Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/VI


VI 

Addy was bijna zestien jaar. Hij groeide niet veel in de lengte, hij zou zeer
zeker de bouw van zijn vader krijgen, want hij had iets breeds, en fijns,
iets stevigs en toch iets zachts; kracht en ras tegelijkertijd. Hij bleef er
altijd ouder uitzien dan hij was, als kon hij zichzelf nooit inhalen: zijn
gezicht, breed en toch fijn gesneden, had een kalme sereniteit, die niet
van zijn jaren was; zijn wangen waren blond van dons, en zijn moeder
wenste, dat hij zich al scheren zou, wat hij echter nog niet wilde doen: en
de vage streep van blond fluweel boven zijn lip was beslist al een snor
geworden. Zijn haar kroesde zacht, bruin, kon, geheel het haar van zijn
vader, en ook zijn ogen waren die van zijn vader, maar zij waren, zo
mogelijk, nog ernstiger geworden, zacht kalm, diep, glimlachend weemoedig en vooral sereen blauw - zonder de kinderlijkheid van zijn
vaders blik; zijn ogen waren noordelijke ogen, als zijn moeder zeide;
Hollandse ogen, noemde zij ze, in tegenstelling van hun aller Van Lowe
kreolen-ogen.

- Addy, wat ben jij Hollands! placht zijn moeder te zeggen, en zij meen-
de daarmee, dat zij allen, de Van Lowe's vertoonden de meer geënerveerde typen van Indische familie, en dat zijn vader door lang buitenlands verblijf ook iets niet-Hollands had gekregen. Addy, wat ben jij
Hollands! Een kind, geboren aan de Rivièra... opgevoed in Brussel...
vóór zijn dertiende jaar nooit in Holland geweest... Hoe is het mogelijk,
Addy, dat jij de Hollandste bent van ons allen... Je hebt niets van een
cosmopoliet!

Zo plaagde hem zijn moeder, vooral als zij zag in zijn ogen, in zijn Hollandse, heldere, kalme ogen, als in twee blauwe spiegels: een glimlach
erin als een weerschijn... en onder die glimlach een weemoed als een
schaduw. En dan knikte hij haar rustig, lachend, bezadigd toe, als wilde
hij haar zeggen, dat zij wel gelijk had, dat hij zich geheel Hollands voelde
- en noch Indisch-geënerveerd - en noch verbasterd-cosmopoliet. Voelde hij zich niet Hollands - een Hollandse jongen, wel altijd, - maar
meer dan in Den Haag nog in dit kleine dorp - Nunspeet - nu hij uit
zijn hôtelkamer zag over de blinkende witte duinen, die golfden weg naar
de grote, grote luchten, de massa's van reuzewolken, de enormiteiten van
grauw-blauw krullende zomerwolken, die machtig en majesteitelijk dreven; de grootsheden van het kleine land: dat wat grootse majesteit is en
macht boven de kleine lage landen, die nederig neerduiken onder zo
veel ontzaglijkheden... De wolken, de Hollandse wolken... Addy had
ze lief, de ontzaglijke machten boven de maar even duinende en deinende
landen... en had mama, die hem dan zo plaagde, ze ook niet lief: haar
Hollandse wolken... o zo reusachtig, o zo reusachtig, als waren zij
eilanden en landouwen, groter nog dan de Hollandse zelf...

Het was vroeg, zes uur, en hij zag uit zijn raam in de parel-zuivere
morgen, en, even, met een gebaar van enthousiasme voor zich, breidde
hij zijn armen uit, naar de wolken... Toen lachte hij om zichzelf, hoopte,
dat niemand op de weg hem gezien had... Neen, de boeren, die er gingen,
zagen niet op naar zijn raam... en nu, nu kleedde hij zich gauw, ontbeet
beneden vlug met een glas melk, een boterham, en liep de grote weg langs,
een kleine weg in, naar de villa van dokter Van Heuvel. Het huis lag van
de weg af in een grote tuin van rustige schaduw, en, daar het hoog lag,
het huis, zag het over de duinende golvingen van blinkende zandblankheid
langs zwarte, groene sparrenmassa's verder uit naar de heide, die paarsig
opwaasde al in de vroege zonneschijn tot lage horizonnen van even een
lijn van laag groen, met de naaldspitse van een toren: niet dan een streep-
je onder de ontzaglijke majesteiten der reusachtige wolken, die rustig
dreven, gevolgd door andere, eeuwig door, eeuwig reusachtig en majesteitelijk...

De dokter kwam Addy tegemoet.

- Daar ben ik, dokter...

- Zo Van der Welcke, ben je daar al... En zie je niet op straks te
wandelen met je oom...

- Neen...

- Want ik kan vandaag niet meegaan.

- Het is niet nodig, dokter.

- Het is de eerste keer, dat je alleen met hem gaat... Wanneer komt
mama terug?

- Vanmiddag.

- Ik kan je natuurlijk de verpleger meegeven ... Maar het is beter, dat
oom die niet meer ziet dan nodig is.

- Wees maar gerust, dokter; het zal wel gaan...

- Ga niet te ver, hè...

- Neen... vlak bij, de duinen in.

- Ik kan op aan...

- Ja, ja dokter...

- Daar heb je hem al...

Ernst, uit de veranda, slenterde in de tuin; hij herkende Addy, glimlachte, vroeg:

- Waar is mama?

- Die komt vanmiddag terug, oom... Gaat u wat wandelen, met me...

- Neen, ik wacht mama, zeide Ernst achterdochtig en keek naar de
dokter. Toch wist Addy hem mee te tronen naar buiten, de weg op...

Daar nam Ernst de arm van Addy en zei:

- Weet je wat zo beroerd is... Die vent heeft mama verstopt.

- Neen oom, neen.

- Jawel kerel, heus. Die vent heeft mama begraven... ergens in de
duinen. Willen we haar zoeken...

- Oom, ik wil wel wandelen, maar mama is niet verstopt of begraven:
mama is naar Baarn, om tante Bertha te zien... en mama komt vanmid-
dag hier.

Ernst schudde het hoofd, en had een minachtende grinnik.

- Jullie zijn altijd eigenzinnig. Hoor je mama dan niet? Hoor je haar
dan niet kermen? Ze heeft de hele nacht gekermd. Die vent heeft haar begraven.

- Ik geloof het niet, oom, maar we kunnen in alle geval wel wandelen...

- Ja, we zullen haar zoeken...

Zij gingen door een sparrenbos: het was er koel en donker als in een
kerk. Ernst spitte telkens met zijn stok in de grond, luisterde naar de
grond toe.

- Ze is verder, zei hij. In de duinen. Haar stem komt van verder
Hoor je het niet?

- Neen, oom.

Ernst haalde de schouders op.

- Jullie hebben geen zinnen... En geen ziel, zei hij ruw.

En hij voegde er ineens aan toe, als was hij bang pijn te hebben gedaan, als wilde hij troosten, dadelijk:

- Mama is lief... Jij ook, je bent een goede jongen... Ik kan misschien nog wel wat van je maken.

Zij liepen, klommen, daalden, terwijl Ernst telkens stil bleef staan,
terwijl Addy hem telkens verder dwong. Eindelijk, geknield, met beide
handen groef Ernst een diepe kuil.

- Hier is het, zei hij. Ik hoor mama's stem klagen... O, God, o God,
hoe kreunt ze... Ze zal stikken, ze zal stikken... Haar mond, haar keel,
haar ogen... ze zijn vol zand... Wreed, ellendig zijn de mensen...
Wat heeft arme mama hun nu gedaan... Ellendelingen, wreedaards...
Hier is het, hier is het: ja waeht maar, Constance, wacht maar... Ik
graaf je uit, ik graaf je uit!

Hij groef, met zijn stok, met zijn handen; hij groef, dat het zand stoof
om hem rond, hem wit poeierde de kleren. Addy had zich uitgestrekt, liet
hem rustig begaan, keek rustig toe, met zijn sereen blauwe ogen, die
iedere beweging van Ernst als bestudeerden... Hij zei niets meer, geen
woorden vindend om de zinsbegoochelde te overtuigen... Op dit ogenblik waren alle woorden ijdel... De hallucinatie was zo intens dat door
het zand Ernst Constance zàg liggen, een vier, vijf meter onder de grond,
roerloos, vast in het zand, de korrels zo dicht en duizenden om haar rond,
dat zij zich niet bewegen kon, en dat alleen haar steunen en klagen haar
kon dwingen de mond te openen, waar Ernst het zand zag binnenzweven,
zijn zuster vol vullende met zand... Hij zag haar lichaam, als in een
zwart kleed, dat om haar leden nauw plakte, roerloos verstijfd in die begrafenis, in het dringen en dwingen der zandkorrels, die dichter en dichter tegen haar dwongen en drongen, zodat zij dreigde te stikken, vooral nu
de mond vol zand was... Haar zwarte ogen zag Ernst nog even schemeren ook door een zeven van zand heen; in haar oren zeefde zand, en het
zand, hoewel het daarbinnen geen ruimte had, zeefde al sneller en sneller,
als een duizelingwekkendheid van zandgezeef. Nu draaiden de zevende
korrels zand woest rond, als éen trilling om Constance... en Ernst
groef, groef uit met razende handen... Hij dorst de stok niet gebruiken,
om Constance geen pijn te doen... Hij groef, als een beest, met ijlende,
ijlende handen... Hij groef: een gehele kuil had hij uitgegraven en het
zand werd vochter en vochter; klompen zand wierp hij nu uit...
Toen, naar mate hij groef, zag hij het zwartige lichaam zinken, telkens
een meter dieper: hij kon zijn zuster niet bereiken ... Het lichaam zonk
en zonk en hij bedacht, dat hoe diep hij ook zijn kuil zou graven... hij
Constance nooit zou bereiken...

- Addy, Addy! riep hij; help me dan... help me dan...

Addy, uitgestrekt, zijn kin in zijn hand, zag rustig zijn oom aan, met
de sereniteit van zijn blauwe doorzoekende ogen. Plotseling staakte Ernst
zijn graven, wendde met een snelle kwartcirkel zijn hoofd om naar Addy,
en zijn dwalende ogen zagen in de ogen van Addy... Toen schudde de
jongen zachtjes, als ontkennend, het hoofd... als wilde hij, woordenloos,
zijn oom beduiden... dat het niet was, als zijn oom dacht: dat er geen
lichaam lag, onder het zand...

Zo aanzagen ze elkaar enkele minuten... Ernst op zijn knieën, lag bij
de kuil, zijn vingers krampten nog, na die poging om diep te graven...
Plotseling scheen zijn koortsige energie te zakken, hij rilde en hij riep:

- O God... o God... o God!!

Toen boog hij zich over in die kuil, en zag er door heen... Hij zag
niets meer: het lichaam was er niet: er was niets dan de ondoordringbaarheid van de binnenaarde. Toen luisterde hij, schuin het hoofd, naar de
klagelijke stem... Er was geen stem: er was het grote zwijgen van geheel
het onderaardse... Er was niets meer: geen lichaam, geen stem... Hij
zag om zich rond: om hem heen lag het opgewoelde zand, doelloos...

- O God... o God... o God!! riep Ernst.

Addy zag hem aan, heel rustig, en onder de blauwe sereniteit van die
blik van meewarige studie, rilde Ernst. Toen ontspande hij zich en zijn
lichaam scheen los te zakken ineen, als met een knak in het beenderenstelsel... Met zijn hand echter nog verzamelde hij wat zand, vulde zorgvuldig de kuil wat bij, zodat het vochtige zand blank was overpoeierd met
droog zand... Toen strekte hij zich uit, lang, de benen recht, de armen
onder het hoofd... Hij was heel moe, vooral in zijn hoofd... Hij had
geen woord kunnen zeggen. En met een heel diepe zucht na, lag hij te
staren, naar boven, naar de grote, ontzaglijke wolken. Ze dreven als
bovenwereldlijk immens, heel, heel langzaam heen, voor zijn naar boven
zoekende blikken...

Toen sloot hij de ogen, als werd hij bang, als was het hem te groot, te
ontzaglijk, te bovenwereldlijk. Een melancholie om kleinte duisterde in
hem op als een binnennacht... En het was sterker dan hemzelf: dichte
ogen, schokte een snik hem, en lag hij te wenen nu - altijd gestrekt, altijd
de ogen dicht... Een lange traan liep over zijn wang...

Addy steeds zag hem aan... Nu stond hij op, naderde, en streek langzaam over de verwarde lange zwarte haren van Ernst...

En Ernst, even, hief de oogleden, zag hem, gebogen over zich, aan:
zwarte in blauwe ogen... Toen sloot hij de zijne weer, ademde diep, liet
zich strelen de haren. De lange tranen liepen...

Het was niet nodig, dacht Addy, tot de moede man te spreken...

De hallucinatie, nu, was geweken; een doodmoeheid moest hem doorvloeien. Om beiden, man en jongen, dreef de zomermorgen, suizend van
zwoele geluiden... Boven, eeuwig, oneindig, dreven, heel langzaam nog. Wolken, wolken na wolken, altijd, altijd door...

Eerste deel 06