ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 12


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / ചതുർത്ഥഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 4) / അദ്ധ്യായം 12 

മൈത്രേയ ഉവാച

     ധ്രുവം നിവൃത്തം പ്രതിബുദ്ധ്യ വൈശസാ-
          ദപേതമന്യും ഭഗവാൻ ധനേശ്വരഃ ।
     തത്രാഗതശ്ചാരണയക്ഷകിന്നരൈഃ 
          സംസ്തൂയമാനോഽഭ്യവദത്കൃതാഞ്ജലിം  ॥ 1 ॥ 

ധനദ ഉവാച

ഭോ ഭോഃ ക്ഷത്രിയദായാദ പരിതുഷ്ടോഽസ്മി തേഽനഘ ।
യസ്ത്വം പിതാമഹാദേശാദ്`വൈരം ദുസ്ത്യജമത്യജഃ  ॥ 2 ॥ 

ന ഭവാനവധീദ് യക്ഷാൻ ന യക്ഷാ ഭ്രാതരം തവ ।
കാല ഏവ ഹി ഭൂതാനാം പ്രഭുരപ്യയഭാവയോഃ  ॥ 3 ॥ 

അഹം ത്വമിത്യപാർത്ഥാ ധീരജ്ഞാനാത്പുരുഷസ്യ ഹി ।
സ്വാപ്നീവാഭാത്യതദ്ധ്യാനാഡ്` യയാ ബന്ധവിപര്യയൌ  ॥ 4 ॥ 

തദ്ഗച്ഛ ധ്രുവ ഭദ്രം തേ ഭഗവന്തമധോക്ഷജം ।
സർവ്വഭൂതാത്മഭാവേന സർവ്വഭൂതാത്മവിഗ്രഹം  ॥ 5 ॥ 

ഭജസ്വ ഭജനീയാംഘ്രിമഭവായ ഭവച്ഛിദം ।
യുക്തം വിരഹിതം ശക്ത്യാ ഗുണമയ്യാഽഽത്മമായയാ  ॥ 6 ॥ 

     വൃണീഹി കാമം നൃപ യൻമനോഗതം 
          മത്തസ്ത്വമൌത്താനപദേഽവിശങ്കിതഃ ।
     വരം വരാർഹോഽമ്ബുജനാഭപാദയോ-
          രനന്തരം ത്വാം വയമംഗ ശുശ്രുമ  ॥ 7 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

     സ രാജരാജേന വരായ ചോദിതോ 
          ധ്രുവോ മഹാഭാഗവതോ മഹാമതിഃ ।
     ഹരൌ സ വവ്രേഽചലിതാം സ്മൃതിം യയാ 
          തരത്യയത്നേന ദുരത്യയം തമഃ  ॥ 8 ॥ 

തസ്യ പ്രീതേന മനസാ താം ദത്ത്വൈഡവിഡസ്തതഃ ।
പശ്യതോഽന്തർദധേ സോഽപി സ്വപുരം പ്രത്യപദ്യത  ॥ 9 ॥ 

അഥായജത യജ്ഞേശം ക്രതുഭിർഭൂരിദക്ഷിണൈഃ ।
ദ്രവ്യക്രിയാദേവതാനാം കർമ്മ കർമ്മഫലപ്രദം  ॥ 10 ॥ 

സർവ്വാത്മന്യച്യുതേഽസർവ്വേ തീവ്രൌഘാം ഭക്തിമുദ്വഹൻ ।
ദദർശാത്മനി ഭൂതേഷു തമേവാവസ്ഥിതം വിഭും  ॥ 11 ॥ 

തമേവം ശീലസമ്പന്നം ബ്രഹ്മണ്യം ദീനവത്സലം ।
ഗോപ്താരം ധർമ്മസേതൂനാം മേനിരേ പിതരം പ്രജാഃ  ॥ 12 ॥ 

ഷട്ത്രിംശദ്വർഷസാഹസ്രം ശശാസ ക്ഷിതിമണ്ഡലം ।
ഭോഗൈഃ പുണ്യക്ഷയം കുർവ്വന്നഭോഗൈരശുഭക്ഷയം  ॥ 13 ॥ 

ഏവം ബഹുസവം കാലം മഹാത്മാവിചലേന്ദ്രിയഃ ।
ത്രിവർഗ്ഗൗപയികം നീത്വാ പുത്രായാദാന്നൃപാസനം  ॥ 14 ॥ 

മന്യമാന ഇദം വിശ്വം മായാരചിതമാത്മനി ।
അവിദ്യാരചിതസ്വപ്നഗന്ധർവ്വനഗരോപമം  ॥ 15 ॥ 

     ആത്മസ്ത്ര്യപത്യസുഹൃദോ ബലമൃദ്ധകോശ-
          മന്തഃപുരം പരിവിഹാരഭുവശ്ച രമ്യാഃ । 
     ഭൂമണ്ഡലം ജലധിമേഖലമാകലയ്യ
          കാലോപസൃഷ്ടമിതി സ പ്രയയൌ വിശാലാം  ॥ 16 ॥ 

     തസ്യാം വിശുദ്ധകരണഃ ശിവവാർവ്വിഗാഹ്യ
          ബദ്ധ്വാഽഽസനം ജിതമരുൻമനസാഽഽഹൃതാക്ഷഃ । 
     സ്ഥൂലേ ദധാര ഭഗവത്പ്രതിരൂപ ഏത-
          ദ്ധ്യായംസ്തദവ്യവഹിതോ വ്യസൃജത്‌സമാധൌ  ॥ 17 ॥ 

     ഭക്തിം ഹരൌ ഭഗവതി പ്രവഹന്നജസ്ര-
          മാനന്ദബാഷ്പകലയാ മുഹുരർദ്ദ്യമാനഃ । 
     വിക്ലിദ്യമാനഹൃദയഃ പുലകാചിതാംഗോ 
          നാത്മാനമസ്മരദസാവിതി മുക്തലിംഗഃ  ॥ 18 ॥ 

സ ദദർശ വിമാനാഗ്ര്യം നഭസോഽവതരദ് ധ്രുവഃ ।
വിഭ്രാജയദ്ദശ ദിശോ രാകാപതിമിവോദിതം  ॥ 19 ॥ 

     തത്രാനു ദേവപ്രവരൌ ചതുർഭുജൌ 
          ശ്യാമൌ കിശോരാവരുണാംബുജേക്ഷണൌ । 
     സ്ഥിതാവവഷ്ടഭ്യ ഗദാം സുവാസസൌ 
          കിരീടഹാരാംഗദചാരുകുണ്ഡലൌ  ॥ 20 ॥ 

     വിജ്ഞായ താവുത്തമഗായകിങ്കരാ-
          വഭ്യുത്ഥിതഃ സാധ്വസവിസ്മൃതക്രമഃ । 
     നനാമ നാമാനി ഗൃണൻ മധുദ്വിഷഃ 
          പാർഷത്പ്രധാനാവിതി സംഹതാഞ്ജലിഃ  ॥ 21 ॥ 

     തം കൃഷ്ണപാദാഭിനിവിഷ്ടചേതസം 
          ബദ്ധാഞ്ജലിം പ്രശ്രയനമ്രകന്ധരം । 
     സുനന്ദനന്ദാവുപസൃത്യ സസ്മിതം 
          പ്രത്യൂചതുഃ പുഷ്കരനാഭസമ്മതൌ  ॥ 22 ॥ 

സുനന്ദനന്ദാവൂചതുഃ

ഭോ ഭോ രാജൻ സുഭദ്രം തേ വാചം നോഽവഹിതഃ ശൃണു ।
യഃ പഞ്ചവർഷസ്തപസാ ഭവാൻ ദേവമതീതൃപത്  ॥ 23 ॥ 

തസ്യാഖിലജഗദ്ധാതുരാവാം ദേവസ്യ ശാർങ്ഗിണഃ ।
പാർഷദാവിഹ സമ്പ്രാപ്തൌ നേതും ത്വാം ഭഗവത്പദം  ॥ 24 ॥ 

     സുദുർജ്ജയം വിഷ്ണുപദം ജിതം ത്വയാ 
          യത്സൂരയോഽപ്രാപ്യ വിചക്ഷതേ പരം ।
     ആതിഷ്ഠ തച്ചന്ദ്രദിവാകരാദയോ 
          ഗ്രഹർക്ഷതാരാഃ പരിയന്തി ദക്ഷിണം  ॥ 25 ॥ 

അനാസ്ഥിതം തേ പിതൃഭിരന്യൈരപ്യംഗ കർഹിചിത് ।
ആതിഷ്ഠ ജഗതാം വന്ദ്യം തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദം  ॥ 26 ॥ 

ഏതദ്വിമാനപ്രവരമുത്തമശ്ലോകമൌലിനാ ।
ഉപസ്ഥാപിതമായുഷ്മന്നധിരോഢും ത്വമർഹസി  ॥ 27 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

     നിശമ്യ വൈകുണ്ഠനിയോജ്യമുഖ്യയോർ-
          മധുച്യുതം വാചമുരുക്രമപ്രിയഃ ।
     കൃതാഭിഷേകഃ കൃതനിത്യമംഗളോ
          മുനീൻ പ്രണമ്യാശിഷമഭ്യവാദയത്  ॥ 28 ॥ 

പരീത്യാഭ്യർച്ച്യ ധിഷ്ണ്യാഗ്ര്യം പാർഷദാവഭിവന്ദ്യ ച ।
ഇയേഷ തദധിഷ്ഠാതും ബിഭ്രദ്രൂപം ഹിരൺമയം  ॥ 29 ॥ 

തദോത്താനപദഃ പുത്രോ ദദർശാന്തകമാഗതം ।
മൃത്യോർമ്മൂർധ്നി പദം ദത്ത്വാ ആരുരോഹാദ്ഭുതം ഗൃഹം  ॥ 30 ॥ 

തദാ ദുന്ദുഭയോ നേദുർമ്മൃദംഗപണവാദയഃ ।
ഗന്ധർവ്വമുഖ്യാഃ പ്രജഗുഃ പേതുഃ കുസുമവൃഷ്ടയഃ  ॥ 31 ॥ 

സ ച സ്വർല്ലോകമാരോക്ഷ്യൻ സുനീതിം ജനനീം ധ്രുവഃ ।
അന്വസ്മരദഗം ഹിത്വാ ദീനാം യാസ്യേ ത്രിവിഷ്ടപം  ॥ 32 ॥ 

ഇതി വ്യവസിതം തസ്യ വ്യവസായ സുരോത്തമൌ ।
ദർശയാമാസതുർദേവീം പുരോ യാനേന ഗച്ഛതീം  ॥ 33 ॥ 

തത്ര തത്ര പ്രശംസദ്ഭിഃ പഥി വൈമാനികൈഃ സുരൈഃ ।
അവകീര്യമാണോ ദദൃശേ കുസുമൈഃ ക്രമശോ ഗ്രഹാൻ  ॥ 34 ॥ 

ത്രിലോകീം ദേവയാനേന സോഽതിവ്രജ്യ മുനീനപി ।
പരസ്താദ് യദ് ധ്രുവഗതിർവിഷ്ണോഃ പദമഥാഭ്യഗാത്  ॥ 35 ॥ 

     യദ്ഭ്രാജമാനം സ്വരുചൈവ സർവ്വതോ 
          ലോകാസ്ത്രയോ ഹ്യനുവിഭ്രാജന്ത ഏതേ ।
     യന്നാവ്രജൻ ജന്തുഷു യേഽനനുഗ്രഹാ 
          വ്രജന്തി ഭദ്രാണി ചരന്തി യേഽനിശം  ॥ 36 ॥ 

ശാന്താഃ സമദൃശഃ ശുദ്ധാഃ സർവ്വഭൂതാനുരഞ്ജനാഃ ।
യാന്ത്യഞ്ജസാച്യുതപദമച്യുതപ്രിയബാന്ധവാഃ  ॥ 37 ॥ 

ഇത്യുത്താനപദഃ പുത്രോ ധ്രുവഃ കൃഷ്ണപരായണഃ ।
അഭൂത് ത്രയാണാം ലോകാനാം ചൂഡാമണിരിവാമലഃ  ॥ 38 ॥ 

ഗംഭീരവേഗോഽനിമിഷം ജ്യോതിഷാം ചക്രമാഹിതം ।
യസ്മിൻ ഭ്രമതി കൌരവ്യ മേഢ്യാമിവ ഗവാം ഗണഃ  ॥ 39 ॥ 

മഹിമാനം വിലോക്യാസ്യ നാരദോ ഭഗവാൻ ഋഷിഃ ।
ആതോദ്യം വിതുദൻ ശ്ളോകാൻ സത്രേഽഗായത്പ്രചേതസാം  ॥ 40 ॥ 

നാരദ ഉവാച

     നൂനം സുനീതേഃ പതിദേവതായാ-
          സ്തപഃപ്രഭാവസ്യ സുതസ്യ താം ഗതിം ।
     ദൃഷ്ട്വാഭ്യുപായാനപി വേദവാദിനോ 
          നൈവാധിഗന്തും പ്രഭവന്തി കിം നൃപാഃ  ॥ 41 ॥ 

     യഃ പഞ്ചവർഷോ ഗുരുദാരവാക്ശരൈർ-
          ഭിന്നേന യാതോ ഹൃദയേന ദൂയതാ ।
     വനം മദാദേശകരോഽജിതം പ്രഭും 
          ജിഗായ തദ്ഭക്തഗുണൈഃ പരാജിതം  ॥ 42 ॥ 

     യഃ ക്ഷത്രബന്ധുർഭുവി തസ്യാധിരൂഢ-
          മന്വാരുരുക്ഷേദപി വർഷപൂഗൈഃ ।
     ഷട്‌പഞ്ചവർഷോ യദഹോഭിരൽപൈഃ 
          പ്രസാദ്യ വൈകുണ്ഠമവാപ തത്പദം  ॥ 43 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഏതത്തേഽഭിഹിതം സർവ്വം യത്പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ ।
ധ്രുവസ്യോദ്ദാമയശസശ്ചരിതം സമ്മതം സതാം  ॥ 44 ॥ 

ധന്യം യശസ്യമായുഷ്യം പുണ്യം സ്വസ്ത്യയനം മഹത് ।
സ്വർഗ്ഗ്യം ധ്രൌവ്യം സൌമനസ്യം പ്രശസ്യമഘമർഷണം  ॥ 45 ॥ 

ശ്രുത്വൈതച്ഛ്രദ്ധയാഭീക്ഷ്ണമച്യുതപ്രിയചേഷ്ടിതം ।
ഭവേദ്ഭക്തിർഭഗവതി യയാ സ്യാത്ക്ലേശസംക്ഷയഃ  ॥ 46 ॥ 

മഹത്ത്വമിച്ഛതാം തീർത്ഥം ശ്രോതുഃ ശീലാദയോ ഗുണാഃ ।
യത്ര തേജസ്തദിച്ഛൂനാം മാനോ യത്ര മനസ്വിനാം  ॥ 47 ॥ 

പ്രയതഃ കീർത്തയേത്പ്രാതഃ സമവായേ ദ്വിജൻമനാം ।
സായം ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ ധ്രുവസ്യ ചരിതം മഹത്  ॥ 48 ॥ 

പൌർണ്ണമാസ്യാം സിനീവാല്യാം ദ്വാദശ്യാം ശ്രവണേഽഥവാ ।
ദിനക്ഷയേ വ്യതീപാതേ സംക്രമേഽർക്കദിനേഽപി വാ  ॥ 49 ॥ 

ശ്രാവയേച്ഛ്രദ്ദധാനാനാം തീർത്ഥപാദപദാശ്രയഃ ।
നേച്ഛംസ്തത്രാത്മനാഽഽത്മാനം സന്തുഷ്ട ഇതി സിധ്യതി  ॥ 50 ॥ 

ജ്ഞാനമജ്ഞാതതത്ത്വായ യോ ദദ്യാത്സത്പഥേഽമൃതം ।
കൃപാലോർദ്ദീനനാഥസ്യ ദേവാസ്തസ്യാനുഗൃഹ്ണതേ  ॥ 51 ॥ 

     ഇദം മയാ തേഽഭിഹിതം കുരൂദ്വഹ 
          ധ്രുവസ്യ വിഖ്യാതവിശുദ്ധകർമ്മണഃ ।
     ഹിത്വാർഭകഃ ക്രീഡനകാനി മാതുർ
          ഗൃഹം ച വിഷ്ണും ശരണം യോ ജഗാമ  ॥ 52 ॥