ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 24


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 24 

ശ്രീഭഗവാനുവാച

അഥ തേ സംപ്രവക്ഷ്യാമി സാംഖ്യം പൂർവ്വൈർവ്വിനിശ്ചിതം ।
യദ് വിജ്ഞായ പുമാൻ സദ്യോ ജഹ്യാദ് വൈകൽപികം ഭ്രമം  ॥ 1 ॥ 

ആസീജ്ജ്ഞാനമഥോ ഹ്യർത്ഥ ഏകമേവാവികൽപിതം ।
യദാ വിവേകനിപുണാ ആദൌ കൃതയുഗേഽയുഗേ  ॥ 2 ॥ 

തൻമായാഫലരൂപേണ കേവലം നിർവ്വികൽപിതം ।
വാങ് മനോഗോചരം സത്യം ദ്വിധാ സമഭവദ്ബൃഹത്  ॥ 3 ॥ 

തയോരേകതരോ ഹ്യർത്ഥഃ പ്രകൃതിഃ സോഭയാത്മികാ ।
ജ്ഞാനം ത്വന്യതമോ ഭാവഃ പുരുഷഃ സോഽഭിധീയതേ  ॥ 4 ॥ 

തമോ രജഃ സത്ത്വമിതി പ്രകൃതേരഭവൻ ഗുണാഃ ।
മയാ പ്രക്ഷോഭ്യമാണായാഃ പുരുഷാനുമതേന ച  ॥ 5 ॥ 

തേഭ്യഃ സമഭവത് സൂത്രം മഹാൻ സൂത്രേണ സംയുതഃ ।
തതോ വികുർവ്വതോ ജാതോഽഹങ്കാരോ യോ വിമോഹനഃ  ॥ 6 ॥ 

വൈകാരികസ്തൈജസശ്ച താമസശ്ചേത്യഹം ത്രിവൃത് ।
തൻമാത്രേന്ദ്രിയമനസാം കാരണം ചിദചിൻമയഃ  ॥ 7 ॥ 

അർത്ഥത്തസ്തൻമാത്രികാജ്ജജ്ഞേ താമസാദിന്ദ്രിയാണി ച ।
തൈജസാദ് ദേവതാ ആസന്നേകാദശ ച വൈകൃതാത്  ॥ 8 ॥ 

മയാ സഞ്ചോദിതാ ഭാവാഃ സർവ്വേ സംഹത്യകാരിണഃ ।
അണ്ഡമുത്പാദയാമാസുർമ്മമായതനമുത്തമം  ॥ 9 ॥ 

തസ്മിന്നഹം സമഭവമണ്ഡേ സലിലസംസ്ഥിതൌ ।
മമ നാഭ്യാമഭൂത്പദ്മം വിശ്വാഖ്യം തത്ര ചാത്മഭൂഃ  ॥ 10 ॥ 

സോഽസൃജത്തപസാ യുക്തോ രജസാ മദനുഗ്രഹാത് ।
ലോകാൻ സപാലാൻ വിശ്വാത്മാ ഭൂർഭുവഃസ്വരിതി ത്രിധാ  ॥ 11 ॥ 

ദേവാനാമോക ആസീത് സ്വർഭൂതാനാം ച ഭുവഃ പദം ।
മർത്ത്യാദീനാം ച ഭൂർല്ലോകഃ സിദ്ധാനാം ത്രിതയാത്പരം  ॥ 12 ॥ 

അധോഽസുരാണാം നാഗാനാം ഭൂമേരോകോഽസൃജത്പ്രഭുഃ ।
ത്രിലോക്യാം ഗതയഃ സർവ്വാഃ കർമ്മണാം ത്രിഗുണാത്മനാം  ॥ 13 ॥ 

യോഗസ്യ തപസശ്ചൈവ ന്യാസസ്യ ഗതയോഽമലാഃ ।
മഹർജ്ജനസ്തപഃ സത്യം ഭക്തിയോഗസ്യ മദ്ഗതിഃ  ॥ 14 ॥ 

മയാ കാലാത്മനാ ധാത്രാ കർമ്മയുക്തമിദം ജഗത് ।
ഗുണപ്രവാഹ ഏതസ്മിന്നുൻമജ്ജതി നിമജ്ജതി  ॥ 15 ॥ 

അണുർബൃഹത്കൃശഃ സ്ഥൂലോ യോ യോ ഭാവഃ പ്രസിദ്ധ്യതി ।
സർവ്വോഽപ്യുഭയസംയുക്തഃ പ്രകൃത്യാ പുരുഷേണ ച  ॥ 16 ॥ 

യസ്തു യസ്യാദിരന്തശ്ച സ വൈ മദ്ധ്യം ച തസ്യ സൻ ।
വികാരോ വ്യവഹാരാർത്ഥോ യഥാ തൈജസപാർത്ഥിവാഃ  ॥ 17 ॥ 

യദുപാദായ പൂർവ്വസ്തു ഭാവോ വികുരുതേഽപരം ।
ആദിരന്തോ യദാ യസ്യ തത് സത്യമഭിധീയതേ  ॥ 18 ॥ 

പ്രകൃതിർഹ്യസ്യോപാദാനമാധാരഃ പുരുഷഃ പരഃ ।
സതോഽഭിവ്യഞ്ജകഃ കാലോ ബ്രഹ്മ തത്ത്രിതയം ത്വഹം  ॥ 19 ॥ 

സർഗ്ഗഃ പ്രവർത്തതേ താവത്പൌർവ്വാപര്യേണ നിത്യശഃ ।
മഹാൻ ഗുണവിസർഗ്ഗാർത്ഥഃ സ്ഥിത്യന്തോ യാവദീക്ഷണം  ॥ 20 ॥ 

വിരാൺമയാസാദ്യമാനോ ലോകകൽപവികൽപകഃ ।
പഞ്ചത്വായ വിശേഷായ കൽപതേ ഭുവനൈഃ സഹ  ॥ 21 ॥ 

അന്നേ പ്രലീയതേ മർത്ത്യമന്നം ധാനാസു ലീയതേ ।
ധാനാ ഭൂമൌ പ്രലീയന്തേ ഭൂമിർഗ്ഗന്ധേ പ്രലീയതേ  ॥ 22 ॥ 

അപ്സു പ്രലീയതേ ഗന്ധ ആപശ്ച സ്വഗുണേ രസേ ।
ലീയതേ ജ്യോതിഷി രസോ ജ്യോതീ രൂപേ പ്രലീയതേ  ॥ 23 ॥ 

രൂപം വായൌ സ ച സ്പർശേ ലീയതേ സോഽപി ചാംബരേ ।
അംബരം ശബ്ദതൻമാത്ര ഇന്ദ്രിയാണി സ്വയോനിഷു  ॥ 24 ॥ 

യോനിർവ്വൈകാരികേ സൗമ്യ ലീയതേ മനസീശ്വരേ ।
ശബ്ദോ ഭൂതാദിമപ്യേതി ഭൂതാദിർമ്മഹതി പ്രഭുഃ  ॥ 25 ॥ 

സ ലീയതേ മഹാൻ സ്വേഷു ഗുണേസു ഗുണവത്തമഃ ।
തേഽവ്യക്തേ സംപ്രലീയന്തേ തത്കാലേ ലീയതേഽവ്യയേ  ॥ 26 ॥ 

കാലോ മായാമയേ ജീവേ ജീവ ആത്മനി മയ്യജേ ।
ആത്മാ കേവല ആത്മസ്ഥോ വികൽപാപായലക്ഷണഃ  ॥ 27 ॥ 

ഏവമന്വീക്ഷമാണസ്യ കഥം വൈകൽപികോ ഭ്രമഃ ।
മനസോ ഹൃദി തിഷ്ഠേത വ്യോമ്നീവാർക്കോദയേ തമഃ  ॥ 28 ॥ 

ഏഷ സാങ്ഖ്യവിധിഃ പ്രോക്തഃ സംശയഗ്രന്ഥിഭേദനഃ ।
പ്രതിലോമാനുലോമാഭ്യാം പരാവരദൃശാ മയാ  ॥ 29 ॥