ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 1


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ത്രിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 1

ശ്രീശുക ഉവാച 

ഏവമേതത്പുരാ പൃഷ്ടോ മൈത്രേയോ ഭഗവാൻ കില ।
ക്ഷത്രാ വനം പ്രവിഷ്ടേന ത്യക്ത്വാ സ്വഗൃഹമൃദ്ധിമത്  ॥ 1 ॥ 

യദ്‌വാ അയം മന്ത്രകൃദ്വോ ഭഗവാനഖിലേശ്വരഃ ।
പൌരവേന്ദ്രഗൃഹം ഹിത്വാ പ്രവിവേശാത്മസാത്കൃതം  ॥ 2 ॥ 

രാജോവാച

കുത്ര ക്ഷത്തുർഭഗവതാ മൈത്രേയേണാസ സംഗമഃ । 
കദാ വാ സഹ സംവാദ ഏതദ്വർണ്ണയ നഃ പ്രഭോ  ॥ 3 ॥ 

ന ഹ്യൽപാർത്ഥോദയസ്തസ്യ വിദുരസ്യാമലാത്മനഃ ।
തസ്മിൻ വരീയസി പ്രശ്നഃ സാധുവാദോപബൃംഹിതഃ  ॥ 4 ॥ 

സൂത ഉവാച

സ ഏവമൃഷിവര്യോഽയം പൃഷ്ടോ രാജ്ഞാ പരീക്ഷിതാ ।
പ്രത്യാഹ തം സുബഹുവിത്പ്രീതാത്മാ ശ്രൂയതാമിതി  ॥ 5 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     യദാ തു രാജാ സ്വസുതാനസാധൂൻ 
          പുഷ്ണന്നധർമ്മേണ വിനഷ്ടദൃഷ്ടിഃ ।
     ഭ്രാതുർ യവിഷ്ഠസ്യ സുതാൻ വിബന്ധൂൻ
          പ്രവേശ്യ ലാക്ഷാഭവനേ ദദാഹ  ॥ 6 ॥ 

     യദാ സഭായാം കുരുദേവദേവ്യാഃ 
          കേശാഭിമർശം സുതകർമ്മ ഗർഹ്യം ।
     ന വാരയാമാസ നൃപഃ സ്നുഷായാഃ 
          സ്വാസ്രൈർഹരന്ത്യാഃ കുചകുങ്കുമാനി  ॥ 7 ॥ 

     ദ്യൂതേ ത്വധർമ്മേണ ജിതസ്യ സാധോഃ 
          സത്യാവലംബസ്യ വനാഗതസ്യ ।
     ന യാചതോഽദാത്‌സമയേന ദായം 
          തമോ ജുഷാണോ യദജാതശത്രോഃ  ॥ 8 ॥ 

     യദാ ച പാർത്ഥപ്രഹിതഃ സഭായാം 
          ജഗദ്ഗുരുര്യാനി ജഗാദ കൃഷ്ണഃ ।
     ന താനി പുംസാമമൃതായനാനി 
          രാജോരു മേനേ ക്ഷതപുണ്യലേശഃ  ॥ 9 ॥ 

     യദോപഹൂതോ ഭവനം പ്രവിഷ്ടോ 
          മന്ത്രായ പൃഷ്ടഃ കില പൂർവജേന ।
     അഥാഹ തൻമന്ത്രദൃശാം വരീയാൻ
          യൻമന്ത്രിണോ വൈദുരികം വദന്തി  ॥ 10 ॥ 

     അജാതശത്രോഃ പ്രതിയച്ഛ ദായം 
          തിതിക്ഷതോ ദുർവിഷഹം തവാഗഃ ।
     സഹാനുജോ യത്ര വൃകോദരാഹിഃ 
          ശ്വസൻ രുഷാ യത്ത്വമലം ബിഭേഷി  ॥ 11 ॥ 

     പാർത്ഥാംസ്തു ദേവോ ഭഗവാൻമുകുന്ദോ 
          ഗൃഹീതവാൻ സക്ഷിതിദേവദേവഃ ।     
     ആസ്തേ സ്വപുര്യാം യദുദേവദേവോ 
          വിനിർജ്ജിതാശേഷനൃദേവദേവഃ  ॥ 12 ॥ 

     സ ഏഷ ദോഷഃ പുരുഷദ്വിഡാസ്തേ 
          ഗൃഹാൻ പ്രവിഷ്ടോ യമപത്യമത്യാ ।
     പുഷ്ണാസി കൃഷ്ണാദ്‌വിമുഖോ ഗതശ്രീഃ 
          ത്യജാശ്വശൈവം കുലകൌശലായ  ॥ 13 ॥ 

     ഇത്യൂചിവാംസ്തത്ര സുയോധനേന 
          പ്രവൃദ്ധകോപസ്ഫുരിതാധരേണ ।
     അസത്കൃതഃ സത്സ്പൃഹണീയശീലഃ 
          ക്ഷത്താ സകർണ്ണാനുജസൌബലേന  ॥ 14 ॥ 

     ക ഏനമത്രോപജുഹാവ ജിഹ്മം 
          ദാസ്യാഃ സുതം യദ്ബലിനൈവ പുഷ്ടഃ ।
     തസ്മിൻ പ്രതീപഃ പരകൃത്യ ആസ്തേ 
          നിർവ്വാസ്യതാമാശു പുരാച്ഛ്വസാനഃ  ॥ 15 ॥ 

     സ ഇത്ഥമത്യുൽബണകർണ്ണബാണൈഃ 
          ഭ്രാതുഃ പുരോ മർമ്മസു താഡിതോഽപി । 
     സ്വയം ധനുർദ്വാരി നിധായ മായാം 
          ഗതവ്യഥോഽയാദുരുമാനയാനഃ  ॥ 16 ॥ 

     സ നിർഗ്ഗതഃ കൌരവപുണ്യലബ്ധോ 
          ഗജാഹ്വയാത്തീർത്ഥഃപദഃ പദാനി ।
     അന്വാക്രമത്പുണ്യചികീർഷയോർവ്യാം 
          സ്വധിഷ്ഠിതോ യാനി സഹസ്രമൂർത്തിഃ  ॥ 17 ॥ 

     പുരേഷു പുണ്യോപവനാദ്രികുഞ്ജേ-
          ഷ്വപങ്കതോയേഷു സരിത്സരഃസു ।
     അനന്തലിംഗൈഃ സമലംകൃതേഷു 
          ചചാര തീർത്ഥായതനേഷ്വനന്യഃ  ॥ 18 ॥ 

     ഗാം പര്യടൻമേധ്യവിവിക്തവൃത്തിഃ 
          സദാഽഽപ്ലുതോഽധഃ ശയനോഽവധൂതഃ ।
     അലക്ഷിതഃ സ്വൈരവധൂതവേഷോ 
          വ്രതാനി ചേരേ ഹരിതോഷണാനി  ॥ 19 ॥ 

     ഇത്ഥം വ്രജൻഭാരതമേവ വർഷം 
          കാലേന യാവദ്ഗതവാൻപ്രഭാസം । 
     താവച്ഛശാസ ക്ഷിതിമേകചക്രാ-
          മേകാതപത്രാമജിതേന പാർത്ഥഃ  ॥ 20 ॥ 

     തത്രാഥ ശുശ്രാവ സുഹൃദ്വിനഷ്ടിം 
          വനം യഥാ വേണുജവഹ്നിസംശ്രയം ।
     സംസ്പർധയാ ദഗ്ദ്ധമഥാനുശോചൻ
          സരസ്വതീം പ്രത്യഗിയായ തൂഷ്ണീം  ॥ 21 ॥ 

     തസ്യാം ത്രിതസ്യോശനസോ മനോശ്ച 
          പൃഥോരഥാഗ്നേരസിതസ്യ വായോഃ ।
     തീർത്ഥം സുദാസസ്യ ഗവാം ഗുഹസ്യ 
          യച്ഛ്രാദ്ധദേവസ്യ സ ആസിഷേവേ  ॥ 22 ॥ 

     അന്യാനി ചേഹ ദ്വിജദേവദേവൈഃ 
          കൃതാനി നാനാഽഽയതനാനി വിഷ്ണോഃ ।
     പ്രത്യംഗമുഖ്യാങ്കിതമന്ദിരാണി 
          യദ്ദർശനാത്കൃഷ്ണമനുസ്മരന്തി  ॥ 23 ॥ 

     തതസ്ത്വതിവ്രജ്യ സുരാഷ്ട്രമൃദ്ധം 
          സൌവീരമത്സ്യാൻ കുരുജാംഗലാംശ്ച ।
     കാലേന താവദ്യമുനാമുപേത്യ 
          തത്രോദ്ധവം ഭാഗവതം ദദർശ  ॥ 24 ॥ 

     സ വാസുദേവാനുചരം പ്രശാന്തം 
          ബൃഹസ്പതേഃ പ്രാക്തനയം പ്രതീതം ।
     ആലിംഗ്യ ഗാഢം പ്രണയേന ഭദ്രം 
          സ്വാനാമപൃച്ഛദ്ഭഗവത്പ്രജാനാം  ॥ 25 ॥ 

     കച്ചിത്പുരാണൌ പുരുഷൌ സ്വനാഭ്യ-
          പാദ്മാനുവൃത്ത്യേഹ കിലാവതീർണ്ണൗ ।
     ആസാത ഉർവ്യാഃ കുശലം വിധായ 
          കൃതക്ഷണൌ കുശലം ശൂരഗേഹേ  ॥ 26 ॥ 

     കച്ചിത്കുരൂണാം പരമഃ സുഹൃന്നോ 
          ഭാമഃ സ ആസ്തേ സുഖമംഗ ശൌരിഃ ।
     യോ വൈ സ്വസൄണാം പിതൃവദ്ദദാതി 
          വരാൻ വദാന്യോ വരതർപ്പണേന  ॥ 27 ॥ 

     കച്ചിദ് വരൂഥാധിപതിര്യദൂനാം 
          പ്രദ്യുമ്ന ആസ്തേ സുഖമംഗ വീരഃ ।
     യം രുക്മിണീ ഭഗവതോഽഭിലേഭേ 
          ആരാധ്യ വിപ്രാൻ സ്മരമാദിസർഗ്ഗേ  ॥ 28 ॥ 

     കച്ചിത് സുഖം സാത്വതവൃഷ്ണിഭോജ-
          ദാശാർഹകാണാമധിപഃ സ ആസ്തേ ।
     യമഭ്യഷിഞ്ചച്ഛതപത്രനേത്രോ 
          നൃപാസനാശാം പരിഹൃത്യ ദൂരാത്  ॥ 29 ॥ 

     കച്ചിദ്ധരേഃ സൗമ്യ സുതഃ സദൃക്ഷ 
          ആസ്തേഽഗ്രണീ രഥിനാം സാധു സാംബഃ ।
     അസൂത യം ജാംബവതീ വ്രതാഢ്യാ 
          ദേവം ഗുഹം യോംഽബികയാ ധൃതോഽഗ്രേ  ॥ 30 ॥ 

     ക്ഷേമം സ കച്ചിദ്‌യുയുധാന ആസ്തേ 
          യഃ ഫാൽഗുനാല്ലബ്ധധനൂരഹസ്യഃ ।
     ലേഭേഽഞ്ജസാധോക്ഷജസേവയൈവ 
          ഗതിം തദീയാം യതിഭിർദുരാപാം  ॥ 31 ॥ 

     കച്ചിദ്ബുധഃ സ്വസ്ത്യനമീവ ആസ്തേ 
          ശ്വഫൽക്കപുത്രോ ഭഗവത്പ്രപന്നഃ ।
     യഃ കൃഷ്ണപാദാങ്കിതമാർഗ്ഗപാംസു-
          ഷ്വചേഷ്ടത പ്രേമവിഭിന്നധൈര്യഃ  ॥ 32 ॥ 

     കച്ചിച്ഛിവം ദേവകഭോജപുത്ര്യാ 
          വിഷ്ണുപ്രജായാ ഇവ ദേവമാതുഃ ।
     യാ വൈ സ്വഗർഭേണ ദധാര ദേവം 
          ത്രയീ യഥാ യജ്ഞവിതാനമർത്ഥം  ॥ 33 ॥ 

     അപിസ്വിദാസ്തേ ഭഗവാൻസുഖം വോ 
          യഃ സാത്വതാം കാമദുഘോഽനിരുദ്ധഃ ।
     യമാമനന്തി സ്മ ഹ ശബ്ദയോനിം 
          മനോമയം സത്ത്വതുരീയതത്ത്വം  ॥ 34 ॥ 

     അപിസ്വിദന്യേ ച നിജാത്മദൈവ-
          മനന്യവൃത്ത്യാ സമനുവ്രതാ യേ ।
     ഹൃദീകസത്യാത്മജചാരുദേഷ്ണ-
          ഗദാദയഃ സ്വസ്തി ചരന്തി സൗമ്യ  ॥ 35 ॥ 

     അപി സ്വദോർഭ്യാം വിജയാച്യുതാഭ്യാം 
          ധർമ്മേണ ധർമ്മഃ പരിപാതി സേതും ।
     ദുര്യോധനോഽതപ്യത യത്സഭായാം 
          സാമ്രാജ്യലക്ഷ്മ്യാ വിജയാനുവൃത്യാ  ॥ 36 ॥ 

     കിം വാ കൃതാഘേഷ്വഘമത്യമർഷീ 
          ഭീമോഽഹിവദ്ദീർഘതമം വ്യമുഞ്ചത് ।
     യസ്യാംഘ്രിപാതം രണഭൂർന്ന സേഹേ 
          മാർഗ്ഗം ഗദായാശ്ചരതോ വിചിത്രം  ॥ 37 ॥ 

     കച്ചിദ് യശോധാ രഥയൂഥപാനാം 
          ഗാണ്ഡീവധന്വോപരതാരിരാസ്തേ ।
     അലക്ഷിതോ യച്ഛരകൂടഗൂഢോ 
          മായാകിരാതോ ഗിരിശസ്തുതോഷ  ॥ 38 ॥ 

     യമാവുതസ്വിത്തനയൌ പൃഥായാഃ 
          പാർത്ഥൈർവൃതൌ പക്ഷ്മഭിരക്ഷിണീവ ।
     രേമാത ഉദ്ദായ മൃധേ സ്വരിക്ഥം 
          പരാത്സുപർണ്ണാവിവ വജ്രിവക്ത്രാത്  ॥ 39 ॥ 

     അഹോ പൃഥാപി ധ്രിയതേഽർഭകാർത്ഥേ 
          രാജർഷിവര്യേണ വിനാപി തേന ।
     യസ്ത്വേകവീരോഽധിരഥോ വിജിഗ്യേ 
          ധനുർദ്വിതീയഃ കകുഭശ്ചതസ്രഃ  ॥ 40 ॥ 

     സൗമ്യാനുശോചേ തമധഃപതന്തം 
          ഭ്രാത്രേ പരേതായ വിദുദ്രുഹേ യഃ ।
     നിര്യാപിതോ യേന സുഹൃത്സ്വപുര്യാ 
          അഹം സ്വപുത്രാൻസമനുവ്രതേന  ॥ 41 ॥ 

     സോഽഹം ഹരേർമ്മർത്ത്യവിഡംബനേന 
          ദൃശോ നൃണാം ചാലയതോ വിധാതുഃ ।
     നാന്യോപലക്ഷ്യഃ പദവീം പ്രസാദാച്ചരാമി 
          പശ്യൻ ഗതവിസ്മയോഽത്ര  ॥ 42 ॥ 

     നൂനം നൃപാണാം ത്രിമദോത്പഥാനാം 
          മഹീം മുഹുശ്ചാലയതാം ചമൂഭിഃ ।
     വധാത്പ്രപന്നാർത്തിജിഹീർഷയേശോ-
          പ്യുപൈക്ഷതാഘം ഭഗവാൻകുരൂണാം  ॥ 43 ॥ 

     അജസ്യ ജൻമോത്പഥനാശനായ 
          കർമ്മാണ്യകർത്തുർഗ്രഹണായ പുംസാം ।
     നന്വന്യഥാ കോഽർഹതി ദേഹയോഗം 
          പരോ ഗുണാനാമുത കർമ്മതന്ത്രം  ॥ 44 ॥ 

     തസ്യ പ്രപന്നാഖിലലോകപാനാ-
          മവസ്ഥിതാനാമനുശാസനേ സ്വേ ।
     അർത്ഥായ ജാതസ്യ യദുഷ്വജസ്യ 
          വാർത്താം സഖേ കീർത്തയ തീർത്ഥകീർത്തേഃ  ॥ 45 ॥