ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 1


ശ്രീമദ് ഭാഗവതം (മൂലം) / പഞ്ചമഃ സ്കന്ധഃ (സ്കന്ധം 5) / അദ്ധ്യായം 1 

രാജോവാച

പ്രിയവ്രതോ ഭാഗവത ആത്മാരാമഃ കഥം മുനേ ।
ഗൃഹേഽരമത യൻമൂലഃ കർമ്മബന്ധഃ പരാഭവഃ  ॥ 1 ॥ 

ന നൂനം മുക്തസംഗാനാം താദൃശാനാം ദ്വിജർഷഭ ।
ഗൃഹേഷ്വഭിനിവേശോഽയം പുംസാം ഭവിതുമർഹതി  ॥ 2 ॥ 

മഹതാം ഖലു വിപ്രർഷേ ഉത്തമശ്ലോകപാദയോഃ ।
ഛായാനിർവൃതചിത്താനാം ന കുടുംബേ സ്പൃഹാ മതിഃ  ॥ 3 ॥ 

സംശയോഽയം മഹാൻ ബ്രഹ്മൻ ദാരാഗാരസുതാദിഷു ।
സക്തസ്യ യത്സിദ്ധിരഭൂത്കൃഷ്ണേ ച മതിരച്യുതാ  ॥ 4 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച

ബാഢമുക്തം ഭഗവത ഉത്തമശ്ലോകസ്യ ശ്രീമച്ചരണാരവിന്ദമകരന്ദരസ ആവേശിതചേതസോ ഭാഗവത പരമഹംസദയിതകഥാം കിഞ്ചിദന്തരായവിഹതാം സ്വാം ശിവതമാം പദവീം ന പ്രായേണ ഹിന്വന്തി  ॥ 5 ॥ 

യർഹി വാവ ഹ രാജൻ സ രാജപുത്രഃ പ്രിയവ്രതഃ പരമഭാഗവതോ നാരദസ്യ ചരണോപസേവയാഞ്ജസാവഗതപരമാർത്ഥസതത്ത്വോ ബ്രഹ്മസത്രേണ 
ദീക്ഷിഷ്യമാണോഽവനിതലപരിപാലനായാമ്‌നാതപ്രവരഗുണഗണൈകാന്തഭാജനതയാ സ്വപിത്രോപാമന്ത്രിതോ ഭഗവതി വാസുദേവ ഏവാവ്യവധാനസമാധിയോഗേന സമാവേശിത
സകലകാരകക്രിയാകലാപോ നൈവാഭ്യനന്ദദ്യദ്യപി തദപ്രത്യാമ്‌നാതവ്യം തദധികരണ ആത്മനോഽന്യസ്മാദസതോഽപി പരാഭവമന്വീക്ഷമാണഃ  ॥ 6 ॥ 

അഥ ഹ ഭഗവാനാദിദേവ ഏതസ്യ ഗുണവിസർഗ്ഗസ്യ പരിബൃംഹണാനുധ്യാനവ്യവസിതസകലജഗദഭിപ്രായ ആത്മയോനിരഖിലനിഗമനിജഗണപരിവേഷ്ടിതഃ സ്വഭവനാദവതതാര  ॥ 7 ॥ 

സ തത്ര തത്ര ഗഗനതല ഉഡുപതിരിവ വിമാനാവലിഭിരനുപഥമമരപരിവൃഢൈരഭിപൂജ്യമാനഃ പഥി പഥി ച വരൂഥശഃ സിദ്ധഗന്ധർവ്വസാധ്യചാരണമുനിഗണൈരുപഗീയമാനോ ഗന്ധമാദനദ്രോണീമവഭാസയന്നുപസസർപ്പ  ॥ 8 ॥ 

തത്ര ഹ വാ ഏനം ദേവർഷിർഹംസയാനേന പിതരം ഭഗവന്തംഹിരണ്യഗർഭമുപലഭമാനഃ സഹസൈവോത്ഥായാർഹണേന സഹ പിതാപുത്രാഭ്യാമവഹിതാഞ്ജലിരുപതസ്ഥേ  ॥ 9 ॥ 

ഭഗവാനപി ഭാരത തദുപനീതാർഹണഃ സൂക്തവാകേനാതിതരാമുദിതഗുണഗണാവതാരസുജയഃ പ്രിയവ്രതമാദിപുരുഷസ്തം സദയഹാസാവലോക ഇതി ഹോവാച  ॥ 10 ॥ 

ശ്രീഭഗവാനുവാച 

     നിബോധ താതേദമൃതം ബ്രവീമി 
          മാസൂയിതും ദേവമർഹസ്യപ്രമേയം ।
     വയം ഭവസ്തേ തത ഏഷ മഹർഷിർ-
          വ്വഹാമ സർവ്വേ വിവശാ യസ്യ ദിഷ്ടം  ॥ 11 ॥ 

     ന തസ്യ കശ്ചിത്തപസാ വിദ്യയാ വാ 
          ന യോഗവീര്യേണ മനീഷയാ വാ ।
     നൈവാർത്ഥധർമ്മൈഃ പരതഃ സ്വതോ വാ 
          കൃതം വിഹന്തും തനുഭൃദ്വിഭൂയാത്  ॥ 12 ॥ 

     ഭവായ നാശായ ച കർമ്മ കർത്തും 
          ശോകായ മോഹായ സദാ ഭയായ ।
     സുഖായ ദുഃഖായ ച ദേഹയോഗ-
          മവ്യക്തദിഷ്ടം ജനതാംഗ ധത്തേ  ॥ 13 ॥ 

     യദ്വാചി തന്ത്യാം ഗുണകർമ്മദാമഭിഃ 
          സുദുസ്തരൈർവ്വത്സ വയം സുയോജിതാഃ ।
     സർവ്വേ വഹാമോ ബലിമീശ്വരായ 
          പ്രോതാ നസീവ ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദഃ  ॥ 14 ॥ 

     ഈശാഭിസൃഷ്ടം ഹ്യവരുന്ധ്മഹേഽങ്ഗ 
          ദുഃഖം സുഖം വാ ഗുണകർമ്മസംഗാത് ।
     ആസ്ഥായ തത്തദ്യദയുങ്‌ക്ത നാഥ-
          ശ്ചക്ഷുഷ്മതാന്ധാ ഇവ നീയമാനാഃ  ॥ 15 ॥ 

     മുക്തോഽപി താവദ്ബിഭൃയാത്സ്വദേഹ-
          മാരബ്ധമശ്നന്നഭിമാനശൂന്യഃ ।
     യഥാനുഭൂതം പ്രതിയാതനിദ്രഃ 
          കിം ത്വന്യദേഹായ ഗുണാന്ന വൃങ്‌ക്തേ  ॥ 16 ॥ 

     ഭയം പ്രമത്തസ്യ വനേഷ്വപി സ്യാദ്-
          യതഃ സ ആസ്തേ സഹ ഷട്‌സപത്നഃ ।
     ജിതേന്ദ്രിയസ്യാത്മരതേർബ്ബുധസ്യ 
          ഗൃഹാശ്രമഃ കിം നു കരോത്യവദ്യം  ॥ 17 ॥ 

     യഃ ഷട്‌സപത്നാൻ വിജിഗീഷമാണോ 
          ഗൃഹേഷു നിർവ്വിശ്യ യതേത പൂർവ്വം ।
     അത്യേതി ദുർഗ്ഗാശ്രിത ഊർജിതാരീൻ 
          ക്ഷീണേഷു കാമം വിചരേദ്വിപശ്ചിത്  ॥ 18 ॥ 

     ത്വം ത്വബ്ജനാഭാംഘ്രിസരോജകോശ-
          ദുർഗ്ഗാശ്രിതോ നിർജ്ജിതഷട്‌സപത്നഃ ।
     ഭുങ്ക്ഷ്വേഹ ഭോഗാൻ പുരുഷാതിദിഷ്ടാൻ 
          വിമുക്തസംഗഃ പ്രകൃതിം ഭജസ്വ  ॥ 19 ॥ 

ശ്രീശുക ഉവാച 

ഇതി സമഭിഹിതോ മഹാഭാഗവതോ ഭഗവതസ്ത്രിഭുവനഗുരോരനുശാസനമാത്മനോ ലഘുതയാവനതശിരോധരോ ബാഢമിതി സബഹുമാനമുവാഹ  ॥ 20 ॥ 

ഭഗവാനപി മനുനാ യഥാവദുപകൽപിതാപചിതിഃ പ്രിയവ്രതനാരദയോരവിഷമമഭിസമീക്ഷമാണയോരാത്മസമവസ്ഥാനമവാങ്മനസം ക്ഷയമവ്യവഹൃതം പ്രവർത്തയന്നഗമത്  ॥ 21 ॥ 

മനുരപി പരേണൈവം പ്രതിസന്ധിതമനോരഥഃ സുരർഷിവരാനുമതേനാത്മജമഖിലധരാമണ്ഡലസ്ഥിതിഗുപ്തയ ആസ്ഥാപ്യ സ്വയമതിവിഷമവിഷയവിഷജലാശയാശായാ ഉപരരാമ  ॥ 22 ॥ 

ഇതി ഹ വാവ സ ജഗതീപതിരീശ്വരേച്ഛയാധിനിവേശിതകർമ്മാധികാരോഽഖിലജഗദ്ബന്ധധ്വംസനപരാനുഭാവസ്യ ഭഗവത ആദിപുരുഷസ്യാംഘ്രിയുഗളാനവരതധ്യാനാനുഭാവേന പരിരന്ധിതകഷായാശയോഽവദാതോഽപി മാനവർദ്ധനോ മഹതാം മഹീതലമനുശശാസ  ॥ 23 ॥ 

അഥ ച ദുഹിതരം പ്രജാപതേർവ്വിശ്വകർമ്മണ ഉപയേമേ ബർഹിഷ്മതീം നാമ തസ്യാമു ഹ വാവ ആത്മജാനാത്മസമാനശീലഗുണകർമ്മരൂപ വീര്യോദാരാൻ ദശ ഭാവയാംബഭൂവ കന്യാം ച യവീയസീമൂർജ്ജസ്വതീം നാമ  ॥ 24 ॥ 

ആഗ്നീധ്രേധ്മജിഹ്വ യജ്ഞബാഹു മഹാവീരഹിരണ്യരേതോഘൃതപൃഷ്ഠസവനമേധാതിഥിവീതിഹോത്രകവയ ഇതി സർവ്വ ഏവാഗ്നിനാമാനഃ  ॥ 25 ॥ 

ഏതേഷാം കവിർമ്മഹാവീരഃ സവന ഇതി ത്രയ ആസന്നൂർദ്ധ്വരേതസസ്ത ആത്മവിദ്യായാമർഭഭാവാദാരഭ്യ കൃതപരിചയാഃ പാരമഹംസ്യമേവാശ്രമമഭജൻ  ॥ 26 ॥ 

തസ്മിന്നു ഹ വാ ഉപശമശീലാഃ പരമർഷയഃ സകലജീവനികായാവാസസ്യ ഭഗവതോ വാസുദേവസ്യ ഭീതാനാം ശരണഭൂതസ്യ ശ്രീമച്ചരണാരവിന്ദാവിരതസ്മരണാവിഗളിതപരമഭക്തിയോഗാനുഭാവേന പരിഭാവിതാന്തർഹൃദയാധിഗതേ ഭഗവതി സർവ്വേഷാം ഭൂതാനാമാത്മഭൂതേ പ്രത്യഗാത്മന്യേവാത്മനസ്താദാത്മ്യമവിശേഷേണ സമീയുഃ  ॥ 27 ॥ 

അന്യസ്യാമപി ജായായാം ത്രയഃ പുത്രാ ആസന്നുത്തമസ്താമസോ രൈവത ഇതി മന്വന്തരാധിപതയഃ  ॥ 28 ॥ 

ഏവമുപശമായനേഷു സ്വതനയേഷ്വഥ ജഗതീപതിർജ്ജഗതീമർബ്ബുദാന്യേകാദശപരിവത്സരാണാമവ്യാഹതാഖിലപുരുഷകാരസാരസംഭൃതദോർദ്ദണ്ഡയുഗളാപീഡിതമൌർവ്വീഗുണസ്തനിതവിരമിതർമ്മർമ്മപ്രതിപക്ഷോ ബർഹിഷ്മത്യാശ്ചാനുദിനമേധമാനപ്രമോദപ്രസരണയൌഷിണ്യവ്രീഡാപ്രമുഷിതഹാസാവലോകരുചിരക്ഷ്വേല്യാദിഭിഃ പരാഭൂയമാനവിവേക ഇവാനവബുധ്യമാന ഇവ മഹാമനാ ബുഭുജേ  ॥ 29 ॥ 

യാവദവഭാസയതി സുരഗിരിമനുപരിക്രാമൻ ഭഗവാനാദിത്യോ വസുധാതലമർദ്ധേനൈവ പ്രതപത്യർദ്ധേനാവച്ഛാദയതി തദാ ഹി ഭഗവദുപാസനോപചിതാതിപുരുഷപ്രഭാവസ്തദനഭിനന്ദൻ സമജവേന രഥേന ജ്യോതിർമ്മയേന രജനീമപി ദിനം കരിഷ്യാമീതി സപ്തകൃത്വസ്തരണിമനുപര്യക്രാമദ്ദ്വിതീയ ഇവ പതംഗഃ  ॥ 30 ॥ 

യേ വാ ഉ ഹ തദ്രഥചരണനേമികൃതപരിഖാതാസ്തേ സപ്തസിന്ധവ ആസൻ യത ഏവ കൃതാഃ സപ്ത ഭുവോ ദ്വീപാഃ  ॥ 31 ॥ 

ജംബൂപ്ലക്ഷശാൽമലികുശക്രൌഞ്ചശാകപുഷ്കരസംജ്ഞാസ്തേഷാം പരിമാണം പൂർവ്വസ്മാത്പൂർവ്വസ്മാദുത്തര ഉത്തരോ യഥാസംഖ്യം ദ്വിഗുണമാനേന ബഹിഃ സമന്തത ഉപകൢപ്താഃ  ॥ 32 ॥ 

ക്ഷാരോദേക്ഷുരസോദസുരോദഘൃതോദക്ഷീരോദദധിമണ്ഡോദശുദ്ധോദാഃ സപ്തജലധയഃ സപ്തദ്വീപപരിഖാ  ഇവാഭ്യന്തരദ്വീപസമാനാ ഏകൈകശ്യേന യഥാനുപൂർവ്വം സപ്തസ്വപി ബഹിർദ്ദ്വീപേഷു പൃഥക്‌പരിത 
ഉപകൽപിതാസ്തേഷു ജംബ്വാദിഷു ബർഹിഷ്മതീപതിരനുവ്രതാനാത്മജാനാഗ്നീധ്രേധ്മജിഹ്വയജ്ഞബാഹുഹിരണ്യരേതോഘൃതപൃഷ്ഠമേധാതിഥിവീതിഹോത്രസംജ്ഞാൻ യഥാസംഖ്യേനൈകൈകസ്മിന്നേകമേവാധിപതിം വിദധേ  ॥ 33 ॥ 

ദുഹിതരം ചോർജ്ജസ്വതീം നാമോശനസേ പ്രായച്ഛദ്യസ്യാമാസീദ്ദേവയാനീ നാമ കാവ്യസുതാ  ॥ 34 ॥ 

     നൈവംവിധഃ പുരുഷകാര ഉരുക്രമസ്യ 
          പുംസാം തദംഘ്രിരജസാ ജിതഷഡ്‌ഗുണാനാം । 
     ചിത്രം വിദൂരവിഗതഃ സകൃദാദദീത 
          യന്നാമധേയമധുനാ സ ജഹാതി ബന്ധം  ॥ 34 ॥ 

സ ഏവമപരിമിതബലപരാക്രമ ഏകദാ തു ദേവർഷിചരണാനുശയനാനുപതിതഗുണവിസർഗ്ഗസംസർഗ്ഗോണാനിർവൃതമിവാത്മാനം മന്യമാന ആത്മനിർവ്വേദ ഇദമാഹ  ॥ 35 ॥ 

അഹോ അസാധ്വനുഷ്ഠിതം യദഭിനിവേശിതോഽഹമിന്ദ്രിയൈരവിദ്യാരചിതവിഷമവിഷയാന്ധകൂപേ തദലമലമമുഷ്യാ വനിതായാ വിനോദമൃഗം മാം ധിഗ്‌ധിഗിതി ഗർഹയാംചകാര  ॥ 36 ॥ 

പരദേവതാപ്രസാദാധിഗതാത്മപ്രത്യവമർശേനാനുപ്രവൃത്തേഭ്യഃ പുത്രേഭ്യ ഇമാം യഥാദായം വിഭജ്യ ഭുക്തഭോഗാം ച മഹിഷീം മൃതകമിവ സഹ മഹാവിഭൂതിമപഹായ സ്വയം നിഹിതനിർവ്വേദോ ഹൃദി ഗൃഹീതഹരിവിഹാരാനുഭാവോ ഭഗവതോ നാരദസ്യ പദവീം പുനരേവാനുസസാര  ॥ 37 ॥ 

തസ്യ ഹ വാ ഏതേ ശ്ലോകാഃ

പ്രിയവ്രതകൃതം കർമ്മ കോ നു കുര്യാദ്‌വിനേശ്വരം ।
യോ നേമിനിമ്‌നൈരകരോച്ഛായാം ഘ്നൻ സപ്തവാരിധീൻ  ॥ 38 ॥ 

ഭൂസംസ്ഥാനം കൃതം യേന സരിദ്ഗിരിവനാദിഭിഃ ।
സീമാ ച ഭൂതനിർവൃത്യൈ ദ്വീപേ ദ്വീപേ വിഭാഗശഃ  ॥ 39 ॥ 

ഭൌമം ദിവ്യം മാനുഷം ച മഹിത്വം കർമ്മയോഗജം ।
യശ്ചക്രേ നിരയൌപമ്യം പുരുഷാനുജനപ്രിയഃ  ॥ 40 ॥