ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 89


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 89 

ശ്രീശുക ഉവാച

സരസ്വത്യാസ്തടേ രാജൻ ഋഷയഃ സത്രമാസത ।
വിതർക്കഃ സമഭൂത്തേഷാം ത്രിഷ്വധീശേഷു കോ മഹാൻ  ॥ 1 ॥ 

തസ്യ ജിജ്ഞാസയാ തേ വൈ ഭൃഗും ബ്രഹ്മസുതം നൃപ ।
തജ്ജ്ഞപ്ത്യൈ പ്രേഷയാമാസുഃ സോഽഭ്യഗാദ് ബ്രഹ്മണഃ സഭാം  ॥ 2 ॥ 

ന തസ്മൈ പ്രഹ്വണം സ്തോത്രം ചക്രേ സത്ത്വപരീക്ഷയാ ।
തസ്മൈ ചുക്രോധ ഭഗവാൻ പ്രജ്വലൻ സ്വേന തേജസാ  ॥ 3 ॥ 

സ ആത്മന്യുത്ഥിതം മന്യുമാത്മജായാത്മനാ പ്രഭുഃ ।
അശീശമദ്യഥാ വഹ്നിം സ്വയോന്യാ വാരിണാഽഽത്മഭൂഃ  ॥ 4 ॥ 

തതഃ കൈലാസമഗമത് സ തം ദേവോ മഹേശ്വരഃ ।
പരിരബ്ധും സമാരേഭ ഉത്ഥായ ഭ്രാതരം മുദാ  ॥ 5 ॥ 

നൈച്ഛത്ത്വമസ്യുത്പഥഗ ഇതി ദേവശ്ചുകോപ ഹ ।
ശൂലമുദ്യമ്യ തം ഹന്തുമാരേഭേ തിഗ്മലോചനഃ  ॥ 6 ॥ 

പതിത്വാ പാദയോർദ്ദേവീ സാന്ത്വയാമാസ തം ഗിരാ ।
അഥോ ജഗാമ വൈകുണ്ഠം യത്ര ദേവോ ജനാർദ്ദനഃ  ॥ 7 ॥ 

ശയാനം ശ്രിയ ഉത്സംഗേ പദാ വക്ഷസ്യതാഡയത് ।
തത ഉത്ഥായ ഭഗവാൻ സഹ ലക്ഷ്മ്യാ സതാം ഗതിഃ  ॥ 8 ॥ 

സ്വതൽപാദവരുഹ്യാഥ നനാമ ശിരസാ മുനിം ।
ആഹ തേ സ്വാഗതം ബ്രഹ്മൻ നിഷീദാത്രാസനേ ക്ഷണം ।
അജാനതാമാഗതാൻ വഃ ക്ഷന്തുമർഹഥ നഃ പ്രഭോ  ॥ 9 ॥ 

അതീവ കോമളൗ താത ചരണൌ തേ മഹാമുനേ । 
ഇത്യുക്ത്വാ വിപ്രചരണൌ മർദ്ദയൻ സ്വേന പാണിനാ  ॥ 10 ॥ 

പുനീഹി സഹ ലോകം മാം ലോകപാലാംശ്ച മദ്ഗതാൻ ।
പാദോദകേന ഭവതസ്തീർത്ഥാനാം തീർത്ഥകാരിണാ  ॥ 11 ॥ 

അദ്യാഹം ഭഗവംല്ലക്ഷ്മ്യാ ആസമേകാന്തഭാജനം ।
വത്സ്യത്യുരസി മേ ഭൂതിർഭവത്പാദഹതാംഹസഃ  ॥ 12 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം ബ്രുവാണേ വൈകുണ്ഠേ ഭൃഗുസ്തൻമന്ദ്രയാ ഗിരാ ।
നിർവൃതസ്തർപ്പിതസ്തൂഷ്ണീം ഭക്ത്യുത്കണ്ഠോഽശ്രുലോചനഃ  ॥ 13 ॥ 

പുനശ്ച സത്രമാവ്രജ്യ മുനീനാം ബ്രഹ്മവാദിനാം ।
സ്വാനുഭൂതമശേഷേണ രാജൻ ഭൃഗുരവർണ്ണയത്  ॥ 14 ॥ 

തന്നിശമ്യാഥ മുനയോ വിസ്മിതാ മുക്തസംശയാഃ ।
ഭൂയാംസം ശ്രദ്ദധുർവ്വിഷ്ണും യതഃ ശാന്തിർ യതോഽഭയം  ॥ 15 ॥ 

ധർമ്മ സാക്ഷാദ് യതോ ജ്ഞാനം വൈരാഗ്യം ച തദന്വിതം ।
ഐശ്വര്യം ചാഷ്ടധാ യസ്മാദ് യശശ്ചാത്മമലാപഹം  ॥ 16 ॥ 

മുനീനാം ന്യസ്തദണ്ഡാനാം ശാന്താനാം സമചേതസാം ।
അകിഞ്ചനാനാം സാധൂനാം യമാഹുഃ പരമാം ഗതിം  ॥ 17 ॥ 

സത്ത്വം യസ്യ പ്രിയാ മൂർത്തിർബ്രാഹ്മണാസ്ത്വിഷ്ടദേവതാഃ ।
ഭജന്ത്യനാശിഷഃ ശാന്താ യം വാ നിപുണബുദ്ധയഃ  ॥ 18 ॥ 

ത്രിവിധാകൃതയസ്തസ്യ രാക്ഷസാ അസുരാഃ സുരാഃ ।
ഗുണിന്യാ മായയാ സൃഷ്ടാഃ സത്ത്വം തത്തീർത്ഥസാധനം  ॥ 19 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം സാരസ്വതാ വിപ്രാ നൃണാം സംശയനുത്തയേ ।
പുരുഷസ്യ പദാംഭോജസേവയാ തദ്ഗതിം ഗതാഃ  ॥ 20 ॥ 

സൂത ഉവാച

     ഇത്യേതൻമുനിതനയാസ്യപദ്മഗന്ധ-
          പീയൂഷം ഭവഭയഭിത്പരസ്യ പുംസഃ ।
     സുശ്ലോകം ശ്രവണപുടൈഃ പിബത്യഭീക്ഷ്ണം 
          പാന്ഥോഽധ്വഭ്രമണപരിശ്രമം ജഹാതി  ॥ 21 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏകദാ ദ്വാരവത്യാം തു വിപ്രപത്ന്യാഃ കുമാരകഃ ।
ജാതമാത്രോ ഭുവം സ്പൃഷ്ട്വാ മമാര കില ഭാരത  ॥ 22 ॥ 

വിപ്രോ ഗൃഹീത്വാ മൃതകം രാജദ്വാര്യുപധായ സഃ ।
ഇദം പ്രോവാച വിലപന്നാതുരോ ദീനമാനസഃ  ॥ 23 ॥ 

ബ്രഹ്മദ്വിഷഃ ശഠധിയോ ലുബ്ധസ്യ വിഷയാത്മനഃ ।
ക്ഷത്രബന്ധോഃ കർമ്മദോഷാത്പഞ്ചത്വം മേ ഗതോഽർഭകഃ  ॥ 24 ॥ 

ഹിംസാവിഹാരം നൃപതിം ദുഃശീലമജിതേന്ദ്രിയം ।
പ്രജാ ഭജന്ത്യഃ സീദന്തി ദരിദ്രാ നിത്യദുഃഖിതാഃ  ॥ 25 ॥ 

ഏവം ദ്വിതീയം വിപ്രർഷിസ്തൃതീയം ത്വേവമേവ ച ।
വിസൃജ്യ സ നൃപദ്വാരി താം ഗാഥാം സമഗായത  ॥ 26 ॥ 

താമർജ്ജുന ഉപശ്രുത്യ കർഹിചിത്കേശവാന്തികേ ।
പരേതേ നവമേ ബാലേ ബ്രാഹ്മണം സമഭാഷത  ॥ 27 ॥ 

കിം സ്വിദ്ബ്രഹ്മംസ്ത്വന്നിവാസേ ഇഹ നാസ്തി ധനുർദ്ധരഃ ।
രാജന്യബന്ധുരേതേ വൈ ബ്രാഹ്മണാഃ സത്ര ആസതേ  ॥ 28 ॥ 

ധനദാരാത്മജാപൃക്താ യത്ര ശോചന്തി ബ്രാഹ്മണാഃ ।
തേ വൈ രാജന്യവേഷേണ നടാ ജീവന്ത്യസുംഭരാഃ  ॥ 29 ॥ 

അഹം പ്രജാ വാം ഭഗവൻ രക്ഷിഷ്യേ ദീനയോരിഹ ।
അനിസ്തീർണ്ണപ്രതിജ്ഞോഽഗ്നിം പ്രവേക്ഷ്യേ ഹതകൽമഷഃ  ॥ 30 ॥ 

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച

സങ്കർഷണോ വാസുദേവഃ പ്രദ്യുമ്നോ ധന്വിനാം വരഃ ।
അനിരുദ്ധോഽപ്രതിരഥോ ന ത്രാതും ശക്നുവന്തി യത്  ॥ 31 ॥ 

തത്കഥം നു ഭവാൻ കർമ്മ ദുഷ്കരം ജഗദീശ്വരൈഃ ।
ചികീർഷസി ത്വം ബാലിശ്യാത്തന്ന ശ്രദ്ദധ്മഹേ വയം  ॥ 32 ॥ 

അർജുന ഉവാച

നാഹം സങ്കർഷണോ ബ്രഹ്മൻ ന കൃഷ്ണഃ കാർഷ്ണിരേവ ച ।
അഹം വാ അർജ്ജുനോ നാമ ഗാണ്ഡീവം യസ്യ വൈ ധനുഃ  ॥ 33 ॥ 

മാവമംസ്ഥാ മമ ബ്രഹ്മൻ വീര്യം ത്ര്യംബകതോഷണം ।
മൃത്യും വിജിത്യ പ്രധനേ ആനേഷ്യേ തേ പ്രജാം പ്രഭോ  ॥ 34 ॥ 

ഏവം വിശ്രംഭിതോ വിപ്രഃ ഫാൽഗുനേന പരന്തപ ।
ജഗാമ സ്വഗൃഹം പ്രീതഃ പാർത്തവീര്യം നിശാമയൻ  ॥ 35 ॥ 

പ്രസൂതികാല ആസന്നേ ഭാര്യായാ ദ്വിജസത്തമഃ ।
പാഹി പാഹി പ്രജാം മൃത്യോരിത്യാഹാർജ്ജുനമാതുരഃ  ॥ 36 ॥ 

സ ഉപസ്പൃശ്യ ശുച്യംഭോ നമസ്കൃത്യ മഹേശ്വരം ।
ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണി സംസ്മൃത്യ സജ്യം ഗാണ്ഡീവമാദദേ  ॥ 37 ॥ 

ന്യരുണത് സൂതികാഗാരം ശരൈർന്നാനാസ്ത്രയോജിതൈഃ ।
തിര്യഗൂർദ്ധ്വമധഃ പാർത്ഥശ്ചകാര ശരപഞ്ജരം  ॥ 38 ॥ 

തതഃ കുമാരഃ സഞ്ജാതോ വിപ്രപത്ന്യാ രുദൻ മുഹുഃ ।
സദ്യോഽദർശനമാപേദേ സശരീരോ വിഹായസാ  ॥ 39 ॥ 

തദാഽഽഹ വിപ്രോ വിജയം വിനിന്ദൻ കൃഷ്ണസന്നിധൌ ।
മൌഢ്യം പശ്യത മേ യോഽഹം ശ്രദ്ദധേ ക്ലീബകത്ഥനം  ॥ 40 ॥ 

ന പ്രദ്യുമ്നോ നാനിരുദ്ധോ ന രാമോ ന ച കേശവഃ ।
യസ്യ ശേകുഃ പരിത്രാതും കോഽന്യസ്തദവിതേശ്വരഃ  ॥ 41 ॥ 

ധിഗർജ്ജുനം മൃഷാവാദം ധിഗാത്മശ്ലാഘിനോ ധനുഃ ।
ദൈവോപസൃഷ്ടം യോ മൌഢ്യാദാനിനീഷതി ദുർമ്മതിഃ  ॥ 42 ॥ 

ഏവം ശപതി വിപ്രർഷൌ വിദ്യാമാസ്ഥായ ഫാൽഗുനഃ ।
യയൌ സംയമനീമാശു യത്രാസ്തേ ഭഗവാൻ യമഃ  ॥ 43 ॥ 

വിപ്രാപത്യമചക്ഷാണസ്തത ഐന്ദ്രീമഗാത്പുരീം ।
ആഗ്നേയീം നൈരൃതീം സൗമ്യാം വായവ്യാം വാരുണീമഥ ।
രസാതലം നാകപൃഷ്ഠം ധിഷ്ണ്യാന്യന്യാന്യുദായുധഃ  ॥ 44 ॥ 

തതോഽലബ്ധദ്വിജസുതോ ഹ്യനിസ്തീർണ്ണപ്രതിശ്രുതഃ ।
അഗ്നിം വിവിക്ഷുഃ കൃഷ്ണേന പ്രത്യുക്തഃ പ്രതിഷേധതാ  ॥ 45 ॥ 

ദർശയേ ദ്വിജസൂനൂംസ്തേ മാവജ്ഞാത്മാനമാത്മനാ ।
യേ തേ നഃ കീർത്തിം വിമലാം മനുഷ്യാഃ സ്ഥാപയിഷ്യന്തി  ॥ 46 ॥ 

ഇതി സംഭാഷ്യ ഭഗവാനർജ്ജുനേന സഹേശ്വരഃ ।
ദിവ്യം സ്വരഥമാസ്ഥായ പ്രതീചീം ദിശമാവിശത്  ॥ 47 ॥ 

സപ്തദ്വീപാൻ സപ്ത സിന്ധൂൻസപ്തസപ്ത ഗിരീനഥ ।
ലോകാലോകം തഥാതീത്യ വിവേശ സുമഹത്തമഃ  ॥ 48 ॥ 

തത്രാശ്വാഃ ശൈബ്യസുഗ്രീവമേഘപുഷ്പബലാഹകാഃ ।
തമസി ഭ്രഷ്ടഗതയോ ബഭൂവുർഭരതർഷഭ  ॥ 49 ॥ 

താൻ ദൃഷ്ട്വാ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണോ മഹായോഗേശ്വരേശ്വരഃ ।
സഹസ്രാദിത്യസങ്കാശം സ്വചക്രം പ്രാഹിണോത്പുരഃ  ॥ 50 ॥ 

     തമഃ സുഘോരം ഗഹനം കൃതം മഹദ്-
          വിദാരയദ്ഭൂരിതരേണ രോചിഷാ ।
     മനോജവം നിർവ്വിവിശേ സുദർശനം 
          ഗുണച്യുതോ രാമശരോ യഥാ ചമൂഃ  ॥ 51 ॥ 

     ദ്വാരേണ ചക്രാനുപഥേന തത്തമഃ 
          പരം പരം ജ്യോതിരനന്തപാരം ।
     സമശ്നുവാനം പ്രസമീക്ഷ്യ ഫാൽഗുനഃ 
          പ്രതാഡിതാക്ഷോ പിദധേഽക്ഷിണീ ഉഭേ  ॥ 52 ॥ 

     തതഃ പ്രവിഷ്ടഃ സലിലം നഭസ്വതാ 
          ബലീയസൈജദ്ബൃഹദൂർമ്മിഭൂഷണം ।
     തത്രാദ്ഭുതം വൈ ഭവനം ദ്യുമത്തമം 
          ഭ്രാജൻമണിസ്തംഭസഹസ്രശോഭിതം  ॥ 53 ॥ 

     തസ്മിൻ മഹാഭീമമനന്തമദ്ഭുതം 
          സഹസ്രമൂർദ്ധന്യഫണാമണിദ്യുഭിഃ ।
     വിഭ്രാജമാനം ദ്വിഗുണോൽബണേക്ഷണം 
          സിതാചലാഭം ശിതികണ്ഠജിഹ്വം  ॥ 54 ॥ 

     ദദർശ തദ്ഭോഗസുഖാസനം വിഭും 
          മഹാനുഭാവം പുരുഷോത്തമോത്തമം ।
     സാന്ദ്രാംബുദാഭം സുപിശംഗവാസസം 
          പ്രസന്നവക്ത്രം രുചിരായതേക്ഷണം  ॥ 55 ॥ 

     മഹാമണിവ്രാതകിരീടകുണ്ഡല-
          പ്രഭാപരിക്ഷിപ്തസഹസ്രകുന്തളം ।
     പ്രലംബചാർവ്വഷ്ടഭുജം സകൌസ്തുഭം 
          ശ്രീവത്സലക്ഷ്മം വനമാലയാ വൃതം  ॥ 56 ॥ 

     സുനന്ദനന്ദപ്രമുഖൈഃ സ്വപാർഷദൈ- 
          ശ്ചക്രാദിഭിർമ്മൂർത്തിധരൈർന്നിജായുധൈഃ ।
     പുഷ്ട്യാ ശ്രിയാ കീർത്ത്യജയാഖിലർദ്ധിഭിർ-
          ന്നിഷേവ്യമാണം പരമേഷ്ഠിനാം പതിം  ॥ 57 ॥ 

     വവന്ദ ആത്മാനമനന്തമച്യുതോ 
          ജിഷ്ണുശ്ച തദ്ദർശനജാതസാധ്വസഃ ।
     താവാഹ ഭൂമാ പരമേഷ്ഠിനാം പ്രഭുർ-
          ബദ്ധാഞ്ജലീ സസ്മിതമൂർജ്ജയാ ഗിരാ  ॥ 58 ॥ 

     ദ്വിജാത്മജാ മേ യുവയോർദ്ദിദൃക്ഷുണാ 
          മയോപനീതാ ഭുവി ധർമ്മഗുപ്തയേ ।
     കലാവതീർണ്ണാവവനേർഭരാസുരാൻ 
          ഹത്വേഹ ഭൂയസ്ത്വരയേതമന്തി മേ  ॥ 59 ॥ 

പൂർണ്ണകാമാവപി യുവാം നരനാരായണാവൃഷീ ।
ധർമ്മമാചരതാം സ്ഥിത്യൈ ഋഷഭൌ ലോകസംഗ്രഹം  ॥ 60 ॥ 

ഇത്യാദിഷ്ടൌ ഭഗവതാ തൌ കൃഷ്ണൌ പരമേഷ്ഠിനാ ।
ഓമിത്യാനമ്യ ഭൂമാനമാദായ ദ്വിജദാരകാൻ  ॥ 61 ॥ 

ന്യവർത്തതാം സ്വകം ധാമ സമ്പ്രഹൃഷ്ടൌ യഥാഗതം ।
വിപ്രായ ദദതുഃ പുത്രാൻ യഥാരൂപം യഥാവയഃ  ॥ 62 ॥ 

നിശാമ്യ വൈഷ്ണവം ധാമ പാർത്ഥഃ പരമവിസ്മിതഃ ।
യത്കിഞ്ചിത്പൌരുഷം പുംസാം മേനേ കൃഷ്ണാനുകമ്പിതം  ॥ 63 ॥ 

ഇതീദൃശാന്യനേകാനി വീര്യാണീഹ പ്രദർശയൻ ।
ബുഭുജേ വിഷയാൻ ഗ്രാമ്യാനീജേ ചാത്യൂർജ്ജിതൈർമ്മഖൈഃ  ॥ 64 ॥ 

പ്രവവർഷാഖിലാൻ കാമാൻ പ്രജാസു ബ്രാഹ്മണാദിഷു ।
യഥാകാലം യഥൈവേന്ദ്രോ ഭഗവാൻ ശ്രൈഷ്ഠ്യമാസ്ഥിതഃ  ॥ 65 ॥ 

ഹത്വാ നൃപാനധർമ്മിഷ്ഠാൻ ഘാതയിത്വാർജ്ജുനാദിഭിഃ ।
അഞ്ജസാ വർത്തയാമാസ ധർമ്മം ധർമ്മസുതാദിഭിഃ  ॥ 66 ॥