ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 29


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 29 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഭഗവാനപി താ രാത്രീഃ ശരദോത്ഫുല്ലമല്ലികാഃ ।
വീക്ഷ്യ രന്തും മനശ്ചക്രേ യോഗമായാമുപാശ്രിതഃ  ॥ 1 ॥ 

     തദോഡുരാജഃ കകുഭഃ കരൈർമ്മുഖം 
          പ്രാച്യാ വിലിംപന്നരുണേന ശന്തമൈഃ ।
     സ ചർഷണീനാമുദഗാച്ഛുചോ മൃജൻ 
          പ്രിയഃ പ്രിയായാ ഇവ ദീർഘദർശനഃ  ॥ 2 ॥ 

     ദൃഷ്ട്വാ കുമുദ്വന്തമഖണ്ഡമണ്ഡലം 
          രമാനനാഭം നവകുങ്കുമാരുണം 
     വനം ച തത്കോമളഗോഭിരഞ്ജിതം 
          ജഗൌ കലം വാമദൃശാം മനോഹരം  ॥ 3 ॥ 

     നിശമ്യ ഗീതം തദനംഗവർദ്ധനം 
          വ്രജസ്ത്രിയഃ കൃഷ്ണഗൃഹീതമാനസാഃ ।
     ആജഗ്മുരന്യോന്യമലക്ഷിതോദ്യമാഃ 
          സ യത്ര കാന്തോ ജവലോലകുണ്ഡലാഃ  ॥ 4 ॥ 

ദുഹന്ത്യോഽഭിയയുഃ കാശ്ചിദ്ദോഹം ഹിത്വാ സമുത്സുകാഃ ।
പയോഽധിശ്രിത്യ സംയാവമനുദ്വാസ്യാപരാ യയുഃ  ॥ 5 ॥ 

പരിവേഷയന്ത്യസ്തദ്ധിത്വാ പായയന്ത്യഃ ശിശൂൻ പയഃ ।
ശുശ്രൂഷന്ത്യഃ പതീൻ കാശ്ചിദശ്നന്ത്യോഽപാസ്യ ഭോജനം  ॥ 6 ॥ 

ലിംപന്ത്യഃ പ്രമൃജന്ത്യോഽന്യാ അഞ്ജന്ത്യഃ കാശ്ച ലോചനേ ।
വ്യത്യസ്തവസ്ത്രാഭരണാഃ കാശ്ചിത്കൃഷ്ണാന്തികം യയുഃ  ॥ 7 ॥ 

താ വാര്യമാണാഃ പതിഭിഃ പിതൃഭിർഭ്രാതൃബന്ധുഭിഃ ।
ഗോവിന്ദാപഹൃതാത്മാനോ ന ന്യവർത്തന്ത മോഹിതാഃ  ॥ 8 ॥ 

അന്തർഗൃഹഗതാഃ കാശ്ചിദ്ഗോപ്യോഽലബ്ധവിനിർഗ്ഗമാഃ ।
കൃഷ്ണം തദ്ഭാവനായുക്താ ദധ്യുർമ്മീലിതലോചനാഃ  ॥ 9 ॥ 

ദുഃസഹപ്രേഷ്ഠവിരഹതീവ്രതാപധുതാശുഭാഃ ।
ധ്യാനപ്രാപ്താച്യുതാശ്ലേഷനിർവൃത്യാ ക്ഷീണമംഗളാഃ  ॥ 10 ॥ 

തമേവ പരമാത്മാനം ജാരബുദ്ധ്യാപി സംഗതാഃ ।
ജഹുർഗ്ഗുണമയം ദേഹം സദ്യഃ പ്രക്ഷീണബന്ധനാഃ  ॥ 11 ॥ 

രാജോവാച

കൃഷ്ണം വിദുഃ പരം കാന്തം ന തു ബ്രഹ്മതയാ മുനേ ।
ഗുണപ്രവാഹോപരമസ്താസാം ഗുണധിയാം കഥം  ॥ 12 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഉക്തം പുരസ്താദേതത്തേ ചൈദ്യഃ സിദ്ധിം യഥാ ഗതഃ ।
ദ്വിഷന്നപി ഹൃഷീകേശം കിമുതാധോക്ഷജപ്രിയാഃ  ॥ 13 ॥ 

നൃണാം നിഃശ്രേയസാർത്ഥായ വ്യക്തിർഭഗവതോ നൃപ ।
അവ്യയസ്യാപ്രമേയസ്യ നിർഗ്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ  ॥ 14 ॥ 

കാമം ക്രോധം ഭയം സ്നേഹമൈക്യം സൌഹൃദമേവ ച ।
നിത്യം ഹരൌ വിദധതോ യാന്തി തൻമയതാം ഹി തേ  ॥ 15 ॥ 

ന ചൈവം വിസ്മയഃ കാര്യോ ഭവതാ ഭഗവത്യജേ ।
യോഗേശ്വരേശ്വരേ കൃഷ്ണേ യത ഏതദ് വിമുച്യതേ  ॥ 16 ॥ 

താ ദൃഷ്ട്വാന്തികമായാതാ ഭഗവാൻ വ്രജയോഷിതഃ ।
അവദദ് വദതാം ശ്രേഷ്ഠോ വാചഃ പേശൈർവ്വിമോഹയൻ  ॥ 17 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാഃ പ്രിയം കിം കരവാണി വഃ ।
വ്രജസ്യാനാമയം കച്ചിദ്ബ്രൂതാഗമനകാരണം  ॥ 18 ॥ 

രജന്യേഷാ ഘോരരൂപാ ഘോരസത്ത്വനിഷേവിതാ ।
പ്രതിയാത വ്രജം നേഹ സ്ഥേയം സ്ത്രീഭിഃ സുമധ്യമാഃ  ॥ 19 ॥ 

മാതരഃ പിതരഃ പുത്രാ ഭ്രാതരഃ പതയശ്ച വഃ ।
വിചിന്വന്തി ഹ്യപശ്യന്തോ മാ കൃഢ്വം ബന്ധുസാധ്വസം  ॥ 20 ॥ 

ദൃഷ്ടം വനം കുസുമിതം രാകേശകരരഞ്ജിതം ।
യമുനാനിലലീലൈജത്തരുപല്ലവശോഭിതം  ॥ 21 ॥ 

തദ്യാത മാ ചിരം ഗോഷ്ഠം ശുശ്രൂഷധ്വം പതീൻ സതീഃ ।
ക്രന്ദന്തി വത്സാ ബാലാശ്ച താൻപായയത ദുഹ്യത  ॥ 22 ॥ 

അഥ വാ മദഭിസ്നേഹാദ്ഭവത്യോ യന്ത്രിതാശയാഃ ।
ആഗതാ ഹ്യുപപന്നം വഃ പ്രീയന്തേ മയി ജന്തവഃ  ॥ 23 ॥ 

ഭർത്തുഃ ശുശ്രൂഷണം സ്ത്രീണാം പരോ ധർമ്മോ ഹ്യമായയാ ।
തദ്ബന്ധൂനാം ച കല്യാണ്യഃ പ്രജാനാം ചാനുപോഷണം  ॥ 24 ॥ 

ദുഃശീലോ ദുർഭഗോ വൃദ്ധോ ജഡോ രോഗ്യധനോഽപി വാ ।
പതിഃ സ്ത്രീഭിർന്ന ഹാതവ്യോ ലോകേപ്സുഭിരപാതകീ  ॥ 25 ॥ 

അസ്വർഗ്ഗ്യമയശസ്യം ച ഫൽഗു കൃച്ഛ്രം ഭയാവഹം ।
ജുഗുപ്സിതം ച സർവ്വത്ര ഔപപത്യം കുലസ്ത്രിയാഃ  ॥ 26 ॥ 

ശ്രവണാദ്ദർശനാദ്ധ്യാനാൻമയി ഭാവോഽനുകീർത്തനാത് ।
ന തഥാ സന്നികർഷേണ പ്രതിയാത തതോ ഗൃഹാൻ  ॥ 27 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇതി വിപ്രിയമാകർണ്യ ഗോപ്യോ ഗോവിന്ദഭാഷിതം ।
വിഷണ്ണാ ഭഗ്നസങ്കൽപാശ്ചിന്താമാപുർദ്ദുരത്യയാം  ॥ 28 ॥ 

     കൃത്വാ മുഖാന്യവ ശുചഃ ശ്വസനേന ശുഷ്യദ്-
          ബിംബാധരാണി ചരണേന ഭുവം ലിഖന്ത്യഃ ।
     അസ്രൈരുപാത്തമഷിഭിഃ കുചകുങ്കുമാനി 
          തസ്ഥുർമൃജന്ത്യ ഉരുദുഃഖഭരാഃ സ്മ തൂഷ്ണീം  ॥ 29 ॥ 

     പ്രേഷ്ഠം പ്രിയേതരമിവ പ്രതിഭാഷമാണം 
          കൃഷ്ണം തദർത്ഥവിനിവർത്തിതസർവ്വകാമാഃ ।
     നേത്രേ വിമൃജ്യ രുദിതോപഹതേ സ്മ കിഞ്ചിത്
          സംരംഭഗദ്ഗദഗിരോഽബ്രുവതാനുരക്താഃ  ॥ 30 ॥ 

ഗോപ്യ ഊചുഃ

     മൈവം വിഭോഽർഹതി ഭവാൻ ഗദിതും നൃശംസം 
          സന്ത്യജ്യ സർവവിഷയാംസ്തവപാദമൂലം । 
     ഭക്താ ഭജസ്വ ദുരവഗ്രഹ മാ ത്യജാസ്മാൻ 
          ദേവോ യഥാദിപുരുഷോ ഭജതേ മുമുക്ഷൂൻ  ॥ 31 ॥ 

     യത്പത്യപത്യസുഹൃദാമനുവൃത്തിരംഗ 
          സ്ത്രീണാം സ്വധർമ്മ ഇതി ധർമ്മവിദാ ത്വയോക്തം ।
     അസ്ത്വേവമേതദുപദേശപദേ ത്വയീശേ 
          പ്രേഷ്ഠോ ഭവാംസ്തനുഭൃതാം കില ബന്ധുരാത്മാ  ॥ 32 ॥ 

     കുർവ്വന്തി ഹി ത്വയി രതിം കുശലാഃ സ്വ ആത്മൻ 
          നിത്യപ്രിയേ പതിസുതാദിഭിരാർത്തിദൈഃ കിം । 
     തന്നഃ പ്രസീദ പരമേശ്വര മാ സ്മ ഛിന്ദ്യാ 
          ആശാം ധൃതാം ത്വയി ചിരാദരവിന്ദനേത്ര  ॥ 33 ॥ 

     ചിത്തം സുഖേന ഭവതാപഹൃതം ഗൃഹേഷു 
          യന്നിർവ്വിശത്യുത കരാവപി ഗൃഹ്യകൃത്യേ । 
     പാദൌ പദം ന ചലതസ്തവ പാദമൂലാദ് - 
          യാമഃ കഥം വ്രജമഥോ കരവാമ കിം വാ  ॥ 34 ॥ 

     സിഞ്ചാംഗ നസ്ത്വദധരാമൃതപൂരകേണ 
          ഹാസാവലോകകളഗീതജഹൃച്ഛയാഗ്നിം ।
     നോ ചേദ് വയം വിരഹജാഗ്ന്യുപയുക്തദേഹാ 
          ധ്യാനേന യാമ പദയോഃ പദവീം സഖേ തേ  ॥ 35 ॥ 

     യർഹ്യംബുജാക്ഷ തവ പാദതലം രമായാ 
          ദത്തക്ഷണം ക്വചിദരണ്യജനപ്രിയസ്യ । 
     അസ്പ്രാക്ഷ്മ തത്പ്രഭൃതി നാന്യസമക്ഷമംഗ 
          സ്ഥാതും ത്വയാഭിരമിതാ ബത പാരയാമഃ  ॥ 36 ॥ 

     ശ്രീർ യത്പദാംബുജരജശ്ചകമേ തുളസ്യാ 
          ലബ്ധ്വാപി വക്ഷസി പദം കില ഭൃത്യജുഷ്ടം । 
     യസ്യാഃ സ്വവീക്ഷണകൃതേഽന്യസുരപ്രയാസഃ
          തദ്വദ് വയം ച തവ പാദരജഃ പ്രപന്നാഃ  ॥ 37 ॥ 

     തന്നഃ പ്രസീദ വൃജിനാർദ്ദന തേഽങ്ഘ്രിമൂലം 
          പ്രാപ്താ വിസൃജ്യ വസതീസ്ത്വദുപാസനാശാഃ । 
     ത്വത്സുന്ദരസ്മിതനിരീക്ഷണതീവ്രകാമ-
          തപ്താത്മനാം പുരുഷഭൂഷണ ദേഹി ദാസ്യം  ॥ 38 ॥ 

     വീക്ഷ്യാളകാവൃതമുഖം തവ കുണ്ഡലശ്രീ- 
          ഗണ്ഡസ്ഥലാധരസുധം ഹസിതാവലോകം । 
     ദത്താഭയം ച ഭുജദണ്ഡയുഗം വിലോക്യ 
          വക്ഷഃശ്രിയൈകരമണം ച ഭവാമ ദാസ്യഃ  ॥ 39 ॥ 

     കാ സ്ത്ര്യംഗ തേ കലപദായതമൂർച്ഛിതേന
          സമ്മോഹിതാഽഽര്യചരിതാന്ന ചലേത്ത്രിലോക്യാം । 
     ത്രൈലോക്യസൌഭഗമിദം ച നിരീക്ഷ്യ രൂപം 
          യദ്ഗോദ്വിജദ്രുമമൃഗാഃ പുലകാന്യബിഭ്രൻ  ॥ 40 ॥ 

     വ്യക്തം ഭവാൻ വ്രജഭയാർത്തിഹരോഽഭിജാതോ 
          ദേവോ യഥാഽഽദിപുരുഷഃ സുരലോകഗോപ്താ ।
     തന്നോ നിധേഹി കരപങ്കജമാർത്തബന്ധോ 
          തപ്തസ്തനേഷു ച ശിരഃസു ച കിങ്കരീണാം  ॥ 41 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇതി വിക്ലവിതം താസാം ശ്രുത്വാ യോഗേശ്വരേശ്വരഃ ।
പ്രഹസ്യ സദയം ഗോപീരാത്മാരാമോഽപ്യരീരമത്  ॥ 42 ॥ 

     താഭിഃ സമേതാഭിരുദാരചേഷ്ടിതഃ 
          പ്രിയേക്ഷണോത്ഫുല്ലമുഖീഭിരച്യുതഃ ।
     ഉദാരഹാസദ്വിജകുന്ദദീധതിർ-
          വ്യരോചതൈണാങ്ക ഇവോഡുഭിർവൃതഃ  ॥ 43 ॥ 

ഉപഗീയമാന ഉദ്ഗായൻ വനിതാശതയൂഥപഃ ।
മാലാം ബിഭ്രദ് വൈജയന്തീം വ്യചരൻമണ്ഡയൻ വനം  ॥ 44 ॥ 

നദ്യാഃ പുളിനമാവിശ്യ ഗോപീഭിർഹിമവാലുകം ।
രേമേ തത്തരളാനന്ദകുമുദാമോദവായുനാ  ॥ 45 ॥ 

     ബാഹുപ്രസാരപരിരംഭകരാളകോരു-
          നീവീസ്തനാലഭനനർമ്മനഖാഗ്രപാതൈഃ ।
     ക്ഷ്വേല്യാവലോകഹസിതൈർവ്രജസുന്ദരീണാ-
          മുത്തംഭയൻ രതിപതിം രമയാംചകാര  ॥ 46 ॥ 

ഏവം ഭഗവതഃ കൃഷ്ണാല്ലബ്ധമാനാ മഹാത്മനഃ ।
ആത്മാനം മേനിരേ സ്ത്രീണാം മാനിന്യോഽഭ്യധികം ഭുവി  ॥ 47 ॥ 

താസാം തത്സൌഭഗമദം വീക്ഷ്യ മാനം ച കേശവഃ ।
പ്രശമായ പ്രസാദായ തത്രൈവാന്തരധീയത  ॥ 48 ॥