ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 10


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 10 

ശ്രീശുക ഉവാച

അഥ സിന്ധുസൌവീരപതേ രഹൂഗണസ്യ വ്രജത ഇക്ഷുമത്യാസ്തടേ തത്കുലപതിനാ ശിബികാവാഹപുരുഷാന്വേഷണസമയേ ദൈവേനോപസാദിതഃ സ ദ്വിജവര ഉപലബ്ധ ഏഷ പീവാ യുവാ സംഹനനാംഗോ ഗോഖരവദ്ധുരം വോഢുമലമിതി പൂർവ്വവിഷ്ടിഗൃഹീതൈഃ സഹ ഗൃഹീതഃ പ്രസഭമതദർഹ ഉവാഹ ശിബികാം സ മഹാനുഭാവഃ  ॥ 1 ॥ 

യദാ ഹി ദ്വിജവരസ്യേഷുമാത്രാവലോകാനുഗതേർന്ന സമാഹിതാ പുരുഷഗതിസ്തദാ വിഷമഗതാം സ്വശിബികാം രഹൂഗണ ഉപധാര്യ പുരുഷാനധിവഹത ആഹ ഹേ വോഢാരഃ സാധ്വതിക്രമത കിമിതി വിഷമമുഹ്യതേ യാനമിതി  ॥ 2 ॥ 

അഥ ത ഈശ്വരവചഃ സോപാലംഭമുപാകർണ്യോപായതുരീയാച്ഛങ്കിതമനസസ്തം വിജ്ഞാപയാം ബഭൂവുഃ  ॥ 3 ॥ 

ന വയം നരദേവ പ്രമത്താ ഭവന്നിയമാനുപഥാഃ സാധ്വേവ വഹാമഃ അയമധുനൈവ നിയുക്തോഽപി ന ദ്രുതം വ്രജതി നാനേന സഹ വോഢുമു ഹ വയം പാരയാമ ഇതി  ॥ 4 ॥ 

സാംസർഗ്ഗികോ ദോഷ ഏവ നൂനമേകസ്യാപി സർവ്വേഷാം സാംസർഗ്ഗികാണാം ഭവിതുമർഹതീതി നിശ്ചിത്യ നിശമ്യ കൃപണവചോ രാജാ രഹൂഗണ ഉപാസിതവൃദ്ധോഽപി നിസർഗ്ഗേണ ബലാത്കൃത ഈഷദുത്ഥിതമന്യുരവിസ്പഷ്ടബ്രഹ്മതേജസം ജാതവേദസമിവ രജസാഽഽവൃതമതിരാഹ  ॥ 5 ॥ 

അഹോ കഷ്ടം ഭ്രാതർവ്യക്തമുരുപരിശ്രാന്തോ ദീർഘമധ്വാനമേക ഏവ ഊഹിവാൻ സുചിരം നാതിപീവാ ന സംഹനനാംഗോ ജരസാ ചോപദ്രുതോ ഭവാൻ സഖേ നോ ഏവാപര ഏതേ സംഘട്ടിന ഇതി ബഹു വിപ്രലബ്ധോഽപ്യവിദ്യയാ രചിതദ്രവ്യഗുണകർമ്മാശയസ്വചരമകളേബരേഽവസ്തുനി സംസ്ഥാനവിശേഷേഽഹമ്മമേത്യനധ്യാരോപിതമിഥ്യാപ്രത്യയോ ബ്രഹ്മഭൂതസ്തൂഷ്ണീം ശിബികാം പൂർവ്വവദുവാഹ  ॥ 6 ॥ 

അഥ പുനഃ സ്വശിബികായാം വിഷമഗതായാം പ്രകുപിത ഉവാച രഹൂഗണഃ കിമിദമരേ ത്വം ജീവൻമൃതോ മാം കദർത്ഥീകൃത്യ ഭർത്തൃശാസനമതിചരസി പ്രമത്തസ്യ ച തേ കരോമി ചികിത്സാം ദണ്ഡപാണിരിവ ജനതായാ യഥാ പ്രകൃതിം സ്വാം ഭജിഷ്യസ ഇതി  ॥ 7 ॥ 

ഏവം ബഹ്വബദ്ധമപി ഭാഷമാണം നരദേവാഭിമാനം രജസാ തമസാനുവിദ്ധേന മദേന തിരസ്കൃതാശേഷഭഗവത്പ്രിയനികേതം പണ്ഡിതമാനിനം സ ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മഭൂതഃ സർവ്വഭൂതസുഹൃദാത്മാ യോഗേശ്വരചര്യായാം നാതിവ്യുത്പന്നമതിം സ്മയമാന ഇവ വിഗതസ്മയ ഇദമാഹ  ॥ 8 ॥ 

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച

     ത്വയോദിതം വ്യക്തമവിപ്രലബ്ധം 
          ഭർത്തുഃ സ മേ സ്യാദ്‌യദി വീര ഭാരഃ ।
     ഗന്തുർ യദി സ്യാദധിഗമ്യമധ്വാ 
          പീവേതി രാശൌ ന വിദാം പ്രവാദഃ  ॥ 9 ॥ 

     സ്ഥൌല്യം കാർശ്യം വ്യാധയ ആധയശ്ച 
          ക്ഷുത്തൃഡ്ഭയം കലിരിച്ഛാ ജരാ ച ।
     നിദ്രാ രതിർമ്മന്യുരഹം മദഃ ശുചോ 
          ദേഹേന ജാതസ്യ ഹി മേ ന സന്തി  ॥ 10 ॥ 

     ജീവൻമൃതത്വം നിയമേന രാജൻ 
          ആദ്യന്തവദ്‌യദ്വികൃതസ്യ ദൃഷ്ടം ।
     സ്വസ്വാമ്യഭാവോ ധ്രുവ ഈഡ്യ യത്ര 
          തർഹ്യുച്യതേഽസൌ വിധികൃത്യയോഗഃ  ॥ 11 ॥ 

     വിശേഷബുദ്ധേർവ്വിവരം മനാക്‌ച 
          പശ്യാമ യന്ന വ്യവഹാരതോഽന്യത് ।
     ക ഈശ്വരസ്തത്ര കിമീശിതവ്യം 
          തഥാപി രാജൻ കരവാമ കിം തേ  ॥ 12 ॥ 

     ഉൻമത്തമത്തജഡവത് സ്വസംസ്ഥാം 
          ഗതസ്യ മേ വീര ചികിത്സിതേന ।
     അർത്ഥഃ കിയാൻ ഭവതാ ശിക്ഷിതേന 
          സ്തബ്ധപ്രമത്തസ്യ ച പിഷ്ടപേഷഃ  ॥ 13 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏതാവദനുവാദപരിഭാഷയാ പ്രത്യുദീര്യ മുനിവര ഉപശമശീല ഉപരതാനാത്മ്യനിമിത്ത ഉപഭോഗേന കർമ്മാരബ്ധം വ്യപനയൻ രാജയാനമപി തഥോവാഹ  ॥ 14 ॥ 

സ ചാപി പാണ്ഡവേയ സിന്ധുസൌവീരപതിസ്തത്ത്വജിജ്ഞാസായാം സമ്യക് ശ്രദ്ധയാധികൃതാധികാരസ്തദ്ധൃദയഗ്രന്ഥിമോചനം ദ്വിജവച ആശ്രുത്യ ബഹു യോഗഗ്രന്ഥസമ്മതം ത്വരയാവരുഹ്യ ശിരസാ പാദമൂലമുപസൃതഃ ക്ഷമാപയൻ വിഗതനൃപദേവസ്മയ ഉവാച  ॥ 15 ॥ 

     കസ്ത്വം നിഗൂഢശ്ചരസി ദ്വിജാനാം 
          ബിഭർഷി സൂത്രം കതമോഽവധൂതഃ ।
     കസ്യാസി കുത്രത്യ ഇഹാപി കസ്മാത്
          ക്ഷേമായ നശ്ചേദസി നോത ശുക്ലഃ  ॥ 16 ॥ 

     നാഹം വിശങ്കേ സുരരാജവജ്രാ-
          ന്ന ത്ര്യക്ഷശൂലാന്ന യമസ്യ ദണ്ഡാത് ।
     നാഗ്ന്യർക്കസോമാനിലവിത്തപാസ്ത്രാ-
          ച്ഛങ്കേ ഭൃശം ബ്രഹ്മകുലാവമാനാത്  ॥ 17 ॥ 

     തദ്ബ്രൂഹ്യസംഗോ ജഡവന്നിഗൂഢ-
          വിജ്ഞാനവീര്യോ വിചരസ്യപാരഃ ।
     വചാംസി യോഗഗ്രഥിതാനി സാധോ 
          ന നഃ ക്ഷമന്തേ മനസാപി ഭേത്തും  ॥ 18 ॥ 

     അഹം ച യോഗേശ്വരമാത്മതത്ത്വ-
          വിദാം മുനീനാം പരമം ഗുരും വൈ ।
     പ്രഷ്ടും പ്രവൃത്തഃ കിമിഹാരണം തത്-
          സാക്ഷാദ്ധരിം ജ്ഞാനകലാവതീർണ്ണം  ॥ 19 ॥ 

     സ വൈ ഭവാംല്ലോകനിരീക്ഷണാർത്ഥ-
          മവ്യക്തലിംഗോ വിചരത്യപി സ്വിത് ।
     യോഗേശ്വരാണാം ഗതിമന്ധബുദ്ധിഃ 
          കഥം വിചക്ഷീത ഗൃഹാനുബന്ധഃ  ॥ 20 ॥ 

     ദൃഷ്ടഃ ശ്രമഃ കർമ്മത ആത്മനോ വൈ 
          ഭർത്തുർഗ്ഗന്തുർഭവതശ്ചാനുമന്യേ ।
     യഥാസതോദാനയനാദ്യഭാവാത്-
          സമൂല ഇഷ്ടോ വ്യവഹാരമാർഗ്ഗഃ  ॥ 21 ॥ 

     സ്ഥാല്യഗ്നിതാപാത്പയസോഽഭിതാപ-
          സ്തത്താപതസ്തണ്ഡുലഗർഭരന്ധിഃ ।
     ദേഹേന്ദ്രിയാസ്വാശയസന്നികർഷാ-
          ത്തത്സംസൃതിഃ പുരുഷസ്യാനുരോധാത്  ॥ 22 ॥ 

     ശാസ്താഭിഗോപ്താ നൃപതിഃ പ്രജാനാം 
          യഃ കിങ്കരോ വൈ ന പിനഷ്ടി പിഷ്ടം ।
     സ്വധർമ്മമാരാധനമച്യുതസ്യ 
          യദീഹമാനോ വിജഹാത്യഘൌഘം  ॥ 23 ॥ 

     തൻമേ ഭവാൻ നരദേവാഭിമാന-
          മദേന തുച്ഛീകൃതസത്തമസ്യ ।
     കൃഷീഷ്ട മൈത്രീ ദൃശമാർത്തബന്ധോ 
          യഥാ തരേ സദവധ്യാനമംഹഃ  ॥ 24 ॥ 

     ന വിക്രിയാ വിശ്വസുഹൃത്സഖസ്യ 
          സാമ്യേന വീതാഭിമതേസ്തവാപി ।
     മഹദ്വിമാനാത്‌സ്വകൃതാദ്ധി മാദൃങ്-
          നങ്ക്ഷ്യത്യദൂരാദപി ശൂലപാണിഃ  ॥ 25 ॥