ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 1


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 1 

രാജോവാച

നിവൃത്തിമാർഗ്ഗഃ കഥിത ആദൌ ഭഗവതാ യഥാ ।
ക്രമയോഗോപലബ്ധേന ബ്രഹ്മണാ യദസംസൃതിഃ  ॥ 1 ॥ 

പ്രവൃത്തിലക്ഷണശ്ചൈവ ത്രൈഗുണ്യവിഷയോ മുനേ ।
യോഽസാവലീനപ്രകൃതേർഗ്ഗുണസർഗ്ഗഃ പുനഃ പുനഃ  ॥ 2 ॥ 

അധർമ്മലക്ഷണാ നാനാ നരകാശ്ചാനുവർണ്ണിതാഃ ।
മന്വന്തരശ്ച വ്യാഖ്യാത ആദ്യഃ സ്വായംഭുവോ യതഃ  ॥ 3 ॥ 

പ്രിയവ്രതോത്താനപദോർവ്വംശസ്തച്ചരിതാനി ച ।
ദ്വീപവർഷസമുദ്രാദ്രിനദ്യുദ്യാനവനസ്പതീൻ  ॥ 4 ॥ 

ധരാമണ്ഡലസംസ്ഥാനം ഭാഗലക്ഷണമാനതഃ ।
ജ്യോതിഷാം വിവരാണാം ച യഥേദമസൃജദ് വിഭുഃ  ॥ 5 ॥ 

അധുനേഹ മഹാഭാഗ യഥൈവ നരകാന്നരഃ ।
നാനോഗ്രയാതനാൻ നേയാത്തൻമേ വ്യാഖ്യാതുമർഹസി  ॥ 6 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ന ചേദിഹൈവാപചിതിം യഥാംഹസഃ 
          കൃതസ്യ കുര്യാൻമന ഉക്തപാണിഭിഃ । 
     ധ്രുവം സ വൈ പ്രേത്യ നരകാനുപൈതി 
          യേ കീർത്തിതാ മേ ഭവതസ്തിഗ്മയാതനാഃ  ॥ 7 ॥ 

     തസ്മാത്പുരൈവാശ്വിഹ പാപനിഷ്കൃതൌ 
          യതേത മൃത്യോരവിപദ്യതാത്മനാ ।
     ദോഷസ്യ ദൃഷ്ട്വാ ഗുരുലാഘവം യഥാ 
          ഭിഷക്‌ചികിത്സേത രുജാം നിദാനവിത്  ॥ 8 ॥ 

രാജോവാച

ദൃഷ്ടശ്രുതാഭ്യാം യത്പാപം ജാനന്നപ്യാത്മനോഽഹിതം ।
കരോതി ഭൂയോ വിവശഃ പ്രായശ്ചിത്തമഥോ കഥം  ॥ 9 ॥ 

ക്വചിന്നിവർത്തതേഽഭദ്രാത്ക്വചിച്ചരതി തത്പുനഃ ।
പ്രായശ്ചിത്തമഥോഽപാർത്ഥം മന്യേ കുഞ്ജരശൌചവത്  ॥ 10 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

കർമ്മണാ കർമ്മനിർഹാരോ ന ഹ്യാത്യന്തിക ഇഷ്യതേ ।
അവിദ്വദധികാരിത്വാത്പ്രായശ്ചിത്തം വിമർശനം  ॥ 11 ॥ 

നാശ്നതഃ പഥ്യമേവാന്നം വ്യാധയോഽഭിഭവന്തി ഹി ।
ഏവം നിയമകൃദ് രാജൻ ശനൈഃ ക്ഷേമായ കൽപതേ  ॥ 12 ॥ 

തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശമേന ച ദമേന ച ।
ത്യാഗേന സത്യശൌചാഭ്യാം യമേന നിയമേന ച  ॥ 13 ॥ 

ദേഹവാഗ്ബുദ്ധിജം ധീരാ ധർമ്മജ്ഞാഃ ശ്രദ്ധയാന്വിതാഃ ।
ക്ഷിപന്ത്യഘം മഹദപി വേണുഗുൽമമിവാനലഃ  ॥ 14 ॥ 

കേചിത്കേവലയാ ഭക്ത്യാ വാസുദേവപരായണാഃ ।
അഘം ധുന്വന്തി കാർത്സ്ന്യേന നീഹാരമിവ ഭാസ്കരഃ  ॥ 15 ॥ 

ന തഥാ ഹ്യഘവാൻ രാജൻ പൂയേത തപ ആദിഭിഃ ।
യഥാ കൃഷ്ണാർപ്പിതപ്രാണസ്തത്പൂരുഷനിഷേവയാ  ॥ 16 ॥ 

സധ്രീചീനോ ഹ്യയം ലോകേ പന്ഥാഃ ക്ഷേമോഽകുതോഭയഃ ।
സുശീലാഃ സാധവോ യത്ര നാരായണപരായണാഃ  ॥ 17 ॥ 

പ്രായശ്ചിത്താനി ചീർണ്ണാനി നാരായണപരാങ്മുഖം ।
ന നിഷ്പുനന്തി രാജേന്ദ്ര സുരാകുംഭമിവാപഗാഃ  ॥ 18 ॥ 

     സകൃൻമനഃ കൃഷ്ണപദാരവിന്ദയോർ-
          നിവേശിതം തദ്ഗുണരാഗി യൈരിഹ ।
     ന തേ യമം പാശഭൃതശ്ച തദ്ഭടാൻ 
          സ്വപ്നേഽപി പശ്യന്തി ഹി ചീർണ്ണനിഷ്കൃതാഃ  ॥ 19 ॥ 

അത്ര ചോദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനം ।
ദൂതാനാം വിഷ്ണുയമയോഃ സംവാദസ്തം നിബോധ മേ  ॥ 20 ॥ 

കാന്യകുബ്ജേ ദ്വിജഃ കശ്ചിദ്ദാസീപതിരജാമിളഃ ।
നാമ്നാ നഷ്ടസദാചാരോ ദാസ്യാഃ സംസർഗ്ഗദൂഷിതഃ  ॥ 21 ॥ 

ബന്ദ്യക്ഷകൈതവൈശ്ചൌര്യൈർഗ്ഗർഹിതാം വൃത്തിമാസ്ഥിതഃ ।
ബിഭ്രത്കുടുംബമശുചിർ യാതയാമാസ ദേഹിനഃ  ॥ 22 ॥ 

ഏവം നിവസതസ്തസ്യ ലാലയാനസ്യ തത് സുതാൻ ।
കാലോഽത്യഗാൻമഹാൻ രാജന്നഷ്ടാശീത്യായുഷഃ സമാഃ  ॥ 23 ॥ 

തസ്യ പ്രവയസഃ പുത്രാ ദശ തേഷാം തു യോഽവമഃ ।
ബാലോ നാരായണോ നാമ്നാ പിത്രോശ്ച ദയിതോ ഭൃശം  ॥ 24 ॥ 

സ ബദ്ധഹൃദയസ്തസ്മിന്നർഭകേ കലഭാഷിണി ।
നിരീക്ഷമാണസ്തല്ലീലാം മുമുദേ ജരഠോ ഭൃശം  ॥ 25 ॥ 

ഭുഞ്ജാനഃ പ്രപിബൻ ഖാദൻ ബാലകസ്നേഹയന്ത്രിതഃ ।
ഭോജയൻ പായയൻ മൂഢോ ന വേദാഗതമന്തകം  ॥ 26 ॥ 

സ ഏവം വർത്തമാനോഽജ്ഞോ മൃത്യുകാല ഉപസ്ഥിതേ ।
മതിം ചകാര തനയേ ബാലേ നാരായണാഹ്വയേ  ॥ 27 ॥ 

സ പാശഹസ്താംസ്ത്രീൻ ദൃഷ്ട്വാ പുരുഷാൻ ഭൃശദാരുണാൻ ।
വക്രതുണ്ഡാനൂർദ്ധ്വരോമ്ണ ആത്മാനം നേതുമാഗതാൻ  ॥ 28 ॥ 

ദൂരേ ക്രീഡനകാസക്തം പുത്രം നാരായണാഹ്വയം ।
പ്ലാവിതേന സ്വരേണോച്ചൈരാജുഹാവാകുലേന്ദ്രിയഃ  ॥ 29 ॥ 

നിശമ്യ മ്രിയമാണസ്യ ബ്രുവതോ ഹരികീർത്തനം ।
ഭർത്തുർന്നാമ മഹാരാജ പാർഷദാഃ സഹസാഽഽപതൻ  ॥ 30 ॥ 

വികർഷതോഽന്തർഹൃദയാദ്ദാസീപതിമജാമിളം ।
യമപ്രേഷ്യാൻ വിഷ്ണുദൂതാ വാരയാമാസുരോജസാ  ॥ 31 ॥ 

ഊചുർന്നിഷേധിതാസ്താംസ്തേ വൈവസ്വതപുരഃസരാഃ ।
കേ യൂയം പ്രതിഷേദ്ധാരോ ധർമ്മരാജസ്യ ശാസനം  ॥ 32 ॥ 

കസ്യ വാ കുത ആയാതാഃ കസ്മാദസ്യ നിഷേധഥ ।
കിം ദേവാ ഉപദേവാ യാ യൂയം കിം സിദ്ധസത്തമാഃ  ॥ 33 ॥ 

സർവ്വേ പദ്മപലാശാക്ഷാഃ പീതകൌശേയവാസസഃ ।
കിരീടിനഃ കുണ്ഡലിനോ ലസത്പുഷ്കരമാലിനഃ  ॥ 34 ॥ 

സർവ്വേ ച നൂത്നവയസഃ സർവ്വേ ചാരുചതുർഭുജാഃ ।
ധനുർന്നിഷംഗാസിഗദാശംഖചക്രാംബുജശ്രിയഃ  ॥ 35 ॥ 

ദിശോ വിതിമിരാലോകാഃ കുർവ്വന്തഃ സ്വേന രോചിഷാ ।
കിമർത്ഥം ധർമ്മപാലസ്യ കിങ്കരാൻ നോ നിഷേധഥ  ॥ 36 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യുക്തേ യമദൂതൈസ്തൈർവ്വാസുദേവോക്തകാരിണഃ ।
താൻ പ്രത്യൂചുഃ പ്രഹസ്യേദം മേഘനിർഹ്രാദയാ ഗിരാ  ॥ 37 ॥ 

വിഷ്ണുദൂതാ ഊചുഃ

യൂയം വൈ ധർമ്മരാജസ്യ യദി നിർദ്ദേശകാരിണഃ ।
ബ്രൂത ധർമ്മസ്യ നസ്തത്ത്വം യച്ച ധർമ്മസ്യ ലക്ഷണം  ॥ 38 ॥ 

കഥം സ്വിദ് ധ്രിയതേ ദണ്ഡഃ കിം വാസ്യ സ്ഥാനമീപ്സിതം ।
ദണ്ഡ്യാഃ കിം കാരിണഃ സർവ്വേ ആഹോസ്വിത്കതിചിന്നൃണാം  ॥ 39 ॥ 

യമദൂതാ ഊചുഃ

വേദപ്രണിഹിതോ ധർമ്മോ ഹ്യധർമ്മസ്തദ്വിപര്യയഃ ।
വേദോ നാരായണഃ സാക്ഷാത് സ്വയംഭൂരിതി ശുശ്രുമ  ॥ 40 ॥ 

യേന സ്വധാമ്ന്യമീ ഭാവാ രജഃസത്ത്വതമോമയാഃ ।
ഗുണനാമക്രിയാരൂപൈർവ്വിഭാവ്യന്തേ യഥാതഥം  ॥ 41 ॥ 

സൂര്യോഽഗ്നിഃ ഖം മരുദ്ഗാവഃ സോമഃ സന്ധ്യാഹനീ ദിശഃ ।
കം കുഃ സ്വയം ധർമ്മ ഇതി ഹ്യേതേ ദൈഹ്യസ്യ സാക്ഷിണഃ  ॥ 42 ॥ 

ഏതൈരധർമ്മോ വിജ്ഞാതഃ സ്ഥാനം ദണ്ഡസ്യ യുജ്യതേ ।
സർവ്വേ കർമ്മാനുരോധേന ദണ്ഡമർഹന്തി കാരിണഃ  ॥ 43 ॥ 

സംഭവന്തി ഹി ഭദ്രാണി വിപരീതാനി ചാനഘാഃ ।
കാരിണാം ഗുണസംഗോഽസ്തി ദേഹവാൻ ന ഹ്യകർമ്മകൃത്  ॥ 44 ॥ 

യേന യാവാൻ യഥാധർമ്മോ ധർമ്മോ വേഹ സമീഹിതഃ ।
സ ഏവ തത്ഫലം ഭുങ്‌ക്തേ തഥാ താവദമുത്ര വൈ  ॥ 45 ॥ 

യഥേഹ ദേവപ്രവരാസ്ത്രൈവിധ്യമുപലഭ്യതേ ।
ഭൂതേഷു ഗുണവൈചിത്ര്യാത്തഥാന്യത്രാനുമീയതേ  ॥ 46 ॥ 

വർത്തമാനോഽന്യയോഃ കാലോ ഗുണാഭിജ്ഞാപകോ യഥാ ।
ഏവം ജൻമാന്യയോരേതദ്ധർമ്മാധർമ്മനിദർശനം  ॥ 47 ॥ 

മനസൈവ പുരേ ദേവഃ പൂർവ്വരൂപം വിപശ്യതി ।
അനുമീമാംസതേഽപൂർവ്വം മനസാ ഭഗവാനജഃ  ॥ 48 ॥ 

യഥാജ്ഞസ്തമസാ യുക്ത ഉപാസ്തേ വ്യക്തമേവ ഹി ।
ന വേദ പൂർവ്വമപരം നഷ്ടജൻമസ്മൃതിസ്തഥാ  ॥ 49 ॥ 

പഞ്ചഭിഃ കുരുതേ സ്വാർത്ഥാൻ പഞ്ച വേദാഥ പഞ്ചഭിഃ ।
ഏകസ്തു ഷോഡശേന ത്രീൻ സ്വയം സപ്തദശോഽശ്നുതേ  ॥ 50 ॥ 

തദേതത്ഷോഡശകലം ലിംഗം ശക്തിത്രയം മഹത് ।
ധത്തേഽനു സംസൃതിം പുംസി ഹർഷശോകഭയാർത്തിദാം  ॥ 51 ॥ 

ദേഹ്യജ്ഞോഽജിതഷഡ്വർഗ്ഗോ നേച്ഛൻ കർമ്മാണി കാര്യതേ ।
കോശകാര ഇവാത്മാനം കർമ്മണാഽഽച്ഛാദ്യ മുഹ്യതി  ॥ 52 ॥ 

ന ഹി കശ്ചിത്ക്ഷണമപി ജാതു തിഷ്ഠത്യകർമ്മകൃത് ।
കാര്യതേ ഹ്യവശഃ കർമ്മ ഗുണൈഃ സ്വാഭാവികൈർബ്ബലാത്  ॥ 53 ॥ 

ലബ്ധ്വാ നിമിത്തമവ്യക്തം വ്യക്താവ്യക്തം ഭവത്യുത ।
യഥായോനി യഥാബീജം സ്വഭാവേന ബലീയസാ  ॥ 54 ॥ 

ഏഷ പ്രകൃതിസംഗേന പുരുഷസ്യ വിപര്യയഃ ।
ആസീത് സ ഏവ ന ചിരാദീശസംഗാദ് വിലീയതേ  ॥ 55 ॥ 

അയം ഹി ശ്രുതസമ്പന്നഃ ശീലവൃത്തഗുണാലയഃ ।
ധൃതവ്രതോ മൃദുർദ്ദാന്തഃ സത്യവാൻമന്ത്രവിച്ഛുചിഃ  ॥ 56 ॥ 

ഗുർവ്വഗ്ന്യതിഥിവൃദ്ധാനാം ശുശ്രൂഷുർന്നിരഹംകൃതഃ ।
സർവ്വഭൂതസുഹൃത്സാധുർമ്മിതവാഗനസൂയകഃ  ॥ 57 ॥ 

ഏകദാസൌ വനം യാതഃ പിതൃസന്ദേശകൃദ് ദ്വിജഃ ।
ആദായ തത ആവൃത്തഃ ഫലപുഷ്പസമിത്കുശാൻ  ॥ 58 ॥ 

ദദർശ കാമിനം കഞ്ചിച്ഛൂദ്രം സഹ ഭുജിഷ്യയാ ।
പീത്വാ ച മധു മൈരേയം മദാഘൂർണ്ണിതനേത്രയാ  ॥ 59 ॥ 

മത്തയാ വിശ്ലഥന്നീവ്യാ വ്യപേതം നിരപത്രപം ।
ക്രീഡന്തമനുഗായന്തം ഹസന്തമനയാന്തികേ  ॥ 60 ॥ 

ദൃഷ്ട്വാ താം കാമലിപ്തേന ബാഹുനാ പരിരംഭിതാം ।
ജഗാമ ഹൃച്ഛയവശം സഹസൈവ വിമോഹിതഃ  ॥ 61 ॥ 

സ്തംഭയന്നാത്മനാഽഽത്മാനം യാവത്സത്ത്വം യഥാശ്രുതം ।
ന ശശാക സമാധാതും മനോ മദനവേപിതം  ॥ 62 ॥ 

തന്നിമിത്തസ്മരവ്യാജഗ്രഹഗ്രസ്തോ വിചേതനഃ ।
താമേവ മനസാ ധ്യായൻ സ്വധർമ്മാദ് വിരരാമ ഹ  ॥ 63 ॥ 

താമേവ തോഷയാമാസ പിത്ര്യേണാർത്ഥേന യാവതാ ।
ഗ്രാമ്യൈർമ്മനോരമൈഃ കാമൈഃ പ്രസീദേത യഥാ തഥാ  ॥ 64 ॥ 

വിപ്രാം സ്വഭാര്യാമപ്രൌഢാം കുലേ മഹതി ലംഭിതാം ।
വിസസർജ്ജാചിരാത്പാപഃ സ്വൈരിണ്യാപാംഗവിദ്ധധീഃ  ॥ 65 ॥ 

യതസ്തതശ്ചോപനിന്യേ ന്യായതോഽന്യായതോ ധനം ।
ബഭാരാസ്യാഃ കുടുംബിന്യാഃ കുടുംബം മന്ദധീരയം  ॥ 66 ॥ 

യദസൌ ശാസ്ത്രമുല്ലംഘ്യ സ്വൈരചാര്യാര്യഗർഹിതഃ ।
അവർത്തത ചിരം കാലമഘായുരശുചിർമ്മലാത്  ॥ 67 ॥ 

തത ഏനം ദണ്ഡപാണേഃ സകാശം കൃതകിൽബിഷം ।
നേഷ്യാമോഽകൃതനിർവ്വേശം യത്ര ദണ്ഡേന ശുദ്ധ്യതി  ॥ 68 ॥