Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/VIII


VIII 

In de morgen ging het huishouden zijn iederendaagse gang: het tederendaagse leven rolde er zacht gelijkmatig voort in het grote huis, dat het
borg in zijn gangen en kamers, nu de winter nog ongenadig was, nu de
luchten grauw bleven, de wind woei, de grote bomen in de tuin dropen
van kille regen. Weinig kwam er van buiten, dat emotie bracht in het
grote huis, daar staande als een eenzaam groot blok aan de villa-weg, in
het sombere tuingeheim van zijn wind-doorwaaide takkenbomen. Want
met buren of andere villa-bewoners hadden zij van het grote, sombere
huis zo min mogelijk betrekkingen aangeknoopt, en alleen in het voorjaar, des zomers, ging Gerdy, met haar racket, geregeld naar haar tennisclub... Maar verder was het het stille leven in huis - nu in de winter -
behalve een wandeling, een zieken-, een armenbezoek, - het stille leven
tussen de wanden der grote kamers, aan wier ramen tikkelde de wind...
De oude grootmoeder, meestal, zat in de serre, en zag in de tuin, welwetend knikkende haar zilvergrijs hoofd - zij herkende de kinderen niet
allen meer - zij dacht zich meestal in Buitenzorg, te midden van eigen
huisgezin - en zelfs als Klaasje speelde aan haar voeten, dacht zij: het
was kleine Gertrude... Gertrude... in Buitenzorg... Constance,
ijverige huisvrouw, rap niettegenstaande haar vijf-en-vijftig, liep door het
huis onophoudelijk, des morgens, en Marietje of Adèletje hielpen haar...
Twee-en-twintig, en een-en-wintig, waren zij stilletjes, Marietje al van
nature zorgende, altijd met Constance mee - Adèletje ziekelijk, zonder
veel woorden, boven, op de meisjes-zitkamer, zittende aan haar naaiwerk, en om de vreemde melancholie van Alex waren het alleen Guy en
Gerdy, die in huis waren de vrolijke, gezonde jeugd: dat rijke, gezondblonde element, dat Constance aan hun vader deed denken, haar broer
Gerrit - luidruchtig, breed en sterk - vóor hij ziek was geworden... te
ziek om te kunnen leven blijven... Klaasje was 's morgens heel lastig,
heel druk, vol nukjes en kuurtjes; altijd dwong zij, opdat men met haar
zou spelen, zich minstens met haar bemoeien zou en Constance betreurde
het zo, dat zij niet boven in de kinderkamer kon bij Jetje en Constant;
maar Mathilde duldde er haar niet, en zij - het arme, al twaalfjarige
onnozele kind - zij was ijverzachtig van Constant en Jetje - zij had een
haat voor Mathilde, - als gevoelde zij, onbewust, in de kinderen een
kinderlijkheid, die natuurlijk was - als wist zij zichzelf toch veel te groot
al... om te spelen... en huisjes te bouwen van kaarten en dominostenen...

Over het grote, sombere huis, tegen de grote sombere luchten, en in
huis was heel vreemd altijd een weemoed van dingen, die waren geweest...
Het was niet alleen of het zweefde door de gangen... of klopte in de
meubels, maar het was ook om het zitten van de oude grootmoeder aan
het serre-raam - het was zelfs om het bleke, altijd treurige gezicht van
Adeline, zo hulpeloos; het was om de stille melancholie van Emilie, die
nooit veel meer sprak, gebroken... In het sombere huis zaten zij of
bewogen zij als in een atmosfeer van verleden dingen, die samensmolt met
de eigen atmosfeer van het huis zelf, als waren zij kleine, verschemerde
zielen, - gebroken door het leven en daar schuilende in het veilige huis,
nu de winter eeuwig scheen, nu de zware luchten zo drukten... Het was
of een sfeer van herinnering wolkte om die oude vrouw, als zij stil zat en
staarde, als zij speelde met onnozele Klaasje; het was of een laatste weerschijn van sombere tragiek trilde om de eenvoudige moeder van zo vele
kinderen, door de zelfdood van haar man geslagen van tragische wondering, dat zo plots en zo fel en zo wreed het harde leven kon slaan; - het
was of een vreemd geheim van ziel sluimerde in de treurige ogen van die
jonge vrouw - Emilie -: een geheim, dat zij nooit zou zeggen... Somber was het huis en somber de eeuwige wind, die er om woei - vol
vreemde stemmen... van dingen van weleer - en zij maakten het huis
niet helder, de drie treurige stille vrouwen - zo verschillend van leeftijd
- zo effen somber van melancholie... Zij maakten de huishoudelijke
morgen niet helder, in het huis daar aan de verregende weg, en het was
Constance zelf, die, gevolgd door Marie of Adèletje stilletjes, het huis
bezielde, - de trappen, de gangen, met haar rappe tred, het helle gerinkel van haar sleutels... Hard soms was in huis het geluid van een
piano, boven, op de zitkamer van Mathilde, en de piano behoefde te
klinken maar, om in de salon, beneden, de andere piano te doen rammelen onder Gerdy's driftige vingertjes, tot Constance schrikte van zo veel
geluid en zij vlug tot Marietje fluisterde:

- Zeg toch aan Gerdy... dat ze niet speelt... als Mathilde boven
speelt...

Marietje ijide dan naar de salon, berispte Gerdy - en omdat tante
Constance het vroeg, zweeg plots Gerdy's piano stil en alleen Mathilde's
loopjes zegevierden boven en parelden... De kinderen, iedere dag, gingen uit, in het kinderwagentje, met de bonne - door weer en wind, -
het was het principe van Addy en zij bevonden zich er goed bij... en
hun de eerste woordjes stamelende jeugd was als een dagen van toekomst,
rozig en licht... als zij gingen door sombere trappen en donkere gangen
en kamers en in die sfeer des verledens plotseling blond zonnestraalden,
als poeierden zij stof van licht plotseling door bruin van schaduw, als
sprenkelden zij klank van kinderstem door bruine atmosfeer, die sedert
zo lange jaren geen kinderklank had opgevangen... Addy uit, naar zijn
patiënten, bleef Van der Welckë op zijn kamer, roken en lezen - oom
Jupiter, als Gerdy hem noemde, omdat hij meestal zat in de blauwe wolken van zijn sigaret, en Guy werkte wat - voor zijn examen voor
surnumerair bij de Posterijen, of was naar Utrecht, waar hij privaatles
had in de aardrijkskunde. Maar werkte hij thuis, op zijn kamertje, boven,
op de derde étage, dan was het telkens zijn jonge, gezonde bewegelijkheid,
die hem op deed staan, naar beneden deed lopen, aan Van der Welcke
vragen een atlas, gezellig even hangen bij oom Henri, een sigaret meeroken, dan weer naar boven: in de boeken, op de kaarten kijken drie
minuten, weer op, zich uitrekken, nemende zijn halters, stijf van zó lang
stil te zitten, weer naar beneden, tante Constance ontmoeten in de gang...

- Guy, werk je niet...

- Jawel, zeker tante... Wat doet u?

- Ik moet naar de provisiekast, jongen.

Hij ging mee, met Marietje, naar de provisiekast, snoepte er rozijnen
en amandelen, maakte gekheid, deed Constance lachen, tot zij zei:

- Kom Guy... hoepel op naar boven...

Maar omdat hij Adèletje zag lopen met een kleine gieter vol water -
zij verzorgde de planten in de serre - hielp hij haar, en sponste zelfs de
bladen van een azalea af, terwijl Klaasje speelde aan de voeten van grootmama, bouwende huizen van kaarten, die zij liefhad om de schelle kleuren
van de poppen en azen, en om de mooie figuren van harten en ruiten en
schoppen en klaveren: hij bouwde een huisje voor haar, hij plaagde Gerdy,
die piano speelde, nu Mathilde boven was uitgescheiden, tot Truitje de
tafel voor de lunch kwam dekken en hij naar boven rende, verschrikt, drie
trappen hoog, om toch te werken... drommels, ja, te werken... Hij
hield zijn oren in de handen om niet te horen, zijn ogen gericht op zijn
kaarten en ging de lunchbel beneden, dan bleef hij opzettelijk nog enkele
minuten, maakte zich wijs, dat hij geërgerd was, omdat zo vlug een morgen voorbij ging, en kwam nooit anders dan vijf minuten aan tafel te laat,
zich verontschuldigende, dat hij zo druk had gewerkt...

Nu, in de winter, gingen stil, somber, huiselijk de korte dagen voorbij - 's middags een wandeling of een armenbezoek van Constance meestal
met Adèletje - een visite te maken of te ontvangen was een hele gebeurtenis, en gebeurde niet meer dan drie, vier keer op een winter - alleen
Gerdy soms "ontving" haar tennis-clubje en schonk thee, boven op de
meisjes-zitkamer, als zorgde zij voor wat gezelligheid, die van buiten zou
komen... En de avond, in de gele lichtkringen der lampen, dommelde
zacht na den eten voort, de wind om het huis, - de drukte van Gerdy,
met haar theegerei tinkelend, - en de dobbelstenen in de bekers rammelend van Guy en Adèletje.

- Twee en vijf...

- Dubbele zes... Nog eens na... Imperiale... nog eens na. Drie en vijf...

En de starende ogen van Mathilde, een boek in de handen, drukten
uit een obsessie van stille verveling, terwijl vol van dingen des verledens
de kamer scheen, en de stem van de wind buiten, en de treurige vrouwen
oma, Adeline, Emilie - als drie geslachten van dromenmelancholie
haar beklemden, tot Addy binnenkwam, een uurtje, vóor hij boven
weer ging studeren...

Eerste deel 08