ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 11


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 11

മൈത്രേയ ഉവാച

ചരമഃ സദ്വിശേഷാണാമനേകോഽസംയുതഃ സദാ ।
പരമാണുഃ സ വിജ്ഞേയോ നൃണാമൈക്യഭ്രമോ യതഃ  ॥ 1 ॥ 

സത ഏവ പദാർത്ഥസ്യ സ്വരൂപാവസ്ഥിതസ്യ യത് ।
കൈവല്യം പരമമഹാനവിശേഷോ നിരന്തരഃ  ॥ 2 ॥ 

ഏവം കാലോഽപ്യനുമിതഃ സൌക്ഷ്മ്യേ സ്ഥൌല്യേ ച സത്തമ ।
സംസ്ഥാനഭുക്ത്യാ ഭഗവാനവ്യക്തോ വ്യക്തഭുഗ്വിഭുഃ  ॥ 3 ॥ 

സ കാലഃ പരമാണുർവൈ യോ ഭുങ്ക്തേ പരമാണുതാം ।
സതോഽവിശേഷഭുഗ്യസ്തു സ കാലഃ പരമോ മഹാൻ  ॥ 4 ॥ 

അണുർദ്വൌ പരമാണൂ സ്യാത്ത്രസരേണുസ്ത്രയഃ സ്മൃതഃ ।
ജാലാർക്കരശ്മ്യവഗതഃ ഖമേവാനുപതന്നഗാത്  ॥ 5 ॥ 

സരേണുത്രികം ഭുങ് ക്തേ യഃ കാലഃ സ ത്രുടിഃ സ്മൃതഃ ।
ശതഭാഗസ്തു വേധഃ സ്യാത്തൈസ്ത്രിഭിസ്തു ലവഃ സ്മൃതഃ  ॥ 6 ॥ 

നിമേഷസ്ത്രിലവോ ജ്ഞേയ ആമ്‌നാതസ്തേ ത്രയഃ ക്ഷണഃ ।
ക്ഷണാൻ പഞ്ച വിദുഃ കാഷ്ഠാം ലഘു താ ദശ പഞ്ച ച  ॥ 7 ॥ 

ലഘൂനി വൈ സമാമ്‌നാതാ ദശ പഞ്ച ച നാഡികാ ।
തേ ദ്വേ മുഹൂർത്തഃ പ്രഹരഃ ഷഡ്‌യാമഃ സപ്ത വാ നൃണാം  ॥ 8 ॥ 

ദ്വാദശാർദ്ധപലോൻമാനം ചതുർഭിശ്ചതുരംഗുലൈഃ ।
സ്വർണ്ണമാഷൈഃ കൃതച്ഛിദ്രം യാവത്പ്രസ്ഥജലപ്ലുതം  ॥ 9 ॥ 

യാമാശ്ചത്വാരശ്ചത്വാരോ മർത്ത്യാനാമഹനീ ഉഭേ ।
പക്ഷഃ പഞ്ചദശാഹാനി ശുക്ലഃ കൃഷ്ണശ്ച മാനദ  ॥ 10 ॥ 

തയോഃ സമുച്ചയോ മാസഃ പിതൄണാം തദഹർന്നിശം ।
ദ്വൌ താവൃതുഃ ഷഡയനം ദക്ഷിണം ചോത്തരം ദിവി  ॥ 11 ॥ 

അയനേ ചാഹനീ പ്രാഹുർവ്വത്സരോ ദ്വാദശ സ്മൃതഃ ।
സംവത്സരശതം നൄണാം പരമായുർനിരൂപിതം  ॥ 12 ॥ 

ഗ്രഹർക്ഷതാരാ ചക്രസ്ഥഃ പരമാണ്വാദിനാ ജഗത് ।
സംവത്സരാവസാനേന പര്യേത്യനിമിഷോ വിഭുഃ  ॥ 13 ॥ 

സംവത്സരഃ പരിവത്സര ഇഡാവത്സര ഏവ ച ।
അനുവത്സരോ വത്സരശ്ച വിദുരൈവം പ്രഭാഷ്യതേ  ॥ 14 ॥ 

     യഃ സൃജ്യശക്തിമുരുധോച്ഛ്വസയൻ സ്വശക്ത്യാ 
          പുംസോഽഭ്രമായ ദിവി ധാവതി ഭൂതഭേദഃ ।
     കാലാഖ്യയാ ഗുണമയം ക്രതുഭിർവ്വിതന്വൻ
          തസ്മൈ ബലിം ഹരത വത്സരപഞ്ചകായ  ॥ 15 ॥ 

വിദുര ഉവാച

പിതൃദേവമനുഷ്യാണാമായുഃ പരമിദം സ്മൃതം ।
പരേഷാം ഗതിമാചക്ഷ്വ യേ സ്യുഃ കൽപാദ്ബഹിർവ്വിദഃ  ॥ 16 ॥ 

ഭഗവാൻ വേദ കാലസ്യ ഗതിം ഭഗവതോ നനു ।
വിശ്വം വിചക്ഷതേ ധീരാ യോഗരാദ്ധേന ചക്ഷുഷാ  ॥ 17 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

കൃതം ത്രേതാ ദ്വാപരം ച കലിശ്ചേതി ചതുർ യുഗം ।
ദിവ്യൈർദ്വാദശഭിർവർഷൈഃ സാവധാനം നിരൂപിതം  ॥ 18 ॥ 

ചത്വാരി ത്രീണി ദ്വേ ചൈകം കൃതാദിഷു യഥാക്രമം ।
സംഖ്യതാനി സഹസ്രാണി ദ്വിഗുണാനി ശതാനി ച  ॥ 19 ॥ 

സന്ധ്യാംശയോരന്തരേണ യഃ കാലഃ ശതസംഖ്യയോഃ ।
തമേവാഹുർ യുഗം തജ്ജ്ഞാ യത്ര ധർമ്മോ വിധീയതേ  ॥ 20 ॥ 

ധർമ്മശ്ചതുഷ്പാൻമനുജാൻ കൃതേ സമനുവർത്തതേ ।
സ ഏവാന്യേഷ്വധർമ്മേണ വ്യേതി പാദേന വർദ്ധതാ  ॥ 21 ॥ 

ത്രിലോക്യാ യുഗസാഹസ്രം ബഹിരാബ്രഹ്മണോ ദിനം ।
താവത്യേവ നിശാ താത യന്നിമീലതി വിശ്വസൃക്  ॥ 22 ॥ 

നിശാവസാന ആരബ്ധോ ലോകകൽപോഽനുവർത്തതേ ।
യാവദ്ദിനം ഭഗവതോ മനൂൻ ഭുഞ്ജംശ്ചതുർദ്ദശ  ॥ 23 ॥ 

സ്വം സ്വം കാലം മനുർഭുങ്ക്തേ സാധികാം ഹ്യേകസപ്തതിം ।
മന്വന്തരേഷു മനവസ്തദ്വംശ്യാ ഋഷയഃ സുരാഃ ।
ഭവന്തി ചൈവ യുഗപത് സുരേശാശ്ചാനു യേ ച താൻ  ॥ 24 ॥ 

ഏഷ ദൈനന്ദിനഃ സർഗ്ഗോ ബ്രാഹ്മസ്ത്രൈലോക്യവർത്തനഃ ।
തിര്യങ്നൃപിതൃദേവാനാം സംഭവോ യത്ര കർമ്മഭിഃ  ॥ 25 ॥ 

മന്വന്തരേഷു ഭഗവാൻ ബിഭ്രത്സത്ത്വം സ്വമൂർത്തിഭിഃ ।
മന്വാദിഭിരിദം വിശ്വമവത്യുദിതപൌരുഷഃ  ॥ 26 ॥ 

തമോമാത്രാമുപാദായ പ്രതിസംരുദ്ധവിക്രമഃ ।
കാലേനാനുഗതാശേഷ ആസ്തേ തൂഷ്ണീം ദിനാത്യയേ  ॥ 27 ॥ 

തമേവാന്വപിധീയന്തേ ലോകാ ഭൂരാദയസ്ത്രയഃ ।
നിശായാമനുവൃത്തായാം നിർമ്മുക്തശശിഭാസ്കരം  ॥ 28 ॥ 

ത്രിലോക്യാം ദഹ്യമാനായാം ശക്ത്യാ സങ്കർഷണാഗ്നിനാ ।
യാന്ത്യൂഷ്മണാ മഹർല്ലോകാജ്ജനം ഭൃഗ്വാദയോഽർദ്ദിതാഃ  ॥ 29 ॥ 

താവത്ത്രിഭുവനം സദ്യഃ കൽപാന്തൈധിതസിന്ധവഃ ।
പ്ലാവയന്ത്യുത്കടാടോപചണ്ഡവാതേരിതോർമ്മയഃ  ॥ 30 ॥ 

അന്തഃ സ തസ്മിൻ സലില ആസ്തേഽനന്താസനോ ഹരിഃ ।
യോഗനിദ്രാനിമീലാക്ഷഃ സ്തൂയമാനോ ജനാലയൈഃ  ॥ 31 ॥ 

ഏവം വിധൈരഹോരാത്രൈഃ കാലഗത്യോപലക്ഷിതൈഃ ।
അപക്ഷിതമിവാസ്യാപി പരമായുർവ്വയഃ ശതം  ॥ 32 ॥ 

യദർദ്ധമായുഷസ്തസ്യ പരാർദ്ധമഭിധീയതേ ।
പൂർവ്വഃ പരാർദ്ധോപക്രാന്തോ ഹ്യപരോഽദ്യ പ്രവർത്തതേ  ॥ 33 ॥ 

പൂർവ്വസ്യാദൌ പരാർദ്ധസ്യ ബ്രാഹ്മോ നാമ മഹാനഭൂത് ।
കൽപോ യത്രാഭവദ്ബ്രഹ്മാ ശബ്ദബ്രഹ്മേതി യം വിദുഃ  ॥ 34 ॥ 

തസ്യൈവ ചാന്തേ കൽപോഽഭൂദ് യം പാദ്മമഭിചക്ഷതേ ।
യദ്ധരേർന്നാഭിസരസ ആസീല്ലോകസരോരുഹം  ॥ 35 ॥ 

അയം തു കഥിതഃ കൽപോ ദ്വിതീയസ്യാപി ഭാരത ।
വാരാഹ ഇതി വിഖ്യാതോ യത്രാസീത് സൂകരോ ഹരിഃ  ॥ 36 ॥ 

കാലോഽയം ദ്വിപരാർദ്ധാഖ്യോ നിമേഷ ഉപചര്യതേ ।
അവ്യാകൃതസ്യാനന്തസ്യ ഹ്യനാദേർജ്ജഗദാത്മനഃ  ॥ 37 ॥ 

കാലോഽയം പരമാണ്വാദിർദ്വിപരാർദ്ധാന്ത ഈശ്വരഃ ।
നൈവേശിതും പ്രഭുർഭൂമ്ന ഈശ്വരോ ധാമമാനിനാം  ॥ 38 ॥ 

വികാരൈഃ സഹിതോ യുക്തൈർവ്വിശേഷാദിഭിരാവൃതഃ ।
ആണ്ഡകോശോ ബഹിരയം പഞ്ചാശത്കോടി വിസ്തൃതഃ  ॥ 39 ॥ 

ദശോത്തരാധികൈർ യത്ര പ്രവിഷ്ടഃ പരമാണുവത് ।
ലക്ഷ്യതേഽന്തർഗ്ഗതാശ്ചാന്യേ കോടിശോ ഹ്യണ്ഡരാശയഃ  ॥ 40 ॥ 

തദാഹുരക്ഷരം ബ്രഹ്മ സർവ്വകാരണകാരണം ।
വിഷ്ണോർധാമ പരം സാക്ഷാത്പുരുഷസ്യ മഹാത്മനഃ  ॥ 41 ॥