ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 51


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 51 

ശ്രീശുകഉവാച

തം വിലോക്യ വിനിഷ്ക്രാന്തമുജ്ജിഹാനമിവോഡുപം ।
ദർശനീയതമം ശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസം  ॥ 1 ॥ 

ശ്രീവത്സവക്ഷസം ഭ്രാജത്കൌസ്തുഭാമുക്തകന്ധരം ।
പൃഥുദീർഘചതുർബ്ബാഹും നവകഞ്ജാരുണേക്ഷണം  ॥ 2 ॥ 

നിത്യപ്രമുദിതം ശ്രീമത്സുകപോലം ശുചിസ്മിതം ।
മുഖാരവിന്ദം ബിഭ്രാണം സ്ഫുരൻമകരകുണ്ഡലം  ॥ 3 ॥ 

വാസുദേവോ ഹ്യയമിതി പുമാൻ ശ്രീവത്സലാഞ്ഛനഃ ।
ചതുർഭുജോഽരവിന്ദാക്ഷോ വനമാല്യതിസുന്ദരഃ  ॥ 4 ॥ 

ലക്ഷണൈർന്നാരദപ്രോക്തൈർന്നാന്യോ ഭവിതുമർഹതി ।
നിരായുധശ്ചലൻ പദ്ഭ്യാം യോത്സ്യേഽനേന നിരായുധഃ  ॥ 5 ॥ 

ഇതി നിശ്ചിത്യ യവനഃപ്രാദ്രവന്തം പരാങ്മുഖം ।
അന്വധാവജ്ജിഘൃക്ഷുസ്തം ദുരാപമപി യോഗിനാം  ॥ 6 ॥ 

ഹസ്തപ്രാപ്തമിവാത്മാനം ഹരിണാ സ പദേ പദേ ।
നീതോ ദർശയതാ ദൂരം യവനേശോഽദ്രികന്ദരം  ॥ 7 ॥ 

പലായനം യദുകുലേ ജാതസ്യ തവ നോചിതം ।
ഇതി ക്ഷിപന്നനുഗതോ നൈനം പ്രാപാഹതാശുഭഃ  ॥ 8 ॥ 

ഏവം ക്ഷിപ്തോഽപി ഭഗവാൻ പ്രാവിശദ്ഗിരികന്ദരം ।
സോഽപി പ്രവിഷ്ടസ്തത്രാന്യം ശയാനം ദദൃശേ നരം  ॥ 9 ॥ 

നന്വസൌ ദൂരമാനീയ ശേതേ മാമിഹ സാധുവത് ।
ഇതി മത്വാച്യുതം മൂഢസ്തം പദാ സമതാഡയത്  ॥ 10 ॥ 

സ ഉത്ഥായ ചിരം സുപ്തഃ ശനൈരുൻമീല്യ ലോചനേ ।
ദിശോ വിലോകയൻ പാർശ്വേ തമദ്രാക്ഷീദവസ്ഥിതം  ॥ 11 ॥ 

സ താവത്തസ്യ രുഷ്ടസ്യ ദൃഷ്ടിപാതേന ഭാരത ।
ദേഹജേനാഗ്നിനാ ദഗ്ദ്ധോ ഭസ്മസാദഭവത്ക്ഷണാത്  ॥ 12 ॥ 

രാജോവാച

കോ നാമ സ പുമാൻ ബ്രഹ്മൻ കസ്യ കിംവീര്യ ഏവ ച ।
കസ്മാദ്ഗുഹാം ഗതഃ ശിശ്യേ കിംതേജോ യവനാർദ്ദനഃ  ॥ 13 ॥ 

ശ്രീശുകഉവാച

സ ഇക്ഷ്വാകുകുലേ ജാതോ മാന്ധാതൃതനയോ മഹാൻ ।
മുചുകുന്ദ ഇതി ഖ്യാതോ ബ്രഹ്മണ്യഃ സത്യസംഗരഃ  ॥ 14 ॥ 

സ യാചിതഃ സുരഗണൈരിന്ദ്രാദ്യൈരാത്മരക്ഷണേ ।
അസുരേഭ്യഃ പരിത്രസ്തൈസ്തദ്രക്ഷാം സോഽകരോച്ചിരം  ॥ 15 ॥ 

ലബ്ധ്വാ ഗുഹം തേ സ്വഃപാലം മുചുകുന്ദമഥാബ്രുവൻ ।
രാജൻ വിരമതാം കൃച്ഛ്രാദ്ഭവാന്നഃ പരിപാലനാത്  ॥ 16 ॥ 

നരലോകേ പരിത്യജ്യ രാജ്യം നിഹതകണ്ടകം ।
അസ്മാൻ പാലയതോ വീര കാമാസ്തേ സർവ്വ ഉജ്ഝിതാഃ  ॥ 17 ॥ 

സുതാ മഹിഷ്യോ ഭവതോ ജ്ഞാതയോഽമാത്യമന്ത്രിണഃ ।
പ്രജാശ്ച തുല്യകാലീയാ നാധുനാ സന്തി കാലിതാഃ  ॥ 18 ॥ 

കാലോ ബലീയാൻ ബലിനാം ഭഗവാനീശ്വരോഽവ്യയഃ ।
പ്രജാഃ കാലയതേ ക്രീഡൻ പശുപാലോ യഥാ പശൂൻ  ॥ 19 ॥ 

വരം വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ ഋതേ കൈവല്യമദ്യ നഃ ।
ഏക ഏവേശ്വരസ്തസ്യ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുരവ്യയഃ  ॥ 20 ॥ 

ഏവമുക്തഃ സ വൈ ദേവാനഭിവന്ദ്യ മഹായശാഃ ।
അശയിഷ്ട ഗുഹാവിഷ്ടോ നിദ്രയാ ദേവദത്തയാ  ॥ 21 ॥ 

സ്വാപം യാതം യസ്തു മധ്യേ ബോധയേത്ത്വാത്മചേതനഃ ।
സ ത്വയാ ദൃഷ്ടമാത്രസ്തു ഭസ്മീഭവതു തത്ക്ഷ്ണാത്  ॥ 22 ॥ 

യവനേ ഭസ്മസാന്നീതേ ഭഗവാൻ സാത്വതർഷഭഃ ।
ആത്മാനം ദർശയാമാസ മുചുകുന്ദായ ധീമതേ  ॥ 23 ॥ 

തമാലോക്യ ഘനശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസം ।
ശ്രീവത്സവക്ഷസം ഭ്രാജത്കൌസ്തുഭേന വിരാജിതം  ॥ 24 ॥ 

ചതുർഭുജം രോചമാനം വൈജയന്ത്യാ ച മാലയാ ।
ചാരുപ്രസന്നവദനം സ്ഫുരൻമകരകുണ്ഡലം  ॥ 25 ॥ 

പ്രേക്ഷണീയം നൃലോകസ്യ സാനുരാഗസ്മിതേക്ഷണം ।
അപീച്യവയസം മത്തമൃഗേന്ദ്രോദാരവിക്രമം  ॥ 26 ॥ 

പര്യപൃച്ഛൻമഹാബുദ്ധിസ്തേജസാ തസ്യ ധർഷിതഃ ।
ശങ്കിതഃ ശനകൈ രാജാ ദുർദ്ധർഷമിവ തേജസാ  ॥ 27 ॥ 

മുചുകുന്ദഉവാച

കോ ഭവാനിഹ സംപ്രാപ്തോ വിപിനേ ഗിരിഗഹ്വരേ ।
പദ്ഭ്യാം പദ്മപലാശാഭ്യാം വിചരസ്യുരുകണ്ടകേ  ॥ 28 ॥ 

കിംസ്വിത്തേജസ്വിനാം തേജോ ഭഗവാൻ വാ വിഭാവസുഃ ।
സൂര്യഃ സോമോ മഹേന്ദ്രോ വാ ലോകപാലോഽപരോഽപി വാ  ॥ 29 ॥ 

മന്യേ ത്വാം ദേവദേവാനാം ത്രയാണാം പുരുഷർഷഭം ।
യദ്ബാധസേ ഗുഹാധ്വാന്തം പ്രദീപഃ പ്രഭയാ യഥാ  ॥ 30 ॥ 

ശുശ്രൂഷതാമവ്യലീകമസ്മാകം നരപുംഗവ ।
സ്വജൻമ കർമ്മ ഗോത്രം വാ കഥ്യതാം യദി രോചതേ  ॥ 31 ॥ 

വയം തു പുരുഷവ്യാഘ്ര ഐക്ഷ്വാകാഃ ക്ഷത്രബന്ധവഃ ।
മുചുകുന്ദ ഇതി പ്രോക്തോ യൌവനാശ്വാത്മജഃ പ്രഭോ  ॥ 32 ॥ 

ചിരപ്രജാഗരശ്രാന്തോ നിദ്രയോപഹതേന്ദ്രിയഃ ।
ശയേഽസ്മിൻ വിജനേ കാമം കേനാപ്യുത്ഥാപിതോഽധുനാ  ॥ 33 ॥ 

സോഽപി ഭസ്മീകൃതോ നൂനമാത്മീയേനൈവ പാപ്മനാ ।
അനന്തരം ഭവാൻ ശ്രീമാൻ ലക്ഷിതോഽമിത്രശാതനഃ  ॥ 34 ॥ 

തേജസാ തേഽവിഷഹ്യേണ ഭൂരി ദ്രഷ്ടും ന ശക്നുമഃ ।
ഹതൌജസോ മഹാഭാഗ മാനനീയോഽസി ദേഹിനാം  ॥ 35 ॥ 

ഏവം സംഭാഷിതോ രാജ്ഞാ ഭഗവാൻ ഭൂതഭാവനഃ ।
പ്രത്യാഹ പ്രഹസൻ വാണ്യാ മേഘനാദഗഭീരയാ  ॥ 36 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ജൻമകർമ്മാഭിധാനാനി സന്തി മേഽങ്ഗ സഹസ്രശഃ ।
ന ശക്യന്തേഽനുസങ്ഖ്യാതുമനന്തത്വാൻമയാപി ഹി  ॥ 37 ॥ 

ക്വചിദ് രജാംസി വിമമേ പാർത്ഥിവാന്യുരുജന്മഭിഃ ।
ഗുണകർമ്മാഭിധാനാനി ന മേ ജന്മാനി കർഹിചിത്  ॥ 38 ॥ 

കാലത്രയോപപന്നാനി ജന്മകർമ്മാണി മേ നൃപ ।
അനുക്രമന്തോ നൈവാന്തം ഗച്ഛന്തി പരമർഷയഃ  ॥ 39 ॥ 

തഥാപ്യദ്യതനാന്യംഗ ശൃണുഷ്വ ഗദതോ മമ ।
വിജ്ഞാപിതോ വിരിഞ്ചേന പുരാഹം ധർമ്മഗുപ്തയേ । 
ഭൂമേർഭാരായമാണാനാമസുരാണാം ക്ഷയായച  ॥ 40 ॥ 

അവതീർണ്ണോ യദുകുലേ ഗൃഹ ആനകദുന്ദുഭേഃ ।
വദന്തി വാസുദേവേതി വസുദേവസുതം ഹി മാം  ॥ 41 ॥ 

കാലനേമിർഹതഃ കംസഃ പ്രലംബാദ്യാശ്ച സദ്ദ്വിഷഃ ।
അയം ച യവനോ ദഗ്ദ്ധോ രാജംസ്തേ തിഗ്മചക്ഷുഷാ  ॥ 42 ॥ 

സോഽഹം തവാനുഗ്രഹാർത്ഥം ഗുഹാമേതാമുപാഗതഃ ।
പ്രാർത്ഥിതഃ പ്രചുരം പൂർവ്വം ത്വയാഹം ഭക്തവത്സലഃ  ॥ 43 ॥ 

വരാൻ വൃണീഷ്വ രാജർഷേ സർവ്വാൻ കാമാൻ ദദാമി തേ ।
മാം പ്രസന്നോ ജനഃ കശ്ചിന്ന ഭൂയോഽർഹതി ശോചിതും  ॥ 44 ॥ 

ശ്രീശുകഉവാച

ഇത്യുക്തസ്തം പ്രണമ്യാഹ മുചുകുന്ദോ മുദാന്വിതഃ ।
ജ്ഞാത്വാ നാരായണം ദേവം ഗർഗ്ഗവാക്യമനുസ്മരൻ  ॥ 45 ॥ 

മുചുകുന്ദ ഉവാച

     വിമോഹിതോഽയം ജന ഈശമായയാ 
          ത്വദീയയാ ത്വാം ന ഭജത്യനർത്ഥദൃക് ।
     സുഖായ ദുഃഖപ്രഭവേഷു സജ്ജതേ 
          ഗൃഹേഷു യോഷിത്പുരുഷശ്ച വഞ്ചിതഃ  ॥ 46 ॥ 

     ലബ്ധ്വാ ജനോ ദുർലഭമത്ര മാനുഷം 
          കഥഞ്ചിദവ്യംഗമയത്നതോഽനഘ ।
     പാദാരവിന്ദം ന ഭജത്യസൻമതിർ-
          ഗൃഹാന്ധകൂപേ പതിതോ യഥാ പശുഃ  ॥ 47 ॥ 

     മമൈഷ കാലോഽജിത നിഷ്ഫലോ ഗതോ 
          രാജ്യശ്രിയോന്നദ്ധമദസ്യ ഭൂപതേഃ ।
     മർത്ത്യാത്മബുദ്ധേഃ സുതദാരകോശഭൂ-
          ഷ്വാസജ്ജമാനസ്യ ദുരന്തചിന്തയാ  ॥ 48 ॥ 

     കളേബരേഽസ്മിൻ ഘടകുഡ്യസന്നിഭേ 
          നിരൂഢമാനോ നരദേവ ഇത്യഹം ।
     വൃതോ രഥേഭാശ്വപദാത്യനീകപൈർ- 
          ഗാം പര്യടംസ്ത്വാഗണയൻ സുദുർമ്മദഃ  ॥ 49 ॥ 

     പ്രമത്തമുച്ചൈരിതികൃത്യചിന്തയാ 
          പ്രവൃദ്ധലോഭം വിഷയേഷു ലാലസം ।
     ത്വമപ്രമത്തഃ സഹസാഭിപദ്യസേ 
          ക്ഷുല്ലേലിഹാനോഽഹിരിവാഖുമന്തകഃ  ॥ 50 ॥ 

     പുരാ രഥൈർഹേമപരിഷ്കൃതൈശ്ചരൻ 
          മതംഗജൈർവ്വ നരദേവസംജ്ഞിതഃ ।
     സ ഏവ കാലേന ദുരത്യയേന തേ 
          കളേബരോ വിട് കൃമിഭസ്മസംജ്ഞിതഃ  ॥ 51 ॥ 

     നിർജ്ജിത്യ ദിക് ചക്രമഭൂതവിഗ്രഹോ 
          വരാസനസ്ഥഃ സമരാജവന്ദിതഃ ।
     ഗൃഹേഷു മൈഥുന്യസുഖേഷു യോഷിതാം 
          ക്രീഡാമൃഗഃ പൂരുഷ ഈശ നീയതേ  ॥ 52 ॥ 

     കരോതി കർമ്മാണി തപഃസുനിഷ്ഠിതോ 
          നിവൃത്തഭോഗസ്തദപേക്ഷയാ ദദത് ।
     പുനശ്ച ഭൂയേയമഹം സ്വരാഡിതി 
          പ്രവൃദ്ധതർഷോ ന സുഖായ കൽപതേ  ॥ 53 ॥ 

     ഭവാപവർഗ്ഗോ ഭ്രമതോ യദാ ഭവേ-
          ജ്ജനസ്യ തർഹ്യച്യുത സത്സമാഗമഃ ।
     സത്സംഗമോ യർഹി തദൈവ സദ്ഗതൌ 
          പരാവരേശേ ത്വയി ജായതേമതിഃ  ॥ 54 ॥ 

     മന്യേ മമാനുഗ്രഹ ഈശ തേ കൃതോ 
          രാജ്യാനുബന്ധാപഗമോ യദൃച്ഛയാ ।
     യഃ പ്രാർത്ഥ്യതേ സാധുഭിരേകചര്യയാ 
          വനം വിവിക്ഷദ്ഭിരഖണ്ഡഭൂമിപൈഃ  ॥ 55 ॥ 

     ന കാമയേഽന്യം തവ പാദസേവനാ-
          ദകിഞ്ചനപ്രാർത്ഥ്യതമാദ്വരം വിഭോ ।
     ആരാധ്യ കസ്ത്വാം ഹ്യപവർഗ്ഗദം ഹരേ 
          വൃണീത ആര്യോ വരമാത്മബന്ധനം  ॥ 56 ॥ 

     തസ്മാദ്വിസൃജ്യാശിഷ ഈശ സർവ്വതോ 
          രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണാനുബന്ധനാഃ ।
     നിരഞ്ജനം നിർഗ്ഗുണമദ്വയം പരം 
          ത്വാം ജ്ഞപ്തിമാത്രം പുരുഷം വ്രജാമ്യഹം  ॥ 57 ॥ 

     ചിരമിഹ വൃജിനാർത്തസ്തപ്യമാനോഽനുതാപൈ-
          രവിതൃഷഷഡമിത്രോഽലബ്ധശാന്തിഃ കഥഞ്ചിത് ।
     ശരണദ സമുപേതസ്ത്വത്പദാബ്ജം പരാത്മൻ
          അഭയമൃതമശോകം പാഹി മാഽഽപന്നമീശ  ॥ 58 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

സാർവ്വഭൌമ മഹാരാജ മതിസ്തേ വിമലോർജ്ജിതാ ।
വരൈഃ പ്രലോഭിതസ്യാപി ന കാമൈർവ്വിഹതാ യതഃ  ॥ 59 ॥ 

പ്രലോഭിതോ വരൈർ യത്ത്വമപ്രമാദായ വിദ്ധി തത് ।
ന ധീരേകാന്തഭക്താനാമാശീർഭിർഭിദ്യതേ ക്വചിത്  ॥ 60 ॥ 

യുഞ്ജാനാനാമഭക്താനാം പ്രാണായാമാദിഭിർമ്മനഃ ।
അക്ഷീണവാസനം രാജൻ ദൃശ്യതേ പുനരുത്ഥിതം  ॥ 61 ॥ 

വിചരസ്വ മഹീം കാമം മയ്യാവേശിതമാനസഃ ।
അസ്ത്വേവ നിത്യദാ തുഭ്യം ഭക്തിർമ്മയ്യനപായിനീ  ॥ 62 ॥ 

ക്ഷാത്രധർമ്മസ്ഥിതോ ജന്തൂൻ ന്യവധീർമൃഗയാദിഭിഃ ।
സമാഹിതസ്തത്തപസാ ജഹ്യഘം മദുപാശ്രിതഃ  ॥ 63 ॥ 

ജന്മന്യനന്തരേ രാജൻ സർവ്വഭൂതസുഹൃത്തമഃ ।
ഭൂത്വാ ദ്വിജവരസ്ത്വം വൈ മാമുപൈഷ്യസി കേവലം  ॥ 64 ॥