നാട്യശാസ്ത്രം/അദ്ധ്യായം15
അഥ പഞ്ചദശോഽധ്യായഃ
ഛന്ദാംസ്യേവം ഹി യാനീഹ മയോക്താനി ദ്വിജോത്തമാഃ | 
വൃത്താനി തേഷു നാട്യേഽസ്മിൻ പ്രയോജ്യാനി നിബോധത ||  1|| 
ആദ്യേ പുനരന്ത്യേ ദ്വേ ദ്വേ ഗുരുണീ ചേത് | 
സാ സ്യാത്തനുമധ്യാ ഗായത്രസമുത്ഥാ ||  2|| 
യഥാ \- സന്ത്യക്തവിഭൂഷാ ഭ്രഷ്ടാഞ്ജനനേത്രാ | 
ഹസ്താർപിതഗണ്ഡാ കിം \? ത്വം തനുമധ്യാ ||  3|| 
ലഘുഗണ ആദൗ ഭവതി ചതുഷ്കഃ | 
ഗുരുയുഗമന്ത്യേ മകരകശീർഷാ ||  4|| 
യഥാ \- സ്വയമുപയാന്തം ഭജസി ന കാന്തം | 
ഭയകരി കിം \? ത്വം മകരകശീർഷാ ||  5|| 
ഏകമാത്രം ഷട്കേ സ്യാദ് ദ്വിതീയം പാദേ | 
ഖ്യാതരൂപാ വൃത്തേ സാ മാലിനീ നാമ്നാ ||  6|| 
ഷഡക്ഷരകൃതേ പാദേ ലഘു യത്ര ദ്വിതീയകം | 
ശേഷാണി തു ഗുരൂണി സ്യുർമാലിനീ സാ മതാ യഥാ ||  7|| 
സ്നാനഗന്ധാധിക്യൈർവസ്ത്രഭൂഷായോഗൈഃ | 
വ്യക്തമേവാസൗ ത്വം മാലിനീ പ്രഖ്യാതാ ||  8|| 
ദ്വിതീയം പഞ്ചമം ചൈവ ലഘു യത്ര പ്രതിഷ്ഠിതം | 
ശേഷാണി ച ഗുരൂണി സ്യുർമാലതീ നാമ സാ യഥാ ||  9|| 
ശോഭതേ ബദ്ധയാ ഷട്പദാവിദ്ധയാ | 
മാലതീമാലയാ മാനിനീ ലീലയാ ||  10|| 
ദ്വിതീയം ച ചതുർഥം ച പഞ്ചമം ച യദാ ലഘു | 
യസ്യാഃ സപ്താക്ഷരേ പാദേ ജ്ഞേയാ സാ തൂദ്ധതാ യഥാ ||  11|| 
സൗ ത്രികൗ യദി പാദേ ഹ്യന്തിമശ്ച ഗകാരഃ | 
ഉഷ്ണിഗുത്ഥിതപാദാ ഉദ്ധതാ ഖലു നാമ്നാ ||  12|| 
ദന്തകൃന്തകൃതാസ്ത്രം വ്യാകുലാലകശോഭം | 
ശംസതീവ തവാസ്യം നിർദയം രതയുദ്ധം ||  13|| 
ആദൗ ദ്വേ നിധനേ ചൈവ ഗുരുണീ യത്ര വൈ സദാ | 
പാദേ സപ്താക്ഷരേ ജ്ഞേയാ നാമ്നാ ഭ്രമരമാലികാ ||  14|| 
പാദേ പാദേ നിവിഷ്ടൗ സമ്യഗ്വിരചിതൗ ത്സൗ | 
അന്ത്യേ യദി ഗകാരഃ സാ തു ഭ്രമരമാലാ ||  15|| 
യഥാ \- നാനാകുസുമചിത്രേ പ്രാപ്തേ സുരഭിമാസേ | 
ഏഷാ ഭ്രമതി മത്താ കാന്തേ ഭ്രമരമാലാ ||  16|| 
ആദ്യം തൃതീയമന്ത്യം ച പഞ്ചമം സപ്തമം തഥാ | 
ഗുരൂണ്യഷ്ടാക്ഷരേ പാദേ സിംഹലേഖേതി സാ യഥാ ||  17|| 
ജാതു യസ്യ ഗൗ ന , പാദേ സംസ്ഥിതഃ സമസ്വരൂപേ | 
താമനുഷ്ടുബാശ്രയസ്ഥാം വാവദന്തി സിംഹലേഖാം ||  18|| 
യത്ത്വയാ ഹ്യനേകഭാവൈശ്ചേഷ്ടിതം രഹഃ സുഗാത്രി | 
തന്മനോ മമ പ്രവിഷ്ടം വൃത്തമദ്യ സിംഹലേഖം ||  19|| 
ചതുർഥം ച ദ്വിതീയം ച ഷഷ്ഠമഷ്ടമമേവ ച | 
ഗുരൂണ്യഷ്ടാക്ഷരേ പാദേ യത്ര തന്മത്തചേഷ്ടിതം ||  20|| 
യദാ തു ജാത്പരൗ രലൗ ഗകാര ഏവ ച സ്ഥിതഃ | 
അനുഷ്ടുബുദ്ഭവം തദാ വദന്തി മത്തചേഷ്ടിതം ||  21|| 
യഥാ \- ചരാവഘൂർണിതേക്ഷണം വിലംബിതാകുലാലകം | 
അസംസ്ഥിതൈഃ പദൈഃ പ്രിയാ കരോതി മത്തചേഷ്ടിതം ||  22|| 
അഷ്ടാക്ഷരകൃതേ പാദേ സർവാണ്യേവ ഭവന്തി ഹി | 
ഗുരൂണി യസ്മിൻസാ നാമ്നാ വിദ്യുന്മാലേതി കീർതിതാ ||  23|| 
മൗ ഗൗ ചാന്ത്യൗ യസ്യാഃ പാദേ പാദസ്യാന്തേ വിച്ഛേദശ്ച | 
സാ ചാനുഷ്ടുപ്ഛന്ദസ്യുക്താ നിത്യം സദ്ഭിർവിദ്യുന്മാലാ ||  24|| 
സാംഭോഭാരൈരാനാനദ്ഭിഃ ശ്യാമാംഭോദൈർവ്യാപ്തേ വ്യോമ്നി | 
ആദിത്യാംശുസ്പർധിന്യേഷാ ദിക്ഷു ഭ്രാന്താ വിദ്യുന്മാലാ ||  25|| 
പഞ്ചമം സപ്തമം ചാന്ത്യം ഗുരു പാദേഽഷ്ടകേ തഥാ | 
ഛന്ദോജ്ഞൈർജ്ഞേയമേതത്തു വൃത്തം ചിത്തവിലാസിതം ||  26|| 
സ്മിതവശവിപ്രകാശൈർദശനപദൈരമീഭിഃ | 
വരതനു പൂർണചന്ദ്രം തവ മുഖമാവൃണോതി ||  27|| 
നവാക്ഷരകൃതേ പാദേ ത്രീണി സ്യുർനൈധനാനി ച | 
ഗുരൂണി യസ്യാഃ സാ നാമ്നാ ജ്ഞേയാ മധുകരീ യഥാ ||  28|| 
ഷഡിഹ യദി ലഘൂനി സ്യുർനിധനഗതമകാരശ്ചേത് | 
ബുധജനബൃഹതീസംസ്ഥാ ഭവതി മധുകരീ നാമ്നാ ||  29|| 
കുസുമിതമഭിപശ്യന്തീ വിവിധതരുഗണൈശ്ഛന്നം | 
വനമതിശയഗന്ധാഢ്യം ഭ്രമതി മധുകരീ ഹൃഷ്ടാ ||  30|| 
ദശാക്ഷരകൃതേ പാദേ ത്രീണ്യാദൗ ത്രീണി നൈധനേ | 
യസ്യാ ഗുരൂണി സാ ജ്ഞേയാ പങ്ക്തിരുത്പലമാലികാ ||  31|| 
ത്രീണ്യാദൗ യദി ഹി ഗുരൂണി സ്യുശ്ചത്വാരോ യദി ലഘവോ മധ്യേ | 
പങ്ക്താവന്തഗതമകാരഃ സ്യാദ്വിജ്ഞേയാ കുവലയമാലാഖ്യാ ||  32|| 
യഥാ \- അസ്മിംസ്തേ ശിരസി തദാ കാന്തേ വൈഡൂര്യസ്ഫടികസുവർണാഢ്യേ | 
ശോഭാം സ്വാം ന വഹതി താം ബദ്ധാ സുശ്ലിഷ്ടാ കുവലയമാലേയം ||  33|| 
ദ്വിതീയം ച ചതുർഥം ച ഷഷ്ടമഷ്ടമമേവ ച | 
ഹ്രസ്വം ദശാക്ഷരേ പാദേ യത്ര സാ ശിഖിസാരിണീ ||  34|| 
ജൗ ത്രികൗ ഹി പാദഗൗ തു യസ്യ ഗൗ ച സംശ്രിതൗ തഥാ സമൗ സ്തൗ | 
പങ്ക്തിയോഗസുപ്രതിഷ്ഠിതാംഗീ സാ മയൂരസാരിണീതി നാമ്നാ || 
35|| 
യഥാ \- നൈവ തേഽസ്തി സംഗമോ മനുഷ്യൈർനാപി കാമഭോഗചിഹ്നമന്യത് | 
ഗർഭിണീവ ദൃശ്യസേ ഹ്യനാര്യേ കിം മയൂരസാരിണീ ത്വമേവം || 
36|| 
ആദ്യം ചതുർഥമന്ത്യം ച സപ്തമം ദശമം തഥാ | 
ഗുരൂണി ത്രൈഷ്ടുഭേ പാദേ യത്ര സ്യുർദോധകം തു തത് ||  37|| 
ഭൗ തു ഭഗാവിതി യസ്യ ഗണാഃ സ്യുഃ സ്യാച്ച യതിസ്ത്രിചതുർഭിരഥാഽസ്മിൻ | 
ത്രൈഷ്ടുഭമേവ ഹി തത്ഖലു നാമ്നാ ദോധകവൃത്തമിതി പ്രവദന്തി ||  38|| 
യഥാ \- പ്രസ്ഖലിതാപ്രപദപ്രവിചായം മത്തവിഘൂർണിതഗാത്രവിലാസം | 
പശ്യ വിലാസിനി കുഞ്ജരമേതം ദോധകവൃത്തമയം പ്രകരോതി ||  39|| 
ആദൗ ദ്വൗ പഞ്ചമം ചൈവാപ്യഷ്ടമം നൈധനം തഥാ | 
ഗുരുണ്യേകാദശേ പാദേ യത്ര തന്മോടകം യഥാ ||  40|| 
ഏഷോഽംബുദതുല്യനിസ്വനരവഃ ക്ഷീവഃ സ്ഖലമാനവിലംബഗതിഃ | 
ശ്രുത്വാ ഘനഗർജിതമദ്രിതടേ വൃക്ഷാൻ പ്രതിമോടയതി ദ്വിരദഃ ||  41|| 
നവമം സപ്തമം ഷഷ്ഠം തൃതീയം ച ഭവേല്ലഘു | 
സർവാസ്വവസ്ഥാസു ച കാമതന്ത്രേ യോഗ്യാസി കിം വാ ബഹുനേന്ദ്രവജ്രാ ||  43|| 
ഏഭിരേവ തു സംയുക്താ ലഘുഭിസ്ത്രൈഷ്ടുഭീ യദാ | 
ഉപേന്ദ്രവജ്രാ വിജ്ഞേയാ ലഘ്വാദാവിഹ കേവലം ||  44|| 
പ്രിയേ ശ്രിയാ വർണവിശേഷണേന സ്മിതേന കാന്ത്യാ സുകുമാരഭാവൈഃ | 
അമീ ഗുണാ രൂപഗുണാനുരൂപാ ഭവന്തി തേ കിം ത്വമുപേന്ദ്രവജ്രാ ||  45|| 
ആദ്യം തൃതീയമന്ത്യം ച സപ്തമം നവമം തഥാ | 
ഗുരൂണ്യേകാദശേ പാദേ യത്ര സാ തു രഥോദ്ധതാ ||  46|| 
കിം ത്വയാ സുഭട ദൂരവർജിതം നാത്മനോ ന സുഹൃദാം പ്രിയം കൃതം | 
യത്പലായനപരായണസ്യ തേ യാതി ധൂലിരധുനാ രഥോദ്ധതാ || 
47|| 
യഥാ \- കിം ത്വയാ കുമതിസംഗയാ സദാ നാജ്ഞയേവ സുഹൃദാം പ്രിയം കൃതം | 
യദ് ഗൃഹാദ്വചനരോഷകമ്പിതാ യാതി തൂർണമബലാ രഥോദ്ധതാ ||  48|| 
ആദ്യം തൃതീയമന്ത്യം ച സപ്തമം ദശമം ഗുരു | 
യസ്യാസ്തു ത്രൈഷ്ടുഭേ പാദേ വിജ്ഞേയാ സ്വാഗതാ ഹി സാ ||  49|| 
യഥാ \- അദ്യ മേ സഫലമായതനേത്രേ ജീവിതം മദനസംശ്രയഭാവം | 
ആഗതാസി ഭവനം മമ യസ്മാത്സ്വാഗതം തവ വരോരു നിഷീദ || 
50|| 
ഷഷ്ഠം ച നവമം ചൈവ ലഘുനീ ത്രൈഷ്ടുഭേ യദി | 
ഗുരൂണ്യന്യാനി പാദേ തു സാ ജ്ഞേയാ ശാലിനീ യഥാ ||  51|| 
ദുഃശീലം വാ നിർഗുണം വാപരം വാ
ലോകേ ധൈര്യാദപ്രിയം ന ബ്രവീഷി | 
തസ്മാച്ഛീലം സാധുഹേതോഃ സുവൃത്തം
മാധുര്യാത്സ്യാത്സർവഥാ ശാലിനീ ത്വം ||  52|| 
തൃതീയം ചൈവ ഷഷ്ഠം ച നവമം ദ്വാദശം തഥാ | 
ഗുരൂണി ജാഗതേ പാദേ യത്ര തത്തോടകം ഭവേത് ||  53|| 
യദി സോഽത്ര ഭവേത്തു സമുദ്രസമസ്ത്രിഷു ചാപി തഥാ നിയമേന യതിഃ | 
സതതം ജഗതീവിഹിതം ഹി തതം ഗദിതം ഖലു തോടകവൃത്തമിദം ||  54|| 
യഥാ \- കിമിദം കപടാശ്രയദുർവിഷഹം ബഹുശാഠ്യമഥോൽബണരൂക്ഷകഥം | 
സ്വജനപ്രിയസജ്ജനഭേദകരം നനു തോടകവൃത്തമിദം കുരുഷേ || 
55|| 
ആദ്യം തൃതീയമന്ത്യം ച പഞ്ചമം ഷഷ്ഠമേവ ച | 
തഥോപാന്ത്യം ജഗത്യാം ച ഗുരു ചേത്കുമുദപ്രഭാ ||  56|| 
യൗ ത്രികൗ തഥാ ന്യൗ യദി ഖലു പാദേ
ഷഡ്ഭിരേവ വർണൈര്യദി ച യതിഃ സ്യാത് | 
നിത്യസംനിവിഷ്ടാ ജഗതിവിധാനേ
നാമതഃ പ്രസിദ്ധാ കുമുദനിഭാ സാ ||  57|| 
യഥാ \- മന്മഥേന വിദ്ധാ സലലിതഭാവാ
നൃത്തഗീതയോഗാ പ്രവികസിതാക്ഷീ | 
നിന്ദ്യമദ്യ കിം ത്വം വിഗലിതശോഭാ
ചന്ദ്രപാദയുക്താ കുമുദവതീ ച ||  58|| 
മതാന്തരേ \- യദി ഖലു പാദേ ന്യൗ ത്രികൗ യഥാ യൗ
യതിരപി വർണൈഃ ഷഡ്ഭിരേവ ചേത്സ്യാത് | 
ജഗതിവിധാനേ നിത്യസംനിവിഷ്ടാ
കുമുദനിഭാ സാ നാമതഃ പ്രസിദ്ധാ ||  59|| 
യഥാ \- കുമുദനിഭാ ത്വം കാമബാണവിദ്ധാ കിമസി നതഭ്രൂഃ ശീതവാതദഗ്ധാ | 
മൃദുനലിനീവാപാണ്ഡുവക്ത്രശോഭാ കഥമപി ജാതാ ഹ്യഗ്രതഃ സഖീനാം ||  60|| 
ദ്വാദശാക്ഷരകേ പാദേ സപ്തമം ദശമം ലഘു | 
ആദൗ പഞ്ചാക്ഷരച്ഛേദശ്ചന്ദ്രലേഖാ തു സാ യഥാ ||  61|| 
വക്ത്രം സൗമ്യം തേ പദ്മപത്രായതാക്ഷം
കാമസ്യാവാസം സുനാസോച്ചപ്രഹാസം | 
കാമസ്യാപീദം കാമമാഹർതുകാമം
കാന്തേ കാന്ത്യാ ത്വം ചന്ദ്രലേഖേവ ഭാസി ||  62|| 
തൃതീയമന്ത്യം നവമം പഞ്ചമം ച യദാ ഗുരു | 
ദ്വാദശാക്ഷരകേ പാദേ യത്ര സാ പ്രമിതാക്ഷരാ ||  63|| 
യഥാ \- സ്മിതഭാഷിണീ ഹ്യചപലാപരുഷാ നിഭൃതാപവാദവിമുഖീ സതതം | 
അപി കസ്യചിദ്യുവതിരസ്തി സുഖാ പ്രമിതാക്ഷരാ സ ഹി പുമാഞ്ജയതി ||  64|| 
ദ്വിതീയമന്ത്യം ദശമം ചതുർഥം പഞ്ചമാഷ്ടമേ | 
ഗുരൂണി ദ്വാദശേ പാദേ വംശസ്ഥാ ജഗതീ തു സാ ||  65|| 
യദി ത്രികൗ ജ്തൗ ഭവതസ്തു പാദതസ്തഥൈവ ച ജ്രാവവസാനസംസ്ഥിതൗ | 
തദാ ഹി വൃത്തം ജഗതീപ്രതിഷ്ഠിതം വദന്തി വംശസ്ഥമിതീഹ നാമതഃ ||  66|| 
ന മേ പ്രിയാ ത്വം ബഹുമാനവർജിതാം പ്രിയം പ്രിയാ തേ പരുഷാഭിഭാഷിണീ | 
തഥാ ച പശ്യാമ്യഹമദ്യ വിഗ്രഹം ധ്രുവം ഹി വംശസ്ഥഗതിം കരിഷ്യതി ||  67|| 
ചതുർഥമന്ത്യം ദശമം സപ്തമം ച യദാ ഗുരു | 
ഭവേദ്ധി ജാഗതേ പാദേ തദാ സ്യാദ്ധരിണപ്ലുതാ ||  68|| 
പരുഷവാക്യകശാഭിഹിതാ ത്വയാ ഭയവിലോകനപാർശ്വനിരീക്ഷണാ | 
വരതനുഃ പ്രതതപ്ലുതസർപണൈരനുകരോതി ഗതൈർഹരിണപ്ലുതം ||  69|| 
സപ്തമം നവമം ചാന്ത്യമുപാന്ത്യം ച യദാ ഗുരു | 
ദ്വാദശാക്ഷരകേ പാദേ കാമദത്തേതി സാ യഥാ ||  70|| 
കരജപദവിഭൂഷിതാ യഥാ ത്വം സുദതി ദശനവിക്ഷതാധരാ ച | 
ഗതിരപി ചരണാവലഗ്നമന്ദാ ത്വമസി മൃഗനിഭാക്ഷി കാമദത്താ ||  71|| 
ആദ്യം ചതുർഥം ദശമം സപ്തമം ച യദാ ലഘു | 
പാദേ തു ജാഗതേ യസ്യാ അപ്രമേയാ തു സാ യഥാ ||  72|| 
ന തേ കാചിദന്യാ സമാ ദൃശ്യതേ സ്ത്രീ
നൃലോകേ വിശിഷ്ടാ ഗുണൈരദ്വിതീയൈഃ | 
ത്രിലോക്യാം ഗുണജ്ജ്ഞാൻ സമാഹൃത്യ സർവാൻ
ജഗത്യപ്രമേയാസി സൃഷ്ടാ വിധാത്രാ ||  73|| 
ദ്വിതീയം പഞ്ചമം ചൈവ ഹ്യഷ്ടമേകാദശേ യഥാ | 
പാദേ യത്ര ലഘൂനി സ്യുഃ പദ്മിനീ നാമ സാ യഥാ ||  74|| 
രാസ്ത്രികാഃ സാഗരാഖ്യാ നിവിഷ്ടാ യദാ
സ്യാത് ത്രികേ ച ത്രികേ യുക്തരൂപാ യതിഃ | 
സന്നിവിഷ്ടാ ജഗത്യാസ്തതസ്സാ ബുധൈർ
നാമതശ്ചാപി സങ്കീർത്യതേ പദ്മിനീ ||  75|| 
ദേഹതോയാശയാ വക്ത്രപദ്മോജ്ജ്വലാ നേത്രഭൃംഗാകുലാ ദന്തഹംസസ്മിതാ | 
കേശപാശച്ഛദാ ചക്രവാകസ്തനീ പദ്മിനീവ പ്രിയേ ഭാസി മേ സർവദാ ||  76|| 
ഫുല്ലപദ്മാനനാ ത്വം ദ്വിരേഫേക്ഷണാ കേശപത്രച്ഛദാ ചക്രവാകസ്തനീ | 
പീതതോയാവലീ ബദ്ധകാഞ്ചീഗുണാ പദ്മിനീവ പ്രിയേ ഭാസി നീരേ സ്ഥിതാ ||  77|| 
ആദൗ ഷട് ദശമം ചൈവ പാദേ യത്ര ലഘൂന്യഥ | 
ശേഷാണി തു ഗുരൂണി സ്യുർജാഗതേ പുടസഞ്ജ്ഞിതാ ||  78|| 
യദി ചരണനിവിഷ്ടൗ നൗ തഥാ മ്യൗ യതിവിധിരപി യുക്ത്യാഷ്ടാഭിരിഷ്ടഃ | 
ഭവതി ച ജഗതീസ്ഥഃ സർവദാസൗ യ ഇഹ ഹി പുടവൃത്തം നാമതസ്തു ||  79|| 
ഉപവനസലിലാനാം ബാലപദ്മൈർഭ്രമരപരഭൃതാനാം കണ്ഠനാദൈഃ | 
മദനമദവിലാസൈഃ കാമിനീനാം കഥയതി പുടവൃത്തം പുഷ്പമാസഃ ||  80|| 
ദ്വിതീയാന്ത്യേ ചതുർഥം ച നവമൈകാദശേ ഗുരു | 
വിച്ഛേദോഽതിജഗത്യാം തു ചതുർഭിഃ സാ പ്രഭാവതീ ||  81|| 
കഥം ന്വിദം കമലവിശാലലോചനേ ഗൃഹം ധനൈഃ പിഹിതകരേ ദിവാകരേ | 
അചിന്തയന്ത്യഭിനവവർഷവിദ്യുതസ്ത്വമാഗതാ സുതനു യഥാ പ്രഭാവതീ ||  82|| 
ത്രീണ്യാദാവഷ്ടമം ചൈവ ദശമം നൈധനദ്വയം | 
ഗുരൂണ്യതിജഗത്യാം തു ത്രിഭിശ്ഛേദൈഃ പ്രഹർഷിണീ ||  83|| 
ഭാവസ്ഥൈർമധുരകഥൈഃ സുഭാഷിതൈസ്ത്വം
സാടോപസ്ഖലിതവിലംബിതൈർഗതൈശ്ച | 
ശോഭാഢ്യൈർഹരസി മനാംസി കാമുകാനാം
സുവ്യക്തം ഹ്യതിജഗതീ പ്രഹർഷിണീ ച ||  84|| 
ഷഷ്ഠം ച സപ്തമം ചൈവ ദശമൈകാദശേ ലഘു | 
ത്രയോദശാക്ഷരേ പാദേ ജ്ഞേയം മത്തമയൂരകം ||  85|| 
വിദ്യുന്നദ്ധാഃ സേന്ദ്രധനുരഞ്ജിതദേഹാ
വാതോദ്ധൂതാഃ ശ്വേതവലാകാകൃതശോഭാഃ | 
ഏതേ മേഘാ ഗർജിതനാദോജ്ജ്വലചിഹ്നാഃ
പ്രാവൃട്കാലം മത്തമയൂരാഃ കഥയന്തി ||  86|| 
ആദൗ  ദ്വേ ചതുർഥം ചൈവ ചാഷ്ടമൈകാദശേ ഗുരു | 
അന്ത്യോപാന്ത്യേ ച ശക്വര്യാ വസന്തതിലകാ യഥാ ||  87|| 
ചിത്രൈർവസന്തകുസുമൈഃ കൃതകേശഹസ്താ | 
സ്രഗ്ദാമമാല്യരചനാ സുവിഭൂഷിതാംഗീ | 
നാനാവസന്തകവിഭൂഷിതകർണപാശാ
സാക്ഷാദ്വസന്തതിലകേവ വിഭാതി നാരീ ||  88|| 
പഞ്ചാദൗ ശക്വരീ പാദേ ഗുരൂണി ത്രീണി നൈധനേ | 
പഞ്ചാക്ഷരാദൗ ച യതിരസംബാധാ തു സാ യഥാ ||  89|| 
യഥാ \- മാനാലോകജ്ഞഃ സുതബലകുലശീലാഢ്യോ
യസ്മിൻസമ്മാനം ന സദൃശമനു പശ്യേദ്ധി | 
ഗച്ഛേത്തം ത്യക്ത്വാ ദ്രുതഗതിരപരം ദേശം
കീർണാ നാനാർഥൈരവനിരിയമസംബാധാ ||  90|| 
ചത്വാര്യാദൗ ഗുരൂണി സ്യുർദശമൈകാദശേ തഥാ | 
അന്ത്യോപാന്ത്യേ ച ശക്വര്യാഃ പാദേ തു ശരഭാ യഥാ ||  91|| 
ഏഷാ കാന്താ വ്രജതി ലലിതാ വേപമാനാ
ഗുൽമൈശ്ച്ഛന്നം വനമഭിനവൈഃ സമ്പ്രവിദ്ധം | 
ഹാ ഹാ കഷ്ടം കിമിദമിതി നോ വേദ്മി മൂഢോ
വ്യക്തം കാന്തേ ശരഭലലിതാന്ത്വം കരോഷി ||  92|| 
അദൗ ഷട് ദശമം ചൈവ ലഘു ചൈവ ത്രയോദശം | 
യത്രാതിശക്വരേ പാദേ ജ്ഞേയാ നാന്ദീമുഖീ തു സാ ||  93|| 
യഥാ \- ന ഖലു തവ കദാചിത്ക്രോധതാമ്രായതാക്ഷം
ഭ്രുകുടിവലിതഭംഗം ദൃഷ്ടപൂർവം മയാസ്യം | 
കിമിഹ ബഹുഭിരുക്തൈര്യാ മമേച്ഛാ ഹൃദിസ്ഥാ
ത്വമസി മധുരവാക്യാ ദേവി നാന്ദീമുഖീവ ||  94|| 
ആദ്യം ചതുർഥം ഷഷ്ഠം ച നൈധനം ച യദാ ഗുരു | 
ഷോഡശാക്ഷരകേ പാദേ യത്രേഭലലിതം തു തത് ||  95|| 
ഭ്രൗ യദി നാശ്ച നിത്യമിഹ വിരചിതചരണഃ
ഗശ്ച തഥാ വൈ ഭവതി നിധനമുപഗതഃ | 
സ്യാദപി ചാഷ്ടിമേവ യദി സതതമനുഗതം
തത്ഖലു വൃത്തമഗ്രവൃഷഭഗജവിലസിതം ||  96|| 
കാലതോയധരൈഃ സുധീരധനപടുപടഹരവൈഃ
സർജകദംബനീപകുടജകുസുമസുരഭിഃ | 
കന്ദലസേന്ദ്രഗോപകരചിതമവനിതലം
വീക്ഷ്യ കരോത്യസൗ വൃഷഭഗജവിലസിതം ||  97|| 
ആദ്യാത്പരാണി വൈ പഞ്ച ദ്വാദശം സത്രയോദശഃ | 
അന്ത്യോപാന്ത്യേ ച ദീർഘാണി ലലിതപ്രവരം ഹി തത് ||  98|| 
യദാ യ്മൗ പാദസ്ഥൗ ഭവത ഇഹ ചേത്സ്തൗ തഥാ ഗൗ
തഥാ ഷഡ്ഭിശ്ചാന്യൈര്യതിരപി ച വർണൈര്യഥാ സ്യാത് | 
തദപ്യഷ്ടൗ നിത്യം സമനുഗതമേവോക്തമന്യൈഃ
പ്രയോഗജ്ഞൈർവൃത്തം പ്രവരലലിതം നാമതസ്തു ||  99|| 
യഥാ \- നഖാലീഢം ഗാത്രം ദശനഖചിതം ചോഷ്ഠഗണ്ഡം
ശിരഃ പുഷ്പോന്മിശ്രം പ്രവിലുലിതകേശാലകാന്തം | 
ഗതിഃ ഖിന്നാ ചേയം വദനമപി സംഭ്രാന്തനേത്രം
അഹോ ശ്ലാഘ്യം വൃത്തം പ്രവരലലിതം കാമചേഷ്ടം ||  100|| 
ആദ്യാത്പരാണി പഞ്ചാഥ ദ്വാദശം സത്രയോദശം | 
അന്ത്യം സപ്തദശേ പാദേ ശിഖരിണ്യാം ഗുരൂണി ച ||  101|| 
ചതുർഭിസ്തസ്യൈവ പ്രവരലലിതസ്യ ത്രികഗണൈഃ
യദാ ലൗ ഗശ്ചാന്തേ ഭവതി ചരണേഽത്യഷ്ടിഗദിതേ | 
യദാ ഷഡ്ഭിശ്ച്ഛേദോ ഭവതി യദി മാർഗേണ വിഹിതഃ
തദാ വൃത്തേഷ്വേഷാ ഖലു ശിഖരിണീ നാമ ഗദിതാ ||  102|| 
യഥാ \- മഹാനദ്യാ ഭോഗം പുലിനമിവ ഭാതി തേ ജഘനം
തഥാസ്യം നേത്രാഢ്യം ഭ്രമരസഹിതം പങ്കജമിവ | 
ഗതിർമന്ദാ ചേയം സുതനു തവ ചേഷ്ടാ സുലലിതാ
സ്തനാഭ്യാം താഭ്യാം ത്വം ശിഖരിണി സുപീനാസി വനിതേ ||  103|| 
യത്ര പഞ്ച ലഘൂന്യാദൗ ത്രയോദശചതുർദശേ | 
ഷോഡശൈകാദശേ ചൈവ തത്സ്യാദ്വൃഷഭചേഷ്ടിതം ||  104|| 
യദി ഹി ചരണേ ൻസൗ സ്ലൗ ഗഃ ക്രമാദ്വിനിവേശിതാഃ
യദി ഖലു യതിഃ ഷഡ്ഭിർവർണൈർസ്തഥാ ദശഭിഃ പുനഃ | 
യദി വിഹിതം സ്യാദത്യഷ്ടിഃ പ്രയോഗസുഖാശ്രയം
വൃഷഭലലിതം വൃത്തം ജ്ഞേയം തഥാ ഹരിണീതി വാ || 
105|| 
യഥാ \- ജലധരരവം ശ്രുത്വാ ശ്രുത്വാ മദോച്ഛ്രയദർപിതോ
വിലിഖിതമഹീശൃംഗാക്ഷേപൈർവൃഷൈഃ പ്രതിനർദ്യ ച | 
സ്വയുവതിവൃതോ ഗോഷ്ഠാദ്ഗോഷ്ഠം പ്രയാതി ച നിർഭയോ
വൃഷഭലലിതം ചിത്രം വൃത്തം കരോതി ച ശാദ്വലേ ||  106|| 
ചത്വാര്യാദൗ ച ദശമം ഗുരു യത്ര ത്രയോദശം
ചതുർദശം തഥാന്ത്യേ ദ്വേ ചൈകാദശമഥാപി ച ||  107|| 
യദാ സപ്തദശേ പാദേ ശേഷാണി ച ലഘൂന്യഥ| 
ഭവന്തി യസ്മിൻസാ ജ്ഞേയാ ശ്രീധരീ നാമതോ യഥാ ||  108|| 
മോ ഭ്നൗ ച സ്യുശ്ചരണരചിതാസ്തൗ ഗുരൂ ച പ്രവിഷ്ടാ
ശ്ഛേദഃ ശിഷ്ടോ യദി ച ദശഭിഃ സ്യാത്തഥാന്യൈശ്ചതുർഭിഃ | 
അത്യഷ്ടൗ ച പ്രതിനിയമിതാ വർണതഃ സ്പഷ്ടരൂപാ
സാ വിജ്ഞേയാ ദ്വിജമുനിഗണൈഃ ശ്രീധരീ നാമതസ്തു ||  109|| 
സ്നാനൈശ്ചൂർണൈഃ സുഖസുരഭിഭിർഗന്ധവാസൈശ്ച ധൂപൈഃ
പുഷ്പൈശ്ചാന്യൈഃ ശിരസി രചിതൈർവസ്ത്രയോഗൈശ്ച തൈസ്തൈഃ
| 
നാനാരത്നൈഃ കനകഖചിതൈരംഗസംഭോഗസംസ്ഥൈ
ർവ്യക്തം കാന്തേ കമലനിലയാ ശ്രീധരീവാതിഭാസി ||  110|| 
ആദ്യം ചതുർഥം ഷഷ്ഠം ച ദശമം നൈധനം ഗുരു | 
തദ്വംശപത്രപതിതം ദശഭിഃ സപ്തഭിര്യതിഃ ||  111|| 
യഥാ ഏഷ ഗജോഽദ്രിമസ്തകതടേ കലഭപരിവൃതഃ
ക്രീഡതി വൃക്ഷഗുൽമഗഹനേ കുസുമഭിരനതേ | 
മേഘരവം നിശമ്യ മുദിതഃ പവനജവസമഃ
സുന്ദരി വംശപത്രപതിതം പുനരപി കുരുതേ ||  112|| 
ദ്വിതീയമന്ത്യം ഷഷ്ഠം ചാപ്യഷ്ടമം ദ്വാദശം തഥാ | 
ചതുർദശം പഞ്ചദശം പാദേ സപ്തദശാക്ഷരേ ||  113|| 
ഭവന്തി യത്ര ദീർഘാണി ശേഷാണി ച ലഘൂന്യഥ | 
വിലംബിതഗതിഃ സാ തു വിജ്ഞേയാ നാമതോ യഥാ ||  114|| 
യദാ ദ്വിരുദിതൗ ഹി പാദമഭിസംശ്രിതൗ ജ്സൗ ത്രികൗ
തഥൈവ ച പുനസ്തയോർനിധനമാശ്രിതൗ യൗ ലഗൗ | 
തദഷ്ടിരതിപൂർവികാ യതിരപി സ്വഭാവാദ്യഥാ
വിലംബിതഗതിസ്തദാ നിഗദിതാ ദ്വിജൈർനാമതഃ ||  115|| 
യഥാ \- വിഘൂർണിതവിലോചനാ പൃഥുവികീർണഹാരാ പുനഃ
പ്രലംബരശനാ ചലത്സ്ഖലിതപാദമന്ദക്ലമാ | 
ന മേ പ്രിയമിദം ജനസ്യ ബഹുമാനരാഗേണ യ
ന്മദേന വിവശാ വിലംബിതഗതിഃ കൃതാ ത്വം പ്രിയേ ||  116|| 
പഞ്ചാദൗ പഞ്ചദശകം ദ്വാദശൈകാദശേ ഗുരു | 
ചതുർദശം തഥാന്ത്യേ ദ്വേ ചിത്രലേഖാ ധൃതൗ സ്മൃതാ ||  117|| 
യഥാ നാനാരത്നാഢ്യൈർബഹുഭിരധികം ഭൂഷണൈരംഗസംസ്ഥൈ
ർനാനാ ഗന്ധാഢ്യൈർമദനജനകൈരംഗരാഗൈർവിചിത്രൈഃ | 
കേശൈഃ സ്നാനാഢ്യൈഃ കുസുമഭരിതൈർവസ്ത്രരാഗൈശ്ച തൈസ്തൈഃ
കാന്തേ സങ്ക്ഷേപാത് കിമിഹ ബഹുനാ ചിത്രലേഖേവ ഭാസി || 
118|| 
അന്ത്യം സപ്തദശം ചൈവ ഷോഡശം സചതുർദശം | 
ത്രയോദശം ദ്വാദശം ച ഷഷ്ഠമഷ്ടമമേവ ച ||  119|| 
ത്രീണ്യാദൗ ച ഗുരൂണി സ്യുര്യസ്മിംസ്ത്വേകോനവിംശകേ | 
പാദേ ലഘൂനി ശേഷാണി ശാർദൂലക്രീഡിതം തു തത് ||  120|| 
മ്സൗ ജ്സൗ തൗ ഗുരു ച പ്രയോഗനിയതാ യസ്മിന്നിവിഷ്ടാസ്ത്രികാ
ആദ്യാ ചാന്ത്യയതിശ്ചതുസ്ത്രികയുതാ ജ്ഞേയാ പരാ സപ്തഭിഃ | 
നിത്യം യത്പദമാശ്രിതാ ഹ്യതിധൃതിർനിത്യം കവീനാം പ്രിയം
തജ്ജ്ഞേയം ഖലു വൃത്തജാതിനിപുണൈഃ ശാർദൂലവിക്രീഡിതം ||  121|| 
യഥാ \- നാനാശസ്ത്രശതഘ്നിതോമരഹതാഃ പ്രഭ്രഷ്ടസർവായുധാഃ
നിർഭിന്നോദരപാദബാഹുവദനാ നിർണാശിതാഃ ശത്രവഃ | 
ധൈര്യോത്സാഹപരാക്രമപ്രഭൃതിഭിസ്തൈസ്തൈർവിചിത്രൈർഗുണൈഃ
വൃത്തം തേ രിപുഘാതി ഭാതി സമരേ ശാർദൂലവിക്രീഡിതം ||  122|| 
താവത്ത്വം വിജിതേന്ദ്രിയഃ ശുഭമതേ സർവാത്മനാ പ്രത്യഹം
ദാനേ ശീലവിധൗ ച യോജയ മനഃ സ്വർഗാപവർഗാപഹം | 
യാവദ് വ്യാധിജരാപ്രചണ്ഡനഖരോ വ്യായത്സടാഭിർഭൃശം
മൃത്യുസ്തേ ന കരോതി ജീവിതമൃഗൈഃ ശാർദൂലവിക്രീഡിതം ||  123|| 
ചത്വാര്യാദൗ ച ഷഷ്ഠം ച സപ്തമം സചതുർദശം | 
തഥാ പഞ്ചദശം ചൈവ ഷിഡശം നൈധനം തഥാ ||  124|| 
ഏതാനി ച ഗുരൂണി സ്യുഃ ശേഷാണി തു ലഘൂന്യഥ | 
പാദേ യത്ര കൃതൗ ജ്ഞേയാ നാമ്നാ സുവദനാ തു സാ ||  125|| 
മ്രൗ മ്നൗ യ്ഭൗ ൽഗൗ ച സമ്യഗ്യദി ച വിരചിതാഃ പാദേ ക്രമവശാത്
വിച്ഛേദഃ സപ്തഭിഃ സ്യാത്പുനരപി ച യതിഃ സപ്താക്ഷരകൃതാ | 
യദ്യേഷാ സംശ്രിതാ സ്യാത്കൃതിമപി ച പുനഃ ശ്ലിഷ്ടാക്ഷരപദാ
വിദ്വദ്ഭിർവൃത്തജാതൗ തത ഇഹ ഗദിതാ നാമ്നാ സുവദനാ ||  126|| 
യഥാ \- നേത്രേ ലീലാലസാന്തേ കമലദലനിഭേ ഭ്രൂചാപവിനതേ
രക്തോഷ്ഠം പീനമധ്യം സമസഹിതഘനാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച ദശനാഃ | 
കർണാവംസപ്രലംബൗ ചിബുകമപി നതം ഘോണാ സുരുചിരാ
വ്യക്തം ത്വം മർത്യലോകേ വരതനു വിഹിതാസ്യേകാ സുവദനാ ||  127|| 
ചത്വാര്യാദൗ തഥാ ഷഷ്ഠം സപ്തമം ച ചതുർദശം | 
അഷ്ടാദശം സപ്തദശം തഥാ പഞ്ചദശം പുനഃ ||  128|| 
അന്ത്യോപാന്ത്യേ ഗുരൂണ്യത്ര ലഘൂന്യന്യാനി സർവദാ | 
ഏകവിംശതികേ പാദേ സ്രഗ്ധരാ നാമ സാ യഥാ ||  129|| 
മ്രൗ മ്നൗ യൗ യശ്ച സമ്യഗ്യദി ഹി വിരചിതാഃ സ്യുസ്ത്രികാഃ പാദയോഗേ
വർണൈഃ പൂർവോപദിഷ്ടൈര്യതിരപി ച പുനഃ സപ്തഭിഃ സപ്തഭിഃ സ്യാത് | 
വൃത്തം സമ്യഗ്യദി സ്യാത്പ്രകൃതിമനുഗതം തത്വവിദ്ഭിഃ പ്രദിഷ്ടം
വിജ്ഞേയം വൃത്തജാതൗ കവിജനദയിതാ സ്രഗ്ധരാ നാമതസ്തു ||  130|| 
യഥാ \- ചൂതാശോകാരവിന്ദൈഃ കുരവകതിലകൈഃ കർണികാരൈഃ ശിരീഷൈഃ
പുന്നാഗൈഃ പാരിജാതൈർവകുലകുവലയൈഃ കിംശുകൈഃ സാതിമുക്തൈഃ | 
ഏതൈർനാനാപ്രകാരൈഃ ബഹുലസുരഭിഭിർവിപ്രകീർണൈശ്ച തൈസ്തൈഃ
വാസന്തൈഃ പുഷ്പവൃന്ദൈർനരവര വസുധാ സ്രഗ്ധരേവാദ്യ ഭാതി ||  131|| 
ചതുർഥമാദ്യം ഷഷ്ഠം ച ദശമം ദ്വാദശം തഥാ | 
ഷോഡശാഷ്ടാദശേ ചൈവ നൈധനം ച ഗുരൂണ്യഥ ||  132|| 
ദ്വാവിംശത്യക്ഷരേ പാദേ ശേഷാണി ച ലഘൂന്യഥ | 
ഭവന്തി യത്ര തജ്ജ്ഞേയം ഭദ്രകം നാമതോ യഥാ ||  133|| 
ഭ്രൗ ചരണേ യദാ വിനിയതൗ ത്രികൗ ക്രമവശാദഥാതികൃതിവിധൗ
ന്രൗ ച തതഃ പരം ച രുചിരാവനന്തരകൃതൗ നഗാവപി പുനഃ | 
തച്ച ദശാഷ്ടവർണരചിതാ ചതുർഷ്വപി തഥാ യതിശ്ച സതതം
ഭദ്രകവൃത്തമേവ ഖലു നാട്യയോഗകുശലൈർബുധൈർനിഗദിതം ||  134|| 
ഉത്പ്ലുതമേകഹസ്തചരണം ദ്വിതീയകരരേചിതം
വംശമൃദംഗവാദ്യമധുരം വിചിത്രകരണാനുഗം ബഹുവിധം | 
ഭദ്രകമേതദദ്യ സുഭഗേ വിദഗ്ധഗതിചേഷ്ടിതൈഃ സുലലിതൈഃ
നൃത്യസി വിഭ്രമാകുലപദം വിവിക്തരസഭാവിതം ശശിമുഖി ||  135|| 
അന്ത്യമേകോനവിംശം ച സപ്തമം സത്രയോദശം | 
ഏകാദശം സപ്തദശം പഞ്ചമം ച ഗുരൂണ്യഥ ||  136|| 
ശേഷാണി ച ലഘൂനി സ്യുർവികൃത്യാശ്ചരണേ ബുധൈഃ | 
വൃത്തം തദശ്വലലിതം വിജ്ഞേയം നാമതോ യഥാ ||  137|| 
യദി ച നകാര ആദിരചിതഃ പദേ വിരചിതോഽന്ത ഏവ ലഗൗ
യദി ച നഭൗ ത്രിധാ ച നിഹിതൗ ക്രമേണ ഖലു മധ്യാവപി തഥാ | 
യദി ച സമാശ്രിതം ഹി വികൃതിം യതിശ്ച ദശഭിസ്തഥൈകസഹിതൈഃ
തത ഇഹ കീർതിതം മുനിഗണൈർവിശുദ്ധചരിതൈസ്തദശ്വലലിതം ||  138|| 
വിവിധതുരംഗനാഗരഥയോധസങ്കുലമലം ബലം സമുദിതം
ശരശതശക്തികുന്തപരിധാസിയഷ്ടിവിതതം ബഹുപ്രഹരണം | 
രിപുശതമുക്തശസ്ത്രരവഭീതശങ്കിതഭടം ഭയാകുലദിശം
കൃതമഭിവീക്ഷ്യ സംയുഗമുഖേ സമർപിതഗുണം ത്വയാശ്വലലിതം ||  139|| 
ഷഡാദാവഷ്ടമം ചൈവ ഹ്യേകാദശചതുർദശേ | 
വിംശം സപ്തദശം ചൈവ ത്രയോവിംശം തഥൈവ ച ||  140|| 
ഏതാനി ച ലഘൂനി സ്യുഃ ശേഷാണ്യഥ ഗുരൂണി ച | 
ചതുർവിംശതികേ പാദേ മേഘമാലേതി സാ യഥാ ||  141|| 
യദി ഖലു ചരണസ്ഥിതൗ നൗ ത്രികൗ
കൃതികാരവ്യാസ്തഥാ രാഃ സ്യുഃ ക്രമാത് | 
ഭവതി യദി യതിസ്തഥാ സപ്തഭിഃ സപ്തഭി
സ്ത്രിഷ്വതോഽന്യാ യതിഃ പഞ്ച വിദ്യാത്തഥാ ||  142|| 
പവനബലസമാഹൃതാ തീവ്രഗംഭീരനാദാ ബലാകാവലീമേഖലാ
ക്ഷിതിധരസദൃശോച്ചരൂപാ മഹാനീലധൂമാഞ്ജനാഭാംബുഗർഭോദ്ഭവാ | 
സുരപതിധനുരുജ്ജ്വലാബദ്ധകക്ഷ്യാ തഡിദ്ദ്യോതസന്നാഹപട്ടീജ്വലാ
ഗഗനതലവിസാരിണീ പ്രാവൃഷണ്യാ ദൃഢം മേഘമാലാധികം ശോഭതേ ||  143|| 
ആദ്യം ചൈവ ചതുർഥം ച പഞ്ചമം ഷഷ്ഠമേവ ച | 
നവമം ദശമം ചൈവ നൈധനം ച ഭവേദ്ഗുരു ||  144|| 
ലഘൂന്യന്യാനി ശേഷാണി പാദേ സ്യുഃ പഞ്ചവിംശകേ | 
വൃത്തജ്ജ്ഞൈഃ സാ തു വിജ്ഞേയാ ക്രൗഞ്ചപാദീതി നാമതഃ ||  145|| 
ഭ്മൗ യദി പാദേ സ്ഭാവപി ചേഷ്ടാവഭികൃതിരപി ച ഹി യദി ഖലു വിഹിതാ
നാശ്ച സമുദ്രാഃ സ്യുർവിനിവിഷ്ടാ യദി ച ഖലു ഗുരു ഭവതി നിധനഗതം | 
പഞ്ചഭിരാദൗ ഛേദമുപേതാ പുനരപി യതിരിഹ യദി ഖലു ദശഭിഃ
ക്രൗഞ്ചപദേയം വൃത്തവിധാനേ സുരഗണപിതൃഗണമുനിഗണവിഹിതാ ||  146|| 
യഃ കില ദാക്ഷം വിദ്രുതസോമം ക്രതുവരമചമസമപഗതകലശം
പാതിതയൂപം ക്ഷിപ്തചഷാലം വിചയനമസമിധമപശുകചരുകം | 
കാർമുകമുക്തേനാശു ചകാര വ്യപഗതസുരഗണപിതൃഗണമിഷുണാ
നിത്യമസൗ തേ ദൈത്യഗണാരിഃ പ്രദഹതു മഖമിവ രിപുഗണമഖിലം ||  147|| 
യാ കപിലാക്ഷീ പിംഗലകേശീ കലിരുചിരനുദിനമനുനയകഠിനാ
ദീർഘതരാഭിഃ സ്ഥൂലസിരാഭിഃ പരിവൃതവപുരതിശയകുടിലഗതിഃ | 
ആയതജംഘാ നിമ്നകപോലാ ലഘുതരകുചയുഗപരിഗതഹൃദയാ
സാ പരിഹാര്യാ ക്രൗഞ്ചപദാ സ്ത്രീ ധ്രുവമിഹ നിരവധിസുഖമഭിലഷതാ ||  148|| 
അഷ്ടാവാദൗ ഗുരൂണി സ്യുസ്തഥാ ചൈകോനവിംശകം | 
ഏകവിംശം ച വിജ്ഞേയം ചതുർവിംശം സനൈധനം ||  149|| 
ഏതാനി ഗുരു സംഖ്യാനി ശേഷാണി ച ലഘൂന്യഥ | 
ഷഡ്വിംശത്യക്ഷരേ പാദേ തദ്ഭുജംഗവിജൃംഭിതം ||  150|| 
യസ്യാം മൗ തോ നാഃ സ്ത്രൗ നിത്യം പ്രതിചരണമഥ
ഗദിതകാസ്ത്രികാ ഹ്യനുപൂർവശഃ
ഷഡ്വിംശത്യാമേകോനായാം ച യദി ഹി
ഖലു യതിരഭിധാ ചതുർഭിരഥാഷ്ടാഭിഃ | 
പശ്ചാദന്ത്യൗ ൽഗൗ സംയോജ്യൗ യദി ഭവതി
മനുജദയിതാം സമാശ്രിതമുത്കൃതിം
നാമ്നാ വൃത്തം ലോകേ ഖ്യാതം കവിവദന
വികസനപരം ഭുജംഗവിജൃംഭിതം ||  151|| 
യഥാ \- രൂപോപേതാം ദേവൈഃ സൃഷ്ടാം സമദഗജ
വിലസിതഗതിം നിരീക്ഷ്യ തിലോത്തമാം
പ്രാദക്ഷിണ്യാത്പ്രാപ്താം ദ്രഷ്ടും ബഹുവദന
മചലനയനം ശിരഃ കൃതവാൻ ഹരിഃ | 
ദീർഘം നിശ്വസ്യാന്തർഗൂഢം സ്തനവദന
ജഘനരുചിരാം നിരീക്ഷ്യ തഥാ പുനഃ
പൃഷ്ഠേ ന്യസ്തം ദേവേന്ദ്രേണ പ്രവരമണി
കനകവലയം ഭുജംഗവിജൃംഭിതം ||  152|| 
ദണ്ഡകം നാമ വിജ്ഞേയമുത്കൃതേരധികതരം | 
മേഘമാലാദികം തത്സ്യാന്നൗ ചാദൗ കാഗുഹാ ത്രികാഃ ||  153|| 
യഥാ \- മുദിതജനപദാകുലാ സ്ഫീതസസ്യാകരാ ഭൂതധാത്രീ ഭവന്തം സമഭ്യർചതി
ദ്വിരദകരവിലുപ്തഹിന്താലതാലീവനാസ്ത്വാം നമസ്യന്തി വിന്ധ്യാദയഃ പർവതാഃ | 
സ്ഫുടിതകലശാശുക്തിനിഗീർണമുക്താ ഫലൈരൂർമിഹസ്തൈർനമസ്യന്തി വഃ സാഗരാഃ
മുദിതജലചരാകുലാഃ സമ്പ്രകീർണമലാഃ കീർതയന്തീവ കീർതിം മഹാനിമ്നഗാഃ ||  154|| 
ഏതാനി സമവൃത്താനി മയോക്താനി ദ്വിജോത്തമാഃ | 
വിഷമാർധസമാനാം തു പുനർവക്ഷ്യാമി ലക്ഷണം ||  155|| 
യത്ര പാദാസ്തു വിഷമാ നാനാവൃത്തസമുദ്ഭവാഃ | 
ഗ്രഥിതാഃ പാദയോഗേന തദ് വൃത്തം വിഷമം സ്മൃതം ||  156|| 
ദ്വൗ സമം ദ്വൗ ച വിഷമൗ വൃത്തേഽർധവിഷമേ തഥാ | 
സർവപാദൈശ്ച വിഷമൈർവൃത്തം വിഷമമുച്യതേ ||  157|| 
ഹ്രസ്വാദ്യമഥ ദീർഘാദ്യം ദീർഘം ഹ്രസ്വമഥാപി വാ | 
യുഗ്മോജവിഷമൈഃ പാദൈഃ വൃത്തമർധസമം  ഭവേത് ||  158|| 
പാദേ സിദ്ധേ സമം സിദ്ധം വിഷമം സാർവപാദികം | 
ദ്വയോരർധസമം വിദ്യാദേഷ ഛേദസ്തു പാദതഃ ||  159|| 
ഛേദാസ്തു യേ മയാ പ്രോക്താ സമവൃത്തവികൽപിതഃ | 
ത്രികൈർവിഷമവൃത്താനാം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ലക്ഷണം ||  160|| 
നൈധനേഽന്യതരസ്യാം വൈ പ്രഥമേ പാദ ഇഷ്യതേ | 
ദ്വിതീയേ ചരണേ ച സ്യാദിത്യനുഷ്ടുപ് സമാസതഃ ||  161|| 
സൗ ഗൗ തു പ്രഥമേ പാദേ സ്രൗ ൽഗൗ ചാപി ദ്വിതീയകേ | 
യുഗ്മേഽർധവിഷമേ പാദേ ജ്ഞേയാ പഥ്യാ തു സാ ത്രികൈഃ ||  162|| 
പ്രിയദൈവതമിത്രാസി പ്രിയസംബന്ധിബാന്ധവാ | 
പ്രിയദാനരതാ പഥ്യാ ദയിതേ ത്വം പ്രിയാസി മേ ||  163|| 
മ്രൗ ഗൗ തു പ്രഥമേ പാദേ യ്സൗ ൽഗൗ ച ദ്വിതീയകേ | 
പാദേ ഭൗ ൽഗൗ തൃതീയേ ച ചതുർഥേ തു തസൗ ലഗൗ ||  164|| 
നൈവാചാരോ ന തേ മിത്രം ന സംബന്ധിഗുണപ്രിയാ | 
സർവഥാ സർവവിഷമാ പഥ്യാ ന ഭവസി പ്രിയേ ||  165|| 
അയുജോർലക്ഷണം ഹ്യേതദ്വിപരീതം തു യത്ര ച | 
പഥ്യാ ഹി വിപരീതാ സാ വിജ്ഞേയാ നാമതോ യഥാ ||  166|| 
കൃതേന രമണസ്യ കിം സഖി രോഷേണ തേഽപ്യർഥം | 
വിപരീതാ ന പഥ്യാസി ത്വം ജഡേ കേന മോഹിതാ ||  167|| 
ചതുർഥാദക്ഷരാദ്യത്ര ത്രിലഘു സ്യാദയുക്തതഃ | 
അനുഷ്ടുപ്ചപലാ സാ തു വിജ്ഞേയാ നാമതോ യഥാ ||  168|| 
ന ഖല്വസ്യാഃ പ്രിയതമഃ ശ്രോതവ്യം വ്യാഹൃതം സഖ്യാ | 
നാരദസ്യ പ്രതികൃതിഃ കഥ്യതേ ചപലാ ഹീയം ||  169|| 
വിപുലാ തു യുജി ജ്ഞേയാ ലഘുത്വാത്സപ്തമസ്യ തു | 
സർവത്ര സപ്തമസ്യൈവ കേഷാഞ്ചിദ്വിപുലാ യഥാ ||  170|| 
സങ്ക്ഷിപ്താ വജ്രമധ്യേ ഹി ഹേമകുംഭനിഭസ്തനീ | 
വിപുലാസി പ്രിയേ ശ്രോണ്യാം പൂർണചന്ദ്രനിഭാനനേ ||  171|| 
ഗംഗേവ മേഘോപഗമേ ആപ്ലാവിതവസുന്ധരാ | 
കൂലവൃക്ഷാനാരുജന്തീ സ്രവന്തീ വിപുലാ ബലാത് ||  172|| 
ആഗതാ മേഘസമയേ ഭീരു ഭീരുകുലോദ്ഗതേ | 
ഏകരാത്രൗ പരഗൃഹം ചോരീ ബന്ധനമർഹസി ||  173|| 
ഏവം വിവിധയോഗാസ്തു പഥ്യാപാദാ ഭവന്തി ഹി | 
യുഗ്മോജവിഷമൈഃ പാദൈഃ ശേഷൈരന്യൈസ്ത്രികൈര്യഥാ ||  174|| 
ഗുർവന്തകഃ സർവലഘുസ്ത്രികോ നിത്യം ഹി നേഷ്യതേ | 
പ്രഥമാദക്ഷരാദ്യത്ര ചതുർഥാത്പ്രാഗ്ലഘുഃ സ്മൃതഃ ||  175|| 
പഥ്യാപാദം സമാസ്ഥാപ്യ ത്രീണ്യന്തേ തു ഗുരൂണ്യഥ | 
ഭവന്തി പാദേ സതതം ബുധൈസ്തദ്വക്രമിഷ്യതേ ||  176|| 
ദന്തക്ഷതാധരം സുഭ്രു ജാഗരഗ്ലാനനേത്രം ച | 
രതിസംഭോഗഖിന്നം തേ ദർശനീയതരം വക്ത്രം ||  177|| 
ഇത്യേഷാ സർവവിഷമാ നാമതോഽനുഷ്ടുബുച്യതേ | 
തദ്വിദാം മതവൈഷമ്യം ത്രികാദക്ഷരതസ്തഥാ ||  178|| 
പാദേ ഷോഡശമാത്രാസ്തു ഗാഥാംശകവികൽപിതാഃ | 
ചതുർഭിരംശകൈർജ്ഞേയാ വൃത്തജ്ഞൈർവാനവാസികാ ||  179|| 
അസംസ്ഥിതപദാ സുവിഹ്വലാംഗീ മദസ്ഖലിതചേഷ്ടിതൈർമനോജ്ഞാ | 
ക്വ യാസ്യസി വരോരു സുരതകാലേ വിഷമാ കിം വാനവാസികാ ത്വം ||  180|| 
സ്ജൗ സ്ഗൗ ച പ്രഥമേ പാദേ തഥാ ചൈവ തൃതീയകേ | 
കേതുമത്യാം ഗണാഃ പ്രോക്താഃ ഭ്രൗ ൻഗൗ ഗശ്ച സദാ ബുധൈഃ ||  181|| 
സ്ഫുരിതാധരം ചകിതനേത്രം രക്തകപോലമംബുജദലാക്ഷം | 
കിമിദം രുഷാപഹൃതശോഭം കേതുമതീസമം വദ മുഖം തേ ||  182|| 
വക്ത്രസ്യാപരപൂർവസ്യ ചാദൗ നൗ രോ ലഗൗ ത്രികാഃ | 
നജൗ രജൗ ദ്വിതീയേ ച ശേഷാഗ്രം പുനരേവ തു ||  183|| 
പ്രഥമേ ച തൃതീയേ നൗ രലൗ ഗശ്ച പ്രകീർതിതഃ | 
ഗണാശ്ചാപരവക്ത്രേ തു നജൗ ജ്രൗ ദ്വിചതുർഥയോഃ ||  184|| 
സുതനു ജലപരീതലോചനം ജലദനിരുദ്ധമിവേന്ദുമണ്ഡലം | 
കിമിദമപരവക്ത്രമേവ തേ ശശിവദനേഽദ്യ മുഖം പരാങ്മുഖം ||  185|| 
നൗ യൗ തു പ്രഥമേ പാദേ ൻജൗ ജ്രൗ ഗശ്ച തഥാപരേ | 
യത്ര തത്പുഷ്പിതാഗ്രാ സ്യാദ്യദി ശേഷം തു പൂർവവത് ||  186|| 
പവനബലവിധൂതചാരുശാഖം
പ്രമുദിതകോകിലകണ്ഠനാദരമ്യം | 
മധുകരപരിഗീയമാനശബ്ദം
വരതനു പശ്യ വനം സുപുഷ്പിതാഗ്രം ||  187|| 
സ്ജൗ സ്ലൗ ചാദൗ യഥാ ൻസൗ ജ്ഗൗ ഭ്നൗ ജ്ലൗ ഗശ്ച തഥാ പുനഃ | 
സ്ജൗ സ്ജൗ ഗശ്ച ത്രികാ ഹ്യേതേ ഉദ്ഗതായാഃ പ്രകീർതിതാഃ ||  188|| 
തവ രോമരാജിരതിഭാതി സുതനു മദനസ്യ മഞ്ജരീ | 
നാഭികമലവിവരോത്പതിതാ ഭ്രമരാവലീവ കുസുമാത്സമുദ്ഗതാ ||  189|| 
സ്ജൗ സ്ലൗ ച തതോ ൻസൗ ജ്ഗൗ നൗ സൗ ചേതി തൃതീയകേ | 
സ്ജൗ സ്ജൗ ഗശ്ച ചതുർഥേ തു ലലിതായാ ഗണാഃ സ്മൃതാഃ ||  190|| 
ലലിതാകുലഭ്രമിതചാരു വസനകരചാരുപല്ലവാ | 
പ്രവികസിതകമലകാന്തിമുഖീ പ്രവിഭാസി ദേവീ സുരതശ്രമാതുരാ ||  191|| 
ഏവമേതാനി വൃത്താനി സമാനി വിഷമാണി ച | 
നാടകാദ്യേഷു കാവ്യേഷു പ്രയോക്തവ്യാനി സൂരിഭിഃ ||  192|| 
സന്ത്യന്യാന്യപി വൃത്താനി യാന്യുക്താനീഹ പിണ്ഡശഃ | 
ന ച താനി പ്രയോജ്യാനി ന ശോഭാം ജനയന്തി ഹി ||  193|| 
യാന്യതഃ പ്രതിഷിദ്ധാനി ഗീതകേ താനി യോജയേത് | 
ധ്രുവായോഗേ തു വക്ഷ്യാമി തേഷാം ചൈവ വികൽപനം ||  194|| 
വൃത്തലക്ഷണമേവം തു സമാസേന മയോദിതം | 
അത ഊർധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ഹ്യാര്യാണാമപി ലക്ഷണം ||  195|| 
പഥ്യാ ച വിപുലാ ചൈവ ചഷലാ മുഖതോഽപരാ | 
ജഘനേ ചപലാ ചൈവ ആര്യാഃ പഞ്ച പ്രകീർതിതാഃ ||  196|| 
ആസാം തു സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി യതിമാത്രാവികൽപനം | 
ലക്ഷണം നിയമം ചൈവ വികൽപഗുണസംശ്രയം ||  197|| 
യതിശ്ഛേദസ്തു വിജ്ഞേയശ്ചതുർമാത്രോ ഗണഃ സ്മൃതഃ | 
ദ്വിതീയാന്ത്യൗ യുജൗ പാദാവയുജൗ ത്വപരൗ സ്മൃതൗ ||  198|| 
ഗുരുമധ്യവിഹീനസ്തു ചതുർഗണസമന്വിതഃ | 
അയുഗ്ഗണോ വിധാതവ്യോ യുഗ്ഗണസ്തു യഥേപ്സിതഃ ||  199|| 
ഷഷ്ഠോ വൈ ദ്വിവികൽപസ്തു നൈധനോ ഹ്യേകസംസ്ഥിതഃ | 
പശ്ചാദർധേ തു ഷഷ്ഠഃ സ്യാദേകമാത്രസ്തു കേവലഃ ||  200|| 
ദ്വിവികൽപസ്തു ഷഷ്ഠോ യോ ഗുരുമധ്യോ ഭവേത്തു സഃ | 
തഥാ സർവലഘുശ്ചൈവ യതിസഞ്ജ്ഞാസമാശ്രിതാ ||  201|| 
ദ്വിതീയാദിലഘുർജ്ഞേയഃ സപ്തമേ പഞ്ചമേ യതിഃ | 
പ്രഥമാദിരഥാന്ത്യേ ച പഞ്ചമേ വാ വിധീയതേ ||  202|| 
ഗണേഷു ത്രിഷു പാദസ്യ യസ്യാഃ പഥ്യാ തു സാ ഭവേത് | 
അതശ്ച വിപുലാന്യാ തു വിജ്ഞേയാ യതിലക്ഷണാ ||  203|| 
അയുജഃ സർവഗുരവോ ഗുരുമധ്യാ ഗണാ യുജഃ | 
യസ്യാഃ സ്യുഃ പാദയോഗേ തു വിജ്ഞേയാ ചപലാ ഹി സാ ||  204|| 
ത്രിംശദാദ്യേ തു വിജ്ഞേയാഃ സപ്തവിംശതിശ്ചാപരേ | 
ഉഭയോരർധയോർജ്ഞേയോ മാത്രാപിണ്ഡോ വിഭാഗശഃ ||  205|| 
ത്രിംശത്തസ്യാശ്ച യദി സ്യുരേതാനി ദ്വിഗുണാനി തു | 
ത്രീണ്യക്ഷരാണി ചാന്യാനി ന്യസ്യ സംഖ്യാവിഭാഗശഃ ||  206|| 
ഏതാനി ലഘുസഞ്ജ്ഞാനി നിർദിഷ്ടാനി സമാസതഃ | 
സർവേഷാം ചൈവമാര്യാണാമക്ഷരാണാം യഥാക്രമം ||  207|| 
അർധാഷ്ടമഗണാർധാ ച സവവാര്യാ പ്രകീർതിതാ | 
ഷഷ്ഠശ്ച ദ്വിവികൽപസ്തു നൈധനേ ഹ്യേകസംസ്ഥിതഃ ||  208|| 
പശ്ചാദ്വാ യോ ഗണഃ ഷഷ്ഠ ഏകമാത്രഃ സ ഉച്യതേ | 
ദ്വിവികൽപസ്തു യഃ ഷഷ്ഠോ ഗുരുമധ്യോ ഭവേത്തു സഃ ||  209|| 
യഥാ സർവലഘുശ്ചൈവ യതിഃ സംഖ്യാസമാശ്രിതാ | 
സാ ദ്വിതീയാ ദ്വിലഘുകാ സപ്തമേ പ്രഥമേ യതിഃ ||  210|| 
ഗുരുമധ്യവിഹീനസ്തു ചതുർഗണസമന്വിതഃ | 
അയുഗ്ഗണോ വിധാതവ്യഃ യുഗ്ഗണസ്തു സ ഏവ ച ||  211|| 
പ്രഥമതൃതീയൗ പാദൗ ദ്വാദശമാത്രൗ ഭവേത്തു സാ പഥ്യാ | 
വിപുലാന്യാ ഖലു ഗദിതാ പൂർവോദിതലക്ഷണോപേതാ ||  212||  
പഥ്യാ യഥാ \-
രക്തമൃദുപദ്മനേത്രാ സിതദീർഘബഹുലമൃദുകേശീ | 
കസ്യ തു പൃഥുമൃദുജഘനാ തനുബാഹ്വം സോദരീ പഥ്യാ ||  213||  
വിപുലാ യഥാ \-
വിപുലജഘനവദനസ്തനനയനൈസ്താമ്രാധരോഷ്ഠകരചരണൈഃ | 
ആയതനാസാഗണ്ഡൈർലലാടകർണൈഃ ശുഭാ കന്യാ ||  214|| 
ദ്വിതീയശ്ച ചതുർഥശ്ച ഗുരുമധ്യഗതോ ഭവേത് | 
ഉഭയോരർധയോര്യത്ര വിജ്ഞേയാ ചപലാ യഥാ ||  215|| 
ഉദ്ഭടഗാമിനീ പരുഷഭാഷിണീ കാമചിഹ്നകൃതവേഷാ | 
ജാനാതി മാംസയുക്താ സുരാപ്രിയാ സർവതശ്ചപലാ ||  216|| 
പൂർവാർധേ ലക്ഷണം ഹ്യേതദസ്യാഃ സ ച മുഖേന തു | 
പശ്ചിമാർധേ തു ചപലാ യസ്യാഃ സാ ജഘനേന തു ||  217||  
മുഖചപലാ യഥാ \-
ആര്യാമുഖേ തു ചപലാ തഥാപി ചാര്യാ ന മേ യതഃ സാ കിം | 
ദക്ഷാ ഗൃഹകൃത്യേഷു തഥാ ദുഃഖേ ഭവതി ദുഃഖാർതാ ||  218|| 
ജഘനചപലാ യഥാ \-
വരമൃഗനയനേ ചപലാസി വരോരു ശശാങ്കദർപണനിഭാസ്യേ | 
കാമസ്യ സാരഭൂതേ ന പൂർവമദചാരുജഘനേന ||  219|| 
ഉഭയോരർധയോരേതല്ലക്ഷണം ദൃശ്യതേ യദി | 
വൃത്തജ്ഞൈഃ സാ തു വിജ്ഞേയാ സർവതശ്ചപലാ സഖി ||  220|| 
കാര്യൗ ദ്വാദശമാത്രൗ ച പാദാവാദ്യൗ തൃതീയകൗ | 
അഷ്ടാദശ ദ്വിതീയം ച തഥാ പഞ്ചദശോത്തമാ ||  221|| 
ചതുഃപഞ്ചപ്രകാരാണാം ചതുഷ്കാണാം വിശേഷതഃ | 
പ്രസ്താരയോഗമാസാദ്യ ബാഹുല്യം സമ്പ്രദർശയേത് ||  222|| 
പഞ്ചപഞ്ചാശദാദ്യാ തു ത്രിംശദാദ്യാ തഥൈവ ച | 
ആര്യാ ത്വക്ഷരപിണ്ഡേന വിജ്ഞേയാത്ര പ്രയോക്തൃഭിഃ ||  223|| 
ത്രിംശതസ്ത്വഥ വർണേഭ്യോ ലഘുവർണത്രയം ഭവേത് | 
ശേഷാണി ഗുരുസംഖ്യാനി ഹ്യേവം സർവത്ര നിർദിശേത് ||  224|| 
സർവേഷാമേവ ചാര്യാണാമക്ഷരാണാം യഥാക്രമം | 
സർവേഷാം ജാതിവൃത്താനാം പൂർവമുത്തരസംഖ്യയാ ||  225|| 
വികൽപഗണനാം കൃത്വാ സംഖ്യാപിണ്ഡേന നിർദിശേത് | 
ആര്യാഗീതിരഥാര്യൈവ കേവലം ത്വഷ്ടഭിർഗണൈഃ ||  226|| 
ഇതരാർഥേ ജഃ ഷഷ്ഠസ്തു നലഘുഗണ ഇഷ്യതേ | 
വൃത്തൈരേവം തു വിവിധൈർനാനാഛന്ദസ്സമുദ്ഭവൈഃ | 
കാവ്യബന്ധാസ്തു കർതവ്യാഃ ഷട്ത്രിംശല്ലക്ഷണാന്വിതാഃ ||  227|| 
ഇതി ഭരതീയേ നാട്യശാസ്ത്രേ ഛന്ദോവിചിതിർനാമ പഞ്ചദശോഽധ്യായഃ |

നാട്യശാസ്ത്രം