ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 29


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 29

ദേവഹൂതിരുവാച

ലക്ഷണം മഹദാദീനാം പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച ।
സ്വരൂപം ലക്ഷ്യതേഽമീഷാം യേന തത്പാരമാർത്ഥികം  ॥ 1 ॥ 

യഥാ സാംഖ്യേഷു കഥിതം യൻമൂലം തത്പ്രചക്ഷതേ ।
ഭക്തിയോഗസ്യ മേ മാർഗ്ഗം ബ്രൂഹി വിസ്തരശഃ പ്രഭോ  ॥ 2 ॥ 

വിരാഗോ യേന പുരുഷോ ഭഗവൻ സർവ്വതോ ഭവേത് ।
ആചക്ഷ്വ ജീവലോകസ്യ വിവിധാ മമ സംസൃതീഃ  ॥ 3 ॥ 

കാലസ്യേശ്വരരൂപസ്യ പരേഷാം ച പരസ്യ തേ ।
സ്വരൂപം ബത കുർവ്വന്തി യദ്ധേതോഃ കുശലം ജനാഃ  ॥ 4 ॥ 

     ലോകസ്യ മിഥ്യാഭിമതേരചക്ഷുഷ-
          ശ്ചിരം പ്രസുപ്തസ്യ തമസ്യനാശ്രയേ ।
     ശ്രാന്തസ്യ കർമ്മസ്വനുവിദ്ധയാ ധിയാ 
          ത്വമാവിരാസീഃ കില യോഗഭാസ്കരഃ  ॥ 5 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഇതി മാതുർവ്വചഃ ശ്ലക്ഷ്ണം പ്രതിനന്ദ്യ മഹാമുനിഃ ।
ആബഭാഷേ കുരുശ്രേഷ്ഠ പ്രീതസ്താം കരുണാർദ്ദിതഃ  ॥ 6 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഭക്തിയോഗോ ബഹുവിധോ മാർഗ്ഗൈർഭാമിനി ഭാവ്യതേ ।
സ്വഭാവഗുണമാർഗ്ഗേണ പുംസാം ഭാവോ വിഭിദ്യതേ  ॥ 7 ॥ 

അഭിസന്ധായ യോ ഹിംസാം ദംഭം മാത്സര്യമേവ വാ ।
സംരംഭീ ഭിന്നദൃഗ്ഭാവം മയി കുര്യാത് സ താമസഃ  ॥ 8 ॥ 

വിഷയാനഭിസന്ധായ യശ ഐശ്വര്യമേവ വാ ।
അർച്ചാദാവർച്ചയേദ്യോ മാം പൃഥഗ്ഭാവഃ സ രാജസഃ  ॥ 9 ॥ 

കർമ്മനിർഹാരമുദ്ദിശ്യ പരസ്മിൻ വാ തദർപ്പണം ।
യജേദ്യഷ്ടവ്യമിതി വാ പൃഥഗ്ഭാവഃ സ സാത്ത്വികഃ  ॥ 10 ॥ 

മദ്ഗുണശ്രുതിമാത്രേണ മയി സർവ്വഗുഹാശയേ ।
മനോഗതിരവിച്ഛിന്നാ യഥാ ഗംഗാംഭസോഽമ്ബുധൌ  ॥ 11 ॥ 

ലക്ഷണം ഭക്തിയോഗസ്യ നിർഗ്ഗുണസ്യ ഹ്യുദാഹൃതം ।
അഹൈതുക്യവ്യവഹിതാ യാ ഭക്തിഃ പുരുഷോത്തമേ  ॥ 12 ॥ 

സാലോക്യസാർഷ്ടിസാമീപ്യസാരൂപ്യൈകത്വമപ്യുത ।
ദീയമാനം ന ഗൃഹ്ണന്തി വിനാ മത്സേവനം ജനാഃ  ॥ 13 ॥ 

സ ഏവ ഭക്തിയോഗാഖ്യ ആത്യന്തിക ഉദാഹൃതഃ ।
യേനാതിവ്രജ്യ ത്രിഗുണം മദ്ഭാവായോപപദ്യതേ  ॥ 14 ॥ 

നിഷേവിതേനാനിമിത്തേന സ്വധർമ്മേണ മഹീയസാ ।
ക്രിയായോഗേന ശസ്തേന നാതിഹിംസ്രേണ നിത്യശഃ  ॥ 15 ॥ 

മദ്ധിഷ്ണ്യദർശനസ്പർശപൂജാസ്തുത്യഭിവന്ദനൈഃ ।
ഭൂതേഷു മദ്ഭാവനയാ സത്ത്വേനാസംഗമേന ച  ॥ 16 ॥ 

മഹതാം ബഹുമാനേന ദീനാനാമനുകമ്പയാ ।
മൈത്ര്യാ ചൈവാത്മതുല്യേഷു യമേന നിയമേന ച  ॥ 17 ॥ 

ആധ്യാത്മികാനുശ്രവണാന്നാമസങ്കീർത്തനാച്ച മേ ।
ആർജ്ജവേനാര്യസംഗേന നിരഹം ക്രിയയാ തഥാ  ॥ 18 ॥ 

മദ്ധർമ്മണോ ഗുണൈരേതൈഃ പരിസംശുദ്ധ ആശയഃ ।
പുരുഷസ്യാഞ്ജസാഭ്യേതി ശ്രുതമാത്രഗുണം ഹി മാം  ॥ 19 ॥ 

യഥാ വാതരഥോ ഘ്രാണമാവൃങ്ക്തേ ഗന്ധ ആശയാത് ।
ഏവം യോഗരതം ചേത ആത്മാനമവികാരി യത്  ॥ 20 ॥ 

അഹം സർവേഷു ഭൂതേഷു ഭൂതാത്മാവസ്ഥിതഃ സദാ ।
തമവജ്ഞായ മാം മർത്ത്യ കുരുതേഽർച്ചാവിഡംബനം  ॥ 21 ॥ 

യോ മാം സർവ്വേഷു ഭൂതേഷു സന്തമാത്മാനമീശ്വരം ।
ഹിത്വാർച്ചാം ഭജതേ മൌഢ്യാദ്ഭസ്മന്യേവ ജുഹോതി സഃ  ॥ 22 ॥ 

ദ്വിഷതഃ പരകായേ മാം മാനിനോ ഭിന്നദർശിനഃ ।
ഭൂതേഷു ബദ്ധവൈരസ്യ ന മനഃശാന്തിമൃച്ഛതി  ॥ 23 ॥ 

അഹമുച്ചാവചൈർദ്രവ്യൈഃ ക്രിയയോത്പന്നയാനഘേ ।
നൈവ തുഷ്യേഽർച്ചിതോഽർച്ചായാം ഭൂതഗ്രാമാവമാനിനഃ  ॥ 24 ॥ 

അർച്ചാദാവർച്ചയേത്താവദീശ്വരം മാം സ്വകർമ്മകൃത് ।
യാവന്ന വേദ സ്വഹൃദി സർവ്വഭൂതേഷ്വവസ്ഥിതം  ॥ 25 ॥ 

ആത്മനശ്ച പരസ്യാപി യഃ കരോത്യന്തരോദരം ।
തസ്യ ഭിന്നദൃശോ മൃത്യുർവ്വിദധേ ഭയമുൽബണം  ॥ 26 ॥ 

അഥ മാം സർവ്വഭൂതേഷു ഭൂതാത്മാനം കൃതാലയം ।
അർഹയേദ്ദാനമാനാഭ്യാം മൈത്ര്യാഭിന്നേന ചക്ഷുഷാ  ॥ 27 ॥ 

ജീവാഃ ശ്രേഷ്ഠാ ഹ്യജീവാനാം തതഃ പ്രാണഭൃതഃ ശുഭേ ।
തതഃ സചിത്താഃ പ്രവരാസ്തതശ്ചേന്ദ്രിയവൃത്തയഃ  ॥ 28 ॥ 

തത്രാപി സ്പർശവേദിഭ്യഃ പ്രവരാ രസവേദിനഃ ।
തേഭ്യോ ഗന്ധവിദഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തതഃ ശബ്ദവിദോ വരാഃ  ॥ 29 ॥ 

രൂപഭേദവിദസ്തത്ര തതശ്ചോഭയതോ ദതഃ ।
തേഷാം ബഹുപദാഃ ശ്രേഷ്ഠാശ്ചതുഷ്പാദസ്തതോ ദ്വിപാത്  ॥ 30 ॥ 

തതോ വർണ്ണാശ്ച ചത്വാരസ്തേഷാം ബ്രാഹ്മണ ഉത്തമഃ ।
ബ്രാഹ്മണേഷ്വപി വേദജ്ഞോ ഹ്യർത്ഥജ്ഞോഽഭ്യധികസ്തതഃ  ॥ 31 ॥ 

അർത്ഥജ്ഞാത്‌സംശയച്ഛേത്താ തതഃ ശ്രേയാൻ സ്വകർമ്മകൃത് ।
മുക്തസംഗസ്തതോ ഭൂയാനദോഗ്ദ്ധാ ധർമ്മമാത്മനഃ  ॥ 32 ॥ 

തസ്മാൻമയ്യർപ്പിതാശേഷക്രിയാർത്ഥാത്മാ നിരന്തരഃ ।
മയ്യർപ്പിതാത്മനഃ പുംസോ മയി സന്ന്യസ്തകർമ്മണഃ ।
ന പശ്യാമി പരം ഭൂതമകർത്തുഃ സമദർശനാത്  ॥ 33 ॥ 

മനസൈതാനി ഭൂതാനി പ്രണമേദ്ബഹുമാനയൻ ।
ഈശ്വരോ ജീവകലയാ പ്രവിഷ്ടോ ഭഗവാനിതി  ॥ 34 ॥ 

ഭക്തിയോഗശ്ച യോഗശ്ച മയാ മാനവ്യുദീരിതഃ ।
യയോരേകതരേണൈവ പുരുഷഃ പുരുഷം വ്രജേത്  ॥ 35 ॥ 

ഏതദ്ഭഗവതോ രൂപം ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ ।
പരം പ്രധാനം പുരുഷം ദൈവം കർമ്മവിചേഷ്ടിതം  ॥ 36 ॥ 

രൂപഭേദാസ്പദം ദിവ്യം കാല ഇത്യഭിധീയതേ ।
ഭൂതാനാം മഹദാദീനാം യതോ ഭിന്നദൃശാം ഭയം  ॥ 37 ॥ 

യോഽന്തഃപ്രവിശ്യ ഭൂതാനി ഭൂതൈരത്ത്യഖിലാശ്രയഃ ।
സ വിഷ്ണ്വാഖ്യോഽധിയജ്ഞോഽസൌ കാലഃ കലയതാം പ്രഭുഃ  ॥ 38 ॥ 

ന ചാസ്യ കശ്ചിദ്ദയിതോ ന ദ്വേഷ്യോ ന ച ബാന്ധവഃ ।
ആവിശത്യപ്രമത്തോഽസൌ പ്രമത്തം ജനമന്തകൃത്  ॥ 39 ॥ 

യദ്ഭയാദ്വാതി വാതോഽയം സൂര്യസ്തപതി യദ്ഭയാത് ।
യദ്ഭയാദ്‌വർഷതേ ദേവോ ഭഗണോ ഭാതി യദ്ഭയാത്  ॥ 40 ॥ 

യദ്‌വനസ്പതയോ ഭീതാ ലതാശ്ചൌഷധിഭിഃ സഹ ।
സ്വേ സ്വേ കാലേഽഭിഗൃഹ്ണന്തി പുഷ്പാണി ച ഫലാനി ച  ॥ 41 ॥ 

സ്രവന്തി സരിതോ ഭീതാ നോത്സർപ്പത്യുദധിര്യതഃ ।
അഗ്നിരിന്ധേ സഗിരിഭിർഭൂർന്ന മജ്ജതി യദ്ഭയാത്  ॥ 42 ॥ 

നഭോ ദദാതി ശ്വസതാം പദം യന്നിയമാദദഃ ।
ലോകം സ്വദേഹം തനുതേ മഹാൻസപ്തഭിരാവൃതം  ॥ 43 ॥ 

ഗുണാഭിമാനിനോ ദേവാഃ സർഗ്ഗാദിഷ്വസ്യ യദ്ഭയാത് ।
വർത്തന്തേഽനുയുഗം യേഷാം വശ ഏതച്ചരാചരം  ॥ 44 ॥ 

സോഽനന്തോഽന്തകരഃ കാലോഽനാദിരാദികൃദവ്യയഃ ।
ജനം ജനേന ജനയൻ മാരയൻ മൃത്യുനാന്തകം  ॥ 45 ॥