De legenden van Sint Servaas
DE LEGENDEN
van
SINT SERVAAS
VIER GEDICHTEN
in Maastrichtschen tongval
DOOR
Mr. G.D. FRANQUINET
MAASTRICHT,
Drukkerij Leiter-Nypels
1879
2
De legenden
van Sintervaos
I.
DE SLEUTEL.
In ‘t laand, bespeuld zoe riik’lik
Door Eker en door Maos,
Dao kaom in d’ierste tijen
Es bisschop Sintervaos.
Er kaom veur optee bojem
Te planten Christus’ vaon;
De woeners toch die beiden
Nog vaalse goden aon.
Met Sintervaos dee wees hun
De groete woerheidsweeg,
Woe altiid helder schittert
Et zaoligmakend leecht;
En jaoren laank in Tong’ren
En rontelum de streek
Blonk zinen heil’gen iver
In leefdewerk en preek.
Al sisden heúm ouch tegen
De slang van 't heidens koed,
Er brocht et woord van 't leven
Bij allen, klein en groet.
En zou neet ieder rústen
Veur heer te lange lést
Ze had aon God gewonnen
Door veurbeeld en door lés.
Wie Sintervaos noe meinde
Die streken oette nacht
Van ‘t ongelouf verlost, en
Ze werrek gaans volbracht,
Dou wou er ouch volbringen
3
Nao Roemen ene boot
Dee’r aon Sint Pietersgraaf had
Belaofd veur al 't good
En hiemelse beschérming
Die zen bekieringslier
Deur veurspraok van deen heil’ge
Gegund had Slevenier.
De weeg waos laank en lestig,
De maan al hoegbejaord,
Mer in zen reisgevaoren
Woort heer door God bewaord.
In Roemen aongekomen
Waos zinen ierste gaank
Sint Pietersgraaf te ieren
Oet plichtgeveul en daank.
Dao bleef er daog en nachten
Die’r beienteere sleet,
Zen eigen gaans vergeten,
Op bloete stein gekneet;
Mer dat gebed en vasten,
Dat had zoe lang gedoord
Dat ind’lik de vermeuidheid
Zen krachten meister woort.
Er veel in slaop! zen ougen
Die zaogen in ‘nen droum
Sint-Pieter tot em daolen
Op ene wolkezoum.
Den heiligen apostel,
Umkransd mét hiemelschiin,
Dee reikden em ‘ne sleutel
Van zélver kunstig fiin,
En zag: "num dee es teiken
" Dat ich, door God geschikt,
" De toukomstdeur dich open,
" Me woord de woerheid sprikt.
" In Tongeren dao heet hun
" De koeie geist geraakt;
" Ze ziin weer aofgevallen
4
" En hebben God verzaakt.
" De kérken ziin ontheiligd
" Et kruus dat weurd bespot;
" Mê’n scherrepe kastijing
" weurt hun bedeild door God.
" E vollek oet et Oosten
" Dat kump, door Heúm geleid,
" En zal et zweerd doen flikk’ren
" Van Ziin gerechtigheid.
" Dich, gaank terúk nao Tong’ren,
" Al wacht tich dreufenis;
" God wélt et, zeuk te rédden
" Wat nog te rédden is.
" Laot taan die stad, die smaoren
" Zal in ‘ne vlammenpool;
" Mastreecht is trouw gebleven,
" Bring dao de Bisschopstool."
Wie nao die profesijing
Den heil’ge baoi noe zweeg,
Umgaof em gaans de wollek;
Er waos oet t’ ougen weeg.
En Sintervaos woort wakker,
O wonder! ‘t hiemels paand
De fiin bewérkde sleutel,
Dee had er in zen haand.
Noe blonk veur heúm de woerheid
Van aal wat waos veurzagd:
Er zou dan ouch vervullen
Wat heúm waos opgelagd.
5
II.
DE FONTEIN VAN KAN.
Wie Sintervaos in Roemen had
Sint Pietersgraaf geierd,
En weer in Tong’ren kaom, de stad
Die’r vreuger had bekierd,
Doe vont er dat verleid, verblind,
De Tungeneers zen lés
Geslagen hadden in de wind.
De slang zaot op et nest!
Den heil’ge maan dee voolt zen hart
Bedreufd tot stervens tou.
Er wist dat wee den hiemel tart
Zen straof neet missen zou;
Er wist dat, es en wrake Gods,
E gleuiend onweer haost
Zou beersten euver Tong’ren los,
Wie et veurspeld em waos.
Mer angstig veur et ieuwig deil
Wat hun te wachten waor,
Zoe wou er toch hun zielenheil
Nog rédden oet ‘t gevaor.
" Berouwt uch! - reep er - en aonbeit
" Den ein’ge woere God!
" Want alles, hiemel, eerd, dat steit
" Mer onder Zi gebod.
" Zen goodheid zuut nog op uch neer;
" Staot op van eure vaal!
" Verdwaolde schaöp die nump Er weer
" Mét leefden in de staal".
Mer ‘t waos of hun en nievelnacht
Umduusterde de kop,
Dao gong e dav’rend schampgelach,
Wéld onder 't vollek op.
En wie noe Sintervaos, daorum
Et hart door pijn verscheúrd,
6
Mét gleuiende profetenstum
Hun slingerde dees weurd:
"Ao, kinder van ‘t ongeluk!
" Men taol deent uch tot spot;
" Hardnekkig hauwt geer uch terúk;
" Welnoe, dan huurt eur lot!
" De geissel kump! ich zeen em al
" Tot oppet blood uch sloon;
" Eur groete riike stad die zal
" In vuur en vlam vergoon".
Doe brousde, hitsig opgesteukt,
Et opreur in et rond;
De locht die schrikde van de vleuk
Oet hunne kéttermond.
Gelukkig, Sintervaos ontkwaom
Hun hélse raosernij;
En langs et Ekerbéd er naom
De vlúcht door de vallei.
En ein’ge geistelikken, nog
Bij tijds ontsnapt, geréd,
Die gongen trouw, woe heer hun brocht,
Es bannelingen mét.
Mer op die reis, och God! wat leid,
Wat elend en wat noed!
De zon die straolde brannend heit,
De locht waos zwoer wie loed.
Gei léssen veur den doorst! De streek
Waos onbewoend en leeg,
Den Eker oetgedruugd; gein beek
Verfrisden hunne weeg.
Gesukkeld, zich gesleipt, geplaogd,
Zoe kaomen z’indelik
Heieere Kan, woe huidesdaog
E lachend brook noe likt.
Dao kósten ze gaar neet mie voorts;
De noed dee gong te veer,
En van vermeuienis en doorst
Kraank laogen ze daoneer.
7
Mer Sintervaos, wie auwt en zwaak,
Dee had allein nog mood.
" Gods wél is heilig; wat er maakt
" Dat is en blijft us good.
" Betrouwt op God! - zoe gong er door -
" De zijn verliet er neet;
" Er húlp op ziin gestélde oor;
" Drum beit uch noe - en zeet!"
En métte staaf in’t ougenblok
Sloog heer de grond woe’r stong.
O wonder, door Godswél beschikt!
En helder bron ontsprong.
Et water borrelde zoe klaor,
Zoe fris van oette grond,
Dat einen teúg hun laofnis waor;
Ze woorten weer gezond.
In hart en geist verkwikt, doe naom
De stoet weer zene weeg,
En onder daankgebeien kaom
Behauwen in Mastreecht.
En dao waos vreúgde! mét veúl ier
Woort Sintervaos onthaold,
En zaog zen herderszörg en lier
Mét leefde noe betaold.
Mer nog in ‘t jaor reep God em weeg;
En veur zen ieuwig loen
Woort Sintervaos in ‘t hiemelleecht
Umstraold mét gloriekroen.
En wie’r et eerds verwisseld had,
Neet lang denao, doe kraog
De Godvergeten naoberstad
Heúr welverdeende laog.
De Hunnen veelen in et laand.
Mastreecht dat bleef gespaord,
Mer Tongeren dat woord verbraand
En vreis’lik oetgemaord.
8
III.
SATAN EN DE KÉRK VAN SINTERVAOS.
Nao Sintervaos ze graaf dao kaomen
Péllegrims van wiid en breid,
Veur húlp en veurspraok aof te smeiken
In hun ziels- en wereldsleid.
Ouch wou in dankbarheid Mastreecht noe
Bouwen heúren stadspatroen
En kérrek weerdig van zen glorie,
Enen tempel riik en schoen.
En eeder sloog de han aon ‘t werrek;
Heilig waos veur hun de zaak.
Et doorde neet lang of de kérrek
Stond al veerdig, onder taak;
En niks ontbraok mie es den toren,
Woe vaan, wie e straolend leecht,
Et ieuwig teiken van verlossing
Neer zou schitt’ren op Mastrecht.
Dat zaog de Satan, en zen ougen
Speiden vuur van haat en niid.
Op Sintervaos wou heer zich wreken,
Dee al sints zoe langen tiid
De zielen oet zen klauwen rédde,
En ers nog veul rédden zou.
Zen gift die kookde; braand, vernieling
Reep er oppe nuie bouw.
En al de koei en störremgeister,
Luusterend nao zinen wél,
Die vlogen op, al brúllenteere
Losgebroken oette hél.
Den donder kraakt, de bliksem slingert
Stroumen vuur op mör en taak;
Vergeefs! Gelekt door gleui’nde tongen,
Bleef de kérrek ongeraakt.
Noe driven wolken wie de spoker,
Wolken zwarter es de nacht,
De grond dee beeft, de win die raozen,
En ‘t tempiest mét wéld en kracht
Ontwortelt buim, verbrizelt rotsen,
Kwatscht op mör en taak demét;
9
Vergeefs! door Sintervaos ze beien
Bleef de kérrek ongelét.
Mê’s klaorder bliik nog wie den heil’ge
Hoeg bij Heúm in iere stond,
Wou God vergunnen datte Satan
Veur en ougenblik et wont.
Drum wie mét aartsgeweld de störrem
Weerem huilde, vlaog op vlaog,
Doe braok de taak in alle stukken,
Euver stad en veld gejaogd.
En Satan lachde! en dat lachen
Klonk zoe héls, zoe vreisselik,
Dat gaanste stad dat hoort en beefde,
Bleik verslagen van de schrik.
Er druimden al triomf! en doog noe,
Um zen wraak te zien volbracht,
Nog helder störmen oppe kérrek,
Sling’rend snie- en hageljacht.
Mer in ‘t gebouw dao veel, wie open
En van boven gaans ontbloet,
Gei flökske snie, gein hagelkoren,
Tegen boeten houpen groet;
En wie de kauw ouch bitter scherrep
En de locht ouch duuster waos,
Schoot toch de zon heúr werrem straolen
Oppet graof van Sintervaos.
Noe zaog zich Satan mét ze spoken
Euverwonnen; heer erkaant,
Grijnenteere van bescheempheid,
In et wonder God zen haand.
Gedwongen van zen wraak te kroppen,
Raosetig trok heer zich t’rúk,
En hoort Mastreecht nog in gebeien
Ut’ren vreugden en gelúk.
10
IV.
DE NOORDMANNEN.
De wueste Noordman mét zen benden
Dee kaom zich nést’len hei in 't laand.
Den haat veur Christus' wet dee dreef em;
Er wou dee keulen zweerd in haand.
Er zêide ‘t elend; al de kérken
Woe’r kwaom, ontheiligd en beroufd,
Die doog er totte grond verbrannen,
Dee vijand van eus woer gelouf!
Wat wélle stroum, die Noordse benden!
Niks heel ze tegen, gracht noch waal;
Hun gift die spaorde stei noch dörpen;
Et waos e bloodbad euveral.
Zoe laog al Aoken, Luik en Tong'ren,
En men’ge plaotsen rontelum
Verwuest en desolaot in d’assen
Men hoort dao mie gein minsenstum.
Noe wouwen z’ouch Mastreecht bespringen,
Dat door en door zoe christen waos,
En slogen ‘t ierst zich um den tempel
Woe stond et graof van Sintervaos.
Ze dachten al de kans gewonnen;
Mê jao! den heil’ge heel de wacht.
‘t Gevaor dat brandde; störremlédders
Die woorten rondum aongebracht.
Mer door onzeenber haand verstoeten,
Dao kent’len z’um; de kreegers aal,
Die haöstig opgekledderd waoren,
Die bleven doed in hunne vaal.
En weer op nuits gezat de ledders,
En ander kreegers klumden op;
Mer dees alweer die zaog me vallen
En ouch zich breken haals en kop.
Die heimelikke macht, dat wonder,
Dao woort hun hart neet door geraakt;
11
Hun raosernij die doog neet onder,
En zeukde noe in ‘t vuur heúr wraak.
Et vuur! dat had altiid hun ummers
Gelucht op hun vernielingsbaon!
Noe bermden z’um de gaanse kérrek
De stapels hout, en staoken z’aon.
Mer zeet! de vlammen, wie betouverd,
Die slogen aof van et gebouw,
En kierden zich al lekkenteere
Nao de bestörmers eigens tou.
Dao veelen ers van hun mét doezend
En doezenden, verbraand, verstikt;
Die mierrest van die wueste kreegers
Die vlûgden, door den angst gesmikt.
Wel bleef de Noordman ein’ge jaoren
Nog vreis’lik housen in et laand,
Mer dorst Mastreecht noets neet mie naod’ren
Woe ‘t heúm zoe slecht gong van der haand.

Limburgish
Hoesloze teks