Der Naturen Bloeme/Eerste Boek
Omme dat de mensce nader scrifturen

coninc es der creaturen,

es dus van hem mijn beghin.

Alst kint comet ter werelt in

so eist boven allen dieren cranc,

want het n'hevet crupen no ganc.

Ende Aristotiles die seghet

dat hem te wassene pleghet

ter sevender maent hare tande;

ende meest, es hare soch sulkerhande,

dat der vrouwen melc si heet.

Dat kindekin ne doet noch weet

altoes negheen quaet

voer dat sprekens bestaet.

Dits d'eerste etaet vanden kinde,

also als icket bescreven vinde.

d'Andre etaet die gaet in

alst kint doet sprekens beghin.

Ende men seghet, die spade gaen

dat si erst sprekens bestaen.

Lettel vindemerre die wel sproken

her hem die moude werdet beloken.

In .v. jaren, als Aristotiles telt,

hevet kint sire langhen d'helt.

Dese kintsce etaet strecket te waren

alsemen seghet te .xv. jaren,

ende hevet ene name van suverheden

in Latijn; maer al nu heden

es die quatheit so verheven,

datter lettel suver leven

tote dat si tharen daghen comen.

Hier bi hevet menscheit af ghenomen.

Joghet hetet de derde etaet,

die te .xv. jaren bestaet

ende strecket tote xxv. jaren.

Dan wint die mensche vort te waren.

Mar lase! De menscelichede

vloiet so nu in die onsuverhede,

dat de mensce hem selven vertert

met te doene dat hi beghert,

dat hi cume mach heten man.

Gans ende salech raet wart dan,

datmen huwelic wilde sparen

tote .xxii. iaren.

Dan sijn die senewen entie been

beede vulcomen over een,

ende die waesdoem es al vulcomen.

Plaghemens, het soude nu vromen.

Manneit es die vierde etaet,

die te xxxv. jaren ane gaet.

Dan es die mensce vulcomen,

ende nature hevet ghenomen

hare grove ende hare lenghe;

entie luxurie ende hare dinghe

beghinnen inden man te gaen.

Dan willi starke dinc bestaen.

Dese etaet van deser tijd

maket orloghe ende strijd;

ende nijd ende hoverde riset

die dicke te stride wiset.

Dese etaet loept te waren

upward tote .L. jaren.

Ten .L. jaren comt die oude,

die noit niemen hebben woude,

nochtan wilt al lange leven.

Aristotilus hevet bescreven

dat die oude comen moet

alse den mensce ontgaet sijn bloet.

Al ouden saen, man ende wijf

die lettel bloets hebben int lijf.

Dese etaet vallet in een strec,

want so ghierech wert ende vrec.

Ende dit es de redene twi:

die mensce merket wel dat hi

te dale gaet, ende wille sparen

hem die na hem comen te waren

te hebne hare lijfnere.

Ende oec om sijn selves tere,

alse die curtelike dernaer

niet ne wint ende es swaer.

Inde oude mindert inden man

alle smette die hem ghinc an,

maer vrechede ende gierechede

beghinnen eerst dan wassen mede.

Ja, al plachire niet te voren,

nu heeftise vaste vercoren.

Dese etaet strecket te waren

nu bi tide tote .lxx. jaren.

Vort meer alse die mensce lijd

van .lxx. jaren die tijd,

so gaet hi t'suffen ende rasen:

hem dinket al die werelt dwasen.

Al dat hi siet dinket hem quaet,

hi lachtert al dat wale staet;

mar hi priset al datter was,

datter nu es dinket hem ghedwas.

Sine crachte die te breken

in allen dinghen, sonder in spreken.

Dat andre liede bringhen vort

dinken hem wesen dulle word,

ende tsine dinket hem wesen groot.

Dese etaet die loept ter doot;

want al dat lijf hevet ontfaen

moet ter doet ten ende gaen.

Maer dar na comt dat langhe lijf,

dies nemmermeer ne wert gheblijf.

Jof du sies dat enech man

ter gadoet spoet, so nem dan

een mes, ende mac int ore .i. gat;

ende jof tu heves tijd ende stat,

doe hem laten die mediane;

want bloet doet hem na minen wane.

Nu hord van wonderliken lieden

dar ons die wise of bedieden.

Maer eer wi spreken van elken allene

horter of teersten int ghemeene.

Om dat dese eerste boec bedied

dat wonder dat men ter werelt siet,

so vraghemen of dat volc te samen

van Adame onsen vader quamen.

Ende wi segghen: neensi niet,

het ne sij also ghesciet

als ons scrivet Adelijn,

die seghet dat centauroene sijn

ghewassen ter werelt an

van den beesten ende van den man.

Die wise segghen jeghen dat,

al eist ghesciet te menegher stat,

dat sulke dier onlanghe leven.

Sente Jeronimus hevet bescreven

in sente Pauwels vite,

die was die eerste heremite,

datten sente Anthonis sochte

in die woude, dar hi mochte.

Hem quam een wonder te ghemoete:

een man staende up gheets voete,

ende vor sijn vorhoft horne twe,

alse buxhorne min no me.

Ende seide aldus, spreke die scripture:

"Ic bem eene stervelike creature

ende van minen ghesellen bode,

ende wi bidden u, dat ghi bid Gode

over mi ende over de mine,

die hier wonen in de wostine.

Want wi bekennen dat hi es comen

den mensce te salicheden ende te vromen."

An scijnt, na die vraie word

die men van Jeronimuse hord,

als of dese creature hadde in

menscelike redene ende sin.

Maer wine segghen altoes niet

dat dus beestelic een ghediet

van Adame moghen sijn comen.

Ende al vindemen an hem somen

menscelike lede .i. deel,

onse gelove es dat geheel,

dat si die siele niet hebben ontfaen,

die nemmermeer machte gaen.

Ende het nes te wonderne niet,

dat dus beestelic een ghediet

een deel van meeren sinne si.

Want bi avonturen, bedi

dat si in uterliken leden

gheliken der menscelicheden,

si sijn een deel van binnen

machlichte van subtilen sinne

dan andre bestelike diere.

Dit machmen dit merken schiere.

Nu es hier ghesproken int ghemene.

Vort hort van elken wondre allene.

Jacob van Vitri die seghet

dat in Orienten leghet

lande van wonderliken lieden. 

In sinen boeken hormen bedieden,

ende in andren boeken mede,

dat daer es in ere stede

volc van vremder manieren;

een lant belopen met rivieren

dat Amasonia es ghenant. 

El niet dan vrouwen wonen int lant,

sonder gheselscap van manne;

entar sijnre meer nochtanne

danne .cc. dusent vrouwen.

Weltijt datse manne scouwen,

dat si van .i. wighe keeren

dar si zeghe hebben met eren,

so nighen si hem alle daer.

Nemmeer dan ene warf int jaer

ne willen si te manne gaen.

Ende alsi kint hebben ontfaen:

eist cnapelin, si houdent .vii. jaer,

ende sendent den vader dar naer;

eist maghedekin, si houdent dan.

Dus houden si har lant sonder man.

De manne wonen van hem verscheden,

dar nes gheen geselscap van em beeden.

Ghelijc recht datmen mach merken

dat bi voghelen met crommen becken

die femellen starker sijn

dan die merlen, alst es anschijn,

also machmen dar bescouwen

starker boven mannen vrouwen.

Oec neist jeghen redene niet

diemen bi naturen siet;

want somen sere wederstaet

der onsuveren luxurien raet,

darmen bi vele machts verdrivet,

somen met rechte starker blivet.

Hoe dat beghin van desen vrouwen

erst quam, machmen bescreven scouwen:

Si quamen uten lande van Sweden,

ende waren hem met moghenteden

hare manne af ghesleghen,

van volke was dar bi gheleghen.

Dar quamen si met ghemenen rade

up hem die hem daden die scade,

ende sloghent alte male doot

ende wraken hare scade groot;

ende voeren wonen in dat lant,

dat Amasonia es ghenant.

Ende nemmermer vort sine wouden

dat manne hare heren wesen souden.

Dese wijf sijn den Kerstinen houd,

ende hebben ghevochten met ghewoud

met ons up die Sarrasine;

dus es hare ghelove an scine.

Andre lieden, heten Nakede Vroede,

wonen daer in hare hoede,

otmoedech, naket ende arem mede,

die onwert hebben die hoechede

van arderike alte male.

In holen wonen si sonder zale,

hare wijf ende hare kinder

wonen metten beesten ghinder.

Sine vechten none striden.

Wilen quam in ouden tiden

Alexander in hare lant.

Ende alsise wijs ende arem vant

hevet hi otmoedelike gheseit:

"Bidt dats ghi wilt, ets ju ghereit."

Doe seiden si: "Doe onse bede,

wi bidden di dan ontstervelichede."

Alexander antworde hem:

"Ic die selve stervelic bem,

welker wijs mochtic u gheven

dat ghi soudet ewelike leven?"

Doe seiden si: "Seghet dat dijn raet

datti emmer te stervene staet,

twi jaghestu achterlande dan,

te scendene so meneghen man?"

Daer sijn lieden van andre maniere

over Ganges die riviere,

dien de lettre hetet Bracmanne,

van sonderlanghen live nochtanne.

Want dats wonderlike dinc:

er de Gots sone lijf ontfinc,

screven wiselike de gone

vanden vader ende vanden sone,

ende van hare evengheweldechede

an Alexandre, dor sine bede;

ende scinen hare wort openbare

joft kerstinlic ghelove ware.

Andre lieden wonen dar neven

die, om te comene in dat leven

dat na dat sterven comet hier,

hem verbernen in .i. vier.

Ander volc es daer onvroeder,

die haren vader ende hare moeder

alsi van ouden sijn versleten

te doot slaen, ente samen eten.

Ende dit houden si over weldaet,

dies niet ne dade, hi hiete quaet.

Oec vindemen dar in somech lant

menghen grooten Gygant,

die .xii. cubitus sijn lanc.

Ende volxkin so clene so cranc,

cume so groot, wi lesent dus,

alse .iii. voeten, jofte .ii. cubitus.

Dar sijn vrouwen, horic ghewagen,

die als enewarf kinder draghen,

entie werden grau geboren.

Ende alsi out sijn, als wijt horen,

so werdet hem al swart dat haer.

Ander wijf wonen dar naer

diere vive bringhen tere drachte;

mar sine leven der jare mar achte.

Oec es dar .i. volc geseten

die die rowe visscen eten,

ende drinken die soute ze.

Ander volc so wont dar me

die de hande hebben verkert;

ende andie voete, als men ons lert,

hebben si theen twewarf viere.

Volc esserre van vremder manire

dien de voeten stan verkert.

Ende, als ons sente Jeronimus leert,

so esser erande volc vonden

die sijn gehoeft ghelijc den honden;

met crummen clawen ende met langhen,

ende met beesten vellen behanghen,

ende over hare spreken bassen.

Ander volc es dar ghewassen,

so cleenen mont hebben die liede

dat si met enen cleenen riede

in sughen moeten dar si bi leven.

Ander volc es dar beneven

die menschen eten, als ict hore.

Dese volghen lieden bi spore

bider roke, dats hare maniere,

tote dat si comen tere riviere;

ende dar nemen si den lieden dat lijf,

weder het si man of wijf.

Ander lieden die wonen daer bi,

die heeten Arimaspi

ofte Ciclopen in Latijn,

die maer met enen oge sien

ende staet hem int vorhovet voren.

Ander volc es daer gheboren

die loepen utermaten seere,

met enen voete ende met nemmere.

Nochtan es die voet so bret,

dat si hem jeghen die sonne heet

hem bescermen dar mede,

war dat si rusten teregherstede.

Ander lieden, dies gheloevet,

vindemen dar al sonder hovet,

hare oghen in hare scouderen staende.

In hare barste .ii. gate ute gaende

over nese ende over mont.

Eisemlic sijn si als .i. hont. 

Ander lieden sijn dar beneven

die bi enes appels roke leven,

sonder andre spise t'ontfane.

Eist dat hem verre staet te gane,

si draghene voer hem ter noot;

want ander sijns so bleven si doot,

quame hem eneghe quade lucht an.

Oec wonen daer wilde man

met .vi. vingheren an elke hant.

Oec so wonen dar int lant

wijfs van sere scoonre maniere,

die houden hem in ene riviere.

Ende, want sine hebben iser negheen,

wapen si hem al in een

met wapinen van selvre al.

Oec wonen dar in somech dal

van India wijf gebart,

toten mammen nederwart.

Entie cleder van huden draghen,

entie hem al gheneren int jaghen.

Si hebben luparde ende lioene

ende tigren t'haren doene

ghetammet, dar si jaghen mede.

Noch es dar te somegher stede

volc, beede man ende wijf,

die gheen cleet draghen ant lijf,

ende ru gehart anden lachame.

Wart dat hem enech man to quame,

so doken si int water dan.

Want die wijf entie man

leven wel na hare lieder maniere

bede upt lant ende in de riviere.

Oec vindemen dar wilde liede,

groot starc ende onghiere,

die ru als .i. swijn sijn van hare,

ende brieschen alse oft een stier ware.

In ene riviere wonen dar wijf

die utscone hebben dat lijf,

sonder dat si inden mont

sijn ghetant joft ware .i. hont.

 

Oec wonen daer die Pigmeene,

liedekine harde cleene,

inde montanien van Endi.

Ten derden jare pleghen si

dat si winnen ende draghen kinder.

Menne vindet gheen volxkin minder.

Ende si ouden te achtenden jare.

Ende orloghen harde sware

jegen de cranen, die met gewelt

willen hem al winnen de vrucht upt velt

Oec hebbemen in ouden stonden

erande volc met starten vonden.

Men vindet in Orienten mede

wilde lieden in wilder stede.

Alsemense int wout vangen mochte

ende mense onder lieden brochte,

mochten si dan niet ontgaen,

gheen eten ne wilden si ontfaen

ende dooden hem met hongre dan.

Men vindet in India oec man

die d'oghen nachts hebben so claer

als joft ene kerse ware, dats waer.

Oec wonen daer scone lieden mede,

up de ze in ere stede,

die niet n'eten dan vlesch al ro.

Ende sughen honech oec also.

In ene riviere, heit Brixant,

lopet tote Endi int lant,

sijn lieden utermaten lanc

die de hut hebben sere blanc,

ende 't anschin ghedelet in tween.

Dit wonder, ende menech een

dat hier boven staet bescreven,

alse ons die vraie boeke gheven,

vintment int lantscap van Endi.

Doch hort wonder meer van mi.

Jacob van Vitri die zeghet

dat in Europa en lant leghet

dar, als de kinder werden gheboren

alreerst comet ene padde voren.

Ware oec geboren teregher stede

een kint, ende ghene padde mede,

men soude der moeder tihen an,

dat soet an enen andren man

ghewonnen hadde, entese onwarde;

segmen wesen onder die Lumbarde.

In Borgoenien int een ende,

den berghe van Moniou ghehende,

sijn lieden utermaten vele

met enen croppe onder de kele,

alse groot alst ene coworde ware.

Int Vrankerike eist worden mare

datmen lieden hevet ghesien,

die hadden tusschen hare dien

vorme van wive ende van manne.

In Cicilien nochtanne

es .i. wout den berghe na

die bernet, ende hetet Etna,

dar sijn lieden met .i. oghe,

boven allen bomen hoge;

't oghe alse groot als .i. scilt.

Die sijn vreselic ende wilt,

ende leven bi vleesche ende bi bloede.

Int west ende, als ict bevrode,

van Europen so was vonden

een wijf versleghen tere stonden,

met ere wonden, als wijt horen,

die stont hare int vorhovet voeren.

Ende quam ghedreghen metten ze baren,

menne wiste wanen te waren;

met purpre was soe ghecledet.

Hare langhe was, alsemen weet,

die istorie bescrivet ons dus,

ghemeten .l. cubitus.

Die groote nochtan van Hercules,

dar ons niet af bleven es,

wondert der wonder ghemeinlike.

Sine wapine sonder ghelike,

die so groot sijn dar mense siet,

wondert al der werelt diet.

Die, na dien dat hi verwan

menech lant ende meneghen man,

sette tekine ende pale

van sinen zeghe scone ende wale

int westende van Spaenien lant:

colummen upter ze cant,

ten lijctekine dat hi verwonnen

hadde, vanden risene vander sonnen

al de lande, tote daer.

Dar naer quam hem .i. evel swaer

dat hem swaer was ende onghier,

ende warp hem selven in .i. vier

dar hi te pulvere es versleten.

Dus es langhe sijns vergheten.

Also alsmen lijtteken vint,

so ne twifelmens twijnt.

Enne was menech starc gigant

wilen eer in Duutscer lant,

so datter een was, hiet Teutaen,

dar Dutscelant of hevet ontfaen

sine name, ende hout noch heden.

Sijn graf es noch tere steden

bider Dunauwen sekerlike,

bider Weinden in Ostrike,

twe milen al dar benevene

in .i. dorp, heet Sente Stevene,

dat .xc. cubitus es lanc.

Die dar toe doet sinen ganc,

hi vint dar beenre up desen dach,

meere danne men gheloeven mach.

't Hersinbeckin leghet daer,

broeder Albrecht seit vorwar,

name .i. man, diet proven begerde

tusschen appel ende hilte .ii. swerde,

dat .i. up entander neder,

hi mochtse keren vort ende weder

namelike int hersinbeckin binnen.

Sine tande, segghen diet kinnen,

die sijn meer dan twe palmen breet.

Dat ic van wondre vant ende weet

alse van menscheliker figuren,

in gheloveliker scrifturen,

hebbic gheseit in desen boec.

Gheloeve die wille, mine roec.

Mar seker bem ic sonder waen

dat ic dat ware doe verstaen,

na dien dat icket bescreven kende.

Die erste boec nemet hier ende.

Nu hort, na dat ict can gheleesten,

den boec vanden gaenden beesten.

Der Naturen Bloeme