ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 32


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 32

കപില ഉവാച

അഥ യോ ഗൃഹമേധീയാൻ ധർമ്മാനേവാവസൻ ഗൃഹേ ।
കാമമർത്ഥം ച ധർമ്മാൻ സ്വാൻ ദോഗ്ദ്ധി ഭൂയഃ പിപർത്തി താൻ  ॥ 1 ॥ 

സ ചാപി ഭഗവദ്ധർമ്മാത്കാമമൂഢഃ പരാങ്മുഖഃ ।
യജതേ ക്രതുഭിർദേവാൻ പിതൄംശ്ച ശ്രദ്ധയാന്വിതഃ  ॥ 2 ॥ 

തച്ഛ്രദ്ധയാഽഽക്രാന്തമതിഃ പിതൃദേവവ്രതഃ പുമാൻ ।
ഗത്വാ ചാന്ദ്രമസം ലോകം സോമപാഃ പുനരേഷ്യതി  ॥ 3 ॥ 

യദാ ചാഹീന്ദ്രശയ്യായാം ശേതേഽനന്താസനോ ഹരിഃ ।
തദാ ലോകാ ലയം യാന്തി ത ഏതേ ഗൃഹമേധിനാം  ॥ 4 ॥ 

യേ സ്വധർമ്മാൻ ന ദുഹ്യന്തി ധീരാഃ കാമാർത്ഥഹേതവേ ।
നിഃസങ്ഗാ ന്യസ്തകർമ്മാണഃ പ്രശാന്താഃ ശുദ്ധചേതസഃ  ॥ 5 ॥ 

നിവൃത്തിധർമ്മനിരതാ നിർമ്മമാ നിരഹങ്കൃതാഃ ।
സ്വധർമ്മാഖ്യേന സത്ത്വേന പരിശുദ്ധേന ചേതസാ  ॥ 6 ॥ 

സൂര്യദ്വാരേണ തേ യാന്തി പുരുഷം വിശ്വതോമുഖം ।
പരാവരേശം പ്രകൃതിമസ്യോത്പത്ത്യന്തഭാവനം  ॥ 7 ॥ 

ദ്വിപരാർദ്ധാവസാനേ യഃ പ്രളയോ ബ്രഹ്മണസ്തു തേ ।
താവദധ്യാസതേ ലോകം പരസ്യ പരചിന്തകാഃ  ॥ 8 ॥ 

     ക്ഷ്മാംഭോഽനലാഽനിലവിയൻമന ഇന്ദ്രിയാർത്ഥ-
          ഭൂതാദിഭിഃ പരിവൃതം പ്രതിസഞ്ജിഹീർഷുഃ । 
     അവ്യാകൃതം വിശതി യർഹി ഗുണത്രയാത്മാ 
          കാലം പരാഖ്യമനുഭൂയ പരഃ സ്വയംഭൂഃ  ॥ 9 ॥ 

     ഏവം പരേത്യ ഭഗവന്തമനുപ്രവിഷ്ടാ 
          യേ യോഗിനോ ജിതമരുൻമനസോ വിരാഗാഃ । 
     തേനൈവ സാകമമൃതം പുരുഷം പുരാണം 
          ബ്രഹ്മ പ്രധാനമുപയാന്ത്യഗതാഭിമാനാഃ  ॥ 10 ॥ 

അഥ തം സർവ്വഭൂതാനാം ഹൃത്പദ്മേഷു കൃതാലയം ।
ശ്രുതാനുഭാവം ശരണം വ്രജ ഭാവേന ഭാമിനി  ॥ 11 ॥ 

ആദ്യഃ സ്ഥിരചരാണാം യോ വേദഗർഭഃ സഹർഷിഭിഃ ।
യോഗേശ്വരൈഃ കുമാരാദ്യൈഃ സിദ്ധൈർ യോഗപ്രവർത്തകൈഃ  ॥ 12 ॥ 

ഭേദദൃഷ്ട്യാഭിമാനേന നിഃസങ്ഗേനാപി കർമ്മണാ ।
കർത്തൃത്വാത് സഗുണം ബ്രഹ്മ പുരുഷം പുരുഷർഷഭം  ॥ 13 ॥ 

സ സംസൃത്യ പുനഃ കാലേ കാലേനേശ്വരമൂർത്തിനാ ।
ജാതേ ഗുണവ്യതികരേ യഥാപൂർവ്വം പ്രജായതേ  ॥ 14 ॥ 

ഐശ്വര്യം പാരമേഷ്ഠ്യം ച തേഽപി ധർമ്മവിനിർമ്മിതം ।
നിഷേവ്യ പുനരായാന്തി ഗുണവ്യതികരേ സതി  ॥ 15 ॥ 

യേ ത്വിഹാസക്തമനസഃ കർമ്മസു ശ്രദ്ധയാന്വിതാഃ ।
കുർവ്വന്ത്യപ്രതിഷിദ്ധാനി നിത്യാന്യപി ച കൃത്‌സ്നശഃ  ॥ 16 ॥ 

രജസാ കുണ്ഠമനസഃ കാമാത്മാനോഽജിതേന്ദ്രിയാഃ ।
പിതൄൻ യജന്ത്യനുദിനം ഗൃഹേഷ്വഭിരതാശയാഃ  ॥ 17 ॥ 

ത്രൈവർഗ്ഗികാസ്തേ പുരുഷാ വിമുഖാ ഹരിമേധസഃ ।
കഥായാം കഥനീയോരുവിക്രമസ്യ മധുദ്വിഷഃ  ॥ 18 ॥ 

നൂനം ദൈവേന വിഹതാ യേ ചാച്യുതകഥാസുധാം ।
ഹിത്വാ ശൃണ്വന്ത്യസദ്ഗാഥാഃ പുരീഷമിവ വിഡ്ഭുജഃ  ॥ 19 ॥ 

ദക്ഷിണേന പഥാര്യമ്‌ണഃ പിതൃലോകം വ്രജന്തി തേ ।
പ്രജാമനു പ്രജായന്തേ ശ്മശാനാന്തക്രിയാകൃതഃ  ॥ 20 ॥ 

തതസ്തേ ക്ഷീണസുകൃതാഃ പുനർല്ലോകമിമം സതി ।
പതന്തി വിവശാ ദേവൈഃ സദ്യോ വിഭ്രംശിതോദയാഃ  ॥ 21 ॥ 

തസ്മാത്ത്വം സർവ്വഭാവേന ഭജസ്വ പരമേഷ്ഠിനം ।
തദ്ഗുണാശ്രയയാ ഭക്ത്യാ ഭജനീയപദാബുജം  ॥ 22 ॥ 

വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗഃ പ്രയോജിതഃ ।
ജനയത്യാശു വൈരാഗ്യം ജ്ഞാനം യദ്ബ്രഹ്മദർശനം  ॥ 23 ॥ 

യദാസ്യ ചിത്തമർത്ഥേഷു സമേഷ്വിന്ദ്രിയവൃത്തിഭിഃ ।
ന വിഗൃഹ്ണാതി വൈഷമ്യം പ്രിയമപ്രിയമിത്യുത  ॥ 24 ॥ 

സ തദൈവാത്മനാഽഽത്മാനം നിഃസങ്ഗം സമദർശനം ।
ഹേയോപാദേയരഹിതമാരൂഢം പദമീക്ഷതേ  ॥ 25 ॥ 

ജ്ഞാനമാത്രം പരം ബ്രഹ്മ പരമാത്മേശ്വരഃ പുമാൻ ।
ദൃശ്യാദിഭിഃ പൃഥഗ്ഭാവൈർഭഗവാനേക ഈയതേ  ॥ 26 ॥ 

ഏതാവാനേവ യോഗേന സമഗ്രേണേഹ യോഗിനഃ ।
യുജ്യതേഽഭിമതോ ഹ്യർത്ഥോ യദസംഗസ്തു കൃത്‌സ്നശഃ  ॥ 27 ॥ 

ജ്ഞാനമേകം പരാചീനൈരിന്ദ്രിയൈർബ്രഹ്മ നിർഗ്ഗുണം ।
അവഭാത്യർത്ഥരൂപേണ ഭ്രാന്ത്യാ ശബ്ദാദിധർമ്മിണാ  ॥ 28 ॥ 

യഥാ മഹാനഹം രൂപസ്ത്രിവൃത്പഞ്ചവിധഃ സ്വരാട് ।
ഏകാദശവിധസ്തസ്യ വപുരണ്ഡം ജഗദ്‌യതഃ  ॥ 29 ॥ 

ഏതദ്വൈ ശ്രദ്ധയാ ഭക്ത്യാ യോഗാഭ്യാസേന നിത്യശഃ ।
സമാഹിതാത്മാ നിഃസംഗോ വിരക്ത്യാ പരിപശ്യതി  ॥ 30 ॥ 

ഇത്യേതത്കഥിതം ഗുർവ്വി ജ്ഞാനം തദ്ബ്രഹ്മദർശനം ।
യേനാവബുദ്ധ്യതേ തത്ത്വം പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച  ॥ 31 ॥ 

ജ്ഞാനയോഗശ്ച മന്നിഷ്ഠോ നൈർഗ്ഗുണ്യോ ഭക്തിലക്ഷണഃ ।
ദ്വയോരപ്യേക ഏവാർത്ഥോ ഭഗവച്ഛബ്ദലക്ഷണഃ  ॥ 32 ॥ 

യഥേന്ദ്രിയൈഃ പൃഥഗ്ദ്വാരൈരർത്ഥോ ബഹുഗുണാശ്രയഃ ।
ഏകോ നാനേയതേ തദ്വദ്ഭഗവാൻ ശാസ്ത്രവർത്മഭിഃ  ॥ 33 ॥ 

ക്രിയയാ ക്രതുഭിർദ്ദാനൈസ്തപഃസ്വാധ്യായമർശനൈഃ ।
ആത്മേന്ദ്രിയജയേനാപി സന്ന്യാസേന ച കർമ്മണാം  ॥ 34 ॥ 

യോഗേന വിവിധാംഗേന ഭക്തിയോഗേന ചൈവ ഹി ।
ധർമ്മേണോഭയചിഹ്നേന യഃ പ്രവൃത്തിനിവൃത്തിമാൻ  ॥ 35 ॥ 

ആത്മതത്ത്വാവബോധേന വൈരാഗ്യേണ ദൃഢേന ച ।
ഈയതേ ഭഗവാനേഭിഃ സഗുണോ നിർഗ്ഗുണഃ സ്വദൃക്  ॥ 36 ॥ 

പ്രാവോചം ഭക്തിയോഗസ്യ സ്വരൂപം തേ ചതുർവ്വിധം ।
കാലസ്യ ചാവ്യക്തഗതേർ യോഽന്തർദ്ധാവതി ജന്തുഷു  ॥ 37 ॥ 

ജീവസ്യ സംസൃതീർബ്ബഹ്വീരവിദ്യാകർമ്മനിർമ്മിതാഃ ।
യാസ്വങ്ഗ പ്രവിശന്നാത്മാ ന വേദ ഗതിമാത്മനഃ  ॥ 38 ॥ 

നൈതത്ഖലായോപദിശേന്നാവിനീതായ കർഹിചിത് ।
ന സ്തബ്ധായ ന ഭിന്നായ നൈവ ധർമ്മധ്വജായ ച  ॥ 39 ॥ 

ന ലോലുപായോപദിശേന്ന ഗൃഹാരൂഢചേതസേ ।
നാഭക്തായ ച മേ ജാതു ന മദ്ഭക്തദ്വിഷാമപി  ॥ 40 ॥ 

ശ്രദ്ദധാനായ ഭക്തായ വിനീതായാനസൂയവേ ।
ഭൂതേഷു കൃതമൈത്രായ ശുശ്രൂഷാഭിരതായ ച  ॥ 41 ॥ 

ബഹിർജ്ജാതവിരാഗായ ശാന്തചിത്തായ ദീയതാം ।
നിർമ്മത്സരായ ശുചയേ യസ്യാഹം പ്രേയസാം പ്രിയഃ  ॥ 42 ॥ 

യ ഇദം ശൃണുയാദംബ ശ്രദ്ധയാ പുരുഷഃ സകൃത് ।
യോ വാഭിധത്തേ മച്ചിത്തഃ സ ഹ്യേതി പദവീം ച മേ  ॥ 43 ॥