ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 10


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 10

വിദുര ഉവാച

അന്തർഹിതേ ഭഗവതി ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ ।
പ്രജാഃ സസർജ്ജ കതിധാ ദൈഹികീർമ്മാനസീർവ്വിഭുഃ  ॥ 1 ॥ 

യേ ച മേ ഭഗവൻ പൃഷ്ടാസ്ത്വയ്യർത്ഥാ ബഹുവിത്തമ ।
താൻ വദസ്വാനുപൂർവ്യേണ ഛിന്ധി നഃ സർവ്വസംശയാൻ  ॥ 2 ॥ 

സൂത ഉവാച

ഏവം സഞ്ചോദിതസ്തേന ക്ഷത്ത്രാ കൌഷാരവോ മുനിഃ ।
പ്രീതഃ പ്രത്യാഹ താൻ പ്രശ്നാൻ ഹൃദിസ്ഥാനഥ ഭാർഗ്ഗവ  ॥ 3 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

വിരിഞ്ചോഽപി തഥാ ചക്രേ ദിവ്യം വർഷശതം തപഃ ।
ആത്മന്യാത്മാനമാവേശ്യ യദാഹ ഭഗവാനജഃ  ॥ 4 ॥ 

തദ്വിലോക്യാബ്ജസംഭൂതോ വായുനാ യദധിഷ്ഠിതഃ ।
പദ്മമംഭശ്ച തത്കാലകൃതവീര്യേണ കമ്പിതം  ॥ 5 ॥ 

തപസാ ഹ്യേധമാനേന വിദ്യയാ ചാത്മസംസ്ഥയാ ।
വിവൃദ്ധവിജ്ഞാനബലോ ന്യപാദ്‌വായും സഹാംഭസാ  ॥ 6 ॥ 

തദ്വിലോക്യ വിയദ്‌വ്യാപി പുഷ്കരം യദധിഷ്ഠിതം ।
അനേന ലോകാൻ പ്രാഗ്‌ലീനാൻ കൽപിതാസ്മീത്യചിന്തയത്  ॥ 7 ॥ 

പദ്മകോശം തദാഽഽവിശ്യ ഭഗവത്കർമ്മചോദിതഃ ।
ഏകം വ്യഭാങ് ക്ഷീദുരുധാ ത്രിധാ ഭാവ്യം ദ്വിസപ്തധാ  ॥ 8 ॥ 

ഏതാവാൻ ജീവലോകസ്യ സംസ്ഥാഭേദഃ സമാഹൃതഃ ।
ധർമ്മസ്യ ഹ്യനിമിത്തസ്യ വിപാകഃ പരമേഷ്ഠ്യസൌ  ॥ 9 ॥ 

വിദുര ഉവാച

യദാത്ഥ ബഹുരൂപസ്യ ഹരേരദ്ഭുതകർമ്മണഃ ।
കാലാഖ്യം ലക്ഷണം ബ്രഹ്മൻ യഥാ വർണ്ണയ നഃ പ്രഭോ  ॥ 10 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഗുണവ്യതികരാകാരോ നിർവ്വിശേഷോഽപ്രതിഷ്ഠിതഃ ।
പുരുഷസ്തദുപാദാനമാത്മാനം ലീലയാസൃജത്  ॥ 11 ॥ 

വിശ്വം വൈ ബ്രഹ്മ തൻമാത്രം സംസ്ഥിതം വിഷ്ണുമായയാ ।
ഈശ്വരേണ പരിച്ഛിന്നം കാലേനാവ്യക്തമൂർത്തിനാ  ॥ 12 ॥ 

യഥേദാനീം തഥാഗ്രേ ച പശ്ചാദപ്യേതദീദൃശം ।
സർഗ്ഗോ നവവിധസ്തസ്യ പ്രാകൃതോ വൈകൃതസ്തു യഃ  ॥ 13 ॥ 

കാലദ്രവ്യഗുണൈരസ്യ ത്രിവിധഃ പ്രതിസംക്രമഃ ।
ആദ്യസ്തു മഹതഃ സർഗ്ഗോ ഗുണവൈഷമ്യമാത്മനഃ  ॥ 14 ॥ 

ദ്വിതീയസ്ത്വഹമോ യത്ര ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയോദയഃ ।
ഭൂതസർഗ്ഗസ്തൃതീയസ്തു തൻമാത്രോ ദ്രവ്യശക്തിമാൻ  ॥ 15 ॥ 

ചതുർത്ഥ ഐന്ദ്രിയഃ സർഗ്ഗോ യസ്തു ജ്ഞാനക്രിയാത്മകഃ ।
വൈകാരികോ ദേവസർഗ്ഗഃ പഞ്ചമോ യൻമയം മനഃ  ॥ 16 ॥ 

ഷഷ്ഠസ്തു തമസഃ സർഗ്ഗോ യസ്ത്വബുദ്ധികൃതഃ പ്രഭോ ।
ഷഡിമേ പ്രാകൃതാഃ സർഗ്ഗാ വൈകൃതാനപി മേ ശൃണു  ॥ 17 ॥ 

രജോഭാജോ ഭഗവതോ ലീലേയം ഹരിമേധസഃ ।
സപ്തമോ മുഖ്യസർഗ്ഗസ്തു ഷഡ്വിധസ്തസ്ഥുഷാം ച യഃ  ॥ 18 ॥ 

വനസ്പത്യോഷധിലതാ ത്വക്‌സാരാ വീരുധോ ദ്രുമാഃ ।
ഉത്‌സ്രോതസസ്തമഃപ്രായാ അന്തഃസ്പർശാ വിശേഷിണഃ  ॥ 19 ॥ 

തിരശ്ചാമഷ്ടമഃ സർഗ്ഗഃ സോഽഷ്ടാവിംശദ്വിധോ മതഃ ।
അവിദോ ഭൂരിതമസഃ ഘ്രാണജ്ഞാ ഹൃദ്യവേദിനഃ  ॥ 20 ॥ 

ഗൌരജോ മഹിഷഃ കൃഷ്ണഃ സൂകരോ ഗവയോ രുരുഃ ।
ദ്വിശഫാഃ പശവശ്ചേമേ അവിരുഷ്ട്രശ്ച സത്തമ  ॥ 21 ॥ 

ഖരോഽശ്വോഽശ്വതരോ ഗൌരഃ ശരഭശ്ചമരീ തഥാ ।
ഏതേ ചൈകശഫാഃ ക്ഷത്തഃ ശൃണു പഞ്ചനഖാൻ പശൂൻ  ॥ 22 ॥ 

ശ്വാ സൃഗാലോ വൃകോ വ്യാഘ്രോ മാർജ്ജാരഃ ശശശല്ലകൌ ।
സിംഹഃ കപിർഗ്ഗജഃ കൂർമ്മോ ഗോധാ ച മകരാദയഃ  ॥ 23 ॥ 

കങ്കഗൃധ്രബകശ്യേനഭാസഭല്ലൂകബർഹിണഃ ।
ഹംസസാരസചക്രാഹ്വകാകോലൂകാദയഃ ഖഗാഃ  ॥ 24 ॥ 

അർവ്വാക്സ്രോതസ്തു നവമഃ ക്ഷത്തരേകവിധോ നൃണാം ।
രജോഽധികാഃ കർമ്മപരാ ദുഃഖേ ച സുഖമാനിനഃ  ॥ 25 ॥ 

വൈകൃതാസ്ത്രയ ഏവൈതേ ദേവസർഗ്ഗശ്ച സത്തമ ।
വൈകാരികസ്തു യഃ പ്രോക്തഃ കൌമാരസ്തൂഭയാത്മകഃ  ॥ 26 ॥ 

ദേവസർഗ്ഗശ്ചാഷ്ടവിധോ വിബുധാഃ പിതരോഽസുരാഃ ।
ഗന്ധർവ്വാപ്സരസഃ സിദ്ധാ യക്ഷരക്ഷാംസി ചാരണാഃ ।
ഭൂതപ്രേതപിശാചാശ്ച വിദ്യാധ്രാഃ കിന്നരാദയഃ ॥ 27 ॥ 

ദശൈതേ വിദുരാഖ്യാതാഃ സർഗ്ഗാസ്തേ വിശ്വസൃക്കൃതാഃ  ।
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി വംശാൻ മന്വന്തരാണി ച ॥ 28 ॥ 

ഏവം രജഃപ്ലുതഃ സ്രഷ്ടാ കൽപാദിഷ്വാത്മഭൂർഹരിഃ  ।
സൃജത്യമോഘസങ്കൽപ ആത്മൈവാത്മാനമാത്മനാ  ॥ 29 ॥