ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 31


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 31

ശ്രീഭഗവാനുവാച

കർമ്മണാ ദൈവനേത്രേണ ജന്തുർദേഹോപപത്തയേ ।
സ്ത്രിയാഃ പ്രവിഷ്ട ഉദരം പുംസോ രേതഃ കണാശ്രയഃ  ॥ 1 ॥ 

കലലം ത്വേകരാത്രേണ പഞ്ചരാത്രേണ ബുദ്ബുദം ।
ദശാഹേന തു കർക്കന്ധൂഃ പേശ്യണ്ഡം വാ തതഃ പരം  ॥ 2 ॥ 

മാസേന തു ശിരോ ദ്വാഭ്യാം ബാഹ്വങ്ഘ്ര്യാദ്യങ്ഗവിഗ്രഹഃ ।
നഖലോമാസ്ഥിചർമ്മാണി ലിങ്ഗച്ഛിദ്രോദ്ഭവസ്ത്രിഭിഃ  ॥ 3 ॥ 

ചതുർഭിർദ്ധാതവഃ സപ്ത പഞ്ചഭിഃ ക്ഷുത്തൃഡുദ്ഭവഃ ।
ഷഡ്ഭിർജ്ജരായുണാ വീതഃ കുക്ഷൌ ഭ്രാമ്യതി ദക്ഷിണേ  ॥ 4 ॥ 

മാതുർജ്ജഗ്‌ദ്ധാന്നപാനാദ്യൈരേധദ്ധാതുരസമ്മതേ ।
ശേതേ വിൺമൂത്രയോർഗ്ഗർത്തേ സ ജന്തുർജ്ജന്തുസംഭവേ  ॥ 5 ॥ 

കൃമിഭിഃ ക്ഷതസർവ്വാങ്ഗഃ സൌകുമാര്യാത്പ്രതിക്ഷണം ।
മൂർച്ഛാമാപ്നോത്യുരുക്ലേശസ്തത്രത്യൈഃ ക്ഷുധിതൈർമ്മുഹുഃ  ॥ 6 ॥ 

കടുതീക്ഷ്ണോഷ്ണലവണരൂക്ഷാമ്‌ളാദിഭിരുൽബണൈഃ ।
മാതൃഭുക്തൈരുപസ്പൃഷ്ടഃ സർവ്വാങ്ഗോത്ഥിതവേദനഃ  ॥ 7 ॥ 

ഉൽബേന സംവൃതസ്തസ്മിന്നന്ത്രൈശ്ച ബഹിരാവൃതഃ ।
ആസ്തേ കൃത്വാ ശിരഃ കുക്ഷൌ ഭുഗ്നപൃഷ്ഠശിരോധരഃ  ॥ 8 ॥ 

അകൽപഃ സ്വാംഗചേഷ്ടായാം ശകുന്ത ഇവ പഞ്ജരേ ।
തത്ര ലബ്ധസ്മൃതിർദൈവാത്കർമ്മജൻമശതോദ്ഭവം ।
സ്മരൻ ദീർഘമനുച്ഛ്വാസം ശർമ്മ കിം നാമ വിന്ദതേ  ॥ 9 ॥ 

ആരഭ്യ സപ്തമാൻമാസാല്ലബ്ധബോധോഽപി വേപിതഃ ।
നൈകത്രാസ്തേ സൂതിവാതൈർവ്വിഷ്ഠാഭൂരിവ സോദരഃ  ॥ 10 ॥ 

നാഥമാന ഋഷിർഭീതഃ സപ്തവധ്രിഃ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
സ്തുവീത തം വിക്ലവയാ വാചാ യേനോദരേഽർപ്പിതഃ  ॥ 11 ॥ 

ജന്തുരുവാച

     തസ്യോപസന്നമവിതും ജഗദിച്ഛയാത്ത-
          നാനാതനോർഭുവി ചലച്ചരണാരവിന്ദം ।
     സോഽഹം വ്രജാമി ശരണം ഹ്യകുതോഭയം മേ 
          യേനേദൃശീ ഗതിരദർശ്യസതോഽനുരൂപാ  ॥ 12 ॥ 

     യസ്ത്വത്ര ബദ്ധ ഇവ കർമ്മഭിരാവൃതാത്മാ 
          ഭൂതേന്ദ്രിയാശയമയീമവലംബ്യ മായാം । 
     ആസ്തേ വിശുദ്ധമവികാരമഖണ്ഡബോധ- 
          മാതപ്യമാനഹൃദയേഽവസിതം നമാമി  ॥ 13 ॥ 

     യഃ പഞ്ചഭൂതരചിതേ രഹിതഃ ശരീരേ 
          ഛന്നോ യഥേന്ദ്രിയഗുണാർത്ഥചിദാത്മകോഽഹം । 
     തേനാവികുണ്ഠമഹിമാനമൃഷിം തമേനം 
          വന്ദേ പരം പ്രകൃതിപൂരുഷയോഃ പുമാംസം  ॥ 14 ॥ 

     യൻമായയോരുഗുണകർമ്മനിബന്ധനേഽസ്മിൻ 
          സാംസാരികേ പഥി ചരംസ്തദഭിശ്രമേണ । 
     നഷ്ടസ്മൃതിഃ പുനരയം പ്രവൃണീത ലോകം 
          യുക്ത്യാ കയാ മഹദനുഗ്രഹമന്തരേണ  ॥ 15 ॥ 

     ജ്ഞാനം യദേതദദധാത്കതമഃ സ ദേവഃ
          ത്രൈകാലികം സ്ഥിരചരേഷ്വനുവർത്തിതാംശഃ । 
     തം ജീവകർമ്മപദവീമനുവർത്തമാനാ-
          സ്താപത്രയോപശമനായ വയം ഭജേമ  ॥ 16 ॥ 

     ദേഹ്യന്യദേഹവിവരേ ജഠരാഗ്നിനാസൃഗ്-
          വിൺമൂത്രകൂപപതിതോ ഭൃശതപ്തദേഹഃ । 
     ഇച്ഛന്നിതോ വിവസിതും ഗണയൻ സ്വമാസാൻ 
          നിർവ്വാസ്യതേ കൃപണധീർഭഗവൻ കദാ നു  ॥ 17 ॥ 

     യേനേദൃശീം ഗതിമസൌ ദശമാസ്യ ഈശ 
          സംഗ്രാഹിതഃ പുരുദയേന ഭവാദൃശേന । 
     സ്വേനൈവ തുഷ്യതു കൃതേന സ ദീനനാഥഃ 
          കോ നാമ തത്പ്രതി വിനാഞ്ജലിമസ്യ കുര്യാത്  ॥ 18 ॥ 

     പശ്യത്യയം ധിഷണയാ നനു സപ്തവധ്രിഃ 
          ശാരീരകേ ദമശരീര്യപരഃ സ്വദേഹേ । 
     യത് സൃഷ്ടയാഽഽസം തമഹം പുരുഷം പുരാണം 
          പശ്യേ ബഹിർഹൃദി ച ചൈത്യമിവ പ്രതീതം  ॥ 19 ॥ 

     സോഽഹം വസന്നപി വിഭോ ബഹുദുഃഖവാസം 
          ഗർഭാന്ന നിർജ്ജിഗമിഷേ ബഹിരന്ധകൂപേ । 
     യത്രോപയാതമുപസർപ്പതി ദേവമായാ
          മിഥ്യാമതിർ യദനു സംസൃതിചക്രമേതത്  ॥ 20 ॥ 

     തസ്മാദഹം വിഗതവിക്ലവ ഉദ്ധരിഷ്യ 
          ആത്മാനമാശു തമസഃ സുഹൃദാത്മനൈവ । 
     ഭൂയോ യഥാ വ്യസനമേതദനേകരന്ധ്രം 
          മാ മേ ഭവിഷ്യദുപസാദിതവിഷ്ണുപാദഃ  ॥ 21 ॥ 

കപില ഉവാച 

ഏവം കൃതമതിർഗ്ഗർഭേ ദശമാസ്യഃ സ്തുവൻ ഋഷിഃ ।
സദ്യഃ ക്ഷിപത്യവാചീനം പ്രസൂത്യൈ സൂതിമാരുതഃ  ॥ 22 ॥ 

തേനാവസൃഷ്ടഃ സഹസാ കൃത്വാവാക്‌ശിര ആതുരഃ ।
വിനിഷ്ക്രാമതി കൃച്ഛ്രേണ നിരുച്ഛ്വാസോ ഹതസ്മൃതിഃ  ॥ 23 ॥ 

പതിതോ ഭുവ്യസൃങ്മൂത്രേ വിഷ്ഠാഭൂരിവ ചേഷ്ടതേ ।
രോരൂയതി ഗതേ ജ്ഞാനേ വിപരീതാം ഗതിം ഗതഃ  ॥ 24 ॥ 

പരച്ഛന്ദം ന വിദുഷാ പുഷ്യമാണോ ജനേന സഃ ।
അനഭിപ്രേതമാപന്നഃ പ്രത്യാഖ്യാതുമനീശ്വരഃ  ॥ 25 ॥ 

ശായിതോഽശുചിപര്യങ്കേ ജന്തുഃ സ്വേദജദൂഷിതേ ।
നേശഃ കണ്ഡൂയനേഽങ്ഗാനാമാസനോത്ഥാനചേഷ്ടനേ  ॥ 26 ॥ 

തുദന്ത്യാമത്വചം ദംശാ മശകാ മത്കുണാദയഃ ।
രുദന്തം വിഗതജ്ഞാനം കൃമയഃ കൃമികം യഥാ  ॥ 27 ॥ 

ഇത്യേവം ശൈശവം ഭുക്ത്വാ ദുഃഖം പൌഗണ്ഡമേവ ച ।
അലബ്ധാഭീപ്‌സിതോഽജ്ഞാനാദിദ്ധമന്യുഃ ശുചാർപ്പിതഃ  ॥ 28 ॥ 

സഹ ദേഹേന മാനേന വർദ്ധമാനേന മന്യുനാ ।
കരോതി വിഗ്രഹം കാമീ കാമിഷ്വന്തായ ചാത്മനഃ  ॥ 29 ॥ 

ഭൂതൈഃ പഞ്ചഭിരാരബ്ധേ ദേഹേ ദേഹ്യബുധോഽസകൃത് ।
അഹം മമേത്യസദ്ഗ്രാഹഃ കരോതി കുമതിർമ്മതിം  ॥ 30 ॥ 

തദർത്ഥം കുരുതേ കർമ്മ യദ്ബദ്ധോ യാതി സംസൃതിം ।
യോഽനുയാതി ദദത്ക്ലേശമവിദ്യാകർമ്മബന്ധനഃ  ॥ 31 ॥ 

യദ്യസദ്ഭിഃ പഥി പുനഃ ശിശ്നോദരകൃതോദ്യമൈഃ ।
ആസ്ഥിതോ രമതേ ജന്തുസ്തമോ വിശതി പൂർവ്വവത്  ॥ 32 ॥ 

സത്യം ശൌചം ദയാ മൌനം ബുദ്ധിഃ ശ്രീർഹ്രീർ യശഃ ക്ഷമാ ।
ശമോ ദമോ ഭഗശ്ചേതി യത്സങ്ഗാദ്‌യാതി സംക്ഷയം  ॥ 33 ॥ 

തേഷ്വശാന്തേഷു മൂഢേഷു ഖണ്ഡിതാത്മസ്വസാധുഷു ।
സങ്ഗം ന കുര്യാച്ഛോച്യേഷു യോഷിത്ക്രീഡാമൃഗേഷു ച  ॥ 34 ॥ 

ന തഥാസ്യ ഭവേൻമോഹോ ബന്ധശ്ചാന്യപ്രസംഗതഃ ।
യോഷിത്സംഗാദ് യഥാ പുംസോ യഥാ തത്സംഗിസംഗതഃ  ॥ 35 ॥ 

പ്രജാപതിഃ സ്വാം ദുഹിതരം ദൃഷ്ട്വാ തദ്രൂപധർഷിതഃ ।
രോഹിദ്ഭൂതാം സോഽന്വധാവദൃക്ഷരൂപീ ഹതത്രപഃ  ॥ 36 ॥ 

തത്സൃഷ്ടസൃഷ്ടസൃഷ്ടേഷു കോ ന്വഖണ്ഡിതധീഃ പുമാൻ ।
ഋഷിം നാരായണമൃതേ യോഷിൻമയ്യേഹ മായയാ  ॥ 37 ॥ 

ബലം മേ പശ്യ മായായാഃ സ്ത്രീമയ്യാ ജയിനോ ദിശാം ।
യാ കരോതി പദാക്രാന്താൻ ഭ്രൂവിജൃംഭേണ കേവലം  ॥ 38 ॥ 

     സങ്ഗം ന കുര്യാത്പ്രമദാസു ജാതു 
          യോഗസ്യ പാരം പരമാരുരുക്ഷുഃ ।
     മത്സേവയാ പ്രതിലബ്ധാത്മലാഭോ 
          വദന്തി യാ നിരയദ്വാരമസ്യ  ॥ 39 ॥ 

യോപയാതി ശനൈർമ്മായാ യോഷിദ്ദേവവിനിർമ്മിതാ ।
താമീക്ഷേതാത്മനോ മൃത്യും തൃണൈഃ കൂപമിവാവൃതം  ॥ 40 ॥ 

യാം മന്യതേ പതിം മോഹാൻമൻമായാമൃഷഭായതീം ।
സ്ത്രീത്വം സ്ത്രീസങ്ഗതഃ പ്രാപ്തോ വിത്താപത്യഗൃഹപ്രദം  ॥ 41 ॥ 

താമാത്മനോ വിജാനീയാത്പത്യപത്യഗൃഹാത്മകം ।
ദൈവോപസാദിതം മൃത്യും മൃഗയോർഗ്ഗായനം യഥാ  ॥ 42 ॥ 

ദേഹേന ജീവഭൂതേന ലോകാല്ലോകമനുവ്രജൻ ।
ഭുഞ്ജാന ഏവ കർമ്മാണി കരോത്യവിരതം പുമാൻ  ॥ 43 ॥ 

ജീവോ ഹ്യസ്യാനുഗോ ദേഹോ ഭൂതേന്ദ്രിയമനോമയഃ ।
തന്നിരോധോഽസ്യ മരണമാവിർഭാവസ്തു സംഭവഃ  ॥ 44 ॥ 

ദ്രവ്യോപലബ്ധിസ്ഥാനസ്യ ദ്രവ്യേക്ഷായോഗ്യതാ യദാ ।
തത്പഞ്ചത്വമഹമ്മാനാദുത്പത്തിർദ്രവ്യദർശനം  ॥ 45 ॥ 

യഥാക്ഷ്ണോർദ്രവ്യാവയവദർശനായോഗ്യതാ യദാ ।
തദൈവ ചക്ഷുഷോ ദ്രഷ്ടുർദ്രഷ്ടൃത്വായോഗ്യതാനയോഃ  ॥ 46 ॥ 

തസ്മാന്ന കാര്യഃ സന്ത്രാസോ ന കാർപ്പണ്യം ന സംഭ്രമഃ ।
ബുദ്ധ്വാ ജീവഗതിം ധീരോ മുക്തസംഗശ്ചരേദിഹ  ॥ 47 ॥ 

സമ്യഗ് ദർശനയാ ബുദ്ധ്യാ യോഗവൈരാഗ്യയുക്തയാ ।
മായാവിരചിതേ ലോകേ ചരേന്ന്യസ്യ കളേബരം  ॥ 48 ॥