ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / സപ്തമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 7) / അദ്ധ്യായം 2


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / സപ്തമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 7) / അദ്ധ്യായം 2 

നാരദ ഉവാച

ഭ്രാതര്യേവം വിനിഹതേ ഹരിണാ ക്രോഡമൂർത്തിനാ ।
ഹിരണ്യകശിപൂ രാജൻ പര്യതപ്യദ് രുഷാ ശുചാ  ॥ 1 ॥ 

ആഹ ചേദം രുഷാ ഘൂർണ്ണഃ സന്ദഷ്ടദശനച്ഛദഃ ।
കോപോജ്ജ്വലദ്ഭ്യാം ചക്ഷുർഭ്യാം നിരീക്ഷൻ ധൂമ്രമംബരം  ॥ 2 ॥ 

കരാളദംഷ്ട്രോഗ്രദൃഷ്ട്യാ ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യഭ്രുകുടീമുഖഃ ।
ശൂലമുദ്യമ്യ സദസി ദാനവാനിദമബ്രവീത്  ॥ 3 ॥ 

ഭോ ഭോ ദാനവദൈതേയാ ദ്വിമൂർദ്ധംസ്ത്ര്യക്ഷ ശംബര ।
ശതബാഹോ ഹയഗ്രീവ നമുചേ പാക ഇല്വല  ॥ 4 ॥ 

വിപ്രചിത്തേ മമ വചഃ പുലോമൻ ശകുനാദയഃ ।
ശൃണുതാനന്തരം സർവ്വേ ക്രിയതാമാശു മാ ചിരം  ॥ 5 ॥ 

സപത്നൈർഘാതിതഃ ക്ഷുദ്രൈർഭ്രാതാ മേ ദയിതഃ സുഹൃത് ।
പാർഷ്ണിഗ്രാഹേണ ഹരിണാ സമേനാപ്യുപധാവനൈഃ  ॥ 6 ॥ 

തസ്യ ത്യക്തസ്വഭാവസ്യ ഘൃണേർമ്മായാവനൌകസഃ ।
ഭജന്തം ഭജമാനസ്യ ബാലസ്യേവാസ്ഥിരാത്മനഃ  ॥ 7 ॥ 

മച്ഛൂലഭിന്നഗ്രീവസ്യ ഭൂരിണാ രുധിരേണ വൈ ।
രുധിരപ്രിയം തർപ്പയിഷ്യേ ഭ്രാതരം മേ ഗതവ്യഥഃ  ॥ 8 ॥ 

തസ്മിൻ കൂടേഽഹിതേ നഷ്ടേ കൃത്തമൂലേ വനസ്പതൌ ।
വിടപാ ഇവ ശുഷ്യന്തി വിഷ്ണുപ്രാണാ ദിവൌകസഃ  ॥ 9 ॥ 

താവദ് യാത ഭുവം യൂയം വിപ്രക്ഷത്രസമേധിതാം ।
സൂദയധ്വം തപോയജ്ഞസ്വാധ്യായവ്രതദാനിനഃ  ॥ 10 ॥ 

വിഷ്ണുർദ്വിജക്രിയാമൂലോ യജ്ഞോ ധർമ്മമയഃ പുമാൻ ।
ദേവർഷിപിതൃഭൂതാനാം ധർമ്മസ്യ ച പരായണം  ॥ 11 ॥ 

യത്ര യത്ര ദ്വിജാ ഗാവോ വേദാ വർണ്ണാശ്രമാഃ ക്രിയാഃ ।
തം തം ജനപദം യാത സന്ദീപയത വൃശ്ചത  ॥ 12 ॥ 

ഇതി തേ ഭർത്തൃനിർദ്ദേശമാദായ ശിരസാഽഽദൃതാഃ ।
തഥാ പ്രജാനാം കദനം വിദധുഃ കദനപ്രിയാഃ  ॥ 13 ॥ 

പുരഗ്രാമവ്രജോദ്യാനക്ഷേത്രാരാമാശ്രമാകരാൻ ।
ഖേടഖർവ്വടഘോഷാംശ്ച ദദഹുഃ പത്തനാനി ച  ॥ 14 ॥ 

കേചിത്ഖനിത്രൈർബ്ബിഭിദുഃ സേതുപ്രാകാരഗോപുരാൻ ।
ആജീവ്യാംശ്ചിച്ഛിദുർവൃക്ഷാൻ കേചിത്പരശുപാണയഃ ।
പ്രാദഹൻ ശരണാന്യേകേ പ്രജാനാം ജ്വലിതോൽമുകൈഃ  ॥ 15 ॥ 

ഏവം വിപ്രകൃതേ ലോകേ ദൈത്യേന്ദ്രാനുചരൈർമ്മുഹുഃ ।
ദിവം ദേവാഃ പരിത്യജ്യ ഭുവി ചേരുരലക്ഷിതാഃ  ॥ 16 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപുർഭ്രാതുഃ സമ്പരേതസ്യ ദുഃഖിതഃ ।
കൃത്വാ കടോദകാദീനി ഭ്രാതൃപുത്രാനസാന്ത്വയത്  ॥ 17 ॥ 

ശകുനിം ശംബരം ധൃഷ്ടം ഭൂതസന്താപനം വൃകം ।
കാലനാഭം മഹാനാഭം ഹരിശ്മശ്രുമഥോത്കചം  ॥ 18 ॥ 

തൻമാതരം രുഷാഭാനും ദിതിം ച ജനനീം ഗിരാ ।
ശ്ലക്ഷ്ണയാ ദേശകാലജ്ഞ ഇദമാഹ ജനേശ്വര  ॥ 19 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപുരുവാച

അംബാംബ ഹേ വധൂഃ പുത്രാ വീരം മാർഹഥ ശോചിതും ।
രിപോരഭിമുഖേ ശ്ലാഘ്യഃ ശൂരാണാം വധ ഈപ്സിതഃ  ॥ 20 ॥ 

ഭൂതാനാമിഹ സംവാസഃ പ്രപായാമിവ സുവ്രതേ ।
ദൈവേനൈകത്ര നീതാനാമുന്നീതാനാം സ്വകർമ്മഭിഃ  ॥ 21 ॥ 

നിത്യ ആത്മാവ്യയഃ ശുദ്ധഃ സർവ്വഗഃ സർവ്വവിത്പരഃ ।
ധത്തേഽസാവാത്മനോ ലിംഗം മായയാ വിസൃജൻ ഗുണാൻ  ॥ 22 ॥ 

യഥാംഭസാ പ്രചലതാ തരവോഽപി ചലാ ഇവ ।
ചക്ഷുഷാ ഭ്രാമ്യമാണേന ദൃശ്യതേ ചലതീവ ഭൂഃ  ॥ 23 ॥ 

ഏവം ഗുണൈർഭ്രാമ്യമാണേ മനസ്യവികലഃ പുമാൻ ।
യാതി തത് സാമ്യതാം ഭദ്രേ ഹ്യലിംഗോ ലിംഗവാനിവ  ॥ 24 ॥ 

ഏഷ ആത്മവിപര്യാസോ ഹ്യലിംഗേ ലിംഗഭാവനാ ।
ഏഷ പ്രിയാപ്രിയൈര്യോഗോ വിയോഗഃ കർമ്മസംസൃതിഃ  ॥ 25 ॥ 

സംഭവശ്ച വിനാശശ്ച ശോകശ്ച വിവിധഃ സ്മൃതഃ ।
അവിവേകശ്ച ചിന്താ ച വിവേകാസ്മൃതിരേവ ച  ॥ 26 ॥ 

അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനം ।
യമസ്യ പ്രേതബന്ധൂനാം സംവാദം തം നിബോധത  ॥ 27 ॥ 

ഉശീനരേഷ്വഭൂദ് രാജാ സുയജ്ഞ ഇതി വിശ്രുതഃ ।
സപത്നൈർന്നിഹതോ യുദ്ധേ ജ്ഞാതയസ്തമുപാസത  ॥ 28 ॥ 

വിശീർണ്ണരത്നകവചം വിഭ്രഷ്ടാഭരണസ്രജം ।
ശരനിർഭിന്നഹൃദയം ശയാനമസൃഗാവിലം  ॥ 29 ॥ 

പ്രകീർണ്ണകേശം ധ്വസ്താക്ഷം രഭസാ ദഷ്ടദച്ഛദം ।
രജഃകുണ്ഠമുഖാംഭോജം ഛിന്നായുധഭുജം മൃധേ  ॥ 30 ॥ 

     ഉശീനരേന്ദ്രം വിധിനാ തഥാ കൃതം 
          പതിം മഹിഷ്യഃ പ്രസമീക്ഷ്യ ദുഃഖിതാഃ ।
     ഹതാഃ സ്മ നാഥേതി കരൈരുരോ ഭൃശം 
          ഘ്നന്ത്യോ മുഹുസ്തത്പദയോരുപാപതൻ  ॥ 31 ॥ 

     രുദത്യ ഉച്ചൈർദ്ദയിതാംഘ്രിപങ്കജം 
          സിഞ്ചന്ത്യ അസ്രൈഃ കുചകുങ്കുമാരുണൈഃ ।
     വിസ്രസ്തകേശാഭരണാഃ ശുചം നൃണാം 
          സൃജന്ത്യ ആക്രന്ദനയാ വിലേപിരേ  ॥ 32 ॥ 

     അഹോ വിധാത്രാകരുണേന നഃ പ്രഭോ 
          ഭവാൻ പ്രണീതോ ദൃഗഗോചരാം ദശാം ।
     ഉശീനരാണാമസി വൃത്തിദഃ പുരാ 
          കൃതോഽധുനാ യേന ശുചാം വിവർദ്ധനഃ  ॥ 33 ॥ 

     ത്വയാ കൃതജ്ഞേന വയം മഹീപതേ 
          കഥം വിനാ സ്യാമ സുഹൃത്തമേന തേ ।
     തത്രാനുയാനം തവ വീര പാദയോഃ 
          ശുശ്രൂഷതീനാം ദിശ യത്ര യാസ്യസി  ॥ 34 ॥ 

ഏവം വിലപതീനാം വൈ പരിഗൃഹ്യ മൃതം പതിം ।
അനിച്ഛതീനാം നിർഹാരമർക്കോഽസ്തം സം ന്യവർത്തത  ॥ 35 ॥ 

തത്ര ഹ പ്രേതബന്ധൂനാമാശ്രുത്യ പരിദേവിതം ।
ആഹ താൻ ബാലകോ ഭൂത്വാ യമഃ സ്വയമുപാഗതഃ  ॥ 36 ॥ 

യമ ഉവാച

     അഹോ അമീഷാം വയസാധികാനാം 
          വിപശ്യതാം ലോകവിധിം വിമോഹഃ ।
     യത്രാഗതസ്തത്ര ഗതം മനുഷ്യം 
          സ്വയം സധർമ്മാ അപി ശോചന്ത്യപാർത്ഥം  ॥ 37 ॥ 

     അഹോ വയം ധന്യതമാ യദത്ര 
          ത്യക്താഃ പിതൃഭ്യാം ന വിചിന്തയാമഃ ।
     അഭക്ഷ്യമാണാ അബലാ വൃകാദിഭിഃ 
          സ രക്ഷിതാ രക്ഷതി യോ ഹി ഗർഭേ  ॥ 38 ॥ 

     യ ഇച്ഛയേശഃ സൃജതീദമവ്യയോ 
          യ ഏവ രക്ഷത്യവലുമ്പതേ ച യഃ ।
     തസ്യാബലാഃ ക്രീഡനമാഹുരീശിതു-
          ശ്ചരാചരം നിഗ്രഹസംഗ്രഹേ പ്രഭുഃ  ॥ 39 ॥ 

     പഥി ച്യുതം തിഷ്ഠതി ദിഷ്ടരക്ഷിതം 
          ഗൃഹേ സ്ഥിതം തദ്വിഹതം വിനശ്യതി ।
     ജീവത്യനാഥോഽപി തദീക്ഷിതോ വനേ 
          ഗൃഹേഽഭിഗുപ്തോഽസ്യ ഹതോ ന ജീവതി  ॥ 40 ॥ 

     ഭൂതാനി തൈസ്തൈർന്നിജയോനികർമ്മഭിർ-
          ഭവന്തി കാലേ ന ഭവന്തി സർവശഃ ।
     ന തത്ര ഹാത്മാ പ്രകൃതാവപി സ്ഥിത-
          സ്തസ്യാ ഗുണൈരന്യതമോ നിബധ്യതേ  ॥ 41 ॥ 

     ഇദം ശരീരം പുരുഷസ്യ മോഹജം 
          യഥാ പൃഥഗ്ഭൌതികമീയതേ ഗൃഹം ।
     യഥൌദകൈഃ പാർത്ഥിവതൈജസൈർജ്ജനഃ 
          കാലേന ജാതോ വികൃതോ വിനശ്യതി  ॥ 42 ॥ 

     യഥാനലോ ദാരുഷു ഭിന്ന ഈയതേ 
          യഥാനിലോ ദേഹഗതഃ പൃഥക് സ്ഥിതഃ ।
     യഥാ നഭഃ സർവ്വഗതം ന സജ്ജതേ 
          തഥാ പുമാൻ സർവ്വഗുണാശ്രയഃ പരഃ  ॥ 43 ॥ 

സുയജ്ഞോ നന്വയം ശേതേ മൂഢാ യമനുശോചഥ ।
യഃ ശ്രോതാ യോഽനുവക്തേഹ സ ന ദൃശ്യേത കർഹിചിത്  ॥ 44 ॥ 

ന ശ്രോതാ നാനുവക്തായം മുഖ്യോഽപ്യത്ര മഹാനസുഃ ।
യസ്ത്വിഹേന്ദ്രിയവാനാത്മാ സ ചാന്യഃ പ്രാണദേഹയോഃ  ॥ 45 ॥ 

ഭൂതേന്ദ്രിയമനോലിംഗാൻ ദേഹാനുച്ചാവചാൻ വിഭുഃ ।
ഭജത്യുത്സൃജതി ഹ്യന്യസ്തച്ചാപി സ്വേന തേജസാ  ॥ 46 ॥ 

യാവല്ലിംഗാന്വിതോ ഹ്യാത്മാ താവത്കർമ്മ നിബന്ധനം ।
തതോ വിപര്യയഃ ക്ലേശോ മായായോഗോഽനുവർത്തതേ  ॥ 47 ॥ 

വിതഥാഭിനിവേശോഽയം യദ്ഗുണേഷ്വർത്ഥദൃഗ് വചഃ ।
യഥാ മനോരഥഃ സ്വപ്നഃ സർവ്വമൈന്ദ്രിയകം മൃഷാ  ॥ 48 ॥ 

അഥ നിത്യമനിത്യം വാ നേഹ ശോചന്തി തദ്വിദഃ ।
നാന്യഥാ ശക്യതേ കർത്തും സ്വഭാവഃ ശോചതാമിതി  ॥ 49 ॥ 

ലുബ്ധകോ വിപിനേ കശ്ചിത്പക്ഷിണാം നിർമ്മിതോഽന്തകഃ ।
വിതത്യ ജാലം വിദധേ തത്ര തത്ര പ്രലോഭയൻ  ॥ 50 ॥ 

കുലിംഗമിഥുനം തത്ര വിചരത്സമദൃശ്യത ।
തയോഃ കുലിംഗീ സഹസാ ലുബ്ധകേന പ്രലോഭിതാ  ॥ 51 ॥ 

സാസജ്ജത സിചസ്തന്ത്ര്യാം മഹിഷീ കാലയന്ത്രിതാ ।
കുലിംഗസ്താം തഥാഽഽപന്നാം നിരീക്ഷ്യ ഭൃശദുഃഖിതഃ ।
സ്നേഹാദകൽപഃ കൃപണഃ കൃപണാം പര്യദേവയത്  ॥ 52 ॥ 

അഹോ അകരുണോ ദേവഃ സ്ത്രിയാകരുണയാ വിഭുഃ ।
കൃപണം മാനുശോചന്ത്യാ ദീനയാ കിം കരിഷ്യതി  ॥ 53 ॥ 

കാമം നയതു മാം ദേവഃ കിമർദ്ധേനാത്മനോ ഹി മേ ।
ദീനേന ജീവതാ ദുഃഖമനേന വിധുരായുഷാ  ॥ 54 ॥ 

കഥം ത്വജാതപക്ഷാംസ്താൻ മാതൃഹീനാൻ ബിഭർമ്മ്യഹം ।
മന്ദഭാഗ്യാഃ പ്രതീക്ഷന്തേ നീഡേ മേ മാതരം പ്രജാഃ  ॥ 55 ॥ 

     ഏവം കുലിംഗം വിലപന്തമാരാത്-
          പ്രിയാവിയോഗാതുരമശ്രുകണ്ഠം ।
     സ ഏവ തം ശാകുനികഃ ശരേണ 
          വിവ്യാധ കാലപ്രഹിതോ വിലീനഃ  ॥ 56 ॥ 

ഏവം യൂയമപശ്യന്ത്യ ആത്മാപായമബുദ്ധയഃ ।
നൈനം പ്രാപ്സ്യഥ ശോചന്ത്യഃ പതിം വർഷശതൈരപി  ॥ 57 ॥ 

ഹിരണ്യകശിപുരുവാച

ബാല ഏവം പ്രവദതി സർവ്വേ വിസ്മിതചേതസഃ ।
ജ്ഞാതയോ മേനിരേ സർവ്വമനിത്യമയഥോത്ഥിതം  ॥ 58 ॥ 

യമ ഏതദുപാഖ്യായ തത്രൈവാന്തരധീയത ।
ജ്ഞാതയോഽപി സുയജ്ഞസ്യ ചക്രുർ യത്സാമ്പരായികം  ॥ 59 ॥ 

തതഃ ശോചത മാ യൂയം പരം ചാത്മാനമേവ ച ।
ക ആത്മാ കഃ പരോ വാത്ര സ്വീയഃ പാരക്യ ഏവ വാ ।
സ്വപരാഭിനിവേശേന വിനാജ്ഞാനേന ദേഹിനാം  ॥ 60 ॥ 

ശ്രീനാരദ ഉവാച

ഇതി ദൈത്യപതേർവ്വാക്യം ദിതിരാകർണ്ണ്യ സസ്നുഷാ ।
പുത്രശോകം ക്ഷണാത്ത്യക്ത്വാ തത്ത്വേ ചിത്തമധാരയത്  ॥ 61 ॥