ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 16


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 16 

ഉദ്ധവ ഉവാച

ത്വം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദനാദ്യന്തമപാവൃതം ।
സർവ്വേഷാമപി ഭാവാനാം ത്രാണസ്ഥിത്യപ്യയോദ്ഭവഃ  ॥ 1 ॥ 

ഉച്ചാവചേഷു ഭൂതേഷു ദുർജ്ഞേയമകൃതാത്മഭിഃ ।
ഉപാസതേ ത്വാം ഭഗവൻ യാഥാതഥ്യേന ബ്രാഹ്മണാഃ  ॥ 2 ॥ 

യേഷു യേഷു ച ഭാവേഷു ഭക്ത്യാ ത്വാം പരമർഷയഃ ।
ഉപാസീനാഃ പ്രപദ്യന്തേ സംസിദ്ധിം തദ്വദസ്വ മേ  ॥ 3 ॥ 

ഗൂഢശ്ചരസി ഭൂതാത്മാ ഭൂതാനാം ഭൂതഭാവന ।
ന ത്വാം പശ്യന്തി ഭൂതാനി പശ്യന്തം മോഹിതാനി തേ  ॥ 4 ॥ 

     യാഃ കാശ്ച ഭൂമൌ ദിവി വൈ രസായാം 
          വിഭൂതയോ ദിക്ഷു മഹാവിഭൂതേ ।
     താ മഹ്യമാഖ്യാഹ്യനുഭാവിതാസ്തേ 
          നമാമി തേ തീർത്ഥപദാങ്ഘ്രിപദ്മം  ॥ 5 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഏവമേതദഹം പൃഷ്ടഃ പ്രശ്നം പ്രശ്നവിദാം വര ।
യുയുത്സുനാ വിനശനേ സപത്നൈരർജ്ജുനേന വൈ  ॥ 6 ॥ 

ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാതിവധം ഗർഹ്യമധർമ്മം രാജ്യഹേതുകം ।
തതോ നിവൃത്തോ ഹന്താഹം ഹതോഽയമിതി ലൌകികഃ  ॥ 7 ॥ 

സ തദാ പുരുഷവ്യാഘ്രോ യുക്ത്യാ മേ പ്രതിബോധിതഃ ।
അഭ്യഭാഷത മാമേവം യഥാ ത്വം രണമൂർദ്ധനി  ॥ 8 ॥ 

അഹമാത്മോദ്ധവാമീഷാം ഭൂതാനാം സുഹൃദീശ്വരഃ ।
അഹം സർവ്വാണി ഭൂതാനി തേഷാം സ്ഥിത്യുദ്ഭവാപ്യയഃ  ॥ 9 ॥ 

അഹം ഗതിർഗ്ഗതിമതാം കാലഃ കലയതാമഹം ।
ഗുണാനാം ചാപ്യഹം സാമ്യം ഗുണിന്യൌത്പത്തികോ ഗുണഃ  ॥ 10 ॥ 

ഗുണിനാമപ്യഹം സൂത്രം മഹതാം ച മഹാനഹം ।
സൂക്ഷ്മാണാമപ്യഹം ജീവോ ദുർജ്ജയാനാമഹം മനഃ  ॥ 11 ॥ 

ഹിരണ്യഗർഭോ വേദാനാം മന്ത്രാണാം പ്രണവസ്ത്രിവൃത് ।
അക്ഷരാണാമകാരോഽസ്മി പദാനി ഛന്ദസാമഹം  ॥ 12 ॥ 

ഇന്ദ്രോഽഹം സർവ്വദേവാനാം വസൂനാമസ്മി ഹവ്യവാട് ।
ആദിത്യാനാമഹം വിഷ്ണൂ രുദ്രാണാം നീലലോഹിതഃ  ॥ 13 ॥ 

ബ്രഹ്മർഷീണാം ഭൃഗുരഹം രാജർഷീണാമഹം മനുഃ ।
ദേവർഷീണാം നാരദോഽഹം ഹവിർദ്ധാന്യസ്മി ധേനുഷു  ॥ 14 ॥ 

സിദ്ധേശ്വരാണാം കപിലഃ സുപർണ്ണോഽഹം പതത്രിണാം ।
പ്രജാപതീനാം ദക്ഷോഽഹം പിതൄണാമഹമര്യമാ  ॥ 15 ॥ 

മാം വിദ്ധ്യുദ്ധവ ദൈത്യാനാം പ്രഹ്ളാദമസുരേശ്വരം ।
സോമം നക്ഷത്രൌഷധീനാം ധനേശം യക്ഷരക്ഷസാം  ॥ 16 ॥ 

ഐരാവതം ഗജേന്ദ്രാണാം യാദസാം വരുണം പ്രഭും ।
തപതാം ദ്യുമതാം സൂര്യം മനുഷ്യാണാം ച ഭൂപതിം  ॥ 17 ॥ 

ഉച്ചൈഃശ്രവാസ്തുരംഗാണാം ധാതൂനാമസ്മി കാഞ്ചനം ।
യമഃ സംയമതാം ചാഹം സർപ്പാണാമസ്മി വാസുകിഃ  ॥ 18 ॥ 

നാഗേന്ദ്രാണാമനന്തോഽഹം മൃഗേന്ദ്രഃ ശൃംഗിദംഷ്ട്രിണാം ।
ആശ്രമാണാമഹം തുര്യോ വർണ്ണാനാം പ്രഥമോഽനഘ  ॥ 19 ॥ 

തീർത്ഥാനാം സ്രോതസാം ഗംഗാ സമുദ്രഃ സരസാമഹം ।
ആയുധാനാം ധനുരഹം ത്രിപുരഘ്നോ ധനുഷ്മതാം  ॥ 20 ॥ 

ധിഷ്ണ്യാനാമസ്മ്യഹം മേരുർഗ്ഗഹനാനാം ഹിമാലയഃ ।
വനസ്പതീനാമശ്വത്ഥ ഓഷധീനാമഹം യവഃ  ॥ 21 ॥ 

പുരോധസാം വസിഷ്ഠോഽഹം ബ്രഹ്മിഷ്ഠാനാം ബൃഹസ്പതിഃ ।
സ്കന്ദോഽഹം സർവ്വസേനാന്യാമഗ്രണ്യാം ഭഗവാനജഃ  ॥ 22 ॥ 

യജ്ഞാനാം ബ്രഹ്മയജ്ഞോഽഹം വ്രതാനാമവിഹിംസനം ।
വായ്വഗ്ന്യർക്കാംബുവാഗാത്മാ ശുചീനാമപ്യഹം ശുചിഃ  ॥ 23 ॥ 

യോഗാനാമാത്മസംരോധോ മന്ത്രോഽസ്മി വിജിഗീഷതാം ।
ആന്വീക്ഷികീ കൌശലാനാം വികൽപഃ ഖ്യാതിവാദിനാം  ॥ 24 ॥ 

സ്ത്രീണാം തു ശതരൂപാഹം പുംസാം സ്വായംഭുവോ മനുഃ ।
നാരായണോ മുനീനാം ച കുമാരോ ബ്രഹ്മചാരിണാം  ॥ 25 ॥ 

ധർമ്മാണാമസ്മി സന്ന്യാസഃ ക്ഷേമാണാമബഹിർമ്മതിഃ ।
ഗുഹ്യാനാം സൂനൃതം മൌനം മിഥുനാനാമജസ്ത്വഹം  ॥ 26 ॥ 

സംവത്സരോഽസ്മ്യനിമിഷാം ഋതൂനാം മധുമാധവൌ ।
മാസാനാം മാർഗ്ഗശീർഷോഽഹം നക്ഷത്രാണാം തഥാഭിജിത്  ॥ 27 ॥ 

അഹം യുഗാനാം ച കൃതം ധീരാണാം ദേവലോഽസിതഃ ।
ദ്വൈപായനോഽസ്മി വ്യാസാനാം കവീനാം കാവ്യ ആത്മവാൻ  ॥ 28 ॥ 

വാസുദേവോ ഭഗവതാം ത്വം തു ഭാഗവതേഷ്വഹം ।
കിംപുരുഷാനാം ഹനുമാൻ വിദ്യാധ്രാണാം സുദർശനഃ  ॥ 29 ॥ 

രത്നാനാം പദ്മരാഗോഽസ്മി പദ്മകോശഃ സുപേശസാം ।
കുശോഽസ്മി ദർഭജാതീനാം ഗവ്യമാജ്യം ഹവിഃഷ്വഹം  ॥ 30 ॥ 

വ്യവസായിനാമഹം ലക്ഷ്മീഃ കിതവാനാം ഛലഗ്രഹഃ ।
തിതിക്ഷാസ്മി തിതിക്ഷൂണാം സത്ത്വം സത്ത്വവതാമഹം  ॥ 31 ॥ 

ഓജഃ സഹോ ബലവതാം കർമ്മാഹം വിദ്ധി സാത്വതാം ।
സാത്വതാം നവമൂർത്തീനാമാദിമൂർത്തിരഹം പരാ  ॥ 32 ॥ 

വിശ്വാവസുഃ പൂർവ്വചിത്തിർഗ്ഗന്ധർവ്വാപ്സരസാമഹം ।
ഭൂധരാണാമഹം സ്ഥൈര്യം ഗന്ധമാത്രമഹം ഭുവഃ  ॥ 33 ॥ 

അപാം രസശ്ച പരമസ്തേജിഷ്ഠാനാം വിഭാവസുഃ ।
പ്രഭാ സൂര്യേന്ദുതാരാണാം ശബ്ദോഽഹം നഭസഃ പരഃ  ॥ 34 ॥ 

ബ്രഹ്മണ്യാനാം ബലിരഹം വീരാണാമഹമർജ്ജുനഃ ।
ഭൂതാനാം സ്ഥിതിരുത്പത്തിരഹം വൈ പ്രതിസങ്ക്രമഃ  ॥ 35 ॥ 

ഗത്യുക്ത്യുത്സർഗ്ഗോപാദാനമാനന്ദസ്പർശലക്ഷണം ।
ആസ്വാദശ്രുത്യവഘ്രാണമഹം സർവ്വേന്ദ്രിയേന്ദ്രിയം  ॥ 36 ॥ 

പൃഥിവീ വായുരാകാശ ആപോ ജ്യോതിരഹം മഹാൻ ।
വികാരഃ പുരുഷോഽവ്യക്തം രജഃ സത്ത്വം തമഃ പരം ॥ 37 ॥ 

അഹമേതത്പ്രസംഖ്യാനം ജ്ഞാനം തത്ത്വവിനിശ്ചയഃ  ।
മയേശ്വരേണ ജീവേന ഗുണേന ഗുണിനാ വിനാ ।
സർവ്വാത്മനാപി സർവ്വേണ ന ഭാവോ വിദ്യതേ ക്വചിത്  ॥ 38 ॥ 

സംഖ്യാനം പരമാണൂനാം കാലേന ക്രിയതേ മയാ ।
ന തഥാ മേ വിഭൂതീനാം സൃജതോഽണ്ഡാനി കോടിശഃ  ॥ 39 ॥ 

തേജഃ ശ്രീഃ കീർത്തിരൈശ്വര്യം ഹ്രീസ്ത്യാഗഃ സൌഭഗം ഭഗഃ ।
വീര്യം തിതിക്ഷാ വിജ്ഞാനം യത്ര യത്ര സ മേഽമ്ശകഃ  ॥ 40 ॥ 

ഏതാസ്തേ കീർത്തിതാഃ സർവ്വാഃ സംക്ഷേപേണ വിഭൂതയഃ ।
മനോവികാരാ ഏവൈതേ യഥാ വാചാഭിധീയതേ  ॥ 41 ॥ 

വാചം യച്ഛ മനോ യച്ഛ പ്രാണാൻ യച്ഛേന്ദ്രിയാണി ച ।
ആത്മാനമാത്മനാ യച്ഛ ന ഭൂയഃ കൽപസേഽധ്വനേ  ॥ 42 ॥ 

യോ വൈ വാങ്മനസീ സമ്യഗസംയച്ഛൻ ധിയാ യതിഃ ।
തസ്യ വ്രതം തപോ ദാനം സ്രവത്യാമഘടാംബുവത്  ॥ 43 ॥ 

തസ്മാദ്വചോ മനഃ പ്രാണാൻ നിയച്ഛേൻമത്പരായണഃ ।
മദ്ഭക്തിയുക്തയാ ബുദ്ധ്യാ തതഃ പരിസമാപ്യതേ  ॥ 44 ॥