ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 5


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 5 

ഋഷഭ ഉവാച

     നായം ദേഹോ ദേഹഭാജാം നൃലോകേ 
          കഷ്ടാൻ കാമാനർഹതേ വിഡ്ഭുജാം യേ ।
     തപോ ദിവ്യം പുത്രകാ യേന സത്ത്വം 
          ശുദ്ധ്യേദ്യസ്മാദ്ബ്രഹ്മസൌഖ്യം ത്വനന്തം  ॥ 1 ॥ 

     മഹത്സേവാം ദ്വാരമാഹുർവ്വിമുക്തേ-
          സ്തമോദ്വാരം യോഷിതാം സംഗിസംഗം ।
     മഹാന്തസ്തേ സമചിത്താഃ പ്രശാന്താ 
          വിമന്യവഃ സുഹൃദഃ സാധവോ യേ  ॥ 2 ॥ 

     യേ വാ മയീശേ കൃതസൌഹൃദാർത്ഥാ
          ജനേഷു ദേഹംഭരവാർത്തികേഷു ।
     ഗൃഹേഷു ജായാഽഽത്മജരാതിമത്സു 
          ന പ്രീതിയുക്താ യാവദർത്ഥാശ്ച ലോകേ  ॥ 3 ॥ 

     നൂനം പ്രമത്തഃ കുരുതേ വികർമ്മ 
          യദിന്ദ്രിയപ്രീതയ ആപൃണോതി ।
     ന സാധു മന്യേ യത ആത്മനോഽയ-
          മസന്നപി ക്ലേശദ ആസ ദേഹഃ  ॥ 4 ॥ 

     പരാഭവസ്താവദബോധജാതോ 
          യാവന്ന ജിജ്ഞാസത ആത്മതത്ത്വം ।
     യാവത്ക്രിയാസ്താവദിദം മനോ വൈ 
          കർമ്മാത്മകം യേന ശരീരബന്ധഃ  ॥ 5 ॥ 

     ഏവം മനഃ കർമ്മവശം പ്രയുങ്‌ക്തേ 
          അവിദ്യയാഽഽത്മന്യുപധീയമാനേ ।
     പ്രീതിർന്ന യാവൻമയി വാസുദേവേ 
          ന മുച്യതേ ദേഹയോഗേന താവത്  ॥ 6 ॥ 

     യദാ ന പശ്യത്യയഥാ ഗുണേഹാം 
          സ്വാർത്ഥേ പ്രമത്തഃ സഹസാ വിപശ്ചിത് ।
     ഗതസ്മൃതിർവ്വിന്ദതി തത്ര താപാ-
          നാസാദ്യ മൈഥുന്യമഗാരമജ്ഞഃ  ॥ 7 ॥ 

     പുംസഃ സ്ത്രിയാ മിഥുനീഭാവമേതം 
          തയോർമ്മിഥോ ഹൃദയഗ്രന്ഥിമാഹുഃ ।
     അതോ ഗൃഹക്ഷേത്രസുതാപ്തവിത്തൈർ-
          ജ്ജനസ്യ മോഹോഽയമഹം മമേതി  ॥ 8 ॥ 

     യദാ മനോ ഹൃദയഗ്രന്ഥിരസ്യ 
          കർമ്മാനുബദ്ധോ ദൃഢ ആശ്ലഥേത ।
     തദാ ജനഃ സമ്പരിവർത്തതേഽസ്മാ-
          ന്മുക്തഃ പരം യാത്യതിഹായ ഹേതും  ॥ 9 ॥ 

     ഹംസേ ഗുരൌ മയി ഭക്ത്യാനുവൃത്ത്യാ 
          വിതൃഷ്ണയാ ദ്വന്ദ്വതിതിക്ഷയാ ച ।
     സർവ്വത്ര ജന്തോർവ്യസനാവഗത്യാ 
          ജിജ്ഞാസയാ തപസേഹാ നിവൃത്ത്യാ  ॥ 10 ॥ 

     മത്കർമ്മഭിർമ്മത്കഥയാ ച നിത്യം 
          മദ്ദേവസംഗാദ്ഗുണകീർത്തനാൻമേ ।
     നിർവ്വൈരസാമ്യോപശമേന പുത്രാ 
          ജിഹാസയാ ദേഹഗേഹാത്മബുദ്ധേഃ  ॥ 11 ॥ 

     അധ്യാത്മയോഗേന വിവിക്തസേവയാ 
          പ്രാണേന്ദ്രിയാത്മാഭിജയേന സധ്ര്യക് ।
     സച്ഛ്രദ്ധയാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശശ്വ-
          ദസമ്പ്രമാദേന യമേന വാചാം  ॥ 12 ॥ 

     സർവ്വത്ര മദ്ഭാവവിചക്ഷണേന 
          ജ്ഞാനേന വിജ്ഞാനവിരാജിതേന ।
     യോഗേന ധൃത്യുദ്യമസത്ത്വയുക്തോ 
          ലിംഗം വ്യപോഹേത്കുശലോഽഹമാഖ്യം  ॥ 13 ॥ 

     കർമ്മാശയം ഹൃദയഗ്രന്ഥിബന്ധ-
          മവിദ്യയാസാദിതമപ്രമത്തഃ ।
     അനേന യോഗേന യഥോപദേശം 
          സമ്യഗ് വ്യപോഹ്യോപരമേത യോഗാത്  ॥ 14 ॥ 

     പുത്രാംശ്ച ശിഷ്യാംശ്ച നൃപോ ഗുരുർവ്വാ 
          മല്ലോകകാമോ മദനുഗ്രഹാർത്ഥഃ ।
     ഇത്ഥം വിമന്യുരനുശിഷ്യാദതജ്ജ്ഞാൻ 
          ന യോജയേത്കർമ്മസു കർമ്മമൂഢാൻ ।
     കം യോജയൻ മനുജോഽർത്ഥം ലഭേത 
          നിപാതയൻ നഷ്ടദൃശം ഹി ഗർത്തേ  ॥ 15 ॥ 

     ലോകഃ സ്വയം ശ്രേയസി നഷ്ടദൃഷ്ടിർ-
          യോഽർത്ഥാൻ സമീഹേത നികാമകാമഃ ।
     അന്യോന്യവൈരഃ സുഖലേശഹേതോ-
          രനന്തദുഃഖം ച ന വേദ മൂഢഃ  ॥ 16 ॥ 

     കസ്തം സ്വയം തദഭിജ്ഞോ വിപശ്ചി-
          ദവിദ്യായാമന്തരേ വർത്തമാനം ।
     ദൃഷ്ട്വാ പുനസ്തം സഘൃണഃ കുബുദ്ധിം 
          പ്രയോജയേദുത്പഥഗം യഥാന്ധം  ॥ 17 ॥ 

     ഗുരുർന്ന സ സ്യാത്സ്വജനോ ന സ സ്യാത്-
          പിതാ ന സ സ്യാജ്ജനനീ ന സാ സ്യാത് ।
     ദൈവം ന തത് സ്യാന്ന പതിശ്ച സ സ്യാ-
          ന്ന മോചയേദ്യഃ സമുപേതമൃത്യും  ॥ 18 ॥ 

     ഇദം ശരീരം മമ ദുർവ്വിഭാവ്യം 
          സത്ത്വം ഹി മേ ഹൃദയം യത്ര ധർമ്മഃ ।
     പൃഷ്ഠേ കൃതോ മേ യദധർമ്മ ആരാ-
          ദതോ ഹി മാമൃഷഭം പ്രാഹുരാര്യാഃ  ॥ 19 ॥ 

     തസ്മാദ്ഭവന്തോ ഹൃദയേന ജാതാഃ 
          സർവ്വേഃ മഹീയാംസമമും സനാഭം ।
     അക്ലിഷ്ടബുദ്ധ്യാ ഭരതം ഭജധ്വം 
          ശുശ്രൂഷണം തദ്ഭരണം പ്രജാനാം  ॥ 20 ॥ 

     ഭൂതേഷു വീരുദ്ഭ്യ ഉദുത്തമാ യേ 
          സരീസൃപാസ്തേഷു സബോധനിഷ്ഠാഃ ।
     തതോ മനുഷ്യാഃ പ്രമഥാസ്തതോഽപി 
          ഗന്ധർവ്വസിദ്ധാ വിബുധാനുഗാ യേ  ॥ 21 ॥ 

     ദേവാസുരേഭ്യോ മഘവത്പ്രധാനാ 
          ദക്ഷാദയോ ബ്രഹ്മസുതാസ്തു തേഷാം ।
     ഭവഃ പരഃ സോഽഥ വിരിഞ്ചവീര്യഃ 
          സ മത്പരോഽഹം ദ്വിജദേവദേവഃ  ॥ 22 ॥ 

     ന ബ്രാഹ്മണൈസ്തുലയേ ഭൂതമന്യത്-
          പശ്യാമി വിപ്രാഃ കിമതഃ പരം തു ।
     യസ്മിൻ നൃഭിഃ പ്രഹുതം ശ്രദ്ധയാഹ-
          മശ്നാമി കാമം ന തഥാഗ്നിഹോത്രേ  ॥ 23 ॥ 

     ധൃതാ തനൂരുശതീ മേ പുരാണീ 
          യേനേഹ സത്ത്വം പരമം പവിത്രം ।
     ശമോ ദമഃ സത്യമനുഗ്രഹശ്ച 
          തപസ്തിതിക്ഷാനുഭവശ്ച യത്ര  ॥ 24 ॥ 

     മത്തോഽപ്യനന്താത്പരതഃ പരസ്മാത്-
          സ്വർഗ്ഗാപവർഗ്ഗാധിപതേർന്ന കിഞ്ചിത് ।
     യേഷാം കിമു സ്യാദിതരേണ തേഷാ-
          മകിഞ്ചനാനാം മയി ഭക്തിഭാജാം  ॥ 25 ॥ 

     സർവ്വാണി മദ്ധിഷ്ണ്യതയാ ഭവദ്ഭി-
          ശ്ചരാണി ഭൂതാനി സുതാധ്രുവാണി ।
     സംഭാവിതവ്യാനി പദേ പദേ വോ 
          വിവിക്തദൃഗ്ഭിസ്തദു ഹാർഹണം മേ  ॥ 26 ॥ 

     മനോ വചോ ദൃക്കരണേഹിതസ്യ 
          സാക്ഷാത്കൃതം മേ പരിബർഹണം ഹി ।
     വിനാ പുമാൻ യേന മഹാവിമോഹാത്-
          കൃതാന്തപാശാന്ന വിമോക്തുമീശേത്  ॥ 27 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവമനുശാസ്യാത്മജാൻ സ്വയമനുശിഷ്ടാനപി ലോകാനുശാസനാർത്ഥം മഹാനുഭാവഃ പരമസുഹൃദ്ഭഗവാൻ ഋഷഭാപദേശ ഉപശമശീലാനാമുപരതകർമ്മാണാം മഹാമുനീനാം ഭക്തിജ്ഞാനവൈരാഗ്യലക്ഷണം പാരമഹംസ്യധർമ്മമുപശിക്ഷമാണഃ സ്വതനയശതജ്യേഷ്ഠം പരമഭാഗവതം ഭഗവജ്ജനപരായണം ഭരതം ധരണിപാലനായാഭിഷിച്യ സ്വയം ഭവന ഏവോർവ്വരിതശരീരമാത്രപരിഗ്രഹ ഉൻമത്ത ഇവ ഗഗനപരിധാനഃ പ്രകീർണ്ണകേശ ആത്മന്യാരോപിതാഹവനീയോ ബ്രഹ്മാവർത്താത്പ്രവവ്രാജ  ॥ 28 ॥ 

ജഡാന്ധമൂകബധിരപിശാചോൻമാദകവദവധൂതവേഷോഽഭിഭാഷ്യമാണോഽപി ജനാനാം ഗൃഹീതമൌനവ്രതസ്തൂഷ്ണീം ബഭൂവ  ॥ 29 ॥ 

തത്ര തത്ര പുരഗ്രാമാകരഖേടവാടഖർവ്വടശിബിരവ്രജഘോഷസാർത്ഥഗിരിവനാശ്രമാദിഷ്വനുപഥമവനിചരാപസദൈഃ  പരിഭൂയമാനോ മക്ഷികാഭിരിവ വനഗജസ്തർജ്ജനതാഡനാവമേഹനഷ്ഠീവനഗ്രാവശകൃദ്രജഃ പ്രക്ഷേപപൂതിവാതദുരുക്തൈസ്തദവിഗണയന്നേവാസത്സംസ്ഥാന ഏതസ്മിൻ ദേഹോപലക്ഷണേ സദപദേശ ഉഭയാനുഭവസ്വരൂപേണ സ്വമഹിമാവസ്ഥാനേനാസമാരോപിതാഹംമമാഭിമാനത്വാദവിഖണ്ഡിതമനാഃ പൃഥിവീമേകചരഃ പരിബഭ്രാമ  ॥ 30 ॥ 

അതിസുകുമാരകരചരണോരഃ സ്ഥലവിപുലബാഹ്വംസഗളവദനാദ്യവയവവിന്യാസഃ പ്രകൃതിസുന്ദരസ്വഭാവഹാസസുമുഖോ നവനളിനദളായമാനശിശിരതാരാരുണായതനയനരുചിരഃ സദൃശസുഭഗകപോലകർണ്ണകണ്ഠനാസോ വിഗൂഢസ്മിതവദനമഹോത്സവേന പുരവനിതാനാം മനസി കുസുമശരാസനമുപദധാനഃ പരാഗവലംബമാനകുടിലജടിലകപിശകേശഭൂരിഭാരോഽവധൂതമലിനനിജശരീരേണ ഗ്രഹഗൃഹീത ഇവാദൃശ്യത  ॥ 31 ॥ 

യർഹി വാവ സ ഭഗവാൻ ലോകമിമം യോഗസ്യാദ്ധാ പ്രതീപമിവാചക്ഷാണസ്തത്പ്രതിക്രിയാകർമ്മ ബീഭത്സിതമിതി വ്രതമാജഗരമാസ്ഥിതഃ ശയാന ഏവാശ്നാതി പിബതി ഖാദത്യവമേഹതി ഹദതി സ്മ ചേഷ്ടമാന ഉച്ചരിത ആദിഗ്ധോദ്ദേശഃ  ॥ 32 ॥ 

തസ്യ ഹ യഃ പുരീഷസുരഭിസൌഗന്ധ്യവായുസ്തം ദേശം ദശയോജനം സമന്താത്സുരഭിം ചകാര  ॥ 33 ॥ 

ഏവം ഗോമൃഗകാകചര്യയാ വ്രജംസ്തിഷ്ഠന്നാസീനഃ ശയാനഃ കാകമൃഗഗോചരിതഃ പിബതി ഖാദത്യവമേഹതി സ്മ  ॥ 34 ॥ 

ഇതി നാനായോഗചര്യാചരണോ ഭഗവാൻ കൈവല്യപതിരൃഷഭോഽവിരതപരമമഹാനന്ദാനുഭവ ആത്മനി സർവ്വേഷാം ഭൂതാനാമാത്മഭൂതേ ഭഗവതി വാസുദേവ ആത്മനോഽവ്യവധാനാനന്തരോദരഭാവേന സിദ്ധസമസ്താർത്ഥപരിപൂർണ്ണോ യോഗൈശ്വര്യാണി വൈഹായസമനോജവാന്തർധാനപരകായപ്രവേശദൂരഗ്രഹണാദീനി യദൃച്ഛയോപഗതാനി നാഞ്ജസാ നൃപഹൃദയേനാഭ്യനന്ദത്  ॥ 35 ॥