ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 18


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 18 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

വനം വിവിക്ഷുഃ പുത്രേഷു ഭാര്യാം ന്യസ്യ സഹൈവ വാ ।
വന ഏവ വസേച്ഛാന്തസ്തൃതീയം ഭാഗമായുഷഃ  ॥ 1 ॥ 

കന്ദമൂലഫലൈർവ്വന്യൈർമ്മേധ്യൈർവൃത്തിം പ്രകൽപയേത് ।
വസീത വൽകലം വാസസ്തൃണപർണ്ണാജിനാനി ച  ॥ 2 ॥ 

കേശരോമനഖശ്മശ്രുമലാനി ബിഭൃയാദ്ദതഃ ।
ന ധാവേദപ്സു മജ്ജേത ത്രികാലം സ്ഥണ്ഡിലേശയഃ  ॥ 3 ॥ 

ഗ്രീഷ്മേ തപ്യേത പഞ്ചാഗ്നീൻ വർഷാസ്വാസാരഷാഡ്ജലേ ।
ആകണ്ഠമഗ്നഃ ശിശിര ഏവം വൃത്തസ്തപശ്ചരേത്  ॥ 4 ॥ 

അഗ്നിപക്വം സമശ്നീയാത്കാലപക്വമഥാപി വാ ।
ഉലൂഖലാശ്മകുട്ടോ വാ ദന്തോലൂഖല ഏവ വാ  ॥ 5 ॥ 

സ്വയം സഞ്ചിനുയാത് സർവ്വമാത്മനോ വൃത്തികാരണം ।
ദേശകാലബലാഭിജ്ഞോ നാദദീതാന്യദാഹൃതം  ॥ 6 ॥ 

വന്യൈശ്ചരുപുരോഡാശൈർന്നിർവ്വപേത്കാലചോദിതാൻ ।
ന തു ശ്രൌതേന പശുനാ മാം യജേത വനാശ്രമീ  ॥ 7 ॥ 

അഗ്നിഹോത്രം ച ദർശശ്ച പൂർണ്ണമാസശ്ച പൂർവ്വവത് ।
ചാതുർമ്മാസ്യാനി ച മുനേരാമ്നാതാനി ച നൈഗമൈഃ  ॥ 8 ॥ 

ഏവം ചീർണ്ണേന തപസാ മുനിർദ്ധമനിസന്തതഃ ।
മാം തപോമയമാരാധ്യ ഋഷിലോകാദുപൈതി മാം  ॥ 9 ॥ 

യസ്ത്വേതത്കൃച്ഛ്രതശ്ചീർണ്ണം തപോ നിഃശ്രേയസം മഹത് ।
കാമായാൽപീയസേ യുഞ്ജ്യാദ്ബാലിശഃ കോഽപരസ്തതഃ  ॥ 10 ॥ 

യദാസൌ നിയമേഽകൽപോ ജരയാ ജാതവേപഥുഃ ।
ആത്മന്യഗ്നീൻ സമാരോപ്യ മച്ചിത്തോഽഗ്നിം സമാവിശേത്  ॥ 11 ॥ 

യദാ കർമ്മവിപാകേഷു ലോകേഷു നിരയാത്മസു ।
വിരാഗോ ജായതേ സമ്യങ് ന്യസ്താഗ്നിഃ പ്രവ്രജേത്തതഃ  ॥ 12 ॥ 

ഇഷ്ട്വാ യഥോപദേശം മാം ദത്ത്വാ സർവ്വസ്വമൃത്വിജേ ।
അഗ്നീൻ സ്വപ്രാണ ആവേശ്യ നിരപേക്ഷഃ പരിവ്രജേത്  ॥ 13 ॥ 

വിപ്രസ്യ വൈ സന്ന്യസതോ ദേവാ ദാരാദിരൂപിണഃ ।
വിഘ്നാൻ കുർവ്വന്ത്യയം ഹ്യസ്മാനാക്രമ്യ സമിയാത്പരം  ॥ 14 ॥ 

ബിഭൃയാച്ചേൻമുനിർവ്വാസഃ കൌപീനാച്ഛാദനം പരം ।
ത്യക്തം ന ദണ്ഡപാത്രാഭ്യാമന്യത്കിഞ്ചിദനാപദി  ॥ 15 ॥ 

ദൃഷ്ടിപൂതം ന്യസേത്പാദം വസ്ത്രപൂതം പിബേജ്ജലം ।
സത്യപൂതാം വദേദ്വാചം മനഃപൂതം സമാചരേത്  ॥ 16 ॥ 

മൌനാനീഹാനിലായാമാ ദണ്ഡാ വാഗ്ദേഹചേതസാം ।
ന ഹ്യേതേ യസ്യ സന്ത്യംഗ വേണുഭിർന്ന ഭവേദ്യതിഃ  ॥ 17 ॥ 

ഭിക്ഷാം ചതുർഷു വർണ്ണേഷു വിഗർഹ്യാൻ വർജ്ജയംശ്ചരേത് ।
സപ്താഗാരാനസംക്ള്പ്താംസ്തുഷ്യേല്ലബ്ധേന താവതാ  ॥ 18 ॥ 

ബഹിർജ്ജലാശയം ഗത്വാ തത്രോപസ്പൃശ്യ വാഗ്യതഃ ।
വിഭജ്യ പാവിതം ശേഷം ഭുഞ്ജീതാശേഷമാഹൃതം  ॥ 19 ॥ 

ഏകശ്ചരേൻമഹീമേതാം നിഃസംഗ സംയതേന്ദ്രിയഃ ।
ആത്മക്രീഡ ആത്മരത ആത്മവാൻ സമദർശനഃ  ॥ 20 ॥ 

വിവിക്തക്ഷേമശരണോ മദ്ഭാവവിമലാശയഃ ।
ആത്മാനം ചിന്തയേദേകമഭേദേന മയാ മുനിഃ  ॥ 21 ॥ 

അന്വീക്ഷേതാത്മനോ ബന്ധം മോക്ഷം ച ജ്ഞാനനിഷ്ഠയാ ।
ബന്ധ ഇന്ദ്രിയവിക്ഷേപോ മോക്ഷ ഏഷാം ച സംയമഃ  ॥ 22 ॥ 

തസ്മാന്നിയമ്യ ഷഡ് വർഗ്ഗം മദ്ഭാവേന ചരേൻമുനിഃ ।
വിരക്തഃ ക്ഷുദ്രകാമേഭ്യോ ലബ്ധ്വാത്മനി സുഖം മഹത്  ॥ 23 ॥ 

പുരഗ്രാമവ്രജാൻ സാർത്ഥാൻ ഭിക്ഷാർത്ഥം പ്രവിശംശ്ചരേത് ।
പുണ്യദേശസരിച്ഛൈലവനാശ്രമവതീം മഹീം  ॥ 24 ॥ 

വാനപ്രസ്ഥാശ്രമപദേഷ്വഭീക്ഷ്ണം ഭൈക്ഷ്യമാചരേത് ।
സംസിധ്യത്യാശ്വസമ്മോഹഃ ശുദ്ധസത്ത്വഃ ശിലാന്ധസാ  ॥ 25 ॥ 

നൈതദ് വസ്തുതയാ പശ്യേദ് ദൃശ്യമാനം വിനശ്യതി ।
അസക്തചിത്തോ വിരമേദിഹാമുത്ര ചികീർഷിതാത്  ॥ 26 ॥ 

യദേതദാത്മനി ജഗൻമനോവാക്പ്രാണസംഹതം ।
സർവ്വം മായേതി തർക്കേണ സ്വസ്ഥസ്ത്യക്ത്വാ ന തത് സ്മരേത്  ॥ 27 ॥ 

ജ്ഞാനനിഷ്ഠോ വിരക്തോ വാ മദ്ഭക്തോ വാനപേക്ഷകഃ ।
സലിംഗാനാശ്രമാംസ്ത്യക്ത്വാ ചരേദവിധിഗോചരഃ  ॥ 28 ॥ 

ബുധോ ബാലകവത്ക്രീഡേത്കുശലോ ജഡവച്ചരേത് ।
വദേദുൻമത്തവദ്വിദ്വാൻ ഗോചര്യാം നൈഗമശ്ചരേത്  ॥ 29 ॥ 

വേദവാദരതോ ന സ്യാന്ന പാഖണ്ഡീ ന ഹൈതുകഃ ।
ശുഷ്കവാദവിവാദേ ന കഞ്ചിത്പക്ഷം സമാശ്രയേത്  ॥ 30 ॥ 

നോദ്വിജേത ജനാദ്ധീരോ ജനം ചോദ്വേജയേന്ന തു ।
അതിവാദാംസ്തിതിക്ഷേത നാവമന്യേത കഞ്ചന ।
ദേഹമുദ്ദിശ്യ പശുവദ്വൈരം കുര്യാന്ന കേനചിത്  ॥ 31 ॥ 

ഏക ഏവ പരോ ഹ്യാത്മാ ഭൂതേഷ്വാത്മന്യവസ്ഥിതഃ ।
യഥേന്ദുരുദപാത്രേഷു ഭൂതാന്യേകാത്മകാനി ച  ॥ 32 ॥ 

അലബ്ധ്വാ ന വിഷീദേത കാലേ കാലേഽശനം ക്വചിത് ।
ലബ്ധ്വാ ന ഹൃഷ്യേദ്ധൃതിമാനുഭയം ദൈവതന്ത്രിതം  ॥ 33 ॥ 

ആഹാരാർത്ഥം സമീഹേത യുക്തം തത്പ്രാണധാരണം ।
തത്ത്വം വിമൃശ്യതേ തേന തദ്വിജ്ഞായ വിമുച്യതേ  ॥ 34 ॥ 

യദൃച്ഛയോപപന്നാന്നമദ്യാച്ഛ്രേഷ്ഠമുതാപരം ।
തഥാ വാസസ്തഥാ ശയ്യാം പ്രാപ്തം പ്രാപ്തം ഭജേൻമുനിഃ  ॥ 35 ॥ 

ശൌചമാചമനം സ്നാനം ന തു ചോദനയാ ചരേത് ।
അന്യാംശ്ച നിയമാഞ്ജ്ഞാനീ യഥാഹം ലീലയേശ്വരഃ  ॥ 36 ॥ 

ന ഹി തസ്യ വികൽപാഖ്യാ യാ ച മദ്വീക്ഷയാ ഹതാ ।
ആദേഹാന്താത്ക്വചിത്ഖ്യാതിസ്തതഃ സംപദ്യതേ മയാ  ॥ 37 ॥ 

ദുഃഖോദർക്കേഷു കാമേഷു ജാതനിർവ്വേദ ആത്മവാൻ ।
അജിജ്ഞാസിതമദ്ധർമ്മോ ഗുരും മുനിമുപവ്രജേത്  ॥ 38 ॥ 

താവത്പരിചരേദ്ഭക്തഃ ശ്രദ്ധാവാനനസൂയകഃ ।
യാവദ്ബ്രഹ്മ വിജാനീയാൻമാമേവ ഗുരുമാദൃതഃ  ॥ 39 ॥ 

യസ്ത്വസംയതഷഡ് വർഗഃ പ്രചണ്ഡേന്ദ്രിയസാരഥിഃ ।
ജ്ഞാനവൈരാഗ്യരഹിതസ്ത്രിദണ്ഡമുപജീവതി  ॥ 40 ॥ 

സുരാനാത്മാനമാത്മസ്ഥം നിഹ്നുതേ മാം ച ധർമ്മഹാ ।
അവിപക്വകഷായോഽസ്മാദമുഷ്മാച്ച വിഹീയതേ  ॥ 41 ॥ 

ഭിക്ഷോർദ്ധർമ്മഃ ശമോഽഹിംസാ തപ ഈക്ഷാ വനൌകസഃ ।
ഗൃഹിണോ ഭൂതരക്ഷേജ്യാ ദ്വിജസ്യാചാര്യസേവനം  ॥ 42 ॥ 

ബ്രഹ്മചര്യം തപഃ ശൌചം സന്തോഷോ ഭൂതസൌഹൃദം ।
ഗൃഹസ്ഥസ്യാപ്യൃതൌ ഗന്തുഃ സർവ്വേഷാം മദുപാസനം  ॥ 43 ॥ 

ഇതി മാം യഃ സ്വധർമ്മേണ ഭജേന്നിത്യമനന്യഭാക് ।
സർവ്വഭൂതേഷു മദ്ഭാവോ മദ്ഭക്തിം വിന്ദതേ ദൃഢാം  ॥ 44 ॥ 

ഭക്ത്യോദ്ധവാനപായിന്യാ സർവ്വലോകമഹേശ്വരം ।
സർവ്വോത്പത്ത്യപ്യയം ബ്രഹ്മ കാരണം മോപയാതി സഃ  ॥ 45 ॥ 

ഇതി സ്വധർമ്മനിർണ്ണിക്തസത്ത്വോ നിർജ്ഞാതമദ്ഗതിഃ ।
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്പന്നോ ന ചിരാത് സമുപൈതി മാം  ॥ 46 ॥ 

വർണാശ്രമവതാം ധർമ്മ ഏഷ ആചാരലക്ഷണഃ ।
സ ഏവ മദ്ഭക്തിയുതോ നിഃശ്രേയസകരഃ പരഃ  ॥ 47 ॥ 

ഏതത്തേഽഭിഹിതം സാധോ ഭവാൻ പൃച്ഛതി യച്ച മാം ।
യഥാ സ്വധർമ്മസംയുക്തോ ഭക്തോ മാം സമിയാത്പരം  ॥ 48 ॥