Couperus/Het late leven/Eerste deel/II


II 

Van der Welcke was opgestaan, en omdat hij zich verveelde, ging hij
fietsen, een grote toer doen in zijn eentje. Hij verveelde zich tegenwoordig
heel veel, sedert Addy op het gymnasium hard werkte. Zonder zijn jongen,
voelde hij zich dadelijk leeg, doelloos, begreep niet waarom hij op de
wereld was. In zijn rookkamertje rookte hij heel veel sigaretten, dan
fietste hij, dan ging hij een enkele keer naar de Plaats, een enkele keer
naar de Witte, maar niet meer zo dikwijls als vroeger. Hij zag zijn kennissen, zijn kennissen van vroeger - de deftige, aristocratische mannen,
die allen tot eer en hoog aanzien in hun kringen waren gekomen - veel
minder: Van Vreeswijck was toch geregeld blijven aankomen, waarderende de intieme dinertjes. Van der Welcke meestal voelde zich eenzaam,
doelloos, verveelde zich dag aan dag; alleen als hij zijn jongen, terug van
school, zag, klaarde hij op, genoot van het leven, was blij, vrolijk als een
kind.

De snelle beweging was hem lief, en hij fietste maar door, fietste maar
door langs de eenzame, kilwinderige buitenwegen, zonder doel, alleen
maar trappelende om snelheid en verte. Hé... als hij rijk was... een
automobiel! Er was niets te vergelijken bij een automobiel! Een automobiel, dat troostte je voor het ellendige, duffe, vervelende leven. Met een
automobiel langs de gladde wegen te ijlen, je kar bijna kapot te stoken,
doèk... doèk... doèk... doèk..., doek - doek - doek - doek! Hé...!
Hé...! Heerlijk zou dàt zijn! Als zijn vader hem nu eens zo een kar
cadeau gaf... Hé... doek - doek - doek - doek... En hij suggereerde
zich, al wielerende, de razende snelte-wellust van zo een puffende en poefende automobiel, de snerpende stank van haar petroleum-emanatie, de
preciese wendingen van de pneuwielen, die in het opgejaagde stof zouden
ijlen als van een donderwagen op luchtwolken... Poëtisch werd hij er van
... doek - doek - doek - doek, doek - doek - doek - doek... maar nooit
zolang zijn vader leefde zou hij genoeg geld hebben om zich een goeie
stookkar te kopen!

Duf... ellendig... vervelend was het leven... Als zijn jongen maar
eenmaal van school was... Maar dan... dan moest hij studeren... en
dan in de diplomatie... ach neen... hoe ouder zijn jongen werd, hoe
minder hij zou hebben aan zijn kind... Ellendig was dat toch: niet wist
hij of hij wensen zou, dat Addy ouder werd of niet... Als hij zich herinnerde - nu nog geen jaar geleden - zat het kind op zijn schoot, met
de wang tegen zijn wang, de armen om zijn hals, en voelde hij dat tere
en toch stevige lijfje tegen zijn hart aan... en nu... nu was hij al een
kerel, met een diepe stem, en die zijn vader onder de plak kreeg... geweldig! Hij zat er eenvoudig onder: er was niets aan te doen! Waarom
dan ook... als hij nu lust had vanavond in de Witte te blijven dineren...
zou hij het voor de drommel niet doen! En hij wist het nu al zeker: hij
zou het niet doen. Hij zou zoet als een jongetje thuiskomen, omdat Addy
het liever had, - omdat Addy het anders zou vinden een manifestatie
tegen Constance... Zo, kwam ze terug, nadat Addy geschreven had, dat
het financieel heus zo niet ging...! Als een dolle was ze weggegaan...
nu twee maanden geleden... na die gezellige boel op de laatste Zondagavond, die zij bij mama Van Lowe hadden doorgebracht... na de razende
scène, die zij hem gemaakt had, omdat hij hun zwager, Van Naghel, op
zijn gezicht had willen slaan! Notabene! Om háar... om zijn vrouw...
had hij Van Naghel op zijn gezicht willen slaan! Om háar... omdat die
fluim van een vent had durven zeggen, dat hij niet gesteld was op Constance's visite als Bertha haar jour had - maar dat ze overigens broers
en zusters waren! De onhebbelijke ploert... dat nietszeggende ouwe wijf,
die prul van een vent, dat lor van een minister, dat er was gekomen, omdat de oude Van Lowe hem indertijd schop op schop achter zijn derrière
had gegeven... hij werd nog razend als hij aan de vent dacht, met zijn
effen smoel, en zijn onbeduidende praatjes. Hij had zich niet kunnen
houden toen - zijn vrouw, hoe ook, was zijn vrouw, zijn vrouw was
barones Van der Welcke, en hij kon niet dulden, dat ze zijn vrouw, en nog
wel in zijn gezicht, beledigden, en als Paul hem niet had tegengehouden...
hij had de ploert op zijn gezicht geslagen, geranseld... geranseld... geranseld... Zijn bloed kookte nog als hij er aan dacht... Goed... Paul
had hem tegengehouden... maar toch hij... hij had willen duelleren...
hij had willen duelleren! Hij grinnikte al trappelende en wielerende als een
gek, voorover gebogen als een kampioen op het uiterste ogenblik van een
wielerwedstrijd - hij grinnikte nu als hij dacht aan de wanhoop van de
hele familie... omdat hun geëerbiedigde zwager Van Naghel, Zijne
Excellentie, tegen wie ze allen zo opzagen, zou moeten duelleren met
een zwager, die toch al in Den Haag met een schuin oog werd aangekeken! Nu, het was er dan niet van gekomen! Ze hadden er zich allemaal
mee bemoeid, maar dáárom niet, - omdat die goeie mama Van Lowe er
ziek van was geworden, en... om Addy alweer - had hij niet doorgezet
zijn wens om te staan op het duel. Ja... die Hollanders... als ze toch
konden... moesten ze toch nooit iets hebben van een duel, hoor! Hij, hij
had willen duelleren - al was Van Naghel duizendmaal zijn zwager en
minister van koloniën - en niet alleen dat de hele familie de mogelijkheid van zo een tweegevecht ontzettend had gevonden, maar ook zijn
wijze zoon had er zich mee bemoeid, was zeer streng tegen zijn vader opgetreden, had hem verweten, dat hij, - een "jongmens" nog, als Addy
zich vermakelijk had uitgedrukt - iemand van de leeftijd van oom Van
Naghel had willen beledigen en op zijn gezicht slaan - ook al was het
dan ter wille van mama geweest! En Addy was gegaan naar Frans Van
Naghel, de oudste zoon, de student, van wie hij veel hield, en Frans,
woedend, had voor zijn vader in de plaats willen treden, en hàd willen
duelleren... maar Addy had gezegd, dat papa in zijn ongelijk was geweest, zich niet had kunnen beheersen; hij had Frans gekalmeerd en hij
had hem, zijn vader, beslist gezegd, dat het aan hem, Van der Welcke, was
excuses te maken aan oom Van Naghel! Die jongen, die jongen! dacht
Van der Welcke weerstrevig denkende aan die voogdij van zijn zoon: het
was waarachtig te dol: als hij niet oppaste, draaide dat kind hem helemaal
om zijn vinger. Een ventje, een gymnasiastje van veertien jaar... en de
kerel had toch maar gedaan gekregen, dat Frans hem, zijn vader, niet
uitdaagde, dat hij, Van der Welcke, een briefje geschreven had aan Van
Naghel met excuses - briefje, waarom hij nu nog raasde, driftig werd,
vloeken kon, dat hij er zich door zijn gymnasiastje toe had laten krijgen...
en toen had hij nog aan mama Van Lowe zijn spijt moeten betuigen ...
maar enfin, dàt had hij met genoegen gedaan, want de oude vrouw was
lief en hij had het beroerd gevonden, dat zij erdoor waarlijk ziek was geworden. En zo had het gymnasiastje een Haags schandaal weten te
sussen, net een volwassen man... het was eenvoudig, als je er over nadacht, belachelijk, ongelooflijk, om je schouders over op te halen als je het las in een boek, en het was de zuivere waarheid geweest: het gymnasiastje had gemaakt, dat de minister of diens zoon, niet duelleerde met
des gymnasiastje's vader... En nu moest Van der Welcke er om stikken
van het lachen, en terwijl hij spurtte langs de wegen, als een kampioen,
in tweeën gebogen in de half-cirkel van zijn rug, proestte hij in zijn eentje,
en dacht hij: wat een vent toch, wat een vent! Maar zijn moeder, na scène
op scène met hem, zijn vader - zijn moeder, woedend om wat haar man
had durven bestaan: de hand op te lichten tegen die geëerbiedigde
zwager - Zijn Excellentie - zijn moeder, dol, geënerveerd na alles wat
zij op die Zondag had moeten slikken - haar had het gymnasiastje niet
tegen kunnen houden: een vrouw, dat is altijd moeilijker te bedillen dan
een man; een moeder lang zo gemakkelijk niet als een vader! Constance,
na een scène - ze volgden elkaar slag op slag op: het onweer was niet
van de lucht - had gezegd: ik geef er de brui aan... ik ga weg... ik
ga op reis... en zelfs, dat zij haar zoon achterliet had haar niet tot rede
gebracht... Zij had haar koffer gepakt; zij had aan Truitje gezegd het
huishouden voor meneer en de jongeheer te doen, zoals zijzelf het gewoon was... en ze was gegaan... als in een drieste bui... bijna zonder
afscheid te nemen van Addy... Zij hadden eerst gedacht aan een dolle
streek, aan God-weet-wat, dat zij doen zou, en zij waren ongerust geweest,
omdat zij niet wisten, waar Constance heen was gegaan, maar de volgende
dag was uit Parijs een telegram hen komen gerust stellen, hun meldende,
dat Constance voor enige tijd naar Nice ging... Brieven volgden uit
Nice, en zij hadden geen vrees meer - mama Van Lowe ook niet-;
misschien, dachten zij, zou de verandering Constance goed doen, en zij
bleef toch nog al vrij redelijk. Zij schreef aan haar moeder, aan Addy; zij
schreef aan Truitje, haar op het hart drukkende goed te zorgen voor het
huis en meneer en de jongeheer, en te maken dat, als mevrouw terug
kwam, zij alles in orde vond... En vooral die redelijke brief van bezorgde huisvrouw aan Truitje had mama Van Lowe en hen beiden gerust
gesteld, en nu gunden zij het, dat Constance, dat mama er eens vandoor
was gegaan. Maar het was een dure grap - Constance had wel geld van
zichzelf meegenomen - maar toch, sedert hun verblijf in Den Haag, deed
Van der Welcke niet meer aan zijn wijnen en assurantiën - was hij geen
agent meer van de Brusselse huizen, en zij hadden niet veel en moesten
heel zuinig zijn. Van der Welcke had dus na zeven weken moeten zeggen
aan Addy, dat het niet ging, dat mama daar maar in Nice was in een duur
hôtel, en dat hij aan mama moest schrijven... En het gymnasiastje had
geschreven, zijn moeder verzoekende nu terug te keren, haar zeggende
dat het nu mooi genoeg was, en dat er geen geld meer was... En Constance kwam vanavond terug.

Van der Welcke, al de hele dag, misschien door de nawerking van zijn
droom, - hij zag de badplaats steeds voor zich - was in een vrolijke bui,
en al trappende als een dolle, zat hij op zijn zadel te schudden, denkende
aan die kwajongen van hem, die zijn vader en moeder zo regeerde...
Het was niet goed, het werd te dol, zij beiden verloren eenvoudig hun vrije
wil - maar het kind was zo redelijk, en altijd was hij toch weer de kleine
bemiddelaar, die de zaken weer in orde bracht. Ja, die kwajongen was
de aardigheid van zijn leven, en eigenlijk... en eigenlijk was er, uitgezonderd het kind, niets dan eén dufheid... Als hij nog maar een automobiel kon kopen... of... minstens een moto-cycle. Hij zou toch eens
informeren... hoeveel een moto-cycle kostte... Maar verder, wat was
er verder?... Vooral nu, dat zij beiden - Constance vooral - zich met
geweld hadden willen "rehabiliteren", als Constance het noemde, in de
Haagse wereld, en dat hun dit door de scène met Van Naghel totaal mislukt was - vooral nu was het duffer, duffer dan ooit... met niemand om
hen heen dan Van Vreeswijck, - met niets geen belang van buiten. Zijn
schuld was het, zijn schuld was het, verweet, zijn vrouw hem in hun
scènes, bijna met wellust, in het genot ener revanche, omdat hij, kort geleden, verweten nog had, dat het haar schuld was, haar schuld, dat zij zo
obscuur zich bleven "verdommen op hun Kerkhoflaan". En ook speet
het hem om Marianne; zij kwam vroeger nog wel eens dineren, als Van
Vreeswijck er was, om een partie-carrée te maken vroeg Constance dan
óf Paul óf Marianne... en nu hij haar vader beledigd had, zou zij niet
meer komen, waren ze niet alleen met de ouders, maar ook met de dochter
gebrouilleerd - en ook met de zoons, tot grote spijt van Addy, die veel
hield van Frans en van Henri... Zijn schuld, zijn schuld...! Mogelijk
zijn schuld, maar hij kón zich niet altijd inhouden, betomen, beheersen...
Wie weet, als hij in zijn carrière gebleven was, zou hij het aangeleerd hebben, in het natuurlijke zelfbedwang van een diplomatieke loopbaan
of... of hij was àltijd een slecht diplomaat gebleven! Dat had ook kunnen zijn; wat wist men! Ja, het speet hem... om Marianne... Het was
een lieve meid: niettegenstaande haar milieu van meisje-van-de-wereld,
zo natuurlijk, zo spontaan, en hij hield van haar ogen, van haar stem
Het speet hem... om Marianne... maar er was niets meer aan te doen:
al had hij ook aan haar vader geschreven, zij zou niet meer komen... zij
zou niet meer komen, dacht hij.

- En bijna zuchtte hij er om, weemoedig, waarom wist hij niet goed - zeker, omdat het leven nog duffer zou zijn, zonder de ogen, de stem van
Marianne... maar ach, het was toch maar éens om de vier of vijf weken,
dat zij vroeger zo kwam dineren, dus eigenlijk... wat was het...? Wat
was het waard? Neen, eigenlijk was niets iets waard... eigenlijk was de
hele wereld een lamme, duffe boel, beroerd ingericht... O, als hij maar
een automobiel had kunnen kopen... Het jeukte, het brandde hem, dat
verlangen, zó... dat hij bijna in de verleiding kwam het ding ronduit
aan zijn vader te vragen... En nu, terwijl hij na zijn lange toer, naar huis
spurtte zong hij tussen zijn tanden op het rhythme van zijn vaart, een lied
je, dat hij plotseling uitvond:

- Een motocar,... en een motocar: Ottocar in een motocar... Ottocar in een motocar!!

En brandende van verlangen om wat hij niet bereiken kon, trapte...
Ottocar in een motocar... hij zijn wiel met een dolle razernij, met een
wellust van snelheid, die de mensen op en om naar hem deden kijken,
naar zijn cirkelende rug, en zijn machine-benen als van een automaat...

Hij kwam heel laat thuis, juist toen Addy klaar was om naar het station
te gaan.

- Ik dacht waarachtig, dat je in de Witte bleef, vadertje! zei hij. Je bent
zo laat.

- Neen, kerel, ik zou niet gedurfd hebben! riep Van der Weicke. Ottocar... in een motocar! Ik heb gespurt... ik heb gespurt: ik ben moe...
moe... moe...

- Je ziet zo rood.

- Ja, ik heb me geamuseerd! Ottocar... in zijn motocar. Ik moet wel...
me in mijn eentje amuseren... als jij op je hok zit.

- Wat zeg je toch, vader, van Ottocar??

- Niets, niets, een deuntje. Ottocar in zijn motocar.

- Nu, ik ga... mama halen. Dag, dolle pipa.

- Dag mijn jongen... Kom eens even hier...

- Wat is er nu...

- Kerel, ik voel me soms zó alleen, zo eenzaam... zo met niemand om
me... Zeg, Addy, je blijft je vaders vriend, niet waar... jij gaat niet
weg, als iedereen... Jij blijft bij je ouwe vader.

- Maar vadertje... hoe ben je nu ineens zo sentimenteel.

- Ach neen... neen... niet sentimenteel... maar kerel, ik verveel
me soms zo...

- Maar occupeer je dan ook meer, vadertje.

- Ach kerel, wat moet ik me nu occuperen... Wat wil je, dat ik doe...
Ach, als ik nu nog maar een car had.

- Een kar?

- Een motocar! Net als Ottocar!

En Van der Welcke proestte.

- Die had er ten minste een!! bulderde hij van het lachen.

- Vader, je bent dol!

- Vandaag, ja... door de droom, door de badplaats... Ach, was ik
maar Ottocar... Kerel, kerel, ik verveel me soms zo.

- En dat, terwijl je zo prettig gefietst hebt.

- Heel in mijn eentje... Met allerlei ellendige gedachten in mijn kop.

- Nu morgen... Woensdagmiddag... dan gaan we samen.

- Ja?? Een grote toer? Morgen? Morgen?

- Ja, zeker, een grote toer.

- Goeie kerel! Mijn gezellige Addy... mijn jongen! Mijn jòngen!!

Hij was als een kind zo dankbaar, pakte zijn zoon in zijn armen.

- Addy, laat me je nog maar eens omhelzen!

- Nu gauw dan, vader, want ik moet heus weg... anders kom ik te laat.

Van der Welcke omhelsde hem, zoende hem op zijn beide wangen, en
stormde naar boven. Hij kleedde zich uit, gooide zijn kleren, rechts, links;
waste zijn gezicht in veel water, schoor zich vlug, kleedde zich netjes...
Hij deed dat alles met veel beweging en drukte, als was zijn toilet een hele
gewichtigheid. Toen ging hij naar beneden. De tafel was gedekt. Het was
bij zevenen. Zo dadelijk zou Constance komen. En zich zettende in de
salon met een sigaret, rondkijkende in die kamer, de kamer van Constance geheel en al, waarin hij zat als een vreemde, neuriede hij, wachtende op zijn vrouw, en zijn zoon:

- En Ottocar had een motocar... maar ik-heb-er-geen...

Eerste deel 02