ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 18


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഷഷ്ഠഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 6) / അദ്ധ്യായം 18 

ശ്രീശുക ഉവാച

പൃശ്നിസ്തു പത്നീ സവിതുഃ സാവിത്രീം വ്യാഹൃതിം ത്രയീം ।
അഗ്നിഹോത്രം പശും സോമം ചാതുർമ്മാമ്മസ്യം മഹാമഖാൻ  ॥ 1 ॥ 

സിദ്ധിർഭഗസ്യ ഭാര്യാംഗ മഹിമാനം വിഭും പ്രഭും ।
ആശിഷം ച വരാരോഹാം കന്യാം പ്രാസൂത സുവ്രതാം  ॥ 2 ॥ 

ധാതുഃ കുഹൂഃ സിനീവാലീ രാകാ ചാനുമതിസ്തഥാ ।
സായം ദർശമഥ പ്രാതഃ പൂർണ്ണമാസമനുക്രമാത്  ॥ 3 ॥ 

അഗ്നീൻ പുരീഷ്യാനാധത്ത ക്രിയായാം സമനന്തരഃ ।
ചർഷണീ വരുണസ്യാസീദ് യസ്യാം ജാതോ ഭൃഗുഃ പുനഃ  ॥ 4 ॥ 

വാൽമീകിശ്ച മഹായോഗീ വൽമീകാദഭവത്കില ।
അഗസ്ത്യശ്ച വസിഷ്ഠശ്ച മിത്രാവരുണയോരൃഷീ  ॥ 5 ॥ 

രേതഃ സിഷിചതുഃ കുംഭേ ഉർവ്വശ്യാഃ സന്നിധൌ ദ്രുതം ।
രേവത്യാം മിത്ര ഉത്സർഗ്ഗമരിഷ്ടം പിപ്പലം വ്യധാത്  ॥ 6 ॥ 

പൌലോമ്യാമിന്ദ്ര ആധത്ത ത്രീൻ പുത്രാനിതി നഃ ശ്രുതം ।
ജയന്തമൃഷഭം താത തൃതീയം മീഢുഷം പ്രഭുഃ  ॥ 7 ॥ 

ഉരുക്രമസ്യ ദേവസ്യ മായാവാമനരൂപിണഃ ।
കീർത്തൗ പത്ന്യാം ബൃഹച്ഛ്ളോകസ്തസ്യാസൻ സൌഭഗാദയഃ  ॥ 8 ॥ 

തത്കർമ്മഗുണവീര്യാണി കാശ്യപസ്യ മഹാത്മനഃ ।
പശ്ചാദ് വക്ഷ്യാമഹേഽദിത്യാം യഥാ വാവതതാര ഹ  ॥ 9 ॥ 

അഥ കശ്യപദായാദാൻ ദൈതേയാൻ കീർത്തയാമി തേ ।
യത്ര ഭാഗവതഃ ശ്രീമാൻ പ്രഹ്ളാദോ ബലിരേവ ച  ॥ 10 ॥ 

ദിതേർദ്വാവേവ ദായാദൌ ദൈത്യദാനവവന്ദിതൌ ।
ഹിരണ്യകശിപുർന്നാമ ഹിരണ്യാക്ഷശ്ച കീർത്തിതൌ  ॥ 11 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപോർഭാര്യാ കയാധുർന്നാമ ദാനവീ ।
ജംഭസ്യ തനയാ ദത്താ സുഷുവേ ചതുരഃ സുതാൻ  ॥ 12 ॥ 

സംഹ്ളാദം പ്രാഗനുഹ്ളാദം ഹ്ളാദം പ്രഹ്ളാദമേവ ച ।
തത്സ്വസാ സിംഹികാ നാമ രാഹും വിപ്രചിതോഽഗ്രഹീത്  ॥ 13 ॥ 

ശിരോഽഹരദ്യസ്യ ഹരിശ്ചക്രേണ പിബതോഽമൃതം ।
സംഹ്ളാദസ്യ കൃതിർഭാര്യാസൂത പഞ്ചജനം തതഃ  ॥ 14 ॥ 

ഹ്ളാദസ്യ ധമനിർഭാര്യാസൂത വാതാപിമില്വലം ।
യോഽഗസ്ത്യായ ത്വതിഥയേ പേചേ വാതാപിമില്വലഃ  ॥ 15 ॥ 

അനുഹ്ളാദസ്യ സൂർമ്മ്യായാം ബാഷ്കളോ മഹിഷസ്തഥാ ।
വിരോചനസ്തു പ്രാഹ്ളാദിർദ്ദേവ്യാസ്തസ്യാഭവദ്ബലിഃ  ॥ 16 ॥ 

ബാണജ്യേഷ്ഠം പുത്രശതമശനായാം തതോഽഭവത് ।
തസ്യാനുഭാവം സുശ്ലോക്യാഃ പശ്ചാദേവാഭിധാസ്യതേ  ॥ 17 ॥ 

ബാണ ആരാധ്യ ഗിരിശം ലേഭേ തദ്ഗണമുഖ്യതാം ।
യത്പാർശ്വേ ഭഗവാനാസ്തേ ഹ്യദ്യാപി പുരപാലകഃ  ॥ 18 ॥ 

മരുതശ്ച ദിതേഃ പുത്രാശ്ചത്വാരിംശന്നവാധികാഃ ।
ത ആസന്നപ്രജാഃ സർവ്വേ നീതാ ഇന്ദ്രേണ സാത്മതാം  ॥ 19 ॥ 

രാജോവാച

കഥം ത ആസുരം ഭാവമപോഹ്യൌത്പത്തികം ഗുരോ ।
ഇന്ദ്രേണ പ്രാപിതാഃ സാത്മ്യം കിം തത്സാധു കൃതം ഹി തൈഃ  ॥ 20 ॥ 

ഇമേ ശ്രദ്ദധതേ ബ്രഹ്മന്നൃഷയോ ഹി മയാ സഹ ।
പരിജ്ഞാനായ ഭഗവംസ്തന്നോ വ്യാഖ്യാതുമർഹസി  ॥ 21 ॥ 

സൂത ഉവാച

     തദ്വിഷ്ണുരാതസ്യ സ ബാദരായണിർ-
          വചോ നിശമ്യാദൃതമൽപമർത്ഥവത് ।
     സഭാജയൻ സന്നിഭൃതേന ചേതസാ 
          ജഗാദ സത്രായണ സർവ്വദർശനഃ  ॥ 22 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഹതപുത്രാ ദിതിഃ ശക്രപാർഷ്ണിഗ്രാഹേണ വിഷ്ണുനാ ।
മന്യുനാ ശോകദീപ്തേന ജ്വലന്തീ പര്യചിന്തയത്  ॥ 23 ॥ 

കദാ നു ഭ്രാതൃഹന്താരമിന്ദ്രിയാരാമമുൽബണം ।
അക്ലിന്നഹൃദയം പാപം ഘാതയിത്വാ ശയേ സുഖം  ॥ 24 ॥ 

കൃമിവിഡ്ഭസ്മസംജ്ഞാസീദ് യസ്യേശാഭിഹിതസ്യ ച ।
ഭൂതധ്രുക് തത്കൃതേ സ്വാർത്ഥം കിം വേദ നിരയോ യതഃ  ॥ 25 ॥ 

ആശാസാനസ്യ തസ്യേദം ധ്രുവമുന്നദ്ധചേതസഃ ।
മദശോഷക ഇന്ദ്രസ്യ ഭൂയാദ്യേന സുതോ ഹി മേ  ॥ 26 ॥ 

ഇതി ഭാവേന സാ ഭർത്തുരാചചാരാസകൃത്പ്രിയം ।
ശുശ്രൂഷയാനുരാഗേണ പ്രശ്രയേണ ദമേന ച  ॥ 27 ॥ 

ഭക്ത്യാ പരമയാ രാജൻ മനോജ്ഞൈർവ്വൽഗുഭാഷിതൈഃ ।
മനോ ജഗ്രാഹ ഭാവജ്ഞാ സുസ്മിതാപാംഗവീക്ഷണൈഃ  ॥ 28 ॥ 

ഏവം സ്ത്രിയാ ജഡീഭൂതോ വിദ്വാനപി വിദഗ്ദ്ധയാ ।
ബാഢമിത്യാഹ വിവശോ ന തച്ചിത്രം ഹി യോഷിതി  ॥ 29 ॥ 

വിലോക്യൈകാന്തഭൂതാനി ഭൂതാന്യാദൌ പ്രജാപതിഃ ।
സ്ത്രിയം ചക്രേ സ്വദേഹാർധം യയാ പുംസാം മതിർഹൃതാ  ॥ 30 ॥ 

ഏവം ശുശ്രൂഷിതസ്താത ഭഗവാൻ കശ്യപഃ സ്ത്രിയാ ।
പ്രഹസ്യ പരമപ്രീതോ ദിതിമാഹാഭിനന്ദ്യ ച  ॥ 31 ॥ 

കശ്യപ ഉവാച

വരം വരയ വാമോരു പ്രീതസ്തേഽഹമനിന്ദിതേ ।
സ്ത്രിയാ ഭർത്തരി സുപ്രീതേ കഃ കാമ ഇഹ ചാഗമഃ  ॥ 32 ॥ 

പതിരേവ ഹി നാരീണാം ദൈവതം പരമം സ്മൃതം ।
മാനസഃ സർവ്വഭൂതാനാം വാസുദേവഃ ശ്രിയഃ പതിഃ  ॥ 33 ॥ 

സ ഏവ ദേവതാലിംഗൈർന്നാമരൂപവികൽപിതൈഃ ।
ഇജ്യതേ ഭഗവാൻ പുംഭിഃ സ്ത്രീഭിശ്ച പതിരൂപധൃക്  ॥ 34 ॥ 

തസ്മാത്പതിവ്രതാ നാര്യഃ ശ്രേയസ്കാമാഃ സുമധ്യമേ ।
യജന്തേഽനന്യഭാവേന പതിമാത്മാനമീശ്വരം  ॥ 35 ॥ 

സോഽഹം ത്വയാർച്ചിതോ ഭദ്രേ ഈദൃഗ്ഭാവേന ഭക്തിതഃ ।
തത്തേ സമ്പാദയേ കാമമസതീനാം സുദുർല്ലഭം  ॥ 36 ॥ 

ദിതിരുവാച

വരദോ യദി മേ ബ്രഹ്മൻ പുത്രമിന്ദ്രഹണം വൃണേ ।
അമൃത്യും മൃതപുത്രാഹം യേന മേ ഘാതിതൌ സുതൌ  ॥ 37 ॥ 

നിശമ്യ തദ്വചോ വിപ്രോ വിമനാഃ പര്യതപ്യത ।
അഹോ അധർമ്മഃ സുമഹാനദ്യ മേ സമുപസ്ഥിതഃ  ॥ 38 ॥ 

അഹോ അദ്യേന്ദ്രിയാരാമോ യോഷിൻമയ്യേഹ മായയാ ।
ഗൃഹീതചേതാഃ കൃപണഃ പതിഷ്യേ നരകേ ധ്രുവം  ॥ 39 ॥ 

കോഽതിക്രമോഽനുവർത്തന്ത്യാഃ സ്വഭാവമിഹ യോഷിതഃ ।
ധിങ് മാം ബതാബുധം സ്വാർത്ഥെ യദഹം ത്വജിതേന്ദ്രിയഃ  ॥ 40 ॥ 

ശരത്പദ്മോത്സവം വക്ത്രം വചശ്ച ശ്രവണാമൃതം ।
ഹൃദയം ക്ഷുരധാരാഭം സ്ത്രീണാം കോ വേദ ചേഷ്ടിതം  ॥ 41 ॥ 

ന ഹി കശ്ചിത്പ്രിയഃ സ്ത്രീണാമഞ്ജസാ സ്വാശിഷാത്മനാം ।
പതിം പുത്രം ഭ്രാതരം വാ ഘ്നന്ത്യർത്ഥേ ഘാതയന്തി ച  ॥ 42 ॥ 

പ്രതിശ്രുതം ദദാമീതി വചസ്തന്ന മൃഷാ ഭവേത് ।
വധം നാർഹതി ചേന്ദ്രോപി തത്രേദമുപകൽപതേ  ॥ 43 ॥ 

ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഭഗവാൻ മാരീചഃ കുരുനന്ദന ।
ഉവാച കിഞ്ചിത്കുപിത ആത്മാനം ച വിഗർഹയൻ  ॥ 44 ॥ 

കശ്യപ ഉവാച

പുത്രസ്തേ ഭവിതാ ഭദ്രേ ഇന്ദ്രഹാ ദേവബാന്ധവഃ ।
സംവത്സരം വ്രതമിദം യദ്യഞ്ജോ ധാരയിഷ്യസി  ॥ 45 ॥ 

ദിതിരുവാച

ധാരയിഷ്യേ വ്രതം ബ്രഹ്മൻ ബ്രൂഹി കാര്യാണി യാനി മേ ।
യാനി ചേഹ നിഷിദ്ധാനി ന വ്രതം ഘ്നന്തി യാനി തു  ॥ 46 ॥ 

കശ്യപ ഉവാച

ന ഹിംസ്യാദ്ഭൂതജാതാനി ന ശപേന്നാനൃതം വദേത് ।
ന ഛിന്ദ്യാന്നഖരോമാണി ന സ്പൃശേദ്യദമംഗളം  ॥ 47 ॥ 

നാപ്സു സ്നായാന്ന കുപ്യേത ന സംഭാഷേത ദുർജ്ജനൈഃ ।
ന വസീതാധൌതവാസഃ സ്രജം ച വിധൃതാം ക്വചിത്  ॥ 48 ॥ 

നോച്ഛിഷ്ടം ചണ്ഡികാന്നം ച സാമിഷം വൃഷളാഹൃതം ।
ഭുഞ്ജീതോദക്യയാ ദൃഷ്ടം പിബേദഞ്ജലിനാ ത്വപഃ  ॥ 49 ॥ 

നോച്ഛിഷ്ടാസ്പൃഷ്ടസലിലാ സന്ധ്യായാം മുക്തമൂർദ്ധജാ ।
അനർച്ചിതാസംയതവാങ് നാസംവീതാ ബഹിശ്ചരേത്  ॥ 50 ॥ 

നാധൌതപാദാപ്രയതാ നാർദ്രപാദാ ഉദക്ശിരാഃ ।
ശയീത നാപരാങ്നാന്യൈർന്ന നഗ്നാ ന ച സന്ധ്യയോഃ  ॥ 51 ॥ 

ധൌതവാസാ ശുചിർന്നിത്യം സർവ്വമംഗളസംയുതാ ।
പൂജയേത്പ്രാതരാശാത്പ്രാഗ്ഗോവിപ്രാൻ ശ്രിയമച്യുതം  ॥ 52 ॥ 

സ്ത്രിയോ വീരവതീശ്ചാർച്ചേത് സ്രഗ്ഗന്ധബലിമണ്ഡനൈഃ ।
പതിം ചാർച്ച്യോപതിഷ്ഠേത ധ്യായേത്കോഷ്ഠഗതം ച തം  ॥ 53 ॥ 

സാംവത്സരം പുംസവനം വ്രതമേതദവിപ്ലുതം ।
ധാരയിഷ്യസി ചേത്തുഭ്യം ശക്രഹാ ഭവിതാ സുതഃ  ॥ 54 ॥ 

ബാഢമിത്യഭിപ്രേത്യാഥ ദിതീ രാജൻ മഹാമനാഃ ।
കശ്യപാദ്ഗർഭമാധത്ത വ്രതം ചാഞ്ജോ ദധാര സാ  ॥ 55 ॥ 

മാതൃഷ്വസുരഭിപ്രായമിന്ദ്ര ആജ്ഞായ മാനദ ।
ശുശ്രൂഷണേനാശ്രമസ്ഥാം ദിതിം പര്യചരത്കവിഃ  ॥ 56 ॥ 

നിത്യം വനാത്സുമനസഃ ഫലമൂലസമിത്കുശാൻ ।
പത്രാങ്കുരമൃദോഽപശ്ച കാലേ കാല ഉപാഹരത്  ॥ 57 ॥ 

ഏവം തസ്യാ വ്രതസ്ഥായാ വ്രതച്ഛിദ്രം ഹരിർനൃപ ।
പ്രേപ്സുഃ പര്യചരജ്ജിഹ്മോ മൃഗഹേവ മൃഗാകൃതിഃ  ॥ 58 ॥ 

നാധ്യഗച്ഛദ് വ്രതച്ഛിദ്രം തത്പരോഽഥ മഹീപതേ ।
ചിന്താം തീവ്രാം ഗതഃ ശക്രഃ കേന മേ സ്യാച്ഛിവം ത്വിഹ  ॥ 59 ॥ 

ഏകദാ സാ തു സന്ധ്യായാമുച്ഛിഷ്ടാ വ്രതകർശിതാ ।
അസ്പൃഷ്ടവാര്യധൌതാങ്ഘ്രിഃ സുഷ്വാപ വിധിമോഹിതാ  ॥ 60 ॥ 

ലബ്ധ്വാ തദന്തരം ശക്രോ നിദ്രാപഹൃതചേതസഃ ।
ദിതേഃ പ്രവിഷ്ട ഉദരം യോഗേശോ യോഗമായയാ  ॥ 61 ॥ 

ചകർത്ത സപ്തധാ ഗർഭം വജ്രേണ കനകപ്രഭം ।
രുദന്തം സപ്തധൈകൈകം മാ രോദീരിതി താൻ പുനഃ  ॥ 62 ॥ 

തേ തമൂചുഃ പാട്യമാനാഃ സർവ്വേ പ്രാഞ്ജലയോ നൃപ ।
നോ ജിഘാംസസി കിമിന്ദ്ര ഭ്രാതരോ മരുതസ്തവ  ॥ 63 ॥ 

മാ ഭൈഷ്ട ഭ്രാതരോ മഹ്യം യൂയമിത്യാഹ കൌശികഃ ।
അനന്യഭാവാൻ പാർഷദാനാത്മനോ മരുതാം ഗണാൻ  ॥ 64 ॥ 

ന മമാര ദിതേർഗ്ഗർഭഃ ശ്രീനിവാസാനുകമ്പയാ ।
ബഹുധാ കുലിശക്ഷുണ്ണോ ദ്രൌണ്യസ്ത്രേണ യഥാ ഭവാൻ  ॥ 65 ॥ 

സകൃദിഷ്ട്വാഽഽദിപുരുഷം പുരുഷോ യാതി സാമ്യതാം ।
സംവത്സരം കിഞ്ചിദൂനം ദിത്യാ യദ്ധരിരർച്ചിതഃ  ॥ 66 ॥ 

സജൂരിന്ദ്രേണ പഞ്ചാശദ്ദേവാസ്തേ മരുതോഽഭവൻ ।
വ്യപോഹ്യ മാതൃദോഷം തേ ഹരിണാ സോമപാഃ കൃതാഃ  ॥ 67 ॥ 

ദിതിരുത്ഥായ ദദൃശേ കുമാരാനനലപ്രഭാൻ ।
ഇന്ദ്രേണ സഹിതാൻ ദേവീ പര്യതുഷ്യദനിന്ദിതാ  ॥ 68 ॥ 

അഥേന്ദ്രമാഹ താതാഹമാദിത്യാനാം ഭയാവഹം ।
അപത്യമിച്ഛന്ത്യചരം വ്രതമേതത്സുദുഷ്കരം  ॥ 69 ॥ 

ഏകഃ സങ്കൽപിതഃ പുത്രഃ സപ്ത സപ്താഭവൻ കഥം ।
യദി തേ വിദിതം പുത്ര സത്യം കഥയ മാ മൃഷാ  ॥ 70 ॥ 

ഇന്ദ്ര ഉവാച

അംബ തേഽഹം വ്യവസിതമുപധാര്യാഗതോഽന്തികം ।
ലബ്ധാന്തരോഽച്ഛിദം ഗർഭമർത്ഥബുദ്ധിർന്ന ധർമ്മദൃക്  ॥ 71 ॥ 

കൃത്തോ മേ സപ്തധാ ഗർഭ ആസൻ സപ്ത കുമാരകാഃ ।
തേഽപി ചൈകൈകശോ വൃക്ണാഃ സപ്തധാ നാപി മമ്രിരേ  ॥ 72 ॥ 

തതസ്തത്പരമാശ്ചര്യം വീക്ഷ്യാധ്യവസിതം മയാ ।
മഹാപുരുഷപൂജായാഃ സിദ്ധിഃ കാപ്യനുഷങ്ഗിണീ  ॥ 73 ॥ 

ആരാധനം ഭഗവത ഈഹമാനാ നിരാശിഷഃ ।
യേ തു നേച്ഛന്ത്യപി പരം തേ സ്വാർത്തകുശലാഃ സ്മൃതാഃ  ॥ 74 ॥ 

ആരാധ്യാത്മപ്രദം ദേവം സ്വാത്മാനം ജഗദീശ്വരം ।
കോ വൃണീതേ ഗുണസ്പർശം ബുധഃ സ്യാന്നരകേഽപി യത്  ॥ 75 ॥ 

തദിദം മമ ദൌർജ്ജന്യം ബാലിശസ്യ മഹീയസി ।
ക്ഷന്തുമർഹസി മാതസ്ത്വം ദിഷ്ട്യാ ഗർഭോ മൃതോത്ഥിതഃ  ॥ 76 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഇന്ദ്രസ്തയാഭ്യനുജ്ഞാതഃ ശുദ്ധഭാവേന തുഷ്ടയാ ।
മരുദ്ഭിഃ സഹ താം നത്വാ ജഗാമ ത്രിദിവം പ്രഭുഃ  ॥ 77 ॥ 

ഏവം തേ സർവ്വമാഖ്യാതം യൻമാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി ।
മംഗളം മരുതാം ജൻമ കിം ഭൂയഃ കഥയാമി തേ  ॥ 78 ॥