Hendrik Hamel/Journaal (1662-1665)
[1662. (Blijkbaar eene verschrijving voor: 1663.) ] Int begin
van 't jaer den duijren tijt, nu al drie jaren geduijrt hebbende,
veel menschen daar door verslonden, den gemeenen man geen incomste
conde opbrengen gelijck vooren hebben verhaelt, dog d' eene stadt
meer als d'ander eenig gewas heeft, voornamentlijck de steden die
in lage landen ofte bij rivieren ende morassen leggen, connen altijt
nog eenige rijs winnen, sonder dat soude 't geheele land ten naesten
bij uijtgestorven hebben; onse gouverneur die ons geen rantsoen meer
conde geven, schreeff sulcx aenden stadthouder die ons sonder kennisse
vanden Coninck door dien ons rantsoen uijt des Conincx eijgen incomste
wiert gegeven, in geen ander stadt conde setten.

Int laetste van Februarij bequam den gouverneur ordre om ons in drie
andere steden te verdeelen, te weten in Saijsingh [326] 12: Sunischien
[327] 5: Namman [328] 5 man, sijnde doen nog 22 sterck; over dit
verdeelen waren wij ten hooghsten bedroeft, door aldaer van huijsen,
huijsraet ende thuijntjes op die lants wijse redelijck versien waren,
't selve met groote moeijten gecregen ende nu verlaten mosten, in
een nieuwe stadt comende om d'duijre tijt daer niet licht weder aen
te comen soude sijn, dog is dese droeffheijt voorder terecht gecomen
[329] tot groote blijschap verandert.

Int begin van Maert na dat afscheijt vanden gouverneur genomen ende
sijn E: voor sijn goet tractement ende vruntschap van hem genooten
bedanct hadden, is yder naer sijn stadt vertrocken; tot de siecken
en ons weijnigh goetjen gaff den gouverneur paerden om te voeren,
dog d'gesonden moesten te voet afleggen; die van Sunischien ende
Naijsingh reijsden eenen wegh, den eersten avont quamen in een
stadt alwaer vernachten, des anderen nachts vernachten wederom in
een stadt, den vierden dagh quamen in de stadt Sunischien, daer wij
des ander daechs wederom van daen vertrocken, latende daer 5 man die
aldaer bescheijden waren te blijven; des nachts mosten in (33)
een lantspackhuijs vernachten; des morgens met den dagh stonden
op en quamen ontrent 9 uiren in Sijsingh, wierden bijden ons daer
brengende gouverneurs dienaer aenden gouverneur off admirael vande
provintie Thiellado die daer resideert overgelevert, die ons terstont
van een huijs met weijnigh huijsraet versagh, ende liet ons rantsoen
als vooren gehad hadden geven; dit scheen een goet sachtsinnig man
te wesen, is twee dagen naer onse comste vertrocken; drie dagen nae
sijn vertrecq quamer een nieuwen gouverneur inde plaets, twelcq een
straff voor ons was; liet ons alle dagen somers inde heete son ende
swinters inden regen, hagel en sneeuw vanden morgen tot den avont
voor hem staen ende dagelijcx bij moeij weder niet dan pijlen halen,
door dien d'sulcke niet en doen als haer dienaers ende ondersaten,
int schieten met pijl en boogh dagelijcx te oeffenen, om dat yder de
beste schieter soude hebben; ende leijde ons meer andere arbeijt te
last, waervoor den Almogende hem betalinge van Christenen menschen
te plagen heeft gegeven, gelijck wij hier nae sullen verhalen; wij
suckkelden met malcanderen daer soo al deur, met groote droeffheijt,
de winter nu op handen comende, door d'quade jaren niet meer hadden
als wij gingen ende stonden, dat onse maets inde twee andere steden
nu gelegentheijt hadden haer weder door 't goet gewas, een weijnig
inde cleeren te steeken, twelcq wij den gouverneur alles voorhielden,
dat de helft 3 dagen soude oppassen en d'ander helft die dagen om
wat te bescharen soude uijtgaen ende alsoo bij beurte daer in soude
continueeren, waer mede wij ons mosten te vreden stellen, dog brochten
naderhand doordien van andere grooten seer beclaeght worden, soo veel
te weegh, ons met oogluijcking toestont dat bij beurte voor 15 a 30
dagen moghten uijtgaen, ende [wat] beschaerden eguael met malcanderen
deijlden, waer in wij tot vertrecq vande selve gouverneur continueerden
bleven, twelcq geschiede [1664.] tot int begin van 't jaer 1664,
dat sijn tijt geexpireert was, bijden Coninck tot veltoverste ofte
tweede vande selve provintie gestelt wiert, ende cregen doen weder
eenen nieuwen gouverneur, die ons terstont van alle last ontsloegh ende
belaste dat wij niet meer doen soude, als ons volcq inde andere steden
deden, van tweemael smaents te monsteren, bij beurte op ons huijs
te passen ende uijtgaende hem om verloff vragen, ofte ten secretarij
bekent te maken om indient den noot vereijste te weten waer sij ons
soucken soude. Wij danckten den goeden Godt, dat van soo een vreet
mensch verlost waren ende soo een goet man weder inde plaets gecregen
hadden, door dien den nieuwen ons niet dan alles goets dede, ende
groote vruntschap bewees, (34)  liet ons meijnighmael roepen ende
gaf ons eeten en drincken, beclagende ons altijt; zeijde dickmaels
waerom wij nu aande zeecant woonde, niet na Japan sochten te gaen,
daer op altijt tot antwoord gaven, dat den Coninck ons niet wilden
licentieren, dat wij den wegh niet en wisten en ooc geen vaertuijgh
hadden, om wech te loopen; gaf ons daer op tot antwoort, offer aende
zeecant geen vaertuijgen genoch en waren [330], waer op wij zijn E:
opdiende, dat ons die niet toebehoorde; indien ons misluckte, dat ons
den Coninck niet alleen om ons weghloopen, maer mede omdat wij een
ander mans vaertuijg genomen hadden, soude straffen; dit seijde wij
om geen agterdocht bij haer soude sijn, waer zijn E: (soo dickmaels
sulcx zeijde) altijt seer lachte; wij nu eenige kans siende, deden
alle devoir om een vaertuijg te becomen, dog costen noijt een becomen
daer te crijgen, door dien den coop altijt van eenige wangunstige
menschen wiert omgestooten; den vertrocken gouverneur had omtrent
ses maenden in sijn bedieninge geweest, worde door last des Conincx
opgehaelt om sijn straffe regeeringe, verschoonde edele nog onedel,
lietse om een geringe sake soo slaen daer van sij aan haer doot quamen,
wiert daer over bij den Coninck met 90 slagen opde scheenen gestraft
ende voor sijn leven wegh gebannen.

Int laetste van 't jaer sagen eerst een ende daernae twee sterren met
staerten, d'eerste int Z.O. die wel twee maenden gesien worde, de ander
int Z: Weste, met de staerten na malcanderen toe haer verthoonende
[331], twelcq sulcken verslagentheijt aen 't hoff veroorsaeckten dat
den Coninck alle zeehavens en oorloghs joncken wel liet versorgen, als
mede alle vastigheden van victualie en ammonitie versien, de ruijters
en soldaten daghelijcx oeffenen [332], niet anders denckende, dan dat
haer d'een of d'ander opden hals comen soude [333], verboot mede bij
avont geen licht 't sij inde huijsen ofte op 't land aande zeecant
leggende te branden; den gemeenen man maeckten haer goetjen meest op,
behielden meest soo veel om tot aenstaende rijs snijden te mogen leven,
te meer door dien eer dat den Tarter het land innam, diergelijcke
teekens aen den hemel hadden gesien [334], gelijck mede doen den
Japander met haer in oorlogh quam, ende daer nog bangh voor waren;
d'grooten ende cleijne vraeghden ons gestadigh waer dat wij quamen,
wat men seijde in ons land, als sulcx gesien worde, seijde daer op
dat sulcx bij ons een teeken tot straffe vanden hemel gehouden wiert
ende gemeenelijck wel oorlogh, dieren tijt en quade siecte beduijde
twelcke sij met ons affi[r]meerden. [335]

(35) [1665.] Dit jaer suckelde daar soo al door; deden ons best
om aen een vaertuijgh te comen, maer wiert altijt wederom gestooten;
hadden een cleijn vaertuijgh daer mede wij onse toespijs beschaerde
ende aende eijlanden voeren om de gelegentheijt te ontdecken of den
Almogenden 't eeniger tijt nog eenige uijtcomste wilde verleenen;
onse maets inde twee andere steden die door 't comen ende gaen van
hare gouverneurs het somtijts soet ende suer hadden door dien de
gouverneurs gelijck ons, gunstige en nijdighe waren, dog mosten met
malcanderen al voor suijcker opeeten, denckende dat wij arme gevangens
in een vreemt heijdens lant waren ende danckten Godt dat sij ons int
leven lieten ende sooveel gaven dat wij van honger niet souden sterven.

Hendrik Hamel