ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 13


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / തൃതീയഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 3) / അദ്ധ്യായം 13

ശ്രീശുക ഉവാച

നിശമ്യ വാചം വദതോ മുനേഃ പുണ്യതമാം നൃപ ।
ഭൂയഃ പപ്രച്ഛ കൌരവ്യോ വാസുദേവകഥാദൃതഃ  ॥ 1 ॥ 

വിദുര ഉവാച

സ വൈ സ്വായംഭുവഃ സമ്രാട് പ്രിയഃ പുത്രഃ സ്വയംഭുവഃ ।
പ്രതിലഭ്യ പ്രിയാം പത്നീം കിം ചകാര തതോ മുനേ  ॥ 2 ॥ 

ചരിതം തസ്യ രാജർഷേരാദിരാജസ്യ സത്തമ ।
ബ്രൂഹി മേ ശ്രദ്ദധാനായ വിഷ്വക്സേനാശ്രയോ ഹ്യസൌ  ॥ 3 ॥ 

     ശ്രുതസ്യ പുംസാം സുചിരശ്രമസ്യ 
          നന്വഞ്ജസാ സൂരിഭിരീഡിതോഽർത്ഥഃ ।
     യത്തദ്ഗുണാനുശ്രവണം മുകുന്ദ-
          പാദാരവിന്ദം ഹൃദയേഷു യേഷാം  ॥ 4 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

     ഇതി ബ്രുവാണം വിദുരം വിനീതം 
          സഹസ്രശീർഷ്ണശ്ചരണോപധാനം ।
     പ്രഹൃഷ്ടരോമാ ഭഗവത്കഥായാം 
          പ്രണീയമാനോ മുനിരഭ്യചഷ്ട  ॥ 5 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

യദാ സ്വഭാര്യയാ സാകം ജാതഃ സ്വായംഭുവോ മനുഃ ।
പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതശ്ചേദം വേദഗർഭമഭാഷത  ॥ 6 ॥ 

ത്വമേകഃ സർവ്വഭൂതാനാം ജൻമകൃദ് വൃത്തിദഃ പിതാ ।
അഥാപി നഃ പ്രജാനാം തേ ശുശ്രൂഷാ കേന വാ ഭവേത്  ॥ 7 ॥ 

തദ്വിധേഹി നമസ്തുഭ്യം കർമ്മസ്വീഡ്യാത്മശക്തിഷു ।
യത്കൃത്വേഹ യശോ വിഷ്വഗമുത്ര ച ഭവേദ്ഗതിഃ  ॥ 8 ॥ 

ബ്രഹ്മോവാച

പ്രീതസ്തുഭ്യമഹം താത സ്വസ്തി സ്താദ്വാം ക്ഷിതീശ്വര ।
യന്നിർവ്യളീകേന ഹൃദാ ശാധി മേഽത്യാത്മനാർപ്പിതം  ॥ 9 ॥ 

ഏതാവത്യാത്മജൈർവ്വീര കാര്യാ ഹ്യപചിതിർഗ്ഗുരൌ ।
ശക്ത്യാപ്രമത്തൈർഗൃഹ്യേത സാദരം ഗതമത്സരൈഃ  ॥ 10 ॥ 

സ ത്വമസ്യാമപത്യാനി സദൃശാന്യാത്മനോ ഗുണൈഃ ।
ഉത്പാദ്യ ശാസ ധർമ്മേണ ഗാം യജ്ഞൈഃ പുരുഷം യജ  ॥ 11 ॥ 

പരം ശുശ്രൂഷണം മഹ്യം സ്യാത്പ്രജാരക്ഷയാ നൃപ ।
ഭഗവാംസ്തേ പ്രജാഭർത്തുർഹൃഷീകേശോഽനുതുഷ്യതി  ॥ 12 ॥ 

യേഷാം ന തുഷ്ടോ ഭഗവാൻ യജ്ഞലിങ്ഗോ ജനാർദ്ദനഃ ।
തേഷാം ശ്രമോ ഹ്യപാർത്ഥായ യദാത്മാ നാദൃതഃ സ്വയം  ॥ 13 ॥ 

മനുരുവാച

ആദേശേഽഹം ഭഗവതോ വർത്തേയാമീവസൂദന ।
സ്ഥാനം ത്വിഹാനുജാനീഹി പ്രജാനാം മമ ച പ്രഭോ  ॥ 14 ॥ 

യദോകഃ സർവ്വസത്ത്വാനാം മഹീ മഗ്നാ മഹാംഭസി ।
അസ്യാ ഉദ്ധരണേ യത്നോ ദേവ ദേവ്യാ വിധീയതാം  ॥ 15 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

പരമേഷ്ഠീ ത്വപാം മദ്ധ്യേ തഥാ സന്നാമവേക്ഷ്യ ഗാം ।
കഥമേനാം സമുന്നേഷ്യ ഇതി ദധ്യൌ ധിയാ ചിരം  ॥ 16 ॥ 

സൃജതോ മേ ക്ഷിതിർവ്വാർഭിഃ പ്ലാവ്യമാനാ രസാം ഗതാ ।
അഥാത്ര കിമനുഷ്ഠേയമസ്മാഭിഃ സർഗ്ഗയോജിതൈഃ ।
യസ്യാഹം ഹൃദയാദാസം സ ഈശോ വിദധാതു മേ  ॥ 17 ॥ 

ഇത്യഭിധ്യായതോ നാസാവിവരാത്‌സഹസാനഘ ।
വരാഹതോകോ നിരഗാദംഗുഷ്ഠപരിമാണകഃ  ॥ 18 ॥ 

തസ്യാഭിപശ്യതഃ ഖസ്ഥഃ ക്ഷണേന കില ഭാരത ।
ഗജമാത്രഃ പ്രവവൃധേ തദദ്ഭുതമഭൂൻമഹത്  ॥ 19 ॥ 

മരീചിപ്രമുഖൈർവ്വിപ്രൈഃ കുമാരൈർമ്മനുനാ സഹ ।
ദൃഷ്ട്വാ തത് സൗകരം രൂപം തർക്കയാമാസ ചിത്രധാ  ॥ 20 ॥ 

കിമേതത്‌സൗകരവ്യാജം സത്ത്വം ദിവ്യമവസ്ഥിതം ।
അഹോ ബതാശ്ചര്യമിദം നാസായാ മേ വിനിഃസൃതം  ॥ 21 ॥ 

ദൃഷ്ടോഽങ്ഗുഷ്ഠശിരോമാത്രഃ ക്ഷണാദ്ഗണ്ഡശിലാസമഃ ।
അപി സ്വിദ്ഭഗവാനേഷ യജ്ഞോ മേ ഖേദയൻമനഃ  ॥ 22 ॥ 

ഇതി മീമാംസതസ്തസ്യ ബ്രഹ്മണഃ സഹ സൂനുഭിഃ ।
ഭഗവാൻ യജ്ഞപുരുഷോ ജഗർജ്ജാഗേന്ദ്രസന്നിഭഃ  ॥ 23 ॥ 

ബ്രഹ്മാണം ഹർഷയാമാസ ഹരിസ്താംശ്ച ദ്വിജോത്തമാൻ ।
സ്വഗർജ്ജിതേന കകുഭഃ പ്രതിസ്വനയതാ വിഭുഃ  ॥ 24 ॥ 

     നിശമ്യ തേ ഘർഘരിതം സ്വഖേദ-
          ക്ഷയിഷ്ണു മായാമയസൂകരസ്യ ।
     ജനസ്തപഃസത്യനിവാസിനസ്തേ 
          ത്രിഭിഃ പവിത്രൈർമ്മുനയോഽഗൃണൻ സ്മ  ॥ 25 ॥ 

     തേഷാം സതാം വേദവിതാനമൂർത്തിഃ 
          ബ്രഹ്മാവധാര്യാത്മഗുണാനുവാദം ।
     വിനദ്യ ഭൂയോ വിബുധോദയായ 
          ഗജേന്ദ്രലീലോ ജലമാവിവേശ  ॥ 26 ॥ 

     ഉത്ക്ഷിപ്തവാലഃ ഖചരഃ കഠോരഃ 
          സടാ വിധുന്വൻ ഖരരോമശത്വക് ।
     ഖുരാഹതാഭ്രഃ സിതദംഷ്ട്ര ഈക്ഷാ-
          ജ്യോതിർബ്ബഭാസേ ഭഗവാൻ മഹീധ്രഃ  ॥ 27 ॥ 

     ഘ്രാണേന പൃഥ്വ്യാഃ പദവീം വിജിഘ്രൻ 
          ക്രോഡാപദേശഃ സ്വയമധ്വരാംഗഃ ।
     കരാളദംഷ്ട്രോഽപ്യകരാളദൃഗ്ഭ്യാ-
          മുദ്വീക്ഷ്യ വിപ്രാൻ ഗൃണതോഽവിശത്കം  ॥ 28 ॥ 

     സ വജ്രകൂടാങ്ഗനിപാതവേഗ-
          വിശീർണ്ണകുക്ഷിഃ സ്തനയന്നുദന്വാൻ ।
     ഉത് സൃഷ്ടദീർഘോർമ്മിഭുജൈരിവാർത്ത-
          ശ്ചുക്രോശ യജ്ഞേശ്വര പാഹി മേതി  ॥ 29 ॥ 

     ഖുരൈഃ ക്ഷുരപ്രൈർദ്ദരയംസ്തദാപ 
          ഉത്പാരപാരം ത്രിപരൂ രസായാം ।
     ദദർശ ഗാം തത്ര സുഷുപ്സുരഗ്രേ 
          യാം ജീവധാനീം സ്വയമഭ്യധത്ത  ॥ 30 ॥ 

     സ്വദംഷ്ട്രയോദ്ധൃത്യ മഹീം നിമഗ്നാം 
          സ ഉത്ഥിതഃ സംരുരുചേ രസായാഃ ।
     തത്രാപി ദൈത്യം ഗദയാഽഽപതന്തം 
          സുനാഭസന്ദീപിതതീവ്രമന്യുഃ  ॥ 31 ॥ 

     ജഘാന രുന്ധാനമസഹ്യവിക്രമം 
          സ ലീലയേഭം മൃഗരാഡിവാംഭസി ।
     തദ് രക്തപങ്കാങ്കിതഗണ്ഡതുണ്ഡോ 
          യഥാ ഗജേന്ദ്രോ ജഗതീം വിഭിന്ദൻ  ॥ 32 ॥ 

     തമാലനീലം സിതദന്തകോട്യാ 
          ക്ഷ്മാമുത്ക്ഷിപന്തം ഗജലീലയാങ്ഗ ।
     പ്രജ്ഞായ ബദ്ധാഞ്ജലയോഽനുവാകൈഃ 
          വിരിഞ്ചിമുഖ്യാ ഉപതസ്ഥുരീശം  ॥ 33 ॥ 

ഋഷയ ഊചുഃ

     ജിതം ജിതം തേഽജിതയജ്ഞഭാവന 
          ത്രയീം തനും സ്വാം പരിധുന്വതേ നമഃ ।
     യദ് രോമഗർത്തേഷു നിലില്യുരധ്വരാ-
          സ്തസ്മൈ നമഃ കാരണസൂകരായ തേ  ॥ 34 ॥ 

     രൂപം തവൈതന്നനു ദുഷ്കൃതാത്മനാം 
          ദുർദ്ദർശനം ദേവ യദദ്ധ്വരാത്മകം ।
     ഛന്ദാംസി യസ്യ ത്വചി ബർഹിരോമ-
          സ്വാജ്യം ദൃശി ത്വംഘ്രിഷു ചാതുർഹോത്രം  ॥ 35 ॥ 

     സ്രുക്തുണ്ഡ ആസീത്‌സ്രുവ ഈശ നാസയോ-
          രിഡോദരേ ചമസാഃ കർണ്ണരന്ധ്രേ ।
     പ്രാശിത്രമാസ്യേ ഗ്രസനേ ഗ്രഹാസ്തു തേ 
          യച്ചർവ്വണം തേ ഭഗവന്നഗ്നിഹോത്രം  ॥ 36 ॥ 

     ദീക്ഷാനുജൻമോപസദഃ ശിരോധരം 
          ത്വം പ്രായണീയോദയനീയദംഷ്ട്രഃ ।
     ജിഹ്വാ പ്രവർഗ്ഗ്യസ്തവ ശീർഷകം ക്രതോഃ 
          സഭ്യാവസത്ഥ്യം ചിതയോഽസവോ ഹി തേ  ॥ 37 ॥ 

     സോമസ്തു രേതഃ സവനാന്യവസ്ഥിതിഃ 
          സംസ്ഥാ വിഭേദാസ്തവ ദേവ ധാതവഃ ।
     സത്രാണി സർവ്വാണി ശരീരസന്ധി-
          സ്ത്വം സർവ്വയജ്ഞക്രതുരിഷ്ടിബന്ധനഃ  ॥ 38 ॥ 

     നമോ നമസ്തേഽഖിലമന്ത്രദേവതാ-
          ദ്രവ്യായ സർവ്വക്രതവേ ക്രിയാത്മനേ ।
     വൈരാഗ്യഭക്ത്യാഽഽത്മജയാനുഭാവിത-
          ജ്ഞാനായ വിദ്യാഗുരവേ നമോ നമഃ  ॥ 39 ॥ 

     ദംഷ്ട്രാഗ്രകോട്യാ ഭഗവംസ്ത്വയാ ധൃതാ 
          വിരാജതേ ഭൂധര ഭൂഃ സഭൂധരാ ।
     യഥാ വനാന്നിഃസരതോ ദതാ ധൃതാ 
          മതങ്ഗജേന്ദ്രസ്യ സപത്രപദ്മിനീ  ॥ 40 ॥ 

     ത്രയീമയം രൂപമിദം ച സൌകരം 
          ഭൂമണ്ഡലേനാഥ ദതാ ധൃതേന തേ ।
     ചകാസ്തി ശൃംഗോഢഘനേന ഭൂയസാ 
          കുലാചലേന്ദ്രസ്യ യഥൈവ വിഭ്രമഃ  ॥ 41 ॥ 

     സംസ്ഥാപയൈനാം ജഗതാം സതസ്ഥുഷാം 
          ലോകായ പത്നീമസി മാതരം പിതാ ।
     വിധേമ ചാസ്യൈ നമസാ സഹ ത്വയാ 
          യസ്യാം സ്വതേജോഽഗ്നിമിവാരണാവധാഃ  ॥ 42 ॥ 

     കഃ ശ്രദ്ദധീതാന്യതമസ്തവ പ്രഭോ 
          രസാം ഗതായാ ഭുവ ഉദ്വിബർഹണം ।
     ന വിസ്മയോഽസൌ ത്വയി വിശ്വവിസ്മയേ 
          യോ മായയേദം സസൃജേഽതിവിസ്മയം  ॥ 43 ॥ 

     വിധുന്വതാ വേദമയം നിജം വപുഃ 
          ജനസ്തപഃസത്യനിവാസിനോ വയം ।
     സടാശിഖോദ്ധൂതശിവാംബുബിന്ദുഭിഃ 
          വിമൃജ്യമാനാ ഭൃശമീശ പാവിതാഃ  ॥ 45 ॥ 

     സ വൈ ബത ഭ്രഷ്ടമതിസ്തവൈഷ തേ 
          യഃ കർമ്മണാം പാരമപാരകർമ്മണഃ ।
     യദ്യോഗമായാഗുണയോഗമോഹിതം 
          വിശ്വം സമസ്തം ഭഗവൻ വിധേഹി ശം  ॥ 45 ॥ 

മൈത്രേയ ഉവാച

ഇത്യുപസ്ഥീയമാനസ്തൈഃ മുനിഭിർബ്രഹ്മവാദിഭിഃ ।
സലിലേ സ്വഖുരാക്രാന്ത ഉപാധത്താവിതാവനിം  ॥ 46 ॥ 

സ ഇത്ഥം ഭഗവാനുർവ്വീം വിഷ്വക്സേനഃ പ്രജാപതിഃ ।
രസായാ ലീലയോന്നീതാമപ്സു ന്യസ്യ യയൌ ഹരിഃ  ॥ 47 ॥ 

     യ ഏവമേതാം ഹരിമേധസോ ഹരേഃ 
          കഥാം സുഭദ്രാം കഥനീയമായിനഃ ।
     ശൃണ്വീത ഭക്ത്യാ ശ്രവയേത വോശതീം 
          ജനാർദ്ദനോഽസ്യാശു ഹൃദി പ്രസീദതി  ॥ 48 ॥ 

     തസ്മിൻ പ്രസന്നേ സകലാശിഷാം പ്രഭൌ 
          കിം ദുർല്ലഭം താഭിരലം ലവാത്മഭിഃ ।
     അനന്യദൃഷ്ട്യാ ഭജതാം ഗുഹാശയഃ 
          സ്വയം വിധത്തേ സ്വഗതിം പരഃ പരാം  ॥ 49 ॥ 

     കോ നാമ ലോകേ പുരുഷാർത്ഥസാരവിത്-
          പുരാ കഥാനാം ഭഗവത്കഥാസുധാം ।
     ആപീയ കർണ്ണാഞ്ജലിഭിർഭവാപഹാ-
          മഹോ വിരജ്യേത വിനാ നരേതരം  ॥ 50 ॥