ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 14


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 14 

പരീക്ഷിദുവാച

രജസ്തമഃസ്വഭാവസ്യ ബ്രഹ്മൻ വൃത്രസ്യ പാപ്‌മനഃ ।
നാരായണേ ഭഗവതി കഥമാസീദ്ദൃഢാ മതിഃ  ॥ 1 ॥ 

ദേവാനാം ശുദ്ധസത്ത്വാനാമൃഷീണാം ചാമലാത്മനാം ।
ഭക്തിർമ്മുകുന്ദചരണേ ന പ്രായേണോപജായതേ  ॥ 2 ॥ 

രജോഭിഃ സമസംഖ്യാതാഃ പാർത്ഥിവൈരിഹ ജന്തവഃ ।
തേഷാം യേ കേചനേഹന്തേ ശ്രേയോ വൈ മനുജാദയഃ  ॥ 3 ॥ 

പ്രായോ മുമുക്ഷവസ്തേഷാം കേചനൈവ ദ്വിജോത്തമ ।
മുമുക്ഷൂണാം സഹസ്രേഷു കശ്ചിൻമുച്യേത സിധ്യതി  ॥ 4 ॥ 

മുക്താനാമപി സിദ്ധാനാം നാരായണപരായണഃ ।
സുദുർല്ലഭഃ പ്രശാന്താത്മാ കോടിഷ്വപി മഹാമുനേ  ॥ 5 ॥ 

വൃത്രസ്തു സ കഥം പാപഃ സർവ്വലോകോപതാപനഃ ।
ഇത്ഥം ദൃഢമതിഃ കൃഷ്ണ ആസീത്സംഗ്രാമ ഉൽബണേ  ॥ 6 ॥ 

അത്ര നഃ സംശയോ ഭൂയാൻ ശ്രോതും കൌതൂഹലം പ്രഭോ ।
യഃ പൌരുഷേണ സമരേ സഹസ്രാക്ഷമതോഷയത്  ॥ 7 ॥ 

സൂത ഉവാച

പരീക്ഷിതോഽഥ സമ്പ്രശ്നം ഭഗവാൻ ബാദരായണിഃ ।
നിശമ്യ ശ്രദ്ദധാനസ്യ പ്രതിനന്ദ്യ വചോഽബ്രവീത്  ॥ 8 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ശൃണുഷ്വാവഹിതോ രാജന്നിതിഹാസമിമം യഥാ ।
ശ്രുതം ദ്വൈപായനമുഖാന്നാരദാദ്ദേവലാദപി  ॥ 9 ॥ 

ആസീദ് രാജാ സാർവ്വഭൌമഃ ശൂരസേനേഷു വൈ നൃപ ।
ചിത്രകേതുരിതി ഖ്യാതോ യസ്യാസീത്കാമധുങ്മഹീ  ॥ 10 ॥ 

തസ്യ ഭാര്യാസഹസ്രാണാം സഹസ്രാണി ദശാഭവൻ ।
സാന്താനികശ്ചാപി നൃപോ ന ലേഭേ താസു സന്തതിം  ॥ 11 ॥ 

രൂപൌദാര്യവയോജൻമവിദ്യൈശ്വര്യശ്രിയാദിഭിഃ ।
സമ്പന്നസ്യ ഗുണൈഃ സർവ്വൈശ്ചിന്താ വന്ധ്യാപതേരഭൂത്  ॥ 12 ॥ 

ന തസ്യ സമ്പദഃ സർവ്വാ മഹിഷ്യോ വാമലോചനാഃ ।
സാർവ്വഭൌമസ്യ ഭൂശ്ചേയമഭവൻ പ്രീതിഹേതവഃ  ॥ 13 ॥ 

തസ്യൈകദാ തു ഭവനമംഗിരാ ഭഗവാൻ ഋഷിഃ ।
ലോകാനനുചരന്നേതാനുപാഗച്ഛദ്യദൃച്ഛയാ  ॥ 14 ॥ 

തം പൂജയിത്വാ വിധിവത്പ്രത്യുത്ഥാനാർഹണാദിഭിഃ ।
കൃതാതിഥ്യമുപാസീദത് സുഖാസീനം സമാഹിതഃ  ॥ 15 ॥ 

മഹർഷിസ്തമുപാസീനം പ്രശ്രയാവനതം ക്ഷിതൌ ।
പ്രതിപൂജ്യ മഹാരാജ സമാഭാഷ്യേദമബ്രവീത്  ॥ 16 ॥ 

അംഗിരാ ഉവാച

അപി തേഽനാമയം സ്വസ്തി പ്രകൃതീനാം തഥാത്മനഃ ।
യഥാ പ്രകൃതിഭിർഗുപ്തഃ പുമാൻ രാജാപി സപ്തഭിഃ  ॥ 17 ॥ 

ആത്മാനം പ്രകൃതിഷ്വദ്ധാ നിധായ ശ്രേയ ആപ്നുയാത് ।
രാജ്ഞാ തഥാ പ്രകൃതയോ നരദേവാഹിതാധയഃ  ॥ 18 ॥ 

അപി ദാരാഃ പ്രജാമാത്യാ ഭൃത്യാഃ ശ്രേണ്യോഽഥ മന്ത്രിണഃ ।
പൌരാ ജാനപദാ ഭൂപാ ആത്മജാ വശവർത്തിനഃ  ॥ 19 ॥ 

യസ്യാത്മാനുവശശ്ചേത്സ്യാത്സർവ്വേ തദ്വശഗാ ഇമേ ।
ലോകാഃ സപാലാ യച്ഛന്തി സർവ്വേ ബലിമതന്ദ്രിതാഃ  ॥ 20 ॥ 

ആത്മനഃ പ്രീയതേ നാത്മാ പരതഃ സ്വത ഏവ വാ ।
ലക്ഷയേഽലബ്ധകാമം ത്വാം ചിന്തയാ ശബളം മുഖം  ॥ 21 ॥ 

ഏവം വികൽപിതോ രാജൻ വിദുഷാ മുനിനാപി സഃ ।
പ്രശ്രയാവനതോഽഭ്യാഹ പ്രജാകാമസ്തതോ മുനിം  ॥ 22 ॥ 

ചിത്രകേതുരുവാച

ഭഗവൻ കിം ന വിദിതം തപോജ്ഞാനസമാധിഭിഃ ।
യോഗിനാം ധ്വസ്തപാപാനാം ബഹിരന്തഃ ശരീരിഷു  ॥ 23 ॥ 

തഥാപി പൃച്ഛതോ ബ്രൂയാം ബ്രഹ്മന്നാത്മനി ചിന്തിതം ।
ഭവതോ വിദുഷശ്ചാപി ചോദിതസ്ത്വദനുജ്ഞയാ  ॥ 24 ॥ 

ലോകപാലൈരപി പ്രാർത്ഥ്യാഃ സാമ്രാജ്യൈശ്വര്യസമ്പദഃ ।
ന നന്ദയന്ത്യപ്രജം മാം ക്ഷുത്തൃട്‌കാമമിവാപരേ  ॥ 25 ॥ 

തതഃ പാഹി മഹാഭാഗ പൂർവ്വൈഃ സഹ ഗതം തമഃ ।
യഥാ തരേമ ദുസ്താരം പ്രജയാ തദ്വിധേഹി നഃ  ॥ 26 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യർത്ഥിതഃ സ ഭഗവാൻ കൃപാലുർബ്രഹ്മണഃ സുതഃ ।
ശ്രപയിത്വാ ചരും ത്വാഷ്ട്രം ത്വഷ്ടാരമയജദ് വിഭുഃ  ॥ 27 ॥ 

ജ്യേഷ്ഠാ ശ്രേഷ്ഠാ ച യാ രാജ്ഞോ മഹിഷീണാം ച ഭാരത ।
നാമ്നാ കൃതദ്യുതിസ്തസ്യൈ യജ്ഞോച്ഛിഷ്ടമദാദ്‌ദ്വിജഃ  ॥ 28 ॥ 

അഥാഹ നൃപതിം രാജൻ ഭവിതൈകസ്തവാത്മജഃ ।
ഹർഷശോകപ്രദസ്തുഭ്യമിതി ബ്രഹ്മസുതോ യയൌ  ॥ 29 ॥ 

സാപി തത്പ്രാശനാദേവ ചിത്രകേതോരധാരയത് ।
ഗർഭം കൃതദ്യുതിർദ്ദേവീ കൃത്തികാഗ്നേരിവാത്മജം  ॥ 30 ॥ 

തസ്യാ അനുദിനം ഗർഭഃ ശുക്ലപക്ഷ ഇവോഡുപഃ ।
വവൃധേ ശൂരസേനേശ തേജസാ ശനകൈർനൃപ  ॥ 31 ॥ 

അഥ കാല ഉപാവൃത്തേ കുമാരഃ സമജായത ।
ജനയൻ ശൂരസേനാനാം ശൃണ്വതാം പരമാം മുദം  ॥ 32 ॥ 

ഹൃഷ്ടോ രാജാ കുമാരസ്യ സ്നാതഃ ശുചിരലങ്കൃതഃ ।
വാചയിത്വാഽഽശിഷോ വിപ്രൈഃ കാരയാമാസ ജാതകം  ॥ 33 ॥ 

തേഭ്യോ ഹിരണ്യം രജതം വാസാംസ്യാഭരണാനി ച ।
ഗ്രാമാൻ ഹയാൻ ഗജാൻ പ്രാദാദ്ധേനൂനാമർബ്ബുദാനി ഷട്  ॥ 34 ॥ 

വവർഷ കാമമന്യേഷാം പർജ്ജന്യ ഇവ ദേഹിനാം ।
ധന്യം യശസ്യമായുഷ്യം കുമാരസ്യ മഹാമനാഃ  ॥ 35 ॥ 

കൃച്ഛ്രലബ്ധേഽഥ രാജർഷേസ്തനയേഽനുദിനം പിതുഃ ।
യഥാ നിഃസ്വസ്യ കൃച്ഛ്രാപ്തേ ധനേ സ്നേഹോഽന്വവർദ്ധത  ॥ 36 ॥ 

മാതുസ്ത്വതിതരാം പുത്രേ സ്നേഹോ മോഹസമുദ്ഭവഃ ।
കൃതദ്യുതേഃ സപത്നീനാം പ്രജാകാമജ്വരോഽഭവത്  ॥ 37 ॥ 

ചിത്രകേതോരതിപ്രീതിർ യഥാ ദാരേ പ്രജാവതി ।
ന തഥാന്യേഷു സഞ്ജജ്ഞേ ബാലം ലാളയതോഽന്വഹം  ॥ 38 ॥ 

താഃ പര്യതപ്യന്നാത്മാനം ഗർഹയന്ത്യോഽഭ്യസൂയയാ ।
ആനപത്യേന ദുഃഖേന രാജ്ഞോഽനാദരേണ ച  ॥ 39 ॥ 

ധിഗപ്രജാം സ്ത്രിയം പാപാം പത്യുശ്ചാഗൃഹസമ്മതാം ।
സുപ്രജാഭിഃ സപത്നീഭിർദ്ദാസീമിവ തിരസ്കൃതാം  ॥ 40 ॥ 

ദാസീനാം കോ നു സന്താപഃ സ്വാമിനഃ പരിചര്യയാ ।
അഭീക്ഷ്ണം ലബ്ധമാനാനാം ദാസ്യാ ദാസീവ ദുർഭഗാഃ  ॥ 41 ॥ 

ഏവം സന്ദഹ്യമാനാനാം സപത്ന്യാഃ പുത്രസമ്പദാ ।
രാജ്ഞോഽസമ്മതവൃത്തീനാം വിദ്വേഷോ ബലവാനഭൂത്  ॥ 42 ॥ 

വിദ്വേഷനഷ്ടമതയഃ സ്ത്രിയോ ദാരുണചേതസഃ ।
ഗരം ദദുഃ കുമാരായ ദുർമ്മർഷാ നൃപതിം പ്രതി  ॥ 43 ॥ 

കൃതദ്യുതിരജാനന്തീ സപത്നീനാമഘം മഹത് ।
സുപ്ത ഏവേതി സഞ്ചിന്ത്യ നിരീക്ഷ്യ വ്യചരദ്ഗൃഹേ  ॥ 44 ॥ 

ശയാനം സുചിരം ബാലമുപധാര്യ മനീഷിണീ ।
പുത്രമാനയ മേ ഭദ്രേ ഇതി ധാത്രീമചോദയത്  ॥ 45 ॥ 

സാ ശയാനമുപവ്രജ്യ ദൃഷ്ട്വാ ചോത്താരലോചനം ।
പ്രാണേന്ദ്രിയാത്മഭിസ്ത്യക്തം ഹതാസ്മീത്യപതദ്ഭുവി  ॥ 46 ॥ 

     തസ്യാസ്തദാകർണ്യ ഭൃശാതുരം സ്വരം 
          ഘ്നന്ത്യാഃ കരാഭ്യാമുര ഉച്ചകൈരപി ।
     പ്രവിശ്യ രാജ്ഞീ ത്വരയാഽഽത്മജാന്തികം 
          ദദർശ ബാലം സഹസാ മൃതം സുതം  ॥ 47 ॥ 

     പപാത ഭൂമൌ പരിവൃദ്ധയാ ശുചാ 
          മുമോഹ വിഭ്രഷ്ടശിരോരുഹാംബരാ  ॥ 48 ॥ 

     തതോ നൃപാന്തഃപുരവർത്തിനോ ജനാ 
          നരാശ്ച നാര്യശ്ച നിശമ്യ രോദനം ।
     ആഗത്യ തുല്യവ്യസനാഃ സുദുഃഖിതാ-
          സ്താശ്ച വ്യളീകം രുരുദുഃ കൃതാഗസഃ  ॥ 49 ॥ 

     ശ്രുത്വാ മൃതം പുത്രമലക്ഷിതാന്തകം 
          വിനഷ്ടദൃഷ്ടിഃ പ്രപതൻ സ്ഖലൻ പഥി ।
     സ്നേഹാനുബന്ധൈധിതയാ ശുചാ ഭൃശം 
          വിമൂർച്ഛിതോഽനുപ്രകൃതിർദ്വിജൈർവൃതഃ  ॥ 50 ॥ 

     പപാത ബാലസ്യ സ പാദമൂലേ 
          മൃതസ്യ വിസ്രസ്തശിരോരുഹാംബരഃ ।
     ദീർഘം ശ്വസൻ ബാഷ്പകലോപരോധതോ 
          നിരുദ്ധകണ്ഠോ ന ശശാക ഭാഷിതും  ॥ 51 ॥ 

     പതിം നിരീക്ഷ്യോരുശുചാർപ്പിതം തദാ 
          മൃതം ച ബാലം സുതമേകസന്തതിം ।
     ജനസ്യ രാജ്ഞീ പ്രകൃതേശ്ച ഹൃദ്രുജം 
          സതീ ദധാനാ വിലലാപ ചിത്രധാ  ॥ 52 ॥ 

     സ്തനദ്വയം കുങ്കുമഗന്ധമണ്ഡിതം 
          നിഷിഞ്ചതീ സാഞ്ജനബാഷ്പബിന്ദുഭിഃ ।
     വികീര്യ കേശാൻ വിഗളത് സ്രജഃ സുതം 
          ശുശോച ചിത്രം കുരരീവ സുസ്വരം  ॥ 53 ॥ 

     അഹോ വിധാതസ്ത്വമതീവ ബാലിശോ 
          യസ്ത്വാത്മസൃഷ്ട്യപ്രതിരൂപമീഹസേ ।
     പരേ നു ജീവത്യപരസ്യ യാ മൃതിർ-
          വിപര്യയശ്ചേത്ത്വമസി ധ്രുവഃ പരഃ  ॥ 54 ॥ 

     ന ഹി ക്രമശ്ചേദിഹ മൃത്യുജൻമനോഃ 
          ശരീരിണാമസ്തു തദാത്മകർമ്മഭിഃ ।
     യഃ സ്നേഹപാശോ നിജസർഗ്ഗവൃദ്ധയേ 
          സ്വയം കൃതസ്തേ തമിമം വിവൃശ്ചസി  ॥ 55 ॥ 

     ത്വം താത നാർഹസി ച മാം കൃപണാമനാഥാം 
          ത്യക്തും വിചക്ഷ്വ പിതരം തവ ശോകതപ്തം ।
     അഞ്ജസ്തരേമ ഭവതാപ്രജദുസ്തരം യദ്- 
          ധ്വാന്തം ന യാഹ്യകരുണേന യമേന ദൂരം  ॥ 56 ॥ 

     ഉത്തിഷ്ഠ താത ത ഇമേ ശിശവോ വയസ്യാ- 
          സ്ത്വാമാഹ്വയന്തി നൃപനന്ദന സംവിഹർത്തും ।
     സുപ്തശ്ചിരം ഹ്യശനയാ ച ഭവാൻ പരീതോ 
          ഭുങ്ക്ഷ്വ സ്തനം പിബ ശുചോ ഹര നഃ സ്വകാനാം  ॥ 57 ॥ 

     നാഹം തനൂജ ദദൃശേ ഹതമംഗളാ തേ 
          മുഗ്ദ്ധസ്മിതം മുദിതവീക്ഷണമാനനാബ്ജം ।
     കിം വാ ഗതോഽസ്യപുനരന്വയമന്യലോകം 
          നീതോഽഘൃണേന ന ശൃണോമി കലാ ഗിരസ്തേ  ॥ 58 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

വിലപന്ത്യാ മൃതം പുത്രമിതി ചിത്രവിലാപനൈഃ ।
ചിത്രകേതുർഭൃശം തപ്തോ മുക്തകണ്ഠോ രുരോദ ഹ  ॥ 59 ॥ 

തയോർവ്വിലപതോഃ സർവ്വേ ദമ്പത്യോസ്തദനുവ്രതാഃ ।
രുരുദുഃ സ്മ നരാ നാര്യഃ സർവ്വമാസീദചേതനം  ॥ 60 ॥ 

ഏവം കശ്മലമാപന്നം നഷ്ടസംജ്ഞമനായകം ।
ജ്ഞാത്വാംഗിരാ നാമ മുനിരാജഗാമ സനാരദഃ  ॥ 61 ॥