ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 21


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 21

വിദുര ഉവാച

സ്വായംഭുവസ്യ ച മനോർവ്വംശഃ പരമസമ്മതഃ ।
കഥ്യതാം ഭഗവൻ യത്ര മൈഥുനേനൈധിരേ പ്രജാഃ  ॥ 1 ॥ 

പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ സുതൌ സ്വായംഭുവസ്യ വൈ ।
യഥാധർമ്മം ജുഗുപതുഃ സപ്തദ്വീപവതീം മഹീം  ॥ 2 ॥ 

തസ്യ വൈ ദുഹിതാ ബ്രഹ്മൻ ദേവഹൂതീതി വിശ്രുതാ ।
പത്നീ പ്രജാപതേരുക്താ കർദ്ദമസ്യ ത്വയാനഘ  ॥ 3 ॥ 

തസ്യാം സ വൈ മഹായോഗീ യുക്തായാം യോഗലക്ഷണൈഃ ।
സസർജ്ജ കതിധാ വീര്യം തൻമേ ശുശ്രൂഷവേ വദ  ॥ 4 ॥ 

രുചിർ യോ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മൻ ദക്ഷോ വാ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ ।
യഥാ സസർജ്ജ ഭൂതാനി ലബ്ധ്വാ ഭാര്യാം ച മാനവീം  ॥ 5 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

പ്രജാഃ സൃജേതി ഭഗവാൻ കർദ്ദമോ ബ്രഹ്മണോദിതഃ ।
സരസ്വത്യാം തപസ്തേപേ സഹസ്രാണാം സമാ ദശ  ॥ 6 ॥ 

തതഃ സമാധിയുക്തേന ക്രിയായോഗേന കർദ്ദമഃ । 
സം പ്രപേദേ ഹരിം ഭക്ത്യാ പ്രപന്നവരദാശുഷം  ॥ 7 ॥ 

താവത്പ്രസന്നോ ഭഗവാൻ പുഷ്കരാക്ഷഃ കൃതേ യുഗേ ।
ദർശയാമാസ തം ക്ഷത്തഃ ശാബ്ദം ബ്രഹ്മ ദധദ്വപുഃ  ॥ 8 ॥ 

സ തം വിരജമർക്കാഭം സിതപദ്മോത്പലസ്രജം ।
സ്നിഗ്ദ്ധനീലാലകവ്രാതവക്ത്രാബ്ജം വിരജോംഽബരം  ॥ 9 ॥ 

കിരീടിനം കുണ്ഡലിനം ശംഖചക്രഗദാധരം ।
ശ്വേതോത്പലക്രീഡനകം മനഃസ്പർശസ്മിതേക്ഷണം  ॥ 10 ॥ 

വിന്യസ്തചരണാംഭോജമംസദേശേ ഗരുത്മതഃ ।
ദൃഷ്ട്വാ ഖേഽവസ്ഥിതം വക്ഷഃശ്രിയം കൌസ്തുഭകന്ധരം  ॥ 11 ॥ 

ജാതഹർഷോഽപതൻമൂർദ്ധ്നാ ക്ഷിതൌ ലബ്ധമനോരഥഃ ।
ഗീർഭിസ്ത്വഭ്യഗൃണാത്പ്രീതിസ്വഭാവാത്മാ കൃതാഞ്ജലിഃ  ॥ 12 ॥ 

ഋഷിരുവാച

     ജുഷ്ടം ബതാദ്യാഖിലസത്ത്വരാശേഃ 
          സാംസിദ്ധ്യമക്ഷ്ണോസ്തവ ദർശനാന്നഃ ।
     യദ്ദർശനം ജൻമഭിരീഡ്യ സദ്ഭി-
          രാശാസതേ യോഗിനോ രൂഢയോഗാഃ  ॥ 13 ॥ 

     യേ മായയാ തേ ഹതമേധസസ്ത്വത്-
          പാദാരവിന്ദം ഭവസിന്ധുപോതം ।
     ഉപാസതേ കാമലവായ തേഷാം 
          രാസീശ കാമാന്നിരയേഽപി യേ സ്യുഃ  ॥ 14 ॥ 

     തഥാ സ ചാഹം പരിവോഢുകാമഃ 
          സമാനശീലാം ഗൃഹമേധധേനും ।
     ഉപേയിവാൻ മൂലമശേഷമൂലം 
          ദുരാശയഃ കാമദുഘാംഘ്രിപസ്യ  ॥ 15 ॥ 

     പ്രജാപതേസ്തേ വചസാധീശ തന്ത്യാ 
          ലോകഃ കിലായം കാമഹതോഽനുബദ്ധഃ ।
     അഹം ച ലോകാനുഗതോ വഹാമി 
          വ്ബലിം ച ശുക്ലാനിമിഷായ തുഭ്യം  ॥ 16 ॥ 

     ലോകാംശ്ച ലോകാനുഗതാൻ പശൂംശ്ച 
          ഹിത്വാ ശ്രിതാസ്തേ ചരണാതപത്രം ।
     പരസ്പരം ത്വദ്ഗുണവാദസീധു-
          പീയൂഷനിര്യാപിതദേഹധർമ്മാഃ  ॥ 17 ॥ 

     ന തേഽജരാക്ഷഭ്രമിരായുരേഷാം 
          ത്രയോദശാരം ത്രിശതം ഷഷ്ടിപർവ്വ ।
     ഷൺനേമ്യനന്തച്ഛദി യത്ത്രിണാഭി-
          കരാളസ്രോതോ ജഗദാച്ഛിദ്യ ധാവത്  ॥ 18 ॥ 

     ഏകഃ സ്വയം സൻ ജഗതഃ സിസൃക്ഷയാ 
          ദ്വിതീയയാഽഽത്മന്നധിയോഗമായയാ ।
     സൃജസ്യദഃ പാസി പുനർഗ്രസിഷ്യസേ 
          യഥോർണ്ണനാഭിർഭഗവൻ സ്വശക്തിഭിഃ  ॥ 19 ॥ 

     നൈതദ്ബതാധീശ പദം തവേപ്സിതം 
          യൻമായയാ നസ്തനുഷേ ഭൂതസൂക്ഷ്മം ।
     അനുഗ്രഹായാസ്ത്വപി യർഹി മായയാ 
          ലസത്തുളസ്യാ തനുവാ വിലക്ഷിതഃ  ॥ 20 ॥ 

     തം ത്വാനുഭൂത്യോപരതക്രിയാർത്ഥം 
          സ്വമായയാ വർത്തിതലോകതന്ത്രം ।
     നമാമ്യഭീക്ഷ്ണം നമനീയപാദ-
          സരോജമൽപീയസി കാമവർഷം  ॥ 21 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

     ഇത്യവ്യളീകം പ്രണുതോഽബ്ജനാഭ-
          സ്തമാബഭാഷേ വചസാമൃതേന ।
     സുപർണ്ണപക്ഷോപരി രോചമാനഃ 
          പ്രേമസ്മിതോദ്വീക്ഷണവിഭ്രമദ്ഭ്രൂഃ  ॥ 22 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

വിദിത്വാ തവ ചൈത്യം മേ പുരൈവ സമയോജി തത് ।
യദർത്ഥമാത്മനിയമൈസ്ത്വയൈവാഹം സമർച്ചിതഃ  ॥ 23 ॥ 

ന വൈ ജാതു മൃഷൈവ സ്യാത്പ്രജാധ്യക്ഷ മദർഹണം ।
ഭവദ്വിധേഷ്വതിതരാം മയി സംഗൃഭിതാത്മനാം  ॥ 24 ॥ 

പ്രജാപതിസുതഃ സമ്രാൺമനുർവ്വിഖ്യാതമംഗളഃ ।
ബ്രഹ്മാവർത്തം യോഽധിവസൻ ശാസ്തി സപ്താർണ്ണവാം മഹീം  ॥ 25 ॥ 

സ ചേഹ വിപ്ര രാജർഷിർമ്മഹിഷ്യാ ശതരൂപയാ ।
ആയാസ്യതി ദിദൃക്ഷുസ്ത്വാം പരശ്വോ ധർമ്മകോവിദഃ  ॥ 26 ॥ 

ആത്മജാമസിതാപാംഗീം വയഃശീലഗുണാന്വിതാം ।
മൃഗയന്തീം പതിം ദാസ്യത്യനുരൂപായ തേ പ്രഭോ  ॥ 27 ॥ 

സമാഹിതം തേ ഹൃദയം യത്രേമാൻ പരിവത്സരാൻ ।
സാ ത്വാം ബ്രഹ്മൻ നൃപവധൂഃ കാമമാശു ഭജിഷ്യതി  ॥ 28 ॥ 

യാ ത ആത്മഭൃതം വീര്യം നവധാ പ്രസവിഷ്യതി ।
വീര്യേ ത്വദീയേ ഋഷയ ആധാസ്യന്ത്യഞ്ജസാഽഽത്മനഃ  ॥ 29 ॥ 

ത്വം ച സമ്യഗനുഷ്ഠായ നിദേശം മ ഉശത്തമഃ ।
മയി തീർത്ഥീകൃതാശേഷക്രിയാർത്ഥോ മാം പ്രപത്സ്യസേ  ॥ 30 ॥ 

കൃത്വാ ദയാം ച ജീവേഷു ദത്ത്വാ ചാഭയമാത്മവാൻ । 
മയ്യാത്മാനം സഹ ജഗദ് ദ്രക്ഷ്യസ്യാത്മനി ചാപി മാം  ॥ 31 ॥ 

സഹാഹം സ്വാംശകലയാ ത്വദ്വീര്യേണ മഹാമുനേ ।
തവ ക്ഷേത്രേ ദേവഹൂത്യാം പ്രണേഷ്യേ തത്ത്വസംഹിതാം  ॥ 32 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഏവം തമനുഭാഷ്യാഥ ഭഗവാൻ പ്രത്യഗക്ഷജഃ ।
ജഗാമ ബിന്ദുസരസഃ സരസ്വത്യാ പരിശ്രിതാത്  ॥ 33 ॥ 

     നിരീക്ഷതസ്തസ്യ യയാവശേഷ-
          സിദ്ധേശ്വരാഭിഷ്ടുതസിദ്ധമാർഗ്ഗഃ ।
     ആകർണ്ണയൻ പത്രരഥേന്ദ്രപക്ഷൈ-
          രുച്ചാരിതം സ്തോമമുദീർണ്ണസാമ  ॥ 34 ॥ 

അഥ സംപ്രസ്ഥിതേ ശുക്ലേ കർദ്ദമോ ഭഗവാൻ ഋഷിഃ ।
ആസ്തേ സ്മ ബിന്ദുസരസി തം കാലം പ്രതിപാലയൻ  ॥ 35 ॥ 

മനുഃ സ്യന്ദനമാസ്ഥായ ശാതകൌംഭപരിച്ഛദം ।
ആരോപ്യ സ്വാം ദുഹിതരം സഭാര്യഃ പര്യടൻ മഹീം  ॥ 36 ॥ 

തസ്മിൻ സുധന്വന്നഹനി ഭഗവാൻ യത് സമാദിശത് ।
ഉപായാദാശ്രമപദം മുനേഃ ശാന്തവ്രതസ്യ തത്  ॥ 37 ॥ 

യസ്മിൻ ഭഗവതോ നേത്രാന്ന്യപതന്നശ്രുബിന്ദവഃ ।
കൃപയാ സമ്പരീതസ്യ പ്രപന്നേഽർപ്പിതയാ ഭൃശം  ॥ 38 ॥ 

തദ്വൈ ബിന്ദുസരോ നാമ സരസ്വത്യാ പരിപ്ലുതം ।
പുണ്യം ശിവാമൃതജലം മഹർഷിഗണസേവിതം  ॥ 39 ॥ 

പുണ്യദ്രുമലതാജാലൈഃ കൂജത്പുണ്യമൃഗദ്വിജൈഃ ।
സർവ്വർത്തുഫലപുഷ്പാഢ്യം വനരാജിശ്രിയാന്വിതം  ॥ 40 ॥ 

മത്തദ്വിജഗണൈർഘുഷ്ടം മത്തഭ്രമരവിഭ്രമം ।
മത്തബർഹിനടാടോപമാഹ്വയൻ മത്തകോകിലം  ॥ 41 ॥ 

കദംബചമ്പകാശോകകരഞ്ജബകുളാസനൈഃ ।
കുന്ദമന്ദാരകുടജൈശ്ചൂതപോതൈരലംകൃതം  ॥ 42 ॥ 

കാരണ്ഡവൈഃ പ്ലവൈർഹംസൈഃ കുരരൈർജ്ജലകുക്കുടൈഃ ।
സാരസൈശ്ചക്രവാകൈശ്ച ചകോരൈർവ്വൽഗു കൂജിതം  ॥ 43 ॥ 

തഥൈവ ഹരിണൈഃ ക്രോഡൈഃ ശ്വാവിദ്ഗവയകുഞ്ജരൈഃ ।
ഗോപുച്ഛൈർഹരിഭിർമ്മർക്കൈർന്നകുലൈർന്നാഭിഭിർവൃതം  ॥ 44 ॥ 

പ്രവിശ്യ തത്തീർത്ഥവരമാദിരാജഃ സഹാത്മജഃ ।
ദദർശ മുനിമാസീനം തസ്മിൻ ഹുതഹുതാശനം  ॥ 45 ॥ 

വിദ്യോതമാനം വപുഷാ തപസ്യുഗ്രയുജാ ചിരം ।
നാതിക്ഷാമം ഭഗവതഃ സ്നിഗ്ധാപാംഗാവലോകനാത് ।
തദ്വ്യാഹൃതാമൃതകലാപീയൂഷശ്രവണേന ച  ॥ 46 ॥ 

പ്രാംശും പദ്മപലാശാക്ഷം ജടിലം ചീരവാസസം ।
ഉപസംശ്രിത്യ മലിനം യഥാർഹണമസംസ്കൃതം  ॥ 47 ॥ 

അഥോടജമുപായാതം നൃദേവം പ്രണതം പുരഃ ।
സപര്യയാ പര്യഗൃഹ്ണാത്പ്രതിനന്ദ്യാനുരൂപയാ  ॥ 48 ॥ 

ഗൃഹീതാർഹണമാസീനം സംയതം പ്രീണയൻ മുനിഃ ।
സ്മരൻ ഭഗവദാദേശമിത്യാഹ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ  ॥ 49 ॥ 

നൂനം ചംക്രമണം ദേവ സതാം സംരക്ഷണായ തേ ।
വധായ ചാസതാം യസ്ത്വം ഹരേഃ ശക്തിർഹി പാലിനീ  ॥ 50 ॥ 

യോഽർക്കേന്ദ്വഗ്നീന്ദ്രവായൂനാം യമധർമ്മപ്രചേതസാം ।
രൂപാണി സ്ഥാന ആധത്സേ തസ്മൈ ശുക്ലായ തേ നമഃ  ॥ 51 ॥ 

ന യദാ രഥമാസ്ഥായ ജൈത്രം മണിഗണാർപ്പിർപിതം ।
വിസ്ഫൂർജ്ജച്ചണ്ഡകോദണ്ഡോ രഥേന ത്രാസയന്നഘാൻ  ॥ 52 ॥ 

സ്വസൈന്യചരണക്ഷുണ്ണം വേപയൻ മണ്ഡലം ഭുവഃ ।
വികർഷൻ ബൃഹതീം സേനാം പര്യടസ്യംശുമാനിവ  ॥ 53 ॥ 

തദൈവ സേതവഃ സർവ്വേ വർണ്ണാശ്രമനിബന്ധനാഃ ।
ഭഗവദ്രചിതാ രാജൻ ഭിദ്യേരൻ ബത ദസ്യുഭിഃ  ॥ 54 ॥ 

അധർമ്മശ്ച സമേധേത ലോലുപൈർവ്വ്യങ്‌കുശൈർന്നൃഭിഃ ।
ശയാനേ ത്വയി ലോകോഽയം ദസ്യുഗ്രസ്തോ വിനങ് ക്ഷ്യതി  ॥ 55 ॥ 

അഥാപി പൃച്ഛേ ത്വാം വീര യദർത്ഥം ത്വമിഹാഗതഃ ।
തദ്വയം നിർവ്യളീകേന പ്രതിപദ്യാമഹേ ഹൃദാ  ॥ 56 ॥