ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 8


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 8 

മൈത്രേയ ഉവാച

സനകാദ്യാ നാരദശ്ച ഋഭുർഹംസോഽരുണിർ യതിഃ ।
നൈതേ ഗൃഹാൻ ബ്രഹ്മസുതാ ഹ്യാവസന്നൂർദ്ധ്വരേതസഃ  ॥ 1 ॥ 

മൃഷാധർമ്മസ്യ ഭാര്യാസീദ്ദംഭം മായാം ച ശത്രുഹൻ ।
അസൂത മിഥുനം തത്തു നിരൃതിർജഗൃഹേഽപ്രജഃ  ॥ 2 ॥ 

തയോഃ സമഭവല്ലോഭോ നികൃതിശ്ച മഹാമതേ ।
താഭ്യാം ക്രോധശ്ച ഹിംസാ ച യദ്ദുരുക്തിഃ സ്വസാ കലിഃ  ॥ 3 ॥ 

ദുരുക്തൌ കലിരാധത്ത ഭയം മൃത്യും ച സത്തമ ।
തയോശ്ച മിഥുനം ജജ്ഞേ യാതനാ നിരയസ്തഥാ  ॥ 4 ॥ 

സംഗ്രഹേണ മയാഖ്യാതഃ പ്രതിസർഗ്ഗസ്തവാനഘ ।
ത്രിഃ ശ്രുത്വൈതത്പുമാൻ പുണ്യം വിധുനോത്യാത്മനോ മലം  ॥ 5 ॥ 

അഥാതഃ കീർത്തയേ വംശം പുണ്യകീർത്തേഃ കുരൂദ്വഹ ।
സ്വായംഭുവസ്യാപി മനോർഹരേരംശാംശജൻമനഃ  ॥ 6 ॥ 

പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ ശതരൂപാപതേഃ സുതൌ ।
വാസുദേവസ്യ കലയാ രക്ഷായാം ജഗതഃ സ്ഥിതൌ  ॥ 7 ॥ 

ജായേ ഉത്താനപാദസ്യ സുനീതിഃ സുരുചിസ്തയോഃ ।
സുരുചിഃ പ്രേയസീ പത്യുർന്നേതരാ യത്സുതോ ധ്രുവഃ  ॥ 8 ॥ 

ഏകദാ സുരുചേഃ പുത്രമങ്‌കമാരോപ്യ ലാളയൻ ।
ഉത്തമം നാരുരുക്ഷന്തം ധ്രുവം രാജാഭ്യനന്ദത  ॥ 9 ॥ 

തഥാ ചികീർഷമാണം തം സപത്ന്യാസ്തനയം ധ്രുവം ।
സുരുചിഃ ശൃണ്വതോ രാജ്ഞഃ സേർഷ്യമാഹാതിഗർവ്വിതാ  ॥ 10 ॥ 

ന വത്സ നൃപതേർധിഷ്ണ്യം ഭവാനാരോഢുമർഹതി ।
ന ഗൃഹീതോ മയാ യത്ത്വം കുക്ഷാവപി നൃപാത്മജഃ  ॥ 11 ॥ 

ബാലോഽസി ബത നാത്മാനമന്യസ്ത്രീഗർഭസംഭൃതം ।
നൂനം വേദ ഭവാൻ യസ്യ ദുർല്ലഭേഽർത്ഥേ മനോരഥഃ  ॥ 12 ॥ 

തപസാഽഽരാധ്യ പുരുഷം തസ്യൈവാനുഗ്രഹേണ മേ ।
ഗർഭേ ത്വം സാധയാത്മാനം യദീച്ഛസി നൃപാസനം  ॥ 13 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

     മാതുഃ സപത്ന്യാഃ സ ദുരുക്തിവിദ്ധഃ 
          ശ്വസൻ രുഷാ ദണ്ഡഹതോ യഥാഹിഃ ।
     ഹിത്വാ മിഷന്തം പിതരം സന്നവാചം 
          ജഗാമ മാതുഃ പ്രരുദൻ സകാശം  ॥ 14 ॥ 

     തം നിഃശ്വസന്തം സ്ഫുരിതാധരോഷ്ഠം 
          സുനീതിരുത്സംഗ ഉദൂഹ്യ ബാലം ।
     നിശമ്യ തത്പൌരമുഖാന്നിതാന്തം 
          സാ വിവ്യഥേ യദ്ഗദിതം സപത്ന്യാ  ॥ 15 ॥ 

     സോത്‌സൃജ്യ ധൈര്യം വിലലാപ ശോക-
          ദാവാഗ്നിനാ ദാവലതേവ ബാലാ ।
     വാക്യം സപത്ന്യാഃ സ്മരതീ സരോജ-
          ശ്രിയാ ദൃശാ ബാഷ്പകലാമുവാഹ  ॥ 16 ॥ 

     ദീർഘം ശ്വസന്തീ വൃജിനസ്യ പാര-
          മപശ്യതീ ബാലകമാഹ ബാലാ ।
     മാമങ്ഗളം താത പരേഷു മംസ്ഥാ 
          ഭുങ്‌ക്തേ ജനോ യത്പരദുഃഖദസ്തത്  ॥ 17 ॥ 

     സത്യം സുരുച്യാഭിഹിതം ഭവാൻ മേ 
          യദ്ദുർഭഗായാ ഉദരേ ഗൃഹീതഃ ।
     സ്തന്യേന വൃദ്ധശ്ച വിലജ്ജതേ യാം 
          ഭാര്യേതി വാ വോഢുമിഡസ്പതിർമ്മാം  ॥ 18 ॥ 

     ആതിഷ്ഠ തത്താത വിമത്സരസ്ത്വ-
          മുക്തം സമാത്രാപി യദവ്യളീകം ।
     ആരാധയാധോക്ഷജപാദപദ്മം 
          യദീച്ഛസേഽധ്യാസനമുത്തമോ യഥാ  ॥ 19 ॥ 

     യസ്യാംഘ്രിപദ്മം പരിചര്യ വിശ്വ-
          വിഭാവനായാത്തഗുണാഭിപത്തേഃ ।
     അജോഽധ്യതിഷ്ഠത്ഖലു പാരമേഷ്ഠ്യം 
          പദം ജിതാത്മശ്വസനാഭിവന്ദ്യം  ॥ 20 ॥ 

     തഥാ മനുർവ്വോ ഭഗവാൻ പിതാമഹോ 
          യമേകമത്യാ പുരുദക്ഷിണൈർമ്മഖൈഃ ।
     ഇഷ്ട്വാഭിപേദേ ദുരവാപമന്യതോ 
          ഭൌമം സുഖം ദിവ്യമഥാപവർഗ്യം  ॥ 21 ॥ 

     തമേവ വത്സാശ്രയ ഭൃത്യവത്സലം 
          മുമുക്ഷുഭിർമൃഗ്യപദാബ്ജപദ്ധതിം ।
     അനന്യഭാവേ നിജധർമ്മഭാവിതേ 
          മനസ്യവസ്ഥാപ്യ ഭജസ്വ പൂരുഷം  ॥ 22 ॥ 

     നാന്യം തതഃ പദ്മപലാശലോചനാ-
          ദ്ദുഃഖച്ഛിദം തേ മൃഗയാമി കഞ്ചന ।
     യോ മൃഗ്യതേ ഹസ്തഗൃഹീതപദ്മയാ 
          ശ്രിയേതരൈരംഗ വിമൃഗ്യമാണയാ  ॥ 23 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഏവം സംജൽപിതം മാതുരാകർണ്ണ്യാർത്ഥാഗമം വചഃ ।
സംനിയമ്യാത്മനാഽഽത്മാനം നിശ്ചക്രാമ പിതുഃ പുരാത്  ॥ 24 ॥ 

നാരദസ്തദുപാകർണ്ണ്യ ജ്ഞാത്വാ തസ്യ ചികീർഷിതം ।
സ്പൃഷ്ട്വാ മൂർധന്യഘഘ്നേന പാണിനാ പ്രാഹ വിസ്മിതഃ  ॥ 25 ॥ 

അഹോ തേജഃ ക്ഷത്രിയാണാം മാനഭംഗമമൃഷ്യതാം ।
ബാലോഽപ്യയം ഹൃദാ ധത്തേ യത്സമാതുരസദ്വചഃ  ॥ 26 ॥ 

നാരദ ഉവാച

നാധുനാപ്യവമാനം തേ സമ്മാനം വാപി പുത്രക ।
ലക്ഷയാമഃ കുമാരസ്യ സക്തസ്യ ക്രീഡനാദിഷു  ॥ 27 ॥ 

വികൽപേ വിദ്യമാനേഽപി ന ഹ്യസന്തോഷഹേതവഃ ।
പുംസോ മോഹമൃതേ ഭിന്നാ യല്ലോകേ നിജകർമ്മഭിഃ  ॥ 28 ॥ 

പരിതുഷ്യേത്തതസ്താത താവൻമാത്രേണ പൂരുഷഃ ।
ദൈവോപസാദിതം യാവദ്വീക്ഷ്യേശ്വരഗതിം ബുധഃ  ॥ 29 ॥ 

അഥ മാത്രോപദിഷ്ടേന യോഗേനാവരുരുത്സസി ।
യത്പ്രസാദം സ വൈ പുംസാം ദുരാരാധ്യോ മതോ മമ  ॥ 30 ॥ 

മുനയഃ പദവീം യസ്യ നിഃസംഗേനോരുജൻമഭിഃ ।
ന വിദുർമൃഗയന്തോഽപി തീവ്രയോഗസമാധിനാ  ॥ 31 ॥ 

അതോ നിവർത്തതാമേഷ നിർബ്ബന്ധസ്തവ നിഷ്ഫലഃ ।
യതിഷ്യതി ഭവാൻ കാലേ ശ്രേയസാം സമുപസ്ഥിതേ  ॥ 32 ॥ 

യസ്യ യദ് ദൈവവിഹിതം സ തേന സുഖദുഃഖയോഃ ।
ആത്മാനം തോഷയൻ ദേഹീ തമസഃ പാരമൃച്ഛതി  ॥ 33 ॥ 

ഗുണാധികാൻമുദം ലിപ്സേദനുക്രോശം ഗുണാധമാത് ।
മൈത്രീം സമാനാദന്വിച്ഛേന്ന താപൈരഭിഭൂയതേ  ॥ 34 ॥ 

ധ്രുവ ഉവാച

സോഽയം ശമോ ഭഗവതാ സുഖദുഃഖഹതാത്മനാം ।
ദർശിതഃ കൃപയാ പുംസാം ദുർദർശോഽസ്മദ്വിധൈസ്തു യഃ  ॥ 35 ॥ 

അഥാപി മേഽവിനീതസ്യ ക്ഷാത്രം ഘോരമുപേയുഷഃ ।
സുരുച്യാ ദുർവ്വചോ ബാണൈർന്നാ ഭിന്നേ ശ്രയതേ ഹൃദി  ॥ 36 ॥ 

പദം ത്രിഭുവനോത്കൃഷ്ടം ജിഗീഷോഃ സാധു വർത്മ മേ ।
ബ്രൂഹ്യസ്മത്പിതൃഭിർബ്രഹ്മന്നന്യൈരപ്യനധിഷ്ഠിതം  ॥ 37 ॥ 

നൂനം ഭവാൻ ഭഗവതോ യോഽങ്ഗജഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ।
വിതുദന്നടതേ വീണാം ഹിതാർത്ഥം ജഗതോഽർക്കവത്  ॥ 38 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഇത്യുദാഹൃതമാകർണ്ണ്യ ഭഗവാന്നാരദസ്തദാ ।
പ്രീതഃ പ്രത്യാഹ തം ബാലം സദ്വാക്യമനുകമ്പയാ  ॥ 39 ॥ 

നാരദ ഉവാച

ജനന്യാഭിഹിതഃ പന്ഥാഃ സ വൈ നിഃശ്രേയസസ്യ തേ ।
ഭഗവാൻ വാസുദേവസ്തം ഭജ തത്പ്രവണാത്മനാ  ॥ 40 ॥ 

ധർമ്മാർത്ഥകാമമോക്ഷാഖ്യം യ ഇച്ഛേച്ഛ്രേയ ആത്മനഃ ।
ഏകമേവ ഹരേസ്തത്ര കാരണം പാദസേവനം  ॥ 41 ॥ 

തത്താത ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ യമുനായാസ്തടം ശുചി ।
പുണ്യം മധുവനം യത്ര സാന്നിധ്യം നിത്യദാ ഹരേഃ  ॥ 42 ॥ 

സ്നാത്വാനുസവനം തസ്മിൻ കാളിന്ദ്യാഃ സലിലേ ശിവേ ।
കൃത്വോചിതാനി നിവസന്നാത്മനഃ കൽപിതാസനഃ  ॥ 43 ॥ 

പ്രാണായാമേന ത്രിവൃതാ പ്രാണേന്ദ്രിയമനോമലം ।
ശനൈർവ്യുദസ്യാഭിധ്യായേൻമനസാ ഗുരുണാ ഗുരും  ॥ 44 ॥ 

പ്രസാദാഭിമുഖം ശശ്വത്പ്രസന്നവദനേക്ഷണം ।
സുനാസം സുഭ്രുവം ചാരുകപോലം സുരസുന്ദരം  ॥ 45 ॥ 

തരുണം രമണീയാംഗമരുണോഷ്ഠേക്ഷണാധരം ।
പ്രണതാശ്രയണം നൃമ്‌ണം ശരണ്യം കരുണാർണ്ണവം  ॥ 46 ॥ 

ശ്രീവത്സാങ്കം ഘനശ്യാമം പുരുഷം വനമാലിനം ।
ശംഖചക്രഗദാപദ്മൈരഭിവ്യക്തചതുർഭുജം  ॥ 47 ॥ 

കിരീടിനം കുണ്ഡലിനം കേയൂരവലയാന്വിതം ।
കൌസ്തുഭാഭരണഗ്രീവം പീതകൌശേയവാസസം  ॥ 48 ॥ 

കാഞ്ചീകലാപപര്യസ്തം ലസത്കാഞ്ചനനൂപുരം ।
ദർശനീയതമം ശാന്തം മനോനയനവർദ്ധനം  ॥ 49 ॥ 

പദ്ഭ്യാം നഖമണിശ്രേണ്യാ വിലസദ്ഭ്യാം സമർച്ചതാം ।
ഹൃത്പദ്മകർണ്ണികാധിഷ്ണ്യമാക്രമ്യാത്മന്യവസ്ഥിതം  ॥ 50 ॥ 

സ്മയമാനമഭിധ്യായേത് സാനുരാഗാവലോകനം ।
നിയതേനൈകഭൂതേന മനസാ വരദർഷഭം  ॥ 51 ॥ 

ഏവം ഭഗവതോ രൂപം സുഭദ്രം ധ്യായതോ മനഃ ।
നിർവൃത്യാ പരയാ തൂർണ്ണം സമ്പന്നം ന നിവർത്തതേ  ॥ 52 ॥ 

ജപ്യശ്ച പരമോ ഗുഹ്യഃ ശ്രൂയതാം മേ നൃപാത്മജ ।
യം സപ്തരാത്രം പ്രപഠൻ പുമാൻ പശ്യതി ഖേചരാൻ  ॥ 53 ॥ 

“ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ । “

മന്ത്രേണാനേന ദേവസ്യ കുര്യാദ് ദ്രവ്യമയീം ബുധഃ ।
സപര്യാം വിവിധൈർദ്രവ്യൈർദ്ദേശകാലവിഭാഗവിത്  ॥ 54 ॥ 

സലിലൈഃ ശുചിഭിർമാല്യൈർവ്വന്യൈർമ്മൂലഫലാദിഭിഃ ।
ശസ്താങ്കുരാംശുകൈശ്ചാർച്ചേത്തുളസ്യാ പ്രിയയാ പ്രഭും  ॥ 55 ॥ 

ലബ്ധ്വാ ദ്രവ്യമയീമർച്ചാം ക്ഷിത്യംബ്വാദിഷു വാർച്ചയേത് ।
ആഭൃതാത്മാ മുനിഃ ശാന്തോ യതവാങ്മിതവന്യഭുക്  ॥ 56 ॥ 

സ്വേച്ഛാവതാരചരിതൈരചിന്ത്യനിജമായയാ ।
കരിഷ്യത്യുത്തമശ്ലോകസ്തദ് ധ്യായേദ്ധൃദയങ്ഗമം  ॥ 57 ॥ 

പരിചര്യാ ഭഗവതോ യാവത്യഃ പൂർവ്വസേവിതാഃ ।
താ മന്ത്രഹൃദയേനൈവ പ്രയുഞ്ജ്യാൻമന്ത്രമൂർത്തയേ  ॥ 58 ॥ 

ഏവം കായേന മനസാ വചസാ ച മനോഗതം ।
പരിചര്യമാണോ ഭഗവാൻ ഭക്തിമത്പരിചര്യയാ  ॥ 59 ॥ 

പുംസാമമായിനാം സമ്യഗ്ഭജതാം ഭാവവർദ്ധനഃ ।
ശ്രേയോ ദിശത്യഭിമതം യദ്ധർമ്മാദിഷു ദേഹിനാം  ॥ 60 ॥ 

വിരക്തശ്ചേന്ദ്രിയരതൌ ഭക്തിയോഗേന ഭൂയസാ ।
തം നിരന്തരഭാവേന ഭജേതാദ്ധാ വിമുക്തയേ  ॥ 61 ॥ 

ഇത്യുക്തസ്തം പരിക്രമ്യ പ്രണമ്യ ച നൃപാർഭകഃ ।
യയൌ മധുവനം പുണ്യം ഹരേശ്ചരണചർച്ചിതം  ॥ 62 ॥ 

തപോവനം ഗതേ തസ്മിൻ പ്രവിഷ്ടോഽന്തഃപുരം മുനിഃ ।
അർഹിതാർഹണകോ രാജ്ഞാ സുഖാസീന ഉവാച തം  ॥ 63 ॥ 

നാരദ ഉവാച

രാജൻ കിം ധ്യായസേ ദീർഘം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।
കിം വാ ന രിഷ്യതേ കാമോ ധർമ്മോ വാർത്ഥേന സംയുതഃ  ॥ 64 ॥ 

രാജോവാച

സുതോ മേ ബാലകോ ബ്രഹ്മൻ സ്ത്രൈണേനാകരുണാത്മനാ ।
നിർവ്വാസിതഃ പഞ്ചവർഷഃ സഹ മാത്രാ മഹാൻ കവിഃ  ॥ 65 ॥ 

അപ്യനാഥം വനേ ബ്രഹ്മൻ മാ സ്മാദന്ത്യർഭകം വൃകാഃ ।
ശ്രാന്തം ശയാനം ക്ഷുധിതം പരിമ്‌ളാനമുഖാംബുജം  ॥ 66 ॥ 

അഹോ മേ ബത ദൌരാത്മ്യം സ്ത്രീജിതസ്യോപധാരയ ।
യോഽങ്കം പ്രേമ്‌ണാഽഽരുരുക്ഷന്തം നാഭ്യനന്ദമസത്തമഃ  ॥ 67 ॥ 

നാരദ ഉവാച

മാ മാ ശുചഃ സ്വതനയം ദേവഗുപ്തം വിശാമ്പതേ ।
തത്പ്രഭാവമവിജ്ഞായ പ്രാവൃങ്‌ക്തേ യദ്യശോ ജഗത്  ॥ 68 ॥ 

സുദുഷ്കരം കർമ്മ കൃത്വാ ലോകപാലൈരപി പ്രഭുഃ ।
ഏഷ്യത്യചിരതോ രാജൻ യശോ വിപുലയംസ്തവ  ॥ 69 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച 

ഇതി ദേവർഷിണാ പ്രോക്തം വിശ്രുത്യ ജഗതീപതിഃ ।
രാജലക്ഷ്മീമനാദൃത്യ പുത്രമേവാന്വചിന്തയത്  ॥ 70 ॥ 

തത്രാഭിഷിക്തഃ പ്രയതസ്താമുപോഷ്യ വിഭാവരീം ।
സമാഹിതഃ പര്യചരദൃഷ്യാദേശേന പൂരുഷം  ॥ 71 ॥ 

ത്രിരാത്രാന്തേ ത്രിരാത്രാന്തേ കപിത്ഥബദരാശനഃ ।
ആത്മവൃത്ത്യനുസാരേണ മാസം നിന്യേഽർച്ചയൻ ഹരിം  ॥ 72 ॥ 

ദ്വിതീയം ച തഥാ മാസം ഷഷ്ഠേ ഷഷ്ഠേഽർഭകോ ദിനേ ।
തൃണപർണ്ണാദിഭിഃ ശീർണ്ണൈഃ കൃതാന്നോഽഭ്യർച്ചയദ് വിഭും  ॥ 73 ॥ 

തൃതീയം ചാനയൻമാസം നവമേ നവമേഽഹനി ।
അബ്ഭക്ഷ ഉത്തമശ്ലോകമുപാധാവത്‌സമാധിനാ  ॥ 74 ॥ 

ചതുർത്ഥമപി വൈ മാസം ദ്വാദശേ ദ്വാദശേഽഹനി ।
വായുഭക്ഷോ ജിതശ്വാസോ ധ്യായൻ ദേവമധാരയത്  ॥ 75 ॥ 

പഞ്ചമേ മാസ്യനുപ്രാപ്തേ ജിതശ്വാസോ നൃപാത്മജഃ ।
ധ്യായൻ ബ്രഹ്മ പദൈകേന തസ്ഥൌ സ്ഥാണുരിവാചലഃ  ॥ 76 ॥ 

സർവ്വതോ മന ആകൃഷ്യ ഹൃദി ഭൂതേന്ദ്രിയാശയം ।
ധ്യായൻ ഭഗവതോ രൂപം നാദ്രാക്ഷീത്കിഞ്ചനാപരം  ॥ 77 ॥ 

ആധാരം മഹദാദീനാം പ്രധാനപുരുഷേശ്വരം ।
ബ്രഹ്മ ധാരയമാണസ്യ ത്രയോ ലോകാശ്ചകമ്പിരേ  ॥ 78 ॥ 

     യദൈകപാദേന സ പാർത്ഥിവാർഭക- 
          സ്തസ്ഥൌ തദംഗുഷ്ഠനിപീഡിതാ മഹീ ।
     നനാമ തത്രാർദ്ധമിഭേന്ദ്രധിഷ്ഠിതാ 
          തരീവ സവ്യേതരതഃ പദേ പദേ  ॥ 79 ॥ 

     തസ്മിന്നഭിധ്യായതി വിശ്വമാത്മനോ 
          ദ്വാരം നിരുധ്യാസുമനന്യയാ ധിയാ ।
     ലോകാ നിരുച്ഛ്വാസനിപീഡിതാ ഭൃശം 
          സലോകപാലാഃ ശരണം യയുർഹരിം  ॥ 80 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ

     നൈവം വിദാമോ ഭഗവൻ പ്രാണരോധം 
          ചരാചരസ്യാഖിലസത്ത്വധാമ്‌നഃ ।
     വിധേഹി തന്നോ വൃജിനാദ് വിമോക്ഷം 
          പ്രാപ്താ വയം ത്വാം ശരണം ശരണ്യം  ॥ 81 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

     മാ ഭൈഷ്ട ബാലം തപസോ ദുരത്യയാ-
          ന്നിവർത്തയിഷ്യേ പ്രതിയാത സ്വധാമ ।
     യതോ ഹി വഃ പ്രാണനിരോധ ആസീ-
          ദൌത്താനപാദിർമ്മയി സംഗതാത്മാ  ॥ 82 ॥