Hendrik Hamel/Journaal (1653)
JOURNAAL

[Aend'Ed'e heer Joan Maetsuijcker, gouvernr generael en d E E: Hen
Raaden van Nederlants India.]

Journael van 't geene de overgebleven officieren ende Matroosen van
't Jacht de Sperwer 'tzedert den 16en Augustij Ao 1653 dat tselve
Jacht aan 't Quelpaerts eijland (staende onder den Coninck van Coree)
hebben verlooren, tot den 14en September Ao 1666 dat met haer 8en
ontvlughtende ende tot Nangasackij in Japan aangecomen zijn, int
selve Rijck van Coree is wedervaren, mitsgaders den ommeganck van
die natie ende gelegentheijt van 't land.

Naer dat wij bij d'Ede Hr gouverneur generael en d' E. E. Hren raden
van India naer Taijoan waren gedestineert, soo sijn [183] op den 18en
Junij 1653 met bovengenoemde Jacht vande rheede van Batavia 't zeijl
gegaen, op hebbende d' E: Hr Cornelis Caeser om 't gouvernement van
Taijoan, Formosa, met den aencleven van dien te becleden, tot vervangh
van d' E: Hr Niclaes Verburgh regeerende gouverneur aldaar. Zijn naer
een geluckige ende voorspoedige reijse den 16en Julij daar aanvolgende
op de rheede van Taijouan g'arriveert. Sijn E: aldaar aan lant gegaen
ende ons ingeladen goederen gelost sijnde, wierden van d' Hr gouvernr
ende den raet van Taijouan voornt wederom naer Japan gedestineert;
naer dat onse ladinge ende afscheijt van haer E: becomen hadden,
sijn op den 30en daer aanvolgend vande rheede voornt 't zeijl gegaen,
om op 't spoedichste onse reijse inde name Godes te bevorderen.

Den laetsten Julij zijnde schoon weder, tegen den avont cregen een
storm uijt de wal van Formosa, die den aenvolgenden nacht, hoe langer
hoe meerder toenam.

Den eersten Augo met 't limiren [184] van den dagh, bevonden ons dicht
bij een cleijn eijlantie te wesen, sochten ons best te doen agter t
selve ten ancker te comen om vanden harden wint ende het hol water wat
bevrijt te zijn, quamen eijdelijck met groot gevaer, agter 't selve
ten ancker, costen egter wijnig bot vieren [185] doordien agter uijt
een groot rif lagh daer het seer hard op brande. Dit eijlantie wiert
den schipper eerst gewaer bij geluck uijt 't venster vande gaelderij
[186] siende, soude licht anders op 't selve vervallen ende het schip
verlooren hebben door den regen ende donckerheijt vant weer, alsoo daer
(doent eerst sagen) geen musquet schoot vandaen waren. Met 't opclaeren
vanden dach bevonden ons soo dicht opde cust van China vervallen te
sijn dat de Chineesen in haer volle geweer met troppen [187] langhs
strant sagen passeren op hope soo ons dochte dat wij daer mochte
comen te stranden, dog is met de hulpe des Alderhoogsten2  anders
geluckt. Desen dagh den storm niet verminderende maer toenemende,
bleven voor ons ancker leggen, gelijck den volgende nacht ooc deden.

Den 2en do smorgens wast heel stil. De Chineese haer nog stercq
verthoonende ende op ons als grijpende wolven (soo wij meijnden)
stonden en wachten; als mede om alle periculen soo van anckers, touwen,
als andersints voor te comen, resolveerde ons ancker te lichten, ende
onder zeijl te gaen, om uijt haer gesicht ende vande wal te comen;
hadden dien dach ende volgende nacht meest stilte.

Den 3en smorgens bevonden dat de stroom ons wel 20 mijl vervoert hadde,
sagen doen weder de cust van Formosa, setten doen onse cours tussen
beijde [188] door, met goet weder ende slappe coelte.

Vanden 4en tot den 11en do hadden veel stilte ende variable winden,
sworven soo tusschen de cust van China ende Formosa door.

Den 11en do cregen wederom hart weder met regen uijt den Z. oosten,
gingen N.O. ende N.O. ten oosten aan.

Den 12: 13: en 14en do nam 't weer hoe langer hoe meerder aan met
verscheijde winden en regen, soo dat somtijts zeijl en somtijts geen
conde voeren, de zee wiert seer onstuijmigh, soo dat door 't geweldigh
slingeren 't schip heel leek wiert. Hadden door den continueelen
regen geen hooghte connen nemen, waren derhalven genootsaeckt het
meest sonder zeijl te laten drijven, om alle periculen van 't op
't een ofte ander lant te vervallen, voor te comen.

Den 15en do waeijdent soo hard, dat boven met den anderen spreekende
malcanderen niet conden hooren ofte verstaen, van gelijcken niet een
hant vol seijls voeren, t lecq vant schip soo toenemende, dat met
pompen genoch te doen hadden om lens te houden [189], cregen door
de ontstuijmigheijt vande zee somtijts zulcken water over, dat niet
anders en dochten dan daer bij neder soude gesoncken hebben. Tegen
den avond wiert door een zee het galjoen [190] ende spiegel [191]
ten naesten bij wech geslagen, welcke zee de boeghspriet mede heel
los maecte, waer door groote perijckel liepen vande voorsteven te
verliesen, wende alle debvoir aan om deselve een weijnigh vast te
maecken, dog conde sulcx niet te weegh brengen door het vreeselijck
slingeren, ende de groote zeen die ons d'een voor d' ander nae over
quamen. Wij geen beter middel siende, om de zee soo veel mogelijck was,
eenigsints te ontloopen, vonden geraetsaem om 't lijff, schip ende
's Compes goederen soo veel doenelijck was te salveeren, de fock een
weijnigh bij te maecken om daar door eenigsints vande sware stortinge
der zee bevrijt te wesen (denckende naest Godt het beste middel te
wesen); int bij maken vande fock cregen van agteren een zee3
over, soodanig dat de maets die deselve bij maecte bijnae vande rhee
spoelde, en 't schip boren vol water stont, waerop den schipper riep:
mannen hebt godt voor oogen, treft ons de zee nog eens of tweemael
soodanich, soo moeten wij altesamen eenen doot sterven, wij kennent
niet langer wederstaen. Ontrent twee glasen inde tweede wacht [192],
riep den man die uijtkijck hadde: lant lant, warender maer omtrent
een musquet schoot af, die 't selve door de donckerheijt ende grooten
regen niet eer had kennen sien ofte gewaer geworden was; hackten
terstont de anckers los, door dien 't roer hadden overgeleijt [193],
dog conden door de diepte, aendringen der zee, als harden wint geen
stant grijpen [194]; stieten terstont [195], soodat in een ogenblick
met drie stooten t schip geheel in spaenderen van malcanderen lagh;
degene die om laegh in haer koijen lagen, verscheijde geen tijt hadden
om boven te comen, ende haer leven te salveeren, t uijterste daer
betaelen mosten; de boven sijnde, sommige sprongen overhoort ende
d'andere wierden vande zee hier ende daer gesmeten; aan lant comende
waeren 15 sterck meest naeckt ende zeer gequest, dochten datter
niet meer haer leven gesalveert hadden. Dus opde klippen sittende,
hoorden nog eenig gekerm van menschen int vracq, maer costen door de
donckerheijt niemand bekennen ofte helpen.

Den 16en do smorgens met 't limieren van den dach gingen die nog
eenigsints gaen conden langs strant soecken ende roepen offer nog
ymand aan land gecomen was; hier en daer quamender nog eenige voor
den dagh, bevonden 't samen 36: man sterck te wesen, waer van de
meeste part als vooren seer deerelijck gequest waren; sagen doen int
vracq, ende vonden een man tusschen twee leggers [196] seer geclemt
leggen, maeckte hem terstont los, die drie uijren daer nae is comen te
overlijden, doordien sijn lichaem heel plat tot malcanderengeklemt; wij
sagen malcanderen met droefheijt aan, siende soo een schoon schip in
spaenderen gestooten ende van 64 sielen op 36: in min als een quartier
uijrs gecomen te sijn; sochten terstont ooc eenige dooden die aen lant
gespoelt waren, vonden den schipper Reijnier Egberse van Amsterdam
ontrent 10 à 12 vadem vant water met den eenen aerm onder 't hooft
doot leggen, die wij terstont begroeven, nevens nog 6 à 7 matroosen,
die hier en daer doot vonden leggen; sagen doen mede offer eenige
victualie (alsoo in de laetste 2 à 3 dagen weijnigh hadden gegeten,
doordien de cock door 't harde weer niet hadde 4  connen kooken)
aen lant gecomen mochte sijn, vonden niet dan een bael meel met een
vat daer een weijnigh vleijs ende een do daer wat spec in was, met
een vaetje wijntint, [197] dat voor de gequetste wel te pas quam;
waren doen meest verlegen om vuijr; door dien geen volcq sagen ofte
vernamen, dochten derhalven dat het een eijlant sonder volcq was;
tegen den middagh den regen ende wint wat bedarende, brachten soo
veel te weegh dat vande stucken der seijlen een tente maeckte om met
malcanderen voorden regen te schuijlen.

Den 17en do dus met droeffheijt bij malcanderen sijnde, sagen al
na volcq uijt, op hoope het Japanders mochte sijn, om door haer
weder bij onse natie te comen alsoo daer anders geen uijtcomste
was, door dien de boot ende schuijt aen stucken geslagen ende int
minste niet te helpen was; voorden middag vernamen een man ontrent
een canonschoot vande tent, wenckten hem, maer soo drae ons vernam
steldent op een loopen. Cort na de middag quamen drie man op een
musquetschoot na bij de tent, dog wilde niet staen, wat wij wesen en
deden; ten laetsten een van ons volcq hem verstoutende, hij na haer
toecomende presenteerde haer geweer, kreegh eijndelijck vuir van haer
(waerom wij zeer verlegen waren); waren op sijn Chinees gecleet,
maer hadden hoeden op van paartshair gemaeckt, daer over wij met
malcanderen zeer bevreest waren, niet anders denckende dan dat bij
eenige zee roovers ofte gebannen Chineesen vervallen mochte zijn;
tegen den avont quamen ontrent 100 gewapende man bij de tent, die
ons telde ende dien nacht rontom de tent de wacht hielden.

Den l8en smorgens waren doende met een groote tent te maken; tegen
den middagh quamen wel 1000 à 2000 man soo ruijters als soldaten
bij ons, sloegen haer leger om de tent; 't volcq altsamen in ordre
staende, wiert den bouckhouder [198], opperstuijrman, schieman [199]
ende een jongen uijt de tent gehaelt; op een musquetschoot na bij
't opperhooft comende, deden haer elcq een ysere ketting om den hals,
waer onder aan een groote bel (gelijck de schapen in Hollant om haer
hals hebben hangen) vast hing, wierden soo al cruijpende langs de
aerde voorden veltoverste met het aengesicht opde aerde neergesmeten,
ende dat met soo een geschreeuw van 't crijgsvolcq dat 't schrickelijck
was om hooren; onse maets vande tent sulcx hoorende en siende, seijden
tegen malcanderen, onse officieren gaen ons vast voor, wij sullen
haest volgen; een weijnigh gelegen hebbende, wesen dat sij opde knien
souden gaen leggen, vraeghden haer den overste haer eenige woorden,
maer conde hem niet verstaen; de onse wesen en beduijden haer al,
dat wij naer Nangasackij in Japan wilde, maer al te vergeefs, also
malcanderen niet verstonden ende van Japan niet wisten, door dient
bij haer Jeenare [200] ofte Jirpon [201] genaemt wort; liet haer den
overste elc een coppie arrack schencken, ende weder in de tent bij
malcanderen brengen; terstont quamen sij sien of wij eenige victalie
hadden, dog niet vindende dan 't voorsz. vleijs en specq, 't 5
welcq zij den overste aendiende; omtrent een uijr daer nae, brochten
ons elc een weijnig rijs met water gekookt omdat sij dochten dat wij
verhongert waren, ende van alte veel eeten ons yets mochte overcomen;
nade middag quamense met alle man elc met een toutie in de hand
geloopen, waer over wij zeer verschrickten, dochten dat sij quamen om
ons te binden ende om hals te brengen, maer liepen met groot getier nae
't vracq toe om 't gene nog van 't goet bevonden worde op 't droegh bij
malcanderen te brengen; 's avonts gaven ons yder een weijnigh rijs te
eeten; 's middaghs had den stuijrman de hooghte genomen ende bevonden
't Quelpaerts Eijland te leggen op 33 graden 32 minuijten [202].

Den 19en do warense nog al doende om 't goet op 't land te halen
ende te droogen, het hout daer eenig yser in was te verbranden;
de officiers gingen bijden Overste ende den Admirael van 't eijland
(die daer mede gecomen was) brochten haer yder een kijcker, namen mede
een kanne wijn thint, met 's Compes silvere schael die wij tussen de
klippen gevonden hadde, om in te schencken; sij de wijn proevende,
smaeckten haer wel, droncken soo veel dat sij heel verheught waren
ende sonden de onse weder na de tent, nadat sij haer alle vruntschap
bewesen hadde, ende de schael haer mede gaven.

Den 2Oen do verbranden zij 't fracq en al 't overige hout om 't
yserwerc daer uijt te crijgen; int branden van 't fracq, gingen twee
stucken los, die met scharp geladen waren, daer over soo wel de groote
als de clijne haer opde vlucht begaven; weijnig tijt daar aan quamen
wederom bij ons ende wesen offer meer souden losgaan. Wij wesen van
neen, gingen terstont met haer werck weder voort ende brachten ons
tweemael daegs wat eeten.

Den 21en do smorgens liet den overste eenige van ons halen, wesen dat
ons goet dat inde tent hadden, voor hem soude brengen, om versegelt te
worden, t welc wij deden, ende terstont in ons presentie geschieden;
de onse daer sittende, wierden voor hem gebracht eenige dieven die int
bergen van 't goet eenige vellen [203], yser als andersints gestolen
hadden, 't welcq op haer rugh gebonden was; worden in ons presentie
gestraft tot een teeken dat sij van 't goet niet wilde verminderen,
sloegen deselve onder de ballen vande voeten met stocken van ontrent
een vadem lanck ende een gemene jongens arm dicq, dat sommige de
toonen vande voeten vielen, ider 30 à 40 slagen; smiddaghs wesen
dat wij vertrecken soude; die rijden conden cregen paarden ende die
om hare quetsure niet rijden conde, wierden door last des overste
in hangematten gedragen; nade middagh vertrocken met ruijters ende
soldaten wel bewaert, savont logierden in een cleijn steetje gent
Tadjang [204]; na dat wij wat gegeten hadden, brachten ons 't samen
in een huijs [205] om te slapen, maer leeck beter een paarde stal
dan een herberge ofte slaapplaets; waren ontrent 4 : mijl gerijst.

Den 22en do smorgens met den dagh gingen weder te paert sitten,
aten onder wege voor een fortie, daer twee oorlogsjoncken lagen,
het ochten mael; smiddags quamen in een stadt gent Moggan [206]
sijnde 6 de residencie plaets vanden gouverneur van 't eijland,
bij haer mocxo [207] gent; daer comende wierden op een velt recht voor
't lants ofte stadt huijs bij malcanderen gebrocht, gaven ons yder een
coppie canje water [208] te drincken; wij dachten dit onse laetsten
dronck soude geweest sijn ende met malcanderen eenen doot daar soude
gestorven hebben, alsoo 't schrickelijck om sien was soo van 't geweer,
oorlogs gereetschap als fatsoen van alderhande cleederen die wij sagen,
ende wel 3000 gewapende mannen daer stonden, alsoo van sulcken fatsoen
van Chineesen ofte Japanders bij ons noijt gesien off daer van gehoort
was. Terstont wiert den bouckhouder met de drie voorn. persoonen op de
voorverhaelde wijse voorden gouverneur gebracht ende neer gesmeten;
een weijnig gelegen hebbende riep ende wees dat sij boven op een
groote planckiring int geme huijs daer hij sat gelijck een Coninck,
ende aan sijn sijde geseten sijnde, vraeghden ende wees waer wij
vandaen quamen ende waer nae toe wilde; gaven en beduijden soo veel wij
conden 't oude antwoort: na Nangasackij in Japan, waer op hij mettet
hooft knicte, ende soo 't bleec wel yets daer uijt begrijpen conde;
terwijle worde het vordere volc die gaen conde vervolgens met haer
4en teffens op deselve wijse voor zijn E. gebracht ende gevraecht;
alles wel ondervraeght ofte gewesen hebbende ende wij ons beste met
beduijden daerop geantwoort hadden, als malcanderen als vooren niet
conde verstaen, liet ons te samen in een huijs brengen, sijnde een
wooning daer den Conincx oom zijn leven lanc in gebannen en overleden
was, uijt oorsaeke dat hij den Coninck uijt 't Rijc socht te stooten;
liet het huijs met stercke wacht rontom besetten, gaf ons yder tot
onderhout 3/4 lb rijs ende zoo veel taruwe meel des daeghs, dog
de toespijs was seer weijnig, ende oocq niet eeten conde, mosten
daerom ons mael met sout (in plaets van toespijs) ende een dronck
water daer toe doen. Desen gouverneur was een goet verstandigh man,
soo ons namaels wel gebleeken is, out ontrent 70 jaren, uijt des
Conincx stadt ende van grooten aansien int hoff, wees ons dat hij
na den Coninck soude schrijven ende ordre verwachten, wat hem te
doen stont; geduijrende 't verwachten van 't bescheijt des Conincx
't welcq niet radt stont te comen, door dient wel 12 a 13 mijl over
zee en dan nog wel 70 mijl over land most gaen, versochten derhalven
aanden gouverneur dat ons somwijlen wat vleijs ende andere toespijs
mochte toegebracht worden, door dien 't met rijs en sout niet langer
konde gaende houden, als mede om ons wat te vertreeden, 'tlichaem ende
cleederen die seer weijnig waren, somtijts te reijnigen, dagelijcx
bij buerte ses man mochte uijt gelaten worden, twelc ons toestont,
ende belaste dat van toespijs soude besorght worden; liet ons dickmaels
voor hem comen, om 't een en 't ander soo op onse als hare spraeck te
vragen en op te schrijven waardoor ten laetsten al crom eenige woorden
met malcanderen conde spreeken; liet ooc somtijts feesten aanrechten
ende andere vermaeckelijckheden opdat wij de droeffheijt uijt den sin
soude setten, ons dagelijcx moet gevende 7 van weder na Japan
gesonden te sullen worden, alsser bescheijt van den Coninck quam;
liet mede de gequetste wederom genesen, soo dat ons van een heijdens
mensch wiert gedaen dat meijnigh Christen beschamen soude.

Den 29en October naerden middag wiert den bouckhouder, opperstuijrman
ende den onder barbier [209] bij den gouverneur geroepen; bij hem
comende vonden daer sitten een man met een langen rooden baert,
vraegden haer den gouverneur wat het voor een man was, waerop sij tot
antwoort gaven een Hollander als wij; daar op den gouverneur begon
te lachen ende wees ofte sijde dat het een Corees man was; na veel
praetens ende wijsens aan wedersijde, vraeghden desen man die tot
nog toe stil geswegen hadde, seer crom op onse spraeck wat voor volck
ende waer wij van daen waren; sij gaven hem tot antwoort: Hollanders
van Amsterdam; hij vorder vragende, waer wij van daen quamen ende
naer toe wilde, antwoorde daer op dat van Taijouan quamen ende naer
Japan meijnde te gaen, dat ons sulcx door den almogende belet was,
zijnde door een storm die vijff dagen geduijrt hadde op 't eijland
vervallen, nu een genadige verlossinge [en] uijtcomste verwachtende
waren; de onse vraeghden hem na sijn naem, wat hij voor een lantsman
ende hoe aldaer gecomen was; gaff tot antwoort: mijn naem is Jan
Janse Weltevree uijt de Rijp Ao 1626 met 't schip Hollandia uijt
't vaderlant gecomen, ende dat hij Ao 1627 mettet Jacht Ouwerkerck
naer Japan gaende [210], door contrarie wint opde cust van Coree
vervallen waren, om water verlegen sijnde met de boot na 't vaste lant
gevaren, van d'inwoonders met haer drien gehouden zijn, de boot met
de resterende maets het ontcomen was, ende het schip terstont door
gingh; dat sijn twee maets over 17 a 18 jaren vanden Tarter (doen hij
't land innam) [211] inden oorlogh waren doot geslagen, te weten Dirck
Gijsbertsz. uijt de Rijp ende Jan Pieterse Verbaest van Amsterdam, met
den voornoemden Weltevree gelijck int lant gecomen [212]. Vraeghden
hem mede waer hij woonde, waervan leeffde, ende waerom op 't eijlant
gecomen was; seijde dat hem onthielt inde Conincx stadt [213], dat
hem vande Coninck behoorlijck onderhout van cost ende cleeden wiert
gegeven, dat daer was gesonden om te sien wat voor volcq wij ende
hoe aldaer gecomen waren, verhaelde ons mede dat hij verscheijde
malen aanden Coninck ende andere grooten versocht hadden, om naer
Japan gesonden te worden, dog haer sulcx altijt wiert afgeslagen,
zeggende waert gij vogels soo mocht gij daer nae toe vliegen, wij
senden geen vremt volcq uijt ons land, zullen ul. van cost en cleeden
versorgen ende moet soo u leven in dit lant eijndigen, met welcke
troost hij ons medetroosten ende seijde indien bijden Coninck quamen
niet anders voor ons te verwachten stont, soodat onse blijschap van
een tolcq gecregen te hebben haest in droeffheijt veranderde; het was
te verwonderen, desen man out omtrent de 57 a 58 jaren, sijn moeders
tael soo nae vergeten hadde, alsoo 8 in 't eerste als vooren
geseght hem qualijck verstaen conde, binnen een maent ommegaens met
ons al weder leerde. Alt voorverhaelde ende tblijven van 't schip en
volcq wiert door last des gouverneurs pertinent opgeschreven, ons
voorgelesen ende door den voorn: Jan Janszen vertolckt, om met den
eersten goeden wint naer 't Hoff gesonden te worden; den gouverneur
gaff ons dagelijcx al goede moet seggende 't bescheijt daer op met den
eersten te verwachten stont, verhoopende datter tijdinge soude comen,
om ons na Japan te mogen senden, daer mede wij ons mosten troosten,
ende ons niet dan alle vruntschap bewijsende sijn tijt geduijrende;
liet den meergemelten Weltevree met een van sijn officiers ofte opper
Benjoesen [214] ons dagelijcx comen besoecken om 't geen van doen
hadden hem bekent te maken.

Int begin van December quammer een nieuwen gouverneur alsoo den
ouden sijn tijt van drie jaren g'expireert was, daer over wij ten
hoogsten bedroeft waren, sorgende dat nieuwe heeren nieuwe wetten
mochten inbrengen, gelijck zulcx ooc geschied; den ouden gouverneur
liet ons voor sijn vertrecq (alsoo 't kout wiert ende van cleeden
weijnigh versien waren) ider een lange gevoerde rock een paer leere
kousen een do schoenen [215] maecken, om ons voor de koude daermede te
behelpen, liet ons de geberghde boecken [216] weder te hand stellen,
gaf ons mede een groote pul traen om den tijt geduijrende den winter
daer mede door te brengen; op sijn scheijmael tracteerden ons wel,
liet door den voorn: Weltevree ons seggen dat hij zeer bedroeft was,
dat ons niet naer Japan had mogen senden, ofte met hem naer 't vaste
land mochte nemen, dat wij niet bedroeft over sijn vertrecq zouden
wesen, ten hove comende alle debvoir tot onse verlossinge ofte metter
haest vant eijland naer 't hoff te gaen, soude aanwenden; voor alle
de verhaelde courtoisije, wij sijn E: ten hooghste bedanckte.

Den nieuwen gouverneur in zijnen dienst getreden zijnde, benam ons
terstont alle toe spijs, soo dat ons meeste mael rijs en sout, met
een dronck water daer toe was, waer over wij aenden ouden die door
contrarie wint nog op 't eijland was, claeghde; gaf ons tot antwoort
dat sijn tijt gexpireert was, ende daer in niet doen conde, dog zoude
den gouverneur daer over schrijven, soo dat geduijrende zijn aenwesen,
den nieuwen gouverneur nog altemet ons met toe spijs op 't soberste
versach om vordere clachten te mijden.

Hendrik Hamel