ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 2


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 2 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ഏവം പുരാ ധാരണയാഽഽത്മയോനിർ-
          നഷ്ടാം സ്മൃതിം പ്രത്യവരുധ്യ തുഷ്ടാത് ।
     തഥാ സസർജ്ജേദമമോഘദൃഷ്ടിർ-
          യഥാപ്യയാത്പ്രാഗ് വ്യവസായബുദ്ധിഃ  ॥ 1 ॥ 

     ശാബ്ദസ്യ ഹി ബ്രഹ്മണ ഏഷ പന്ഥാ 
          യന്നാമഭിർധ്യായതി ധീരപാർത്ഥൈഃ ।
     പരിഭ്രമംസ്തത്ര ന വിന്ദതേഽർത്ഥാൻ 
          മായാമയേ വാസനയാ ശയാനഃ  ॥ 2 ॥ 

     അതഃ കവിർന്നാമസു യാവദർത്ഥഃ 
          സ്യാദപ്രമത്തോ വ്യവസായബുദ്ധിഃ ।
     സിദ്ധേഽന്യഥാർത്ഥേ ന യതേത തത്ര 
          പരിശ്രമം തത്ര സമീക്ഷമാണഃ  ॥ 3 ॥ 

     സത്യാം ക്ഷിതൌ കിം കശിപോഃ പ്രയാസൈർ-
          ബ്ബാഹൌ സ്വസിദ്ധേ ഹ്യുപബർഹണൈഃ കിം ।
     സത്യഞ്ജലൌ കിം പുരുധാന്നപാത്ര്യാ 
          ദിഗ്വൽകലാദൌ സതി കിം ദുകൂലൈഃ  ॥ 4 ॥ 

     ചീരാണി കിം പഥി ന സന്തി ദിശന്തി ഭിക്ഷാം 
          നൈവാംഘ്രിപാഃ പരഭൃതഃ സരിതോഽപ്യശുഷ്യൻ ।
     രുദ്ധാ ഗുഹാഃ കിമജിതോഽവതി നോപസന്നാൻ 
          കസ്മാദ്ഭജന്തി കവയോ ധനദുർമ്മദാന്ധാൻ  ॥ 5 ॥ 

     ഏവം സ്വചിത്തേ സ്വത ഏവ സിദ്ധ 
          ആത്മാ പ്രിയോഽർത്ഥോ ഭഗവാനനന്തഃ ।
     തം നിർവൃതോ നിയതാർത്ഥോ ഭജേത 
          സംസാരഹേതൂപരമശ്ച യത്ര  ॥ 6 ॥ 

     കസ്താം ത്വനാദൃത്യ പരാനുചിന്താ-
          മൃതേ പശൂനസതീം നാമ യുഞ്ജ്യാത് ।
     പശ്യൻ ജനം പതിതം വൈതരണ്യാം 
          സ്വകർമ്മജാൻ പരിതാപാഞ്ജുഷാണം  ॥ 7 ॥ 

     കേചിത് സ്വദേഹാന്തർഹൃദയാവകാശേ 
          പ്രാദേശമാത്രം പുരുഷം വസന്തം ।
     ചതുർഭുജം കഞ്ജരഥാങ്ഗശംഖ-
          ഗദാധരം ധാരണയാ സ്മരന്തി  ॥ 8 ॥ 

     പ്രസന്നവക്ത്രം നലിനായതേക്ഷണം 
          കദംബകിഞ്ജൽകപിശംഗവാസസം ।
     ലസന്മഹാരത്നഹിരൺമയാങ്ഗദം 
          സ്ഫുരൻമഹാരത്നകിരീടകുണ്ഡലം  ॥ 9 ॥ 

     ഉന്നിദ്രഹൃത്പങ്കജകർണ്ണികാലയേ 
          യോഗേശ്വരാസ്ഥാപിതപാദപല്ലവം ।
     ശ്രീലക്ഷ്മണം കൌസ്തുഭരത്നകന്ധര-
          മമ്‌ളാനലക്ഷ്മ്യാ വനമാലയാഽഽചിതം  ॥ 10 ॥ 

     വിഭൂഷിതം മേഖലയാങ്ഗുലീയകൈർ-
          മ്മഹാധനൈർന്നൂപുരകങ്കണാദിഭിഃ ।
     സ്നിഗ്ദ്ധാമലാകുഞ്ചിതനീലകുന്തളൈർ-
          വ്വിരോചമാനാനനഹാസപേശലം  ॥ 11 ॥ 

     അദീനലീലാഹസിതേക്ഷണോല്ലസദ്-
          ഭ്രൂഭങ്ഗസംസൂചിതഭൂര്യനുഗ്രഹം ।
     ഈക്ഷേത ചിന്താമയമേനമീശ്വരം 
          യാവന്മനോ ധാരണയാവതിഷ്ഠതേ  ॥ 12 ॥ 

     ഏകൈകശോഽങ്ഗാനി ധിയാനുഭാവയേത്-
          പാദാദി യാവദ്ധസിതം ഗദാഭൃതഃ ।
     ജിതം ജിതം സ്ഥാനമപോഹ്യ ധാരയേത്-
          പരം പരം ശുദ്ധ്യതി ധീർയഥാ യഥാ  ॥ 13 ॥ 

     യാവന്ന ജായേത പരാവരേഽസ്മിൻ 
          വിശ്വേശ്വരേ ദ്രഷ്ടരി ഭക്തിയോഗഃ ।
     താവത് സ്ഥവീയഃ പുരുഷസ്യ രൂപം 
          ക്രിയാവസാനേ പ്രയതഃ സ്മരേത  ॥ 14 ॥ 

     സ്ഥിരം സുഖം ചാസനമാസ്ഥിതോ യതിർ-
          യദാ ജിഹാസുരിമമങ്ഗ ലോകം ।
     കാലേ ച ദേശേ ച മനോ ന സജ്ജയേത്-
          പ്രാണാൻ നിയച്ഛേൻമനസാ ജിതാസുഃ  ॥ 15 ॥ 

     മനഃ സ്വബുധ്യാമലയാ നിയമ്യ 
          ക്ഷേത്രജ്ഞ ഏതാം നിനയേത്തമാത്മനി ।
     ആത്മാനമാത്മന്യവരുധ്യ ധീരോ 
          ലബ്ധോപശാന്തിർവ്വിരമേത കൃത്യാത്  ॥ 16 ॥ 

     ന യത്ര കാലോഽനിമിഷാം പരഃ പ്രഭുഃ 
          കുതോ നു ദേവാ ജഗതാം യ ഈശിരേ ।
     ന യത്ര സത്ത്വം ന രജസ്തമശ്ച 
          ന വൈ വികാരോ ന മഹാൻ പ്രധാനം  ॥ 17 ॥ 

     പരം പദം വൈഷ്ണവമാമനന്തി തദ്-
          യന്നേതി നേതീത്യതദുത്സിസൃക്ഷവഃ ।
     വിസൃജ്യ ദൌരാത്മ്യമനന്യസൌഹൃദാ 
          ഹൃദോപഗുഹ്യാർഹപദം പദേ പദേ  ॥ 18 ॥ 

     ഇത്ഥം മുനിസ്തൂപരമേദ് വ്യവസ്ഥിതോ 
          വിജ്ഞാനദൃഗ്വീര്യസുരന്ധിതാശയഃ ।
     സ്വപാർഷ്ണിനാഽഽപീഡ്യ ഗുദം തതോഽനിലം 
          സ്ഥാനേഷു ഷട്‌സൂന്നമയേജ്ജിതക്ലമഃ  ॥ 19 ॥ 

     നാഭ്യാം സ്ഥിതം ഹൃദ്യധിരോപ്യ തസ്മാ-
          ദുദാനഗത്യോരസി തം നയേൻമുനിഃ ।
     തതോഽനുസന്ധായ ധിയാ മനസ്വീ 
          സ്വതാലുമൂലം ശനകൈർന്നയേത  ॥ 20 ॥ 

     തസ്മാദ്ഭ്രുവോരന്തരമുന്നയേത 
          നിരുദ്ധസപ്തായതനോഽനപേക്ഷഃ ।
     സ്ഥിത്വാ മുഹൂർതാർധമകുണ്ഠദൃഷ്ടിർ-
          ന്നിർഭിദ്യ മൂർധൻ വിസൃജേത്പരം ഗതഃ  ॥ 21 ॥ 

     യദി പ്രയാസ്യൻ നൃപ പാരമേഷ്ഠ്യം 
          വൈഹായസാനാമുത യദ്വിഹാരം ।
     അഷ്ടാധിപത്യം ഗുണസന്നിവായേ 
          സഹൈവ ഗച്ഛേൻമനസേന്ദ്രിയൈശ്ച  ॥ 22 ॥ 

     യോഗേശ്വരാണാം ഗതിമാഹുരന്തർ-
          ബഹിസ്ത്രിലോക്യാഃ പവനാന്തരാത്മനാം ।
     ന കർമ്മഭിസ്താം ഗതിമാപ്നുവന്തി 
          വിദ്യാതപോയോഗസമാധിഭാജാം  ॥ 23 ॥ 

     വൈശ്വാനരം യാതി വിഹായസാ ഗതഃ 
          സുഷുമ്‌നയാ ബ്രഹ്മപഥേന ശോചിഷാ ।
     വിധൂതകൽകോഽഥ ഹരേരുദസ്താത്-
          പ്രയാതി ചക്രം നൃപ ശൈശുമാരം  ॥ 24 ॥ 

     തദ് വിശ്വനാഭിം ത്വതിവർത്യ വിഷ്ണോ-
          രണീയസാ വിരജേനാത്മനൈകഃ ।
     നമസ്കൃതം ബ്രഹ്മവിദാമുപൈതി 
          കൽപായുഷോ യദ്വിബുധാ രമന്തേ  ॥ 25 ॥ 

     അഥോ അനന്തസ്യ മുഖാനലേന 
          ദന്ദഹ്യമാനം സ നിരീക്ഷ്യ വിശ്വം ।
     നിര്യാതി സിദ്ധേശ്വരയുഷ്ടധിഷ്ണ്യം 
          യദ് ദ്വൈപരാർധ്യം തദു പാരമേഷ്ഠ്യം  ॥ 26 ॥ 

     ന യത്ര ശോകോ ന ജരാ ന മൃത്യുർ-
          ന്നാർത്തിർന്ന ചോദ്വേഗ ഋതേ കുതശ്ചിത് ।
     യച്ചിത്തതോഽദഃ കൃപയാനിദംവിദാം 
          ദുരന്തദുഃഖപ്രഭവാനുദർശനാത്  ॥ 27 ॥ 

     തതോ വിശേഷം പ്രതിപദ്യ നിർഭയ-
          സ്തേനാത്മനാപോഽനലമൂർത്തിരത്വരൻ ।
     ജ്യോതിർമ്മയോ വായുമുപേത്യ കാലേ 
          വായ്വാത്മനാ ഖം ബൃഹദാത്മലിങ്ഗം  ॥ 28 ॥ 

     ഘ്രാണേന ഗന്ധം രസനേന വൈ രസം 
          രൂപം ച ദൃഷ്ട്യാ ശ്വസനം ത്വചൈവ ।
     ശ്രോത്രേണ ചോപേത്യ നഭോഗുണത്വം 
          പ്രാണേന ചാകൂതിമുപൈതി യോഗീ  ॥ 29 ॥ 

     സ ഭൂതസൂക്ഷ്മേന്ദ്രിയസന്നികർഷം 
          മനോമയം ദേവമയം വികാര്യം ।
     സംസാദ്യ ഗത്യാ സഹ തേന യാതി 
          വിജ്ഞാനതത്ത്വം ഗുണസന്നിരോധം  ॥ 30 ॥ 

     തേനാത്മനാഽഽത്മാനമുപൈതി ശാന്ത-
          മാനന്ദമാനന്ദമയോഽവസാനേ ।
     ഏതാം ഗതിം ഭാഗവതീം ഗതോ യഃ 
          സ വൈ പുനർന്നേഹ വിഷജ്ജതേഽങ്ഗ  ॥ 31 ॥ 

     ഏതേ സൃതീ തേ നൃപ വേദഗീതേ 
          ത്വയാഭിപൃഷ്ടേ ഹ സനാതനേ ച ।
     യേ വൈ പുരാ ബ്രഹ്മണ ആഹ പൃഷ്ട 
          ആരാധിതോ ഭഗവാൻ വാസുദേവഃ  ॥ 32 ॥ 

ന ഹ്യതോഽന്യഃ ശിവഃ പന്ഥാ വിശതഃ സംസൃതാവിഹ ।
വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗോ യതോ ഭവേത്  ॥ 33 ॥ 

ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മ കാർത്സ്ന്യേന ത്രിരന്വീക്ഷ്യ മനീഷയാ ।
തദധ്യവസ്യത്കൂടസ്ഥോ രതിരാത്മൻ യതോ ഭവേത്  ॥ 34 ॥ 

ഭഗവാൻ സർവ്വഭൂതേഷു ലക്ഷിതഃ സ്വാത്മനാ ഹരിഃ ।
ദൃശ്യൈർബ്ബുദ്ധ്യാദിഭിർദ്രഷ്ടാ ലക്ഷണൈരനുമാപകൈഃ  ॥ 35 ॥ 

തസ്മാത് സർവ്വാത്മനാ രാജൻ ഹരിഃ സർവ്വത്ര സർവ്വദാ ।
ശ്രോതവ്യഃ കീർത്തിതവ്യശ്ച സ്മർത്തവ്യോ ഭഗവാൻ നൃണാം  ॥ 36 ॥ 

     പിബന്തി യേ ഭഗവത ആത്മനഃ സതാം 
          കഥാമൃതം ശ്രവണപുടേഷു സംഭൃതം ।
     പുനന്തി തേ വിഷയവിദൂഷിതാശയം 
          വ്രജന്തി തച്ചരണസരോരുഹാന്തികം  ॥ 37 ॥