ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 9


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 9 

ശ്രീശുക ഉവാച

ആത്മമായാമൃതേ രാജൻ പരസ്യാനുഭവാത്മനഃ ।
ന ഘടേതാർത്ഥസംബന്ധഃ സ്വപ്നദ്രഷ്ടുരിവാഞ്ജസാ  ॥ 1 ॥ 

ബഹുരൂപ ഇവാഭാതി മായയാ ബഹുരൂപയാ ।
രമമാണോ ഗുണേഷ്വസ്യാ മമാഹമിതി മന്യതേ  ॥ 2 ॥ 

യർഹി വാവ മഹിമ്നി സ്വേ പരസ്മിൻ കാലമായയോഃ ।
രമേത ഗതസമ്മോഹസ്ത്യക്ത്വോദാസ്തേ തദോഭയം  ॥ 3 ॥ 

ആത്മതത്ത്വവിശുദ്ധ്യർത്ഥം യദാഹ ഭഗവാനൃതം ।
ബ്രഹ്മണേ ദർശയൻ രൂപമവ്യളീകവ്രതാദൃതഃ  ॥ 4 ॥ 

     സ ആദിദേവോ ജഗതാം പരോ ഗുരുഃ 
          സ്വധിഷ്ണ്യമാസ്ഥായ സിസൃക്ഷയൈക്ഷത ।
     താം നാധ്യഗച്ഛദ്‌ദൃശമത്ര സമ്മതാം 
          പ്രപഞ്ചനിർമ്മാണവിധിർയയാ ഭവേത്  ॥ 5 ॥ 

     സ ചിന്തയൻ ദ്വ്യക്ഷരമേകദാംഭ-
          സ്യുപാശൃണോദ്‌ദ്വിർഗ്ഗദിതം വചോ വിഭുഃ ।
     സ്പർശേഷു യത്ഷോഡശമേകവിംശം 
          നിഷ്കിഞ്ചനാനാം നൃപ യദ്ധനം വിദുഃ  ॥ 6 ॥ 

     നിശമ്യ തദ്‌വക്തൃദിദൃക്ഷയാ ദിശോ 
          വിലോക്യ തത്രാന്യദപശ്യമാനഃ ।
     സ്വധിഷ്ണ്യമാസ്ഥായ വിമൃശ്യ തദ്ധിതം 
          തപസ്യുപാദിഷ്ട ഇവാദധേ മനഃ  ॥ 7 ॥ 

     ദിവ്യം സഹസ്രാബ്ദമമോഘദർശനോ 
          ജിതാനിലാത്മാ വിജിതോഭയേന്ദ്രിയഃ ।
     അതപ്യത സ്മാഖിലലോകതാപനം 
          തപസ്തപീയാംസ്തപതാം സമാഹിതഃ  ॥ 8 ॥ 

     തസ്മൈ സ്വലോകം ഭഗവാൻ സഭാജിതഃ 
          സന്ദർശയാമാസ പരം ന യത്പരം ।
     വ്യപേതസംക്ളേശവിമോഹസാധ്വസം 
          സ്വദൃഷ്ടവദ്ഭിഃ പുരുഷൈരഭിഷ്ടുതം  ॥ 9 ॥ 

     പ്രവർത്തതേ യത്ര രജസ്തമസ്തയോഃ 
          സത്ത്വം ച മിശ്രം ന ച കാലവിക്രമഃ ।
     ന യത്ര മായാ കിമുതാപരേ ഹരേ-
          രനുവ്രതാ യത്ര സുരാസുരാർച്ചിതാഃ  ॥ 10 ॥ 

     ശ്യാമാവദാതാഃ ശതപത്രലോചനാഃ 
          പിശംഗവസ്ത്രാഃ സുരുചഃ സുപേശസഃ ।
     സർവ്വേ ചതുർബ്ബാഹവ ഉൻമിഷൻമണി-
          പ്രവേകനിഷ്കാഭരണാഃ സുവർച്ചസഃ ।
     പ്രവാളവൈഡൂര്യമൃണാളവർച്ചസഃ 
          പരിസ്ഫുരത്കുണ്ഡലമൌലിമാലിനഃ  ॥ 11 ॥ 

     ഭ്രാജിഷ്ണുഭിര്യഃ പരിതോ വിരാജതേ 
          ലസദ്വിമാനാവലിഭിർമ്മഹാത്മനാം ।
     വിദ്യോതമാനഃ പ്രമദോത്തമാദ്യുഭിഃ 
          സവിദ്യുദഭ്രാവലിഭിർയഥാ നഭഃ  ॥ 12 ॥ 

     ശ്രീർ യത്ര രൂപിണ്യുരുഗായപാദയോഃ 
          കരോതി മാനം ബഹുധാ വിഭൂതിഭിഃ ।
     പ്രേങ്ഖം ശ്രിതാ യാ കുസുമാകരാനുഗൈഃ 
          വിഗീയമാനാ പ്രിയകർമ്മ ഗായതീ  ॥ 13 ॥ 

     ദദർശ തത്രാഖിലസാത്വതാം പതിം 
          ശ്രിയഃ പതിം യജ്ഞപതിം ജഗത്പതിം ।
     സുനന്ദനന്ദപ്രബലാർഹണാദിഭിഃ 
          സ്വപാർഷദമുഖ്യൈഃ പരിസേവിതം വിഭും  ॥ 14 ॥ 

     ഭൃത്യപ്രസാദാഭിമുഖം ദൃഗാസവം 
          പ്രസന്നഹാസാരുണലോചനാനനം ।
     കിരീടിനം കുണ്ഡലിനം ചതുർഭുജം 
          പീതാംബരം വക്ഷസി ലക്ഷിതം ശ്രിയാ  ॥ 15 ॥ 

     അധ്യർഹണീയാസനമാസ്ഥിതം പരം 
          വൃതം ചതുഃഷോഡശപഞ്ചശക്തിഭിഃ ।
     യുക്തം ഭഗൈഃ സ്വൈരിതരത്ര ചാധ്രുവൈഃ 
          സ്വ ഏവ ധാമൻ രമമാണമീശ്വരം  ॥ 16 ॥ 

     തദ്ദർശനാഹ്ളാദപരിപ്ലുതാന്തരോ 
          ഹൃഷ്യത്തനുഃ പ്രേമഭരാശ്രുലോചനഃ ।
     നനാമ പാദാംബുജമസ്യ വിശ്വസൃഗ്-
          യത്പാരമഹംസ്യേന പഥാധിഗമ്യതേ  ॥ 17 ॥ 

     തം പ്രീയമാണം സമുപസ്ഥിതം തദാ 
          പ്രജാവിസർഗ്ഗേ നിജശാസനാർഹണം ।
     ബഭാഷ ഈഷത്‌സ്മിതശോചിഷാ ഗിരാ 
          പ്രിയഃ പ്രിയം പ്രീതമനാഃ കരേ സ്പൃശൻ  ॥ 18 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ത്വയാഹം തോഷിതഃ സമ്യഗ് വേദഗർഭ സിസൃക്ഷയാ ।
ചിരം ഭൃതേന തപസാ ദുസ്തോഷഃ കൂടയോഗിനാം  ॥ 19 ॥ 

വരം വരയ ഭദ്രം തേ വരേശം മാഭിവാഞ്ഛിതം ।
ബ്രഹ്മൻ ശ്രേയഃപരിശ്രാമഃ പുംസോ മദ്ദർശനാവധിഃ  ॥ 20 ॥ 

മനീഷിതാനുഭാവോഽയം മമ ലോകാവലോകനം ।
യദുപശ്രുത്യ രഹസി ചകർത്ഥ പരമം തപഃ  ॥ 21 ॥ 

പ്രത്യാദിഷ്ടം മയാ തത്ര ത്വയി കർമ്മവിമോഹിതേ ।
തപോ മേ ഹൃദയം സാക്ഷാദാത്മാഹം തപസോഽനഘ  ॥ 22 ॥ 

സൃജാമി തപസൈവേദം ഗ്രസാമി തപസാ പുനഃ ।
ബിഭർമ്മി തപസാ വിശ്വം വീര്യം മേ ദുശ്ചരം തപഃ  ॥ 23 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

ഭഗവൻ സർവ്വഭൂതാനാമധ്യക്ഷോഽവസ്ഥിതോ ഗുഹാം ।
വേദ ഹ്യപ്രതിരുദ്ധേന പ്രജ്ഞാനേന ചികീർഷിതം  ॥ 24 ॥ 

തഥാപി നാഥമാനസ്യ നാഥ നാഥയ നാഥിതം ।
പരാവരേ യഥാ രൂപേ ജാനീയാം തേ ത്വരൂപിണഃ  ॥ 25 ॥ 

യഥാഽഽത്മമായായോഗേന നാനാശക്ത്യുപബൃംഹിതം ।
വിലുമ്പൻ വിസൃജൻ ഗൃഹ്ണൻ ബിഭ്രദാത്മാനമാത്മനാ  ॥ 26 ॥ 

ക്രീഡസ്യമോഘസങ്കൽപ ഊർണ്ണനാഭിർയഥോർണ്ണുതേ ।
തഥാ തദ്വിഷയാം ധേഹി മനീഷാം മയി മാധവ  ॥ 27 ॥ 

ഭഗവച്ഛിക്ഷിതമഹം കരവാണി ഹ്യതന്ദ്രിതഃ ।
നേഹമാനഃ പ്രജാസർഗ്ഗം ബധ്യേയം യദനുഗ്രഹാത്  ॥ 28 ॥ 

     യാവത്‌സഖാ സഖ്യുരിവേശ തേ കൃതഃ 
          പ്രജാവിസർഗ്ഗേ വിഭജാമി ഭോ ജനം ।
     അവിക്ലവസ്തേ പരികർമ്മണി സ്ഥിതോ 
          മാ മേ സമുന്നദ്ധമദോഽജമാനിനഃ  ॥ 29 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ജ്ഞാനം പരമഗുഹ്യം മേ യദ്വിജ്ഞാനസമന്വിതം ।
സരഹസ്യം തദങ്ഗം ച ഗൃഹാണ ഗദിതം മയാ  ॥ 30 ॥ 

യാവാനഹം യഥാഭാവോ യദ്രൂപഗുണകർമ്മകഃ ।
തഥൈവ തത്ത്വവിജ്ഞാനമസ്തു തേ മദനുഗ്രഹാത്  ॥ 31 ॥ 

അഹമേവാസമേവാഗ്രേ നാന്യദ് യത് സദസത്പരം ।
പശ്ചാദഹം യദേതച്ച യോഽവശിഷ്യേത സോഽസ്മ്യഹം  ॥ 32 ॥ 

ഋതേഽർത്ഥം യത്പ്രതീയേത ന പ്രതീയേത ചാത്മനി ।
തദ്വിദ്യാദാത്മനോ മായാം യഥാഭാസോ യഥാ തമഃ  ॥ 33 ॥ 

യഥാ മഹാന്തി ഭൂതാനി ഭൂതേഷൂച്ചാവചേഷ്വനു ।
പ്രവിഷ്ടാന്യപ്രവിഷ്ടാനി തഥാ തേഷു ന തേഷ്വഹം  ॥ 34 ॥ 

ഏതാവദേവ ജിജ്ഞാസ്യം തത്ത്വജിജ്ഞാസുനാഽഽത്മനഃ ।
അന്വയവ്യതിരേകാഭ്യാം യത് സ്യാത് സർവ്വത്ര സർവ്വദാ  ॥ 35 ॥ 

ഏതൻമതം സമാതിഷ്ഠ പരമേണ സമാധിനാ ।
ഭവാൻ കൽപവികൽപേഷു ന വിമുഹ്യതി കർഹിചിത്  ॥ 36 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

സംപ്രദിശ്യൈവമജനോ ജനാനാം പരമേഷ്ഠിനം ।
പശ്യതസ്തസ്യ തദ്രൂപമാത്മനോ ന്യരുണദ്ധരിഃ  ॥ 37 ॥ 

അന്തർഹിതേന്ദ്രിയാർത്ഥായ ഹരയേ വിഹിതാഞ്ജലിഃ ।
സർവ്വഭൂതമയോ വിശ്വം സസർജ്ജേദം സ പൂർവ്വവത്  ॥ 38 ॥ 

പ്രജാപതിർധർമ്മപതിരേകദാ നിയമാൻ യമാൻ ।
ഭദ്രം പ്രജാനാമന്വിച്ഛന്നാതിഷ്ഠത് സ്വാർത്ഥകാമ്യയാ  ॥ 39 ॥ 

തം നാരദഃ പ്രിയതമോ രിക്ഥാദാനാമനുവ്രതഃ ।
ശുശ്രൂഷമാണഃ ശീലേന പ്രശ്രയേണ ദമേന ച  ॥ 40 ॥ 

മായാം വിവിദിഷൻ വിഷ്ണോർമ്മായേശസ്യ മഹാമുനിഃ ।
മഹാഭാഗവതോ രാജൻ പിതരം പര്യതോഷയത്  ॥ 41 ॥ 

തുഷ്ടം നിശാമ്യ പിതരം ലോകാനാം പ്രപിതാമഹം ।
ദേവർഷിഃ പരിപപ്രച്ഛ ഭവാൻ യൻമാനുപൃച്ഛതി  ॥ 42 ॥ 

തസ്മാ ഇദം ഭാഗവതം പുരാണം ദശലക്ഷണം ।
പ്രോക്തം ഭഗവതാ പ്രാഹ പ്രീതഃ പുത്രായ ഭൂതകൃത്  ॥ 43 ॥ 

നാരദഃ പ്രാഹ മുനയേ സരസ്വത്യാസ്തടേ നൃപ ।
ധ്യായതേ ബ്രഹ്മ പരമം വ്യാസായാമിതതേജസേ  ॥ 44 ॥ 

യദുതാഹം ത്വയാ പൃഷ്ടോ വൈരാജാത്പുരുഷാദിദം ।
യഥാഽഽസീത്തദുപാഖ്യാസ്യേ പ്രശ്നാനന്യാംശ്ച കൃത്സ്നശഃ  ॥ 45 ॥