ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 3


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 3 

ശ്രീശുക ഉവാച 

അഥ സർവ്വഗുണോപേതഃ കാലഃ പരമശോഭനഃ ।
യർഹ്യേവാജനജൻമർക്ഷം ശാന്തർക്ഷഗ്രഹതാരകം  ॥ 1 ॥ 

ദിശഃ പ്രസേദുർഗ്ഗഗനം നിർമ്മലോഡുഗണോദയം ।
മഹീ മംഗളലഭൂയിഷ്ഠപുരഗ്രാമവ്രജാകരാ  ॥ 2 ॥ 

നദ്യഃ പ്രസന്നസലിലാ ഹ്രദാ ജലരുഹശ്രിയഃ ।
ദ്വിജാലികുലസന്നാദസ്തബകാ വനരാജയഃ  ॥ 3 ॥ 

വവൌ വായുഃ സുഖസ്പർശഃ പുണ്യഗന്ധവഹഃ ശുചിഃ ।
അഗ്നയശ്ച ദ്വിജാതീനാം ശാന്താസ്തത്ര സമിന്ധത  ॥ 4 ॥ 

മനാംസ്യാസൻ പ്രസന്നാനി സാധൂനാമസുരദ്രുഹാം ।
ജായമാനേഽജനേ തസ്മിൻ നേദുർദുന്ദുഭയോ ദിവി  ॥ 5 ॥ 

ജഗുഃ കിന്നരഗന്ധർവ്വാസ്തുഷ്ടുവുഃ സിദ്ധചാരണാഃ ।
വിദ്യാധര്യശ്ച നനൃതുരപ്സരോഭിഃ സമം തദാ  ॥ 6 ॥ 

മുമുചുർമ്മുനയോ ദേവാഃ സുമനാംസി മുദാന്വിതാഃ ।
മന്ദം മന്ദം ജലധരാ ജഗർജുരനുസാഗരം  ॥ 7 ॥ 

നിശീഥേ തമ ഉദ്ഭൂതേ ജായമാനേ ജനാർദ്ദനേ ।
ദേവക്യാം ദേവരൂപിണ്യാം വിഷ്ണുഃ സർവ്വഗുഹാശയഃ ।
ആവിരാസീദ് യഥാ പ്രാച്യാം ദിശീന്ദുരിവ പുഷ്കലഃ  ॥ 8 ॥ 

     തമദ്ഭുതം ബാലകമംബുജേക്ഷണം 
          ചതുർഭുജം ശംഖഗദാദ്യുദായുധം ।
     ശ്രീവത്സലക്ഷ്മം ഗലശോഭികൌസ്തുഭം 
          പീതാംബരം സാന്ദ്രപയോദസൌഭഗം  ॥ 9 ॥ 

     മഹാർഹവൈഡൂര്യകിരീടകുണ്ഡല-
          ത്വിഷാ പരിഷ്വക്തസഹസ്രകുന്തളം ।
     ഉദ്ദാമകാഞ്ച്യംഗദകങ്കണാദിഭിർ-
          വ്വവിരോചമാനം വസുദേവ ഐക്ഷത  ॥ 10 ॥ 

     സ വിസ്മയോത്ഫുല്ലവിലോചനോ ഹരിം 
          സുതം വിലോക്യാനകദുന്ദുഭിസ്തദാ ।
     കൃഷ്ണാവതാരോത്സവസംഭ്രമോഽസ്പൃശ-
          ന്മുദാ ദ്വിജേഭ്യോഽയുതമാപ്ലുതോ ഗവാം  ॥ 11 ॥ 

     അഥൈനമസ്തൌദവധാര്യ പൂരുഷം 
          പരം നതാംഗഃ കൃതധീഃ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
     സ്വരോചിഷാ ഭാരത സൂതികാഗൃഹം 
          വിരോചയന്തം ഗതഭീഃ പ്രഭാവവിത്  ॥ 12 ॥ 

വസുദേവ ഉവാച

വിദിതോഽസി ഭവാൻ സാക്ഷാത്പുരുഷഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।
കേവലാനുഭവാനന്ദസ്വരൂപഃ സർവ്വബുദ്ധിദൃക്  ॥ 13 ॥ 

സ ഏവ സ്വപ്രകൃത്യേദം സൃഷ്ട്വാഗ്രേ ത്രിഗുണാത്മകം ।
തദനു ത്വം ഹ്യപ്രവിഷ്ടഃ പ്രവിഷ്ട ഇവ ഭാവ്യസേ  ॥ 14 ॥ 

യഥേമേഽവികൃതാ ഭാവാസ്തഥാ തേ വികൃതൈഃ സഹ ।
നാനാവീര്യാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാ വിരാജം ജനയന്തി ഹി  ॥ 15 ॥ 

സന്നിപത്യ സമുത്പാദ്യ ദൃശ്യന്തേഽനുഗതാ ഇവ ।
പ്രാഗേവ വിദ്യമാനത്വാന്ന തേഷാമിഹ സംഭവഃ  ॥ 16 ॥ 

     ഏവം ഭവാൻ ബുദ്ധ്യനുമേയലക്ഷണൈർ-
          ഗ്രാഹ്യൈർഗ്ഗുണൈഃ സന്നപി തദ്ഗുണാഗ്ര ।
     അനാവൃതത്വാദ്ബഹിരന്തരം ന തേ 
          സർവ്വസ്യ സർവ്വാത്മന ആത്മവസ്തുനഃ  ॥ 17 ॥ 

     യ ആത്മനോ ദൃശ്യഗുണേഷു സന്നിതി 
          വ്യവസ്യതേ സ്വവ്യതിരേകതോഽബുധഃ ।
     വിനാനുവാദം ന ച തൻമനീഷിതം 
          സമ്യഗ് യതസ്ത്യക്തമുപാദദത്പുമാൻ  ॥ 18 ॥ 

     ത്വത്തോഽസ്യ ജൻമസ്ഥിതിസംയമാൻ വിഭോ 
          വദന്ത്യനീഹാദഗുണാദവിക്രിയാത്, 
     ത്വയീശ്വരേ ബ്രഹ്മണി നോ വിരുധ്യതേ 
          ത്വദാശ്രയത്വാദുപചര്യതേ ഗുണൈഃ  ॥ 19 ॥ 

     സ ത്വം ത്രിലോകസ്ഥിതയേ സ്വമായയാ 
          ബിഭർഷി ശുക്ലം ഖലു വർണ്ണമാത്മനഃ, 
     സർഗ്ഗായ രക്തം രജസോപബൃംഹിതം 
          കൃഷ്ണം ച വർണ്ണം തമസാ ജനാത്യയേ  ॥ 20 ॥ 

     ത്വമസ്യ ലോകസ്യ വിഭോ രിരക്ഷിഷുർ-
          ഗൃഹേഽവതീർണ്ണോഽസി മമാഖിലേശ്വര ।
     രാജന്യസംജ്ഞാസുരകോടിയൂഥപൈർ-
          ന്നിർവ്യൂഹ്യമാനാ നിഹനിഷ്യസേ ചമൂഃ  ॥ 21 ॥ 

     അയം ത്വസഭ്യസ്തവ ജൻമ നൌ ഗൃഹേ 
          ശ്രുത്വാഗ്രജാംസ്തേ ന്യവധീത്സുരേശ്വര । 
     സ തേഽവതാരം പുരുഷൈഃ സമർപ്പിതം 
          ശ്രുത്വാധുനൈവാഭിസരത്യുദായുധഃ  ॥ 22 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

അഥൈനമാത്മജം വീക്ഷ്യ മഹാപുരുഷലക്ഷണം ।
ദേവകീ തമുപാധാവത്കംസാദ്ഭീതാ ശുചിസ്മിതാ  ॥ 23 ॥ 

ദേവക്യുവാച

     രൂപം യത്തത്പ്രാഹുരവ്യക്തമാദ്യം 
          ബ്രഹ്മ ജ്യോതിർന്നിർഗ്ഗുണം നിർവ്വികാരം ,
     സത്താമാത്രം നിർവ്വിശേഷം നിരീഹം 
          സ ത്വം സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുരധ്യാത്മദീപഃ  ॥ 24 ॥ 

     നഷ്ടേ ലോകേ ദ്വിപരാർദ്ധാസാനേ 
          മഹാഭൂതേഷ്വാദിഭൂതം ഗതേഷു ।
     വ്യക്തേഽവ്യക്തം കാലവേഗേന യാതേ 
          ഭവാനേകഃ ശിഷ്യതേ ശേഷസംജ്ഞഃ  ॥ 25 ॥ 

     യോഽയം കാലസ്തസ്യ തേഽവ്യക്തബന്ധോ 
          ചേഷ്ടാമാഹുശ്ചേഷ്ടതേ യേന വിശ്വം, 
     നിമേഷാദിർവ്വത്സരാന്തോ മഹീയാം-
          സ്തം ത്വേശാനം ക്ഷേമധാമ പ്രപദ്യേ  ॥ 26 ॥ 

     മർത്ത്യോ മൃത്യുവ്യാളഭീതഃ പലായൻ 
          ലോകാൻ സർവ്വാന്നിർഭയം നാധ്യഗച്ഛത് ।
     ത്വത്പാദാബ്ജം പ്രാപ്യ യദൃച്ഛയാദ്യ 
          സ്വസ്ഥഃ ശേതേ മൃത്യുരസ്മാദപൈതി  ॥ 27 ॥ 

     സ ത്വം ഘോരാദുഗ്രസേനാത്മജാന്ന-
          സ്ത്രാഹി ത്രസ്താൻ ഭൃത്യവിത്രാസഹാസി ।
     രൂപം ചേദം പൌരുഷം ധ്യാനധിഷ്ണ്യം 
          മാ പ്രത്യക്ഷം മാംസദൃശാം കൃഷീഷ്ഠാഃ  ॥ 28 ॥ 

ജൻമ തേ മയ്യസൌ പാപോ മാ വിദ്യാൻമധുസൂദന ।
സമുദ്വിജേ ഭവദ്ധേതോഃ കംസാദഹമധീരധീഃ  ॥ 29 ॥ 

ഉപസംഹര വിശ്വാത്മന്നദോ രൂപമലൌകികം ।
ശംഖചക്രഗദാപദ്മശ്രിയാ ജുഷ്ടം ചതുർഭുജം  ॥ 30 ॥ 

     വിശ്വം യദേതത് സ്വതനൌ നിശാന്തേ 
          യഥാവകാശം പുരുഷഃ പരോ ഭവാൻ ।
     ബിഭർത്തി സോഽയം മമ ഗർഭഗോഽഭൂ-
          ദഹോ നൃലോകസ്യ വിഡംബനം ഹി തത്  ॥ 31 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ത്വമേവ പൂർവ്വസർഗ്ഗേഽഭൂഃ പൃശ്നിഃ സ്വായംഭുവേ സതി ।
തദായം സുതപാ നാമ പ്രജാപതിരകൽമഷഃ  ॥ 32 ॥ 

യുവാം വൈ ബ്രഹ്മണാഽഽദിഷ്ടൌ പ്രജാസർഗ്ഗേ യദാ തതഃ ।
സന്നിയമ്യേന്ദ്രിയഗ്രാമം തേപാഥേ പരമം തപഃ  ॥ 33 ॥ 

വർഷവാതാതപഹിമഘർമ്മകാലഗുണാനനു ।
സഹമാനൌ ശ്വാസരോധവിനിർദ്ധൂതമനോമലൌ  ॥ 34 ॥ 

ശീർണ്ണപർണ്ണാനിലാഹാരാവുപശാന്തേന ചേതസാ ।
മത്തഃ കാമാനഭീപ്സന്തൌ മദാരാധനമീഹതുഃ  ॥ 35 ॥ 

ഏവം വാം തപ്യതോസ്തീവ്രം തപഃ പരമദുഷ്കരം ।
ദിവ്യവർഷസഹസ്രാണി ദ്വാദശേയുർമ്മദാത്മനോഃ  ॥ 36 ॥ 

തദാ വാം പരിതുഷ്ടോഽഹമമുനാ വപുഷാനഘേ ।
തപസാ ശ്രദ്ധയാ നിത്യം ഭക്ത്യാ ച ഹൃദി ഭാവിതഃ  ॥ 37 ॥ 

പ്രാദുരാസം വരദരാഡ് യുവയോഃ കാമദിത്സയാ ।
വ്രിയതാം വര ഇത്യുക്തേ മാദൃശോ വാം വൃതഃ സുതഃ  ॥ 38 ॥ 

അജുഷ്ടഗ്രാമ്യവിഷയാവനപത്യൌ ച ദമ്പതീ ।
ന വവ്രാഥേഽപവർഗ്ഗം മേ മോഹിതൌ മമ മായയാ  ॥ 39 ॥ 

ഗതേ മയി യുവാം ലബ്ധ്വാ വരം മത്സദൃശം സുതം ।
ഗ്രാമ്യാൻ ഭോഗാനഭുഞ്ജാഥാം യുവാം പ്രാപ്തമനോരഥൌ  ॥ 40 ॥ 

അദൃഷ്ട്വാന്യതമം ലോകേ ശീലൌദാര്യഗുണൈഃ സമം ।
അഹം സുതോ വാമഭവം പൃശ്നിഗർഭ ഇതി ശ്രുതഃ  ॥ 41 ॥ 

തയോർവ്വാം പുനരേവാഹമദിത്യാമാസ കശ്യപാത് ।
ഉപേന്ദ്ര ഇതി വിഖ്യാതോ വാമനത്വാച്ച വാമനഃ  ॥ 42 ॥ 

തൃതീയേഽസ്മിൻ ഭവേഽഹം വൈ തേനൈവ വപുഷാഥ വാം ।
ജാതോ ഭൂയസ്തയോരേവ സത്യം മേ വ്യാഹൃതം സതി  ॥ 43 ॥ 

ഏതദ്വാം ദർശിതം രൂപം പ്രാഗ്ജൻമസ്മരണായ മേ ।
നാന്യഥാ മദ്ഭവം ജ്ഞാനം മർത്ത്യലിംഗേന ജായതേ  ॥ 44 ॥ 

യുവാം മാം പുത്രഭാവേന ബ്രഹ്മഭാവേന ചാസകൃത് ।
ചിന്തയന്തൌ കൃതസ്നേഹൌ യാസ്യേഥേ മദ്ഗതിം പരാം  ॥ 45 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യുക്ത്വാസീദ്ധരിസ്തൂഷ്ണീം ഭഗവാനാത്മമായയാ ।
പിത്രോഃ സമ്പശ്യതോഃ സദ്യോ ബഭൂവ പ്രാകൃതഃ ശിശുഃ  ॥ 46 ॥ 

     തതശ്ച ശൌരിർഭഗവത്പ്രചോദിതഃ 
          സുതം സമാദായ സ സൂതികാ ഗൃഹാത് ।
     യദാ ബഹിർഗന്തുമിയേഷ തർഹ്യജാ 
          യാ യോഗമായാജനി നന്ദജായയാ  ॥ 47 ॥

     തയാ ഹൃതപ്രത്യയസർവ്വവൃത്തിഷു 
          ദ്വാഃസ്ഥേഷു പൌരേഷ്വപി ശായിതേഷ്വഥ ।
     ദ്വാരസ്തു സർവ്വാഃ പിഹിതാ ദുരത്യയാ 
          ബൃഹത്കപാടായസകീലശൃംഖലൈഃ  ॥ 48 ॥ 

     താഃ കൃഷ്ണവാഹേ വസുദേവ ആഗതേ 
          സ്വയം വ്യവര്യന്ത യഥാ തമോ രവേഃ ।
     വവർഷ പർജ്ജന്യ ഉപാംശുഗർജ്ജിതഃ 
          ശേഷോഽന്വഗാദ് വാരി നിവാരയൻ ഫണൈഃ  ॥ 49 ॥ 

     മഘോനി വർഷത്യസകൃദ് യമാനുജാ 
          ഗംഭീരതോയൌഘജവോർമ്മിഫേനിലാ ।
     ഭയാനകാവർത്തശതാകുലാ നദീ 
          മാർഗ്ഗം ദദൌ സിന്ധുരിവ ശ്രിയഃ പതേഃ  ॥ 50 ॥ 

     നന്ദവ്രജം ശൌരിരുപേത്യ തത്ര താൻ 
          ഗോപാൻ പ്രസുപ്താനുപലഭ്യ നിദ്രയാ ।
     സുതം യശോദാശയനേ നിധായ ത-
          ത്സുതാമുപാദായ പുനർഗൃഹാനഗാത്  ॥ 51 ॥ 

ദേവക്യാഃ ശയനേ ന്യസ്യ വസുദേവോഽഥ ദാരികാം ।
പ്രതിമുച്യ പദോർലോഹമാസ്തേ പൂർവ്വവദാവൃതഃ  ॥ 52 ॥ 

യശോദാ നന്ദപത്നീ ച ജാതം പരമബുധ്യത ।
ന തല്ലിംഗം പരിശ്രാന്താ നിദ്രയാപഗതസ്മൃതിഃ  ॥ 53 ॥