Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/I


I 

Marietje van Saetzema stond aan het raam en keek in de straat. Zij keek
de gehele straat in, omdat het huis, een hoekhuis, niet in de lengte der
huizenrij stond, maar in de breedte, en de straat half afsloot, als een hofje
van grote huizen. De straat strekte zich vrij lang uit en, ook aan haar
andere einde, sloot een huis ze ten dele af, en maakte waarlijk van ze een
hofje, van gegoede lui. De twee gevelrijen liepen weg met een gewilde
grilligheid van schoorstenen, spitsjes van gegoten ijzer en puntdakjes van
zink, windvlaggetjes van koper en balkonnetjes en erkers, alsof de architecten en aannemers eens artistiek hadden willen doen, en niet hadden
willen trekken éen lange, eentonige gevellijn. Maar de nieuwe straat
ongeveer twintig jaar oud - had toch behouden de Hollandse netterigheid van de fatsoenlijke stand: de trottoirs liepen, schoon geschrobd, zich
versmallende in de verte, weg, met het grauwe lint van de rollaag, met de
regelmatig geplante lantarens; het midden der straat was gevuld door een
plantsoen; ovale gazons met raster omgeven, waarin kastanjebomen,
rond gesnoeid, en er onder een perk met regelmatig geplante sparretjes.
De gevels, na de grote schoonmaak, glommen van knapheid; de net gemetselde baksteentjes tekenden duidelijk, tot ver toe, hun langwerpige
vierkantjes; de raamposten blonken van frisse verf, glanzend lichtbruin
of botergeel; de stores, voor de glinster-spiegelglazen netjes neergelaten,
hangende half-hoog uit hun heel correcte kappen, waren aan ieder huis
opgetrokken tot éen zelfde lijn, als met een passer gemeten, en de huizen
verborgen hun leven heel stil achter de rechte, gelijke, regelmatige vitrages van vensterguipure. En heel bizonder was, dat iedere gevel uitstak
een vlaggestok, met ijzeren bouten schuin gezet, de stok rood, wit en blauw
- hel duidelijk die kleuren der natie - als lint om de stok geslinger-schilderd, een vers vergulde knop van boven. Al die vlaggestokken -
een mastbos van stokken, eeuwig daar schuin gezet aan de gevels met de
ijzeren bouten, - wachtten af, om tweemaal in het jaar dundoek te hijsen
en vlaggen te laten waaien voor de Koningin en haar Moeder.

Marietje keek uit. Het was Mei en de kastanjebomen in de gazons
wilden strekken, ontplooien hun zachte, frisgroene waaiers, toegevouwen
en aan de stelen gebogen. Maar een dolle wind woei door de straat, die
was als een hofje van gegoede mensen en de wind geselde de nog dichte
kastanje-waaiers. Het meisje, meelijdende, keek naar ze, hoe ze werden
heen en weer door de wind gegeseld, de innige jonge blaren, die voorjaarsfier en vol lenteleven wilden ontplooien. De tedere blaren waren vol
hoop, omdat gisteren de zon had geschenen na regen, aan een schoon
gewassen lucht, en zij dachten, dat openging hun leven van blad, van aan
takken en twijgen uitbladerend blad... Zij wisten niet, dat altijd de wind
ranselde, als met nijdige gesels, met bijtende zwepen: zij wisten niet, dat
hun bladeren-ouders, het vorige jaar, waren geranseld als zij nu, en hoewel zij beminden de wind, op wie zij droomden te wuiven en waaien en
vrolijk te zijn en gelukkig, hadden zij dit nooit gedacht, nog vóor zij opengeplooid hadden al hun innigste groen, geranseld te worden met zwepen.

De wind was zonder medelijden. De wind ranselde door de lucht als
een dolle, als een onzinnige, die niet zag, die niet voelde; machtig omdat
hij sterk was, en dom, omdat hij geen hart had. En het medelij van het
meisje ging toe naar de innige blaren, de jonge blaren van hoop, die zij
zag schudden en trekken en striemen, en verslenst dwarrelen over de
straat. De domme almachtige wind, uit het Noord-Oosten, vulde de
straat: de windvlaggetjes wapperden dol, de ijzeren houten der vlaggestokken kermden jichtig en moeilijk. de stokken zelf zwiepten, als waren
zij masten van huize-schepen, vastgemeerd aan een klinkerweg.

Het meisje keek in de straat. Het was een morgen in Mei. Voor een huis,
als matrozen waarlijk bij een schip, richtten witte zeemanachtige mannen
ladders op en gingen spiegelglazen sponzen. Zij torsten mee op de
ladders emmers vol water en zij waren tussen het mastbos der rood-en-wit-en-blauwe stokken als zeelui, die tuigden een schip op.

In de straat reden geschilderde wagens, van een wasinrichting, een
koekebakker, een roomboterfabriek. Daartussen schreeuwden vruchtenverkopers, die duwden een kar met sinaasappels en, eventjes purper, de
allereerste aardbeien. En geheel het huishouden van eten en drinken dier
nette huizen, wier leven school achter de kanten gordijntjes, vulde de
morgenstraat. De slagersjongens overheersten. Ieder huis had een andere slager. Zij liepen, de jongens, breed, stevig, in hun frisse witte morskielen, de rieten manden vol lillende vlezen - hun vuist aan het hengsel
straf getast op schouder of heup, een beetje schuin om de zwaarte, en zij
belden aan. Soms fietsten er een paar snel de straat door. Aan alle huizen
gaven zij af grote hoeveelheden vlees: lappen en lapjes, biefstukken en
ribstukken, geknede frikadel, die aan de deuren de meiden aannamen,
met een woord van scherts, en dan een dichtkwakken van de deur. De
slagersjongens overheersten, maar ook de warmoeziers - de open wagens
vol frisse groente geschikt - waren zeer velen. De melk-inrichting, met
haar wagen van gepoetste koperen kannen, belde overal aan en opvallend
van gezochte netheid was een wagen met bier-in-kannen; de koetsier,
die telkens afsprong en belde, in een soort bruin sportpak met hoge laarzen en een automobiel-pet op; de wagen, versierd met aarden kannen
en reliëf de panelen bomberend. Een draaiorgel snerpte aan, met een heel
melancholieke wijs: de vent draaide een stukje melancholie, brak het af,
douwde weer voort: zijn wijf belde aan iedere deur, stak haar centen, natuurlijk-weg, op. Telkens, aan de deuren, verschenen de paarse meiden,
of uit de open ramen der slaapkamers helden zij uit en keken, of riepen
en smeten haar paar rijkelui's-centen neer. Het huishouden vulde de
straat, terwijl de wind, dom en machtig, waaide. Een heer, een portefeuille
onder zijn arm, ging naar zijn bureau. Twee jonge meisjes fietsten weg;
een dame, heel vlug, ging een boodschap doen. Maar verder was het het
huishouden van eten en drinken. Het vulde de straat, het belde en belde
en belde, tot alle huizen tjingelden van het gebel. En de huizen borgen
de voorraad binnen, de straat werd stil: alleen de wind waaide de jonge
kastanje-blaren stuk, en de vlaggestokken dreunden aan hun kermende
jichtige houten...

Marietje wendde zich af. Zij was een bleek blond meisje van zestien
jaren, met flauwe blauwe ogen, en een wit velletje, zonder bloed. Haar
haar, weggestreken van haar voorhoofd, was achter al opgestoken in een
dotje. Zij had een boezelaartje voor. En nu zette zij zich voor een piano
en tikkelde gamma's af.

De kamer, waar Marietje piano studeerde, was de salon. Het was een
vrij ruim vertrek op de bel-étage, maar het was zo vol met meubels, die gewild los door elkander stonden, pretentieus bevallig, dat men er nauwlijks door gaan kon of zich zetten. Over alle stoelen hingen gehandwerkte
lapjes, platgedrukt door het leunen, met verkreukelde, verschoten strikjes.
Op allerlei kleine tafeltjes stonden naamloze bibelots: stenen hondjes en
aarden flaconnetjes, die als een étalage van een guldensbazar formeerden.
Het behang vertoonde grote bloemen, het tapijt weer andere grote bloemen, op de gordijnen bloeide nog eens een derde soort van bloemen en
de kleuren van al die bloemen jammerden tegen elkaar in als met het gesnerp van papegaaien. In de hoeken der kamer verhieven zich stoffige
Makartbouquetten, die hoeken al sierende jaar en dag.

In de salon speelde Marietje de gamma's, terwijl de wind beide door
de schoorsteen, die na het winterstoken rookte van roet. Gewetensvol
speelde Marietje de gamma's met de onwillige vingertjes en telkens
makende dezelfde fout, die zij niet hoorde en dus niet verbeterde, denkende, dat het zo goed was... Nu en dan keek Marietje op en naar buiten. Arme bomen, dacht Marietje. Arme blaren... kijk, hoe de wind ze
vernielt en nauwlijks zijn ze nog open.

Zij speelde door, gewetensvol, maar zij had zo gaarne de wind willen
doen ophouden, om de blaren, de jonge kastanje-blaren te redden. Zij
herinnerde zich: verleden voorjaar was het evenzo geweest... Vóor-verleden voorjaar was het ook al zo geweest... En als de kastanje-blaren
zich dan eindelijk konden openplooien, een rustig ogenblik zonder wind,
dan waren ze verschroeid en verschrompeld voor de gehele zomer, voor
haar gehele bladerenleven lang... Arme bomen... arme blaren...

De onwillige vingertjes, gewetensvol, tikkelden voort, en telkens weer
de verkeerde toon tikkende met een bijna komische hardnekkigheid:
tjing! De bel van de voordeur ging telkens: tingeling, tingeling... Al
dat geluid: de wind... phu! phu!... de gamma's: tata-tatatata, tata-tata-tata; de huisbel: tingeling, tingeling... de draaiorgels op straat,
tegen elkaar in... en de kleuren binnen, de behangsel- en gordijn- en
tapijtkleuren, snerpend als papegaaien; de kelen der verkopers buiten:
Arebeien... mooie aàrbeien!!... het rammelen van de warmoezierwagens, daverende over de helklinkende straatkeien - het snaterde door
elkaar en het was of de wind elk geluid op zichzelf zo verhelderde en verijlde, als woei er van elk geluid een omneveling weg, om alleen te laten
snetteren de rulle, klinkende kern ervan langs de blinkende spiegelramen,
de jichtig krakende vlaggestokken, tot in die kamer, waar de papegaaikleuren kakelden...

Dat woei zo, dat snaterde en snetterde zo door en het meisje, telkens
met - tjing! - de verkeerde toon, hoorde het niet, maar dacht alleen:
ach, arme bomen...! ach, arme blaren...! in haar zacht zieltje van
overgevoel. Maar gewend als zij was aan de wind, de geluiden en de
kleuren, zag zij niets anders dan de bomen, hoorde zij niets anders dan het
ruisen van blaren... en ook haar eigen hardnekkig vals toontje hoorde
zij niet: tjing!

Tingeling, tingeling, ging de huisbel; en de wind raasde zeker de voordeur binnen en de trap op, want de salondeur blies open, zo luchtig, als
zou die gehele deur openwaaien als een velletje postpapier; de meid stampte
de trap op, de trap kraakte, nog een andere deur sloeg; de meid, aan die
deur, krijste iets, luid in het huis, luid in de wind, luid in alle geluiden en
kleuren... een hogere stem bitste terug... weer stampte de meid, de
trappetreden kraakten en boeng! ging de deur.

- Kom maar boven, mevrouw!

- Kom maar boven, Cateau!

- Maar... stóor... ik... je heus niet, Adòlfine?

- Neen, kom maar boven..

- Wàt een wind... niet waar... Fie ... ie... ne. Jà... het waait zó.
Tata-tata-tata-tata, tata-tata-tata-tata, gingen Marietjes gamma's, toen
mama binnenkwam met tante Cateau. Phuuu! Bhoe! blies de wind. Krkk,
krkk, ging de vlaggestok aan het raam buiten...

- Dag Mariètje... En zeg nu eens. Fie... ie... ne... was het dan
een dinér?

- Ja, het was een formeel diner.

- Ach... ziet ze dan mènsen? En ik dacht... dat ze zo huiselijk...
léefden. Wij zijn er nog nóoit gevraagd... Jij wèl.. . Adòlfine?

- Neen, wij nooit.

- Ik vind toch wèl. .. dat ze de broers en zusters ook éens.. . een
beleefdheid bewijzen... kàn. Wij zien nooit mensen, dat weet je,
niet waar, Adòlfine... Ach, Kárel houdt er niet van... die houdt
maar van stilletjes leven... Ik zou het nog wel aardig vinden...
Maar het is Kárel, zie je, die houdt er niet... van. En wie waren er
dus, Adòlfine?

- Nu ja... ze hebben geen kennissen, dus ik vond het een mislukte
partij... Niemand dan die Vreeswijck... En zeker hadden er een paar
bedankt, want ze had Paul nota-bene er bij gevraagd.

- Ach! Paul? Zéker. .. hadden er een paar bedankt!

- Ja, natuurlijk.

- Ja... Ach, die Constànce... Maar dan vind ik het toch geen gesláagd... diner. Jij wèl... Adòlfine?

- Neen, ik vond het ridicule. Met je vieren.

- De heren in rok?

- Ja, in rok.

- En Constànce... laag??

- Neen, niet laag, maar poesmooi.. . En Champagne.

- Ach! Champagne... ook??

- Ja, een goedkoop merk. En zo donker de kamers: ik vond het geen
fatsoenlijk licht. Zo dommelig, weet je. Net een gemeen huis, met haar
drie heren, fluisterde Adolfine, om Marietje.

- Ze hoort niet, ze speelt... Ach! En verder...?

- Nu... ik vind, als Constance op die manier mensen wil zien... kon
ze dat net zo goed in Brussel doen. Het heet, dat ze hier komt voor de
familie...

- Maar de familie vraagt ze niet... Ach, je moet ons niet rekenen...
Fie... ie.. ne... Wij leven altijd... heel stil. Het is Kárel... zie je.

- Maar ik ben nu zeker, dat ze zich aan het Hof wil laten presenteren.

- Ja... Door Vreeswijck zeker... Presenteert die haar aan de Kónin-
gin? vroeg Cateau, met de uilenogen heel rond.

- Ach wel neen! zei Adolfine geërgerd. Maar door hem... pousseren
ze zich.

- O... gaat het zó. Ja... zie je... wij weten er nièts van... van het
Hòf. Kárel... zou je niet... aan het Hòf... krijgen! Voor geen gèld!
Maar nu is het dan toch zeker.

- Ja, nu ben ik er van overtuigd.

- Van het Hòf.

- Ja.

- Ach! Ik had toch altijd gedacht... dat Constànce... daar nu te veel
tact voor... zou hèbben. En mag ik nu eens het uitzet van Flòortje
zien... Adòlfine. Ja... die trouwt nu al... gàuw. Over een week. Ja...
en ik vind het... zó lief... om in Mei te trouwen... Jij óok niet...
Adòlfine?

De stemmen zeurden en bitsten, de trap kraakte, deuren sloegen. Tata-tata-tata-tata, gingen de gamma's... Bhoe... whoe... phuu! ging de
wind en beide door de roetrokerige schoorsteen... Krkk... krkk...
kraakte de jichtige vlaggestok... Arebèien... mooie aàrbeien! schreeuwde de vruchtenjood buiten... Tjing, klonk Marietjes hardnekkige toon...

Het meisje zag op naar buiten.

- Arme bomen dan toch! dacht Marietje... Ach, arme blaren...

Tweede deel 01