ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 7


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 7 

ബ്രഹ്മോവാച

     യത്രോദ്യതഃ ക്ഷിതിതലോദ്ധരണായ ബിഭ്രത്-
          ക്രൗഡീം തനും സകലയജ്ഞമയീമനന്തഃ । 
     അന്തർമ്മഹാർണ്ണവ ഉപാഗതമാദിദൈത്യം 
          തം ദംഷ്ട്രയാദ്രിമിവ വജ്രധരോ ദദാര  ॥ 1 ॥ 

     ജാതോ രുചേരജനയത് സുയമാൻ സുയജ്ഞ 
          ആകൂതിസൂനുരമരാനഥ ദക്ഷിണായാം । 
     ലോകത്രയസ്യ മഹതീമഹരദ് യദാർത്തിം 
          സ്വായംഭുവേന മനുനാ ഹരിരിത്യനൂക്തഃ  ॥ 2 ॥ 

     ജജ്ഞേ ച കർദമഗൃഹേ ദ്വിജ ദേവഹൂത്യാം 
          സ്ത്രീഭിഃ സമം നവഭിരാത്മഗതിം സ്വമാത്രേ ।
     ഊചേ യയാഽഽത്മശമലം ഗുണസങ്ഗപങ്ക
          മസ്മിൻ വിധൂയ കപിലസ്യ ഗതിം പ്രപേദേ  ॥ 3 ॥ 

     അത്രേരപത്യമഭികാങ്ക്ഷത ആഹ തുഷ്ടോ 
          ദത്തോ മയാഹമിതി യദ്ഭഗവാൻ സ ദത്തഃ ।
     യത്പാദപങ്കജപരാഗപവിത്രദേഹാ 
          യോഗർദ്ധിമാപുരുഭയീം യദുഹൈഹയാദ്യാഃ  ॥ 4 ॥ 

     തപ്തം തപോ വിവിധലോകസിസൃക്ഷയാ മേ 
          ആദൌ സനാത് സ്വതപസഃ സ ചതുഃസനോഽഭൂത് ।
     പ്രാക്കൽപസംപ്ളവവിനഷ്ടമിഹാത്മതത്ത്വം 
          സമ്യഗ് ജഗാദ മുനയോ യദചക്ഷതാത്മൻ  ॥ 5 ॥ 

     ധർമ്മസ്യ ദക്ഷദുഹിതര്യജനിഷ്ട മൂർത്ത്യാം 
          നാരായണോ നര ഇതി സ്വതപഃപ്രഭാവഃ । 
     ദൃഷ്ട്വാഽഽത്മനോ ഭഗവതോ നിയമാവലോപം 
          ദേവ്യസ്ത്വനംഗപൃതനാ ഘടിതും ന ശേകുഃ  ॥ 6 ॥ 

     കാമം ദഹന്തി കൃതിനോ നനു രോഷദൃഷ്ട്യാ 
          രോഷം ദഹന്തമുത തേ ന ദഹന്ത്യസഹ്യം । 
     സോഽയം യദന്തരമലം പ്രവിശൻ ബിഭേതി 
          കാമഃ കഥം നു പുനരസ്യ മനഃ ശ്രയേത  ॥ 7 ॥ 

     വിദ്ധഃ സപത്ന്യുദിതപത്രിഭിരന്തി രാജ്ഞോ 
          ബാലോഽപി സന്നുപഗതസ്തപസേ വനാനി ।
     തസ്മാ അദാദ് ധ്രുവഗതിം ഗൃണതേ പ്രസന്നോ 
          ദിവ്യാഃ സ്തുവന്തി മുനയോ യദുപര്യധസ്താത്  ॥ 8 ॥ 

     യദ് വേനമുത്പഥഗതം ദ്വിജവാക്യവജ്ര-
          വിപ്ലുഷ്ടപൌരുഷഭഗം നിരയേ പതന്തം ।
     ത്രാത്വാർത്ഥിതോ ജഗതി പുത്രപദം ച ലേഭേ 
          ദുഗ്ദ്ധാ വസൂനി വസുധാ സകലാനി യേന  ॥ 9 ॥ 

     നാഭേരസാവൃഷഭ ആസ സുദേവിസൂനുർ-
          യോ വൈ ചചാര സമദൃഗ്‌ജഡയോഗചര്യാം ।
     യത്പാരമഹംസ്യമൃഷയഃ പദമാമനന്തി 
          സ്വസ്ഥഃ പ്രശാന്തകരണഃ പരിമുക്തസങ്ഗഃ  ॥ 10 ॥ 

     സത്രേ മമാസ ഭഗവാൻ ഹയശീരഷാഥോ 
          സാക്ഷാത് സ യജ്ഞപുരുഷസ്തപനീയവർണ്ണഃ । 
     ഛന്ദോമയോ മഖമയോഽഖിലദേവതാത്മാ 
          വാചോ ബഭൂവുരുശതീഃ ശ്വസതോഽസ്യ നസ്തഃ  ॥ 11 ॥ 

     മത്സ്യോ യുഗാന്തസമയേ മനുനോപലബ്ധഃ 
          ക്ഷോണീമയോ നിഖിലജീവനികായകേതഃ । 
     വിസ്രംസിതാനുരുഭയേ സലിലേ മുഖാൻമേ 
          ആദായ തത്ര വിജഹാര ഹ വേദമാർഗ്ഗാൻ  ॥ 12 ॥ 

     ക്ഷീരോദധാവമരദാനവയൂഥപാനാ-
          മുൻമഥ്നതാമമൃതലബ്ധയ ആദിദേവഃ ।
     പൃഷ്ഠേന കച്ഛപവപുർവ്വിദധാര ഗോത്രം 
          നിദ്രാക്ഷണോഽദ്രിപരിവർത്തകഷാണകണ്ഡൂഃ  ॥ 13 ॥ 

     ത്രൈവിഷ്ടപോരുഭയഹാ സ നൃസിംഹരൂപം 
          കൃത്വാ ഭ്രമദ്ഭ്രുകുടിദംഷ്ട്രകരാളവക്ത്രം ।
     ദൈത്യേന്ദ്രമാശു ഗദയാഭിപതന്തമാരാ-
          ദൂരൌ നിപാത്യ വിദദാര നഖൈഃ സ്ഫുരന്തം  ॥ 14 ॥ 

     അന്തഃസരസ്യുരുബലേന പദേ ഗൃഹീതോ 
          ഗ്രാഹേണ യൂഥപതിരംബുജഹസ്ത ആർത്തഃ ।
     ആഹേദമാദിപുരുഷാഖിലലോകനാഥ 
          തീർത്ഥശ്രവഃ ശ്രവണമംഗളനാമധേയ  ॥ 15 ॥ 

     ശ്രുത്വാ ഹരിസ്തമരണാർത്ഥിനമപ്രമേയ-
          ശ്ചക്രായുധഃ പതഗരാജഭുജാധിരൂഢഃ ।
     ചക്രേണ നക്രവദനം വിനിപാട്യ തസ്മാ-
          ദ്ധസ്തേ പ്രഗൃഹ്യ ഭഗവാൻ കൃപയോജ്ജഹാര  ॥ 16 ॥ 

     ജ്യായാൻ ഗുണൈരവരജോഽപ്യദിതേഃ സുതാനാം 
          ലോകാൻ വിചക്രമ ഇമാൻ യദഥാധിയജ്ഞഃ । 
     ക്ഷ്മാം വാമനേന ജഗൃഹേ ത്രിപദച്ഛലേന 
          യാച്ഞാമൃതേ പഥി ചരൻ പ്രഭുഭിർന്ന ചാല്യഃ  ॥ 17 ॥ 

     നാർത്ഥോ ബലേരയമുരുക്രമപാദശൌച
          മാപഃ ശിഖാധൃതവതോ വിബുധാധിപത്യം । 
     യോ വൈ പ്രതിശ്രുതമൃതേ ന ചികീർഷദന്യ-
          ദാത്മാനമങ്ഗ സ ശിരസാ ഹരയേഽഭിമേനേ  ॥ 18 ॥ 

     തുഭ്യം ച നാരദ ഭൃശം ഭഗവാൻ വിവൃദ്ധ-
          ഭാവേന സാധു പരിതുഷ്ട ഉവാച യോഗം । 
     ജ്ഞാനം ച ഭാഗവതമാത്മസതത്ത്വദീപം 
          യദ് വാസുദേവശരണാ വിദുരഞ്ജസൈവ  ॥ 19 ॥ 

     ചക്രം ച ദിക്ഷ്വവിഹതം ദശസു സ്വതേജോ 
          മന്വന്തരേഷു മനുവംശധരോ ബിഭർത്തി ।
     ദുഷ്ടേഷു രാജസു ദമം വ്യദധാത് സ്വകീർത്തിം 
          സത്യേ ത്രിപൃഷ്ഠ ഉശതീം പ്രഥയംശ്ചരിത്രൈഃ  ॥ 20 ॥ 

     ധന്വന്തരിശ്ച ഭഗവാൻ സ്വയമേവ കീർത്തിർ
          ന്നാമ്‌നാ നൃണാം പുരുരുജാം രുജ ആശു ഹന്തി ।
     യജ്ഞേ ച ഭാഗമമൃതായുരവാവരുന്ധ 
          ആയുഷ്യവേദമനുശാസ്ത്യവതീര്യ ലോകേ  ॥ 21 ॥ 

     ക്ഷത്രം ക്ഷയായ വിധിനോപഭൃതം മഹാത്മാ 
          ബ്രഹ്മധ്രുഗുജ്ഝിതപഥം നരകാർത്തിലിപ്സു । 
     ഉദ്ധന്ത്യസാവവനികണ്ടകമുഗ്രവീര്യഃ
          ത്രിഃസപ്തകൃത്വ ഉരുധാരപരശ്വധേന  ॥ 22 ॥ 

     അസ്മത്പ്രസാദസുമുഖഃ കലയാ കലേശ 
          ഇക്ഷ്വാകുവംശ അവതീര്യ ഗുരോർനിദേശേ । 
     തിഷ്ഠൻ വനം സദയിതാനുജ ആവിവേശ
          യസ്മിൻ വിരുദ്ധ്യ ദശകന്ധര ആർത്തിമാർച്ഛത്  ॥ 23 ॥ 

     യസ്മാ അദാദുദധിരൂഢഭയാങ്ഗവേപോ 
          മാർഗ്ഗം സപദ്യരിപുരം ഹരവദ്ദിധക്ഷോഃ ।
     ദൂരേ സുഹൃൻമഥിതരോഷസുശോണദൃഷ്ട്യാ 
          താതപ്യമാനമകരോരഗനക്രചക്രഃ  ॥ 24 ॥ 

     വക്ഷഃസ്ഥലസ്പർശരുഗ്ണമഹേന്ദ്രവാഹ-
          ദന്തൈർവ്വിഡംബിതകകുബ്ജുഷ ഊഢഹാസം ।
     സദ്യോഽസുഭിഃ സഹ വിനേഷ്യതി ദാരഹർത്തുഃ
          വിസ്ഫൂർജിതൈർധനുഷ ഉച്ചരതോഽധിസൈന്യേ  ॥ 25 ॥ 

     ഭൂമേഃ സുരേതരവരൂഥവിമർദ്ദിതായാഃ 
          ക്ലേശവ്യയായ കലയാ സിതകൃഷ്ണകേശഃ । 
     ജാതഃ കരിഷ്യതി ജനാനുപലക്ഷ്യമാർഗ്ഗഃ 
          കർമ്മാണി ചാത്മമഹിമോപനിബന്ധനാനി  ॥ 26 ॥ 

     തോകേന ജീവഹരണം യദുലൂകികായാഃ 
          ത്രൈമാസികസ്യ ച പദാ ശകടോഽപവൃത്തഃ । 
     യദ്രിങ്ഗതാന്തരഗതേന ദിവിസ്പൃശോർവ്വാ 
          ഉൻമൂലനം ത്വിതരഥാർജ്ജുനയോർന്ന ഭാവ്യം  ॥ 27 ॥ 

     യദ്വൈ വ്രജേ വ്രജപശൂൻ വിഷതോയപീതാൻ 
          പാലാംസ്ത്വജീവയദനുഗ്രഹദൃഷ്ടിവൃഷ്ട്യാ । 
     തച്ഛുദ്ധയേഽതിവിഷവീര്യവിലോലജിഹ്വ- 
          മുച്ചാടയിഷ്യദുരഗം വിഹരൻ ഹ്രദിന്യാം  ॥ 28 ॥ 

     തത്കർമ്മ ദിവ്യമിവ യന്നിശി നിഃശയാനം 
          ദാവാഗ്നിനാ ശുചിവനേ പരിദഹ്യമാനേ । 
     ഉന്നേഷ്യതി വ്രജമതോഽവസിതാന്തകാലം 
          നേത്രേ പിധായ്യ സബലോഽനധിഗമ്യവീര്യഃ  ॥ 29 ॥ 

     ഗൃഹ്ണീത യദ്യദുപബന്ധമമുഷ്യ മാതാ 
          ശുൽബം സുതസ്യ ന തു തത്തദമുഷ്യ മാതി । 
     യജ്ജൃംഭതോഽസ്യ വദനേ ഭുവനാനി ഗോപീ 
          സംവീക്ഷ്യ ശങ്കിതമനാഃ പ്രതിബോധിതാഽഽസീത്  ॥ 30 ॥ 

     നന്ദം ച മോക്ഷ്യതി ഭയാദ്വരുണസ്യ പാശാദ്-
          ഗോപാൻ ബിലേഷു പിഹിതാൻ മയസൂനുനാ ച ।
     അഹ്ന്യാപൃതം നിശി ശയാനമതിശ്രമേണ 
          ലോകം വികുണ്ഠമുപനേഷ്യതി ഗോകുലം സ്മ  ॥ 31 ॥ 

     ഗോപൈർമ്മഖേ പ്രതിഹതേ വ്രജവിപ്ലവായ 
          ദേവേഽഭിവർഷതി പശൂൻ കൃപയാ രിരക്ഷുഃ । 
     ധർത്തോച്ഛിലീന്ധ്രമിവ സപ്തദിനാനി സപ്ത-
          വർഷോ മഹീധ്രമനഘൈകകരേ സലീലം  ॥ 32 ॥ 

     ക്രീഡൻ വനേ നിശി നിശാകരരശ്മിഗൌര്യാം 
          രാസോൻമുഖഃ കളപദായതമൂർച്ഛിതേന । 
     ഉദ്ദീപിതസ്മരരുജാം വ്രജഭൃദ് വധൂനാം 
          ഹർത്തുർഹരിഷ്യതി ശിരോ ധനദാനുഗസ്യ  ॥ 33 ॥ 

     യേ ച പ്രലംബഖരദർദ്ദുരകേശ്യരിഷ്ട-
          മല്ലേഭകംസയവനാഃ കുജപൌണ്ഡ്രകാദ്യാഃ । 
     അന്യേ ച ശാല്വകപിബല്വലദന്തവക്ത്ര-
          സപ്തോക്ഷശംബരവിദൂരഥരുക്മിമുഖ്യാഃ  ॥ 34 ॥ 

     യേ വാ മൃധേ സമിതിശാലിന ആത്തചാപാഃ 
          കാംബോജമത്സ്യകുരുസൃഞ്ജയകൈകയാദ്യാഃ । 
     യാസ്യന്ത്യദർശനമലം ബലപാർത്ഥഭീമ-
          വ്യാജാഹ്വയേന ഹരിണാ നിലയം തദീയം  ॥ 35 ॥ 

     കാലേന മീലിതധിയാമവമൃശ്യ നൄണാം 
          സ്തോകായുഷാം സ്വനിഗമോ ബത ദൂരപാരഃ । 
     ആവിർഹിതസ്ത്വനുയുഗം സ ഹി സത്യവത്യാം 
          വേദദ്രുമം വിടപശോ വിഭജിഷ്യതി സ്മ  ॥ 36 ॥ 

     ദേവദ്വിഷാം നിഗമവർത്മനി നിഷ്ഠിതാനാം 
          പൂർഭിർമയേന വിഹിതാഭിരദൃശ്യതൂർഭിഃ ।
     ലോകാൻ ഘ്നതാം മതിവിമോഹമതിപ്രലോഭം 
          വേഷം വിധായ ബഹു ഭാഷ്യത ഔപധർമ്മ്യം  ॥ 37 ॥ 

     യർഹ്യാലയേഷ്വപി സതാം ന ഹരേഃ കഥാഃ സ്യുഃ 
          പാഖണ്ഡിനോ ദ്വിജജനാ വൃഷളാ നൃദേവാഃ । 
     സ്വാഹാ സ്വധാ വഷഡിതി സ്മ ഗിരോ ന യത്ര 
          ശാസ്താ ഭവിഷ്യതി കലേർഭഗവാൻ യുഗാന്തേ  ॥ 38 ॥ 

     സർഗ്ഗേ തപോഽഹമൃഷയോ നവ യേ പ്രജേശാഃ
          സ്ഥാനേ ച ധർമ്മമഖമന്വമരാവനീശാഃ । 
     അന്തേ ത്വധർമ്മഹരമന്യുവശാസുരാദ്യാ 
          മായാവിഭൂതയ ഇമാഃ പുരുശക്തിഭാജഃ  ॥ 39 ॥ 

     വിഷ്ണോർനു വീര്യഗണനാം കതമോഽർഹതീഹ 
          യഃ പാർത്ഥിവാന്യപി കവിർവിമമേ രജാംസി । 
     ചസ്കംഭ യഃ സ്വരഹസാസ്ഖലതാ ത്രിപൃഷ്ഠം 
          യസ്മാത്ത്രിസാമ്യസദനാദുരുകമ്പയാനം  ॥ 40 ॥ 

     നാന്തം വിദാമ്യഹമമീ മുനയോഽഗ്രജാസ്തേ 
          മായാബലസ്യ പുരുഷസ്യ കുതോഽപരേ യേ । 
     ഗായൻ ഗുണാൻ ദശശതാനന ആദിദേവഃ 
          ശേഷോഽധുനാപി സമവസ്യതി നാസ്യ പാരം  ॥ 41 ॥ 

     യേഷാം സ ഏവ ഭഗവാൻ ദയയേദനന്തഃ 
          സർവ്വാത്മനാഽഽശ്രിതപദോ യദി നിർവ്യളീകം ।
     തേ ദുസ്തരാമതിതരന്തി ച ദേവമായാം 
          നൈഷാം മമാഹമിതി ധീഃ ശ്വശൃഗാലഭക്ഷ്യേ  ॥ 42 ॥ 

     വേദാഹമങ്ഗ പരമസ്യ ഹി യോഗമായാം 
          യൂയം ഭവശ്ച ഭഗവാനഥ ദൈത്യവര്യഃ । 
     പത്നീ മനോഃ സ ച മനുശ്ച തദാത്മജാശ്ച 
          പ്രാചീനബർഹിർഋഭുരംഗ ഉത ധ്രുവശ്ച  ॥ 43 ॥ 

     ഇക്ഷ്വാകുരൈളമുചുകുന്ദവിദേഹഗാധി-
          രഘ്വംബരീഷസഗരാ ഗയനാഹുഷാദ്യാഃ । 
     മാന്ധാത്രലർക്കശതധന്വനുരന്തിദേവാ 
          ദേവവ്രതോ ബലിരമൂർത്തരയോ ദിലീപഃ  ॥ 44 ॥ 

     സൌഭര്യുതങ്കശിബിദേവലപിപ്പലാദ-
          സാരസ്വതോദ്ധവപരാശരഭൂരിഷേണാഃ । 
     യേഽന്യേ വിഭീഷണഹനൂമദുപേന്ദ്രദത്ത-
          പാർത്ഥാർഷ്ടിഷേണവിദുരശ്രുതദേവവര്യാഃ  ॥ 45 ॥ 

     തേ വൈ വിദന്ത്യതിതരന്തി ച ദേവമായാം 
          സ്ത്രീശൂദ്രഹൂണശബരാ അപി പാപജീവാഃ ।
     യദ്യദ്ഭുതക്രമപരായണശീലശിക്ഷാ-
          സ്തിര്യഗ് ജനാ അപി കിമു ശ്രുതധാരണാ യേ  ॥ 46 ॥ 

     ശശ്വത്പ്രശാന്തമഭയം പ്രതിബോധമാത്രം 
          ശുദ്ധം സമം സദസതഃ പരമാത്മതത്ത്വം । 
     ശബ്ദോ ന യത്ര പുരുകാരകവാൻ ക്രിയാർത്ഥോ 
          മായാ പരൈത്യഭിമുഖേ ച വിലജ്ജമാനാ  ॥ 47 ॥ 

     തദ് വൈ പദം ഭഗവതഃ പരമസ്യ പുംസോ 
          ബ്രഹ്മേതി യദ്വിദുരജസ്രസുഖം വിശോകം ।
     സധ്ര്യങ് നിയമ്യ യതയോ യമകർത്തഹേതിം 
          ജഹ്യുഃ സ്വരാഡിവ നിപാനഖനിത്രമിന്ദ്രഃ  ॥ 48 ॥ 

     സ ശ്രേയസാമപി വിഭുർഭഗവാൻ യതോഽസ്യ 
          ഭാവസ്വഭാവവിഹിതസ്യ സതഃ പ്രസിദ്ധിഃ । 
     ദേഹേ സ്വധാതുവിഗമേഽനുവിശീര്യമാണേ 
          വ്യോമേവ തത്ര പുരുഷോ ന വിശീര്യതേഽജഃ  ॥ 49 ॥ 

സോഽയം തേഽഭിഹിതസ്താത ഭഗവാൻ വിശ്വഭാവനഃ ।
സമാസേന ഹരേർന്നാന്യദന്യസ്മാത് സദസച്ച യത്  ॥ 50 ॥ 

ഇദം ഭാഗവതം നാമ യൻമേ ഭഗവതോദിതം ।
സംഗ്രഹോഽയം വിഭൂതീനാം ത്വമേതദ്വിപുലീകുരു  ॥ 51 ॥ 

യഥാ ഹരൌ ഭഗവതി നൃണാം ഭക്തിർഭവിഷ്യതി ।
സർവ്വാത്മന്യഖിലാധാരേ ഇതി സങ്കൽപ്യ വർണ്ണയ  ॥ 52 ॥ 

മായാം വർണ്ണയതോഽമുഷ്യ ഈശ്വരസ്യാനുമോദതഃ ।
ശൃണ്വതഃ ശ്രദ്ധയാ നിത്യം മായയാഽഽത്മാ ന മുഹ്യതി  ॥ 53 ॥