ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 2


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 2 

ശ്രീശുക ഉവാച

ഗോവിന്ദഭുജഗുപ്തായാം ദ്വാരവത്യാം കുരൂദ്വഹ ।
അവാത്സീന്നാരദോഽഭീക്ഷ്ണം കൃഷ്ണോപാസനലാലസഃ  ॥ 1 ॥ 

കോ നു രാജന്നിന്ദ്രിയവാൻ മുകുന്ദചരണാംബുജം ।
ന ഭജേത് സർവ്വതോ മൃത്യുരുപാസ്യമമരോത്തമൈഃ  ॥ 2 ॥ 

തമേകദാ തു ദേവർഷിം വസുദേവോ ഗൃഹാഗതം ।
അർച്ചിതം സുഖമാസീനമഭിവാദ്യേദമബ്രവീത്  ॥ 3 ॥ 

വസുദേവ ഉവാച

ഭഗവൻ ഭവതോ യാത്രാ സ്വസ്തയേ സർവ്വദേഹിനാം ।
കൃപണാനാം യഥാ പിത്രോരുത്തമശ്ലോകവർത്മനാം  ॥ 4 ॥ 

ഭൂതാനാം ദേവചരിതം ദുഃഖായ ച സുഖായ ച ।
സുഖായൈവ ഹി സാധൂനാം ത്വാദൃശാമച്യുതാത്മനാം  ॥ 5 ॥ 

ഭജന്തി യേ യഥാ ദേവാൻ ദേവാ അപി തഥൈവ താൻ ।
ഛായേവ കർമ്മസചിവാഃ സാധവോ ദീനവത്സലാഃ  ॥ 6 ॥ 

ബ്രഹ്മംസ്തഥാപി പൃച്ഛാമോ ധർമ്മാൻ ഭാഗവതാംസ്തവ ।
യാൻ ശ്രുത്വാ ശ്രദ്ധയാ മർത്ത്യോ മുച്യതേ സർവ്വതോഭയാത്  ॥ 7 ॥ 

അഹം കില പുരാനന്തം പ്രജാർത്ഥോ ഭുവി മുക്തിദം ।
അപൂജയം ന മോക്ഷായ മോഹിതോ ദേവമായയാ  ॥ 8 ॥ 

യഥാ വിചിത്രവ്യസനാദ്ഭവദ്ഭിർവ്വിശ്വതോഭയാത് ।
മുച്യേമ ഹ്യഞ്ജസൈവാദ്ധാ തഥാ നഃ ശാധി സുവ്രത  ॥ 9 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

രാജന്നേവം കൃതപ്രശ്നോ വസുദേവേന ധീമതാ ।
പ്രീതസ്തമാഹ ദേവർഷിർഹരേഃ സംസ്മാരിതോ ഗുണൈഃ  ॥ 10 ॥ 

നാരദ ഉവാച

സമ്യഗേതദ് വ്യവസിതം ഭവതാ സാത്വതർഷഭ ।
യത്പൃച്ഛസേ ഭാഗവതാൻ ധർമ്മാംസ്ത്വം വിശ്വഭാവനാൻ  ॥ 11 ॥ 

ശ്രുതോഽനുപഠിതോ ധ്യാത ആദൃതോ വാനുമോദിതഃ ।
സദ്യഃ പുനാതി സദ്ധർമ്മോ ദേവവിശ്വദ്രുഹോഽപി ഹി  ॥ 12 ॥ 

ത്വയാ പരമകല്യാണഃ പുണ്യശ്രവണകീർത്തനഃ ।
സ്മാരിതോ ഭഗവാനദ്യ ദേവോ നാരായണോ മമ  ॥ 13 ॥ 

അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനം ।
ആർഷഭാണാം ച സംവാദം വിദേഹസ്യ മഹാത്മനഃ  ॥ 14 ॥ 

പ്രിയവ്രതോ നാമ സുതോ മനോഃ സ്വായംഭുവസ്യ യഃ ।
തസ്യാഗ്നീധ്രസ്തതോ നാഭിർ ഋഷഭസ്തത്സുതഃ സ്മൃതഃ  ॥ 15 ॥ 

തമാഹുർവ്വാസുദേവാംശം മോക്ഷധർമ്മവിവക്ഷയാ ।
അവതീർണ്ണം സുതശതം തസ്യാസീദ്ബ്രഹ്മപാരഗം  ॥ 16 ॥ 

തേഷാം വൈ ഭരതോ ജ്യേഷ്ഠോ നാരായണപരായണഃ ।
വിഖ്യാതം വർഷമേതദ്യന്നാമ്നാ ഭാരതമദ്ഭുതം  ॥ 17 ॥ 

സ ഭുക്തഭോഗാം ത്യക്ത്വേമാം നിർഗ്ഗതസ്തപസാ ഹരിം ।
ഉപാസീനസ്തത്പദവീം ലേഭേ വൈ ജൻമഭിസ്ത്രിഭിഃ  ॥ 18 ॥ 

തേഷാം നവ നവദ്വീപപതയോഽസ്യ സമന്തതഃ ।
കർമ്മതന്ത്രപ്രണേതാര ഏകാശീതിർദ്വിജാതയഃ  ॥ 19 ॥ 

നവാഭവൻ മഹാഭാഗാ മുനയോ ഹ്യർത്ഥശംസിനഃ ।
ശ്രമണാ വാതരശനാ ആത്മവിദ്യാവിശാരദാഃ  ॥ 20 ॥ 

കവിർഹരിരന്തരിക്ഷഃ പ്രബുദ്ധഃ പിപ്പലായനഃ ।
ആവിർഹോത്രോഽഥ ദ്രുമിളശ്ചമസഃ കരഭാജനഃ  ॥ 21 ॥ 

ത ഏതേ ഭഗവദ് രൂപം വിശ്വം സദസദാത്മകം ।
ആത്മനോഽവ്യതിരേകേണ പശ്യന്തോ വ്യചരൻമഹീം  ॥ 22 ॥ 

     അവ്യാഹതേഷ്ടഗതയഃ സുരസിദ്ധസാധ്യ-
          ഗന്ധർവ്വയക്ഷനരകിന്നരനാഗലോകാൻ । 
     മുക്താശ്ചരന്തി മുനിചാരണഭൂതനാഥ-
          വിദ്യാധരദ്വിജഗവാം ഭുവനാനി കാമം  ॥ 23 ॥ 

ത ഏകദാ നിമേഃ സത്രമുപജഗ്മുർ യദൃച്ഛയാ ।
വിതായമാനമൃഷിഭിരജനാഭേ മഹാത്മനഃ  ॥ 24 ॥ 

താൻ ദൃഷ്ട്വാ സൂര്യസങ്കാശാൻ മഹാഭാഗവതാൻ നൃപ ।
യജമാനോഽഗ്നയോ വിപ്രാഃ സർവ്വ ഏവോപതസ്ഥിരേ  ॥ 25 ॥ 

വിദേഹസ്താനഭിപ്രേത്യ നാരായണപരായണാൻ ।
പ്രീതഃ സമ്പൂജയാംചക്രേ ആസനസ്ഥാൻ യഥാർഹതഃ  ॥ 26 ॥ 

താൻ രോചമാനാൻ സ്വരുചാ ബ്രഹ്മപുത്രോപമാൻ നവ ।
പപ്രച്ഛ പരമപ്രീതഃ പ്രശ്രയാവനതോ നൃപഃ  ॥ 27 ॥ 

വിദേഹ ഉവാച

മന്യേ ഭഗവതഃ സാക്ഷാത്പാർഷദാൻ വോ മധുദ്വിഷഃ ।
വിഷ്ണോർഭൂതാനി ലോകാനാം പാവനായ ചരന്തി ഹി  ॥ 28 ॥ 

ദുർല്ലഭോ മാനുഷോ ദേഹോ ദേഹിനാം ക്ഷണഭംഗുരഃ ।
തത്രാപി ദുർല്ലഭം മന്യേ വൈകുണ്ഠപ്രിയദർശനം  ॥ 29 ॥ 

അത ആത്യന്തികം ക്ഷേമം പൃച്ഛാമോ ഭവതോഽനഘാഃ ।
സംസാരേഽസ്മിൻ ക്ഷണാർദ്ധോഽപി സത്സംഗഃ ശേവധിർന്നൃണാം  ॥ 30 ॥ 

ധർമ്മാൻ ഭാഗവതാൻ ബ്രൂത യദി നഃ ശ്രുതയേ ക്ഷമം ।
യൈഃ പ്രസന്നഃ പ്രപന്നായ ദാസ്യത്യാത്മാനമപ്യജഃ  ॥ 31 ॥ 

ശ്രീനാരദ ഉവാച

ഏവം തേ നിമിനാ പൃഷ്ടാ വസുദേവ മഹത്തമാഃ ।
പ്രതിപൂജ്യാബ്രുവൻ പ്രീത്യാ സസദസ്യർത്ത്വിജം നൃപം  ॥ 32 ॥ 

കവിരുവാച

     മന്യേഽകുതശ്ചിദ്ഭയമച്യുതസ്യ 
          പാദാംബുജോപാസനമത്ര നിത്യം ।
     ഉദ്വിഗ്നബുദ്ധേരസദാത്മഭാവാദ്-
          വിശ്വാത്മനാ യത്ര നിവർത്തതേ ഭീഃ  ॥ 33 ॥ 

യേ വൈ ഭഗവതാ പ്രോക്താ ഉപായാ ഹ്യാത്മലബ്ധയേ ।
അഞ്ജഃ പുംസാമവിദുഷാം വിദ്ധി ഭാഗവതാൻ ഹി താൻ  ॥ 34 ॥ 

യാനാസ്ഥായ നരോ രാജൻ പ്രമാദ്യേത കർഹിചിത് ।
ധാവൻ നിമീല്യ വാ നേത്രേ ന സ്ഖലേന്ന പതേദിഹ  ॥ 35 ॥ 

     കായേന വാചാ മനസേന്ദ്രിയൈർവ്വാ 
          ബുദ്ധ്യാത്മനാ വാനുസൃതസ്വഭാവാത് ।
     കരോതി യദ് യത് സകലം പരസ്മൈ 
          നാരായണായേതി സമർപ്പയേത്തത്  ॥ 36 ॥ 

     ഭയം ദ്വിതീയാഭിനിവേശതഃ സ്യാ-
          ദീശാദപേതസ്യ വിപര്യയോഽസ്മൃതിഃ ।
     തൻമായയാതോ ബുധ ആഭജേത്തം 
          ഭക്ത്യൈകയേശം ഗുരുദേവതാത്മാ  ॥ 37 ॥ 

     അവിദ്യമാനോഽപ്യവഭാതി ഹി ദ്വയോ 
          ധ്യാതുർദ്ധിയാ സ്വപ്നമനോരഥൌ യഥാ ।
     തത്കർമ്മസങ്കൽപവികൽപകം മനോ 
          ബുധോ നിരുന്ധ്യാദഭയം തതഃ സ്യാത്  ॥ 38 ॥ 

     ശൃണ്വൻ സുഭദ്രാണി രഥാങ്ഗപാണേർ-
          ജൻമാനി കർമ്മാണി ച യാനി ലോകേ ।
     ഗീതാനി നാമാനി തദർത്ഥകാനി 
          ഗായൻ വിലജ്ജോ വിചരേദസംഗഃ  ॥ 39 ॥ 

     ഏവംവ്രതഃ സ്വപ്രിയനാമകീർത്ത്യാ 
          ജാതാനുരാഗോ ദ്രുതചിത്ത ഉച്ചൈഃ ।
     ഹസത്യഥോ രോദിതി രൌതി ഗായ-
          ത്യുൻമാദവന്നൃത്യതി ലോകബാഹ്യഃ  ॥ 40 ॥ 

     ഖം വായുമഗ്നിം സലിലം മഹീം ച 
          ജ്യോതീംഷി സത്ത്വാനി ദിശോ ദ്രുമാദീൻ ।
     സരിത് സമുദ്രാംശ്ച ഹരേഃ ശരീരം 
          യത്കിം ച ഭൂതം പ്രണമേദനന്യഃ  ॥ 41 ॥ 

     ഭക്തിഃ പരേശാനുഭവോ വിരക്തി-
          രന്യത്ര ചൈഷ ത്രിക ഏകകാലഃ ।
     പ്രപദ്യമാനസ്യ യഥാശ്നതഃ സ്യു-
          സ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ ക്ഷുദപായോഽനുഘാസം  ॥ 42 ॥ 

     ഇത്യച്യുതാങ്ഘ്രിം ഭജതോഽനുവൃത്ത്യാ 
          ഭക്തിർവ്വിരക്തിർഭഗവത്പ്രബോധഃ ।
     ഭവന്തി വൈ ഭാഗവതസ്യ രാജം-
          സ്തതഃ പരാം ശാന്തിമുപൈതി സാക്ഷാത്  ॥ 43 ॥ 

രാജോവാച

അഥ ഭാഗവതം ബ്രൂത യദ്ധർമ്മോ യാദൃശോ നൃണാം ।
യഥാചരതി യദ്ബ്രൂതേ യൈർലിംഗൈർഭഗവത്പ്രിയഃ  ॥ 44 ॥ 

ഹരിരുവാച

സർവ്വഭൂതേഷു യഃ പശ്യേദ്ഭഗവദ്ഭാവമാത്മനഃ ।
ഭൂതാനി ഭഗവത്യാത്മന്യേഷ ഭാഗവതോത്തമഃ  ॥ 45 ॥ 

ഈശ്വരേ തദധീനേഷു ബാലിശേഷു ദ്വിഷത്സു ച ।
പ്രേമമൈത്രീകൃപോപേക്ഷാ യഃ കരോതി സ മധ്യമഃ  ॥ 46 ॥ 

അർച്ചായാമേവ ഹരയേ പൂജാം യഃ ശ്രദ്ധയേഹതേ ।
ന തദ്ഭക്തേഷു ചാന്യേഷു സ ഭക്തഃ പ്രാകൃതഃ സ്മൃതഃ  ॥ 47 ॥ 

ഗൃഹീത്വാപീന്ദ്രിയൈരർത്ഥാൻ യോ ന ദ്വേഷ്ടി ന ഹൃഷ്യതി ।
വിഷ്ണോർമ്മായാമിദം പശ്യൻ സ വൈ ഭാഗവതോത്തമഃ  ॥ 48 ॥ 

     ദേഹേന്ദ്രിയപ്രാണമനോധിയാം യോ 
          ജൻമാപ്യയക്ഷുദ്ഭയതർഷകൃച്ഛ്രൈഃ ।
     സംസാരധർമ്മൈരവിമുഹ്യമാനഃ 
          സ്മൃത്യാ ഹരേർഭാഗവതപ്രധാനഃ  ॥ 49 ॥ 

ന കാമകർമ്മബീജാനാം യസ്യ ചേതസി സംഭവഃ ।
വാസുദേവൈകനിലയഃ സ വൈ ഭാഗവതോത്തമഃ  ॥ 50 ॥ 

ന യസ്യ ജൻമകർമ്മഭ്യാം ന വർണ്ണാശ്രമജാതിഭിഃ ।
സജ്ജതേഽസ്മിന്നഹംഭാവോ ദേഹേ വൈ സ ഹരേഃ പ്രിയഃ  ॥ 51 ॥ 

ന യസ്യ സ്വഃ പര ഇതി വിത്തേഷ്വാത്മനി വാ ഭിദാ ।
സർവ്വഭൂതസമഃ ശാന്തഃ സ വൈ ഭാഗവതോത്തമഃ  ॥ 52 ॥ 

     ത്രിഭുവനവിഭവഹേതവേഽപ്യകുണ്ഠ-
          സ്മൃതിരജിതാത്മസുരാദിഭിർവ്വിമൃഗ്യാത് ।
     ന ചലതി ഭഗവത്പദാരവിന്ദാ-
          ല്ലവനിമിഷാർദ്ധമപി യഃ സ വൈഷ്ണവാഗ്ര്യഃ  ॥ 53 ॥ 

     ഭഗവത ഉരുവിക്രമാങ്ഘ്രിശാഖാ-
          നഖമണിചന്ദ്രികയാ നിരസ്തതാപേ ।
     ഹൃദി കഥമുപസീദതാം പുനഃ സ 
          പ്രഭവതി ചന്ദ്ര ഇവോദിതേഽർക്കതാപഃ  ॥ 54 ॥ 

     വിസൃജതി ഹൃദയം ന യസ്യ സാക്ഷാ-
          ദ്ധരിരവശാഭിഹിതോഽപ്യഘൌഘനാശഃ ।
     പ്രണയരശനയാ ധൃതാങ്ഘ്രിപദ്മഃ 
          സ ഭവതി ഭാഗവതപ്രധാന ഉക്തഃ  ॥ 55 ॥