ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 9


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 9

ബ്രഹ്മോവാച

     ജ്ഞാതോഽസി മേഽദ്യ സുചിരാന്നനു ദേഹഭാജാം 
          ന ജ്ഞായതേ ഭഗവതോ ഗതിരിത്യവദ്യം ।
     നാന്യത്ത്വദസ്തി ഭഗവന്നപി തന്ന ശുദ്ധം 
          മായാഗുണവ്യതികരാദ്യദുരുർവ്വിഭാസി  ॥ 1 ॥ 

     രൂപം യദേതദവബോധരസോദയേന 
          ശശ്വന്നിവൃത്തതമസഃ സദനുഗ്രഹായ । 
     ആദൌ ഗൃഹീതമവതാരശതൈകബീജം 
          യന്നാഭിപദ്മഭവനാദഹമാവിരാസം  ॥ 2 ॥ 

     നാതഃപരം പരമ യദ്ഭവതഃ സ്വരൂപ-
          മാനന്ദമാത്രമവികൽപമവിദ്ധവർച്ചഃ । 
     പശ്യാമി വിശ്വസൃജമേകമവിശ്വമാത്മൻ
          ഭൂതേന്ദ്രിയാത്മകമദസ്ത ഉപാശ്രിതോഽസ്മി  ॥ 3 ॥ 

     തദ്വാ ഇദം ഭുവനമംഗള മംഗളായ 
          ധ്യാനേ സ്മ നോ ദർശിതം ത ഉപാസകാനാം । 
     തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേഽനുവിധേമ തുഭ്യം 
          യോഽനാദൃതോ നരകഭാഗ്ഭിരസത്പ്രസംഗൈഃ  ॥ 4 ॥ 

     യേ തു ത്വദീയചരണാംബുജകോശഗന്ധം 
          ജിഘ്രന്തി കർണ്ണവിവരൈഃ ശ്രുതിവാതനീതം ।
     ഭക്ത്യാ ഗൃഹീതചരണഃ പരയാ ച തേഷാം 
          നാപൈഷി നാഥ ഹൃദയാംബുരുഹാത്‌ സ്വപുംസാം  ॥ 5 ॥ 

     താവദ്ഭയം ദ്രവിണദേഹസുഹൃന്നിമിത്തം 
          ശോകഃ സ്പൃഹാ പരിഭവോ വിപുലശ്ച ലോഭഃ । 
     താവൻമമേത്യസദവഗ്രഹ ആർത്തിമൂലം 
          യാവന്ന തേഽങ്ഘ്രിമഭയം പ്രവൃണീത ലോകഃ  ॥ 6 ॥ 

     ദൈവേന തേ ഹതധിയോ ഭവതഃ പ്രസംഗാത്
          സർവ്വാശുഭോപശമനാദ് വിമുഖേന്ദ്രിയാ യേ । 
     കുർവ്വന്തി കാമസുഖലേശലവായ ദീനാഃ 
          ലോഭാഭിഭൂതമനസോഽകുശലാനി ശശ്വത്  ॥ 7 ॥ 

     ക്ഷുത്തൃട് ത്രിധാതുഭിരിമാ മുഹുരർദ്യമാനാഃ 
          ശീതോഷ്ണവാതവർഷൈരിതരേതരാച്ച । 
     കാമാഗ്നിനാച്യുത രുഷാ ച സുദുർഭരേണ 
          സംപശ്യതോ മന ഉരുക്രമ സീദതേ മേ  ॥ 8 ॥ 

     യാവത്പൃഥക്ത്വമിദമാത്മന ഇന്ദ്രിയാർത്ഥ-
          മായാബലം ഭഗവതോ ജന ഈശ പശ്യേത് । 
     താവന്ന സംസൃതിരസൌ പ്രതിസംക്രമേത 
          വ്യർത്ഥാപി ദുഃഖനിവഹം വഹതീ ക്രിയാർത്ഥാ  ॥ 9 ॥ 

     അഹ്ന്യാപൃതാർത്തകരണാ നിശി നിശ്ശയാനാ 
          നാനാമനോരഥധിയാ ക്ഷണഭഗ്നനിദ്രാഃ । 
     ദൈവാഹതാർത്ഥരചനാ ഋഷയോഽപി ദേവ 
          യുഷ്മത്പ്രസംഗവിമുഖാ ഇഹ സംസരന്തി  ॥ 10 ॥ 

     ത്വം ഭാവയോഗപരിഭാവിതഹൃത്സരോജ 
          ആസ്സേ ശ്രുതേക്ഷിതപഥോ നനു നാഥ പുംസാം । 
     യദ്യദ്ധിയാ ത ഉരുഗായ വിഭാവയന്തി 
          തത്തദ് വപുഃ പ്രണയസേ സദനുഗ്രഹായ  ॥ 11 ॥ 

     നാതിപ്രസീദതി തഥോപചിതോപചാരൈ-
          രാരാധിതഃ സുരഗണൈർഹൃദി ബദ്ധകാമൈഃ ।
     യത്സർവഭൂതദയയാസദലഭ്യയൈകോ 
          നാനാജനേഷ്വവഹിതഃ സുഹൃദന്തരാത്മാ  ॥ 12 ॥ 

     പുംസാമതോ വിവിധകർമ്മഭിരധ്വരാദ്യൈഃ
          ദാനേന ചോഗ്രതപസാ വ്രതചര്യയാ ച । 
     ആരാധനം ഭഗവതസ്തവ സത്ക്രിയാർത്ഥോ 
          ധർമ്മോഽർപ്പിതഃ കർഹിചിദ്ധ്രിയതേ ന യത്ര  ॥ 13 ॥ 

     ശശ്വത്സ്വരൂപമഹസൈവ നിപീതഭേദ-
          മോഹായ ബോധധിഷണായ നമഃ പരസ്മൈ । 
     വിശ്വോദ്ഭവസ്ഥിതിലയേഷു നിമിത്തലീലാ-
          രാസായ തേ നമ ഇദം ചകൃമേശ്വരായ  ॥ 14 ॥ 

     യസ്യാവതാരഗുണകർമ്മവിഡംബനാനി 
          നാമാനി യേഽസുവിഗമേ വിവശാ ഗൃണന്തി । 
     തേ നൈകജൻമശമലം സഹസൈവ ഹിത്വാ 
          സംയാന്ത്യപാവൃതമൃതം തമജം പ്രപദ്യേ  ॥ 15 ॥ 

     യോ വാ അഹം ച ഗിരിശശ്ച വിഭുഃ സ്വയം ച 
          സ്ഥിത്യുദ്ഭവപ്രളയഹേതവ ആത്മമൂലം । 
     ഭിത്ത്വാ ത്രിപാദ്‌വവൃധ ഏക ഉരുപ്രരോഹ
          സ്തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ ഭുവനദ്രുമായ  ॥ 16 ॥ 

     ലോകോ വികർമ്മനിരതഃ കുശലേ പ്രമത്തഃ 
          കർമ്മണ്യയം ത്വദുദിതേ ഭവദർച്ചനേ സ്വേ । 
     യസ്താവദസ്യ ബലവാനിഹ ജീവിതാശാം 
          സദ്യശ്ഛിനത്ത്യനിമിഷായ നമോഽസ്തു തസ്മൈ  ॥ 17 ॥ 

     യസ്മാദ്ബിഭേമ്യഹമപി ദ്വിപരാർദ്ധധിഷ്ണ്യ-
          മധ്യാസിതഃ സകലലോകനമസ്കൃതം യത് । 
     തേപേ തപോ ബഹുസവോഽവരുരുത്സമാന
          സ്തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേഽധിമഖായ തുഭ്യം  ॥ 18 ॥ 

     തിര്യങ് മനുഷ്യവിബുധാദിഷു ജീവയോനി-
          ഷ്വാത്മേച്ഛയാഽഽത്മകൃതസേതുപരീപ്സയാ യഃ । 
     രേമേ നിരസ്തരതിരപ്യവരുദ്ധദേഹ-
          സ്തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ പുരുഷോത്തമായ  ॥ 19 ॥ 

     യോഽവിദ്യയാനുപഹതോഽപി ദശാർദ്ധവൃത്യാ 
          നിദ്രാമുവാഹ ജഠരീകൃതലോകയാത്രഃ । 
     അന്തർജ്ജലേഽഹികശിപുസ്പർശാനുകൂലാം 
          ഭീമോർമ്മിമാലിനി ജനസ്യ സുഖം വിവൃണ്വൻ  ॥ 20 ॥ 

     യന്നാഭിപദ്മഭവനാദഹമാസമീഡ്യ 
          ലോകത്രയോപകരണോ യദനുഗ്രഹേണ । 
     തസ്മൈ നമസ്ത ഉദരസ്ഥഭവായ യോഗ-
          നിദ്രാവസാനവികസന്നളിനേക്ഷണായ  ॥ 21 ॥ 

     സോഽയം സമസ്തജഗതാം സുഹൃദേക ആത്മാ 
          സത്ത്വേന യൻമൃഡയതേ ഭഗവാൻ ഭഗേന । 
     തേനൈവ മേ ദൃശമനുസ്പൃശതാദ്യഥാഹം 
          സ്രക്ഷ്യാമി പൂർവ്വവദിദം പ്രണതപ്രിയോഽസൌ  ॥ 22 ॥ 

     ഏഷ പ്രപന്നവരദോ രമയാഽഽത്മശക്ത്യാ 
          യദ്യത്കരിഷ്യതി ഗൃഹീതഗുണാവതാരഃ । 
     തസ്മിൻ സ്വവിക്രമമിദം സൃജതോഽപി ചേതോ 
          യുഞ്ജീത കർമ്മശമലം ച യഥാ വിജഹ്യാം  ॥ 23 ॥ 

     നാഭിഹ്രദാദിഹ സതോംഽഭസി യസ്യ പുംസോ 
          വിജ്ഞാനശക്തിരഹമാസമനന്തശക്തേഃ । 
     രൂപം വിചിത്രമിദമസ്യ വിവൃണ്വതോ മേ 
          മാ രീരിഷീഷ്ട നിഗമസ്യ ഗിരാം വിസർഗ്ഗഃ  ॥ 24 ॥ 

     സോഽസാവദഭ്രകരുണോ ഭഗവാൻ വിവൃദ്ധ-
          പ്രേമസ്മിതേന നയനാംബുരുഹം വിജൃംഭൻ । 
     ഉത്ഥായ വിശ്വവിജയായ ച നോ വിഷാദം 
          മാധ്വ്യാ ഗിരാപനയതാത്പുരുഷഃ പുരാണഃ  ॥ 25 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

സ്വസംഭവം നിശാമ്യൈവം തപോവിദ്യാസമാധിഭിഃ ।
യാവൻമനോ വചഃ സ്തുത്വാ വിരരാമ സ ഖിന്നവത്  ॥ 26 ॥ 

അഥാഭിപ്രേതമന്വീക്ഷ്യ ബ്രഹ്മണോ മധുസൂദനഃ ।
വിഷണ്ണചേതസം തേന കൽപവ്യതികരാംഭസാ  ॥ 27 ॥ 

ലോകസംസ്ഥാനവിജ്ഞാന ആത്മനഃ പരിഖിദ്യതഃ ।
തമാഹാഗാധയാ വാചാ കശ്മലം ശമയന്നിവ  ॥ 28 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

മാ വേദഗർഭ ഗാസ്തന്ദ്രീം സർഗ്ഗ ഉദ്യമമാവഹ ।
തൻമയാപാദിതം ഹ്യഗ്രേ യൻമാം പ്രാർഥയതേ ഭവാൻ  ॥ 29 ॥ 

ഭൂയസ്ത്വം തപ ആതിഷ്ഠ വിദ്യാം ചൈവ മദാശ്രയാം ।
താഭ്യാമന്തർഹൃദി ബ്രഹ്മൻ ലോകാൻ ദ്രക്ഷ്യസ്യപാവൃതാൻ  ॥ 30 ॥ 

തത ആത്മനി ലോകേ ച ഭക്തിയുക്തഃ സമാഹിതഃ ।
ദ്രഷ്ടാസി മാം തതം ബ്രഹ്മൻ മയി ലോകാംസ്ത്വമാത്മനഃ  ॥ 31 ॥ 

യദാ തു സർവ്വഭൂതേഷു ദാരുഷ്വഗ്നിമിവ സ്ഥിതം ।
പ്രതിചക്ഷീത മാം ലോകോ ജഹ്യാത്തർഹ്യേവ കശ്മലം  ॥ 32 ॥ 

യദാ രഹിതമാത്മാനം ഭൂതേന്ദ്രിയഗുണാശയൈഃ ।
സ്വരൂപേണ മയോപേതം പശ്യൻ സ്വാരാജ്യമൃച്ഛതി  ॥ 33 ॥ 

നാനാകർമ്മവിതാനേന പ്രജാ ബഹ്വീഃ സിസൃക്ഷതഃ ।
നാത്മാവസീദത്യസ്മിംസ്തേ വർഷീയാൻമദനുഗ്രഹഃ  ॥ 34 ॥ 

ഋഷിമാദ്യം ന ബധ്നാതി പാപീയാംസ്ത്വാം രജോ ഗുണഃ ।
യൻമനോ മയി നിർബ്ബദ്ധം പ്രജാഃ സംസൃജതോഽപി തേ  ॥ 35 ॥ 

ജ്ഞാതോഽഹം ഭവതാ ത്വദ്യ ദുർവ്വിജ്ഞേയോഽപി ദേഹിനാം ।
യൻമാം ത്വം മന്യസേഽയുക്തം ഭൂതേന്ദ്രിയഗുണാത്മഭിഃ  ॥ 36 ॥ 

തുഭ്യം മദ്വിചികിത്സായാമാത്മാ മേ ദർശിതോഽബഹിഃ ।
നാളേന സലിലേ മൂലം പുഷ്കരസ്യ വിചിന്വതഃ  ॥ 37 ॥ 

യച്ചകർത്ഥാംഗ മത് സ്തോത്രം മത്കഥാഭ്യുദയാങ്കിതം ।
യദ്വാ തപസി തേ നിഷ്ഠാ സ ഏഷ മദനുഗ്രഹഃ  ॥ 38 ॥ 

പ്രീതോഽഹമസ്തു ഭദ്രം തേ ലോകാനാം വിജയേച്ഛയാ ।
യദസ്തൌഷീർഗ്ഗുണമയം നിർഗ്ഗുണം മാനുവർണ്ണയൻ  ॥ 39 ॥ 

യ ഏതേന പുമാന്നിത്യം സ്തുത്വാ സ്തോത്രേണ മാം ഭജേത് ।
തസ്യാശു സംപ്രസീദേയം സർവകാമവരേശ്വരഃ  ॥ 40 ॥ 

പൂർത്തേന തപസാ യജ്ഞൈർദ്ദാനൈർ യോഗസമാധിനാ ।
രാദ്ധം നിഃശ്രേയസം പുംസാം മത്പ്രീതിസ്തത്ത്വവിൻമതം  ॥ 41 ॥ 

അഹമാത്മാഽഽത്മനാം ധാതഃ പ്രേഷ്ഠഃ സൻ പ്രേയസാമപി ।
അതോ മയി രതിം കുര്യാദ്ദേഹാദിർ യത്കൃതേ പ്രിയഃ  ॥ 42 ॥ 

സർവ്വവേദമയേനേദമാത്മനാഽഽത്മാഽഽത്മയോനിനാ ।
പ്രജാഃ സൃജ യഥാ പൂർവ്വം യാശ്ച മയ്യനുശേരതേ  ॥ 43 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

തസ്മാ ഏവം ജഗത്‌സ്രഷ്ട്രേ പ്രധാനപുരുഷേശ്വരഃ ।
വ്യജ്യേദം സ്വേന രൂപേണ കഞ്ജനാഭസ്തിരോദധേ  ॥ 44 ॥