ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 22


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 22 

മൈത്രേയ ഉവാച

ജനേഷു പ്രഗൃണത്സ്വേവം പൃഥും പൃഥുലവിക്രമം ।
തത്രോപജഗ്മുർമ്മുനയശ്ചത്വാരഃ സൂര്യവർച്ചസഃ  ॥ 1 ॥ 

താംസ്തു സിദ്ധേശ്വരാൻ രാജാ വ്യോമ്‌നോഽവതരതോഽർച്ചിഷാ ।
ലോകാനപാപാൻ കുർവ്വത്യാ സാനുഗോഽചഷ്ട ലക്ഷിതാൻ  ॥ 2 ॥ 

തദ്ദർശനോദ്ഗതാൻ പ്രാണാൻ പ്രത്യാദിത്സുരിവോത്ഥിതഃ ।
സസദസ്യാനുഗോ വൈന്യ ഇന്ദ്രിയേശോ ഗുണാനിവ  ॥ 3 ॥ 

ഗൌരവാദ്യന്ത്രിതഃ സഭ്യഃ പ്രശ്രയാനതകന്ധരഃ ।
വിധിവത്പൂജയാംചക്രേ ഗൃഹീതാധ്യർഹണാസനാൻ  ॥ 4 ॥ 

തത്പാദശൌചസലിലൈർമ്മാർജ്ജിതാളകബന്ധനഃ ।
തത്ര ശീലവതാം വൃത്തമാചരൻ മാനയന്നിവ  ॥ 5 ॥ 

ഹാടകാസന ആസീനാൻ സ്വധിഷ്ണ്യേഷ്വിവ പാവകാൻ ।
ശ്രദ്ധാസംയമസംയുക്തഃ പ്രീതഃ പ്രാഹ ഭവാഗ്രജാൻ  ॥ 6 ॥ 

പൃഥുരുവാച

അഹോ ആചരിതം കിം മേ മംഗളം മംഗളായനാഃ ।
യസ്യ വോ ദർശനം ഹ്യാസീദ് ദുർദ്ദർശാനാം ച യോഗിഭിഃ  ॥ 7 ॥ 

കിം തസ്യ ദുർല്ലഭതരമിഹ ലോകേ പരത്ര ച ।
യസ്യ വിപ്രാഃ പ്രസീദന്തി ശിവോ വിഷ്ണുശ്ച സാനുഗഃ  ॥ 8 ॥ 

നൈവ ലക്ഷയതേ ലോകോ ലോകാൻ പര്യടതോഽപി യാൻ ।
യഥാ സർവ്വദൃശം സർവ്വ ആത്മാനം യേഽസ്യ ഹേതവഃ  ॥ 9 ॥ 

അധനാ അപി തേ ധന്യാഃ സാധവോ ഗൃഹമേധിനഃ ।
യദ്ഗൃഹാ ഹ്യർഹവര്യാംബുതൃണഭൂമീശ്വരാവരാഃ  ॥ 10 ॥ 

വ്യാളാലയദ്രുമാ വൈ തേഽപ്യരിക്താഖിലസമ്പദഃ ।
യദ്ഗൃഹാസ്തീർത്ഥപാദീയപാദതീർത്ഥവിവർജ്ജിതാഃ  ॥ 11 ॥ 

സ്വാഗതം വോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ യദ്‌വ്രതാനി മുമുക്ഷവഃ ।
ചരന്തി ശ്രദ്ധയാ ധീരാ ബാലാ ഏവ ബൃഹന്തി ച  ॥ 12 ॥ 

കച്ചിന്നഃ കുശലം നാഥാ ഇന്ദ്രിയാർത്ഥാർത്ഥവേദിനാം ।
വ്യസനാവാപ ഏതസ്മിൻ പതിതാനാം സ്വകർമ്മഭിഃ  ॥ 13 ॥ 

ഭവത്സു കുശലപ്രശ്ന ആത്മാരാമേഷു നേഷ്യതേ ।
കുശലാകുശലാ യത്ര ന സന്തി മതിവൃത്തയഃ  ॥ 14 ॥ 

തദഹം കൃതവിശ്രംഭഃ സുഹൃദോ വസ്തപസ്വിനാം ।
സംപൃച്ഛേ ഭവ ഏതസ്മിൻ ക്ഷേമഃ കേനാഞ്ജസാ ഭവേത്  ॥ 15 ॥ 

വ്യക്തമാത്മവതാമാത്മാ ഭഗവാനാത്മഭാവനഃ ।
സ്വാനാമനുഗ്രഹായേമാം സിദ്ധരൂപീ ചരത്യജഃ  ॥ 16 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

പൃഥോസ്തത്സൂക്തമാകർണ്യ സാരം സുഷ്ഠു മിതം മധു ।
സ്മയമാന ഇവ പ്രീത്യാ കുമാരഃ പ്രത്യുവാച ഹ  ॥ 17 ॥ 

സനത്കുമാര ഉവാച

സാധു പൃഷ്ടം മഹാരാജ സർവ്വഭൂതഹിതാത്മനാ ।
ഭവതാ വിദുഷാ ചാപി സാധൂനാം മതിരീദൃശീ  ॥ 18 ॥ 

സംഗമഃ ഖലു സാധൂനാമുഭയേഷാം ച സമ്മതഃ ।
യത്സംഭാഷണസംപ്രശ്നഃ സർവേഷാം വിതനോതി ശം  ॥ 19 ॥ 

     അസ്ത്യേവ രാജൻ ഭവതോ മധുദ്വിഷഃ 
          പാദാരവിന്ദസ്യ ഗുണാനുവാദനേ ।
     രതിർദ്ദുരാപാ വിധുനോതി നൈഷ്ഠികീ 
          കാമം കഷായം മലമന്തരാത്മനഃ  ॥ 20 ॥ 

     ശാസ്ത്രേഷ്വിയാനേവ സുനിശ്ചിതോ നൃണാം 
          ക്ഷേമസ്യ സധ്ര്യഗ് വിമൃശേഷു ഹേതുഃ ।
     അസംഗ ആത്മവ്യതിരിക്ത ആത്മനി 
          ദൃഢാ രതിർബ്രഹ്മണി നിർഗ്ഗുണേ ച യാ  ॥ 21 ॥ 

     സാ ശ്രദ്ധയാ ഭഗവദ്ധർമ്മചര്യയാ 
          ജിജ്ഞാസയാഽഽധ്യാത്മികയോഗനിഷ്ഠയാ ।
     യോഗേശ്വരോപാസനയാ ച നിത്യം 
          പുണ്യശ്രവഃ കഥയാ പുണ്യയാ ച  ॥ 22 ॥ 

     അർത്ഥേന്ദ്രിയാരാമസഗോഷ്ഠ്യതൃഷ്ണയാ 
          തത്സമ്മതാനാമപരിഗ്രഹേണ ച ।
     വിവിക്തരുച്യാ പരിതോഷ ആത്മൻ 
          വിനാ ഹരേർഗ്ഗുണപീയൂഷപാനാത്  ॥ 23 ॥ 

     അഹിംസയാ പാരമഹംസ്യചര്യയാ 
          സ്മൃത്യാ മുകുന്ദാചരിതാഗ്ര്യസീധുനാ ।
     യമൈരകാമൈർന്നിയമൈശ്ചാപ്യനിന്ദയാ 
          നിരീഹയാ ദ്വന്ദ്വതിതിക്ഷയാ ച  ॥ 24 ॥ 

     ഹരേർമ്മുഹുസ്തത്പരകർണ്ണപൂര-
          ഗുണാഭിധാനേന വിജൃംഭമാണയാ ।
     ഭക്ത്യാ ഹ്യസംഗഃ സദസത്യനാത്മനി 
          സ്യാന്നിർഗ്ഗുണേ ബ്രഹ്മണി ചാഞ്ജസാ രതിഃ  ॥ 25 ॥ 

     യദാ രതിർബ്രഹ്മണി നൈഷ്ഠികീ പുമാ-
          നാചാര്യവാൻ ജ്ഞാനവിരാഗരംഹസാ ।
     ദഹത്യവീര്യം ഹൃദയം ജീവകോശം 
          പഞ്ചാത്മകം യോനിമിവോത്ഥിതോഽഗ്നിഃ  ॥ 26 ॥ 

     ദഗ്‌ദ്ധാശയോ മുക്തസമസ്തതദ്ഗുണോ 
          നൈവാത്മനോ ബഹിരന്തർവ്വിചഷ്ടേ ।
     പരാത്മനോർ യദ്‌വ്യവധാനം പുരസ്താത്-
          സ്വപ്നേ യഥാ പുരുഷസ്തദ്വിനാശേ  ॥ 27 ॥ 

ആത്മാനമിന്ദ്രിയാർത്ഥം ച പരം യദുഭയോരപി ।
സത്യാശയ ഉപാധൌ വൈ പുമാൻ പശ്യതി നാന്യദാ  ॥ 28 ॥ 

നിമിത്തേ സതി സർവ്വത്ര ജലാദാവപി പൂരുഷഃ ।
ആത്മനശ്ച പരസ്യാപി ഭിദാം പശ്യതി നാന്യദാ  ॥ 29 ॥ 

ഇന്ദ്രിയൈർവ്വിഷയാകൃഷ്ടൈരാക്ഷിപ്തം ധ്യായതാം മനഃ ।
ചേതനാം ഹരതേ ബുദ്ധേഃ സ്തംബസ്തോയമിവ ഹ്രദാത്  ॥ 30 ॥ 

ഭ്രശ്യത്യനുസ്മൃതിശ്ചിത്തം ജ്ഞാനഭ്രംശഃ സ്മൃതിക്ഷയേ ।
തദ്രോധം കവയഃ പ്രാഹുരാത്മാപഹ്നവമാത്മനഃ  ॥ 31 ॥ 

നാതഃ പരതരോ ലോകേ പുംസഃ സ്വാർത്ഥവ്യതിക്രമഃ ।
യദധ്യന്യസ്യ പ്രേയസ്ത്വമാത്മനഃ സ്വവ്യതിക്രമാത്  ॥ 32 ॥ 

അർത്ഥേന്ദ്രിയാർത്ഥാഭിധ്യാനം സർവ്വാർത്ഥാപഹ്നവോ നൃണാം ।
ഭ്രംശിതോ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനാദ്യേനാവിശതി മുഖ്യതാം  ॥ 33 ॥ 

ന കുര്യാത്കർഹിചിത്സംഗം തമസ്തീവ്രം തിതീരിഷുഃ ।
ധർമ്മാർത്ഥകാമമോക്ഷാണാം യദത്യന്തവിഘാതകം  ॥ 34 ॥ 

തത്രാപി മോക്ഷ ഏവാർത്ഥ ആത്യന്തികതയേഷ്യതേ ।
ത്രൈവർഗ്ഗ്യോഽർത്ഥോ യതോ നിത്യം കൃതാന്തഭയസംയുതഃ  ॥ 35 ॥ 

പരേഽവരേ ച യേ ഭാവാ ഗുണവ്യതികരാദനു ।
ന തേഷാം വിദ്യതേ ക്ഷേമമീശ വിധ്വംസിതാശിഷാം  ॥ 36 ॥ 

     തത്ത്വം നരേന്ദ്ര ജഗതാമഥ തസ്ഥുഷാം ച 
          ദേഹേന്ദ്രിയാസുധിഷണാത്മഭിരാവൃതാനാം ।
     യഃ ക്ഷേത്രവിത്തപതയാ ഹൃദി വിശ്വഗാവിഃ 
          പ്രത്യക് ചകാസ്തി ഭഗവാംസ്തമവേഹി സോഽസ്മി  ॥ 37 ॥ 

     യസ്മിന്നിദം സദസദാത്മതയാ വിഭാതി 
          മായാവിവേകവിധുതി സ്രജി വാഹിബുദ്ധിഃ । 
     തം നിത്യമുക്തപരിശുദ്ധവിശുദ്ധതത്ത്വം 
          പ്രത്യൂഢകർമ്മകലിലപ്രകൃതിം പ്രപദ്യേ  ॥ 38 ॥ 

     യത്പാദപങ്കജപലാശവിലാസഭക്ത്യാ 
          കർമ്മാശയം ഗ്രഥിതമുദ്ഗ്രഥയന്തി സന്തഃ । 
     തദ്വന്ന രിക്തമതയോ യതയോഽപി രുദ്ധ-
          സ്രോതോഗണാസ്തമരണം ഭജ വാസുദേവം  ॥ 39 ॥ 

     കൃച്ഛ്രോ മഹാനിഹ ഭവാർണ്ണവമപ്ലവേശാം 
          ഷഡ്വർഗ്ഗനക്രമസുഖേന തിതീരിഷന്തി । 
     തത്ത്വം ഹരേർഭഗവതോ ഭജനീയമംഘ്രിം 
          കൃത്വോഡുപം വ്യസനമുത്തര ദുസ്തരാർണ്ണം  ॥ 40 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

സ ഏവം ബ്രഹ്മപുത്രേണ കുമാരേണാത്മമേധസാ ।
ദർശിതാത്മഗതിഃ സമ്യക് പ്രശസ്യോവാച തം നൃപഃ  ॥ 41 ॥ 

രാജോവാച

കൃതോ മേഽനുഗ്രഹഃ പൂർവ്വം ഹരിണാഽഽർത്താനുകമ്പിനാ ।
തമാപാദയിതും ബ്രഹ്മൻ ഭഗവൻ യൂയമാഗതാഃ  ॥ 42 ॥ 

നിഷ്പാദിതശ്ച കാർത്സ്ന്യേന ഭഗവദ്ഭിർഘൃണാലുഭിഃ ।
സാധൂച്ഛിഷ്ടം ഹി മേ സർവ്വമാത്മനാ സഹ കിം ദദേ  ॥ 43 ॥ 

പ്രാണാ ദാരാഃ സുതാ ബ്രഹ്മൻ ഗൃഹാശ്ച സപരിച്ഛദാഃ ।
രാജ്യം ബലം മഹീ കോശ ഇതി സർവ്വം നിവേദിതം  ॥ 44 ॥ 

സൈനാപത്യം ച രാജ്യം ച ദണ്ഡനേതൃത്വമേവ ച ।
സർവ്വലോകാധിപത്യം ച വേദശാസ്ത്രവിദർഹതി  ॥ 45 ॥ 

സ്വമേവ ബ്രാഹ്മണോ ഭുങ്‌ക്തേ സ്വം വസ്തേ സ്വം ദദാതി ച ।
തസ്യൈവാനുഗ്രഹേണാന്നം ഭുഞ്ജതേ ക്ഷത്രിയാദയഃ  ॥ 46 ॥ 

     യൈരീദൃശീ ഭഗവതോ ഗതിരാത്മവാദ 
          ഏകാന്തതോ നിഗമിഭിഃ പ്രതിപാദിതാ നഃ । 
     തുഷ്യന്ത്വദഭ്രകരുണാഃ സ്വകൃതേന നിത്യം
          കോ നാമ തത്പ്രതികരോതി വിനോദപാത്രം  ॥ 47 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ത ആത്മയോഗപതയ ആദിരാജേന പൂജിതാഃ ।
ശീലം തദീയം ശംസന്തഃ ഖേഽഭൂവൻ മിഷതാം നൃണാം  ॥ 48 ॥ 

വൈന്യസ്തു ധുര്യോ മഹതാം സംസ്ഥിത്യാധ്യാത്മശിക്ഷയാ ।
ആപ്തകാമമിവാത്മാനം മേന ആത്മന്യവസ്ഥിതഃ  ॥ 49 ॥ 

കർമ്മാണി ച യഥാകാലം യഥാദേശം യഥാബലം ।
യഥോചിതം യഥാവിത്തമകരോദ്ബ്രഹ്മസാത്കൃതം  ॥ 50 ॥ 

ഫലം ബ്രഹ്മണി വിന്ന്യസ്യ നിർവ്വിഷംഗഃ സമാഹിതഃ ।
കർമ്മാധ്യക്ഷം ച മന്വാന ആത്മാനം പ്രകൃതേഃ പരം  ॥ 51 ॥ 

ഗൃഹേഷു വർത്തമാനോഽപി സ സാമ്രാജ്യശ്രിയാന്വിതഃ ।
നാസജ്ജതേന്ദ്രിയാർത്ഥേഷു നിരഹമ്മതിരർക്കവത്  ॥ 52 ॥ 

ഏവമധ്യാത്മയോഗേന കർമ്മാണ്യനുസമാചരൻ ।
പുത്രാനുത്പാദയാമാസ പഞ്ചാർച്ചിഷ്യാഽഽത്മസമ്മതാൻ  ॥ 53 ॥ 

വിജിതാശ്വം ധൂമ്രകേശം ഹര്യക്ഷം ദ്രവിണം വൃകം ।
സർവ്വേഷാം ലോകപാലാനാം ദധാരൈകഃ പൃഥുർഗ്ഗുണാൻ  ॥ 54 ॥ 

ഗോപീഥായ ജഗത്സൃഷ്ടേഃ കാലേ സ്വേ സ്വേഽച്യുതാത്മകഃ ।
മനോവാഗ്വൃത്തിഭിഃ സൗമ്യൈർഗ്ഗുണൈഃ സംരഞ്ജയൻ പ്രജാഃ  ॥ 55 ॥ 

രാജേത്യധാന്നാമധേയം സോമരാജ ഇവാപരഃ ।
സൂര്യവദ്വിസൃജൻ ഗൃഹ്ണൻ പ്രതപംശ്ച ഭുവോ വസു  ॥ 56 ॥ 

ദുർദ്ധർഷസ്തേജസേവാഗ്നിർമ്മഹേന്ദ്ര ഇവ ദുർജ്ജയഃ ।
തിതിക്ഷയാ ധരിത്രീവ ദ്യൌരിവാഭീഷ്ടദോ നൃണാം  ॥ 57 ॥ 

വർഷതി സ്മ യഥാകാമം പർജ്ജന്യ ഇവ തർപ്പയൻ ।
സമുദ്ര ഇവ ദുർബ്ബോധഃ സത്ത്വേനാചലരാഡിവ  ॥ 58 ॥ 

ധർമ്മരാഡിവ ശിക്ഷായാമാശ്ചര്യേ ഹിമവാനിവ ।
കുബേര ഇവ കോശാഢ്യോ ഗുപ്താർത്ഥോ വരുണോ യഥാ  ॥ 59 ॥ 

മാതരിശ്വേവ സർവ്വാത്മാ ബലേന മഹസൌജസാ ।
അവിഷഹ്യതയാ ദേവോ ഭഗവാൻ ഭൂതരാഡിവ  ॥ 60 ॥ 

കന്ദർപ്പ ഇവ സൌന്ദര്യേ മനസ്വീ മൃഗരാഡിവ ।
വാത്സല്യേ മനുവന്നൃണാം പ്രഭുത്വേ ഭഗവാനജഃ  ॥ 61 ॥ 

ബൃഹസ്പതിർബ്രഹ്മവാദേ ആത്മവത്ത്വേ സ്വയം ഹരിഃ ।
ഭക്ത്യാ ഗോഗുരുവിപ്രേഷു വിഷ്വക്സേനാനുവർത്തിഷു ।
ഹ്രിയാ പ്രശ്രയശീലാഭ്യാമാത്മതുല്യഃ പരോദ്യമേ  ॥ 62 ॥ 

കീർത്ത്യോർദ്ധ്വഗീതയാ പുംഭിസ്ത്രൈലോക്യേ തത്ര തത്ര ഹ ।
പ്രവിഷ്ടഃ കർണ്ണരന്ധ്രേഷു സ്ത്രീണാം രാമഃ സതാമിവ  ॥ 63 ॥