeleri yüzünde n gafillerin
âdeta dünya  kadar büyük, hasta, manevî bir vücudu vardır. İmanın, dünya
gibi yokluk ve ayrılık darbelerine uğrayan, yara bere içinde olan o manevî
vücuda, birden hakiki şifa verip onu yaralardan kurtardığını pek çok
risalede açıkça ispat etmiştik. Başınızı ağrıtmamak için kısa kesiyorum.
İman ilacı, farzları mümkün oldukça yerine getirmekle tesirini gösterir.
Gaflet, haram zevkler, nefsin hevesleri ve gayrimeşru eğlenceler o ilacın
tesirini ortadan kaldırır. Hastalık madem gafleti dağıtıyor, iştahı kesiyor,
gayrimeşru zevklere girmeye mâni oluyor; ondan istifade ediniz. Hakiki
imanın mukadde s ilaçlarını ve nurlarını tevbe ve istiğfarla, dua  ve niyazla
kullanınız.
Cenâb-ı Hak sizlere şifa versin, hastalıklarınızı güna hlarınıza kefaret
yapsın, âmin, âmin, âmin…
38وََُا اَُْْ ِِّٰ اِي ََٰ َِٰا وََ ُ ََِِْيَ ََْۤ أَنْ ََٰ ُّٰ ۚ ََْ َۤءَتْ رُُُ رََ َِْ
39َََُْ َ َِْ ََۤ إِ َ َََْۘ إَِ أََْ اَُِْ اَُِْ
وَََِِ وَُرِ اََْْرِ وَََِِاَُّٰ َ َٰ ََِ ٍَُ طِ اُُْبِ وَدَوَاَِ وَََِِ اََْْانِ 
40وََٰ اِٰ۪ وََِْ۪ وََْ
***
وََُ ُِ دَاءٍ دَوَاءٌ Meali: “Bu kitap her derde dermandır.” Hoş bir tevafuktur
ki, Re’fet Bey’in birinci müsveddeden hızlıca yazdığı nüsha ile Hüsrev’in
yazdığı bir başka nüshada hiç düşünmeden, iradesiz bir şekilde satır
başlarına gelen elifleri saydık; aynen وََُ ُِ دَاءٍ دَوَاءٌ cümlesine41 HAŞİYE ve
yine bu risalenin müellifinin Said ismine bir tek farkla tevafuk ediyor.42
HAŞİYE Yalnız risalenin unva nına ait bir elif harfi hesaba dâhil
edilmemiştir.
Hayret vericidir ki: Süleyman Rüşdü’nün yazdığı nüshada elifler hiç hatıra
gelmeden ve düşünülmeden, 114 elif, 114 mukaddes şifayı içeren 114
Kur’an sûresinin adedine ve وََُ ُِ دَاءٍ دَوَاءٌ şeddeli lâm bir sayılırsa 114
harfine tam tamına tevafuk ediyor.
38 “‘Hamdolsun bizi bu cennete eriştiren Allah’a! Eğer Allah bizi muvaffak kılmasaydı, biz
kendiliğimizden yol bulamazdık. Rabbimizin elçilerinin gerçeği bildirdikleri bir kere daha
kesinlikle anlaşılmıştır.’ derler.” (A’râf sûresi, 7/43).
39 “Sübhansın ya Rab! Senin bize bildirdiğinden başka ne bilebiliriz ki? Her şeyi hakkıyla bilen,
her şeyi hikmetle yapan sensin.” (Bakara sûresi, 2/32).
40 Allahım! Kalblerin derman ve devası, bedenlerin afiyet ve şifası, gözlerin nur ve ziyası olan
Efendimiz Muhammed’e (sallallâhu aleyhi ve sellem), âl ve ashabına salât ve selam et.
41 HAŞİYE Sonradan yazılan ihtarın iki elifi bu hesaba dâhil olamayacağı için dâhil edilmemiştir.
42 HAŞİYE Madem Kerâmet-i Aleviye’de ve Gavsiye’de, Said’in sonunda nida için konulmuş
bir elif var, Saidâ olmuş, belki fazla olan bu elif ona bakıyor.
Re’fet, Hüsrev
On Yedinci Mektup
Yirmi Beşinci Lem’a’nın Zeyli43
ÇOCUK TAZİYENAMESİ
45دِه۪إِ َُُ َِْ، وَإِنْ ِْ َْءٍ  44ُِِْ۪ ََُْ
Aziz, ahiret kardeşim Hafız Hâlid Efendi,
ِْــــــِ ِّٰ اِْٰ احِبِ
46َِْ رَاُِنَ ِِّٰ وَإِ إُِْ ٌَُِ ۙ َُۤا إَِِ إِذَۤا أَََْاَ۝وََِ اَِِ
Kardeşim! Çocuğunun47 vefatı beni üzdü, müteessir etti. Fakat 48ُُْ ِِّٰاَْ
kazaya rıza ve kadere teslim, İslamiyet’in alâmeti ve gereğidir. Cenâb-ı
Hak, O’ndan gelen bu elem karşısında sizlere sabır versin, merhumu da
ahiret azığı ve şefaatçi yapsın. Size ve sizin gibi takva sahibi müminlere
büyük bir müjdeyi ve hakiki bir teselliyi gösterecek “Beş Nokta”yı
söyleyeceğiz.
Birinci Nokta
Kur’an-ı Hakîm’deki 49ونَوَِْانٌ َُُ beyanının sırrı ve meali şudur:
Ayet-i kerime َِْانٌ َُُونَو cümlesiyle, müminlerin buluğ çağına girmeden
vefat eden evlatlarının cennette ebedî, sevimli, cennete lâyık bir surette
daima çocuk kalacaklarına.. cennete giden anne ve babalarının kucağında,
onların ebedî saadetine vesile olacaklarına.. ebeveynlerine çocuk sevmek
ve evlat okşamak gibi en güzel bir zevki tattıracaklarına.. her lezzetli
şeyin cennette bulunduğuna .. “cennette neslin devamı için üreyip çoğalma
olmadığından, evlat sevgisi ve okşama zevki bulunmayacağını”
söyleyenlerin hüküm lerinin yanlışlığına.. hem dünya da on senelik kısa bir
zamanda, elemlerle karışık bir şekilde evlat sevmeye ve okşamaya bedel;
saf, elemsiz, milyonlarca sene, ebedî evlat sevgisini ve okşama zevkini
kazanmanın, müminler için en büyü k saadet vesilelerinden biri olduğuna
işaret ediyor ve bunu müjdeliyor.
İkinci Nokta
Bir zamanlar bir zât zindanda tutuluyormuş. Sevimli çocuğu yanına
gönde rilmiş. O zavallı mahpus , hem kendi elemini çekiyor hem de
çocuğunu rahat ettiremediği için o zahmet çektikçe üzülüyormuş. Sonra
merhametli hüküm dar ona bir adam gönde rmiş, şöyle demiş: “Şu çocuk
gerçi senin evladındır. Fakat benim idarem altındadır, halkımdandır. Onu
ben alacağım, güz el bir sarayda besleyeceğim.”
Adam ağlamış, sızlamış: “Teselli kaynağım olan evladımı
vermeyeceğim.” demiş.
Arkadaşları ona demiş ki:
“Üzüntün mânâsızdır. Eğer çocuğa acıyorsan o, şu pis, kötü kokul u,
sıkıntılı zindan yerine, ferah ve saadet içinde yaşayacağı bir saraya
gidecek. Eğer nefsin için üzülüyor, onun menfaatini arıyorsan şöyle düşün:
Çocuk burada kalsa, geçici ve şüphe li bir menfaatle beraber, onun
yaşayacağı zorluklar yüzünde n çok sıkıntı ve elem çekeceksin. Eğer oraya
gitse, sana bin faydası var. Çünkü padişahın merhametini kazanmaya
sebep olur, sana şefaatçi hükm üne geçer. Padişah, çocuğunu seninle
görüştürmeyi arzu edecek. Elbette görüşmeniz için onu zindana
gönde rmeyecek, belki seni zindandan çıkarıp o saraya alacak, çocuğunl a
görüştürecek. Ancak padişaha güve nmen ve itaat etmen şartıyla…”
İşte aziz kardeşim, şu temsilin işaretiyle, senin gibi müminler, evladı vefat
ettiği vakit şöyle düşünmeli:
Şu çocuk masumdur, onun Yaratıcısı Rahîm ve Kerîm’dir. Benim noksan
terbiye ediciliğim ve şefkatim yerine, onu kusursuz inayet ve rahmeti
altına aldı. Elemli, musibetli, zahmetli düny a zindanı ndan çıkarıp
Cennet’ül Firdevs’ine50 gönde rdi. O çocuğa ne mutlu! Şu düny ada
kalsaydı, kimbilir ne hale düşerdi? Bu yüzden ben ona acımıyor, onu
bahtiyar görüyorum. Kaldı ki, nefsimin menfaatini düşünüp kendime de
acımıyorum, elem çekip üzülmüyorum. Çünkü çocuğum  düny ada kalsaydı,
bana ancak on senelik, geçici, elemle karışık bir evlat sevgisi verecekti.
Eğer salih olsaydı, düny a işlerinde gücü ve iktidarı bulunsaydı, belki
yardım edecekti. Fakat vefatıyla, ebedî cennette benim için on milyon sene
evlat sevgisine ve ebedî saade te vesile bir şefaatçi hükmüne geçer. Elbette
ve elbette; şüphe li, peşin bir menfaati kaybeden fakat kesin ve sonraya
bırakılmış bin menfaati kazanan insan elem çekip üzülmez, ümitsizce
feryat etmez.
Üçüncü Nokta
Vefat eden çocuk, Hâlık-ı Rahîm’in mahlûku, kölesi, kulu, her şeyiyle
sanatlı bir varlığı ve ebeveyninin O’na ait bir arkadaşıydı ki, bakıp
büyüt meleri maksadıyla geçici bir zaman için anne-babasına verilmişti.
Cenâb-ı Hak, anne ve babayı ona hizmetkâr etmiş, bu hizmetlerine
karşılık, pe şin bir ücret olarak onl ara lezzetli bir şefkat vermiştir.
Şimdi, binde dokuz yüz doks an dokuz  hisse sahibi olan o Hâlık-ı Rahîm,
rahmeti ve hikmeti gereğince o çocuğu senin elinden alsa, hizmetine son
verse; görünüş te bir hisse ile, hakiki bin hissenin sahibine karşı şikâyeti
andıracak bir tarzda ümitsizce hüzünlenmek ve feryat etmek mümine
yakışmaz, belki gaflet ve dalâlet içindekilere yakışır.
Dördüncü Nokta
Eğer dünya ebedî olsaydı, insan içinde sonsuza kadar  kalsaydı ve ayrılık
ebediyen sürseydi, elem veren, insanı tesiri altında bırakan acı hislerin ve
ümitsizce ağlamaların bir mânâs ı olurdu. Fakat madem düny a bir
misafirhane dir, vefat eden çocuk nereye gitmişse siz de biz de oraya
gideceğiz. Hem ölüm ona mahsus değil, herkesin geçeceği bir cadde dir.
Hem madem ayrılık da ebedî değil, ileride hem berzahta hem cennette
görüşülecektir. O halde 51مُ ِِّٰاَُْْ ,O verdi, O aldı, 52 ُ َلٍََُْْ ِِّٰ َٰا deyip
sabırla şükretmeli!
Beşinci Nokta
Cenâb-ı Hakk’ın rahmetinin en tatlı, en güzel, en hoş, en şirin
cilvelerinden olan şefkat, nuranî bir iksirdir. Aşktan çok daha keskindir.
Cenâb-ı Hakk’a çabuk  kavuşmaya vesile olur. Nasıl mecazî ve dünye vî aşk
pek çok zorlukla hakiki aşka döne r ve insan Cenâb-ı Hakk’ı bulursa, şefkat
de daha kısa, daha saf –fakat kolay– bir şekilde kalbi Cenâb-ı Hakk’a
bağlar.
Gerek baba gerek anne, çocuğunu bütün dünya  gibi sever. O elinden
alındığı vakit, eğer bahtiyar ve hakiki mümin ise dünya dan yüz çevirir,
Nimetlerin Hakiki Sahibi’ni bulur. Der ki: “Dünya madem fânidir,
değmiyor kalbin alâkasına...”  Çocuğu nereye gitmişse oraya alâka duya r,
büyük bi r manevî mertebe kazanır.
Gaflet ve dalâlet içindekiler, şu beş hakikatteki saadet ve müjdeden
mahrumdur. Onların halinin ne kadar elemli olduğunu şununl a kıyas
ediniz: İhtiyar bir hanım, çok sevdiği, sevimli, tek çocuğunu ölüm anında
görünce dünya da ebedî kalacağı vehmiyle gaflet veya dalâlet neticesinde
ölümü yokl uk ve  ebedî ayrılık gibi kabul eder. Çocuğunun yumuşak döşeği
yerine kabrin toprağına yatacağını düşünüp  gaflet veya dalâleti yüzünde n,
merhametlilerin en merhametlisi Cenâb-ı Hakk’ın rahmetiyle ihsan ettiği
cenneti, bir nimet olarak verdiği firdevsi düşünmez. İşte bu sebeple o
kadının ne kadar ümitsizce bir hüzün duyduğunu ve elem çektiğini
kıyaslayabilirsin.
Fakat iki cihan saade tine vesile olan iman ve İslamiyet, mümine der ki: Şu
ölmek üzere olan çocuğunun Hâlık-ı Rahîm’i onu bu fâni düny adan çıkarıp
cennetine götürecek, sana hem şefaatçi hem de ebedî bir evlat yapac ak.
Ayrılık geçicidir, merak etme, 54رَاُِنَِإِ ِِّٰ وَإِ إَِِْ  53اَُُْْ ِِّٰ de, sabret.
55اِ َُ اَِْاََْ
Said Nursî
43 Zeyl: İlave.
44 Her türlü noksan sıfattan uzak Allah’ın adıyla.
45 “Hiçbir şey yoktur ki, O’nu hamd ile beraber tesbih (tenzih) ediyor bulunmasın.” (İsrâ sûresi,
17/44).
46 “... Sen sabredenleri müjdele! Sabırlılar o kimselerdir ki, başlarına musibet geldiğinde, ‘Biz
Allah’a aidiz ve vakti geldiğinde elbette O’na döneceğiz’ derler.” (Bakara sûresi, 2/155-156).
47 Bu mektup, Hafız Hâlid Efendi’nin sekiz yaşındaki oğlu Enver’in vefatı dolayısıyla
yazılmıştır.
48 Her işte verilecek hüküm Allah için olmalıdır.
49 “Ebedîliğe ermiş çocuklar” (Vâkıa sûresi, 56/17; Dehr sûresi, 76/19).
50 Firdevs: Cennet. Cennetin altıncı katı, mertebesi.
51 Her işte verilecek hüküm Allah için olmalıdır.
52 “Bize uygun gördüğü her halimizden ötürü hamdolsun Rabbimize..” Bkz.: Tirmizî, deavât
128; Ebû Dâvûd, edeb 97, 98; İbni Mâce, edeb 55, duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned
2/117.
53 Her işte verilecek hüküm Allah için olmalıdır.
54 “Biz Allah’a aidiz ve vakti geldiğinde elbette O’na döneceğiz.” (Bakara sûresi, 2/156).
55 Kendinden başka her şeyin fâni olduğu gerçek Bâki, Allah’tır.
İkinci Lem’a
ِِِْــــــِ ِّٰ اِْٰ ا
56ََِأََْ أَرَُْ ااُِۤ أَ ََِ ا وإِذْ َدٰى رَ
Sabır kahramanı Hazreti Eyyûb’un (aleyhisselam) şu münacâtının tesiri
tecrübe ile sabittir.57 Fakat bizler duamızda ayetin bir kısmını alarak رَب
58إِ ََِ ا وَأََْ أَرَُْ ااَِِ demeliyiz.
Onun meşhur kıssasının özeti şudur:59
Hazreti Eyyûb  (aleyhisselam) epey müddet yara bere içinde kaldığı halde
o hastalığın büyük mükâfatını düşünerek tam bir sabırla tahammül etmiş.
Sonra yaralarından üreyen kurtlar zikrin ve ilahî marifetin makamları olan
kalbine ve diline iliştiği zaman,60 kulluk vazifesine zarar geleceği
düşüncesiyle, kendi rahatı için değil, Allah’a kulluk edebilmek için demiş
ki: “Ya Rab! Bu hastalık bana dokundu, dilimdeki zikrime ve kalben
kulluğum a zarar veriyor.” Cenâb-ı Hak hâlis, saf, samimi, sırf kendi rızası
için yapılan o yakarışı harika bir surette kabul etmiş. Hazreti Eyyûb’ a tam
bir afiyet ihsan edip onu merhametinin türlü tecellilerine mazhar
eylemiş.61
İşte bu L em’ada beş “nükte” var.
Birinci Nükte
Hazreti Eyyûb’ un (aleyhisselam) vücudunda ki yaralara karşılık bizim iç
dünya mızda, ruhum uzda ve kalbimizde hastalıklar vardır. İçimiz dışa,
dışımız içe bir çevrilse Hazreti Eyyûb’ dan daha yaralı ve hastalıklı
olduğum uz görünecek. Çünkü işlediğimiz her bir günah , kafamıza giren
her bir şüphe  kalbimizde ve ruhum uzda yaralar açar.
Hazreti Eyyûb’ un (aleyhisselam) yaraları kısacık dünya  hayatını tehdit
ediyordu. Bizim manevî yaralarımız ise sonu olmayan ebedî hayatımızı
tehdit ediyor. Hazreti Eyyûb’un o yakarışına, o hazretten bin defa daha
muhtacız.
Bilhassa, nasıl ki Hazreti Eyyûb ’un yaralarından üreyen kurtlar, kalbine ve
diline ilişmiş. Aynen öyle de, günahların bizde açtığı yaralar ve o
yaralardan doğan vesveseler, şüphe ler –Allah korusun– imanın makamı
olan kalbimizin özüne dokunup onu zedeler ve imanın tercümanı olan
dilimizin aldığı ruhanî  zevki bozarak bizi zikirden nefret ettirip
uzaklaştırır, susturur.62
Evet, güna h kalbe işleyip kararta kararta iman nurunu çıkarıncaya kadar
kalbi katılaştırıyor.63 Her bir günaht a küfre giden bir yol var. O günah
tevbe ile çabuk  temizlenmezse64 kurt değil, belki küçük bir manevî yılan
haline gelerek kalbi ısırır.
Mesela, kendisini utandıracak bir güna hı gizlice işleyen bir insan,
başkasının bunu bilmesinden çok mahcup olduğu zaman, meleklerin ve
ruhanilerin varlığı ona çok ağır gelir. Küçük bir işareti bahane sayıp onları
inkâr etmek ister.
Hem mesela, cehennem azabını netice verecek büyük bir güna hı işleyen
insan, cehennem tehditlerini işittikçe tevbe ile ona karşı siper almazsa,
bütün ruhuyl a cehennemin yokluğunu dilediğinden, küçük bir emare ve
şüphe  ona cehennemi inkâr etmek için cesaret verir.
Yine mesela, farz namazını kılmayan ve kulluk vazifesini yerine
getirmeyen bir insan, işindeki küçük bir ihmal yüzünde n küçük bir
âmirinden aldığı ceza sebebiyle üzüldüğünü düşünür, Ezel ve Ebed
Sultanı’nın tekrar tekrar buyu rduğu emirlerine karşı farz ibadetlerde
yaptığı tembellikten ötürü büyük bir sıkıntı duya r. O sıkıntıyla mânen der
ki: “Keşke bu kulluk vazifesi olmasaydı.” Ve bu arzudan, Allah’a karşı
manevî bir düşmanlığı hissettiren bir inkâr isteği uyanır. Kalbine Allah’ın
varlığına dair bir şüphe  gelse ona kesin bir delil gibi yapışmaya meyleder
ve kendisine büyük bi r helâk kapısı açılır.
O talihsiz bilmez ki, kulluk vazifesinden gelen gayet küçük bir sıkıntıya
karşılık, kulluğu inkâr ile kendini o sıkıntıdan milyonlarca kere daha
müthiş manevî sıkıntılara hedef yapıyor.65 Sineğin ısırmasından kaçıp
yılanın sokmasını kabul ediyor. Ve bunun gi bi...
Bu üç misale başkaları da kıyaslansın, 66َْ رَانَ َٰ ُُِِْ sırrı anlaşılsın.
İkinci Nükte
Yirmi Altıncı Söz’de kader sırrına dair beyan edildiği gibi, musibet ve
hastalıklar karşısında insanların üç sebepten ötürü şikâyete hakları yokt ur.
Birinci Sebep
Cenâb-ı Hak, insana giydirdiği beden elbisesini sanatına mazhar ediyor.
İnsanı bir model yapmış, beden elbisesini o model üstünde  keser, biçer,
değiştirir; onda  farklı isimlerinin cilvelerini gösterir. Şâfî ismi hastalığı
istediği gibi, Rezzak ismi de açlığı gerektirir. Ve bunun gi bi...
67َُِ اُِْْ َََفُ ِ ُِْ۪ ََْ ََۤءُ
İkinci Sebep
Hayat musibetlerle, hastalıklarla saflaşır, durulaşır,68 kemâl ve kuvve t
bulur, gelişir, neticelerini verir, mükemmelleşir ve vazifesini yapar.69
Sürekli istirahat döşeğinde geçen tekdüz e bir hayat, sırf hayırdan ibaret
olan varlıktan çok, şerrin kaynağı olan yokluğa yakındır ve ona doğru
gider.
Üçüncü Sebep
Şu düny a bir imtihan meydanı70 ve hizmet yurdudur .71 Lezzet, ücret ve
mükâfat yeri değildir. Madem hizmet ve kulluk yurdudur ,72 o halde
hastalıklar ve musibetler, dine zarar vermemek ve insanın sabretmesi
şartıyla73 o hizmeti ve kulluğu kuvve tlendirir, onlarla tezat meydana
getirmez. Musibetin ve hastalığın her bir saati bir gün ibadet hükm üne
geçtiğinden74 onlar karşısında şikâyet değil, şükretmek gerekir.
Evet, ibadet iki kısımdır: Biri müspet, diğeri menfi.
Müspet kısmı mâlumdur.
Menfi kısmı ise musibete uğramış insanın hastalıklar ve musibetlerle
zaafını ve aczini hissedip Rahîm Rabbine iltica edercesine yönelmesi, O’nu
düşünmesi, O’na yalvarıp hâlis bir kulluk yapmasıdır. Bu kulluğa riya
karışmaz, saftır. İnsan sabretse, musibetin mükâfatını düşünse ve şükretse
her bir saati bir gün ibade t hükmüne geçer. Kısacık ömrü uzun olur. Hatta
bazı hastalıklar var ki, bir dakikası bir gün i badet sevabı kazandırır.
Mesela ahiret kardeşim olan Muhacir Hafız Ahmed’in müthiş bir
hastalığını çok merak etmiştim. Kalbime, “Onu tebrik et. Her bir dakikası
bir gün ibadet hükm üne geçiyor.” mânâsı geldi. Zaten o zât, sabır içinde
şükrediyordu.
Üçüncü Nükte
Bir iki Söz’de beyan ettiğimiz gibi: Her insan geçmiş hayatını düşününc e
kalbiyle ve diliyle ya “Ah!” ya da “Oh!” der. Yani ya kederlenir ya da
“Elhamdülillah” deyip şükreder.
Onu kederlendiren, geçmişteki lezzetlerin yok olup gitmesinden duyduğu
manevî elemlerdir. Çünkü lezzetin bitmesi elemdir. Bazen geçici bir lezzet,
daimî elem verir. Düşünmekse o elemi deşer, kederi akıtır.
Yaşadığı geçici elemlerin sona ermesiyle duyduğu manevî ve daimî lezzet
ise insana “Elhamdülillah” dedirtir. Yaradılıştan gelen bu halle beraber
insan musibetlerin neticesi olan sevapları, ahirette göreceği mükâfatı ve
kısa ömrünün musibet sayesinde uzun bir hayat hükm üne geçtiğini
düşünse sabır göstermekten çok şükretmesi, اََُْْ ِِّٰ َٰ ُ َلٍ َِى اُِْْ
75وَاَلِ demesi gerekir.
Meşhur bir söz var: “Musibet zamanı uzundur .” Evet, musibet uzun sürer.
Fakat çoğu insan tarafından kabul gören inanıştaki gibi sıkıntılı
olduğundan değil, belki uzun bir ömür gibi hayatî neticeler verdiği için
uzundur .
Dördüncü Nükte
Yirmi Birinci Söz’ün Birinci Makam’ında beyan edildiği gibi: Cenâb-ı
Hakk’ın insana verdiği sabır kuvveti evhamla dağıtılmazsa her musibete
kâfi gelebilir. Fakat insan, vehimlerin zorlamasıyla, gafletle ve fâni hayatı
bâki zannetmekle sabır kuvve tini geçmişe ve geleceğe dağıtırsa o an
yaşadığı musibet karşısında dayanamaz ve şikâyete başlar. Âdeta –hâşâ–
Cenâb-ı Hakk’ı insanlara şikâyet eder. Hem de çok haksız bir şekilde ve
divanece şikâyet edip sabırsızlık gös terir.
Çünkü geçmiş her bir gün musibetli ise zahmeti gitmiş, rahatı kalmış;
elemi gitmiş, gelip geçiciliğindeki lezzet kalmış; sıkıntısı bitmiş, sevabı
kalmıştır. Bunun için şikâyet değil, belki lezzet alarak şükretmek lâzım
gelir. O musibetli günlere küsmek değil, aksine, muhabbet duym ak
gerekir. İnsanın o geçmiş günleri ve fâni ömrü, musibet sayesinde bâki ve
mesut bir ömür hükm ünü alır. Geçmişteki o elemleri düşünüp vehme
kapılarak sabrının bir kısmını onlara dağıtmak divaneliktir.
Gelecek günler ise madem daha gelmemiştir; o günlerde çekilecek
hastalığı veya musibeti şimdiden düşünüp sabırsızlık göstermek, şikâyet
etmek ahmaklıktır. “Yarın, öbür gün aç kalacağım, susuzluk çekeceğim.”
deyip sürekli yemek, su içmek ne kadar ahmakça bir divanelikse; aynen
öyle de, gelecek günlerdeki, henüz var olmayan musibetleri ve hastalıkları
düşünüp üz ülmek, sabırsızlık gös termek, hiçbir mecburiyet olmadığı halde
kendi kendine zulmetmek öyle bir ahmaklıktır ki, insanın şefkat ve
merhamete liyâkatini ortadan kaldırır.
Kısacası: Nasıl ki, şükür nimeti artırır,76 aynen öyle de, şikâyet musibeti
şiddetlendirir ve merhamete liyâkati ortadan k aldırır.
Birinci Dünya  Savaşı’nın ilk senesinde, Erzurum’da mübarek bir zât
müthiş bir hastalığa tutulmuştu. Yanına gittim, bana “Yüz gecedir başımı
yastığa koyup ya tamadım.” diyerek acı bir şekilde şikâyet etti.
Ona çok acıdım. Birden şu hakikat hatırıma geldi ve dedim ki:
“Kardeşim, geçmişteki sıkıntılı yüz günün şimdi sana sevinç veren yüz
gün hükm ünde dir. Onları düşünüp şikâyet etme, onlara bakıp şükret.
Gelecek günler ise madem henüz gelmemiştir. Rahman ve Rahîm
Rabbinin rahmetine güve n, dövül meden ağlama, hiçten korkma, yokluğa
varlık rengi verme. İçinde bulunduğun saati düşün, sendeki sabır kuvve ti
bu saate kâfi gelir.
Mesela şöyle akılsız bir kumandan gibi yapma: Düşmanın sol tarafındaki
birlikler kendi ordusunun sağ tarafına katılıp taze bir kuvve t olmuş ve
düşmanın sağ kanadı henüz gelmemişken, o tutar, ortadaki kuvve tlerini
sağa ve sola dağıtıp merkezi zayıf bırakır, düşman da az bir kuvve tle
saldırıp orayı harap eder.”
Sonra şöyle dedim: “Kardeşim, sen böyle yapma, bütün kuvvetini içinde
bulunduğun saate karşı topla. Cenâb-ı Hakk’ın rahmetini, ahiretteki
mükâfatları ve fâni, kısa ömrünün uzun ve bâki bir ömre çevrildiğini
düşün. B u acı şikâyet yerine ferahlı bir şekilde şükret.”
O da tamamen rahatlayarak “Elhamdülillâh!” dedi, “Hastalığım onda n bire
indi.”
Beşinci Nükte
Üç meseledir.
Birinci Mesele
Asıl ve zararlı olan musibet, dine gelen musibettir. Böyle bir musibetten
her vakit Cenâb-ı Hakk’ın dergâhına sığınıp feryat etmek gerekir.77
Dinle ilgili olmayan musibetler ise hakikat noktasında musibet değildir.
Bir kısmı Rahman’ın ihtarlarıdır. Nasıl ki bir çoban, başkasının tarlasına
giren koyunl arına taş atsa, koyunl ar o taşın kendilerini zararlı bir işten
kurtarmak için bir ihtar olduğunu hisseder ve memnun bir şekilde geri
döne r.78 Aynen öyle de, musibet gibi görünen pek çok hadise var ki,
aslında ilahî birer ihtar, birer ikazdır. Onların bir kısmı günahl ara
kefarettir.79 Bir kısmı da gafleti dağıtıp yaradılışında bulunan aczini ve
zayıflığını bildirerek insana bi r nevi huzur verir.
Musibetin hastalık olan türü, daha önce geçtiği gibi, aslında musibet değil,
Rabbanî bir iltifat ve bir arınma vesilesidir.80 Rivayet edilen bir hadiste,
“Bir ağacı silkeleyince ermiş meyveleri nasıl düşerse sıtma titremesinden
de güna hlar öyle dökül ür.”81 buyr uluyor.
Hazreti Eyyûb  (aleyhisselam) nefsinin rahatı için dua etmemiş. Hastalık,
diliyle zikre ve kalben tefekküre mâni olduğu zaman kulluk yapabilmek
için şifa istemiş.
Biz o yakarışla –birinci maksadımız olarak– güna hlardan gelen ve
ruhum uzda açılan manevî yaralarımızın iyileşmesine niyet etmeliyiz.
Maddî hastalıklardan, kulluğa mâni oldukları zaman Allah’a sığınabiliriz.
Fakat itiraz ve şikâyet eder gibi değil, kendi kusurunu ve hiçliğini bilerek,
yardım dilercesine iltica etmek gerekir. Madem O’nun rubûbi yetine
razıyız, rubûbi yeti ile verdiği şeye de rıza göstermek lâzım.
Kaza ve kadere itirazı hatırlatır bir tarzda “Ah! Of!” deyip şikâyet etmek,
kaderi bir tür tenkittir, Cenâb-ı Hakk’ın engin merhametini ithamdır.
Kaderi tenkit eden, baş ını örse vurur, kırar. Rahmeti itham eden, rahmetten
mahrum kalır. Kırılan bir elin intikamını almak için o eli kullanmak, nasıl
ki iyice kırılmasına sebep olur. Aynen öyle de, musibete düşen insanın onu
itiraz edercesine, şikâyet ve merakla karşılaması musibeti ikiye katlar.
İkinci Mesele
Maddî musibetler büyük görüldükç e büyür , küçük görüldükçe küçülür.
Mesela, gece insan gözüne bir hayal iliştiğini zanneder; ona önem verirse
o hayal şişer, umursamazsa kaybolur. Hücum eden arıların, iliştikçe daha
çok saldırmaları, ilgisiz kaldıkça dağılmaları gibi, maddî musibetler de
büyük gördükç e, önem verdikçe büyür . Merak vasıtasıyla o musibet maddî
olmaktan çıkar, kalpte de kökleşir, manevî bir musibeti netice verir, ona
dayanır ve devam eder.
Ne vakit o merak, kazaya rıza ve tevekkül vasıtasıyla yok edilirse, maddî
musibet hafifleye hafifleye kökü kesilmiş ağaç gibi kurur gider. Bu
hakikati ifade etmek için bir zaman şöyle demiştim:
Bırak ey bîçare feryadı, belâdan t evekkül kıl.
Zira feryat belâ içinde belâ, hata içinde belâdır bil.
Eğer belâ vereni bulduns a, safa, lütuf ve ihsan içinde belâdır bil.
Eğer onu bul mazsan, büt ün düny a cefa ve fenâ içinde belâdır bil.
Cihan dolusu belâ başınday ken, ne bağırırsın küçük bir belâdan, gel
tevekkül kıl!
Tevekkül ile belânın yüzüne gül ki o da gülsün. O güldükçe küçülür, eder
tebeddül.82
Nasıl ki, bir mücadelede müthiş bir düşmana karşı gülümsemekle
düşmanlık barışa, husumet şakaya döne r, küçülüp kaybolur.83 Musibete
tevekkülle karşı koym ak da öyledir.
Üçüncü Mesele
Her devrin bir hükm ü var.84 Bu gaflet zamanında musibet şekil
değiştirmiştir. Bazı şahıslar için belâ bazen belâ değil, Cenâb-ı Hakk’ın bir
lütfudur.
Ben bu zamanda hasta musibetzedeleri –musibet dine dokunm amak
şartıyla– bahtiyar görüyorum. Bu yüzden hastalığın ve musibetin
aleyhinde olmak ve musibete uğrayanlara acımak bana makul gelmiyor.
Çünkü ne zaman yanıma genç bir hasta gelse onun, dinî vazifelere ve
ahirete, emsallerine göre bir derece daha fazla bağlı olduğunu görüyorum.
Bunda n anlıyorum ki, öyleleri hakkında o hastalıklar musibet değil,
Allah’ın bir çeşit nimetidir. Çünkü her ne kadar hastalık o gencin fâni,
kısacık dünya  hayatını zorlaştırıyor olsa da onun ebedî hayatı için
faydalıdır ve bir tür ibadet hükm üne geçer.
Eğer sağlığına kavuşsa gençlik sarhoşluğuyl a ve zamanın sefahetiyle
elbette hastalıktaki halini koruyamayacak, be lki haram zevklere atılacak.
Sonsöz
Cenâb-ı Hak, sonsuz kudretini ve rahmetini göstermek için insanın
mahiyetine hadsiz bir acz ve sınırsız bir fakr yerleştirmiştir. Hem
isimlerinin sonsuz nakışlarını göstermek için onu öyle bir surette
yaratmıştır ki, insan sayısız şeyden elem duyduğu gibi sınırsız vesilelerle
lezzet de alabilen bir makine hükm ünde dir. İşte o insan makinesinde
yüzlerce alet var. Her birinin elemi, lezzeti, vazifesi ve mükâfatı ayrıdır.
Âdeta insanın büyük bir misali olan âlemde tecelli eden bütün ilahî
isimler, âlemin küçük bir örneği olan insanda da cilvelerini umumiyetle
gösterir.
Mesela nasıl ki, sıhhat, afiyet ve lezzet gibi faydalı şeyler insanı
şükrettirir, o makineyi pek çok yönde n vazifelerine sevk eder ve insan bir
şükür fabrikası gibi olur. Aynen öyle de, musibetler, hastalıklar, elemler ve
başka arızalar o makinenin diğer çarklarını harekete geçirir. İnsanın
mahiyetinde bulunan acz, zaaf ve fakr madenini işletir. Bir lisan ile değil,
belki her bir uzvun farklı lisanlarıyla insana bir sığınma, yardım dileme
vaziyeti verir.
İnsan o arızalarla âdeta, ayrı ayrı binlerce yazı yazan işlek bir kalem olur.
Hayatının sayfasında veyahut Levh-i Misâlî’de85 kader kalemiyle hayat
programını yazar, Cenâb-ı Hakk’ın isimlerinin bir ilannamesi ve O’nun
manzum bir kasidesi hükm üne geçip yaradılıştan gelen vazifesini yerine
getirir.
56 “‘Ya Rabbi, bu dert bana iyice dokundu. Sen merhametlilerin en merhametlisisin.’ diye niyaz
etmişti.” (Enbiyâ sûresi, 21/83)
57 Allah Teâlâ, duanın yer aldığı ayet-i kerimenin hemen ardından, Hazreti Eyyûb’un
(aleyhisselam) duasını kabul buyurduğunu beyan etmektedir. (Bkz. Enbiyâ sûresi, 21/84)
58 Ya Rabbi, bu dert bana iyice dokundu. Sen merhametlilerin en merhametlisisin.
59 Kıssanın ayrıntılı hali için bkz. İbnü’l-Mübârek, ez-Zühd s. 49; et-Taberî, Câmiu’l-Beyân
17/71-72, 23/165-166; İbni Hacer, Fethu’l-Bârî 6/421.
60 Bkz. İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-Târîh 1/98-100.
61 Bkz. Enbiyâ sûresi, 21/84; Sâd sûresi, 38/42-43. Ayrıca Cenâb-ı Hak, Hazreti Eyyûb
(aleyhisselam) üzerine altın çekirgeler indirmiştir: (Bkz. Buhârî, gusül 20, enbiyâ 20, salât 42).
62 Bkz. Tâhâ sûresi, 20/124; Zuhruf sûresi, 43/36.
63 Bkz. Mutaffifîn sûresi, 83/14; Tirmizî, tefsîru sûre (83) 1; İbni Mâce, zühd 29; Muvatta, kelâm
18.
64 İnsanın günahtan tevbe ettiği zaman o günahı hiç işlememiş hale geleceğine dair bkz. İbni
Mâce, zühd 30.
65 Bkz. Nûr sûresi, 24/39; Hac sûresi, 22/31.
66 “Bilakis onların kalbleri paslandı.” (Mutaffifîn sûresi, 83/14).
67 Mülk sahibi, mülkünde dilediği gibi tasarruf eder.
68 Allah Teâlâ’nın, günahtan arındırmak istediği kullarına musibet ve belâlar verdiğine (İbni Ebî
Şeybe, el-Musannef 7/81; el-Hâkim, el-Müstedrek 1/500), hastalıkların geçmiş günahlara kefaret,
geri kalan hayat için de bir öğüt olduğuna (Müslim, birr 52; Ebû Dâvûd, cenâiz 1), hastalıkların
Allah Teâlâ’dan birer hediye olduğuna dair bkz. ed-Deylemî, el-Müsned 1/123; el-Hakîm et-
Tirmizî, Nevâdiru’l-Usûl 1/286.
69 Bkz. “Mümin kişiye bir ağrı, bir yorgunluk, bir hastalık, bir üzüntü, hatta ufak bir tasa isabet
edecek olsa Allah o sebeple müminin günahlarından bir kısmını mağfiret buyurur.” (Buhârî,
merdâ 1; Müslim, birr 52); “Erkeğiyle kadınıyla müminlerin bizzat kendisinde, çocuğunda,
malında belâ eksik olmaz. Ta ki hatasız olarak Allah’a kavuşsun.” (Tirmizî, zühd 57; Muvatta,
cenâiz 40; Dârimî, rikak 76).
70 Bkz. Bakara sûresi, 2/155; Âl-i İmran sûresi, 3/152, 154, 186; Mâide sûresi, 5/48; En’âm
sûresi, 6/165; A’râf sûresi, 7/129; Yûnus sûresi, 10/14.
71 Bkz. Tevbe sûresi, 9/105; Necm sûresi, 53/39.
72 Bkz. Bakara sûresi, 2/21; Necm sûresi, 53/36.
73 Peygamber Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) dualarında şu ifadeler vardır: “Allahım!
Yakîninden öyle bir hisse lütfet ki dünyevî musibetlere tahammül kolaylaşsın… Ve bize dinî
musibet verme.” (Tirmizî, deavât 79; en-Nesâî, es-Sünenü’l-Kübrâ 6/106).
74 Bkz. Dârimî, rikak 56; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 2/159, 194, 198, 3/148, 238, 258.
75 “Bize uygun gördüğü her halimizden ötürü hamdolsun Rabbimize... Yeter ki küfür ve
sapkınlığa düşüp de cehennemlik olmayalım.” Bkz. Tirmizî, deavât 128; Ebû Dâvûd, edeb 97,
98; İbni Mâce, edeb 55, duâ 2; Ahmed İbni Hanbel, el-Müsned 2/117.
76 Bkz. “Eğer şükrederseniz nimetlerimi daha da artırırım.” (İbrahim sûresi, 14/7).
77 Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), dünyevî musibetlere tahammülü istemiş,
dinî musibet vermemesi için Allah Teâlâ’ya dua etmiştir. (Tirmizî, deavât 79; en-Nesâî, es-
Sünenü’l-Kübrâ 6/106).
78 Koyunları başkasına ait yerin hemen bitişiğinde otlatmaktan kaçınılması gerektiğine dair bkz.
Buhârî, îmân 39, büyû’ 2; Müslim müsâkat 107. Ayrıca şefkatli bir çoban, koyunlarını tehlikeli
yerlere girmekten nasıl koruyorsa Allah Teâlâ’nın da mümin kulunu öyle koruduğuna dair bkz.
İbni Ebî Âsım, ez-Zühd s. 65; Ebû Nuaym, Hilyetü’l-Evliyâ 1/11; ed-Deylemî, el-Müsned 5/227.
79 Bkz. Buhârî, merdâ 1; Müslim, birr 50-52; Tirmizî, tefsîru sûre (4) 24; Ahmed İbni Hanbel, el-
Müsned 2/303, 335, 402.
80 Hastalıkların geçmiş günahlara kefaret, geri kalan hayat için de bir öğüt olduğuna dair bkz.
Müslim, birr 52; Ebû Dâvûd, cenâiz 1. Ayrıca hastalıkların Allah Teâlâ’dan birer hediye olduğuna
dair bkz. ed-Deylemî, el-Müsned 1/123; el-Hakîm et-Tirmizî, Nevâdiru’l-Usûl 1/286.
81 Bkz. İbni Mâce, tıb 18; İbni Ebî Şeybe, el-Musannef 2/441. Hastalık ismi zikredilmeyen
rivayetler için bkz. Buhârî, merdâ 2, 14, tefsîru sûre (14) 1; Müslim, münâfikîn 64.
82 Tebeddül etmek: Değişmek.
83 Bkz. “İyilikle kötülük bir olmaz. O halde sen kötülüğü en güzel tarzda uzaklaştırmaya bak.
Bir de bakarsın ki seninle kendisi arasında düşmanlık olan kişi candan, sıcak bir dost oluvermiş!”
(Fussilet sûresi, 41/34).
84 “Her durum için söylenecek uygun bir söz vardır.” ifadesi için bkz. el-Beyhakî, Şuabü’l-Îmân
4/263; Hatîb el-Bağdâdî, el-Câmi’ li Ahlâki’r-Râvî ve Âdâbi’s-Sâmi’ 1/212, 407.
85 Levh-i Misalî: Maddî âlemdeki varlıkların ve hadiselerin suretlerinin göründüğü, misal
âlemindeki levhalar, aynalar.
NUR RİSALELERİNE  ÇOK  ŞEVK  DUYAN  VE  ONLARI  OKUYUP  İNCELEMEKLE  RUHEN
UYANIŞ  YAŞAYAN
Bir Doktora Yazılan Mektuptur
Merhaba ey kendi hastalığını teşhis edebilen bahtiyar doktor, samimi ve
aziz dostum!
Hararetli mektubunun gösterdiği ruhen uyanışın tebrike lâyıktır. Biliniz ki,
varlıklar içinde en kıymetli olan, hayattır. Vazifeler içinde en kıymetlisi,
hayata hizmettir. Ve hayata hizmet hükm ünde ki işler içinde en kıymetlisi,
fâni ömrün bâki bir hayata dönm esi için çalışmaktır. Şu hayatın bütün
kıymeti ve önemi ise bâki hayata çekirdek, başlangıç ve tarla olması
yönüyl edir. Yoksa ebedî hayatı zehirleyecek ve bozacak bir tarzda
dikkatini sadece şu fâni hayata yoğunl aştırmak, ani bir şimşeği ebedî bir
güne şe tercih etmek gibi bir divaneliktir.
Hakikatte herkesten daha hasta olan, maddeci ve gafil doktorlardır. Eğer
Kur’an’ın kutsî eczanesinden panzehir gibi iman ilaçlarını alabilseler, hem
kendi hastalıklarını hem de insanlığın yaralarını tedavi ederler, inşallah.
Senin şu uyanışın yarana bir merhem olduğu gibi, seni de doktorların
hastalığına bir ilaç yapar.
Hem bilirsin, ümitsiz bir hastaya manevî bir teselli, bazen bin ilaçtan daha
faydalıdır. Halbuki tabiat bataklığında boğulmuş bir doktor, o biçare
hastanın elemli ümitsizliğine bir karanlık daha katar. İnşallah, bu uyanışın
seni öyle biçarelerin teselli kaynağı ve nurlu bir dokt or yapar.
Bilirsin ki, ömür kısadır, lüzumlu işler pek çoktur. Benim gibi sen de
kafanı yoklasan, bildiklerin içinde ne kadar lüzumsuz, faydasız, önemsiz,
odun yığınları gibi cansız şeyler bulursun. Çünkü ben baktım, lüzumsuz
çok şey buldum. İşte, o ilmî malûmatı, o felsefî bilgileri faydalı, nurlu,
canlı yapmanın çaresini aramak lâzımdır. Sen de Cenâb-ı Hak’tan bir
uyanış iste ki, Hakîm-i Zülcelâl aklını kendi hesabına çevirsin, o odunl arı
tutuşturup nurlandırsın. Lüzumsuz ilmî bilgilerin, kıymetli ilahî marifet
hükm üne geçsin.
Zeki dostum! Kalbim çok arzu ederdi ki, ilim sahiplerinden, iman
nurlarına ve Kur’an’ın sırlarına aşk u şevk derecesinde ihtiyaç hissetmesi
yönüyl e Hulûsi Bey’e benzeyecek kimseler ileri atılsın. Hem madem
Sözler senin vicdanınla konuş abilir; her bir Söz’ü şahsımdan değil, belki
Kur’an hakikatlerinin ilancısından sana bir mektup ve Kur’an’ın kutsî
eczanesinden birer reçete farz et. Burada olmadığın halde, yanımdaymış
gibi bir sohbe t dairesini onlarla aç.
Hem arzu ettiğin vakit bana mektup yaz. Cevap vermesem de gücenme,
çünkü eskiden beri pek az mektup yazarım. Hatta üç senedir, kardeşimin
çok m ektubuna  bir tek cevap yazdım.
Said Nursî
 
  
HuginRisale/content/pdf/Hastalar_Risalesi-Bediuzzaman_Said_Nursi.pdf