Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XXI


XXI 

De schemering was opgeklaard in het helle, witte licht.

Maar in het donkere, grote, kille huis daarginds zat te wachten de oude
vrouw. Toch had zij de meiden naar bed gezonden, en haar gezegd alle
lichten uit te doen, maar zijzelf ging niet naar bed; zij wachtte. Zij zat in
haar donkere grote kamer, en naast haar op tafel flakkerde alleen een
kaars.

Het scheen haar, dat zij heel lang wachtte. Zij had het heel koud, ook
al had zij om de schouders haar zwarte doekje geslagen. En zij tuurde
uit in de schemerende schaduw, die met zwarte spoken danste rond om
haar heen, - waarin op of neer flakkerde de kaars. Het was als een dans
van spoken, die stil zweefde rond door de kamer, en ze schenen haar toe
de spoken van de dingen van vroeger... van heel vroeger... van lang
niet meer herdachte kinderjaren en meisjesjaren... van de jonge man,
die haar getrouwd had... van hun lange leven samen... van hun kinderen, jong om hen heen... Dan het oprijzen van hun grootheid - het
oprijzen der witte paleizen in tropische landen... het schitteren om hen
en hun kinderen heen van al de schitterwaan der wereld... Toen, groter
de kinderen, en al wijder en wijder weg van hen heen... En zij zag het
alles schemeren en spoken en schaduwen in haar diepe en donkere
kamers, terwijl zij te wachten zat bij de trillende kaarsvlam.

Dan knikte haar oude hoofd heel langzaam op en neer, als wilde zij
zeggen, dat zij herkende al de dingen van vroeger, die zo schaduwden en
spookten en schemerden, dat er geen schim was, die zij niet herkende,
maar dat zij alleen niet begreep, waarom deze avond zij zo allen kwamen,
rondom haar heen, als een zwart dansende bedringing... En terwijl zij
zich verwonderde, was het of iedere schim, dansende, wiste met zwart
om zich heen wat nog van de kamer en van het heden flauwtjes blonk tot
haar door: alle ommelijn wiste met zwart, dansende schim na dansende,
tot het eindelijk was alles zwart om haar heen... en niet alleen nu zwart
waren geworden de kamers en het heden... maar zwart ook waren geworden de bleke vizioenen van het verleden: de kinder- en meisjesjaren...
de jonge man, die haar had getrouwd, en de kinderen en héel het leven...
daarginds in de witte paleizen onder het tropisch geloverte... zwart, alles
zwart was geworden... tot alles was weggewist... tot weggeschaduwd
was geheel de dans van al die schimmen, en de oude vrouw, knikkende
het hoofd nog te turen en te staren zat in het donker, de flakkerende kaars
naast zich.

Zo wachtte zij nu, en, de duisternis voor zich, was het of zij de kaars
niet zag, nu het àlles was zwart geschaduwd. Zo wachtte zij en dacht, of
er vele en vele nachten zwart zouden slepen over haar heen... hoevele
zwarte uren, hoevele zwarte nachten nog, die de zwarte toekomst nog
zou slepen kunnen? Tot zij eindelijk hoorde een bel, klinken als schel
alarm, door de donkere duisternis heen En werktuigelijk - omdat zij
wachtte - stond zij heel moeilijk op, en nam haar kaars. Door de donkere
kamer, en de duistere gang ging zij en het zwakke licht ging met haar
mee, zo zwak, dat zij het niet zag - dat zij maar moeilijk voorttastte de
gang door en de trap af, terwijl zij tòch hield de kaars hoog... De trap
scheen haar hoog, en trede voor trede ging zij ze af; bij iedere trede daalde
het zwakke licht van de kaars met haar mee, en achter haar hoopte de
nacht zich op, met iedere tred, die zij achter zich liet. Nu was zij de trap
afgegaan, en ging zij, moeilijk en langzaam, met haar sleping van oude
vrouw de vestibule door naar de deur, vanwaar het alarm geklonken had.
En haar bevende hand opende.

Addy kwam binnen.

- Oma... is u het zelf...?

- Ja, kind...

- Ik ben gekomen, oma-lief... omdat mama zei, dat u ons wachtte.

- Ja...

- Wachtte u, oma, op ons?

- Ja...

Hij nam haar de kaars uit de hand.

- Ik kom u zeggen, oma... dat het... dat het goed gaat... met oom
Gerrit...

Zij knikte, welwetend, haar hoofd.

- Nu moet u maar niet meer wachten... op mama, grootma... en
maar naar bed gaan, niet waar... Kan ik u nog met iets helpen?

Zij knikte haar hoofd.

- Ja... zeide zij.

- Waarmee dan, oma-lief...? Wil ik de kaars voor u houden, en gaat
u dan naar boven.

- Neen, neen...

- Wat wilt u dan nog, oma-lief?

- Wachten...

- Wacht u nog op mama?

- Ja...

- Maar misschien, dat ze niet meer komt...

Zij knikte haar hoofd.

Hij bracht haar zachtjes van daar, de trap op, haar geleidend naar
boven.

- Dus gaat u nog niet naar bed?

Zij knikte, van neen.

- Wacht u nog op mama?

Zij knikte.

- Wil ik het licht opsteken, grootma?

Zij hield zijn arm tegen.

- Neen, neen, zeide zij. Het is donker. Er is geen licht.

- Wilt u het gas niet op, grootma?

- Er is geen licht.

- U zou beter doen te gaan slapen.

- Mama komt.

- Ze zal niet meer komen, oma.

- Ze komt...

Een bel klonk, en Addy schrikte.

- Ze komt... herhaalde de oude vrouw.

Addy ging de trap af, deed open. Het was in de sneeuwjacht met een
rijtuig, Constance.

- Mama...

- Ik ben gekomen... De dokter, papa... zijn bij tante Adeline...

- Grootma wacht u...

Zij gingen binnen. En het was Constance of zij na de verklaring van
buiten en de hele wanhoop daarginds... het hier... in huis... zag
zwart sneeuwen met duistere zwarte vlokken, binnen de gang, binnen de
kamers, en het gelaat van haar moeder, die zat bij de ene kaars, staarde
haar aan als een schim, met de ogen, gedoofd van blik...

- Mama...

- Constance... gaat het goed... met Gerrit?

- Ja... o ja... mama!

- Dan kind... is het goed. En met Ernst ook... ging het goed?

- Ja mama... o ja...

- Dus gaat het met allen goed...

- Met allen, ja... mama!

- Dan is het goed... dan is het goed... Vooral omdat het vanavond  is...
- Wat mama?

- Voor het laatst. De laatste Zondag. Ik ben te moe, kind... en zij
allen... zij zijn te ver... En als het nu gaat... hun allen goed...

- Dan...?

- Dan... niet meer... niet meer 's Zondags... En het huis hier...
is te groot... en het huis is zo koud, zo koud. Het huis is zo koud en zo
groot... En zo donker is het koude huis... En mama wil... mama
wil...

- Wat wilt u, mama?

- Kind... bij jou... nu je terug bent... uit Brussel... Bij jou...
kind... mama... mama... wil bij jou...

- Wilt u bij ons komen... mama?

- Ja, bij jou... kind... Bij jou, kind... Dus... gaat het... met
Gerrit goed?

- Ja, o ja, mama... het gaat hem goed...

- Dan... dan is alles goed...

Plotseling vlamde de kaars op, en doofde.

Toen staken zij het licht op, en brachten zij de oude vrouw naar bed.
Nu liet zij met zich doen als een kind... Want om haar heen was na haar
laatste glimp de schemering dicht geworden tot duistere nacht...

Nice,
Juli-November 1901.

Tweede deel 21