ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 87


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 87 

പരീക്ഷിദുവാച

ബ്രഹ്മൻ ബ്രഹ്മണ്യനിർദ്ദേശ്യേ നിർഗ്ഗുണേ ഗുണവൃത്തയഃ ।
കഥം ചരന്തി ശ്രുതയഃ സാക്ഷാത് സദസതഃ പരേ  ॥ 1 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ബുദ്ധീന്ദ്രിയമനഃപ്രാണാൻ ജനാനാമസൃജത്പ്രഭുഃ ।
മാത്രാർത്ഥം ച ഭവാർത്ഥം ച ആത്മനേഽകൽപനായ ച  ॥ 2 ॥ 

സൈഷാ ഹ്യുപനിഷദ്ബ്രാഹ്മീ പൂർവ്വേഷാം പൂർവ്വജൈർദ്ധൃതാ ।
ശ്രദ്ധയാ ധാരയേദ് യസ്താം ക്ഷേമം ഗച്ഛേദകിഞ്ചനഃ  ॥ 3 ॥ 

അത്ര തേ വർണ്ണയിഷ്യാമി ഗാഥാം നാരായണാന്വിതാം ।
നാരദസ്യ ച സംവാദമൃഷേർന്നാരായണസ്യ ച  ॥ 4 ॥ 

ഏകദാ നാരദോ ലോകാൻ പര്യടൻ ഭഗവത്പ്രിയഃ ।
സനാതനമൃഷിം ദ്രഷ്ടും യയൌ നാരായണാശ്രമം  ॥ 5 ॥ 

യോ വൈ ഭാരതവർഷേഽസ്മിൻ ക്ഷേമായ സ്വസ്തയേ നൃണാം ।
ധർമ്മജ്ഞാനശമോപേതമാകൽപാദാസ്ഥിതസ്തപഃ  ॥ 6 ॥ 

തത്രോപവിഷ്ടമൃഷിഭിഃ കലാപഗ്രാമവാസിഭിഃ ।
പരീതം പ്രണതോഽപൃച്ഛദിദമേവ കുരൂദ്വഹ  ॥ 7 ॥ 

തസ്മൈ ഹ്യവോചദ്ഭഗവാൻ ഋഷീണാം ശൃണ്വതാമിദം ।
യോ ബ്രഹ്മവാദഃ പൂർവ്വേഷാം ജനലോകനിവാസിനാം  ॥ 8 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

സ്വായംഭുവ ബ്രഹ്മസത്രം ജനലോകേഽഭവത്പുരാ ।
തത്രസ്ഥാനാം മാനസാനാം മുനീനാമൂർദ്ധ്വരേതസാം  ॥ 9 ॥ 

ശ്വേതദ്വീപം ഗതവതി ത്വയി ദ്രഷ്ടും തദീശ്വരം ।
ബ്രഹ്മവാദഃ സുസംവൃത്തഃ ശ്രുതയോ യത്ര ശേരതേ ।
തത്ര ഹായമഭൂത്പ്രശ്നസ്ത്വം മാം യമനുപൃച്ഛസി  ॥ 10 ॥ 

തുല്യശ്രുതതപഃശീലാസ്തുല്യസ്വീയാരിമധ്യമാഃ ।
അപി ചക്രുഃ പ്രവചനമേകം ശുശ്രൂഷവോഽപരേ  ॥ 11 ॥ 

സനന്ദന ഉവാച

സ്വസൃഷ്ടമിദമാപീയ ശയാനം സഹ ശക്തിഭിഃ ।
തദന്തേ ബോധയാംചക്രുസ്തല്ലിംഗൈഃ ശ്രുതയഃ പരം  ॥ 12 ॥ 

യഥാ ശയാനം സംരാജം വന്ദിനസ്തത്പരാക്രമൈഃ ।
പ്രത്യൂഷേഽഭ്യേത്യ സുശ്ലോകൈർബ്ബോധയന്ത്യനുജീവിനഃ  ॥ 13 ॥ 

ശ്രുതയ ഊചുഃ

     ജയ ജയ ജഹ്യജാമജിത ദോഷഗൃഭീതഗുണാം 
          ത്വമസി യദാത്മനാ സമവരുദ്ധസമസ്തഭഗഃ ।
     അഗജഗദോകസാമഖിലശക്ത്യവബോധക തേ 
          ക്വചിദജയാഽഽത്മനാ ച ചരതോഽനുചരേന്നിഗമഃ  ॥ 14 ॥ 

     ബൃഹദുപലബ്ധമേതദവയന്ത്യവശേഷതയാ 
          യത ഉദയാസ്തമയൌ വികൃതേർമ്മൃദി വാവികൃതാത് ।
     അത ഋഷയോ ദധുസ്ത്വയി മനോവചനാചരിതം 
          കഥമയഥാ ഭവന്തി ഭുവി ദത്തപദാനി നൃണാം  ॥ 15 ॥ 

     ഇതി തവ സൂരയസ്ത്ര്യധിപതേഽഖിലലോകമല-
          ക്ഷപണകഥാമൃതാബ്ധിമവഗാഹ്യ തപാംസി ജഹുഃ ।
     കിമുത പുനഃ സ്വധാമവിധുതാശയകാലഗുണാഃ 
          പരമ ഭജന്തി യേ പദമജസ്രസുഖാനുഭവം  ॥ 16 ॥ 

     ദൃതയ ഇവ ശ്വസന്ത്യസുഭൃതോ യദി തേഽനുവിധാ 
          മഹദഹമാദയോഽണ്ഡമസൃജൻ യദനുഗ്രഹതഃ ।
     പുരുഷവിധോഽന്വയോഽത്ര ചരമോഽന്നമയാദിഷു യഃ 
          സദസതഃ പരം ത്വമഥ യദേഷ്വവശേഷമൃതം  ॥ 17 ॥ 

     ഉദരമുപാസതേ യ ഋഷിവർത്മസു കൂർപ്പദൃശഃ 
          പരിസരപദ്ധതിം ഹൃദയമാരുണയോ ദഹരം ।
     തത ഉദഗാദനന്ത തവ ധാമ ശിരഃ പരമം 
          പുനരിഹ യത് സമേത്യ ന പതന്തി കൃതാന്തമുഖേ  ॥ 18 ॥ 

     സ്വകൃതവിചിത്രയോനിഷു വിശന്നിവ ഹേതുതയാ 
          തരതമതശ്ചകാസ്സ്യനലവത് സ്വകൃതാനുകൃതിഃ ।
     അഥ വിതഥാസ്വമൂഷ്വവിതഥം തവ ധാമ സമം 
          വിരജധിയോഽന്വയന്ത്യഭിവിപണ്യവ ഏകരസം  ॥ 19 ॥ 

     സ്വകൃതപുരേഷ്വമീഷ്വബഹിരന്തരസംവരണം 
          തവ പുരുഷം വദന്ത്യഖിലശക്തിധൃതോംഽശകൃതം ।
     ഇതി നൃഗതിം വിവിച്യ കവയോ നിഗമാവപനം 
          ഭവത ഉപാസതേഽങ്ഘ്രിമഭവം ഭുവി വിശ്വസിതാഃ  ॥ 20 ॥ 

     ദുരവഗമാത്മതത്ത്വനിഗമായ തവാത്തതനോഃ
          ചരിതമഹാമൃതാബ്ധിപരിവർത്തപരിശ്രമണാഃ ।
     ന പരിലഷന്തി കേചിദപവർഗ്ഗമപീശ്വര തേ 
          ചരണസരോജഹംസകുലസംഗവിസൃഷ്ടഗൃഹാഃ  ॥ 21 ॥ 

     ത്വദനുപഥം കുലായമിദമാത്മസുഹൃത്പ്രിയവത-
          ച്ചരതി തഥോൻമുഖേ ത്വയി ഹിതേ പ്രിയ ആത്മനി ച ।
     ന ബത രമന്ത്യഹോ അസദുപാസനയാഽഽത്മഹനോ 
          യദനുശയാ ഭ്രമന്ത്യുരുഭയേ കുശരീരഭൃതഃ  ॥ 22 ॥ 

     നിഭൃതമരുൻമനോഽക്ഷദൃഢയോഗയുജോ ഹൃദി 
          യൻമുനയ ഉപാസതേ തദരയോഽപി യയുഃ സ്മരണാത് ।
     സ്ത്രിയ ഉരഗേന്ദ്രഭോഗഭുജദണ്ഡവിഷക്തധിയോ 
          വയമപി തേ സമാഃ സമദൃശോഽങ്ഘ്രിസരോജസുധാഃ  ॥ 23 ॥ 

     ക ഇഹ നു വേദ ബതാവരജൻമലയോഽഗ്രസരം 
          യത ഉദഗാദൃഷിർ യമനു ദേവഗണാ ഉഭയേ ।
     തർഹി ന സന്ന ചാസദുഭയം ന ച കാലജവഃ 
          കിമപി ന തത്ര ശാസ്ത്രമവകൃഷ്യ ശയീത യദാ  ॥ 24 ॥ 

     ജനിമസതഃ സതോ മൃതിമുതാത്മനി യേ ച ഭിദാം 
          വിപണമൃതം സ്മരന്ത്യുപദിശന്തി ത ആരുപിതൈഃ ।
     ത്രിഗുണമയഃ പുമാനിതി ഭിദാ യദബോധകൃതാ 
          ത്വയി ന തതഃ പരത്ര സ ഭവേദവബോധരസേ  ॥ 25 ॥ 

     സദിവ മനസ്ത്രിവൃത്ത്വയി വിഭാത്യസദാമനുജാത്-
          സദഭിമൃശന്ത്യശേഷമിദമാത്മതയാഽഽത്മവിദഃ ।
     ന ഹി വികൃതിം ത്യജന്തി കനകസ്യ തദാത്മതയാ 
          സ്വകൃതമനുപ്രവിഷ്ടമിദമാത്മതയാവസിതം  ॥ 26 ॥ 

     തവ പരി യേ ചരന്ത്യഖിലസത്ത്വനികേതതയാ 
          ത ഉത പദാഽഽക്രമന്ത്യവിഗണയ്യ ശിരോ നിരൃതേഃ ।
     പരിവയസേ പശൂനിവ ഗിരാ വിബുധാനപി താംസ്ത്വയി 
          കൃതസൌഹൃദാഃ ഖലു പുനന്തി ന യേ വിമുഖാഃ  ॥ 27 ॥ 

     ത്വമകരണഃ സ്വരാഡഖിലകാരകശക്തിധരഃ
          തവ ബലിമുദ്വഹന്തി സമദന്ത്യജയാനിമിഷാഃ ।
     വർഷഭുജോഽഖിലക്ഷിതിപതേരിവ വിശ്വസൃജോ 
          വിദധതി യത്ര യേ ത്വധികൃതാ ഭവതശ്ചകിതാഃ  ॥ 28 ॥ 

     സ്ഥിരചരജാതയഃ സ്യുരജയോത്ഥനിമിത്തയുജോ 
          വിഹര ഉദീക്ഷയാ യദി പരസ്യ വിമുക്ത തതഃ ।
     ന ഹി പരമസ്യ കശ്ചിദപരോ ന പരശ്ച ഭവേത്
          വിയത ഇവാപദസ്യ തവ ശൂന്യതുലാം ദധതഃ  ॥ 29 ॥ 

     അപരിമിതാ ധ്രുവാസ്തനുഭൃതോ യദി സർവ്വഗതാഃ
          തർഹി ന ശാസ്യതേതി നിയമോ ധ്രുവ നേതരഥാ ।
     അജനി ച യൻമയം തദവിമുച്യ നിയന്തൃ ഭവേത്
          സമമനുജാനതാം യദമതം മതദുഷ്ടതയാ  ॥ 30 ॥ 

     ന ഘടത ഉദ്ഭവഃ പ്രകൃതിപൂരുഷയോരജയോഃ
          ഉഭയയുജാ ഭവന്ത്യസുഭൃതോ ജലബുദ്ബുദവത് ।
     ത്വയി ത ഇമേ തതോ വിവിധനാമഗുണൈഃ പരമേ 
          സരിത ഇവാർണ്ണവേ മധുനി ലില്യുരശേഷരസാഃ  ॥ 31 ॥ 

     നൃഷു തവ മായയാ ഭ്രമമമീഷ്വവഗത്യ ഭൃശം 
          ത്വയി സുധിയോഽഭവേ ദധതി ഭാവമനുപ്രഭവം ।
     കഥമനുവർത്തതാം ഭവഭയം തവ യദ്ഭ്രുകുടിഃ 
          സൃജതി മുഹുസ്ത്രിണേമിരഭവച്ഛരണേഷു ഭയം  ॥ 32 ॥ 

     വിജിതഹൃഷീകവായുഭിരദാന്തമനസ്തുരഗം 
          യ ഇഹ യതന്തി യന്തുമതിലോലമുപായഖിദഃ ।
     വ്യസനശതാന്വിതാഃ സമവഹായ ഗുരോശ്ചരണം 
          വണിജ ഇവാജ സന്ത്യകൃതകർണ്ണധരാ ജലധൌ  ॥ 33 ॥ 

     സ്വജനസുതാത്മദാരധനധാമധരാസുരഥൈഃ
          ത്വയി സതി കിം നൃണാം ശ്രയത ആത്മനി സർവ്വരസേ ।
     ഇതി സദജാനതാം മിഥുനതോ രതയേ ചരതാം 
          സുഖയതി കോ ന്വിഹ സ്വവിഹതേ സ്വനിരസ്തഭഗേ  ॥ 34 ॥ 

     ഭുവി പുരുപുണ്യതീർത്ഥസദനാന്യൃഷയോ വിമദാഃ
          ത ഉത ഭവത്പദാംബുജഹൃദോഽഘഭിദങ്ഘ്രിജലാഃ ।
     ദധതി സകൃൻമനസ്ത്വയി യ ആത്മനി നിത്യസുഖേ 
          ന പുനരുപാസതേ പുരുഷസാരഹരാവസഥാൻ  ॥ 35 ॥ 

     സത ഇദമുത്ഥിതം സദിതി ചേന്നനു തർക്കഹതം 
          വ്യഭിചരതി ക്വ ച ക്വ ച മൃഷാ ന തഥോഭയയുക് ।
     വ്യവഹൃതയേ വികൽപ ഇഷിതോഽന്ധപരമ്പരയാ 
          ഭ്രമയതി ഭാരതീ ത ഉരുവൃത്തിഭിരുക്ഥജഡാൻ  ॥ 36 ॥ 

     ന യദിദമഗ്ര ആസ ന ഭവിഷ്യദതോ നിധനാത്
          അനുമിതമന്തരാ ത്വയി വിഭാതി മൃഷൈകരസേ ।
     അത ഉപമീയതേ ദ്രവിണജാതിവികൽപപഥൈഃ
          വിതഥമനോവിലാസമൃതമിത്യവയന്ത്യബുധാഃ  ॥ 37 ॥ 

     സ യദജയാ ത്വജാമനുശയീത ഗുണാംശ്ച ജുഷൻ 
          ഭജതി സരൂപതാം തദനു മൃത്യുമപേതഭഗഃ ।
     ത്വമുത ജഹാസി താമഹിരിവ ത്വചമാത്തഭഗോ 
          മഹസി മഹീയസേഽഷ്ടഗുണിതേഽപരിമേയഭഗഃ  ॥ 38 ॥ 

     യദി ന സമുദ്ധരന്തി യതയോ ഹൃദി കാമജടാ 
          ദുരധിഗമോഽസതാം ഹൃദി ഗതോഽസ്മൃതകണ്ഠമണിഃ ।
     അസുതൃപയോഗിനാമുഭയതോഽപ്യസുഖം ഭഗവൻ
          അനപഗതാന്തകാദനധിരൂഢപദാദ്ഭവതഃ  ॥ 39 ॥ 

     ത്വദവഗമീ ന വേത്തി ഭവദുത്ഥശുഭാശുഭയോഃ
          ഗുണവിഗുണാന്വയാംസ്തർഹി ദേഹഭൃതാം ച ഗിരഃ ।
     അനുയുഗമന്വഹം സഗുണ ഗീതപരമ്പരയാ 
          ശ്രവണഭൃതോ യതസ്ത്വമപവർഗ്ഗഗതിർമ്മനുജൈഃ  ॥ 40 ॥ 

     ദ്യുപതയ ഏവ തേ ന യയുരന്തമനന്തതയാ 
          ത്വമപി യദന്തരാണ്ഡനിചയാ നനു സാവരണാഃ ।
     ഖ ഇവ രജാംസി വാന്തി വയസാ സഹ യച്ഛ്രുതയഃ
          ത്വയി ഹി ഫലന്ത്യതന്നിരസനേന ഭവന്നിധനാഃ  ॥ 41 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഇത്യേതദ്ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ ആശ്രുത്യാത്മാനുശാസനം ।
സനന്ദനമഥാനർച്ചുഃ സിദ്ധാ ജ്ഞാത്വാഽഽത്മനോ ഗതിം  ॥ 42 ॥ 

ഇത്യശേഷസമാമ്നായപുരാണോപനിഷദ് രസഃ ।
സമുദ്ധൃതഃ പൂർവ്വജാതൈർവ്യോമയാനൈർമ്മഹാത്മഭിഃ  ॥ 43 ॥ 

ത്വം ചൈതദ്ബ്രഹ്മദായാദ ശ്രദ്ധയാഽഽത്മാനുശാസനം ।
ധാരയംശ്ചര ഗാം കാമം കാമാനാം ഭർജ്ജനം നൃണാം  ॥ 44 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം സ ഋഷിണാഽഽദിഷ്ടം ഗൃഹീത്വാ ശ്രദ്ധയാഽഽത്മവാൻ ।
പൂർണ്ണഃ ശ്രുതധരോ രാജന്നാഹ വീരവ്രതോ മുനിഃ  ॥ 45 ॥ 

നാരദ ഉവാച

നമസ്തസ്മൈ ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാമലകീർത്തയേ ।
യോ ധത്തേ സർവ്വഭൂതാനാമഭവായോശതീഃ കലാഃ  ॥ 46 ॥ 

ഇത്യാദ്യമൃഷിമാനമ്യ തച്ഛിഷ്യാംശ്ച മഹാത്മനഃ ।
തതോഽഗാദാശ്രമം സാക്ഷാത്പിതുർദ്വൈപായനസ്യ മേ  ॥ 47 ॥ 

സഭാജിതോ ഭഗവതാ കൃതാസനപരിഗ്രഹഃ ।
തസ്മൈ തദ് വർണ്ണായാമാസ നാരായണമുഖാച്ഛ്രുതം  ॥ 48 ॥ 

ഇത്യേതദ് വർണ്ണിതം രാജൻ യന്നഃ പ്രശ്നഃ കൃതസ്ത്വയാ ।
യഥാ ബ്രഹ്മണ്യനിർദ്ദേശ്യേ നിർഗ്ഗുണേഽപി മനശ്ചരേത്  ॥ 49 ॥ 

     യോഽസ്യോത്പ്രേക്ഷക ആദിമധ്യനിധനേ
           യോഽവ്യക്തജീവേശ്വരോ 
     യഃ സൃഷ്ട്വേദമനുപ്രവിശ്യ ഋഷിണാ 
          ചക്രേ പുരഃ ശാസ്തി താഃ ।
     യം സമ്പദ്യ ജഹാത്യജാമനുശയീ 
          സുപ്തഃ കുലായം യഥാ 
     തം കൈവല്യനിരസ്തയോനിമഭയം 
          ധ്യായേദജസ്രം ഹരിം  ॥ 50 ॥