De la vie heureuse (juxtalinéaire) - 26
XXVI. Quum hoc ita divisum sit, malo has in usu mihi esse, quæ exercendæ tranquillius sunt, quam eas, quarum experimentum sanguis et sudor est. Ergo non aliter, inquit sapiens, vivo quam loquor, sed vos aliter auditis. Sonus tantummodo verborum ad aures vestras pervenit ; quid significet, non quæritis. « Quid ergo inter me stultum, et te sapientem interest, si uterque habere volumus ? » Plurimum. Divitiæ enim apud sapientem virum in servitute sunt, apud stultum in imperio ; sapiens divitiis nihil permittit, vobis divitiæ omnia. Vos, tanquam aliquis vobis æternam possessionem earum promiserit, assuescitis illis, et cohæretis : sapiens tunc maxime paupertatem meditatur, quum in mediis divitiis constitit. Nunquam imperator ita paci credit, ut non se præparet bello, quod, etiamsi non geritur, indictum est. Vos domus formosa, tanquam nec ardere nec ruere possit, insolentes vos opes, tanquam periculum omne transcenderint, majoresque sint quam quibus consumendis satis virium habeat fortuna, obstupefaciunt ! Otiosi divitiis luditis, nec providetis illarum periculum : sicut barbari plerumque inclusi, et ignari machinarum, segnes laborem obsidentium spectant, nec quo illa pertineant, quæ ex longinquo struuntur, intelligunt. Idem vobis evenit : marcetis in vestris rebus, nec cogitatis quot casus undique immineant, jam jamque pretiosa spolia laturi Sapienti quisquis abstulerit divitias, omnia illi sua relinquet : vivit enim præsentibus lætus, futuri securus. « Nihil magis, Socrates inquit, aut aliquis alius, cur idem jus adversus humana atque eadem potestas est, persuasi mihi, quam ne ad opiniones vestras actum vitæ meæ flecterem. Solita conferte undique verba : non conviciari vos putabo, sed vagîre velut infantes miserrimos. » Hæc dicet ille, cui sapientia contigit ; quem animus vitiorum immunis increpare alios, non quia odit, sed in remedium, jubet. Adjiciet his illa : « Existimatio me vestra non meo nomine, sed vestro movet, quia calamitatis est odisse, et lacessere virtutem bonæ spei ejuratio est. Nullam mihi injuriam facitis ; sicut ne diis quidem hi qui aras evertunt : sed malum propositum apparet, malumque consilium, etiam ibi ubi nocere non potuit. Sic vestras hallucinationes fero, quemadmodum Jupiter optimus maximus ineptias poëtarum : quorum alius illi alas imposuit, alius cornua, alius adulterum illum induxit, et abnoctantem, alius sævum in deos, alius iniquum in homines, alius raptorum ingenuorum corruptorem, et cognatorum quidem ; alius parricidam, et regni alieni paternique expugnatorem. Quibus nihil aliud actum est, quam ut pudor hominibus peccandi demeretur, si tales deos credidissent. Sed quamquam ista me nihil lædant, vestra tamen vos moneo causa : suspicite virtutem. Credite his, qui illam diu secuti, magnum quiddam ipsos, et quod in dies majus appareat, sequi clamant. Et ipsam ut deos, et professores ejus ut antistites colite, et quoties mentio sacra litterarum intervenerit, favete linguis ! » Hoc verbum non, ut plerique existimant, a favore trahitur ; sed imperatur silentium, ut rite peragi possit sacrum, nulla voce male obstrepente.