ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 8


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 8 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏകദാ തു മഹാനദ്യാം കൃതാഭിഷേകനൈയമികാവശ്യകോ ബ്രഹ്മാക്ഷരമഭിഗൃണാനോ മുഹൂർത്തത്രയമുദകാന്ത ഉപവിവേശ  ॥ 1 ॥ 

തത്ര തദാ രാജൻ ഹരിണീ പിപാസയാ ജലാശയാഭ്യാശമേകൈവോപജഗാമ  ॥ 2 ॥ 

തയാ പേപീയമാന ഉദകേ താവദേവാവിദൂരേണ നദതോ മൃഗപതേരുന്നാദോ ലോകഭയങ്കര ഉദപതത്  ॥ 3 ॥ 

തമുപശ്രുത്യ സാ മൃഗവധൂഃ പ്രകൃതിവിക്ലവാ ചകിതനിരീക്ഷണാ സുതരാമപി ഹരിഭയാഭിനിവേശവ്യഗ്രഹൃദയാ പാരിപ്ലവദൃഷ്ടിരഗതതൃഷാ ഭയാത്സഹസൈവോച്ചക്രാമ  ॥ 4 ॥ 

തസ്യാ ഉത്പതന്ത്യാ അന്തർവ്വത്ന്യാ ഉരുഭയാവഗളിതോ യോനിനിർഗ്ഗതോ ഗർഭഃ സ്രോതസി നിപപാത  ॥ 5 ॥ 

തത്പ്രസവോത്സർപ്പണഭയഖേദാതുരാ സ്വഗണേന വിയുജ്യമാനാ കസ്യാഞ്ചിദ്ദര്യാം കൃഷ്ണസാരസതീ നിപപാതാഥ ച മമാര  ॥ 6 ॥ 

തം ത്വേണകുണകം കൃപണം സ്രോതസാനൂഹ്യമാനമഭിവീക്ഷ്യാപവിദ്ധം ബന്ധുരിവാനുകമ്പയാ രാജർഷിർഭരത ആദായ മൃതമാതരമിത്യാശ്രമപദമനയത്  ॥ 7 ॥ 

തസ്യ ഹ വാ ഏണകുണക ഉച്ചൈരേതസ്മിൻ കൃതനിജാഭിമാനസ്യാഹരഹസ്തത്പോഷണപാലനലാളനപ്രീണനാനുധ്യാനേനാത്മനിയമാഃ സഹ യമാഃ പുരുഷപരിചര്യാദയ ഏകൈകശഃ കതിപയേനാഹർഗ്ഗണേന വിയുജ്യമാനാഃ കില സർവ്വ ഏവോദവസൻ  ॥ 8 ॥ 

അഹോ ബതായം ഹരിണകുണകഃ കൃപണ ഈശ്വരരഥചരണപരിഭ്രമണരയേണസ്വഗണസുഹൃദ്ബന്ധുഭ്യഃ പരിവർജ്ജിതഃ ശരണം ച മോപസാദിതോ മാമേവ മാതാപിതരൌ ഭ്രാതൃജ്ഞാതീൻ യൗഥികാംശ്ചൈവോപേയായ നാന്യം കഞ്ചന വേദ മയ്യതിവിസ്രബ്ധശ്ചാത ഏവ മയാ മത്പരായണസ്യ പോഷണപാലനപ്രീണനലാളനമനസൂയുനാനുഷ്ഠേയം ശരണ്യോപേക്ഷാ ദോഷവിദുഷാ  ॥ 9 ॥ 

നൂനം ഹ്യാര്യാഃ സാധവ ഉപശമശീലാഃ കൃപണസുഹൃദ ഏവംവിധാർത്ഥേ സ്വാർത്ഥാനപി ഗുരുതരാനുപേക്ഷന്തേ  ॥ 10 ॥ 

ഇതി കൃതാനുഷംഗ ആസനശയനാടനസ്നാനാശനാദിഷു സഹ മൃഗജഹുനാ സ്നേഹാനുബദ്ധഹൃദയ ആസീത്  ॥ 11 ॥ 

കുശകുസുമസമിത്പലാശഫലമൂലോദകാന്യാഹരിഷ്യമാണോ വൃകസാലാവൃകാദിഭ്യോ ഭയമാശംസമാനോ യദാ സഹ ഹരിണകുണകേന വനം സമാവിശതി  ॥ 12 ॥ 

പഥിഷു ച മുഗ്‌ദ്ധഭാവേന തത്ര തത്ര വിഷക്തമതിപ്രണയഭരഹൃദയഃ കാർപ്പണ്യാത് സ്കന്ധേനോദ്വഹതി ഏവമുത്സംഗ ഉരസി ചാധായോപലാളയൻ മുദം പരമാമവാപ  ॥ 13 ॥ 

ക്രിയായാം നിർവ്വർത്ത്യമാനായാമന്തരാളേഽപ്യുത്ഥായോത്ഥായ യദൈനമഭിചക്ഷീത തർഹി വാവ സ വർഷപതിഃ പ്രകൃതിസ്ഥേന മനസാ തസ്മാ ആശിഷ ആശാസ്തേ സ്വസ്തി സ്താദ് വത്സ തേ സർവ്വത ഇതി  ॥ 14 ॥ 

അന്യദാ ഭൃശമുദ്വിഗ്നമനാ നഷ്ടദ്രവിണ ഇവ കൃപണഃ സകരുണമതിതർഷേണ ഹരിണകുണകവിരഹവിഹ്വലഹൃദയസന്താപസ്തമേവാനുശോചൻ കില കശ്മലം മഹദഭിരംഭിത ഇതി ഹോവാച  ॥ 15 ॥ 

അപി ബത സ വൈ കൃപണ ഏണബാലകോ മൃതഹരിണീസുതോഽഹോ മമാനാര്യസ്യ ശഠകിരാതമതേരകൃതസുകൃതസ്യ കൃതവിസ്രംഭ ആത്മപ്രത്യയേന തദവിഗണയൻ സുജന ഇവാഗമിഷ്യതി  ॥ 16 ॥ 

അപി ക്ഷേമേണാസ്മിന്നാശ്രമോപവനേ ശഷ്പാണി ചരന്തം ദേവഗുപ്തം ദ്രക്ഷ്യാമി  ॥ 17 ॥ 

അപി ച ന വൃകഃ സാലാവൃകോഽന്യതമോ വാ നൈകചര ഏകചരോ വാ ഭക്ഷയതി  ॥ 18 ॥ 

നിമ്‌ളോചതി ഹ ഭഗവാൻ സകലജഗത്ക്ഷേമോദയസ്ത്രയ്യാത്മാദ്യാപി മമ ന മൃഗവധൂന്യാസ ആഗച്ഛതി  ॥ 19 ॥ 

അപി സ്വിദകൃതസുകൃതമാഗത്യ മാം സുഖയിഷ്യതി ഹരിണരാജകുമാരോ വിവിധരുചിരദർശനീയനിജമൃഗദാരകവിനോദൈരസന്തോഷം സ്വാനാമപനുദൻ  ॥ 20 ॥ 

ക്ഷ്വേളികായാം മാം മൃഷാ സമാധിനാഽഽമീലിതദൃശം പ്രേമസംരംഭേണ ചകിത ചകിത ആഗത്യ പൃഷദപരുഷവിഷാണാഗ്രേണ ലുഠതി  ॥ 21 ॥ 

ആസാദിതഹവിഷി ബർഹിഷി ദൂഷിതേ മയോപാലബ്ധോ ഭീതഭീതഃ സപദ്യുപരതരാസ ഋഷികുമാരവദവഹിതകരണകലാപ ആസ്തേ  ॥ 22 ॥ 

കിം വാ അരേ ആചരിതം തപസ്തപസ്വിന്യാനയാ യദിയമവനിഃ സവിനയകൃഷ്ണസാരതനയതനുതരസുഭഗശിവതമാഖരഖുരപദപങ്ക്തിഭിർദ്രവിണവിധുരാതുരസ്യ കൃപണസ്യ മമ ദ്രവിണപദവീം സൂചയന്ത്യാത്മാനം ച സർവ്വതഃ കൃതകൌതുകം ദ്വിജാനാം സ്വർഗ്ഗാപവർഗ്ഗകാമാനാം ദേവയജനം കരോതി  ॥ 23 ॥ 

അപി സ്വിദസൌ ഭഗവാനുഡുപതിരേനം മൃഗപതിഭയാൻമൃതമാതരം മൃഗബാലകം സ്വാശ്രമപരിഭ്രഷ്ടമനുകമ്പയാ കൃപണജനവത്സലഃ പരിപാതി  ॥ 24 ॥ 

കിം വാഽഽത്മജവിശ്ലേഷജ്വരദവദഹനശിഖാഭിരുപതപ്യമാനഹൃദയസ്ഥലനളിനീകം മാമുപസൃതമൃഗീതനയം ശിശിരശാന്താനുരാഗഗുണിതനിജവദനസലിലാമൃതമയഗഭസ്തിഭിഃ സ്വധയതീതി ച  ॥ 25 ॥ 

ഏവമഘടമാനമനോരഥാകുലഹൃദയോ മൃഗദാരകാഭാസേന സ്വാരബ്ധകർമ്മണാ യോഗാരംഭണതോ വിഭ്രംശിതഃ സ യോഗതാപസോ ഭഗവദാരാധനലക്ഷണാച്ച കഥമിതരഥാ ജാത്യന്തര ഏണകുണക ആസംഗഃ സാക്ഷാന്നിഃശ്രേയസപ്രതിപക്ഷതയാ പ്രാക്‌പരിത്യക്തദുസ്ത്യജഹൃദയാഭിജാതസ്യ തസ്യൈവമന്തരായവിഹതയോഗാരംഭണസ്യ രാജർഷേർഭരതസ്യ 
താവൻമൃഗാർഭകപോഷണപാലനപ്രീണനലാളനാനുഷംഗേണാവിഗണയത ആത്മാനമഹിരിവാഖുബിലം ദുരതിക്രമഃ കാലഃ കരാളരഭസ ആപദ്യത  ॥ 26 ॥ 

തദാനീമപി പാർശ്വവർത്തിനമാത്മജമിവാനുശോചന്തമഭിവീക്ഷമാണോ മൃഗ ഏവാഭിനിവേശിതമനാവിസൃജ്യ ലോകമിമം സഹ മൃഗേണ കളേബരം മൃതമനു ന മൃതജൻമാനുസ്മൃതിരിതരവൻമൃഗശരീരമവാപ  ॥ 27 ॥ 

തത്രാപി ഹ വാ ആത്മനോ മൃഗത്വകാരണം ഭഗവദാരാധനസമീഹാനുഭാവേനാനുസ്മൃത്യ ഭൃശമനുതപ്യമാന ആഹ  ॥ 28 ॥ 

അഹോ കഷ്ടം ഭ്രഷ്ടോഽഹമാത്മവതാമനുപഥാദ്യദ്വിമുക്തസമസ്തസംഗസ്യ വിവിക്തപുണ്യാരണ്യശരണസ്യാത്മവത ആത്മനി സർവ്വേഷാമാത്മനാം ഭഗവതി വാസുദേവേ തദനുശ്രവണമനനസങ്കീർത്തനാരാധനാനുസ്മരണാഭിയോഗേനാശൂന്യസകലയാമേന കാലേന സമാവേശിതം സമാഹിതം കാർത്സ്ന്യേന മനസ്തത്തു പുനർമ്മമാബുധസ്യാരാൻമൃഗസുതമനു പരിസുസ്രാവ  ॥ 29 ॥ 

ഇത്യേവം നിഗൂഢർവ്വേദോ വിസൃജ്യ മൃഗീം മാതരം പുനർഭഗവത്ക്ഷേത്രമുപശമശീലമുനിഗണദയിതം സാളഗ്രാമം പുലസ്ത്യപുലഹാശ്രമം കാലഞ്ജരാത്പ്രത്യാജഗാമ  ॥ 30 ॥ 

തസ്മിന്നപി കാലം പ്രതീക്ഷമാണഃ സംഗാച്ച ഭൃശമുദ്വിഗ്ന ആത്മസഹചരഃ ശുഷ്കപർണ്ണതൃണവീരുധാ വർത്തമാനോ മൃഗത്വനിമിത്താവസാനമേവ ഗണയൻ മൃഗശരീരം തീർത്ഥോദകക്ലിന്നമുത്സസർജ്ജ  ॥ 31 ॥