ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 1


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 1 

മൈത്രേയ ഉവാച

മനോസ്തു ശതരൂപായാം തിസ്രഃ കന്യാശ്ച ജജ്ഞിരേ ।
ആകൂതിർദ്ദേവഹൂതിശ്ച പ്രസൂതിരിതി വിശ്രുതാഃ  ॥ 1 ॥ 

ആകൂതിം രുചയേ പ്രാദാദപി ഭ്രാതൃമതീം നൃപഃ ।
പുത്രികാധർമ്മമാശ്രിത്യ ശതരൂപാനുമോദിതഃ  ॥ 2 ॥ 

പ്രജാപതിഃ സ ഭഗവാൻ രുചിസ്തസ്യാമജീജനത് ।
മിഥുനം ബ്രഹ്മവർച്ചസ്വീ പരമേണ സമാധിനാ  ॥ 3 ॥ 

യസ്തയോഃ പുരുഷഃ സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുർ യജ്ഞസ്വരൂപധൃക് ।
യാ സ്ത്രീ സാ ദക്ഷിണാ ഭൂതേരംശഭൂതാനപായിനീ  ॥ 4 ॥ 

ആനിന്യേ സ്വഗൃഹം പുത്ര്യാഃ പുത്രം വിതതരോചിഷം ।
സ്വായംഭുവോ മുദാ യുക്തോ രുചിർജ്ജഗ്രാഹ ദക്ഷിണാം  ॥ 5 ॥ 

താം കാമയാനാം ഭഗവാനുവാഹ യജുഷാം പതിഃ ।
തുഷ്ടായാം തോഷമാപന്നോഽജനയദ്ദ്വാദശാത്മജാൻ  ॥ 6 ॥ 

തോഷഃ പ്രതോഷഃ സന്തോഷോ ഭദ്രഃ ശാന്തിരിഡസ്പതിഃ ।
ഇദ്ധ്മഃ കവിർവ്വിഭുഃ സ്വഹ്നഃ സുദേവോ രോചനോ ദ്വിഷട്  ॥ 7 ॥ 

തുഷിതാ നാമ തേ ദേവാ ആസൻ സ്വായംഭുവാന്തരേ ।
മരീചിമിശ്രാ ഋഷയോ യജ്ഞഃ സുരഗണേശ്വരഃ  ॥ 8 ॥ 

പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ മനുപുത്രൌ മഹൌജസൌ ।
തത്പുത്രപൌത്രനപ്തൄണാമനുവൃത്തം തദന്തരം  ॥ 9 ॥ 

ദേവഹൂതിമദാത്താത കർദ്ദമായാത്മജാം മനുഃ ।
തത്‌സംബന്ധി ശ്രുതപ്രായം ഭവതാ ഗദതോ മമ  ॥ 10 ॥ 

ദക്ഷായ ബ്രഹ്മപുത്രായ പ്രസൂതിം ഭഗവാൻ മനുഃ ।
പ്രായച്ഛദ്യത്കൃതഃ സർഗ്ഗസ്ത്രിലോക്യാം വിതതോ മഹാൻ  ॥ 11 ॥ 

യാഃ കർദ്ദമസുതാഃ പ്രോക്താ നവ ബ്രഹ്മർഷിപത്നയഃ ।
താസാം പ്രസൂതിപ്രസവം പ്രോച്യമാനം നിബോധ മേ  ॥ 12 ॥ 

പത്നീ മരീചേസ്തു കലാ സുഷുവേ കർദ്ദമാത്മജാ ।
കശ്യപം പൂർണ്ണിമാനം ച യയോരാപൂരിതം ജഗത്  ॥ 13 ॥ 

പൂർണ്ണിമാസൂത വിരജം വിശ്വഗം ച പരന്തപ ।
ദേവകുല്യാം ഹരേഃ പാദശൌചാദ് യാഭൂത്‌സരിദ്ദിവഃ  ॥ 14 ॥ 

അത്രേഃ പത്ന്യനസൂയാ ത്രീഞ്ജജ്ഞേ സുയശസഃ സുതാൻ ।
ദത്തം ദുർവ്വാസസം സോമമാത്മേശബ്രഹ്മസംഭവാൻ  ॥ 15 ॥ 

വിദുര ഉവാച

അത്രേർഗൃഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാഃ സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യന്തഹേതവഃ ।
കിഞ്ചിച്ചികീർഷവോ ജാതാ ഏതദാഖ്യാഹി മേ ഗുരോ  ॥ 16 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച 

ബ്രഹ്മണാ നോദിതഃ സൃഷ്ടാവത്രിർബ്രഹ്മവിദാം വരഃ ।
സഹ പത്ന്യാ യയാവൃക്ഷം കുലാദ്രിം തപസി സ്ഥിതഃ  ॥ 17 ॥ 

തസ്മിൻ പ്രസൂനസ്തബകപലാശാശോകകാനനേ ।
വാർഭിഃ സ്രവദ്ഭിരുദ്ഘുഷ്ടേ നിർവ്വിന്ധ്യായാഃ സമന്തതഃ  ॥ 18 ॥ 

പ്രാണായാമേന സംയമ്യ മനോ വർഷശതം മുനിഃ ।
അതിഷ്ഠദേകപാദേന നിർദ്വന്ദ്വോഽനിലഭോജനഃ  ॥ 19 ॥ 

ശരണം തം പ്രപദ്യേഽഹം യ ഏവ ജഗദീശ്വരഃ ।
പ്രജാമാത്മസമാം മഹ്യം പ്രയച്ഛത്വിതി ചിന്തയൻ  ॥ 20 ॥ 

തപ്യമാനം ത്രിഭുവനം പ്രാണായാമൈധസാഗ്നിനാ ।
നിർഗ്ഗതേന മുനേർമ്മൂർദ്ധ്നഃ സമീക്ഷ്യ പ്രഭവസ്ത്രയഃ  ॥ 21 ॥ 

അപ്സരോമുനിഗന്ധർവ്വസിദ്ധവിദ്യാധരോരഗൈഃ ।
വിതായമാനയശസസ്തദാശ്രമപദം യയുഃ  ॥ 22 ॥ 

തത്പ്രാദുർഭാവസംയോഗവിദ്യോതിതമനാ മുനിഃ ।
ഉത്തിഷ്ഠന്നേകപാദേന ദദർശ വിബുധർഷഭാൻ  ॥ 23 ॥ 

പ്രണമ്യ ദണ്ഡവദ്ഭൂമാവപതസ്ഥേഽർഹണാഞ്ജലിഃ ।
വൃഷഹംസസുപർണ്ണാസ്ഥാൻ സ്വൈഃ സ്വൈശ്ചിഹ്നൈശ്ച ചിഹ്നിതാൻ  ॥ 24 ॥ 

കൃപാവലോകേന ഹസദ്വദനേനോപലംഭിതാൻ ।
തദ്രോചിഷാ പ്രതിഹതേ നിമീല്യ മുനിരക്ഷിണീ  ॥ 25 ॥ 

ചേതസ്തത്പ്രവണം യുഞ്ജന്നസ്താവീത്സംഹതാഞ്ജലിഃ ।
ശ്ലക്ഷ്ണയാ സൂക്തയാ വാചാ സർവ്വലോകഗരീയസഃ  ॥ 26 ॥ 

അത്രിരുവാച

     വിശ്വോദ്ഭവസ്ഥിതിലയേഷു വിഭജ്യമാനൈർ- 
          മ്മായാഗുണൈരനുയുഗം വിഗൃഹീതദേഹാഃ । 
     തേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഗിരിശാഃ പ്രണതോഽസ്മ്യഹം വഃ 
          തേഭ്യഃ ക ഏവ ഭവതാം മ ഇഹോപഹൂതഃ  ॥ 27 ॥ 

     ഏകോ മയേഹ ഭഗവാൻ വിവിധപ്രധാനൈ- 
          ശ്ചിത്തീകൃതഃ പ്രജനനായ കഥം നു യൂയം । 
     അത്രാഗതാസ്തനുഭൃതാം മനസോഽപി ദൂരാദ്-
          ബ്രൂത പ്രസീദത മഹാനിഹ വിസ്മയോ മേ  ॥ 28 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ത്രയസ്തേ വിബുധർഷഭാഃ ।
പ്രത്യാഹുഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ പ്രഹസ്യ തമൃഷിം പ്രഭോ  ॥ 29 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ 

യഥാ കൃതസ്തേ സങ്കൽപോ ഭാവ്യം തേനൈവ നാന്യഥാ ।
സത്സങ്കൽപസ്യ തേ ബ്രഹ്മൻ യദ്വൈ ധ്യായതി തേ വയം  ॥ 30 ॥ 

അഥാസ്മദംശഭൂതാസ്തേ ആത്മജാ ലോകവിശ്രുതാഃ ।
ഭവിതാരോഽങ്ഗ ഭദ്രം തേ വിസ്രപ്സ്യന്തി ച തേ യശഃ  ॥ 31 ॥ 

ഏവം കാമവരം ദത്ത്വാ പ്രതിജഗ്മുഃ സുരേശ്വരാഃ ।
സഭാജിതാസ്തയോഃ സമ്യഗ്‌ദമ്പത്യോർമ്മിഷതോസ്തതഃ  ॥ 32 ॥ 

സോമോഽഭൂദ്ബ്രഹ്മണോഽമ്ശേന ദത്തോ വിഷ്ണോസ്തു യോഗവിത് ।
ദുർവ്വാസാഃ ശങ്കരസ്യാംശോ നിബോധാങ്ഗിരസഃ പ്രജാഃ  ॥ 33 ॥ 

ശ്രദ്ധാ ത്വംഗിരസഃ പത്നീ ചതസ്രോഽസൂത കന്യകാഃ ।
സിനീവാലീ കുഹൂ രാകാ ചതുർത്ഥ്യാനുമതിസ്തഥാ  ॥ 34 ॥ 

തത്പുത്രാവപരാവാസ്താം ഖ്യാതൌ സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ ।
ഉതഥ്യോ ഭഗവാൻ സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മിഷ്ഠശ്ച ബൃഹസ്പതിഃ  ॥ 35 ॥ 

പുലസ്ത്യോഽജനയത്പത്ന്യാമഗസ്ത്യം ച ഹവിർഭുവി ।
സോഽന്യജൻമനി ദഹ്രാഗ്നിർവ്വിശ്രവാശ്ച മഹാതപാഃ  ॥ 36 ॥ 

തസ്യ യക്ഷപതിർദ്ദേവഃ കുബേരസ്ത്വിഡവിഡാ സുതഃ ।
രാവണഃ കുംഭകർണ്ണശ്ച തഥാന്യസ്യാം വിഭീഷണഃ  ॥ 37 ॥ 

പുലഹസ്യ ഗതിർഭാര്യാ ത്രീനസൂത സതീ സുതാൻ ।
കർമ്മശ്രേഷ്ഠം വരീയാംസം സഹിഷ്ണും ച മഹാമതേ  ॥ 38 ॥ 

ക്രതോരപി ക്രിയാ ഭാര്യാ വാലഖില്യാനസൂയത ।
ഋഷീൻ ഷഷ്ടിസഹസ്രാണി ജ്വലതോ ബ്രഹ്മതേജസാ  ॥ 39 ॥ 

ഊർജ്ജായാം ജജ്ഞിരേ പുത്രാ വസിഷ്ഠസ്യ പരംതപ ।
ചിത്രകേതുപ്രധാനാസ്തേ സപ്ത ബ്രഹ്മർഷയോഽമലാഃ  ॥ 40 ॥ 

ചിത്രകേതുഃ സുരോചിശ്ച വിരജാ മിത്ര ഏവ ച ।
ഉൽബണോ വസുഭൃദ്യാനോ ദ്യുമാൻ ശക്ത്യാദയോഽപരേ  ॥ 41 ॥ 

ചിത്തിസ്ത്വഥർവ്വണഃ പത്നീ ലേഭേ പുത്രം ധൃതവ്രതം ।
ദധ്യഞ്ചമശ്വശിരസം ഭൃഗോർവ്വംശം നിബോധ മേ  ॥ 42 ॥ 

ഭൃഗുഃ ഖ്യാത്യാം മഹാഭാഗഃ പത്ന്യാം പുത്രാനജീജനത് ।
ധാതാരം ച വിധാതാരം ശ്രിയം ച ഭഗവത്പരാം  ॥ 43 ॥ 

ആയതിം നിയതിം ചൈവ സുതേ മേരുസ്തയോരദാത് ।
താഭ്യാം തയോരഭവതാം മൃകണ്ഡഃ പ്രാണ ഏവ ച  ॥ 44 ॥ 

മാർകണ്ഡേയോ മൃകണ്ഡസ്യ പ്രാണാദ്‌വേദശിരാ മുനിഃ ।
കവിശ്ച ഭാർഗ്ഗവോ യസ്യ ഭഗവാനുശനാ സുതഃ  ॥ 45 ॥ 

ത ഏതേ മുനയഃ ക്ഷത്തർല്ലോകാൻ സർഗ്ഗൈരഭാവയൻ ।
ഏഷ കർദ്ദമദൌഹിത്രസന്താനഃ കഥിതസ്തവ ।
ശൃണ്വതഃ ശ്രദ്ദധാനസ്യ സദ്യഃ പാപഹരഃ പരഃ  ॥ 46 ॥ 

പ്രസൂതിം മാനവീം ദക്ഷ ഉപയേമേ ഹ്യജാത്മജഃ ।
തസ്യാം സസർജ്ജ ദുഹിതൄഃ ഷോഡശാമലലോചനാഃ  ॥ 47 ॥ 

ത്രയോദശാദാദ്ധർമ്മായ തഥൈകാമഗ്നയേ വിഭുഃ ।
പിതൃഭ്യ ഏകാം യുക്തേഭ്യോ ഭവായൈകാം ഭവച്ഛിദേ  ॥ 48 ॥ 

ശ്രദ്ധാ മൈത്രീ ദയാ ശാന്തിസ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ ക്രിയോന്നതിഃ ।
ബുദ്ധിർമ്മേധാ തിതിക്ഷാ ഹ്രീർമൂർത്തിർദ്ധർമ്മസ്യ പത്നയഃ  ॥ 49 ॥ 

ശ്രദ്ധാസൂത ശുഭം മൈത്രീ പ്രസാദമഭയം ദയാ ।
ശാന്തിഃ സുഖം മുദം തുഷ്ടിഃ സ്മയം പുഷ്ടിരസൂയത  ॥ 50 ॥ 

യോഗം ക്രിയോന്നതിർദ്ദർപ്പമർത്ഥം ബുദ്ധിരസൂയത ।
മേധാ സ്മൃതിം തിതിക്ഷാ തു ക്ഷേമം ഹ്രീഃ പ്രശ്രയം സുതം  ॥ 51 ॥ 

മൂർത്തിഃ സർവ്വഗുണോത്പത്തിർന്നരനാരായണാവൃഷീ  ॥ 52 ॥

യയോർജ്ജൻമന്യദോ വിശ്വമഭ്യനന്ദത്സുനിർവൃതം ।
മനാംസി കകുഭോ വാതാഃ പ്രസേദുഃ സരിതോഽദ്രയഃ  ॥ 53 ॥ 

ദിവ്യവാദ്യന്ത തൂര്യാണി പേതുഃ കുസുമവൃഷ്ടയഃ ।
മുനയസ്തുഷ്ടുവുസ്തുഷ്ടാ ജഗുർഗ്ഗന്ധർവ്വകിന്നരാഃ  ॥ 54 ॥ 

നൃത്യന്തി സ്മ സ്ത്രിയോ ദേവ്യ ആസീത്പരമമംഗളം ।
ദേവാ ബ്രഹ്മാദയഃ സർവ്വേ ഉപതസ്ഥുരഭിഷ്ടവൈഃ  ॥ 55 ॥ 

ദേവാ ഊചുഃ

     യോ മായയാ വിരചിതം നിജയാഽഽത്മനീദം 
          ഖേ രൂപഭേദമിവ തത്പ്രതിചക്ഷണായ । 
     ഏതേന ധർമ്മസദനേ ഋഷിമൂർത്തിനാദ്യ 
          പ്രാദുശ്ചകാര പുരുഷായ നമഃ പരസ്മൈ  ॥ 56 ॥ 

     സോഽയം സ്ഥിതിവ്യതികരോപശമായ സൃഷ്ടാൻ 
          സത്ത്വേന നഃ സുരഗണാനനുമേയതത്ത്വഃ । 
     ദൃശ്യാദദഭ്രകരുണേന വിലോകനേന 
          യച്ഛ്രീനികേതമമലം ക്ഷിപതാരവിന്ദം  ॥ 57 ॥ 

ഏവം സുരഗണൈസ്താത ഭഗവന്താവഭിഷ്ടുതൌ ।
ലബ്ധാവലോകൈർ യയതുരർച്ചിതൌ ഗന്ധമാദനം  ॥ 58 ॥ 

താവിമൌ വൈ ഭഗവതോ ഹരേരംശാവിഹാഗതൌ ।
ഭാരവ്യയായ ച ഭുവഃ കൃഷ്ണൌ യദുകുരൂദ്വഹൌ  ॥ 59 ॥ 

സ്വാഹാഭിമാനിനശ്ചാഗ്നേരാത്മജാംസ്ത്രീനജീജനത് ।
പാവകം പവമാനം ച ശുചിം ച ഹുതഭോജനം  ॥ 60 ॥ 

തേഭ്യോഽഗ്നയഃ സമഭവൻ ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച ।
ത ഏവൈകോനപഞ്ചാശത് സാകം പിതൃപിതാമഹൈഃ  ॥ 61 ॥ 

വൈതാനികേ കർമ്മണി യന്നാമഭിർബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ।
ആഗ്നേയ്യ ഇഷ്ടയോ യജ്ഞേ നിരൂപ്യന്തേഽഗ്നയസ്തു തേ  ॥ 62 ॥ 

അഗ്നിഷ്വാത്താ ബർഹിഷദഃ സൗമ്യാഃ പിതര ആജ്യപാഃ ।
സാഗ്നയോഽനഗ്നയസ്തേഷാം പത്നീ ദാക്ഷായണീ സ്വധാ  ॥ 63 ॥ 

തേഭ്യോ ദധാര കന്യേ ദ്വേ വയുനാം ധാരിണീം സ്വധാ ।
ഉഭേ തേ ബ്രഹ്മവാദിന്യൌ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനപാരഗേ  ॥ 64 ॥ 

ഭവസ്യ പത്നീ തു സതീ ഭവം ദേവമനുവ്രതാ ।
ആത്മനഃ സദൃശം പുത്രം ന ലേഭേ ഗുണശീലതഃ  ॥ 65 ॥ 

പിതര്യപ്രതിരൂപേ സ്വേ ഭവായാനാഗസേ രുഷാ ।
അപ്രൌഢൈവാത്മനാഽഽത്മാനമജഹാദ്യോഗസംയുതാ  ॥ 66 ॥