Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/X


X 

Die Zondag was het een sombere avond bij mevrouw Van Lowe. En toch
wist mama van niets - met Dorine had zij toegezien, dat de meiden de
speeltafels klaar hadden gezet, had zij volgens haar gewoonte toegezien
op de boterhammetjes, de koekjes, de wijn, die onveranderlijk stonden
klaargezet in het zijkamertje, onder het grote portret van haar man, de
oud gouverneur-generaal. Maar de oude mevrouw was niet als gewoonlijk en Dorine - bleek, ontzet - schrikte heel vreemd op, toen zij vroeg:

- Dorine, wie heeft nu weer het portret van papa verhangen...

Brommig en streng vroeg het de oude vrouw.

- Maar mama... het hangt daar al sedert jaren... Na papa's dood...
zei u, dat u het niet altijd voor u kon zien in de salon... en is het verhangen.

- Wie... zeg je... heeft het verhangen?

- Maar uzelf, mama.

- Ik...

- Ja, u...

- O... ja... herinnerde zich de oude vrouw. Jawel... jawel... ik
herinner het me wel; ik vraag het alleen maar, omdat... het hangt hier
zo vreemd... in het kleine kamertje... en het is toch zo een mooi portret...

Dorine zeide niets meer. Zij beefde op haar benen, en toch spreidde zij
de kaarten uit.

Nu kwamen Karel en Cateau.

- Wat is dat vreeslijk! zei Cateau bleek. Wij zijn toch maar gekomen,
voor mama... niet waar... Kàrel?

- Mama weet van niets... zei Dorine. Maar we zullen het haar onmogelijk kunnen verzwijgen... Otto is naar Baarn om Bertha voor te
bereiden.

Ook de Van Saetzema's kwamen nu binnen.

- Bizonderheden zijn niet bekend? vroeg Adolfine.

- Neen, fluisterde Dorine, schichtig, nu mama naderde.

- Wat zijn jullie allen laat! mopperde de oude vrouw. Waarom zijn oom
Herman en tante Lot er nog niet... En waarom zijn tante Tien en tante
Rien nog niet gekomen?

Er was een ogenblik pijnlijke stilte.

- Maar ze komen immers niet meer sedert enige tijd, mama, zei Adolfine
zacht.

- Wat zeg je... Zijn ze ziek?

- De oude tàntes komen al lang niet meer 's Zondagsavonds, zei Cateau
met veel meewarige nadruk.

Plotseling scheen mevrouw Van Lowe zich te herinneren... Ja, het
was waar: de zusters kwamen al lang niet meer 's Zondagsavonds... Zij
schudde het hoofd met die knikkende toestemming en weting der treurige
dingen van ouderdom en voor de kinderen nog duistere toekomst...

- Er is iets, dacht zij bij zichzelf, en zij scheen te willen turen voor zich
uit.

Maar zij zag het niet voor zich, voor haar vage ogen, - zoals zij gezien
had het sterven van de moeder van Henri - daarginds, in een sombere
kamer, te Driebergen - in een somber eiken bed tussen somber groene
gordijnen. Zij voelde wel, dat er iets was, dat zij haar verzwegen om
haar geen pijn te doen, maar zij zag het niet, als zij kort geleden nog gezien
had andere dingen, die de kinderen niet zagen en wisten: het was of glassig
en vaag haar blik werd... of zij alleen maar raadde... vermoedde. En
zij wilde niet vragen wat er was. Als er dan iets was... nu, dan kon het
wel niet anders of somber, eenzaam, stil was haar Zondag-familie-avond.
De kinderen van Adotfine zaten niet meer aan de allegaartafel in de serre,
de oude vrouw begreep niet waarom - zag het niet, dat zij groeiden, dat
zij de spelletjes vervelend vonden. Alleen rondkijkende door haar lege
kamer, vroeg zij nog, eenmaal:

- Waar is Bertha? En waar is Constance...

En Adolfine en Cateau, deze keer, deden zelfs geen moeite mama te herinneren, dat Bertha in Baarn woonde. Wat tante Lot aanging, zij konden
niet zeggen, dat de goede vrouw ziek was geworden, een zenuwtoeval, om
die plotselinge dood van Henri, waarvan niemand nog bizonderheid
wist - alleen Toetie kwam heel laat, en zei, dat mama wat hoofdpijn
had - en wat Constance betrof - had niet éen van de kinderen durven
zeggen, dat Constance met Van der Welcke de nachttrein van zes uur
naar Parijs had genomen, dadelijk... op het telegram van Emilie. Gerrit
had met hen mee willen gaan, maar hij was ziek, en thuis komende van
de Kerkhoflaan, had hij nauwelijks aan Adeline een woord van het telegram gezegd - was hij rillende naar bed gekropen, menende, dat hij
koorts had, influenza, hij wist niet... Ook dat Gerrit ziek was, wilden
de dochters mama liever niet zeggen, en mama vroeg zelfs niet naar
Gerrit, hoewel zij hem, Adeline miste - en zij vond haar kamer heel
leeg.. Waar waren zij, vroeg de oude vrouw zich af... Van Bertha's
troepje niemand... de oude zusters niet... Constance niet... Gerrit
niet... tante Lot niet... waar waren zij allen, vroeg telkens zich de
oude vrouw af... Hoe groot waren haar kamers geworden, hoe kil deden
haar áan, die speeltafels, afwachtende met haar fiches, de in een S uitgespreide kaarten... Nu, als er dan geen kinderen meer waren, zou zij
maar niet meer klaar laten zetten de allegaartafel in de serre - tot er
opnieuw weer warmte om haar heen kwam, op haar arme Zondag-avonden.... En wat zou zij nog zoveel koekjes bestellen en boterhammetjes laten gereed maken, als zij ze toch niet aten - als er niemand was om ze
te eten... En, het was heel vreemd, maar nu vanavond haar kamers zo
leeg waren - werd zij heel moe van die er waren - Adolfine, Cateau,
Floortje en Dijkerhof... heel moe... Zij voelde haar gezicht trekken
van moeheid, haar vallende oogleden knippen over haar glassige ogen
heen en haar zwaaraderige handen beven in haar schoot, van grote moeheid. Zij sprak niet meer, zij knikte alleen: de welwetende knik van de
ouderdom, dat treurig des ouderdoms dingen zijn... Zij knikte alleen:
verlangend, dat zij zouden gaan... Gezellig waren zij niet: zij fluisterden
onder elkaar, hun gezichten waren wit - zij zaten en staarden zo spokig
vreemd om haar heen - als was er een ongeluk gebeurd - als zou er
een ongeluk gebeuren... Hadden de meiden zo slecht gestookt... Was
het dan zo bitter koud en kil huiverig in haar kamers, dat het haar zo
met rillingen liep over haar oude krommende rug... En toen zij, de
kinderen, eindelijk - vroeger dan anders - en altijd met diezelfde blik
van spokig staren - in het ongeluk, dat zou gebeuren gaan, afscheid
van haar namen, had zij hun allen willen zeggen... dat zij te oud
werd - om vol te houden haar Zondagavond..  had zij het op de
lippen al het te zeggen tot Floortje... tot Cateau... Adolfine... maar
een medelijden met hen allen en vooral met haarzelf weerhield haar en
zij zeide het niet, en zij zeide integendeel... heel moe...:

- Nu... ik hoop, dat jullie de volgende Zondag... wat trouwer zullen
komen... Allemaal... allemaal... Ik wil jullie allemaal hebben...
Allemaal hebben... om mij heen.

Tweede deel 10