ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 24


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 24

മൈത്രേയ ഉവാച

നിർവ്വേദവാദിനീമേവം മനോർദ്ദുഹിതരം മുനിഃ ।
ദയാലുഃ ശാലിനീമാഹ ശുക്ലാഭിവ്യാഹൃതം സ്മരൻ  ॥ 1 ॥ 

ഋഷിരുവാച

മാ ഖിദോ രാജപുത്രീത്ഥമാത്മാനം പ്രത്യനിന്ദിതേ ।
ഭഗവാംസ്തേഽക്ഷരോ ഗർഭമദൂരാത്സംപ്രപത്സ്യതേ  ॥ 2 ॥ 

ധൃതവ്രതാസി ഭദ്രം തേ ദമേന നിയമേന ച ।
തപോദ്രവിണദാനൈശ്ച ശ്രദ്ധയാ ചേശ്വരം ഭജ  ॥ 3 ॥ 

സ ത്വയാഽഽരാധിതഃ ശുക്ലോ വിതന്വൻ മാമകം യശഃ ।
ഛേത്താ തേ ഹൃദയഗ്രന്ഥിമൌദര്യോ ബ്രഹ്മഭാവനഃ  ॥ 4 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ദേവഹൂത്യപി സന്ദേശം ഗൌരവേണ പ്രജാപതേഃ ।
സമ്യക് ശ്രദ്ധായ പുരുഷം കൂടസ്ഥമഭജദ്ഗുരും  ॥ 5 ॥ 

തസ്യാം ബഹുതിഥേ കാലേ ഭഗവാൻ മധുസൂദനഃ ।
കാർദ്ദമം വീര്യമാപന്നോ ജജ്ഞേഽഗ്നിരിവ ദാരുണി  ॥ 6 ॥ 

അവാദയംസ്തദാ വ്യോമ്‌നി വാദിത്രാണി ഘനാഘനാഃ ।
ഗായന്തി തം സ്മ ഗന്ധർവ്വാ നൃത്യന്ത്യപ്സരസോ മുദാ  ॥ 7 ॥ 

പേതുഃ സുമനസോ ദിവ്യാഃ ഖേചരൈരപവർജ്ജിതാഃ ।
പ്രസേദുശ്ച ദിശഃ സർവ്വാ അംഭാംസി ച മനാംസി ച  ॥ 8 ॥ 

തത്കർദ്ദമാശ്രമപദം സരസ്വത്യാ പരിശ്രിതം ।
സ്വയംഭൂഃ സാകമൃഷിഭിർമ്മരീച്യാദിഭിരഭ്യയാത്  ॥ 9 ॥ 

ഭഗവന്തം പരം ബ്രഹ്മ സത്ത്വേനാംശേന ശത്രുഹൻ ।
തത്ത്വസംഖ്യാനവിജ്ഞപ്ത്യൈ ജാതം വിദ്വാനജഃ സ്വരാട്  ॥ 10 ॥ 

സഭാജയൻ വിശുദ്ധേന ചേതസാ തച്ചികീർഷിതം ।
പ്രഹൃഷ്യമാണൈരസുഭിഃ കർദ്ദമം ചേദമഭ്യധാത്  ॥ 11 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

ത്വയാ മേഽപചിതിസ്താത കൽപിതാ നിർവ്യലീകതഃ ।
യൻമേ സഞ്ജഗൃഹേ വാക്യം ഭവാൻ മാനദ മാനയൻ  ॥ 12 ॥ 

ഏതാവത്യേവ ശുശ്രൂഷാ കാര്യാ പിതരി പുത്രകൈഃ ।
ബാഢമിത്യനുമന്യേത ഗൌരവേണ ഗുരോർവ്വചഃ  ॥ 13 ॥ 

ഇമാ ദുഹിതരഃ സഭ്യ തവ വത്സ സുമധ്യമാഃ ।
സർഗ്ഗമേതം പ്രഭാവൈഃ സ്വൈർബൃംഹയിഷ്യന്ത്യനേകധാ  ॥ 14 ॥ 

അതസ്ത്വമൃഷിമുഖ്യേഭ്യോ യഥാശീലം യഥാരുചി ।
ആത്മജാഃ പരിദേഹ്യദ്യ വിസ്തൃണീഹി യശോ ഭുവി  ॥ 15 ॥ 

വേദാഹമാദ്യം പുരുഷമവതീർണ്ണം സ്വമായയാ ।
ഭൂതാനാം ശേവധിം ദേഹം ബിഭ്രാണം കപിലം മുനേ  ॥ 16 ॥ 

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനയോഗേന കർമ്മണാമുദ്ധരൻ ജടാഃ ।
ഹിരണ്യകേശഃ പദ്മാക്ഷഃ പദ്മമുദ്രാപദാംബുജഃ  ॥ 17 ॥ 

ഏഷ മാനവി തേ ഗർഭം പ്രവിഷ്ടഃ കൈടഭാർദ്ദനഃ ।
അവിദ്യാസംശയഗ്രന്ഥിം ഛിത്ത്വാ ഗാം വിചരിഷ്യതി  ॥ 18 ॥ 

അയം സിദ്ധഗണാധീശഃ സാംഖ്യാചാര്യൈഃ സുസമ്മതഃ ।
ലോകേ കപില ഇത്യാഖ്യാം ഗന്താ തേ കീർത്തിവർദ്ധനഃ  ॥ 19 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

താവാശ്വാസ്യ ജഗത്‌സ്രഷ്ടാ കുമാരൈഃ സഹ നാരദഃ ।
ഹംസോ ഹംസേന യാനേന ത്രിധാമ പരമം യയൌ  ॥ 20 ॥ 

ഗതേ ശതധൃതൌ ക്ഷത്തഃ കർദ്ദമസ്തേന ചോദിതഃ ।
യഥോദിതം സ്വദുഹിതൄഃ പ്രാദാദ് വിശ്വസൃജാം തതഃ  ॥ 21 ॥ 

മരീചയേ കലാം പ്രാദാദനസൂയാമഥാത്രയേ ।
ശ്രദ്ധാമംഗിരസേഽയച്ഛത്പുലസ്ത്യായ ഹവിർഭുവം  ॥ 22 ॥ 

പുലഹായ ഗതിം യുക്താം ക്രതവേ ച ക്രിയാം സതീം ।
ഖ്യാതിം ച ഭൃഗവേഽയച്ഛദ് വസിഷ്ഠായാപ്യരുന്ധതീം  ॥ 23 ॥ 

അഥർവ്വണേഽദദാച്ഛാന്തിം യയാ യജ്ഞോ വിതന്യതേ ।
വിപ്രർഷഭാൻ കൃതോദ്വാഹാൻ സദാരാൻ സമലാലയത്  ॥ 24 ॥ 

തതസ്ത ഋഷയഃ ക്ഷത്തഃ കൃതദാരാ നിമന്ത്ര്യ തം ।
പ്രാതിഷ്ഠൻ നന്ദിമാപന്നാഃ സ്വം സ്വമാശ്രമമണ്ഡലം  ॥ 25 ॥ 

സ ചാവതീർണ്ണം ത്രിയുഗമാജ്ഞായ വിബുധർഷഭം ।
വിവിക്ത ഉപസംഗമ്യ പ്രണമ്യ സമഭാഷത  ॥ 26 ॥ 

അഹോ പാപച്യമാനാനാം നിരയേ സ്വൈരമംഗളൈഃ ।
കാലേന ഭൂയസാ നൂനം പ്രസീദന്തീഹ ദേവതാഃ  ॥ 27 ॥ 

ബഹുജൻമവിപക്വേന സമ്യഗ് യോഗസമാധിനാ ।
ദ്രഷ്ടും യതന്തേ യതയഃ ശൂന്യാഗാരേഷു യത്പദം  ॥ 28 ॥ 

സ ഏവ ഭഗവാനദ്യ ഹേലനം നഗണയ്യ നഃ ।
ഗൃഹേഷു ജാതോ ഗ്രാമ്യാണാം യഃ സ്വാനാം പക്ഷപോഷണഃ  ॥ 29 ॥ 

സ്വീയം വാക്യം ഋതം കർത്തുമവതീർണ്ണോഽസി മേ ഗൃഹേ ।
ചികീർഷുർഭഗവാൻ ജ്ഞാനം ഭക്താനാം മാനവർദ്ധനഃ  ॥ 30 ॥ 

താന്യേവ തേഽഭിരൂപാണി രൂപാണി ഭഗവംസ്തവ ।
യാനി യാനി ച രോചന്തേ സ്വജനാനാമരൂപിണഃ  ॥ 31 ॥ 

     ത്വാം സൂരിഭിസ്തത്ത്വബുഭുത്സയാദ്ധാ 
          സദാഭിവാദാർഹണപാദപീഠം ।
     ഐശ്വര്യവൈരാഗ്യയശോഽവബോധ-
          വീര്യശ്രിയാ പൂർത്തമഹം പ്രപദ്യേ  ॥ 32 ॥ 

     പരം പ്രധാനം പുരുഷം മഹാന്തം 
          കാലം കവിം ത്രിവൃതം ലോകപാലം ।
     ആത്മാനുഭൂത്യാനുഗതപ്രപഞ്ചം 
          സ്വച്ഛന്ദശക്തിം കപിലം പ്രപദ്യേ  ॥ 33 ॥ 

     ആ സ്മാഭിപൃച്ഛേഽദ്യ പതിം പ്രജാനാം
          ത്വയാവതീർണാർണ്ണ ഉതാപ്തകാമഃ ।
     പരിവ്രജത്പദവീമാസ്ഥിതോഽഹം 
          ചരിഷ്യേ ത്വാം ഹൃദി യുഞ്ജൻ വിശോകഃ  ॥ 34 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

മയാ പ്രോക്തം ഹി ലോകസ്യ പ്രമാണം സത്യലൌകികേ ।
അഥാജനി മയാ തുഭ്യം യദവോചമൃതം മുനേ  ॥ 35 ॥ 

ഏതൻമേ ജൻമ ലോകേഽസ്മിൻ മുമുക്ഷൂണാം ദുരാശയാത് ।
പ്രസംഖ്യാനായ തത്ത്വാനാം സമ്മതായാത്മദർശനേ  ॥ 36 ॥ 

ഏഷ ആത്മപഥോഽവ്യക്തോ നഷ്ടഃ കാലേന ഭൂയസാ ।
തം പ്രവർത്തയിതും ദേഹമിമം വിദ്ധി മയാ ഭൃതം  ॥ 37 ॥ 

ഗച്ഛ കാമം മയാ പൃഷ്ടോ മയി സന്ന്യസ്തകർമ്മണാ ।
ജിത്വാ സുദുർജ്ജയം മൃത്യുമമൃതത്വായ മാം ഭജ  ॥ 38 ॥ 

മാമാത്മാനം സ്വയംജ്യോതിഃ സർവ്വഭൂതഗുഹാശയം ।
ആത്മന്യേവാത്മനാ വീക്ഷ്യ വിശോകോഽഭയമൃച്ഛസി  ॥ 39 ॥ 

മാത്ര ആധ്യാത്മികീം വിദ്യാം ശമനീം സർവ്വകർമ്മണാം ।
വിതരിഷ്യേ യയാ ചാസൌ ഭയം ചാതിതരിഷ്യതി  ॥ 40 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഏവം സമുദിതസ്തേന കപിലേന പ്രജാപതിഃ ।
ദക്ഷിണീകൃത്യ തം പ്രീതോ വനമേവ ജഗാമ ഹ  ॥ 41 ॥ 

വ്രതം സ ആസ്ഥിതോ മൌനമാത്മൈകശരണോ മുനിഃ ।
നിഃസങ്ഗോ വ്യചരത്ക്ഷോണീമനഗ്നിരനികേതനഃ  ॥ 42 ॥ 

മനോ ബ്രഹ്മണി യുഞ്ജാനോ യത്തത് സദസതഃ പരം ।
ഗുണാവഭാസേ വിഗുണ ഏകഭക്ത്യാനുഭാവിതേ  ॥ 43 ॥ 

നിരഹങ്കൃതിർന്നിർമ്മമശ്ച നിർദ്വന്ദ്വഃ സമദൃക് സ്വദൃക് ।
പ്രത്യക്പ്രശാന്തധീർധീരഃ പ്രശാന്തോർമ്മിരിവോദധിഃ  ॥ 44 ॥ 

വാസുദേവേ ഭഗവതി സർവ്വജ്ഞേ പ്രത്യഗാത്മനി ।
പരേണ ഭക്തിഭാവേന ലബ്ധാത്മാ മുക്തബന്ധനഃ  ॥ 45 ॥ 

ആത്മാനം സർവ്വഭൂതേഷു ഭഗവന്തമവസ്ഥിതം ।
അപശ്യത്‌സർവ്വഭൂതാനി ഭഗവത്യപി ചാത്മനി  ॥ 46 ॥ 

ഇച്ഛാദ്വേഷവിഹീനേന സർവ്വത്ര സമചേതസാ ।
ഭഗവദ്ഭക്തിയുക്തേന പ്രാപ്താ ഭാഗവതീ ഗതിഃ  ॥ 47 ॥