Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/VII


VII 

Die avond speelde Constance mee, whist, hoewel zij nog een erge hoofdpijn had. Zij had op verzoek van mama Van Lowe Addy meegebracht en
hij had zich gevoegd bij de neven en nichtjes om de allegaar. Constance
speelde met Bertha, met Gerrit en oom Ruyvenaer.

- Constance, zei Bertha. Je moet het niet onlief van me vinden, dat ik
pas éen keer bij je ben geweest - je was niet thuis - maar het is zo druk
...Ik heb je vandaag de invitaties gezonden voor de partijen van de
bruiloft... Je komt natuurlijk, niet waar...

Bertha was de oudste dochter, mevrouw Van Naghel van Voorde,
haar man minister van koloniën; in hun huis had Constance dadelijk gevoeld iets als van het ouderlijk huis, vroeger: een grote familie; een kring,
even kolonialistisch getint met de hoogste koloniale autoriteiten, terug
uit Indië; Van Naghel had zijn carrière gemaakt door protectie van zijn
schoonvader, de oud-gouverneur-generaal; hun kennissen zweemden ook
even de kring van het corps-diplomatique aan en men telde natuurlijk
ook onder ze de elementen uit de hogere Haagse bureaucratie. Hoewel
Constance nog maar eens bij hen aan huis was geweest - te midden van
een drukte van repetities voor bruiloftsvoorstellingen - had zij er dadelijk iets zeer sympathisch en bekends gevoeld, iets van haar vroeger thuis; een atmosfeer van grootheid, gewichtigheid. die zij wel sedert jaren ontwend was, maar tot welke zij zich toch aangetrokken voelde, uit het
aangeboren instinct ener ijdelheid, die zij dood nu in zich waande.

Constance voelde zich tevreden, al had zij nog hoofdpijn. Oom Ruyvenaer was druk, maar vrolijk - omdat hij won, met Gerrit, Bertha en
Constance, geen van beiden bij de kaarten, spraken door, speelden slecht.
Bertha was al bijna geheel grijs - grijzer zelfs dan mama Van Lowe. Zij
had een beetje een plechtig gezicht, zij leek op haar vader: de harde
strakke trekken, de harde donkere ogen, de dunne lippen. Haar oogleden
knipten altijd, of zij moeilijk zag. En zij had in haar wijze van praten iets
verstrooids, alsof zij altijd aan iets anders dacht. Zij was goed gekleed,
eenvoudig, met smaak.

- Ik vind het zo aardig. dat jullie huis zo een herhaling is van ons
ouderlijk huis... van vroeger, zei Constance.

- Ja, zei Bertha. Wat is troef...

- Je hebt zelf ruiten gemaakt, zei Gerrit, de ritmeester, flink, breed en
blond. Zusje, oppassen.

- En je hebt zeker een heel druk huis, Bertha?

- Ja zei Bertha. Heel druk.

En zij speelde een verkeerde kaart.

- Ik heb dat ook zo gekend, die drukte, zei Constance. Dat was in
Rome ook zo, verschrikkelijk druk; op éen dag altijd vier, vijf dingen,
waar je je onmogelijk aan kon onttrekken...

Bertha glimlachte vaag, en Constance voelde eensklaps, dat zij niet
over Rome spreken kon. Zij schrikte: zij kon de naam van De Staffelaer
niet uiten, zij moest geheel die tijd van grootheid niëren... Het maakte
haar eensklaps zenuwachtig, want zij had niet gedacht, dat zij, te midden
van haar broers en zusters, zich ook bedwingen moest, tact moest tonen...
Zij was juist tot hen gekomen om, spontaan, zich te kunnen ontspannen...
maar zij voelde in Bertha zeer sterk een afkeuring, dat zij over Rome
dorst praten... Zij had over Rome willen praten, een beetje uit ijdelheid,
om haar zuster, de vrouw van een minister, die "meedeed", te herinneren
dat ook zij die grootheid gekend en geleefd had... Maar zij voelde, dat
zij nederig moest zijn: dat zij niets meer was dan mevrouw Van der Welcke: de zuster, die een misstap had gedaan, getrouwd was met haar
"amant" en, na jaren, in genade door de familie aangenomen. Dit sprak
duidelijk uit Bertha's plechtig Van Lowe-hard gezicht met de knippende
ogen - ook al zei Bertha geen woord. Constance zweeg, speelde; oom
Ruyvenaer, druk, tapte moppen...

- Daar valt de vrouw! zei hij, dik. Dit is éen gevallen vrouwtje meer!
juichte hij luidruchtig.

En uitspelende zijn aas, streek hij met een brede zwaai van zijn hand
de zet op.

Constance was bleek en Bertha knipte de ogen helemaal dicht.

Maar Bertha was te veel gewend aan ooms vulgaire onhandigheden,
om er zeer getroffen door te worden, en zij kwam, correct, uit in de invite
van haar partner.

Constance hield zich strak, speelde na. Zij had in een van haar zenuwbuien kunnen uitsnikken, maar zij bedwong zich, wetende, dat oom on-
handig, druk, vulgair was, maar toch niet met opzet had willen kwetsen.
En zij was Gerrit dankbaar, toen die haar als te hulp kwam.

- Wat een aardige jongen is die boy van jou, Constance.

- Mijn Addy... ja.

- Alleen een beetje deftig voor zijn jaren, maar anders een flink ventje.

- Hij is altijd heel lief voor mij. Wij zijn beiden dol op hem.

- Je moet hem dikwijls bij ons laten komen. Ons huis is éen kinderkamer en in mijn troep zal hij jong blijven.

- Goed, Gerrit, heel graag. Het is aardig van je dat te zeggen.

- Wat moet hij worden?

- Van der Welcke wil, dat hij eerst studeert. En dan later in de diplomatie.

- Zou hij daar geschikt voor zijn?

- Ik weet het niet... Hij is misschien een beetje te strak... Maar hij
is nog zo jong.

Laat hem Woensdag komen koffie-drinken en dan wandelen met mijn
bende.

Goed, ik zal het hem zeggen.

Ja, zei Bertha, hartelijker, als ontwakende uit een droom. Hij is een
allerliefste jongen, alleen een beetje strak.

- Hij is hier nog zo vreemd.

- Hij is heel beleefd, zei Bertha; maar op een afstand. Hij groet heel
beleefd, maar als hij: dag, tante, zegt, klinkt dat als tegen een vreemde.

- Ach, Bertha, hij ziet ineens zo veel nieuwe ooms en tantes.

- Hij is een heel lieve jongen. Een mooi kereltje. Hij lijkt op zijn vader?

- Ja, zei Constance onwillig.

Zij voelde weer, dat er weer was: het verleden. Zij voelde, dat Bertha
dacht: Van der Welcke, - zij had zijn portret wel eens gezien bij mama -
is een zeer knap mens, en daarom ben je op hem verliefd geworden, Constance?

Maar Gerrit lachte.

- Waarom zeg je dat zo bedenkelijk, zusje?

- Bedenkelijk?

- Het is, alsof je het niet goed vindt, dat je zoon op zijn vader lijkt!

Constance was dankbaar. Gerrit was zo gewoon, zo natuurlijk: zij
lachte.

- Ach, wel neen!

- Denk je, dat ik het niet hoor: "Lijkt hij op zijn vader?" "Ja-a-a"

Zij werd eensklaps heel oprecht, tegen Gerrit.

- Zei ik dat zo? Ja, het is zo dwaas; ik ben een beetje jaloers op Van der
Welcke... wat Addy aangaat. Zo dwaas van me, niet waar?

Bertha keek strak, knipte de ogen. Oom streek zet na zet op.

- De robber is uit; Gerrit en ik winnen. We rekenen maar niet af, hè...

De boterhammetjes gingen rond, de glazen wijn, de grogjes.

- Gerrit, zei Constance, terwijl zij naast hem zitten ging. Je bent gelukkig, niet waar, in je huis, met je vrouwtje, je kinderen?

Gerrit schrikte.

- Waarom vraag je dat...

- Ik kreeg die indruk...

- Maar waarom vraag je het?

- Is het dan niet zo...

- Ja zeker, zeker... Natuurlijk... Adeline!

Hij wenkte zijn vrouw, een blond dik poppetje, een zacht lief vrouwtje
van acht-en-twintig; zij had al zeven kinderen; omdat Gerrit, wat oud
getrouwd, zei, dat hij zijn tijdverlies wilde inhalen, om een heel troepje
bij elkaar te krijgen.

- Constance vraagt of we gelukkig zijn...

- Die Constance! Natuurlijk! zei Adeline.

- Je hebt een aardig troepje...

- Je jongen is ook een dot...

Zij glimlachten allen, gelukkig om de kinderen. Gerrit, onrustig, bewoog bijna woest zijn grote ledematen.

- Kinderen, dat is alles! juichte Gerrit, wat luid. We scheiden niet uit
tot wij er twaalf hebben, niet waar Lien?

- Maar Gerrit... je bent dol...

- Ja... zeg, Constance, waarom die kerel van jou zo alleen te laten...
Dat is niet goed voor een kind.

- Neen Gerrit, zo is het goed. Het zou niet ons geluk zijn - veel kinde-
ten te hebben.

- Zeg - jij bent zo indiscreet geweest te vragen of we gelukkig zijn; nu
ik hoop op mijn beurt... Ik geloof niet, dat het erg botert tussen jou en
je man.

- Ach ... we schikken ons naar elkaar... En misschien dat zelfs niet
eens... Addy houdt ons samen. We zijn beiden dol op hem. Van der
Welcke is dol op zijn jongen. Ik ook. Ik ook. Hij is alles, zowel voor hem
als voor mij

Haar ogen vulden vol tranen.

- Voor elkaar... zijn we niets meer!

Zij zat tussen Gerrit en Adeline.

- Ik verlangde zo naar jullie allen! zei zij, beiden nemende bij de hand.
Wees lief tegen me, wil je? Ik smacht naar sympathie... Mijn kind is
mijn alles... Maar hij is zo jong - en ik zeg hem al te veel... O, God,
wat een leven, die laatste, laatste jaren! Neen, jullie zijn niet lief geweest!
Waarom mij nooit... nooit... eens opgezocht... in Brussel!

- Beste Constance... zei Gerrit; als wij ooit geweten hadden, dat je
het wenste.... Maar ook jij liet nooit van je horen... Alleen aan mama
schreef je; die heeft je nu en dan eens opgezocht. Zeg zelf... We waren
vervreemd van elkaar.

- Laten we elkaar dan nu weer terug vinden! Wees lief tegen me! Je
vrouwtje... ik ken haar niet... Maar je bent toch ook mijn zuster, niet
waar, Adeline. Kou een beetje van me...

- Ja zeker, Constance. Laten we elkaar dan ook veel zien.

- Hoe is Bertha geworden, Gerrit. Zeg me...

- Bertha is heel lief. Bertha is een voorbeeldige moeder. een uitstekende
vrouw. Bertha heeft een druk leven. Ze doen veel goed, ze leven voor hun
kinderen, ze zien veel mensen... Ze zijn in de upper ten of liever in de
upper two and three van Den Haag. Wij niet, hoor. Wij komen ook nooit
op hun grote diners. wij zijn helemaal niet in hun côterie.

- Ik kom zelfs nooit op Bertha haar jours, zei Adeline.

- En toch zijn we heel wel met elkaar. En Bertha is héel lief en als Adeline een baby wacht - gewone toestand bij ons - is Bertha net een
moeder. Maar de mensen leven nu eenmaal in hun kring. en die is erg
groot, druk, gewichtig, chic en alles wat je nog meer wilt.

- Dus Adolfine en Van Saetzema?

- Ja, dat kan je nagaan. Die komen ook nooit op hun diners en jours en
bals etcetera. En dat maakt Adolfine razend. Maar het kan ons totaal niet
Schelen.

- En oom en tante Ruyvenaer?

- Komen op de jours, lachte Adeline, maar niet op de diners. En die
hebben weer hun Indische clubje, dat heel vrolijk is, maar natuurlijk weer
helemaal apart.

- Ja, peinsde Constance. Zo een heel grote familie als de onze... heeft
noodzakelijk allerlei afscheidingen...

- En daarom houdt mama altijd zeer vast aan haar "familietafereel"
waarop al de elementen samenvloeien.

- Soms zien we elkaar in weken, in maanden nooit anders dan op die
Zondag-avonden...

- En zeg mij: Karel en Cateau...

- Kárel... en Cateau... - deed Gerrit Cateau na: diè... leven
lèkkertjes... en éten... heel goed... met hun beidjes... niet waar...
Adeline?

Zij lachten.

- Ach, ik heb altijd van Karel gehouden, zei Constance. Van Karel en
van jou, Gerrit... Herinner je, in de rivier, achter het Paleis te Buiten-
zorg...

Hij keek haar lang aan, zoekende in haar ogen het verleden van hun
kinderjaren...

- Ja, toen was je een aardig kind... Je speelde altijd met ons sprookjes
tussen die grote blâren, van een prinses en feeën en ridders en weet ik wat
al meer. Je was toen een dot van een kind... Zo een klein, fijn, bleek,
fantastisch meisje, in je witte "baadje", en je broers waren verliefd op
je... Maar twee jaar daarna - ik was toen een jongen van zestien en jij
was vijftien - toen was je ineens een nuf, in een lange baljapon, en danste
je alleen met oude generaals en de Algemene Secretaris...

- En wat ben ik nu? vroeg zij, glimlachend, maar haar ziel van weemoed vol.

- De verloren zuster... weergevonden.

- Ja... wèl de verloren zuster.

- Kom, zusje, niet zo droevig.

- Mijn leven is zwaar geweest.

- Maar je hebt nu je jongen, je kind. Kinderen zijn alles.

- Mijn leven is fout geweest op fout... En ik ben bang, dat ik mijn
jongen niet goed zal opvoeden.

- Laat dat dan over aan je man! zei Gerrit mannelijk.

- Zo? riep Adeline. Moet ze dat overlaten aan haar man??

- Ja, Adeline. Net als bij ons. Ik de jongens, jij de meisjes.

- Zo??

- Maar Gerrit, als ik Addy overlaat aan Van der Welcke... heb ik
niets. Niets.

- Wees dan flinker en niet bang.

- O, het leven is soms zo moeilijk... Dus Adeline, Gerrit... jullie
zullen een beetje houden van je verloren en weergevonden zuster?
Adeline kuste Constance.

Mama Van Lowe trad nader, glanzende, als altijd op het "familietafereel", als zij ze allen verzamelde.

- Mama, ik ben zó blij... zó gelukkig... bij u allen te zijn! murmelde
Constance.

De meiden brachten mantels en jassen binnen.

Eerste deel 07