ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 16


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 16 

ശ്രീശുക ഉവാച

വിലോക്യ ദൂഷിതാം കൃഷ്ണാം കൃഷ്ണഃ കൃഷ്ണാഹിനാ വിഭുഃ ।
തസ്യാ വിശുദ്ധിമന്വിച്ഛൻ സർപ്പം തമുദവാസയത്  ॥ 1 ॥ 

രാജോവാച

കഥമന്തർജ്ജലേഽഗാധേ ന്യഗൃഹ്ണാദ്ഭഗവാനഹിം ।
സ വൈ ബഹുയുഗാവാസം യഥാഽഽസീദ് വിപ്ര കഥ്യതാം  ॥ 2 ॥ 

ബ്രഹ്മൻ ഭഗവതസ്തസ്യ ഭൂമ്നഃ സ്വച്ഛന്ദവർത്തിനഃ ।
ഗോപാലോദാരചരിതം കസ്തൃപ്യേതാമൃതം ജുഷൻ  ॥ 3 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

കാളിന്ദ്യാം കാളിയസ്യാസീദ് ഹ്രദഃ കശ്ചിദ് വിഷാഗ്നിനാ ।
ശ്രപ്യമാണപയാ യസ്മിൻ പതന്ത്യുപരിഗാഃ ഖഗാഃ  ॥ 4 ॥ 

വിപ്രുഷ്മതാ വിഷോദോർമ്മിമാരുതേനാഭിമർശിതാഃ ।
മ്രിയന്തേ തീരഗാ യസ്യ പ്രാണിനഃ സ്ഥിരജംഗമാഃ  ॥ 5 ॥ 

     തം ചണ്ഡവേഗവിഷവീര്യമവേക്ഷ്യ തേന 
          ദുഷ്ടാം നദീം ച ഖലസംയമനാവതാരഃ । 
     കൃഷ്ണഃ കദംബമധിരുഹ്യ തതോഽതിതുങ്ഗ-
          മാസ്ഫോട്യ ഗാഢരശനോ ന്യപതദ് വിഷോദേ  ॥ 6 ॥ 

     സർപ്പഹ്രദഃ പുരുഷസാരനിപാതവേഗ-
          സംക്ഷോഭിതോരഗവിഷോച്ഛ്വസിതാംബുരാശിഃ । 
     പര്യക്പ്ലുതോ വിഷകഷായവിഭീഷണോർമ്മിർദ്ധാവൻ 
          ധനുഃശതകമനന്തബലസ്യ കിം തത്  ॥ 7 ॥ 

     തസ്യ ഹ്രദേ വിഹരതോ ഭുജദണ്ഡഘൂർണ്ണ-
          വാർഘോഷമംഗ വരവാരണവിക്രമസ്യ । 
     ആശ്രുത്യ തത് സ്വസദനാഭിഭവം നിരീക്ഷ്യ 
          ചക്ഷുഃശ്രവാഃ സമസരത്തദമൃഷ്യമാണഃ  ॥ 8 ॥ 

     തം പ്രേക്ഷണീയസുകുമാരഘനാവദാതം 
          ശ്രീവത്സപീതവസനം സ്മിതസുന്ദരാസ്യം । 
     ക്രീഡന്തമപ്രതിഭയം കമലോദരാംഘ്രിം 
          സന്ദശ്യ മർമ്മസു രുഷാ ഭുജയാ ചഛാദ  ॥ 9 ॥ 

     തം നാഗഭോഗപരിവീതമദൃഷ്ടചേഷ്ട-
          മാലോക്യ തത്പ്രിയസഖാഃ പശുപാ ഭൃശാർത്താഃ । 
     കൃഷ്ണേഽർപ്പിതാത്മസുഹൃദർത്ഥകളത്രകാമാ 
          ദുഃഖാനുശോകഭയമൂഢധിയോ നിപേതുഃ  ॥ 10 ॥ 

ഗാവോ വൃഷാ വത്സതര്യഃ ക്രന്ദമാനാഃ സുദുഃഖിതാഃ ।
കൃഷ്ണേ ന്യസ്തേക്ഷണാ ഭീതാ രുദന്ത്യ ഇവ തസ്ഥിരേ  ॥ 11 ॥ 

അഥ വ്രജേ മഹോത്പാതാസ്ത്രിവിധാ ഹ്യതിദാരുണാഃ ।
ഉത്പേതുർഭുവി ദിവ്യാത്മന്യാസന്നഭയശംസിനഃ  ॥ 12 ॥ 

താനാലക്ഷ്യ ഭയോദ്വിഗ്നാ ഗോപാ നന്ദപുരോഗമാഃ ।
വിനാ രാമേണ ഗാഃ കൃഷ്ണം ജ്ഞാത്വാ ചാരയിതും ഗതം  ॥ 13 ॥ 

തൈർദ്ദുർന്നിമിത്തൈർന്നിധനം മത്വാ പ്രാപ്തമതദ്വിദഃ ।
തത്പ്രാണാസ്തൻമനസ്കാസ്തേ ദുഃഖശോകഭയാതുരാഃ  ॥ 14 ॥ 

ആബാലവൃദ്ധവനിതാഃ സർവ്വേഽങ്‌ഗ പശുവൃത്തയഃ ।
നിർജ്ജഗ്മുർഗ്ഗോകുലാദ് ദീനാഃ കൃഷ്ണദർശനലാലസാഃ  ॥ 15 ॥ 

താംസ്തഥാ കാതരാൻ വീക്ഷ്യ ഭഗവാൻ മാധവോ ബലഃ ।
പ്രഹസ്യ കിഞ്ചിന്നോവാച പ്രഭാവജ്ഞോഽനുജസ്യ സഃ  ॥ 16 ॥ 

തേഽന്വേഷമാണാ ദയിതം കൃഷ്ണം സൂചിതയാ പദൈഃ ।
ഭഗവല്ലക്ഷണൈർജ്ജഗ്മുഃ പദവ്യാ യമുനാതടം  ॥ 17 ॥ 

     തേ തത്ര തത്രാബ്ജയവാങ്കുശാശനി-
          ധ്വജോപപന്നാനി പദാനി വിശ്പതേഃ ।
     മാർഗ്ഗേ ഗവാമന്യപദാന്തരാന്തരേ 
          നിരീക്ഷമാണാ യയുരംഗ സത്വരാഃ  ॥ 18 ॥ 

     അന്തർഹ്രദേ ഭുജഗഭോഗപരീതമാരാത്-
          കൃഷ്ണം നിരീഹമുപലഭ്യ ജലാശയാന്തേ । 
     ഗോപാംശ്ച മൂഢധിഷണാൻ പരിതഃ പശൂംശ്ച 
          സംക്രന്ദതഃ പരമകശ്മലമാപുരാർത്താഃ  ॥ 19 ॥ 

     ഗോപ്യോഽനുരക്തമനസോ ഭഗവത്യനന്തേ 
          തത്സൌഹൃദസ്മിതവിലോകഗിരഃ സ്മരന്ത്യഃ । 
     ഗ്രസ്തേഽഹിനാ പ്രിയതമേ ഭൃശദുഃഖതപ്താഃ 
          ശൂന്യം പ്രിയവ്യതിഹൃതം ദദൃശുസ്ത്രിലോകം  ॥ 20 ॥ 

     താഃ കൃഷ്ണമാതരമപത്യമനുപ്രവിഷ്ടാം 
          തുല്യവ്യഥാഃ സമനുഗൃഹ്യ ശുചഃ സ്രവന്ത്യഃ । 
     താസ്താ വ്രജപ്രിയകഥാഃ കഥയന്ത്യ ആസൻ 
          കൃഷ്ണാനനേഽർപ്പിതദൃശോ മൃതകപ്രതീകാഃ  ॥ 21 ॥ 

കൃഷ്ണപ്രാണാന്നിർവ്വിശതോ നന്ദാദീൻ വീക്ഷ്യ തം ഹ്രദം ।
പ്രത്യഷേധത് സ ഭഗവാൻ രാമഃ കൃഷ്ണാനുഭാവവിത്  ॥ 22 ॥ 

     ഇത്ഥം സ്വഗോകുലമനന്യഗതിം നിരീക്ഷ്യ 
          സസ്ത്രീകുമാരമതിദുഃഖിതമാത്മഹേതോഃ । 
     ആജ്ഞായ മർത്ത്യപദവീമനുവർത്തമാനഃ 
          സ്ഥിത്വാ മുഹൂർത്തമുദതിഷ്ഠദുരംഗബന്ധാത്  ॥ 23 ॥ 

     തത്പ്രഥ്യമാനവപുഷാ വ്യഥിതാത്മഭോഗ-
          സ്ത്യക്ത്വോന്നമയ്യ കുപിതഃ സ്വഫണാൻ ഭുജംഗഃ । 
     തസ്ഥൌ ശ്വസഞ്ഛ്വസനരന്ധ്രവിഷാംബരീഷ-
          സ്തബ്ധേക്ഷണോൽമുകമുഖോ ഹരിമീക്ഷമാണഃ  ॥ 24 ॥ 

     തം ജിഹ്വയാ ദ്വിശിഖയാ പരിലേലിഹാനം 
          ദ്വേ സൃക്കിണീ ഹ്യതികരാളവിഷാഗ്നിദൃഷ്ടിം । 
     ക്രീഡന്നമും പരിസസാര യഥാ ഖഗേന്ദ്രോ 
          ബഭ്രാമ സോഽപ്യവസരം പ്രസമീക്ഷമാണഃ  ॥ 25 ॥ 

     ഏവം പരിഭ്രമഹതൌജസമുന്നതാംസ-
          മാനമ്യ തത്പൃഥുശിരഃസ്വധിരൂഢ ആദ്യഃ । 
     തൻമൂർദ്ധരത്നനികരസ്പർശാതിതാമ്ര-
          പാദാംബുജോഽഖിലകലാദിഗുരുർന്നനർത്ത ॥ 26 ॥ 

     തം നർത്തുമുദ്യതമവേക്ഷ്യ തദാ തദീയ-
          ഗന്ധർവ്വസിദ്ധസുരചാരണദേവവധ്വഃ । 
     പ്രീത്യാ മൃദംഗപണവാനകവാദ്യഗീത-
          പുഷ്പോപഹാരനുതിഭിഃ സഹസോപസേദുഃ  ॥ 27 ॥ 

     യദ് യച്ഛിരോ ന നമതേഽങ്ഗ ശതൈകശീർഷ്ണ-
          സ്തത്തൻമമർദ്ദ ഖരദണ്ഡധരോഽങ്ഘ്രിപാതൈഃ । 
     ക്ഷീണായുഷോ ഭ്രമത ഉൽബണമാസ്യതോഽസൃങ്-
          നസ്തോ വമൻ പരമകശ്മലമാപ നാഗഃ  ॥ 28 ॥ 

     തസ്യാക്ഷിഭിർഗ്ഗരളമുദ്വമതഃ ശിരസ്സു 
          യദ് യത് സമുന്നമതി നിഃശ്വസതോ രുഷോച്ചൈഃ । 
     നൃത്യൻ പദാനുനമയൻ ദമയാംബഭൂവ 
          പുഷ്പൈഃ പ്രപൂജിത ഇവേഹ പുമാൻ പുരാണഃ  ॥ 29 ॥ 

     തച്ചിത്രതാണ്ഡവവിരുഗ്ണഫണാതപത്രോ 
          രക്തം മുഖൈരുരു വമൻ നൃപ ഭഗ്നഗാത്രഃ । 
     സ്മൃത്വാ ചരാചരഗുരും പുരുഷം പുരാണം 
          നാരായണം തമരണം മനസാ ജഗാമ  ॥ 30 ॥ 

     കൃഷ്ണസ്യ ഗർഭജഗതോഽതിഭരാവസന്നം 
          പാർഷ്ണിപ്രഹാരപരിരുഗ്ണഫണാതപത്രം । 
     ദൃഷ്ട്വാഹിമാദ്യമുപസേദുരമുഷ്യ പത്ന്യ 
          ആർത്താഃ ശ്ലഥദ്വസനഭൂഷണകേശബന്ധാഃ  ॥ 31 ॥ 

     താസ്തം സുവിഗ്നമനസോഽഥ പുരസ്കൃതാർഭാഃ 
          കായം നിധായ ഭുവി ഭൂതപതിം പ്രണേമുഃ । 
     സാധ്വ്യഃ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ ശമലസ്യ ഭർത്തുർ-
          മ്മോക്ഷേപ്സവഃ ശരണദം ശരണം പ്രപന്നാഃ  ॥ 32 ॥ 

നാഗപത്ന്യ ഊചുഃ

     ന്യായ്യോ ഹി ദണ്ഡഃ കൃതകിൽബിഷേഽസ്മിം-
          സ്തവാവതാരഃ ഖലനിഗ്രഹായ । 
     രിപോഃ സുതാനാമപി തുല്യദൃഷ്ടേർ-
          ദ്ധത്സേ ദമം ഫലമേവാനുശംസൻ  ॥ 33 ॥ 

     അനുഗ്രഹോഽയം ഭവതഃ കൃതോ ഹി നോ 
          ദണ്ഡോഽസതാം തേ ഖലു കൽമഷാപഹഃ ।
     യദ്ദന്ദശൂകത്വമമുഷ്യ ദേഹിനഃ 
          ക്രോധോഽപി തേഽനുഗ്രഹ ഏവ സമ്മതഃ  ॥ 34 ॥ 

     തപഃ സുതപ്തം കിമനേന പൂർവ്വം 
          നിരസ്തമാനേന ച മാനദേന ।
     ധർമ്മോഽഥ വാ സർവ്വജനാനുകമ്പയാ 
          യതോ ഭവാംസ്തുഷ്യതി സർവ്വജീവഃ  ॥ 35 ॥ 

     കസ്യാനുഭാവോഽസ്യ ന ദേവ വിദ്മഹേ 
          തവാംഘ്രിരേണുസ്പർശാധികാരഃ ।
     യദ്വാഞ്ഛയാ ശ്രീർല്ലലനാചരത്തപോ 
          വിഹായ കാമാൻ സുചിരം ധൃതവ്രതാ  ॥ 36 ॥ 

     ന നാകപൃഷ്ഠം ന ച സാർവ്വഭൌമം 
          ന പാരമേഷ്ഠ്യം ന രസാധിപത്യം । 
     ന യോഗസിദ്ധീരപുനർഭവം വാ 
          വാഞ്ഛന്തി യത്പാദരജഃപ്രപന്നാഃ  ॥ 37 ॥ 

     തദേഷ നാഥാപ ദുരാപമന്യൈ-
          സ്തമോജനിഃ ക്രോധവശോഽപ്യഹീശഃ ।
     സംസാരചക്രേ ഭ്രമതഃ ശരീരിണോ 
          യദിച്ഛതഃ സ്യാദ് വിഭവഃ സമക്ഷഃ  ॥ 38 ॥ 

നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ പുരുഷായ മഹാത്മനേ ।
ഭൂതാവാസായ ഭൂതായ പരായ പരമാത്മനേ  ॥ 39 ॥ 

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനിധയേ ബ്രഹ്മണേഽനന്തശക്തയേ ।
അഗുണായാവികാരായ നമസ്തേ പ്രാകൃതായ ച  ॥ 40 ॥ 

കാലായ കാലനാഭായ കാലാവയവസാക്ഷിണേ ।
വിശ്വായ തദുപദ്രഷ്ട്രേ തത്കർത്രേ വിശ്വഹേതവേ  ॥ 41 ॥ 

ഭൂതമാത്രേന്ദ്രിയപ്രാണമനോബുദ്ധ്യാശയാത്മനേ ।
ത്രിഗുണേനാഭിമാനേന ഗൂഢസ്വാത്മാനുഭൂതയേ  ॥ 42 ॥ 

നമോഽനന്തായ സൂക്ഷ്മായ കൂടസ്ഥായ വിപശ്ചിതേ ।
നാനാവാദാനുരോധായ വാച്യവാചകശക്തയേ  ॥ 43 ॥ 

നമഃ പ്രമാണമൂലായ കവയേ ശാസ്ത്രയോനയേ ।
പ്രവൃത്തായ നിവൃത്തായ നിഗമായ നമോ നമഃ  ॥ 44 ॥ 

നമഃ കൃഷ്ണായ രാമായ വസുദേവസുതായ ച ।
പ്രദ്യുമ്നായാനിരുദ്ധായ സാത്വതാം പതയേ നമഃ  ॥ 45 ॥ 

നമോ ഗുണപ്രദീപായ ഗുണാത്മച്ഛാദനായ ച ।
ഗുണവൃത്ത്യുപലക്ഷ്യായ ഗുണദ്രഷ്ട്രേ സ്വസംവിദേ  ॥ 46 ॥ 

അവ്യാകൃതവിഹാരായ സർവ്വവ്യാകൃതസിദ്ധയേ ।
ഹൃഷീകേശ നമസ്തേഽസ്തു മുനയേ മൌനശീലിനേ  ॥ 47 ॥ 

പരാവരഗതിജ്ഞായ സർവ്വാധ്യക്ഷായ തേ നമഃ ।
അവിശ്വായ ച വിശ്വായ തദ് ദ്രഷ്ട്രേഽസ്യ ച ഹേതവേ  ॥ 48 ॥ 

     ത്വം ഹ്യസ്യ ജൻമസ്ഥിതിസംയമാൻ പ്രഭോ 
          ഗുണൈരനീഹോഽകൃതകാലശക്തിധൃക് । 
     തത്തത്സ്വഭാവാൻ പ്രതിബോധയൻ സതഃ 
          സമീക്ഷയാമോഘവിഹാര ഈഹസേ  ॥ 49 ॥ 

     തസ്യൈവ തേഽമൂസ്തനവസ്ത്രിലോക്യാം 
          ശാന്താ അശാന്താ ഉത മൂഢയോനയഃ । 
     ശാന്താഃ പ്രിയാസ്തേ ഹ്യധുനാവിതും സതാം 
          സ്ഥാതുശ്ച തേ ധർമ്മപരീപ്സയേഹതഃ  ॥ 50 ॥ 

അപരാധഃ സകൃദ്ഭർത്രാ സോഢവ്യഃ സ്വപ്രജാകൃതഃ ।
ക്ഷന്തുമർഹസി ശാന്താത്മൻ മൂഢസ്യ ത്വാമജാനതഃ  ॥ 51 ॥ 

അനുഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭഗവൻ പ്രാണാംസ്ത്യജതി പന്നഗഃ ।
സ്ത്രീണാം നഃ സാധുശോച്യാനാം പതിഃ പ്രാണഃ പ്രദീയതാം  ॥ 52 ॥ 

വിധേഹി തേ കിങ്കരീണാമനുഷ്ഠേയം തവാജ്ഞയാ ।
യച്ഛ്രദ്ധയാനുതിഷ്ഠൻ വൈ മുച്യതേ സർവ്വതോഭയാത്  ॥ 53 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്ഥം സ നാഗപത്നീഭിർഭഗവാൻ സമഭിഷ്ടുതഃ ।
മൂർച്ഛിതം ഭഗ്നശിരസം വിസസർജ്ജംഘ്രികുട്ടനൈഃ  ॥ 54 ॥ 

പ്രതിലബ്ധേന്ദ്രിയപ്രാണഃ കാളിയഃ ശനകൈർഹരിം ।
കൃച്ഛ്രാത് സമുച്ഛ്വസൻ ദീനഃ കൃഷ്ണം പ്രാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ  ॥ 55 ॥ 

കാളിയ ഉവാച

വയം ഖലാഃ സഹോത്പത്ത്യാ താമസാ ദീർഘമന്യവഃ ।
സ്വഭാവോ ദുസ്ത്യജോ നാഥ ലോകാനാം യദസദ്ഗ്രഹഃ  ॥ 56 ॥ 

ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം വിശ്വം ധാതർഗ്ഗുണവിസർജ്ജനം ।
നാനാസ്വഭാവവീര്യൌജോയോനിബീജാശയാകൃതി  ॥ 57 ॥ 

വയം ച തത്ര ഭഗവൻ സർപ്പാ ജാത്യുരുമന്യവഃ ।
കഥം ത്യജാമസ്ത്വൻമായാം ദുസ്ത്യജാം മോഹിതാഃ സ്വയം  ॥ 58 ॥ 

ഭവാൻ ഹി കാരണം തത്ര സർവ്വജ്ഞോ ജഗദീശ്വരഃ ।
അനുഗ്രഹം നിഗ്രഹം വാ മന്യസേ തദ്വിധേഹി നഃ  ॥ 59 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യാകർണ്യ വചഃ പ്രാഹ ഭഗവാൻ കാര്യമാനുഷഃ ।
നാത്ര സ്ഥേയം ത്വയാ സർപ്പ സമുദ്രം യാഹി മാ ചിരം ।
സ്വജ്ഞാത്യപത്യദാരാഢ്യോ ഗോനൃഭിർഭുജ്യതാം നദീ  ॥ 60 ॥ 

യ ഏതത് സംസ്മരേൻമർത്ത്യ സ്തുഭ്യം മദനുശാസനം ।
കീർത്തയന്നുഭയോഃ സന്ധ്യോർന്ന യുഷ്മദ്ഭയമാപ്നുയാത്  ॥ 61 ॥ 

യോഽസ്മിൻ സ്നാത്വാ മദാക്രീഡേ ദേവാദീംസ്തർപ്പയേജ്ജലൈഃ ।
ഉപോഷ്യ മാം സ്മരന്നർച്ചേത് സർവ്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ  ॥ 62 ॥ 

ദ്വീപം രമണകം ഹിത്വാ ഹ്രദമേതമുപാശ്രിതഃ ।
യദ്ഭയാത് സ സുപർണ്ണസ്ത്വാം നാദ്യാൻമത്പാദലാഞ്ഛിതം  ॥ 63 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച 

ഏവമുക്തോ ഭഗവതാ കൃഷ്ണേനാദ്ഭുതകർമ്മണാ ।
തം പൂജയാമാസ മുദാ നാഗപത്ന്യശ്ച സാദരം  ॥ 64 ॥ 

ദിവ്യാംബരസ്രങ്മണിഭിഃ പരാർദ്ധ്യൈരപി ഭൂഷണൈഃ ।
ദിവ്യഗന്ധാനുലേപൈശ്ച മഹത്യോത്പലമാലയാ  ॥ 65 ॥ 

പൂജയിത്വാ ജഗന്നാഥം പ്രസാദ്യ ഗരുഡധ്വജം ।
തതഃ പ്രീതോഽഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിക്രമ്യാഭിവന്ദ്യ തം  ॥ 66 ॥ 

സകളത്രസുഹൃത്പുത്രോ ദ്വീപമബ്ധേർജ്ജഗാമ ഹ ।
തദൈവ സാമൃതജലാ യമുനാ നിർവിഷാഭവത് ।
അനുഗ്രഹാദ്ഭഗവതഃ ക്രീഡാമാനുഷരൂപിണഃ  ॥ 67 ॥