Beschrijving der schilderijen op 's Rijks Museum te Amsterdam/Beschrijving der schilderijen
J, in geel zijden damast met loshangenden mantel op den rug, het hoofd ontbloot, en het zwarte haar in losse bevallige krullen, houdt een zwaard in de regterhand, en in de linker-, bij eene haarlok, het bruine baardige hoofd van . Achter haar bij eene gordijn is eene oude vrouw, met het hoofd in doeken gewikkeld, wier gelaat alleen zigtbaar is. Voor in den hoek staat een bankje met een fluweelen kussen. — Het is eene herhaling der schilderij, in het paleis Pitti te Florence.

Gegraveerd door  in de Galerie Pitti, en door .

Eene groote witte zwaan, met uitgespreide vlerken en gekromden hals, verdedigt haar nest met eijeren tegen eenen zwemmenden krulhond.
Onder de zwaan leest men: “De Raadpensionnaris.”
Op een der eijeren leest men: “Holland.”
Bij den hond leest men: “Den viand van de Staat.”

Verkooping , 1800, te Amsterdam, ƒ 95.

(*) , Histoire des Peintres de toutes les écoles.

2

Ten voeten uit in volle wapenrusting, staande aan het strand en met de regterhand naar de uitzeilende vloot wijzende. Hij heeft een blaauw lint over den linkerschouder en eene roode sjerp om de middel. Aan zijne voeten ligt een kanon, een helm en een driekleurig vaandel.

Op den voorgrond ter linkerzijde de Raadpensionaris in Admiraalskostuum, zijne echtgenoot in een paars satijnen overkleed, met eene wijde kap over het hoofd, benevens een bediende. Achter hen, langs het strand, eene eerewacht; verder naar de regterzijde zitten eene menigte visschers met vrouwen en kinderen op den grond; eenige bedienden kruijen en dragen koffers en pakken naar een havenhoofd, bezet met krijgslieden, die reeds gedeeltelijk in kagen en ligters naar de vloot, in het midden van de schilderij zigtbaar, overgebragt worden. Vooraan zeilt het schip Hollandia.

Achterop was vroeger een papier, waarop met de eigene hand van  geschreven stond:

“Dit schilderije verbeeldende het vertrek van den Raad-pensionaris  den 13 Sept 1665 na boord van het schip Hollandia

(*) Zie , bl. 34, Amsterdam, Diederichs, 1856.

“met de groote Vloot, bestemt tegen Engeland, is ter gedachtenisse geschildert door  Ao. 1671.”

Gekocht voor ƒ 1600.

De Mosselsteiger en een trap maken den voorgrond uit. Op den eersten staat  zelf, geheel in het zwart; bij hem zit een visscher op eenige koffers en kisten. Op den trap ziet men iemand in Admiraalskleeding tegen de leuning rusten; een matroos, een pak op den rug dragende, hoort naar zijne bevelen; aan diens linkerzijde staat een visscher, naar de haven gerigt; voor dezen op de trappen en op eenen kruiwagen zitten eenige vrouwen en kinderen; pakken, kisten, roeiriemen en touwwerk liggen op den steiger, waarachter een beurtschipper van wal steekt. Vele vaartuigen liggen voor anker, nemen lading in, verlaten de haven of zijn reeds onder zeil.
Het water is zacht kabbelend, en de lucht zeer lichtblaauw, met enkele wolken aan den horizon.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 1005.

Tusschen een zeilend beurtschip en een verder voor anker liggend oorlogsvaartuig varen een paar schepen; in het verschiet ziet men eene, flaauw door de zon verlichte, stad. Op den voorgrond, regts op het strand, een bejaard visscher, met blaauwen borstrok en zwarte broek aan, eene jeugdige vrouw, met eenen witten doek om het hoofd, en een, door eenen hond vergezelden, jongeling, een vat dragende, waarop de naam van den schilder met het jaartal geschreven staat. Daarachter ontwaart men nog een zeilend schip;

het water is sterk golvend en de lucht naar de regterzijde zeer donker.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 1525.

{{RunningHeader|No. 7.|Portret van den Raadpensionaris Joan de Witt.|

Zij wandelen in een boomrijk landschap. Hij is in het zwart gekleed, met eenen breeden kraag om en eenen hoed met breeden rand op het hoofd. Zij draagt een zwart kleed over een paars, met bruine bloemen gestikt en met zwarte banden afgezet, onderkleed, eenen breed geplooiden kraag en een mutsje, eenen kleinen jongen met eenen grijzen hoed, een zwart kleed met gele mouwen en onderrok, bij de hand houdende. Aan de linkerzijde der moeder is een meisje, bijna even als zij gekleed, met eenen rooden rok, eenen platten, breeduitstaanden kraag om, en eenen breeden zwarten waaijer in de hand. Een iets jonger meisje in dezelfde kleeding, en blootshoofds, geeft de hand aan een klein meisje, allerliefst in het wit getooid, met wit onderkleed en een wit mutsje op.

Achterop het paneel leest men het volgende: “De huisvrouw van  was , Pensionaris der stad Dordt, daarna Raadsheer in den Hooge Raade. De moeder van  was,  en de moeder van . De oudste dochter van  is getrouwd met Mr. , Docter in de Regten.”

Hij staat met eenen rotting in de regterhand, en draagt

een borstharnas over eenen lederen kolder, met wit satijnen mouwen, een lang zwaard aan eenen rijk gestikten bandelier, graauwe hozen, neêrgeslagen geel lederen kaplaarzen met kanten kniestukken en eenen breeden platten kanten kraag; een fluweelen mantel of tabbaard ligt bij hem op eene tafel. Op den achtergrond ziet men een zeegevecht.

Gelithographieerd.

Borstbeeld. In zwarte wijde kleeding, met eenen platten, met kant omzoomden, kraag.

Men leest achterop:

No. 174, Portrait de , Comte de Nassau, Stadhouder de Frise, D’un grand faire dans le style de .

Op eenen hoogen grond ziet men eenen landweg, waarop een herder en een knaap eene kudde ossen uit een bosch drijven. Het verschiet is zeer rijk en vertoont een breed dal, met vele dorpen, molens en huizen, en door eene rivier bespoeld.

De stoffaadje is door  geschilderd, en niet, zoo als  zegt, door .

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam, ƒ 310.

In het graauw geschilderde allegorie. — Op eenen troon zit eene vrouw in vorstelijk gewaad, met eenen bal onder den voet, den helm op het hoofd, en de hand op een zwaard. Achter haar zweeft de overwinning; bij haar staat de vrede. Een Romeinsch soldaat voert drie overwonnenen aan hare voeten. Links leunt eene vrouw op eenen pijlbundel. Op den voorgrond een riviergod, met den rug naar den aanschouwer gekeerd. In den achtergrond een muur en eene poort met bas-relief.

Tegenhanger; even als de vorige in het graauw geschilderd. De vrouw in vorstelijk gewaad op de vorige schilderij op den troon zittende, wordt door eenen krijgsman beleedigd, en ligt ter aarde bij den verbroken pijlbundel. Eene andere, minder edele vrouw wordt op den troon geplaatst. Achter haar ziet men de ijdelheid, den nijd en het woeste geweld.

 wil  den helm van , die haar eenig tooisel uitmaakt, van het hoofd nemen. , geharnast, houdt haar in zijnen arm gesloten, en verwijdert met zijne hand eene licht blaauwe, op hare knie liggende, draperie.

 ligt geheel ontkleed op een rustbed met haren arm om den hals van  geslagen, die bij haar zit, met eenen geel lederen wapenrok aan en eenen grijzen mantel

om.  heeft den helm van  op het hoofd, zijn zwaard aan eenen bandelier op zijde en zijne speer in de hand. De zwevende  komt  eene verontrustende boodschap brengen.

 wordt, slechts met eenen sluijeren een half maantje op het hoofd, een parelsnoer om den hals en eene lichtgrijze, losse draperie over de heup, op de wolken geleid, en ondersteund door , die met eene brandende fakkel in de linkerhand haar den slapenden  wijst, hij ligt op den voorgrond, in de schaduw, met de hand onder het hoofd, en met witte en roode draperien los omgeven. Het tafereel is in een bosch op eenen berg geplaatst, de achtergrond vertoont een landschap.  en  zijn sterk verlicht door de zon en de maan, die voor elkander, achter in de schilderij, geplaatst zijn.

 staat, in een der vertrekken van het paleis, bij het prachtige ziekbed, waarop  met bloote schouders en voorover gebogen zit, zijne vrouw is naast hem in het midden van het schilderstuk, gekleed in wit satijn, met eenen hoog geel satijnen, met hermelijn gevoerden, mantel, waarvan de slip door een jeugdig meisje wordt gedragen. De arts en eenige vrouwen, benevens een knaapje met een reukvat zijn in de nabijheid, terwijl achter het bed nog een persoon staat.

Kabinet .

82

Ter halverlijve, met een kruis in de linker- en eenen nap in de regterhand, is hij in zeer jeugdigen leeftijd, met krullend blond haar voorgesteld, en draagt eene schapenvacht onder eenen bleekrooden mantel. Aan het kruis is een strookje papier gehecht met de letters  en .

Borstbeeld. Met eenen zwarten, met gouden knoopjes versierden hoed op, draagt hij over een naauwsluitend rood zijden onderkleed met openingen, waardoor men een goud lakensch gewaad ziet, een wijd wit, met goud gestikt opperkleed, met bruinen bonten kraag, en om den hals een zwart lint, waaraan het teeken van het gulden vlies hangt. Het blonde haar hangt krullend slechts even over de ooren. De handen zijn gedeeltelijk zigtbaar.

Afkomstig uit het Koninklijk Museum.

In een landschap speelt eene groep naakte kinderen, ten getale van elf, blindemannetje, aan den voet van een zittend beeld.
Kabinet .

In een arkadisch landschap zit eene herderin, in eene gele, afhangende, tunika met een lichtblaauw manteltje, doch voor het overige bijna geheel ontbloot. Zij biedt eene bloem aan eenen herder, die geheel naakt op eenen rooden mantel rust. Bij hem ligt een lam, op den voorgrond een bok, en achter hem meerdere schapen. In het verschiet een bergstroom bij eenen rotsachtigen horizon.

Kabinet .

Tegenhanger der vorige schilderij.  zit in eene witte tunika, met eenen hemelsblaauwen mantel en gekleurde sjerp om, zij wordt door , die op vlindervleugels tot haar afdaalt, met bloemen bestrooid. Op den tweeden grond, aan den voet van vrij hooge bergen, een gebouw met eenen koepeltoren.

Kabinet .

Op den voorgrond spelen twee lazaroni alla Mora (*), dat aangezien wordt door eenen derden, op eenen steenklomp zittende, terwijl een ander op den grond ligt te slapen, leunende tegen eene daarbij zittende vrouw, die haar kind de borst geeft. Bij hen staat de voerman van eenen met menschen bevrachten wagen. Iets verder bij eenen seinpaal gaat een ezeldrijver met zijne bevrachte ezels naar eene in lading liggende galei, die met andere vaartuigen aan strand ligt. Regts is een gedeelte van

(*) Dit spel bestaat in het uitsteken van eenige vingers en het te gelijker tijd door de beide partijen noemen van een getal; hij, die het getal der uitgestoken vingers van de beide handen raadt, wint een punt. Uit spel wordt veel door het volk in Italië gespeeld en is zeer luidruchtig en levendig.

eenen ronden toren met het wapen der , en een pakhuis zigtbaar. In het verschiet een zeeboezem met schepen, omgeven door hoogten en gebouwen.

Kabinet .

Op den voorgrond zitten bij een man in een wijd, groen kleed met rooden tulband, sjerp en schoenen, eenige kooplieden tusschen balen en koopwaren. Verder eene menigte lastdragers. Op den tweeden grond wandelen een Heer en eene Dame met eenen pagie bij den achtersteven van eene galei, waarop matrozen hun werk verrigten. In de haven varen twee vreemde matrozen in eene schuit. Op eene vooruit springende kaai, aan de andere zijde vau de haven, staat een ronde toren, door eene steenen brug met de stad verbonden. Op die kade zijn vele lieden met pakgoederen bezig. Aan het einde is eene tweede galei, met zeilen tegen de zon bedekt, en een schuitje. Op den toren is een zeil aan eenen mast geheschen; daar naast zijn de torens eener stad, en, regts over het water, vestingwerken, schepen, eene stad en bergen zigtbaar. Op den voorgrond twee hondjes.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 785.Links zit een Heer in eenen blaauw fluweelen rok op een zwart paard, een knecht haalt den singel aan. Hierbij staat een Heer in eenen rooden rok met eenen stok in de hand, bij wien een kneeht een paar honden koppelt. Achter deze groep is een rijtuig met twee paarden bespannen; een Heer

staat aan het portier te praten. Midden in de schilderij staat een schimmel met blaauwen zadel, door eenen pagie gehouden, daarbij een bruin paard, en achter deze een Heer te paard. Regts laat een Heer zijne sporen aanbinden, en ziet men eenen Heer en eene Dame, die zich met eene veder tegen de zon beschut. In de manége rijdt een ruiter op een Isabellekleurig paard, door eenen pikeur bestuurd. Bij eene stal is eene, met vier zwarte paarden bespannen, koets, terwijl een schimmelkleurig rijpaard aan den toom geleid wordt. In het verschiet ziet men eenen molen, eenen toren en eene door bergen begrensde lucht.

In een bergachtig landschap, door  geschilderd, ziet men, aan den voet van eenen dooden boom, een boeren huisgezin, man, vrouw, kind en eenen boer, staande bij een wit paard, waarachter een gewapend Heer te paard, met twee koppels honden. Meer naar voren op den weg zit een boer op eenen geladen muilezel met eenen hond er naast. Geheel op den voorgrond is eene bedelares met eenen jongen; aan de regterzijde ligt een boomstam bij eenige planten. De figuren zijn door  geschilderd.

Verkooping Mevrouw , 1770, ’sGravenhage, f 575, als alleen door  in den Catalogus genoemd.

Kabinet .

86

Borstbeeld; hij is in zwart laken gekleed, met eenen platten linnen kraag om en een zwart kapje op. Binnen de lijst is het portret in een ovaal geschilderd.

Verkooping , Amsterdam, ƒ 275.

Een jong en bevallig meisje, met de kin op de linkerhand, en de beide armen op een kussen van bont trijp geleund, schijnt in diepe gedachten verzonken. Zij draagt een donkerbruin jakje en een rood mutsje, met geruit lint omzet, en kijkt uit een geopend venster, met een naar buiten openslaand rood geverwd luik; vruchtdragende perziken- en abrikozenboomen groeijen tegen den muur.

Gegraveerd door .

Geleverd door  en , Mei 1829, afkomstig uit de Provincie Groningen, f 2000.

Bij eenen eikenboom ligt een herder met zijnen hond bij eenige schapen en lammeren te slapen, hij heeft een rood buis aan, een papier in zijnen hoed en zijnen staf bij zich. In het midden staat een schaap met gevlekten kop en een

lam. Op den voorgrond is een waterplas, en in het verschiet ziet men gebergte en boomen.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 750.Aan eene tafel met een dof rood Smirnaasch kleed overdekt, zit eene vrouw in een hoog rood jak, bruinen rok, zwarten boezelaar, wit puntdoekje, met kwasten, klein mutsje op, ronde pleister aan den slaap van het hoofd, en speldekussen en sleutel aan haren gordel. Zij houdt in de eene hand een fluitglas en in de andere een wit kannetje; een jong man in een bruin buis spreekt tot haar, en neemt van de tafel, waarachter hij staat, eenen schotel met vleesch. Verder ziet men een doorgesneden brood, een glas met water, en een mes, op een servet geplaatst. In den achtergrond is eene donkergroene gordijn en eene geopende deur.

Gegraveerd door , uitgegeven door .

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 605.Kabinet .

Een oud man in een wijd graauw kleed, op de borst over een zwart onderkleed digt geknoopt, leunt met den regterarm over een biervat, waarop een rood hert geschilderd is, en heeft eene pijp in de hand. In de linkerhand houdt hij eene tinnen bierkan. Zijn hoofd is gedekt met eene roodlakensche muts, met bruin bonten rand, om den hals heeft hij een los geplooid kraagje. Achter hem is een houten schot, waaraan eene kan en eene lei hangen.

Verkooping , 1810, Amsterdam, ƒ 1560.
Verkooping , 1811, ƒ 1400.
Verkooping , ƒ 2860.

88

Kopij naar . Kniestuk; in staande houding, in rijk met gouden lissen en bont omzoomden zwart fluweelen tabbaard, houdt hij de beide handen in de zakken; op het hoofd heeft hij een zwart zijden kalotje; om den hals eenen breed geplooiden kraag; onder den tabbaard, een zwart satijnen buis met wit gevoerd, waaronder men mede een rood onderkleed ziet. Op eene tafel ter linkerzijde ligt een geopende brief, waarop men leest:

Boven de tafel staat in den achtergrond, onder eene groene gordijn met gouden franje:

Gegraveerd door , gedeeltelijk.
Gegraveerd door  in het geheel.

Ten voeten uit, in staande houding, draagt hij het koperen, rijk versierde harnas, hem door de Staten der Vereenigde Provinciën, na de overwinning bij Nieuwpoort geschonken. Het hoofd is ontbloot, even als de regterhand, die den veldheersstaf houdt, de linkerhand rust geharnast op het gevest van den degen. Aan een blaauw lint heeft hij

een versiersel op de borst hangen, en over den linkerschouder eene oranjesjerp. Het gelaat is ernstig en indrukwekkend; hij heeft kort haar, eenigzins ontbloot voorhoofd en spitsen baard. Op eene tafel liggen de helm met eenen oranje vederbos, en de metalen handschoen van de regterhand. Aan de linkerzijde staat een rijk versierd schild; en in den achtergrond is eene bruin damasten gordijn met breede gouden franje.

Kniestuk. Hij staat bij eene tafel, geheel in een rijk met koper ingelegd harnast, en houdt den bevelhebbersstaf in de ontbloote regterhand; terwijl hij met de linker-, met eenen handschoen gedekt, den helm van de tafel opneemt. Onder den helm ligt eene oranjesjerp.

Kniestuk. In staande houding, leunende met de regterhand op eenen stok en met de linkerhand op het gevest van den degen, draagt hij eene Spaansche kleeding, van grijze zijde, met gouden en zwarte bloemen doorweven, en de Orde van het Gulden Vlies. Achter hem staat een helm, met gekleurden vederbos, op eene tafel met een rood kleed.

Borstbeeld. Hij draagt eenen langen grijzen baard, eenen met bont omzoomden tabbaard en eenen geplooiden kraag.

Verkooping in 1765 ƒ 25.

Borstbeeld. Met grijs haar en grijzen baard draagt hij eenen zwart fluweelen tabbaard met bruin bont omzoomd, en eenen in breede plooijen nederhangenden kraag. Men leest ter regterzijde:

Gegraveerd door .

Kniestuk. Leunende tegen eene tafel is hij geheel geharnast, en draagt eene oranjesjerp over den regterschouder. Op de tafel is een helm, met eenen vederbos versierd.

Achterop leest men: r. .

Borstbeeld. In zwart satijn gekleed, heeft zij eenen grooten breed nederhangenden kanten kraag om, met een dubbel snoer paarlen versierd. Het haar is met lang afhangende krullen gekapt, en met een met paarlen gestikt mutsje bedekt. In den achtergrond leest men:

Ætatis anno 1648.

Achter op het paneel staat:

Cornelia Teedingh van Hout getrouwt EnDe maerten Harpers Tromp admiral Generael van HollantEnde Westvrieslandt.

In een binnenvertrek zit een jong en bevallig meisje in rijke kleeding van rood satijn, met ontblooten boezem, bij het licht eener kaars op de luit te spelen; een muzijkboek ligt voor haar op de tafel. In den achtergrond bij eene tweede tafel ziet men twee Heeren en eene Dame, die kaartspelen.

Verkooping , 1731, ƒ 425.Verkooping van den Grave , 1738, Brussel, ƒ 425.
Verkooping van de Wed. , 1763, ’s Gravenhage ƒ 635.
Kabinet .

In een deftig binnenvertrek zit eene bleeke gezette vrouw in een olijfkleurig satijnen morgengewaad, met een wit mutsje op, dat het geheele haar bedekt, aan eene tafel, met een paars fluweelen kleed, te schrijven. In de schaduw staat een bediende, in donker blaauw, met linten op den schouder, te wachten. Op de tafel ligt eene luit, en op den voorgrond staat eene, met groen fluweel bekleede tabouret, waarop een fraai, langharig, bruin gevlekt Spaansch hondje ligt te slapen.

Verkooping , 1765, ƒ 2100.Verkooping , 1771, ƒ 3610.Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 2025.Een meisje met een gestreept jak, waarvan de mouwen opgeslagen zijn, koopt wild van den koopman, gekleed in bruin lakensch buis, witte muts, en wijzende naar eenen

ter zijde hangenden haas, waarop zij geld biedt. Verder ziet men patrijzen, een mandje met eijeren, en, voor den man, op de plint, houtsnippen, eendvogels en eenen rooden haan, waarbij eene fazant hangt. In den achtergrond zijn eenige planken met doode vogeltjes bezet, en geheel van voren staat eene ben met twee kippen. Het tafereel is zigtbaar door eene nis, waaronder in steenen basrelief de jeugd van B is voorgesteld.

Kabinet .

In eene grot zit een kluizenaar, in eene bruine, op de borst digt geknoopte pij, in biddende houding; voor hem liggen een gesloten boek en eenige papieren, met een doodshoofd er op; daarachter is een kruisbeeldje. Op de papieren staat Hebreeuwsch schrift.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 165.Op eene tafel, ten deele met een groen kleed overdekt, ziet men een zilveren bord met eenen half geschilden citroen, een stuk van eenen granaatappel, een takje convolvulus en eene roos; daarbij trossen witte druiven en perziken, en in den hoek eene schoone kapel, en een mandje met trossen blaauwe druiven, vijgen, bramen, kastanjes, maïs en andere vruchten, benevens een roemer rijnwijn. Op een blaauw fluweelen kistje ligt een gekookte zeekreeft; verder zijn er druiven en wijngaardranken, een fluitglas en een gouden beker, en daarachter eene paarse gordijn. Aan

een geopend venster hangt eene putterskooi, waarin een putter water ophaalt.

Verkooping onbekend, 1797, ƒ 300.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam, ƒ 790.

Bij eene vaas met eenen schoonen bloemruiker, bestaande uit tulpen, rozen, irias, anemonen, papavers, vergeet mij niet, appelbloesem en vele andere bloemen, staat eene muizeval met een muisje er in. Eene kat werpt de val om, de muis ontvlugt, de vaas met bloemen kantelt, zoodat het water er uitstroomt, waardoor de kat verschrikt en hevig blaast.

Verkooping Mevrouw , 1766, ƒ 1500.Verkooping Amsterdam, 1806, ƒ 215.Kabinet .

De Maagd  zit, met het kind  op den schoot, op eene stoel.

Deze schilderij is door den Heer , als eerste prijs van de Koninklijke Akademie, te Florence vervaardigd en als proefstuk ingezonden.

94

, gebonden, met doornen gekroond, en alleen door eenen witten doek om de lenden gedekt, wordt den volke vertoond. Twee soldaten, ter wederzijde geplaatst, houden eenen rooden mantel over zijne, door de geeselslagen gestriemde schouders.

Gegraveerd door  als naar .

Bergachtig landschap; een meer met rotsachtige oevers; in het midden eene stad op eenen hellenden heuvel. Op den voorgrond een landweg, met vele figuren te voet en te paard, waaronder een Edelman, die eenen pelgrim eene aalmoes geeft.

Kabinet .

Door eene met wijngaardranken omgroeide nis, ziet men eene bejaarde vrouw eenen pot met bloemen begieten. Op den rand der nis zijn eenige blaauwe druiven en een paar perziken half zigtbaar; boven in hangt een vogelkooitje. De vrouw heeft een rood jakje aan met eenen paarsen borstlap er over, eenen breeden losgeplooiden kraag om en eene witte muts op.

Kabinet .

Borstbeeld, in een versierd harnas. Hij heeft kleine dunne knevels en lang zwart haar, dat met krullen tot over zijnen fijngeplooiden breeden kanten kraag hangt.

Dit stuk is het kleinste der op het Museum bewaarde schilderijen.

Kniestuk; zittende in eenen armstoel, gekleed in het zwart met bruin bont afgezet, draagt zij een wit mutsje, dat aan de slapen zich in twee bogten verwijdt, en dan weder aan het hoofd sluit, en eenen witten geplooiden halskraag.
Men leest in den achtergrond:

Een jong schoon meisje, den boezem ontbloot, met eenen gelen mantel getooid, eenen herderstaf in de linker- en haren dunnen lossen sluijer in de regterhand. Het blonde haar hangt met losse krullen langs den hals en is met rozen en lange bladeren versierd.

Verkooping , Leiden, 1817, ƒ 2150.

Gelithographiëerd door .

96

In dit landschap, door  geschilderd, ziet men op eenen hoogen grond, over eenen muur bij een gebouwtje, eenige rijzige boomen, een ronde trap daalt tot op den voorgrond, waar ook eenig opgaand geboomte staat, en tusschen deze door een bergachtig verschiet te zien is. De figuren, door  geschilderd, zijn aan de regterzijde een paar jagers te paard; links bij den trap een paar rustende jagers met losse, en op den tweeden grond een jager met gekoppelde honden.

Verkooping , 1773.
Verkooping Mevrouw , 1814, Amsterdam, ƒ 275.In een heuvelachtig landschap vertoont zich een oud en vervallen huis, waaruit een boer eenige hoenders voedt; iets verder zit eene spinnende vrouw met twee varkens. Regts op den tweeden grond staat een ander huis in eenen goeden toestand, waarbij een man met een rood buis.

Gekocht, 15 Junij 1819, ƒ 212.(*) .

De Maagd, in een rood kleed met donkerblaauwen mantel en witten sluijer, ligt geknield voor eene tafel, met een groen kleed bedekt, waarop een geopend boek ligt. Naast haar vertoont zich de Engel op eene knie neêrgezegen, de regterhand opgeheven, eenen tak witte leliën in de linkerhand, en gekleed in zeer licht blaauw met eenen purperachtigen mantel, de vleugels grijs en wit gekleurd. Achter deze figuren zweven cherubijnen en serafijnen in glanzige wolken. Boven het hoofd der Maagd is eene witte duif.

Kniestuk; in staande houding, met eenen stok met ivoren knop in de hand. Hij is in een Romeinsch helden-costuum, en niet in de gewone kleeding van zijnen tijd voorgesteld. Op den achtergrond ziet men door eene grot een zeegevecht.

Kniestuk; tegenhanger van het voorgaande; boomrijk landschap. In karmozijn roode satijnen kleeding met losse opene mouwen, waardoor men batisten ondermouwen ziet, den hals slechts met een dun gaas bedekt, het hoofd met kleine

(*) Histoire des Peintres de toutes les écoles.
(†) .

krullen gekapt en met paarlen en vederen versierd, een los bruin manteltje over den regterschouder hangende. Een zwarte knecht strikt haar een snoer paarlen om den arm.

In eene grijze wollen met bruin gevoerde pij, knielt hij in overpeinzing bij een met een veelkleurig Smirnasch kleed bedekt altaar, waarop een kruisbeeld voor eene schilderij, twee kandelaren en een toegeslagen boek geplaatst zijn. Boven aan is, regts, eene donkerroode gordijn, door kwasten opgehouden, links, opent zich de hemel. Achter hem ligt een leeuw; onder de figuur staat

Gemerkt:

Op den voorgrond ziet men twee Dames, de eene door eenen jongen pagie gevolgd. In den achtergrond wordt door eenen geestelijke de dienst verrigt bij een altaar, waarom vele geloovigen geknield liggen.

Kabinet .

Eene statige processie, van het altaar komende, beweegt zich onder de gewelven; een priester draagt het hoogwaardige, voorgegaan en gevolgd door rijen Heeren met waskaarsen in de hand; ter wederzijde liggen vele geknielde Heeren, met korte zwarte Spaansche mantels, en vele vrouwen, mede in Spaansch kostuum met zwarte falien boven het hoofd, met opstaande kwast, of in lange, afhangende mantels gehuld.
Aan den muur ter linkerzijde hangt eene rij schilderijen, waaronder vele van  en  zijn te herkennen, tegenwoordig nog ter zelfder plaats aanwezig.

Op den voorgrond, links, ziet men eene Dame, die onder een afhangend kleed een kind ten doop draagt, gevolgd door twee vrouwen en voorafgegaan door twee edelknapen met fakkels. Iets verder spreekt een priester met eenen Heer, achter hen is een knaapje, en nog verder eene Dame met eenen jongeling en een bedelaar op krukken. Ter zijde in een lager liggend gedeelte, in eene kapel, ligt een priester, bij een altaar, in een boek te lezen, om hem heen zijn eenige vrouwen geknield. In de duisternis onderscheidt men echter nog eenige loopende en knielende figuren, ook eenigen met licht op een orgel.

Uit het Koninklijk Museum.

100

Op eene bevrozene rivier, bij de wallen eener stad, vermaken zich eene menigte lieden met schaatsenrijden en kolven. Op den voorgrond zijn drie paren op verschillende wijze hier mede bezig, eenige jongens staan er naar te kijken. Op den tweeden en derden grond zijn vele schaatsenrijders, wandelaars en een jongen op een priksleedje. Het landschap is besneeuwd, en de lucht van boven zeer donker bewolkt.

Verkooping Mevrouw , 1814, Amsterdam, ƒ 175.

In een bergachtig landschap met geboomte, ziet men den engel, gekleed in een donker blaauw kleed, op de borst geopend, en met opene wijde mouwen, den jongen , in eenen rooden rok gehuld, eene zich boven het water vertoonende visch wijzen, en op den tweeden grond eene kudde schapen.

Gemerkt:

Kabinet .

Borstbeeld; in deftige oud-Hollandsche kleeding, zwart van kleur, met eenen breed nederhangenden linnen kraag om, het haar is ligt blond en breed afhangend. Het portret is in een ovaal geschilderd, waarop men ter linkerzijde de naamteekening leest.

Gemerkt:

Door Z. M. Koning  voor het Museum aangekocht.

In eene slaapkamer zit eene Dame, met eenen geel satijnen rok, een donker blaauw met wit bont omzoomd jakje aan, en een rood lint door het blonde haar gevlochten, eenen kleinen, aan haren schoot geknielden jongen het haar op te maken. Bij haar staan, op eene tafel met een Smirnasch kleed, verscheidene zilveren toiletvoorwerpen. Daarachter staat een meisje in eetien spiegel gezigten te trekken. Aan de voeten der Dame speelt eene kat met eenen bal, op den voorgrond ligt nog ander speelgoed, en staat een met roode trijp overtrokken tabouret, waarop een zwart fluweel mutsje, met struisvederen.
Door eene geopende deur in den achtergrond, komt eene dienstmaagd, met eenen schotel en eene kan, uit den gang.

Kabinet .

102

Op een geschilderd papier, schijnbaar in de lijst gestoken, leest men:
“Zeegevecht voor Livorno tusschen de Nederlandsche en Engelsche vloten, onder het bestuur van de Commandeur  en , voorgevallen den 14den Maart 1653.

Afkomstig van de Directie van den Levantschen handel en de navigatie op de Middellandsche zee.

In een binnenhuis zit een kunstenaar in eenen donker paarsen langen jas en een rood mutsje op, voor den ezel aan een landschap te schilderen. Op don tweeden grond zijn

twee leerlingen, de een wrijft verw, de andere zet een palet op, bij hem ligt een zwarte hond te slapen. Het schilderachtig vertrek wordt verlicht door een klein venster met ruitjes, in lood gevat, waarbij men vele fleschjes, potjes en andere eigenaardige voorwerpen ziet, het geheele vertrek draagt alle kenmerken van een atelier.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 600.

Onder een priëel zitten twee mannen van middelbaren leeftijd, de voorste draagt een paars buis met wijde mouwen, blaauwe korte broek met kerfjes aan de knieën, een licht grijs mutsje met geel bonten rand; hij heeft de linkerhand in de zijde, het regterbeen over de linkerknie en een pijpje in de hand. De andere is in het bruin gekleed, met een donker graauw manteltje om, hij heeft een bruin kannetje in de regterhand, en houdt met de linker- die eener, achter de bank in de schaduw staande, vrouw, waarmede zij in gesprek zijn. Voor op eene lage tafel ligt een vilten hoed op een vierkant lederen valies, daarbij eene test met vuur en eene pijp. Op de bank regts staat een leder ranseltje, en er tegen aan een jagtgeweer. Voor den herberg staat een lindenboom. In den achtergrond in de nabijheid van een geopend poortje zitten vier mannen en eene vrouw met rooden rok, zwart jak en witten doek op het hoofd, aan eene tafel te rooken en te drinken. Zij zijn in helder licht geplaatst.

Kabinet .

104

Voor eenen herberg rusten eenige reizigers, een wit paard staat bij eene krib, ter zijde zijn eenige bedelaars en kippen. Op den tweeden grond ligt een boer bij eenen boom te slapen, iets verder komt eene vrouw en een jongen aan. Over eene rivier in het verschiet is eene steenen verwelfde brug, waarover een hooiwagen rijdt, met twee mannen en een hond er achter.

Kabinet .

Een vrolijke, lagchende boer in losse kleeding, een mutsje op het hoofd, en eenen rood aarden pot in de armen is ter halver lijve zigtbaar.

Verkooping , 1801, ƒ 56.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 36.

In een vertrek, met weefgetouw, enz. zitten drie mannen bij den haard te rooken en te drinken. Meer in den ach-

(*) .

tergrond is eene vrouw in een kastje bezig. Op den voorgrond ligt een bruine hond te slapen.

Gemerkt:

Gekocht 15 Junij 1819 ƒ 35.

De onvoltooide Toren der Nieuwe Kerk te Amsterdam, zoo als die in de laatste helft der vorige eeuw zich vertoonde. Ter zijde ziet men een gedeelte van het voormalige Stadhuis, thans het Paleis. De kleeding der figuren is uit den pruikentijd, men ziet er twee Dames in gesprek met eenen Heer. Een Heer, geheel in het zwart, spreekt met eenen anderen, in eenen rooden rok. Een man brengt eenen brief naar de post. Aan de walzijde is een vodderaper. Voor de kerk ziet men eenen boerenwagen met schimmels bespannen, en bij het Stadhuis eene slede, door een bruin paard getrokken.

Verkooping , 1819, Amsterdam, ƒ 75.

De St. Anthonies Waag en de Nieuwmarkt te Amsterdam, van de zijde der Bloedstraat gezien, op de markt zijn vele kraampjes en eene menigte lieden.

Verkooping , 1819, Amsterdam, ƒ 75.106

De Maagd  kust het kind , en houdt Hem met de linkerhand aan haren hals gedrukt, zij is gekleed in een blaauw kleed, waarover zij eenen hoog rooden mantel met gouden rand draagt, in het blonde haar heeft zij paarlen en edele steenen, in de regterhand een paar kersen.  op een paars fluweelen kussen zittende, houdt haren hals met zijne beide armpjes omvat, en kust haar op den mond. Beide figuren zijn op eene soort van agathen troon geplaatst, die achter hen rijk verguld is, voor op eene marmeren plint ligt een tros witte druiven en een appel. De achtergrond vertoont een kasteel aan eene rivier en een heuvelachtig verschiet.

Op den voorgrond is de bemanning van twee booten in hevig gevecht. Op den tweeden grond wordt het admiraalschip, de Royal Charles, genomen, men ontwaart daar vele in brand staande schepen, waartusschen booten met gewapende matrozen rondvaren. In het verschiet zijn vele schepen in rook en damp gehuld.

Gevogelte, groente en velerlei huisraad ligt op den voor-

(*) Zie , Storia Pittorica della Italia, Milano 1823. Dl. IV, p. 105.

grond. Achter eene tafel zit eene vrouw visch schoon te maken, een meisje staat er bij te kijken. In den achtergrond staat een man bij eene vrouw, die eene geit zit te melken.

Gemerkt:

De bouwvallen der stad Delft, zoo als zij zich vertoonden na het springen van den kruidtoren op den 12den October 1654. Op den voorgrond ziet men eenige vlugtenden en gekwetsten. De lucht is donker en graauw, de gebouwen zijn hier en daar helder verlicht en sterk van kleur, op eene plaats ziet men het vuur nog woeden.

Gemerkt:

Verkooping Mejufvrouw , 1803, ƒ 12.50.Aan eene rivier baden zich twee meisjes, terwijl eene derde gereed is in het bad te gaan, links zit eene oude vrouw met eenen blaauwen rok en een rood jak aan.

Kabinet .

In een arkadisch bergachtig landschap baden zich eenige meisjes. Een paar komen uit het water, twee andere hebben het bad reeds verlaten.

Kabinet .

 en  worden door eenen engel met een vlammend zwaard in de hand, in wolken gehuld en omgeven door cherubijnen, uit het Paradijs verdreven. Achter hen, nabij den zoom van een woud, is eene kudde rundvee, dat rustig blijft grazen. Het verschiet is bergachtig.

Kabinet .

In een bergachtig landschap worden een tiental naakte meisjes door saters bespied, zij trachten zich door de vlugt te verbergen, en zoeken eene schuilplaats bij eene oude vrouw, twee saters komen uit de rotsen, aan den anderen oever eener beek, te voorschijn. Regts bij de oude vrouw ziet men eenige kleurige draperiën, op den voorgrond ligt een pijlkoker.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam.

Een man met lang, bruin, krullend haar en dunne knevels, in eenen rooden borstrok, korte wijde broek, en schoenen met breede punten aan, staat aan eene kapbank stroo te snijden. Achter hem ziet men een ander man, den rug naar

den aanschouwer gekeerd, met eene bos stroo onder den arm. Regts op den voorgrond staan eenige bossen en ligt gekapt stroo.

Geschenk van den Baron .

Eene schilderachtige herdershut, omgeven door geboomte en heiningen, waarbij een herder met het hoofd op de hand zit te leunen. Op den voorgrond zijn eenige liggende en staande schapen, en een staand stierkalf. De ondergaande zon verlicht nog strijkelings den herder en de dieren en doortintelt het gehecle landschap.

Kabinet .

Op den voorgrond staat een zeer groote beer op de achterpooten, die zich tegen eenige groote honden, van verschillende soort, verdedigt. Eenen hond houdt hij met eenen zijner klaauwen omvat, en heft hem op terwijl hij het ligchaam openrijt, op eenen anderen hond slaat hij den tweeden klaauw, waarin die hond bijt, twee honden zijn reeds hevig gewond, een andere schiet toe. In eenen boom is eene beerin geklommen, een grijze hond tracht haar te bereiken. Ter linkerzijde komt een der jagers op een bruin paard aanrijden, met ontblooten sabel in de hand, hij is blootshoofds en in een rood buis gekleed. Twee jagers te voet komen mede met de lans den beer aanvallen. Het landschap is heuvelachtig, in het verschiet ziet men eenige jagers te paard, die in vollen ren komen aanrijden. Op den eikenstam leest men de naamteekening

Gemerkt:

Verkooping , ’s Gravenhage, 1828, ƒ 7000.Deze schilderij was zwaar beschadigd en is bij het herstellen door den Heer  bijgeschilderd.

In een boschrijk landschap, op eenen heuvel, bijna in het midden, zit , in een blaauw kostuum, met rooden mantel en gele nedergeslagene laarzen, op eene kleine harp te spelen, een donkergrijze hazewindhond ligt naast hem. Op eenen kleinen afstand voor hem ligt een schoone, forsche leeuw en eene leeuwin, daarbij zit een beer en staat een schoon en fier zwart paard. Achter deze groep komen een olifant en een dromedaris aan. Een buffel en een ezel bestijgen den heuvel achter , iets lager staat een kameel en ligt een stier. Regts op den voorgrond staat een schoone witte eenhoorn, een edelhert en een wolf, een mol wroet uit den grond, waarover een hagedis, eene slang, torren, enz. kruipen; op de takken eens eikenbooms zitten een aap, een eekhoorn en eenige vogels; onder het geboomte komen reeën aansnellen. Links op den voorgrond bij eenige planten, waarop vele vlinders en insekten zijn, staat een wild zwijn en een ram, en ligt een bok en een schaap, daarbij zit een haas.
Eene kenmerkende bijzonderheid dezer schilderij is, dat: tusschen den olifant en den eenhoorn, door de verw den omtrek kan gezien worden van eene koe met krommen rug en opgeheven staart; dit dier schijnt nimmer afgewerkt te zijn,  heeft er zelfs gras over geschilderd.

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 1300.

Kabinet .

Bij hooge, sterk begroeide zandgronden zit aan den voet eens eiks eene vrouw, in een blaauw jak en eenen zwarten rok, met een kind, op eenen rooden lap, aan de borst; een sterke, zwart bruine dog zit naast haar; een man tegen den

stam leunende, speelt op den doedelzak; zij bewaken hunne kudde. Op den voorgrond liggen twee schapen met een lam, een ram, een zwartbonte bok en een geel rood kalf. Daarbij staat een roode os met witten kop, en iets meer naar achteren een vaalgraauwe os, en een oud bruin paard, nader bij de boeren staat een ezel. Ter linkerzijde tegen den zandheuvel grazen hier en daar schapen en geiten tusschen de struiken. Boven op den heuvel groeit verschillend hout; ín den achtergrond, boven de boomen, verheft zich een ronde baksteenen toren. De lucht is met heldere, verlichte, voortdrijvende wolken bedekt.

Verkooping Mevrouw , 1796, Amsterdam ƒ 3025.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 10053.

Borstbeeld; rijk getooid in eene blaauwe met goud geborduurde en met edelgesteenten versierde keurs, waarbij roode zijden mouwen, met armbanden van granaten omsnoerd; om den hals draagt zij eenen dunnen, kanten kraag en een paarlsnoer. Zij is met kleine krullen gekapt, en heeft eene kroon van palmbladen, met rozen en witte leliën doorvlochten, op het hoofd. Zij is in zeer jeugdigen leeftijd voorgesteld.

Verkooping Mr. , Burgemeester van ’s Gravenhage, 1737, ƒ 80.

(*) .

112

Aan den oever liggen verschillende vaartuigen met goederen beladen. Op den voorgrond zit eene vrouw met haar kind met eenen jongeling te spreken. Meer naar voren bij struiken en gewassen, die den geheelen voorgrond bedekken, staat een bruine os tegen eenen ezel te stooten; regts staan opgaande eikenboomen. Het meer is door hooge, met bosch begroeide bergen omgeven.

Verkooping , 6 Junij, 1808, te Rotterdam, ƒ 1800.

In eene kamer zitten twee personen muzijk te maken, de eene, in eenen blaauwen rok, licht grijze broek, zwarte kousen en zilveren gespen op de schoenen, speelt op de viool; de andere, in eenen roodbruinen rok, met eenen steekhoed op het hoofd, speelt op de fluit. Bij hen staat eene bas.

Gekocht , Dec. 1821, Amsterdam, ƒ 40.

Ter halve lijve, in het zwart, met eenen breed geplooiden kraag. Boven aan de schilderij is het familiewapen geschilderd

Achter op het paneel leest men:
“ getrouwt aan , vader en moeder van , huijsvrouw van .

Tegenhanger der vorige schilderij; ter halver lijve in het zwart, en eenen breed geplooiden kraag om.
Bovenaan staat het familiewapen.

114

Geheel in het zwart, met lakenschen rok, satijnen vest, zijden korte broek en kousen, zilveren kuit- en schoengespen, eene gepoederde batterijpruik en kanten lubben, zit hij aan eene tafel, met een groen lakensch kleed bedekt, waarop vele boeken, perkamenten en handschriften verspreid liggen. Op den vloer, met een Smirnasch kleed bedekt, liggen ook eenige boeken. Aan den muur hangt een platte grond van Amsterdam.

Gekocht van de Heer  Amsterdam, ƒ 150.

Ter halverlijve, gekleed in bruinen rok, blaauw satijnen vest en eene gepoederde pruik op, zit hij voor eenen schilderezel, waarop een bijna voltooid stadsgezigt staat.

Verkooping , 1781, ’s Gravenhage, ƒ 25.Gekocht voor ƒ 20.

Tegen eene rots leunende, zit zij met het hoofd op de regterhand en met de linker- op een doodshoofd, hare lange blonde haren bedekken schouders en boezem, verder is zij met licht roode draperie gekleed. Zij ziet ten hemel, van waar twee Engelen tot haar nederdalen. In den achtergrond ziet men een landschap en eene lucht.

Kabinet .

Een oud man zit bijna naakt aan eene tafel, waarop een opengeslagen boek ligt, in zijne regterhand houdt hij eenen roemer wijn, in de andere eene lange steenen pijp, met het eenigzins opgerigt hoofd, blaast hij met kracht den rook uit.

Het water is effen zonder groote golven. Bij den wind drijven eenige schepen en booten, aan de kaai ligt een

(*) Histoire de Peintres de toutes les écoles.
(†) Ibidem.

jagt, op den tweeden grond een oorlogschip, en op den voorgrond varen een paar bootjes met menschen.

Tegenhanger van de voorgaande. Golvend water, waarin bij stijve koelte vele vaartuigen zeilen, en booten af- en aanvaren. Aan eenen steiger liggen eenige beurtschepen met fladderende zeilen en vlaggen, op den tweeden grond zeilt een oorlogschip, en op den voorgrond varen een paar booten.

Op eene tafel, met een donker blaauw fluweelen kleed gedekt, staat een mandje met wijngaardranken, trossen witte en blaauwe druiven en perziken, waarvan er eene geopend is, daarbij ligt een gekookte kreeft, een zilveren schotel met oesters, een stuk brood, een geschilde citroen, eene gekookte krab, een chinaas appel, eene tros druiven en een porceleinen bord op een komfoor, een groote gouden beker, een mes, enz. Ter linkerzijde ligt als naamcijfer een diamanten ring.

Kabinet .

In eene nis staat eene metalen vaas met bloemen, voor-

namelijk roode en witte rozen, auricula, pioenrozen, tulpen, enz.

Gemerkt:

Kabinet .

Tegenhanger der vorige; in eene nis ziet men een metalen beeldje eene abrikoos dragende, daarbij liggen perziken, blaauwe en witte druiven, pruimen, eene meloen en eenige bloemen.

Gemerkt:

Kabinet .

Op den voorgrond staan twee roode ossen en ligt een vale. Aan de overzijde eener rivier zit eene vrouw, in witte doeken gewikkeld, op eenen muilezel, terwijl een man eenen anderen ezel voortdrijft. Regts verheffen zich over het water hooge rotsen, waarop een kasteel gebouwd is. Het verschiet is bergachtig.

Kabinet .

Tegenhanger der vorige; bij eene fontein in een Italiaansch landschap, staat regts een bruin bonte os en liggen een os, een kalf, geiten en een schaap; links staat een wit

beladen muildier, terwijl een bruin met voederzak en pluimen aan den kop zich verwijdert. Aan de andere zijde van de fontein drinken twee ossen, een man is bij hen. Het verschiet is bergachtig, op den tweeden grond met cypres- en pijnboomen begroeid.

Kabinet .

In een Italiaansch bergachtig landschap ziet men eenen staanden en eenen liggenden os, een kalf en eenige schapen.

Verkooping , 1816, Rotterdam, ƒ 470.

De Maagd , in een zalmkleurig kleed met donkerblaauwen mantel, zit met het kind , dat geheel naakt op haren schoot staat. Op den voorgrond ligt de Heilige  geknield met eenen palmtak in de regterhand, zij draagt een geel satijnen kleed, eenen licht purperen mantel en eene kroon. Tusschen de Maagd  en de Heilige  ligt  geknield, en biedt het kind  een schaaltje met druiven aan. Achter  is . Het bovendeel der schilderij is vervuld door eene rij engelen, met bloemen en kransen nederdalende.

Beide zitten op een rustbed,  houdt de regterhand om den schouder van  geslagen, en wordt door , aan zijne voeten, ontwapend; een jongentje en eene vrouw brengen ververschingen aan, terwijl twee meisjes de gordijnen schikken. In den achtergrond zijn een paar smids werkzaam in eene ruïne.

, in een donker grijs kleed, zijgt neder onder den last van het kruis; de , in het zwart, nevens hem geknield, veegt het zweet van zijn aangezigt. De maagd  met eenen blaauwen mantel om, door  ondersteund, strekt de beide handen deelnemend naar hem uit. Achter deze beelden is eene moeder met haren zuigeling aan de borst en twee staande kinderen bij zich. Op den voorgrond ziet men, ter halverlijve, de twee moordenaars, door Romeinsche soldaten geleid, den heuvel beklimmen. Twee forsch gespierde, naakte mannen torschen het kruishout, achter hem ziet men gedeeltelijk drie vrouwen met naakte kindertjes. Naast deze groep, geleiden twee Romeinsche oversten den optogt te paard, de eene, op een wit, draagt eene kleine banier, de andere, op een licht bruin, buigt zich ter zijde, en schijnt met zijne knods  te willen beletten haren zoon ter hulp te snellen. Iets verder draagt een gehelmd soldaat een bleek paars vaandel, en blaast een ander met volle kracht op de bazuin. De lucht is somber en sterk bewolkt.

Kabinet .

Twee beelden ter halver lijve. In eene gevangenis zit een oud grijs man, het bovenlijf naakt, slechts met eene groene draperie over de dijen en eene witte over den schouder, met de handen op den rug gekluisterd; hij laaft zich aan de borst zijner bij hem zittende dochter, in een ruim rood kleed gehuld, die luistert en het hoofd een weinig omwendt. In den achtergrond ziet men, door de traliën van een venster, de hoofden van twee soldaten, met helmen en borstharnassen, die hen bespieden.

Geruild tegen andere schilderijen uit het Koninklijk Kabinet van schilderijen te ’sGravenhage.

120

Copij naar

, vergezeld van vrouwen, kinderen en herders, met schapen, ossen en kamelen, ontmoet , die geheel gewapend en van krijgslieden en paarden vergezeld is.

Op den tweeden grond van een rotsachtig landschap op eene hoogte, een gedeelte van het kasteel van Bentheim; en over den heuvel, waarop het kasteel staat, geboomte en een bergachtig verschiet. Aan den voet van het kasteel, drijft een herder zijne kudde schapen voort. Naar den voorgrond vertoont zich een breede waterplas, die, tusschen rotsklompen en onder eenen omgehakten boomstam door, eenen kleinen waterval vormt, waardoor de geheele voorgrond bespoeld wordt. De lucht is met los uiteendrijvende, graauwe wolken bezet, die het zonlicht hier en daar doorlaten, waardoor het landschap, en voornamelijk het achterdeel van het kasteel en de rotsbrokken op den voorgrond, ongelijk verlicht worden.

Verkooping G. G. Baron , 1805, ƒ 750.
Verkooping , 1810, Amsterdam, ƒ 710.

Eene rotsachtige vallei in een boschrijk oord, de bergen gedeeltelijk met hout begroeid; aan beide zijden verheft zich

een kasteel op de toppen der rotsen. In het midden stroomt eene rivier; aan den oever, ter linkerzijde, groeijen zware eikenboomen. Naar den voorgrond verbreidt zich het water tot over de geheele schilderij, en vormt eenen, over rotsbrokken nederstortenden waterval, door andere steenen gebroken; geheel op den voorgrond, gedeeltelijk door schuim bespat, liggen omgehakte eikenstammen tusschen de rotsen; op de heuvels ziet men herders met schapen.

Door eene nis ziet men een meisje, in geel wollen borstrok, rooden doek en wit mutsje op, met eene moot zalm in de hand; bij haar liggen eenig keukengereedschap, groenten en een doode eendvogel.

In eene kristallen vaas, op eene marmeren plint, staat een bloemruiker, bestaande uit witte en roode rozen, auricula, tulpen, anemonen, hiacinten, convolvulus, en meer andere bloemen.

Verkooping Mevrouw , 1814, Amsterdam ƒ 570.122

In zijne werkplaats zit een oude schoenmaker met kaal hoofd en grijzen baard, eenen rooden baaijen borstrok aan en een schootsvel voor, te werken, aan de andere zijde van eene tafel met gereedschap, zit zijne vrouw in een zwart jak, eenen lichtblaauwen boezelaar, en wit mutsje op, te spinnen. Links, achter hen, is een jongeling aan het werk; regts, in den achtergrond, spelen eenige lieden kaart. Aan den muur hangt een geteekend portret; geheel achterin staat de deur open. Voor op den grond ligt eene geel lederen laars, met rood gevoerd.

De Regenten of Overlieden van het oude Staalhof te Amsterdam, vijf in getal, allen in zwart laken gekleed, met hooge breed gerande hoeden op en witte platte kragen om, zien den toeschouwer aan. Vier van hen zitten aan eene tafel met een rood Smirnasch tapijt met breede franje bedekt, terwijl de vijfde, met een klein boekje in de hand, op de tafel steunt; ter linkerzijde zit een van hen op eenen leuningstoel, hij wordt van ter zijde gezien, achter hem is hij, die staat, geplaatst, luisterend naar den daarop volgenden, midden achter de tafel gezeten, met een opengeslagen boek voor zich, blijkbaar over den voor hem staanden aanschouwer sprekend. Naast hem zit een vierde Regent, iets voorover gebogen; hij houdt met de hand een blad van het genoemde boek; de vijfde figuur leunt met den linkerarm op den rug van zijnen stoel, en houdt zijne handschoenen in de hand.

(*) Dr. , Rembrand. , 1853.

Achter de twee zittende beelden, midden in het tafereel, staat een bediende blootshoofds, in het zwart gekleed. De achtergrond vertoont aan de regterzijde eenen schoorsteen, gesteund door twee koppen, en van eenen schoorsteenval voorzien; daarboven is eene schilderij, in het houtwerk van den schoorsteenmantel aangebragt; gelijk met den bovenrand van dien mantel loopt eene lambriseering door de geheele schilderij, verder een gewitte muur.

Geëtst door .
Gegraveerd door .
Gegraveerd door , naar de teekening van , uitgegeven door .

Dit stuk was vroeger geplaatst in de vergaderkamer der Waardijns van Lakenen in het Staalhof in de Staalstraat.

Eigendom der stad Amsterdam.

Deze schilderij, waaraan wij den algemeen aangenomen naam van de Nachtwacht blijven geven, stelt blijkbaar een schuttersfeest voor, waarvan de aanleiding echter, ondanks vele gissingen, in het onzekere ligt.
In het midden, geheel op den voorgrond, treedt de Kapitein, , Heer van Purmerland en Ilpendam, in het zwart gekleed, eene zwarten hoed op, eenen breeden, plat geplooiden kraag om, eene breede roodzijden sjerp over den regterschouder, en den handschoen aan de regterhand, waarin hij eenen wandelstok en den handschoen der linkerhand houdt; met de ontbloote linkerhand maakt hij eene beweging, in verband met hetgeen hij tot zijnen Luitenant zegt. Deze, , Heer van Vlaardingen, aan zijne linkerzijde gaande, en aandachtig op zijne woorden lettende, heeft een geel kamizool aan, rijk met gouden borduursel omzet, eenen grijzen hoed met witte vederen op, eenen ijzeren kraag om, eene witte sjerp als gordel om de middel, gele laarzen met sporen aan de voeten, de kappen onder de kuit neêrgeslagen, waaruit witte beenbekleedsels tot boven de knie reiken; zijne regterhand leunt in de zijde, terwijl zijne linker-

eene rijk versierde piek draagt. Deze beide figuren zijn in het volle heldere zonnelicht geplaatst, zoodat de schaduw van de hand des Kapiteins duidelijk op den Luitenant valt. Achter den Kapitein ziet men eenen schutter, wiens helm met groen versierd is, en die zijn geweer dwars door de schilderij afschiet. Achter dezen bespeurt men weder in een zeer sterk licht, twee jeugdige meisjes, in levendigen, vluggen gang; de voorste en meest zigtbare is versierd met paarlen in het schoone blonde haar; zij draagt eene rijke kleeding van licht geel satijn, en aan haren gordel hangt een doode witte vogel, een pistooltje en eene tasch. Daarop volgt een schutter, meer naar voren geplaatst, in half licht, wiens geheele kleeding, zelfs zijn hoed, rood is; hij laadt zijn geweer uit eene der houten bussen, aan eenen riem over den schouder gedragen. In den hoek van het tafereel naast hem loopt een jongen haastig weg, eenen hoogen manshelm op het hoofd, en eenen grooten kruidhoorn in de hand dragende. Achter en boven hem zit een helbaardier op een muurtje; daarbij ziet men eenige hoofden van schutters, en boven het reeds genoemde meisje, op de trappen, die onder eene gewelfde poort uitkomen, den Vaandrig ; hij heeft eenen hoed met pluimen op, en eene breede sjerp over den linker schouder, en zwaait met krachtige hand het vaandel, waarin het stedewapen prijkt. Verder bij hem op de trappen en lager tusschen den Kapitein en den Luitenant, zijn verscheidene schutters met helmen en hoeden op het hoofd, en met lansen en pieken gewapend; de onderste ontwijkt het schot van den vroeger genoemden versierden schutter. Achter den Luitenant, aan de andere zijde van het tafereel, ziet men eenen voorover gebogenen schutter, met den helm op het hoofd, de lont van zijn geweer aanblazen. Daarop volgen waarschijnlijk de Serjanten  en , beiden in het zwart, hoeden met hooge vederbossen op het hoofd en hellebaarden in de handen hebbende, de een heeft eenen ijzeren kraag om, en de andere, met eenen breed geplooiden linnen kraag, wijst met de hand naar de figuren op den trap, en spreekt tot eenen soldaat, met eenen helm op, naast hem. Voor dezen is de Tamboer, , half zigtbaar; hij roert de trom en keert het, met eene breede platte muts bedekte hoofd naar den aanschouwer; aan zijne voeten blaft een hondje. Achter de beide serjanten zijn vele schutters bijeen, wier hoofden en pieken zigtbaar zijn. Tegen eene kolom in den achtergrond, naast de poort waaruit de schutters komen, hangt, in eene ovale gebeeldhouwde lijst, een bord, waarop de volgende namen staan geschreven:

Gegraveerd door .
Gelithographieerd door . Uitgegeven door .

Dit stuk was vroeger in de kleine Krijgs-Raadkamer van het Stadhuis, thans het Paleis, geplaatst.

Eigendom der Stad Amsterdam.

Bij gelegenheid eener herstelling is gebleken, dat de geruchten, als of van deze schilderij aan beide de zijden ongeveer de breedte van eenen voet zou zijn afgenomen, onwaar zijn. Tot dit valsche gerucht schijnt eene schets van  zelven aanleiding te hebben gegeven; deze schets wordt door  genoemd, en gezegd in handen te zijn van den Heer  (zie , Kunst- en Historie-kundige Beschrijving, enz., blz. 61). De graveur  heeft in die dwaling gedeeld en haar door zijne gravure krachtig helpen verspreiden.

Men ziet van het orgel naar het koor, over de banken, door het ledige schip der kerk. Op den voorgrond is een man, eene vrouw met een kind, en een jongen met eenen hond, behalve eenige figuren op verderen afstand.

Men ziet naar het orgel. Op den voorgrond zit eene vrouw met een paar kinderen, op den tweeden grond kijkt een Heer, in eenen grijzen mantel gewikkeld, naar boven.

Vele schepen liggen aan den oever en enkele varen, met figuren bemand. Het verschiet is bergachtig, en draagt het karakter van den Rijn.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 66.Vele schepen en schuiten, met eene menigte figuurtjes, varen en liggen aan den oever. In den achtergrond vertoont zich hoog gebergte.

Kabinet .

De huizen en de toren van een dorp liggen tusschen geboomte aan eene rivier. Op het water zijn vaartuigen met figuren. Aan de overzijde der rivier ziet men vrij hooge en begroeide bergen.

Kabinet .

Ten halverlijve, in staande houding. In het zwart gekleed met eenen mantel, en eenen platten geschulpten kraag om, eenen gelen handschoen met kanten handlubben aan de linkerhand, rust de andere op eene tafel, waarop eenige boeken en eene aardglobe geplaatst zijn.

Gekocht voor ƒ 14.

In stalen harnas, eenen blaauwen met hermelijn gevoerden mantel over de schouders en kanten kraag om den hals, en door eene groote kaars op eenen kandelaar verlicht. In het verschiet ziet men eene brandende burgt.

Gegraveerd door , uitgegeven door  en .

Een jongman in eenen bruinen kamerrok, en zwart fluweelen muts op het hoofd, zit bij eene tafel met eene steenen pijp in de hand; een ander, in het groen, met roode voering, staat achter de tafel, met eene tinnen bierkan in de eene, en eene brandende kaars, die hij op eenen, op de tafel staanden blaker schijnt te willen zetten, in de andere hand. Deze kaars verlicht de beide figuren.

Verkooping , 1809, Amsterdam.
Kabinet .

Tegenhanger van de vorige. Een jong bevallig meisje, in een rood jakje, schijnt met de linkerhand eene brandende kaars te willen plaatsen in de lantaarn, die zij in de regterhand houdt. Bij haar staat een jongeling, in een bruin vest, op eene test met vuur te blazen. Op de tafel staat een koperen stoof en een blaker.

Kabinet .

Een jongman in een blaauw fluweelen buis, met eene zwarte muts op, ontsteekt zijn pijpje aan eene kaars, die hij in de hand houdt, langzaam den rook uitblazende; over eene tafel, waarop een tinnen kannetje en een koperen blaker staat, ligt een rood kleed; deze figuur is tevens door daglicht verlicht. Op den tweeden grond aan den haard zitten een jongeling en een meisje met elkander te vrijen, men ziet beiden in profil, en door het vuur verlicht.

Kabinet .

Schalcken heeft zelf het bovenstaande motto in het Engelsch op deze schilderij geplaatst. Een jongen, in licht blaauw fluweel, zwarte muts met roode doffen en vaalblaauwen morsdoek om, eet een zachtgekookt ei uit de hand, terwijl hij spottende op zijnen makker wijst, die uit een pannetje pap eet. Achter dezen laatsten slaat een oud man met breeden grijzen baard, en eene witte slaapmuts op, de jongens met genoegen gade; links ziet men gedeeltelijk het hoofd van een meisje. In den achtergrond vertoont zich door een geopend venster een verschiet, op een papier aan de muur leest men:

Kabinet .

Eene jeugdige vrouw zit op eenen heuvel in een rots- en bergachtig landschap. Zij is in zwarte zijde gekleed, de lange mouwen met paarlen omsnoerd, even als de hals; boven om den rand van haar kleed zijn Hebreeuwsche letters gestikt. Het haar is los afhangend en met eenen doek bedekt. Met de beide handen houdt zij een vaasje, dat op eenen, over haren schoot liggenden, gestreepten doek geplaatst is. In den achtergrond waadt een oud man, op eenen staf leunende, door eenen waterplas.

In bruine kleeding over een borstharnas, de Orde van het Gulden Vlies om, eene hooge, groote, gepoederde pruik op, en den bevelhebbersstaf in de linkerhand, wijst hij met de regter naar een slagveld in den achtergrond, waar men een ruitergevecht bij eenige vestingwerken en tegen een bergachtig verschiet afgebeeld ziet.

In een voorportaal met eenen steenen trap, zit eene bejaarde vrouw, brood snijdende voor twee kinderen die voor haar staan, schijnbaar gereed naar school te gaan; de vrouw is gekleed in eenen rood lakenschen rok, waarover zij eenen paarsen mantel, met groene taf gevoerd, draagt; om het hoofd heeft zij eenen bonten doek geknoopt. Het meisje bidt, zij is blootshoofds, heeft een groen jakje met bruine mou-

wen, een roodbruin glanzig rokje aan, en draagt een stoofje aan haren arm; de jongen houdt eenen grijzen hoed, met eene roode veer versierd, in de beide handen. Op eene tafel staat eene ham, een schapebout, brood, kaas, enz.

Verkooping Baronnesse , 1816, Leiden ƒ 841.

Een deftig, bejaard man, in eenen paars gebloemden huisjapon, den arm op een Smirnasch tapijt geleund, zit, met een horologie in de hand, voor eene nis. Op de plint is, in bas-relief, een Bacchusfeest voorgesteld; boven in de nis hangt eene donker blaauwe gordijn. In den achtergrond ziet men eene buitenplaats met terras en spring-fontein.

Verkooping , 1773.
Kabinet .

In eene boeren keuken zit een man, in het zwart gekleed, met eene zwarte muts op het hoofd en eene tasch aan zijne regterzijde, op de viool te spelen, hierbij zingt een boeren jongen, luidkeels schreeuwende, en met beide handen een blad papier houdende; hij draagt een licht geel buisje, eenen witten boezelaar, en heeft aan zijne bloote voeten neêrgehakte schoenen, terwijl hij knorrig ziet naar eenen anderen jongen, die hem uitlacht, deze heeft eene roodaarde bierkan in de hand, een groen buis aan, grijzen breedgeranden hoed op en lange wollen kousen aan. Bij den speelman staat eene vrouw, in een grijs jakje met witte muts en voorschoot, aan eenen driepoot groenten te hakken. Achter deze groep staat een man, in het bruin, met eene bierkan in de eene hand en de andere opgeheven om de maat te slaan, terwijl hij vrolijk medezingt. Er is verder op deze schilderij zeer veel huisraad, groenten, visch, turf bij den haard, enz.

Kabinet .

Eene sierlijk vergulde schaal met trossen druiven, perziken, appelen en pruimen, eenen dooden haas en patrijs, en ander gevogelte. Daarbij ligt eenige groente en eene blaauwporseleinen schaal met aardbeziën; alles staat op eene tafel met een dofrood, lakensch kleed bedekt.

Kabinet .

Eene geopende doode ree hangt aan den poot, steunende met het voorste gedeelte van het ligchaam op eene tafel, waarop een groote wilde zwijnskop ligt, daarbij zijn nog een gekookte zeekreeft, artisjokken, spersie en andere groenten, benevens eene mand met vruchten. Op eene plank staan eenige porseleinen schotels, kruiken en vazen. In eene nis ziet men eenen bloemruiker.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam.

In eene ruïne zit een biddende grijsaard, met een boek op de knieën en zaâmgevouwene handen, aan den voet van eenen ouden, dooden boom.

132

Borstbeeld; in losse, gemakkelijke houding, met de beide handen over den rug van eenen voor hem staanden stoel geleund. Hij draagt een donker zwartachtig grijs kleed met eenen vierkanten linnen kraag, waarop zijne losse, bruine lokken nederhangen en heeft dunne knevels. De uitdrukking is ernstig en bedaard.

Verkooping , 1773.
Gekocht van den Heer , Amsterdam, ƒ 150.

Eene boerin, gekleed in eenen blaauwen rok en eene roode keurs met witte hemdsmouwen, schuurt, op eene omgekeerde ton, eene tinnen kan; bij haar, op eene tafel, staan eene koperen lantaarn, een tinnen bord en eenige lepels.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 255.Een vrolijk boerengezelschap keert, na een afgelegd be-

(*) , Etude sur l’art en Hollande, par  La Haye, , 1856.

zoek, in eene schuit naar huis. Eene jeugdige vrouw met een kind aan de borst, de schipper in eenen rooden borstrok, een in het water morsend meisje en een jongen in een paars buisje, eenen hoed met veeren op, bruine kousen aan, op de plecht te paard zittende, en op de fluit spelende, zijn reeds in de schuit. Op den wal wordt een dronken boer, door eenen man en eene vrouw, van wie hij teeder afscheid neemt, naar de schuit geleid; hij groet op vrolijke manier de, in de schuit zittende, vrouw; een meisje met een molentje loopt achter de vrouw aan den wal. In den achtergrond ziet men twee boeren en eene boerin, voor een huis, een jongen houdt de schuit vast.

Verkooping , 31 Julij 1771, ƒ 860.

De bakker, het bovenlijf in een enkel hemd, verder eene graauwe broek aan, en eene witte muts op het blonde sluike haar, komt de deur zijner woning uit, eenen houten schop met twee tarwebrooden in de hand houdende. Achter hem staat een jongen, in het bruin met een zwart mutsje, op eenen ossenhoorn te blazen, ten teeken, dat het brood uit den oven komt. Naast de deur, uit een geopend venster, vertoont zich de bakkerin, in het donker graauw met een zwart kapje op, zij houdt eenen beschuitbolder of zottinnekoek, waarmede zij de klanten schijnt uit te lokken, in de vingers; voor het venster op een pothuis staan beschuiten en broodjes uitgestald, en aan een stokje hangen krakelingen. De gevel van het huis is van boven gedeeltelijk met wijngaardranken begroeid.

Achter op het paneel staat:

“Dit is een familiestukje, de bakker is ’t portret van , de vrou , de jonge is gedaan naar een jonge van . Deze bakker met zijne vrou hebben gewoond op den Rhijn, 3 a 4 huyzen van Vrouwebrugg, tussen Vrouwesteegh en Gast-

“huys, binnen Leyden, is nu Januarij 1738, ruim 79 jaren geleden, geschilderdt.”

Er bestaat eene onafgewerkte ets van deze schilderij, de maker is onbekend.

Verkooping , 18 Augustus, 1763, Amsterdam ƒ 160.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 750.

Deftig in het zwart, staat hij, met een klein rond voorwerp in de hand, op zijn theater, tegen het volk te spreken, naast hem wordt een op eene bank gebonden boer door eene oude vrouw aan den hals gesneden; hij schreeuwt luidkeels en wordt door Paljas, die eene geopende schaar op den mantel, en eene roode muts op het hoofd heeft, vastgehouden; daarbij staan allerlei fleschjes, en ligt een diploma met een groot zegel uitgestald; een aap zit op eenen stok eene pijp te rooken. Een groote boom overschaduwt deze groep. Daar voor is eene menigte volks bij een, om naar den kwakzalver te hooren, onder anderen: een jongen op eenen ezel, een meisje met een pannetje met vischjes, een dik, deftig heer, een monnik, een boer en eene oude vrouw, iets verder een paar mannen en een kind. Op den voorgrond wordt een dronken boer, met beker en kan in de handen, door zijne vrouw naar huis gekrooijen; daarbij is een zwarte hond. In het verschiet ziet men de huizen en den toren van een dorp.

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 420.Bijna in het midden van deze schilderij staat eene jeugdige vrouw, met den rug naar den aanschouwer, bloots-

hoofds, het haar in ronde vlechten opgestoken, een licht paars, zijden, lang jak, en groenen weêrschijnenden zijden rok aan en eenen witten opgestoken boezelaar op de regterheup; hare geheele kleeding is los en gemakkelijk, zij houdt een wit kannetje in de linkerhand, met de regter reikt zij iets aan eenen papegaai in eene kooi hangende. Naast haar op den grond voert een jongen op eene stoof een katje met een lepeltje, hij zit voor een steenen fornuis, onder eenen schoorsteenmantel geplaatst; eene oude vrouw, met een zwart Spaansch kapje op en rood jak aan, is daar bezig oesters te braden. Aan de regterzijde van de staande vrouw spelen drie jonge lieden, met hoeden op, op een verkeerbord; de een, een krijgsman, zit met de hand onder de kin en is gereed eene schijf aan te vatten; zijne tegenpartij, in het zwart gekleed, leunt met eene hand op de tafel; de derde rookt uit eene lange steenen pijp; de tafel is met een Smirnasch kleed met franje bedekt; achter deze beelden staat een, met donker groen behangen, ledikant tegen den muur, daar naast is eene geopende deur, waardoor men in een portaal ziet. Op den voorgrond staat een leuningstoel, waarover een mantel hangt. In den linkerhoek is een vat met oesters, waarin een mes steekt en eene tinnen schotel, waarop eene geopende oester ligt.

Gegraveerd door .

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 540.Kabinet .

De bruid en bruidegom, met kroontjes op, zitten op de eereplaats aan den disch, voor eenen schoorsteen met een tapijt behangen, en onder eene aan de zolder hangende feestkroon. De gasten zijn vrolijk en lustig, een van hen, een aardig, jong mensch, met den hoed op het oor, maakt een kompliment aan de bruid, waarover zij verlegen de oogen nederslaat, terwijl de bruidegom niet zeer op zijn gemak schijnt, en twee bejaarde lieden, waarschijnlijk de ouders der bruid, een ernstig gezigt zetten; een lustige drinker laat zich nog eens inschenken; daar naast zit er een grappen te vertellen aan zijne buurvrouw, met een zwart kapje op, die

zich houdt alsof zij hem niet begrijpt. Meer op den voorgrond, voor de tafel, noodigt een bejaard man in een bruin buis met grijs en zwart gestreepte mouwen, eenen geplooiden kraag om, en een wit schortje voor, eene jonge vrouw, in zwart fluweel jak, bruinen rok, rooden doek en witten boezelaar ten dans. De speelman met eene viool spoort hen hiertoe aan, terwijl een ander op de violoneel speelt; links op den voorgrond staat reeds een paar op hen te wachten, de vrouw gekleed in een paars zijden kleed, met zwarten rok, de rok van voren opgenomen, waaronder een roode onderrok en kousen te zien zijn, de man heeft den hoed op het hoofd en eene bruine, met roode linten afgezette kleeding aan. Achter hen, bij eene trap, roept een jongen de meid na, die met huisraad in de hand naar boven gaat. Op den voorgrond staat eene aarden kruik, met eene liggende tinnen bierkan er bij, en regts een tinnen schotel.

Verkooping van , 1743, Amsterdam, ƒ 81.

Ter regterzijde zit de grootmoeder, gekleed in een wijd, donkergroen fluweelen jak met wit bont afgezet, eenen bruinen rok met witten ter zijde geschoven boezelaar, en eenen doek om het hoofd geknoopt; voorovergebogen, met de handen uitgestrekt, lacht zij gul en hartelijk een jong meisje toe, dat, beladen met speelgoed en een emmertje met lekkernij, juist hare armen schijnt te verlaten en vergenoegd en blijde daarhenen loopt. Tusschen het meisje en de vrouw staat een jongetje in een grijs, lang jasje, met een kolfje in de hand, schalk lagchende wijst hij op eenen grooteren jongen, in een bruin grijs buis en wijde broek gekleed, met den hoed op het hoofd, die huilt en met de hand zijne tranen afveegt, terwijl een jeugdig meisje in een ligt rood jakje, met witte muts, en borstlap en zwarten boezelaar gekleed, hem spottend eenen schoen aanbiedt, waarin eene roede steekt. Achter deze groep zit de grootvader met genoegen naar de kinderen te zien, daarneven opent eene bejaarde vrouw de gordijnen van een ledikant, terwijl zij den teleurgestelden jongen roept, haar gelaat toont, dat zij hem eene

aangename verrassing heeft voorbereid. Onder den schoorsteen, achter de moeder staan twee jongens, waarvan de grootste een klein meisje op den arm draagt, te zingen. Door een hoog kruisvenster in den achtergrond ziet men dat het buiten winter is. Op den voorgrond in eene mand en op eene bank ligt eene menigte snoep- en suikergoed, koek in verschillende vormen, een ledige schoen en een lederen bal.

Gegraveerd door , 1819.
Verkooping , 1743, ’s Gravenhage, ƒ 695.

Kabinet .

Aan eene tafel zit een jongeling, met een groen buis aan, naar een pleisterbeeldje te teekenen, onderwezen door den teekenmeester achter hem, gekleed in het paars, met eene roode wijde muts op.

Kabinet .

Een bejaard landman, met eenen grijzen baard, zit aan een tafeltje, waarop eene bierkan staat, die hij met de linkerhand aanvat, in de andere hand heeft hij zijn pijpje;

hij is geheel in licht bruin gekleed, met een zwart kalotje; bij hem op eene bank ligt een graauwe mantel en een hoed. In den achtergrond zit een ander man met den hoed op, in een donker grijs buis bij den haard met eene pijp in de hand den rook op te blazen, een omgekeerd vat dient hem tot tafel. Boven den schoorsteen is een prentje vastgehecht. In den hoek hangen een paar kaarsen. Op een plankje aan den muur ziet men eenige potjes en een fleschje, ter zijde een geopend luikje, waarin eene aarden kruik staat.

In eene gewelfde wachtkamer zitten twee krijgslieden, ligt gewapend en in grijze kleeding, op houten banken aan eene tafel kaart te spelen, twee anderen zien naar het spel; de een zit, de andere, in een borstharnas, staat en steekt zijne pijp aan; verder in den achtergrond staan zeer vele krijgslieden bij het vuur bijeen, een paar zien door de geopende deur naar het landschap; links schijnt een paardenstal te zijn, men ziet daarbij een rood fluweelen zadel, pauken met blaauwe draperie, een vaandel, eenen helm, geborduurde pistooltasschen, een zwaard aan versierden bandelier, lange pistolen, verscheidene harnassen met armstukken, waarvan er een op eenen stok geplaatst is, met eenen gepluimden helm er op. Bij de soldaten staat eene bierkruik, boven hen hangt eene lantaarn. Begts in den hoek liggen karwatsen, ijzeren handschoenen, een geweer, kruidhoorn en trom, op eene bank staat een helm en aan den muur hangt een schild en zwaard.

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 960.

Kabinet .

Aan een bankje zit een zwaarlijvig metselaar, gekleed met witte muts, geel buis, korte grijze broek en sloofje, den rook zijner pijp uit te blazen; bij hem staan twee andere werklieden, met zwarte mutsen op, insgelijks te rooken, en hem met genoegen aan te zien, een derde ligt op de hurken, op het tafeltje geleund, te rooken en den eerstgenoemden aan te zien, achter deze groep ziet men eene vrouw. Op den voorgrond staat een komfoor met vuur op een vat, daarbij beruikt een hondje eenig metselaars gereedschap. Boven de figuren is een plankje met fleschjes en potjes er op. Om den hoek van eenen gewitten muur ziet men in een achterhuis eene vrouw met eene bierpot en eenen jongen bij het vuur zitten, terwijl een man met een glas in de hand zich staat te warmen. Een boer komt de deur in.

Kabinet .

In eene grot ligt de Heilige met langen, grijzen baard geknield; hij draagt eene zwarte pij, met eene T op den schouder geteekend, de gevouwen handen houdt hij op een boek, dat op een doodshoofd ligt. Hij wordt in zijne aandacht gestoord door satan in de gedaante van een oud man, rondom hem zijn de meest verschillende gedrogten, in de vreemdste vormen voorgesteld; eenige vliegen door de lucht en vechten, anderen zitten en kruipen op den voor hem liggenden steen, zijne waterkan en den grond, waarop eenige boeken liggen.

Gegraveerd door .
Verkooping , 1771, ƒ 255.
Verkooping Mevrouw , 1809, Amsterdam</small> ƒ 150.140

Voor op den grond staat eene jonge Dame, in wit satijnen kleeding en hoogen, zwart zijden kraag om de schouders en den hals, blootshoofds, het blonde haar met zwart fluweelen linten doorvlochten. Zij heeft den rug naar den aanschouwer gekeerd, en luistert naar eenen Heer op eenen stoel gezeten, deze heeft het regterbeen over de knie geslagen, en den hoed met blaauwe en witte vederen daar opgelegd, de uitgestrekte hand schijnt zijne woorden te bekrachtigen. Zijne kleeding bestaat in eenen geel lederen kolder, de mouwen met zilverlint overdekt en grijze hozen, met bruin lederen schoenen en eenen degen. Tusschen deze figuren zit eene bejaarde Dame, geheel in het zwart, met eenen zwarten, breeden sluijer om het hoofd, en drinkt uit eenen wijnkelk. Aan de andere zijde der eerstgenoemde figuur staat eene tafel met eenen toiletspiegel met deurtjes, eenen kandelaar, een zilver bekken, eenen haarborstel en nestels. Achter den stoel van den Heer staat een groote, bruine, kortharige hond; in den achtergrond ziet men een ledikant en eene geslotene deur, de meubelen zijn allen met hoog rood overtrokken.

Van dezelfde zamenstelling, zonder den hond, wordt in het Museum van Berlijn eene schilderij, door , bewaard en als een meesterstuk geschat.

Gegraveerd, doch naar de schilderij in Berlijn, door .

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage. ƒ 825.

Kabinet .

Kopie naar

De afgevaardigden der verschillende Staten staan rondom eene tafel, waarop gezegelde geloofsbrieven liggen, en leggen den eed op den gesloten vrede af. Zij zijn meest allen

in het zwart, behalve een, die eenen grooten rooden mantel omheeft; zij zijn in het midden van een groot vertrek, langs wiens muren eenige rijkgekleede personen op verhevenheden, voor getimmerde banken geplaatst zijn; in het midden van het vertrek hangt eene kamerkroon met wapens en een omstraald Maria-beeldje versierd. De koppen schijnen alle portretten te zijn.

Geëtst en gegraveerd door .

Verkooping Mejufvrouw , 1803, ƒ 340.

Zij staat in wit satijn, met goud en borduursel gekleed, en draagt eenen blaauw fluweelen mantel met hermelijn gevoerd. In het haar, aan de keurs van haren hoepelrok, en tot bevestiging van haren mantel heeft zij vele en groote diamanten, en aan de mouwen vele kanten. Op eene vergulde tafel met marmeren blad ligt een kussen, waarop men oranjeappelen en eene kroon ziet.

Gekocht, 18 Maart 1818, ƒ 30.

Voor eene nis, ten deele door een gestreept gekleurd gordijn bedekt, ziet men drie kinderen. Een jongen met lang blond haar, een paars buisje aan en platten kraag om, houdt eene kat onder den regterarm gevangen, en eene geslotene muizeval met de linkerhand opgeheven. Een meisje met een zwart jakje en wit halsdoekje wijst er lagchend naar, terwijl een jongentje daar achter staat te huilen. In den achtergrond

ziet men eene keuken, voor de nis in den linkerhoek staat een pot met goudsbloemen.

Verkooping Mevrouw , 1770, ’s Gravenhage, ƒ 420.
Kabinet .

Gekleed in eenen grijzen weerschijnend zijden rok, de pruik met haarzak sterk gepoederd.

Gekocht in publieke verkooping, April 1829, Amsterdam, ƒ 40.De ruïne van eenen griekschen tempel, waarbij vele figuren op den ongelijken grond en over een verwulf gaan, vooraan de linkerzijde staat een obelisk op een voetstuk. Daarachter ziet men eene haven met vaartuigen en eene steenen brug met eene poort er op, naar eenen ronden toren leidende. Het verschiet is bergachtig.

Kabinet .

Tegenhanger der vorige. Een groot gebouw in Romeinschen stijl met beelden er op, waarover een hooge koepeltoren uitsteekt, regts daarvan is een oude, ronde, Romeinsche toren en een gedeelte van eenen Griekschen tempel, de basis dezer gebouwen is door hooge gronden, waarop zich vele figuren bewegen, verborgen. In het verschiet ziet men weder over andere gebouwen heen.

Kabinet .

Achter op deze schilderij staat in de Latijnsche en Hollandsche talen het volgende:
“De Bataafsche gebroeders  en , uit koninglijke bloede geboren, en beiden aan het hoofd van een leger hunner Landslieden staande, worden bij de Romeinen valschelijk van verraad beschuldigd, waarop  doet onthoofden, en , in ketenen geslagen, gevanglijk naar Rome voert.”
De kleeding is die van den tijd, waarin de schilder leefde, doch eenigzins gewijzigd.

Achterop staat:

“ wederom op vrije voeten gesteld, noodigt de voornaamste hoofden van zijn volk in een geheiligd Bosch ter maaltijd; beklaagd zich over de mishandelingen der Romeinen, en dat zij thans niet meer als Bondgenooten, maar als slaven gehandeld worden; dat hen echter de macht niet ontbreekt, om hen wederstand te bieden, enz. en bemerkende, dat hij van hen met genoegen wordt aangehoord, verbindt hij hen allen onderling door eenen vóórouderlijken eed.”

Dit tafereel is bij nacht voorgesteld, zoo als de fakkels aanduiden, de algemeene toon is echter die van daglicht; aan eenen rijk gedekten disch zitten de Hoofden in middeneeuwsch kostuum te midden van een woud.

Achterop staat:

“ openbaart zijn voornemen aan de Caninefaten, welke terstond  naar ’s lands wijze op een schild omhoog heffen, en tot hunnen veldheer benoemen, en met hulp der Friezen twee detachementen der Romeinen overvallen, en derzelver verschansingen dreigen te vernielen; waarop de Romeinen, ziende dat zij die niet konden verdedigen, dezelve bij hunne vlucht in den brand steeken.”

Achterop staat:

“De Romeinen, zich niet ver van den Rijn verzameld hebbende, worden door  geslagen, wijl een bende Tongren tot hem overkomt, en de Bataafsche Roeiers, die zich op de Romeinsche vloot bevonden, 24 scheepen in zijn handen leveren, door de voorvegters eerst in hunnen dienst te hinderen, en eindelijk in ’t water te werpen.”

Achterop staat:

“De Romeinen verzamelen een veel talrijker leger, om  te bevegten, doch worden door denzelven, die zijne vrouw, moeder en suster, als ook de vrouwen en kinderen van zijn volk agter het leger had geplaatst, om de strijdende aan te sporen, volkomen geslaagen, en genoodzaakt in de legerplaats Vetera hun toevlucht te zoeken.”

Achterop staat:

“ beleegerd Vetera andermaal, doch de Germanen door den wijn verhit, steeken bij den Nacht vuuren aan, en wagen een roekeloos gevecht; zij worden dus doende van de Romeijnen, die hun voordeel deeden met het afschijnsel van het vuur, met pijlen en werspietzen gedood.”

Dit tafereel is bij nacht voorgesteld.

Achterop staat:

“Vetera, ingenomen zijnde, wordt in den brand gestooken, en  legt, volgens zijne geloften, zijn lang krullend haar af, dat hij seederd het opnemen der wapenen tegen de Romeinen had gedragen, wijl hij zich nu gewroken reekende, hij gaf ook zijn zoontje eenige gevangene ten besten, om dezelve met kinderlijke pijlen te doorschieten.”

Achterop staat:

“ met eene menigte versche troepen langs de Alpen afkomende, houden de gezanten der Galliërs, door vrees bevangen, eene bijeenkomst te Reims.  raadt hen aldaar den oorlog aan, en stookt hen tegen de Romeijnen op, maar zij laten zich liever door den Raad van , die met veel ophef van de Romeinen sprak, tot den vreede overhalen.”

Achterop staat:

“ komt bij de Treviren aan, en verslaat de Belgen, die op eenen heuvel verspreid lagen, maakt eenigen hunner opperhoofden, en onder dezelve ook , krijgsgevangen; die vervolgens naar Romen opgezonden en aldaar ter dood veroordeeld wordt.”

Deze schilderij heeft geen opschrift. Eenige personen bevinden zich in eene tent, waar een maaltijd gereed staat.

Achterop staat:

“Des anderen daags valt er eene nieuwe niet min hevige bataille aan den Rhijn voor, alwaar  overwinnaar

zou geweest zijn, zo niet een overgeloopen Batavier zich bij  vervoegd en hem van de neerlaag en vlucht der vijanden had verzeekerd, indien hij alleenlijk langs den uiterste droogtens der moeras eenige ruiterij agterom wilde zenden, dit geschiedt, en de Batavieren, dus in den rug gevallen, worden verslagen, en tot in den Rhijn verdreven.”

Achterop staat:

“Na eenige hierop gevolgde onderhandelingen, en den toenemenden haat des volks tegen , treeden  van de eene en  van de andere zijde voorwaards, op de uiteindens van den afgebrooken brug over de Naauwaale. De eerste verontschuldigd zich weegens zijn bedrijf, en legt de eerste oorzaaken van het opvatten der wapenen bloot, waarna de Batavieren zich met de Romeinen verzoenden, en tot het vorige bondgenootschap met dezelve wederkeeren.

Deze reeks schilderijen was voorheen geplaatst in de Treves-Kamer, of receptiezaal der Ambassadeurs, te ’s Gravenhage, zij is in 1809 in het Museum overgebragt.

Hij is in het zwart gekleed, met een dun staand kraagje om den hals, het haar is kort en op het voorhoofd neergekamd.

Gekocht in publieke verkooping, 4 Aug. 1828, Amsterdam, ƒ 31.

(*) Histoire de Peintres de toutes les écoles.

Prins  zit aan eene met een groen kleed gedekte tafel, eene kat bellen aan te binden; achter den Prins trekken een edelman en een monnik den pijlbundel uit elkander, terwijl een oud man de losgerukte pijlen aan een ander overgeeft. Links van hem staan eenige edellieden met verzoekschriften in de handen, zij zijn van edelknapen vergezeld; iets verder staan twee rijkgekleede Heeren, de een in het rood, de andere in het zwart, met elkander te spreken, en geheel ter zijde eenige anderen met pieken gewapend. Aan de regterzijde rukt eene gewapende bende aan, met een blaauw en een oranje vaandel, en ziet men eenige edellieden in verschillende houdingen. Het voorgestelde valt in eenen tuin met vrij groote boomen voor; links, in den achtergrond, ziet men het Binnenhof te ’s Gravenhage, waar, op een schavot, met veel volks omgeven, eene kat onthoofd wordt. Regts in een bosch worden papieren verbrand. Op den voorgrond spelen twee hondjes.

Verkooping Mevrouw , 1809, Amsterdam, ƒ 35.

Een beurtschip, een ander vaartuig en eenige booten liggen aan een havenhoofd, waar een paar schippers staan; in de vaartuigen zijn eenige varensgezellen. Op eenigen afstand ligt een oorlogschip voor anker, er varen eenige vaartuigen, onder anderen eene melkschuit. Het water is stil, de lucht met eenige zee ligte wolken bezet.

Kabinet .

Op den voorgrond drijven twee beurtschepen met regt nederhangende zeilen. Op den tweeden grond ziet men twee oorlogschepen en eenige kleinere vaartuigen, waarvan enkele onder zeil zijn. In het verschiet zijn de kust en de torens eener stad zigtbaar. Het water is stil en spiegelend; de hemel ligt bewolkt.

Kabinet .

Op den voorgrond laveert een beurtschip, verder ziet men eenige zeilende en voor anker liggende vaartuigen, waaronder eene oorlogsvloot. De lucht is met wolken bedekt, eene frissche koelte doorwaait het geheel, en doet het water golven en de zeilen zwellen.

Kabinet .

Het Engelsche linieschip, de Royal Prince, aan den grond geraakt, genomen wordende, stijkt zijne vlag, en is omgeven door eenige kleine vaartuigen, waarin matrozen van boord klimmen; het scheepje bij den spiegel moet, volgens overlevering, dat zijn, waarmede  bij den slag rondvoer.

Verkooping , 1762, ƒ 600.
Verkooping , 6 Junij 1808, Rotterdam ƒ 4000.

Tegenhanger der voorgaande. Voor aan ligt de zwaar geteisterde Royal Prince, omgeven door booten en vergezeld van andere schepen; links ligt een ander genomen schip;

voorop de zee is een roeibootje; regts zeilen en liggen meerdere schepen, waarvan er een salueert.

Verkooping , 1762, ƒ 600.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 4000.Dit meesterstuk is tevens een monument van den handel van Amsterdam: de haven dier stad in haar geheel, met vele schepen en werven, en de meeste torens en gebouwen zijn er op afgebeeld. Op stroom in het IJ strijkt de Oostindievaarder Holland, zoo even van de reis terug gekomen, de zeilen, men ziet het schip tegen den vergulden hoogen spiegel; vele vaartuigen komen van onderscheidene zijden naar het schip roeijen, voor op is het jagt der stad Amsterdam, met eene roef gedekt en rijk versierd; aan de andere zijde van het schip zeilt en salueert een jagt; nog vele groote en kleinere vaartuigen zeilen hier en daar, regts ligt een visschers vaartuig ten anker; in de haven zijn vele koopvaardijschepen.
De lucht is met losse, drijvende wolken bedekt; de wind doet de zeilen zwellen, de vlaggen en wimpels wapperen; het water stroomt met zachte golven.

Eigendom der stad Amsterdam.

Het was vroeger in het Schippers-giid in den Schreijerstoren geplaatst (*).

Op den voorgrond aan den oever eener rivier bij eene fon-

(*) Volgens den Heer Dr.  worden de wapens der Kommissarissen over de walen, enz, die, volgens , Beschrijving van Amsterdam, Dl. II, blz. 54. de lijst van deze schilderij vroeger versierden, thans nog op het Archief door hem bewaard.

tein, zit een herder, met eene vacht over een rood buis en eene bruine broek gekleed, met bloote beenen, op eenen bruinen ezel, daarbij is eene herderin, met een zwart kleed met bruine mouwen aan, op een bruin vospaard; zij spreekt met eene vrouw in eenen blaauwen rok; bij hen leunt een herder, met een pak op den rug, op zijnen stok, en rondom hen zijn nog een ram, een schaap, eene zwarte koe en een hond; zij wachten op eene pont, die reeds, met rundvee beladen, op de rivier aankomt. Het verschiet is bergachtig. De lucht helder, van onderen bewolkt.

Kabinet .

In een boomrijk landschap, aan de deur van eene bouwvallige, met stroo gedekte, hut, zit eene vrouw, het hoofd, den boezem en de voeten ontbloot, en gekleed met eenen dikken, donker blaauwen, wollen rok, geel bruine mouwen en wit hemd; zij kijkt in een mandje, terwijl een man, gekleed in een rood buis, met breeden hoed op het hoofd, bloote beenen, en gezeten op een wit paard, tot haar spreekt. Ter regterzijde achter den boer staat een roode stier en een schaap, en ligt eene vale koe. Op den voorgrond, onder eenen boom, liggen eene rood bonte koe en zeven schapen, en staat een ander schaap. De achtergrond vertoont eenen met hout bewassen heuvel, waarboven eene helder bewolkte zomerlucht drijft.

Verkooping Mevrouw , 1796, Amsterdam ƒ 4020.
Verkooping , 1822, Amsterdam ƒ 8290.

Een weinig ter linkerzijde, zit Prins , in een donker groen, met goud galon opgelegd kleed, met korten mantel van dezelfde kleur, en hoed met vederbos, op eenen steigerenden schimmel, naast hem Graaf , met grijzen baard, verder Prins  op een bruin vospaard, en Prins , met zwart fluweelen tabbaard over een, met bloemen geweven, vest, op een wit paard gezeten. Achter hen rijdt een stoet van edelen, waarvan men slechts de hoofden ziet; naast hen rent de Generaal  op een rood bont paard, allen hebben hoeden op het hoofd en breede kragen om. Ter wederzijde gaan eenige rijk gekleede edelknapen met honden.
In den achtergrond ziet men geboomte, waarde toren van ’s Gravenhage boven uitsteekt.

Gegraveerd door .

Deze schilderij is waarschijnlijk uit het Stadhouders Hof afkomstig.

Op eene breede, zich in de verte verwijdende, stroom varen langs de oevers een groot getal schuiten, met geestelijken van onderscheidene gezindheden er in, bezig hunne netten uit te werpen en op te halen; de beide oevers zijn bezet met eene digt op een gedrongene menigte menschen, naar hunne kleeding, grootendeels van voornamen stand. Allen schijnen portretten, velen zijn duidelijk te herkennen; regts zijn de Katholijken en links de Protestanten. De oevers zijn met geboomte begroeid, en even als het water en de lucht door  geschilderd.

(*) .

Wanneer men de, door  geschilderde, figuren verder in oogenschouw neemt, ziet men aan beide zijden, in het midden der menigte, enkele vorstelijke personen, met gedekte hoofden, terwijl de overige blootshoofds zijn. Aan de regterzijde schijnen dit de Aartshertog  en zijne gemalin  te zijn; men ziet aan die zelfde zijde eene processie langs den oever gaan, met den Paus aan het hoofd, gezeten onder eenen hemel, gedragen door in het rood gekleede figuren, voorafgegaan en gevolgd door vele geestelijken. Aan den oever ligt eene schuit, waarin instrumentale en orgelmuziek wordt uitgevoerd, digt bij eenen ouden, half dooden boom, met een heiligenbeeldje er ingeplaatst, waarbij kaarsen branden; aan den voet daarvan staat een oud, groot, leelijk wijf; meer naar voren zijn eenige karikaturen bij de toeschouwers geplaatst.
De figuren in de schuiten zijn, even als die op de oevers, duidelijk door hunne kleedingen en door de voorwerpen, die zij bij zich hebben, te onderscheiden. In de eerste schuit regts ziet men eenen Bisschop met rooden mijter op het hoofd, hij heeft een klein kruisnet in de hand, waarin een kindje ligt; andere geestelijken halen een net op, waarin heilige voorwerpen geplaatst zijn, eenige figuren komen in het net zwemmen; op het roer der schuit leest men .
In eene andere schuit, geheel op den voorgrond, meer nabij den linkeroever, zijn Protestantsche geestelijken gezeten, in het zwart gekleed; bij hen ligt een opengeslagen Bijbel waarin men leest: . 4. 19. . 1. 17. . 5. 10. ., in een tweede boek staat , en op de tweede bladzijde  1614; op het roer dezer schuit staat ; in het uitgeworpen net komen hier ook figuren zwemmen; men onderscheidt daarin papiertjes met de woorden .  en .
Aan den linker oever staat een welige boom, waaraan een papier gehecht is met Psalm 1 er op, en, meer nabij den aanschouwer, een boompje, waarom een lint, met de woorden  geslingerd is.
Aan dezelfde linkerzijde ziet men midden in de menigte, waarschijnlijk,  Keurvorst van de Paltz en zijne eehtgenoot, Prins , Prins , en vele personen uit de Nederlandsche Geschiedenis; de meeste zijn duidelijk te herkennen.
Achter de figuren ziet men tusschen de boomen, aan beide zijden karren en reiswagens, paarden en bedienden in groote menigte; daarachter gebouwen, steden en dorpen. De ri-

vier verliest zich in de verte. De lucht, waarin zich een regenboog vertoont, is bewolkt.
Op eene heldere plek in het water, links, is eene groote zwarte vlieg zoo geschilderd, alsof zij op de schilderij liep.

Verkooping van , Drossard van den Hove van Holland, 1735, ƒ 760. Staande onder den naam van Fluweelen Breugel. Zie Catalogus van .

Zij is van het Loo naar het Museum overgebragt.

Langs zeer zware boomen loopt een breede rijweg. Ter linkerzijde ligt eene boerenhoeve aan een riviertje. Een herder drijft eenige ossen en geiten door het bosch, langs den weg, bereden door eenen boer, op eene kar, met gras beladen, en met eenen schimmel bespannen. De stoffaadje is geschilderd door , behalve een paar visschers aan den stroom en jagers in het bosch.

Aangekocht uit het legaat van , Weduwe van den Heer Mr. , ƒ 600.

Z. M. is aan boord van een met vlaggen en wimpels versierd statenjagt. Op de Maas ziet men vele jagten, boeijers en vaartuigen, met nieuwsgierigen; de kaden der stad zijn met eene groote menigte menschen bedekt.

De misdadiger, chirurgijn op het schip van den Admiraal van Nes, hangt aan de ra, op het punt zijne straf te ondergaan. Vele vaartuigen en schuiten zijn gevuld met nieuwsgierigen; de kade is vol menschen.

Op zeven- of achtjarigen leeftijd voorgesteld, staat hij in groetende houding op eenen vloer van wit en zwart marmer; gekleed in admiraalskostuum, heeft hij den breeden hoed met pluimen in de regterhand, eenen wandelstok en handschoenen in de linker. Hij draagt een zwart fluweelen kleed met gouden knoopen en franjes, over een rijk versierd zijden buis met graauw zijden rok in plaats van broek, zijne beenen met witte kousen en witte schoenen, met een zwart lint digt gebonden, komen daaronder uit. Aan eenen insgelijks witten band om het lijf draagt hij een zwaard, om den hals eenen kanten kraag, en uit den langen fluweelen overrok steekt een bundel rood, wit en blaauw lint. In den achtergrond ziet men eenen hof, waarin tuinlieden werkzaam zijn.

Hij draagt een donker blaauw satijnen kleed, en zit op

eenige treden bij de deur; de twee gevangenen, in bruine en graauwe kleeding, liggen, gekluisterd, op stroo.

Prins , met zijnen hofstoet ter jagt rijdende, verlaat het Buitenhof te ’s Gravenhage. In den achtergrond ziet men het Binnenhof, het Valkenhof en den Vijverberg.

Men ziet slechts het gelaat; het hoofd is met eene roode muts, waarom een kanten rand is aangebragt, bedekt; om den hals ziet men eenen geplooiden kraag, over het ligchaam ligt een rood met goud gestikt overkleed, waaraan een bruin bonten kraag is gehecht.

Achterop leest men:

“Prins  de Eerste op zijn Paradebed, Ao. 1584, geschildert door den oude .

(*) .

156

Voor in het spiegelende water ziet men het Admiraaljagt, van buiten geheel met schilderwerk versierd, het salueert eenige voorname gasten, die in eene boot van boord gaan. Ter linkerzijde is eene pont met reizigers, paarden en koopgoederen beladen. Verder zijn eene menigte jagten, boeijers en pleiten, allen vol figuren, in twee rijen geschaard; de vaartuigen liggen allen onder zeil.

Waarschijnlijk heeft dit Admiraalzeilen plaats gehad tijdens het verblijf van  te Amsterdam, de figuren in de boot maken dit zeer waarschijnlijk.

Gemerkt: 1656. De naam  bijna onleesbaar.

Men ziet naar de zijde van het koor; vooraan staat een jongen met eenen blaauwen mantel, roode strikken aan de knie en eenen hond bij zich, daarnaast ligt een man op eene knie, die aan twee jongens prenten of papieren te koop biedt. Regts staat een oud man naar het delven van een graf te zien, verder zijn nog vele figuren in onderscheidene houdingen hier en daar verspreid. Aan de kolommen hangen eenige wapenborden.

Een bejaarde vischboer, lustig en opgeruimd van gelaat, het hoofd en de borst ontbloot, heeft zijnen hoed onder den linkerarm, een glas bier in de regterhand, en eenen vischkorf op zijne schouders. Hij draagt een rood baaijen buis, op de borst geopend, onder een grof linnen kleedingstuk. Zijne baard is vrij lang en grijs, zijn voorhoofd is kaal.

Kabinet .

Een vrolijk lustig man, met eenen roemer wijn in de opgehevene regterhand, en viool en strijkstok voor hem in de linkerhand. Hij is gekleed in eene soort van zwart satijn vest met geelbruine mouwen, van voren geopend, waardoor men het hemd en de bloote borst ziet. Over den linkerschouder heeft hij eenen zwart lakenschen mantel, om den hals eenen geplooiden kraag, op het hoofd eenen lossen breeden bruinen hoed met hoogen, ingedeukten bol. Hij heeft bruin krullend haar en eenen kort gesneden baard.

Verkooping Baronnes  ƒ 900.

158

In een boomrijk heuvelachtig landschap, aan eenen zandweg, ligt regts op eene hoogte eene boerenwoning, omgeven door opgaand geboomte, eene heining verbindt deze hoeve met eene groep eiken, midden in de schilderij. Ter linkerzijde ziet men door hooge gronden, met hout begroeid, over de vlakte. Voor op den weg rijdt een Heer, met een rood buis, op eenen schimmel, hij heeft eenen valkenier bij zich. Verder ziet men eene Dame op een paard, door eenen knecht geleid, uit een voetpad komen; in eenen hollen weg, links, eene boerin met eene mand op het hoofd, en een knaapje bij zich. Iets verder op den weg zit eene bedelares met eenen jongen, verder een jager met eenen hond; bij het huis zijn eenige lieden, en eindelijk in eenen plas in den hoek, links, twee eendvogels.

Verkooping , 1783, ƒ 280.
Verkooping , 1814, Amsterdam, ƒ 555.

De Hollandsche vloot onder bevel van den Admiraal , voor Gibraltar in 1607, overzeilt de Spaansche galeijen, die op den voorgrond zinken. Vele zeelieden liggen in het water.

In eene hofstede, waarvan het huis, dat veel overeenkomst heeft met het huis Rijswijk, nabij ’s Gravenhage, over eenige treden tusschen twee beelden door wordt gezien, is op den voorgrond eene zeer rijke, met bas-relief versierde, vaas, waaraan twee doode hazen hangen. Op den grond ligt een doode gans, met uitgespreide vleugelen, een goudlakensche faisant, twee patrijzen, een zwarte haan met rooden kam, eene grijze hen, perziken, pruimen en hazelnoten. Achter het doode wild staat een korf met blaauwe en witte druiven, vijgen, eenen meloen, artisjok en wijngaardranken en eenen geopenden granaatappel, waaraan een aapje zit te pluizen; een wit leeuwenhondje komt ter zijde aanblaffen, en doet twee duiven boven de vaas wegvliegen. Op den voorgrond ligt een kort sterk mesje met hartshoren heft; in het verschiet ziet men de zee.

In een landschap met eenen lusthof in den achtergrond, ziet men eenen dooden haas, eenen kalkoenschen haan en een paar vruchten ter aarde liggen. Een patrijshond blaft daarbij tegen eenen aap, die zich op het voetstuk van eene steenen, met basrelief beeldhouwwerk versierde vaas bevindt. Verder liggen nog eenige vruchten, als trossen witte en blaauwe druiven, perziken, pruimen, een meloen, enz. Om de vaas slingeren zich wijngaardranken en bloemen.

Verkooping , 1773.
Kabinet .

In een park staat eene, met lofwerk versierde, steenen vaas. Aan den tak van eenen boom hangt een doode haas, daarbij liggen twee patrijzen, een vink, een weitasch, een hoorn en ander jagttuig. Bij den boom ziet men eenige bloemen.

Verkooping , 1800, ƒ 1055.
Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 2510.

Ter halver lijve. Het hoofd is met bruin loshangend, krullend haar gedekt. Hij is gekleed in geel satijn, waarover een los geplooide amarant fluweelen mantel is geslagen. Om den hals draagt hij eenen gouden keten, met eene medaille, waarop het portret van den Keurvorst van den Paltz staat. In zijne linkerhand houdt hij palet en penseelen, en met beide handen eene schilderij, waarop de portretten van zijne vrouw en zijn kind geschilderd zijn; de vrouw is zittende, in zeer los blaauw en wit fantaziekostuum, en met ontblooten boezem voorgesteld, het kind als genius met een palet en penseelen in de hand. Zij zijn bij een beeld onder eene draperie geplaatst.
Achter op het paneel leest men:
“Eigenhandig afbeeldsel van , geboren Kralinger ambacht 21 Januarij 1651, gehuwd met  19 Augustus 1687, door
, Keurvorst van de Pals, tot de Ridderstand benevens zijne nakomelingen, verheven en in de beide geslachten veradeld 1703,
gestorven 12 November 1722.

Gemerkt:

Verkooping , 1827, Rotterdam, ƒ 6000.Venus ligt geheel naakt op een bed, met den regterarm op het kussen, het hoofd achterwaarts gebogen, de linker knie een weinig opgeheven. Cupido stapt over haar heen, steunt met zijn voetje op hare regter dij, omhelst en kust haar op den mond; zij heeft hare linkerhand op zijnen rug. In den achtergrond zijn blaauwe gordijnen. De hoofden en bovendeelen der beide figuren zijn in schaduw, de borst en onderdeelen sterk verlicht.

In een boomrijk landschap, aan den voet van een Termbeeld, zit een man op de fluit te spelen; het linker been ligt op de bruinpaarsche draperie, waarop hij zit; naast hem danst eene jonge vrouw, in de volle kracht harer schoonheid, in bevallige houding de linkerhand over het hoofd geslagen. Beide figuren zijn geheel ontkleed. Uit het geboomte komt Cupido te voorschijn.

Gemerkt:

Kabinet .

Het kind ligt op den grond, op eenen uitgespreiden blaauwen mantel, terwijl de maagd  het ondersteunt. , achter haar geplaatst, houdt een takje kersen in de hand, waarnaar het kind met beide handen grijpt.  heeft blond haar, waarin witte linten gestrengeld zijn, en een grijze sluijer met licht blaauwe strepen gehecht is, deze hangt over de schouders, en laat de regterborst ontbloot.

Op den voorgrond liggen twee rozen en eenige losse bladen. De achtergrond vertoont een rotsachtig landschap.

Gegraveerd in het Kabinet van den Hertog , No. 89, door .

Verkooping Mevrouw , 1763, ’s Gravenhage, ƒ 1305.

Verkooping , 6 Junij, 1808, Rotterdam ƒ 5225.

In eene grot zit de heilige  met aandacht in een voor hem geopend boek te lezen. Hij draagt eene bruin graauwe pij en eenen dof rooden los omgeslagen mantel; om zijn gedeeltelijk kaal hoofd heeft hij eenen smallen witten band. Bij hem liggen eene rol papier, een doodshoofd, een zandlooper, eenige stukken honigraat en een paar vijgen. Bij het boek staat een inktkoker en eene schrijfpen.

Gemerkt:

Verkooping , Burgemeester van ’sGravenhage, 1735, ƒ 265.Kabinet .

In eene nis zijn twee bevallige meisjes bezig een beeldje van Cupido met bloemen te omkransen. De voorste is in het wit gekleed met een blaauw satijnen losse sjerp; de

tweede draagt een licht roodachtig kleedje. Boven in de nis hangt eene papegaai’s kooi.

Gemerkt:

Verkooping , Burgemeester van ’s Gravenhage, 1735, ƒ 155.

Kabinet .

Een jeugdig meisje, gekleed in een lichtbruin grieksch kleedje en rozenroode sjerp, is gereed naar een marmeren Venusbeeldje te teekenen. Achter haar staat een jongeling met eenen pleisterkop in de handen, hij is in een grijs satijnen buisje met blaauwen mantel gekleed. In den achtergrond staat het hoofd van den Laocoon; een bas relief met spelende kindertjes is onder de nis, waardoor men de groep ziet, aangebragt.

Gemerkt:

Verkooping , Burgemeester van ’sGravenhage, 1735, ƒ 140.

Kabinet .

Op eene binnenplaats, door gebouwen omgeven en door eene poort afgesloten, zit in het midden op eenen bruin marmeren vloer, de Maagd , in een donker blaauw, lang en wijd geplooid kleed en eenen witten sluijer over de lange, loshangende, blonde haren, met het kind , in witte doeken gewikkeld, op den schoot. Vier rijkgekleede vrouwen vergezellen en omgeven haar; twee van haar lezen in boeken, met rood laken gebonden, de eene, links, de Heilige , is in wit satijn damast, met groenen rok en zwarten, met goud versierden sluijer, zij draagt een goud orgeltje op de borst; de andere, regts, geheel in een rijk, geborduurd, rood gewaad, met groot rond kapsel van denzelfden aard en gelijke kleur, heeft een torentje op de borst, en houdt eenen anjelier in de hand; deze beide figuren zijn achter  geknield; naar de andere voor haar, links, de Heilige , reikt het kind  met beide armpjes, zij draagt een zwart en goud damasten kleed, met rooden mantel en paarse mouwen en op het kale hoofd eene roode kap, met edele steenen en vederen; op de borst heeft zij een rad en een zwaard; regts, eene andere Heilige, in een groen kleed met paarsen mantel, goudlakensche keurs en mouwen met breede, bruinbonten omslagen, heeft blonde vlechten en een, geheel met goud geborduurd mutsje op, aan eenen gouden keten om den hals hangt een gouden hart met eenen langen pijl doorboord.
Deze hoofdgroep is door eene heining omgeven, waarachter zich, regts, twee vrouwen en, links, twee mannen in middeneeuwsche kleeding bevinden. In het verschiet achter de poort ziet men boomen, eenen berg en de zee.

Kabinet .

Op den tweeden grond, regts, danst een jongman, in een grijs buis en enge zwarte broek, zwarte hoog opgetrokkene kousen, met de lange blonde lokken achter de ooren gestreken, en de handen in de zijden, zonder schoenen aan de voeten; voor hem op den, met roode estrikken geplaveiden

vloer, is met wit krijt eenen kring getrokken, waarbij een ei en een omgekeerde houten nap liggen; verder is de geheele grond bestrooid met lange groene bladen, goudsbloemen, dubbele madelieven, mossel- en eijerschalen; geheel vooraan liggen een zwaard, eene roode, ruige, platte muts en een paar klompen. In het midden der schilderij, bij eenen vuurhaard, waar boven een helder brandend vuur een ijzeren pot hangt, zit een jongman met een rood, lang vest met zeer korte mouwen, waaruit blaauwe ondermouwen steken, eene lange graauwe broek aan, een graauw ruig hoedje op, mes en tasch aan den gordel, de ellebogen op de knieën geleund, met eenen schuimspaan in de hand op een driepootje lagchende naar den danser te kijken; achter hem zit eene oude vrouw, met witte doeken om het hoofd, zwarte huif en keurs, met roode mouwen, een bruin aarden kannetje en eenen potlepel in de regterhand, en de linker- opgeheven, met verbazing het spel te bewonderen. Achter haar zijn drie koperen ketels op eene plank tegen den muur geplaatst, ook daar ligt groen, even als boven den roodgestreepten schoorsteenval, waarbij eenige worsten hangen; aan de andere zijde van het vuur staat een bejaarde doedelzakspeler, hij ook is opgetogen over de kunst van den danser en wendt zich om, ten einde dit den aanschouwer mede te deelen. Voor hem staat eene ronde tafel, met een wit laken gedekt, en waarop zich bevinden een roodaarden schotel met twee, in papier gebakkene, koeken, twee ronde roodaarden bordjes, een paar broodjes, een mes, een tinnen zoutvaatje, met een deksel gesloten, een bierglas en een paar vierkante plankjes, met geteekende ornamenten en roode randjes versierd. Geheel op den voorgrond voor deze tafel zit, op een krukje, een vrolijk man, in een zwart lang vest met roode mouwen, lange blaauwe broek, zwart, langharig hoedje met breeden bol en rand, en een mts aan den gordel, in lustige houding half achterover, het regterbeen opgeheven, en eenen bierpot in de opgehevene regterhand, te zingen; hij leunt met zijnen linkerarm op den schouder eener jeugdige vrouw, die lager gezeten, in een rood jakje en wit mutsje, naar hem opziet en op den danser wijst, zij heeft eene mand bij zich, met eenen grijzen doek gedekt. Aan de linkerzijde ziet men door twee openstaande vensters een boomrijk verschiet, buiten het eene hangt een bruin kruikje, met lange, groene bladen er in, door het andere ziet men eene vrouw met eene toegedekte mand op het hoofd en eene andere aan den arm, gevolgd door eenen man, die eene soortgelijke mand aan twee stokken over de beide schouders draagt. Aan de regterzijde staan, voor de openstaande deur, een man met een rood buis

aan, eene vrouw in donkerblaauw kleed en witten doek op het hoofd, die de onderdeur opent voor een jongentje, dat met eenen stok in de hand binnen treedt.
Boven den schoorsteen staat het jaartal 1557.

In vrouwelijk kostuum, doch met onderscheiden wapentuig, waaronder men een pistool en eenen kruidhoorn onderscheidt, behangen, en eene piek in de hand; aan haren linkerarm hangt een gouden penning; hare muts is met twee lange spitse punten voorzien. In den achtergrond ziet men de groote kerk te Haarlem. Boven haar hoofd leest men:

K: H

Een deftig gekleed jongman zit voor eene klavecimbaal te spelen.

Een jeugdig man, met eenen stok in de hand, eene wit linnen muts op, een geel zijden kleed, aan den hals uitgesneden, over een wit hemd, dat den hals bedekt, en daarover eenen zwarten mantel.

Men leest aan beide zijden van het hoofd:

Borstbeeld, gekleed in een rijk met goud gestikt buis, waarover een mantel met bruin bont geslagen is, om den hals eenen gouden keten, op het hoofd een zwart fluweel mutsje met eene veder, door eenen gouden band, met edelgesteenten bezet, omsnoerd. Haar en baard zijn grijs.

Men leest boven in den achtergrond:

Borstbeeld, in een zwart met koper ingelegd harnas, en eenen geplooiden kraag om den hals. Haar en baard zijn kort en blond.

Men leest in den achtergrond aan beide zijden van het hoofd:

Borstbeeld, gedoscht in een zeer rijk en prachtig versierd harnas, waarover hij eenen breed geplooiden kraag draagt. Om den hals draagt hij, aan een rood lint, het teeken der Orde van het Gulden Vlies. Hij is blootshoofds en in jeugdigen leeftijd.

Gekocht van , 1829, ƒ 28.Tegenhanger der vorige; borstbeeld; in een rood, met goud gestikt kleed, rijk met edelgesteenten bezet, heeft zij eenen breeden, zeer dikken, geplooiden, kanten kraag om den hals en eenen diadeem van paarlen en diamanten met vederen versierd op het hoofd. Zij is in jeugdigen leeftijd.

Gekocht van , 1829, ƒ 28.Tegenhanger der beide voorgaande schilderijen; borstbeeld; in een rijk en prachtig harnas, draagt hij om den linkerarm eenen rooden strik en om den hals eenen breeden fijngeplooiden kraag, met de Orde van het Gulden Vlies aan eenen keten.

Gekocht van , 1829, ƒ 28.Tegenhanger van het vorige; borstbeeld; zij draagt een vorstelijk kleed van witte zijde met roode en zwarte bloemen, zeer rijk met paarlen geborduurd en met edelgesteenten versierd, met eenen zeer breeden fijngeplooiden kanten kraag, en een tooisel van goud met edelgesteenten op het hoofd.

Gekocht van , 1829, ƒ 28.

Op den voorgrond ontladen vele visschers hunne schuiten en brengen de visch in mandjes aan den wal, andere stallen die op den grond uit en eene menigte figuren wemelen daarbij. Op den tweeden grond, in een bootje aan strand, staat  te prediken; eene digt op een gehoopte me-

nigte luistert naar hem. In den achtergrond op eenen heuvel ligt eene stad, door eene brug met eene hooge, steile, met gebouwen omgevene rots verbonden; daar achter, in het verschiet, breidt de stad zich over eenen hoogen berg uit; op de zee varen eenige schepen. Het tweede gedeelte van de stad is helder verlicht, het eerste komt daar donker tegen uit; de plaats waar  predikt is door de zon verlicht.

Geschenk van den Baron .

Borstbeeld, in groot pontificaal, met de tiare op het hoofd. Het portret is in een ovaal geschilderd.

Ter wederzijde in den achtergrond ziet men wapenschilden:

Zij zit in peinzende houding met het hoofd op de regterhand, en ziet naar een doodshoofd dat zij, in de, op hare regterdij liggende, linkerhand houdt. Haar half ontbloote boezem is door een wit linnen onderkleed bedekt, waarover zij eene bruine losse draperie over de knieën geslagen heeft. Voor haar staat, op een gesloten boek, een vaasje. Zij leunt tegen een stuk rots. In den achtergrond is een boomrijk en rotsachtig landschap met donkere lucht.

In het midden dezer schilderij ziet men  met een rood kleed aan, eenen witten doek over het hoofd en eenen donker zwartachtigen mantel om, zij houdt het kind , met de beide handen op hare knie staande.  met grijs haar en grijzen baard, eenen stok in de hand, zit in een graauwgroen kleed en rooden mantel achter haar. , in kinderlijken leeftijd, kust het kleed van . Ter linkerzijde zitten twee vrouwen, de eene ziet den aanschouwer aan, de andere leest in een boek. De geheele groep is in een bergachtig landschap geplaatst; in het verschiet ziet men eene stad.

Geschenk van den Baron .

Ter halverlijve; zij heft het hoofd op en weent zoo sterk, dat de tranen over hare wangen stroomen; met de regterhand vat zij hare lange blonde lokken op de borst te zamen, om die daarmede te bedekken, terwijl de linkerhand de breede plooijen van haar gestreept gewaad vasthoudt; voor haar is een geopend boek, een doodshoofd en een, reeds half gevuld tranenfleschje geplaatst. In den achtergrond ziet men een bergachtig landschap.

De Maagd  met het kind  zijn omgeven door eenen rei van Engelen. De heilige Catharina, in een wit nonnenkleed met zwarten sluijer, ligt geknield naast haar;  is gekleed in een paars kleed, waarover een purpere sluijer en blaauwe mantel geslagen is;  steekt eenen ring aan den vinger der Heilige. De geheele groep wordt door wolken gedragen.

Afkomstig, door ruil, uit het Koninklijk Museum.

De Maagd  in een blaauw kleed, met grijzen sluijer, heeft het kind , met eene witte draperie om het midden, op haren schoot.  biedt haar eenige bloemen aan. Ter zijde ligt eene vrouw, met blond gekapt haar, in eene donker grijze pij, met gevouwene handen in aanbidding,  streelt hare kin; aan hare voeten ligt een boek, een doodshoofd en een palmtak.

De Maagd, in een licht grijs kleed met donkerblaauwen mantel en eenen donkergroenen sluijer over het zwarte haar, houdt, op eenen witten doek, met beide handen het kind  opgeheven, dat haar met rozen bekroond; van twee Engelen bij hen speelt de voorste, met eene roode draperie, op de bas, en de tweede, in het bruin, zingt, met een muziekboekje in de handen. De geheele groep zweeft in graauwe wolken en is door een sterk schitterend schijnsel omgeven.

Op eenige zijn de namen der voorgestelde personen vermeld, als volgt:
a. Prins , de oude, Aet. 52 tot Delft vermoord, 1584.
b. Prins , Aet. 64, obeit 1617, in Brussel.
c. Prins , Aet. 58, obeit ’s Hage 1625.
d. Prins , Aet. 64, obeit ’s Hage 1647.
e. Prins , Aet. 25, obeit in den Haag 1650.
f. Prins , Natus in den Haagh, 14 Nov. 1650.

g. Graaf , Aet. 28, gebleven bij Heiligerlee, 1568.
h. Graaf , Aet. 36, gebleven bij Moock, 1574.
i. Graaf , Aet. 24, gebleven bij Moock, 1574.
j. Graaf , Aet. 29; gebleven bij den Rijn, 1595.
k. Graaf , Stadhouder, Aet. 60, obijt in Leeuwarden 1604.
l. Graaf , Lieut. Gen. van de Ruiters, Aet. 29, obyt 1604.
m. Graaf , Aet. 71, obeit Dillenburg, 1606.
n. Graaf , Aet. 59, gebleven voor Roermondt, 1632.
o. Graaf  (ges. door ), 1632.
p. Graaf .
q. Graaf .
r. Graaf .
s. Graaf , door .
t. Graaf .
u. Graaf .
v. Graaf .
w. Graaf .
x. Graaf .
y. Graaf .
z. Graaf .
aa. Graaf .
bb. Graaf .
cc. Graaf , de Oude, door .
dd. Graaf .
ee. Monsieur , Marechal de France.
ff. Monsieur .
gg. Monsieur , door .
hh. Monsieur .
ii. Monsieur .
jj. Monsieur .
kk. Monsieur , Maresc. Dy Camp.
ll. Monsieur .
mm. Marquis , door .
nn. l’Admiraut , door .
oo. Coronel .
pp. Coronel .

qq. Coronel .
rr. Coronel .
ss. Coronel .
tt. de Heer .

Ten voeten uit. Graaf  zit, geheel in volslagen ijzer harnas met eenen strijdhamer in de hand. Graaf  in een harnas van eene doffe blaauwe stof, met eenen lederen kolder er over, eene rol papier in de hand, op den rug gehouden, staat bij hem en wijst op eene landkaart. De andere Graven staan geharnast achter hen:  met den hoed op, en  met een geweer in de hand. In den achtergrond ziet men gebouwen en eenen toren.

Onderaan leest men:

In staande houding, geheel in het zwart, het kale hoofd ontbloot, de baard grijs, heeft hij eenen breed geplooiden kraag om, en houdt de regterhand op de borst, en de linker- op een boek, dat op de tafel ligt.

Beide zijn te paard, in een landschap, waar men in het verschiet een legerkamp ziet.

Ten voeten uit; in een bruin kleed met witte versiersels, de borst met een harnas over eenen lederen kolder bedekt, heeft hij in de regterhand eenen rotting, om den hals een kruis, wit en zwart van kleur, en aan de voeten geel lederen hooge laarzen. Naast hem op eene tafel ligt een helm met oranje vederbos. In den achtergrond ziet men een paars gordijn en over eene balustrade een landschap.

Ten voeten uit; hij staat op eenen wit en zwart geruiten marmeren vloer bij eene tafel, met den bevelhebberstaf in de regterhand, de borst geharnast, over eenen geel lederen kolder, waaronder hij eene rijke, geel en zilvergestreepte kleeding draagt. Om den hals heeft hij eenen platten kanten kraag, een zwaard op zijde, grijze handschoenen aan de handen, en hooge, grijze rijlaarzen, met groote vergulde sporen, aan de voeten. Op de tafel staat een zwarte helm, met rood gevoerd en met een groote oranje vederbos er op. De achtergrond is een regt, nederhangend, rood gordijn met franje.

Borstbeeld ; geharnast, met eene oranjesjerp om den schouder, en eenen platten, met geschulpte kanten omgeven kraag om den hals.

Borstbeeld, tegenhanger der voorgaande; in zwart satijnen kleed met witte linten versierd, eenen wijd uitstaanden kanten kraag, op de borst door eene boot met groote granaten versierd en een snoer zeer dikke paarlen om de bloote schouders. Het hoofd met zwarte kant en paarlen gekapt.

Borstbeeld, in zwart fluweel met breed nederhangenden kanten kraag om de schouders en een klein zwart mutsje met paarlen op het hoofd.

Borstbeeld, in zwarte zijde, rijk met paarlen getooid, de donkere lokken, waarin paarlsnoeren gevlochten zijn, los en sierlijk over den hals, waarom zij een snoer zeer dikke paarlen draagt.

Borstbeeld; geharnarnast, hij heeft een zwart kalotje op het hoofd, en den gouden penning, waarop men leest:

hem door de Staten vereerd, om den hals. In den benedenhoek regts staat:

Kniestuk. Zijne kleeding is eenvoudig en bestaat in een geel satijn, eng sluitend buis, met wijde grijze broek; om den hals draagt hij eenen ijzeren kraag, onder eenen linnen wijduitstaanden platten; met de linkerhand houdt hij de greep van zijn zwaard omklemd, en in de regter, die in de zijde leunt, heeft hij zijne handschoenen. Over den regterschouder draagt hij eene oranjesjerp. Bij hem op eene tafel staat een helm.

Achterop deze schilderij staat:

Kniestuk; de voorgestelde, waarschijnlijk een der leden van de familie van Nassau, staat, geharnast, met een lang pistool in de hand, bij eene tafel. Hij draagt eene oranjesjerp, en de helm met een oranje vederbos staat met eenen ijzeren handschoen op de tafel, met een rood kleed bedekt.

Onderaan staat:

Kniestuk; een zwart borstharnas over eenen geel lederen kolder, waaronder rood satijnen mouwen uitkomen, hij houdt in de regterhand een lang Spaansch pistool of karabijn. Met de regterhand grijpt hij naar eenen helm met grooten vederbos, bij hem staande op de tafel, met een ligt rood kleed bedekt. Hij heeft eenen zeer grooten oranjestrik om den linkerarm.

Onderaan staat:

Borstbeeld; hij draagt eenen platten kraag en eene oranjesjerp over het harnas.

Geschonken door  en Vrouwe , geboren  in 1805, met de volgende.

Tegenhanger der voorgaande, borstbeeld; geharnast, met kanten kraag om den hals en oranjesjerp over den regterschouder.
Achter op het paneel staat:
“Deze twee portretten zijn de Graven  en , komen van wegens  en Vrouwe , geb. .
“Versonden van Breda na s’ Hage aan het nationaal Cabinet den 14 Juin 1805.”

NB. Wij kunnen deze portretten niet voor die van  en  erkennen.

Borstbeeld in het zwart, met witten geplooiden kraag om en zwart mutsje op.

Borstbeeld in het zwart gekleed, met breed geplooiden nederhangenden kraag om.

In den achtergrond staat:

Ter halver lijve; in het zwart gekleed, houdt hij met de regterhand den zoom van eenen breed geplooiden mantel vast, waarover een plat nedergeslagen linnen kraag hangt. Op het hoofd heeft hij een zwart fluweelen kapje.

Kniestuk; in het zwart met een kalotje op en platten kraag om, houdt hij den fluweelen mantel voor het lijf met de linker-

hand, waaraan een zegelring is, vast, in de regter- heeft hij eenen handschoen, het gevest van eenen degen is even zigtbaar.

In den achtergrond staat:

Gekocht te Utrecht in 1825 ƒ 25.

Tegenhanger der voorgaande schilderij; ter halver lijve; in deftige zwart satijnen kleeding, niet een mutsje op, eenen platten kraag om en eenen gouden ring met zeer grooten steen aan hare linkerhand, staat zij bij eene tafel, waarop zij leunt, terwijl zij een zeer klein, geopend Psalmboekje in de regterhand heeft. Bij haar ligt een Bijbel.

In den achtergrond staat:

Gekocht, Utrecht, 1825, ƒ 75.

Kniestuk; staande, met de regterhand op eene tafel met een rood kleed, en in de linker een waaijer, is zij gekleed in zwarte, gebrocheerde zijde, rijk met guipure en met linten versierd. Om den hals en om de armen draagt zij eenen zeer dik geplooiden kraag en manehetten, en in het blonde, vreemd gekapte haar, snoeren dikke paarlen. De achtergrond is effen rood.

In het midden zit de Heer  en zijne vrouw  hand aan hand. Hij heeft eenen grijzen baard, zwarten hoed op, breed geplooiden kraag en zwarten mantel met bonten rand om. Zij is in het zwart satijn, met zeer breeden geplooiden kraag om en een eng mutsje op. Links staat hun zoon , met de hand op den rug van zijn vaders stoel en zijnen hoed in de andere hand, in zwart satijn met breeden kanten kraag en met dik blond haar. Naast hem staat hunne dochter  met haren echtgenoot

, beiden zijn in het zwart met breede kanten kragen, zij in het satijn met eenen zwarten pluimwaaijer in de hand, hij, met eenen mantel om en hoed op, wijst naar zijn zoontje, dat in een blaauw gestreept pakje en mutsje met veder, een bruin hoedje vasthoudende, voor hen staat. Aan den regterkant naast de moeder staat de tweede dochter , gekleed als hare zuster, met eenen gouden keten in de hand; naast haar de zoon , in het graauw gekleed met kanten kraag om, geel lederen hooge laarzen aan, den hoed op en eenen stok in de hand, en eindelijk, geheel regts, de derde dochter , even als hare beide zusters, in het zwart gekleed, eenen pluimwaaijer in de hand. De kleeding is rijk en kostbaar en in den vorm, in het tweede gedeelte van de 16de eeuw gedragen. In den achtergrond is eene deur, waardoor men eene kleine strook van een groot schilderstuk ziet.

Boven aan de lijst staan 9 familiewapens:

Kniestuk; geheel in het zwart gekleed, met den hoed op het hoofd, eenen platten vierkanten kraag om den hals, leunt hij met den regterarm op eene tafel, met een paars kleed gedekt; de achtergrond is rood.

Boven in den hoek staat een familiewapen, bij de vorige schilderij vermeld.

Onafgewerkt kniestuk, in staande houding, in een zwart kleed niet wijde mouwen, witte ondermouwen en breeden platten kraag, een zwart kapje op met een punt op het voorhoofd en eenen waaijer in de hand. Achter haar staan bloemen op eene tafel, met rood laken gedekt, en hangt eene roode gordijn; in het verschiet is een landschap met boomen. Het familiewapen is boven aan geplaatst.

Achterop staat:

“Deze  is afgeschilderd naar zij haar man  snagts dood naast hare zijde vondh.”

Borstbeeld, in volle wapenrusting met den bevelhebbersstaf in de regterhand en het teeken der Orde van St. Michiel om den hals. In den achtergrond ziet men de zee.

Achter op het doek staat een wapenschild, waarop drie eendvogels op een veld van keel geplaatst zijn, en waarbij staat:

“, Ridder Vice-Admiraal van Holland. Gesneuveld 1658.”

Deze schilderij is geschilderd ter herinnering van de inneming der vesting ’s Hertogenbosch, in 1629, door Prins ; in den achtergrond ziet men in vogelperspectief de stad en de vestingwerken, met de belegeringswerken en inundatie; op den heuvelachtigen voorgrond trekt de Spaansche bezetting, door ruiters begeleid, uit; men ziet, voorafgegaan door eene koets, vele beladene wagens en voetgangers, verschillend van stand en kleeding, waaronder men eenige monniken onderscheidt; op eene hoogte, regts op den tweeden grond, bewaakt een piket ruiters den uittogt.

In eenen boerenherberg rooken en drinken eenige mannen en vrouwen in verregaande dronkenschap. Eene vrouw in eenen hoog rooden rok ligt, met een schreijend kind op haar, beschonken op den grond.

Kabinet .

Voor de deur van eenen herberg zijn eenige landlieden in hevigen twist, en maken zich tot eene vechtpartij gereed, anderen zitten te drinken. Op den voorgrond trekt een jonge boer met een grijs buisje en geele broek, eene zwarte muts op een oor, zijn mes, doch wordt door eene oude vrouw, in een graauw jak en rooden rok, weêrhouden. Op den voorgrond is een varken met haar big. In den achtergrond ziet men boerenhuizen en eenige lieden.

Kabinet .

Voor eenen ouden herberg ziet men eenige spelende en drinkende boeren. Voor aan een luik, op een vat gelegen, zitten twee boeren kaart te spelen, de een in een licht

rood buis, de andere in een geel buis met blaauwe mouwen, zij schijnen over het spel te twisten; achter hen leunt er een op de hand; meer anderen bij hen, op den tweeden grond, zitten te drinken. Op den voorgrond is een wit hondje.

Verkooping , 1731, ƒ 250'''.

Eene doode ree hangt aan den poot bij eene levende kat en eenen hond, met eenig bijwerk.

Beschrijving der schilderijen op 's Rijks Museum te Amsterdam