നാട്യശാസ്ത്രം/അദ്ധ്യായം36
അഥ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
അഥാത്രേയോ വസിഷ്ഠശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ | 
അംഗിരാ ഗൗതമോഽഗസ്ത്യോ മനുരായുസ്തഥാത്മവാൻ ||  1|| 
വിശ്വാമിത്രഃ സ്ഥൂലശിരാഃ സംവർതഃ പ്രമതിർദനുഃ | 
ഉശനാ ബൃഹസ്പതിർവ്യാസശ്ച്യവനഃ കാശ്യപോ ധ്രുവഃ ||  2|| 
ദുർവാസാ ജാമദഗ്ന്യശ്ച മാർകണ്ഡേയോഽഥ ഗാലവഃ | 
ഭരദ്വാജശ്ച രൈഭ്യശ്ച യവക്രീതസ്തഥൈവ ച ||  3|| 
സ്ഥൂലാക്ഷഃ ശകലാക്ഷശ്ച കാണ്വോ മേഘാതിഥിഃ ക്രതുഃ | 
നാരദഃ പർവതശ്ചൈവ സുവർമാഥൈകജോ ദ്വിജഃ ||  4|| 
നിതംബുർഭുവനഃ സൗമ്യഃ ശതാനന്ദഃ കൃതവ്രണഃ | 
ജാമദഗ്ന്യസ്തഥാ രാമഃ കചശ്ചേത്യേവമാദയഃ ||  5|| 
ഏവം തേ മുനയഃ ശ്രുത്വാ സർവജ്ഞം ഭരതം തതഃ | 
പുനരൂചുരിദം വാക്യം കുതൂഹലപുരോഗമം ||  6|| 
യസ്ത്വയാ ഗദിതോ ഹ്യേഷ നാട്യവേദഃ പുരാതനഃ | 
ഏകചിത്തൈഃ സ ചാസ്മാഭിഃ സമ്യക് സമുപധാരിതഃ ||  7|| 
ഏകശ്ച സംശയോഽസ്മാകം തം നോ വ്യാഖ്യാതുമർഹസി | 
കോ വാന്യോ നാട്യവേദസ്യ നിശ്ചയം വക്തുമർഹതി ||  8|| 
ന വയം പരിഹാസേന ന വിരോധേന ന ചേർഷ്യയാ | 
പൃച്ഛാമോ ഭഗവൻ നാട്യമുപദേശാർഥമേവ തു ||  9|| 
അസ്മാഭിശ്ച തദാ നോക്തം കഥാച്ഛേദോ ഭവേദിതി | 
ഇദാനീം തൂപശിക്ഷാർഥം നാട്യഗുഹ്യം നിദർശയ ||  10|| 
ലോകസ്യ ചരിതം നാട്യമിത്യവോചസ്ത്വമീദൃശം | 
തേഷാം തു ലോകം ഗുഹ്യാനാം നിശ്ചയം വക്തുമർഹസി ||  11|| 
ദേവസ്യ കസ്യ ചരിതം പൂർവരംഗേ ദ്വിജർഷഭ | 
കിമർഥം ഭുജ്യതേ ഹ്യേഷ പ്രയുക്തഃ കിം കരോതി വാ ||  12|| 
കസ്മാച്ചൈവ പുനഃ ശൗചം സമ്യക് ചരതി സൂത്രദൃക് | 
കഥമുർവീതലേ നാട്യം സ്വർഗാന്നിപതിതം വിഭോ ||  13|| 
കഥം തവായം വംശശ്ച നടസഞ്ജ്ഞഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ | 
സർവമേവ യഥാതത്ത്വം കഥയസ്വ മഹാമുനേ ||  14|| 
തേഷം തു വചനം ശ്രുത്വാ മുനീനാം ഭരതോ മുനിഃ | 
പ്രത്യുവാച പുനർവാക്യം ഗുഹ്യാർഥാഭിനയം പ്രതി ||  15|| 
ബ്രവീമി വഃ കഥാം ഗുഹ്യാം യന്മാം പൃച്ഛൻ സുവ്രതാഃ | 
പൂർവരംഗവിധാനസ്യ താം ച മേ സന്നിബോധത ||  16|| 
പ്രോക്തവാനസ്മി യത്പൂർവം ശുഭം വിഘ്നനിബർഹണം | 
തസ്യാനുബന്ധേന മയാ പൂർവരംഗഃ പ്രകീർതിതഃ ||  17|| 
ശസ്ത്രാണാം പ്രതികാരാർഥം ശരീരാവരണം യഥാ | 
ക്രിയതേ ഹി തഥാ പാപം ഹുതേനൈവ പ്രശാമ്യതി ||  18|| 
ഏവം ജപ്യൈശ്ച ഹോമൈശ്ച ദേവതാഭ്യർചനേന ച | 
സർവാതോദ്യവിധാനൈശ്ച തഥാ ഗീതസ്വനേന ച ||  19|| 
സ്തുത്യാശീർവചനൈഃ ശാന്തൈഃ കർമഭാവാനുകീർതനൈഃ | 
മയാ പാപാപഹരണൈഃ കൃതേ വിഘ്നനിബർഹണേ ||  20|| 
സ്തുതിഗീതാദിസംസൃഷ്ടൈർദേവൈരഭിഹിതോഽസ്മ്യഹം | 
നിതരാം പരിതുഷ്ടാഃ സ്മഃ പ്രയോഗേണാമുനാ ച തേ ||  21|| 
ദേവതാസുരമാനന്ദ്യ യസ്മാംല്ലോകശ്ച നന്ദതി | 
തസ്മാദയം പ്രയോഗസ്തു നാന്ദീനാമാ ഭവിഷ്യതി ||  22|| 
ഗീതവാദ്യാനുനാദോ ഹി യത്ര കാകുസ്വനഃ ശുഭഃ | 
തസ്മിൻ ദേശേ വിപാപ്മാനോ മാംഗല്യം ച ഭവിഷ്യതി ||  23|| 
യാവത്തം പൂരയേദ്ദേശം ധ്വനിർനാട്യസമാശ്രയഃ | 
ന സ്ഥാസ്യന്തി ഹി രക്ഷാംസി തം ദേശം ന വിനായകാഃ ||  24|| 
ആവാഹേ ച വിവാഹേ ച യജ്ഞേ നൃപതിമംഗലേ | 
നാന്ദീശബ്ദമുപശ്രുത്യ ഹിംസ്രാ നശ്യന്തി ചൈവ ഹി ||  25|| 
പാഠ്യം നാട്യം തഥാ ഗേയം ചിത്രവാദിത്രമേവ ച | 
വേദമന്ത്രാർഥവചനൈഃ സമം ഹ്യേതദ് ഭവിഷ്യതി ||  26|| 
ശ്രുതം മയാ ദേവദേവാത് തത്ത്വതഃ ശങ്കരാദ്ധിതം | 
സ്നാനജപ്യസഹസ്രേഭ്യഃ പവിത്രം ഗീതവാദിതം ||  27|| 
യസ്മിന്നാതോദ്യനാട്യസ്യ ഗീതപാഠ്യധ്വനിഃ ശുഭഃ | 
ഭവിഷ്യത്യശുഭം ദേശേ നൈവ തസ്മിൻ കദാചന ||  28|| 
ഏവം പൂജാധികാരാർഥം പൂർവരംഗഃ കൃതോ മയാ | 
നാനാസ്തുതികൃതൈർവാക്യൈർദേവതാഭ്യർചനേന ച ||  29|| 
യതോഽഭിവാദനം ക്ലിഷ്ടം ശിഷ്ടം തദ്രംഗമണ്ഡലേ | 
തതസ്തസ്യ ഹി തച്ഛൗചം വിഹിതം തു ദ്വിജോത്തമാഃ ||  30|| 
ശൗചം കൃത്വാ യതോ മന്ത്രം പൂജനം ജർജരസ്യ തു | 
ഉച്യതേ പൂർവരംഗേഽസ്മിൻ തസ്മാച്ഛൗചം പ്രകീർതിതം ||  31|| 
യഥാവതാരിതം ചൈവ നാട്യമേതന്മഹീതലേ | 
വക്തവ്യം സർവമേതദ്ധി ന ശക്യം ഹി നിഗൂഹിതും ||  32|| 
മമൈതേ തനയാഃ സർവേ നാട്യവേദസമന്വിതാഃ | 
സർവലോകം പ്രഹസനൈഃ ബാധന്തേ നാട്യസംശ്രയൈഃ ||  33|| 
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ ശിൽപകം ഗ്രാമ്യധർമകം | 
ഋഷീണാം വ്യംഗ്യകരണം കുർവദ്ഭിർഗുണസംശ്രയം ||  34|| 
അശ്രാവ്യം തദ്ദുരാചാരം ഗ്രാമ്യധർമപ്രവർതിതം | 
നിഷ്ഠുരം ചാപ്രസ്തുതം ച കാവ്യം സംസദി യോജിതം ||  35|| 
തച്ഛ്രുത്വാ മുനയഃ സർവേ ഭീമരോഷപ്രകമ്പിതാഃ | 
ഊചുസ്താൻ ഭരതാൻ ക്രുദ്ധാ നിർദഹന്ത ഇവാഗ്നയഃ ||  36|| 
മാ താവദ്ഭോ ദ്വിജാ യുക്തമിദമസ്മദ്വിഡംബനം | 
കോ നാമായം പരിഭവഃ കിഞ്ച നാസ്മാസു സമ്മതം ||  37|| 
യസ്മാജ്ജ്ഞാനമദോന്മത്താ ന വേത്ഥാവിനയാശ്രിതാഃ | 
തസ്മാദേതദ്ധി ഭവതാം കുജ്ഞാനം നാശമേഷ്യതി ||  38|| 
ഋഷീണാം ബ്രാഹ്മണാനാം ച സമവായസമാഗതാഃ | 
നിരാഹുതാ വിനാ ഹോമൈഃ ശൂദ്രാചാരാ ഭവിഷ്യഥ ||  39|| 
അപാങ്ക്തേയാഃ കുത്സിതാശ്ചാവമാ ഏവ ഭവിഷ്യഥ | 
യശ്ച വോ ഭവിതാ വംശഃ സർവാശൗചോ ഭവിഷ്യതി ||  40|| 
യേ ച വോ വംശജാസ്തേഽപി ഭവിഷ്യന്ത്യഥ നർതകാഃ | 
പരോപസ്ഥാനവന്തശ്ച ശസ്ത്രപണ്യോപജീവിനഃ ||  41|| 
ശാപം ദത്തം തഥാ ജ്ഞാത്വാ സുതേഭ്യോ മേ തദാ സുരാഃ | 
സർവേ വിമനസോ ഭൂത്വാ താനൃഷീൻ സമുപസ്ഥിതാഃ ||  42|| 
യാചമാനൈസ്തതഃ പ്രോക്തം ദേവൈഃ ശക്രപുരോഗമൈഃ | 
ഇദാനീം ദുഃഖമുത്പന്നം നാട്യമേതദ് വിനങ്ക്ഷതി ||  43|| 
ഋഷിഭിശ്ച തതഃ പ്രോക്തം ന ചൈതദ്ധി വിനക്ഷ്യതി | 
ശേഷമന്യത്ര യദ് പ്രോക്തം സർവമേതദ് ഭവിഷ്യതി ||  44|| 
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വചനം മുനീനാമുഗ്രതേജസാം | 
വിഷ്ണ്ണാസ്തേ തതഃ സർവേ ശ്രുത്വാ മാം സമുപസ്ഥിതാഃ ||  45|| 
പ്രോക്തവന്തശ്ച മാം പുത്രാസ്ത്വയാഹോ നാശിതാ വയം | 
അനേന നാട്യദോഷേണ ശൂദ്രാചാരാ ഹി യത് കൃതാഃ ||  46|| 
മയാപി സാന്ത്വയിത്വോക്താ മാ ക്രോധം വ്രജതാനഘാഃ | 
കൃതാന്തവിഹിതോഽസ്മാകം നൂനമേഷ വിധിഃ സുതാഃ ||  47|| 
മുനീനാം ഹി മൃഷാ വാക്യം ഭവിഷ്യതി കദാചന | 
നിധനേ ച മനോ മാ ഭൂദ് യുഷ്മാകമിതി സാന്ത്വിതാഃ ||  48|| 
ജാനീധ്വം തത്തഥാ നാട്യം ബ്രഹ്മണാ സമ്പ്രവർതിതം | 
ശിഷ്യേഭ്യശ്ച തദന്യേഭ്യഃ പ്രയച്ഛാമഃ പ്രയോഗതഃ ||  49|| 
മാ വൈ പ്രണശ്യതാമേതന്നാട്യം ദുഃഖപ്രവർതിതം | 
മഹാശ്രയം മഹാപുണ്യം വേദാംഗോപാംഗസംഭവം ||  50|| 
അപ്സരോഭ്യ ഇദം ചൈവ യഥാതത്ത്വം യഥാശ്രുതം | 
നാട്യം ദത്ത്വാ തതഃ സർവേ പ്രായശ്ചിത്തം ചരിഷ്യഥ ||  51|| 
|  ഇതി ഭരതീയേ നാട്യശാസ്ത്രേ നാട്യശാപോ നാമ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ |

നാട്യശാസ്ത്രം