കേശവീയം/മൂന്നാം സർഗം
മൂന്നാം സർഗം

ഒരുനാളഥ കൗതുകേന ഭാമാ-
ജനകൻ തന്നുടെ സോദരൻ പ്രസേനൻ
നിജപൂർവജനോടു യൗവ്വനശ്രീ-                                                         1  
തരളാത്മാ വിനയംകലർന്നു ചൊന്നാൻ:-                                                                     

അയി പൂർവജ!മാമകാശയത്തിൽ                  
കൊതിയൊന്നുണ്ടതിനായ് വളർന്നിടുന്നു;
ഫലമായതിനെത്തുവാൻ ഭവാൻത-
ന്നലിവൊന്നേ ശരണം ദയാപയോധേ!                                               2  

മതിമോഹനമാം സ്യമന്തകത്താൽ
മലർമാതിന്നിലയത്തെയെന്നപോലെ
അനിശം തവ കീർത്തിലക്ഷ്മിയിന്നീ-                                
യുലകത്തേയുമലങ്കരിച്ചിടുന്നു.                                                            3  
                                                                    
മഹിമാവഹമായിനങ്കൽനിന്നും
മണിയൊന്നീവിധമാദ്യമാർന്നുകൊൾവാൻ
മതിവൈഭവമുത്ഭവിച്ചമൂലം
മനുജർക്കഗ്രജനഗ്രഗണ്യനായി.                                                         4
                                                                      
കമലാകരലാളിതാംഘ്രിയാകും
കടൽവർണ്ണന്നുമതീവ കാമമുള്ളിൽ
ഉള്ളവാക്കിയതാമതോർക്കിലസ്മൽ-                                                    5
കുലഭാഗ്യാകരജാതമേവ ജാതം                                                                
                                                                 
മമ കണ്ഠതടേ വിളങ്ങിടുന്നോ-
രിതുകണ്ടക്ഷിയടഞ്ഞു നില്ക്കവേതാൻ                         
കണകൊണ്ടു മൃഗങ്ങൾ കാട്ടിൽ വീഴു-
ന്നതു കണ്ടിടുവതിന്നെനിക്കു മോഹം.                                                  6

ചപലത്വമിതെന്നു തോന്നിടൊല്ലാ
സഹജസ്നേഹനിധേ! ഭവാനു ചെറ്റും       
പിതൃതുല്യ! ഭവാനിരിക്കെ ഞാനെൻ-
കൊതിയെന്തിന്നിഹ വന്ധ്യമാക്കിടുന്നു?'                                              7  

18
സഹജോക്തമിദം ശ്രവിച്ചവൻ തൻ-
ഹൃദയം ക്ലാന്തി കലർന്നു ഹർഷമോടെ   
ഉദയാസ്തവിലാസി ചന്ദ്രസൂര്യ-
ദ്യുതിയേറ്റീടിന സാരസം കണക്കേ.                                                     8

അരുൾചെയ്തിതവൻ:- സഹോദരാ! നി-
ന്നഭിലാഷം  ശുഭലാഭഹേതുവല്ല;                                                           
മൃഗയാവിധിതന്നെ നിന്ദ്യമാണെ-
ന്നുരചെയ്യുന്നു മദാശയം വിശങ്കം.                                                          9

അബലങ്ങൾ ബലംകലർന്നവറ്റി
ന്നിരയെന്നുള്ള മൃഗാദി ജന്തുധർമ്മം        
ഗുണദോഷവിവേചനാ സനാഥൻ
മനുജൻ ചെയ് വതു മാനനീയമാമോ?                                                    10

ഉരിയാടരുതാത്ത ജന്തുവിങ്കൽ
ദുരിതം ചെയ്യുവതിന്നെഴുന്ന ധൈര്യം      
ഉലകിൽ സുഖമാം ഫലത്തെ നൽകും                                              11
കൃപയാകുന്ന ലതയ്ക്കു വജ്രപാതം.                                                                                  

പലതെറ്റുകളും പൊറുത്തു നമ്മെ-
പ്പരിപാലിപ്പതിനീശനും പ്രമാണം
കൃപയാണ-തു വേണമെങ്കിൽ നാമും          
കൃപയേതന്നെ  സമാശ്രയിച്ചീടേണം.                                                     12 

അഥ  പാത്രവിചാരമെന്നിയേതാൻ
കരുണവർഷമജൻ പൊഴിക്കിലും ,കേൾ
അതു ദാരുണ ചിത്തരിൽ ഫലിക്കാ           
മരുവിന്മേൽ മുകിലിന്റെ മാരിപോലെ.                                                    13
                                                            
പരിതാപകരം പരാപകാരം
പരമാന്ദകരം പരോപകാരം,
പരിശങ്കയൊഴിക്ക നീ;-യിതത്രേ                                         
പരമാചാര്യവചസ്സമൂഹസാരം.                                                             14
                                                             

അതുമില്ലിഹ   ദിവ്യരത്നമായോ-
രിതു  മല്ലാരിയുമാഗ്രഹിച്ചതല്ലോ
വരുമല്ലൽ  വെളിക്കെടുത്തുവെന്നാൽ;
തരമെല്ലാവരുമോർത്തു  പാർത്തിടുന്നു.                                                 15                         

അതിനാലിതിനാഗ്രഹം  വഹിക്കാ-
യ്കധുനാ കോവിദനായ  നീ"-യിവണ്ണം
സഹജോക്തികൾ  കേട്ടുടൻ പ്രസേനൻ
പ്രതിപാദിച്ചിതു  വീണ്ടുമിപ്രകാരം:-                                                     16 

ഒരു  ഹിംസയുമാചരിച്ചിടാതി-
ങ്ങുപജീവിപ്പതിനാർക്കുമാവതല്ല;
ഒരു  ദീപമെരിക്കിലെത്രമാത്രം
ശലഭങ്ങൾക്കതു    ഹോമകുണ്ഡമാകും?                                                  17 

മതിയായ  ഫലം തരുന്നദിക്കിൽ
കൊല  ചെയ്യുന്നതിലില്ല  ദോഷലേശം;
സ്ഥിതിരക്ഷനിനച്ചു  ഭ്രമിപന്മാർ
വധദണ്ഡത്തെ  നടത്തിടുന്നുവല്ലോ.                                                        18 

മൃഗയാവിധി   ദുഷ്ടജന്തുപാളീ-
നിധനത്തിന്നിഹ  നിശ്ചയിച്ചതത്രേ,
അതുചെയ് വതിലില്ല  ദോഷ,-മെന്ന-
ല്ലതിനാൽ   സൗഖ്യവുമേറിടുന്നു ലോകേ.                                                19

മണിയോ മമ കണ്ഠസീമ്നിവാണാ-
ലണയാ  തെല്ലുമതിന്നു ഹാനി നൂനം
അതിനാലപസംശയം ഭവാനി-
ന്നനുവാദം  കനിവോടു നല്കിടേണം                                                        20

അണിയാനുതകുന്നരത്നമീനാ-
മണിയാതിങ്ങൊരു കോണിൽ വയ്പതോർത്താൽ
ധനസംഹതി  സംഭരിച്ചുവച്ചി-
ട്ടുപവാസം ശരണീകരിക്കയത്രേ.                                                           21  

മമ ജീവനിരിക്കിലിന്നു വിണ്ണിൻ-
മണിയാഴിക്കവതംസമായിടുമ്പോൾ
മണിസൗധമിതിന്നു നിർണ്ണയം നിൻ-
മണിയും  മാന്യമതേ! വതംസമാകും.                                                      22

ഇതുകേട്ടെതിരായുരപ്പതിങ്കൽ
ഗതികാണാതെ വലഞ്ഞു യാദവേന്ദ്രൻ
അധികാർത്തിമയാഗ്നി തപ്തനായി-
ട്ടിതികർത്തവ്യതയിങ്കൽ     മൂഢനായാൻ .                                                23

സഹജപ്രതിപക്ഷതാഭയം,  'നീ-
യരുളേണം ; മണി'യെന്നുതന്നെ  ചൊല്ലി
സഹജം  നിജമായ  ലോഭമപ്പോ-
'ളരുതേ' യെന്നു  തടത്തു  ശാഠ്യമോടേ.                                                      24

അവതമ്മിലനല്പമല്പനേരം
സമരം ചെയ്തൊടുവിൽ  ഭയം  ജയിച്ചു
അവനും  മണി  വൈമനസ്യമുൾക്കൊ-
ണ്ടനുജന്നായസുവെന്നപോലെ  നല്കി.                                                       25 

മണിതല്ലജമാർന്നുടൻ  പരീക്ഷാ-
ബിരുദം  പൂണ്ടൊരധീതിയെന്നപോലെ
പ്രമദാതിശയപ്രസന്നനായി
പ്രപദിച്ചാൻ  നിജമാലയം  പ്രസേനൻ.                                                      26

അഥ  തന്റെ   സുഹൃജ്ജനത്തിനെല്ലാം
ദ്രുതമെത്തുന്നതിനാളയച്ചു  ധീരൻ
വനയാനസമുത്സുകൻ  സവേഗം
മൃഗയാവേഷമണിഞ്ഞു  മഞ്ജൂളാഭം.                                                           27 

തരുവിന്നിലപോലെ  പച്ചയാകും
നിറമാളുന്നൊരുടുപ്പു  തൊപ്പിയേവം
പദരക്ഷകളും ധരിച്ചനേര-
ത്തവനക്ഷിക്കമൃതായമാനനായി.                                                             28

വിമലോജ്ജ്വലകഞ്ചുകാംബരാന്തേ
വിലസദ്രത്നവിഭാകരൻ  വിളങ്ങി;
പുരവാസികൾ  തൻ  മുഖങ്ങളായോ-
രരവിന്ദങ്ങളുമുല്ലസിച്ചിതപ്പോൾ.                                                               29                       

പലമാതിരി  വാഗുരാളിയേന്തി
ബ്ബലമാർന്നീടിന  വേട്ടനായ്ക്കളോടും
ചിലർ  കാടു    വളഞ്ഞിടുന്നതിന്നായ്
പുലർകാലത്തിനു  മുൻപുതന്നെ  പോയാർ.                                                30           

കുലവില്ലു  ശരങ്ങൾ  വേലു  ശൂലം
കരവാളം   മുതലായ   ശസ്രുമേന്തി-
പല മല്ലജനങ്ങളങ്ങൊരുങ്ങി
പ്പരിവാരങ്ങളൊടൊത്തു  വന്നുചേർന്നു.                                                      31                            

മഹിഷീദധിപോൽ  വെളുത്ത  വർണ്ണം,
മസൃണച്ഛായ,  മനോഹരാംഗജാതം,
അതി  പൗരുഷമാമുയർച്ച-യെന്ന-
ല്ലതിനൈഷ്ഠുര്യമിയന്നതായ  ഹേഷ                                                           32    

ശശിരശ്മികൾ തൻ  ഗളം  ഗ്രഹിക്കും
വിശദം  കേസരമച്ഛമായ  പുച്ഛം,
പവമാനസമാനമായ  വേഗം,
ദൃഢമായോരുടൽ ,  വീതിയുള്ള  വത്സം.                                                       33

ഇവയാർന്നു  വിളങ്ങിടുന്നൊരശ്വ-
പ്രവരൻതന്നെയവന്റെയന്തികത്തിൽ
കടിഞാണു  പിടിച്ചു   കൊണ്ടുവന്നാ-   
രതിയത്നത്തൊടു  രണ്ടു പൂരുഷൻമാർ.                                                           34

                                                 (വിശേഷകം)

ശരിയായ പദക്രമം  നയിപ്പാ-
നുതകും  സൗഭഗമാർന്നൊരത്തുരംഗം
അവനിൽ കുതുകം  വളർത്തിയേറ്റം
കവിയിൽ  പേശലമാശയം  കണക്കേ.                                                         35

ശരപാളി  നിറ‍ഞ്ഞ  തൂണി തോളിൻ-
പിറകിൽ  ചേർത്തു  വിചിത്രമായ  ചാപം
ഒരുപാണിയിലേന്തിയദ്ദൃഢാംഗൻ
തുരഗത്തിൻമുകളിൽ  തദാ  കരേറീ.                                                    36

ഹരിതാഭനവൻ   സിതാഭമാകും
മഹിതാശ്വത്തിൽ  മനോഹരം  വിളങ്ങി
രജതാചലശൃംഗമേറി  നില്ക്കും
നവതാപി‍ഞ്ഛപലാശിയെന്നപോലെ.                                                  37  

അതുപോലെ ഹയാധിരൂ‍ഢരായോ-
രനുഗന്മാരൊടു ചേർന്നുടൻ പ്രസേനൻ
ചരിതാർത്ഥകനാമധേയമായി
ത്വരിതം യാത്രതുടങ്ങി കാട്ടിലേയ്ക്കായ്.                                                38

ഹയരത്നമതിൽ  ദ്യുരത്നദത്തം‌
മണിരത്നത്തെയണിഞ്ഞു യാത്രചെയ്യും
യുവരത്നമവന്റെ കാന്തികാണ്മാ
നതിയത്നം പഥിപൂണ്ടു പൗരലോകം.                                                 39

ശരിയായ് വിരിവാർന്നതായ മാറ-
ത്തതിയാകും ദ്യുതിയാലലം ജ്വലിക്കും
മണിയാലൊരു വെള്ളിരേഖ മാറാ-
തവനാ വാനിൽ വരച്ചുകൊണ്ടുപോയാൻ.                                          40  

ത്വരിതം പുരിതന്റെ സീമലംഘി-
ച്ചടവീദേശമതിൽ കടന്നനേരം
ഗിരികാനനകാന്തിതൻ  ഗഭീര-
സ്ഥിതി കണ്ണിന്നതികൗതുകത്തെ നല്കി.                                            41

മലയും ശിലയും മരങ്ങൾ കാറ്റേ-
റ്റുലയുന്നോരൊലിയും സുഗന്ധപൂരം
കലരും മലരിൻവിലാസവും ശ്രീ
പുലരും  ചോലകളും  വിളങ്ങിപാരം.                                                42

ഇവ മിന്നൽകണക്കു  കണ്ടുകൊണ്ടാ-
യുവമന്നൻ മൃഗയാവനത്തിലെത്തി;
മൃഗസഞ്ചയമങ്ങുമിങ്ങുമായി-
ട്ടിളകീടുന്നൊരു  ഘോഷവും തുടങ്ങി.                                                 43        

ഹരിണങ്ങൾ ചലാചലോല്പലശ്രീ
ചൊരിയും ദൃഷ്ടിവിലാസമോടു മണ്ടി;
കലയും മുയലും കലർന്നു തിങ്ങി-
ത്തലയും പൊക്കിയുടൻ കുതിച്ചുപാഞ്ഞു.                                             44     

കടുവാ കിടി വാരണാദി നാനാ-
പടുസത്വങ്ങൾ പരിഭ്രമിച്ചു പാരം
കടുവാകിയ കണ്ഠനിസ്വനത്തോ-
ടടവീമണ്ഡലമാകവേയിളക്കി.                                                         45  

അഴികൾക്കു സമാനമായ് വനത്തെ-
ശ് ശുനകശ്രേണി വളഞ്ഞു നില്ക്കയാലേ
ഒഴിവാനുംഴറും മൃഗവ്രജത്തി-
ന്നുളവായ് പഞ്ജരബന്ധപാരവശ്യം.                                               46  

അവയിൽ പലതും പ്രസേനവീര-
പ്രഹിതം ബാണഗണം തറച്ചുവീണു
ചലമാകിയ ലാക്കിലസ്രുമേല്പി-
ച്ചലമാനന്ദമവന്നുമുത്ഭവിച്ചു.                                                         47

അതുകൾക്കുളവായിടുന്ന ഭൂരി-
വ്യഥകണ്ടീടുക വേണ്ടയെന്നുകണ്ടു
ഹരിദംഗനമാരുടൻ മറഞ്ഞാർ
പൊടിയാകും പടമന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ.                                             48

തരുവിൻ ശിഖരങ്ങൾ തോറുമെത്തി-
ത്തലകീഴായ് ത്തപമാചരിച്ചിടുന്നോർ
ഇവരെന്തുപിഴച്ചിതെന്നു ചൊല്ലി-
ജ്ജതുകാപങ് ക്തി പരന്നു വിണ്ണിലെല്ലാം.                                     49

24
അഭയം വയമത്ര  നല്കിടുന്നോ-
രിവയിൽ സാഹസമാചരിപ്പതേവം
അരുതെന്നു മഹാതരുക്കൾ ശാഖാ-
കരമാട്ടിക്കനിവോടുടൻ  വിലക്കി.                                                 50

ഇഹ ശല്യമൃഗങ്ങൾ മുളളു  ചിന്നും-
പൊഴുതിൽ ശല്യനിരയ്ക്കു  ലക്ഷ്യമായി
കിടി കൊൽവതിനായടുത്തിതസ്രും
പിടിയോളം ദൃഢമേറ്റതോർത്തിടാതെ.                                          51  

ഇഷുവേറ്റു കഠോരമാടൽ വാഹ-
ദ്വിഷദാളിക്കു  പിണഞ്ഞ നേരമേറ്റം
കൃതകൃത്യത പൂണ്ട വാഹജാലം
ബഹുനൃത്തങ്ങൾ നടത്തിയുല്ലസിച്ചു.                                              52  

“നവകോശനിഷണ്ണനാകുമെൻപേർ
കവരാനെന്തടവീനിവാസിയാം നീ?”
ഇതി കോപമിയന്ന ഖഡ് ഗഘാതം
ബഹുധാ ചെയ്തു യദുപ്രവീരഖഡ്ഗം.                                             53

മൃഗയാരതിയാർന്നു ഗാഢമന്യ-
സ് മൃതി കൈവിട്ടു രമിച്ചുകൊണ്ടിവണ്ണം
നിയതസ്ഥലവും സ്വസംഘവും വി-
ട്ടപഥത്തിങ്കലവൻ ഗമിച്ചു ദൂരം.                                                  54  

ശരകാനനമൊന്നതിന്നടുക്കൽ
പുരുകാന്തിപ്രസരം ലസിച്ചിരുന്നു;
അതിനുള്ളിലണഞ്ഞു  ഗൂഢമായി-
ട്ടൊരു സിംഹാധിപനും  ശയിച്ചിരുന്നു.                                       55

അതിഗൗരവമാഭിജാത്യമോടൊ-
ത്തനിശം തിങ്ങി വിളങ്ങിടും തദാസ്യം
മൃഗസഞ്ചയസാർവഭൗമഭാവം
നിജമാണെന്നറിയിച്ചു  നിർവിവാദം.                                       56 

തുലയറ്റ മഹാജവം കരുത്തുൾ-
ക്കലരും കൗശലമെന്നിവറ്റിനാലേ                                          
നിജരാജ്യമിവൻ ഭരിച്ചതിങ്കൽ
ദ്വിരദാദ്യങ്ങൾ വിസംവദിച്ചതില്ല.                                                                                                                                          
                                                                                                                    57

അതുമല്ലിവനുള്ള സന്നിധാനം
ബഹുഭീതിപ്രദമാണവറ്റിനെല്ലാം;
നിജശക്തി സമസ്തജിഷ്ണുവാണെ-
ന്നിവനും വേണ്ടവിധം ധരിച്ചിരുന്നു.                                                                58

ഉദയാസ്തമയങ്ങൾതോറുമുച്ചൈ-
ന്നിജസാമ്രാജ്യവിളംബരം കണക്കേ
ഇവനർത്ഥമിയന്ന സിംഹനാദം
ഭുവനത്രാസദമുച്ചരിച്ചിരുന്നു.                                                                             59       

ഇടിപോലതു പാഞ്ഞണഞ്ഞു പാരം
സ്ഫുടമാമഗ്നിവളർത്തിയുൾത്തടത്തിൽ
മൃഗരാശികളെത്തുരത്തി വേഗാ-
ലഭയസ്ഥാനമണച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.                                                                     60

വിപിനാധിപനായിവണ്ണമെല്ലാം
പല നാളായ്  മരുവുന്നൊരാമൃഗേന്ദ്രൻ
ക്ഷുധയാലധുനാ വലഞ്ഞു തീറ്റി-
ക്കൊതിയോടങ്ങു ശയിക്കയായിരുന്നു.                                                                  61      

അതിവിസ്തൃതിയാർന്ന മസ്തകത്തിൻ-
മുകളിൽ തിങ്ങിയെഴും സടാസമൂഹം
അധികായതി പൂണ്ടു  നാലുപാടും
തിരമാലയ്ക്കെതിരായ്  പടർന്നിരുന്നു.                                                                        62

കനൽപോലെ കഠോരമായ നേത്രം
സഹജക്രൗര്യനികേതമായ വക് ത്രം
ദൃഢസംഹതിഘോരമായ  ഗാത്രം
ജിതവജ്രം  നഖപങ് ക്തിയും വിചിത്രം                                                       63

26

ചെറുതായൊരു  ശബ് ദമൊട്ടു  ദൂര-
ത്തുളവായീടുകിലും   സ്ഫുടം ഗ്രഹിപ്പാൻ
ഉതകും ശ്രവണങ്ങളുററു കൂർപ്പി-
ച്ചിരയെത്തുന്നതു കാത്തിരുന്നു  വീരൻ.                                                                       64     

നുരനിര ചിതറുന്ന  വക് ത്രമോടും
ഖുരപുടതാഡിതഭ്രമിരേണുവോടും
തുരഗവരനുമപ്രസേനനെക്കൊ-
ണ്ടുരുതരവേഗമ​ണഞ്ഞിതസ്ഥലത്തിൽ.                                                                       65                    

തരംനോക്കിത്താണങ്ങനെ   മരുവുമ-
       ക്കേസരിപ്രൗഢന്തഢ-
ത്വരം മേല്പെട്ടൂക്കോടൊരു കുതി  കുതി-
        ച്ചുഗ്രസംരംഭമോടെ
തുരംഗത്തിൽക്കേറിത്തിറമൊടു നവാ
            ഖേടകേളീവിനോദം
 പരം തേടിപ്പായും  തരുണനവനെ-
               ത്തന്നെ നായാടി ഘോരം.                                                                            66
 
ഇടിപോലെയലർച്ചയോടു  മിന്നൽ-
ക്കൊടിപോൽ പാഞ്ഞണയും മൃഗാധിപന്റെ
അടിയേറ്റു സഹാശ്വനാം  പ്രസേനൻ
തടിപോൽ സത്വമുടൻ വെടിഞ്ഞുവീണു.                                                                        67             
                              
രുധിരപാരണ  ചെയ്തു കുമാരനെ-
ക്കുതിരയോടവിടത്തിൽ വെടിഞ്ഞുടൻ
ഹരി വരിച്ചൊരു രത്നമയത്നമാ-
ഹരി  കടിച്ചുപിടിച്ചു തിരിച്ചുതേ.                                                                                     68  

“മൃഗയാനുവർണ്ണനം"  എന്ന മൂന്നാം  സർഗം  സമാപ്തം.

കേശവീയം