Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie kondigen plechtig het navolgende Handvest van
de grondrechten van de Europese Unie af.

HANDVEST VAN DE GRONDRECHTEN VAN DE EUROPESE UNIE

Preambule
De volkeren van Europa hebben besloten een op gemeenschappelijke waarden gegrondveste vreedzame
toekomst te delen door onderling een steeds hechter verbond tot stand te brengen.
De Unie, die zich bewust is van haar geestelijke en morele erfgoed, heeft haar grondslag in de
ondeelbare en universele waarden van menselijke waardigheid en van vrijheid, gelijkheid en solidariteit.
Zij berust op het beginsel van democratie en het beginsel van de rechtsstaat. De Unie stelt de
mens centraal in haar optreden, door het burgerschap van de Unie in te stellen en een ruimte van
vrijheid, veiligheid en recht tot stand te brengen.

De Unie draagt bij tot de instandhouding en de ontwikkeling van deze gemeenschappelijke waarden,
met inachtneming van de verscheidenheid van cultuur en traditie van de volkeren van Europa,
alsmede van de nationale identiteit van de lidstaten en van hun staatsinrichting op nationaal, regionaal
en lokaal niveau. Zij streeft ernaar een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te bevorderen en
bewerkstelligt het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal, alsook de vrijheid van
vestiging.

Te dien einde moet in het licht van de ontwikkelingen in de maatschappij, de sociale vooruitgang en
de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen de bescherming van de grondrechten worden
versterkt door deze rechten beter zichtbaar te maken in een Handvest.

Dit Handvest bevestigt, met inachtneming van de bevoegdheden en taken van de Unie en van het
subsidiariteitsbeginsel, de rechten die in het bijzonder voortvloeien uit de constitutionele tradities en
de internationale verplichtingen die de lidstaten gemeen hebben, uit het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, uit de door de Unie en
de Raad van Europa aangenomen sociale handvesten, alsook uit de jurisprudentie van het Hof van
Justitie van de Europese Unie en van het Europees Hof voor de rechten van de mens. In dit verband
zullen de rechterlijke instanties van de Unie en van de lidstaten bij de uitlegging van het Handvest
naar behoren rekening houden met de toelichtingen die zijn opgesteld onder het gezag van het
praesidium van de Conventie die het Handvest heeft opgesteld en bijgewerkt onder de verantwoordelijkheid
van het praesidium van de Europese Conventie.

Het genot van deze rechten brengt verantwoordelijkheden en plichten mede jegens de medemens, de
mensengemeenschap en de toekomstige generaties.

Derhalve erkent de Unie de hieronder genoemde rechten, vrijheden en beginselen.

TITEL I WAARDIGHEID
Artikel 1
De menselijke waardigheid
De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd.

Artikel 2
Het recht op leven
1. Eenieder heeft recht op leven.

2. Niemand wordt tot de doodstraf veroordeeld of terechtgesteld.

Artikel 3
Het recht op menselijke integriteit
1. Eenieder heeft recht op lichamelijke en geestelijke integriteit.

2. In het kader van de geneeskunde en de biologie moeten met name in acht worden genomen:
a) de vrije en geïnformeerde toestemming van de betrokkene, volgens de bij de wet bepaalde regels;
b) het verbod van eugenetische praktijken, met name die welke selectie van personen tot doel hebben;
c) het verbod om het menselijk lichaam en bestanddelen daarvan als zodanig als bron van financieel voordeel aan te wenden;
d) het verbod van het reproductief kloneren van mensen.

Artikel 4
Het verbod van folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen
Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen
of bestraffingen.

Artikel 5
Het verbod van slavernij en dwangarbeid
1. Niemand mag in slavernij of dienstbaarheid worden gehouden.

2. Niemand mag gedwongen worden dwangarbeid of verplichte arbeid te verrichten.

3. Mensenhandel is verboden.

TITEL II VRIJHEDEN
Artikel 6
Het recht op vrijheid en veiligheid
Eenieder heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon.

Artikel 7
De eerbiediging van het privé-leven en van het familie- en gezinsleven
Eenieder heeft recht op eerbiediging van zijn privé-leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en
zijn communicatie.

Artikel 8
De bescherming van persoonsgegevens
1. Eenieder heeft recht op bescherming van zijn persoonsgegevens.

2. Deze gegevens moeten eerlijk worden verwerkt, voor bepaalde doeleinden en met toestemming van de betrokkene of op basis van een andere gerechtvaardigde grondslag waarin de wet voorziet. Eenieder heeft recht van inzage in de over hem verzamelde gegevens en op rectificatie daarvan.

3. Een onafhankelijke autoriteit ziet erop toe dat deze regels worden nageleefd.

Artikel 9
Het recht te huwen en het recht een gezin te stichten
Het recht te huwen en het recht een gezin te stichten worden gewaarborgd volgens de nationale
wetten die de uitoefening van deze rechten beheersen.

Artikel 10
De vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst
1. Eenieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. Dit recht omvat tevens de
vrijheid om van godsdienst en overtuiging te veranderen en de vrijheid, hetzij alleen, hetzij met
anderen, zowel in het openbaar als privé, zijn godsdienst te belijden of zijn overtuiging tot uitdrukking
te brengen in erediensten, in onderricht, in de praktische toepassing ervan en in het
onderhouden van geboden en voorschriften.

2. Het recht op dienstweigering op grond van gewetensbezwaren wordt erkend volgens de nationale
wetten die de uitoefening van dit recht beheersen.

Artikel 11
De vrijheid van meningsuiting en van informatie
1. Eenieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te
hebben en de vrijheid kennis te nemen en te geven van informatie of ideeën, zonder inmenging van
enig openbaar gezag en ongeacht grenzen.

2. De vrijheid en de pluriformiteit van de media worden geëerbiedigd.

Artikel 12
De vrijheid van vergadering en vereniging
1. Eenieder heeft op alle niveaus, met name op politiek, vakverenigings- en maatschappelijk
gebied, het recht op vrijheid van vreedzame vergadering en op vrijheid van vereniging, hetgeen
mede omvat eenieders recht, ter bescherming van zijn belangen samen met anderen vakverenigingen
op te richten of zich daarbij aan te sluiten.

2. Politieke partijen op het niveau van de Unie dragen bij tot de uiting van de politieke wil van de
burgers van de Unie.

Artikel 13
De vrijheid van kunsten en wetenschappen
De kunsten en het wetenschappelijk onderzoek zijn vrij. De academische vrijheid wordt geëerbiedigd.

Artikel 14
Het recht op onderwijs
1. Eenieder heeft recht op onderwijs en op toegang tot beroepsopleiding en bijscholing.

2. Dit recht houdt de mogelijkheid in, verplicht onderwijs kosteloos te volgen.

3. De vrijheid om met inachtneming van de democratische beginselen instellingen voor onderwijs
op te richten en het recht van ouders om zich voor hun kinderen te verzekeren van het onderwijs en
de opvoeding die overeenstemmen met hun godsdienstige, hun levensbeschouwelijke en hun opvoedkundige
overtuiging, worden geëerbiedigd volgens de nationale wetten die de uitoefening ervan
beheersen.

Artikel 15
De vrijheid van beroep en het recht te werken
1. Eenieder heeft het recht te werken en een vrijelijk gekozen of aanvaard beroep uit te oefenen.

2. Iedere burger van de Unie is vrij, in iedere lidstaat werk te zoeken, te werken, zich te vestigen
en diensten te verrichten.

3. Onderdanen van derde landen die het toegestaan is op het grondgebied van de lidstaten te
werken, hebben recht op arbeidsvoorwaarden die gelijkwaardig zijn aan die welke de burgers van de
Unie genieten.

Artikel 16
De vrijheid van ondernemerschap
De vrijheid van ondernemerschap wordt erkend overeenkomstig het recht van de Unie en de
nationale wetgevingen en praktijken.

Artikel 17
Het recht op eigendom
1. Eenieder heeft het recht de goederen die hij rechtmatig heeft verkregen, in eigendom te
bezitten, te gebruiken, erover te beschikken en te vermaken. Niemand mag zijn eigendom worden
ontnomen, behalve in het algemeen belang, in de gevallen en onder de voorwaarden waarin de wet
voorziet en mits het verlies tijdig op billijke wijze wordt vergoed. Het gebruik van de goederen kan
bij wet worden geregeld, voor zover het algemeen belang dit vereist.

2. Intellectuele eigendom is beschermd.

Artikel 18
Het recht op asiel
Het recht op asiel is gegarandeerd met inachtneming van de voorschriften van het Verdrag van
Genève van 28 juli 1951 en het Protocol van 31 januari 1967 betreffende de status van vluchtelingen,
en overeenkomstig het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie (hierna: „de Verdragen” genoemd).

Artikel 19
Bescherming bij verwijdering, uitzetting en uitlevering
1. Collectieve uitzetting is verboden.

2. Niemand mag worden verwijderd of uitgezet naar, dan wel worden uitgeleverd aan een staat
waar een ernstig risico bestaat dat hij aan de doodstraf, aan folteringen of aan andere onmenselijke of
vernederende behandelingen of bestraffingen wordt onderworpen.

TITEL III GELIJKHEID
Artikel 20
Gelijkheid voor de wet
Eenieder is gelijk voor de wet.

Artikel 21
Non-discriminatie
1. Iedere discriminatie, met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst,
genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren
tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid, is
verboden.

2. Binnen de werkingssfeer van de Verdragen en onverminderd de bijzondere bepalingen ervan, is
iedere discriminatie op grond van nationaliteit verboden.

 Artikel 22
Verscheidenheid van cultuur, godsdienst en taal
De Unie eerbiedigt de verscheidenheid van cultuur, godsdienst en taal.

Artikel 23
De gelijkheid van vrouwen en mannen
De gelijkheid van vrouwen en mannen moet worden gewaarborgd op alle gebieden, met inbegrip van
werkgelegenheid, beroep en beloning.
Het beginsel van gelijkheid belet niet dat maatregelen worden gehandhaafd of genomen waarbij
specifieke voordelen worden ingesteld ten gunste van het ondervertegenwoordigde geslacht.

Artikel 24
De rechten van het kind
1. Kinderen hebben recht op de bescherming en de zorg die nodig zijn voor hun welzijn. Zij
mogen vrijelijk hun mening uiten. Aan hun mening in hen betreffende aangelegenheden wordt in
overeenstemming met hun leeftijd en rijpheid passend belang gehecht.

2. Bij alle handelingen in verband met kinderen, ongeacht of deze worden verricht door overheidsinstanties
of particuliere instellingen, vormen de belangen van het kind een essentiële overweging.

3. Ieder kind heeft het recht, regelmatig persoonlijke betrekkingen en rechtstreekse contacten met
zijn beide ouders te onderhouden, tenzij dit tegen zijn belangen indruist.

Artikel 25
De rechten van ouderen
De Unie erkent en eerbiedigt het recht van ouderen, een waardig en zelfstandig leven te leiden en aan
het maatschappelijk en cultureel leven deel te nemen.

Artikel 26
De integratie van personen met een handicap
De Unie erkent en eerbiedigt het recht van personen met een handicap op maatregelen die beogen
hun zelfstandigheid, hun maatschappelijke en beroepsintegratie en hun deelname aan het gemeenschapsleven
te bewerkstelligen.

TITEL IV SOLIDARITEIT
Artikel 27
Het recht op informatie en raadpleging van de werknemers binnen de onderneming
Werknemers en hun vertegenwoordigers moeten in de gevallen en onder de voorwaarden waarin het
recht van de Unie en de nationale wetgevingen en praktijken voorzien, de zekerheid hebben, dat zij
op passende niveaus tijdig worden geïnformeerd en geraadpleegd.

Artikel 28
Het recht op collectieve onderhandelingen en op collectieve actie
Werkgevers en werknemers of hun respectieve organisaties hebben overeenkomstig het recht van de
Unie en de nationale wetgevingen en praktijken het recht, op passende niveaus collectief te onderhandelen
en collectieve arbeidsovereenkomsten te sluiten, alsmede, in geval van belangenconflicten,
collectieve actie te ondernemen ter verdediging van hun belangen, met inbegrip van staking.

Artikel 29
Het recht op toegang tot arbeidsbemiddeling
Eenieder heeft recht op toegang tot kosteloze arbeidsbemiddeling.

Artikel 30
Bescherming bij kennelijk onredelijk ontslag
Iedere werknemer heeft overeenkomstig het recht van de Unie en de nationale wetgevingen en
praktijken recht op bescherming tegen iedere vorm van kennelijk onredelijk ontslag.

Artikel 31
'Rechtvaardige en billijke arbeidsomstandigheden en -voorwaarden
1. Iedere werknemer heeft recht op gezonde, veilige en waardige arbeidsomstandigheden.

2. Iedere werknemer heeft recht op een beperking van de maximumarbeidsduur en op dagelijkse
en wekelijkse rusttijden, alsmede op een jaarlijkse vakantie met behoud van loon.

Artikel 32
Het verbod van kinderarbeid en de bescherming van jongeren op het werk
Kinderarbeid is verboden. De minimumleeftijd voor toelating tot het arbeidsproces mag niet lager
zijn dan de leeftijd waarop de leerplicht ophoudt, onverminderd voor jongeren gunstiger regels en
behoudens beperkte afwijkingen.
Werkende jongeren hebben recht op arbeidsvoorwaarden die aangepast zijn aan hun leeftijd en zij
moeten worden beschermd tegen economische uitbuiting en tegen arbeid die hun veiligheid, hun
gezondheid of hun lichamelijke, geestelijke, morele of maatschappelijke ontwikkeling kan schaden,
dan wel hun opvoeding in gevaar kan brengen.

Artikel 33
Het beroeps- en gezinsleven
1. Het gezin geniet bescherming op juridisch, economisch en sociaal vlak.

2. Teneinde beroeps- en gezinsleven te kunnen combineren, heeft eenieder recht op bescherming
tegen ontslag om een reden die verband houdt met moederschap, alsmede recht op betaald moederschapsverlof
en recht op ouderschapsverlof na de geboorte of de adoptie van een kind.

Artikel 34
Sociale zekerheid en sociale bijstand
1. De Unie erkent en eerbiedigt onder de door het recht van de Unie en de nationale wetgevingen
en praktijken gestelde voorwaarden het recht op toegang tot socialezekerheidsvoorzieningen en
sociale diensten die bescherming bieden in omstandigheden zoals moederschap, ziekte, arbeidsongevallen,
afhankelijkheid of ouderdom, alsmede bij verlies van arbeid.

2. Eenieder die legaal in de Unie verblijft en zich daar legaal verplaatst, heeft recht op socialezekerheidsvoorzieningen
en sociale voordelen overeenkomstig het recht van de Unie en de nationale
wetgevingen en praktijken.

3. Om sociale uitsluiting en armoede te bestrijden, erkent en eerbiedigt de Unie het recht op
sociale bijstand en op bijstand voor huisvesting, teneinde eenieder die niet over voldoende middelen
beschikt, onder de door het recht van de Unie en de nationale wetgevingen en praktijken gestelde
voorwaarden een waardig bestaan te verzekeren.

Artikel 35
De gezondheidszorg
Eenieder heeft recht op toegang tot preventieve gezondheidszorg en op medische verzorging onder
de door de nationale wetgevingen en praktijken gestelde voorwaarden. Bij de bepaling en de uitvoering
van het beleid en het optreden van de Unie wordt een hoog niveau van bescherming van de
menselijke gezondheid verzekerd.

Artikel 36
De toegang tot diensten van algemeen economisch belang
De Europese Unie erkent en eerbiedigt overeenkomstig de Verdragen de toegang tot diensten van
algemeen economisch belang die in de nationale wetgevingen en praktijken is geregeld, teneinde de
sociale en territoriale samenhang van de Unie te bevorderen.

Artikel 37
Milieubescherming
Een hoog niveau van milieubescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu moeten
worden geïntegreerd in het beleid van de Unie en worden gewaarborgd overeenkomstig het beginsel
van duurzame ontwikkeling.

Artikel 38
Consumentenbescherming
In het beleid van de Unie wordt zorg gedragen voor een hoog niveau van consumentenbescherming.

TITEL V BURGERSCHAP
Artikel 39
Actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement
1. Iedere burger van de Unie heeft actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees
Parlement in de lidstaat waar hij verblijf houdt, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van
die staat.

2. De leden van het Europees Parlement worden gekozen door middel van rechtstreekse, vrije en
geheime algemene verkiezingen.

Artikel 40
Actief en passief kiesrecht bij de gemeenteraadsverkiezingen
Iedere burger van de Unie heeft actief en passief kiesrecht bij de gemeenteraadsverkiezingen in de
lidstaat waar hij verblijf houdt, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat.

Artikel 41
Recht op behoorlijk bestuur
1. Eenieder heeft er recht op dat zijn zaken onpartijdig, billijk en binnen een redelijke termijn
door de instellingen, organen en instanties van de Unie worden behandeld.

2. Dit recht behelst met name:
a) het recht van eenieder te worden gehoord voordat jegens hem een voor hem nadelige individuele maatregel wordt genomen;
b) het recht van eenieder om inzage te krijgen in het hem betreffende dossier, met inachtneming van het gerechtvaardigde belang van de vertrouwelijkheid en het beroeps- en het zakengeheim;
c) de plicht van de betrokken diensten, hun beslissingen met redenen te omkleden.

3. Eenieder heeft recht op vergoeding door de Unie van de schade die door haar instellingen of
door haar personeelsleden in de uitoefening van hun functies is veroorzaakt, overeenkomstig de
algemene beginselen die de rechtsstelsels der lidstaten gemeen hebben.

4. Eenieder kan zich in een van de talen van de Verdragen tot de instellingen van de Unie wenden
en moet ook in die taal antwoord krijgen.

Artikel 42
Recht van inzage in documenten
Iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel
in een lidstaat heeft een recht van inzage in de documenten van de instellingen, organen en instanties
van de Unie, ongeacht het medium waarop zij zijn vastgelegd.

Artikel 43
Europees Ombudsman
Iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel
in een lidstaat heeft het recht zich tot de Europese ombudsman te wenden in verband met gevallen
van wanbeheer in het optreden van de instellingen, organen en instanties van de Unie, met uitzondering
van het Hof van Justitie van de Europese Unie bij de uitoefening van zijn gerechtelijke taak.

Artikel 44
Recht van petitie
Iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel
in een lidstaat heeft het recht een verzoekschrift tot het Europees Parlement te richten.

Artikel 45
Vrijheid van verkeer en van verblijf
1. Iedere burger van de Unie heeft het recht zich vrij op het grondgebied van de lidstaten te
verplaatsen en er vrij te verblijven.

2. De vrijheid van verkeer en van verblijf kan overeenkomstig de Verdragen worden toegekend
aan onderdanen van derde landen die legaal op het grondgebied van een lidstaat verblijven.

Artikel 46
Diplomatieke en consulaire bescherming
Iedere burger van de Unie geniet op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan hij
onderdaan is, niet vertegenwoordigd is, de bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties
van de andere lidstaten, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat.

TITEL VI RECHTSPLEGING
Artikel 47
Recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht
Eenieder wiens door het recht van de Unie gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, heeft
recht op een doeltreffende voorziening in rechte, met inachtneming van de in dit artikel gestelde
voorwaarden.
Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke
termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld. Eenieder heeft
de mogelijkheid zich te laten adviseren, verdedigen en vertegenwoordigen.
Rechtsbijstand wordt verleend aan degenen die niet over toereikende financiële middelen beschikken,
voor zover die bijstand noodzakelijk is om de daadwerkelijke toegang tot de rechter te waarborgen.

Artikel 48
Vermoeden van onschuld en rechten van de verdediging
1. Eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn
schuld in rechte is komen vast te staan.

2. Aan eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt de eerbiediging van de rechten van de
verdediging gegarandeerd.

Artikel 49
Legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen
1. Niemand mag worden veroordeeld wegens een handelen of nalaten dat geen strafbaar feit naar
nationaal of internationaal recht uitmaakte ten tijde van het handelen of nalaten. Evenmin mag een
zwaardere straf worden opgelegd dan die, die ten tijde van het begaan van het strafbare feit van
toepassing was. Indien de wet na het begaan van het strafbare feit in een lichtere straf voorziet, is die
van toepassing.

2. Dit artikel staat niet de berechting en bestraffing in de weg van iemand die schuldig is aan een
handelen of nalaten dat ten tijde van het handelen of nalaten een misdrijf was volgens de door de
volkerengemeenschap erkende algemene beginselen.

3. De zwaarte van de straf mag niet onevenredig zijn aan het strafbare feit.

Artikel 50
Recht om niet tweemaal in een strafrechtelijke procedure voor hetzelfde delict te worden berecht of gestraft
Niemand wordt opnieuw berecht of gestraft in een strafrechtelijke procedure voor een strafbaar feit
aarvoor hij in de Unie reeds onherroepelijk is vrijgesproken of veroordeeld overeenkomstig de wet.

TITEL VII ALGEMENE BEPALINGEN BETREFFENDE DE UITLEGGING EN DE TOEPASSING VAN HET HANDVEST
Artikel 51
Toepassingsgebied
1. De bepalingen van dit Handvest zijn gericht tot de instellingen, organen en instanties van de
Unie met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, alsmede, uitsluitend wanneer zij het recht van
de Unie ten uitvoer brengen, tot de lidstaten. Derhalve eerbiedigen zij de rechten, leven zij de
beginselen na en bevorderen zij de toepassing ervan overeenkomstig hun respectieve bevoegdheden
en met inachtneming van de grenzen van de bevoegdheden zoals deze in de Verdragen aan de Unie
zijn toegedeeld.

2. Dit Handvest breidt het toepassingsgebied van het recht van de Unie niet verder uit dan de
bevoegdheden van de Unie reiken, schept geen nieuwe bevoegdheden of taken voor de Unie, noch
wijzigt het de in de Verdragen omschreven bevoegdheden en taken.

Artikel 52
Reikwijdte en uitlegging van de gewaarborgde rechten en beginselen
1. Beperkingen op de uitoefening van de in dit Handvest erkende rechten en vrijheden moeten bij
wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen. Met inachtneming
van het evenredigheidsbeginsel kunnen slechts beperkingen worden gesteld, indien zij noodzakelijk
zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen
belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

2. De door dit Handvest erkende rechten die voorkomen in bepalingen van de Verdragen, worden
uitgeoefend onder de voorwaarden en binnen de grenzen die door deze Verdragen zijn gesteld.

3. Voor zover dit Handvest rechten bevat die corresponderen met rechten welke zijn gegarandeerd
door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden, zijn de inhoud en reikwijdte ervan dezelfde als die welke er door genoemd verdrag aan
worden toegekend. Deze bepaling verhindert niet dat het recht van de Unie een ruimere bescherming
biedt.

4. Voor zover dit Handvest grondrechten erkent zoals die voortvloeien uit de constitutionele
tradities die de lidstaten gemeen hebben, moeten die rechten in overeenstemming met die tradities
worden uitgelegd.

5. Aan de bepalingen van dit Handvest die beginselen bevatten, kan uitvoering worden gegeven
door wetgevings- en uitvoeringshandelingen van de instellingen, organen en instanties van de Unie
en door handelingen van de lidstaten wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen, bij de
uitoefening van hun respectieve bevoegdheden. De rechterlijke bevoegdheid ten aanzien van die
bepalingen blijft beperkt tot de uitlegging van genoemde handelingen en de toetsing van de wettigheid
ervan.

6. Met de nationale wetgevingen en praktijken moet ten volle rekening worden gehouden, zoals
bepaald in dit Handvest.

7. De toelichting, die is opgesteld om richting te geven aan de uitlegging van dit Handvest van de
grondrechten, wordt door de rechterlijke instanties van de Unie en van de lidstaten naar behoren in
acht genomen.

Artikel 53
Beschermingsniveau
Geen van de bepalingen van dit Handvest mag worden uitgelegd als zou zij een beperking vormen
van of afbreuk doen aan de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden welke binnen hun
respectieve toepassingsgebieden worden erkend door het recht van de Unie, het internationaal recht
en de internationale overeenkomsten waarbij de Unie of alle lidstaten partij zijn, met name het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden,
alsmede door de grondwetten van de lidstaten.

Artikel 54
Verbod van misbruik van recht
Geen van de bepalingen van dit Handvest mag worden uitgelegd als zou zij het recht inhouden enige
activiteit te ontplooien of enige daad te verrichten met als doel de in dit Handvest erkende rechten of
vrijheden teniet te doen of de rechten en vrijheden verdergaand te beperken dan door dit Handvest is
toegestaan.
°

° °
De bovenstaande tekst herneemt het op 7 december 2000 geproclameerde Handvest, zoals het hierboven aangepast werd, en zal deze vervangen vanaf de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.

Europese Unie