De la vie heureuse (juxtalinéaire) - 24
XXIV. Errat, si quis existimat facilem rem esse donare. Plurimum ista res habet difficultatis, si modo consilio tribuitur, non casu et impetu spargitur. Hunc promereor, illi reddo ; huic succurro, hujus misereor. Illum instruo, dignum quem non deducat paupertas, nec occupatum teneat. Quibusdam non dabo, quamvis desit : quia, etiamsi dedero, erit defuturum ; quibusdam offeram ; quibusdam etiam inculcabo. Non possum in hac re esse negligens : nunquam magis nomina facio quam quum dono. « Quid ? tu, inquis, recepturus donas » ? immo non perditurus. Eo loco sit donatio, unde repeti non debeat, reddi possit. Beneficium collocetur, quemadmodum thesaurus alte obrutus : quem non eruas, nisi fuerit necesse. Quid ? domus ipsa divitis viri, quantum habet benefaciendi materiam ? Quis enim liberalitatem tantum ad togatos vocat ? hominibus prodesse natura me jubet : servi liberine sint, ingenui an libertini, justæ libertatis, an inter amicos datæ, qui refert ? ubicumque homo est, ibi beneficii locus est. Potest itaque pecuniam etiam intra limen suum diffundere, et liberalitatem exercere : quæ non quia liberis debetur, sed quia a libero animo proficiscitur, ita nominata est. Hæc apud sapientem nec unquam in turpes indignosque impingitur ; nec unquam ita defatigata errat, ut non, quoties dignum invenerit, quasi ex pleno fluat. Non est ergo quod perperam exaudiatis, quæ honeste, fortiter, animose, a studiosis sapientiæ dicuntur ; et hoc primum attendite : aliud est, studiosus sapientiæ : aliud, jam adeptus sapientiam. Ille tibi dicet : « Optime loquor, sed adhuc inter mala volutor plurima. Non est quod me ad formulam meam exigas : quum maxime facio me et formo, et ad exemplar ingens attollo ; si processero quantum proposui, exige ut dictis facta respondeant. » Assecutus vero humani boni summa, aliter tecum aget, et dicet : « Primum, non est quod tibi permittas de melioribus ferre sententiam ; mihi jam, quod argumentum est recti, contingit malis displicere. Sed ut tibi rationem reddam, qua nulli mortalium invideo, audi quid promittam, et quanti quæque æstimem. Divitias nego bonum esse : nam si essent, bonos facerent ; nunc quoniam quod apud malos deprehenditur, dici bonum non potest, hoc illis nomen nego ; ceterum et habendas esse, et utiles, et magna commoda vitæ afferentes, fateor.