ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 9


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 9 

ശ്രീശുക ഉവാച

തസ്യാസൻ വിശ്വരൂപസ്യ ശിരാംസി ത്രീണി ഭാരത ।
സോമപീഥം സുരാപീഥമന്നാദമിതി ശുശ്രുമ  ॥ 1 ॥ 

സ വൈ ബർഹിഷി ദേവേഭ്യോ ഭാഗം പ്രത്യക്ഷമുച്ചകൈഃ ।
അദദദ്യസ്യ പിതരോ ദേവാഃ സപ്രശ്രയം നൃപ  ॥ 2 ॥ 

സ ഏവ ഹി ദദൌ ഭാഗം പരോക്ഷമസുരാൻ പ്രതി ।
യജമാനോഽവഹദ്ഭാഗം മാതൃസ്നേഹവശാനുഗഃ  ॥ 3 ॥ 

തദ് ദേവഹേളനം തസ്യ ധർമ്മാളീകം സുരേശ്വരഃ ।
ആലക്ഷ്യ തരസാ ഭീതസ്തച്ഛീർഷാണ്യച്ഛിനദ് രുഷാ  ॥ 4 ॥ 

സോമപീഥം തു യത്തസ്യ ശിര ആസീത്കപിഞ്ജലഃ ।
കളവിങ്കഃ സുരാപീഥമന്നാദം യത് സ തിത്തിരിഃ  ॥ 5 ॥ 

ബ്രഹ്മഹത്യാമഞ്ജലിനാ ജഗ്രാഹ യദപീശ്വരഃ ।
സംവത്സരാന്തേ തദഘം ഭൂതാനാം സ വിശുദ്ധയേ  ॥ 6 ॥ 

ഭൂമ്യംബുദ്രുമയോഷിദ്ഭ്യശ്ചതുർദ്ധാ വ്യഭജദ്ധരിഃ ।
ഭൂമിസ്തുരീയം ജഗ്രാഹ ഖാതപൂരവരേണ വൈ  ॥ 7 ॥ 

ഈരിണം ബ്രഹ്മഹത്യായാ രൂപം ഭൂമൌ പ്രദൃശ്യതേ ।
തുര്യം ഛേദവിരോഹേണ വരേണ ജഗൃഹുർദ്രുമാഃ  ॥ 8 ॥ 

തേഷാം നിര്യാസരൂപേണ ബ്രഹ്മഹത്യാ പ്രദൃശ്യതേ ।
ശശ്വത്കാമവരേണാംഹസ്തുരീയം ജഗൃഹുഃ സ്ത്രിയഃ  ॥ 9 ॥ 

രജോരൂപേണ താസ്വംഹോ മാസി മാസി പ്രദൃശ്യതേ ।
ദ്രവ്യഭൂയോവരേണാപസ്തുരീയം ജഗൃഹുർമ്മലം  ॥ 10 ॥ 

താസു ബുദ്ബുദഫേനാഭ്യാം ദൃഷ്ടം തദ്ധരതി ക്ഷിപൻ ।
ഹതപുത്രസ്തതസ്ത്വഷ്ടാ ജുഹാവേന്ദ്രായ ശത്രവേ  ॥ 11 ॥ 

ഇന്ദ്രശത്രോ വിവർദ്ധസ്വ മാ ചിരം ജഹി വിദ്വിഷം ।
അഥാന്വാഹാര്യപചനാദുത്ഥിതോ ഘോരദർശനഃ  ॥ 12 ॥ 

കൃതാന്ത ഇവ ലോകാനാം യുഗാന്തസമയേ യഥാ ।
വിഷ്വഗ്വിവർദ്ധമാനം തമിഷുമാത്രം ദിനേ ദിനേ  ॥ 13 ॥ 

ദഗ്ദ്ധശൈലപ്രതീകാശം സന്ധ്യാഭ്രാനീകവർച്ചസം ।
തപ്തതാമ്രശിഖാശ്മശ്രും മധ്യാഹ്നാർക്കോഗ്രലോചനം  ॥ 14 ॥ 

ദേദീപ്യമാനേ ത്രിശിഖേ ശൂല ആരോപ്യ രോദസീ ।
നൃത്യന്തമുന്നദന്തം ച ചാലയന്തം പദാ മഹീം  ॥ 15 ॥ 

ദരീഗംഭീരവക്ത്രേണ പിബതാ ച നഭസ്തലം ।
ലിഹതാ ജിഹ്വയർക്ഷാണി ഗ്രസതാ ഭുവനത്രയം  ॥ 16 ॥ 

മഹതാ രൌദ്രദംഷ്ട്രേണ ജൃംഭമാണം മുഹുർമ്മുഹുഃ ।
വിത്രസ്താ ദുദ്രുവുർല്ലോകാ വീക്ഷ്യ സർവ്വേ ദിശോ ദശ  ॥ 17 ॥ 

യേനാവൃതാ ഇമേ ലോകാസ്തമസാ ത്വാഷ്ട്രമൂർത്തിനാ ।
സ വൈ വൃത്ര ഇതി പ്രോക്തഃ പാപഃ പരമദാരുണഃ  ॥ 18 ॥ 

തം നിജഘ്നുരഭിദ്രുത്യ സഗണാ വിബുധർഷഭാഃ ।
സ്വൈഃ സ്വൈർദ്ദിവ്യാസ്ത്രശസ്ത്രൌഘൈഃ സോഽഗ്രസത്താനി കൃത്സ്നശഃ  ॥ 19 ॥ 

തതസ്തേ വിസ്മിതാഃ സർവ്വേ വിഷണ്ണാ ഗ്രസ്തതേജസഃ ।
പ്രത്യഞ്ചമാദിപുരുഷമുപതസ്ഥുഃ സമാഹിതാഃ  ॥ 20 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ

     വായ്വംബരാഗ്ന്യപ്ക്ഷിതയസ്ത്രിലോകാ 
          ബ്രഹ്മാദയോ യേ വയമുദ്വിജന്തഃ ।
     ഹരാമ യസ്മൈ ബലിമന്തകോഽസൌ 
          ബിഭേതി യസ്മാദരണം തതോ നഃ  ॥ 21 ॥ 

     അവിസ്മിതം തം പരിപൂർണ്ണകാമം 
          സ്വേനൈവ ലാഭേന സമം പ്രശാന്തം ।
     വിനോപസർപ്പത്യപരം ഹി ബാലിശഃ 
          ശ്വലാംഗുലേനാതിതിതർത്തി സിന്ധും  ॥ 22 ॥ 

     യസ്യോരുശൃംഗേ ജഗതീം സ്വനാവം 
          മനുർ യഥാബധ്യ തതാര ദുർഗ്ഗം ।
     സ ഏവ നസ്ത്വാഷ്ട്രഭയാദ്ദുരന്താ-
          ത്ത്രാതാശ്രിതാൻ വാരിചരോഽപി നൂനം  ॥ 23 ॥ 

     പുരാ സ്വയംഭൂരപി സംയമാംഭ-
          സ്യുദീർണ്ണവാതോർമ്മിരവൈഃ കരാളേ ।
     ഏകോഽരവിന്ദാത്പതിതസ്തതാര 
          തസ്മാദ്ഭയാദ്യേന സ നോഽസ്തു പാരഃ  ॥ 24 ॥ 

     യ ഏക ഈശോ നിജമായയാ നഃ 
          സസർജ്ജ യേനാനുസൃജാമ വിശ്വം ।
     വയം ന യസ്യാപി പുരഃ സമീഹതഃ 
          പശ്യാമ ലിംഗം പൃഥഗീശമാനിനഃ  ॥ 25 ॥ 

     യോ നഃ സപത്നൈർഭൃശമർദ്യമാനാൻ 
          ദേവർഷിതിര്യങ്നൃഷു നിത്യ ഏവ ।
     കൃതാവതാരസ്തനുഭിഃ സ്വമായയാ 
          കൃത്വാത്മസാത്പാതി യുഗേ യുഗേ ച  ॥ 26 ॥ 

     തമേവ ദേവം വയമാത്മദൈവതം 
          പരം പ്രധാനം പുരുഷം വിശ്വമന്യം ।
     വ്രജാമ സർവ്വേ ശരണം ശരണ്യം 
          സ്വാനാം സ നോ ധാസ്യതി ശം മഹാത്മാ  ॥ 27 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇതി തേഷാം മഹാരാജ സുരാണാമുപതിഷ്ഠതാം ।
പ്രതീച്യാം ദിശ്യഭൂദാവിഃ ശംഖചക്രഗദാധരഃ  ॥ 28 ॥ 

ആത്മതുല്യൈഃ ഷോഡശഭിർവ്വിനാ ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭൌ ।
പര്യുപാസിതമുന്നിദ്രശരദംബുരുഹേക്ഷണം  ॥ 29 ॥ 

ദൃഷ്ട്വാ തമവനൌ സർവ്വ ഈക്ഷണാഹ്ളാദവിക്ലവാഃ ।
ദണ്ഡവത്പതിതാ രാജൻ ശനൈരുത്ഥായ തുഷ്ടുവുഃ  ॥ 30 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ

നമസ്തേ യജ്ഞവീര്യായ വയസേ ഉത തേ നമഃ ।
നമസ്തേ ഹ്യസ്തചക്രായ നമഃ സുപുരുഹൂതയേ  ॥ 31 ॥ 

യത്തേ ഗതീനാം തിസൃണാമീശിതുഃ പരമം പദം ।
നാർവ്വാചീനോ വിസർഗ്ഗസ്യ ധാതർവ്വേദിതുമർഹതി  ॥ 32 ॥ 

ഓം നമസ്തേഽസ്തു ഭഗവൻ നാരായണ വാസുദേവാഽഽദിപുരുഷ മഹാപുരുഷ മഹാനുഭാവ പരമമംഗള പരമകല്യാണ പരമകാരുണിക കേവല ജഗദാധാര ലോകൈകനാഥ സർവ്വേശ്വര ലക്ഷ്മീനാഥ പരമഹംസപരിവ്രാജകൈഃ പരമേണാത്മയോഗസമാധിനാപരിഭാവിതപരിസ്ഫുടപാരമഹംസ്യധർമ്മേണോദ്ഘാടിതതമഃ കപാടദ്വാരേ ചിത്തേഽപാവൃത ആത്മലോകേ സ്വയമുപലബ്ധനിജസുഖാനുഭവോ ഭവാൻ  ॥ 33 ॥ 

ദുരവബോധ ഇവ തവായം വിഹാരയോഗോ യദശരണോഽശരീര ഇദമനവേക്ഷിതാസ്മത്സമവായ ആത്മനൈവാവിക്രിയമാണേന സഗുണമഗുണഃ സൃജസി പാസി ഹരസി  ॥ 34 ॥ 

അഥ തത്ര ഭവാൻ കിം ദേവദത്തവദിഹ ഗുണവിസർഗ്ഗപതിതഃ പാരതന്ത്ര്യേണ സ്വകൃതകുശലാകുശലം ഫലമുപാദദാത്യാഹോസ്വിദാത്മാരാമ ഉപശമശീലഃ സമഞ്ജസദർശന ഉദാസ്ത ഇതി ഹ വാവ ന വിദാമഃ  ॥ 35 ॥ 

ന ഹി വിരോധ ഉഭയം ഭഗവത്യപരിമിതഗുണഗണ ഈശ്വരേഽനവഗാഹ്യമാഹാത്മ്യേഽർവ്വാചീനവികൽപവിതർക്കവിചാരപ്രമാണാഭാസകുതർക്ക ശാസ്ത്രകലിലാന്തഃകരണാശ്രയദുരവഗ്രഹവാദിനാം വിവാദാനവസര ഉപരതസമസ്തമായാമയേ കേവല ഏവാത്മമായാമന്തർധായ കോന്വർഥോ ദുർഘട ഇവ ഭവതി സ്വരൂപദ്വയാഭാവാത്  ॥ 36 ॥ 

സമവിഷമമതീനാം മതമനുസരസി യഥാ രജ്ജുഖണ്ഡഃ സർപ്പാദിധിയാം  ॥ 37 ॥ 

സ ഏവ ഹി പുനഃ സർവ്വവസ്തുനി വസ്തുസ്വരൂപഃ സർവ്വേശ്വരഃ സകലജഗത്കാരണകാരണഭൂതഃ സർവപ്രത്യഗാത്മത്വാത് സർവഗുണാഭാസോപലക്ഷിത ഏക ഏവ പര്യവശേഷിതഃ  ॥ 38 ॥ 

അഥ ഹ വാവ തവ മഹിമാമൃതരസസമുദ്രവിപ്രുഷാ സകൃദവലീഢയാ സ്വമനസി നിഷ്യന്ദമാനാനവരതസുഖേന വിസ്മാരിതദൃഷ്ടശ്രുതവിഷയസുഖലേശാഭാസാഃ പരമഭാഗവതാ ഏകാന്തിനോ ഭഗവതി സർവ്വഭൂതപ്രിയസുഹൃദി സർവ്വാത്മനി നിതരാം നിരന്തരം നിർവൃതമനസഃ കഥമു ഹ വാ ഏതേ മധുമഥന പുനഃ സ്വാർത്ഥകുശലാ ഹ്യാത്മപ്രിയസുഹൃദഃ സാധവസ്ത്വച്ചരണാംബുജാനുസേവാം വിസൃജന്തി ന യത്ര പുനരയം സംസാരപര്യാവർത്തഃ  ॥ 39 ॥ 

ത്രിഭുവനാത്മഭവന ത്രിവിക്രമ ത്രിനയന ത്രിലോകമനോഹരാനുഭാവ തവൈവ വിഭൂതയോ ദിതിജദനുജാദയശ്ചാപി തേഷാമനുപക്രമസമയോഽയമിതി സ്വാത്മമായയാ സുരനരമൃഗമിശ്രിതജലചരാകൃതിഭിർ യഥാപരാധം ദണ്ഡം ദണ്ഡധര ദധർത്ഥ ഏവമേനമപി ഭഗവൻ ജഹി ത്വാഷ്ട്രമുത യദി മന്യസേ  ॥ 40 ॥ 

അസ്മാകം താവകാനാം തവ നതാനാം തത തതാമഹ തവ ചരണനളിനയുഗളധ്യാനാനുബദ്ധഹൃദയനിഗഡാനാം സ്വലിംഗവിവരണേനാത്മസാത്കൃതാനാമനുകമ്പാനുരഞ്ജിതവിശദരുചിരശിശിരസ്മിതാവലോകേന വിഗളിതമധുരമുഖരസാമൃതകലയാ ചാന്തസ്താപമനഘാർഹസി ശമയിതും  ॥ 41 ॥ 

അഥ ഭഗവംസ്തവാസ്മാഭിരഖിലജഗദുത്പത്തിസ്ഥിതിലയനിമിത്തായമാനദിവ്യമായാവിനോദസ്യ സകലജീവനികായാനാമന്തർഹൃദയേഷു ബഹിരപി ച ബ്രഹ്മപ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപേണ പ്രധാനരൂപേണ ച യഥാദേശകാലദേഹാവസ്ഥാനവിശേഷം തദുപാദാനോപലംഭകതയാനുഭവതഃ സർവ്വപ്രത്യയസാക്ഷിണ ആകാശശരീരസ്യ സാക്ഷാത്പരബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ കിയാനിഹ വാർത്ഥവിശേഷോ വിജ്ഞാപനീയഃ സ്യാദ് വിസ്ഫുലിംഗാദിഭിരിവ ഹിരണ്യരേതസഃ  ॥ 42 ॥ 

അത ഏവ സ്വയം തദുപകൽപയാസ്മാകം ഭഗവതഃ പരമഗുരോസ്തവ ചരണശതപലാശച്ഛായാം വിവിധവൃജിനസംസാരപരിശ്രമോപശമനീമുപസൃതാനാം വയം യത്കാമേനോപസാദിതാഃ  ॥ 43 ॥ 

അഥോ ഈശ ജഹി ത്വാഷ്ട്രം ഗ്രസന്തം ഭുവനത്രയം ।
ഗ്രസ്താനി യേന നഃ കൃഷ്ണ തേജാംസ്യസ്ത്രായുധാനി ച  ॥ 44 ॥ 

     ഹംസായ ദഹ്രനിലയായ നിരീക്ഷകായ 
          കൃഷ്ണായ മൃഷ്ടയശസേ നിരുപക്രമായ ।
     സത് സംഗ്രഹായ ഭവപാന്ഥനിജാശ്രമാപ്താ-
          വന്തേ പരീഷ്ടഗതയേ ഹരയേ നമസ്തേ  ॥ 45 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

അഥൈവമീഡിതോ രാജൻ സാദരം ത്രിദശൈർഹരിഃ ।
സ്വമുപസ്ഥാനമാകർണ്യ പ്രാഹ താനഭിനന്ദിതഃ  ॥ 46 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

പ്രീതോഽഹം വഃ സുരശ്രേഷ്ഠാ മദുപസ്ഥാനവിദ്യയാ ।
ആത്മൈശ്വര്യസ്മൃതിഃ പുംസാം ഭക്തിശ്ചൈവ യയാ മയി  ॥ 47 ॥ 

കിം ദുരാപം മയി പ്രീതേ തഥാപി വിബുധർഷഭാഃ ।
മയ്യേകാന്തമതിർന്നാന്യൻമത്തോ വാഞ്ഛതി തത്ത്വവിത്  ॥ 48 ॥ 

ന വേദ കൃപണഃ ശ്രേയ ആത്മനോ ഗുണവസ്തുദൃക് ।
തസ്യ താനിച്ഛതോ യച്ഛേദ്യദി സോഽപി തഥാവിധഃ  ॥ 49 ॥ 

സ്വയം നിഃശ്രേയസം വിദ്വാൻ ന വക്ത്യജ്ഞായ കർമ്മ ഹി ।
ന രാതി രോഗിണോഽപഥ്യം വാഞ്ഛതോ ഹി ഭിഷക്തമഃ  ॥ 50 ॥ 

മഘവൻ യാത ഭദ്രം വോ ദധ്യഞ്ചമൃഷിസത്തമം ।
വിദ്യാവ്രതതപഃസാരം ഗാത്രം യാചത മാ ചിരം  ॥ 51 ॥ 

സ വാ അധിഗതോ ദധ്യങ്ങശ്വിഭ്യാം ബ്രഹ്മ നിഷ്കളം ।
യദ്വാ അശ്വശിരോ നാമ തയോരമരതാം വ്യധാത്  ॥ 52 ॥ 

ദധ്യങ്ങാഥർവ്വണസ്ത്വഷ്ട്രേ വർമ്മാഭേദ്യം മദാത്മകം ।
വിശ്വരൂപായ യത്പ്രാദാത്ത്വഷ്ടാ യത്ത്വമധാസ്തതഃ  ॥ 53 ॥ 

യുഷ്മഭ്യം യാചിതോഽശ്വിഭ്യാം ധർമ്മജ്ഞോഽങ്ഗാനി ദാസ്യതി ।
തതസ്തൈരായുധശ്രേഷ്ഠോ വിശ്വകർമ്മവിനിർമ്മിതഃ ।
യേന വൃത്രശിരോ ഹർത്താ മത്തേജ ഉപബൃംഹിതഃ  ॥ 54 ॥ 

തസ്മിൻ വിനിഹതേ യൂയം തേജോഽസ്ത്രായുധസമ്പദഃ ।
ഭൂയഃ പ്രാപ്സ്യഥ ഭദ്രം വോ ന ഹിംസന്തി ച മത്പരാൻ  ॥ 55 ॥