ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 13


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 13 

സൂത ഉവാച

     നിശമ്യ കൌഷാരവിണോപവർണ്ണിതം 
          ധ്രുവസ്യ വൈകുണ്ഠപദാധിരോഹണം ।
     പ്രരൂഢഭാവോ ഭഗവത്യധോക്ഷജേ 
          പ്രഷ്ടും പുനസ്തം വിദുരഃ പ്രചക്രമേ  ॥ 1 ॥ 

വിദുര ഉവാച 

കേ തേ പ്രചേതസോ നാമ കസ്യാപത്യാനി സുവ്രത ।
കസ്യാന്വവായേ പ്രഖ്യാതാഃ കുത്ര വാ സത്രമാസത  ॥ 2 ॥ 

മന്യേ മഹാഭാഗവതം നാരദം ദേവദർശനം ।
യേന പ്രോക്തഃ ക്രിയായോഗഃ പരിചര്യാവിധിർഹരേഃ  ॥ 3 ॥ 

സ്വധർമ്മശീലൈഃ പുരുഷൈർഭഗവാൻ യജ്ഞപൂരുഷഃ ।
ഇജ്യമാനോ ഭക്തിമതാ നാരദേനേരിതഃ കില  ॥ 4 ॥ 

യാസ്താ ദേവർഷിണാ തത്ര വർണ്ണിതാ ഭഗവത്കഥാഃ ।
മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ ബ്രഹ്മൻ കാർത്സ്ന്യേനാചഷ്ടുമർഹസി  ॥ 5 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ധ്രുവസ്യ ചോൽക്കലഃ പുത്രഃ പിതരി പ്രസ്ഥിതേ വനം ।
സാർവ്വഭൌമശ്രിയം നൈച്ഛദധിരാജാസനം പിതുഃ  ॥ 6 ॥ 

സ ജൻമനോപശാന്താത്മാ നിഃസംഗഃ സമദർശനഃ ।
ദദർശ ലോകേ വിതതമാത്മാനം ലോകമാത്മനി  ॥ 7 ॥ 

ആത്മാനം ബ്രഹ്മനിർവ്വാണം പ്രത്യസ്തമിതവിഗ്രഹം ।
അവബോധരസൈകാത്മ്യമാനന്ദമനുസന്തതം  ॥ 8 ॥ 

അവ്യവച്ഛിന്നയോഗാഗ്നിദഗ്‌ദ്ധകർമ്മമലാശയഃ ।
സ്വരൂപമവരുന്ധാനോ നാത്മനോഽന്യം തദൈക്ഷത  ॥ 9 ॥ 

ജഡാന്ധബധിരോൻമത്തമൂകാകൃതിരതൻമതിഃ ।
ലക്ഷിതഃ പഥി ബാലാനാം പ്രശാന്താർച്ചിരിവാനലഃ  ॥ 10 ॥ 

മത്വാ തം ജഡമുൻമത്തം കുലവൃദ്ധാഃ സമന്ത്രിണഃ ।
വത്സരം ഭൂപതിം ചക്രുർ യവീയാംസം ഭ്രമേഃ സുതം  ॥ 11 ॥ 

സ്വർവ്വീഥിർവ്വത്സരസ്യേഷ്ടാ ഭാര്യാസൂത ഷഡാത്മജാൻ ।
പുഷ്പാർണ്ണം തിഗ്മകേതും ച ഇഷമൂർജ്ജം വസും ജയം  ॥ 12 ॥ 

പുഷ്പാർണ്ണസ്യ പ്രഭാ ഭാര്യാ ദോഷാ ച ദ്വേ ബഭൂവതുഃ ।
പ്രാതർമ്മധ്യന്ദിനം സായമിതി ഹ്യാസൻ പ്രഭാസുതാഃ  ॥ 13 ॥ 

പ്രദോഷോ നിശിഥോ വ്യുഷ്ട ഇതി ദോഷാ സുതാസ്ത്രയഃ ।
വ്യുഷ്ടഃ സുതം പുഷ്കരിണ്യാം സർവ്വതേജസമാദധേ  ॥ 14 ॥ 

സ ചക്ഷുഃ സുതമാകൂത്യാം പത്ന്യാം മനുമവാപ ഹ ।
മനോരസൂത മഹിഷീ വിരജാൻ നഡ്വലാ സുതാൻ  ॥ 15 ॥ 

പുരും കുത്സം ത്രിതം ദ്യുമ്‌നം സത്യവന്തമൃതം വ്രതം ।
അഗ്നിഷ്ടോമമതീരാത്രം പ്രദ്യുമ്‌നം ശിബിമുൽമുകം  ॥ 16 ॥ 

ഉൽമുകോഽജനയത്പുത്രാൻ പുഷ്കരിണ്യാം ഷഡുത്തമാൻ ।
അംഗം സുമനസം ഖ്യാതിം ക്രതുമംഗിരസം ഗയം  ॥ 17 ॥ 

സുനീഥാംഗസ്യ യാ പത്നീ സുഷുവേ വേനമുൽബണം ।
യദ്ദൌഃശീല്യാത്‌സ രാജർഷിർന്നിർവ്വിണ്ണോ നിരഗാത്പുരാത്  ॥ 18 ॥ 

യമംഗ ശേപുഃ കുപിതാ വാഗ്വജ്രാ മുനയഃ കില ।
ഗതാസോസ്തസ്യ ഭൂയസ്തേ മമന്ഥുർദ്ദക്ഷിണം കരം  ॥ 19 ॥ 

അരാജകേ തദാ ലോകേ ദസ്യുഭിഃ പീഡിതാഃ പ്രജാഃ ।
ജാതോ നാരായണാംശേന പൃഥുരാദ്യഃ ക്ഷിതീശ്വരഃ  ॥ 20 ॥ 

വിദുര ഉവാച

തസ്യ ശീലനിധേഃ സാധോർബ്രഹ്മണ്യസ്യ മഹാത്മനഃ ।
രാജ്ഞഃ കഥമഭൂദ്ദുഷ്ടാ പ്രജാ യദ്വിമനാ യയൌ  ॥ 21 ॥ 

കിം വാംഹോ വേന ഉദ്ദിശ്യ ബ്രഹ്മദണ്ഡമയൂയുജൻ ।
ദണ്ഡവ്രതധരേ രാജ്ഞി മുനയോ ധർമ്മകോവിദാഃ  ॥ 22 ॥ 

നാവധ്യേയഃ പ്രജാപാലഃ പ്രജാഭിരഘവാനപി ।
യദസൌ ലോകപാലാനാം ബിഭർത്ത്യോജഃ സ്വതേജസാ  ॥ 23 ॥ 

ഏതദാഖ്യാഹി മേ ബ്രഹ്മൻ സുനീഥാത്മജചേഷ്ടിതം ।
ശ്രദ്ദധാനായ ഭക്തായ ത്വം പരാവരവിത്തമഃ  ॥ 24 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

അംഗോഽശ്വമേധം രാജർഷിരാജഹാര മഹാക്രതും ।
നാജഗ്മുർദ്ദേവതാസ്തസ്മിന്നാഹൂതാ ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ  ॥ 25 ॥ 

തമൂചുർവ്വിസ്മിതാസ്തത്ര യജമാനമഥർത്വിജഃ ।
ഹവീംഷി ഹൂയമാനാനി ന തേ ഗൃഹ്ണന്തി ദേവതാഃ  ॥ 26 ॥ 

രാജൻ ഹവീംഷ്യദുഷ്ടാനി ശ്രദ്ധയാസാദിതാനി തേ ।
ഛന്ദാംസ്യയാതയാമാനി യോജിതാനി ധൃതവ്രതൈഃ  ॥ 27 ॥ 

ന വിദാമേഹ ദേവാനാം ഹേളനം വയമണ്വപി ।
യന്ന ഗൃഹ്ണന്തി ഭാഗാൻ സ്വാൻ യേ ദേവാഃ കർമ്മസാക്ഷിണഃ  ॥ 28 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

അംഗോ ദ്വിജവചഃ ശ്രുത്വാ യജമാനഃ സുദുർമ്മനാഃ ।
തത്പ്രഷ്ടും വ്യസൃജദ്വാചം സദസ്യാംസ്തദനുജ്ഞയാ  ॥ 29 ॥ 

നാഗച്ഛന്ത്യാഹുതാ ദേവാ ന ഗൃഹ്ണന്തി ഗ്രഹാനിഹ ।
സദസസ്പതയോ ബ്രൂത കിമവദ്യം മയാ കൃതം  ॥ 30 ॥ 

സദസസ്പതയ ഊചുഃ

നരദേവേഹ ഭവതോ നാഘം താവൻമനാക്സ്ഥിതം ।
അസ്ത്യേകം പ്രാക്തനമഘം യദിഹേദൃക്ത്വമപ്രജഃ  ॥ 31 ॥ 

തഥാ സാധയ ഭദ്രം തേ ആത്മാനം സുപ്രജം നൃപ ।
ഇഷ്ടസ്തേ പുത്രകാമസ്യ പുത്രം ദാസ്യതി യജ്ഞഭുക്  ॥ 32 ॥ 

തഥാ സ്വഭാഗധേയാനി ഗ്രഹീഷ്യന്തി ദിവൌകസഃ ।
യദ്യജ്ഞപുരുഷഃ സാക്ഷാദപത്യായ ഹരിർവൃതഃ  ॥ 33 ॥ 

താംസ്താൻ കാമാൻ ഹരിർദ്ദദ്യാദ് യാൻ യാൻ കാമയതേ ജനഃ ।
ആരാധിതോ യഥൈവൈഷ തഥാ പുംസാം ഫലോദയഃ  ॥ 34 ॥ 

ഇതി വ്യവസിതാ വിപ്രാസ്തസ്യ രാജ്ഞഃ പ്രജാതയേ ।
പുരോഡാശം നിരവപൻ ശിപിവിഷ്ടായ വിഷ്ണവേ  ॥ 35 ॥ 

തസ്മാത്പുരുഷ ഉത്തസ്ഥൌ ഹേമമാല്യമലാംബരഃ ।
ഹിരൺമയേന പാത്രേണ സിദ്ധമാദായ പായസം  ॥ 36 ॥ 

സ വിപ്രാനുമതോ രാജാ ഗൃഹീത്വാഞ്ജലിനൌദനം ।
അവഘ്രായ മുദാ യുക്തഃ പ്രാദാത്പത്ന്യാ ഉദാരധീഃ  ॥ 37 ॥ 

സാ തത്പുംസവനം രാജ്ഞീ പ്രാശ്യ വൈ പത്യുരാദധേ ।
ഗർഭം കാല ഉപാവൃത്തേ കുമാരം സുഷുവേഽപ്രജാ  ॥ 38 ॥ 

സ ബാല ഏവ പുരുഷോ മാതാമഹമനുവ്രതഃ ।
അധർമ്മാംശോദ്ഭവം മൃത്യും തേനാഭവദധാർമ്മികഃ  ॥ 39 ॥ 

സ ശരാസനമുദ്യമ്യ മൃഗയുർവ്വനഗോചരഃ ।
ഹന്ത്യസാധുർമൃഗാൻ ദീനാൻ വേനോഽസാവിത്യരൌജ്ജനഃ  ॥ 40 ॥ 

ആക്രീഡേ ക്രീഡതോ ബാലാൻ വയസ്യാനതിദാരുണഃ ।
പ്രസഹ്യ നിരനുക്രോശഃ പശുമാരമമാരയത്  ॥ 41 ॥ 

തം വിചക്ഷ്യ ഖലം പുത്രം ശാസനൈർവിവിധൈർനൃപഃ ।
യദാ ന ശാസിതും കൽപോ ഭൃശമാസീത്സുദുർമ്മനാഃ  ॥ 42 ॥ 

പ്രായേണാഭ്യർച്ചിതോ ദേവോ യേഽപ്രജാ ഗൃഹമേധിനഃ ।
കദപത്യഭൃതം ദുഃഖം യേ ന വിന്ദന്തി ദുർഭരം  ॥ 43 ॥ 

യതഃ പാപീയസീ കീർത്തിരധർമ്മശ്ച മഹാൻ നൃണാം ।
യതോ വിരോധഃ സർവേഷാം യത ആധിരനന്തകഃ  ॥ 44 ॥ 

കസ്തം പ്രജാപദേശം വൈ മോഹബന്ധനമാത്മനഃ ।
പണ്ഡിതോ ബഹു മന്യേത യദർത്ഥാഃ ക്ലേശദാ ഗൃഹാഃ  ॥ 45 ॥ 

കദപത്യം വരം മന്യേ സദപത്യാച്ഛുചാം പദാത് ।
നിർവ്വിദ്യേത ഗൃഹാൻമർത്ത്യോ യത്ക്ലേശനിവഹാ ഗൃഹാഃ  ॥ 46 ॥ 

     ഏവം സ നിർവ്വിണ്ണമനാ നൃപോ ഗൃഹാൻ 
          നിശീഥ ഉത്ഥായ മഹോദയോദയാത് ।
     അലബ്ധനിദ്രോഽനുപലക്ഷിതോ നൃഭിർ-
          ഹിത്വാ ഗതോ വേനസുവം പ്രസുപ്താം  ॥ 47 ॥ 

     വിജ്ഞായ നിർവ്വിദ്യ ഗതം പതിം പ്രജാഃ 
          പുരോഹിതാമാത്യസുഹൃദ്ഗണാദയഃ ।
     വിചിക്യുരുർവ്യാമതിശോകകാതരാ 
          യഥാ നിഗൂഢം പുരുഷം കുയോഗിനഃ  ॥ 48 ॥ 

     അലക്ഷയന്തഃ പദവീം പ്രജാപതേഃ 
          ഹതോദ്യമാഃ പ്രത്യുപസൃത്യ തേ പുരീം ।
     ഋഷീൻ സമേതാനഭിവന്ദ്യ സാശ്രവോ 
          ന്യവേദയൻ പൌരവ ഭർത്തൃവിപ്ലവം  ॥ 49 ॥