നാട്യശാസ്ത്രം/അദ്ധ്യായം10
അഥ ദശമോഽധ്യായഃ | 
ഏവം പാദസ്യ ജംഘായാ ഊർവോഃ കട്യാസ്തഥൈവ ച | 
സമാനകരണേ ചേഷ്ടാ സാ ചാരീത്യഭിധീയതേ ||  1|| 
വിധാനോപഗതാശ്ചാര്യോ വ്യായച്ഛന്തേ പരസ്പരം | 
യസ്മാദംഗസമായുക്താസ്തസ്മാദ്വ്യായാമ ഉച്യതേ ||  2|| 
ഏകപാദപ്രചാരോ യഃ സാ ചാരീത്യഭിസഞ്ജ്ഞിതാ | 
ദ്വിപാദക്രമണം യത്തു കരണം നാമ തദ്ഭവേത് ||  3|| 
കരണാനാം സമായോഗഃ ഖണ്ഡമിത്യഭിധീയതേ | 
ഖണ്ഡൈസ്ത്രിഭിശ്ചതുർഭിർവാ സംയുക്തം മണ്ഡലം ഭവേത് ||  4|| 
ചാരീഭിഃ പ്രസൃതം നൃത്തം ചാരീഭിശ്ചേഷ്ടിതം തഥാ | 
ചാരീഭിഃ ശസ്ത്രമോക്ഷശ്ച ചാര്യോ യുദ്ധേ ച കീർതിതാഃ ||  5|| 
യദേതത്പ്രസ്തുതം നാട്യം തച്ചാരീഷ്വേവ സഞ്ജ്ഞിതം | 
നഹി ചാര്യാ വിനാ കിഞ്ചിന്നാട്യേഽംഗം സമ്പ്രവർതതേ ||  6|| 
തസ്മാച്ചാരീവിധാനസ്യ സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ലക്ഷണം | 
യാ യസ്മിംസ്തു യഥാ യോജ്യാ നൃത്തേ യുദ്ധേ ഗതൗ തഥാ ||  7|| 
സമപാദാ സ്ഥിതാവർതാ ശകടാസ്യാ തഥൈവ ച | 
അധ്യർധികാ ചാഷഗതിർവിച്യവാ ച തഥാപരാ ||  8|| 
ഏഡകാക്രീഡിതാ ബദ്ധാ ഉരുദ്വൃത്താ തഥാഡ്ഡിതാ | 
ഉത്സ്പന്ദിതാ ച ജനിതാ സ്യന്ദിതാ ചാപസ്യന്ദിതാ ||  9|| 
സമോത്സരിതമത്തല്ലീ മത്തല്ലീ ചേതി ഷോഡശ | 
ഏതാ ഭൗമ്യഃ സ്മൃതാശ്ചാര്യഃ ശൃണുതാകാശികീഃ പുനഃ ||  10|| 
അതിക്രാന്താ ഹ്യപക്രാന്താ പാർശ്വക്രാന്താ തഥൈവ ച | 
ഊർധ്വജാനുശ്ച സൂചീ ച തഥാ നൂപുരപാദികാ ||  11|| 
ഡോലപാദാ തഥാക്ഷിപ്താ ആവിദ്ധോദ്വൃത്തസഞ്ജ്ഞിതേ | 
വിദ്യുദ്ഭ്രാന്താ ഹ്യലാതാ ച ഭുജംഗത്രാസിതാ തഥാ ||  12|| 
മൃഗപ്ലുതാ ച ദണ്ഡാ ച ഭ്രമരീ ചേതി ഷോഡശ | 
ആകാശിക്യഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ലക്ഷണം ച നിബോധത ||  13|| 
പാദൈർനിരന്തരകൃതൈസ്തഥാ സമനഖൈരപി | 
സമപാദാ സ്മൃതാ ചാരീ വിജ്ഞേയാ സ്ഥാനസംശ്രയാ ||  14|| 
ഭൂമിഘൃഷ്ടേന പാദേന കൃത്വാഭ്യന്തരമണ്ഡലം| 
പുനരുത്സാദയേദന്യം സ്ഥിതാവർത്താ തു സാ സ്മൃതാ ||  15|| 
നിഷണ്ണാംഗസ്തു ചരണം പ്രസാര്യ തലസഞ്ചരം| 
ഉദ്വാഹിതമുരഃ കൃത്വാ ശകടാസ്യാം പ്രയോജയേത് ||  16|| 
സവ്യസ്യ പൃഷ്ഠതോ വാമശ്ചരണസ്തു യദാ ഭവേത് | 
തസ്യാപസർപണം ചൈവ ജ്ഞേയാ സാധ്യർധികാ ബുധൈഃ ||  17|| 
പാദഃ പ്രസാരിതഃ സവ്യഃ പുനശ്ചൈവോപസർപിതഃ | 
വാമഃ സവ്യാപസർപീ ച ചാഷഗത്യാം വിധീയതേ ||  18|| 
വിച്യവാത് സമപാദായാ വിച്യവാം സമ്പ്രയോജയേത് | 
നികുട്ടയംസ്തലാഗ്രേണ പാദസ്യ ധരണീതലം||  19|| 
തലസഞ്ചരപാദാഭ്യാമുത്പ്ലുത്യ പതനം തു യത് | 
പര്യായതശ്ച ക്രിയതേ ഏഡകാക്രീഡിതാ തു സാ ||  20|| 
അന്യോന്യജംഘാസംവേഗാത് കൃത്വാ തു സ്വസ്തികം തതഃ | 
ഊരുഭ്യാം വലനം യസ്മാത് സാ ബദ്ധാ ചാര്യുദാഹൃതാ ||  21|| 
തലസഞ്ചരപാദസ്യ പാർഷ്ണിർബാഹ്യോന്മുഖീ യദാ | 
ജംഘാഞ്ചിതാ തഥോദ്വൃത്താ ഊരുദ്വൃത്തേതി സാ സ്മൃതാ ||  22|| 
അഗ്രതഃ പൃഷ്ഠതോ വാപി പാദസ്തു തലസഞ്ചരഃ | 
ദ്വിതീയപാദോ നിർഘൃഷ്ടഃ യസ്യാം സ്യാദഡ്ഡിതാ തു സാ||  23|| 
ശനൈഃ പാദോ നിവർതേത ബാഹ്യേനാഭ്യന്തരേണ ച | 
യദ്രേചകാനുസാരേണ സാ ചാര്യുത്സ്യന്ദിതാ സ്മൃതാ ||  24|| 
മുഷ്ടിഹസ്തശ്ച വക്ഷഃസ്ഥഃ കരോഽന്യശ്ച പ്രവർതിതഃ | 
തലസഞ്ചരപാദശ്ച ജനിതാ ചാര്യുദാഹൃതാ ||  25|| 
പഞ്ചതാലാന്തരം പാദം പ്രസാര്യ സ്യന്ദിതാം ന്യസേത് | 
ദ്വിതീയേന തു പാദേന തഥാപസ്യന്ദിതാമപി ||  26|| 
തലസഞ്ചരപാദാഭ്യാം ഘൂർണമാനോപസർപണൈഃ | 
സമോത്സരിതമത്തല്ലീ വ്യായാമേ സമുദാഹൃതാ ||  27|| 
ഉഭാഭ്യാമപി പാദാഭ്യാം ഘൂർണമാനോപസർപണൈഃ | 
ഉദ്വേഷ്ടിതാപവിദ്ധൈശ്ച ഹസ്തൈർമത്തല്ല്യുദാഹൃതാ ||  28|| 
ഏതാ ഭൗമ്യഃ സ്മൃതാശ്ചാര്യോ നിയുദ്ധകരണാശ്രയാഃ | 
ആകാശകീനാം ചാരീണാം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ലക്ഷണം ||  29|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ പുരതഃ സമ്പ്രസാരയേത് | 
ഉത്ക്ഷിപ്യ പാതയേച്ചൈനമതിക്രാന്താ തു സാ സ്മൃതാ ||  30|| 
ഊരുഭ്യാം വലനം കൃത്വാ കുഞ്ചിതം പാദമുദ്ധരേത് | 
പാർശ്വേ വിനിക്ഷിപേച്ചൈനമപക്രാന്താ തു സാ സ്മൃതാ ||  31|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ പാർശ്വേനോത്പതനം ന്യസേത് | 
ഉദ്ഘട്ടിതേന പാദേന പാർശ്വക്രാന്താ വിധീയതേ ||  32|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ ജാനുസ്തനസമം ന്യസേത് | 
ദ്വിതീയം ച ക്രമാത് സ്തബ്ധമൂർധ്വജാനുഃ പ്രകീർതിതാ ||  33|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ ജാനൂർധ്വം സമ്പ്രസാരയേത് | 
പാതയേച്ചാഗ്രയോഗേന സാ സൂചീ പരികീർതിതാ ||  34|| 
പൃഷ്ഠതോ ഹ്യഞ്ചിതം കൃത്വാ പാദമഗ്രതലേന തു | 
ദ്രുതം നിര്യാതയേദ്ഭൂമൗ ചാരീ നൂപുരപാദികാ ||  35|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ പാർശ്വാത്പാർശ്വം തു ദോലയേത് | 
പാതയേദഞ്ചിതം ചൈവം ദോലപാദാ തു സാ സ്മൃതാ ||  36|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ ആക്ഷിപ്യ ത്വഞ്ചിതം ന്യസേത് | 
ജംഘാസ്വസ്തികസംയുക്താ ചാക്ഷിപ്താ നാമ സാ സ്മൃതാ ||  37|| 
സ്വസ്തികസ്യാഗ്രതഃ പാദഃ കുഞ്ചിതസ്തു പ്രസാരിതഃ | 
നിപതേദഞ്ചിതാവിദ്ധ ആവിദ്ധാ നാമ സാ സ്മൃതാ ||  38|| 
പാദമാവിദ്ധമാവേഷ്ട്യ സമുത്ക്ഷിപ്യ നിപാതയേത് | 
പരിവൃത്ത്യ ദ്വിതീയം ച സോദ്വൃത്താ ചാര്യുദാഹൃതാ ||  39|| 
പൃഷ്ഠതോ വലിതം പാദം ശിരോഘൃഷ്ടം പ്രസാരയേത് | 
സർവതോ മണ്ഡലാവിദ്ധം വിദ്യുദ്ഭ്രാന്താ തു സാ സ്മൃതാ ||  40|| 
പൃഷ്ഠഃ പ്രസാരിതഃ പാദോ വലിതോഽഭ്യന്തരീകൃതഃ | 
പാർഷ്ണിപ്രപതിതശ്ചൈവ ഹ്യലാതാ സമ്പ്രകീർതിതാ ||  41|| 
കുഞ്ചിതം പാദമുത്ക്ഷിപ്യ ത്ര്യശ്രമൂരും വിവർതയേത് | 
കടിജാനുവിവർതാച്ച ഭുജംഗത്രാസിതാ ഭവേത് ||  42|| 
അതിക്രാന്തക്രമം കൃത്വാ സമുത്പ്ലുത്യ നിപാതയേത് | 
ജംഘാഞ്ചിതോപരിക്ഷിപ്താ സാ ജ്ഞേയാ ഹരിണപ്ലുതാ ||  43|| 
നൂപുരം ചരണം കൃത്വാ പുരതഃ സമ്പ്രസാരയേത് | 
ക്ഷിപ്രമാവിദ്ധകരണം ദണ്ഡപാദാ തു സാ സ്മൃതാ ||  44|| 
അതിക്രാന്തക്രമം കൃത്വാ ത്രികം തു പരിവർതയേത് | 
ദ്വിതീയപാദഭ്രമണാത്തലേന ഭ്രമരീ സ്മൃതാ ||  45|| 
ആകാശിക്യഃ സ്മൃതാ ഹ്യേതാ ലലിതാംഗക്രിയാത്മകാഃ | 
ധനുർവജ്രാസിശസ്ത്രാണാം പ്രയോക്തവ്യാ പ്രയോക്തൃഭിഃ ||  46|| 
അഗ്രഗൗ പൃഷ്ഠഗൗ വാപി ഹ്യനുഗൗ ചാപി യോഗതഃ | 
പാദയോസ്തു ദ്വിജാ ഹസ്തൗ കർതവ്യൗ നാട്യയോക്തൃഭിഃ ||  47|| 
യതഃ പാദസ്തതോ ഹസ്തോ യതോ ഹസ്തസ്തതസ്ത്രികം | 
പാദസ്യ നിർഗമം ജ്ഞാത്വാ തഥോപാംഗാനി യോജയേത് ||  48|| 
പാദചാര്യാം യഥാ പാദോ ധരണീമേവ ഗച്ഛതി | 
ഏവം ഹസ്തശ്ചരിത്വാ തു കടിദേശം സമാശ്രയേത് ||  49|| 
ഏതാശ്ചാര്യോ മയാ പ്രോക്താ ലലിതാംഗക്രിയാത്മകാഃ | 
സ്ഥാനാന്യാസാം പ്രവക്ഷ്യാമി സർവശസ്ത്രവിമോക്ഷണേ ||  50|| 
വൈഷ്ണവം സമപാദം ച വൈശാഖം മണ്ഡലം തഥാ | 
പ്രത്യാലീഢം തഥാലീഢം സ്ഥാനാന്യേതാനി ഷൺ നൃണാം ||  51|| 
ദ്വൗ താലാവർധതാലശ്ച പാദയോരന്തരം ഭവേത് | 
തയോഃ സമസ്ഥിതസ്ത്വേകഃ ത്ര്യശ്രഃ പക്ഷസ്ഥിതോഽപരഃ ||  52|| 
കിഞ്ചിദഞ്ചിതജംഘം ച സൗഷ്ഠവാംഗപുരസ്കൃതം | 
വൈഷ്ണവം സ്ഥാനമേതദ്ധി വിഷ്ണുരത്രാധിദൈവതം ||  53|| 
സ്ഥാനേനാനേന കർതവ്യഃ സംല്ലാപസ്തു സ്വഭാവജഃ | 
നാനാകാര്യാന്തരാപേതൈർനൃഭിരുത്തമമധ്യമൈഃ ||  54|| 
ചക്രസ്യ മോക്ഷണേ ചൈവ ധാരണേ ധനുഷസ്തഥാ | 
ധൈര്യദാനാംഗലീലാസു തഥാ ക്രോധേ പ്രയോജയേത് ||  55|| 
ഇദമേവ വിപര്യസ്തം പ്രണയക്രോധ ഇഷ്യതേ | 
ഉപാലംഭകൃതേ ചൈവ പ്രണയോദ്വേഗയോസ്തഥാ ||  56|| 
ശങ്കാസൂയോഗ്രതാചിന്താമതിസ്മൃതിഷു ചൈവ ഹി | 
ദൈന്യേ ചപലതായോഗേ ഗർവാഭീഷ്ടേഷു ശക്തിഷു ||  57|| 
ശൃംഗാരാദ്ഭുതബീഭത്സവീരപ്രാധാന്യയോജിതം | 
സമപാദേ സമൗ പാദൗ താലമാത്രാന്തരസ്ഥിതൗ ||  58|| 
സ്വഭാവസൗഷ്ഠവോപേതൗ ബ്രഹ്മാ ചാത്രാധിദൈവതം | 
അനേന കാര്യം സ്ഥാനേന വിപ്രമംഗലധാരണം ||  59|| 
രൂപണേ പക്ഷിണാം ചൈവ വരം കൗതുകമേവ ച | 
സ്വസ്ഥാനം സ്യന്ദനസ്ഥാനാം വിമാനസ്ഥായിനാമപി ||  60|| 
ലിംഗസ്ഥാനാം വ്രതസ്ഥാനാം സ്ഥാനമേതത്തു കാരയേത് | 
താലാസ്ത്രയോഽർധതാലശ്ച പാദയോരന്തരം ഭവേത് ||  61|| 
താലാംസ്ത്രീനർധതാലാംശ്ച നിഷണ്ണോരും പ്രകൽപയേത് | 
ത്ര്യശ്രൗ വക്ഷഃസ്ഥിതൗ ചൈവ തത്ര പാദോ പ്രയോജയേത് ||  62|| 
വൈശാഖസ്ഥാനമേതദ്ധി സ്കന്ദശ്ചാത്രാധിദൈവതം | 
സ്ഥാനേനാനേന കർതവ്യമശ്വാനാം വാഹനം ബുധൈഃ ||  63|| 
വ്യായാമനിർഗമശ്ചൈവ സ്ഥൂലപക്ഷിനിരൂപണം | 
ശരാണാം ച സമുത്ക്ഷേപോ വ്യായാമകരണേ തഥാ ||  64|| 
രേചകേഷു ച കർതവ്യമിദമേവ പ്രയോക്തൃഭിഃ | 
ഐന്ദ്രേ തു മണ്ഡലേ പാദൗ ചതുസ്താലാന്തരസ്ഥിതൗ ||  65|| 
ത്ര്യശ്രൗ പക്ഷഃസ്ഥിതൗ ചൈവ കടിജാനൂ സമൗ തഥാ | 
ധനുർവജ്രാസിശസ്ത്രാണി മണ്ഡലേന പ്രയോജയേത് ||  66|| 
വാഹനം കുഞ്ജരാണാം തു സ്ഥൂലപക്ഷിനിരൂപണം | 
അസ്യൈവ ദക്ഷിണം പാദം പഞ്ച താലാൻ പ്രസാര്യ തു ||  67|| 
ആലീഢം സ്ഥാനകം കുര്യാദ് രുദ്രശ്ചാത്രാധിദൈവതം | 
അനേന കാര്യം സ്ഥാനേന വീരരൗദ്രകൃതം തു യത് ||  68|| 
ഉത്തരോത്തരസഞ്ജൽപോ രോഷാമർഷകൃതസ്തു യഃ | 
മല്ലാനാഞ്ചൈവ സംഫേടഃ ശത്രൂണാം ച നിരൂപണം ||  69|| 
തഥാഭിദ്രവണം ചൈവ ശസ്ത്രാണാം ചൈവ മോക്ഷണം | 
കുഞ്ചിതം ദക്ഷിണം കൃത്വാ വാമം പാദം പ്രസാര്യ ച ||  70|| 
ആലീഢപരിവർതസ്തു പ്രത്യാലീഢമിതി സ്മൃതം | 
ആലീഢസംഹിതം ശസ്ത്രം പ്രത്യാലീഢേന മോക്ഷയേത് ||  71|| 
നാനാശസ്ത്രവിമോക്ഷോ ഹി കാര്യോഽനേന പ്രയോക്തൃഭിഃ | 
ന്യായാച്ചൈവ ഹി വിജ്ഞേയാശ്ചത്വാരഃ ശസ്ത്രമോക്ഷണേ ||  72|| 
ഭാരതഃ സാത്വതശ്ചൈവ വാർഷഗണ്യോഽഥ കൈശികഃ | 
ഭാരതേ തു കടീച്ഛേദ്യം പാദച്ഛേദ്യം തു സാത്വതേ ||  73|| 
വക്ഷസോ വാർഷഗണ്യേ തു ശിരശ്ഛേദ്യന്തു കൈശികേ | 
ഏഭിഃ പ്രയോക്തൃഭിർന്യായൈർനാനാചാരീസമുത്ഥിതൈഃ ||  74|| 
പ്രവിചാര്യ പ്രയോക്തവ്യം നാനാശസ്ത്രവിമോക്ഷണേ | 
ന്യായാശ്രിതൈരംഗഹാരൈർന്യായാച്ചൈവ സമുത്ഥിതൈഃ ||  75|| 
യസ്മാദ് യുദ്ധാനി വർതന്തേ തസ്മാന്ന്യായാഃ പ്രകീർതിതാഃ | 
വാമഹസ്തേ വിനിക്ഷിപ്യ ഖേടകം ശസ്ത്രഫേടകം ||  76|| 
ശസ്ത്രമാദായ ഹസ്തേന പ്രവിചാരമഥാചരേത് | 
പ്രസാര്യ ച കരൗ സമ്യക് പുനരാക്ഷിപ്യ ചൈവ ഹി ||  77|| 
ഖേടകം ഭ്രാമയേത് പശ്ചാത് പാർശ്വാത് പാർശ്വമഥാപി ച | 
ശിരഃപരിഗമശ്ചാപി കാര്യഃ ശസ്ത്രേണ യോക്തൃഭിഃ ||  78|| 
കപോലസ്യാന്തരേ വാപി ശസ്ത്രസ്യോദ്വേഷ്ടനം തഥാ | 
പുനശ്ച ഖഡ്ഗഹസ്തേന ലലിതോദ്വേഷ്ടിതേന ച ||  79|| 
ഖേടകേന ച കർതവ്യഃ ശിരഃപരിഗമോ ബുധൈഃ | 
ഏവം പ്രചാരഃ കർതവ്യോ ഭാരതേ ശസ്ത്രമോക്ഷണേ ||  80|| 
സാത്വതേ ച പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രവിചാരം യഥാവിധിഃ | 
സ ഏവ പ്രവിചാരസ്തു ഖഡ്ഗഖേടകയോഃ സ്മൃതഃ ||  81|| 
കേവലം പൃഷ്ഠതഃ ശസ്ത്രം കർതവ്യം ഖലു സാത്വതേ | 
ഗതിശ്ച വാർഷഗണ്യേഽപി സാത്വതേന ക്രമേണ തു ||  82|| 
ശസ്ത്രഖേടകയോശ്ചാപി ഭ്രമണം സംവിധീയതേ | 
ശിരഃ പരിഗമസ്തദ്വച്ഛസ്ത്രസ്യേഹ ഭവേത്തഥാ ||  83|| 
ഉരസ്യുദ്വേഷ്ടനം കാര്യം ശസ്ത്രസ്യാംശേഽഥവാ പുനഃ | 
ഭാരതേ പ്രവിചാരോഽയം കർതവ്യഃ സ തു കൈശികേ ||  84|| 
വിഭ്രമയ്യ തഥാ ശസ്ത്രം കേവലം മൂർധ്നി പാതയേത് | 
പ്രവിചാരാ പ്രയോക്തവ്യാ ഹ്യേവമേതേഽംഗലീലയാ ||  85|| 
ധനുർവജ്രാസിശസ്ത്രാണാം പ്രയോക്തവ്യാ വിമോക്ഷണേ | 
ന ഭേദ്യം നാപി തു ച്ഛേദ്യം ന ചാപി രുധിരസ്രുതിഃ ||  86|| 
രംഗേ പ്രഹരണേ കാര്യോ ന ചാപി വ്യക്തഘാതനം | 
സഞ്ജ്ഞാമാത്രേണ കർതവ്യം ശസ്ത്രാണാം മോക്ഷണം ബുധൈഃ ||  87|| 
അഥവാഭിനയോപേതം കുര്യാച്ഛേദ്യം വിധാനതഃ | 
അംഗസൗഷ്ഠവസംയുക്തൈരംഗഹാരൈർവിഭൂഷിതം ||  88|| 
വ്യായാമം കാരയേത് സമ്യക് ലയതാലസമന്വിതം | 
സൗഷ്ഠവേ ഹി പ്രയത്നസ്തു കാര്യോ വ്യായാമസേവിഭിഃ ||  89|| 
സൗഷ്ഠവേ ലക്ഷണം പ്രോക്തം വർതനാക്രമയോജിതം | 
ശോഭാ സർവൈവ നിത്യം ഹി സൗഷ്ഠവം സമുപാശ്രിതാ ||  90|| 
അചഞ്ചലമകുബ്ജം ചാസന്നഗാത്രമഥാപി ച | 
നാത്യുച്ചം ചലപാദഞ്ച സൗഷ്ഠവാംഗം പ്രയോജയേത് ||  91|| 
കടീ കർണസമാ യത്ര കൂർപരാംസശിരസ്തഥാ | 
സമുന്നതമുരശ്ചൈവ സൗഷ്ഠവം നാമ തദ്ഭവേത് ||  92|| 
നഹി സൗഷ്ഠവഹീനാംഗഃ ശോഭതേ നാട്യനൃത്തയോഃ | 
അത്ര നിത്യം പ്രയത്നോ ഹി വിധേയോ മധ്യമോത്തമൈഃ ||  93|| 
നാട്യം നൃത്തം ച സർവം ഹി സൗഷ്ഠവേ സമ്പ്രതിഷ്ഠിതം | 
കടീനാമഭിചരൗ ഹസ്തൗ വക്ഷശ്ചൈവ സമുന്നതം ||  94|| 
വൈഷ്ണവം സ്ഥാനമിത്യംഗം ചതുരശ്രമുദാഹൃതം | 
പരിമാർജനമാദാനം സന്ധാനം മോക്ഷണം തഥാ ||  95|| 
ധനുഷസ്തു പ്രയോക്തവ്യം കരണം തു ചതുർവിധം | 
സംമാർജനം പരാമർഷമാദാനം ഗ്രഹണം ക്രിയാ ||  96|| 
സന്ധാനം ശരവിന്യാസോ വിക്ഷേപോ മോക്ഷണം ഭവേത് | 
തൈലാഭ്യക്തേന ഗാത്രേണ യവാഗൂമൃദിതേന ച ||  97|| 
വ്യായാമം കാരയേത് ശ്രീമാൻ ഭിത്താവാകാലികേ തഥാ | 
യോഗ്യായാം മാതൃകാ ഭിത്തിസ്തസ്മാദ്ഭിത്തിം സമാശ്രയേത് ||  98|| 
ഭിത്തൗ പ്രസാരിതാംഗന്തു വ്യായാമം കാരയേന്നരം | 
ബലാർഥം ച നിഷേവേത നസ്യം ബസ്തിവിധിം തഥാ ||  99|| 
സ്നിഗ്ധാന്യന്യാനി ച തഥാ രസകം പാനകം തഥാ | 
ആഹാരേഽധിഷ്ഠിതാഃ പ്രാണാഃ പ്രാണേ യോഗ്യാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ||  100|| 
തസ്മാദ്യോഗ്യാപ്രസിധ്യർഥമാഹാരേ യത്നവാൻ ഭവേത് | 
അശുദ്ധകായം പ്രക്ലാന്തമതീവക്ഷുത്പിപാസിതം ||  101|| 
അതിപീതം തഥാ ഭുക്തം വ്യായാമം നൈവ കാരയേത് | 
അചലൈർമധുരൈഗാത്രൈശ്ചതുരശ്രേണ വക്ഷസാ ||  102|| 
വ്യായാമം കാരയേദ്ധീമാൻ നരമംഗക്രിയാത്മകം | 
ഏവം വ്യായാമസംയോഗേ കാര്യശ്ചാരീകൃതോ വിധിഃ ||  103|| 
അത ഊർധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി മണ്ഡലാനാം വികൽപനം | 

ഇതി ഭരതീയേ നാട്യശാസ്ത്രേ ചാരീവിധാനോ നാമ ദശമോഽധ്യായഃ |

നാട്യശാസ്ത്രം