ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (ഉത്തരാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 72


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 ഉത്തരാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 72 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏകദാ തു സഭാമധ്യേ ആസ്ഥിതോ മുനിഭിർവൃതഃ ।
ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈർവ്വൈശ്യൈർഭ്രാതൃഭിശ്ച യുധിഷ്ഠിരഃ  ॥ 1 ॥ 

ആചാര്യൈഃ കുലവൃദ്ധൈശ്ച ജ്ഞാതിസംബന്ധിബാന്ധവൈഃ ।
ശൃണ്വതാമേവ ചൈതേഷാമാഭാഷ്യേദമുവാച ഹ  ॥ 2 ॥ 

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച

ക്രതുരാജേന ഗോവിന്ദ രാജസൂയേന പാവനീഃ ।
യക്ഷ്യേ വിഭൂതീർഭവതസ്തത്സമ്പാദയ നഃ പ്രഭോ  ॥ 3 ॥ 

     ത്വത്പാദുകേ അവിരതം പരി യേ ചരന്തി 
          ധ്യായന്ത്യഭദ്രനശനേ ശുചയോ ഗൃണന്തി । 
     വിന്ദന്തി തേ കമലനാഭ ഭവാപവർഗ്ഗമാശാസതേ 
          യദി ത ആശിഷ ഈശ നാന്യേ  ॥ 4 ॥ 

     തദ്ദേവദേവ ഭവതശ്ചരണാരവിന്ദ-
          സേവാനുഭാവമിഹ പശ്യതു ലോക ഏഷഃ । 
     യേ ത്വാം ഭജന്തി ന ഭജന്ത്യുത വോഭയേഷാം 
          നിഷ്ഠാം പ്രദർശയ വിഭോ കുരുസൃഞ്ജയാനാം  ॥ 5 ॥ 

     ന ബ്രഹ്മണഃ സ്വപരഭേദമതിസ്തവ സ്യാത്-
          സർവ്വാത്മനഃ സമദൃശഃ സ്വസുഖാനുഭൂതേഃ । 
     സംസേവതാം സുരതരോരിവ തേ പ്രസാദഃ 
          സേവാനുരൂപമുദയോ ന വിപര്യയോഽത്ര  ॥ 6 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

സമ്യഗ് വ്യവസിതം രാജൻ ഭവതാ ശത്രുകർശന ।
കല്യാണീ യേന തേ കീർത്തിർല്ലോകാനനുഭവിഷ്യതി  ॥ 7 ॥ 

ഋഷീണാം പിതൃദേവാനാം സുഹൃദാമപി നഃ പ്രഭോ ।
സർവ്വേഷാമപി ഭൂതാനാമീപ്സിതഃ ക്രതുരാഡയം  ॥ 8 ॥ 

വിജിത്യ നൃപതീൻ സർവ്വാൻ കൃത്വാ ച ജഗതീം വശേ ।
സംഭൃത്യ സർവ്വസംഭാരാനാഹരസ്വ മഹാക്രതും  ॥ 9 ॥ 

ഏതേ തേ ഭ്രാതരോ രാജൻ ലോകപാലാംശസംഭവാഃ ।
ജിതോഽസ്മ്യാത്മവതാ തേഽഹം ദുർജ്ജയോ യോഽകൃതാത്മഭിഃ  ॥ 10 ॥ 

ന കശ്ചിൻമത്പരം ലോകേ തേജസാ യശസാ ശ്രിയാ ।
വിഭൂതിഭിർവ്വാഭിഭവേദ് ദേവോഽപി കിമു പാർത്ഥിവഃ  ॥ 11 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

നിശമ്യ ഭഗവദ്ഗീതം പ്രീതഃ ഫുല്ലമുഖാംബുജഃ ।
ഭ്രാതൄൻ ദിഗ്വിജയേഽയുങ്ക്ത വിഷ്ണുതേജോപബൃംഹിതാൻ  ॥ 12 ॥ 

സഹദേവം ദക്ഷിണസ്യാമാദിശത് സഹ സൃഞ്ജയൈഃ ।
ദിശി പ്രതീച്യാം നകുലമുദീച്യാം സവ്യസാചിനം ।
പ്രാച്യാം വൃകോദരം മത്സ്യൈഃ കേകയൈഃ സഹ മദ്രകൈഃ  ॥ 13 ॥ 

തേ വിജിത്യ നൃപാൻ വീരാ ആജഹ്രുർദിഗ്ഭ്യ ഓജസാ ।
അജാതശത്രവേ ഭൂരി ദ്രവിണം നൃപ യക്ഷ്യതേ  ॥ 14 ॥ 

ശ്രുത്വാജിതം ജരാസന്ധം നൃപതേർദ്ധ്യായതോ ഹരിഃ ।
ആഹോപായം തമേവാദ്യ ഉദ്ധവോ യമുവാച ഹ  ॥ 15 ॥ 

ഭീമസേനോഽർജ്ജുനഃ കൃഷ്ണോ ബ്രഹ്മലിംഗധരാസ്ത്രയഃ ।
ജഗ്മുർഗിരിവ്രജം താത ബൃഹദ്രഥസുതോ യതഃ  ॥ 16 ॥ 

തേ ഗത്വാഽഽതിഥ്യവേലായാം ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനം ।
ബ്രഹ്മണ്യം സമയാചേരൻ രാജന്യാ ബ്രഹ്മലിംഗിനഃ  ॥ 17 ॥ 

രാജൻ വിദ്ധ്യതിഥീൻ പ്രാപ്താനർത്ഥിനോ ദൂരമാഗതാൻ ।
തന്നഃ പ്രയച്ഛ ഭദ്രം തേ യദ്വയം കാമയാമഹേ  ॥ 18 ॥ 

കിം ദുർമർഷം തിതിക്ഷൂണാം കിമകാര്യമസാധുഭിഃ ।
കിം ന ദേയം വദാന്യാനാം കഃ പരഃ സമദർശിനാം  ॥ 19 ॥ 

യോഽനിത്യേന ശരീരേണ സതാം ഗേയം യശോ ധ്രുവം ।
നാചിനോതി സ്വയം കൽപഃ സ വാച്യഃ ശോച്യ ഏവ സഃ  ॥ 20 ॥ 

ഹരിശ്ചന്ദ്രോ രന്തിദേവ ഉഞ്ഛവൃത്തിഃ ശിബിർബ്ബലിഃ ।
വ്യാധഃ കപോതോ ബഹവോ ഹ്യധ്രുവേണ ധ്രുവം ഗതാഃ  ॥ 21 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

സ്വരൈരാകൃതിഭിസ്താംസ്തു പ്രകോഷ്ഠൈർജ്ജ്യാഹതൈരപി ।
രാജന്യബന്ധൂൻ വിജ്ഞായ ദൃഷ്ടപൂർവാനചിന്തയത്  ॥ 22 ॥ 

രാജന്യബന്ധവോ ഹ്യേതേ ബ്രഹ്മലിംഗാനി ബിഭ്രതി ।
ദദാമി ഭിക്ഷിതം തേഭ്യ ആത്മാനമപി ദുസ്ത്യജം  ॥ 23 ॥ 

ബലേർന്നു ശ്രൂയതേ കീർത്തിർവ്വിതതാ ദിക്ഷ്വകൽമഷാ ।
ഐശ്വര്യാദ്ഭ്രംശിതസ്യാപി വിപ്രവ്യാജേന വിഷ്ണുനാ  ॥ 24 ॥ 

ശ്രിയം ജിഹീർഷതേന്ദ്രസ്യ വിഷ്ണവേ ദ്വിജരൂപിണേ ।
ജാനന്നപി മഹീം പ്രാദാദ് വാര്യമാണോഽപി ദൈത്യരാട്  ॥ 25 ॥ 

ജീവതാ ബ്രാഹ്മണാർത്ഥായ കോ ന്വർത്ഥഃ ക്ഷത്രബന്ധുനാ ।
ദേഹേന പതമാനേന നേഹതാ വിപുലം യശഃ  ॥ 26 ॥ 

ഇത്യുദാരമതിഃ പ്രാഹ കൃഷ്ണാർജ്ജുനവൃകോദരാൻ ।
ഹേ വിപ്രാ വ്രിയതാം കാമോ ദദാമ്യാത്മശിരോഽപി വഃ  ॥ 27 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

യുദ്ധം നോ ദേഹി രാജേന്ദ്ര ദ്വന്ദ്വശോ യദി മന്യസേ ।
യുദ്ധാർത്ഥിനോ വയം പ്രാപ്താ രാജന്യാ നാന്നകാങ്ക്ഷിണഃ  ॥ 28 ॥ 

അസൌ വൃകോദരഃ പാർത്ഥസ്തസ്യ ഭ്രാതാർജ്ജുനോ ഹ്യയം ।
അനയോർമ്മാതുലേയം മാം കൃഷ്ണം ജാനീഹി തേ രിപും  ॥ 29 ॥ 

ഏവമാവേദിതോ രാജാ ജഹാസോച്ചൈഃ സ്മ മാഗധഃ ।
ആഹ ചാമർഷിതോ മന്ദാ യുദ്ധം തർഹി ദദാമി വഃ  ॥ 30 ॥ 

ന ത്വയാ ഭീരുണാ യോത്സ്യേ യുധി വിക്ലവതേജസാ । 
മഥുരാം സ്വപുരീം ത്യക്ത്വാ സമുദ്രം ശരണം ഗതഃ  ॥ 31 ॥ 

അയം തു വയസാതുല്യോ നാതിസത്ത്വോ ന മേ സമഃ ।
അർജ്ജുനോ ന ഭവേദ് യോദ്ധാ ഭീമസ്തുല്യബലോ മമ  ॥ 32 ॥ 

ഇത്യുക്ത്വാ ഭീമസേനായ പ്രാദായ മഹതീം ഗദാം ।
ദ്വിതീയാം സ്വയമാദായ നിർജ്ജഗാമ പുരാദ്ബഹിഃ  ॥ 33 ॥ 

തതഃ സമേ ഖലേ വീരൌ സംയുക്താവിതരേതരൌ ।
ജഘ്നതുർവജ്രകൽപാഭ്യാം ഗദാഭ്യാം രണദുർമ്മദൌ  ॥ 34 ॥ 

മണ്ഡലാനി വിചിത്രാണി സവ്യം ദക്ഷിണമേവ ച ।
ചരതോഃ ശുശുഭേ യുദ്ധം നടയോരിവ രംഗിണോഃ  ॥ 35 ॥ 

തതശ്ചടചടാശബ്ദോ വജ്രനിഷ്പേഷസന്നിഭഃ ।
ഗദയോഃ ക്ഷിപ്തയോ രാജൻ ദന്തയോരിവ ദന്തിനോഃ  ॥ 36 ॥ 

     തേ വൈ ഗദേ ഭുജജവേന നിപാത്യമാനേ 
          അന്യോന്യതോംഽസകടിപാദകരോരുജത്രൂൻ । 
     ചൂർണീബഭൂവതുരുപേത്യ യഥാർക്കശാഖേ 
          സംയുധ്യതോർദ്വിരദയോരിവ ദീപ്തമന്വ്യോഃ  ॥ 37 ॥ 

     ഇത്ഥം തയോഃ പ്രഹതയോർഗദയോർന്നൃവീരൌ 
          ക്രുദ്ധൌ സ്വമുഷ്ടിഭിരയഃസ്പരശൈരപിംഷ്ടാം । 
     ശബ്ദസ്തയോഃ പ്രഹരതോരിഭയോരിവാസീ-
          ന്നിർഘാതവജ്രപരുഷസ്തലതാഡനോത്ഥഃ  ॥ 38 ॥ 

തയോരേവം പ്രഹരതോഃ സമശിക്ഷാബലൌജസോഃ ।
നിർവിശേഷമഭൂദ് യുദ്ധമക്ഷീണജവയോർനൃപ  ॥ 39 ॥ 

ഏവം തയോർമ്മഹാരാജ യുദ്ധ്യതോഃ സപ്തവിംശതിഃ ।
ദിനാനി നിരഗംസ്തത്ര സുഹൃദ്വന്നിശി തിഷ്ഠതോഃ  ॥ 40 ॥ 

ഏകദാ മാതുലേയം വൈ പ്രാഹ രാജൻ വൃകോദരഃ ।
ന ശക്തോഽഹം ജരാസന്ധം നിർജ്ജേതും യുധി മാധവ  ॥ 41 ॥ 

ശത്രോർജ്ജൻമമൃതീ വിദ്വാഞ്ജീവിതം ച ജരാകൃതം ।
പാർത്ഥമാപ്യായയൻ സ്വേന തേജസാചിന്തയദ്ധരിഃ  ॥ 42 ॥ 

സഞ്ചിന്ത്യാരിവധോപായം ഭീമസ്യാമോഘദർശനഃ ।
ദർശയാമാസ വിടപം പാടയന്നിവ സംജ്ഞയാ  ॥ 43 ॥ 

തദ്വിജ്ഞായ മഹാസത്ത്വോ ഭീമഃ പ്രഹരതാം വരഃ ।
ഗൃഹീത്വാ പാദയോഃ ശത്രും പാതയാമാസ ഭൂതലേ  ॥ 44 ॥ 

ഏകം പാദം പദാഽഽക്രമ്യ ദോർഭ്യാമന്യം പ്രഗൃഹ്യ സഃ ।
ഗുദതഃ പാടയാമാസ ശാഖമിവ മഹാഗജഃ  ॥ 45 ॥ 

ഏകപാദോരുവൃഷണകടിപൃഷ്ഠസ്തനാംസകേ ।
ഏകബാഹ്വക്ഷിഭ്രൂകർണ്ണേ ശകലേ ദദൃശുഃ പ്രജാഃ  ॥ 46 ॥ 

ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീന്നിഹതേ മഗധേശ്വരേ ।
പൂജയാമാസതുർഭീമം പരിരഭ്യ ജയാച്യുതൌ  ॥ 47 ॥ 

സഹദേവം തത്തനയം ഭഗവാൻ ഭൂതഭാവനഃ ।
അഭ്യഷിഞ്ചദമേയാത്മാ മഗധാനാം പതിം പ്രഭുഃ ।
മോചയാമാസ രാജന്യാൻ സംരുദ്ധാ മാഗധേന യേ  ॥ 48 ॥