Sermoen euver de Weurd Inter omnes Linguas nulla Mosa Trajestensi prastantior gehauwe in Mastreeg 1729
1
Sermoen
euver de Weurd
Inter omnes Linguas nulla
Mosa Trajestensi prastantior
gehauwe in Mastreeg
17291)
Wat igh uch dan op Latien heb gezag dat heb ich het ierste mien auw moeijer op sig
Mastreegs hure sekke, en esse het sag, dan sagseet altied kort en good, God bewaur ugh
mien leef kinder es gair gein Mastreegs en kond. Het is precijs, as wan de luij met het
hultje begoeste te loupen, en soe gauw esse mer onder de minse kommen, en oed de
kluten gewassen sien, dan in plauts datse souwe op heur moeijer taul ag gaive, en sekke
nau den tied van den daag, goije meurgen, goije novend kommense met hun Fraans
Votservit[eur] Votservante aun gepatroellieert en bleef het dan nog bij alle dije kromme
flausen, ier se met hun gaat op de stool sitten, dan geijt het nog aun evel dau bij bleef het
neet, de maul steijt gein augenblik stil, se geijt hun wie ein ainde Vot, met alles watse
babbele is Fraans, alles watse spraike is Ingels, of Hollants, en dog rolter nou en daan ein
duts woord teusse bij wie ein pairdskeutel in ein geut. Soe eine goije sul moot waul
meijne dat het Mastreegs get slegt is, aanders is het neet te begriepen, en hair moot
vergaite sien wat mijn auw moijer sag en dat waur, soe woer God laift, auch ein door
brave vrouw, kinder, kinder sagse, gair luij sult het sien, maar igh belaif den daag nieet
mie, dat het Maastreegs gans aufkumt, En evel is de tied aldau, mar wie kan het anders
sien de luij doen sig gein meuijte aan veur het Mastreegs goot te lieren, en kannense
daan, is het dou hebs, air hait, vair hebbe, igh heb gehad, igh sal hebbe igh wou dat igh
hay, dan meynense als datse ganse kairels sien, en alle Verba konne conjugeeren, en
vraug men daan wie hait kieken in imperfectum, dan sekkese ich kieket, in plauts van ich
keek en soe gauw het augh met de nomina propria deijse tog soe lig in de Diksenarium
konnen nausloon, se geluyve dat soe gauw se op het ierste blaad van de Diksenarium in
de A gelaisen hebbe, Almenac, Abschbatsch, Appelteef, Auwhoer, dan wytense al geoeg
en moot dan ins eine sekke, wat keulkook heijt, dan steijt er te kieken, als of hum den
duvel in sen Vot kneep, en geijt viesten. En veur het twiede, seet het Mastreegs neet aun
veur ein kunstige sprauk, sij wijten neet dat eine Mastreegtenair de tong in de maul kan
dreijen wie Jan Potagie, de muts op het huijt, kwiemese dex op de Moosmairt, of aun de
Brakken datse ins eyn paar Appelteeven heurde spraike dan souwense wel sekke wai haij
dat van sen laive gedag, De Mansluij sien in Mastreeg as de Ape, keumt eine verloupe
Fransman, met einen hood op ekop wie ein Mairtscheep, en knuijp op erok wie de
booijem van ein talleur, en get lou de Cologne op sen neusdook, domet hebben het de
Mastreegse plettjes auch en dan sou het sleg sien esse geijn Frans koeste spraike De
Vrouluij zien es de Koekook, men sou sekke as men se suut, datse in eijn nes van
vraimde Veugels opgetrokken wauren, as hun euver groet auwers ins op zouwe stoon en
hun ingelkes met die schoene hoege mutse souwe sien langs de straute loupen se souwe
sekke, God bewaur us, lauten vair goon Jan Potagie speule, met eijn woord gesag asse
Mastreegs souwe spraike, siense bang dat mense veur rapailles souwen aunsien Igh hoop
dog dat wat igh uuch van daug sekke sal, 't Frans zoe in eij eij te kietele, dat et meijne sal
eijne koukelbaum te sloon dan ich sal uch bewiesen, dat et Mastreegs de beste van alle de
2
taulen is, en daumet gairluij mich baiter kont verstoon, deijl ich mien sermoen in twie
deijlen.
[Pars prima]
Igh sek dat mastreegs is de beste taul weegens heur schoenheid, en dat is het ierste deijl,
sij is de beste wegens heur leeflijkheid en dat is het twiede deijl, en daurum is 't neet
alleijn nudig, dat gair mich aun huurt mer auch dat gair van nou af aun uch op het
Mastreegs lekt, en dau met sulle vair sleete.
Igh sek dan Inter omnes Linguas God bewaur uch es gair geijn Mastreegs en
kond, soe sag meijn auw Moor, die eijn saak neet alle daug en doen, die meijnen sij
haijen alle schoenheid van et Mastreegs al weg asse de Mastreegse Diksenarium ins
ingesen hebben, maar wat siense der neven, weijtens[e] auch dat de schoenheid van ein
sprauk 't nutste dink van de werreld is, ein dink soe nu[t] dat men eten, drinken, jau alles
dau veur zou lauten stoon, en huurt men auch ein paar Mooswiever sig de woerheid sekke
en dat dan de Mansluij teusse komen, wat is dat neet ein plaiseer as me huurd wie hun
deij babbeij geijt, en dau bij de schoenste weurd van de werreld, par exempel dou
swerenootse lompen hond, dou hoore kind, dou schinmair, doe loessak, doe raikkel, du
Canaille, dou hoorejaiger & &. Ich kon uch sekke wie [igh] et de ierste kier van me laive
gehuurt heb, ich ston als heij ich in de brookgescheeten, ich dag wie is 't meugelik dat ein
vrouw, deij van Jan Hagel auf kumt, en deij bij 't rapalje groet gebrag is, soe schoene
dinge kan sekke, 't rolde oet heur maul wie ein leij van 't pannedaak soedat ich 't nog neet
in mien huijt kon kriege woe sij 't van dan hoole. Wat ein schoenheid, wat ein leevigheid
stik neet in de Weurd, wat dunkt uch nou, gair zeet tog Mastreegtenairs wat bleef uch,
gair staut te kieken wie Pietsnot, heb gair nou de moul vol tan, dan geleuf ich, zek mich
ins wat fer sprauk sait schoender de kleijne vinger met eijn woord kink, als 't Mastreegs
seet, kan men waul get schoender dinken of sekke, als op sig good Mastreegs, igh slabrik
op het ies, en veel op mijn vot, Wie gek wie gek seed gair drum neet, dat gair eur beste
Jaure laut veur bij goon, sonder ugh op 't Mastreegs te legge, en de leevigheid dau van te
lieren mer ich weijt woe 't van dan kumt, wie veul van uch sien er, deij soe eijn platte vot
hebben, datse konden eijnen haven daag drop sitten blieven, veur 't Mastreeg[s] te
studeeren, of in de schriefbeuk van d'auw luij op seuke, en sien of se neet haij en dau eijn
weurtje funde, dat nog neet in de Mastreegse Diksenarium en steijt, en sien met eijn ins
wat baiter gesag is, ich schievel op mien Vot of ich rol op mijn Vot Sij loupen in de
plauts van de Coffi-hoeser en nau de herbergen woese eijne kale Fraansman vinden daise
konnen nau ape, en dat is heun groetste plaiseer. Het geijt heuijdige daugen God
erbairmsig wie met den ermen blinden toon Mien moeier heijt het migh mie es hondert
maul verteld, het waur God weijtet eijn airm schepsel sagse de blinde toon, de ouge
waure hum wie aud geswore, en tog wauret eijn esterke kairel, nou koum de blinde toon
ins agter de kakebeijn2), gaif wel ag, op, dat ich uch nou sal vertellen, geijn van uch hait
hem gekint, de audste van uch koes de brook nog neet op knuijpe doe her gestorven is en
da[o] woonde ein aud wijfke, dat waul oed wasse gin, en da[i] had in eijnen houte kau
eijnen Rauf bove de deur hange dat klappe koes, 't waur migh goot, de blinne toon kumt
auch bij dij Wasvrouw baijdelen daan er gin hairum, dat God en de Goije luij heum get
gaive zouwe, dou reep de Rauf goijen daag swauger de blinne Toon woest neet dat dat
eine Rauf waus, doun aantwoorden hair getruust, op zig hollants goeden dag swaager,
3
doe gong de Vrouw en de luij deij aun de deur stonge te laggen, den airmen Toon
geluijfde, dat de luij haije gelg um dat er Hollants sprauk, mer de luij lagte um dat er soe
gek waur en meijnde dat het schoen ston, as men sien sprauk verandert: soe geijt het
huijdigen daugs perfect men meijnt dat het eijne schoen steijt as men met Votserviteur,
Votservante, kumt er aungedreijt, mer och herm wie wairdense oetgelach. Ein vraimde
sprauk is augh waul schoen en goot, mer bij de Mastreegtenairs blijfse altijd lielik, drum
sag auch de jon[g] oet Wiek, verdomd wat bin ich blij, dat ich het Mastreegs gelierd heb,
anders waur ich van me laive geijne schietekoleveger gewourde, met eijn woord en
daumet zal igh het ierste deijl van mien sermoen sleeten het babbelt sig goot op
Mastreegs, het l[ui]g sig goot op Mastreegs, het vlook sig goot op Mastreegs.
Pars secunda
Woe aun sien ver nou, Dat et laivig is daur aun, dat het goot in de oeren klink en dat is
woer dat de jonges op de straut weijte, dat et rappelt es eijne in eijn laire brook eine
scheet liet, en dat et klink as of me op eine rommel pot speulte: nou sou men sekke woe
vaan kumt het dan dat de meijste gein plaiseer en vind aun de laivigheid van 't Mastreegs,
dau het tog soe good klink dau vaan um datse neet huuren en willen, de nateur hait heun
waul ein paar goy oeren gegaiven, mer se maaken sig ein muts of krullen, of ein dink as
ein Postwage dau euver ver de klank dau vaan auf te hauwen, daun vaan kumt het, datse
auch neet en wijte of 't Mastreegs baiter klink es men het groof of fien, gau of laansem,
zeutjes of hail sprik, dog wat of ich al dat gebabbel oet de klank alleijn van dees ses
Weurd kin, Leeve, Goije, harte seute, Soukeren, Eingel, kond gair de laivigheid van de
gaanse sprauk aufnimme en verlekt iens bij uch selver, of gair dat in eijn aander sprauk
soe soud konnen vairdig krige, en laut eijne Fransman al get dau euver babbelen, noeijt
sal er het soe schoen konnen sekke. Ich verseker uch veur et Mastreegs goot te
expliceeren, moot men verstand, wat Zegk iech verstand, sin men in de kop hebbe, het is
menig eijn dai meint er koest de laivigheid van 't Mastreegs, as om dat er wet wat ein oer
is, wat ein slabriek heijt, aivel dat is neet genoeg, soe lan as er krivelkrout aun se gaat
hait, en alle daug neet ein oor of twie de Mastreegse Diksenarium wil studeeren sal er
noeijt lieren. Eij jau, en evel geijt et soe, gair huurt van het Mastreegs veul spraike, gair
heurt er veul goods van sekke, en evel begriep der het nog neet, dat et eijn miserabel
schoene sprauk is, staut mich ins de woerheid, is het neet schan veur God en de gaanse
werreld, dat gair Latien lierd, dat gair eine Fraanse meijster aunnimt dat gair uch het huijt
met cifreere dul maakt, dau gair dog weijt, dat het genoeg is eijne Mastreegtenair te sien,
en het Mastreegs good te lieren. Laut nou ins eijne kome dat het Mastreegs wil critiseere
en sekke, dat er eijne slegte sprauk is, dat men se neet ins schrieven kaan, dat et get
gereppels en geneppels van aandere sprauken is, Bruy de moor dau goije patroen, sou ich
hem sekke 't Mastreegs is in de Wairreld gewais ier dou sul dein Vot ope gedoon hebs, en
dou hebben het de luij al gesproke, die mie verstaand hadden in heure kink, as dou lompe
hondin dien hiel lief, en de moos weijte dat mien aud uum het nog kaan, al haiter schoen
soe gereijs, datter sien hand in de wolke gewasse hait.
Conclusio
4
Utsch, nou heb ich dog soe geschrieuwd en gekaik dat ich gans oet mienen ausem bin, en
al heb ich geijn weurdje te veul gesag is den tied dog al um, ich hay uch nog veul te
sekke, mer dat verspaur ich op ein aander maul, veur van daug wille vair dan sleeten Gair
hebt oet mien auw moeijer eijge mond soe te segge gehuurt, dat veur 't mastreegs alle
aandere sprauken moote strieken goon oet het begin van mien sermoen heb gair konne
sien, wie lielik 't steijt vraimd volk nau te aape, in 't ierste deijl heb ich uch de schoenheid
van 't Mastreegs op ein duijmke aun getuind, en door dat kleijn exempel van den blinne
toon moet gair kotse es men vaan eijn aander taul sprik. In het twiede deijl heb ich uch
getuijnt, dat het Mastreegs de laiveligste sprauk van de gansche werreld is, en uch dat
beweese door eijn exempel van mien aud uum dai nou soe veul gereijst hauw, en evel
altied het Mastreegs nog sprauk, Hauw dan dij schoen sprauk in ier, liert het Mastreegs
mer liert het good, aanders is het mer den tied bedorven, en verkwantseld.
Dixi
Noten:
1) De datering van het gedicht - 1729 - is onjuist. Waarschijnlijk moet dat 1792 zijn.
2) kakebeijn: vermoedelijk 'de Kakeberreg', een straat in Maastricht
Opmerkingen:
• De tussen [] geplaatste vormen zijn aan het originele manuscript toegevoegd.
• Een vertaling van het gedicht in modern Maastrichts is opgenomen in: H.J.E. Endepols,
Woordenboek of Diksjenaer van 't Mestreechs. Boosten en Stols, Maastricht 1955, blz.
550-557.

Limburgish
Hoesloze teks