ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 19


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 19 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

യോ വിദ്യാശ്രുതസമ്പന്നഃ ആത്മവാൻ നാനുമാനികഃ ।
മായാമാത്രമിദം ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാനം ച മയി സന്ന്യസേത്  ॥ 1 ॥ 

ജ്ഞാനിനസ്ത്വഹമേവേഷ്ടഃ സ്വാർത്ഥോ ഹേതുശ്ച സമ്മതഃ ।
സ്വർഗ്ഗശ്ചൈവാപവർഗ്ഗശ്ച നാന്യോഽർത്ഥോ മദൃതേ പ്രിയഃ  ॥ 2 ॥ 

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംസിദ്ധാഃ പദം ശ്രേഷ്ഠം വിദുർമ്മമ ।
ജ്ഞാനീ പ്രിയതമോഽതോ മേ ജ്ഞാനേനാസൌ ബിഭർത്തി മാം  ॥ 3 ॥ 

തപസ്തീർത്ഥം ജപോ ദാനം പവിത്രാണീതരാണി ച ।
നാലം കുർവ്വന്തി താം സിദ്ധിം യാ ജ്ഞാനകലയാ കൃതാ  ॥ 4 ॥ 

തസ്മാജ്ജ്ഞാനേന സഹിതം ജ്ഞാത്വാ സ്വാത്മാനമുദ്ധവ ।
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പന്നോ ഭജ മാം ഭക്തിഭാവതഃ  ॥ 5 ॥ 

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനയജ്ഞേന മാമിഷ്ട്വാഽഽത്മാനമാത്മനി ।
സർവ്വയജ്ഞപതിം മാം വൈ സംസിദ്ധിം മുനയോഽഗമൻ  ॥ 6 ॥ 

     ത്വയ്യുദ്ധവാശ്രയതി യസ്ത്രിവിധോ വികാരോ 
          മായാന്തരാപതതി നാദ്യപവർഗ്ഗയോർ യത് । 
     ജൻമാദയോഽസ്യ യദമീ തവ തസ്യ കിം സ്യു-
          രാദ്യന്തയോർ യദസതോഽസ്തി തദേവ മദ്ധ്യേ  ॥ 7 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച

     ജ്ഞാനം വിശുദ്ധം വിപുലം യഥൈതദ്
          വൈരാഗ്യവിജ്ഞാനയുതം പുരാണം ।
     ആഖ്യാഹി വിശ്വേശ്വര വിശ്വമൂർത്തേ 
          ത്വദ്ഭക്തിയോഗം ച മഹദ്വിമൃഗ്യം  ॥ 8 ॥ 

     താപത്രയേണാഭിഹതസ്യ ഘോരേ 
          സന്തപ്യമാനസ്യ ഭവാധ്വനീശ ।
     പശ്യാമി നാന്യച്ഛരണം തവാങ്ഘ്രി-
          ദ്വന്ദ്വാതപത്രാദമൃതാഭിവർഷാത്  ॥ 9 ॥ 

     ദഷ്ടം ജനം സമ്പതിതം ബിലേഽസ്മിൻ 
          കാലാഹിനാ ക്ഷുദ്രസുഖോരുതർഷം ।
     സമുദ്ധരൈനം കൃപയാപവർഗ്യൈർ-
          വചോഭിരാസിഞ്ച മഹാനുഭാവ  ॥ 10 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഇത്ഥമേതത്പുരാ രാജാ ഭീഷ്മം ധർമ്മഭൃതാം വരം ।
അജാതശത്രുഃ പപ്രച്ഛ സർവ്വേഷാം നോഽനുശൃണ്വതാം  ॥ 11 ॥ 

നിവൃത്തേ ഭാരതേ യുദ്ധേ സുഹൃന്നിധനവിഹ്വലഃ ।
ശ്രുത്വാ ധർമ്മാൻ ബഹൂൻ പശ്ചാൻമോക്ഷധർമ്മാനപൃച്ഛത  ॥ 12 ॥ 

താനഹം തേഽഭിധാസ്യാമി ദേവവ്രതമുഖാച്ഛ്രുതാൻ ।
ജ്ഞാനവൈരാഗ്യവിജ്ഞാനശ്രദ്ധാഭക്ത്യുപബൃംഹിതാൻ  ॥ 13 ॥ 

നവൈകാദശപഞ്ചത്രീൻ ഭാവാൻ ഭൂതേഷു യേന വൈ ।
ഈക്ഷേതാഥൈകമപ്യേഷു തജ്ജ്ഞാനം മമ നിശ്ചിതം  ॥ 14 ॥ 

ഏതദേവ ഹി വിജ്ഞാനം ന തഥൈകേന യേന യത് ।
സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യപ്യയാൻ പശ്യേദ്ഭാവാനാം ത്രിഗുണാത്മനാം  ॥ 15 ॥ 

ആദാവന്തേ ച മധ്യേ ച സൃജ്യാത്സൃജ്യം യദന്വിയാത് ।
പുനസ്തത്പ്രതിസങ്ക്രാമേ യച്ഛിഷ്യേത തദേവ സത്  ॥ 16 ॥ 

ശ്രുതിഃ പ്രത്യക്ഷമൈതിഹ്യമനുമാനം ചതുഷ്ടയം ।
പ്രമാണേഷ്വനവസ്ഥാനാദ് വികൽപാത് സ വിരജ്യതേ  ॥ 17 ॥ 

കർമ്മണാം പരിണാമിത്വാദാവിരിഞ്ചാദമംഗളം ।
വിപശ്ചിന്നശ്വരം പശ്യേദദൃഷ്ടമപി ദൃഷ്ടവത്  ॥ 18 ॥ 

ഭക്തിയോഗഃ പുരൈവോക്തഃ പ്രീയമാണായ തേഽനഘ ।
പുനശ്ച കഥയിഷ്യാമി മദ്ഭക്തേഃ കാരണം പരം  ॥ 19 ॥ 

ശ്രദ്ധാമൃതകഥായാം മേ ശശ്വൻമദനുകീർത്തനം ।
പരിനിഷ്ഠാ ച പൂജായാം സ്തുതിഭിഃ സ്തവനം മമ  ॥ 20 ॥ 

ആദരഃ പരിചര്യായാം സർവ്വാങ്ഗൈരഭിവന്ദനം ।
മദ്ഭക്തപൂജാഭ്യധികാ സർവ്വഭൂതേഷു മൻമതിഃ  ॥ 21 ॥ 

മദർത്ഥേഷ്വംഗ ചേഷ്ടാ ച വചസാ മദ്ഗുണേരണം ।
മയ്യർപ്പണം ച മനസഃ സർവ്വകാമവിവർജ്ജനം  ॥ 22 ॥ 

മദർത്ഥേഽർത്ഥപരിത്യാഗോ ഭോഗസ്യ ച സുഖസ്യ ച ।
ഇഷ്ടം ദത്തം ഹുതം ജപ്തം മദർത്ഥം യദ് വ്രതം തപഃ  ॥ 23 ॥ 

ഏവം ധർമ്മൈർമ്മനുഷ്യാണാമുദ്ധവാത്മനിവേദിനാം ।
മയി സഞ്ജായതേ ഭക്തിഃ കോഽന്യോഽർത്ഥോഽസ്യാവശിഷ്യതേ  ॥ 24 ॥ 

യദാഽഽത്മന്യർപ്പിതം ചിത്തം ശാന്തം സത്ത്വോപബൃംഹിതം ।
ധർമ്മം ജ്ഞാനം സവൈരാഗ്യമൈശ്വര്യം ചാഭിപദ്യതേ  ॥ 25 ॥ 

യദർപ്പിതം തദ്വികൽപേ ഇന്ദ്രിയൈഃ പരിധാവതി ।
രജസ്വലം ചാസന്നിഷ്ഠം ചിത്തം വിദ്ധി വിപര്യയം  ॥ 26 ॥ 

ധർമ്മോ മദ്ഭക്തികൃത്പ്രോക്തോ ജ്ഞാനം ചൈകാത്മ്യദർശനം ।
ഗുണേഷ്വസംഗോ വൈരാഗ്യമൈശ്വര്യം ചാണിമാദയഃ  ॥ 27 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച 

യമഃ കതി വിധഃ പ്രോക്തോ നിയമോ വാരികർശന ।
കഃ ശമഃ കോ ദമഃ കൃഷ്ണ കാ തിതിക്ഷാ ധൃതിഃ പ്രഭോ  ॥ 28 ॥ 

കിം ദാനം കിം തപഃ ശൌര്യം കിം സത്യമൃതമുച്യതേ ।
കസ്ത്യാഗഃ കിം ധനം ചേഷ്ടം കോ യജ്ഞഃ കാ ച ദക്ഷിണാ  ॥ 29 ॥ 

പുംസഃ കിംസ്വിദ്ബലം ശ്രീമൻ ഭഗോ ലാഭശ്ച കേശവ । 
കാ വിദ്യാ ഹ്രീഃ പരാ കാ ശ്രീഃ കിം സുഖം ദുഃഖമേവ ച  ॥ 30 ॥ 

കഃ പണ്ഡിതഃ കശ്ച മൂർഖഃ കഃ പന്ഥാ ഉത്പഥശ്ച കഃ ।
കഃ സ്വർഗ്ഗോ നരകഃ കഃ സ്വിത്കോ ബന്ധുരുത കിം ഗൃഹം  ॥ 31 ॥ 

ക ആഢ്യഃ കോ ദരിദ്രോ വാ കൃപണഃ കഃ ക ഈശ്വരഃ ।
ഏതാൻ പ്രശ്നാൻ മമ ബ്രൂഹി വിപരീതാംശ്ച സത്പതേ  ॥ 32 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച 

അഹിംസാ സത്യമസ്തേയമസംഗോ ഹ്രീരസഞ്ചയഃ ।
ആസ്തിക്യം ബ്രഹ്മചര്യം ച മൌനം സ്ഥൈര്യം ക്ഷമാഭയം  ॥ 33 ॥ 

ശൌചം ജപസ്തപോ ഹോമഃ ശ്രദ്ധാതിഥ്യം മദർച്ചനം ।
തീർത്ഥാടനം പരാർത്ഥേഹാ തുഷ്ടിരാചാര്യസേവനം  ॥ 34 ॥ 

ഏതേ യമാഃ സനിയമാ ഉഭയോർദ്വാദശ സ്മൃതാഃ ।
പുംസാമുപാസിതാസ്താത യഥാകാമം ദുഹന്തി ഹി  ॥ 35 ॥ 

ശമോ മന്നിഷ്ഠതാ ബുദ്ധേർദമ ഇന്ദ്രിയസംയമഃ ।
തിതിക്ഷാ ദുഃഖസമ്മർഷോ ജിഹ്വോപസ്ഥജയോ ധൃതിഃ  ॥ 36 ॥ 

ദണ്ഡന്യാസഃ പരം ദാനം കാമത്യാഗസ്തപഃ സ്മൃതം ।
സ്വഭാവവിജയഃ ശൌര്യം സത്യം ച സമദർശനം  ॥ 37 ॥ 

ഋതം ച സൂനൃതാ വാണീ കവിഭിഃ പരികീർത്തിതാ ।
കർമ്മസ്വസംഗമഃ ശൌചം ത്യാഗഃ സന്ന്യാസ ഉച്യതേ  ॥ 38 ॥ 

ധർമ്മ ഇഷ്ടം ധനം നൄണാം യജ്ഞോഽഹം ഭഗവത്തമഃ ।
ദക്ഷിണാ ജ്ഞാനസന്ദേശഃ പ്രാണായാമഃ പരം ബലം  ॥ 39 ॥ 

ഭഗോ മ ഐശ്വരോ ഭാവോ ലാഭോ മദ്ഭക്തിരുത്തമഃ ।
വിദ്യാഽഽത്മനി ഭിദാബാധോ ജുഗുപ്സാ ഹ്രീരകർമ്മസു  ॥ 40 ॥ 

ശ്രീർഗ്ഗുണാ നൈരപേക്ഷ്യാദ്യാഃ സുഖം ദുഃഖസുഖാത്യയഃ ।
ദുഃഖം കാമസുഖാപേക്ഷാ പണ്ഡിതോ ബന്ധമോക്ഷവിത്  ॥ 41 ॥ 

മൂർഖോ ദേഹാദ്യഹം ബുദ്ധിഃ പന്ഥാ മന്നിഗമഃ സ്മൃതഃ ।
ഉത്പഥശ്ചിത്തവിക്ഷേപഃ സ്വർഗ്ഗഃ സത്ത്വഗുണോദയഃ  ॥ 42 ॥ 

നരകസ്തമ ഉന്നാഹോ ബന്ധുർഗുരുരഹം സഖേ ।
ഗൃഹം ശരീരം മാനുഷ്യം ഗുണാഢ്യോ ഹ്യാഢ്യ ഉച്യതേ  ॥ 43 ॥ 

ദരിദ്രോ യസ്ത്വസന്തുഷ്ടഃ കൃപണോ യോഽജിതേന്ദ്രിയഃ ।
ഗുണേഷ്വസക്തധീരീശോ ഗുണസംഗോ വിപര്യയഃ  ॥ 44 ॥ 

ഏത ഉദ്ധവ തേ പ്രശ്നാഃ സർവ്വേ സാധു നിരൂപിതാഃ ।
കിം വർണിതേന ബഹുനാ ലക്ഷണം ഗുണദോഷയോഃ ।
ഗുണദോഷദൃശിർദോഷോ ഗുണസ്തൂഭയവർജ്ജിതഃ  ॥ 45 ॥