ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 54


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 54 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇതി സർവ്വേ സുസംരബ്ധാ വാഹാനാരുഹ്യ ദംശിതാഃ ।
സ്വൈഃ സ്വൈർബ്ബലൈഃ പരിക്രാന്താ അന്വീയുർദ്ധൃതകാർമ്മുകാഃ  ॥ 1 ॥ 

താനാപതത ആലോക്യ യാദവാനീകയൂഥപാഃ ।
തസ്ഥുസ്തത്സമ്മുഖാ രാജൻ വിസ്ഫൂർജ്ജ്യ സ്വധനൂംഷി തേ  ॥ 2 ॥ 

അശ്വപൃഷ്ഠേ ഗജസ്കന്ധേ രഥോപസ്ഥേ ച കോവിദാഃ ।
മുമുചുഃ ശരവർഷാണി മേഘാ അദ്രിഷ്വപോ യഥാ  ॥ 3 ॥ 

പത്യുർബ്ബലം ശരാസാരൈശ്ഛന്നം വീക്ഷ്യ സുമധ്യമാ ।
സവ്രീഡമൈക്ഷത് തദ് വക്ത്രം ഭയവിഹ്വലലോചനാ  ॥ 4 ॥ 

പ്രഹസ്യ ഭഗവാനാഹ മാ സ്മ ഭൈർവാമലോചനേ ।
വിനങ്ക്ഷ്യത്യധുനൈവൈതത് താവകൈഃ ശാത്രവം ബലം  ॥ 5 ॥ 

തേഷാം തദ്വിക്രമം വീരാ ഗദസങ്കർഷണാദയഃ ।
അമൃഷ്യമാണാ നാരാചൈർജ്ജഘ്നുർഹയഗജാൻ രഥാൻ  ॥ 6 ॥ 

പേതുഃ ശിരാംസി രഥിനാമശ്വിനാം ഗജിനാം ഭുവി ।
സകുണ്ഡലകിരീടാനി സോഷ്ണീഷാണി ച കോടിശഃ  ॥ 7 ॥ 

ഹസ്താഃ സാസിഗദേഷ്വാസാഃ കരഭാ ഊരവോഽങ്ഘ്രയഃ ।
അശ്വാശ്വതരനാഗോഷ്ട്രഖരമർത്ത്യശിരാംസി ച  ॥ 8 ॥ 

ഹന്യമാനബലാനീകാ വൃഷ്ണിഭിർജ്ജയകാങ്ക്ഷിഭിഃ ।
രാജാനോ വിമുഖാ ജഗ്മുർജ്ജരാസന്ധപുരഃസരാഃ  ॥ 9 ॥ 

ശിശുപാലം സമഭ്യേത്യ ഹൃതദാരമിവാതുരം ।
നഷ്ടത്വിഷം ഗതോത്സാഹം ശുഷ്യദ്വദനമബ്രുവൻ  ॥ 10 ॥ 

ഭോ ഭോഃ പുരുഷശാർദ്ദൂല ദൌർമ്മനസ്യമിദം ത്യജ ।
ന പ്രിയാപ്രിയയോ രാജൻ നിഷ്ഠാ ദേഹിഷു ദൃശ്യതേ  ॥ 11 ॥ 

യഥാ ദാരുമയീ യോഷിന്നൃത്യതേ കുഹകേച്ഛയാ ।
ഏവമീശ്വരതന്ത്രോഽയമീഹതേ സുഖദുഃഖയോഃ  ॥ 12 ॥ 

ശൌരേഃ സപ്തദശാഹം വൈ സംയുഗാനി പരാജിതഃ ।
ത്രയോവിംശതിഭിഃ സൈന്യൈർജ്ജിഗ്യേ ഏകമഹം പരം  ॥ 13 ॥ 

തഥാപ്യഹം ന ശോചാമി ന പ്രഹൃഷ്യാമി കർഹിചിത് ।
കാലേന ദൈവയുക്തേന ജാനൻ വിദ്രാവിതം ജഗത്  ॥ 14 ॥ 

അധുനാപി വയം സർവ്വേ വീരയൂഥപയൂഥപാഃ ।
പരാജിതാഃ ഫൽഗുതന്ത്രൈർ യദുഭിഃ കൃഷ്ണപാലിതൈഃ  ॥ 15 ॥ 

രിപവോ ജിഗ്യുരധുനാ കാല ആത്മാനുസാരിണി ।
തദാ വയം വിജേഷ്യാമോ യദാ കാലഃ പ്രദക്ഷിണഃ  ॥ 16 ॥ 

ഏവം പ്രബോധിതോ മിത്രൈശ്ചൈദ്യോഽഗാത് സാനുഗഃ പുരം ।
ഹതശേഷാഃ പുനസ്തേഽപി യയുഃ സ്വം സ്വം പുരം നൃപാഃ  ॥ 17 ॥ 

രുക്‌മീ തു രാക്ഷസോദ്വാഹം കൃഷ്ണദ്വിഡസഹൻ സ്വസുഃ ।
പൃഷ്ഠതോഽന്വഗമത്കൃഷ്ണമക്ഷൌഹിണ്യാ വൃതോ ബലീ  ॥ 18 ॥ 

രുക്മ്യമർഷീ സുസംരബ്ധഃ ശൃണ്വതാം സർവ്വഭൂഭുജാം ।
പ്രതിജജ്ഞേ മഹാബാഹുർദ്ദംശിതഃ സശരാസനഃ  ॥ 19 ॥ 

അഹത്വാ സമരേ കൃഷ്ണമപ്രത്യൂഹ്യ ച രുക്‌മിണീം ।
കുണ്ഡിനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമി സത്യമേതദ്ബ്രവീമി വഃ  ॥ 20 ॥ 

ഇത്യുക്ത്വാ രഥമാരുഹ്യ സാരഥിം പ്രാഹ സത്വരഃ ।
ചോദയാശ്വാൻ യതഃ കൃഷ്ണസ്തസ്യ മേ സംയുഗം ഭവേത്  ॥ 21 ॥ 

അദ്യാഹം നിശിതൈർബ്ബാണൈർഗ്ഗോപാലസ്യ സുദുർമ്മതേഃ ।
നേഷ്യേ വീര്യമദം യേന സ്വസാ മേ പ്രസഭം ഹൃതാ  ॥ 22 ॥ 

വികത്ഥമാനഃ കുമതിരീശ്വരസ്യാപ്രമാണവിത് ।
രഥേനൈകേന ഗോവിന്ദം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേത്യഥാഹ്വയത്  ॥ 23 ॥ 

ധനുർവ്വികൃഷ്യ സുദൃഢം ജഘ്നേ കൃഷ്ണം ത്രിഭിഃ ശരൈഃ ।
ആഹ ചാത്ര ക്ഷണം തിഷ്ഠ യദൂനാം കുലപാംസന  ॥ 24 ॥ 

കുത്ര യാസി സ്വസാരം മേ മുഷിത്വാ ധ്വാങ്ക്ഷവദ്ധവിഃ ।
ഹരിഷ്യേഽദ്യ മദം മന്ദ മായിനഃ കൂടയോധിനഃ  ॥ 25 ॥ 

യാവന്ന മേ ഹതോ ബാണൈഃ ശയീഥാ മുഞ്ച ദാരീകാം ।
സ്മയൻ കൃഷ്ണോ ധനുശ്ഛിത്ത്വാ ഷഡ്ഭിർവ്വിവ്യാധ രുക്‌മിണം  ॥ 26 ॥ 

അഷ്ടഭിശ്ചതുരോ വാഹാൻ ദ്വാഭ്യാം സൂതം ധ്വജം ത്രിഭിഃ ।
സ ചാന്യദ്ധനുരാധായ കൃഷ്ണം വിവ്യാധ പഞ്ചഭിഃ  ॥ 27 ॥ 

തൈസ്താഡിതഃ ശരൌഘൈസ്തു ചിച്ഛേദ ധനുരച്യുതഃ ।
പുനരന്യദുപാദത്ത തദപ്യച്ഛിനദവ്യയഃ  ॥ 28 ॥ 

പരിഘം പട്ടിശം ശൂലം ചർമ്മാസീ ശക്തിതോമരൌ ।
യദ് യദായുധമാദത്ത തത്സർവ്വം സോഽച്ഛിനദ്ധരിഃ  ॥ 29 ॥ 

തതോ രഥാദവപ്ലുത്യ ഖഡ്ഗപാണിർജ്ജിഘാംസയാ ।
കൃഷ്ണമഭ്യദ്രവത്ക്രുദ്ധഃ പതംഗ ഇവ പാവകം  ॥ 30 ॥ 

തസ്യ ചാപതതഃ ഖഡ്ഗം തിലശശ്ചർമ്മ ചേഷുഭിഃ ।
ഛിത്ത്വാസിമാദദേ തിഗ്മം രുക്‌മിണം ഹന്തുമുദ്യതഃ  ॥ 31 ॥ 

ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതൃവധോദ്യോഗം രുക്‌മിണീ ഭയവിഹ്വലാ ।
പതിത്വാ പാദയോർഭർത്തുരുവാച കരുണം സതീ  ॥ 32 ॥ 

യോഗേശ്വരാപ്രമേയാത്മൻ ദേവ ദേവ ജഗത്പതേ ।
ഹന്തും നാർഹസി കല്യാണ ഭ്രാതരം മേ മഹാഭുജ  ॥ 33 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     തയാ പരിത്രാസവികമ്പിതാങ്ഗയാ 
          ശുചാവശുഷ്യൻമുഖരുദ്ധകണ്ഠയാ ।
     കാതര്യവിസ്രംസിതഹേമമാലയാ 
          ഗൃഹീതപാദഃ കരുണോ ന്യവർത്തത  ॥ 34 ॥ 

     ചൈലേന ബദ്ധ്വാ തമസാധുകാരിണം 
          സശ്മശ്രുകേശം പ്രവപൻ വ്യരൂപയത് ।
     താവൻമമർദ്ദുഃ പരസൈന്യമദ്ഭുതം 
          യദുപ്രവീരാ നലിനീം യഥാ ഗജാഃ  ॥ 35 ॥ 

കൃഷ്ണാന്തികമുപവ്രജ്യ ദദൃശുസ്തത്ര രുക്‌മിണം ।
തഥാ ഭൂതം ഹതപ്രായം ദൃഷ്ട്വാ സങ്കർഷണോ വിഭുഃ ।
വിമുച്യ ബദ്ധം കരുണോ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണമബ്രവീത്  ॥ 36 ॥ 

അസാദ്ധ്വിദം ത്വയാ കൃഷ്ണ കൃതമസ്മജ്ജുഗുപ്സിതം ।
വപനം ശ്മശ്രുകേശാനാം വൈരൂപ്യം സുഹൃദോ വധഃ  ॥ 37 ॥ 

മൈവാസ്മാൻ സാദ്ധ്വ്യസൂയേഥാ ഭ്രാതുർവൈരൂപ്യചിന്തയാ ।
സുഖദുഃഖദോ ന ചാന്യോഽസ്തി യതഃ സ്വകൃതഭുക് പുമാൻ  ॥ 38 ॥ 

ബന്ധുർവ്വധാർഹദോഷോഽപി ന ബന്ധോർവ്വധമർഹതി ।
ത്യാജ്യഃ സ്വേനൈവ ദോഷേണ ഹതഃ കിം ഹന്യതേ പുനഃ  ॥ 39 ॥ 

ക്ഷത്രിയാണാമയം ധർമ്മഃ പ്രജാപതിവിനിർമ്മിതഃ ।
ഭ്രാതാപി ഭ്രാതരം ഹന്യാദ്യേന ഘോരതരസ്തതഃ  ॥ 40 ॥ 

രാജ്യസ്യ ഭൂമേർവ്വിത്തസ്യ സ്ത്രിയോ മാനസ്യ തേജസഃ ।
മാനിനോഽന്യസ്യ വാ ഹേതോഃ ശ്രീമദാന്ധാഃ ക്ഷിപന്തി ഹി  ॥ 41 ॥ 

തവേയം വിഷമാ ബുദ്ധിഃ സർവ്വഭൂതേഷു ദുർഹൃദാം ।
യൻമന്യസേ സദാഭദ്രം സുഹൃദാം ഭദ്രമജ്ഞവത്  ॥ 42 ॥ 

ആത്മമോഹോ നൃണാമേഷ കൽപതേ ദേവമായയാ ।
സുഹൃദ് ദുർഹൃദുദാസീന ഇതി ദേഹാത്മമാനിനാം  ॥ 43 ॥ 

ഏക ഏവ പരോ ഹ്യാത്മാ സർവ്വേഷാമപി ദേഹിനാം ।
നാനേവ ഗൃഹ്യതേ മൂഢൈർ യഥാ ജ്യോതിർ യഥാ നഭഃ  ॥ 44 ॥ 

ദേഹ ആദ്യന്തവാനേഷ ദ്രവ്യപ്രാണഗുണാത്മകഃ ।
ആത്മന്യവിദ്യയാ കൢപ്തഃ സംസാരയതി ദേഹിനം  ॥ 45 ॥ 

നാത്മനോഽന്യേന സംയോഗോ വിയോഗശ്ചാസതഃ സതി ।
തദ്ധേതുത്വാത്തത്പ്രസിദ്ധേർദൃഗ്രൂപാഭ്യാം യഥാ രവേഃ  ॥ 46 ॥ 

ജൻമാദയസ്തു ദേഹസ്യ വിക്രിയാ നാത്മനഃ ക്വചിത് ।
കലാനാമിവ നൈവേന്ദോർമൃതിർഹ്യസ്യ കുഹൂരിവ  ॥ 47 ॥ 

യഥാ ശയാന ആത്മാനം വിഷയാൻ ഫലമേവ ച ।
അനുഭുങ്ക്തേഽപ്യസത്യർത്ഥേ തഥാഽഽപ്നോത്യബുധോ ഭവം  ॥ 48 ॥ 

തസ്മാദജ്ഞാനജം ശോകമാത്മശോഷവിമോഹനം ।
തത്ത്വജ്ഞാനേന നിർഹൃത്യ സ്വസ്ഥാ ഭവ ശുചിസ്മിതേ  ॥ 49 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം ഭഗവതാ തന്വീ രാമേണ പ്രതിബോധിതാ ।
വൈമനസ്യം പരിത്യജ്യ മനോ ബുദ്ധ്യാ സമാദധേ  ॥ 50 ॥ 

പ്രാണാവശേഷ ഉത്സൃഷ്ടോ ദ്വിഡ്ഭിർഹതബലപ്രഭഃ ।
സ്മരൻ വിരൂപകരണം വിതഥാത്മമനോരഥഃ  ॥ 51 ॥ 

ചക്രേ ഭോജകടം നാമ നിവാസായ മഹത്പുരം ।
അഹത്വാ ദുർമ്മതിം കൃഷ്ണമപ്രത്യൂഹ്യ യവീയസീം ।
കുണ്ഡിനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമീത്യുക്ത്വാ തത്രാവസദ് രുഷാ  ॥ 52 ॥ 

ഭഗവാൻ ഭീഷ്മകസുതാമേവം നിർജ്ജിത്യ ഭൂമിപാൻ ।
പുരമാനീയ വിധിവദുപയേമേ കുരൂദ്വഹ  ॥ 53 ॥ 

തദാ മഹോത്സവോ നൄണാം യദുപുര്യാം ഗൃഹേ ഗൃഹേ ।
അഭൂദനന്യഭാവാനാം കൃഷ്ണേ യദുപതൌ നൃപ  ॥ 54 ॥ 

നരാ നാര്യശ്ച മുദിതാഃ പ്രമൃഷ്ടമണികുണ്ഡലാഃ ।
പാരിബർഹമുപാജഹ്രുർവ്വരയോശ്ചിത്രവാസസോഃ  ॥ 55 ॥ 

     സാ വൃഷ്ണിപുര്യുത്തഭിതേന്ദ്രകേതുഭിർ-
          വിചിത്രമാല്യാംബരരത്നതോരണൈഃ । 
     ബഭൌ പ്രതിദ്വാര്യുപക്ള് പ്തമംഗളൈ-
          രാപൂർണ്ണകുംഭാഗുരുധൂപദീപകൈഃ  ॥ 56 ॥ 

സിക്തമാർഗ്ഗാ മദച്യുദ്ഭിരാഹൂതപ്രേഷ്ഠഭൂഭുജാം ।
ഗജൈർദ്വാഃസ്സു പരാമൃഷ്ടരംഭാപൂഗോപശോഭിതാ  ॥ 57 ॥ 

കുരുസൃഞ്ജയകൈകേയവിദർഭയദുകുന്തയഃ ।
മിഥോ മുമുദിരേ തസ്മിൻ സംഭ്രമാത്പരിധാവതാം  ॥ 58 ॥ 

രുക്‌മിണ്യാ ഹരണം ശ്രുത്വാ ഗീയമാനം തതസ്തതഃ ।
രാജാനോ രാജകന്യാശ്ച ബഭൂവുർഭൃശവിസ്മിതാഃ  ॥ 59 ॥ 

ദ്വാരകായാമഭൂദ് രാജൻ മഹാമോദഃ പുരൌകസാം ।
രുക്‌മിണ്യാ രമയോപേതം ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണം ശ്രിയഃപതിം  ॥ 60 ॥