Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XVI


XVI 

Constance was op een morgen in haar slaapkamer bezig met allerlei na
te zien, toen de meid haar kwam zeggen:

- Mevrouw, daar is mevrouw Van Saetzema...

Constance's wimpers trilden, haar lippen trokken dun. Zij had gaarne
een voorwendsel gezocht, niet thuis gegeven, maar zij wilde het niet
doen voor de meid.

- Goed, Truitje, laat mevrouw boven...

Adolfine, luidruchtig, vrolijk doende, kwam de trap op.

- Zo dag, Constance, hoe gaat het toch... We zien je bijna nooit meer.
Zeg, ben je ziek geweest.

- Neen.

- Je ziet er slecht uit... Waarom zit je zo in den donker?

- Donker...

- Ja, ik zou het benauwd krijgen in zo een licht... Maar het is waar,
het zijn die bomen hierover... die maken het zo donker... Je hebt
toch een somber huis, hoor... Je man en je jongen zijn nog niet terug...

- Neen...

- Zeg, waarom ben je niet met ze mee...

- Om geen bizondere reden...

- Het zijn stijve mensen, geloof ik, die twee ouwe-lui van je man, hè
Wat doe je toch...

- Ik ruim mijn kast op.

- Je moest liever eens gaan wandelen: je ziet zo bleek.

- Mijn gezondheid is toch heel goed.

- Ik kom je vragen of je overmorgen op een diner bij me komt. Maar je
moet je mooi maken. Veertien mensen. Mijn eerste diner. Nog een zomerdiner. We hebben zo vreeslijk veel kennissen, ik begin altijd met mijn
diners heel vroeg. Zie je, het is bij mij maar gewoon. Maar gezellig.
Bertha begint niet vóór Januari. Maar die meet alles zo af. Ik hou er van
de dingen royaal te doen. Dus dat is afgesproken, niet waar?

- Het spijt me. Adolfine, maar hoewel ik je invitatie heel lief vind, zal
ik niet kunnen komen.

- Waarom niet?

- Ik ken je kennissen niet... En ik heb geen pleizier in uitgaan.

- Zo, vroeg Adolfine gepiqueerd. Mijn kennissen zijn je zeker niet chic
genoeg, hè? Laat mij je anders zeggen, dat ik heb: de Hijdrechts, de
Erkenbouts...

- Ik zeg niets van je kennissen, maar ik heb geen pleizier in diners.

- En je geeft ze zelf.

- Ik?

- Ja, en verleden nog heb ik het zelf gezien.

- Ik geef geen diners. Ik heb nu en dan Van Vreeswijck ten eten.

- Ten eten... met roze kaarsjes?

- Met roze kaarsjes.

- Nu goed dan, als je niet komen wilt, ieder is vrij te doen wat hij wil...

- Gelukkig!

- Je bent uit je humeur, hè?

- Volstrekt niet...

- Is dat alles omdat onze jongens hebben gevochten... Sedert die tijd
heb je een andere toon tegen me. Dat heb ik heel goed gemerkt. Maar dat
jongens vechten... kan ik niet helpen.

Constance zweeg, maar haar donkere ogen beefden.

- Om de jongens dus? drong Adolfine.

- Adolfine, laat ons liever niet spreken over dingen, die ons misschien
tot woorden kunnen verleiden, waarover we later berouw zouden hebben.

Maar Adolfine was nijdig, omdat Constance bedankt had voor het
diner. Haar invitaties waren in de war, en zij had Constance nodig, en
tevens vond zij, dat Constance de uitnodiging niet waardeerde; vond zij
Constance pedant... altijd met haar Vreeswijck, die van het Hof...

- Berouw? zei zij koud. Ik zeg nooit iets waarover ik berouw zou moeten
hebben. Maar ik kan het toch niet helpen, dat ze tegenwoordig in Den
Haag zoveel kwaad van ons allen praten...!

En zich opwindende, nerveus en nijdig, wilde zij huilen gaan, om Constance, die zo onaangenaam was, nu eens goed te doen voelen, dat niet
alleen zij, Adolfine, maar dat de hele familie zo veel verdriet had om
Constance... En de tranen kwamen dan ook in haar ogen. Zij perste
ze er als uit.

Maar Constance bleef koel.

- Wat voor kwaad? vroeg zij.

- Wat voor kwaad? riep Adolfine, nijdig, woedend, huilende, gekrenkt
om de weigering, alle goeds vergetende, dat Constance van Floortje's
uitzet gezegd had, haar zuster hatende op dit ogenblik. Wat voor kwaad?
Dat jij geen dochter bent van papa...

- Dat ik...

- Dat jij geen dochter bent van papa! gilde Adolfine, zich hij ieder
woord opwindende, opschroevende, in haar zich opzettelijk vernijdigende
zenuwen. Ze belasteren mama, ze belasteren mama... Ja, ze zeggen, dat
jij geen dochter bent van papa...

Constance haalde de schouders op.

- Nu, wat zeg je daarvan?

- Niets...

- Niets, niets? riep Adolfine, buiten zichzelf, dat Constance zo koel
bleef bij zulk een openbaring. Niets? O, maar je bent zeker gewoon, dat
de mensen je over de tong halen. Nu, ik niet, hoor. Ik ben altijd in mijn
kring, onder mijn kennissen, aan netheid en fatsoenlijkheid gewoon.
Vroeger zijn we nooit over de tong gegaan... Van mij hebben ze nooit
gezegd, dat ik geen dochter was van papa...

- Wie weet... Misschien komt dat nog... zei Constance, ironisch koel.

- Ja... Het kan jou niet schelen! huilde Adolfine razend. Jij met je
voorname koelte, je ben zo pedant, dat je je niets aantrekt. Ik, ik ben zo
niet. Ik ben gevoelig, ik ben heel week... Het doet mij verdriet, dat ze
kwaad over ons spreken. Maar ik ben er ook niet aan gewend, zoals jij!

En Adolfine perste al meer en meer tranen uit de ogen, willende de
indruk maken van miskend, niet gewaardeerd, heel gevoelig te zijn, en
willende Constance doen voelen, dat het haar schuld was, en dat nog
meer daarenboven haar schuld was... Constance echter bleef kalm...

Was een enkel ongelukkig woord van haar man voldoende haar zenuwen te doen trillen, haar drift te doen zieden, tegenover haar zuster nu,
bleef zij koel en koud, omdat zij na de twist van haar jongens, had afgerekend met Adolfine, haar als verloren, als nooit weergevonden beschouwde, en dit gevoel haar een te grote neerslachtigheid had ingegeven
om zich nu op te schroeven tot twist. Overdreef zij...? vroeg zij zichzelf
af. En als om een antwoord op die zelfvraag te hebben, lokte zij uit:

- Ik wil wel bekennen, dat ook ik niet zo aan kwaadspreken gewend
was als ik hier word in Den Haag; in Brussel tenminste heeft nog nooit
iemand getwijfeld aan de wettige geboorte van mijn kind, maar hier
schijnt men - en ook in jouw huis, Adolfine - te menen, dat hij niet de
zoon van mijn man zou zijn.

- Kan ik helpen... begon Adolfine huilend.

- Neen, je kan niet helpen, tenminste, dat wil ik geloven. Maar wel had
ik gehoopt, dat zo er van een zuster in je huis gesproken werd op een
minder welwillende manier, je voor die zuster partij had gekozen, tegen
je kinderen, die misschien niet eens hebben beseft de portée, die hun
woorden kunnen hebben... Laat mij uitspreken, Adolfine, ik ben kalm,
en kalm wil ik het je zeggen. Je wilt spreken; ik liever, had willen zwijgen,
maar goed, nu zullen wij spreken... Als Addy zich bij mij vermeten had
over jou te spreken, zoals je kinderen wel gedaan moeten hebben over
mij, zou ik hem heel streng hebben behandeld. Ik had de illuzie datzelfde
van jou te kunnen verwachten. Ik dacht, dat er nog tussen ons allen was,
een familieband, een familiezwak, een familietrots - ik dacht, dat er
was tussen ons een wederzijdse sympathie, die wel zo groot was, dat zelfs
al was er schijn van waarheid in de laster van de mensen - die sympathie
en die trots de belasterde zouden hebben vergoelijkt, verdedigd, en beschermd... Wat er op mij te zeggen valt, is geen geheim. Het is algemeen
bekend, en de straf voor wat ik misdaan heb, draag ik nog altijd met mij
rond, en drukt nog altijd op mijn leven. Maar meer dan wat bekend is als
een feit, heb ik mij niet te verwijten. Ik tel het niet licht, denk dat niet
Ik zeg alleen: méér dan dat, is er niet. Ik had gedacht, dat je dat ook wist,
dat je dat geloven zou, ook al had ik het je nooit gezegd. Zo goed, Adolfine, als ik het kind ben van papa, is Addy de zoon van Van der Welcke.
Wat de mensen verder lust hebben te combineren. gaat mij niet aan. Ik
begrijp zelfs niet, waarom ze zoveel uitvinden, daar waar ik ze al zoveel
feitelijkheid heb gegeven om te bepraten. Maar dat zulke uitvindingen in
je huis, Adolfine, nog het minste geloof kunnen vinden, is mij een grote
teleurstelling geweest.

Adolfine ziende, dat haar weke huilbui geen indruk maakte, had gedurende Constance's woorden tijd gehad om rustig te worden, en zei nu,
inwendig razend, maar schijnbaar kalm, nijdig, als op een zusterlijk
vermanende toon:

- Dat bij je terugkomst in Den Haag je teleurstellingen wachtten...
was wèl onvermijdelijk.

- Misschien... maar niet deze... als er enige liefde voor mij geweest
was in je.

- Kom, Constance... Het is niet, dat ik niet van je hou... zie je. Maar
het was misschien beter geweest, als je hier niet was terug gekomen.

- Het is nu wel wat laat, Adolfine, om dat te zeggen: ik ben hier nu, en
ik blijf. Toen ik nu zes maanden geleden aan mama heb geschreven...

- Mama is moeder.

- Ik dacht, dat jij een zuster was.

- Er zijn nog anderen dan ik.

- Die, hoop ik, meer liefde en toegeeflijkheid voor mij hebben dan jij.

- Bertha was tegen je komst... Karel ook.

- Ik dank je voor je eerlijkheid... maar nog eens: het is nu te laat.

- Gerrit en de anderen tellen niet mee, omdat ze geen mensen zien.
Bertha en Karel en ik hebben onze familie, onze kennissen.

- En ik compromitteer jullie in hun oog?

- Je komst heeft dingen opgerakeld, die al lang vergeten waren...
Ook weet ik zeker, dat je schoonouders je komst hebben afgekeurd.

- Je weet wel veel... en ik ben zo blij dat je oprecht bent.

- Ik ben altijd oprecht.

- En onfeilbaar.

- Ik zou nooit hebben kunnen doen wat je hebt gedaan, neen.

- Het doet me pleizier Adolfine, dat je vanmorgen gekomen bent. En
dat we zo kalm praten.

- Als je indertijd mij geschreven had, en raad had gevraagd, en niet aan
mama alleen, zou ik je ook kalm mijn opinie hebben gezegd, en je zusterlijk voor je welzijn hebben afgeraden in Den Haag terug te komen, zei
Adolfine, met een tint van weemoed. Je bent geheel ongeschikt geworden
voor Holland, voor Den Haag, en om terug te komen in onze familie. In
je idees, in je huiselijk leven, in de opvoeding van je kind. Alles in je
jureert met onze Hollandse idees, van wat goed, welvoeglijk, fatsoenlijk
is. Ik zeg het je niet boos, hoor Constance, ik zeg het je nu ook kalm, heel
kalm. Dat is misschien het beste... Zoals je je kleedt... doet geen Hollandse vrouw van je leeftijd. Zoals je in huis niemand ziet dan een vriend
van je man... wordt besproken. De opvoeding, die je je zoon geeft...
vindt men al heel liberaal.

- Nog meer?

- Nog meer... Waarom ben je eigenlijk niet in Brussel gebleven?
Dat vragen we ons allen af. Wij en al onze kennissen. Verleden sprak
Bertha er nog over, dat je haar eenvoudig onmogelijk zou maken...
als je er over dacht, je te pousseren en je te laten voorstellen aan het Hof...
En ze beweerde beslist, dat ze je nooit zou vragen op een van haar officiële
diners.

- Nog meer?

- Nog meer, nog meer... Wat wil je nog meer? 1k zeg het niet, om je
onaangenaam te zijn. Constance: ik zeg het, omdat ik van je hou, en je
verdere teleurstellingen wil besparen. Denk je, dat het voor Bertha en mij
pleizierig is, als onze kennissen zó over onze familie praten, als ze tegenwoordig doen. En dat ze dat doen, is jouw schuld.

Constance's handen trilden, en om ze een houding te geven, vouwde
zij de kanten op, die op tafel lagen.

- Is dat echte Brusselse? vroeg Adolfine, als argeloos.

- Ja...

- Waar haal je toch zoveel geld vandaan, Constance om aan die dingen
te verdoen?

- Van mijn amants, zei Constance.

- Wat?? vroeg Adolfine verschrikt.

Constance lachte zenuwachtig.

- Van al mijn amants, zeg ik je.

- Ach kom, zeg toch niet zulke dingen, zelfs niet uit aardigheid. Ik
dacht, dat die kant imitatie was.

Ja maar, je hebt niets geen verstand van kant, heb je wel? antwoordde
Constance doodkalm. En van brillanten ook niet? En helemaal, om je te
kleden... daar heb je geen verstand van, wel> Ik vind soms, dat je er
wat burgerlijk uitziet, Adolfine. Misschien is dat Hollands degelijk, maar
ik vind het burgerlijk... En aan de andere kant moest je niet zulke
prutsige schijnbaar elegante dingen kopen... En om je huis te arrangeren, daar heb je ook niet veel idee van, wel?... Als je enigszins mijn
smaak begreep, zou ik je wel willen helpen om je salon te veranderen.
Maar dan moest je eerst die horrible antimacassars en die stenen hondjes
en aapjes wegdoen. Toe, doe dat toch eens. En een rustiger tapijt nemen...
Met zo een diner, Adolfine, heb je daar geen moeite mee... Bertha doet
die dingen meer als vrouw van de wereld, geloof ik, niet waar? Zo, komen
de Erkenbouts bij je...? Ik dacht, dat je meer in de côterie was van Bruis,
de Telefoon. Maar het is waar, je hebt geen côterie. Je hebt zo een beetje
van alles... Curieus toch, dat onze oude kennissen van vroeger - ons
hofkliekje, zal ik maar zeggen - zo helemaal niet meer bij je komen. Hoe
komt dat toch... Ja, je moet wel je salon wat boeiend maken, om de
mensen lang te blijven trekken... Ach, ik geloof, eigenlijk hou je niet
van mensen-zien. Het gaat je zo lastig af... Je bent meer een goeie moeder voor je kinderen, hoewel ik je meisjes, tenminste Floortje en Caroline,
wat schreeuwerig vind, en je jongens, die schijn je maar onmogelijk wat
te kunnen ontbolsteren. Nu maar, als ik je eens van dienst kan zijn
als je die salon wilt veranderen, zeg het mij dan maar, en laten we dan
een dag afspreken...

Adolfine had ademloos toegehoord, haar oren niet kunnende geloven.
Was ze gek geworden, Constance?

Zij stond trillende op, terwijl Constance - schijnbaar rustig - voortging met de kanten te vouwen.

- Je bent een vals creatuur! siste zij, razend, zo gekrenkt in al, wat
haar ijdelheid uitmaakte, dat zij zich niet meer beheersen kon.

- Waarom? vroeg Constance koel, ik ben misschien wel maanden lang
vals geweest, met de gedachte om je te winnen - en daarom heb ik me
voor je kasten uitgeput in waarderende bewondering, om Floortjes uitzet mooi te vinden - maar nu ik toch weet, dat je zoveel en zusterlijk van
mij houdt, nu wij eens zusterlijk hebben gesproken over en weer, elkaar
hebben geraden en onze opinie gezegd, vind ik het onnodig meer vals te
zijn, en uit ik liever mijn zusterlijkheid ook in de oprechtste oprechtheid.

- Vond je Floortjes uitzet dan niet mooi? vroeg Adolfine, woedend.
Maar Constance werd haar stil trillende zenuwen meester.

- Adolfine, zeide zij hoog. Laat ons, bid ik je, dit gesprek eindigen. Het
moet je totaal niet kunnen schelen, of ik, je verachte zuster, iets in of om
je, mooi of lelijk vind. Er zijn wat nijdige, hatelijke woorden tussen ons
gevallen, en wij zien elkaar in de zielen. Sympathie heb je niet voor mij,
toegeeflijkheid, vergevensgezindheid, ook niet - nooit gehad; terwijl ik
dacht, dat je ze wèl voor mij had, en terwijl ik heb geprobeerd in je een
zuster terug te vinden. Dat heeft niet mogen zijn, en dat is alles. Verder
is er niets. Laat ons dit gesprek eindigen, en laat ons, niet waar, als wij
elkaar zien bij mama, of waar ook, doen of er geen woorden tussen ons
zijn gevallen. Dat is het enige wat ik je vraag.

Zij drukte op de bel; bijna ogenblikkelijk verscheen de meid, terwijl
Adolfine Constance aan bleef kijken, haar lippen al zwellende van het
venijn der woorden, die zij op voelde wellen.

- Ik heb gebeld om mevrouw uit te laten, Truitje, zei Constance kalm.

Tweede deel 16