കേശവീയം/ഒൻപതാം സർഗം
﻿ഒൻപതാം    സർഗം                  

മണിഹരിപ്പതിനുന്നി    മനോഹരൻ    
മനുജപുംഗവനങ്ങണയുംവിധൗ                                             
മധുരകോമളമായ    മഹസ്സിനാൽ                     
മതിമറന്നവർ നിന്നിതു   കാൽ ‍‍‍ക്ഷണം.                  1                                                                         

മനുജനേകനണഞ്ഞരികത്തിതാ!                
മണിഹരിപ്പതിനായ് ത്തുനിയുന്നുതേ      
ഇതി  ഭയാകുലയായവളേററവും            
നിലവിളിച്ചിതു   മുക്തഗളം  തദാ.                            2                      

ദശമുഖന്റെ   വധംമുതൽ    നിദ്രപൂ-       
ണ്ടതിസുഖേന    കപീന്ദ്രഹൃദന്തരേ  
മരുവിയോരരിശത്തിനു   തൽക്ഷണം       
കൊടിയ  ഘട്ടനമായിതു   തൽസ്വനം.                      3           
 

കടുതരം  കപികണ്ഠതടത്തിൽനി-               
ന്നുടനുദിച്ചിതൊരുച്ഛ് റിതമാം   ധ്വനി                        
അതിനെയഗ് ഗുഹ നീട്ടി  മുരാന്തക-            
ന്നുദിതമായ   കുരുഹലമോടലം.                              4             

വകതിരിച്ചറിയുന്നവരെൻഗുഹ-                                                                        
യ്ക്കിഹ ദുരിച്ഛയൊടാഗതരായ് വരാ              
വനചരപ്രകരത്തിലൊരുത്തനാ-                    
യമപുരപ്രഭ  കാണ്മതിനിച്ഛ  താൻ.                           5                

ഇതി മനസ്സിൽ  വളർന്നൊരനാസ്ഥയാൽ       
മിഴി  തെളിപ്പതിനായ് ത്തുനിയാതവൻ   
സപദി പുക്കു വെളിക്കു   മിളൽസ്മിതം-    
മരുവിടുന്ന  മുകുന്ദനൊടോതിനാൻ.                        6           

"മനുജരായവരാലനവാപ്രമാം 
മമഗ്രഹത്തിലിഹാഗതനായ  തേ 
മരണപീഡയിലില്ലൊരു  ലേശവും  
മനസി  സാദ്ധ്വസമെന്നതു നിർണയം.                       7      

72    

അലമലൗകികനായ്  നില  കൈവെടി-                         
ഞ്ഞസതിയാം  പ്ര കൃതിക്കു    വശൻ  ഭവാൻ     
അടവിൽ  വന്നതസംശയമെന്റെ  ന-  
ല്ലടിയിൽ  വീഴ്ച ലഭിക്കുവതിന്നു താൻ.                      8    

അഹഹ ! നിൻ  ചരിതം  നിരുപിക്കിലോ                  
നഹി  നിനക്കഭിമാനലവം  സഖേ!    
അഗണനീയതയാർന്ന  തവാഖ്യുയും                 
ജനനവും  തിരയുന്നതു  നിഷ്  ഫലം.                       9

ഇവിടെയിങ്ങനെ  വന്നതു  പാർക്കിൽ  നീ    
വലിയ  മായികനില്ലൊരു  സംശയം  
അതുകൾ  നില്ക്ക; നിനക്കഭിലാഷമെ-      
ന്തതു  കഥിക്ക;  ലഭിക്ക ഫലം  ജവാൽ.”                    10      
   

ഇദമവൻ  ദമവന്മണിസേവ്യനോ-  
ടരുളവേ  നിലയത്തിനകത്തവൾ   
കൊടിയ   പേടിയപേതവിലാസമാ- 
ർന്നൊരു   കിശോരകനോടുടനോടിനാൾ.                     11                              

പരമനാദരനായ്  കപിനായകൻ     
പരിഹസിച്ചുരചെയ്തൊരു  വാണിയും 
പരമനിൽ  ബത!  വസ്തുത  തന്നെയായ്; 
ദുരിതമെങ്ങനെ  ഭക്തനിൽ,  വന്നിടും?                            12   

"ഇവിടെ നീ  ഗതനീതി  കവർന്നൊരി-  
മ്മഹിതമാം  മണിയായ  പരസ്വവും  
തവ  വളർന്നു  വിളങ്ങിന  ഗർവവും 
മമ  ഹരിക്കണമെന്നു  മനോരഥം.                                   13                                     

സുകൃതിയോ    കൃതിയോ    പുനരാകിലും  
പകവരും    കവരുന്നവനിൽ    തുലോം,   
ത്വരിതമായതിനാൽ  മണി  മൽകരേ   
തരിക  പോരിക  പോററണമെങ്കിൽ    നീ".                          14            

ഇതിവചസ്സജനോതിടവേയതിൻ-    
പ്രതിവചസ്സരുളാതൊരു  വൻമരം
അതിവയസ്വി പറിച്ചലർമങ്കതൻ-
പതിവപുസ്സിലടിച്ചു  ഭയാനകം.                 15

മരമതാ  രമ താമരമാലപോൽ
കരുതിടും ഹരിവാമകരത്തിനായ്
സദരമാദരമാർന്നു നമിച്ചുടൻ
കുശലമോതി മടങ്ങി  യഥാഗതം.             16

സരഭസം ഹരി മുഷ്ടി ചുരുട്ടിയൊ-
ട്ടലിവൊടേകിയ ഘട്ടനമേല് ക്കവേ
തരളമായ  കപീശ്വരഹൃത്തിൽ നി-
ന്നഥ ഗളിച്ചു  പുളച്ചൊരനാദരം.                 17

അതു  കണക്കവനുൽക്കടരോഷനാ-
യധികമൂക്കൊടു ചെയ്തൊരു ഘട്ടനം
ഭൃശകുതൂഹലമേററു  മുരാന്തകൻ
ഭൃഗുപദാഹതിയെന്നവിധം പുരാ.             18

ഒരു  മടുപ്പുവരാതെതിരാളി,ത-
ന്നടി തടുപ്പതിലക്ഷമനായ് കപി
ഇടവിടാതെ  ഭുജാപരിഘങ്ങളാൽ
കടുതരം  പ്രഹരിച്ചുതുടങ്ങിനാൻ.              19

അമരവന്ദ്യനൊടേവമെതിർത്തണ-
ഞ്ഞമരവർണ്യതരം നിറവേററവേ
ദ്രുഹിണനന്ദനനാൽ നിജമാനസേ
നിഹിതമുന്നതമാകിയ വിസ്മയം.             20

ഹരിപദാംബുജദാസരിൽ  മുൻപനായ്
പെരിയ പേരിയലും ബലിയായ ഞാൻ
ഒരു വനേചരനോടു മടുത്തുവെ-
ന്നൊരുവനോരുവതെന്തവമാനമാം!           21

ചിരവിയോഗവശാൽ  പ്രിയ പോലെ മൽ-
സമരശൈലി   മുഷിഞ്ഞു  വസിക്കയോ?
പുരുമഹസ്സു  ജരയ്ക്കിരയാകയോ?
പുനരഹസ്സിനു  ജീവിതമെന്നപോൽ.         22

വിരഹകാരണമാം  മുഷിവെങ്കിലോ
ചതുരലാളനകൊണ്ടു കളഞ്ഞിടാം;
ജരയതോ ഹൃദി നിർജരരാജരാ-
ട്ടധിവസിക്കുമെനിക്കു ഫലിക്കുമോ?        23

വരിക നൈപുണ !  രാവണദാരുണ-
പ്രഹരണൗഘതൃണീകരണോൽബണ!
തരിക മേ കരുണാമസൃണാശയം
വിജയബാന്ധവ ! നീ വിജയം ജവാൽ.        24

ഇതി  നിനച്ചഭിമാനമയാഗ്നിയിൽ
കനകമെന്നവിധം നിജവിക്രമം
അവനുരുക്കി  വിളക്കിയെതിർത്തിത-
ത്രിപുരവൈരിയൊടജ്ജുനനെന്നപോൽ .      25

ഘടഘടായിതമുഷ്ടിവിഘട്ടന-
സ്ഫുടിതപർവതമുൽക്കടവിക്രമം
ഉടൽ  പൊടിഞ്ഞിടുമാറവർ  തമ്മിലേ-
ററുടനിടഞ്ഞടർചെയ്തു  കഠോരമായ്.            26

പ്രളയഘാരസമീരപരമ്പരാ-
പരിഭവത്തിനു പാത്രത പൂണ്ടപോൽ
പ്രകടമത്രപരസ്പരഘട്ടന-
പ്രതിഭയം  നടമാടി  തരുവ്രജം.                  27

അടവിയിൽ  കുടികൊണ്ട  മൃഗങ്ങൾതൻ
ഘടകളാകെ വിജൃംഭിതസംഭ്രമം
ഝടിതി പുച്ഛമുയർത്തി  മഹാതരു-
ച്ഛട തകർത്തു  വിരണ്ടവ  മണ്ടിനാർ.           28

വിഹഗസംഹതി  വിണ്ണിലണഞ്ഞു  തൻ-
നിലയമാലയമാളുകയാലുടൻ;
വനചരാധിപരാശിയുമക്ഷണം
സകുലമാകുലമായലമാധിയാൽ.                 29

ഇടികൾതൻകഠിനധ്വനികൊണ്ടു  ദിൿ-
തടിയടക്കി  നടുക്കി  നഭഃസ്ഥലേ
പൊടികൾ  മാരി  കണക്കു  നിറച്ചിത-
ക്കൊടിയവീരർ  ഘനാഘനാസന്നിഭം.       30

കപിവരന്റെ  കരം  ഹരിവിഗ്രഹ-
ഗ്രഹണലാലസയാലതിസാഹസം
അഥ മുതിർന്നു-തുടർന്നു  ഗണിച്ചിടാ‌-
തപജയം  നവയോഗി   മനസ്സുപോൽ.        31

അജനവൻ  നിജസന്നിധികൊണ്ടു  തൽ-
ഭുജയതിന്നുരുചേഷ്ട  കൊടുക്കിലും
മഹിമയാലതിലൊട്ടുമകപ്പെടാ-
തിഹ ലസിച്ചിതു മായയിലെന്നപോൽ.     32

തളിർ  ശിലാതലമെന്ന  വിചാരമ-
ക്കടൽമൾക്കരുളും ഹരിതന്നുടൽ
ശിലയഹോ  തളിരെന്നു  നിനപ്പതി-
ന്നിടവരുത്തി കപീന്ദ്രനു  സംഗരേ.               33

സമരമീവിധമായവർതങ്ങളിൽ
സമരസോത്ഭടമായ് ത്തുടരും വിധൗ
പ്ലവഗവീരഗൃഹസ്ഥിതരാം ജന-
പ്രകരമാകരമായി  രുജയ്ക്കലം.                   34

കദനകാരണമാരണമാരവ-
പ്രതിഭയം മുതിരുന്നതു കാൺകയാൽ
അകലെ വാങ്ങിയൊതുങ്ങി നിയോജ്യരാ-
യവരതീവ  സജീവശവങ്ങൾപോൽ.          35

തരുണിമാരണിമാലികമാളികാ-
തലമണഞ്ഞു കപീന്ദ്രകുമാരിയാൽ
കഠിനമാമടർ കണ്ടു ശപിച്ചു തൻ-
ജനകലോചനഗം വലിസഞ്ചയം.             36

''അപജയം വരികില്ലിഹ  കേശവ-
ന്നതിനു സംശയമില്ലൊരു  ലേശവും;
അപരനോ രിപുതത്ത്വമറിഞ്ഞിടാ-
തപഭയം സ്വയമേററവനാണുതാൻ.          37

അവനഹോ മരിയാതെ  മരിക്കുമീ-
യവസരം വര" മെന്നുനിനച്ചുടൻ
ചൊടിയെഴു സുരമാമുനി  നാരദൻ                                                                                                       
വടിവിലാടി  വിലാസമൊടംബരേ.                   38

ഉരുതരം രതി രണ്ടു  ജനത്തിലും
കരുതവേ ജയലക്ഷ്മിസമാനമായ്
പൊരുതു നിന്നവരിങ്ങനെ പോക്കിനാ-
രിരുപതും പുനരെട്ടുമഹസ്സുകൾ.                      39

'ചരണദാസവതം സമിവൻ തവ
സ്മരണ സന്തതമുളളവ ' നെന്നുടൻ
കരുണയാലുദിതൻ വിഭു വൃദ്ധനെ-   
ദ്ധരണിയിൽ സുഖമായഥ  വീഴ്ത്തിനാൻ.             40

അവനവേദനമാദ്യമിദം  നിജം
പതനമോർത്തതിവിസ്മിതനായ്  ഭ്രുതം
നയനമൊന്നു തെളിച്ചിടവേയതി-
ന്നയനമായിതൊരുജ്ജ്വലമാം ദ്യതി.                  41

 ദ്യതിയിൽ മങ്ങിയ കണ്ണിണ പിന്നെയും
കൊതി കലർന്നതിനുള്ളിൽ  നടക്കവേ
അതിമനോഹരമായ്  വിലസും  രമാ-
പതി വപുസ്സിലണഞ്ഞു സവിസ്മയം.               42

കൊടിയ  കൂരിരുലളോടിടയുന്നൊര-
മ്മുടിയുമുജ്ജ്വലമായ കിരീടവും
നിടിലസീമ്നി  നിരന്നതിഭംഗിയിൽ
പൊടിയണി‍ഞ്ഞരുളും കുരങ്ങളും.                      43

അഴകിനാലയമായ്  കരുണാമൃതം
പൊഴിയുമമ്മിഴിയും  മൃദുഹാസവും
അടലിലേററ  പരിഭ്രമണങ്ങളാ-
ലിടറി മാറിയ  മാറണി  മാലയും,                    44

ചെറിയ മുത്തു നിരത്തിയിണക്കിയു-  
ളളരിയ  നീലശിലയക്കിയലും  മദം
കുറയുമാറു  വിയർപ്പുകണോൽക്കരം
നിറയുമുജ്ജ്വലമാം തിരുമേനിയും,                45

ഉദയമാർന്നുയരുന്ന  രവിക്കെഴും
ദ്യുതിയിൽ  മുങ്ങിവിളങ്ങിടുമാടയും
ശിലയെ മാനിനിയാക്കിയ പാംസുവിൻ-
നിലയമായ്  വിലസീടിന  പാദവും,              46

തഴുകിയോരു  വലീമുഖമൗലിതൻ-
മിഴികൾ  രണ്ടമനർഗളമായുടൻ
ഒഴുകുമശ്രുവിലാത്മഗമാമഘം
കഴുകിയാശു കളഞ്ഞു തെളിഞ്ഞുതേ.  (കുളകം)    47

കലഹമൊന്നു  കഴിഞ്ഞതു  കണ്ടതിൽ
കൊതിയതീവ  കലർന്നവിധം  തദാ
കദനമോദമഹാഭടർ  തങ്ങളിൽ
കപിമനസ്സിൽ  നടത്തി  രണാന്തരം .              48

നിജബലത്തിൽ  നിറുത്തിയ  നിന്ദയെ-
ക്കപിവരൻ  പരമാർത്ഥമറിഞ്ഞുടൻ
നിജവിവേകവിഹീനതയിൽ  ത്രപാ-
നിഹതമാനസനായ്  നിലനിർത്തിനാൻ.        49

ഝടിതി  സംഭ്രമോടെഴുനേററഥ
സ്ഫുടിതമാനസനാം  കപിനായകൻ
തടികണക്കു പതിച്ചു  മുരാരിത-
ന്നടിയിണയ്ക്കു പിടിച്ചു  വിനീതനായ്.              50

കപികുലാധിപനപ്പൊഴുതംഘ്രിയെ-
ക്കഴുകിയില്ലൊഴുകുംമിഴിവാരിയാൽ
ഹരി നിജാശ്രുകണോക്ഷിതമൗലിയാ-
മവനെയപ്പൊഴുയർത്തി  കരങ്ങളാൽ.            51

വിമാലമാനസനാം  നിജഭക്തനെ-
ക്കമലമാനിനി മേവിന  മാറതിൽ
പരനണച്ചു  പുണർന്നഥ  ഗാഢമായ്
പരമസൗഖ്യസുഖാബ്ധിയിൽ  മുക്കിനാൻ.        52

മണിമയാസനമാശൂ  കപിച്ഛടാ-
മണി മുകുന്ദനു നല്കിയിരിക്കുവാൻ
അവനെ മുൻപിലിരുത്തിയുടൻ രമാ-
ധവനുമൻപിലിരുന്നരുളീടിനാൻ.                       53                              

സ്വഭവനേ  ഭവനേതൃതയാർന്നിടും
വിഭുവണ‌ഞ്ഞതിനാൽ ചരിതാർത്ഥനായ്
അവനമാ  വനമാലിയിൽ  വിന്യസി-
ച്ചവനമന്ദമിവണ്ണമുണർത്തിനാൻ:-                     54

"കരുണയുള്ള  വിഭുക്കളിൽ  നീയുമ-
ച്ചരണദാസരിൽ  ഞാനുമതേവിധം
പ്രഥമതയ്ക്കവകാശികളാകയാൽ
വ്യഥ മനസ്സിനെ വേർപിരിയുന്നു മേ.                 55

ഇവിടെ നിന്തിരുമേനി വരുന്നവാ-
റിവനു  ചിന്തനമില്ല കിനാവിലും,
തവസമാഗമമാമമൃതത്തിനി-
ന്നവരണം വരണം മഥനോപമം.                    56

അനഘ! നിന്നിൽ വളർന്നൊരു ഭക്തിയാ-
ലനുപമപ്രമദാതിശയാന്ധനായ്
അടിമകാട്ടിയ ചേഷ്ടിതമാകെ നി-
ന്നടിമലർക്കു സമർച്ചനമാകണം.                      57

മറകൾതൻ  പൊരുളായി  വിളങ്ങുമി-
മ്മഹിതമാം  തിരുമേനിയിൽ  മേല്ക്കുമേൽ
കരമയച്ച  മഹാകപിചാപലം
കരുണയോടും  പൊറുത്തരുളേണമേ.                   58

തലമറന്നെതിരാളിയെ  നോക്കിടാ-
തലമുയർന്നു ഞെളിഞ്ഞു  കളിക്കുകിൽ
ഫലമിതെന്നൊരു ചാരുവിവേകമി-
ക്കലഹമിന്നരുളുന്നു മുകുന്ദ! മേ.                          59

കരുണവിട്ടു പുരാ തവ ദൃഷ്ടി തെ-
ല്ലരുണമാം പൊഴുതാശു ഭയാന്ധനായ്
വരുണനെത്തി  വണങ്ങിയതിന്നുമെൻ-                                                                                   
സ്മരണയി‍‌‌ങ്കൽ വരുന്നു  മഹാമതേ !                            60

അരിയ   വാമനനെന്നു  പുകഴ്ന്ന നി-
ന്നടികൾ മുന്നിലടങ്ങി ജഗത്ത്രയം
 ഉറിതൊടുന്നതിനെത്തരുതാതെക-
ണ്ടുഴറിയുള്ളൊരു വാമനനും ഭവാൻ.			      61
                                                                                     
                                                                                   
വിപുലമായ്  വിലസും  തവ   വൈഭവം
വിഷയമോ  ധിഷണയക്ക ? ജഗൽഗുരോ!
കടലിലുള്ള  മഹാജലമണ്ഡലം
കരപുടത്തിലടങ്ങുവതെങ്ങനെ ?                                     62

കരുതിയാലഥവാ ഭുവനം  നിറ-
ഞ്ഞരുതഹംകൃതിയെന്നതിഗൗരവാൽ
അരുളിടും തവ വൈഭവമാർക്കുതാ-
നരുതു  കാണ്മതിനമ്മതിദൃഷ്‍ടിയാൽ ?                       63

പ്രബലമാകിയ  നിന്നുടെ  വൈഭവം  
പ്രകൃതിയെന്നരുളുന്നു  മഹത്തുകൾ ,
കരുതിയാലതു  ചെയ് വൊരു  ചേഷ്ടിതം 
കരതലാമലകം  ഭവദീഹിതം .                                     64

പൊതുവിൽ  നന്മവരുന്നൊരു  വൃത്തിയാ -
ണതു  നടത്തുവതെന്നതതിസ്ഫുടം 
അതിനു തൃപ്തിവരുന്ന  നടത്തതാ-
നതിമഹത്വമെഴും തവ പൂജനം.                                   65

അതുകൾനില്ക്ക  - യെനിക്കു  മണിക്കെഴും  
കഥകൾ  കേൾക്കയിലാഗ്രഹമെത്രയും ;   
കനിവുദിയക്കണമൊക്കെയുരയക്കുവാൻ  
കരളിലിക്കപിയിൽക്കരുണാനിധേ!                                   66                            

അമരകൾക്കുമതീവ  ദുരാപമാ-   
മനഘമിക്കഴലാമലർ  ചൂടുവാൻ                           
മമ ഗുഹയ്ക്കുരുഭാഗ്യ മണച്ചതി-
മ്മഹിതഭാസ്സിയലും  മണിയല്ലയോ!                              67

അഥ  കപികുലമൌലിക്കത്ഭുതം   ഹാസ്യമേററം                                   
വ്യഥ ബഹുമതിയേവം  ഭാവമോരോന്നു  വീണ്ടും                              
മനതളിരിലുദിക്കുംമട്ടിൽ   മാഹാത്മ്യമേറും               
മണിയുടെ  കഥയെല്ലാം   മല്ലനേത്രൻ   പറഞ്ഞാൻ.                      68                     

മണിയൊടു   മകളാകും  ജാംബവത്യാഖ്യകന്യൈ-                                     
മണിയെയഥ   മുകുന്ദന്നേകിനാൻ   വാനരേന്ദ്രൻ;                                                                          
വരമണിയുടെ   ലാഭംകൊണ്ടു   പാരം   കൃതാർത്ഥൻ                       
നവരമണിയെ   നാഥൻ  ഹന്ത;   മോദാൽ   ഗ്രഹിച്ചു                       69                                          

ലക്ഷണഗുണങ്ങളോടുചേർന്നു  വിലസും   നൽ-                                                                            
കന്യകയൊടൊത്ത   കമലേക്ഷണനുദാരൻ                                      
വ്യഞ് ജനയൊടൊത്തധികമഞ്ജുളതയാളും                
കാവ്യമൊടു  തുല്യമതിഭംഗിയിൽ    വിളങ്ങി.                                  70                           

കപിവസതിയിൽനിന്നും   കന്യയെ   സ്വീകരിച്ചി-        
ട്ടതിനഭിനവകീർത്തിശ്രീയെ   നല്കി പ്രസന്നൻ      
സപദി  ദിവസകൃത്യം   സർവവും  നിർവഹിച്ച-                          
സ്സകലപതി   തുനിഞ്ഞാനാത്മഗേഹം   ഗമിപ്പാൻ.                71
“ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം" എന്ന ഒൻപതാംസർഗം സമാപ്തം.
കേശവീയം