ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 29


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 29 

ഉദ്ധവ ഉവാച

സുദുശ്ചരാമിമാം മന്യേ യോഗചര്യാമനാത്മനഃ ।
യഥാഞ്ജസാ പുമാൻ സിദ്ധ്യേത്തൻമേ ബ്രൂഹ്യഞ്ജസാച്യുത  ॥ 1 ॥ 

പ്രായശഃ പുണ്ഡരീകാക്ഷ യുഞ്ജന്തോ യോഗിനോ മനഃ ।
വിഷീദന്ത്യസമാധാനാൻമനോനിഗ്രഹകർശിതാഃ  ॥ 2 ॥ 

     അഥാത ആനന്ദദുഘം പദാംബുജം 
          ഹംസാഃ ശ്രയേരന്നരവിന്ദലോചന ।
     സുഖം നു വിശ്വേശ്വര യോഗകർമ്മഭി-
          സ്ത്വൻമായയാമീ വിഹതാ ന മാനിനഃ  ॥ 3 ॥ 

     കിം ചിത്രമച്യുത തവൈതദശേഷബന്ധോ 
          ദാസേഷ്വനന്യശരണേഷു യദാത്മസാത്ത്വം ।
     യോഽരോചയത് സഹ മൃഗൈഃ സ്വയമീശ്വരാണാം 
          ശ്രീമത്കിരീടതടപീഡിതപാദപീഠഃ  ॥ 4 ॥ 

     തം ത്വാഖിലാത്മദയിതേശ്വരമാശ്രിതാനാം 
          സർവ്വാർത്ഥദം സ്വകൃതവിദ്വിസൃജേത കോ നു ।
     കോ വാ ഭജേത്കിമപി വിസ്മൃതയേഽനുഭൂത്യൈ 
          കിം വാ ഭവേന്ന തവ പാദരജോജുഷാം നഃ  ॥ 5 ॥ 

     നൈവോപയന്ത്യപചിതിം കവയസ്തവേശ 
          ബ്രഹ്മായുഷാപി കൃതമൃദ്ധമുദഃ സ്മരന്തഃ ।
     യോഽന്തർബഹിസ്തനുഭൃതാമശുഭം വിധുന്വ-
          ന്നാചാര്യചൈത്ത്യവപുഷാ സ്വഗതിം വ്യനക്തി  ॥ 6 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ഇത്യുദ്ധവേനാത്യനുരക്തചേതസാ 
          പൃഷ്ടോ ജഗത്ക്രീഡനകഃ സ്വശക്തിഭിഃ ।
     ഗൃഹീതമൂർത്തിത്രയ ഈശ്വരേശ്വരോ 
          ജഗാദ സപ്രേമമനോഹരസ്മിതഃ  ॥ 7 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി മമ ധർമ്മാൻ സുമംഗളാൻ ।
യാൻ ശ്രദ്ധയാഽഽചരൻ മർത്ത്യോ മൃത്യും ജയതി ദുർജ്ജയം  ॥ 8 ॥ 

കുര്യാത് സർവ്വാണി കർമ്മാണി മദർത്ഥം ശനകൈഃ സ്മരൻ ।
മയ്യർപ്പിതമനശ്ചിത്തോ മദ്ധർമ്മാത്മമനോരതിഃ  ॥ 9 ॥ 

ദേശാൻ പുണ്യാനാശ്രയേത മദ്ഭക്തൈഃ സാധുഭിഃ ശ്രിതാൻ ।
ദേവാസുരമനുഷ്യേഷു മദ്ഭക്താചരിതാനി ച  ॥ 10 ॥ 

പൃഥക് സത്രേണ വാ മഹ്യം പർവ്വയാത്രാമഹോത്സവാൻ ।
കാരയേദ്ഗീതനൃത്യാദ്യൈർമ്മഹാരാജവിഭൂതിഭിഃ  ॥ 11 ॥ 

മാമേവ സർവ്വഭൂതേഷു ബഹിരന്തരപാവൃതം ।
ഈക്ഷേതാത്മനി ചാത്മാനം യഥാ ഖമമലാശയഃ  ॥ 12 ॥ 

ഇതി സർവ്വാണി ഭൂതാനി മദ്ഭാവേന മഹാദ്യുതേ ।
സഭാജയൻ മന്യമാനോ ജ്ഞാനം കേവലമാശ്രിതഃ  ॥ 13 ॥ 

ബ്രാഹ്മണേ പുൽകസേ സ്തേനേ ബ്രഹ്മണ്യേഽർക്കേ സ്ഫുലിംഗകേ ।
അക്രൂരേ ക്രൂരകേ ചൈവ സമദൃക് പണ്ഡിതോ മതഃ  ॥ 14 ॥ 

നരേഷ്വഭീക്ഷ്ണം മദ്ഭാവം പുംസോ ഭാവയതോഽചിരാത് ।
സ്പർദ്ധാസൂയാതിരസ്കാരാഃ സാഹങ്കാരാ വിയന്തി ഹി  ॥ 15 ॥ 

വിസൃജ്യ സ്മയമാനാൻ സ്വാൻ ദൃശം വ്രീഡാം ച ദൈഹികീം ।
പ്രണമേദ്ദണ്ഡവദ്ഭൂമാവാശ്വചാണ്ഡാളഗോഖരം  ॥ 16 ॥ 

യാവത് സർവ്വേഷു ഭൂതേഷു മദ്ഭാവോ നോപജായതേ ।
താവദേവമുപാസീത വാങ് മനഃകായവൃത്തിഭിഃ  ॥ 17 ॥ 

സർവ്വം ബ്രഹ്മാത്മകം തസ്യ വിദ്യയാത്മമനീഷയാ ।
പരിപശ്യന്നുപരമേത് സർവ്വതോ മുക്തസംശയഃ  ॥ 18 ॥ 

അയം ഹി സർവ്വകൽപാനാം സധ്രീചീനോ മതോ മമ ।
മദ്ഭാവഃ സർവ്വഭൂതേഷു മനോവാക്കായവൃത്തിഭിഃ  ॥ 19 ॥ 

ന ഹ്യംഗോപക്രമേ ധ്വംസോ മദ്ധർമ്മസ്യോദ്ധവാണ്വപി ।
മയാ വ്യവസിതഃ സമ്യങ് നിർഗ്ഗുണത്വാദനാശിഷഃ  ॥ 20 ॥ 

യോ യോ മയി പരേ ധർമ്മഃ കൽപ്യതേ നിഷ്ഫലായ ചേത് ।
തദായാസോ നിരർത്ഥഃ സ്യാദ്ഭയാദേരിവ സത്തമ  ॥ 21 ॥ 

ഏഷാ ബുദ്ധിമതാം ബുദ്ധിർമ്മനീഷാ ച മനീഷിണാം ।
യത് സത്യമനൃതേനേഹ മർത്ത്യോനാപ്നോതി മാമൃതം  ॥ 22 ॥ 

ഏഷ തേഽഭിഹിതഃ കൃത്സ്നോ ബ്രഹ്മവാദസ്യ സങ്ഗ്രഹഃ ।
സമാസവ്യാസവിധിനാ ദേവാനാമപി ദുർഗ്ഗമഃ  ॥ 23 ॥ 

അഭീക്ഷ്ണശസ്തേ ഗദിതം ജ്ഞാനം വിസ്പഷ്ടയുക്തിമത് ।
ഏതദ്വിജ്ഞായ മുച്യേത പുരുഷോ നഷ്ടസംശയഃ  ॥ 24 ॥ 

സുവിവിക്തം തവ പ്രശ്നം മയൈതദപി ധാരയേത് ।
സനാതനം ബ്രഹ്മഗുഹ്യം പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി  ॥ 25 ॥ 

യ ഏതൻമമ ഭക്തേഷു സംപ്രദദ്യാത് സുപുഷ്കലം ।
തസ്യാഹം ബ്രഹ്മദായസ്യ ദദാമ്യാത്മാനമാത്മനാ  ॥ 26 ॥ 

യ ഏതത് സമധീയീത പവിത്രം പരമം ശുചി ।
സ പൂയേതാഹരഹർമ്മാം ജ്ഞാനദീപേന ദർശയൻ  ॥ 27 ॥ 

യ ഏതച്ഛ്രദ്ധയാ നിത്യമവ്യഗ്രഃ ശൃണുയാന്നരഃ ।
മയി ഭക്തിം പരാം കുർവ്വൻ കർമ്മഭിർന്ന സ ബധ്യതേ  ॥ 28 ॥ 

അപ്യുദ്ധവ ത്വയാ ബ്രഹ്മ സഖേ സമവധാരിതം ।
അപി തേ വിഗതോ മോഹഃ ശോകശ്ചാസൌ മനോഭവഃ  ॥ 29 ॥ 

നൈതത്ത്വയാ ദാംഭികായ നാസ്തികായ ശഠായ ച ।
അശുശ്രൂഷോരഭക്തായ ദുർവ്വിനീതായ ദീയതാം  ॥ 30 ॥ 

ഏതൈർദ്ദോഷൈർവ്വിഹീനായ ബ്രഹ്മണ്യായ പ്രിയായ ച ।
സാധവേ ശുചയേ ബ്രൂയാദ്ഭക്തിഃ സ്യാച്ഛൂദ്രയോഷിതാം  ॥ 31 ॥ 

നൈതദ് വിജ്ഞായ ജിജ്ഞാസോർജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ ।
പീത്വാ പീയൂഷമമൃതം പാതവ്യം നാവശിഷ്യതേ  ॥ 32 ॥ 

ജ്ഞാനേ കർമ്മണി യോഗേ ച വാർത്തായാം ദണ്ഡധാരണേ ।
യാവാനർത്ഥോ നൃണാം താത താവാംസ്തേഽഹം ചതുർവ്വിധഃ  ॥ 33 ॥ 

     മർത്ത്യോ യദാ ത്യക്തസമസ്തകർമ്മാ 
          നിവേദിതാത്മാ വിചികീർഷിതോ മേ ।
     തദാമൃതത്വം പ്രതിപദ്യമാനോ 
          മയാത്മഭൂയായ ച കൽപതേ വൈ  ॥ 34 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     സ ഏവമാദർശിതയോഗമാർഗ്ഗ-
          സ്തദോത്തമശ്ലോകവചോ നിശമ്യ ।
     ബദ്ധാഞ്ജലിഃ പ്രീത്യുപരുദ്ധകണ്ഠോ 
          ന കിഞ്ചിദൂചേഽശ്രുപരിപ്ലുതാക്ഷഃ  ॥ 35 ॥ 

     വിഷ്ടഭ്യ ചിത്തം പ്രണയാവഘൂർണ്ണം 
          ധൈര്യേണ രാജൻ ബഹുമന്യമാനഃ ।
     കൃതാഞ്ജലിഃ പ്രാഹ യദുപ്രവീരം 
          ശീർഷ്ണാ സ്പൃശംസ്തച്ചരണാരവിന്ദം  ॥ 36 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച

     വിദ്രാവിതോ മോഹമഹാന്ധകാരോ 
          യ ആശ്രിതോ മേ തവ സന്നിധാനാത് ।
     വിഭാവസോഃ കിം നു സമീപഗസ്യ 
          ശീതം തമോ ഭീഃ പ്രഭവന്ത്യജാദ്യ  ॥ 37 ॥ 

     പ്രത്യർപ്പിതോ മേ ഭവതാനുകമ്പിനാ 
          ഭൃത്യായ വിജ്ഞാനമയഃ പ്രദീപഃ ।
     ഹിത്വാ കൃതജ്ഞസ്തവ പാദമൂലം 
          കോഽന്യം സമീയാച്ഛരണം ത്വദീയം  ॥ 38 ॥ 

     വൃക്ണശ്ച മേ സുദൃഢഃ സ്നേഹപാശോ 
          ദാശാർഹവൃഷ്ണ്യന്ധകസാത്വതേഷു ।
     പ്രസാരിതഃ സൃഷ്ടിവിവൃദ്ധയേ ത്വയാ 
          സ്വമായയാ ഹ്യാത്മസുബോധഹേതിനാ  ॥ 39 ॥ 

നമോഽസ്തു തേ മഹായോഗിൻ പ്രപന്നമനുശാധി മാം ।
യഥാ ത്വച്ചരണാംഭോജേ രതിഃ സ്യാദനപായിനീ  ॥ 40 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഗച്ഛോദ്ധവ മയാദിഷ്ടോ ബദര്യാഖ്യം മമാശ്രമം ।
തത്ര മത്പാദതീർത്ഥേദേ സ്നാനോപസ്പർശനൈഃ ശുചിഃ  ॥ 41 ॥ 

ഈക്ഷയാളകനന്ദായാ വിധൂതാശേഷകൽമഷഃ ।
വസാനോ വൽകലാന്യംഗ വന്യഭുക് സുഖനിഃസ്പൃഹഃ  ॥ 42 ॥ 

തിതിക്ഷുർദ്വന്ദ്വമാത്രാണാം സുശീലഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ ।
ശാന്തഃ സമാഹിതധിയാ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംയുതഃ  ॥ 43 ॥ 

മത്തോഽനുശിക്ഷിതം യത്തേ വിവിക്തമനുഭാവയൻ ।
മയ്യാവേശിതവാക് ചിത്തോ മദ്ധർമ്മനിരതോ ഭവ ।
അതിവ്രജ്യ ഗതീസ്തിസ്രോ മാമേഷ്യസി തതഃ പരം  ॥ 44 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     സ ഏവമുക്തോ ഹരിമേധസോദ്ധവഃ 
          പ്രദക്ഷിണം തം പരിസൃത്യ പാദയോഃ ।
     ശിരോ നിധായാശ്രുകലാഭിരാർദ്രധീർ-
          നൃഷിഞ്ചദദ്വന്ദ്വപരോഽപ്യപക്രമേ  ॥ 45 ॥ 

     സുദുസ്ത്യജസ്നേഹവിയോഗകാതരോ 
          ന ശക്നുവംസ്തം പരിഹാതുമാതുരഃ ।
     കൃച്ഛ്രം യയൌ മൂർദ്ധനി ഭർത്തൃപാദുകേ 
          ബിഭ്രന്നമസ്കൃത്യ യയൌ പുനഃ പുനഃ  ॥ 46 ॥ 

     തതസ്തമന്തർഹൃദി സന്നിവേശ്യ 
          ഗതോ മഹാഭാഗവതോ വിശാലാം ।
     യഥോപദിഷ്ടാം ജഗദേകബന്ധുനാ 
          തപഃ സമാസ്ഥായ ഹരേരഗാദ്ഗതിം  ॥ 47 ॥ 

     യ ഏതദാനന്ദസമുദ്രസംഭൃതം 
          ജ്ഞാനാമൃതം ഭാഗവതായ ഭാഷിതം ।
     കൃഷ്ണേന യോഗേശ്വരസേവിതാങ്ഘ്രിണാ 
          സച്ഛ്രദ്ധയാസേവ്യ ജഗദ്വിമുച്യതേ  ॥ 48 ॥ 

     ഭവഭയമപഹന്തും ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസാരം 
          നിഗമകൃദുപജഹ്രേ ഭൃംഗവദ് വേദസാരം । 
     അമൃതമുദധിതശ്ചാപായയദ്ഭൃത്യവർഗ്ഗാൻ 
          പുരുഷമൃഷഭമാദ്യം കൃഷ്ണസംജ്ഞം നതോഽസ്മി  ॥ 49 ॥