ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 21


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 21 

മൈത്രേയ ഉവാച

മൌക്തികൈഃ കുസുമസ്രഗ്ഭിർദുകൂലൈഃ സ്വർണ്ണതോരണൈഃ ।
മഹാസുരഭിഭിർധൂപൈർമ്മണ്ഡിതം തത്ര തത്ര വൈ  ॥ 1 ॥ 

ചന്ദനാഗുരുതോയാർദ്രരത്ഥ്യാചത്വരമാർഗ്ഗവത് ।
പുഷ്പാക്ഷതഫലൈസ്തോക്മൈർല്ലാജൈരർച്ചിർഭിരർച്ചിതം  ॥ 2 ॥ 

സവൃന്ദൈഃ കദളീസ്തംഭൈഃ പൂഗപോതൈഃ പരിഷ്കൃതം ।
തരുപല്ലവമാലാഭിഃ സർവ്വതഃ സമലങ്കൃതം  ॥ 3 ॥ 

പ്രജാസ്തം ദീപബലിഭിഃ സംഭൃതാശേഷമംഗളൈഃ ।
അഭീയുർമൃഷ്ടകന്യാശ്ച മൃഷ്ടകുണ്ഡലമണ്ഡിതാഃ  ॥ 4 ॥ 

ശംഖദുന്ദുഭിഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ചർത്ത്വിജാം ।
വിവേശ ഭവനം വീരഃ സ്തൂയമാനോ ഗതസ്മയഃ  ॥ 5 ॥ 

പൂജിതഃ പൂജയാമാസ തത്ര തത്ര മഹായശാഃ ।
പൌരാഞ്ജാനപദാംസ്താംസ്താൻ പ്രീതഃ പ്രിയവരപ്രദഃ  ॥ 6 ॥ 

     സ ഏവമാദീന്യനവദ്യചേഷ്ടിതഃ 
          കർമ്മാണി ഭൂയാംസി മഹാൻ മഹത്തമഃ ।
     കുർവ്വൻ ശശാസാവനിമണ്ഡലം യശഃ 
          സ്ഫീതം നിധായാരുരുഹേ പരം പദം  ॥ 7 ॥ 

സൂത ഉവാച

     തദാദിരാജസ്യ യശോ വിജൃംഭിതം 
          ഗുണൈരശേഷൈർഗ്ഗുണവത്സഭാജിതം ।
     ക്ഷത്താ മഹാഭാഗവതഃ സദസ്പതേ 
          കൌഷാരവിം പ്രാഹ ഗൃണന്തമർച്ചയൻ  ॥ 8 ॥ 

വിദുര ഉവാച

സോഽഭിഷിക്തഃ പൃഥുർവ്വിപ്രൈർല്ലബ്ധാശേഷസുരാർഹണഃ ।
ബിഭ്രത് സ വൈഷ്ണവം തേജോ ബാഹ്വോര്യാഭ്യാം ദുദോഹ ഗാം  ॥ 9 ॥ 

     കോ ന്വസ്യ കീർത്തിം ന ശൃണോത്യഭിജ്ഞോ 
          യദ്വിക്രമോച്ഛിഷ്ടമശേഷഭൂപാഃ ।
     ലോകാഃ സപാലാ ഉപജീവന്തി കാമ-
          മദ്യാപി തൻമേ വദ കർമ്മ ശുദ്ധം  ॥ 10 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഗംഗായമുനയോർന്നദ്യോരന്തരാ ക്ഷേത്രമാവസൻ ।
ആരബ്ധാനേവ ബുഭുജേ ഭോഗാൻ പുണ്യജിഹാസയാ  ॥ 11 ॥ 

സർവ്വത്രാസ്ഖലിതാദേശഃ സപ്തദ്വീപൈകദണ്ഡധൃക് ।
അന്യത്ര ബ്രാഹ്മണകുലാദന്യത്രാച്യുതഗോത്രതഃ  ॥ 12 ॥ 

ഏകദാഽഽസീൻമഹാസത്രദീക്ഷാ തത്ര ദിവൌകസാം ।
സമാജോ ബ്രഹ്മർഷീണാം ച രാജർഷീണാം ച സത്തമ  ॥ 13 ॥ 

തസ്മിന്നർഹത്സു സർവ്വേഷു സ്വർച്ചിതേഷു യഥാർഹതഃ ।
ഉത്ഥിതഃ സദസോ മദ്ധ്യേ താരാണാമുഡുരാഡിവ  ॥ 14 ॥ 

പ്രാംശുഃ പീനായതഭുജോ ഗൌരഃ കഞ്ജാരുണേക്ഷണഃ ।
സുനാസഃ സുമുഖഃ സൗമ്യഃ പീനാംസഃ സുദ്വിജസ്മിതഃ  ॥ 15 ॥ 

വ്യൂഢവക്ഷാ ബൃഹച്ഛ്രോണിർവ്വലിവൽഗുദളോദരഃ ।
ആവർത്തനാഭിരോജസ്വീ കാഞ്ചനോരുരുദഗ്രപാത്  ॥ 16 ॥ 

സൂക്ഷ്മവക്രാസിതസ്നിഗ്‌ദ്ധമൂർദ്ധജഃ കംബുകന്ധരഃ ।
മഹാധനേ ദുകൂലാഗ്ര്യേ പരിധായോപവീയ ച  ॥ 17 ॥ 

വ്യഞ്ജിതാശേഷഗാത്രശ്രീർന്നിയമേ ന്യസ്തഭൂഷണഃ ।
കൃഷ്ണാജിനധരഃ ശ്രീമാൻ കുശപാണിഃ കൃതോചിതഃ  ॥ 18 ॥ 

ശിശിരസ്നിഗ്‌ദ്ധതാരാക്ഷഃ സമൈക്ഷത സമന്തതഃ ।
ഊചിവാനിദമുർവ്വീശഃ സദഃ സംഹർഷയന്നിവ  ॥ 19 ॥ 

ചാരുചിത്രപദം ശ്ലക്ഷ്ണം മൃഷ്ടം ഗൂഢമവിക്ലവം ।
സർവ്വേഷാമുപകാരാർത്ഥം തദാ അനുവദന്നിവ  ॥ 20 ॥ 

രാജോവാച

സഭ്യാഃ ശൃണുത ഭദ്രം വഃ സാധവോ യ ഇഹാഗതാഃ ।
സത്സു ജിജ്ഞാസുഭിർദ്ധർമ്മമാവേദ്യം സ്വമനീഷിതം  ॥ 21 ॥ 

അഹം ദണ്ഡധരോ രാജാ പ്രജാനാമിഹ യോജിതഃ ।
രക്ഷിതാ വൃത്തിദഃ സ്വേഷു സേതുഷു സ്ഥാപിതാ പൃഥക്  ॥ 22 ॥ 

തസ്യ മേ തദനുഷ്ഠാനാദ്യാനാഹുർബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
ലോകാഃ സ്യുഃ കാമസന്ദോഹാ യസ്യ തുഷ്യതി ദിഷ്ടദൃക്  ॥ 23 ॥ 

യ ഉദ്ധരേത്കരം രാജാ പ്രജാ ധർമ്മേഷ്വശിക്ഷയൻ ।
പ്രജാനാം ശമലം ഭുങ്‌ക്തേ ഭഗം ച സ്വം ജഹാതി സഃ  ॥ 24 ॥ 

തത്പ്രജാ ഭർത്തൃപിണ്ഡാർത്ഥം സ്വാർത്ഥമേവാനസൂയവഃ ।
കുരുതാധോക്ഷജധിയസ്തർഹി മേഽനുഗ്രഹഃ കൃതഃ  ॥ 25 ॥ 

യൂയം തദനുമോദധ്വം പിതൃദേവർഷയോഽമലാഃ ।
കർത്തുഃ ശാസ്തുരനുജ്ഞാതുസ്തുല്യം യത്പ്രേത്യ തത്ഫലം  ॥ 26 ॥ 

അസ്തി യജ്ഞപതിർന്നാമ കേഷാഞ്ചിദർഹസത്തമാഃ ।
ഇഹാമുത്ര ച ലക്ഷ്യന്തേ ജ്യോത്സ്നാവത്യഃ ക്വചിദ്ഭുവഃ  ॥ 27 ॥ 

മനോരുത്താനപാദസ്യ ധ്രുവസ്യാപി മഹീപതേഃ ।
പ്രിയവ്രതസ്യ രാജർഷേരങ്ഗസ്യാസ്മത്പിതുഃ പിതുഃ  ॥ 28 ॥ 

ഈദൃശാനാമഥാന്യേഷാമജസ്യ ച ഭവസ്യ ച ।
പ്രഹ്ളാദസ്യ ബലേശ്ചാപി കൃത്യമസ്തി ഗദാഭൃതാ  ॥ 29 ॥ 

ദൌഹിത്രാദീൻ ഋതേ മൃത്യോഃ ശോച്യാൻ ധർമ്മവിമോഹിതാൻ ।
വർഗ്ഗസ്വർഗ്ഗാപവർഗ്ഗാണാം പ്രായേണൈകാത്മ്യഹേതുനാ  ॥ 30 ॥ 

     യത്പാദസേവാഭിരുചിസ്തപസ്വിനാ-
          മശേഷജൻമോപചിതം മലം ധിയഃ ।
     സദ്യഃ ക്ഷിണോത്യന്വഹമേധതീ സതീ 
          യഥാ പദാംഗുഷ്ഠവിനിഃസൃതാ സരിത്  ॥ 31 ॥ 

     വിനിർധുതാശേഷമനോമലഃ പുമാ-
          നസംഗവിജ്ഞാനവിശേഷവീര്യവാൻ ।
     യദംഘ്രിമൂലേ കൃതകേതനഃ പുനർ-
          ന്ന സംസൃതിം ക്ലേശവഹാം പ്രപദ്യതേ  ॥ 32 ॥ 

     തമേവ യൂയം ഭജതാത്മവൃത്തിഭിർ-
          മ്മനോവചഃകായഗുണൈഃ സ്വകർമ്മഭിഃ ।
     അമായിനഃ കാമദുഘാംഘ്രിപങ്കജം 
          യഥാധികാരാവസിതാർത്ഥസിദ്ധയഃ  ॥ 33 ॥ 

     അസാവിഹാനേകഗുണോഽഗുണോഽധ്വരഃ 
          പൃഥഗ്‌വിധദ്രവ്യഗുണക്രിയോക്തിഭിഃ ।
     സമ്പദ്യതേഽർത്ഥാശയലിംഗാനാമഭിർ-
          വ്വിശുദ്ധവിജ്ഞാനഘനഃ സ്വരൂപതഃ  ॥ 34 ॥ 

     പ്രധാനകാലാശയധർമ്മസംഗ്രഹേ 
          ശരീര ഏഷ പ്രതിപദ്യ ചേതനാം ।
     ക്രിയാഫലത്വേന വിഭുർവ്വിഭാവ്യതേ 
          യഥാനലോ ദാരുഷു തദ്ഗുണാത്മകഃ  ॥ 35 ॥ 

     അഹോ മമാമീ വിതരന്ത്യനുഗ്രഹം 
          ഹരിം ഗുരും യജ്ഞഭുജാമധീശ്വരം ।
     സ്വധർമ്മയോഗേന യജന്തി മാമകാ 
          നിരന്തരം ക്ഷോണിതലേ ദൃഢവ്രതാഃ  ॥ 36 ॥ 

     മാ ജാതു തേജഃ പ്രഭവേൻമഹർദ്ധിഭി-
          സ്തിതിക്ഷയാ തപസാ വിദ്യയാ ച ।
     ദേദീപ്യമാനേഽജിതദേവതാനാം 
          കുലേ സ്വയം രാജകുലാദ്ദ്വിജാനാം  ॥ 37 ॥ 

     ബ്രഹ്മണ്യദേവഃ പുരുഷഃ പുരാതനോ 
          നിത്യം ഹരിർ യച്ചരണാഭിവന്ദനാത് ।
     അവാപ ലക്ഷ്മീമനപായിനീം യശോ 
          ജഗത്പവിത്രം ച മഹത്തമാഗ്രണീഃ  ॥ 38 ॥ 

     യത്സേവയാശേഷഗുഹാശയഃ സ്വരാഡ് 
          വിപ്രപ്രിയസ്തുഷ്യതി കാമമീശ്വരഃ ।
     തദേവ തദ്ധർമ്മപരൈർവ്വിനീതൈഃ 
          സർവ്വാത്മനാ ബ്രഹ്മകുലം നിഷേവ്യതാം  ॥ 39 ॥ 

     പുമാൻ ലഭേതാനതിവേലമാത്മനഃ 
          പ്രസീദതോഽത്യന്തശമം സ്വതഃ സ്വയം ।
     യന്നിത്യസംബന്ധനിഷേവയാ തതഃ 
          പരം കിമത്രാസ്തി മുഖം ഹവിർഭുജാം  ॥ 40 ॥ 

     അശ്നാത്യനന്തഃ ഖലു തത്ത്വകോവിദൈഃ 
          ശ്രദ്ധാഹുതം യൻമുഖ ഇജ്യനാമഭിഃ ।
     ന വൈ തഥാ ചേതനയാ ബഹിഷ്കൃതേ 
          ഹുതാശനേ പാരമഹംസ്യപര്യഗുഃ  ॥ 41 ॥ 

     യദ്ബ്രഹ്മ നിത്യം വിരജം സനാതനം 
          ശ്രദ്ധാതപോമംഗളമൌനസംയമൈഃ ।
     സമാധിനാ ബിഭ്രതി ഹാർത്ഥദൃഷ്ടയേ 
          യത്രേദമാദർശ ഇവാവഭാസതേ  ॥ 42 ॥ 

     തേഷാമഹം പാദസരോജരേണു-
          മാര്യാവഹേയാധികിരീടമായുഃ ।
     യം നിത്യദാ ബിഭ്രത ആശു പാപം 
          നശ്യത്യമും സർവ്വഗുണാ ഭജന്തി  ॥ 43 ॥ 

     ഗുണായനം ശീലധനം കൃതജ്ഞം 
          വൃദ്ധാശ്രയം സംവൃണതേഽനുസമ്പദഃ ।
     പ്രസീദതാം ബ്രഹ്മകുലം ഗവാം ച 
          ജനാർദ്ദനഃ സാനുചരശ്ച മഹ്യം  ॥ 44 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഇതി ബ്രുവാണം നൃപതിം പിതൃദേവദ്വിജാതയഃ ।
തുഷ്ടുവുർഹൃഷ്ടമനസഃ സാധുവാദേന സാധവഃ  ॥ 46 ॥ 

പുത്രേണ ജയതേ ലോകാനിതി സത്യവതീ ശ്രുതിഃ ।
ബ്രഹ്മദണ്ഡഹതഃ പാപോ യദ്‌വേനോഽത്യതരത്തമഃ  ॥ 47 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപുശ്ചാപി ഭഗവന്നിന്ദയാ തമഃ ।
വിവിക്ഷുരത്യഗാത്സൂനോഃ പ്രഹ്ളാദസ്യാനുഭാവതഃ  ॥ 48 ॥ 

വീരവര്യ പിതഃ പൃഥ്വ്യാഃ സമാഃ സഞ്ജീവ ശാശ്വതീഃ ।
യസ്യേദൃശ്യച്യുതേ ഭക്തിഃ സർവ്വലോകൈകഭർത്തരി  ॥ 49 ॥ 

     അഹോ വയം ഹ്യദ്യ പവിത്രകീർത്തേ 
          ത്വയൈവ നാഥേന മുകുന്ദനാഥാഃ ।
     യ ഉത്തമശ്ലോകതമസ്യ വിഷ്ണോർ-
          ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്യ കഥാം വ്യനക്തി ॥ 50 ॥ 

നാത്യദ്ഭുതമിദം നാഥ തവാജീവ്യാനുശാസനം ।
പ്രജാനുരാഗോ മഹതാം പ്രകൃതിഃ കരുണാത്മനാം  ॥ 51 ॥ 

അദ്യ നസ്തമസഃ പാരസ്ത്വയോപാസാദിതഃ പ്രഭോ ।
ഭ്രാമ്യതാം നഷ്ടദൃഷ്ടീനാം കർമ്മഭിർദ്ദൈവസംജ്ഞിതൈഃ  ॥ 52 ॥ 

നമോ വിവൃദ്ധസത്ത്വായ പുരുഷായ മഹീയസേ ।
യോ ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രമാവിശ്യ ബിഭർത്തീദം സ്വതേജസാ  ॥ 53 ॥