ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 17


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 17 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഏവം സ ഭഗവാൻ വൈന്യഃ ഖ്യാപിതോ ഗുണകർമ്മഭിഃ ।
ഛന്ദയാമാസ താൻ കാമൈഃ പ്രതിപൂജ്യാഭിനന്ദ്യ ച  ॥ 1 ॥ 

ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖാൻ വർണ്ണാൻ ഭൃത്യാമാത്യപുരോധസഃ ।
പൌരാൻ ജാനപദാൻ ശ്രേണീഃ പ്രകൃതീഃ സമപൂജയത്  ॥ 2 ॥ 

വിദുര ഉവാച

കസ്മാദ് ദധാര ഗോരൂപം ധരിത്രീ ബഹുരൂപിണീ ।
യാം ദുദോഹ പൃഥുസ്തത്ര കോ വത്സോ ദോഹനം ച കിം  ॥ 3 ॥ 

പ്രകൃത്യാ വിഷമാ ദേവീ കൃതാ തേന സമാ കഥം ।
തസ്യ മേധ്യം ഹയം ദേവഃ കസ്യ ഹേതോരപാഹരത്  ॥ 4 ॥ 

സനത്കുമാരാദ്ഭഗവതോ ബ്രഹ്മൻ ബ്രഹ്മവിദുത്തമാത് ।
ലബ്ധ്വാ ജ്ഞാനം സവിജ്ഞാനം രാജർഷിഃ കാം ഗതിം ഗതഃ  ॥ 5 ॥ 

യച്ചാന്യദപി കൃഷ്ണസ്യ ഭവാൻ ഭഗവതഃ പ്രഭോഃ ।
ശ്രവഃ സുശ്രവസഃ പുണ്യം പൂർവദേഹകഥാശ്രയം  ॥ 6 ॥ 

ഭക്തായ മേഽനുരക്തായ തവ ചാധോക്ഷജസ്യ ച ।
വക്തുർമ്മർഹസി യോഽദുഹ്യദ്വൈന്യരൂപേണ ഗാമിമാം  ॥ 7 ॥ 

സൂത ഉവാച

ചോദിതോ വിദുരേണൈവം വാസുദേവകഥാം പ്രതി ।
പ്രശസ്യ തം പ്രീതമനാ മൈത്രേയഃ പ്രത്യഭാഷത  ॥ 8 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

     യദാഭിഷിക്തഃ പൃഥുരംഗ വിപ്രൈ-
          രാമന്ത്രിതോ ജനതായാശ്ച പാലഃ ।
     പ്രജാ നിരന്നേ ക്ഷിതിപൃഷ്ഠ ഏത്യ 
          ക്ഷുത്ക്ഷാമദേഹാഃ പതിമഭ്യവോചൻ  ॥ 9 ॥ 

     വയം രാജൻ ജാഠരേണാഭിതപ്താ 
          യഥാഗ്നിനാ കോടരസ്ഥേന വൃക്ഷാഃ ।
     ത്വാമദ്യ യാതാഃ ശരണം ശരണ്യം 
          യഃ സാധിതോ വൃത്തികരഃ പതിർന്നഃ  ॥ 10 ॥ 

     തന്നോ ഭവാനീഹതു രാതവേഽന്നം 
          ക്ഷുധാർദ്ദിതാനാം നരദേവദേവ ।
     യാവന്ന നങ്ക്ഷ്യാമഹ ഉജ്ഝിതോർജ്ജാ 
          വാർത്താപതിസ്ത്വം കില ലോകപാലഃ  ॥ 11 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

പൃഥുഃ പ്രജാനാം കരുണം നിശമ്യ പരിദേവിതം ।
ദീർഘം ദധ്യൌ കുരുശ്രേഷ്ഠ നിമിത്തം സോഽന്വപദ്യത  ॥ 12 ॥ 

ഇതി വ്യവസിതോ ബുദ്ധ്യാ പ്രഗൃഹീതശരാസനഃ ।
സന്ദധേ വിശിഖം ഭൂമേഃ ക്രുദ്ധസ്ത്രിപുരഹാ യഥാ  ॥ 13 ॥ 

പ്രവേപമാനാ ധരണീ നിശാമ്യോദായുധം ച തം ।
ഗൌഃ സത്യപാദ്രവദ്ഭീതാ മൃഗീവ മൃഗയുദ്രുതാ  ॥ 14 ॥ 

താമന്വധാവത്തദ് വൈന്യഃ കുപിതോഽത്യരുണേക്ഷണഃ ।
ശരം ധനുഷി സന്ധായ യത്ര യത്ര പലായതേ  ॥ 15 ॥ 

സാ ദിശോ വിദിശോ ദേവീ രോദസീ ചാന്തരം തയോഃ ।
ധാവന്തീ തത്ര തത്രൈനം ദദർശാനൂദ്യതായുധം  ॥ 16 ॥ 

ലോകേ നാവിന്ദത ത്രാണം വൈന്യാൻമൃത്യോരിവ പ്രജാഃ ।
ത്രസ്താ തദാ നിവവൃതേ ഹൃദയേന വിദൂയതാ  ॥ 17 ॥ 

ഉവാച ച മഹാഭാഗം ധർമ്മജ്ഞാഽഽപന്നവത്സല ।
ത്രാഹി മാമപി ഭൂതാനാം പാലനേഽവസ്ഥിതോ ഭവാൻ  ॥ 18 ॥ 

സ ത്വം ജിഘാംസസേ കസ്മാദ് ദീനാമകൃതകിൽബിഷാം ।
അഹനിഷ്യത്കഥം യോഷാം ധർമ്മജ്ഞ ഇതി യോ മതഃ  ॥ 19 ॥ 

പ്രഹരന്തി ന വൈ സ്ത്രീഷു കൃതാഗഃസ്വപി ജന്തവഃ ।
കിമുത ത്വദ്വിധാ രാജൻ കരുണാ ദീനവത്സലാഃ  ॥ 20 ॥ 

മാം വിപാട്യാജരാം നാവം യത്ര വിശ്വം പ്രതിഷ്ഠിതം ।
ആത്മാനം ച പ്രജാശ്ചേമാഃ കഥമംഭസി ധാസ്യസി  ॥ 21 ॥ 

പൃഥുരുവാച

വസുധേ ത്വാം വധിഷ്യാമി മച്ഛാസനപരാങ്മുഖീം ।
ഭാഗം ബർഹിഷി യാ വൃങ് ക്തേ ന തനോതി ച നോ വസു  ॥ 22 ॥ 

യവസം ജഗ്ദ്ധ്യാനുദിനം നൈവ ദോഗ്ദ്ധ്യൗധസം പയഃ ।
തസ്യാമേവം ഹി ദുഷ്ടായാം ദണ്ഡോ നാത്ര ന ശസ്യതേ  ॥ 23 ॥ 

ത്വം ഖല്വോഷധിബീജാനി പ്രാക് സൃഷ്ടാനി സ്വയംഭുവാ ।
ന മുഞ്ചസ്യാത്മരുദ്ധാനി മാമവജ്ഞായ മന്ദധീഃ  ॥ 24 ॥ 

അമൂഷാം ക്ഷുത്പരീതാനാമാർത്താനാം പരിദേവിതം ।
ശമയിഷ്യാമി മദ്ബാണൈർഭിന്നായാസ്തവ മേദസാ  ॥ 25 ॥ 

പുമാൻ യോഷിദുത ക്ലീബ ആത്മസംഭാവനോഽധമഃ ।
ഭൂതേഷു നിരനുക്രോശോ നൃപാണാം തദ്വധോഽവധഃ  ॥ 26 ॥ 

ത്വാം സ്തബ്ധാം ദുർമ്മദാം നീത്വാ മായാഗാം തിലശഃ ശരൈഃ ।
ആത്മയോഗബലേനേമാ ധാരയിഷ്യാമ്യഹം പ്രജാഃ  ॥ 27 ॥ 

ഏവം മന്യുമയീം മൂർത്തിം കൃതാന്തമിവ ബിഭ്രതം ।
പ്രണതാ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രാഹ മഹീ സഞ്ജാതവേപഥുഃ  ॥ 28 ॥ 

ധരോവാച

     നമഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ മായയാ 
          വിന്യസ്തനാനാതനവേ ഗുണാത്മനേ ।
     നമഃ സ്വരൂപാനുഭവേന നിർധുത-
          ദ്രവ്യക്രിയാകാരകവിഭ്രമോർമ്മയേ  ॥ 29 ॥ 

     യേനാഹമാത്മാഽഽയതനം വിനിർമ്മിതാ 
          ധാത്രാ യതോഽയം ഗുണസർഗ്ഗസംഗ്രഹഃ ।
     സ ഏവ മാം ഹന്തുമുദായുധഃ സ്വരാ-
          ഡുപസ്ഥിതോഽന്യം ശരണം കമാശ്രയേ  ॥ 30 ॥ 

     യ ഏതദാദാവസൃജച്ചരാചരം 
          സ്വമായയാഽഽത്മാശ്രയയാവിതർക്ക്യയാ ।
     തയൈവ സോഽയം കില ഗോപ്തുമുദ്യതഃ 
          കഥം നു മാം ധർമ്മപരോ ജിഘാംസതി  ॥ 31 ॥ 

     നൂനം ബതേശസ്യ സമീഹിതം ജനൈ-
          സ്തൻമായയാ ദുർജ്ജയയാകൃതാത്മഭിഃ ।
     ന ലക്ഷ്യതേ യസ്ത്വകരോദകാരയദ്-
          യോഽനേക ഏകഃ പരതശ്ച ഈശ്വരഃ  ॥ 32 ॥ 

     സർഗ്ഗാദി യോഽസ്യാനുരുണദ്ധി ശക്തിഭിർ-
          ദ്രവ്യക്രിയാകാരകചേതനാത്മഭിഃ ।
     തസ്മൈ സമുന്നദ്ധനിരുദ്ധശക്തയേ 
          നമഃ പരസ്മൈ പുരുഷായ വേധസേ  ॥ 33 ॥ 

     സ വൈ ഭവാനാത്മവിനിർമ്മിതം ജഗദ്-
          ഭൂതേന്ദ്രിയാന്തഃകരണാത്മകം വിഭോ ।
     സംസ്ഥാപയിഷ്യന്നജ മാം രസാതലാ-
          ദഭ്യുജ്ജഹാരാംഭസ ആദിസൂകരഃ  ॥ 34 ॥ 

     അപാമുപസ്ഥേ മയി നാവ്യവസ്ഥിതാഃ 
          പ്രജാ ഭവാനദ്യ രിരക്ഷിഷുഃ കില ।
     സ വീരമൂർത്തിഃ സമഭൂദ്ധരാധരോ 
          യോ മാം പയസ്യുഗ്രശരോ ജിഘാംസസി  ॥ 35 ॥ 

     നൂനം ജനൈരീഹിതമീശ്വരാണാ-
          മസ്മദ്വിധൈസ്തദ്ഗുണസർഗ്ഗമായയാ ।
     ന ജ്ഞായതേ മോഹിതചിത്തവർത്മഭി-
          സ്തേഭ്യോ നമോ വീരയശസ്കരേഭ്യഃ  ॥ 36 ॥