ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 6


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ദ്വിതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 2) / അദ്ധ്യായം 6 

ബ്രഹ്മോവാച

വാചാം വഹ്നേർമ്മുഖം ക്ഷേത്രം ഛന്ദസാം സപ്ത ധാതവഃ ।
ഹവ്യകവ്യാമൃതാന്നാനാം ജിഹ്വാ സർവ്വരസസ്യ ച  ॥ 1 ॥ 

സർവ്വാസൂനാം ച വായോശ്ച തന്നാസേ പരമായനേ ।
അശ്വിനോരോഷധീനാം ച ഘ്രാണോ മോദപ്രമോദയോഃ  ॥ 2 ॥ 

രൂപാണാം തേജസാം ചക്ഷുർദ്ദിവഃ സൂര്യസ്യ ചാക്ഷിണീ ।
കർണ്ണൗ ദിശാം ച തീർത്ഥാനാം ശ്രോത്രമാകാശശബ്ദയോഃ ॥ 3 ॥ 

തദ്ഗാത്രം വസ്തുസാരാണാം സൌഭഗസ്യ ച ഭാജനം ।
ത്വഗസ്യ സ്പർശവായോശ്ച സർവ്വമേധസ്യ ചൈവ ഹി ।
രോമാണ്യുദ്ഭിജ്ജജാതീനാം യൈർവാ യജ്ഞസ്തു സംഭൃതഃ  ॥ 4 ॥ 

കേശശ്മശ്രുനഖാന്യസ്യ ശിലാലോഹാഭ്രവിദ്യുതാം ।
ബാഹവോ ലോകപാലാനാം പ്രായശഃ ക്ഷേമകർമ്മണാം  ॥ 5 ॥ 

വിക്രമോ ഭൂർഭുവഃ സ്വശ്ച ക്ഷേമസ്യ ശരണസ്യ ച ।
സർവ്വകാമവരസ്യാപി ഹരേശ്ചരണ ആസ്പദം  ॥ 6 ॥ 

അപാം വീര്യസ്യ സർഗ്ഗസ്യ പർജ്ജന്യസ്യ പ്രജാപതേഃ ।
പുംസഃ ശിശ്ന ഉപസ്ഥസ്തു പ്രജാത്യാനന്ദനിർവൃതേഃ  ॥ 7 ॥ 

പായുർ യമസ്യ മിത്രസ്യ പരിമോക്ഷസ്യ നാരദ ।
ഹിംസായാ നിരൃതേർമൃത്യോർനിരയസ്യ ഗുദഃ സ്മൃതഃ  ॥ 8 ॥ 

പരാഭൂതേരധർമ്മസ്യ തമസശ്ചാപി പശ്ചിമഃ ।
നാഡ്യോ നദനദീനാം തു ഗോത്രാണാമസ്ഥിസംഹതിഃ  ॥ 9 ॥ 

അവ്യക്തരസസിന്ധൂനാം ഭൂതാനാം നിധനസ്യ ച ।
ഉദരം വിദിതം പുംസോ ഹൃദയം മനസഃ പദം  ॥ 10 ॥ 

ധർമ്മസ്യ മമ തുഭ്യം ച കുമാരാണാം ഭവസ്യ ച ।
വിജ്ഞാനസ്യ ച സത്ത്വസ്യ പരസ്യാത്മാ പരായണം  ॥ 11 ॥ 

അഹം ഭവാൻ ഭവശ്ചൈവ ത ഇമേ മുനയോഽഗ്രജാഃ ।
സുരാസുരനരാ നാഗാഃ ഖഗാ മൃഗസരീസൃപാഃ  ॥ 12 ॥ 

ഗന്ധർവ്വാപ്സരസോ യക്ഷാ രക്ഷോഭൂതഗണോരഗാഃ ।
പശവഃ പിതരഃ സിദ്ധാ വിദ്യാധ്രാശ്ചാരണാ ദ്രുമാഃ  ॥ 13 ॥ 

അന്യേ ച വിവിധാ ജീവാ ജലസ്ഥലനഭൌകസഃ ।
ഗ്രഹർക്ഷകേതവസ്താരാസ്തഡിതഃ സ്തനയിത്നവഃ  ॥ 14 ॥ 

സർവ്വം പുരുഷ ഏവേദം ഭൂതം ഭവ്യം ഭവച്ച യത് ।
തേനേദമാവൃതം വിശ്വം വിതസ്തിമധിതിഷ്ഠതി  ॥ 15 ॥ 

സ്വധിഷ്ണ്യം പ്രതപൻ പ്രാണോ ബഹിശ്ച പ്രതപത്യസൌ ।
ഏവം വിരാജം പ്രതപംസ്തപത്യന്തർബ്ബഹിഃ പുമാൻ  ॥ 16 ॥ 

സോഽമൃതസ്യാഭയസ്യേശോ മർത്ത്യമന്നം യദത്യഗാത് ।
മഹിമൈഷ തതോ ബ്രഹ്മൻ പുരുഷസ്യ ദുരത്യയഃ  ॥ 17 ॥ 

പാദേഷു സർവ്വഭൂതാനി പുംസഃ സ്ഥിതിപദോ വിദുഃ ।
അമൃതം ക്ഷേമമഭയം ത്രിമൂർധ്നോഽധായി മൂർധസു  ॥ 18 ॥ 

പാദാസ്ത്രയോ ബഹിശ്ചാസന്നപ്രജാനാം യ ആശ്രമാഃ ।
അന്തസ്ത്രിലോക്യാസ്ത്വപരോ ഗൃഹമേധോഽബൃഹദ് വ്രതഃ  ॥ 19 ॥ 

സൃതീ വിചക്രമേ വിഷ്വങ് സാശനാനശനേ ഉഭേ ।
യദവിദ്യാ ച വിദ്യാ ച പുരുഷസ്തൂഭയാശ്രയഃ  ॥ 20 ॥ 

യസ്മാദണ്ഡം വിരാഡ് ജജ്ഞേ ഭൂതേന്ദ്രിയഗുണാത്മകഃ ।
തദ് ദ്രവ്യമത്യഗാദ് വിശ്വം ഗോഭിഃ സൂര്യ ഇവാതപൻ  ॥ 21 ॥ 

യദാസ്യ നാഭ്യാന്നളിനാദഹമാസം മഹാത്മനഃ ।
നാവിദം യജ്ഞസംഭാരാൻ പുരുഷാവയവാദൃതേ  ॥ 22 ॥ 

തേഷു യജ്ഞസ്യ പശവഃ സവനസ്പതയഃ കുശാഃ ।
ഇദം ച ദേവയജനം കാലശ്ചോരുഗുണാന്വിതഃ  ॥ 23 ॥ 

വസ്തൂന്യോഷധയഃ സ്നേഹാ രസലോഹമൃദോ ജലം ।
ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി ചാതുർഹോത്രം ച സത്തമ  ॥ 24 ॥ 

നാമധേയാനി മന്ത്രാശ്ച ദക്ഷിണാശ്ച വ്രതാനി ച ।
ദേവതാനുക്രമഃ കൽപഃ സങ്കൽപസ്തന്ത്രമേവ ച  ॥ 25 ॥ 

ഗതയോ മതയഃ ശ്രദ്ധാ പ്രായശ്ചിത്തം സമർപ്പണം ।
പുരുഷാവയവൈരേതേ സംഭാരാഃ സംഭൃതാ മയാ  ॥ 26 ॥ 

ഇതി സംഭൃതസംഭാരഃ പുരുഷാവയവൈരഹം ।
തമേവ പുരുഷം യജ്ഞം തേനൈവായജമീശ്വരം  ॥ 27 ॥ 

തതസ്തേ ഭ്രാതര ഇമേ പ്രജാനാം പതയോ നവ ।
അയജൻ വ്യക്തമവ്യക്തം പുരുഷം സുസമാഹിതാഃ  ॥ 28 ॥ 

തതശ്ച മനവഃ കാലേ ഈജിരേ ഋഷയോഽപരേ ।
പിതരോ വിബുധാ ദൈത്യാ മനുഷ്യാഃ ക്രതുഭിർവിഭും  ॥ 29 ॥ 

നാരായണേ ഭഗവതി തദിദം വിശ്വമാഹിതം ।
ഗൃഹീതമായോരുഗുണഃ സർഗ്ഗാദാവഗുണഃ സ്വതഃ  ॥ 30 ॥ 

സൃജാമി തന്നിയുക്തോഽഹം ഹരോ ഹരതി തദ്വശഃ ।
വിശ്വം പുരുഷരൂപേണ പരിപാതി ത്രിശക്തിധൃക്  ॥ 31 ॥ 

ഇതി തേഽഭിഹിതം താത യഥേദമനുപൃച്ഛസി ।
നാന്യദ്ഭഗവതഃ കിഞ്ചിദ്ഭാവ്യം സദസദാത്മകം  ॥ 32 ॥ 

     ന ഭാരതീ മേഽങ്ഗ മൃഷോപലക്ഷ്യതേ 
          ന വൈ ക്വചിൻമേ മനസോ മൃഷാ ഗതിഃ ।
     ന മേ ഹൃഷീകാണി പതന്ത്യസത്പഥേ 
          യൻമേ ഹൃദൌത്കണ്ഠ്യവതാ ധൃതോ ഹരിഃ  ॥ 33 ॥ 

     സോഽഹം സമാ മ്‌നായമയസ്തപോമയഃ 
          പ്രജാപതീനാമഭിവന്ദിതഃ പതിഃ ।
     ആസ്ഥായ യോഗം നിപുണം സമാഹിത-
          സ്തം നാധ്യഗച്ഛം യത ആത്മസംഭവഃ  ॥ 34 ॥ 

     നതോഽസ്‌മ്യഹം തച്ചരണം സമീയുഷാം 
          ഭവച്ഛിദം സ്വസ്ത്യയനം സുമങ്ഗളം ।
     യോ ഹ്യാത്മമായാവിഭവം സ്മ പര്യഗാദ്-
          യഥാ നഭഃ സ്വാന്തമഥാപരേ കുതഃ  ॥ 35 ॥ 

     നാഹം ന യൂയം യദൃതാം ഗതിം വിദുർ-
          ന വാമദേവഃ കിമുതാപരേ സുരാഃ ।
     തൻമായയാ മോഹിതബുദ്ധയസ്ത്വിദം 
          വിനിർമ്മിതം ചാത്മസമം വിചക്ഷ്മഹേ  ॥ 36 ॥ 

യസ്യാവതാരകർമ്മാണി ഗായന്തി ഹ്യസ്മദാദയഃ ।
ന യം വിദന്തി തത്ത്വേന തസ്മൈ ഭഗവതേ നമഃ  ॥ 37 ॥ 

സ ഏഷ ആദ്യഃ പുരുഷഃ കൽപേ കൽപേ സൃജത്യജഃ ।
ആത്മാഽഽത്മന്യാത്മനാഽഽത്മാനം സംയച്ഛതി ച പാതി ച  ॥ 38 ॥ 

വിശുദ്ധം കേവലം ജ്ഞാനം പ്രത്യക് സമ്യഗവസ്ഥിതം ।
സത്യം പൂർണ്ണമനാദ്യന്തം നിർഗ്ഗുണം നിത്യമദ്വയം  ॥ 39 ॥ 

ഋഷേ വിദന്തി മുനയഃ പ്രശാന്താത്മേന്ദ്രിയാശയാഃ ।
യദാ തദേവാസത്തർക്കൈസ്തിരോധീയേത വിപ്ലുതം  ॥ 40 ॥ 

     ആദ്യോഽവതാരഃ പുരുഷഃ പരസ്യ 
          കാലഃ സ്വഭാവഃ സദസൻമനശ്ച ।
     ദ്രവ്യം വികാരോ ഗുണ ഇന്ദ്രിയാണി 
          വിരാട് സ്വരാട് സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ഭൂമ്നഃ  ॥ 41 ॥ 

     അഹം ഭവോ യജ്ഞ ഇമേ പ്രജേശാ 
          ദക്ഷാദയോ യേ ഭവദാദയശ്ച ।
     സ്വർല്ലോകപാലാഃ ഖഗലോകപാലാ 
          നൃലോകപാലാസ്തലലോകപാലാഃ  ।
     ഗന്ധർവ്വവിദ്യാധരചാരണേശാ 
          യേ യക്ഷരക്ഷോരഗനാഗനാഥാഃ ॥ 42 ॥ 

     യേ വാ ഋഷീണാമൃഷഭാഃ പിതൄണാം 
          ദൈത്യേന്ദ്രസിദ്ധേശ്വരദാനവേന്ദ്രാഃ ।     
     അന്യേ ച യേ പ്രേതപിശാചഭൂത-
          കൂഷ്മാണ്ഡയാദോമൃഗപക്ഷ്യധീശാഃ  ॥ 43 ॥ 

     യത്കിഞ്ച ലോകേ ഭഗവൻ മഹസ്വ-
          ദോജഃസഹസ്വദ്ബലവത്ക്ഷമാവത് ।
     ശ്രീഹ്രീവിഭൂത്യാത്മവദദ്ഭുതാർണ്ണം 
          തത്ത്വം പരം രൂപവദസ്വരൂപം  ॥ 44 ॥ 

     പ്രാധാന്യതോ യാനൃഷ ആമനന്തി 
          ലീലാവതാരാൻ പുരുഷസ്യ ഭൂമ്‌നഃ ।
     ആപീയതാം കർണ്ണകഷായശോഷാ-
          നനുക്രമിഷ്യേ ത ഇമാൻ സുപേശാൻ  ॥ 45 ॥