ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 47


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദശമഃ സ്കന്ധഃ (പൂർവ്വാർദ്ധഃ) (സ്കന്ധം 10 പൂർവ്വാർദ്ധം) / അദ്ധ്യായം 47 

ശ്രീശുക ഉവാച

     തം വീക്ഷ്യ കൃഷ്ണാനുചരം വ്രജസ്ത്രിയഃ 
          പ്രലംബബാഹും നവകഞ്ജലോചനം । 
     പീതാംബരം പുഷ്കരമാലിനം ലസൻ-
          മുഖാരവിന്ദം പരിമൃഷ്ടകുണ്ഡലം  ॥ 1 ॥ 

     ശുചിസ്മിതാഃ കോഽയമപീച്യദർശനഃ 
          കുതശ്ച കസ്യാച്യുതവേഷഭൂഷണഃ ।
     ഇതി സ്മ സർവ്വാഃ പരിവവ്രുരുത്സുകാ-
          സ്തമുത്തമശ്ലോകപദാംബുജാശ്രയം  ॥ 2 ॥ 

     തം പ്രശ്രയേണാവനതാഃ സുസത്കൃതം 
          സവ്രീഡഹാസേക്ഷണസൂനൃതാദിഭിഃ ।
     രഹസ്യപൃച്ഛന്നുപവിഷ്ടമാസനേ 
          വിജ്ഞായ സന്ദേശഹരം രമാപതേഃ  ॥ 3 ॥ 

ജാനീമസ്ത്വാം യദുപതേഃ പാർഷദം സമുപാഗതം ।
ഭർത്രേഹ പ്രേഷിതഃ പിത്രോർഭവാൻ പ്രിയചികീർഷയാ  ॥ 4 ॥ 

അന്യഥാ ഗോവ്രജേ തസ്യ സ്മരണീയം ന ചക്ഷ്മഹേ ।
സ്നേഹാനുബന്ധോ ബന്ധൂനാം മുനേരപി സുദുസ്ത്യജഃ  ॥ 5 ॥ 

അന്യേഷ്വർത്ഥകൃതാ മൈത്രീ യാവദർത്ഥവിഡംബനം ।
പുംഭിഃ സ്ത്രീഷു കൃതാ യദ്വത് സുമനഃസ്വിവ ഷട്പദൈഃ  ॥ 6 ॥ 

നിഃസ്വം ത്യജന്തി ഗണികാ അകൽപം നൃപതിം പ്രജാഃ ।
അധീതവിദ്യാ ആചാര്യം ഋത്വിജോ ദത്തദക്ഷിണം  ॥ 7 ॥ 

ഖഗാ വീതഫലം വൃക്ഷം ഭുക്ത്വാ ചാതിഥയോ ഗൃഹം ।
ദഗ്ദ്ധം മൃഗാസ്തഥാരണ്യം ജാരോ ഭുക്ത്വാ രതാം സ്ത്രിയം  ॥ 8 ॥ 

ഇതി ഗോപ്യോ ഹി ഗോവിന്ദേ ഗതവാക്കായമാനസാഃ ।
കൃഷ്ണദൂതേ വ്രജം യാതേ ഉദ്ധവേ ത്യക്തലൌകികാഃ  ॥ 9 ॥ 

ഗായന്ത്യഃ പ്രിയകർമ്മാണി രുദത്യശ്ച ഗതഹ്രിയഃ ।
തസ്യ സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ യാനി കൈശോരബാല്യയോഃ  ॥ 10 ॥ 

കാചിൻമധുകരം ദൃഷ്ട്വാ ധ്യായന്തീ കൃഷ്ണസംഗമം ।
പ്രിയപ്രസ്ഥാപിതം ദൂതം കൽപയിത്വേദമബ്രവീത്  ॥ 11 ॥ 

ഗോപ്യുവാച

     മധുപ കിതവബന്ധോ മാ സ്പൃശാങ്ഘ്രിം സപത്ന്യാഃ 
          കുചവിലുളിതമാലാകുങ്കുമശ്മശ്രുഭിർന്നഃ । 
     വഹതു മധുപതിസ്തൻമാനിനീനാം പ്രസാദം 
          യദുസദസി വിഡംബ്യം യസ്യ ദൂതസ്ത്വമീദൃക്  ॥ 12 ॥ 

     സകൃദധരസുധാം സ്വാം മോഹിനീം പായയിത്വാ 
          സുമനസ ഇവ സദ്യസ്തത്യജേഽസ്മാൻ ഭവാദൃക് । 
     പരിചരതി കഥം തത്പാദപദ്മം തു പദ്മാ 
          ഹ്യപി ബത ഹൃതചേതാ ഹ്യുത്തമശ്ലോകജൽപൈഃ  ॥ 13 ॥ 

     കിമിഹ ബഹു ഷഡങ്ഘ്രേ ഗായസി ത്വം യദൂനാ-
          മധിപതിമഗൃഹാണാമഗ്രതോ നഃ പുരാണം । 
     വിജയസഖസഖീനാം ഗീയതാം തത്പ്രസംഗഃ 
          ക്ഷപിതകുചരുജസ്തേ കൽപയന്തീഷ്ടമിഷ്ടാഃ  ॥ 14 ॥ 

     ദിവി ഭുവി ച രസായാം കാഃ സ്ത്രിയസ്തദ്ദുരാപാഃ 
          കപടരുചിരഹാസഭ്രൂവിജൃംഭസ്യ യാഃ സ്യുഃ ।
     ചരണരജ ഉപാസ്തേ യസ്യ ഭൂതിർവ്വയം കാഃ 
          അപി ച കൃപണപക്ഷേ ഹ്യുത്തമശ്ലോകശബ്ദഃ  ॥ 15 ॥ 

     വിസൃജ ശിരസി പാദം വേദ്മ്യഹം ചാടുകാരൈ-
          രനുനയവിദുഷസ്തേഽഭ്യേത്യ ദൌത്യൈർമ്മുകുന്ദാത് । 
     സ്വകൃത ഇഹ വിസൃഷ്ടാപത്യപത്യന്യലോകാഃ 
          വ്യസൃജദകൃതചേതാഃ കിം നു സന്ധേയമസ്മിൻ  ॥ 16 ॥ 

     മൃഗയുരിവ കപീന്ദ്രം വിവ്യധേ ലുബ്ധധർമ്മാ 
          സ്ത്രിയമകൃത വിരൂപാം സ്ത്രീജിതഃ കാമയാനാം । 
     ബലിമപി ബലിമത്ത്വാവേഷ്ടയദ്ധ്വാങ്ക്ഷവദ്യഃ
          തദലമസിതസഖ്യൈർദ്ദുസ്ത്യജസ്തത്കഥാർത്ഥഃ  ॥ 17 ॥ 

     യദനുചരിതലീലാകർണ്ണപീയൂഷവിപ്രുട്
          സകൃദദനവിധൂതദ്വന്ദ്വധർമ്മാ വിനഷ്ടാഃ ।
     സപദി ഗൃഹകുടുംബം ദീനമുത്സൃജ്യ ദീനാ 
          ബഹവ ഇഹ വിഹംഗാ ഭിക്ഷുചര്യാം ചരന്തി  ॥ 18 ॥ 

     വയമൃതമിവ ജിഹ്മവ്യാഹൃതം ശ്രദ്ദധാനാഃ 
          കുലികരുതമിവാജ്ഞാഃ കൃഷ്ണവധ്വോ ഹരിണ്യഃ ।
     ദദൃശുരസകൃദേതത്തന്നഖസ്പർശതീവ്ര-
          സ്മരരുജ ഉപമന്ത്രിൻ ഭണ്യതാമന്യവാർത്താ  ॥ 19 ॥ 

     പ്രിയസഖ പുനരാഗാഃ പ്രേയസാ പ്രേഷിതഃ കിം 
          വരയ കിമനുരുന്ധേ മാനനീയോഽസി മേഽങ്ഗ । 
     നയസി കഥമിഹാസ്മാൻ ദുസ്ത്യജദ്വന്ദ്വപാർശ്വം 
          സതതമുരസി സൗമ്യ ശ്രീർവധൂഃ സാകമാസ്തേ  ॥ 20 ॥ 

     അപി ബത മധുപുര്യാമാര്യപുത്രോഽധുനാഽഽസ്തേ 
          സ്മരതി സ പിതൃഗേഹാൻ സൗമ്യ ബന്ധൂംശ്ച ഗോപാൻ । 
     ക്വചിദപി സ കഥാ നഃ കിങ്കരീണാം ഗൃണീതേ 
          ഭുജമഗുരുസുഗന്ധം മൂർദ്ധ്ന്യ ധാസ്യത്കദാ നു  ॥ 21 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

അഥോദ്ധവോ നിശമ്യൈവം കൃഷ്ണദർശനലാലസാഃ ।
സാന്ത്വയൻ പ്രിയസന്ദേശൈർഗ്ഗോപീരിദമഭാഷത  ॥ 22 ॥ 

ഉദ്ധവ ഉവാച

അഹോ യൂയം സ്മ പൂർണ്ണാർത്ഥാ ഭവത്യോ ലോകപൂജിതാഃ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി യാസാമിത്യർപ്പിതം മനഃ  ॥ 23 ॥ 

ദാനവ്രതതപോഹോമജപസ്വാധ്യായസംയമൈഃ ।
ശ്രേയോഭിർവ്വിവിധൈശ്ചാന്യൈഃ കൃഷ്ണേ ഭക്തിർഹി സാധ്യതേ  ॥ 24 ॥ 

ഭഗവത്യുത്തമശ്ലോകേ ഭവതീഭിരനുത്തമാ ।
ഭക്തിഃ പ്രവർത്തിതാ ദിഷ്ട്യാ മുനീനാമപി ദുർല്ലഭാ  ॥ 25 ॥ 

ദിഷ്ട്യാ പുത്രാൻ പതീൻ ദേഹാൻ സ്വജനാൻ ഭവനാനി ച ।
ഹിത്വാവൃണീത യൂയം യത്കൃഷ്ണാഖ്യം പുരുഷം പരം  ॥ 26 ॥ 

സർവ്വാത്മഭാവോഽധികൃതോ ഭവതീനാമധോക്ഷജേ ।
വിരഹേണ മഹാഭാഗാ മഹാൻ മേഽനുഗ്രഹഃ കൃതഃ  ॥ 27 ॥ 

ശ്രൂയതാം പ്രിയസന്ദേശോ ഭവതീനാം സുഖാവഹഃ ।
യമാദായാഗതോ ഭദ്രാ അഹം ഭർത്തൂ രഹസ്കരഃ  ॥ 28 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഭവതീനാം വിയോഗോ മേ ന ഹി സർവ്വാത്മനാ ക്വചിത് ।
യഥാ ഭൂതാനി ഭൂതേഷു ഖം വായ്വഗ്നിർജ്ജലം മഹീ ।
തഥാഹം ച മനഃ പ്രാണഭൂതേന്ദ്രിയഗുണാശ്രയഃ  ॥ 29 ॥ 

ആത്മന്യേവാത്മനാഽഽത്മാനം സൃജേ ഹന്മ്യനുപാലയേ ।
ആത്മമായാനുഭാവേന ഭൂതേന്ദ്രിയഗുണാത്മനാ  ॥ 30 ॥ 

ആത്മാ ജ്ഞാനമയഃ ശുദ്ധോ വ്യതിരിക്തോഽഗുണാന്വയഃ ।
സുഷുപ്തിസ്വപ്നജാഗ്രദ്ഭിർമ്മായാവൃത്തിഭിരീയതേ  ॥ 31 ॥ 

യേനേന്ദ്രിയാർത്ഥാൻ ധ്യായേത മൃഷാ സ്വപ്നവദുത്ഥിതഃ ।
തന്നിരുന്ധ്യാദിന്ദ്രിയാണി വിനിദ്രഃ പ്രത്യപദ്യത  ॥ 32 ॥ 

ഏതദന്തഃ സമാമ്നായോ യോഗഃ സാംഖ്യം മനീഷിണാം ।
ത്യാഗസ്തപോ ദമഃ സത്യം സമുദ്രാന്താ ഇവാപഗാഃ  ॥ 33 ॥ 

യത്ത്വഹം ഭവതീനാം വൈ ദൂരേ വർത്തേ പ്രിയോ ദൃശാം ।
മനസഃ സന്നികർഷാർത്ഥം മദനുധ്യാനകാമ്യയാ  ॥ 34 ॥ 

യഥാ ദൂരചരേ പ്രേഷ്ഠേ മന ആവിശ്യ വർത്തതേ ।
സ്ത്രീണാം ച ന തഥാ ചേതഃ സന്നികൃഷ്ടേഽക്ഷിഗോചരേ  ॥ 35 ॥ 

മയ്യാവേശ്യ മനഃ കൃത്സ്നം വിമുക്താശേഷവൃത്തി യത് ।
അനുസ്മരന്ത്യോ മാം നിത്യമചിരാൻമാമുപൈഷ്യഥ  ॥ 36 ॥ 

യാ മയാ ക്രീഡതാ രാത്ര്യാം വനേഽസ്മിൻ വ്രജ ആസ്ഥിതാഃ ।
അലബ്ധരാസാഃ കല്യാണ്യോ മാഽഽപുർമ്മദ്വീര്യചിന്തയാ  ॥ 37 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഏവം പ്രിയതമാദിഷ്ടമാകർണ്യ വ്രജയോഷിതഃ ।
താ ഊചുരുദ്ധവം പ്രീതാസ്തത്സന്ദേശാഗതസ്മൃതീഃ  ॥ 38 ॥ 

ഗോപ്യ ഊചുഃ

ദിഷ്ട്യാഹിതോ ഹതഃ കംസോ യദൂനാം സാനുഗോഽഘകൃത് ।
ദിഷ്ട്യാഽഽപ്തൈർലബ്ധസർവ്വാർത്ഥൈഃ കുശല്യാസ്തേഽച്യുതോഽധുനാ  ॥ 39 ॥ 

കച്ചിദ്ഗദാഗ്രജഃ സൗമ്യ കരോതി പുരയോഷിതാം ।
പ്രീതിം നഃ സ്നിഗ്ദ്ധസവ്രീഡഹാസോദാരേക്ഷണാർച്ചിതഃ  ॥ 40 ॥ 

കഥം രതിവിശേഷജ്ഞഃ പ്രിയശ്ച വരയോഷിതാം ।
നാനുബധ്യേത തദ്വാക്യൈർവ്വിഭ്രമൈശ്ചാനുഭാജിതഃ  ॥ 41 ॥ 

അപി സ്മരതി നഃ സാധോ ഗോവിന്ദഃ പ്രസ്തുതേ ക്വചിത് ।
ഗോഷ്ഠീമധ്യേ പുരസ്ത്രീണാം ഗ്രാമ്യാഃ സ്വൈരകഥാന്തരേ  ॥ 42 ॥ 

     താഃ കിം നിശാഃ സ്മരതി യാസു തദാ പ്രിയാഭിർ-
          വൃന്ദാവനേ കുമുദകുന്ദശശാങ്കരമ്യേ ।
     രേമേ ക്വണച്ചരണനൂപുരരാസഗോഷ്ഠ്യാ-
          മസ്മാഭിരീഡിതമനോജ്ഞകഥഃ കദാചിത്  ॥ 43 ॥ 

അപ്യേഷ്യതീഹ ദാശാർഹസ്തപ്താഃ സ്വകൃതയാ ശുചാ ।
സഞ്ജീവയൻ നു നോ ഗാത്രൈര്യഥേന്ദ്രോ വനമംബുദൈഃ  ॥ 44 ॥ 

കസ്മാത്കൃഷ്ണ ഇഹായാതി പ്രാപ്തരാജ്യോ ഹതാഹിതഃ ।
നരേന്ദ്രകന്യാ ഉദ്വാഹ്യ പ്രീതഃ സർവ്വസുഹൃദ് വൃതഃ  ॥ 45 ॥ 

കിമസ്മാഭിർവ്വനൌകോഭിരന്യാഭിർവ്വാ മഹാത്മനഃ ।
ശ്രീപതേരാപ്തകാമസ്യ ക്രിയേതാർത്ഥഃ കൃതാത്മനഃ  ॥ 46 ॥ 

പരം സൌഖ്യം ഹി നൈരാശ്യം സ്വൈരിണ്യപ്യാഹ പിംഗളാ ।
തജ്ജാനതീനാം നഃ കൃഷ്ണേ തഥാപ്യാശാ ദുരത്യയാ  ॥ 47 ॥ 

ക ഉത്സഹേത സന്ത്യക്തുമുത്തമശ്ലോകസംവിദം ।
അനിച്ഛതോഽപി യസ്യ ശ്രീരംഗാന്ന ച്യവതേ ക്വചിത്  ॥ 48 ॥ 

സരിച്ഛൈലവനോദ്ദേശാ ഗാവോ വേണുരവാ ഇമേ ।
സങ്കർഷണസഹായേന കൃഷ്ണേനാചരിതാഃ പ്രഭോ  ॥ 49 ॥ 

പുനഃ പുനഃ സ്മാരയന്തി നന്ദഗോപസുതം ബത ।
ശ്രീനികേതൈസ്തത്പദകൈർവ്വിസ്മർത്തും നൈവ ശക്നുമഃ  ॥ 50 ॥ 

ഗത്യാ ലളിതയോദാരഹാസലീലാവലോകനൈഃ ।
മാധ്വ്യാ ഗിരാ ഹൃതധിയഃ കഥം തം വിസ്മരാമഹേ  ॥ 51 ॥ 

ഹേ നാഥ ഹേ രമാനാഥ വ്രജനാഥാർത്തിനാശന ।
മഗ്നമുദ്ധര ഗോവിന്ദ ഗോകുലം വൃജിനാർണ്ണവാത്  ॥ 52 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

തതസ്താഃ കൃഷ്ണസന്ദേശൈർവ്യപേതവിരഹജ്വരാഃ ।
ഉദ്ധവം പൂജയാംചക്രുർജ്ഞാത്വാഽഽത്മാനമധോക്ഷജം  ॥ 53 ॥ 

ഉവാസ കതിചിൻമാസാൻ ഗോപീനാം വിനുദൻ ശുചഃ ।
കൃഷ്ണലീലാകഥാം ഗായൻ രമയാമാസ ഗോകുലം  ॥ 54 ॥ 

യാവന്ത്യഹാനി നന്ദസ്യ വ്രജേഽവാത്സീത് സ ഉദ്ധവഃ ।
വ്രജൌകസാം ക്ഷണപ്രായാണ്യാസൻ കൃഷ്ണസ്യ വാർത്തയാ  ॥ 55 ॥ 

സരിദ്വനഗിരിദ്രോണീർവീക്ഷൻ കുസുമിതാൻ ദ്രുമാൻ ।
കൃഷ്ണം സംസ്മാരയൻ രേമേ ഹരിദാസോ വ്രജൌകസാം  ॥ 56 ॥ 

ദൃഷ്ട്വൈവമാദി ഗോപീനാം കൃഷ്ണാവേശാത്മവിക്ലവം ।
ഉദ്ധവഃ പരമപ്രീതസ്താ നമസ്യന്നിദം ജഗൌ  ॥ 57 ॥ 

     ഏതാഃ പരം തനുഭൃതോ ഭുവി ഗോപവധ്വോ 
          ഗോവിന്ദ ഏവ നിഖിലാത്മനി രൂഢഭാവാഃ ।
     വാഞ്ഛന്തി യദ്ഭവഭിയോ മുനയോ വയം ച 
          കിം ബ്രഹ്മജൻമഭിരനന്തകഥാരസസ്യ  ॥ 58 ॥ 

     ക്വേമാഃ സ്ത്രിയോ വനചരീർവ്യഭിചാരദുഷ്ടാഃ 
          കൃഷ്ണേ ക്വ ചൈഷ പരമാത്മനി രൂഢഭാവഃ । 
     നന്വീശ്വരോഽനുഭജതോഽവിദുഷോപി സാക്ഷാ-
          ച്ഛ്രേയസ്തനോത്യഗദരാജ ഇവോപയുക്തഃ  ॥ 59 ॥ 

     നായം ശ്രിയോഽങ്ഗ ഉ നിതാന്തരതേഃ പ്രസാദഃ 
          സ്വര്യോഷിതാം നളിനഗന്ധരുചാം കുതോഽന്യാഃ ।
     രാസോത്സവേഽസ്യ ഭുജദണ്ഡഗൃഹീതകണ്ഠ-
          ലബ്ധാശിഷാം യ ഉദഗാദ് വ്രജവല്ലവീനാം  ॥ 60 ॥ 

     ആസാമഹോ ചരണരേണുജുഷാമഹം സ്യാം 
          വൃന്ദാവനേ കിമപി ഗുൽമലതൌഷധീനാം । 
     യാ ദുസ്ത്യജം സ്വജനമാര്യപഥം ച ഹിത്വാ 
          ഭേജുർമ്മുകുന്ദപദവീം ശ്രുതിഭിർവ്വിമൃഗ്യാം  ॥ 61 ॥ 

     യാ വൈ ശ്രിയാർച്ചിതമജാദിഭിരാപ്തകാമൈർ-
          യോഗേശ്വരൈരപി യദാത്മനി രാസഗോഷ്ഠ്യാം । 
     കൃഷ്ണസ്യ തദ്ഭഗവതശ്ചരണാരവിന്ദം 
          ന്യസ്തം സ്തനേഷു വിജഹുഃ പരിരഭ്യ താപം  ॥ 62 ॥ 

വന്ദേ നന്ദവ്രജസ്ത്രീണാം പാദരേണുമഭീക്ഷ്ണശഃ ।
യാസാം ഹരികഥോദ്ഗീതം പുനാതി ഭുവനത്രയം  ॥ 63 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

അഥ ഗോപീരനുജ്ഞാപ്യ യശോദാം നന്ദമേവ ച ।
ഗോപാനാമന്ത്ര്യ ദാശാർഹോ യാസ്യന്നാരുരുഹേ രഥം  ॥ 64 ॥ 

തം നിർഗ്ഗതം സമാസാദ്യ നാനോപായനപാണയഃ ।
നന്ദാദയോഽനുരാഗേണ പ്രാവോചന്നശ്രുലോചനാഃ  ॥ 65 ॥ 

മനസോ വൃത്തയോ നഃ സ്യുഃ കൃഷ്ണപാദാംബുജാശ്രയാഃ ।
വാചോഽഭിധായിനീർന്നാമ്നാം കായസ്തത്പ്രഹ്വണാദിഷു  ॥ 66 ॥ 

കർമ്മഭിർഭ്രാമ്യമാണാനാം യത്ര ക്വാപീശ്വരേച്ഛയാ ।
മംഗളാചരിതൈർദ്ദാനൈ രതിർന്നഃ കൃഷ്ണ ഈശ്വരേ  ॥ 67 ॥ 

ഏവം സഭാജിതോ ഗോപൈഃ കൃഷ്ണഭക്ത്യാ നരാധിപ ।
ഉദ്ധവഃ പുനരാഗച്ഛൻമഥുരാം കൃഷ്ണപാലിതാം  ॥ 68 ॥ 

കൃഷ്ണായ പ്രണിപത്യാഹ ഭക്ത്യുദ്രേകം വ്രജൌകസാം ।
വസുദേവായ രാമായ രാജ്ഞേ ചോപായനാന്യദാത്  ॥ 69 ॥