ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 52


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 52 

ശ്രീശുകഉവാച

ഇത്ഥം സോഽനുഗൃഹീതോഽങ്ഗ കൃഷ്ണേനേക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
തം പരിക്രമ്യ സന്നമ്യ നിശ്ചക്രാമ ഗുഹാമുഖാത്  ॥ 1 ॥ 

സ വീക്ഷ്യ ക്ഷുല്ലകാൻമർത്ത്യാൻ പശൂൻ വീരുദ്വനസ്പതീൻ ।
മത്വാ കലിയുഗം പ്രാപ്തം ജഗാമ ദിശമുത്തരാം  ॥ 2 ॥ 

തപഃശ്രദ്ധായുതോ ധീരോ നിഃസംഗോ മുക്തസംശയഃ ।
സമാധായ മനഃകൃഷ്ണേ പ്രാവിശദ്ഗന്ധമാദനം  ॥ 3 ॥ 

ബദര്യാശ്രമമാസാദ്യ നരനാരായണാലയം ।
സർവ്വദ്വന്ദ്വസഹഃ ശാന്തസ്തപസാഽഽരാധയദ്ധരിം  ॥ 4 ॥ 

ഭഗവാൻ പുനരാവ്രജ്യ പുരീം യവനവേഷ്ടിതാം ।
ഹത്വാ മ്ലേച്ഛബലം നിന്യേ തദീയം ദ്വാരകാം ധനം  ॥ 5 ॥ 

നീയമാനേ ധനേ ഗോഭിർന്നൃഭിശ്ചാച്യുതചോദിതൈഃ ।
ആജഗാമ ജരാസന്ധസ്ത്രയോവിംശത്യനീകപഃ  ॥ 6 ॥ 

വിലോക്യ വേഗരഭസം രിപുസൈന്യസ്യ മാധവൌ ।
മനുഷ്യചേഷ്ടാമാപന്നൌ രാജൻ ദുദ്രുവതുർദ്രുതം  ॥ 7 ॥ 

വിഹായ വിത്തം പ്രചുരമഭീതൌ ഭീരുഭീതവത് ।
പദ്ഭ്യാം പദ്മപലാശാഭ്യാം ചേരതുർബ്ബഹുയോജനം  ॥ 8 ॥ 

പലായമാനൌ തൌ ദൃഷ്ട്വാ മാഗധഃ പ്രഹസൻ ബലീ ।
അന്വധാവദ്രഥാനീകൈരീശയോരപ്രമാണവിത്  ॥ 9 ॥ 

പ്രദ്രുത്യ ദൂരം സംശ്രാന്തൌ തുംഗമാരുഹതാം ഗിരിം ।
പ്രവർഷണാഖ്യം ഭഗവാന്നിത്യദാ യത്ര വർഷതി  ॥ 10 ॥ 

ഗിരൌ നിലീനാവാജ്ഞായ നാധിഗമ്യ പദം നൃപ ।
ദദാഹ ഗിരിമേധോഭിഃ സമന്താദഗ്നിമുത്സൃജൻ  ॥ 11 ॥ 

തത ഉത്പത്യ തരസാ ദഹ്യമാനതടാദുഭൌ ।
ദശൈകയോജനോത്തുംഗാന്നിപേതതുരധോ ഭുവി  ॥ 12 ॥ 

അലക്ഷ്യമാണൌ രിപുണാ സാനുഗേന യദൂത്തമൌ ।
സ്വപുരം പുനരായാതൌ സമുദ്രപരിഖാം നൃപ  ॥ 13 ॥ 

സോഽപി ദഗ്ദ്ധാവിതി മൃഷാ മന്വാനോ ബലകേശവൌ ।
ബലമാകൃഷ്യ സുമഹൻമഗധാൻ മാഗധോ യയൌ  ॥ 14 ॥ 

ആനർത്താധിപതിഃ ശ്രീമാൻ രൈവതോ രേവതീം സുതാം ।
ബ്രഹ്മണാ ചോദിതഃ പ്രാദാദ്ബലായേതി പുരോദിതം  ॥ 15 ॥ 

ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദ ഉപയേമേ കുരൂദ്വഹ ।
വൈദർഭീം ഭീഷ്മകസുതാം ശ്രിയോ മാത്രാം സ്വയംവരേ  ॥ 16 ॥ 

പ്രമഥ്യ തരസാ രാജ്ഞഃ ശാല്വാദീംശ്ചൈദ്യപക്ഷഗാൻ ।
പശ്യതാം സർവ്വലോകാനാം താർക്ഷ്യപുത്രഃ സുധാമിവ  ॥ 17 ॥ 

രാജോവാച

ഭഗവാൻ ഭീഷ്മകസുതാം രുക്മിണീം രുചിരാനനാം ।
രാക്ഷസേന വിധാനേന ഉപയേമ ഇതി ശ്രുതം  ॥ 18 ॥ 

ഭഗവൻ ശ്രോതുമിച്ഛാമി കൃഷ്ണസ്യാമിതതേജസഃ ।
യഥാ മാഗധശാല്വാദീൻ ജിത്വാ കന്യാമുപാഹരത്  ॥ 19 ॥ 

ബ്രഹ്മൻ കൃഷ്ണകഥാഃപുണ്യാ മാധ്വീർല്ലോകമലാപഹാഃ ।
കോ നു തൃപ്യേത ശൃണ്വാനഃ ശ്രുതജ്ഞോ നിത്യനൂതനാഃ  ॥ 20 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

രാജാസീദ്ഭീഷ്മകോ നാമ വിദർഭാധിപതിർമഹാൻ ।
തസ്യ പഞ്ചാഭവൻ പുത്രാഃ കന്യൈകാ ച വരാനനാ  ॥ 21 ॥ 

രുക്‌മ്യഗ്രജോ രുക്‌മരഥോ രുക്‌മബാഹുരനന്തരഃ ।
രുക്‌മകേശോ രുക്‌മമാലീ രുക്‌മിണ്യേഷാം സ്വസാ സതീ  ॥ 22 ॥ 

സോപശ്രുത്യ മുകുന്ദസ്യ രൂപവീര്യഗുണശ്രിയഃ ।
ഗൃഹാഗതൈർഗ്ഗീയമാനാസ്തം മേനേ സദൃശം പതിം  ॥ 23 ॥ 

താം ബുദ്ധിലക്ഷണൌദാര്യരൂപശീലഗുണാശ്രയാം ।
കൃഷ്ണശ്ച സദൃശീം ഭാര്യാം സമുദ്വോഢും മനോ ദധേ  ॥ 24 ॥ 

ബന്ധൂനാമിച്ഛതാം ദാതും കൃഷ്ണായ ഭഗിനീം നൃപ ।
തതോ നിവാര്യ കൃഷ്ണദ്വിഡ് രുക്‌മീ ചൈദ്യമമന്യത  ॥ 25 ॥ 

തദവേത്യാസിതാപാംഗീ വൈദർഭീ ദുർമ്മനാ ഭൃശം ।
വിചിന്ത്യാപ്തം ദ്വിജം കഞ്ചിത്കൃഷ്ണായ പ്രാഹിണോദ്ദ്രുതം  ॥ 26 ॥ 

ദ്വാരകാം സ സമഭ്യേത്യ പ്രതീഹാരൈഃ പ്രവേശിതഃ ।
അപശ്യദാദ്യം പുരുഷമാസീനം കാഞ്ചനാസനേ  ॥ 27 ॥ 

ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്തമവരുഹ്യ നിജാസനാത് ।
ഉപവേശ്യാർഹയാംചക്രേ യഥാഽഽത്മാനം ദിവൌകസഃ  ॥ 28 ॥ 

തം ഭുക്തവന്തം വിശ്രാന്തമുപഗമ്യ സതാം ഗതിഃ ।
പാണിനാഭിമൃശൻ പാദാവവ്യഗ്രസ്തമപൃച്ഛത  ॥ 29 ॥ 

കച്ചിദ്ദ്വിജവരശ്രേഷ്ഠ ധർമ്മസ്തേ വൃദ്ധസമ്മതഃ ।
വർത്തതേ നാതികൃച്ഛ്രേണ സന്തുഷ്ടമനസഃ സദാ  ॥ 30 ॥ 

സന്തുഷ്ടോ യർഹി വർത്തേത ബ്രാഹ്മണോ യേന കേനചിത് ।
അഹീയമാനഃ സ്വാദ്ധർമ്മാത് സ ഹ്യസ്യാഖിലകാമധുക്  ॥ 31 ॥ 

അസന്തുഷ്ടോഽസകൃല്ലോകാനാപ്നോത്യപി സുരേശ്വരഃ ।
അകിഞ്ചനോഽപി സന്തുഷ്ടഃ ശേതേ സർവാംഗവിജ്വരഃ  ॥ 32 ॥ 

വിപ്രാൻ സ്വലാഭസന്തുഷ്ടാൻ സാധൂൻ ഭൂതസുഹൃത്തമാൻ ।
നിരഹങ്കാരിണഃ ശാന്താന്നമസ്യേ ശിരസാസകൃത്  ॥ 33 ॥ 

കച്ചിദ്വഃ കുശലം ബ്രഹ്മൻ രാജതോ യസ്യ ഹി പ്രജാഃ ।
സുഖം വസന്തി വിഷയേ പാല്യമാനാഃ സ മേ പ്രിയഃ  ॥ 34 ॥ 

യതസ്ത്വമാഗതോ ദുർഗ്ഗം നിസ്തീര്യേഹ യദിച്ഛയാ ।
സർവ്വം നോ ബ്രൂഹ്യഗുഹ്യം ചേത്കിം കാര്യം കരവാമ തേ  ॥ 35 ॥ 

ഏവം സംപൃഷ്ടസംപ്രശ്നോ ബ്രാഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനാ ।
ലീലാഗൃഹീതദേഹേന തസ്മൈ സർവ്വമവർണ്ണയത്  ॥ 36 ॥ 

രുക്‌മിണ്യുവാച

     ശ്രുത്വാ ഗുണാൻ ഭുവനസുന്ദര ശൃണ്വതാം തേ
          നിർവ്വിശ്യ കർണ്ണവിവരൈർഹരതോഽങ്ഗതാപം ।
     രൂപം ദൃശാം ദൃശിമതാമഖിലാർത്ഥലാഭം
          ത്വയ്യച്യുതാവിശതി ചിത്തമപത്രപം മേ  ॥ 37 ॥ 

     കാ ത്വാ മുകുന്ദ മഹതീ കുലശീലരൂപ-
          വിദ്യാവയോദ്രവിണധാമഭിരാത്മതുല്യം ।
     ധീരാ പതിം കുലവതീ ന വൃണീത കന്യാ
          കാലേ നൃസിംഹ നരലോകമനോഽഭിരാമം  ॥ 38 ॥ 

     തൻമേ ഭവാൻ ഖലു വൃതഃ പതിരംഗ ജായാ-
          മാത്മാർപ്പിതശ്ച ഭവതോഽത്ര വിഭോ വിധേഹി ।
     മാ വീരഭാഗമഭിമർശതു ചൈദ്യ ആരാദ്-
          ഗോമായുവൻമൃഗപതേർബ്ബലിമംബുജാക്ഷ  ॥ 39 ॥ 

     പൂർത്തേഷ്ടദത്തനിയമവ്രതദേവവിപ്ര-
          ഗുർവ്വർച്ചനാദിഭിരലം ഭഗവാൻ പരേശഃ ।
     ആരാധിതോ യദി ഗദാഗ്രജ ഏത്യ പാണിം
          ഗൃഹ്ണാതു മേ ന ദമഘോഷസുതാദയോഽന്യേ  ॥ 40 ॥ 

     ശ്വോഭാവിനി ത്വമജിതോദ്വഹനേ വിദർഭാൻ
          ഗുപ്തഃ സമേത്യ പൃതനാപതിഭിഃ പരീതഃ ।
     നിർമ്മഥ്യ ചൈദ്യമഗധേന്ദ്രബലം പ്രസഹ്യ
          മാം രാക്ഷസേനവിധിനോദ്വഹ വീര്യശുൽകാം  ॥ 41 ॥ 

     അന്തഃപുരാന്തരചരീമനിഹത്യ ബന്ധൂൻ
          ത്വാമുദ്വഹേ കഥമിതി പ്രവദാമ്യുപായം ।
     പൂർവ്വേദ്യുരസ്തി മഹതീ കുലദേവിയാത്രാ
          യസ്യാം ബഹിർന്നവവധൂർഗ്ഗിരിജാമുപേയാത്  ॥ 42 ॥ 

     യസ്യാങ്ഘ്രിപങ്കജരജഃസ്നപനം മഹാന്തോ
          വാഞ്ഛന്ത്യുമാപതിരിവാത്മതമോഽപഹത്യൈ ।
     യർഹ്യംബുജാക്ഷ ന ലഭേയ ഭവത്പ്രസാദം
          ജഹ്യാമസൂൻ വ്രതകൃശാൻ ശതജൻമഭിഃ സ്യാത്  ॥ 43 ॥ 

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച

ഇത്യേതേ ഗുഹ്യസന്ദേശാ യദുദേവ മയാഹൃതാഃ ।
വിമൃശ്യ കർത്തും യച്ചാത്ര ക്രിയതാം തദനന്തരം  ॥ 44 ॥