ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 12) / അദ്ധ്യായം 3


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 12) / അദ്ധ്യായം 3 

ശ്രീശുക ഉവാച

ദൃഷ്ട്വാഽഽത്മനി ജയേ വ്യഗ്രാൻ നൃപാൻ ഹസതി ഭൂരിയം ।
അഹോ മാ വിജിഗീഷന്തി മൃത്യോഃ ക്രീഡനകാ നൃപാഃ  ॥ 1 ॥ 

കാമ ഏഷ നരേന്ദ്രാണാം മോഘഃ സ്യാദ് വിദുഷാമപി ।
യേന ഫേനോപമേ പിണ്ഡേ യേഽതിവിശ്രംഭിതാ നൃപാഃ  ॥ 2 ॥ 

പൂർവ്വം നിർജ്ജിത്യ ഷഡ്വർഗം ജേഷ്യാമോ രാജമന്ത്രിണഃ ।
തതഃ സചിവപൌരാപ്തകരീന്ദ്രാനസ്യ കണ്ടകാൻ  ॥ 3 ॥ 

ഏവം ക്രമേണ ജേഷ്യാമഃ പൃഥ്വീം സാഗരമേഖലാം ।
ഇത്യാശാബദ്ധഹൃദയാ ന പശ്യന്ത്യന്തികേഽന്തകം  ॥ 4 ॥ 

സമുദ്രാവരണാം ജിത്വാ മാം വിശന്ത്യബ്ധിമോജസാ ।
കിയദാത്മജയസ്യൈതൻമുക്തിരാത്മജയേ ഫലം  ॥ 5 ॥ 

യാം വിസൃജ്യൈവ മനവസ്തത്സുതാശ്ച കുരൂദ്വഹ ।
ഗതാ യഥാഗതം യുദ്ധേ താം മാം ജേഷ്യന്ത്യബുദ്ധയഃ  ॥ 6 ॥ 

മത്കൃതേ പിതൃപുത്രാണാം ഭ്രാതൃണാം ചാപി വിഗ്രഹഃ ।
ജായതേ ഹ്യസതാം രാജ്യേ മമതാബദ്ധചേതസാം  ॥ 7 ॥ 

മമൈവേയം മഹീ കൃത്സ്നാ ന തേ മൂഢേതി വാദിനഃ ।
സ്പർദ്ധമാനാ മിഥോ ഘ്നന്തി മ്രിയന്തേ മത്കൃതേ നൃപാഃ  ॥ 8 ॥ 

പൃഥുഃ പുരൂരവാ ഗാധിർന്നഹുഷോ ഭരതോഽർജ്ജുനഃ ।
മാന്ധാതാ സഗരോ രാമഃ ഖട്വാങ്ഗോ ധുന്ധുഹാ രഘുഃ  ॥ 9 ॥ 

തൃണബിന്ദുർ യയാതിശ്ച ശര്യാതിഃ ശന്തനുർഗയഃ ।
ഭഗീരഥഃ കുവലയാശ്വഃ കകുത് സ്ഥോ നൈഷധോ നൃഗഃ  ॥ 10 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപുർവൃത്രോ രാവണോ ലോകരാവണഃ ।
നമുചിഃ ശംബരോ ഭൌമോ ഹിരണ്യാക്ഷോഽഥ താരകഃ  ॥ 11 ॥ 

അന്യേ ച ബഹവോ ദൈത്യാ രാജാനോ യേ മഹേശ്വരാഃ ।
സർവ്വേ സർവ്വവിദഃ ശൂരാഃ സർവ്വേ സർവ്വജിതോഽജിതാഃ  ॥ 12 ॥ 

മമതാം മയ്യവർത്തന്ത കൃത്വോച്ചൈർമ്മർത്ത്യധർമ്മിണഃ ।
കഥാവശേഷാഃ കാലേന ഹ്യകൃതാർത്ഥാഃ കൃതാ വിഭോ  ॥ 13 ॥ 

     കഥാ ഇമാസ്തേ കഥിതാ മഹീയസാം 
          വിതായ ലോകേഷു യശഃ പരേയുഷാം ।
     വിജ്ഞാനവൈരാഗ്യവിവക്ഷയാ വിഭോ 
          വചോ വിഭൂതീർന്ന തു പാരമാർത്ഥ്യം  ॥ 14 ॥ 

     യസ്തൂത്തമശ്ലോകഗുണാനുവാദഃ 
          സംഗീയതേഽഭീക്ഷ്ണമമങ്ഗളഘ്നഃ ।
     തമേവ നിത്യം ശൃണുയാദഭീക്ഷ്ണം 
          കൃഷ്ണേഽമലാം ഭക്തിമഭീപ്സമാനഃ  ॥ 15 ॥ 

രാജോവാച

കേനോപായേന ഭഗവൻ കലേർദ്ദോഷാൻ കലൌ ജനാഃ ।
വിധമിഷ്യന്ത്യുപചിതാംസ്തൻമേ ബ്രൂഹി യഥാ മുനേ  ॥ 16 ॥ 

യുഗാനി യുഗധർമ്മാംശ്ച മാനം പ്രലയകൽപയോഃ ।
കാലസ്യേശ്വരരൂപസ്യ ഗതിം വിഷ്ണോർമ്മഹാത്മനഃ  ॥ 17 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

കൃതേ പ്രവർത്തതേ ധർമ്മശ്ചതുഷ്പാത്തജ്ജനൈർദ്ധൃതഃ ।
സത്യം ദയാ തപോ ദാനമിതി പാദാ വിഭോർന്നൃപ  ॥ 18 ॥ 

സന്തുഷ്ടാഃ കരുണാ മൈത്രാഃ ശാന്താ ദാന്താസ്തിതിക്ഷവഃ ।
ആത്മാരാമാഃ സമദൃശഃ പ്രായശഃ ശ്രമണാ ജനാഃ  ॥ 19 ॥ 

ത്രേതായാം ധർമ്മപാദാനാം തുര്യാംശോ ഹീയതേ ശനൈഃ ।
അധർമ്മപാദൈരനൃതഹിംസാസന്തോഷവിഗ്രഹൈഃ  ॥ 20 ॥ 

തദാ ക്രിയാ തപോ നിഷ്ഠാ നാതിഹിംസ്രാ ന ലമ്പടാഃ ।
ത്രൈവർഗ്ഗികാസ്ത്രയീവൃദ്ധാ വർണ്ണാ ബ്രഹ്മോത്തരാ നൃപ  ॥ 21 ॥ 

തപഃസത്യദയാദാനേഷ്വർദ്ധം ഹ്രസതി ദ്വാപരേ ।
ഹിംസാതുഷ്ട്യനൃതദ്വേഷൈർദ്ധർമ്മസ്യാധർമ്മലക്ഷണൈഃ  ॥ 22 ॥ 

യശസ്വിനോ മഹാശാലാഃ സ്വാധ്യായാധ്യയനേ രതാഃ ।
ആഢ്യാഃ കുടുംബിനോ ഹൃഷ്ടാ വർണ്ണാഃ ക്ഷത്രദ്വിജോത്തരാഃ  ॥ 23 ॥ 

കലൌ തു ധർമ്മഹേതുനാം തുര്യാംശോഽധർമ്മഹേതുഭിഃ ।
ഏധമാനൈഃ ക്ഷീയമാണോ ഹ്യന്തേ സോഽപി വിനങ്ക്ഷ്യതി  ॥ 24 ॥ 

തസ്മിൻ ലുബ്ധാ ദുരാചാരാ നിർദ്ദയാഃ ശുഷ്കവൈരിണഃ ।
ദുർഭഗാ ഭൂരിതർഷാശ്ച ശൂദ്രദാശോത്തരാഃ പ്രജാഃ  ॥ 25 ॥ 

സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ദൃശ്യന്തേ പുരുഷേ ഗുണാഃ ।
കാലസഞ്ചോദിതാസ്തേ വൈ പരിവർത്തന്ത ആത്മനി  ॥ 26 ॥ 

പ്രഭവന്തി യദാ സത്ത്വേ മനോബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച ।
തദാ കൃതയുഗം വിദ്യാജ്ജ്ഞാനേ തപസി യദ് രുചിഃ  ॥ 27 ॥ 

യദാ ധർമ്മാർത്ഥകാമേഷു ഭക്തിർഭവതി ദേഹിനാം ।
തദാ ത്രേതാ രജോ വൃത്തിരിതി ജാനീഹി ബുദ്ധിമൻ  ॥ 28 ॥ 

യദാ ലോഭസ്ത്വസന്തോഷോ മാനോ ദംഭോഽഥ മത്സരഃ ।
കർമ്മണാം ചാപി കാമ്യാനാം ദ്വാപരം തദ് രജസ്തമഃ  ॥ 29 ॥ 

യദാ മായാനൃതം തന്ദ്രാ നിദ്രാ ഹിംസാ വിഷാദനം ।
ശോകോ മോഹോ ഭയം ദൈന്യം സ കലിസ്താമസഃ സ്മൃതഃ  ॥ 30 ॥ 

യസ്മാത്ക്ഷുദ്രദൃശോ മർത്ത്യാഃ ക്ഷുദ്രഭാഗ്യാ മഹാശനാഃ ।
കാമിനോ വിത്തഹീനാശ്ച സ്വൈരിണ്യശ്ച സ്ത്രിയോഽസതീഃ  ॥ 31 ॥ 

ദസ്യൂത്കൃഷ്ടാ ജനപദാ വേദാഃ പാഖണ്ഡദൂഷിതാഃ ।
രാജാനശ്ച പ്രജാഭക്ഷാഃ ശിശ്നോദരപരാ ദ്വിജാഃ  ॥ 32 ॥ 

അവ്രതാ വടവോഽശൌചാ ഭിക്ഷവശ്ച കുടുംബിനഃ ।
തപസ്വിനോ ഗ്രാമവാസാ ന്യാസിനോഽത്യർത്ഥലോലുപാഃ  ॥ 33 ॥ 

ഹ്രസ്വകായാ മഹാഹാരാ ഭൂര്യപത്യാ ഗതഹ്രിയഃ ।
ശശ്വത്കടുകഭാഷിണ്യശ്ചൌര്യമായോരുസാഹസാഃ  ॥ 34 ॥ 

പണയിഷ്യന്തി വൈ ക്ഷുദ്രാഃ കിരാടാഃ കൂടകാരിണഃ ।
അനാപദ്യപി മംസ്യന്തേ വാർത്താം സാധു ജുഗുപ്സിതാം  ॥ 35 ॥ 

പതിം ത്യക്ഷ്യന്തി നിർദ്രവ്യം ഭൃത്യാ അപ്യഖിലോത്തമം ।
ഭൃത്യം വിപന്നം പതയഃ കൌലം ഗാശ്ചാപയസ്വിനീഃ  ॥ 36 ॥ 

പിതൃഭ്രാതൃസുഹൃജ്ജ്ഞാതീൻ ഹിത്വാ സൌരതസൌഹൃദാഃ ।
നനാന്ദൃശ്യാലസംവാദാ ദീനാഃ സ്ത്രൈണാഃ കലൌ നരാഃ  ॥ 37 ॥ 

ശൂദ്രാഃ പ്രതിഗ്രഹീഷ്യന്തി തപോവേഷോപജീവിനഃ ।
ധർമ്മം വക്ഷ്യന്ത്യധർമ്മജ്ഞാ അധിരുഹ്യോത്തമാസനം  ॥ 38 ॥ 

നിത്യമുദ്വിഗ്നമനസോ ദുർഭിക്ഷകരകർശിതാഃ ।
നിരന്നേ ഭൂതലേ രാജന്നനാവൃഷ്ടിഭയാതുരാഃ  ॥ 39 ॥ 

വാസോഽന്നപാനശയനവ്യവായസ്നാനഭൂഷണൈഃ ।
ഹീനാഃ പിശാചസന്ദർശാ ഭവിഷ്യന്തി കലൌ പ്രജാഃ  ॥ 40 ॥ 

കലൌ കാകിണികേഽപ്യർത്ഥേ വിഗൃഹ്യ ത്യക്തസൌഹൃദാഃ ।
ത്യക്ഷ്യന്തി ച പ്രിയാൻ പ്രാണാൻ ഹനിഷ്യന്തി സ്വകാനപി  ॥ 41 ॥ 

ന രക്ഷിഷ്യന്തി മനുജാഃ സ്ഥവിരൌ പിതരാവപി ।
പുത്രാൻ സർവ്വാർത്ഥകുശലാൻ ക്ഷുദ്രാഃ ശിശ്നോദരംഭരാഃ  ॥ 42 ॥ 

     കലൌ ന രാജൻ ജഗതാം പരം ഗുരും 
          ത്രിലോകനാഥാനതപാദപങ്കജം ।
     പ്രായേണ മർത്ത്യാ ഭഗവന്തമച്യുതം 
          യക്ഷ്യന്തി പാഖണ്ഡവിഭിന്നചേതസഃ  ॥ 43 ॥ 

     യന്നാമധേയം മ്രിയമാണ ആതുരഃ 
          പതൻ സ്ഖലൻ വാ വിവശോ ഗൃണൻ പുമാൻ ।
     വിമുക്തകർമ്മാർഗ്ഗള ഉത്തമാം ഗതിം 
          പ്രാപ്നോതി യക്ഷ്യന്തി ന തം കലൌ ജനാഃ  ॥ 44 ॥ 

പുംസാം കലികൃതാൻ ദോഷാൻ ദ്രവ്യദേശാത്മസംഭവാൻ ।
സർവ്വാൻ ഹരതി ചിത്തസ്ഥോ ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമഃ  ॥ 45 ॥ 

ശ്രുതഃ സങ്കീർത്തിതോ ധ്യാതഃ പൂജിതശ്ചാദൃതോഽപി വാ ।
നൃണാം ധുനോതി ഭഗവാൻ ഹൃത്സ്ഥോ ജൻമായുതാശുഭം  ॥ 46 ॥ 

യഥാ ഹേമ്നി സ്ഥിതോ വഹ്നിർദുർവർണം ഹന്തി ധാതുജം ।
ഏവമാത്മഗതോ വിഷ്ണുർ യോഗിനാമശുഭാശയം  ॥ 47 ॥ 

     വിദ്യാതപഃപ്രാണനിരോധമൈത്രീ 
          തീർത്ഥാഭിഷേകവ്രതദാനജപ്യൈഃ ।
     നാത്യന്തശുദ്ധിം ലഭതേഽന്തരാത്മാ 
          യഥാ ഹൃദിസ്ഥേ ഭഗവത്യനന്തേ  ॥ 48 ॥ 

തസ്മാത് സർവാത്മനാ രാജൻ ഹൃദിസ്ഥം കുരു കേശവം ।
മ്രിയമാണോ ഹ്യവഹിതസ്തതോ യാസി പരാം ഗതിം  ॥ 49 ॥ 

മ്രിയമാണൈരഭിധ്യേയോ ഭഗവാൻ പരമേശ്വരഃ ।
ആത്മഭാവം നയത്യങ്ഗ സർവ്വാത്മാ സർവ്വസംശ്രയഃ  ॥ 50 ॥ 

കലേർദ്ദോഷനിധേ രാജന്നസ്തി ഹ്യേകോ മഹാൻ ഗുണഃ ।
കീർത്തനാദേവ കൃഷ്ണസ്യ മുക്തസംഗഃ പരം വ്രജേത്  ॥ 51 ॥ 

കൃതേ യദ്ധ്യായതോ വിഷ്ണും ത്രേതായാം യജതോ മഖൈഃ ।
ദ്വാപരേ പരിചര്യായാം കലൌ തദ്ധരികീർത്തനാത്  ॥ 52 ॥