ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 14


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 14 

ബ്രഹ്മോവാച 

     നൌമീഡ്യ തേഽഭ്രവപുഷേ തഡിദംബരായ 
          ഗുഞ്ജാവതംസപരിപിച്ഛലസൻമുഖായ । 
     വന്യസ്രജേ കവലവേത്രവിഷാണവേണു-
          ലക്ഷ്മശ്രിയേ മൃദുപദേ പശുപാംഗജായ  ॥ 1 ॥ 

     അസ്യാപി ദേവ വപുഷോ മദനുഗ്രഹസ്യ 
          സ്വേച്ഛാമയസ്യ ന തു ഭൂതമയസ്യ കോഽപി ।
     നേശേ മഹി ത്വവസിതും മനസാഽഽന്തരേണ 
          സാക്ഷാത്തവൈവ കിമുതാത്മസുഖാനുഭൂതേഃ  ॥ 2 ॥ 

     ജ്ഞാനേ പ്രയാസമുദപാസ്യ നമന്ത ഏവ 
          ജീവന്തി സൻമുഖരിതാം ഭവദീയവാർത്താം । 
     സ്ഥാനേ സ്ഥിതാഃ ശ്രുതിഗതാം തനുവാങ്മനോഭിർ-
          യേ പ്രായശോഽജിത ജിതോഽപ്യസി തൈസ്ത്രിലോക്യാം  ॥ 3 ॥ 

     ശ്രേയഃസ്രുതിം ഭക്തിമുദസ്യ തേ വിഭോ 
          ക്ലിശ്യന്തി യേ കേവലബോധലബ്ധയേ । 
     തേഷാമസൌ ക്ലേശല ഏവ ശിഷ്യതേ 
          നാന്യദ്‌യഥാ സ്ഥൂലതുഷാവഘാതിനാം  ॥ 4 ॥ 

     പുരേഹ ഭൂമൻ ബഹവോഽപി യോഗിന-
          സ്ത്വദർപ്പിതേഹാ നിജകർമ്മലബ്ധയാ ।
     വിബുധ്യ ഭക്ത്യൈവ കഥോപനീതയാ 
          പ്രപേദിരേഽഞ്ജോഽച്യുത തേ ഗതിം പരാം  ॥ 5 ॥ 

     തഥാപി ഭൂമൻ മഹിമാഗുണസ്യ തേ 
          വിബോദ്ധുമർഹത്യമലാന്തരാത്മഭിഃ ।
     അവിക്രിയാത്സ്വാനുഭവാദരൂപതോ 
          ഹ്യനന്യബോധ്യാത്മതയാ ന ചാന്യഥാ  ॥ 6 ॥ 

     ഗുണാത്മനസ്തേഽപി ഗുണാൻ വിമാതും 
          ഹിതാവതീർണ്ണസ്യ ക ഈശിരേഽസ്യ ।
     കാലേന യൈർവ്വാ വിമിതാഃ സുകൽപൈർ-
          ഭൂപാംസവഃ ഖേ മിഹികാ ദ്യുഭാസാഃ  ॥ 7 ॥ 

     തത്തേഽനുകമ്പാം സുസമീക്ഷമാണോ 
          ഭുഞ്ജാന ഏവാത്മകൃതം വിപാകം ।
     ഹൃദ്വാഗ്വപുർഭിർവിദധന്നമസ്തേ 
          ജീവേത യോ മുക്തിപദേ സ ദായഭാക്  ॥ 8 ॥ 

     പശ്യേശ മേഽനാര്യമനന്ത ആദ്യേ 
          പരാത്മനി ത്വയ്യപി മായിമായിനി ।
     മായാം വിതത്യേക്ഷിതുമാത്മവൈഭവം 
          ഹ്യഹം കിയാനൈച്ഛമിവാർച്ചിരഗ്നൌ  ॥ 9 ॥ 

     അതഃ ക്ഷമസ്വാച്യുത മേ രജോഭുവോ 
          ഹ്യജാനതസ്ത്വത്പൃഥഗീശമാനിനഃ ।
     അജാവലേപാന്ധതമോഽന്ധചക്ഷുഷ 
          ഏഷോഽനുകമ്പ്യോ മയി നാഥവാനിതി  ॥ 10 ॥ 

     ക്വാഹം തമോമഹദഹംഖചരാഗ്നിവാർഭൂ-
          സംവേഷ്ടിതാണ്ഡഘടസപ്തവിതസ്തികായാഃ । 
     ക്വേദൃഗ്‌വിധാവിഗണിതാണ്ഡപരാണുചര്യാ-
          വാതാധ്വരോമവിവരസ്യ ച തേ മഹിത്വം  ॥ 11 ॥ 

     ഉത്ക്ഷേപണം ഗർഭഗതസ്യ പാദയോഃ 
          കിം കൽപതേ മാതുരധോക്ഷജാഗസേ ।
     കിമസ്തിനാസ്തിവ്യപദേശഭൂഷിതം 
          തവാസ്തി കുക്ഷേഃ കിയദപ്യനന്തഃ  ॥ 12 ॥ 

     ജഗത്ത്രയാന്തോദധിസമ്പ്ലവോദേ 
          നാരായണസ്യോദരനാഭിനാളാത് ।
     വിനിർഗ്ഗതോഽജസ്ത്വിതി വാങ്ന വൈ മൃഷാ 
          കിന്ത്വീശ്വര ത്വന്ന വിനിർഗ്ഗതോഽസ്മി  ॥ 13 ॥ 

     നാരായണസ്ത്വം ന ഹി സർവ്വദേഹിനാ-
          മാത്മാസ്യധീശാഖിലലോകസാക്ഷീ ।
     നാരായണോഽങ്ഗം നരഭൂജലായനാ-
          ത്തച്ചാപി സത്യം ന തവൈവ മായാ  ॥ 14 ॥ 

     തച്ചേജ്ജലസ്ഥം തവ സജ്ജഗദ്വപുഃ 
          കിം മേ ന ദൃഷ്ടം ഭഗവംസ്തദൈവ । 
     കിം വാ സുദൃഷ്ടം ഹൃദി മേ തദൈവ 
          കിം നോ സപദ്യേവ പുനർവ്യദർശി  ॥ 15 ॥ 

     അത്രൈവ മായാധമനാവതാരേ 
          ഹ്യസ്യ പ്രപഞ്ചസ്യ ബഹിഃ സ്ഫുടസ്യ ।
     കൃത്സ്നസ്യ ചാന്തർജ്ജഠരേ ജനന്യാ 
          മായാത്വമേവ പ്രകടീകൃതം തേ  ॥ 16 ॥ 

യസ്യ കുക്ഷാവിദം സർവ്വം സാത്മം ഭാതി യഥാ തഥാ ।
തത്ത്വയ്യപീഹ തത്സർവ്വം കിമിദം മായയാ വിനാ  ॥ 17 ॥ 

     അദ്യൈവ ത്വദൃതേഽസ്യ കിം മമ ന തേ 
          മായാത്വമാദർശിത- 
     മേകോഽസി പ്രഥമം തതോ വ്രജസുഹൃദ്-
          വത്സാഃ സമസ്താ അപി । 
     താവന്തോഽസി ചതുർഭുജാസ്തദഖിലൈഃ 
          സാകം മയോപാസിതാ- 
     സ്താവന്ത്യേവ ജഗന്ത്യഭൂസ്തദമിതം 
          ബ്രഹ്മാദ്വയം ശിഷ്യതേ  ॥ 18 ॥ 

     അജാനതാം ത്വത്പദവീമനാത്മ-
          ന്യാത്മാഽഽത്മനാ ഭാസി വിതത്യ മായാം ।
     സൃഷ്ടാവിവാഹം ജഗതോ വിധാന 
          ഇവ ത്വമേഷോഽന്ത ഇവ ത്രിനേത്രഃ  ॥ 19 ॥ 

     സുരേഷ്വൃഷിഷ്വീശ തഥൈവ നൃഷ്വപി 
          തിര്യക്ഷു യാദഃസ്വപി തേഽജനസ്യ ।
     ജൻമാസതാം ദുർമ്മദനിഗ്രഹായ 
          പ്രഭോ വിധാതഃ സദനുഗ്രഹായ ച  ॥ 20 ॥ 

     കോ വേത്തി ഭൂമൻ ഭഗവൻ പരാത്മൻ 
          യോഗേശ്വരോതീർഭവതസ്ത്രിലോക്യാം ।
     ക്വ വാ കഥം വാ കതി വാ കദേതി 
          വിസ്താരയൻ ക്രീഡസി യോഗമായാം  ॥ 21 ॥ 

     തസ്മാദിദം ജഗദശേഷമസത്സ്വരൂപം 
          സ്വപ്നാഭമസ്തധിഷണം പുരുദുഃഖദുഃഖം । 
     ത്വയ്യേവ നിത്യസുഖബോധതനാവനന്തേ 
          മായാത ഉദ്യദപി യത് സദിവാവഭാതി  ॥ 22 ॥ 

     ഏകസ്ത്വമാത്മാ പുരുഷഃ പുരാണഃ 
          സത്യഃ സ്വയംജ്യോതിരനന്ത ആദ്യഃ ।
     നിത്യോഽക്ഷരോഽജസ്രസുഖോ നിരഞ്ജനഃ 
          പൂർണ്ണോഽദ്വയോ മുക്ത ഉപാധിതോഽമൃതഃ  ॥ 23 ॥ 

     ഏവം വിധം ത്വാം സകലാത്മനാമപി 
          സ്വാത്മാനമാത്മാഽഽത്മതയാ വിചക്ഷതേ ।
     ഗുർവ്വർക്കലബ്ധോപനിഷത്സുചക്ഷുഷാ 
          യേ തേ തരന്തീവ ഭവാനൃതാംബുധിം  ॥ 24 ॥ 

     ആത്മാനമേവാത്മതയാവിജാനതാം 
          തേനൈവ ജാതം നിഖിലം പ്രപഞ്ചിതം ।
     ജ്ഞാനേന ഭൂയോഽപി ച തത്പ്രലീയതേ 
          രജ്ജ്വാമഹേർഭോഗഭവാഭവൌ യഥാ  ॥ 25 ॥ 

     അജ്ഞാനസംജ്ഞൌ ഭവബന്ധമോക്ഷൌ 
          ദ്വൌ നാമ നാന്യൌ സ്ത ഋതജ്ഞഭാവാത് ।
     അജസ്രചിത്യാഽഽത്മനി കേവലേ പരേ 
          വിചാര്യമാണേ തരണാവിവാഹനീ  ॥ 26 ॥ 

ത്വാമാത്മാനം പരം മത്വാ പരമാത്മാനമേവ ച ।
ആത്മാ പുനർബ്ബഹിർമ്മൃഗ്യ അഹോഽജ്ഞജനതാജ്ഞതാ  ॥ 27 ॥ 

     അന്തർഭവേഽനന്ത ഭവന്തമേവ 
          ഹ്യതത്ത്യജന്തോ മൃഗയന്തി സന്തഃ ।
     അസന്തമപ്യന്ത്യഹിമന്തരേണ 
          സന്തം ഗുണം തം കിമു യന്തി സന്തഃ  ॥ 28 ॥ 

     അഥാപി തേ ദേവ പദാംബുജദ്വയ-
          പ്രസാദലേശാനുഗൃഹീത ഏവ ഹി ।
     ജാനാതി തത്ത്വം ഭഗവൻ മഹിമ്നോ-
          ന ചാന്യ ഏകോഽപി ചിരം വിചിന്വൻ  ॥ 29 ॥ 

     തദസ്തു മേ നാഥ സ ഭൂരിഭാഗോ 
          ഭവേഽത്ര വാന്യത്ര തു വാ തിരശ്ചാം ।
     യേനാഹമേകോഽപി ഭവജ്ജനാനാം 
          ഭൂത്വാ നിഷേവേ തവ പാദപല്ലവം  ॥ 30 ॥ 

     അഹോഽതിധന്യാ വ്രജഗോരമണ്യഃ 
          സ്തന്യാമൃതം പീതമതീവ തേ മുദാ ।
     യാസാം വിഭോ വത്സതരാത്മജാത്മനാ 
          യത്തൃപ്തയേഽദ്യാപി ന ചാലമധ്വരാഃ  ॥ 31 ॥ 

അഹോഭാഗ്യമഹോഭാഗ്യം നന്ദഗോപവ്രജൌകസാം ।
യൻമിത്രം പരമാനന്ദം പൂർണ്ണ ബ്രഹ്മ സനാതനം  ॥ 32 ॥ 

     ഏഷാം തു ഭാഗ്യമഹിമാച്യുത താവദാസ്താ-
          മേകാദശൈവ ഹി വയം ബത ഭൂരിഭാഗാഃ । 
     ഏതദ്ധൃഷീകചഷകൈരസകൃത്പിബാമഃ 
          ശർവ്വാദയോഽങ്ഘ്ര്യുദജമധ്വമൃതാസവം തേ  ॥ 33 ॥ 

     തദ്ഭൂരിഭാഗ്യമിഹ ജൻമ കിമപ്യടവ്യാം 
          യദ്ഗോകുലേഽപി കതമാങ്ഘ്രിരജോഽഭിഷേകം । 
     യജ്ജീവിതം തു നിഖിലം ഭഗവാൻ മുകുന്ദ-
          സ്ത്വദ്യാപി യത്പദരജഃ ശ്രുതിമൃഗ്യമേവ  ॥ 34 ॥ 

     ഏഷാം ഘോഷനിവാസിനാമുത ഭവാൻ 
          കിം ദേവ രാതേതി നഃ 
     ചേതോ വിശ്വഫലാത്ഫലം ത്വദപരം 
          കുത്രാപ്യയൻ മുഹ്യതി । 
     സദ്വേഷാദിവ പൂതനാപി സകുലാ 
          ത്വാമേവ ദേവാപിതാ 
     യദ്ധാമാർത്ഥസുഹൃത്പ്രിയാത്മതനയ-
          പ്രാണാശയാസ്ത്വത്കൃതേ  ॥ 35 ॥ 

താവദ്‌രാഗാദയഃ സ്തേനാസ്താവത്കാരാഗൃഹം ഗൃഹം ।
താവൻമോഹോഽങ്ഘ്രിനിഗഡോ യാവത്കൃഷ്ണ ന തേ ജനാഃ  ॥ 36 ॥ 

പ്രപഞ്ചം നിഷ്പ്രപഞ്ചോഽപി വിഡംബയസി ഭൂതലേ ।
പ്രപന്നജനതാനന്ദസന്ദോഹം പ്രഥിതും പ്രഭോ  ॥ 37 ॥ 

ജാനന്ത ഏവ ജാനന്തു കിം ബഹൂക്ത്യാ ന മേ പ്രഭോ ।
മനസോ വപുഷോ വാചോ വൈഭവം തവ ഗോചരഃ  ॥ 38 ॥ 

അനുജാനീഹി മാം കൃഷ്ണ സർവ്വം ത്വം വേത്സി സർവ്വദൃക് ।
ത്വമേവ ജഗതാം നാഥോ ജഗദേതത്തവാർപ്പിതം  ॥ 39 ॥ 

     ശ്രീകൃഷ്ണ വൃഷ്ണികുലപുഷ്കരജോഷദായിൻ 
          ക്ഷ്മാനിർജ്ജരദ്വിജപശൂദധിവൃദ്ധികാരിൻ । 
     ഉദ്ധർമ്മശാർവ്വരഹര ക്ഷിതിരാക്ഷസധ്രു-
          ഗാകൽപമാർക്കമർഹൻ ഭഗവൻ നമസ്തേ  ॥ 40 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യഭിഷ്ടൂയ ഭൂമാനം ത്രിഃ പരിക്രമ്യ പാദയോഃ ।
നത്വാഭീഷ്ടം ജഗദ്ധാതാ സ്വധാമ പ്രത്യപദ്യത  ॥ 41 ॥ 

തതോഽനുജ്ഞാപ്യ ഭഗവാൻ സ്വഭുവം പ്രാഗവസ്ഥിതാൻ ।
വത്സാൻ പുളിനമാനിന്യേ യഥാപൂർവ്വസഖം സ്വകം  ॥ 42 ॥ 

ഏകസ്മിന്നപി യാതേഽബ്ദേ പ്രാണേശം ചാന്തരാത്മനഃ ।
കൃഷ്ണമായാഹതാ രാജൻ ക്ഷണാർദ്ധം മേനിരേഽർഭകാഃ  ॥ 43 ॥ 

കിം കിം ന വിസ്മരന്തീഹ മായാമോഹിതചേതസഃ ।
യൻമോഹിതം ജഗത്‌സർവ്വമഭീക്ഷ്ണം വിസ്മൃതാത്മകം  ॥ 44 ॥ 

ഊചുശ്ച സുഹൃദഃ കൃഷ്ണം സ്വാഗതം തേഽതിരംഹസാ ।
നൈകോഽപ്യഭോജി കവല ഏഹീതഃ സാധു ഭുജ്യതാം  ॥ 45 ॥ 

തതോ ഹസൻ ഹൃഷീകേശോഽഭ്യവഹൃത്യ സഹാർഭകൈഃ ।
ദർശയംശ്ചർമ്മാജഗരം ന്യവർത്തത വനാദ് വ്രജം  ॥ 46 ॥ 

     ബർഹപ്രസൂനനവധാതുവിചിത്രിതാംഗഃ 
          പ്രോദ്ദാമവേണുദളശൃംഗരവോത്സവാഢ്യഃ । 
     വത്സാൻ ഗൃണന്നനുഗഗീതപവിത്രകീർത്തിർ-
          ഗ്ഗോപീദൃഗുത്സവദൃശിഃ പ്രവിവേശ ഗോഷ്ഠം  ॥ 47 ॥ 

അദ്യാനേന മഹാവ്യാലോ യശോദാനന്ദസൂനുനാ ।
ഹതോഽവിതാ വയം ചാസ്മാദിതി ബാലാ വ്രജേ ജഗുഃ  ॥ 48 ॥ 

രാജോവാച

ബ്രഹ്മൻ പരോദ്ഭവേ കൃഷ്ണേ ഇയാൻ പ്രേമാ കഥം ഭവേത് ।
യോഽഭൂതപൂർവ്വസ്തോകേഷു സ്വോദ്ഭവേഷ്വപി കഥ്യതാം  ॥ 49 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

സർവ്വേഷാമപി ഭൂതാനാം നൃപ സ്വാത്മൈവ വല്ലഭഃ ।
ഇതരേഽപത്യവിത്താദ്യാസ്തദ്‌ ല്ലഭതയൈവ ഹി  ॥ 50 ॥ 

തദ് രാജേന്ദ്ര യഥാ സ്നേഹഃ സ്വസ്വകാത്മനി ദേഹിനാം ।
ന തഥാ മമതാലംബിപുത്രവിത്തഗൃഹാദിഷു  ॥ 51 ॥ 

ദേഹാത്മവാദിനാം പുംസാമപി രാജന്യസത്തമ ।
യഥാ ദേഹഃ പ്രിയതമസ്തഥാ ന ഹ്യനു യേ ച തം  ॥ 52 ॥ 

ദേഹോഽപി മമതാഭാക്ചേത്തർഹ്യസൌ നാത്മവത്പ്രിയഃ ।
യജ്ജീര്യത്യപി ദേഹേഽസ്മിൻ ജീവിതാശാ ബലീയസീ  ॥ 53 ॥ 

തസ്മാത്പ്രിയതമഃ സ്വാത്മാ സർവ്വേഷാമപി ദേഹിനാം ।
തദർത്ഥമേവ സകലം ജഗദേതച്ചരാചരം  ॥ 54 ॥ 

കൃഷ്ണമേനമവേഹി ത്വമാത്മാനമഖിലാത്മനാം ।
ജഗദ്ധിതായ സോഽപ്യത്ര ദേഹീവാഭാതി മായയാ  ॥ 55 ॥ 

വസ്തുതോ ജാനതാമത്ര കൃഷ്ണം സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച ।
ഭഗവദ്രൂപമഖിലം നാന്യദ് വസ്ത്വിഹ കിഞ്ചന  ॥ 56 ॥ 

സർവ്വേഷാമപി വസ്തൂനാം ഭാവാർത്ഥോ ഭവതി സ്ഥിതഃ ।
തസ്യാപി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണഃ കിമതദ്വസ്തു രൂപ്യതാം  ॥ 57 ॥ 

     സമാശ്രിതാ യേ പദപല്ലവപ്ലവം 
          മഹത്പദം പുണ്യയശോ മുരാരേഃ ।
     ഭവാംബുധിർവ്വത്സപദം പരം പദം 
          പദം പദം യദ്വിപദാം ന തേഷാം  ॥ 58 ॥ 

ഏതത്തേ സർവ്വമാഖ്യാതം യത്പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ ।
യത്കൌമാരേ ഹരികൃതം പൌഗണ്ഡേ പരികീർത്തിതം  ॥ 59 ॥ 

     ഏതത്സുഹൃദ്ഭിശ്ചരിതം മുരാരേ-
          രഘാർദ്ദനം ശാദ്വലജേമനം ച ।
     വ്യക്തേതരദ്രൂപമജോർവ്വഭിഷ്ടവം 
          ശൃണ്വൻ ഗൃണന്നേതി നരോഽഖിലാർത്ഥാൻ  ॥ 60 ॥ 

ഏവം വിഹാരൈഃ കൌമാരൈഃ കൌമാരം ജഹതുർവ്രജേ ।
നിലായനൈഃ സേതുബന്ധൈർമ്മർക്കടോത്പ്ലവനാദിഭിഃ  ॥ 61 ॥