ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / അഷ്ടമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 8) / അദ്ധ്യായം 16


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / അഷ്ടമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 8) / അദ്ധ്യായം 16 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം പുത്രേഷു നഷ്ടേഷു ദേവമാതാദിതിസ്തദാ ।
ഹൃതേ ത്രിവിഷ്ടപേ ദൈത്യൈഃ പര്യതപ്യദനാഥവത്  ॥ 1 ॥ 

ഏകദാ കശ്യപസ്തസ്യാ ആശ്രമം ഭഗവാനഗാത് ।
നിരുത്സവം നിരാനന്ദം സമാധേർവ്വിരതശ്ചിരാത്  ॥ 2 ॥ 

സ പത്നീം ദീനവദനാം കൃതാസനപരിഗ്രഹഃ ।
സഭാജിതോ യഥാന്യായമിദമാഹ കുരൂദ്വഹ  ॥ 3 ॥ 

അപ്യഭദ്രം ന വിപ്രാണാം ഭദ്രേ ലോകേഽധുനാഽഽഗതം ।
ന ധർമ്മസ്യ ന ലോകസ്യ മൃത്യോശ്ഛന്ദാനുവർത്തിനഃ  ॥ 4 ॥ 

അപി വാകുശലം കിഞ്ചിദ്ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനി ।
ധർമ്മസ്യാർത്ഥസ്യ കാമസ്യ യത്ര യോഗോ ഹ്യയോഗിനാം  ॥ 5 ॥ 

അപി വാതിഥയോഽഭ്യേത്യ കുടുംബാസക്തയാ ത്വയാ ।
ഗൃഹാദപൂജിതാ യാതാഃ പ്രത്യുത്ഥാനേന വാ ക്വചിത്  ॥ 6 ॥ 

ഗൃഹേഷു യേഷ്വതിഥയോ നാർച്ചിതാഃ സലിലൈരപി ।
യദി നിര്യാന്തി തേ നൂനം ഫേരുരാജഗൃഹോപമാഃ  ॥ 7 ॥ 

അപ്യഗ്നയസ്തു വേലായാം ന ഹുതാ ഹവിഷാ സതി ।
ത്വയോദ്വിഗ്നധിയാ ഭദ്രേ പ്രോഷിതേ മയി കർഹിചിത്  ॥ 8 ॥ 

യത്പൂജയാ കാമദുഘാൻ യാതി ലോകാൻ ഗൃഹാന്വിതഃ ।
ബ്രാഹ്മണോഽഗ്നിശ്ച വൈ വിഷ്ണോഃ സർവ്വദേവാത്മനോ മുഖം  ॥ 9 ॥ 

അപി സർവ്വേ കുശലിനസ്തവ പുത്രാ മനസ്വിനി ।
ലക്ഷയേഽസ്വസ്ഥമാത്മാനം ഭവത്യാ ലക്ഷണൈരഹം  ॥ 10 ॥ 

അദിതിരുവാച

ഭദ്രം ദ്വിജഗവാം ബ്രഹ്മൻ ധർമ്മസ്യാസ്യ ജനസ്യ ച ।
ത്രിവർഗ്ഗസ്യ പരം ക്ഷേത്രം ഗൃഹമേധിൻ ഗൃഹാ ഇമേ  ॥ 11 ॥ 

അഗ്നയോഽതിഥയോ ഭൃത്യാ ഭിക്ഷവോ യേ ച ലിപ്സവഃ ।
സർവ്വം ഭഗവതോ ബ്രഹ്മന്നനുധ്യാനാന്ന രിഷ്യതി  ॥ 12 ॥ 

കോ നു മേ ഭഗവൻ കാമോ ന സമ്പദ്യേത മാനസഃ ।
യസ്യാ ഭവാൻ പ്രജാധ്യക്ഷ ഏവം ധർമ്മാൻ പ്രഭാഷതേ  ॥ 13 ॥ 

     തവൈവ മാരീച മനഃശരീരജാഃ 
          പ്രജാ ഇമാഃ സത്ത്വരജസ്തമോജുഷഃ ।
     സമോ ഭവാംസ്താസ്വസുരാദിഷു പ്രഭോ 
          തഥാപി ഭക്തം ഭജതേ മഹേശ്വരഃ  ॥ 14 ॥ 

തസ്മാദീശ ഭജന്ത്യാ മേ ശ്രേയശ്ചിന്തയ സുവ്രത ।
ഹൃതശ്രിയോ ഹൃതസ്ഥാനാൻ സപത്നൈഃ പാഹി നഃ പ്രഭോ  ॥ 15 ॥ 

പരൈർവ്വിവാസിതാ സാഹം മഗ്നാ വ്യസനസാഗരേ ।
ഐശ്വര്യം ശ്രീർ യശഃ സ്ഥാനം ഹൃതാനി പ്രബലൈർമ്മമ  ॥ 16 ॥ 

യഥാ താനി പുനഃ സാധോ പ്രപദ്യേരൻ മമാത്മജാഃ ।
തഥാ വിധേഹി കല്യാണം ധിയാ കല്യാണകൃത്തമ  ॥ 17 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവമഭ്യർത്ഥിതോഽദിത്യാ കസ്താമാഹ സ്മയന്നിവ ।
അഹോ മായാബലം വിഷ്ണോഃ സ്നേഹബദ്ധമിദം ജഗത്  ॥ 18 ॥ 

ക്വ ദേഹോ ഭൌതികോഽനാത്മാ ക്വ ചാത്മാ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।
കസ്യ കേ പതിപുത്രാദ്യാ മോഹ ഏവ ഹി കാരണം  ॥ 19 ॥ 

ഉപതിഷ്ഠസ്വ പുരുഷം ഭഗവന്തം ജനാർദ്ദനം ।
സർവ്വഭൂതഗുഹാവാസം വാസുദേവം ജഗദ്ഗുരും  ॥ 20 ॥ 

സ വിധാസ്യതി തേ കാമാൻ ഹരിർദ്ദീനാനുകമ്പനഃ ।
അമോഘാ ഭഗവദ്ഭക്തിർന്നേതരേതി മതിർമ്മമ  ॥ 21 ॥ 

അദിതിരുവാച

കേനാഹം വിധിനാ ബ്രഹ്മന്നുപസ്ഥാസ്യേ ജഗത്പതിം ।
യഥാ മേ സത്യസങ്കൽപോ വിദധ്യാത് സ മനോരഥം  ॥ 22 ॥ 

ആദിശ ത്വം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വിധിം തദുപധാവനം ।
ആശു തുഷ്യതി മേ ദേവഃ സീദന്ത്യാഃ സഹ പുത്രകൈഃ  ॥ 23 ॥ 

കശ്യപ ഉവാച

ഏതൻമേ ഭഗവാൻ പൃഷ്ടഃ പ്രജാകാമസ്യ പദ്മജഃ ।
യദാഹ തേ പ്രവക്ഷ്യാമി വ്രതം കേശവതോഷണം  ॥ 24 ॥ 

ഫാൽഗുനസ്യാമലേ പക്ഷേ ദ്വാദശാഹം പയോവ്രതഃ ।
അർച്ചയേദരവിന്ദാക്ഷം ഭക്ത്യാ പരമയാന്വിതഃ  ॥ 25 ॥ 

സിനീവാല്യാം മൃദാഽഽലിപ്യ സ്നായാത്ക്രോഡവിദീർണ്ണയാ ।
യദി ലഭ്യേത വൈ സ്രോതസ്യേതം മന്ത്രമുദീരയേത്  ॥ 26 ॥ 

ത്വം ദേവ്യാദിവരാഹേണ രസായാഃ സ്ഥാനമിച്ഛതാ ।
ഉദ്ധൃതാസി നമസ്തുഭ്യം പാപ്മാനം മേ പ്രണാശയ  ॥ 27 ॥ 

നിർവ്വർത്തിതാത്മനിയമോ ദേവമർച്ചേത് സമാഹിതഃ ।
അർച്ചായാം സ്ഥണ്ഡിലേ സൂര്യേ ജലേ വഹ്നൌ ഗുരാവപി  ॥ 28 ॥ 

നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ പുരുഷായ മഹീയസേ ।
സർവ്വഭൂതനിവാസായ വാസുദേവായ സാക്ഷിണേ  ॥ 29 ॥ 

നമോഽവ്യക്തായ സൂക്ഷ്മായ പ്രധാനപുരുഷായ ച ।
ചതുർവ്വിംശദ്ഗുണജ്ഞായ ഗുണസംഖ്യാനഹേതവേ  ॥ 30 ॥ 

നമോ ദ്വിശീർഷ്ണേ ത്രിപദേ ചതുഃശൃംഗായ തന്തവേ ।
സപ്തഹസ്തായ യജ്ഞായ ത്രയീവിദ്യാത്മനേ നമഃ  ॥ 31 ॥ 

നമഃ ശിവായ രുദ്രായ നമഃ ശക്തിധരായ ച ।
സർവ്വവിദ്യാധിപതയേ ഭൂതാനാം പതയേ നമഃ  ॥ 32 ॥ 

നമോ ഹിരണ്യഗർഭായ പ്രാണായ ജഗദാത്മനേ ।
യോഗൈശ്വര്യശരീരായ നമസ്തേ യോഗഹേതവേ  ॥ 33 ॥ 

നമസ്ത ആദിദേവായ സാക്ഷിഭൂതായ തേ നമഃ ।
നാരായണായ ഋഷയേ നരായ ഹരയേ നമഃ  ॥ 34 ॥ 

നമോ മരകതശ്യാമവപുഷേഽധിഗതശ്രിയേ ।
കേശവായ നമസ്തുഭ്യം നമസ്തേ പീതവാസസേ  ॥ 35 ॥ 

ത്വം സർവ്വവരദഃ പുംസാം വരേണ്യ വരദർഷഭ ।
അതസ്തേ ശ്രേയസേ ധീരാഃ പാദരേണുമുപാസതേ  ॥ 36 ॥ 

അന്വവർത്തന്ത യം ദേവാഃ ശ്രീശ്ച തത്പാദപദ്മയോഃ ।
സ്പൃഹയന്ത ഇവാമോദം ഭഗവാൻ മേ പ്രസീദതാം  ॥ 37 ॥ 

ഏതൈർമ്മന്ത്രൈർഹൃഷീകേശമാവാഹനപുരസ്കൃതം ।
അർച്ചയേച്ഛ്രദ്ധയാ യുക്തഃ പാദ്യോപസ്പർശനാദിഭിഃ  ॥ 38 ॥ 

അർച്ചിത്വാ ഗന്ധമാല്യാദ്യൈഃ പയസാ സ്നപയേദ് വിഭും ।
വസ്ത്രോപവീതാഭരണപാദ്യോപസ്പർശനൈസ്തതഃ ।
ഗന്ധധൂപാദിഭിശ്ചാർച്ചേദ് ദ്വാദശാക്ഷരവിദ്യയാ  ॥ 39 ॥ 

ശൃതം പയസി നൈവേദ്യം ശാല്യന്നം വിഭവേ സതി ।
സസർപ്പിഃ സഗുഡം ദത്ത്വാ ജുഹുയാൻമൂലവിദ്യയാ  ॥ 40 ॥ 

നിവേദിതം തദ്ഭക്തായ ദദ്യാദ്ഭുഞ്ജീത വാ സ്വയം ।
ദത്ത്വാഽഽചമനമർച്ചിത്വാ താംബൂലം ച നിവേദയേത്  ॥ 41 ॥ 

ജപേദഷ്ടോത്തരശതം സ്തുവീത സ്തുതിഭിഃ പ്രഭും ।
കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണം ഭൂമൌ പ്രണമേദ് ദണ്ഡവൻമുദാ  ॥ 42 ॥ 

കൃത്വാ ശിരസി തച്ഛേഷാം ദേവമുദ്വാസയേത് തതഃ ।
ദ്വ്യവരാൻ ഭോജയേദ് വിപ്രാൻ പായസേന യഥോചിതം  ॥ 43 ॥ 

ഭുഞ്ജീത തൈരനുജ്ഞാതഃ ശേഷം സേഷ്ടഃ സഭാജിതൈഃ ।
ബ്രഹ്മചാര്യഥ തദ്രാത്ര്യാം ശ്വോഭൂതേ പ്രഥമേഽഹനി  ॥ 44 ॥ 

സ്നാതഃ ശുചിര്യഥോക്തേന വിധിനാ സുസമാഹിതഃ ।
പയസാ സ്നാപയിത്വാർച്ചേദ് വ്യാവദ് വ്രതസമാപനം  ॥ 45 ॥ 

പയോഭക്ഷോ വ്രതമിദം ചരേദ് വിഷ്ണ്വർച്ചനാദൃതഃ ।
പൂർവ്വവജ്ജുഹുയാദഗ്നിം ബ്രാഹ്മണാംശ്ചാപി ഭോജയേത്  ॥ 46 ॥ 

ഏവം ത്വഹരഹഃ കുര്യാദ് ദ്വാദശാഹം പയോവ്രതഃ ।
ഹരേരാരാധനം ഹോമമർഹണം ദ്വിജതർപ്പണം  ॥ 47 ॥ 

പ്രതിപദ്ദിനമാരഭ്യ യാവച്ഛുക്ലത്രയോദശീ ।
ബ്രഹ്മചര്യമധഃസ്വപ്നം സ്നാനം ത്രിഷവണം ചരേത്  ॥ 48 ॥ 

വർജ്ജയേദസദാലാപം ഭോഗാനുച്ചാവചാംസ്തഥാ ।
അഹിംസ്രഃ സർവ്വഭൂതാനാം വാസുദേവപരായണഃ  ॥ 49 ॥ 

ത്രയോദശ്യാമഥോ വിഷ്ണോഃ സ്നപനം പഞ്ചകൈർവ്വിഭോഃ ।
കാരയേച്ഛാസ്ത്രദൃഷ്ടേന വിധിനാ വിധികോവിദൈഃ  ॥ 50 ॥ 

പൂജാം ച മഹതീം കുര്യാദ് വിത്തശാഠ്യവിവർജ്ജിതഃ ।
ചരും നിരൂപ്യ പയസി ശിപിവിഷ്ടായ വിഷ്ണവേ  ॥ 51 ॥ 

ശൃതേന തേന പുരുഷം യജേത സുസമാഹിതഃ ।
നൈവേദ്യം ചാതിഗുണവദ് ദദ്യാത്പുരുഷതുഷ്ടിദം  ॥ 52 ॥ 

ആചാര്യം ജ്ഞാനസമ്പന്നം വസ്ത്രാഭരണധേനുഭിഃ ।
തോഷയേദൃത്വിജശ്ചൈവ തദ് വിദ്ധ്യാരാധനം ഹരേഃ  ॥ 53 ॥ 

ഭോജയേത്താൻ ഗുണവതാ സദന്നേന ശുചിസ്മിതേ ।
അന്യാംശ്ച ബ്രാഹ്മണാൻ ശക്ത്യാ യേ ച തത്ര സമാഗതാഃ  ॥ 54 ॥ 

ദക്ഷിണാം ഗുരവേ ദദ്യാദൃത്വിഗ്ഭ്യശ്ച യഥാർഹതഃ ।
അന്നാദ്യേനാശ്വപാകാംശ്ച പ്രീണയേത്സമുപാഗതാൻ  ॥ 55 ॥ 

ഭുക്തവത്സു ച സർവ്വേഷു ദീനാന്ധകൃപണേഷു ച ।
വിഷ്ണോസ്തത്പ്രീണനം വിദ്വാൻ ഭുഞ്ജീത സഹ ബന്ധുഭിഃ  ॥ 56 ॥ 

നൃത്യവാദിത്രഗീതൈശ്ച സ്തുതിഭിഃ സ്വസ്തിവാചകൈഃ ।
കാരയേത്തത്കഥാഭിശ്ച പൂജാം ഭഗവതോഽന്വഹം  ॥ 57 ॥ 

ഏതത്പയോവ്രതം നാമ പുരുഷാരാധനം പരം ।
പിതാമഹേനാഭിഹിതം മയാ തേ സമുദാഹൃതം  ॥ 58 ॥ 

ത്വം ചാനേന മഹാഭാഗേ സമ്യക് ചീർണ്ണേന കേശവം ।
ആത്മനാ ശുദ്ധഭാവേന നിയതാത്മാ ഭജാവ്യയം  ॥ 59 ॥ 

അയം വൈ സർവ്വയജ്ഞാഖ്യഃ സർവ്വവ്രതമിതി സ്മൃതം ।
തപഃസാരമിദം ഭദ്രേ ദാനം ചേശ്വരതർപ്പണം  ॥ 60 ॥ 

ത ഏവ നിയമാഃ സാക്ഷാത് ത ഏവ ച യമോത്തമാഃ ।
തപോ ദാനം വ്രതം യജ്ഞോ യേന തുഷ്യത്യധോക്ഷജഃ  ॥ 61 ॥ 

തസ്മാദേതദ് വ്രതം ഭദ്രേ പ്രയതാ ശ്രദ്ധയാ ചര ।
ഭഗവാൻ പരിതുഷ്ടസ്തേ വരാനാശു വിധാസ്യതി  ॥ 62 ॥