ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 15


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 15

മൈത്രേയ ഉവാച

പ്രാജാപത്യം തു തത്തേജഃ പരതേജോഹനം ദിതിഃ ।
ദധാര വർഷാണി ശതം ശങ്കമാനാ സുരാർദ്ദനാത്  ॥ 1 ॥ 

ലോകേ തേന ഹതാലോകേ ലോകപാലാ ഹതൌജസഃ ।
ന്യവേദയൻ വിശ്വസൃജേ ധ്വാന്തവ്യതികരം ദിശാം  ॥ 2 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ

തമ ഏതദ് വിഭോ വേത്ഥ സംവിഗ്നാ യദ്വയം ഭൃശം ।
ന ഹ്യവ്യക്തം ഭഗവതഃ കാലേനാസ്പൃഷ്ടവർത്മനഃ  ॥ 3 ॥ 

ദേവദേവ ജഗദ്ധാതർല്ലോകനാഥശിഖാമണേ ।
പരേഷാമപരേഷാം ത്വം ഭൂതാനാമസി ഭാവവിത്  ॥ 4 ॥ 

നമോ വിജ്ഞാനവീര്യായ മായയേദമുപേയുഷേ ।
ഗൃഹീതഗുണഭേദായ നമസ്തേഽവ്യക്തയോനയേ  ॥ 5 ॥ 

യേ ത്വാനന്യേന ഭാവേന ഭാവയന്ത്യാത്മഭാവനം ।
ആത്മനി പ്രോതഭുവനം പരം സദസദാത്മകം  ॥ 6 ॥ 

തേഷാം സുപക്വയോഗാനാം ജിതശ്വാസേന്ദ്രിയാത്മനാം ।
ലബ്ധയുഷ്മത്പ്രസാദാനാം ന കുതശ്ചിത്പരാഭവഃ  ॥ 7 ॥ 

യസ്യ വാചാ പ്രജാഃ സർവ്വാ ഗാവസ്തന്ത്യേവ യന്ത്രിതാഃ ।
ഹരന്തി ബലിമായത്താസ്തസ്മൈ മുഖ്യായ തേ നമഃ  ॥ 8 ॥ 

സ ത്വം വിധത്സ്വ ശം ഭൂമംസ്തമസാ ലുപ്തകർമ്മണാം ।
അദഭ്രദയയാ ദൃഷ്ട്യാ ആപന്നാനർഹസീക്ഷിതും  ॥ 9 ॥ 

ഏഷ ദേവ ദിതേർഗ്ഗർഭ ഓജഃ കാശ്യപമർപ്പിതം ।
ദിശസ്തിമിരയൻ സർവ്വാ വർദ്ധതേഽഗ്നിരിവൈധസി  ॥ 10 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

സ പ്രഹസ്യ മഹാബാഹോ ഭഗവാൻ ശബ്ദഗോചരഃ ।
പ്രത്യാചഷ്ടാത്മഭൂർദ്ദേവാൻ പ്രീണൻ രുചിരയാ ഗിരാ  ॥ 11 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

മാനസാ മേ സുതാ യുഷ്മത്പൂർവ്വജാഃ സനകാദയഃ ।
ചേരുർവ്വിഹായസാ ലോകാല്ലോകേഷു വിഗതസ്പൃഹാഃ  ॥ 12 ॥ 

ത ഏകദാ ഭഗവതോ വൈകുണ്ഠസ്യാമലാത്മനഃ ।
യയുർവ്വൈകുണ്ഠനിലയം സർവ്വലോകനമസ്കൃതം  ॥ 13 ॥ 

വസന്തി യത്ര പുരുഷാഃ സർവ്വേ വൈകുണ്ഠമൂർത്തയഃ ।
യേഽനിമിത്തനിമിത്തേന ധർമ്മേണാരാധയൻ ഹരിം  ॥ 14 ॥ 

യത്ര ചാദ്യഃ പുമാനാസ്തേ ഭഗവാൻ ശബ്ദഗോചരഃ ।
സത്ത്വം വിഷ്ടഭ്യ വിരജം സ്വാനാം നോ മൃഡയൻ വൃഷഃ  ॥ 15 ॥ 

യത്ര നൈഃശ്രേയസം നാമ വനം കാമദുഘൈർദ്രുമൈഃ ।
സർവ്വർത്തുശ്രീഭിർവ്വിഭ്രാജത്കൈവല്യമിവ മൂർത്തിമത്  ॥ 16 ॥ 

     വൈമാനികാഃ സലലനാശ്ചരിതാനി യത്ര 
          ഗായന്തി യത്ര ശമലക്ഷപണാനി ഭർത്തുഃ । 
     അന്തർജ്ജലേഽനുവികസൻമധുമാധവീനാം 
          ഗന്ധേന ഖണ്ഡിതധിയോഽപ്യനിലം ക്ഷിപന്തഃ  ॥ 17 ॥ 

     പാരാവതാന്യഭൃതസാരസചക്രവാക-
          ദാത്യൂഹഹംസശുകതിത്തിരിബർഹിണാം യഃ । 
     കോലാഹലോ വിരമതേഽചിരമാത്രമുച്ചൈഃ
          ഭൃംഗാധിപേ ഹരികഥാമിവ ഗായമാനേ  ॥ 18 ॥ 

     മന്ദാരകുന്ദകുരബോത്പലചമ്പകാർണ്ണ-
          പുന്നാഗനാഗബകുലാംബുജപാരിജാതാഃ । 
     ഗന്ധേഽർച്ചിതേ തുളസികാഭരണേന തസ്യാ 
          യസ്മിംസ്തപഃ സുമനസോ ബഹു മാനയന്തി  ॥ 19 ॥ 

     യത്സങ്കുലം ഹരിപദാനതിമാത്രദൃഷ്ടൈർ-
          വ്വൈഡൂര്യമാരകതഹേമമയൈർവ്വിമാനൈഃ ।
     യേഷാം ബൃഹത്കടിതടാഃ സ്മിതശോഭിമുഖ്യഃ 
          കൃഷ്ണാത്മനാം ന രജ ആദധുരുത് സ്മയാദ്യൈഃ  ॥ 20 ॥ 

     ശ്രീ രൂപിണീ ക്വണയതീ ചരണാരവിന്ദം 
          ലീലാംബുജേന ഹരിസദ്മനി മുക്തദോഷാ । 
     സംലക്ഷ്യതേ സ്ഫടികകുഡ്യ ഉപേത ഹേമ്‌നി 
          സമ്മാർജ്ജതീവ യദനുഗ്രഹണേഽന്യയത്നഃ  ॥ 21 ॥ 

     വാപീഷു വിദ്രുമതടാസ്വമലാമൃതാപ്സു 
          പ്രേഷ്യാന്വിതാ നിജവനേ തുളസീഭിരീശം । 
     അഭ്യർച്ചതീ സ്വളകമുന്നസമീക്ഷ്യ വക്ത്ര-
          മുച്ഛേഷിതം ഭഗവതേത്യമതാങ്ഗ യച്ഛ്രീഃ  ॥ 22 ॥ 

     യന്ന വ്രജന്ത്യഘഭിദോ രചനാനുവാദാത്
          ശൃണ്വന്തി യേഽന്യവിഷയാഃ കുകഥാ മതിഘ്നീഃ । 
     യാസ്തു ശ്രുതാ ഹതഭഗൈർനൃഭിരാത്തസാരാ- 
          സ്താംസ്താൻ ക്ഷിപന്ത്യശരണേഷു തമഃസു ഹന്ത  ॥ 23 ॥ 

     യേഽഭ്യർത്ഥിതാമപി ച നോ നൃഗതിം പ്രപന്നാ:  
          ജ്ഞാനം ച തത്ത്വവിഷയം സഹ ധർമ്മ യത്ര । 
     നാരാധനം ഭഗവതോ വിതരന്ത്യമുഷ്യ 
          സമ്മോഹിതാ വിതതയാ ബത മായയാ തേ  ॥ 24 ॥ 

     യച്ച വ്രജന്ത്യനിമിഷാമൃഷഭാനുവൃത്ത്യാ 
          ദൂരേ യമാ ഹ്യുപരി നഃ സ്പൃഹണീയശീലാഃ । 
     ഭർത്തുർമ്മിഥഃ സുയശസഃ കഥനാനുരാഗ- 
          വൈക്ലബ്യബാഷ്പകലയാ പുളകീകൃതാംഗാഃ  ॥ 25 ॥ 

     തദ്വിശ്വഗുർവ്വധികൃതം ഭുവനൈകവന്ദ്യം 
          ദിവ്യം വിചിത്രവിബുധാഗ്ര്യവിമാനശോചിഃ । 
     ആപുഃ പരാം മുദമപൂർവ്വമുപേത്യ യോഗ-
          മായാബലേന മുനയസ്തദഥോ വികുണ്ഠം  ॥ 26 ॥ 

     തസ്മിന്നതീത്യ മുനയഃ ഷഡസജ്ജമാനാഃ 
          കക്ഷാഃ സമാനവയസാവഥ സപ്തമായാം । 
     ദേവാവചക്ഷത ഗൃഹീതഗദൌ പരാർദ്ധ്യ-
          കേയൂരകുണ്ഡലകിരീടവിടങ്കവേഷൌ  ॥ 27 ॥ 

     മത്തദ്വിരേഫവനമാലികയാ നിവീതൌ 
          വിന്യസ്തയാസിതചതുഷ്ടയബാഹുമദ്ധ്യേ । 
     വക്ത്രം ഭ്രുവാ കുടിലയാ സ്ഫുടനിർഗ്ഗമാഭ്യാം 
          രക്തേക്ഷണേന ച മനാഗ്രഭസം ദധാനൌ  ॥ 28 ॥ 

     ദ്വാര്യേതയോർന്നിവിവിശുർമ്മിഷതോരപൃഷ്ട്വാ 
          പൂർവ്വാ യഥാ പുരടവജ്രകപാടികാ യാഃ । 
     സർവ്വത്ര തേഽവിഷമയാ മുനയഃ സ്വദൃഷ്ട്യാ 
          യേ സഞ്ചരന്ത്യവിഹതാ വിഗതാഭിശങ്കാഃ  ॥ 29 ॥ 

     താൻ വീക്ഷ്യ വാതരശനാംശ്ചതുരഃ കുമാരാൻ 
          വൃദ്ധാൻ ദശാർദ്ധവയസോ വിദിതാത്മതത്ത്വാൻ । 
     വേത്രേണ ചാസ്ഖലയതാമതദർഹണാംസ്തൌ 
          തേജോ വിഹസ്യ ഭഗവത്പ്രതികൂലശീലൌ  ॥ 30 ॥ 

     താഭ്യാം മിഷത്സ്വനിമിഷേഷു നിഷിദ്ധ്യമാനാഃ 
          സ്വർഹത്തമാ ഹ്യപി ഹരേഃ പ്രതിഹാരപാഭ്യാം । 
     ഊചുസ്സുഹൃത്തമദിദൃക്ഷിതഭംഗ ഈഷത്
          കാമാനുജേന സഹസാ ത ഉപപ്ലുതാക്ഷാഃ  ॥ 31 ॥ 

മുനയ ഊചുഃ

     കോ വാമിഹൈത്യ ഭഗവത്പരിചര്യയോച്ചൈഃ
          തദ്ധർമ്മിണാം നിവസതാം വിഷമഃ സ്വഭാവഃ । 
     തസ്മിൻ പ്രശാന്തപുരുഷേ ഗതവിഗ്രഹേ വാം 
          കോ വാഽഽത്മവത്കുഹകയോഃ പരിശങ്കനീയഃ  ॥ 32 ॥ 

     ന ഹ്യന്തരം ഭഗവതീഹ സമസ്തകുക്ഷാ- 
          വാത്മാനമാത്മനി നഭോ നഭസീവ ധീരാഃ । 
     പശ്യന്തി യത്ര യുവയോഃ സുരലിംഗിനോഃ കിം 
          വ്യുത്പാദിതം ഹ്യുദരഭേദി ഭയം യതോഽസ്യ  ॥ 33 ॥ 

     തദ് വാമമുഷ്യ പരമസ്യ വികുണ്ഠ ഭർത്തുഃ 
          കർത്തും പ്രകൃഷ്ടമിഹ ധീമഹി മന്ദധീഭ്യാം । 
     ലോകാനിതോ വ്രജതമന്തരഭാവദൃഷ്ട്യാ 
          പാപീയസസ്ത്രയ ഇമേ രിപവോഽസ്യ യത്ര  ॥ 34 ॥ 

     തേഷാമിതീരിതമുഭാവവധാര്യ ഘോരം 
          തം ബ്രഹ്മദണ്ഡമനിവാരണമസ്ത്രപൂഗൈഃ । 
     സദ്യോ ഹരേരനുചരാവുരുബിഭ്യതസ്തത്
          പാദഗ്രഹാവപതതാമതികാതരേണ  ॥ 35 ॥ 

     ഭൂയാദഘോനി ഭഗവദ്ഭിരകാരി ദണ്ഡോ 
          യോ നൌ ഹരേത സുരഹേളനമപ്യശേഷം । 
     മാ വോഽനുതാപകലയാ ഭഗവത് സ്മൃതിഘ്നോ 
          മോഹോ ഭവേദിഹ തു നൌ വ്രജതോരധോഽധഃ  ॥ 36 ॥ 

     ഏവം തദൈവ ഭഗവാനരവിന്ദനാഭഃ 
          സ്വാനാം വിബുധ്യ സദതിക്രമമാര്യഹൃദ്യഃ । 
     തസ്മിന്യയൌ പരമഹംസമഹാമുനീനാം 
          അന്വേഷണീയചരണൌ ചലയൻ സഹ ശ്രീഃ  ॥ 37 ॥ 

     തം ത്വാഗതം പ്രതിഹൃതൌപയികം സ്വപുംഭിഃ 
          തേഽചക്ഷതാക്ഷവിഷയം സ്വസമാധിഭാഗ്യം ।
     ഹംസശ്രിയോർവ്യജനയോഃ ശിവവായുലോല-
          ച്ഛുഭ്രാതപത്രശശികേസരശീകരാംബും  ॥ 38 ॥ 

     കൃത്സ്നപ്രസാദസുമുഖം സ്പൃഹണീയധാമ-
          സ്നേഹാവലോകകലയാ ഹൃദി സംസ്പൃശന്തം । 
     ശ്യാമേ പൃഥാവുരസി ശോഭിതയാ ശ്രിയാ സ്വ-
          ശ്ചൂഡാമണിം സുഭഗയന്തമിവാത്മധിഷ്ണ്യം  ॥ 39 ॥ 

     പീതാംശുകേ പൃഥു നിതംബിനി വിസ്ഫുരന്ത്യാ 
          കാഞ്ച്യാലിഭിർവ്വിരുതയാ വനമാലയാ ച । 
     വൽഗുപ്രകോഷ്ഠവലയം വിനതാസുതാംസേ 
          വിന്യസ്തഹസ്തമിതരേണ ധുനാനമബ്ജം  ॥ 40 ॥ 

     വിദ്യുത്ക്ഷിപൻ മകരകുണ്ഡലമണ്ഡനാർഹ-
          ഗണ്ഡസ്ഥലോന്നസമുഖം മണിമത്കിരീടം । 
     ദോർദ്ദണ്ഡഷണ്ഡവിവരേ ഹരതാ പരാർദ്ധ്യ-
          ഹാരേണ കന്ധരഗതേന ച കൌസ്തുഭേന  ॥ 41 ॥ 

     അത്രോപസൃഷ്ടമിതി ചോത് സ്മിതമിന്ദിരായാഃ 
          സ്വാനാം ധിയാ വിരചിതം ബഹു സൌഷ്ഠവാഢ്യം । 
     മഹ്യം ഭവസ്യ ഭവതാം ച ഭജന്തമംഗം 
          നേമുർന്നിരീക്ഷ്യ ന വിതൃപ്തദൃശോ മുദാ കൈഃ  ॥ 42 ॥ 

     തസ്യാരവിന്ദനയനസ്യ പദാരവിന്ദ-
          കിഞ്ജൽകമിശ്രതുളസീമകരന്ദവായുഃ । 
     അന്തർഗ്ഗതഃ സ്വവിവരേണ ചകാര തേഷാം 
          സംക്ഷോഭമക്ഷരജുഷാമപി ചിത്തതന്വോഃ  ॥ 43 ॥ 

     തേ വാ അമുഷ്യ വദനാസിതപദ്മകോശ-
          മുദ്വീക്ഷ്യ സുന്ദരതരാധരകുന്ദഹാസം । 
     ലബ്ധാശിഷഃ പുനരവേക്ഷ്യ തദീയമംഘ്രി-
          ദ്വന്ദ്വം നഖാരുണമണിശ്രയണം നിദദ്ധ്യുഃ  ॥ 44 ॥ 

     പുംസാം ഗതിം മൃഗയതാമിഹ യോഗമാർഗ്ഗൈഃ 
          ധ്യാനാസ്പദം ബഹു മതം നയനാഭിരാമം । 
     പൌംസ്നം വപുർദ്ദർശയാനമനന്യസിദ്ധൈ-
          രൌത്പത്തികൈഃ സമഗൃണൻ യുതമഷ്ടഭോഗൈഃ  ॥ 45 ॥ 

കുമാരാ ഊചുഃ

     യോഽന്തർഹിതോ ഹൃദി ഗതോഽപി ദുരാത്മനാം ത്വം 
          സോഽദ്യൈവ നോ നയനമൂലമനന്ത രാദ്ധഃ ।
     യർഹ്യേവ കർണ്ണവിവരേണ ഗുഹാം ഗതോ നഃ 
          പിത്രാനുവർണ്ണിതരഹാ ഭവദുദ്ഭവേന  ॥ 46 ॥ 

     തം ത്വാം വിദാമ ഭഗവൻ പരമാത്മതത്ത്വം 
          സത്ത്വേന സമ്പ്രതി രതിം രചയന്തമേഷാം ।
     തത്തേഽനുതാപവിദിതൈർദൃഢഭക്തിയോഗൈ-
          രുദ്ഗ്രന്ഥയോ ഹൃദി വിദുർമ്മുനയോ വിരാഗാഃ  ॥ 47 ॥ 

     നാത്യന്തികം വിഗണയന്ത്യപി തേ പ്രസാദം 
          കിന്ത്വന്യദർപ്പിതഭയം ഭ്രുവ ഉന്നയൈസ്തേ । 
     യേഽങ്ഗ ത്വദംഘ്രിശരണാ ഭവതഃ കഥായാഃ 
          കീർത്തന്യതീർത്ഥയശസഃ കുശലാ രസജ്ഞാഃ  ॥ 48 ॥ 

     കാമം ഭവഃ സ്വവൃജിനൈർന്നിരയേഷു നഃ സ്താ-
          ച്ചേതോഽളിവദ് യദി നു തേ പദയോ രമേത । 
     വാചശ്ച നസ്തുളസിവദ് യദി തേഽങ്ഘ്രിശോഭാഃ 
          പൂര്യേത തേ ഗുണഗണൈർ യദി കർണ്ണരന്ധ്രഃ  ॥ 49 ॥ 

     പ്രാദുശ്ചകർത്ഥ യദിദം പുരുഹൂത രൂപം 
          തേനേശ നിർവൃതിമവാപുരലം ദൃശോ നഃ । 
     തസ്മാ ഇദം ഭഗവതേ നമ ഇദ്വിധേമ 
          യോഽനാത്മനാം ദുരുദയോ ഭഗവാൻ പ്രതീതഃ  ॥ 50 ॥