Couperus/Het late leven/Eerste deel/XII


XII 

Het was een huilende winterregen buiten, en na den eten was Addy gaan
werken, en had Van der Welcke zich met een boek bij hem gezet, "omdat
het tochtte in zijn eigen kamer". Constance zat alleen. En de eenzaamheid op dit ogenblik was haar lief, haar handen hadden al een boek, een
handwerk gegrepen, maar het een na het ander weer laten glippen. En in
het stille licht der kantomkapte lampen leunde zij achterover in haar stoel,
en luisterde naar de droefgeestig razende storm buiten, die als een
monsterbeest voorbij het huis scheen te jagen. Zij was in een stemming
van vage ontroering, in een mengeling van schrik en van loomheid, en,
terwijl zij zich nu eenzaam overgaf aan die ontroering, als met een geheel
nieuwe wellust te peinzen over zichzelf, dacht zij:

- Bestaan die dingen werkelijk?

Zij vond geen antwoord op haar vraag; alleen buiten raasde de storm
hoorbaar zwiepende, en de bomen krakende, en in zijn lugubere stemmen
klonk niet de mystieke stem, die alleen haar het antwoord had geven
kunnen.

- Bestaan die dingen werkelijk? vroeg zij nog eens zich af.

En zij voelde in haar vage ontroering de schrik... een angst stijgen...
een wordende ontzetting... Als de storm nu opraasde plotseling...
schrikte zij, met een schok. Zoals zij geschrikt was toen de bel in Brauws'
hand was overgegaan...

Met elke schrillere huilschreeuw van de razende storm schrikte zij, en
na die schokken van schrik, bleef zo ontroerd en ontvankelijk voor een
vreemde loomheid zij achter, dat zij zich niet begreep...

- Bestaan die dingen dan werkelijk? vroeg zij zich af ten derden male, en
de vraag scheen als een motief te klinken telkens door haar ziel. Zij had
nooit kunnen denken, vermoeden of zich verbeelden, dat die dingen
werkelijk bestonden... Zij herinnerde niet ze ooit te hebben gelezen, of
ooit met iemand te hebben gesproken daarover... Haar natuur was
nooit geweest om te hechten aan de vreemde samengebeurlijkheden van
het leven... omdat ze nooit in haar leven geharmonieerd hadden met
die van andere levens... tenminste, zij wist er niet van... zij herinnerde
zich er niet over... Een ogenblik, snel, ging het door haar heen, dat zij
als een blinde gelopen was, heel haar leven, door een stikdonkere nacht...
en of vandaag plotseling een licht voor haar had uitgeschenen, en een
rosse gloed geschemerd had, door haar gesloten oogleden.
- Neen... dacht zij. Ik ben altijd... in die dingen... een eenvoudige
vrouw geweest... en ik heb nooit over die dingen gedacht. Hoorde ik er
wel eens van, terloops... ze trokken me nooit aan... Waarom dan nu
op eens, treffen ze me zo, en voel ik mij zo vreemd...

De wind schreeuwklaagde plotseling luid als een gemartelde ziel, monsterachtig, en zij schrikte, maar zij dwong zich haar gedachten te blijven
vasthouden.

- Hij kan het niet weten, dacht zij. Wat kan hij weten... opdat hij opzettelijk gesproken zou hebben... over die jaren van kinderlijkheid...
Neen, hij kan het niet weten, en ik voelde... dat hij het niet wist... dat
hij enkel sprak... om zich te vergelijken met Addy... tegenover Addy's
moeder... in een bui van vertrouwelijkheid. Hij is een man van impulsies, geloof ik... Neen, er was niets achter zijn woorden... en hij weet
niets... niets van mijn eigen jaren als kind... Wij zijn bijna even oud
hij scheelt vier jaren met Henri... Toen hij een kind was, was ik een
kind... Toen hij droomde... droomde ik... Bestaan die dingen dan
werkelijk... of is er misschien in me... een onwillekeurige poëzie, om
zulke dingen te bedenken... Stil, stil... nu wordt het belachelijk...
Wat kinderen lief doen... kunnen een jonge man en een jong meisje...
misschien... later... bedenken... in een ogenblik van weekheid...
maar... op mijn leeftijd... wordt dat alles... wordt dat alles belachelijk... En het is er natuurlijk ook niet... er is niets dan een toevallige
overeenstemming... Daar wil ik nu niet meer aan denken... En toch...
zoals nu... heb ik me nog nooit gevoeld... O, dat gevoel... of ik altijd
gedwaald heb... blind met toeë ogen in een donkere nacht... Heb
ik niet soms, heel vaag, dat wel eens... meer gevoeld... Of er niets
was... geweest voor mij... Of ik niet had geleefd... Of ik léven wilde...
eéns... eénmaal... in mijn leven... Maar dat kan zo niet worden en
zo niet zijn... Neen, zulke dingen... bestaan niet... Ze zijn onze eigen
verbeelding... als we heel onvoldaan zijn... of... door wat ook...
wat weker gestemd... ontvankelijker voor vreemde en noòit... nooit
gedachte dingen van vreemdheid... Waarom heb ik niet ogenblikkelijk
hem... lachende... gezegd... dat als kind, als meisje... ik, ikzelf...
Neen, neen... ik kon het niet zeggen, en het is beter... dat ik het niet
heb gezegd... Nu word ik bang... voor de belachelijkheid in mijzelf...
Wat een jonge man... en een jong meisje... kunnen bedenken en bepraten... in een ogenblik van weekheid... wordt de belachelijkheid op
mijn leeftijd... Er zijn de jaren, de vele jaren... en als die er zijn, zou
het zijn de belachelijkheid... te doelen op... dingen van poëzie... die
alleen heel jong kunnen worden gezegd... Ik zal ze niet zeggen... en
ik zal hem dat nooit zeggen... Zou dat niet zijn... de belachelijkheid...?
Maar wel... toch wèl... schijnt het mij... dat nà die jaren... toen ik,
als Gerrit zei, een lief kindje was... dat speelde in de rivier te Buitenzorg... verhaaltjes van feeën... en poetries... getooid met bloemen...
rode en witte... dat ik nà die jaren... iets van mijzelf... verloren heb...
iets van poëzie... dat tòen in mij was... iets van léven... dat tòen in
mij was... en alsof ik... sedert - nooit meer geleefd heb... nooit
meer... een enkel ogenblik... alsof allerlei dingen van ijdelheid... en
van de wereld mij hebben verblind... O, wat zijn dat nu voor gedachten,
en wat willen ze toch van mij... Ik wil ze zo niet denken ... en toch...
toch na die jaren van het sprookje... was het uit... was het uit... Wat
herinner ik me van de jaren daarna... Bals, de wereld, een ijdele schijn...
Uit, toen was het uit... Mijn ziel bedoelt toch niet... nu nog te willen...
herleven... Neen, neen, dat mag ze niet: de jaren liggen er overal ommeheen - de stille dode jaren... van ijdelheid... van vergissing... van
verlangen... van doód zijn in het leven... En nu zou het - als ze het
zo wilde, mijn ziel - te laat zijn... voor alles... en ze wil het ook niet...
Het is alleen maar om die samengebeurlijkheden... het is alleen maar
omdat hij zo sprak... en omdat zijn stem innemend is... en omdat ik
nu alleen zit... en omdat zo verschrikkelijk... die razende storm waait...
alsof hij de ramen wil openen, en binnen wil komen... Neen, stil, stil...
ik wil zo niet meer denken... nooit meer... en bestaan die dingen dan
ook werkelijk... dan bestaan ze alleen, voor wie jong is... en voor wie
het leven ziet jong in illuzie... en niet meer voor mij... niet meer voor
mij... O, ik had hem niet kunnen vertellen... van mij, als kind, want
het zou mij geschenen hebben... alsof ik mij... door te vertellen daarvan... gedragen zou hebben, als... als een vrouw... die zich aanbood
... Stil nu, stil nu... àl die dingen zijn de belachelijkheid... voor mij
nu... en ik wil ze nu niet meer denken... Maar hoe eenzaam ook zit ik
hier... en hoe huilt de wind... hoe huilt de wind... De lampen beven...
en het is alsof handen aan de luiken klapperen... alsof zij ze met geweld
willen openen! O, ik wou, dat die lampen niet zo beefden... en het
schijnt mij... toe... alsof de vensters zullen openspringen en de gordijnen opwaaien zullen... Ik ben bang... Hoor de bomen kraken...
en de takken neervallen... Hoor mijn God... hoor! Ik ben bang...
ik ben bang... Is dit dan... de eerste avond... dat ik iets van mijzelf
zie, alsof ik...  plotseling... achterom zie... op een donker pad...
dat achter mij ligt... een donker pad, waarover alle schijnsels... van
ijdele dingen verbleekt zijn, en is het niet... alsof ik aan het hele einde
van die weg... zie... als in een vizioen... zon... bomen met grote
blaren, rode en witte bloesems... en een klein tenger kind... in het
wit... met bloemen in het haar... op een rotsblok... in een rivier...
en geheimzinnig wenkende haar broers, die niet begrijpen...! O, mijn
God... bestààn... bestààn die dingen dan werkelijk... of... is het
alleen... omdat ik het nog nooit... nog nooit zo heb horen waaien...

Snel flitsten de mijmeringen, de twijfelingen, de gedachten door haar
heen en omdat zij nog nooit zo snel zich had horen mijmeren, twijfelen
en denken, werd zij angstiger nog in haar eenzaamheid, terwijl buiten
razender de storm huilde. En zó beefden - door een tocht als van passie
- de stille lampen in haar kamer... dat zij plotseling stortte naar de
deur en wankelde... Zij ging de trap op naar boven... en het was of de
storm de kleine villa uit elkaar zou slaan met éen slag van zijn woedende
vlerk... Daar was de kamer van Addy... en haar hand was aan de
deurknop... zij opende.

- Addy...

Zij zag haar kind, werken aan zijn tafel... en Van der Welcke in de
leunstoel rookte. Zij schrikte, omdat hij daar was, en zij zag doodsbleek
met puilende, bevende ogen.

- Mama...

- Kind, ik ben bang... hoor die storm...

Ja, wat een weer! zei Van der Welcke in de nevel van zijn sigaret.

- Mama... is u bang...

- Ja... mijn kind... mijn kind... ik ben bang... Ik ben bang...

- En moet je jongen je dan beschermen... beschermen... voor de
wind?

- Ja... mijn kind... bescherm mij! zei ze, bleekjes lachend; want
heus... heus, ik ben bang... Beneden heb ik alleen gezeten... en het
woei zo... het woei zó, de lampen woeien... de luiken klepperden...
en ik ben nu zo bang ...

Het kind trok haar op zijn knieën, en omhelsde haar heel vast...

- Malle moesje, ben je heus bang...

Zij maakte zich heel klein in zijn nauwe armen, tussen zijn knieën,
drukte zich tegen hem aan, en herhaalde als in een droom...

- Ja... ik ben zo bang... ik ben zo bang...

En zonder haar man meer te zien, daar, blauwig verneveld in de rook
van zijn sigaret, kroop zij als weg aan het hart van haar kind, en herhaalde, fluisterend, bleek, met een bleke glimlach, en haar ogen vol
bevende verwondering:

- Ik ben bang... Addy... bescherm mij...

Eerste deel 12