ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 25


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 25 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഗുണാനാമസമിശ്രാണാം പുമാൻ യേന യഥാ ഭവേത് ।
തൻമേ പുരുഷവര്യേദമുപധാരയ ശംസതഃ  ॥ 1 ॥ 

ശമോ ദമസ്തിതിക്ഷേക്ഷാ തപഃ സത്യം ദയാ സ്മൃതിഃ ।
തുഷ്ടിസ്ത്യാഗോഽസ്പൃഹാ ശ്രദ്ധാ ഹ്രീർദയാദിഃ സ്വനിർവൃതിഃ  ॥ 2 ॥ 

കാമ ഈഹാ മദസ്തൃഷ്ണാ സ്തംഭ ആശീർഭിദാ സുഖം ।
മദോത്സാഹോ യശഃ പ്രീതിർഹാസ്യം വീര്യം ബലോദ്യമഃ  ॥ 3 ॥ 

ക്രോധോ ലോഭോഽനൃതം ഹിംസാ യാച്ഞാ ദംഭഃ ക്ലമഃ കലിഃ ।
ശോകമോഹൌ വിഷാദാർത്തീ നിദ്രാശാ ഭീരനുദ്യമഃ  ॥ 4 ॥ 

സത്ത്വസ്യ രജസശ്ചൈതാസ്തമസശ്ചാനുപൂർവ്വശഃ ।
വൃത്തയോ വർണ്ണിതപ്രായാഃ സന്നിപാതമഥോ ശൃണു  ॥ 5 ॥ 

സന്നിപാതസ്ത്വഹമിതി മമേത്യുദ്ധവ യാ മതിഃ ।
വ്യവഹാരഃ സന്നിപാതോ മനോ മാത്രേന്ദ്രിയാസുഭിഃ  ॥ 6 ॥ 

ധർമ്മേ ചാർത്ഥേ ച കാമേ ച യദാസൌ പരിനിഷ്ഠിതഃ ।
ഗുണാനാം സന്നികർഷോഽയം ശ്രദ്ധാരതിധനാവഹഃ  ॥ 7 ॥ 

പ്രവൃത്തിലക്ഷണേ നിഷ്ഠാ പുമാൻ യർഹി ഗൃഹാശ്രമേ ।
സ്വധർമ്മേ ചാനുതിഷ്ഠേത ഗുണാനാം സമിതിർഹി സാ  ॥ 8 ॥ 

പുരുഷം സത്ത്വസംയുക്തമനുമീയാച്ഛമാദിഭിഃ ।
കാമാദിഭീ രജോയുക്തം ക്രോധാദ്യൈസ്തമസാ യുതം  ॥ 9 ॥ 

യദാ ഭജതി മാം ഭക്ത്യാ നിരപേക്ഷഃ സ്വകർമ്മഭിഃ ।
തം സത്ത്വപ്രകൃതിം വിദ്യാത്പുരുഷം സ്ത്രിയമേവ വാ  ॥ 10 ॥ 

യദാ ആശിഷ ആശാസ്യ മാം ഭജേത സ്വകർമ്മഭിഃ ।
തം രജഃപ്രകൃതിം വിദ്യാദ്ധിംസാമാശാസ്യ താമസം  ॥ 11 ॥ 

സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ഗുണാ ജീവസ്യ നൈവ മേ ।
ചിത്തജാ യൈസ്തു ഭൂതാനാം സജ്ജമാനോ നിബധ്യതേ  ॥ 12 ॥ 

യദേതരൌ ജയേത് സത്ത്വം ഭാസ്വരം വിശദം ശിവം ।
തദാ സുഖേന യുജ്യേത ധർമ്മജ്ഞാനാദിഭിഃ പുമാൻ  ॥ 13 ॥ 

യദാ ജയേത്തമഃ സത്ത്വം രജഃ സംഗം ഭിദാ ചലം ।
തദാ ദുഃഖേന യുജ്യേത കർമ്മണാ യശസാ ശ്രിയാ  ॥ 14 ॥ 

യദാ ജയേദ്രജഃ സത്ത്വം തമോ മൂഢം ലയം ജഡം ।
യുജ്യേത ശോകമോഹാഭ്യാം നിദ്രയാ ഹിംസയാഽഽശയാ  ॥ 15 ॥ 

യദാ ചിത്തം പ്രസീദേത ഇന്ദ്രിയാണാം ച നിർവൃതിഃ ।
ദേഹേഽഭയം മനോഽസംഗം തത് സത്ത്വം വിദ്ധി മത്പദം  ॥ 16 ॥ 

വികുർവ്വൻ ക്രിയയാ ചാധീരനിവൃത്തിശ്ച ചേതസാം ।
ഗാത്രാസ്വാസ്ഥ്യം മനോഭ്രാന്തം രജ ഏതൈർന്നിശാമയ  ॥ 17 ॥ 

സീദച്ചിത്തം വിലീയേത ചേതസോ ഗ്രഹണേഽക്ഷമം ।
മനോ നഷ്ടം തമോ ഗ്ലാനിസ്തമസ്തദുപധാരയ  ॥ 18 ॥ 

ഏധമാനേ ഗുണേ സത്ത്വേ ദേവാനാം ബലമേധതേ ।
അസുരാണാം ച രജസി തമസ്യുദ്ധവ രക്ഷസാം  ॥ 19 ॥ 

സത്ത്വാജ്ജാഗരണം വിദ്യാദ് രജസാ സ്വപ്നമാദിശേത് ।
പ്രസ്വാപം തമസാ ജന്തോസ്തുരീയം ത്രിഷു സന്തതം  ॥ 20 ॥ 

ഉപര്യുപരി ഗച്ഛന്തി സത്ത്വേന ബ്രാഹ്മണാ ജനാഃ ।
തമസാധോഽധ ആമുഖ്യാദ് രജസാന്തരചാരിണഃ  ॥ 21 ॥ 

സത്ത്വേ പ്രലീനാഃ സ്വർ യാന്തി നരലോകം രജോലയാഃ ।
തമോലയാസ്തു നിരയം യാന്തി മാമേവ നിർഗ്ഗുണാഃ  ॥ 22 ॥ 

മദർപ്പണം നിഷ്ഫലം വാ സാത്ത്വികം നിജകർമ്മ തത് ।
രാജസം ഫലസങ്കൽപം ഹിംസാപ്രായാദി താമസം  ॥ 23 ॥ 

കൈവല്യം സാത്ത്വികം ജ്ഞാനം രജോ വൈകൽപികം ച യത് ।
പ്രാകൃതം താമസം ജ്ഞാനം മന്നിഷ്ഠം നിർഗ്ഗുണം സ്മൃതം  ॥ 24 ॥ 

വനം തു സാത്ത്വികോ വാസോ ഗ്രാമോ രാജസ ഉച്യതേ ।
താമസം ദ്യൂതസദനം മന്നികേതം തു നിർഗ്ഗുണം  ॥ 25 ॥ 

സാത്ത്വികഃ കാരകോഽസംഗീ രാഗാന്ധോ രാജസഃ സ്മൃതഃ ।
താമസഃ സ്മൃതിവിഭ്രഷ്ടോ നിർഗ്ഗുണോ മദപാശ്രയഃ  ॥ 26 ॥ 

സാത്ത്വിക്യാധ്യാത്മികീ ശ്രദ്ധാ കർമ്മശ്രദ്ധാ തു രാജസീ ।
താമസ്യധർമ്മേ യാ ശ്രദ്ധാ മത്സേവായാം തു നിർഗ്ഗുണാ  ॥ 27 ॥ 

പഥ്യം പൂതമനായസ്തമാഹാര്യം സാത്ത്വികം സ്മൃതം ।
രാജസം ചേന്ദ്രിയപ്രേഷ്ഠം താമസം ചാർത്തിദാശുചി  ॥ 28 ॥ 

സാത്ത്വികം സുഖമാത്മോത്ഥം വിഷയോത്ഥം തു രാജസം ।
താമസം മോഹദൈന്യോത്ഥം നിർഗ്ഗുണം മദപാശ്രയം  ॥ 29 ॥ 

ദ്രവ്യം ദേശഃ ഫലം കാലോ ജ്ഞാനം കർമ്മ ച കാരകഃ ।
ശ്രദ്ധാവസ്ഥാകൃതിർന്നിഷ്ഠാ ത്രൈഗുണ്യഃ സർവ്വ ഏവ ഹി  ॥ 30 ॥ 

സർവ്വേ ഗുണമയാ ഭാവാഃ പുരുഷാവ്യക്തധിഷ്ഠിതാഃ ।
ദൃഷ്ടം ശ്രുതമനുധ്യാതം ബുദ്ധ്യാ വാ പുരുഷർഷഭ  ॥ 31 ॥ 

ഏതാഃ സംസൃതയഃ പുംസോ ഗുണകർമ്മനിബന്ധനാഃ ।
യേനേമേ നിർജ്ജിതാഃ സൗമ്യ ഗുണാ ജീവേന ചിത്തജാഃ ।
ഭക്തിയോഗേന മന്നിഷ്ഠോ മദ്ഭാവായ പ്രപദ്യതേ  ॥ 32 ॥ 

തസ്മാദ്ദേഹമിമം ലബ്ധ്വാ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംഭവം ।
ഗുണസംഗം വിനിർദ്ധൂയ മാം ഭജന്തു വിചക്ഷണാഃ  ॥ 33 ॥ 

നിഃസംഗോ മാം ഭജേദ് വിദ്വാനപ്രമത്തോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ।
രജസ്തമശ്ചാഭിജയേത് സത്ത്വസംസേവയാ മുനിഃ  ॥ 34 ॥ 

സത്ത്വം ചാഭിജയേദ് യുക്തോ നൈരപേക്ഷ്യേണ ശാന്തധീഃ ।
സമ്പദ്യതേ ഗുണൈർമ്മുക്തോ ജീവോ ജീവം വിഹായ മാം  ॥ 35 ॥ 

ജീവോ ജീവവിനിർമ്മുക്തോ ഗുണൈശ്ചാശയസംഭവൈഃ ।
മയൈവ ബ്രഹ്മണാ പൂർണ്ണോ ന ബഹിർന്നാന്തരശ്ചരേത്  ॥ 36 ॥