ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / അഷ്ടമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 8) / അദ്ധ്യായം 24


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / അഷ്ടമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 8) / അദ്ധ്യായം 24 

രാജോവാച

ഭഗവൻ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഹരേരദ്ഭുതകർമ്മണഃ ।
അവതാരകഥാമാദ്യാം മായാമത്സ്യവിഡംബനം  ॥ 1 ॥ 

യദർത്ഥമദധാദ്‌രൂപം മാത്സ്യം ലോകജുഗുപ്സിതം ।
തമഃപ്രകൃതിദുർമ്മർഷം കർമ്മഗ്രസ്ത ഇവേശ്വരഃ  ॥ 2 ॥ 

ഏതന്നോ ഭഗവൻ സർവം യഥാവദ്‌വക്തുമർഹസി ।
ഉത്തമശ്ലോകചരിതം സർവലോകസുഖാവഹം  ॥ 3 ॥ 

സൂത ഉവാച

ഇത്യുക്തോ വിഷ്ണുരാതേന ഭഗവാൻ ബാദരായണിഃ ।
ഉവാച ചരിതം വിഷ്ണോർമ്മത്സ്യരൂപേണ യത്കൃതം  ॥ 4 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഗോവിപ്രസുരസാധൂനാം ഛന്ദസാമപി ചേശ്വരഃ ।
രക്ഷാമിച്ഛംസ്തനൂർദ്ധത്തേ ധർമ്മസ്യാർത്ഥസ്യ ചൈവ ഹി  ॥ 5 ॥ 

ഉച്ചാവചേഷു ഭൂതേഷു ചരൻ വായുരിവേശ്വരഃ ।
നോച്ചാവചത്വം ഭജതേ നിർഗ്ഗുണത്വാദ്ധിയോ ഗുണൈഃ  ॥ 6 ॥ 

ആസീദതീതകൽപാന്തേ ബ്രാഹ്മോ നൈമിത്തികോ ലയഃ ।
സമുദ്രോപപ്ലുതാസ്തത്ര ലോകാ ഭൂരാദയോ നൃപ  ॥ 7 ॥ 

കാലേനാഗതനിദ്രസ്യ ധാതുഃ ശിശയിഷോർബ്ബലീ ।
മുഖതോ നിഃസൃതാൻ വേദാൻ ഹയഗ്രീവോഽന്തികേഽഹരത്  ॥ 8 ॥ 

ജ്ഞാത്വാ തദ്ദാനവേന്ദ്രസ്യ ഹയഗ്രീവസ്യ ചേഷ്ടിതം ।
ദധാര ശഫരീരൂപം ഭഗവാൻ ഹരിരീശ്വരഃ  ॥ 9 ॥ 

തത്ര രാജഋഷിഃ കശ്ചിന്നാമ്നാ സത്യവ്രതോ മഹാൻ ।
നാരായണപരോഽതപ്യത്തപഃ സ സലിലാശനഃ  ॥ 10 ॥ 

യോഽസാവസ്മിൻ മഹാകൽപേ തനയഃ സ വിവസ്വതഃ ।
ശ്രാദ്ധദേവ ഇതി ഖ്യാതോ മനുത്വേ ഹരിണാർപ്പിതഃ  ॥ 11 ॥ 

ഏകദാ കൃതമാലായാം കുർവ്വതോ ജലതർപ്പണം ।
തസ്യാഞ്ജല്യുദകേ കാചിച്ഛഫര്യേകാഭ്യപദ്യത  ॥ 12 ॥ 

സത്യവ്രതോഽഞ്ജലിഗതാം സഹ തോയേന ഭാരത ।
ഉത്സസർജ്ജ നദീതോയേ ശഫരീം ദ്രവിഡേശ്വരഃ  ॥ 13 ॥ 

തമാഹ സാതികരുണം മഹാകാരുണികം നൃപം ।
യാദോഭ്യോ ജ്ഞാതിഘാതിഭ്യോ ദീനാം മാം ദീനവത്സല ।
കഥം വിസൃജസേ രാജൻ ഭീതാമസ്മിൻ സരിജ്ജലേ  ॥ 14 ॥ 

തമാത്മനോഽനുഗ്രഹാർത്ഥം പ്രീത്യാ മത്സ്യവപുർദ്ധരം ।
അജാനൻ രക്ഷണാർത്ഥായ ശഫര്യാഃ സ മനോ ദധേ  ॥ 15 ॥ 

തസ്യാ ദീനതരം വാക്യമാശ്രുത്യ സ മഹീപതിഃ ।
കലശാപ്സു നിധായൈനാം ദയാലുർന്നിന്യ ആശ്രമം  ॥ 16 ॥ 

സാ തു തത്രൈകരാത്രേണ വർദ്ധമാനാ കമണ്ഡലൌ ।
അലബ്ധ്വാഽഽത്മാവകാശം വാ ഇദമാഹ മഹീപതിം  ॥ 17 ॥ 

നാഹം കമണ്ഡലാവസ്മിൻ കൃച്ഛ്രം വസ്തുമിഹോത്സഹേ ।
കൽപയൌകഃ സുവിപുലം യത്രാഹം നിവസേ സുഖം  ॥ 18 ॥ 

സ ഏനാം തത ആദായ ന്യധാദൌദഞ്ചനോദകേ ।
തത്ര ക്ഷിപ്താ മുഹൂർത്തേന ഹസ്തത്രയമവർദ്ധത  ॥ 19 ॥ 

ന മ ഏതദലം രാജൻ സുഖം വസ്തുമുദഞ്ചനം ।
പൃഥു ദേഹി പദം മഹ്യം യത്ത്വാഹം ശരണം ഗതാ  ॥ 20 ॥ 

തത ആദായ സാ രാജ്ഞാ ക്ഷിപ്താ രാജൻ സരോവരേ ।
തദാവൃത്യാത്മനാ സോഽയം മഹാമീനോഽന്വവർദ്ധത  ॥ 21 ॥ 

നൈതൻമേ സ്വസ്തയേ രാജന്നുദകം സലിലൌകസഃ ।
നിധേഹി രക്ഷായോഗേന ഹ്രദേ മാമവിദാസിനി  ॥ 22 ॥ 

ഇത്യുക്തഃ സോഽനയൻമത്സ്യം തത്ര തത്രാവിദാസിനി । 
ജലാശയേഽസമ്മിതം തം സമുദ്രേ പ്രാക്ഷിപജ്ഝഷം  ॥ 23 ॥ 

ക്ഷിപ്യമാണസ്തമാഹേദമിഹ മാം മകരാദയഃ ।
അദന്ത്യതിബലാ വീര മാം നേഹോത്‌സ്രഷ്ടുമർഹസി  ॥ 24 ॥ 

ഏവം വിമോഹിതസ്തേന വദതാ വൽഗുഭാരതീം ।
തമാഹ കോ ഭവാനസ്മാൻ മത്സ്യരൂപേണ മോഹയൻ  ॥ 25 ॥ 

നൈവം വീര്യോ ജലചരോ ദൃഷ്ടോഽസ്മാഭിഃ ശ്രുതോഽപി ച ।
യോ ഭവാൻ യോജനശതമഹ്നാഭിവ്യാനശേ സരഃ  ॥ 26 ॥ 

നൂനം ത്വം ഭഗവാൻ സാക്ഷാദ്ധരിർന്നാരായണോഽവ്യയഃ ।
അനുഗ്രഹായ ഭൂതാനാം ധത്സേ രൂപം ജലൌകസാം  ॥ 27 ॥ 

നമസ്തേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠ സ്ഥിത്യുത്പത്യപ്യയേശ്വര ।
ഭക്താനാം നഃ പ്രപന്നാനാം മുഖ്യോ ഹ്യാത്മഗതിർവിഭോ  ॥ 28 ॥ 

സർവ്വേ ലീലാവതാരാസ്തേ ഭൂതാനാം ഭൂതിഹേതവഃ ।
ജ്ഞാതുമിച്ഛാമ്യദോ രൂപം യദർത്ഥം ഭവതാ ധൃതം  ॥ 29 ॥ 

     ന തേഽരവിന്ദാക്ഷ പദോപസർപ്പണം 
          മൃഷാ ഭവേത്സർവ്വസുഹൃത്പ്രിയാത്മനഃ ।
     യഥേതരേഷാം പൃഥഗാത്മനാം സതാ-
          മദീദൃശോ യദ്‌വപുരദ്ഭുതം ഹി നഃ  ॥ 30 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ഇതി ബ്രുവാണം നൃപതിം ജഗത്പതിഃ 
          സത്യവ്രതം മത്സ്യവപുർ യുഗക്ഷയേ ।
     വിഹർത്തുകാമഃ പ്രളയാർണ്ണവേഽബ്രവീ-
          ച്ചികീർഷുരേകാന്തജനപ്രിയഃ പ്രിയം  ॥ 31 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

സപ്തമേഽദ്യതനാദൂർദ്ധ്വമഹന്യേതദരിന്ദമ ।
നിമങ്ക്ഷ്യത്യപ്യയാംഭോധൌ ത്രൈലോക്യം ഭൂർഭുവാദികം  ॥ 32 ॥ 

ത്രിലോക്യാം ലീയമാനായാം സംവർത്താംഭസി വൈ തദാ ।
ഉപസ്ഥാസ്യതി നൌഃ കാചിദ്‌വിശാലാ ത്വാം മയേരിതാ  ॥ 33 ॥ 

ത്വം താവദോഷധീഃ സർവ്വാ ബീജാന്യുച്ചാവചാനി ച ।
സപ്തർഷിഭിഃ പരിവൃതഃ സർവ്വസത്ത്വോപബൃംഹിതഃ  ॥ 34 ॥ 

ആരുഹ്യ ബൃഹതീം നാവം വിചരിഷ്യസ്യവിക്ലവഃ ।
ഏകാർണ്ണവേ നിരാലോകേ ഋഷീണാമേവ വർച്ചസാ  ॥ 35 ॥ 

ദോധൂയമാനാം താം നാവം സമീരേണ ബലീയസാ ।
ഉപസ്ഥിതസ്യ മേ ശൃംഗേ നിബധ്നീഹി മഹാഹിനാ  ॥ 36 ॥ 

അഹം ത്വാമൃഷിഭിഃ സാകം സഹനാവമുദന്വതി ।
വികർഷൻ വിചരിഷ്യാമി യാവദ്ബ്രാഹ്മീ നിശാ പ്രഭോ  ॥ 37 ॥ 

മദീയം മഹിമാനം ച പരം ബ്രഹ്മേതി ശബ്ദിതം ।
വേത്സ്യസ്യനുഗൃഹീതം മേ സംപ്രശ്നൈർവ്വിവൃതം ഹൃദി  ॥ 38 ॥ 

ഇത്ഥമാദിശ്യ രാജാനം ഹരിരന്തരധീയത ।
സോഽന്വവൈക്ഷത തം കാലം യം ഹൃഷീകേശ ആദിശത്  ॥ 39 ॥ 

ആസ്തീര്യ ദർഭാൻ പ്രാക്കൂലാൻ രാജർഷിഃ പ്രാഗുദങ്മുഖഃ ।
നിഷസാദ ഹരേഃ പാദൌ ചിന്തയൻ മത്സ്യരൂപിണഃ  ॥ 40 ॥ 

തതഃ സമുദ്ര ഉദ്വേലഃ സർവ്വതഃ പ്ലാവയൻ മഹീം ।
വർദ്ധമാനോ മഹാമേഘൈർവ്വർഷദ്ഭിഃ സമദൃശ്യത  ॥ 41 ॥ 

ധ്യായൻ ഭഗവദാദേശം ദദൃശേ നാവമാഗതാം ।
താമാരുരോഹ വിപ്രേന്ദ്രൈരാദായൌഷധിവീരുധഃ  ॥ 42 ॥ 

തമൂചുർമ്മുനയഃ പ്രീതാ രാജൻ ധ്യായസ്വ കേശവം ।
സ വൈ നഃ സങ്കടാദസ്മാദവിതാ ശം വിധാസ്യതി  ॥ 43 ॥ 

സോഽനുധ്യാതസ്തതോ രാജ്ഞാ പ്രാദുരാസീൻമഹാർണ്ണവേ ।
ഏകശൃംഗധരോ മത്സ്യോ ഹൈമോ നിയുതയോജനഃ  ॥ 44 ॥

നിബധ്യ നാവം തച്ഛൃംഗേ യഥോക്തോ ഹരിണാ പുരാ ।
വരത്രേണാഹിനാ തുഷ്ടസ്തുഷ്ടാവ മധുസൂദനം  ॥ 45 ॥ 

രാജോവാച

     അനാദ്യവിദ്യോപഹതാത്മസംവിദ-
          സ്തൻമൂലസംസാരപരിശ്രമാതുരാഃ ।
     യദൃച്ഛയേഹോപസൃതാ യമാപ്നുയുർ-
          വ്വിമുക്തിദോ നഃ പരമോ ഗുരുർഭവാൻ  ॥ 46 ॥ 

     ജനോഽബുധോഽയം നിജകർമ്മബന്ധനഃ 
          സുഖേച്ഛയാ കർമ്മ സമീഹതേഽസുഖം ।
     യത്സേവയാ താം വിധുനോത്യസൻമതിം 
          ഗ്രന്ഥിം സ ഭിന്ദ്യാദ്ധൃദയം സ നോ ഗുരുഃ  ॥ 47 ॥ 

     യത്സേവയാഗ്നേരിവ രുദ്രരോദനം 
          പുമാൻ വിജഹ്യാൻമലമാത്മനസ്തമഃ ।
     ഭജേത വർണ്ണം നിജമേഷ സോഽവ്യയോ 
          ഭൂയാത്സ ഈശഃ പരമോ ഗുരോർഗ്ഗുരുഃ  ॥ 48 ॥ 

     ന യത്പ്രസാദായുതഭാഗലേശ-
          മന്യേ ച ദേവാ ഗുരവോ ജനാഃ സ്വയം ।
     കർത്തും സമേതാഃ പ്രഭവന്തി പുംസ-
          സ്തമീശ്വരം ത്വാം ശരണം പ്രപദ്യേ  ॥ 49 ॥ 

     അചക്ഷുരന്ധസ്യ യഥാഗ്രണീഃ കൃത-
          സ്തഥാ ജനസ്യാവിദുഷോഽബുധോ ഗുരുഃ ।
     ത്വമർക്കദൃക്‌സർവ്വദൃശാം സമീക്ഷണോ 
          വൃതോ ഗുരുർന്നഃ സ്വഗതിം ബുഭുത്സതാം  ॥ 50 ॥ 

     ജനോ ജനസ്യാദിശതേഽസതീം മതിം 
          യയാ പ്രപദ്യേത ദുരത്യയം തമഃ ।
     ത്വം ത്വവ്യയം ജ്ഞാനമമോഘമഞ്ജസാ 
          പ്രപദ്യതേ യേന ജനോ നിജം പദം  ॥ 51 ॥ 

     ത്വം സർവ്വലോകസ്യ സുഹൃത്പ്രിയേശ്വരോ 
          ഹ്യാത്മാ ഗുരുർജ്ഞാനമഭീഷ്ടസിദ്ധിഃ ।
     തഥാപി ലോകോ ന ഭവന്തമന്ധധീർ-
          ജാനാതി സന്തം ഹൃദി ബദ്ധകാമഃ  ॥ 52 ॥ 

     തം ത്വാമഹം ദേവവരം വരേണ്യം 
          പ്രപദ്യ ഈശം പ്രതിബോധനായ ।
     ഛിന്ധ്യർത്ഥദീപൈർഭഗവൻ വചോഭിർ-
          ഗ്രന്ഥീൻ ഹൃദയ്യാൻ വിവൃണു സ്വമോകഃ  ॥ 53 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇത്യുക്തവന്തം നൃപതിം ഭഗവാനാദിപൂരുഷഃ ।
മത്സ്യരൂപീ മഹാംഭോധൌ വിഹരംസ്തത്ത്വമബ്രവീത്  ॥ 54 ॥ 

പുരാണസംഹിതാം ദിവ്യാം സാംഖ്യയോഗക്രിയാവതീം ।
സത്യവ്രതസ്യ രാജർഷേരാത്മഗുഹ്യമശേഷതഃ  ॥ 55 ॥ 

അശ്രൌഷീദൃഷിഭിഃ സാകമാത്മതത്ത്വമസംശയം ।
നാവ്യാസീനോ ഭഗവതാ പ്രോക്തം ബ്രഹ്മ സനാതനം  ॥ 56 ॥ 

അതീതപ്രളയാപായ ഉത്ഥിതായ സ വേധസേ ।
ഹത്വാസുരം ഹയഗ്രീവം വേദാൻ പ്രത്യാഹരദ്ധരിഃ  ॥ 57 ॥ 

സ തു സത്യവ്രതോ രാജാ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസംയുതഃ ।
വിഷ്ണോഃ പ്രസാദാത്കൽപേഽസ്മിന്നാസീദ്‌ വൈവസ്വതോ മനുഃ  ॥ 58 ॥ 

സത്യവ്രതസ്യ രാജർഷേർമ്മായാമത്സ്യസ്യ ശാർങ്ഗിണഃ ।
സംവാദം മഹദാഖ്യാനം ശ്രുത്വാ മുച്യേത കിൽബിഷാത്  ॥ 59 ॥ 

അവതാരോ ഹരേർ യോഽയം കീർത്തയേദന്വഹം നരഃ ।
സങ്കൽപാസ്തസ്യ സിധ്യന്തി സ യാതി പരമാം ഗതിം  ॥ 60 ॥ 

     പ്രളയപയസി ധാതുഃ സുപ്തശക്തേർമ്മുഖേഭ്യഃ 
          ശ്രുതിഗണമപനീതം പ്രത്യുപാദത്ത ഹത്വാ ।
     ദിതിജമകഥയദ്യോ ബ്രഹ്മ സത്യവ്രതാനാം 
          തമഹമഖിലഹേതും ജിഹ്മമീനം നതോഽസ്മി  ॥ 61 ॥