ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 7


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 7 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

യദാത്ഥ മാം മഹാഭാഗ തച്ചികീർഷിതമേവ മേ ।
ബ്രഹ്മാ ഭവോ ലോകപാലാഃ സ്വർവ്വാസം മേഽഭികാങ്ക്ഷിണഃ  ॥ 1 ॥ 

മയാ നിഷ്പാദിതം ഹ്യത്ര ദേവകാര്യമശേഷതഃ ।
യദർത്ഥമവതീർണ്ണോഽഹമംശേന ബ്രഹ്മണാർത്ഥിതഃ  ॥ 2 ॥ 

കുലം വൈ ശാപനിർദ്ദഗ്ദ്ധം നങ്ക്ഷ്യത്യന്യോന്യവിഗ്രഹാത് ।
സമുദ്രഃ സപ്തമേഽഹ്ന്യേതാം പുരീം ച പ്ലാവയിഷ്യതി  ॥ 3 ॥ 

യർഹ്യേവായം മയാ ത്യക്തോ ലോകോഽയം നഷ്ടമംഗളഃ ।
ഭവിഷ്യത്യചിരാത് സാധോ കലിനാപി നിരാകൃതഃ  ॥ 4 ॥ 

ന വസ്തവ്യം ത്വയൈവേഹ മയാ ത്യക്തേ മഹീതലേ ।
ജനോഽധർമ്മരുചിർഭദ്ര ഭവിഷ്യതി കലൌ യുഗേ  ॥ 5 ॥ 

ത്വം തു സർവ്വം പരിത്യജ്യ സ്നേഹം സ്വജനബന്ധുഷു ।
മയ്യാവേശ്യ മനഃ സമ്യക് സമദൃഗ് വിചരസ്വ ഗാം  ॥ 6 ॥ 

യദിദം മനസാ വാചാ ചക്ഷുർഭ്യാം ശ്രവണാദിഭിഃ ।
നശ്വരം ഗൃഹ്യമാണം ച വിദ്ധി മായാമനോമയം  ॥ 7 ॥ 

പുംസോഽയുക്തസ്യ നാനാർത്ഥോ ഭ്രമഃ സ ഗുണദോഷഭാക് ।
കർമ്മാകർമ്മവികർമ്മേതി ഗുണദോഷധിയോ ഭിദാ  ॥ 8 ॥ 

തസ്മാദ്യുക്തേന്ദ്രിയഗ്രാമോ യുക്തചിത്ത ഇദം ജഗത് ।
ആത്മനീക്ഷസ്വ വിതതമാത്മാനം മയ്യധീശ്വരേ  ॥ 9 ॥ 

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംയുക്ത ആത്മഭൂതഃ ശരീരിണാം ।
ആത്മാനുഭവതുഷ്ടാത്മാ നാന്തരായൈർവിഹന്യസേ  ॥ 10 ॥ 

ദോഷബുദ്ധ്യോഭയാതീതോ നിഷേധാന്ന നിവർത്തതേ ।
ഗുണബുദ്ധ്യാ ച വിഹിതം ന കരോതി യഥാർഭകഃ  ॥ 11 ॥ 

സർവ്വഭൂതസുഹൃച്ഛാന്തോ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനിശ്ചയഃ ।
പശ്യൻ മദാത്മകം വിശ്വം ന വിപദ്യേത വൈ പുനഃ  ॥ 12 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യാദിഷ്ടോ ഭഗവതാ മഹാഭാഗവതോ നൃപ ।
ഉദ്ധവഃ പ്രണിപത്യാഹ തത്ത്വജിജ്ഞാസുരച്യുതം  ॥ 13 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച

യോഗേശ യോഗവിന്യാസ യോഗാത്മൻ യോഗസംഭവ ।
നിഃശ്രേയസായ മേ പ്രോക്തസ്ത്യാഗഃ സന്ന്യാസലക്ഷണഃ  ॥ 14 ॥ 

ത്യാഗോഽയം ദുഷ്കരോ ഭൂമൻ കാമാനാം വിഷയാത്മഭിഃ ।
സുതരാം ത്വയി സർവ്വാത്മന്നഭക്തൈരിതി മേ മതിഃ  ॥ 15 ॥ 

     സോഽഹം മമാഹമിതി മൂഢമതിർവ്വിഗാഢഃ 
          ത്വൻമായയാ വിരചിതാത്മനി സാനുബന്ധേ । 
     തത്ത്വഞ്ജസാ നിഗദിതം ഭവതാ യഥാഹം 
          സംസാധയാമി ഭഗവന്നനുശാധി ഭൃത്യം  ॥ 16 ॥ 

     സത്യസ്യ തേ സ്വദൃശ ആത്മന ആത്മനോഽന്യം 
          വക്താരമീശ വിബുധേഷ്വപി നാനുചക്ഷേ । 
     സർവ്വേ വിമോഹിതധിയസ്തവ മായയേമേ 
          ബ്രഹ്മാദയസ്തനുഭൃതോ ബഹിരർത്ഥഭാവാഃ  ॥ 17 ॥ 

     തസ്മാദ്ഭവന്തമനവദ്യമനന്തപാരം 
          സർവ്വജ്ഞമീശ്വരമകുണ്ഠവികുണ്ഠധിഷ്ണ്യം । 
     നിർവ്വിണ്ണധീരഹമു ഹ വൃജിനാഭിതപ്തോ 
          നാരായണം നരസഖം ശരണം പ്രപദ്യേ  ॥ 18 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

പ്രായേണ മനുജാ ലോകേ ലോകതത്ത്വവിചക്ഷണാഃ ।
സമുദ്ധരന്തി ഹ്യാത്മാനമാത്മനൈവാശുഭാശയാത്  ॥ 19 ॥ 

ആത്മനോ ഗുരുരാത്മൈവ പുരുഷസ്യ വിശേഷതഃ ।
യത്പ്രത്യക്ഷാനുമാനാഭ്യാം ശ്രേയോഽസാവനുവിന്ദതേ  ॥ 20 ॥ 

പുരുഷത്വേ ച മാം ധീരാഃ സാംഖ്യയോഗവിശാരദാഃ ।
ആവിസ്തരാം പ്രപശ്യന്തി സർവ്വശക്ത്യുപബൃംഹിതം  ॥ 21 ॥ 

ഏകദ്വിത്രിചതുഷ്പാദോ ബഹുപാദസ്തഥാപദഃ ।
ബഹ്വ്യഃ സന്തി പുരഃ സൃഷ്ടാസ്താസാം മേ പൌരുഷീ പ്രിയാ  ॥ 22 ॥ 

അത്ര മാം മാർഗ്ഗയന്ത്യദ്ധാ യുക്താ ഹേതുഭിരീശ്വരം ।
ഗൃഹ്യമാണൈർഗ്ഗുണൈർല്ലിംഗൈരഗ്രാഹ്യമനുമാനതഃ  ॥ 23 ॥ 

അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനം ।
അവധൂതസ്യ സംവാദം യദോരമിതതേജസഃ  ॥ 24 ॥ 

അവധൂതം ദ്വിജം കഞ്ചിച്ചരന്തമകുതോഭയം ।
കവിം നിരീക്ഷ്യ തരുണം യദുഃ പപ്രച്ഛ ധർമ്മവിത്  ॥ 25 ॥ 

യദുരുവാച

കുതോ ബുദ്ധിരിയം ബ്രഹ്മന്നകർത്തുഃ സുവിശാരദാ ।
യാമാസാദ്യ ഭവാംല്ലോകം വിദ്വാംശ്ചരതി ബാലവത്  ॥ 26 ॥ 

പ്രായോ ധർമ്മാർത്ഥകാമേഷു വിവിത്സായാം ച മാനവാഃ ।
ഹേതുനൈവ സമീഹന്തേ ആയുഷോ യശസഃ ശ്രിയഃ  ॥ 27 ॥ 

ത്വം തു കൽപഃ കവിർദ്ദക്ഷഃ സുഭഗോഽമൃതഭാഷണഃ ।
ന കർത്താ നേഹസേ കിഞ്ചിജ്ജഡോൻമത്തപിശാചവത്  ॥ 28 ॥ 

ജനേഷു ദഹ്യമാനേഷു കാമലോഭദവാഗ്നിനാ ।
ന തപ്യസേഽഗ്നിനാ മുക്തോ ഗംഗാംഭഃസ്ഥ ഇവ ദ്വിപഃ  ॥ 29 ॥ 

ത്വം ഹി നഃ പൃച്ഛതാം ബ്രഹ്മന്നാത്മന്യാനന്ദകാരണം ।
ബ്രൂഹി സ്പർശവിഹീനസ്യ ഭവതഃ കേവലാത്മനഃ  ॥ 30 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

യദുനൈവം മഹാഭാഗോ ബ്രഹ്മണ്യേന സുമേധസാ ।
പൃഷ്ടഃ സഭാജിതഃ പ്രാഹ പ്രശ്രയാവനതം ദ്വിജഃ  ॥ 31 ॥ 

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച

സന്തി മേ ഗുരവോ രാജൻ ബഹവോ ബുദ്ധ്യുപാശ്രിതാഃ ।
യതോ ബുദ്ധിമുപാദായ മുക്തോഽടാമീഹ താൻ ശൃണു  ॥ 32 ॥ 

പൃഥിവീ വായുരാകാശമാപോഽഗ്നിശ്ചന്ദ്രമാ രവിഃ ।
കപോതോഽജഗരഃ സിന്ധുഃ പതംഗോ മധുകൃദ്ഗജഃ  ॥ 33 ॥ 

മധുഹാ ഹരിണോ മീനഃ പിംഗളാ കുരരോഽർഭകഃ ।
കുമാരീ ശരകൃത് സർപ്പ ഊർണ്ണനാഭിഃ സുപേശകൃത്  ॥ 34 ॥ 

ഏതേ മേ ഗുരവോ രാജൻ ചതുർവ്വിംശതിരാശ്രിതാഃ ।
ശിക്ഷാ വൃത്തിഭിരേതേഷാമന്വശിക്ഷമിഹാത്മനഃ  ॥ 35 ॥ 

യതോ യദനുശിക്ഷാമി യഥാ വാ നാഹുഷാത്മജ ।
തത്തഥാ പുരുഷവ്യാഘ്ര നിബോധ കഥയാമി തേ  ॥ 36 ॥ 

ഭൂതൈരാക്രമ്യമാണോഽപി ധീരോ ദൈവവശാനുഗൈഃ ।
തദ്വിദ്വാന്ന ചലേൻമാർഗ്ഗാദന്വശിക്ഷം ക്ഷിതേർവ്രതം  ॥ 37 ॥ 

ശശ്വത്പരാർത്ഥസർവ്വേഹഃ പരാർത്ഥൈകാന്തസംഭവഃ ।
സാധുഃ ശിക്ഷേത ഭൂഭൃത്തോ നഗശിഷ്യഃ പരാത്മതാം  ॥ 38 ॥ 

പ്രാണവൃത്ത്യൈവ സന്തുഷ്യേൻമുനിർന്നൈവേന്ദ്രിയപ്രിയൈഃ ।
ജ്ഞാനം യഥാ ന നശ്യേത നാവകീര്യേത വാങ്മനഃ  ॥ 39 ॥ 

വിഷയേഷ്വാവിശൻ യോഗീ നാനാധർമ്മേഷു സർവ്വതഃ ।
ഗുണദോഷവ്യപേതാത്മാ ന വിഷജ്ജേത വായുവത്  ॥ 40 ॥ 

പാർത്ഥിവേഷ്വിഹ ദേഹേഷു പ്രവിഷ്ടസ്തദ്ഗുണാശ്രയഃ ।
ഗുണൈർന്ന യുജ്യതേ യോഗീ ഗന്ധൈർവ്വായുരിവാത്മദൃക്  ॥ 41 ॥ 

     അന്തർഹിതശ്ച സ്ഥിരജംഗമേഷു 
          ബ്രഹ്മാത്മഭാവേന സമന്വയേന ।
     വ്യാപ്ത്യാവ്യവച്ഛേദമസംഗമാത്മനോ 
          മുനിർന്നഭസ്ത്വം വിതതസ്യ ഭാവയേത്  ॥ 42 ॥ 

തേജോഽബന്നമയൈർഭാവൈർമ്മേഘാദ്യൈർവ്വായുനേരിതൈഃ ।
ന സ്പൃശ്യതേ നഭസ്തദ്വത്കാലസൃഷ്ടൈർഗ്ഗുണൈഃ പുമാൻ  ॥ 43 ॥ 

സ്വച്ഛഃ പ്രകൃതിതഃ സ്നിഗ്ദ്ധോ മാധുര്യസ്തീർത്ഥഭൂർന്നൃണാം ।
മുനിഃ പുനാത്യപാം മിത്രമീക്ഷോപസ്പർശകീർത്തനൈഃ  ॥ 44 ॥ 

തേജസ്വീ തപസാ ദീപ്തോ ദുർധർഷോദരഭാജനഃ ।
സർവ്വഭക്ഷോഽപി യുക്താത്മാ നാദത്തേ മലമഗ്നിവത്  ॥ 45 ॥ 

ക്വചിച്ഛന്നഃ ക്വചിത് സ്പഷ്ട ഉപാസ്യഃ ശ്രേയ ഇച്ഛതാം ।
ഭുങ്ക്തേ സർവ്വത്ര ദാതൄണാം ദഹൻ പ്രാഗുത്തരാശുഭം  ॥ 46 ॥ 

സ്വമായയാ സൃഷ്ടമിദം സദസല്ലക്ഷണം വിഭുഃ ।
പ്രവിഷ്ട ഈയതേ തത്തത് സ്വരൂപോഽഗ്നിരിവൈധസി  ॥ 47 ॥ 

വിസർഗ്ഗാദ്യാഃ ശ്മശാനാന്താ ഭാവാ ദേഹസ്യ നാത്മനഃ ।
കലാനാമിവ ചന്ദ്രസ്യ കാലേനാവ്യക്തവർത്മനാ  ॥ 48 ॥ 

കാലേന ഹ്യോഘവേഗേന ഭൂതാനാം പ്രഭവാപ്യയൌ ।
നിത്യാവപി ന ദൃശ്യേതേ ആത്മനോഽഗ്നേര്യഥാർച്ചിഷാം  ॥ 49 ॥ 

ഗുണൈർഗ്ഗുണാനുപാദത്തേ യഥാകാലം വിമുഞ്ചതി ।
ന തേഷു യുജ്യതേ യോഗീ ഗോഭിർഗ്ഗാ ഇവ ഗോപതിഃ  ॥ 50 ॥ 

ബുധ്യതേ സ്വേ ന ഭേദേന വ്യക്തിസ്ഥ ഇവ തദ്ഗതഃ ।
ലക്ഷ്യതേ സ്ഥൂലമതിഭിരാത്മാ ചാവസ്ഥിതോഽർക്കവത്  ॥ 51 ॥ 

നാതിസ്നേഹഃ പ്രസംഗോ വാ കർത്തവ്യഃ ക്വാപി കേനചിത് ।
കുർവ്വൻ വിന്ദേത സന്താപം കപോത ഇവ ദീനധീഃ  ॥ 52 ॥ 

കപോതഃ കശ്ചനാരണ്യേ കൃതനീഡോ വനസ്പതൌ ।
കപോത്യാ ഭാര്യയാ സാർദ്ധമുവാസ കതിചിത് സമാഃ  ॥ 53 ॥ 

കപോതൌ സ്നേഹഗുണിതഹൃദയൌ ഗൃഹധർമ്മിണൌ ।
ദൃഷ്ടിം ദൃഷ്ട്യാംഗമംഗേന ബുദ്ധിം ബുദ്ധ്യാ ബബന്ധതുഃ  ॥ 54 ॥ 

ശയ്യാസനാടനസ്ഥാനവാർത്താക്രീഡാശനാദികം ।
മിഥുനീഭൂയ വിശ്രബ്ധൌ ചേരതുർവ്വനരാജിഷു  ॥ 55 ॥ 

യം യം വാഞ്ഛതി സാ രാജൻ തർപ്പയന്ത്യനുകമ്പിതാ ।
തം തം സമനയത്കാമം കൃച്ഛ്രേണാപ്യജിതേന്ദ്രിയഃ  ॥ 56 ॥ 

കപോതീ പ്രഥമം ഗർഭം ഗൃഹ്ണതീ കാല ആഗതേ ।
അണ്ഡാനി സുഷുവേ നീഡേ സ്വപത്യുഃ സന്നിധൌ സതീ  ॥ 57 ॥ 

തേഷു കാലേ വ്യജായന്ത രചിതാവയവാ ഹരേഃ ।
ശക്തിഭിർദ്ദുർവ്വിഭാവ്യാഭിഃ കോമളാംഗതനൂരുഹാഃ  ॥ 58 ॥ 

പ്രജാഃ പുപുഷതുഃ പ്രീതൌ ദമ്പതീ പുത്രവത്സലൌ ।
ശൃണ്വന്തൌ കൂജിതം താസാം നിർവൃതൌ കളഭാഷിതൈഃ  ॥ 59 ॥ 

താസാം പതത്രൈഃ സുസ്പർശൈഃ കൂജിതൈർമ്മുഗ്ദ്ധചേഷ്ടിതൈഃ ।
പ്രത്യുദ്ഗമൈരദീനാനാം പിതരൌ മുദമാപതുഃ  ॥ 60 ॥ 

സ്നേഹാനുബദ്ധഹൃദയാവന്യോന്യം വിഷ്ണുമായയാ ।
വിമോഹിതൌ ദീനധിയൌ ശിശൂൻ പുപുഷതുഃ പ്രജാഃ  ॥ 61 ॥ 

ഏകദാ ജഗ്മതുസ്താസാമന്നാർത്ഥം തൌ കുടുംബിനൌ ।
പരിതഃ കാനനേ തസ്മിന്നർത്ഥിനൌ ചേരതുശ്ചിരം  ॥ 62 ॥ 

ദൃഷ്ട്വാ താൻ ലുബ്ധകഃ കശ്ചിദ് യദൃച്ഛാതോ വനേചരഃ ।
ജഗൃഹേ ജാലമാതത്യ ചരതഃ സ്വാലയാന്തികേ  ॥ 63 ॥ 

കപോതശ്ച കപോതീ ച പ്രജാപോഷേ സദോത്സുകൌ ।
ഗതൌ പോഷണമാദായ സ്വനീഡമുപജഗ്മതുഃ  ॥ 64 ॥ 

കപോതീ സ്വാത്മജാൻ വീക്ഷ്യ ബാലകാൻ ജാലസംവൃതാൻ ।
താനഭ്യധാവത്ക്രോശന്തീ ക്രോശതോ ഭൃശദുഃഖിതാ  ॥ 65 ॥ 

സാസകൃത് സ്നേഹഗുണിതാ ദീനചിത്താജമായയാ ।
സ്വയം ചാബധ്യത ശിചാ ബദ്ധാൻ പശ്യന്ത്യപസ്മൃതിഃ  ॥ 66 ॥ 

കപോതശ്ചാത്മജാൻ ബദ്ധാനാത്മനോഽപ്യധികാൻ പ്രിയാൻ ।
ഭാര്യാം ചാത്മസമാം ദീനോ വിലലാപാതിദുഃഖിതഃ  ॥ 67 ॥ 

അഹോ മേ പശ്യതാപായമൽപപുണ്യസ്യ ദുർമ്മതേഃ ।
അതൃപ്തസ്യാകൃതാർത്ഥസ്യ ഗൃഹസ്ത്രൈവർഗ്ഗികോ ഹതഃ  ॥ 68 ॥ 

അനുരൂപാനുകൂലാ ച യസ്യ മേ പതിദേവതാ ।
ശൂന്യേ ഗൃഹേ മാം സന്ത്യജ്യ പുത്രൈഃ സ്വര്യാതി സാധുഭിഃ  ॥ 69 ॥ 

സോഽഹം ശൂന്യേ ഗൃഹേ ദീനോ മൃതദാരോ മൃതപ്രജഃ ।
ജിജീവിഷേ കിമർത്ഥം വാ വിധുരോ ദുഃഖജീവിതഃ  ॥ 70 ॥ 

താംസ്തഥൈവാവൃതാൻ ശിഗ്ഭിർമ്മൃത്യുഗ്രസ്താൻ വിചേഷ്ടതഃ ।
സ്വയം ച കൃപണഃ ശിക്ഷു പശ്യന്നപ്യബുധോഽപതത്  ॥ 71 ॥ 

തം ലബ്ധ്വാ ലുബ്ധകഃ ക്രൂരഃ കപോതം ഗൃഹമേധിനം ।
കപോതകാൻ കപോതീം ച സിദ്ധാർത്ഥഃ പ്രയയൌ ഗൃഹം  ॥ 72 ॥ 

ഏവം കുടുംബ്യശാന്താത്മാ ദ്വന്ദ്വാരാമഃ പതത്രിവത് ।
പുഷ്ണൻ കുടുംബം കൃപണഃ സാനുബന്ധോഽവസീദതി  ॥ 73 ॥ 

യഃ പ്രാപ്യ മാനുഷം ലോകം മുക്തിദ്വാരമപാവൃതം ।
ഗൃഹേഷു ഖഗവത്സക്തസ്തമാരൂഢച്യുതം വിദുഃ  ॥ 74 ॥