ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 4


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 4

ഉദ്ധവ ഉവാച

അഥ തേ തദനുജ്ഞാതാ ഭുക്ത്വാ പീത്വാ ച വാരുണീം ।
തയാ വിഭ്രംശിതജ്ഞാനാ ദുരുക്തൈർമ്മർമ്മ പസ്പൃശുഃ  ॥ 1 ॥ 

തേഷാം മൈരേയദോഷേണ വിഷമീകൃതചേതസാം ।
നിമ്‌ളോചതി രവാവാസീദ്‌വേണൂനാമിവ മർദ്ദനം  ॥ 2 ॥ 

ഭഗവാൻ സ്വാത്മമായായാ ഗതിം താമവലോക്യ സഃ ।
സരസ്വതീമുപസ്പൃശ്യ വൃക്ഷമൂലമുപാവിശത്  ॥ 3 ॥ 

അഹം ചോക്തോ ഭഗവതാ പ്രപന്നാർത്തിഹരേണ ഹ ।
ബദരീം ത്വം പ്രയാഹീതി സ്വകുലം സഞ്ജിഹീർഷുണാ  ॥ 4 ॥ 

അഥാപി തദഭിപ്രേതം ജാനന്നഹമരിന്ദമ ।
പൃഷ്ഠതോഽന്വഗമം ഭർത്തുഃ പാദവിശ്ലേഷണാക്ഷമഃ  ॥ 5 ॥ 

അദ്രാക്ഷമേകമാസീനം വിചിന്വൻ ദയിതം പതിം ।
ശ്രീനികേതം സരസ്വത്യാം കൃതകേതമകേതനം  ॥ 6 ॥ 

ശ്യാമാവദാതം വിരജം പ്രശാന്താരുണലോചനം ।
ദോർഭിശ്ചതുർഭിർവ്വിദിതം പീതകൌശാംബരേണ ച  ॥ 7 ॥ 

വാമ ഊരാവധിശ്രിത്യ ദക്ഷിണാംഘ്രിസരോരുഹം ।
അപാശ്രിതാർഭകാശ്വത്ഥമകൃശം ത്യക്തപിപ്പലം  ॥ 8 ॥ 

തസ്മിൻമഹാഭാഗവതോ ദ്വൈപായനസുഹൃത്‌സഖാ ।
ലോകാനനുചരൻ സിദ്ധ ആസസാദ യദൃച്ഛയാ  ॥ 9 ॥ 

     തസ്യാനുരക്തസ്യ മുനേർമ്മുകുന്ദഃ 
          പ്രമോദഭാവാനതകന്ധരസ്യ ।
     ആശൃണ്വതോ മാമനുരാഗഹാസ-
          സമീക്ഷയാ വിശ്രമയന്നുവാച  ॥ 10 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

     വേദാഹമന്തർമ്മനസീപ്സിതം തേ 
          ദദാമി യത്തദ്ദുരവാപമന്യൈഃ ।
     സത്രേ പുരാ വിശ്വസൃജാം വസൂനാം 
          മത്സിദ്ധികാമേന വസോ ത്വയേഷ്ടഃ  ॥ 11 ॥ 

     സ ഏഷ സാധോ ചരമോ ഭവാനാ-
          മാസാദിതസ്തേ മദനുഗ്രഹോ യത് ।
     യൻമാം നൃലോകാൻ രഹ ഉത്‌സൃജന്തം
          ദിഷ്ട്യാ ദദൃശ്വാൻ വിശദാനുവൃത്ത്യാ  ॥ 12 ॥ 

     പുരാ മയാ പ്രോക്തമജായ നാഭ്യേ 
          പദ്മേ നിഷണ്ണായ മമാദിസർഗ്ഗേ ।
     ജ്ഞാനം പരം മൻമഹിമാവഭാസം 
          യത്‌സൂരയോ ഭാഗവതം വദന്തി  ॥ 13 ॥ 

     ഇത്യാദൃതോക്തഃ പരമസ്യ പുംസഃ 
          പ്രതിക്ഷണാനുഗ്രഹഭാജനോഽഹം ।
     സ്നേഹോത്ഥരോമാ സ്ഖലിതാക്ഷരസ്തം 
          മുഞ്ചൻ ശുചഃ പ്രാഞ്ജലിരാബഭാഷേ  ॥ 14 ॥ 

     കോ ന്വീശ തേ പാദസരോജഭാജാം 
          സുദുർലഭോഽർത്ഥേഷു ചതുർഷ്വപീഹ ।
     തഥാപി നാഹം പ്രവൃണോമി ഭൂമൻ 
          ഭവത്പദാംഭോജനിഷേവണോത്സുകഃ  ॥ 15 ॥ 

     കർമ്മാണ്യനീഹസ്യ ഭവോഽഭവസ്യ തേ 
          ദുർഗ്ഗാശ്രയോഽഥാരിഭയാത്പലായനം ।
     കാലാത്മനോ യത്പ്രമദായുതാശ്രമഃ 
          സ്വാത്മൻ രതേഃ ഖിദ്യതി ധീർവ്വിദാമിഹ  ॥ 16 ॥ 

     മന്ത്രേഷു മാം വാ ഉപഹൂയ യത്ത്വ-
          മകുണ്ഠിതാഖണ്ഡസദാത്മബോധഃ ।
     പൃച്ഛേഃ പ്രഭോ മുഗ്ദ്ധ ഇവാപ്രമത്തഃ 
          തന്നോ മനോ മോഹയതീവ ദേവ  ॥ 17 ॥ 

     ജ്ഞാനം പരം സ്വാത്മരഹഃപ്രകാശം 
          പ്രോവാച കസ്മൈ ഭഗവാൻ സമഗ്രം ।
     അപി ക്ഷമം നോ ഗ്രഹണായ ഭർത്തഃ 
          വദാഞ്ജസാ യദ്‌വൃജിനം തരേമ  ॥ 18 ॥ 

ഇത്യാവേദിതഹാർദ്ദായ മഹ്യം സ ഭഗവാൻ പരഃ ।
ആദിദേശാരവിന്ദാക്ഷ ആത്മനഃ പരമാം സ്ഥിതിം  ॥ 19 ॥ 

     സ ഏവമാരാധിതപാദതീർത്ഥാ-
          ദധീതതത്ത്വാത്മവിബോധമാർഗ്ഗഃ ।
     പ്രണമ്യ പാദൌ പരിവൃത്യ ദേവ-
          മിഹാഗതോഽഹം വിരഹാതുരാത്മാ  ॥ 20 ॥ 

സോഽഹം തദ്ദർശനാഹ്ളാദവിയോഗാർത്തിയുതഃ പ്രഭോ ।
ഗമിഷ്യേ ദയിതം തസ്യ ബദര്യാശ്രമമണ്ഡലം  ॥ 21 ॥ 

യത്ര നാരായണോ ദേവോ നരശ്ച ഭഗവാൻ ഋഷിഃ ।
മൃദു തീവ്രം തപോ ദീർഘം തേപാതേ ലോകഭാവനൌ  ॥ 22 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യുദ്ധവാദുപാകർണ്ണ്യ സുഹൃദാം ദുഃസഹം വധം ।
ജ്ഞാനേനാശമയത്ക്ഷത്താ ശോകമുത്പതിതം ബുധഃ  ॥ 23 ॥ 

സ തം മഹാഭാഗവതം വ്രജന്തം കൌരവർഷഭഃ ।
വിശ്രംഭാദഭ്യധത്തേദം മുഖ്യം കൃഷ്ണപരിഗ്രഹേ  ॥ 24 ॥ 

വിദുര ഉവാച

     ജ്ഞാനം പരം സ്വാത്മരഹഃപ്രകാശം 
          യദാഹ യോഗേശ്വര ഈശ്വരസ്തേ ।
     വക്തും ഭവാന്നോഽർഹതി യദ്ധി വിഷ്ണോർ-
          ഭൃത്യാഃ സ്വഭൃത്യാർത്ഥകൃതശ്ചരന്തി  ॥ 25 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച

നനു തേ തത്ത്വസംരാധ്യ ഋഷിഃ കൌഷാരവോഽന്തി മേ ।
സാക്ഷാദ്ഭഗവതാഽഽദിഷ്ടോ മർത്ത്യലോകം ജിഹാസതാ  ॥ 26 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ഇതി സഹ വിദുരേണ വിശ്വമൂർത്തേർ- 
          ഗുണകഥയാ സുധയാ പ്ലാവിതോരുതാപഃ ।
     ക്ഷണമിവ പുലിനേ യമസ്വസുസ്താം 
          സമുഷിത ഔപഗവിർന്നിശാം തതോഽഗാത്  ॥ 27 ॥ 

രാജോവാച

     നിധനമുപഗതേഷു വൃഷ്ണിഭോജേ-
          ഷ്വധിരഥയൂഥപയൂഥപേഷു മുഖ്യഃ ।
     സ തു കഥമവശിഷ്ട ഉദ്ധവോ യ-
          ദ്ധരിരപി തത്തൃജ ആകൃതിം ത്ര്യധീശഃ  ॥ 28 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ബ്രഹ്മശാപാപദേശേന കാലേനാമോഘവാഞ്ഛിതഃ ।
സംഹൃത്യ സ്വകുലം നൂനം ത്യക്ഷ്യൻ ദേഹമചിന്തയത്  ॥ 29 ॥ 

അസ്മാല്ലോകാദുപരതേ മയി ജ്ഞാനം മദാശ്രയം ।
അർഹത്യുദ്ധവ ഏവാദ്ധാ സംപ്രത്യാത്മവതാം വരഃ  ॥ 30 ॥ 

നോദ്ധവോഽണ്വപി മന്ന്യൂനോ യദ്ഗുണൈർന്നാർദ്ദിതഃ പ്രഭുഃ ।
അതോ മദ്വയുനം ലോകം ഗ്രാഹയന്നിഹ തിഷ്ഠതു  ॥ 31 ॥ 

ഏവം ത്രിലോകഗുരുണാ സന്ദിഷ്ടഃ ശബ്ദയോനിനാ ।
ബദര്യാശ്രമമാസാദ്യ ഹരിമീജേ സമാധിനാ  ॥ 32 ॥ 

വിദുരോഽപ്യുദ്ധവാച്ഛ്രുത്വാ കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ ।
ക്രീഡയോപാത്തദേഹസ്യ കർമ്മാണി ശ്ലാഘിതാനി ച  ॥ 33 ॥ 

ദേഹന്യാസം ച തസ്യൈവം ധീരാണാം ധൈര്യവർദ്ധനം ।
അന്യേഷാം ദുഷ്കരതരം പശൂനാം വിക്ലവാത്മനാം  ॥ 34 ॥ 

ആത്മാനം ച കുരുശ്രേഷ്ഠ കൃഷ്ണേന മനസേക്ഷിതം ।
ധ്യായൻ ഗതേ ഭാഗവതേ രുരോദ പ്രേമവിഹ്വലഃ  ॥ 35 ॥ 

കാലിന്ദ്യാഃ കതിഭിഃ സിദ്ധ അഹോഭിർഭരതർഷഭ ।
പ്രാപദ്യത സ്വഃസരിതം യത്ര മിത്രാസുതോ മുനിഃ  ॥ 36 ॥