De la vie heureuse (juxtalinéaire) - 15
XV. « Quid tamen, inquit, prohibet in unum virtutem voluptatemque confundi, et effici summum bonum, ut idem et bonestum, et jucuudum sit ? » Quia pars honesti non potest esse, nisi honestum, nec summum bonum habebit sinceritatem suam, si aliquid in se viderit dissimile meliori. Ne gaudium quidem quod ex virtute oritur, quamvis bonum sit, absoluti tamen boni pars est : non magis quam lætitia et tranquillitas, quamvis ex pulcherrimis causis nascantur. Sunt enim ista bona, sed consequentia summum bonum, non consummantia. Qui vero voluptatis virtutisque societatem facit, et ne ex æquo quidem, fragilitate alterius boni quidquid in altero vigoris est hebetat, libertatemque illam ita demum, si nihil se pretiosius novit, invictam, sub jugum mittit. Nam (quæ maxima servitus est) incipit illi opus esse foxtuna ; sequitur vita anxia, suspiciosa, trepida, casuum pavens ; temporum suspensa momenta sunt. Non das virtuti fundamentum grave, immobile, sed jubes illum in loco volubili stare. Quid autem tam volubile est, quam fortuitorum exspectatio, et corporis rerumque corpus afficientium varietas ? Quomodo hic potest Deo parere, et quidquid evenit, bono animo excipere, nec de fato queri, casuum suorum benignus interpres, si ad voluptatem dolorumque punctiunculas concutitur ? Sed ne patriæ quidem bonus tutor aut vindex est, nec amicorum propugnator, si ad voluptates vergit. Illo ergo summum bonum ascendat, unde nulla vi detrahatur ; quo neque dolori, neque spei, neque timori sit aditus, nec ulli rei quæ deterius summi boni jus faciat. Escendere autem illo sola virtus potest ; illius gradu clivus iste frangendus est : illa fortiter stabit, et quidquid evenerit feret, non patiens tantum, sed etiam volens ; omnemque temporum difficultatem sciet legem esse naturæ ; et, ut bonus miles, feret vulnera, enumerabit cicatrices, et transverberatus telis, moriens, amabit eum, pro quo cadet, imperatorem ; habebit in ammo illud vetus præceptum : Deum sequere. Quisquis autem queritur, et plorat, et gemit, imperata facere vi cogitur, et invitus rapitur ad jussa nihilominus. Quæ autem dementia est, potius trahi quam sequi ? tam, mehercule, quam, stultitia et ignorantia conditionis suae, dolere, quod est aliquid aut incidit durius, æque ac mirari, aut indigne ferre ea, quæ tam bonis accidunt quam malis ; morbos dico, funera, debilitates, et cetera ex transverso in vitam humanam incurrentia. Quidquid ex universi constitutione patiendum est, magno suscipiatur animo ; ad hoc sacramentum adacti sumus, ferre mortalia, nec perturbari his, quæ vitare non est nostræ potestatis. In regno nati sumus : Deo parere libertas est.