ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 6


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 6 

മൈത്രേയ ഉവാച

അഥ ദേവഗണാഃ സർവ്വേ രുദ്രാനീകൈഃ പരാജിതാഃ ।
ശൂലപട്ടിശനിസ്ത്രിംശഗദാപരിഘമുദ്ഗരൈഃ  ॥ 1 ॥ 

സഞ്ഛിന്നഭിന്നസർവ്വാംഗാഃ സർത്വിക്സഭ്യാ ഭയാകുലാഃ ।
സ്വയംഭുവേ നമസ്കൃത്യ കാർത്സ്ന്യേനൈതന്ന്യവേദയൻ  ॥ 2 ॥ 

ഉപലഭ്യ പുരൈവൈതദ്ഭഗവാനബ്ജസംഭവഃ ।
നാരായണശ്ച വിശ്വാത്മാ ന കസ്യാദ്ധ്വരമീയതുഃ  ॥ 3 ॥ 

തദാകർണ്ണ്യ  വിഭുഃ പ്രാഹ തേജീയസി കൃതാഗസി ।
ക്ഷേമായ തത്ര സാ ഭൂയാന്ന പ്രായേണ ബുഭൂഷതാം  ॥ 4 ॥ 

     അഥാപി യൂയം കൃതകിൽബിഷാ ഭവം 
          യേ ബർഹിഷോ ഭാഗഭാജം പരാദുഃ ।
     പ്രസാദയധ്വം പരിശുദ്ധചേതസാ 
          ക്ഷിപ്രപ്രസാദം പ്രഗൃഹീതാംഘ്രിപദ്മം  ॥ 5 ॥ 

     ആശാസാനാ ജീവിതമദ്ധ്വരസ്യ 
          ലോകഃ സപാലഃ കുപിതേ ന യസ്മിൻ ।
     തമാശു ദേവം പ്രിയയാ വിഹീനം 
          ക്ഷമാപയധ്വം ഹൃദി വിദ്ധം ദുരുക്തൈഃ  ॥ 6 ॥ 

     നാഹം ന യജ്ഞോ ന ച യൂയമന്യേ 
          യേ ദേഹഭാജോ മുനയശ്ച തത്ത്വം ।
     വിദുഃ പ്രമാണം ബലവീര്യയോർവ്വാ 
          യസ്യാത്മതന്ത്രസ്യ ക ഉപായം വിധിത്സേത്  ॥ 7 ॥ 

     സ ഇത്ഥമാദിശ്യ സുരാനജസ്തൈഃ 
          സമന്വിതഃ പിതൃഭിഃ സപ്രജേശൈഃ ।
     യയൌ സ്വധിഷ്ണ്യാന്നിലയം പുരദ്വിഷഃ 
          കൈലാസമദ്രിപ്രവരം പ്രിയം പ്രഭോഃ  ॥ 8 ॥ 

ജൻമൌഷധിതപോമന്ത്രയോഗസിദ്ധൈർന്നരേതരൈഃ ।
ജുഷ്ടം കിന്നരഗന്ധർവ്വൈരപ്സരോഭിർവൃതം സദാ  ॥ 9 ॥ 

നാനാമണിമയൈഃ ശൃംഗൈർന്നാനാധാതുവിചിത്രിതൈഃ ।
നാനാദ്രുമലതാഗുൽമൈർന്നാനാമൃഗഗണാവൃതൈഃ  ॥ 10 ॥ 

നാനാമലപ്രസ്രവണൈർന്നാനാകന്ദരസാനുഭിഃ ।
രമണം വിഹരന്തീനാം രമണൈഃ സിദ്ധയോഷിതാം  ॥ 11 ॥ 

മയൂരകേകാഭിരുതം മദാന്ധാലിവിമൂർച്ഛിതം ।
പ്ലാവിതൈ രക്തകണ്ഠാനാം കൂജിതൈശ്ച പതത്രിണാം  ॥ 12 ॥ 

ആഹ്വയന്തമിവോദ്ധസ്തൈർദ്വിജാൻ കാമദുഘൈർദ്രുമൈഃ ।
വ്രജന്തമിവ മാതംഗൈർഗൃണന്തമിവ നിർഝരൈഃ  ॥ 13 ॥ 

മന്ദാരൈഃ പാരിജാതൈശ്ച സരളൈശ്ചോപശോഭിതം ।
തമാലൈഃ ശാലതാലൈശ്ച കോവിദാരാസനാർജ്ജുനൈഃ  ॥ 14 ॥ 

ചൂതൈഃ കദംബൈർന്നീപൈശ്ച നാഗപുന്നാഗചമ്പകൈഃ ।
പാടലാശോകബകുളൈഃ കുന്ദൈഃ കുരവകൈരപി  ॥ 15 ॥ 

സ്വർണ്ണാർണ്ണശതപത്രൈശ്ച വരരേണുകജാതിഭിഃ ।
കുബ്ജകൈർമ്മല്ലികാഭിശ്ച മാധവീഭിശ്ച മണ്ഡിതം  ॥ 16 ॥ 

പനസോദുംബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷന്യഗ്രോധഹിംഗുഭിഃ ।
ഭൂർജ്ജൈരോഷധിഭിഃ പൂഗൈ രാജപൂഗൈശ്ച ജംബുഭിഃ  ॥ 17 ॥ 

ഖർജ്ജൂരാമ്രാതകാമ്രാദ്യൈഃ പ്രിയാളമധുകേംഗുദൈഃ ।
ദ്രുമജാതിഭിരന്യൈശ്ച രാജിതം വേണുകീചകൈഃ  ॥ 18 ॥ 

കുമുദോത്പലകല്‌ഹാരശതപത്രവനർദ്ധിഭിഃ ।
നളിനീഷു കലം കൂജത്ഖഗവൃന്ദോപശോഭിതം  ॥ 19 ॥ 

മൃഗൈഃ ശാഖാമൃഗൈഃ ക്രോഡൈർമൃഗേന്ദ്രൈർ ഋക്ഷശല്യകൈഃ
ഗവയൈഃ ശരഭൈർവ്യാഘ്രൈ രുരുഭിർമഹിഷാദിഭിഃ  ॥ 20 ॥ 

കർണ്ണാന്ത്രൈകപദാശ്വാസ്യൈർന്നിർജ്ജുഷ്ടം വൃകനാഭിഭിഃ ।
കദളീഖണ്ഡസംരുദ്ധനളിനീപുളിനശ്രിയം  ॥ 21 ॥ 

പര്യസ്തം നന്ദയാ സത്യാഃ സ്നാനപുണ്യതരോദയാ ।
വിലോക്യ ഭൂതേശഗിരിം വിബുധാ വിസ്മയം യയുഃ  ॥ 22 ॥ 

ദദൃശുസ്തത്ര തേ രമ്യാമളകാം നാമ വൈ പുരീം ।
വനം സൌഗന്ധികം ചാപി യത്ര തന്നാമപങ്കജം  ॥ 23 ॥ 

നന്ദാ ചാളകനന്ദാ ച സരിതൌ ബാഹ്യതഃ പുരഃ ।
തീർത്ഥപാദപദാംഭോജരജസാതീവ പാവനേ  ॥ 24 ॥ 

യയോഃ സുരസ്ത്രിയഃ ക്ഷത്തരവരുഹ്യ സ്വധിഷ്ണ്യതഃ ।
ക്രീഡന്തി പുംസഃ സിഞ്ചന്ത്യോ വിഗാഹ്യ രതികർശിതാഃ  ॥ 25 ॥ 

യയോസ്തത്‌സ്നാവിഭ്രഷ്ടനവകുങ്കുമപിഞ്ജരം ।
വിതൃഷോഽപി പിബന്ത്യംഭഃ പായയന്തോ ഗജാ ഗജീഃ  ॥ 26 ॥ 

താരഹേമമഹാരത്നവിമാനശതസംകുലാം ।
ജുഷ്ടാം പുണ്യജനസ്ത്രീഭിർ യഥാ ഖം സതഡിദ്ഘനം  ॥ 27 ॥ 

ഹിത്വാ യക്ഷേശ്വരപുരീം വനം സൌഗന്ധികം ച തത് ।
ദ്രുമൈഃ കാമദുഘൈർഹൃദ്യം ചിത്രമാല്യഫലച്ഛദൈഃ  ॥ 28 ॥ 

രക്തകണ്ഠഖഗാനീകസ്വരമണ്ഡിതഷട്പദം ।
കളഹംസകുലപ്രേഷ്ഠം ഖരദണ്ഡജലാശയം  ॥ 29 ॥ 

വനകുഞ്ജരസംഘൃഷ്ടഹരിചന്ദനവായുനാ ।
അധി പുണ്യജനസ്ത്രീണാം മുഹുരുൻമഥയൻ മനഃ  ॥ 30 ॥ 

വൈഡൂര്യകൃതസോപാനാ വാപ്യ ഉത്പലമാലിനീഃ ।
പ്രാപ്തം കിമ്പുരുഷൈർദൃഷ്ട്വാ ത ആരാദ്ദദൃശുർവ്വടം  ॥ 31 ॥ 

സ യോജനശതോത്സേധഃ പാദോനവിടപായതഃ ।
പര്യക്കൃതാചലച്ഛായോ നിർന്നീഡസ്താപവർജ്ജിതഃ  ॥ 32 ॥ 

തസ്മിൻ മഹായോഗമയേ മുമുക്ഷുശരണേ സുരാഃ ।
ദദൃശുഃ ശിവമാസീനം ത്യക്താമർഷമിവാന്തകം  ॥ 33 ॥ 

സനന്ദനാദ്യൈർമ്മഹാസിദ്ധൈഃ ശാന്തൈഃ സംശാന്തവിഗ്രഹം । 
ഉപാസ്യമാനം സഖ്യാ ച ഭർത്രാ ഗുഹ്യകരക്ഷസാം  ॥ 34 ॥ 

വിദ്യാതപോയോഗപഥമാസ്ഥിതം തമധീശ്വരം ।
ചരന്തം വിശ്വസുഹൃദം വാത്സല്യാല്ലോകമങ്ഗളം  ॥ 35 ॥ 

ലിംഗം ച താപസാഭീഷ്ടം ഭസ്മദണ്ഡജടാജിനം ।
അംഗേന സന്ധ്യാഭ്രരുചാ ചന്ദ്രലേഖാം ച ബിഭ്രതം  ॥ 36 ॥ 

ഉപവിഷ്ടം ദർഭമയ്യാം ബൃസ്യാം ബ്രഹ്മ സനാതനം ।
നാരദായ പ്രവോചന്തം പൃച്ഛതേ ശൃണ്വതാം സതാം  ॥ 37 ॥ 

കൃത്വോരൌ ദക്ഷിണേ സവ്യം പാദപദ്മം ച ജാനുനി ।
ബാഹും പ്രകോഷ്ഠേഽക്ഷമാലാമാസീനം തർക്കമുദ്രയാ  ॥ 38 ॥ 

     തം ബ്രഹ്മനിർവ്വാണസമാധിമാശ്രിതം 
          വ്യുപാശ്രിതം ഗിരിശം യോഗകക്ഷാം ।
     സലോകപാലാ മുനയോ മനൂനാ-
          മാദ്യം മനും പ്രാഞ്ജലയഃ പ്രണേമുഃ  ॥ 39 ॥ 

     സ തൂപലഭ്യാഗതമാത്മയോനിം 
          സുരാസുരേശൈരഭിവന്ദിതാംഘ്രിഃ ।
     ഉത്ഥായ ചക്രേ ശിരസാഭിവന്ദന-
          മർഹത്തമഃ കസ്യ യഥൈവ വിഷ്ണുഃ  ॥ 40 ॥ 

     തഥാപരേ സിദ്ധഗണാ മഹർഷിഭിർ-
          യേ വൈ സമന്താദനു നീലലോഹിതം ।
     നമസ്കൃതഃ പ്രാഹ ശശാങ്കശേഖരം 
          കൃതപ്രണാമം പ്രഹസന്നിവാത്മഭൂഃ  ॥ 41 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

ജാനേ ത്വാമീശം വിശ്വസ്യ ജഗതോ യോനിബീജയോഃ ।
ശക്തേഃ ശിവസ്യ ച പരം യത്തദ്ബ്രഹ്മ നിരന്തരം  ॥ 42 ॥ 

ത്വമേവ ഭഗവന്നേതച്ഛിവശക്ത്യോഃ സ്വരൂപയോഃ ।
വിശ്വം സൃജസി പാസ്യത്സി ക്രീഡന്നൂർണ്ണപടോ യഥാ  ॥ 43 ॥ 

     ത്വമേവ ധർമ്മാർത്ഥദുഘാഭിപത്തയേ 
          ദക്ഷേണ സൂത്രേണ സസർജ്ജിഥാധ്വരം ।
     ത്വയൈവ ലോകേഽവസിതാശ്ച സേതവോ 
          യാൻ ബ്രാഹ്മണാഃ ശ്രദ്ദധതേ ധൃതവ്രതാഃ  ॥ 44 ॥ 

     ത്വം കർമ്മണാം മംഗള മംഗളാനാം 
          കർത്തുഃ സ്മ ലോകം തനുഷേ സ്വഃ പരം വാ ।
     അമംഗളാനാം ച തമിസ്രമുൽബണം 
          വിപര്യയഃ കേന തദേവ കസ്യചിത്  ॥ 45 ॥ 

     ന വൈ സതാം ത്വച്ചരണാർപ്പിതാത്മനാം 
          ഭൂതേഷു സർവ്വേഷ്വഭിപശ്യതാം തവ ।
     ഭൂതാനി ചാത്മന്യപൃഥഗ്ദിദൃക്ഷതാം 
          പ്രായേണ രോഷോഽഭിഭവേദ് യഥാ പശും  ॥ 46 ॥ 

     പൃഥഗ്ദ്ധിയഃ കർമ്മദൃശോ ദുരാശയാഃ 
          പരോദയേനാർപ്പിതഹൃദ്രുജോഽനിശം ।
     പരാൻ ദുരുക്തൈർവ്വിതുദന്ത്യരുന്തുദാഃ 
          താൻ മാവധീദ്ദൈവവധാൻ ഭവദ്വിധഃ  ॥ 47 ॥ 

     യസ്മിൻ യദാ പുഷ്കരനാഭമായയാ 
          ദുരന്തയാ സ്പൃഷ്ടധിയഃ പൃഥഗ്‌ദൃശഃ ।
     കുർവ്വന്തി തത്ര ഹ്യനുകമ്പയാ കൃപാം 
          ന സാധവോ ദൈവബലാത്കൃതേ ക്രമം  ॥ 48 ॥ 

     ഭവാംസ്തു പുംസഃ പരമസ്യ മായയാ 
          ദുരന്തയാസ്പൃഷ്ടമതിഃ സമസ്തദൃക് ।
     തയാ ഹതാത്മസ്വനുകർമ്മചേതഃ-
          സ്വനുഗ്രഹം കർത്തുമിഹാർഹസി പ്രഭോ  ॥ 49 ॥ 

     കുർവ്വദ്ധ്വരസ്യോദ്ധരണം ഹതസ്യ ഭോഃ 
          ത്വയാസമാപ്തസ്യ മനോ പ്രജാപതേഃ ।
     ന യത്ര ഭാഗം തവ ഭാഗിനോ ദദുഃ 
          കുയജ്വിനോ യേന മഖോ നിനീയതേ  ॥ 50 ॥ 

ജീവതാദ് യജമാനോഽയം പ്രപദ്യേതാക്ഷിണീ ഭഗഃ ।
ഭൃഗോഃ ശ്മശ്രൂണി രോഹന്തു പൂഷ്ണോ ദന്താശ്ച പൂർവ്വവത്  ॥ 51 ॥ 

ദേവാനാം ഭഗ്നഗാത്രാണാം ഋത്വിജാം ചായുധാശ്മഭിഃ ।
ഭവതാനുഗൃഹീതാനാമാശു മന്യോഽസ്ത്വനാതുരം  ॥ 52 ॥ 

ഏഷ തേ രുദ്ര ഭാഗോഽസ്തു യദുച്ഛിഷ്ടോഽധ്വരസ്യ വൈ ।
യജ്ഞസ്തേ രുദ്രഭാഗേന കൽപതാമദ്യ യജ്ഞഹൻ  ॥ 53 ॥