ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 3


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ഏകാദശഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 11) / അദ്ധ്യായം 3 

രാജോവാച

പരസ്യ വിഷ്ണോരീശസ്യ മായിനാമപി മോഹിനീം ।
മായാം വേദിതുമിച്ഛാമോ ഭഗവന്തോ ബ്രുവന്തു നഃ  ॥ 1 ॥ 

നാനുതൃപ്യേ ജുഷൻ യുഷ്മദ് വചോ ഹരികഥാമൃതം ।
സംസാരതാപനിസ്തപ്തോ മർത്ത്യസ്തത്താപഭേഷജം  ॥ 2 ॥ 

അന്തരിക്ഷ ഉവാച

ഏഭിർഭൂതാനി ഭൂതാത്മാ മഹാഭൂതൈർമ്മഹാഭുജ ।
സസർജ്ജോച്ചാവചാന്യാദ്യഃ സ്വമാത്രാത്മപ്രസിദ്ധയേ  ॥ 3 ॥ 

ഏവം സൃഷ്ടാനി ഭൂതാനി പ്രവിഷ്ടഃ പഞ്ചധാതുഭിഃ ।
ഏകധാ ദശധാഽഽത്മാനം വിഭജൻ ജുഷതേ ഗുണാൻ  ॥ 4 ॥ 

ഗുണൈർഗ്ഗുണാൻ സ ഭുഞ്ജാന ആത്മപ്രദ്യോതിതൈഃ പ്രഭുഃ ।
മന്യമാന ഇദം സൃഷ്ടമാത്മാനമിഹ സജ്ജതേ  ॥ 5 ॥ 

കർമ്മാണി കർമ്മഭിഃ കുർവ്വൻ സനിമിത്താനി ദേഹഭൃത് ।
തത്തത്കർമ്മഫലം ഗൃഹ്ണൻ ഭ്രമതീഹ സുഖേതരം  ॥ 6 ॥ 

ഇത്ഥം കർമ്മഗതീർഗ്ഗച്ഛൻ ബഹ്വഭദ്രവഹാഃ പുമാൻ ।
ആഭൂതസംപ്ളവാത് സർഗ്ഗപ്രളയാവശ്നുതേഽവശഃ  ॥ 7 ॥ 

ധാതൂപപ്ലവ ആസന്നേ വ്യക്തം ദ്രവ്യഗുണാത്മകം ।
അനാദിനിധനഃ കാലോ ഹ്യവ്യക്തായാപകർഷതി  ॥ 8 ॥ 

ശതവർഷാ ഹ്യനാവൃഷ്ടിർഭവിഷ്യത്യുൽബണാ ഭുവി ।
തത്കാലോപചിതോഷ്ണാർക്കോ ലോകാംസ്ത്രീൻ പ്രതപിഷ്യതി  ॥ 9 ॥ 

പാതാളതലമാരഭ്യ സങ്കർഷണമുഖാനലഃ ।
ദഹന്നൂർദ്ധ്വശിഖോ വിഷ്വഗ് വർദ്ധതേ വായുനേരിതഃ  ॥ 10 ॥ 

സാംവർത്തകോ മേഘഗണോ വർഷതി സ്മ ശതം സമാഃ ।
ധാരാഭിർഹസ്തിഹസ്താഭിർല്ലീയതേ സലിലേ വിരാട്  ॥ 11 ॥ 

തതോ വിരാജമുത്സൃജ്യ വൈരാജഃ പുരുഷോ നൃപ ।
അവ്യക്തം വിശതേ സൂക്ഷ്മം നിരിന്ധന ഇവാനലഃ  ॥ 12 ॥ 

വായുനാ ഹൃതഗന്ധാ ഭൂഃ സലിലത്വായ കൽപതേ ।
സലിലം തദ്ധൃതരസം ജ്യോതിഷ്ട്വായോപകൽപതേ  ॥ 13 ॥ 

ഹൃതരൂപം തു തമസാ വായൌ ജ്യോതിഃ പ്രലീയതേ ।
ഹൃതസ്പർശോഽവകാശേന വായുർന്നഭസി ലീയതേ  ॥ 14 ॥ 

കാലാത്മനാ ഹൃതഗുണം നഭ ആത്മനി ലീയതേ । 
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിഃ സഹ വൈകാരികൈർന്നൃപ ।
പ്രവിശന്തി ഹ്യഹങ്കാരം സ്വഗുണൈരഹമാത്മനി  ॥ 15 ॥ 

ഏഷാ മായാ ഭഗവതഃ സർഗ്ഗസ്ഥിത്യന്തകാരിണീ ।
ത്രിവർണ്ണാ വർണ്ണിതാസ്മാഭിഃ കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി  ॥ 16 ॥ 

രാജോവാച

യഥൈതാമൈശ്വരീം മായാം ദുസ്തരാമകൃതാത്മഭിഃ ।
തരന്ത്യഞ്ജഃ സ്ഥൂലധിയോ മഹർഷ ഇദമുച്യതാം  ॥ 17 ॥ 

പ്രബുദ്ധ ഉവാച

കർമ്മാണ്യാരഭമാണാനാം ദുഃഖഹത്യൈ സുഖായ ച ।
പശ്യേത്പാകവിപര്യാസം മിഥുനീചാരിണാം നൃണാം  ॥ 18 ॥ 

നിത്യാർത്തിദേന വിത്തേന ദുർല്ലഭേനാത്മമൃത്യുനാ ।
ഗൃഹാപത്യാപ്തപശുഭിഃ കാ പ്രീതിഃ സാധിതൈശ്ചലൈഃ  ॥ 19 ॥ 

ഏവം ലോകം പരം വിദ്യാന്നശ്വരം കർമ്മനിർമ്മിതം ।
സതുല്യാതിശയധ്വംസം യഥാ മണ്ഡലവർത്തിനാം  ॥ 20 ॥ 

തസ്മാദ്ഗുരും പ്രപദ്യേത ജിജ്ഞാസുഃ ശ്രേയ ഉത്തമം ।
ശാബ്ദേ പരേ ച നിഷ്ണാതം ബ്രഹ്മണ്യുപശമാശ്രയം  ॥ 21 ॥ 

തത്ര ഭാഗവതാൻ ധർമ്മാൻ ശിക്ഷേദ്ഗുർവ്വാത്മദൈവതഃ ।
അമായയാനുവൃത്ത്യാ യൈസ്തുഷ്യേദാത്മാഽഽത്മദോ ഹരിഃ  ॥ 22 ॥ 

സർവതോ മനസോഽസംഗമാദൌ സംഗം ച സാധുഷു ।
ദയാം മൈത്രീം പ്രശ്രയം ച ഭൂതേഷ്വദ്ധാ യഥോചിതം  ॥ 23 ॥ 

ശൌചം തപസ്തിതിക്ഷാം ച മൌനം സ്വാധ്യായമാർജ്ജവം ।
ബ്രഹ്മചര്യമഹിംസാം ച സമത്വം ദ്വന്ദ്വസംജ്ഞയോഃ  ॥ 24 ॥ 

സർവ്വത്രാത്മേശ്വരാന്വീക്ഷാം കൈവല്യമനികേതതാം ।
വിവിക്തചീരവസനം സന്തോഷം യേന കേനചിത്  ॥ 25 ॥ 

ശ്രദ്ധാം ഭാഗവതേ ശാസ്ത്രേഽനിന്ദാമന്യത്ര ചാപി ഹി ।
മനോ വാക്കർമ്മദണ്ഡം ച സത്യം ശമദമാവപി  ॥ 26 ॥ 

ശ്രവണം കീർത്തനം ധ്യാനം ഹരേരദ്ഭുതകർമ്മണഃ ।
ജൻമകർമ്മഗുണാനാം ച തദർത്ഥേഽഖിലചേഷ്ടിതം  ॥ 27 ॥ 

ഇഷ്ടം ദത്തം തപോ ജപ്തം വൃത്തം യച്ചാത്മനഃ പ്രിയം ।
ദാരാൻ സുതാൻ ഗൃഹാൻ പ്രാണാൻ യത്പരസ്മൈ നിവേദനം  ॥ 28 ॥ 

ഏവം കൃഷ്ണാത്മനാഥേഷു മനുഷ്യേഷു ച സൌഹൃദം ।
പരിചര്യാം ചോഭയത്ര മഹത്സു നൃഷു സാധുഷു  ॥ 29 ॥ 

പരസ്പരാനുകഥനം പാവനം ഭഗവദ്യശഃ ।
മിഥോ രതിർമ്മിഥസ്തുഷ്ടിർന്നിവൃത്തിർമ്മിഥ ആത്മനഃ  ॥ 30 ॥ 

സ്മരന്തഃ സ്മാരയന്തശ്ച മിഥോഽഘൌഘഹരം ഹരിം ।
ഭക്ത്യാ സഞ്ജാതയാ ഭക്ത്യാ ബിഭ്രത്യുത്പുലകാം തനും  ॥ 31 ॥ 

     ക്വചിദ് രുദന്ത്യച്യുതചിന്തയാ ക്വചിദ്
          ദ്ധസന്തി നന്ദന്തി വദന്ത്യലൌകികാഃ । 
     നൃത്യന്തി ഗായന്ത്യനുശീലയന്ത്യജം 
          ഭവന്തി തൂഷ്ണീം പരമേത്യ നിർവൃതാഃ  ॥ 32 ॥ 

ഇതി ഭാഗവതാൻ ധർമ്മാൻ ശിക്ഷൻ ഭക്ത്യാ തദുത്ഥയാ ।
നാരായണപരോ മായാമഞ്ജസ്തരതി ദുസ്തരാം  ॥ 33 ॥ 

രാജോവാച

നാരായണാഭിധാനസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ ।
നിഷ്ഠാമർഹഥ നോ വക്തും യൂയം ഹി ബ്രഹ്മവിത്തമാഃ  ॥ 34 ॥ 

പിപ്പലായന ഉവാച

     സ്ഥിത്യുദ്ഭവപ്രളയഹേതുരഹേതുരസ്യ 
          യത്സ്വപ്നജാഗരസുഷുപ്തിഷു സദ്ബഹിശ്ച । 
     ദേഹേന്ദ്രിയാസുഹൃദയാനി ചരന്തി യേന 
          സഞ്ജീവിതാനി തദവേഹി പരം നരേന്ദ്ര  ॥ 35 ॥ 

     നൈതൻമനോ വിശതി വാഗുത ചക്ഷുരാത്മാ 
          പ്രാണേന്ദ്രിയാണി ച യഥാനലമർചിഷഃ സ്വാഃ । 
     ശബ്ദോഽപി ബോധകനിഷേധതയാഽഽത്മമൂല-
          മർത്ഥോക്തമാഹ യദൃതേ ന നിഷേധസിദ്ധിഃ  ॥ 36 ॥ 

     സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി ത്രിവൃദേകമാദൌ 
          സൂത്രം മഹാനഹമിതി പ്രവദന്തി ജീവം ।
     ജ്ഞാനക്രിയാർത്ഥഫലരൂപതയോരുശക്തി 
          ബ്രഹ്മൈവ ഭാതി സദസച്ച തയോഃ പരം യത്  ॥ 37 ॥ 

     നാത്മാ ജജാന ന മരിഷ്യതി നൈധതേഽസൌ 
          ന ക്ഷീയതേ സവനവിദ് വ്യഭിചാരിണാം ഹി । 
     സർവ്വത്ര ശശ്വദനപായ്യുപലബ്ധിമാത്രം 
          പ്രാണോ യഥേന്ദ്രിയബലേന വികൽപിതം സത്  ॥ 38 ॥ 

     അണ്ഡേഷു പേശിഷു തരുഷ്വവിനിശ്ചിതേഷു 
          പ്രാണോ ഹി ജീവമുപധാവതി തത്ര തത്ര ।
     സന്നേ യദിന്ദ്രിയഗണേഽഹമി ച പ്രസുപ്തേ 
          കൂടസ്ഥ ആശയമൃതേ തദനുസ്മൃതിർന്നഃ  ॥ 39 ॥ 

     യർഹ്യബ്ജനാഭചരണൈഷണയോരുഭക്ത്യാ 
          ചേതോമലാനി വിധമേദ്ഗുണകർമ്മജാനി । 
     തസ്മിൻ വിശുദ്ധ ഉപലഭ്യത ആത്മതത്ത്വം 
          സാക്ഷാദ് വ്യഥാമലദൃശോഃ സവിതൃപ്രകാശഃ  ॥ 40 ॥ 

രാജോവാച

കമ്മയോഗം വദത നഃ പുരുഷോ യേന സംസ്കൃതഃ ।
വിധൂയേഹാശു കർമ്മാണി നൈഷ്കർമ്മ്യം വിന്ദതേ പരം  ॥ 41 ॥ 

ഏവം പ്രശ്നമൃഷീൻ പൂർവ്വമപൃച്ഛം പിതുരന്തികേ ।
നാബ്രുവൻ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാസ്തത്ര കാരണമുച്യതാം  ॥ 42 ॥ 

ആവിർഹോത്ര ഉവാച

കർമ്മാകർമ്മവികർമ്മേതി വേദവാദോ ന ലൌകികഃ ।
വേദസ്യ ചേശ്വരാത്മത്വാത്തത്ര മുഹ്യന്തി സൂരയഃ  ॥ 43 ॥ 

പരോക്ഷവാദോ വേദോഽയം ബാലാനാമനുശാസനം ।
കർമ്മമോക്ഷായ കർമ്മാണി വിധത്തേ ഹ്യഗദം യഥാ  ॥ 44 ॥ 

നാചരേദ്യസ്തു വേദോക്തം സ്വയമജ്ഞോഽജിതേന്ദ്രിയഃ ।
വികർമ്മണാ ഹ്യധർമ്മേണ മൃത്യോർമ്മൃത്യുമുപൈതി സഃ  ॥ 45 ॥ 

വേദോക്തമേവ കുർവ്വാണോ നിഃസംഗോഽർപ്പിതമീശ്വരേ ।
നൈഷ്കർമ്മ്യാം ലഭതേ സിദ്ധിം രോചനാർത്ഥാ ഫലശ്രുതിഃ  ॥ 46 ॥ 

യ ആശു ഹൃദയഗ്രന്ഥിം നിർജ്ജിഹീർഷുഃ പരാത്മനഃ ।
വിധിനോപചരേദ്ദേവം തന്ത്രോക്തേന ച കേശവം  ॥ 47 ॥ 

ലബ്ധാനുഗ്രഹ ആചാര്യാത്തേന സന്ദർശിതാഗമഃ ।
മഹാപുരുഷമഭ്യർച്ചേൻമൂർത്ത്യാഭിമതയാഽഽത്മനഃ  ॥ 48 ॥ 

ശുചിഃ സമ്മുഖമാസീനഃ പ്രാണസംയമനാദിഭിഃ ।
പിണ്ഡം വിശോധ്യ സന്ന്യാസകൃതരക്ഷോഽർച്ചയേദ്ധരിം  ॥ 49 ॥ 

അർച്ചാദൌ ഹൃദയേ ചാപി യഥാ ലബ്ധോപചാരകൈഃ ।
ദ്രവ്യക്ഷിത്യാത്മലിംഗാനി നിഷ്പാദ്യ പ്രോക്ഷ്യ ചാസനം  ॥ 50 ॥ 

പാദ്യാദീനുപകൽപ്യാഥ സന്നിധാപ്യ സമാഹിതഃ ।
ഹൃദാദിഭിഃ കൃതന്യാസോ മൂലമന്ത്രേണ ചാർച്ചയേത്  ॥ 51 ॥ 

സാംഗോപാംഗാം സപാർഷദാം താം താം മൂർത്തിം സ്വമന്ത്രതഃ ।
പാദ്യാർഘ്യാചമനീയാദ്യൈഃ സ്നാനവാസോവിഭൂഷണൈഃ  ॥ 52 ॥ 

ഗന്ധമാല്യാക്ഷതസ്രഗ്ഭിർദ്ധൂപദീപോപഹാരകൈഃ ।
സാംഗം സമ്പൂജ്യ വിധിവത്സ്തവൈഃ സ്തുത്വാ നമേദ്ധരിം  ॥ 53 ॥ 

ആത്മാനം തൻമയം ധ്യായൻ മൂർത്തിം സമ്പൂജയേദ്ധരേഃ ।
ശേഷാമാധായ ശിരസി സ്വധാമ്ന്യുദ്വാസ്യ സത്കൃതം  ॥ 54 ॥ 

ഏവമഗ്ന്യർക്കതോയാദാവതിഥൌ ഹൃദയേ ച യഃ ।
യജതീശ്വരമാത്മാനമചിരാൻമുച്യതേ ഹി സഃ  ॥ 55 ॥