De Baptismo contra Donatistas/VII

<div class="verse">

LIBER SEPTIMUS
 

 

Cyprianus erravit sed dilexit unitatem.

1. 1. Non simus molesti legentibus, si eadem varie ac saepe disserimus. Quamquam enim Ecclesia catholica sancta in omnibus gentibus adversus ea quae in ista quaestione de Baptismo, utrum et apud haereticos vel schismaticos idem possit esse qui est in Catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et plenarii concilii auctoritate munita sit: tamen quia non contemnendis viris, et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter visum est, eius uti adversum nos auctoritate conantur, qui longe ab eius caritate remoti sunt; propterea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia quae in eius concilio de hac re litterisque comperimus, hanc eamdem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus versare, et ostendere quam verius universitati Ecclesiae catholicae placuerit, ut haeretici vel schismatici qui iam Christi Baptismum illic unde veniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur, ab errore suo correcti, in caritate radicati atque fundati 1; ut quod attinet ad Baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. Et beatus Cyprianus quidem iam corpore quod corrumpitur non aggravante animam, nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem 2, serenius perspicit veritatem, quam meruit adipisci per caritatem. Adiuvet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate, tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante Domino, quantum possumus, bona eius imitemur. Si quid autem aliter sensit, et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit revelante iam cernit, nos longe impares meritis suis, Ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes, adversus haereticos vel schismaticos enodemus: quos praecisos ab unitate quam tenuit, et arescentes a caritate qua viguit, et elapsos ab humilitate qua stetit, tanto amplius improbat atque condemnat, quanto magis novit eos ad insidiandum perscrutari velle quod scripsit, et ad pacificandum imitari nolle quod fecit. Sicut illi qui se Christianos Nazarenos vocant, et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore in quem Petrus devians a Paulo revocatus est 3, in hoc adhuc usque persistunt: sicut ergo illi Petro in primatu Apostolorum martyrii gloria coronato, in sua perversitate praecisi ab Ecclesia remanserunt; sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto, se ipsos exsules unitatis agnoscunt, et contra unitatis patriam pro suis calumniis civem unitatis opponunt. Iam itaque caeteras illius concilii sententias eadem ratione videamus.

Aliqui favent haereticis et adversantur Christianis.

2. 2. Marcus a Mactari dixit: Mirandum non est, si haeretici hostes atque impugnatores veritatis sibi rem vindicant potestatis et dignationis alienae: illud mirandum est, quod quidam nostri praevaricatores veritatis haereticis suffragantur, et Christianis adversantur. Propterea decrevimus haereticos baptizandos esse 4.

Christiani amant unitatem.

2. 3. Huic respondemus: Imo magis mirandum est, et magna laude praedicandum, quod tantum isti dilexerint unitatem, ut quos praevaricatores veritatis arbitrabantur, cum eis in unitate perseverantes, ab eis pollui non timerent. Nam cum iste dixisset: Illud mirandum est, quod quidam nostri praevaricatores veritatis haereticis suffragantur, et Christianis adversantur; videbatur esse dicturus: Propterea decernimus eis non esse communicandum. Non hoc dixit; sed ait: Propterea decernimus haereticos baptizandos esse: servans quod pacificus Cyprianus ante praestruxerat, dicens: Neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes 5. Cum ergo Donatistae nobis calumniantur, et nos dicunt traditores, si quis existat vel Iudaeus vel Paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos, secundum eorum regulas, unitatis appellet praevaricatores, velim scire ad hoc tam grave crimen refutandum atque diluendum quomodo nobis agenda sit causa communis. Isti eos dicunt traditores, quos neque illo tempore convincere potuerunt, neque nunc possunt ostendere, et in eodem crimine ipsi esse potius ostenduntur. Sed quid ad nos? De istis certe praevaricatoribus quid dicemus? Si enim nos, quamvis falso, propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur; praevaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diviserat pars Donati beati Cypriani temporibus. Post passionem quippe eius quadraginta, et quod excurrit, annis peractis, traditio codicum facta est, unde coeperunt appellari traditores. Si ergo propterea nos traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur vel confingunt, exorti sumus; ab illis praevaricatoribus utrique originem ducimus. Non est enim quod dicatur, non eis communicasse istos; quando suos illos vocant; quod concilium loquitur, quod ipsi maxime proferunt: Quidam nostri, inquit, praevaricatores veritatis, haereticis suffragantur 6. Accedit et testimonium Cypriani, satis demonstrantis quod in eorum communione permanserit, dicendo: Neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. Ipsi enim erant qui diversum sentiebant, quos iste praevaricatores vocat, quia scilicet haereticis suffragabantur, sine Baptismo eos in Ecclesiam recipiendo. Eam quoque fuisse consuetudinem ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis, et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. Unde apparet, si haeretici non habent Baptismum, Ecclesiam Christi temporum illorum praevaricatoribus fuisse plenam, qui eis suffragantes sic eos recipiebant. Agatur ergo causa communis adversus crimen praevaricationis quod negare non possunt, et ibi agetur nostra adversus crimen traditionis quod convincere non potuerunt. Sed sic agamus, quasi convicerint: quod utrique responderimus eis qui nobis obiciunt maiorum nostrorum praevaricationem, hoc nos istis respondebimus qui nobis obiciunt maiorum nostrorum traditionem. Si enim per maiorum nostrorum traditionem, unde se isti diviserunt, nos mortui sumus: ita per maiorum praevaricationem, qui et nostri et ipsorum parentes fuerunt, et nos et ipsi mortui sumus. Sed quia se vivere dicunt, credunt quod ad eos non pertineat illa praevaricatio: ergo nec ad nos illa traditio. Et illa quidem praevaricatio secundum ipsos certa est: secundum nos autem nec anterior praevaricatio vera est, quia et haereticos dicimus posse habere Baptismum Christi; nec posterior traditio, quia in ea causa sunt ipsi superati. Non habent ergo isti cur a nobis nefario scelere schismatis separentur: quia nostri maiores si traditores non fuerunt, sicut nos dicimus, non est quod ad nos omnino pertineat; si autem traditores fuerunt, sicut ipsi dicunt, sic ad nos non pertinet, quemadmodum nec ad nos nec ad ipsos illi praevaricatores. Ac per hoc quoniam ex maiorum nostrorum iniquitate nullum est crimen nostrum, ex proprio schismate certum est crimen illorum.

Haeretici debent timere iudicium.

3. 4. Satius a Sicilibba dixit: Si haereticis in Baptismo suo peccata donantur, sine causa ad Ecclesiam veniunt. Nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici de iudicio Christi, si sunt peccatorum remissionem consecuti 7.

3. 5. Et haec poterat etiam nostra esse sententia: viderit autem auctor eius quo animo dicta sit. Verbis tamen ita modificata est, ut non me pigeat eo animo consentire atque subscribere, quo et ego sentio Baptismum quidem Christi haereticos posse habere, sed remissionem peccatorum non habere. Non autem ait: Si haeretici baptizant aut baptizantur; sed: Si haereticis, inquit, in Baptismo suo peccata donantur, sine causa ad Ecclesiam veniunt. Namque pro haereticis ponamus illos quos in Ecclesia noverat Cyprianus, saeculo verbis solis, et non factis renuntiantes 8; totidem verbis possumus hanc sententiam etiam nos verissime dicere: Si fallaciter conversis in Baptismo suo peccata donantur, sine causa ad veram conversionem postea perducuntur. Nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint, qui saeculo verbis solis et non factis renuntiarunt, de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti. Sed ista ratiocinatio tali conexione perficitur, ut adiungamus dicentes: Debent autem timere Christi iudicium, et veraci corde aliquando converti: quod cum fecerint, non eos utique necesse est iterum baptizari. Potuerunt igitur accipere Baptismum, et remissionem non accipere peccatorum, aut remissis peccatis continuo rursus onerari. Sic ergo et haeretici.

Rebaptizare est contra rationem.

4. 6. Victor a Gor dixit: Cum peccata nonnisi in Ecclesiae Baptismo remittantur, qui haereticum sine Baptismo ad communicationem admittit, utrumque contra rationem facit, nec haereticos purgat, et Christianos inquinat 9.

Baptismus Ecclesiae est apud haereticos.

4. 7. Huic respondemus, Ecclesiae Baptismum esse et apud haereticos, quamvis ipsi non sint in Ecclesia: sicut aquam paradisi in terra Aegypti, quamvis ipsa non sit in paradiso. Non itaque haereticos sine Baptismo ad communionem admittimus; et quia correcti a sua perversitate veniunt, non eorum peccata, sed Christi Sacramenta suscipimus: de remissione autem peccatorum quod superius, hoc et hic dicimus. Illud sane quod in ultimo posuit dicens: utrumque contra rationem facit, nec haereticos mundat, et Christianos inquinat; respuit primitus ac maxime Cyprianus ipse cum sibi consentientibus collegis suis: neque enim inquinari se credidit, quando talibus propter vinculum pacis communicandum esse decrevit dicens: Neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes 10. Aut si inquinant haeretici ad communionem, si non baptizantur, admissi; inquinata est tota Ecclesia per illam consuetudinem, quae toties hic commemoratur. Et sicut nos isti appellant traditores propter maiores nostros, in quibus nihil tale quando obiecerunt, probare potuerunt; si hoc fit quisque quod est ille cui communicaverit, omnes tunc haeretici facti sunt. Quod si quisquis dicit, insanit; falsum est quod iste ait: Qui haereticum sine Baptismo ad communionem admittit, nec haereticos purgat, et Christianos inquinat. Aut si hoc verum est, non sine Baptismo admittebantur, sed habebant Baptismum Christi, quamvis apud haereticos datum et acceptum, qui secundum illam consuetudinem, de qua isti confitentur, sic admittebantur: ac per hoc recte etiam nunc sic admittuntur.

Baptizare haereticos est communicare cum illis.

5. 8. Aurelius ab Utica dixit: Cum dicat Apostolus, non communicandum peccatis alienis 11, quid aliud quam peccatis alienis communicat, qui sine Baptismo Ecclesiae haereticis communicat? Et ideo censeo baptizandos esse haereticos, ut accipiant remissam peccatorum, et sic illis communicetur 12.

5. 9. Respondetur : Communicavit ergo Cyprianus et isti omnes peccatis alienis, quia cum talibus in communione manserunt, quando neminem qui diversum sensit a iure communionis amoverunt 13. Ubi est ergo Ecclesia? Deinde, ut de haereticis taceam, cum verba huius sententiae etiam de aliis peccatoribus dici possint, quales in Ecclesia secum Cyprianus videbat, gemebat, arguebat, ferebat 14; ubi est Ecclesia, quae secundum haec verba iam tunc perisse existimatur contagione peccatorum? Si autem, sicut se habet firmissima veritas, Ecclesia permansit et permanet; non nisi in consensione intellegenda est communio peccatorum, quam vetat Apostolus 15. Baptizentur autem iterum haeretici, ut accipiant remissionem peccatorum, si baptizantur iterum perversi et invidi, qui cum saeculo verbis et non factis 16 renuntiarent, Baptismum quidem accipere potuerunt, sed remissionem peccatorum non obtinuerunt, dicente Domino: Si non dimiseritis, neque Pater vester dimittet vobis 17.

Probare baptismum haereticum est improbare nostrum.

6. 10. Iambus a Germaniciana dixit: Qui haereticorum Baptismum probant, nostrum improbant; ut extra Ecclesiam, non dicam lotos, sed sordidatos, negent in Ecclesia baptizari oportere 18.

Baptismus non est haereticorum nec nostrum sed Christi.

6. 11. Huic respondetur, neminem nostrum Baptismum haereticorum probare, sed Christi, quamvis in haereticis velut paleis exterioribus, sicut in aliis iniquis velut paleis interioribus. Nam si extra Ecclesiam qui baptizantur, non lavantur, sed sordidantur; profecto extra petram, in qua aedificatur Ecclesia, qui baptizantur, non lavantur, sed sordidantur. Omnes autem extra eamdem petram sunt, qui audiunt verba Christi et non faciunt. Aut si Baptismo lavantur quidem, sed iniquitatibus suis, a quibus in melius mutari noluerunt, sordidi remanent: sic et haeretici.

Luci non potest tenebris convenire.

7. 12. Lucianus a Rucuma dixit: Scriptum est: " Et vidit Deus lucem quia bona est, et divisit inter lucem et tenebras " 19. Si potest luci et tenebris convenire, potest nobis et haereticis aliquid esse commune. Propterea censeo haereticos baptizandos esse 20.

Hoc valet de omnibus iniustis.

7. 13. Huic respondetur: Si potest luci et tenebris convenire, potest iustis et iniustis aliquid esse commune. Censeat ergo illos iniustos denuo baptizari, quos in ipsa Ecclesia Cyprianus arguebat: aut si non sunt iniusti qui saeculo verbis et non factis 21 renuntiant, dicat qui potest.

Haeresia non est Ecclesia.

8. 14. Pelagianus a Luperciana dixit: Scriptum est: " Aut Deus Deus est, aut Baal Deus est " 22. Ita et nunc, aut Ecclesia Ecclesia est, aut haeresis Ecclesia : porro si haeresis Ecclesia non est, quomodo esse apud haereticos Baptisma Ecclesiae potest? 23

8. 15. Huic ita possumus respondere: Aut paradisus paradisus, aut Aegyptus paradisus: porro si Aegyptus paradisus non est, quomodo esse in Aegypto aqua paradisi potest? Sed dicetur nobis: Etiam illuc exeundo pervenit. Sic ergo ad haereticos Baptismus. Item dicimus: Aut petra Ecclesia, aut arena Ecclesia. Porro quia non est arena Ecclesia, quomodo apud eos qui super arenam aedificant, audiendo verba Christi et non faciendo 24, esse Baptismus potest? et tamen est. Sic ergo et apud haereticos.

Baptismus est in sola Ecclesia Catholica.

9. 16. Iader a Midila dixit 25: Scimus non esse nisi unum Baptismum in Ecclesia catholica: et ideo non debemus admittere haereticum, nisi baptizatus fuerit apud nos, ne se putet extra Ecclesiam catholicam baptizatum esse.

9. 17. Huic respondetur, quia si hoc de iniquis illis qui extra petram sunt diceretur, falso utique diceretur. Sic ergo et de haereticis.

10. 18. Item Felix a Marazana dixit 26: Una fides, unum baptisma 27; sed Ecclesiae catholicae, cui soli licet baptizare.

10. 19. Huic respondetur : Quid si alius ita diceret: Una fides, unum baptisma; sed iustorum tantum, quibus solis licet baptizare? Sicut haec verba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. An et iniusti nec in ipso Baptismo mutati, dum saeculo verbis solis et non factis 28 renuntiant, ad membra Ecclesiae pertinent? Videant si ipsa est illa petra, si ipsa est columba, si ipsa est sponsa sine macula et ruga 29.

An qui non credunt Deo habeant Baptismum.

11. 20. Paulus ab Obba dixit: Me non movet si aliquis Ecclesiae fidem et veritatem non vindicat, quando Apostolus dicat: " Quid enim? quia exciderunt a fide quidam illorum, numquid infidelitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit: est enim Deus verax, omnis autem homo mendax " 30. Si autem Deus verax est, quomodo apud haereticos Baptismi veritas esse potest, apud quos Deus non est? 31

11. 21. Huic respondetur: Quid? apud avaros numquid est Deus? Et tamen est Baptismus: ita et apud haereticos. Apud quos enim Deus est, templum Dei sunt 32. Quae autem compositio templo Dei cum idolis? 33 Porro avaritiam, idololatriam Paulus sentit 34, Cyprianus consentit 35, et idem ipse inter collegas raptores, et tamen baptizatores, cum magna tolerantiae mercede versatur.

Haeretici et peccatores non dant remissionem peccatorum.

12. 22. Pomponius a Dionysiana dixit 36: Manifestum est haereticos non posse baptizare, et remissionem peccatorum dare, qui potestatem non habent, ut aut solvere aut ligare aliquid in terris possint 37.

12. 23. Respondetur: Hanc potestatem nec homicidae habent, id est, qui oderunt fratres 38. Non enim talibus dictum est: Si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, tenebuntur 39. Et tamen baptizant, et eos in eadem Baptismi communione et Paulus tolerat 40, et Cyprianus agnoscit 41.

Habere baptismum communem cum haereticis est comtaminare Sponsam Christi.

13. 24. Venantius a Tinisa 42 dixit: Si maritus peregre proficiscens 43, amico suo commendasset uxorem suam custodiendam, commendatam sibi ille quanta posset diligentia conservaret, ne ab aliquo castitas eius et sanctitas adulteraretur. Christus Dominus et Deus noster ad Patrem proficiscens, sponsam suam nobis commendavit; utrumne eam incorruptam et inviolatam custodimus, an integritatem eius et castitatem moechis et corruptoribus prodimus? Qui enim Baptisma Ecclesiae commune cum haereticis facit, sponsam Christi adulteris prodit.

13. 25. Respondemus: Quid illi qui cum baptizantur, labiis, non corde convertuntur ad Deum, nonne adulterinam mentem gerunt? Nonne ipsi sunt saeculi dilectores, qui non factis sed verbis 44 renuntiaverunt, et ideo corrumpunt mores bonos per colloquia mala45, dicentes: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur 46? Nonne etiam contra istos vigilavit sermo apostolicus, ubi dicit: Timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo 47? Cum ergo Christi Baptisma Cyprianus habebat commune cum talibus, numquid ideo sponsam Christi prodebat adulteris, ac non potius monile sponsi 48 etiam in adultera cognoscebat?

Non sunt duo baptismata.

14. 26. Aymmus ab Ausuagiga dixit: Nos unum Baptisma accepimus, et ipsum exercemus: qui autem dicit quia et haereticis licet baptizare, ipse duos baptismos facit 49.

14. 27. Huic respondetur: Cur non etiam ille duos baptismos facit, qui dicit quia et iniqui baptizant? Cum enim iusti et iniqui sibi contrarii sint; Baptismus quem dant iusti, qualis erat Paulus, vel etiam qualis erat Cyprianus, non est contrarius Baptismo quem dabant iniqui illi qui oderant Paulum 50, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intellegit 51: et cum contrariae sibi sint continentia quae fuit in Cypriano, et avaritia quae fuit in collegis Cypriani; Baptismus tamen quem Cyprianus dabat, non erat contrarius Baptismo quem illi dabant, sed unus et idem: quia ille baptizat de quo dictum est: Ipse est qui baptizat 52.

Si haeretici baptizant excusati sunt.

15. 28. Saturninus a Victoriana 53 dixit: Si licet haereticis baptizare, excusati sunt et defensi illicita facientes: nec video quare eos aut Christus adversarios suos, aut Apostolus antichristos appellaverit 54.

15. 29. Huic respondetur: Sic dicimus non licere haereticis baptizare, quomodo dicimus non licere fraudatoribus baptizare? Non enim haeretico tantum, sed peccatori, inquit, dicit Dominus : Ut quid enarras iustificationes meas, et assumis testamentum meum per os tuum? 55 huic utique dixit: Si videbas furem, concurrebas ei 56. Quanto ergo illi peiores, qui non cum furibus concurrebant, sed ipsi fundos insidiosis fraudibus rapiebant 57? sed non eis concurrebat Cyprianus, quamvis eos in catholica segete toleraret, ne simul eradicaretur et triticum. Et tamen etiam ipsi quem dabant, idem ipse Baptismus erat; quia non ipsorum, sed Christi erat. Sicut ergo isti, quamvis in eis Christi Baptismus agnoscatur, non sunt tamen excusati et defensi illicita facientes, et recte illos Christus adversarios suos appellat, quia in talibus perseverantes audituri sunt: Recedite a me, qui operamini iniquitatem 58; unde antichristi appellantur, quia Christo contrarii sunt, dum contra quod praecipit vivunt: ita et haeretici.

Exemplum Marcionis.

16. 30. Alius Saturninus a Tucca dixit 59: Gentiles, quamvis idola colant, tamen summum Deum Patrem creatorem cognoscunt et confitentur. In hunc Marcion blasphemat, et quidam non erubescunt Marcionis Baptismum probare 60. Quomodo tales sacerdotes sacerdotium Dei aut servant, aut vindicant, qui hostes Dei non baptizant, et sic illis communicant?

16. 31. Respondetur : Nimirum cum talia dicuntur, exceditur modus, nec consideratur quia et ipsi talibus communicabant, neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem, si diversum sentiebant, amoventes 61. Sed habet iste in hac ipsa sententia sua unde admoneri posset, si adverteret, id in quoque corrigendum esse quod pravum est, quod autem rectum est approbandum: quandoquidem ait: Gentiles, quamvis idola colant, tamen summum Deum Patrem creatorem cognoscunt et confitentur. Si quis ergo ad eum talis gentilis veniret, numquid vellet in eo corrigere atque mutare, quod Deum Patrem creatorem confitebatur et noverat ? Sed emendaret in eo idololatriam, quod malum habebat; et traderet Sacramenta christiana, quae non habebat: et si quid rectum nosset in eo, approbaret; si quid inveniret perversum, emendaret; si quid defuisset, daret. Sic et in marcionista haeretico agnosceret Baptismi integritatem, corrigeret eius perversitatem, doceret catholicam veritatem.

Non baptizare haereticos est communicare peccatori.

17. 32. Marcellus a Zama dixit: Cum peccata nonnisi in Baptismo Ecclesiae remittantur; qui haereticum non baptizat, peccatori communicat 62.

17. 33. Quid ille qui hoc facienti communicat, nonne peccatori communicat? Quid autem aliud faciebant omnes iudicantes neminem, aut a iure communionis amoventes diversa sentientem 63? Ubi est ergo Ecclesia? An patientibus, et ne triticum eradicetur, zizania tolerantibus 64 ista non obsunt? Discant ergo isti, qui se ab orbe terrarum frustra separando sacrilegium schismatis admiserunt, utquid habent in ore sententiam Cypriani, qui non habent in corde Cypriani patientiam? Huic autem Marcello respondetur ex his quae de Baptismo et de remissione peccatorum supra dicta sunt, quomodo possit esse Baptismus in homine, quamvis non sit in eo remissio peccatorum.

Si non rebaptizatur haeresis maior est.

18. 34. Irenaeus ab Ululis dixit: Si ideo Ecclesia haereticum non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse; haeresis maior est 65.

18. 35. Respondetur : Hoc modo dici posset: Si ideo avarum Ecclesia non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse, avaritia maior est. Hoc autem falsum est: ita ergo et illud.

Qui non rebaptizat haereticos probet esse in haeresi Ecclesiam.

19. 36. Donatus a Cibaliana dixit: Ego unam Ecclesiam et unum Baptismum eius novi. Si est qui dicat esse apud haereticos Baptismi gratiam, ante est ut ostendat et probet esse illic Ecclesiam 66.

19. 37. Huic respondetur: Si Baptismi gratiam hoc esse dicis quod est Baptismus, est apud haereticos: si autem Baptismus sacramentum est gratiae, ipsa vero gratia abolitio peccatorum est, non est apud haereticos Baptismi gratia. Sic est autem unum Baptisma et una Ecclesia, quemadmodum est una spes 67. Sicut ergo boni et mali, non habentes unam spem, possunt tamen habere unum Baptisma; ita quibus non est communis Ecclesia, potest Baptisma esse commune.

Imitandus est Petrus.

20. 38. Zozimus a Tharassa 68 dixit: Revelatione facta veritatis, cedat error veritati: quia et Petrus qui prius circumcidebat, cessit Paulo veritatem praedicanti 69.

20. 39. Respondetur : Potest etiam nostra esse sententia ista, et ita factum est in hac de Baptismo quaestione. Nam veritate postea liquidius revelata cessit error veritati, cum illa saluberrima consuetudo etiam plenarii concilii auctoritate firmata est. Bene tamen, quod toties meminerunt etiam primum Apostolorum Petrum potuisse aliter sapere quam veritas postulabat; quod accidisse etiam Cypriano sine ulla eius contumelia credimus, quicumque diligimus Cyprianum: quia non eum fas est diligi maiore caritate quam Petrum.

Haeresis non est de coelo.

21. 40. Iulianus a Telepte 70 dixit: Scriptum est: Nemo potest accipere aliquid, nisi datum illi fuerit de coelo 71. Si haeresis de coelo est, potest Baptisma dare.

21. 41. Audiat et alium dicentem: Si avaritia de coelo est, potest Baptisma dare. Et tamen dant avari: sic ergo et haeretici.

Noli facere haereticum christianum.

22. 42. Faustus a Timida Regia dixit 72: Non sibi blandiantur qui haereticis patrocinantur. Qui pro haereticis ecclesiastico Baptismo intercedit, illos Christianos, et nos haereticos facit.

22. 43. Huic respondetur: Si quisquam dicat, eum qui cum Baptismum acciperet, quia odium fraternum tenebat in corde, non acceperat remissionem peccatorum, non eum iterum baptizandum, quando illud odium de corde dimittit; numquid ecclesiastico Baptismo intercedit pro homicidis, aut illos iustos, et nos homicidas facit? Hoc ergo et de haereticis intellegat.

Quidam praeponunt haereticos episcopis.

23. 44. Geminius a Furnis dixit 73: Quidam de collegis haereticos praeponere sibi possunt, nobis non possunt: et ideo quod semel decrevimus, tenemus; ut ab haereticis venientes baptizemus.

23. 45. Et hic confitetur apertissime quosdam de collegis suis diversa sensisse: unde etiam atque etiam confirmatur amor unitatis, quod ab invicem nullo schismate separati sunt, donec alteris eorum si quid aliter saperent Deus revelaret 74. Sed huic respondetur, collegas eius non sibi haereticos praeposuisse; sed Baptismum Christi, sicut cognoscitur in avaris, fraudatoribus, raptoribus, homicidis, sic etiam in haereticis cognovisse.

Sinagoga Satanae non habet baptismum.

24. 46. Rogatianus a Nova dixit 75: Ecclesiam Christus instituit, haeresim diabolus: quomodo potest habere Baptismum Christi synagoga satanae?

24. 47. Huic respondetur: Numquid quia pios Christus instituit, et invidos diabolus, ideo non potest habere Baptismum Christi, quae in invidis convincitur esse pars diaboli?

Comparatio cum Iuda.

25. 48. Therapius a Bulla dixit 76: Qui haereticis Baptismum Ecclesiae concedit, et prodit, quid aliud quam sponsae Christi Iudas existit?

25. 49. O magna convictio schismaticorum, qui se ab haereditate Christi toto orbe diffusa nefario sacrilegio separarunt, si Cyprianus talibus communicabat qualis Iudas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur: aut si maculabatur, tunc Iudae facti sunt omnes: ergo et modo Iudae sunt omnes: aut si non sunt; non ergo pertinent ad posteros facinora priorum, quamvis ex eadem communione propagatos. Cur ergo nobis traditores obiciunt, quos non convicerunt, et sibi Iudam non obiciunt, cui Cyprianus et collegae eius communicaverunt? Ecce concilium de quo solent isti gloriari. Nos quidem dicimus quia sic non prodit haereticis Ecclesiae Baptismum, qui Baptismum Christi et in haereticis probat; sicut non prodit homicidis Ecclesiae Baptismum, qui Baptismum Christi et in homicidis probat: sed quia isti ex hoc concilio nobis praescribere quid sentire debeamus, affectant, ipsi priores ei consentiant. Ecce Iudae traditori sunt comparati, qui dicebant haereticos quamvis in haeresi baptizatos non debere iterum baptizari. Talibus autem Cyprianus communicabat, qui dixit: Neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes 77. Tales etiam antea fuisse in Ecclesia per illam sententiam manifestantur, ubi ait: Sed dicit aliquis: Quid ergo fiet de his qui in praeteritum in Ecclesiam sine Baptismo admissi sunt? 78 Talem fuisse Ecclesiae consuetudinem ipsi, qui hoc concilium faciunt, saepe commemorant. Si ergo nihil aliud quicumque hoc facit, quam sponsae Christi Iudas existit, sicut ista sententia pronuntiata est; Iudas autem, sicut docet Evangelium, traditor fuit; traditoribus ergo communicaverunt omnes, qui tunc etiam ista dicebant, et antequam ista dicerent, traditores facti erant omnes per illam consuetudinem, quam tunc Ecclesia retinebat. Omnes ergo, id est et nos et ipsi quia ex illa unitate propagati sumus, traditores sumus. Sed nos duobus modis defendimur: quia et huic concilio, ubi hoc pronuntiatum est, non consentimus, salvo iure unitatis, sicut ipse Cyprianus praedixit; et bonis malos in unitate catholica, donec in fine a tritico palea separetur, nihil obesse arbitramur. Isti autem, quia et hoc concilium tamquam pro se proferunt, et malorum communione quasi contagione bonos perire contendunt, non inveniunt quomodo dicant, aut priores Christianos unde isti propagantur, non fuisse traditores, quia isto concilio convincuntur; aut ad se non pertinere facinora priorum, quia nobis maiores nostros obiciunt.

Deus non audit peccatorem.

26. 50. Item alius Lucius a Membresa dixit 79: Scriptum est, "Deus peccatorem non audit " 80. Qui peccator est, quomodo audiri in Baptismo potest?

26. 51. Respondemus: Quomodo auditur avarus, et raptor, et fenerator, et homicida? An isti non sunt peccatores? quos tamen Cyprianus in Catholica obiurgat 81, et tolerat.

Consuetudo non est anteponenda veritati.

27. 52. Item alius Felix a Buslacenis dixit 82: In haereticis sine Baptismo Ecclesiae admittendis nemo consuetudinem rationi et veritati praeponat; quia consuetudinem ratio et veritas semper excludit.

27. 53. Huic respondetur: Veritatem non ostendis, de consuetudine confiteris. Recte igitur consuetudinem teneremus plenario concilio posteriore firmatam, etiam si veritas adhuc lateret, quam credimus iam esse manifestatam.

Antichristi non possunt rebaptizare.

28. 54. Alius Saturninus ab Abitinis dixit 83: Si potest antichristus dare alicui gratiam Christi, possunt et haeretici baptizare, qui appellati sunt antichristi.

28. 55. Quid, si alius diceret: Si potest homicida dare alicui gratiam Christi, possunt et qui fratres oderunt baptizare, qui appellati sunt homicidae 84? Nempe quasi verum dicere videretur, et tamen possunt: sic ergo et haeretici.

Haeretici non habent Baptismum.

29. 56. Quintus ab Aggya dixit 85: Ille potest dare aliquid, qui aliquid habet: haeretici autem quid possunt dare, quos constat nihil habere?

29. 57. Huic respondetur: Si ergo potest dare aliquid qui aliquid habet, manifestum est posse dare haereticos Baptismum, quia cum ab Ecclesia recedunt, habent lavacri Sacramentum quod ibi acceperant: nam redeuntes non recipiunt, quia non amiserant cum recesserunt.

Nemo potest duobus dominis servire.

30. 58. Alius Iulianus a Marcelliana dixit 86: Si potest homo duobus dominis servire, Deo et mammonae 87; potest et Baptisma duobus servire, christiano et haeretico.

30. 59. Imo si potest continenti et avaro, sobrio et ebrioso, pio et homicidae, cur non etiam christiano et haeretico? Quibus quidem non servit; sed ministratur illis, vel ab illis, ad salutem bene utentibus, et ad iudicium male utentibus.

Ubi non est Ecclesia non est Baptismus.

31. 60. Tenax ab Horreis Celiae dixit 88: Baptisma unum est, sed Ecclesiae: ubi Ecclesia non est, Baptisma illic esse non potest.

31. 61. Huic respondemus: Quare ergo potest ubi petra non est, sed arena est; cum Ecclesia in petra, non in arena sit?

Haeretici non habent Deum et Christum.

32. 62. Alius Victor ab Assuris dixit 89: Scriptum est quia Deus unus est, et Christus unus et Ecclesia una, et Baptisma unum 90. Quomodo illic baptizari aliquis potest, ubi Deus et Christus et Ecclesia non est?

32. 63. Quomodo potest et in arena illa, ubi nec Ecclesia est, quia in petra est; nec Deus et Christus, quia non est ibi templum Dei et Christi?

Extra Ecclesiam nulla salus.

33. 64. Donatulus a Capse dixit 91: Et ego semper hoc sensi, ut haeretici, qui nihil foris consecuti sunt, quando ad Ecclesiam convertuntur, baptizentur.

33. 65. Ad hoc respondetur: Nihil quidem foris consecuti sunt, sed ad salutem, non ad Sacramentum. Salus enim propria est bonis; Sacramenta vero communia bonis et malis.

Haereticus non potest dare quod non habet.

34. 66. Verulus a Rusiccade dixit 92: Homo haereticus dare non potest quod non habet: multo magis schismaticus, qui quod habuit amisit.

34. 67. Iam ostendimus eos habere; quia non amittunt, cum recedunt. Non enim recipiunt, cum redeunt. Quapropter, si propterea videbantur dare non posse, quia putabantur non habere; intellegantur iam dare posse, quia intelleguntur et habere.

Haeretici nihil habere possunt.

35. 68. Pudentianus a Cuiculi dixit 93: Novitas episcopatus effecit, fratres dilectissimi, ut sustinerem quid maiores iudicarent. Nam haereses nihil habere, nec posse, manifestum est: atque ita si qui ex eis venerint, baptizari aequissime statutum est.

35. 69. Sicut ergo superioribus responsum est, quos hic sustinebat quid iudicarent, sic et huic ipsi responsum esse intellegatur.

Haereticos venientes ad Ecclesiam oportet baptizare.

36. 70. Petrus ab Hippone Diarrhito dixit 94: Cum unum Baptisma sit in catholica Ecclesia, manifestum est non posse extra Ecclesiam baptizari: et ideo in haeresi tinctos, sive in schismate, venientes ad Ecclesiam, censeo baptizari oportere.

36. 71. Sic est unum Baptisma in Ecclesia catholica, ut cum exinde aliqui exierint, in his qui exeunt, non fiant duo, sed idem unum maneat. Quod ergo in redeuntibus agnoscitur, hoc et in eis qui a recedentibus acceperunt, quod illi cum recederent, non amiserunt.

Si quid haeretici faciunt rescindi debet.

37. 72. Item alius Lucius ab Ausafa dixit 95: Secundum motum animi mei et Spiritus sancti, cum sit unus Deus Pater Domini nostri Iesu Christi, et unus Christus, et una spes, unus spiritus, una Ecclesia, unum debet esse et Baptisma 96. Et ideo dico, ut si quid apud haereticos motum aut factum fuerit, rescindi debere; et eos qui exinde veniunt, in Ecclesia baptizandos esse.

37. 73. Rescindatur ergo quod baptizant, qui audiunt verba Dei et non faciunt 97, cum ab iniquitate ad iustitiam, hoc est, ab arena ad petram migrare coeperint. Quod si non fit, quia et in ipsis quod Christi erat, eorum iniquitatibus non violabatur; hoc etiam de haereticis intellegatur: nam nec eadem spes illis est quamdiu in arena sunt, quae illis qui super petram sunt; tamen idem Baptisma est in utrisque, quamvis sicut spes una, ita et unum Baptisma dictum sit.

Baptismus haereticorum non dat gratiam.

38. 74. Felix a Gurgitibus dixit 98: Ego censeo, ut secundum sanctarum Scripturarum praecepta baptizatos illicite ab haereticis extra Ecclesiam, si ad Ecclesiam confugere voluerint, gratiam Baptismi, ubi licite datur, consequantur.

38. 75. Respondetur: Imo licite incipiant habere ad salutem, quod illicite habebant ad perniciem: quia sub eodem Baptismo iustificatur, cum se quisque ad Deum veraci corde converterit, sub quo iudicabatur, quando id accipiens saeculo solis verbis et non factis renuntiaverat 99.

Baptismus haereticorum non est salutare.

39. 76. Pusillus a Lamasba dixit 100: Ego credo Baptisma salutare non esse nisi in Ecclesia catholica. Quidquid absque Catholica fuerit, simulatio est.

39. 77. Hoc quidem verum est, quod Baptisma salutare nonnisi in Ecclesia catholica est. Potest enim ipsum esse et extra Catholicam, sed salutare non est ibi; quia non ibi operatur salutem: sicut ille bonus odor Christi non est utique salutaris in iis qui pereunt 101, non suo vitio, sed illorum. Simulatio est autem quidquid extra Catholicam fuerit, sed in quantum non est catholicum. Potest autem aliquid catholicum esse extra Catholicam, sicut potuit nomen Christi esse extra congregationem Christi, in quo nomine pellebat daemonia ille qui cum discipulis non sequebatur 102. Nam simulatio etiam in Catholica esse potest, in his utique qui saeculo verbis et non factis renuntiant 103, nec tamen est catholica simulatio. Sicut ergo est in Catholica quod non est catholicum, sic potest extra Catholicam aliquid esse catholicum.

Haeretici nihil habent.

40. 78. Salvianus a Gazaufala dixit 104: Haereticos nihil habere constat; et ideo ad nos veniunt, ut possint accipere quod non habebant.

40. 79. Respondemus: Non sunt ergo haeretici ipsi qui haereses condiderunt, quia ab Ecclesia recesserunt, et utique habebant quod ibi acceperunt. Quod si absurdum est dicere, ut illi non sint haeretici, per quos caeteri fiunt haeretici; potest fieri ut haereticus habeat, quo male utendo dispereat.

Sequenda est veritas non consuetudo.

41. 80. Honoratus a Tucca dixit 105: Cum Christus veritas sit, magis veritatem quam consuetudinem sequi debemus; ut haereticos qui ideo ad nos veniunt, quia foris nihil accipere potuerunt, Ecclesiae Baptismo sanctificemus.

41. 81. Et iste attestator est consuetudinis, ubi nos plurimum adiuvat, quidquid aliud contra nos dicere videatur. Non autem ideo ad nos veniunt haeretici, quia foris nihil acceperunt; sed ut eis utile esse incipiat quod acceperunt: hoc enim foris nullo modo potest.

Consilium novi episcopi.

42. 82. Victor ab Octavo dixit 106: Quod et ipsi scitis, non olim sum constitutus episcopus, et ideo exspectabam praecessorum consilium. Hoc itaque existimo, ut quicumque ex haeresi venerint, sine dubio baptizentur.

42. 83. Quod ergo illis quos exspectabat, responsum est, huic quoque responsum accipiatur.

Episcopi faciunt quod fecerunt Apostoli.

43. 84. Clarus a Mascula dixit 107: Manifesta est sententia Domini nostri Iesu Christi Apostolos suos mittentis, et ipsis solis potestatem a Patre sibi datam permittentis, quibus nos successimus, eadem potestate Ecclesiam Domini gubernantes, et credentium fidem baptizantes: et ideo haeretici, qui nec potestatem foris, nec Ecclesiam Christi habent, neminem baptizare Baptismo eius possunt.

43. 85. Numquid et impii homicidae Apostolis successerunt? Cur ergo baptizant? An quia non sunt foris? Sed a petra foris sunt, cui claves Dominus dedit et ubi se aedificaturum Ecclesiam dixit 108.

Non debemus decipere haereticos.

44. 86. Secundianus a Thambeis dixit 109: Non debemus haereticos nostra praesumptione decipere, ut in Ecclesia Domini nostri Iesu Christi non baptizati ac per hoc remissionem peccatorum non consecuti, cum iudicii dies venerit, nobis imputent quod per nos non sint baptizati, et indulgentiam divinae gratiae non consecuti. Propter quod, cum sit una Ecclesia et unum Baptisma, quando ad nos convertuntur, simul cum Ecclesia et Ecclesiae Baptismum consequantur.

44. 87. Imo translati ad petram et columbae sociati accipiant remissionem peccatorum, quam habere non poterant extra petram et extra columbam, sive aperte foris, sicut haeretici, sive tamquam intus, sicut perditi catholici: quos tamen Baptismum sine remissione peccatorum et habere et dare manifestum est, cum et ab ipsis tales accipiunt, qui non in melius commutati Deum labiis honorant, cor autem eorum longe est ab eo 110. Tamen sic est unum Baptisma, quomodo est una columba, cum possint qui non sunt in columba communiter, Baptisma tamen habere communiter.

Non debemus admittere sine baptismo haereticos in domum Dei.

45. 88. Item alius Aurelius a Cillavi dixit 111: Ioannes apostolus in Epistola sua posuit: " Si quis ad vos venit, et doctrinam Christi non habet, nolite eum admittere in domum vestram, et Have illi ne dixeritis. Qui enim dixerit illi Have, communicat factis eius malis " 112. Quomodo tales admitti temere in domum Dei possunt, qui in domum nostram privatam admitti prohibentur? Aut quomodo cum eis sine Ecclesiae Baptismo communicare possumus, quibus si Have dixerimus tantum, factis eorum malis communicamus.

45. 89. De hoc testimonio Ioannis non est diutius disserendum, quando quidem ad quaestionem Baptismi, quam modo tractamus, omnino non pertinet. Ait enim: Si quis ad vos venerit, et doctrinam Christi non habet 113. Haeretici autem relinquentes doctrinam erroris sui, ad Christi doctrinam convertuntur, ut incorporentur Ecclesiae, et ad illam columbam incipiant pertinere, cuius Sacramentum habebant: et ideo quod eius non habebant, eis datur, id est, pax et caritas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta 114. Quod autem eius habebant, agnoscitur, et sine ulla contumelia suscipitur: sicut in adultera Deus agnoscit dona sua, etiam cum illa sequitur amatores suos; quia fornicatione correcta, cum ad castitatem convertitur, non dona illa culpantur, sed ipsa emendatur 115. Sicut se autem posset defendere Cyprianus, si hoc ei Ioannis testimonium obiceretur, quando talibus communicabat; ita se defendant contra quos dicitur. Nam ad istam quaestionem, ut dixi, omnino non pertinet. Ioannes enim dicit, alienae doctrinae hominibus Have non esse dicendum; Paulus autem apostolus vehementius dicit: Si quis frater nominatur inter vos aut avarus, aut ebriosus, etc., cum eiusmodi ne quidem cibum simul sumere 116: et tamen cum collegis feneratoribus, insidiosis, fraudatoribus, raptoribus, non privatam mensam, sed Dei altare habebat commune Cyprianus. Quomodo autem hoc defendatur, iam in aliis libris satis dictum est.

Haeretici non possunt illuminare.

46. 90. Litteus a Gemellis dixit 117: Caecus caecum si ducat, ambo in foveam cadunt 118. Cum ergo haereticos constet non posse illuminare quemquam, utpote caecos; Baptisma eorum non valet.

46. 91. Nec nos dicimus valere ad salutem quamdiu haeretici sunt, sicut et illis homicidis quamdiu fratres 119 oderunt: nam et ipsi in tenebris sunt, et si quis eos sequitur, simul in foveam cadunt; nec ideo tamen Baptismum vel non habent, vel non tradunt.

Haeretici non possunt communicare nobiscum.

47. 92. Natalis ab Oea dixit 120: Tam ego praesens, quam Pompeius Sabratensis, quam etiam Dioga Leptimagnensis, qui mihi mandaverunt, corpore quidem absentes, spiritu praesentes 121, censemus quod et collegae nostri; quod haeretici communicationem habere nobiscum non possunt, nisi ecclesiastico Baptismo baptizati fuerint.

47. 93. Communicationem, credo, eam dicit, quae pertinet ad columbae societatem: nam in participatione Sacramentorum procul dubio communicabant eis, neminem iudicantes, nec a iure communionis aliquem, si diversum sentiret, amoventes 122. Sed quolibet modo dixerit, non magnopere verba haec refellenda sunt. Certe enim non communicet haereticus, nisi ecclesiastico Baptismo baptizatus. Constat autem ecclesiasticum esse Baptismum etiam apud haereticos verbis evangelicis consecratum: sicut ipsum Evangelium ecclesiasticum est, nec ad eorum pertinet perversitatem, sed utique suam retinet sanctitatem.

Haeretici sunt baptizandi.

48. 94. Iunius a Neapoli dixit 123: Ab eo quod semel censuimus, non recedo, ut haereticos venientes ad Ecclesiam baptizemus.

48. 95. Hic quia nullam rationem vel testimonium Scripturarum attulit, diu nos tenere non debet.

Opinio sancti Cypriani.

44. 96. Cyprianus a Carthagine dixit 124: Meam sententiam plenissime exprimit epistola quae ad Iubaianum collegam nostrum scripta est, haereticos secundum evangelicam et apostolicam contestationem adversarios Christi 125 et antichristos appellatos 126, quando ad Ecclesiam venerint, unico Ecclesiae Baptismo baptizandos esse, ut possint fieri de adversariis amici, et de antichristis christiani.

Sequitur opinio sancti Cypriani

44. 97. Quid aliud hic disputandum est, quando ipsam, cuius mentionem fecit, epistolam ad Iubaianum datam, quanta potuimus diligentia pertractavimus? Et quod hic dixit, meminerimus dici posse de omnibus iniquis, quos et in Catholica esse ipse testatur, et Baptismum habere et dare, nemo nostrum ambigit. Illi enim veniunt ad Ecclesiam, qui de parte diaboli ad Christum transeunt, et aedificant super petram, et incorporantur columbae, et in horto concluso et fonte signato 127 muniuntur; ubi non sunt omnes qui contra Christi praecepta vivunt, ubilibet esse videantur. Nam in epistola quam scripsit ad Magnum, cum de hac ipsa re ageret, satis aperteque ipse nos commonuit, in quali societate oporteat intellegi Ecclesiam. Ait enim, de quodam loquens: Alienus fiat et profanus dominicae pacis, ac dominicae unitatis inimicus, non habitans in domo Dei, id est, in Ecclesia Christi, in qua non nisi concordes atque unanimes habitant 128. Quid ergo hic dicamus, paululum advertant, qui nobis de Cypriano volunt praescribere. Si enim in Ecclesia Christi non nisi concordes atque unanimes habitant, procul dubio non habitabant in Ecclesia Christi, quamvis intus esse viderentur, illi qui per invidiam et contentionem sine caritate Christum annuntiabant; quos ipse intellegit 129, non haereticos vel schismaticos a Paulo apostolo commemoratos, sed falsos fratres cum illo interius conversantes: qui certe baptizare non debebant, quia in Ecclesia non habitabant 130, in qua ipse dicit non habitare nisi concordes et unanimes: nisi forte quisquam sic abhorret a vero, ut dicat concordes et unanimes fuisse invidos et malevolos, et sine caritate contentiosos: et tamen baptizabant, nec eorum ista detestanda perversitas Sacramentum Christi, quod per eos tractabatur et dispensabatur, aliqua ex parte minuebat atque violabat.

50. 98. Totum sane ipsum locum in eadem ad Magnum epistola positum operae pretium est pertractare, quem ita contexuit. Non habitans, inquit, in domo Dei, id est, in Ecclesia Christi, in qua non nisi concordes atque unanimes habitant, loquente in Psalmis Spiritu sancto, et dicente: " Deus qui inhabitare facit unanimes in domo " 131. Denique unanimitate Christianos firma sibi atque inseparabili caritate connexos, etiam ipsa Dominica sacrificia declarant. Nam quando Dominus corpus suum panem vocat 132, de multorum granorum adunatione congestum; populum nostrum, quem portabat, indicat adunatum: et quando sanguinem suum vinum appellat 133, de botruis atque acinis plurimis expressum, atque in unum coactum; gregem item nostrum significat commixtione adunatae multitudinis copulatum 134. Haec verba beati Cypriani indicant eum et intellexisse et dilexisse decorem domus Dei 135, quam domum ex unanimis et concordibus constare affirmavit, et docuit testimonio prophetico, et significatione Sacramentorum: in qua utique non erant illi invidi, et sine caritate malevoli, qui tamen baptizabant. Ex quo apparet et in eis esse posse, atque ab eis dari posse Sacramentum Christi, qui non sunt in Ecclesia Christi, in qua non nisi unanimes et concordes habitare Cyprianus ipse testatur. Neque enim saltem hoc dici potest, tunc baptizare posse cum latent: quoniam illi Paulum apostolum non latebant, quos in Epistola sua veracissimus testis notat, et gaudere se dicit, quoniam et ipsi Christum annuntiabant. De his quippe ait: Sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo 136.

Quae est vera Ecclesia.

51. 99. Quibus omnibus consideratis, puto me non temere dicere, alios ita esse in domo Dei, ut et ipsi etiam sint eadem domus Dei, quae dicitur aedificari super petram 137, quae unica columba appellatur 138, quae sponsa pulchra sine macula et ruga 139, et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum 140: quae domus etiam claves accepit, ac potestatem solvendi et ligandi 141. Hanc domum si quis corripientem corrigentemque contempserit: Sit tibi, inquit, tamquam ethnicus et publicanus 142. De hac domo dicitur: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae 143; et: Qui habitare facit unanimes in domo 144; et: Iucundatus sum in his qui dixerunt mihi: In domum Domini ibimus 145; et: Beati qui inhabitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te 146; et innumerabilia talia. Haec domus etiam triticum dicitur, sive tricenum, sive sexagenum, sive centenum fructum afferens cum tolerantia 147. Haec domus est in vasis aureis et argenteis 148, et lapidibus pretiosis, et lignis imputribilibus. Huic domui dicitur: Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis 149; et: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos 150. Haec quippe in bonis fidelibus est, et sanctis Dei servis ubique dispersis et spiritali unitate devinctis in eadem communione Sacramentorum, sive se facie noverint, sive non noverint. Alios autem ita dico esse in domo, ut non pertineant ad compagem domus, nec ad societatem fructiferae pacificaeque iustitiae 151; sed sicut esse palea dicitur in frumentis: nam et istos esse in domo, negare non possumus, dicente Apostolo: In magna autem domo non solum aurea vasa sunt vel argentea, sed et lignea et fictilia; et alia quidem sunt in honorem, alia vero in contumeliam 152. Ex hoc numero innumerabili, non solum turba intus premens cor paucorum in tantae multitudinis comparatione sanctorum, sed etiam disruptis retibus haereses et schismata existunt in eis, qui iam magis ex domo quam in domo esse dicendi sunt, de quibus dicitur: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis 153. Separatiores enim sunt iam etiam corporaliter segregati, quam illi qui interius carnaliter et animaliter vivunt, et spiritaliter separati sunt.

Qui pertinent ad Ecclesiam.

52. 100. Horum autem omnium generum illi primi, qui sic sunt in domo Dei, ut ipsi sint domus Dei, sive iam spiritales sint, sive adhuc parvuli lacte nutriantur 154, sed tamen ad spiritalem habitum intento corde proficiant, nemo dubitat quod Baptismum et utiliter habeant, et se imitantibus utiliter tradant: fictis autem, quos Spiritus sanctus fugit 155, etsi ipsi, quantum in eis est, utiliter tradunt, illi tamen inutiliter accipiunt, non imitantes eos per quos accipiunt. Illi vero qui sic sunt in magna domo tamquam vasa in contumeliam 156, et inutiliter habent Baptismum, et se imitantibus inutiliter tradunt: illi porro ab eis utiliter accipiunt, qui non ipsis corde atque moribus, sed sanctae domui copulantur. Qui autem separatiores, non magis in domo quam ex domo sunt, neque omnino utiliter habent, neque ab eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat, et accipientis animus ab unitatis vinculo non recedat: tamen et habent, quamquam inutiliter habeant; et accipitur ab eis, etiam cum inutile est accipientibus; quod ut fiat utile, ab haeresi vel schismate recedendum est, et illi domui cohaerendum: quod non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere debent, qui sic sunt in domo per communionem Sacramentorum, ut extra domum sint per diversitatem morum: sic enim et ipsis utile incipit esse Sacramentum, quod aliter inutile est.

Nonnullae difficultates.

53. 101. Solet etiam quaeri, utrum approbandum sit, quod ab eo qui non accepit, accipitur, si forte hoc curiositate aliqua didicit quemadmodum dandum sit: et utrum nihil intersit, quo animo accipiat ille cui datur, cum simulatione, an sine simulatione: si cum simulatione, utrum fallens, sicut in Ecclesia, vel in ea quae putatur Ecclesia; an iocans, sicut in mimo: et quid sit sceleratius, in Ecclesia fallaciter accipere, an in haeresi vel schismate sine fallacia, id est, animo non simulato; et utrum in haeresi fallaciter, an in mimo cum fide, si quisquam inter agendum repentina pietate moveatur. Quamquam talem si etiam illi conferamus qui in ipsa Catholica fallaciter accipit, mirum si dubitatur quis cui praeferendus sit: quid enim prosit animus veraciter dantis fallaciter accipienti, non video. Sed arbitremur aliquem etiam fallaciter dantem, cum et tradens et accipiens fallaciter agant in ipsa unitate catholica, utrum hoc magis Baptisma sit acceptandum, an illud quod in mimo datur, si quis existat qui fideliter subito commotus accipiat: an quantum ad ipsos quidem attinet homines, plurimum distet inter credentem in mimo, et irridentem in Ecclesia; ad ipsius autem Sacramenti integritatem nihil intersit. Si enim nihil interest ad integritatem Sacramenti in ipsa Catholica, utrum id aliqui fallaciter an veraciter agant, cum tamen hoc idem utrique agant: cur extra intersit, non video; quando ille qui accipit, non simulatione palliatus, sed religione mutatus est. An plus valent ad confirmandum Sacramentum alii veraces inter quos agitur, quam ad frustrandum illi fallaces a quibus agitur, et in quibus agitur? Et tamen si postea prodatur, nemo repetit, sed aut excommunicando punitur illa simulatio, aut poenitendo sanatur.

Responditur difficultatibus.

53. 102. Sed nobis tutum est, in ea non progredi aliqua temeritate sententiae, quae nullo in catholico regionali concilio coepta, nullo plenario terminata sunt: id autem fiducia securae vocis asserere, quod in gubernatione Domini Dei nostri et Salvatoris Iesu Christi, universalis Ecclesiae consensione roboratum est. Verumtamen si quis forte me in eo concilio constitutum, ubi talium rerum quaestio versaretur, non praecedentibus talibus, quorum sententias sequi mallem, urgeret ut dicerem quid ipse sentirem: si eo modo affectus essem, quo eram cum ista dictarem; nequaquam dubitarem habere eos Baptismum, qui ubicumque, et a quibuscumque, illud verbis evangelicis consecratum, sine sua simulatione, et cum aliqua fide accepissent: quamquam eis ad salutem spiritalem non prodesset, si caritate caruissent, qua catholicae insererentur Ecclesiae. Si enim habeam, inquit, fidem, ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum 157. Sicut iam praeteritis maiorum statutis, non dubito etiam illos habere Baptismum, qui quamvis fallaciter id accipiant, in Ecclesia tamen accipiunt, vel ubi putatur esse Ecclesia ab eis, in quorum societate id accipitur, de quibus dictum est: Ex nobis exierunt 158. Ubi autem neque societas ulla esset ita credentium, neque ille qui ibi acciperet, ita crederet, sed totum ludicre et mimice et ioculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur; divinum iudicium per alicuius revelationis oraculum, concordi oratione et impensis supplici devotione gemitibus implorandum esse censerem: ita sane ut post me dicturos sententias, ne quid iam exploratum et cognitum afferrent, humiliter exspectarem: quanto magis ergo nunc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis, vel maioris auctoritatis, istud dixisse accipiendus sum?

Conclusio operis.

54. 103. Sed iam, ut existimo, tempus est hos etiam libros de quaestione Baptismi debito fine concludere: ubi nobis ostendit Dominus Deus noster per pacificum episcopum Cyprianum, et illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec id quoque Deus revelaret 159; tolerarent potius diversa sentientes, quam se ab eis nefario schismate separarent: ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiamsi de Maximianistis nihil dicamus. Si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam iam Ecclesiam, cui sociaretur, vel ipse Cyprianus invenit. Si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separationis sacrilegus donatista proponit. Baptismum autem si habent et tradunt alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt 160; habent ac tradunt et haeretici, qui inter illa opera numerati sunt, quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt: sed tam infructuose atque inutiliter tales talibus, quam et illi caeteri pares eorum, in eo quod regnum Dei non possidebunt. Et quemadmodum illis correctis Baptisma non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat; sic et haereticis. Unde Cyprianus, et qui cum eo senserunt, catholicae Ecclesiae, quam noluerunt praecidere, non potuerunt praescribere. Quod vero aliter sapuerunt, non expavescimus, quia cum eis veneramur et Petrum: quod autem ab unitate non recesserunt, gaudemus, quia cum eis aedificamur in petra 161.