ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / നവമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 9) / അദ്ധ്യായം 4


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / നവമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 9) / അദ്ധ്യായം 4 

ശ്രീശുക ഉവാച

നാഭാഗോ നഭഗാപത്യം യം തതം ഭ്രാതരഃ കവിം ।
യവിഷ്ഠം വ്യഭജൻ ദായം ബ്രഹ്മചാരിണമാഗതം  ॥ 1 ॥ 

ഭ്രാതരോഽഭാങ്ക്ത കിം മഹ്യം ഭജാമ പിതരം തവ ।
ത്വാം മമാര്യാസ്തതാഭാങ് ക്ഷുർമ്മാ പുത്രക തദാദൃഥാഃ  ॥ 2 ॥ 

ഇമേ അംഗിരസഃ സത്രമാസതേഽദ്യ സുമേധസഃ ।
ഷഷ്ഠം ഷഷ്ഠമുപേത്യാഹഃ കവേ മുഹ്യന്തി കർമ്മണി  ॥ 3 ॥ 

താംസ്ത്വം ശംസയ സൂക്തേ ദ്വേ വൈശ്വദേവേ മഹാത്മനഃ ।
തേ സ്വര്യന്തോ ധനം സത്രപരിശേഷിതമാത്മനഃ  ॥ 4 ॥ 

ദാസ്യന്തി തേഽഥ താൻ ഗച്ഛ തഥാ സ കൃതവാൻ യഥാ ।
തസ്മൈ ദത്ത്വാ യയുഃ സ്വർഗ്ഗം തേ സത്രപരിശേഷിതം  ॥ 5 ॥ 

തം കശ്ചിത്‌സ്വീകരിഷ്യന്തം പുരുഷഃ കൃഷ്ണദർശനഃ ।
ഉവാചോത്തരതോഽഭ്യേത്യ മമേദം വാസ്തുകം വസു  ॥ 6 ॥ 

മമേദമൃഷിഭിർദ്ദത്തമിതി തർഹി സ്മ മാനവഃ ।
സ്യാന്നൌ തേ പിതരി പ്രശ്നഃ പൃഷ്ടവാൻ പിതരം തഥാ  ॥ 7 ॥ 

യജ്ഞവാസ്തുഗതം സർവ്വമുച്ഛിഷ്ടമൃഷയഃ ക്വചിത് ।
ചക്രുർവ്വിഭാഗം രുദ്രായ സ ദേവഃ സർവ്വമർഹതി  ॥ 8 ॥ 

നാഭാഗസ്തം പ്രണമ്യാഹ തവേശ കില വാസ്തുകം ।
ഇത്യാഹ മേ പിതാ ബ്രഹ്മൻ ശിരസാ ത്വാം പ്രസാദയേ  ॥ 9 ॥ 

യത്തേ പിതാവദദ്ധർമ്മം ത്വം ച സത്യം പ്രഭാഷസേ ।
ദദാമി തേ മന്ത്രദൃശേ ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ സനാതനം  ॥ 10 ॥ 

ഗൃഹാണ ദ്രവിണം ദത്തം മത്‌സത്രേ പരിശേഷിതം ।
ഇത്യുക്ത്വാന്തർഹിതോ രുദ്രോ ഭഗവാൻ സത്യവത്സലഃ  ॥ 11 ॥ 

യ ഏതത്‌സംസ്മരേത്പ്രാതഃ സായം ച സുസമാഹിതഃ ।
കവിർഭവതി മന്ത്രജ്ഞോ ഗതിം ചൈവ തഥാഽഽത്മനഃ  ॥ 12 ॥ 

നാഭാഗാദംബരീഷോഽഭൂൻമഹാഭാഗവതഃ കൃതീ ।
നാസ്പൃശദ്ബ്രഹ്മശാപോഽപി യം ന പ്രതിഹതഃ ക്വചിത്  ॥ 13 ॥ 

രാജോവാച

ഭഗവൻഛ്രോതുമിച്ഛാമി രാജർഷേസ്തസ്യ ധീമതഃ ।
ന പ്രാഭൂദ്‌യത്ര നിർർമ്മുക്തോ ബ്രഹ്മദണ്ഡോ ദുരത്യയഃ  ॥ 14 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

അംബരീഷോ മഹാഭാഗഃ സപ്തദ്വീപവതീം മഹീം ।
അവ്യയാം ച ശ്രിയം ലബ്ധ്വാ വിഭവം ചാതുലം ഭുവി  ॥ 15 ॥ 

മേനേഽതിദുർലഭം പുംസാം സർവ്വം തത്‌സ്വപ്നസംസ്തുതം ।
വിദ്വാൻ വിഭവനിർവ്വാണം തമോ വിശതി യത്പുമാൻ  ॥ 16 ॥ 

വാസുദേവേ ഭഗവതി തദ്ഭക്തേഷു ച സാധുഷു ।
പ്രാപ്തോ ഭാവം പരം വിശ്വം യേനേദം ലോഷ്ടവത് സ്മൃതം  ॥ 17 ॥ 

     സ വൈ മനഃ കൃഷ്ണപദാരവിന്ദയോർ-
          വചാംസി വൈകുണ്ഠഗുണാനുവർണ്ണനേ ।
     കരൌ ഹരേർമ്മന്ദിരമാർജ്ജനാദിഷു 
          ശ്രുതിം ചകാരാച്യുതസത്കഥോദയേ  ॥ 18 ॥ 

     മുകുന്ദലിംഗാലയദർശനേ ദൃശൌ 
          തദ്ഭൃത്യഗാത്രസ്പർശേഽങ്ഗസംഗമം ।
     ഘ്രാണം ച തത്പാദസരോജസൌരഭേ 
          ശ്രീമത്തുലസ്യാ രസനാം തദർപ്പിതേ  ॥ 19 ॥ 

     പാദൌ ഹരേഃ ക്ഷേത്രപദാനുസർപ്പണേ 
          ശിരോ ഹൃഷീകേശപദാഭിവന്ദനേ ।
     കാമം ച ദാസ്യേ ന തു കാമകാമ്യയാ 
          യഥോത്തമശ്ലോകജനാശ്രയാ രതിഃ  ॥ 20 ॥ 

     ഏവം സദാ കർമ്മകലാപമാത്മനഃ 
          പരേഽധിയജ്ഞേ ഭഗവത്യധോക്ഷജേ ।
     സർവ്വാത്മഭാവം വിദധൻമഹീമിമാം 
          തന്നിഷ്ഠവിപ്രാഭിഹിതഃ ശശാസ ഹ  ॥ 21 ॥ 

     ഈജേഽശ്വമേധൈരധിയജ്ഞമീശ്വരം 
          മഹാവിഭൂത്യോപചിതാംഗദക്ഷിണൈഃ ।
     തതൈർവ്വസിഷ്ഠാസിതഗൌതമാദിഭിർ-
          ദ്ധന്വന്യഭിസ്രോതമസൌ സരസ്വതീം  ॥ 22 ॥ 

യസ്യ ക്രതുഷു ഗീർവ്വാണൈഃ സദസ്യാ ഋത്വിജോ ജനാഃ ।
തുല്യരൂപാശ്ചാനിമിഷാ വ്യദൃശ്യന്ത സുവാസസഃ  ॥ 23 ॥ 

സ്വർഗ്ഗോ ന പ്രാർത്ഥിതോ യസ്യ മനുജൈരമരപ്രിയഃ ।
ശൃണ്വദ്ഭിരുപഗായദ്ഭിരുത്തമശ്ലോകചേഷ്ടിതം  ॥ 24 ॥ 

സമർദ്ധയന്തി താൻ കാമാഃ സ്വാരാജ്യപരിഭാവിതാഃ ।
ദുർലഭാ നാപി സിദ്ധാനാം മുകുന്ദം ഹൃദി പശ്യതഃ  ॥ 25 ॥ 

സ ഇത്ഥം ഭക്തിയോഗേന തപോയുക്തേന പാർത്ഥിവഃ ।
സ്വധർമ്മേണ ഹരിം പ്രീണൻ സംഗാൻ സർവ്വാൻ ശനൈർജ്ജഹൌ  ॥ 26 ॥ 

     ഗൃഹേഷു ദാരേഷു സുതേഷു ബന്ധുഷു 
          ദ്വിപോത്തമസ്യന്ദനവാജിവസ്തുഷു ।
     അക്ഷയ്യരത്നാഭരണായുധാദി-
          ഷ്വനന്തകോശേഷ്വകരോദസൻമതിം  ॥ 27 ॥ 

തസ്മാ അദാദ്ധരിശ്ചക്രം പ്രത്യനീകഭയാവഹം ।
ഏകാന്തഭക്തിഭാവേന പ്രീതോ ഭൃത്യാഭിരക്ഷണം  ॥ 28 ॥ 

ആരിരാധയിഷുഃ കൃഷ്ണം മഹിഷ്യാ തുല്യശീലയാ ।
യുക്തഃ സാംവത്സരം വീരോ ദധാര ദ്വാദശീവ്രതം  ॥ 29 ॥ 

വ്രതാന്തേ കാർത്തികേ മാസി ത്രിരാത്രം സമുപോഷിതഃ ।
സ്നാതഃ കദാചിത്കാളിന്ദ്യാം ഹരിം മധുവനേഽർച്ചയത്  ॥ 30 ॥ 

മഹാഭിഷേകവിധിനാ സർവ്വോപസ്കരസംപദാ ।
അഭിഷിച്യാംബരാകൽപൈർഗ്ഗന്ധമാല്യാർഹണാദിഭിഃ  ॥ 31 ॥ 

തദ്ഗതാന്തരഭാവേന പൂജയാമാസ കേശവം ।
ബ്രാഹ്മണാംശ്ച മഹാഭാഗാൻ സിദ്ധാർത്ഥാനപി ഭക്തിതഃ  ॥ 32 ॥ 

ഗവാം രുക്മവിഷാണീനാം രൂപ്യാങ്ഘ്രീണാം സുവാസസാം ।
പയഃശീലവയോരൂപവത്സോപസ്കരസമ്പദാം  ॥ 33 ॥ 

പ്രാഹിണോത്‌സാധുവിപ്രേഭ്യോ ഗൃഹേഷു ന്യർബ്ബുദാനി ഷട് ।
ഭോജയിത്വാ ദ്വിജാനഗ്രേ സ്വാദ്വന്നം ഗുണവത്തമം  ॥ 34 ॥ 

ലബ്ധകാമൈരനുജ്ഞാതഃ പാരണായോപചക്രമേ ।
തസ്യ തർഹ്യതിഥിഃ സാക്ഷാദ്ദുർവാസാ ഭഗവാനഭൂത്  ॥ 35 ॥ 

തമാനർച്ചാതിഥിം ഭൂപഃ പ്രത്യുത്ഥാനാസനാർഹണൈഃ ।
യയാചേഽഭ്യവഹാരായ പാദമൂലമുപാഗതഃ  ॥ 36 ॥ 

പ്രതിനന്ദ്യ സ തദ്‌യാച്ഞാം കർത്തുമാവശ്യകം ഗതഃ ।
നിമമജ്ജ ബൃഹദ്ധ്യായൻ കാളിന്ദീസലിലേ ശുഭേ  ॥ 37 ॥ 

മുഹൂർത്തർദ്ധവശിഷ്ടായാം ദ്വാദശ്യാം പാരണം പ്രതി ।
ചിന്തയാമാസ ധർമ്മജ്ഞോ ദ്വിജൈസ്തദ്ധർമ്മസങ്കടേ  ॥ 38 ॥ 

ബ്രാഹ്മണാതിക്രമേ ദോഷോ ദ്വാദശ്യാം യദപാരണേ ।
യത്കൃത്വാ സാധു മേ ഭൂയാദധർമ്മോ വാ ന മാം സ്പൃശേത്  ॥ 39 ॥ 

അംഭസാ കേവലേനാഥ കരിഷ്യേ വ്രതപാരണം ।
പ്രാഹുരബ്ഭക്ഷണം വിപ്രാ ഹ്യശിതം നാശിതം ച തത്  ॥ 40 ॥ 

ഇത്യപഃ പ്രാശ്യ രാജർഷിശ്ചിന്തയൻ മനസാച്യുതം ।
പ്രത്യചഷ്ട കുരുശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജാഗമനമേവ സഃ  ॥ 41 ॥ 

ദുർവ്വാസാ യമുനാകൂലാത്കൃതാവശ്യക ആഗതഃ ।
രാജ്ഞാഭിനന്ദിതസ്തസ്യ ബുബുധേ ചേഷ്ടിതം ധിയാ  ॥ 42 ॥ 

മന്യുനാ പ്രചലദ്ഗാത്രോ ഭ്രുകുടീകുടിലാനനഃ ।
ബുഭുക്ഷിതശ്ച സുതരാം കൃതാഞ്ജലിമഭാഷത  ॥ 43 ॥ 

അഹോ അസ്യ നൃശംസസ്യ ശ്രിയോൻമത്തസ്യ പശ്യത ।
ധർമ്മവ്യതിക്രമം വിഷ്ണോരഭക്തസ്യേശമാനിനഃ  ॥ 44 ॥ 

യോ മാമതിഥിമായാതമാതിഥ്യേന നിമന്ത്ര്യ ച ।
അദത്ത്വാ ഭുക്തവാംസ്തസ്യ സദ്യസ്തേ ദർശയേ ഫലം  ॥ 45 ॥ 

ഏവം ബ്രുവാണ ഉത്കൃത്യ ജടാം രോഷവിദീപിതഃ ।
തയാ സ നിർമ്മമേ തസ്മൈ കൃത്യാം കാലാനലോപമാം  ॥ 46 ॥ 

താമാപതന്തീം ജ്വലതീമസിഹസ്താം പദാ ഭുവം ।
വേപയന്തീം സമുദ്വീക്ഷ്യ ന ചചാല പദാന്നൃപഃ  ॥ 47 ॥ 

പ്രാഗ്‌ദിഷ്ടം ഭൃത്യരക്ഷായാം പുരുഷേണ മഹാത്മനാ ।
ദദാഹ കൃത്യാം താം ചക്രം ക്രുദ്ധാഹിമിവ പാവകഃ  ॥ 48 ॥ 

തദഭിദ്രവദുദ്വീക്ഷ്യ സ്വപ്രയാസം ച നിഷ്ഫലം ।
ദുർവ്വാസാ ദുദ്രുവേ ഭീതോ ദിക്ഷു പ്രാണപരീപ്സയാ  ॥ 49 ॥ 

     തമന്വധാവദ്ഭഗവദ്രഥാംഗം 
          ദാവാഗ്നിരുദ്ധൂതശിഖോ യഥാഹിം ।
     തഥാനുഷക്തം മുനിരീക്ഷമാണോ 
          ഗുഹാം വിവിക്ഷുഃ പ്രസസാര മേരോഃ  ॥ 50 ॥ 

     ദിശോ നഭഃ ക്ഷ്മാം വിവരാൻ സമുദ്രാൻ 
          ലോകാൻ സപാലാംസ്ത്രിദിവം ഗതഃ സഃ ।
     യതോ യതോ ധാവതി തത്ര തത്ര 
          സുദർശനം ദുഷ്പ്രസഹം ദദർശ  ॥ 51 ॥ 

     അലബ്ധനാഥഃ സ യദാ കുതശ്ചിത്-
          സംത്രസ്തചിത്തോഽരണമേഷമാണഃ ।
     ദേവം വിരിഞ്ചം സമഗാദ്‌വിധാത-
          സ്ത്രാഹ്യാത്മയോനേഽജിതതേജസോ മാം  ॥ 52 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

     സ്ഥാനം മദീയം സഹവിശ്വമേതത്-
          ക്രീഡാവസാനേ ദ്വിപരാർദ്ധസംജ്ഞേ ।
     ഭ്രൂഭംഗമാത്രേണ ഹി സന്ദിധക്ഷോഃ 
          കാലാത്മനോ യസ്യ തിരോഭവിഷ്യതി  ॥ 53 ॥ 

     അഹം ഭവോ ദക്ഷഭൃഗുപ്രധാനാഃ 
          പ്രജേശഭൂതേശസുരേശമുഖ്യാഃ ।
     സർവ്വേ വയം യന്നിയമം പ്രപന്നാഃ 
          മൂർദ്ധ്ന്യർപ്പിതം ലോകഹിതം വഹാമഃ  ॥ 54 ॥ 

പ്രത്യാഖ്യാതോ വിരിഞ്ചേന വിഷ്ണുചക്രോപതാപിതഃ ।
ദുർവ്വാസാഃ ശരണം യാതഃ ശർവ്വം കൈലാസവാസിനം  ॥ 55 ॥ 

ശ്രീരുദ്ര ഉവാച

     വയം ന താത പ്രഭവാമ ഭൂമ്നി 
          യസ്മിൻ പരേഽന്യേഽപ്യജജീവകോശാഃ ।
     ഭവന്തി കാലേ ന ഭവന്തി ഹീദൃശാഃ 
          സഹസ്രശോ യത്ര വയം ഭ്രമാമഃ  ॥ 56 ॥ 

അഹം സനത്കുമാരശ്ച നാരദോ ഭഗവാനജഃ ।
കപിലോഽപാന്തരതമോ ദേവലോ ധർമ്മ ആസുരിഃ  ॥ 57 ॥ 

മരീചിപ്രമുഖാശ്ചാന്യേ സിദ്ധേശാഃ പാരദർശനാഃ ।
വിദാമ ന വയം സർവ്വേ യൻമായാം മായയാവൃതാഃ  ॥ 58 ॥ 

തസ്യ വിശ്വേശ്വരസ്യേദം ശസ്ത്രം ദുർവ്വിഷഹം ഹി നഃ ।
തമേവം ശരണം യാഹി ഹരിസ്തേ ശം വിധാസ്യതി  ॥ 59 ॥ 

തതോ നിരാശോ ദുർവ്വാസാഃ പദം ഭഗവതോ യയൌ ।
വൈകുണ്ഠാഖ്യം യദധ്യാസ്തേ ശ്രീനിവാസഃ ശ്രിയാ സഹ  ॥ 60 ॥ 

     സന്ദഹ്യമാനോഽജിതശസ്ത്രവഹ്നിനാ 
          തത്പാദമൂലേ പതിതഃ സവേപഥുഃ ।
     ആഹാച്യുതാനന്ത സദീപ്സിത പ്രഭോ 
          കൃതാഗസം മാവ ഹി വിശ്വഭാവന  ॥ 61 ॥ 

     അജാനതാ തേ പരമാനുഭാവം 
          കൃതം മയാഘം ഭവതഃ പ്രിയാണാം ।
     വിധേഹി തസ്യാപചിതിം വിധാതർ-
          മ്മുച്യേത യന്നാമ്‌ന്യുദിതേ നാരകോഽപി  ॥ 62 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

അഹം ഭക്തപരാധീനോ ഹ്യസ്വതന്ത്ര ഇവ ദ്വിജ ।
സാധുഭിർഗ്രസ്തഹൃദയോ ഭക്തൈർഭക്തജനപ്രിയഃ  ॥ 63 ॥ 

നാഹമാത്മാനമാശാസേ മദ്ഭക്തൈഃ സാധുഭിർവിനാ ।
ശ്രിയം ചാത്യന്തികീം ബ്രഹ്മൻ യേഷാം ഗതിരഹം പരാ  ॥ 64 ॥ 

യേ ദാരാഗാരപുത്രാപ്താൻ പ്രാണാൻ വിത്തമിമം പരം ।
ഹിത്വാ മാം ശരണം യാതാഃ കഥം താംസ്ത്യക്തുമുത്സഹേ  ॥ 65 ॥ 

മയി നിർബ്ബദ്ധഹൃദയാഃ സാധവഃ സമദർശനാഃ ।
വശീകുർവ്വന്തി മാം ഭക്ത്യാ സത്‌സ്ത്രിയഃ സത്പതിം യഥാ  ॥ 66 ॥ 

മത്സേവയാ പ്രതീതം ച സാലോക്യാദിചതുഷ്ടയം ।
നേച്ഛന്തി സേവയാ പൂർണ്ണാഃ കുതോഽന്യത്കാലവിദ്രുതം  ॥ 67 ॥ 

സാധവോ ഹൃദയം മഹ്യം സാധൂനാം ഹൃദയം ത്വഹം ।
മദന്യത്തേ ന ജാനന്തി നാഹം തേഭ്യോ മനാഗപി  ॥ 68 ॥ 

ഉപായം കഥയിഷ്യാമി തവ വിപ്ര ശൃണുഷ്വ തത് ।
അയം ഹ്യാത്മാഭിചാരസ്തേ യതസ്തം യാതു വൈ ഭവാൻ ।
സാധുഷു പ്രഹിതം തേജഃ പ്രഹർത്തുഃ കുരുതേഽശിവം  ॥ 69 ॥ 

തപോ വിദ്യാ ച വിപ്രാണാം നിഃശ്രേയസകരേ ഉഭേ ।
തേ ഏവ ദുർവ്വിനീതസ്യ കൽപേതേ കർത്തുരന്യഥാ  ॥ 70 ॥ 

ബ്രഹ്മംസ്തദ്ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ നാഭാഗതനയം നൃപം ।
ക്ഷമാപയ മഹാഭാഗം തതഃ ശാന്തിർഭവിഷ്യതി  ॥ 71 ॥