Libri Decem Epistolarum/I


EPISTOLA PRIMA. 
SYMMACHUS PATRI SUO.
Ne mihi vitio vertatur intermissio litterarum, malo
esse promptus officii quam longa exspectatione vicissitudinis
desidere: tum quod parentibus, non ad
lancem, neque ad dimensum verba tribuenda sunt.
Injurius videar, si summo vobiscum jure contendam.
Nam praeter aequum censet, qui inter dispares obsequium
par requirit. Itaque sermo vester ex beneficio
proficiscitur, noster ex debito. Haec me, atque alia
hujusmodi oppido perpulerunt, scribendi munus insuper
non habere. Nunc vobis actuum nostrorum
ordo pandendus est; libet enim non minus otii, quam
negotii praestare rationem. Baulos Lucrina sede mutavimus:
non quod ejus diversorii satietas ceperit
nos, quod, cum diutius visitur, plus amatur: sed
quod metus fuit ne si Baulorum mihi inolevisset
affectio, caetera, quae visenda sunt, displicerent. Ibi

Acyndino conditori, ejusque majoribus emmetra verba
libavi, et picturae licentiam, quae vestitum disparem
singulis tribuit, in rationem coegi. Protelarem te
paululum, ni vererer ne dilatione exspectatio minuatur.
Quare elaboratam soloci filo accipe cantilenam.
Attica palla tegit socerum, toga picta parentem.
Praefuit ille sacris: hic dixit jura Quiriti.
At mihi castrensem quod mordet fibula vestem;
Aurorae in populis regum praetoria rexi.
Sed fasces pictura tacet; tu, respice fastos.
Scio te simul atque haec legeris, actutum poetica
plectra moturum. Nullus feceris, ne mei periculo
gloriere. Ego te nostri vatis exemplo quasi quadam

lege convenio. Liceat inter olores canoros anserem
strepere. Silentium mihi, nisi praestiteris, imperabis.
Quam nihil abs te metuam, vis probare? En tibi aliud
allucinationis meae prodo secretum, adhuc sollicitus

de priore. Audi versus ad Baulorum historiam pertinentes.
Huc deus Alcides stabulanda armenta coegit,
   Eruta tergemini de lare Gerionis.
Inde recens aetas corrupta Boalia Baulos
   Nuncupat, occulto nominis indicio.
Ab divo ad proceres dominos Fortuna cucurrit;
   Fama loci obscuros ne pateretur heros.
Hanc celebravit opum felix Hortensius aulam,
   Contra Arpinatem qui stetit eloquio.
Hic consul clarum produxit Acyndinus aevum,
   Quique dedit leges Orfitus Aeneadis.
Hos inter juvenale decus, sed honore senili,
   Bis seno celsus, Symmache, fasce cluis.
Sed te Baulorum necdum lenta otia quaerunt,
   Cura habeat juvenem publica pervigilem.
Nempe, derides, quod de me aliqua justo indulgentius
praedicavi? Est haec vera et digna reprehensio. Omnis

quippe ostentatio non caret suspicione mendacii:
quia quidquid assumitur, proprium non putatur. Dehinc
quod jactantia avara laudis multum decoquit de
pudore. Possem dicere (si quis irrepserit externus
auditor) meos esse versiculos: efficerem utique, ut
verecundiae ignoscat, si esset ab altero profecta laudatio.
Sed video opusculum non esse poenitendum.
Ita res crepera atque anceps dubium me habet,
verecundiae praemetuendum sit discrimen, an gloriae.
Tibi igitur, qui prudentia caeteris antistas, optationis
hujus delego provinciam. Quid facto usus fiet ipse
videris. Ego et infantiae et imprudentiae meae patrem
conscium non impudenter elegi. Vale.

EPIST. II.
PATER SYMMACHO. 
Hoc est munus, quo se non sola possit jactare
Campania; sed praeterea Romae aut Athenis in Graecum
loquendi honorem hujusmodi lingua vertatur.
Quid enim concinnius epistola tua, quam nuper accepi?
Quid versuum admixtione jucundius? Vere
dicam tibi, plura legere volentibus celeriter terminata
est. Quod utinam sensus aliquis eorum supersit!
quorum imaginibus praescripta videmus epigrammata.
Facile laudabunt tales successores laborum
suorum, qui picturae nitorem pulchrioribus versibus
illuminarint. Et ego igitur gratulor non magis ostreis,
et peloridibus abdomen, quam pectus eloquio tibi
esse satiatum. Et quoniam pudorem meum ipse ordiendo
solvisti, a nobis quoque accipe bonorum aetatis

meae exarata nuper elogia. Nam quia nihil est
quod agam, et, si nihil agam, subit me majorum
meorum misera recordatio: inveni quod illis libellis,
quos nuper dictaveram, possimus adjicere. Scis Terentium,
non Comicum, sed Reatinum illum Romanae
eruditionis parentem, hebdomadon libros epigrammatum
adjectione condiisse. Illud nos, si fors tulerit,
conamur imitari. Sed quae prima compegi, interim
pauca misi, obtestatus te per Deum, ut si quid in his
displicebit, emendes. Quod mihi pudendum non est.
Nam si quid ex te placuerit, mea laus est, nec vito
consortium, in quo talem non erubesco censorem.

Aradius Rufinus.

Princeps ingenio, fortunae munere princeps,
 
Aetatis, Rufine, tuae, cui prospera, cuique
Tristitiam tumidis aequabat gloria rebus.
Unus amor cunctis, et praesidium trepidorum.
Principibus quorum viguisti tempore, doctus
Aut calcaria ferre bonis, aut frena tyrannis.

Valerius Proculus.

Cum primis quos non oneravit gloria patrum
Ponemus Proculum, vitae morumque decore,
Haud unquam indignum magnorum Poplicolarum.
Olli semper amor veri, et constantia, simplex
Coelicolum cultus, non illum spernere posses:
Et quanquam reverendus erit, non deinde timebis.

Anicius Julianus.

Cujus opes, aut nobilitas, aut tanta potestas,
Cedenti cui non praeluxit Anicius unus?
Acer ab ingenio, cunctisque accommodus idem.
Hic et carus erat conferre; juvare paratus:
Nam dives, tum celsus honoribus, attamen illis
 
Grandior, aeternam complebat nomine Romam.

Petronius Probianus.

Jactet se Fortuna aliis, quos judice nullo
Lucem ad Romuleam sua sola licentia vexit.
Te, Probiane, pudor, te felix gratia, teque
Itala simplicitas morum, et solertia juvit.
Quocirca assiduus Augustis notus et hospes
Praemia magnorum retulisti dignus honorum.

Verinus.

Virtutem, Verine, tuam plus mirer in armis,
Eoos dux Armenios cum caede domares?
An magis eloquium, morum vitaeque leporem?
Et (nisi in officiis, quoties tibi publica cura)
Quod vitam innocuis tenuisti laetus in arvis.
Nullum ultra est virtutis opus: nam si esset, haberes.
Octoginta personis nescio an solus occurram. Et
ideo in socerum atque avunculum nostros tibi delegamus
epigrammata. Nam et Varronis libri diversis
notantur auctoribus.

EPIST. III. 
SYMMACHUS PATRI.

Summa afficior gratia, quod animadverto litteras
meas tibi insubidas non videri: et in gravi dono
habeo hanc apud vos esse de nostris epistolis censionem.
Laudari quippe ab laudato viro rara est
merces ingenii. Verum ut hoc mihi laetitiae fuit, ita
illud ludificandi gratia opinor adjectum, si quid in
tuis versibus sorduisset, id ut mei styli cura limaret.
Nae ego sum stultus ac nihili, si os sublinitum mihi
esse non sentio. Quid enim corrigi vel a me potest,
vel in te fas est? Unus aetate nostra monetam Latialis
eloquii Tulliana incude finxisti. Quidquid in

poetis lepidum, apud oratores grave, in annalibus
fidele, inter grammaticos eruditum fuit, solus hausisti,
justus haeres veterum litterarum. Ne mihi verba
dederis. Novi ego quid valeat adagio: SUS MINERVAM.
Apprime calles epicam disciplinam, non minus pedestrem
lituum doctus inflare. Ain' tandem? orandi
aeque magnus et canendi, meae n' te opis indignum
mentiare? Haud aequum facis: neque me juvat falsa
jactatio. Interea si nobis vacuas aures utendas datis,
dicam quid diebus superioribus egerimus. Baiis remotis
arbitris otiabar. Eo postquam rumor allatus est
terrae filios convenire; oppido cavimus, ne sobriam
solitudinem nostram sodalitas plebeia fuscaret. Ac
primo Neapolim, dehinc brevi intervallo Beneventum

me recepi. Ibi summo cultu omnium plausuque
susceptus, tanto honore celebrabar, ut jam gravarer
officiis. Sedulitas enim, quae non compensatur, onerosa
est. Et urbs cum maxima sit, singuli ejus optimates
visi sunt mihi urbe majores, amantes litterarum,
morumque mirabiles. Deum magna pars veneratur.
Privatam pecuniam pro civitatis ornatu certatim
fatigant. Nam postquam terra movit, nihil pene
illis reliqui factum est, sed fractae opes infractos animos
repererunt. Pro se quisque operam boni civis
affectat. Nox diei jungitur ad laborem. Unde nobis
summa cura fuit abire ocius quam volebam: ne aut
mihi diu dediti ab opere desiderent, aut eos occupatio
geminata distenderet. Itaque Baianum sinum
rursus accessi. Nam Baiae id temporis jam silebant.

Hinc vos munere salutationis impertio, doque nuntium,
propere nos, Deo volente, esse redituros. Fors
fuat hujusce promissi. Vestra tamen indulgentia affatum
saepe tribuat, quasi diutius abfuturis. Vale.

EPIST. IV. 
SYMMACHUS PATRI.

Studium quidem Menippei Varronis imitaris, sed
vincis ingenium. Nam quae in nostrates viros nunc
nuper condis epigrammata, puto hebdomadon elogiis
praenitere; quod haec aeque sobria, nec tamen casca
sunt. Illa bono metallo cusa, torno exigi nescierunt.
Et duriorem materiem, nisi fallor, adniteris. Ille Pythagoram,
qui animas in aeternitatem primus asseruit;
ille Platonem, qui deos esse persuasit; ille Aristotelem,

qui naturam bene loquendi in artem redegit;
ille pauperem Curium, sed divitibus imperantem;
ille severos Catones, gentem Fabiam, decora Scipionum,
totumque illum triumphalem senatum parca
laude perstrinxit. Tu ruinam proximae aetatis illuminas.
Difficile factu est ut honor angustis rebus addatur.
Me quoque jubes versibus tuis nonnulla subnectere.
Haud ita Flaccus tuus praecepit in illis poeticae
artis edictis, quorum hoc memini esse principium,
ne humano capiti cervix equina jungatur. Male itaque
tibi contumacia negati officii, quam mihi imprudentia
promissi operis displicere. Plura de hoc coram loquemur,
quando hanc epistolam sequi paramus aut
consequi. Tu coepta perage, et tam solertis eloquii
esto munificus. Ego tibi ut linguae obsequia nego, ita

aurium commodabo. Vale.

EPIST. V. 
SYMMACHUS PATRI.

Ne quidquam taciturnitatis incessimur, quibus
summa cautio est officii prosequendi, fere ut nulla
fuerit statio tot locorum, in qua hujus muneris ferias
egerimus. Sed sane juvat animum pia sermonis exactio.
Dulcis est enim querela, quae nascitur ex indulgentia.
Vos modo facile noveritis hanc expostulationem
magis esse religiosam quam justam. Interea loci
de Praenestina secessione siluisti, cujus mihi fama
fecit indicium. Quam vellem deliciis vestris improvisus
obrepere! Licet Campaniae amoena praeniteant,
mihi tamen esse accommodatius agitare vobiscum,

et spiraculis regionis illius aestivam fragrantiam temperare.
Sed res familiaris inclinat. Ea nobis usquequaque
visenda est, non ut quaestuum summa ditescat,
sed ut spes agri voluntariis dispendiis fulciatur.
Namque hic usus venit in nostram aetatem, ut rus,
quod solebat alere, nunc alatur. Verum haec missa
facio, ne salutatio in querelam versa, minuat officii
voluptatem. Date operam bonae valetudini, et alloquio
crebriori: quod cum petimus, sedulo pollicemur.
Vale.

EPIST. VI. 
SYMMACHUS PATRI.

Solent impatientes dilationis esse, qui sperant in
se aliquid muneris conferendum. Hoc vero a vobis
recens ortum videmus, ut suarum rerum munifici

moram non ferant largiendi. Nunc nuper ad vos praedium
lege venit, cujus me jure donastis. Cucurrit
quaestus vester in meum commodum, et meliore voto
fortunam estis imitati. Nam quod ex propinquae bonis
cum moestitia sumpseratis, cum laetitia tradidistis.
Quid, quod hanc liberalitatem cumulastis amplissimo
testimonio? Cujus ego honestamentum praeopto
muneribus. Nam qui opibus illaudatus juvatur, necessarium
magis donum, quam justum praemium videtur
adipisci. Igitur judicio vestro ago, atque habeo
gratias, quantae sunt maximae, quod mihi honorem
utrumque fecistis; et deos precor, ut datis in commune
omnes longum fruamur, sintque ex nobis quibus
Ostiense praedium nostro judicio, vestro tradamus
exemplo. Vale.

EPIST. VII. 
SYMMACHUS PATRI 
Bono animo sumus, cum viam, promissi memores,
inchoastis. Nunc properato opus est, ut dum anni
tempus calet, autumni bona raptim fruamur. His
quippe mensibus Campania nitet agri ubere et arbusti
honore. Baiae imbre raro, sole modico temperantur;
mensae ab edilibus copiosae sunt, quibus tu
amicorum catervas minaris. Sed mihi honestae multitudinis
nulla vitatio est. Et si bis tanto plures,
quam scribis, adfuerint, bonam frugem feceris. Non
deerit, quo famem pellant. Nam comitibus vestris utpote
sobriis, caedundae saginae cura posterior est.
Quousque longum loquor? Mitto verba, rem flagito.
Occasionem arripere prudentis est. Si quid dilatione

itineris adimitur, mora otii rependetur. Vale.

EPIST. VIII. 
SYMMACHUS PATRI.

Jamdudum vestri cupiunt Lucrina tacita, et liquida
Baiana, et Puteoli adhuc celebres, et Bauli magnum
silentes. Vos apud Coram rusticam, vel apud steriles
Formias desidetis. Tandem si operae est, contendite
viam, et meliora terrarum animadvertite, ubi alte
turbis quiescitur, ubi fruendis feriis nullus est modus.
Ubi corniger Lyaeus
Operit superna vite,
Vulcanus aestuosis
Medium coquit cavernis.
 
Tenet jam pisce multo
Thetis et Baia sorores:
Calet unda, friget aethra,
Simul innatat choreis
Amathusium renidens,
Salis arbitra, et vaporis
Flos siderum Dione.
Num vobis videor quasi multae luxuriae ebrius, mentis
insipere, atque adeo in poetas nomen dedisse?
Nihil moror hanc litteraturam: loci potius, quam
ingenii mei munus exercui. Sed si invitantia loquor,
gradum tollite, ut et vos sitis laeti praesentium,
et nobis potiundi, quae volumus, fortuna succedat.
Vale.

EPIST. IX. 
SYMMACHUS PATRI.

 
In metu fuimus, ne vos imber inhiberet. Sed verum
est illud, quod poeta noster scriptum reliquit;
iter durum vicisse pietatem. Quare adventum vestri
in diem placitam praestolamur. Dii modo auctores
sint, ut quae animo destinatis, nullis causationibus
obstrepantur. Vale.

EPIST. X. 
SYMMACHUS PATRI.

Hanccine mihi esse fortunam, ut quoquo versum
pedem gradumque contulero, exaedificandum aliquid
offeratur? velut me nunc Capuani praetorii instauratio
in graves cogit expensas: cujus pars fatiscit
incuria, pars negligenti dudum celeritate reparata,
indecorum et imbecillum praestat habitaculum. His
nisi properata cura subvenerit, aut pecuniae postea

dispendium cumulabitur, aut ruinae. Nam quisquis
haec opera intermittit, amittit. Quare animus est
amoliri aedium senectutem. Ita desiderato et expetito
otio ad negotium concessimus sumptuosum. Quid
rerum geramus, audistis. Facite vicissim vestrae salutis
atque actuum prospera noverimus: ut hoc pauxillum
tempus, quod in Campania paramus absumere,
sine offensa vestri silentii transigamus. Vale.

EPIST. XI. 
SYMMACHUS PATRI.

Cum jam filiae nostrae dies natalis appeteret, commodum
aderant, quae muneri miseratis. Ea nobis in
commune quam cara et gravia fuere. Nam si quid in

absentes bene consulas, impensu majore gaudetur
Illico amplexi litteras, quae prosequebantur oblata,
in exspectatione esse coepimus, quam mox vobis capessendum
iter Appiae scriberetis. Nihil horum pagina
nuntiabat. Percontor tabellarium, num constantiam
decreti rerum subita turbassent. Ait sententiam
nihil claudicare, sed placita differri, donec cunctatio
Formiana multa fruge, et aliis hoc genus in usum
necessariis instruatur. Tunc mihi animus ab aegritudine
remigravit. Do fidem, nihil humili mensae, nihil
servitiis, aut pecori defuturum. Ne mihi sit dicti hujus
posthac negatio, en vobis chirographi instar litteras.
Sponsionem stipulat affectio. Neque enim patiar
decipi, quos opto complecti. Vale.

EPIST. XII. 
SYMMACHUS PATRI. 
Censorum notio fuit spectare opera, quae locassent.
Hoc me negotium curare voluisti. Mos gestus imperatis;
vel quod tibi dicto audiens esse debui, vel
quod studio meo congruere mandatum munus agnovi.
Habe igitur quantum in aedibus nostra cura promoverit.
Scalis suppactus est honor marmoris: superiora
conclavia crustis teguntur, ea operis levitate,
ut compago solidum mentiatur. Columnas nihilo amplius
mercatus es, quam si tibi muneri contigissent.
Eas bithyno lapide caesas, si bene oculis utor, existimo.
Hactenus est, quod scire debueris. Deinceps
tantum adjiciemus cognitioni tuae, quantum aedificationi
viderimus accedere. Vale.

EPIST. XIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.
 
Solet facunda esse laetitia, et angustias clausi pectoris
aspernata gestire. Tibi, amice, scribendi oblivionem
peperit res secunda. Id mihi imitationi esse non
potuit, quem domini nostri Gratiani coelestis oratio
bonae spei et hilaritatis implevit. Ultro igitur alloqui
desidem non peperci, officii, vel gaudii mei gratia:
quorum alterum familiaritas nostra, alterum felicitas
publica suggerebat. Nunc si operae est, utendum
mihi tantisper animum fac remittas. Primores calendae
Januariis appetebant. Frequens senatus maturrime
in curiam veneramus, priusquam manifestus
dies creperum noctis absolveret: forte rumor allatus

est sermonem desiderati principis multa nocte venisse,
et erat verum. Nam tabellarius vigiliarum
fessus adstabat. Nondum coelo albente concurritur
luminibus accensis, novi saeculi fata recipiantur. Quid
multa? lucem, quam adhuc opperiebamur, accipimus.
Dic mihi, inquies (nam id praestat audire), quid nostri
patres super ea oratione senserunt? Rerum tibi natura
respondeat, quibus suffragiis exoptata pietas audiatur.
Novimus bona nostra complecti. Si credis, etiamnum
illius gaudii mei quamdam patior cruditatem.
Bonus Nerva, Trajanus strenuus, Antonius pius, innocens
Marcus plenis officii temporibus adjuti sunt,
quae tunc mores alios nesciebant. Hic in laude est
natura principis; ibi priscae munus aetatis. Cur verso
ordine ista optimarum artium putemus exempla, et

illa de saeculo priore vestigia? Vetus officium suum
fortuna tueatur, et has saltim Romano nomini velit
servare delicias. Nullo fascino felicitas publica mordeatur.
Audisti omnia, sed summotenus ore libata.
Monumenta curiae nostrae plenius tecum loquentur.
Ubi cum plura rescripta repereris; aestima, quanto
uberiora unius mens optaverit, quam plausus effuderit.
Vale.

EPIST. XIV. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Petis a me litteras longiores. Est hoc in nos veri
amoris indicium. Sed ego qui sum paupertini ingenii
mei mihi conscius, Laconicae malo studere brevitati,
quam multijugis paginis infantiae maciem publicare.

Nec mirum si eloquii nostri vena tenuata est;
quam dudum neque ullius poematis tui, neque pedestrium
voluminum lectione juvisti. Unde igitur sermonis
mei largam poscis usuram, qui nihil litterati
fenoris credidisti? Volitat tuus Mosella per manus
sinusque multorum, divinis a te versibus consecratus:
sed tantum nostra ora praelabitur. Cur me istius libelli,
quaeso, exsortem esse voluisti? aut amusos tibi
videbar, qui dijudicare non possem; aut certe malignus,
qui laudare nescirem. Itaque vel ingenio meo
plurimum, vel moribus, derogasti. Ego tamen contra
interdictum tuum mox ad illius operis arcana perveni.
Velim reticere, quid sentiam: velim de te justo
silentio vindicari, sed admiratio scriptorum sensum
frangit injuriae. Novi enim istum fluvium, cum aeternorum

principum jam pridem signa comitarer, parem
multis, imparem maximis. Nunc improviso clarorum
versuum dignitate Aegyptio Melone majorem,
frigidiorem Scythico Tanai, clarioremque hoc nostro
populari Fucino reddidisti. Nequaquam tibi crederem,
de Mosellae ortu ac meatu magna narranti, nisi
certo scirem quod nec in poemate mentiaris. Unde
illa amnicorum piscium examina reperisti? quam nominibus
varia, tam coloribus, ut magnitudine distantia,
sic sapore; quae pigmentis istius carminis supra
naturae dona fucasti. Atqui in tuis mensis saepe versatus,
cum pleraque alia, quae tunc in praetorio erant,
esui objecta mirarer; nunquam hoc genus piscium
deprehendi. Quando hi pisces in libro tibi nati sunt,
qui in ferculis non fuerunt? Jocari me putas, atque

agere nugas? Ita me diis probabilem praestem! ut
ego tuum carmen libris Maronis adjungo. Sed jam
desinam mei oblitus doloris, inhaerere laudibus tuis,
ne hoc quoque ad gloriam tuam accedat, quod te miramur
offensi. Spargas licet volumina, et me semper
excipias: fruemur tamen tuo opere, sed aliorum benignitate.
Vale.

EPIST. XV. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Pene evenerat, ut tecum succincta brevitate loqueremur,
quoniam deerant digna memoratu: et in
defectu rerum nihil opus est indulgere verbis. Sed
tempestive Palladii rhetoris nostri declamatio auxit
paginam. Ea complacita summatibus litterarum,
clam te esse non debuit. Itaque cum et meo officio,

et tuo studio talis relatio conveniret, vix soluto coetu,
necdum eventilatam auditionis meae fidem judicio
calente dictavi. Movit novus Athenaei hospes Latiare
concilium, divisionis arte, inventionum copia, gravitate
sensuum, luce verborum. Opinione mea dico:
tam probus est oratione quam moribus. Tunc nostrates
viri, qui inter se aliarum rerum saepe dissentiunt,
concordem sententiam super hujus laude tenuerunt.
Credo plane, nec fides cassa est, rhetorum hanc esse
prosapiam. Nam plenum ingenio pectus noscitur.
Nec solus vultus, aut colos, asserit posteros in honorem
parentum. Certiores habet natura vindicias bene
sentiendi, ac bene loquendi. Gignuntur, non scribuntur
haeredes. Quod alii docentur, hic natus est. Haec

apud te, mi domine, silenda non credidi, et quod prae
tui amore nihil habeo pensi; et quod vicissim, quanti
a te fiam, nunquam me poenitet. Quod Palladio factum
volo, ne lateant honesta prolatu. Cura ut valeas;
et quoniam tibi facultas scribendi praesto est,
adhibe voluntatem. Vale.

EPIST. XVI. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Saepe unanimitatis tuae sermone convenior, ut de
acceptis litteris, quas ad me cura propensiore misisti,
vel scribam; quibus ego, ut quaeque redditae
sunt, actutum pari religione respondi: quia neque
rescriptorum ratio, neque amoris vicissitudo sinebat
diutius desidere. Nunc quoque agere me atque habere
gratias protestor, quod prospera nuntiorum clam me

esse non pateris. Haec et alia prioribus quoque litteris
tecum fueram collocutus. Sed si te tabellarii sermonis
mei compotem reddiderunt, congesta non
onerant. Malo quippe aures tuas iterando obtundere,
quam fraudare reticendo. Fratris mei Hesperii honore
exsulto, taciturnitate convulneror. Nam si me
sui amantem usu rerum probavit, scriptis famam decuit
praevenire, quae diu incerta fluxam fidem gaudiis
exhibebat. Ipse igitur nuntius communis boni esse
debuerat, ut epistolae assertio nihil relinqueret opinionis
ambiguo. Sed dicis, eum pudore praestrictum,
successuum suorum vitasse jactantiam. Quisquamne,
cum de se apud seipsum loquitur, erubescit? Quid
quod eam rem mihi supersedit ingerere, quam juste
ad utrumque noverat pertinere? Verum ego, ut religiose

ista conqueror, ita libenter omitto: quia nec
amori in vos meo convenit silere, quod doleam,
nec amicitiae incussi doloris transire mensuram.
Vale.

EPIST. XVII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Ambrosium de summatibus provincialis fori ad
dominos et principes nostros Siciliae commune legavit,
variis instructum mandatis, quae spectare visa
sunt bonum publicum. Huic si fautor accesseris futurum
reor, ut illi pro labore fructus accommodet.
Quaeso igitur vel legationis merito, vel meo nomine
in optimum virum bene consulas, qui satis animi
confirmatus est, suffragio tuo successuram facilitatem

petitionibus promovendis. Vale.

EPIST. XVIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Ego etsi continuis litteris honorem tuum celebrare
possem; non satis mihi viderer proquam res postulat,
fungi debitum meum: tantum abest, ut operam
assiduitatis exprobrem. Sed ut hoc meae verecundiae
competit; ita tuae humanitatis est, studium nostrum
pari gratia sustinere. Animadverte quo tendat summa
verborum. Jamdudum nihil tribuis, quod legamus.
Totum me, inquies, emancipavit sibi cura praetorii.
Verum est. Potiris merito summa judicia. Sed maximas
ingenii tui vires fortuna magna non onerat

Proinde his etiam rebus intende, quae ita occupatis
nihil molestiae afferunt, ut ipsas molestias plerumque
solentur. Vale.

EPIST. XIX. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Qui sua fiducia deseruntur, epistolas meas in usum
commendationis accipiunt. Id nunc aliter est. Nam
fratri meo Potito hac conditione litteras dedi, ut eas
ipse commendet. Est enim nihilo secius atque ego
sum de summatibus amicorum tuorum: qui ubi te
compotem fecerit praesentiae suae, vereor ne excusatio
mea ignoscenda non sit. Sed si mihi placabilitas
tua experiundo probe cognita est, futurum reor,
non ut me, qui resedi, collatione alterius venientis
incessas, sed ut illum magis pro utroque suscipias.

Vale.

EPIST. XX. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Abundo gaudio, cum te consulem novus annus excipiat.
Sed nunc transcurso est opus. Plenius enim
secundis litteris contestabor hujusmodi de te gratulationem.
Alius in praesentia mihi sermo sumendus
est. Patroinus c. v. accitu tuo iter adornans, in rem
suam fore existimavit, si meo testimonio niteretur.
Huic ego nihil per me accessurum putavi: et tamen
deesse nolui, sciens judicio erga illum tuo nihil adjici
posse si scriberem; decessurum tamen aliquid meo
officio, si tacerem. Unum est igitur, quod oratum te
atque exoratum volo, ut ineat gratiam suscepti laboris,
praeter eum fructum, qui illi ex tuo conspectu,

tuo congressu tuo honore, proveniet. Vale.

EPIST. XXI. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Bene ac sapienter majores nostri, ut sunt alia
aetatis illius, aedes Honori atque Virtuti gemella facie
junctim locarunt; commenti, quod in te videmus, ibi
esse praemia honoris, ubi sunt merita virtutis. Sed
enim propter eas Camoenarum religio sacro fonti advertitur;
quia iter ad capessendos magistratus saepe
litteris promovetur. Haec parentum instituta consulatus
tui argumenta sunt: cui morum gravitas et disciplinarum
vetustas, curulis sellae insigne pepererunt.
Multi posthac adnitentur artes bonas, et laudes germanas
et meras litteras. Sin ignoramus Magnum illum,

cujus supra votum fortuna fluxit, Stagiritae suo
nihilum commodasse, nisi Quinto Ennio ex Aetolicis
manubiis captiva chlamys tantum muneri data Fulvium
decolorat. Enimvero neque Panaetio Africanorum
secundus, neque Opillo Rutilius, vel Cyneae
Pyrrhus, aut Metrodoro suo Mithridates Ponticus liberalium
disciplinarum pretia solverunt. At nunc
eruditissimus imperator, et opum largus et honorum,
quasi pro usura tibi praemia detulerit, ita super sortem
fenoris reddit. In hac tanta laetitia mea, quibus
verbis diluam, quod adesse non possum? Nimis vereor,
ne male interpretatus excusationem meam,
quantum tibi gratuler parum credas. Optavi ad oculos
tuos raptim venire: sed fessus virium, quas diu

morbus exhausit, itiones longas et mansiones asperas,
tum accessiones frigorum, et decessiones dierum,
quaeque alia sunt noxae opportuna vitavi. Si sum tibi
spectatus ex animo, quaeso ut aequus sis mihi, atque
has allegationes boni consulas. Fors fuat, an obtineamus
apud te veterem gratiam: nunc quod satis est,
eluctemur offensam.

EPIST. XXII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Gaudeo me tibi pluris esse, quam caeteros: quando
ita animatus es, ut sponte in rem meam consulas,
nec opperiaris petitiones, sed solam voluntatis meae
famam sequaris. Accepi evectiones quatuor, immane
quantum commodas in excursus et recursus
mearum. Dii te pro tanta gratia munerentur: et quia

perfectis atque elatis in cumulum bonis nihil adjici
potest, velint tuta manere, et propria, quae dederunt.
Vale.

EPIST. XXIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Post longum silentium tuum non minus desiderabam
quam sperabam litteras longiores. Namque his
vicibus humana variantur, ut defectui succedat ubertas.
Ea me opinio frustra habuit: siquidem brevis in
manus meas pagina recens a te profecta pervenit.
Erat quidem illa Atticis salibus aspersa et thymo
odora; sed parcior, quae magis fastidium detergeret,
quam famem frangeret. Quid? si ego coenas dapsiles,
et saliare convivium, tum viscerationes, atque epulum

postulassem: tu mihi mensas secundas, et scitamenta
exiguae lancis apponeres? Fac veniat in mentem,
quid Graeca super hoc dicat oratio. Parvis
nutrimentis, inquit, quanquam a morte defendimur,
nihil tamen ad robustam valetudinem promovemur. Putasne
me de occupationibus tuis esse taciturum?
Quaestor es, memini: consilii regalis particeps, scio:
adde huc alia mille rerum. Nunquam evenit, ut ingenium
tuum labor deterat, benignitatem cura flectat,
facundiam usus exhauriat. Si diurna negotia
nunquam distingues quiete; certe antelucano somno
nullus indulseris, ut detur aliquod tempus officiis.
An tibi parum exempli videtur in comico, cum ait:
Quam vellem, etiam noctu amicis operam mos esset
dari! Sed cur ego diutius sermonis pauper obgannio?

Imitanda est mihi epistola recens, ut caetera morum
tuorum: forte occupatus recusas litteras longiores.
Id ita esse recte conjecto. Video enim, quam
nolis multa legere, cui vix est otium pauca dictare.
Vale.

EPIST. XXIV. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Si te amor habet naturalis historiae quam Plinius
elaboravit, en tibi libellos, quorum praesentanea copia
fuit: in quis, ut arbitror opulentae eruditioni tuae
negligens veritatis librarius-displicebit. Sed mihi
fraudi non erit emendationis incuria. Malui enim tibi
probari mei muneris celeritate, quam alieni operis
examine. Vale.

EPIST. XXV. 
SYMMACHUS AUSONIO.  
Etsi plerumque vera est apud parentes praedicatio
filiorum, nescio quo tamen pacto detrimentum meriti
sui patitur, dum personarum spectare gratiam
judicatur. Quaero igitur incertus animi, quae mihi
nunc potissimum super viro honorabili Thalassio genero
tuo verba sumenda sint. Si parce morum ejus
decora attingam, liventi similis aestimabor: si juste
prosequar, ero proximus blandienti. Imitabor igitur
Sallustiani testimonii castigationem. Habes virum
dignum te, et per te familia consulari; quem fortuna
honori patris majorem beneficiis suis reperit,
emendatio animi et sanctitas honoribus aequiparavit.
Vale.

EPIST. XXVI. 
SYMMACHUS AUSONIO.  
Utor apud te fiducia, quam dedisti. Dudum parcus
es litterarum, sed non imitabor exemplum: ut qui
noverim, viro in specula honorum locato, et ideo varia
et magna curanti, non tam studium deesse quam
copiam. Ea quippe natura est rerum, ut quae praeter
industriam negliguntur, ignoscenda dicantur. Ego tamen
securus, ut soleo, amoris tui, solemne officium
non renuo: in summa gratia et honore positurus, si
familiari meo, qui has tibi litteras dabit, fructus aliquis
pro tanta in nos sedulitate responderit. Vale.

EPIST. XXVII. 
SYMMACHUS AUSONIO. 
Quid agam scire postulas. Opperior in dies litteras,
quales nunc mihi facultas tua promittit, amor semper
exhibuit. Sum vero praesentium laetus, ut qui sciam
insidiatori meo nihil loci relictum, atque insuper
tibi, cui factum semper volo, meritam polliceri fortunam.
Ergo quando res ita tulit, ut sollicita mutarentur:
optati sermonis tui fructum feramus qui
animum mihi exaugeat, atque indicet, pro tanta
retro familiaritate, mei te oppido esse cupientem.
Vale.

EPIST. XXVIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.
Facis pro mutua diligentia et antiquitate amicitiae
nostrae, quod honorem tuum vires meas esse confirmas.

Convenit dictum cum fide morum tuorum, nec
unquam te dissimilem scriptis talibus dies arguerit:
tantum fortuna munifica prosperorum secundet
optata. Longum de his loqui cautio est, ne blanditiae
longiores corrumpant veri dignitatem. Si
quid de me scito opus fuerit, frater meus Claudius,
et cultui tuo deditus, et studii mei gnarus expediet.
Vale.

EPIST. XXIX. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Nihil moror caeteros, vulgus ignobile, qui philosophiam
fastu et habitu mentiuntur. Paucos (et in
his praecipue familiarem meum Barachum) nostra
aetas tulit, quorum germana sapientia ad vetustatem

vergeret. Tunc, inquies, audeas de philosophis judicare?
Licet alienas spectare virtutes. Nam et Phidiae
Olympium Jovem, et Mironis buculam, et Polycleti
Canephoras, rudis ejus artis hominum pars magna
mirata est. Intelligendi natura indulgentius patet.
Alioqui praeclara rerum paucis probarentur, si boni
cujusque sensus, etiam ad impares non veniret.
Concede igitur mihi de Baracho testis officium, et
amicitiam viri prudentis amplectere: cujus exploratio
brevi faciet, ut mihi de omnibus, quae scio, aeque
facile credas; cum videas, nec in his falsum esse,
quae nescio. Vale.

EPIST. XXX. 
SYMMACHUS AUSONIO.

En tibi rusticum vix urbanis negotiis absolutum:

cui volo pro nostra amicitia morarum culpam remittas.
Neque enim laboris fuga indulsit quieti. Difficile
est hinc abire, cum veneris: adeo si contemplari
majestatem urbis nostrae velis, justo citius videbitur
revertisse. Sed de hoc non laboro, quando ita es ingenio
placabili inter reliqua virtutum, ut boni consulas
errata leviora. Illud orare impensius convenit,
tanta ut animo tuo scribendi cura sit, quanto me
amore dignaris. Vale.

EPIST. XXXI. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Merum gaudium mihi eruditionis tuae scripta tribuerunt,
quae Capuae locatus accepi. Erat quippe in
his oblita Tulliano melle festivitas, et sermonis mei
non tam vera quam blanda laudatio. Quid igitur magis

mirer, sententiae incertus addubito, ornamenta
oris an pectoris tui. Quippe ita facundia antistas caeteris,
ut sit formido rescribere: ita benigne nostra
comprobas, ut libeat non tacere. Si plura de te praedicem,
videbor mutuum scabere, et magis imitator
tui alloquii, quam probator. Simul quod ipse nihil
ostentandi gratia facis, verendum est, genuina in te
bona tanquam affectata laudare. Unum hoc tamen a
nobis indubitata veritate cognosce, neminem esse
mortalium, quem prae te diligam: sic vadatum me
honorabili amore tenuisti. Sed in eo mihi verecundus
nimio plus videris, quod libelli tui arguis proditorem.
Nam facilius est ardentes favillas ore comprimere,
quam luculenti operis servare secretum. Cum
semel a te carmen profectum est, jus omne posuisti.

Oratio publicata, res libera est. An vereris aemuli venena
lectoris, ne libellus tuus admorsu duri dentis
uratur? Tibi uni nihil ad hoc locorum gratia praestitit,
aut dempsit invidia. Ingratis scaevo cuique proboque
laudabilis es. Proinde cassas dehinc seclude
formidines, et indulge stylo, ut saepe prodaris. Certe
aliquod didascalicum seu protrepticum nostro quoque
nomini carmen adjudica. Fac periculum silentii
mei, quod etsi tibi exhibere opto, tamen spondere
non audeo. Novi ego quae sit prurigo emittendi operis,
quod probaris. Nam quodam pacto societatem
laudis affectat, qui aliena bene dicta primus enuntiat.
Ea propter in comoediis summatem quidem gloriam
scriptores tulerunt: Roscio tamen atque Ambivio

caeterisque actoribus fama non defuit. Ergo tali negotio
expende otium tuum, et novis voluminibus
jejunia nostra sustenta. Quod si jactantiae fugax
garrulum indicem pertimescis, praesta etiam silentium
mihi, ut tuto simulem esse nostra, quae scripseris.
Vale.

EPIST. XXXII.
AUSONIUS SYMMACHO.

Modo intelligo, quam mellea res sit oratio, quam
delenifica, et quam suada facundia. Persuasisti mihi,
quod epistolae meae apud Capuam tibi redditae concinnatio
inhumana non esset. Sed hoc non diutius, quam
dum paginam tuam legi, quae me blanditiis inhiantem
suis, veluti succo nectaris delibuta perducit. Ubi enim
chartulam pono et meipsum interrogo, tum absynthium
 
merum resipit, et circumlita melle pocula deprehendo.
Si vero, id quod saepe facio, ad epistolam tuam
redii, rursus illicior; et retrorsum ille suavissimus, ille
floridus tui sermonis afflatus, deposita lectione vanescit,
et testimonii pondus prohibet inesse dulcedini. Hoc me
velut aerius bracteae fucus, aut picta nebula, non longius,
quam dum videtur, oblectat; chamaeleontis bestiolae
vice, quae de subjectis sumit colorem. Aliud sentio
ex epistola tua, aliud ex conscientia mea. Et iis me
audes facundissimorum hominum laude dignari? tu,
inquam, mihi ista, qui te ultra emendationem omnium
protulisti. Haud quisquam ita nitet, ut comparatus tibi
non sordeat. Quis ita Aesopi venustatem, quis sophisticas
Socratis conclusiones, enthymemata Demosthenis,
aut opulentiam Tullianam, aut proprietatem nostri
 
Maronis accedat? Quis ita affectet singula, ut tu imples
omnia? Quid enim aliud es quam ex omni bonarum
artium ingenio collecta perfectio? Haec, domine
mi, fili Symmache, non vereor ne in te blandius dicta
videantur esse quam verius. Et expertus es fidem meae
mentis atque dictorum, cum in comitatu degimus ambo,
aevo dispari: ubi tu veteris militiae praemia tiro meruisti,
ego tirocinium jam veteranus exercui. In comitatu
tibi verus fui: nedum me peregre existimes composita
fabulari. In comitatu, inquam, qui frontes hominum
aperit, mentes tegit, me tibi et parente, et amico,
et si quid utroque carius est, cariorem fuisse sensisti.
Sed abeamus ab his; ne isthaec commemoratio ad illam
Sosiae formidinem videatur accedere. Illud quod pene
praeterit, qua affectione addidisti, ut didascalicum aliquod
 
opusculum, aut sermonem protrepticum mitterem?
Ego te docebo docendus adhuc, si essem id aetatis, ut
discerem? aut ego te vegetum et alacrem commovebo?
Eadem opera et Musas hortabor ut canant; et maria ut
effluant; et auras ut vegeant; et ignes ut caleant admonebo:
et si quid invitis quoque nobis natura fit, superfluus
instigator agitabo. Satis est unius erroris, quod
aliquod meorum me renitente vulgatum est, quod bona
fortuna in manus amicorum incidit. Nam si contra evenisset,
nec tu mihi persuaderes, placere me posse. Haec
ad litteras tuas responsa sint. Caetera quae noscere aves,
compendifaciam: sic jam quoque longa est epistola.
Julianum tamen familiarem domus nostrae si quid de
nobis percontandum arbitraris, tibi allego: simul admoneo,
 
ut cum causam ejus adventus agnoveris, juves
studium, quod ex parte fovisti. Vale.

EPIST. XXXIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Aiunt cochleas, cum sitiunt aeris, atque illis de
coelo nihil liquitur, succo proprio victitare. Ea res
mihi usu venit, qui desertus eloquii tui pastu, meo
adhuc rore sustentor. Diu scribendi operam protulisti,
et vereor ne forte in nos parentis claudat affectio.
Si falsum me opinio habet, facito caeteris negotiis
tuis respondendi cura praevertat. Vale.

EPIST. XXXIV. 
SYMMACHUS AUSONIO.
Plenum laboris negotium gero, qui compellare toties
tacitum persevero. Contra nisi instare pergo,
atque exsculpere a te aliquid litterarum, gliscet oblivio.
Sive igitur hoc officium meum sedulum judicas,
seu molestum; stat sententia, honorem suum celebrem
praestare colloquiis: adeo mihi veteris in te
amoris nulla discessio est. Et merito: nam amicitiae
operam nusquam locavi aeque bene. Propterea silentium
tuum conqueror. Facit enim tenerior affectio,
ut sit querela proclivior. Mollis est animus diligentis;
et ad omnem sensum doloris argutus. Si negligentius
tractes, cito marcet, ut rosa: si durius teneas,
livet ut lilia. Legisse memini, vultu etiam saepe
laedi pietatem. Quid ille tam serius arbiter super continuo
silentio ac dissimulato scribendi munere censuisset?

Tecum haec pensius aestimabis. Mihi religio
fuit, tegere, quae dolebant. Nam ut in te animi usque
pendeo; ita opere maximo usuram tuae unanimitatis
exspecto. Vale.

EPIST. XXXV. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Diu in Campaniae secessibus otiatus, occasione carui
scriptionum. Ideo paulisper sermonis mei circa
te munus intepuit. Sed ubi in patriam pedem retuli,
antiqua mihi fuit instaurandi officii diligentia. Ergo
debito honore salutationis te impertio, utrumque deposcens;
ut et silentio superiori venia justa praestetur,
et praesenti obsequio vicissitudo respondeat.
Vale.

EPIST. XXXVI. 
SYMMACHUS AUSONIO.  
Interpello occupationes assiduitate colloquii. Nam
et ipse hujusmodi pascor officio, et peregrinationem
tuam talibus solatiis credo recreari. Tuas autem litteras
vicissim exspecto; non exigo. Injurium quippe
est, magnopere flagitare quod speres; ne quod est
voluntarium, videatur extortum. Sane fratri meo Innocentio
gratulor, amicitias tuas, priusquam scriberem,
contigisse: quia facilior mihi coepit esse
ejus commendatio, quem probasti, quam fuisset incogniti.
Itaque hoc unum beneficii expostulo, ut qui
sui emendatione jam nititur; testimonii nostri gratia
cumulatius diligatur. Vale.

EPIST. XXXVII. 
SYMMACHUS AUSONIO.
 
Non frustra praedicant: Mentes hominum nitere
liquido die, coacta nube flaccessere. Meus animus
fidem facit exemplo. Nam quoties tibi scribo, ex sententia
usus verborum suppetit, quorum alias suppellex
mihi desit. Quippe laetitia loquax res est, atque
ostentatrix sui: adeo magnae parti hominum ab hoc
morbo nulla cautio est. Patere igitur, quae ad laudes
tuas pertinent, obloquentem, vir quantum est hominum
in terris spectatissime; qui ex summis copiis
vigiliam pro meis rebus anniteris, et amicitiam stabili
diligentia perseveras. Si fides seria cuiquam fuit,
tibi puto esse: quam plerique verbo ostentant, opere
deserunt: quod genus nulli rei est, nisi ad loquendum.

Merito processus tuos in meo aere duco: quando
juxta magnae curae sum tibi, atque cum maxime fui.
Superest tamen aliquid, quod huic in me studio adjici
velim. Nolo memineris, quod aliquando animo
tuo succensui. Amor fiduciam nutrit. Quid tam liberum,
quam amicitia? Negotiis plerumque apposita
est expostulatio sine labe concordiae. Ita verum est,
quod hodie tibi gratias ago, ut illud non potuerim
dissimulare, quod dolui. Cassa fide sunt, qui jugiter
blandiuntur. Sed quid diutius ea retexo, quorum te
oblivisci volo? Esto, ut es, benigna in me voluntate:
quod ego sperandum magis a te sentio quam petendum.
Vale.

EPIST. XXXVIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.
 
Falso creditur judicii nesciam esse fortunam. Illa
vero et praeteritorum memor, et praesentium diligens,
et prudens futuri, tibi rependit, quidquid caeteris
praestitit. Non ergo vana, neque erratica est: a
qua scimus alios domum coepisse, te praemium. Quis
tibi honoris nostri (inquies) fecit indicium? Celebritas
famae, cui justa narranti statim creditur. An opperirer
super hoc tuas litteras, quas verecundia differebat?
Minime; siquidem difficilis est patientia gaudiorum.
Fungor igitur, ut vides, partibus tuis, et quae
debui cognoscere malui quodammodo nuntiare. Sed
nolo ista properatio litterarum mearum tuum munus
impediat. Scire me, quod nunc scribo, dissimula, et
tribue quasi novum nuntium, quem ego gratulabor
iteratum. Vale.

EPIST XXXIX. 
SYMMACHUS AUSONIO.
 
Scio quidem litteras meas tibi sero reddendas, vel
propter occupationes, quae te in procinctu aliquantisper
tenebunt; vel quod frater meus Gorgonius,
admirator virtutum tuarum, diutinae apud Picentes
indulgebit quieti. Ut ut est tamen ista conditio, supersedendum
officio non putavi. Fors fuat, an haec
mature in manus tuas scripta sint ventura. Ego tamen
quantum per commeantes licebit, justi muneris
operam non reparcam. Vale.

EPIST. XL. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Non novum aut incognitum, sed compertum jam

fide et sedulitate militiae, sanctum Victorem amicum
meum promptus commendator insinuo, quem ad hoc
aevi nulla actuum culpa fuscavit; sed fortunae licentia
(interdum optimos decolorans) spes ejus paulisper
infregit, quas in integrum saeculi beatitudo retituet,
si innocentiam supplicis secundo favore respexeris.
Vale.

EPIST. XLI. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Facio rem, cum tuis moribus, tum meo studio
congruentem, ut praestantissimo viro amicitias optimi
cujusque conciliem: velut nunc tibi a me traditur
philosophiae candidatus; cujus pudorem, vel prima
facies; caetera bona longus usus expediet. Hunc ego
abs te nollem diligi, ni mereretur probari. Sed si

bene aestimo, actutum merebitur, atque ideo diligenter
de hoc nihil amplius oro. Neque enim praejudicio
meo debet astringi, cujus exspecto judicium. Illud te
potius oratum volo, ut nostri diligentiam perseveres.
Quod cum efflagito, vereor ne me injurium putes,
qui a te postulem, quod sponte praestaturus es. Vale.

EPIST. XLII. 
SYMMACHUS AUSONIO.
Compensasti longum silentium gemina scriptione.
Pariter enim binas litteras praebuisti, desiderium
meum officio largiore complexus. Ex quo adverti,
non voluntatem tibi hactenus, sed bajulum defuisse.
Neque enim aliter potuisset accidere, ut me tandiu
sermonis tui honore fraudares. Merito apud nos in
dies singulos tui cultus augescit, et justo cumulo crescit

affectio. Namque ita usu comparatum videmus,
ut amicitia bene locata, experiundo quotidie provehatur.
Sed de ista parte verbis supersedendum est.
Neque enim me oportet dicere, quae te malo sentire.
Comperi sane ex litteris tuis, quantopere publici
muneris absolutionem requiras, et stupere me fateor,
tantum tibi administrationis ejus esse fastidium, cui
fructus optabiles omnium amor spondet. An est aliquid
tenacius gloria, quae laudem adjicit voluptati?
sed tamen cura non deerit, ut potiaris: tu tantum
peregrinationem solare justo amore provinciae. Vale.

EPIST. XLIII. 
SYMMACHUS AUSONIO.

Vetus sententia est: Artes honore nutriri. Eam

nostrae aetatis usus confirmavit. Nemo enim belli notus,
aut domi clarus exsortem praemii sensit industriam.
Ita cum dignis fructus tribuitur, eamdem
viam capessentibus spes paratur. Glisco igitur gaudio,
cum propter alios, quibus fortunam solers vita conciliat;
tum maxime Juliani fratris mei gratia, quem
sic a te diligi volo, probari posse confido. Scis nempe,
in illo forensi pulvere quam rara cognatio sit facundioris
et boni pectoris: dum aut modestum ingenium
verecundia contrahitur; aut successu eloquens
insolescit. Haec in meo familiari ac necessario ea societate
viguerunt, ut neque objectu pudoris areret,
nec cum detrimento frontis afflueret. Nunquam in
mercedem ornamenta linguae corrupit. Merito ac fortunis

tenuis, opulentiam fide, quaestum laude mutavit.
Hunc tibi in manum, vel magis in animum libens
trado. Nam mihi summa curatio est ut amicitiam
tuam boni uberent. Te quoque idem velle, habeo
compertum. Semper enim natura gaudet aequalibus;
et familiare sibi est omne quod simile est. Sed ne
prolixo testimonio suspicionem laudatoris incurram;
quaeso ipse de eo judices examine pensiore. Ita cum
illius institutum probaveris, periculum judicii mei
feceris. Vale.

EPIST. XLIV. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Meretur indulgentia in me tua, ut ea, quae
proxime laudi mihi fuerunt, clam te esse non patiar.
Credo indicium fecisse tibi famam, quod parentem

meum ruri atque in secessu amissae domus injuriam
decoquentem, frequentibus suffragiis; denique
oratoribus missis, novo honore senatus acciverit.
Qua causa ubi primum facultatem loquendi apud collegas
attulit dies, egit ille senatui gratias, ea facundiae
gravitate, qua notus est. Calendae tunc erant,
quibus annus aperitur. Brevi intervallo cum familiaris
mei Trigeti filio praetorio candidato actionis
operam spopondissem, animum religio convenit ut
occasione destinati officii obirem munus adhuc a me
patri debitum; sed, ut dixi, ab illo senatui jam solutum.
Ergo ad quintum idus Januarii verba feci in
amplissimo ordine: quae ubi in manus tuas venerint,
ex tuo animo conjicies judicia caeterorum. Ego sub
incerto examinis tui, aliorum sententias occulendas

putavi, ne te praejudicio tanti ordinis viderer urgere.
Vale.

EPIST. XLV. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Auctus sum gaudio, quod valetudo tecum revertit
in gratiam. Nam semper incolumitas tua voti mei
summa est. Nunc si diis volentibus reconciliatae vires
animi tui integraverunt vigorem, facito epistolae tuae
multijugis paginis augeantur. Odi parcimoniam verborum
bonorum. Scribendi quippe brevitas, magis
fastidio, quam officio proxima est. Nolo litteras de
summo ore stillantes. Illas peto, quae arescere
nesciunt; quae ex intimo pectoris fonte promuntur.
Memini brevitatem Spartanam laudi quondam fuisse.
Sed ego tecum Romanis legibus ago, et si ita vis,

Atticis: quibus tantum decus a facundia fuit, ut mihi
videantur Lacones metu collationis in diversum studia
destinasse. Vellem plura; sed tuo modo compungendus
es. Simul cautio est, ne te sermo multus
offendat. Instituto igitur meo calcem pono, dum tuo
pareo. Qua ex re intelligis, eo te invidiae et conditionis
adductum, quasi a me pauca scribi velis, nisi
multa rescripseris. Vale.

EPIST. XLVI. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Potui facere scripta compendii, cum tibi germanus
meus verbis suis uberius satisfacturus videretur,
quam ego meis litteris. Sed in majore lucro officia
honesta, quam otia multa ponenda sunt. Ergo neque

tacito opus est, ut honor amicitiae mihi feratur accepto;
neque omnia mandata sunt litteris, ut illi aliquid ad
narrandum relinquatur. Accipe tamen rerum capita,
et summas negotiorum, quibus frater admonitus,
quaesita latius exsequatur. Convenit inter sacerdotes,
ut in custodiam civium publico obsequio traderemus
curam deorum. Benignitas enim superioris, nisi
cultu teneatur, amittitur. Ergo multo tanto ornatior,
quam solebat, coelestis factus est honor. Exspectare
mihi videris omnia, quae supersunt. Titianus meus
fungetur indicium, cui indulgentius narrandi quod
velis, opera legata est. Edictum principum, nisi jam
notum est, idem tibi assertor expediet. Statuas etiam
recepistis iisdem pene populi acclamationibus, quibus
amiseratis. Rides? et libet rideas affatim: plura

desino, ne qui strictim meliora detexui, in minoribus
videar immorari. Vale.

EPIST. XLVII. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Silentii nostri ratio diversa est, sed unus effectus.
Me impedit pontificialis officii cura, te Baiani otii negligentia.
Neque enim minus residem facit remissio
animi, quam occupatio. Nec mirum, si te illa ora
totum sibi vindicat; cum ipsum Annibalem fides certa
sit, bello invictum manus dedisse Campaniae. Non
illius coeli aut soli illecebram retinax adventorum
lotos aequaverit, et suada Circe pocula, et tricinium
semivolucrum puellarum. Neque ego te pingues ferias
agere contendo, aut virtutem puto fregisse deliciis.
Sed dum tibi legis, tibi scribis, et urbanarum rerum

fessus ingentem animum solitudine domas, amicitiarum
munia nullus exsequeris. Quin arripis stylum, nostraeque
in te affectioni honorem mutuum facis? Nisi
mavis auctoritatem pontificis experiri. Multa nobis
in collegio deliberanda sunt. Quis tibi has inducias
publici muneris dedit? Senties jus sacerdotis, nisi
impleveris jus amici. Vale.

EPIST. XLVIII. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Dii boni, quam nihil homini tutum atque exploratum
est! Certe levandi animi causa Baias concesseratis.
Quis oculus fascinavit destinatam quietem?
Paulina ergo cura communis extremum salutis accesserat.
An vester pro illa tantus est metus, ut
omne ejus incommodum periculi instar habeatur?

Quidquid horum est, spectari animo licet, quas
aerumnas dierum, quas noctium vigilias duxeritis.
Sic nati sumus, ut saepius adversa fungamur. Fugiunt
voluptates, et bonae cujusque rei tam brevis usus,
quam levis sensus est. Verum haec philosophorum disputationibus
relinquantur. Nunc habitum laetiorem
mentibus suadeamus, quando Paulinae nostrae valetudinem
rursus locavit in solido pax deorum. Vale.

EPIST. XLIX. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Quaeris ut civis ad bonum commune genitus, quid
super rebus anxiis vero proximum nuntietur. Certis
indicibus secunda cognovimus. Dehinc multi silentii

suspicio sollicitis rumoribus locum fecit. Sed mihi
opinionum talium, quae sine auctore produnt, nulla
curatio est. Impendio angor animi quod sacrificiis
multiplicibus, et per singulas potestates saepe repetitis,
nec dum publico nomine Spoletinum piatur
ostentum. Nam et Jovem vix propitiavit octava mactatio,
et Fortunae Publicae multijugis hostiis nequidquam
undecimus honor factus est. Quo loci simus,
intelligis. Nunc sententia est, in coetum vocare collegas.
Curabo scias, si quid remedia divina promoverint.
Vale.

EPIST. L. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Ego quidem securus amicitiae aequi bonique facio,
si quid in me ab amante peccatur. Sed tuos mores,

quibus nihil desit ad laudem, decet officii negligentia.
Queri me opinaris, quod nihil scribas: et refellere
mendacium paras, quia te aliquid scripsisse meministi.
Ego vero minimum animi angerer, si taceres,
prout hoc est, quod mihi et patri unas atque eas
oppido breves litteras detulisti. Ita tibi ambo digni
singulis paginis non videmur? Tui, inquies, honoris
interfuit, ut jungeris parenti. Alia sunt, quae cum
illo nobis vel communia opto, vel paria. Amor mihi
meo nomine deferatur. Abstine igitur epistolis, quae
sunt instar edicti. Facessat omne fastidium, ex quo
nascitur cura compendii. Sed longum de his loqui
cautio est, ne tibi molestior sit prolixitas querelae
nostrae, quam mihi brevitas epistolae tuae. Quod superest,
deos quaeso, ut nos plenus gaudii quam primum

revisas. Facile erit, angustiam scriptorum tuorum
multiloquio repensare. Vale.

EPIST. LI. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Statueramus in externis adhuc morari; sed labantis
patriae nuntius destinata mutavit; cum mihi in
omnibus malis decolor videretur securitas mea. Ad
hoc sacri pontificalis administratio curam de me et
officium stati mensis exigit. Neque enim fert animus
in tanta sacerdotum negligentia sufficere collegam.
Fuerit haec olim simplex divinae rei delegatio. Nunc
aris deesse Romanos genus est ambiendi. Vos Etruria
quousque retinebit? Jam querimur esse aliquid,
quod tandiu civibus praeferatur. Sit licet ruris status

mitior, non potest bene defrui otio, qui suis absentibus
timet. Vale.

EPIST. LII. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Orationem meam tibi esse complacitam, nihilo sequius
gaudeo, quam quod eam secunda existimatione
pars melior humani generis senatus audivit. Adjecisti
sacramenti pondus; et in bona verba jurasti: ut qui
scires in suspicionem gratiae venire amantium judicata.
Nam ubi certa est amicitia, ibi fides laudis incertior.
Ergo securus examinis tui nihil moror sententias
caeterorum. Quid si adfuisses tam bonae
voluntatis auditor, nae ego digito, ut aiunt, supera
convexa tetigissem. Erit alias fortasse nobis optatior

praesentiae tuae copia. Nunc testimonio epistolae tuae
fruimur: tunc adjumento favoris utemur. Vale.

EPIST. LIII. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Otio et venatibus gloriare. Est haec quidem jucunda
jactatio, sed ludo magis a te prolata, quam serio.
Nam remissa tempora et ab negotiis publicis feriata,
libris veterum ruminandis libenter expendis. Aliis
igitur dabis verba, qui te congressu primore non noverunt.
Ego actus, quos pernox et perdius tibi curae
habes, tum quotidiana ingenii tui pabula de litterarum,
quas mihi tribuis, sapore conjecto. Nisi forte in
sylvis Apollinem continuaris, ut ille pastor Hesiodius,
quem poetica lauro Camoenalis familia coronavit.
Nam unde est haec in epistolis tuis sensuum novitas,

verborum vetustas, si tantum nodosa retia, vel pennarum
formidines, et sagaces canes, omnemque rem
venaticam meliorum oblitus affectas? Quare cum
scribis, memento facundiae tuae modum ponere. Rustica
sint et inculta, quae loqueris, ut venator esse
credaris. Vale.

EPIST. LIV. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT.

Moestitiae meae solatium grande tribuisti. Nam ut
dudum tibi fama fecit indicium, fratris obitu vulneratus,
continuo animi dolore discrucior. Non mediocre
tamen inter praesentes curas levamen accepi,
quod te comperi secundum communia optata salvere.
Superest, ut istiusmodi officiis frequentem operam
digneris impendere; quae perspicis medicinam quamdam

infortunii et moeroris afferre. Vale.

EPIST. LV. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXT

Scio germani amoris esse quod suades. Sed reconciliatio
eum requirit auctorem, quem habuit injusta
dissensio principem: ne noxam meruisse videatur,
qui abjuratas amicitias, quasi nihil passus, affectat.
Quare oblatam concordiam non refuto. Sequestrata
consideratione fortunae, redeat in gratiam, qui movit
offensam. Tibi pro nostra amicitia satis gratulor,
cujus labor saluti publicae commodabit: de quo interim
parcius loquar. Res enim, quae ad omnes pertinet,
nunquam uno teste contenta est: et mihi magnopere
convenit, ita meminisse gloriae tuae, ne verecundiae

oblitus existimer. Vale.

EPIST. LVI. 
SYMMACHUS PROBO.

Et tibi publicis negotiis occupato, breves litterae demunt
fastidium lectionis, et mei officii assiduitas, quidquid
scribendum videatur, exhausit. Merito salutatione
libata, frugi epistolam necessario stringo compendio.
Alia est enim protestatio amoris, alia linguae ostentatio:
atque ideo antiquior mihi fuit obsequendi opera,
quam loquendi. Copiosi videbimur, si abunde seduli
judicemur. Vale.

EPIST. LVII. 
SYMMACHUS PROBO.

In praesentia quantum satis visum est amicitiae munerandae,

cum tuas occupationes, tum festinationem
tabellarii contemplatus, exhibeo. Alias mihi et usus
veniae, et cura non deerit epistolae longioris. Dii modo
optata fortunent, salutem Reip. in solido locent! Tum
voluntas promptior erit, et ad scribenda, quae libenter
accipias; et ad legenda, quae animo vacante rescripseris.
Vale.

EPIST. LVIII. 
SYMMACHUS PROBO.

Sit tibi animus aequus, et patiens muneris imperati.
Saepe usu venit, ut in secundos labores virtus probata
reparetur. Quid? tui? libenter C. Atilio factum
putas? quod fascibus aratra mutavit, et in medio
sementis opere anhelos boves statuit rusticus? Quisquis
bonae frugis est, in publicum commodum vindicatur.

Pone illas interim cogitationes felicis otii tui.
Quam bene urbana opera novis fastigiis excitabam!
Ubi ager noster? vel ille autumno omnis copiae ferax,
vel ille hieme apricus? Aut qui vere anni primas
rosas humo exuit, aut qui sub aestivo sole de nemore
et fonte frigescit? Sed quid a proposito excidi? Dum
medicinam facio querelis tuis, ultro desideranda
suggessi. Esto, ut es, curarum omnium tolerans, et
debitam operam solve principibus, qui rationem magis
meriti tui, quam voluntatis habuerunt. Vale.

EPIST. LIX. 
SYMMACHUS PROBO.

Mones amicitiae bonum scriptis frequentibus excolamus.
Placet hortatio invitatrix religionis. Et, ut

verum fatear, decus mihi est haec tua voluntas;
amor enim maximi plus requirit. Sed quod ais, me
potius, qui sim vacuus publicae rei, istiusmodi vigiliam
debere sortiri, aequum esse dissentio. Jam primum
quod homo licentis otii scrutari vices commeantium
non laboro: tuus honor vecturam litteris
nisi invenit, facit. Dehinc quod mihi iners desuetudo
oblimat ingenium. Tibi impigro jamdiu negotii levatur
usus loquendi. Ergo quo tu ad scribendum major
copia, hoc ego dignior venia raritatis. Satisne videor
his causis munitus in posterum? Memineris volo,
quidquid a me sermonis acceperis, obsequii esse,
non otii. Vale.

EPIST. LX. 
SYMMACHUS PROBO. 
Scio te non fortunarum habere dilectum, sed meritorum.
Romanus familiaris meus aulicis etiam nunc
paret officiis, utpote sacri administer aerarii. Sed instrumenta
probitatis sub usu honoris excoluit. Quare
dignitas illa est promiscua cum plurimis, honestas
aequa cum paucis. Quod eo memorandum putavi, ut
a te quoque pro ratione vitae, non pro gradu militiae
censeatur. Fac periculum maximis in negotiis; fac
in seriis remissisve. Reperies hominis tectam fidem,
patentem religionem, prudentiam liberam, verecundiam
liberalem. Cui ego propterea factum volo, ut
mei testimonii fides clareat, et tibi amicus limatae
probitatis accedat. Vale.

EPIST. LXI. 
SYMMACHUS PROBO. 
Ais te multijugis necessitatibus impediri, quominus
gnaviter amicorum carissimos alloquaris. Notae
rei cesset assertio. Nam et qui procul absumus, curas
ac vigilias tuas communis patriae copiis et satietate
sentimus. Mutasti igitur officium, non negasti. Antiquior
enim tibi fuit, ut esse debuit, salus civium,
quam salutatio. Nunc sane et desideramus et exposcimus
tuas litteras, largiter congesta fruge in proximae
hiemis impendium: quanquam scio necdum
tibi hanc partem nimis tutam videri. Nunquam enim
est securus amor patriae: et quamvis magna remedia
conquirat, semper illud putat imminere quod timuit.
Vale.

EPIST. LXII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.  
Bonae spei plenus, postquam mihi adventus vestri
fecistis indicium, calcar quoddam suppingo properantibus;
et in eam rem tuum munus imploro, ut
parentum studia hortator acceleres. Stabit apud me
memoria beneficii tui, nec unquam tacita erit; si
fratrum delegata curaveris. Vale.

EPIST. LXIII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Longum loquantur pro incognitis aut alienis verba
facturi. Mihi haec opera desinenda est, cum litteras
nostras Saturus frater communis accipiat, quas non
commendationi ejus praestiti, sed nostra circa vos
amore factas emisi. Vale.

EPIST. LXIV. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI. 
Commendari a me episcopum forte mireris. Causa
istud, non secta persuasit. Nam Clemens boni viri
functus officium, Caesareum, quae illi patria est, conciliata
maximorum principum pace, tutatus est.
Fando acceperas, rebellione barbarica quot auri,
quot argenti privati aut publici sacri et profani, Mauritaniae
fuit direptione hostium lancinatum. Evenit ea
tempestate, ut etiam fisci depositum belli jure raperetur:
quod a summatibus civitatis, quos reliquos
fuga fecerat, jus aerarii reposcebat. Misera et acerba
conditio, nisi tristitia temporum Clementis curam
movisset; quem ego non minus famae saeculi, quam

civium securitati commodasse dixerim. Quid enim
praeter invidiam referret aerarium, si opes ab inopi
curia poscerentur? Habes ordinem rei. Quod restat
enitere, ut tui aspiratio vela faciat impetratis. Vale.

EPIST. LXV. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Scire postulas, quid de lacessentibus sentiamus.
Nolo consilium succensentis exspectes. Neque in ejus
noxam labores, quem vides abundare peccatis. Ipse
causas dabit, quas non videaris optasse. Sed de illo
satis habeo dictum. Veniam quo me ducit affectio.
Immane quantum a litteris desidetis, neque metuitis,
ne vos ratione silentii mordeamus. Quid hiems faciet,
quae terra et mari morabitur commeatus? Cogitate

vestri officii necessitatem, nostrae sollicitudinis
vicem, eamque arripite diligentiam, quam de nobis
mutuo flagitatis. Vale.

EPIST. LXVI. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Gelasius, cui factum volo, imperialis domus curam
recepit, quod negotium ei aliquid dignitatis attulit,
etsi plus habet honoris in moribus. Medicinam cum
primis nostrae aetatis exercuit. Inde est illi via facta
meritorum. Nam summates aulae, quibus juvanda
salute profuerat, testes potius habuit, quam patronos.
Absit, ut tibi veniat usus artis ejus, cum caetera honestamenta
sanctissimi viri possint pro illo ferre suffragium.
Ergo ama Gelasium, mihi jamdudum placitum,
tibi me spondente placiturum. Vale.

EPIST. LXVII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.
 
Commendarem tibi Anysium, laudabilem virum,
nisi in meam amicitiam te auctore venisset. Quando
igitur nihil est, quod illi meus sermo conciliet, beneficii
loco habeo, si in eum sancti animi tui gliscat
affectio. Nam ubi amoris rudimenta praeventa sunt;
secundae gratiae locus est, ut augmenta poscantur.
Vale.

EPIST. LXVIII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Rufus pontificalis Arcarius prosequitur apud te
mandata collegii, cui prae caeteris retinendi Vaganensis
saltus cura legata est. Effice, oro te, ut divinitus

videatur oblatum tui honoris auxilium, et utriusque
sacerdotii te antistitem recordare. Quidquid publicus
vigor, aut privata poscit industria, oratus exsequere.
Multum in gratiam tuam publica utilitas promovebit.
Habes summam petitionis meae. Singula autem tibi
vel commonitorii series indicabit, vel Rufus expediet;
cui maturum praestabis effectum, ut sequestratum
paulisper officium regressus arripiat. Vale.

EPIST. LXIX. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Potuit frater meus Acutianus suo nomine, quod
poscit, adipisci, ut qui sit non minus tibi, quam mihi
familiaris. Sed interfuit officii mei, ut ei voluntariam
operam commodarem. Juvat autem desiderium illius
justitia postulati. Nam germanos suos, Nichasium et

Rogatianum, negotium commune curantes, vel ad
disceptationem Numidici consularis remitti postulat,
vel, quod ei antiquius est, te potissimum cognitore
mavult quam primum molestia litis absolvi. Quare si
et illius apud te grande momentum est, et a legibus
causa non discrepat, et interventus meus libram tui
favoris inclinat; anniti aequum est, ut optimo viro ex
sententia procedat optatum. Vale.

EPIST. LXX. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Fratrum nostrorum Romani atque Magnilli petitio
justa est, quam prosequendam recepi; quibus impendio
curae est, ut homines Euticiae clarissimae feminae

judicum praesidio fulciantur. Intelligis eas esse
personas, quibus haec gratia magis ex suo merito,
quam ex meis litteris debeatur. Nec mireris, ipsos
super ea rescribere noluisse, cum reverentia mei fecerit,
ut nostro suffragio potius uterentur. Vale.

EPIST. LXXI. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Caecilianum virum honestum, Laurentium Lavinarium
defensorem susceptum commendat officium.
Cui si nihil conciliationis caetera vitae honestamenta
praestarent, interventus meus gratiam tuam deberet
acquirere. Ama ergo hominem placitum mihi, et religiose
civitatis commodis obsequentem. Amoris autem
tui sumemus indicium, si eos quibus negotium

familiare mandavit, adjuveris. Vale.

EPIST. LXXII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Amicorum desideriis operam non negamus, dum
justa credimus, quae petuntur: ut nunc mihi usu
venit, qui Bassum optimis viris complacitum, non
putavi suffragio deserendum. Salva igitur mea existimatione,
qui bonis credidi, meritum tibi hominis
dies longior indicabit. Mihi satis est, si illi primus
aditus spem dederit pleniorem. Vale.

EPIST. LXXIII. 
SYMMACHUS CELSINO TICIANO FRATRI.

Quando eam dii potestatem tibi dederunt, ut amicis

ac necessariis meis usui esse possis; confido
Romano optimo viro, quo cum mihi jam diu familiaritas
est, in tuo praesidio paratam bonae spei copiam.
Duabus enim commendationibus, quarum tibi antiqua
cura est, adjuvatur, mei testimonii praerogativa, et
sui meriti conscientia. Nam sedulo audeo judicare,
dignum esse, quem pensi habeas, et, ne longum loquar,
cujus amicitia non graveris. Spectata mihi est
in eo quies animi, officii diligentia. Nemo in amicos
fide utitur promptiore. Haec ita esse, si quid mihi
tribuis, velim credas. Si haeret animus, hortor examines.
Vale.

EPIST. LXXIV. 
SYMMACHUS AGORIO PRAETEXTATO.

Est aliquid in querelis Fasgamiae filiae meae, quod

mihi ex voto fateor accidisse. Nam nisi futuras sibi
usui litteras poposcisset, ad scribendum defuisset
occasio. Praelibo igitur salutationem, quae meum
spectat officium. Reliqua pars paginae ad causam clarissimae
feminae pertinebit, quae sibi ab hominibus
tuis nescio quid agrorum ereptum deflet. Id ego loci
et meriti tui conscius, servili ausu clam te opinor
admissum; atque ideo filiae meae correctionis facilitatem
spopondi, si ad te familiaris conquestio genus
injuriae pertulisset. Quaeso igitur temeratae possessionis
statum jubeas reformari. Si quid autem controversiae
est, in pignoris nostri differatur praesentiam,
quae secura justitiae tuae recusat alios cognitores.
Vale.

EPIST. LXXV. 
SYMMACHUS HESPERIO.  
Quoties viris militiae notis testimonia deferuntur,
decet operam verborum facere compendii, quia nihil
negotium est rebus cognitis immorari. Pro Caesario
nosti omnia facere, quae probantur. Hunc ut
pensi habeas, sperare magis debeo, quam rogare. Si
quid ultra expetis, in alias litteras conferemus. Nunc
mihi multiloquio temperandum est, cum satisfactum
esse videatur, et illius voluntati, et tuo honori, et
meo muneri. Vale.

EPIST. LXXVI. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Natura rerum est, ut qui balbutiunt, plus loquantur;
affectant enim copiam pudore defectus. Hoc

exemplum in me expetit, cui magna scribendi impatientia
est, cum desit oratio. Duobus igitur pariter
commeantibus, non putavi officio convenire, ut
unis litteris gemina expediretur occasio. Erit super
hoc judicatio tua, garrulusne justius dicar, an sedulus.
Vale.

EPIST. LXXVII. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Amicorum orata curare bonae frugis officium est,
praecipue si non refragetur aequitas postulatis. Quorsum
spectet hoc anteloquium breviter explicabo.
Sabinianum clarissimum virum ita magnifico, ut
quos maxime colo. Huic per impressionem nequaquam
patior fratris sui liberis tutelae munus imponi.
Duobus enim privilegiis amolitur injuriam, maturitate

aevi, et numero filiorum. Ea res publicis signata
monumentis, necdum a proposita obstinatione deducit
pervicacem petitionem. Nunc quia secundante
fortuna in re hujus negotii spes recumbit; quaeso ut ei
virtute, qua celsus es, factum velis; cui vel in meam
gratiam praestandus est favor, vel ad tuam gloriam
juris praerogativa servanda est. Vale.

EPIST. LXXVIII. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Unus adhuc superas ex summatibus litterarum,
cui probari orationem meam laudis avarus optarim.
Res cecidit ex voto: utor teste, quo volo. Jam mihi
comici adolescentis voce clamandum est: Quis me
hodie fortunatior, venustatisque adeo plenior? Nisi

forte amor mei stylum tuum coegit in gratiam. Fit
enim saepe, ut judicii severitatem frangat affectio, et
amicorum facta dictaque ea indulgentia censeamus,
qua plerumque singuli etiam vitia nostra diligimus.
Sed haec merito dicerentur, ni tecum faceret existimatio
optimatium, quibus sermo noster auditus est:
non quo sententiae tuae ex aliorum consensu quaeratur
auctoritas; sed quia non patet suspicionibus judicatum,
a quo nemo dissentit. Videro tamen, utrum
fides tua, an amor illas litteras scripserit. Mihi in
alterutra conditione aeque summus honor: sive ita
magnifice de me judicas, ut gratificatus videaris: seu
ita es mei diligens, ut sequius judicare non possis.
Vale.

EPIST. LXXIX. 
SYMMACHUS HESPERIO. 
Praesumptum aut compertum tenes, quanta sit mihi
tuae laudis antiquitas. Ea propter nihil fieri patior,
quod actuum tuorum gratiam devenustet. Priscianus
frater meus, cum primis philosophorum litteratura
et honestate censendus, senatu auctore salarii emolumenta
consequitur. Super ejus annonis dicitur
orta dubitatio. Cui si nihil compendii optimatium voluntas
ante tribuisset; eruditio tua fructum ferre deberet.
Scis enim bonas artes honore nutriri, atque
hoc specimen esse florentis reipublicae, ut disciplinarum
professoribus praemia opulenta pendantur.
Quaeso igitur, ne hac inquietudine, aut illius minuatur
utilitas, aut amplissimo ordini censendi auctoritas

derogetur. Interest famae et gloriae tuae, ut confirmandi
magis quam negandi commodi causa, de philosophi
salario dubitasse videaris. Vale.

EPIST. LXXX. 
SYMMACHUS HESPERIO.
En tibi secundas litteras meas, et adhuc vicissitudo
prioribus debetur. Dices viandi negotio impeditam
diu operam scriptionis, et alia forsan multa
causabere. Ego pro tui amore hanc veniam non gravabor.
Sed eodem amore postulo, ut cum erit otium,
mora necessarii silentii officio voluntario suppleatur.
Vale.

EPIST. LXXXI. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Vitalianum clarissimum virum mei potius officii

gratia, quam in adjumentum suum credo litteras
poposcisse. Nam cum ipsi ad promerendum tuum
amorem nihil ultra possit accedere; id tantum videtur
egisse, ut mihi ex munere conciliatio tui uberior
proveniret. Cape igitur delibatam cursim salutationem:
cui si facundia largiore responderis, in exemplum
copiae ingenii mei maciem provocabis. Vale.

EPIST. LXXXII. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Sum quidem silentii tui vehementer impatiens,
quod genus querelae amantibus familiare est. Sed
proximis litteris tuis desiderium meum expletum esse
confiteor. Itaque habeo gratiam, multoque opere te
obsecro, scriptioni frequenter indulgeas. Haec enim
sola officia nullum faciunt de assiduitate fastidium.

Vale.

EPIST. LXXXIII. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Religionis indicium est, quod me taciturnitatis incessis.
Sed velim credas, infortunii fuisse, non voluntatis,
quod diu officio scriptionis abstinui. Nec
puto ignorare te, quatenus in nos fortuna saevierit,
quae me amantissimo atque optimo fratre privavit.
Proinde, si dies longior sensum tanti doloris exemerit,
familiaribus litteris solemnis cura praestabitur.
Vale.

EPIST. LXXXIV. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Quoties tua sumo colloquia, quaedam ante oculos

praesentiae tuae imago versatur: atque ideo uberiorem
capio voluptatem, quod et tui officii, et mei
meriti sentio vigere monumentum. Sed ut promptior
circa me hujus muneris diligentia perseveret, etiam
ipse curam deferendi sermonis arripui, frequenter
expertus, dilectum religiosi animi incentivo vicissitudinis
provocari. Vale.

EPIST. LXXXV. 
SYMMACHUS HESPERIO.
Tandem bonae valetudinis compos, quae a me hucusque
dissenserat, nunc te societate commoditatis
impertio, quem praeteritae sollicitudinis participem
habere vitavi: etsi scio ne illo quidem tempore, quo
officium meum morbus inhibebat, ab hujusmodi
munere temperatum. Restat, ut observantiam vicissitudine

munereris. Ea namque res et tuam curam
probabit, et refectioni meae adjumenta sufficiet.
Vale.

EPIST. LXXXVI. 
SYMMACHUS HESPERIO.

Utrum Mediolani etiam nunc tibi posito pagina
ista reddenda sit, in ambiguo colloco. Peccari tamen
in amicitiae fidem credidi, si litteris tuis mutuum
honorem destitissem. Nihil ergo cunctatus
commisi eventui solemnem hanc et simplicem dictionem
salutis; quae si in manus venerit, fac, oro, ut
pervenisse litteras meas sermonis tui recursus ostendat.
Vale.

EPIST. LXXXVII. 
SYMMACHUS HESPERIO.

 
Si facultas ad scribendum saepe suppeteret, voluntas
nunquam deesset officio. Hujus rei evidens
certumque documentum est, quod ubi primum amici
communis fida affulsit occasio, libens scribendi munus
arripui. Intellexi enim jucundiores tibi fore litteras,
si has tibi familiarior tabellarius reddidisset; qui
non solum epistolam, sed insinuationem quoque actuum
meorum fideliter exhibebit. Vale.

EPIST. LXXXVIII. 
SYMMACHUS HESPERIO.

Nunquam in me parcam, quin tuo animo obsequar.
Novi quam sis sermonis mei exoptans. Propterea
decrevi cum animo nihil supersedere litteris
porrigendis, nec exspectare vicissitudinem, ne scribendi
tardior fiam. Sed ut ipse metui, ne mihi foret

flagitio, si tacerem; sic velim tu caveas, culpam dissimulatae
familiaritatis accendere. Quod te curaturum
liquido habeo compertum; quia non minus ingenium
tuum quam meritum meum cogitans, nequeo tui amoris
esse diffidens.

EPIST. LXXXIX. 
SYMMACHUS ANTONIO.

Non incognito quidem nobis eloquii splendore nituisti;
sed magnis rebus accommodata, et majestate
scripti aptata, gloriam, quam magisterio ante quaesisti,
recens auxit oratio. Nam praeter loquendi phaleras,
quibus te natura ditavit, simile quiddam, planeque
conveniens auribus patrum, gravitate sensuum,
verborum proprietate sonuisti. Denique etiam

hi, quorum Minerva rancidior est, non negant, facundiam
tuam curiae magis quam caveae convenire
At illi, quos cothurnus altior vehit, et structurarum
pegmata delectant, neque tristem soliditatem, neque
lascivum leporem consona laude celebrarunt. Haec
sunt enim condimenta oris et pectoris tui, quod nec
gravitate horres, nec venustate luxurias; sed ratione
fixus ac stabilis germanos colores rebus obducis.
Nolo igitur exspectes judicium meum, ne amore delinquam.
Quid varia ingenia senserint, res intimavit.
Fuit enim in illa ratione, quod unusquisque diligeret,
et pro ingenii sui qualitate laudaret. Quare sequere
coepta felicia, et te in omnibus aemulare. Nobis ad
testimonium religionis satis est non siluisse sententiam
caeterorum. Vale.

EPIST. XC. 
SYMMACHUS ANTONIO. 
Etsi amore praevenior, ne sim circa te avarus officii;
nunc tamen libentius, quam saepe alias, scribendi
munus insisto. Primo, quod abitio fratris
nostri Marii, quodam viatico carere non debuit. Dehinc,
quod litteras meas putavi plusculum commendationis
habituras, si tibi per eum, quem sancte
atque efflicte diligis, redderentur. Fit enim plerumque,
ut levia rerum portitor festivus exornet. Alia
quoque de causa studii mei ardor incanduit; quod
tecum super talis viri laude putavi gratulandum, qui
e provincia suburbana tantum reportat publici desiderii,
quantum reliquit exempli. Non dicam dolo,
ut pote subpalpandi nescius. Viget in eo vena fraterna.

Eoque magis factum est, ut discessum ejus
impatienter feramus, qui in uno frui videbamur ambobus.
Vereor protelare testimonium meum, ne magis
laudi ejus obsecutus judicer, quam pudori. Nam
quorum mens honesta est, eorum imbecilla frons
est. Tu de paucis conjice plura, quae nunc insinuare
non decuit, sed per alium scribere non pigebit. Vale.

EPIST. XCI. 
SYMMACHUS ANTONIO.

Dudum te, mi frater, silentio indulgere mirabar.
Ea res impendio augebat dolorem, quod ipse minime
scribendi observantiam negligebam. Simul atque accepi
litteras tuas, animum subiit laetitia, querela deseruit.
Amicitia enim cito sanatur officio. Tu quoquo
ita paginam melle eruditissimi oris obleveras, ut quaelibet

offensa tanquam Lethaeo poculo mergeretur.
Verso igitur stylo gratiam fateor, qui expostulare meditabar,
adjiciens postulatum, ne unquam supersedere
litteris perseveres. Quod si scribenda defuerint,
mihi satis erit, ut tibi gratuler sospitatis. Vale.

EPIST. XCII. 
SYMMACHUS ANTONIO.

Dulce certamen est officii: et ideo jure ambo cavimus,
ne alternis vinceremur. Gratulor igitur pares
nos esse, non solum affectione mentium, sed etiam
vicissitudine litterarum. Curabo tamen posthac, ut
obsequii mei trutina, et libra praeponderet, ne videatur
inertiae quoddam esse colludium, semper aequa
lance censeri. Itaque scribam saepius, modo facultas

commeantium non desit optanti. Ita fiet, ut et ipse
laudem sedulitatis affectem, et te curis publicis occupatum,
ad rependenda colloquia assiduitate sollicitem.
Vale.

EPIST. XCIII. 
SYMMACHUS ANTONIO

Sanctum Zenonem commendare non debeo, quem
scio ad clientelam tuam et amicitias pertinere. Sed in
eo tanta morum probitas est, ut laudes silere non
possim. Itaque virum bonis omnibus merito suae sedulitatis
acceptum, quaeso etiam me precante propensius
fovere digneris; praestaturus et tuae famae,
quae debet omnium ore celebrari, et interventui meo,
ut has litteras sibi profuisse subintelligat. Vale.

EPIST. XCIV.
SYMMACHUS SYAGRIO. 

Laudentur incogniti, ut eorum merita in occulto
sita testimonii splendor irradiet. Mihi impraesentiarum
supersedendum est hujusmodi scriptione, ne
incepti frustra sim, si fratrem meum Palladium spectatum
bonis omnibus, facundiae atque eruditionis
astipuler. Dehinc cauto opus est, ne impar tanto
viro precatio, neque eum cui defertur, aequiparet, et
meam operam devenustet. Quiesco igitur has partes,
et hoc unum tibi persuasum volo; mereri facundiam
Palladii, ut doleamus, quod urbi negatus est: mereri
amabilitatem ejus, ut quod accitus est, gaudeamus.
Vale.

EPIST. XCV. 
SYMMACHUS SYAGRIO.
 
Quod nullas sumpsi litteras tuas, cum mihi a principibus
aeternis legenda in concilio patrum delegaretur
oratio; scio non fuisse fastidii tui. Nam bonae et
exploratae amicitiae, vel si cesset officium, satis tutae
aestimationes sunt. Propterea talionem referre vitavi,
veritus, ne quod tu invitus feceras, ego offensus crederer
reddidisse. Longe enim diversa conditio est
fortuiti, quam affectati silentii. Res quidem una negligitur:
plurimum tamen refert, quis eam quasi occupatus,
quis quasi oratus omiserit. Sed de hoc satis
habeo dictum. Nunc, si me amas, vel quia me amas,
(nam referri confido, quod defero) constare apud invictos
principes gaudium meum, qui humanae voci
divinas litteras crediderunt; quorum victorias ex mei

oris promptuario senatus audivit. Fac veniat in mentem,
quis ille dies illuxerit, quo quasi ex media profectus
acie auribus et animis omnium salutarem nuntium
primus infudi. Olim cum res Romana adoreae
militaris potita est, Polluces gemini apud Juturnae
lacum praelii secunda vulgarunt. Eos quippe priscorum
voluminum fides tradit, anhelis equis, plenos
sudoris et pulveris, fama belli post tergum relicta,
indicium affectasse victoriae. Idem nunc mihi sacro
judicio factus est honor. Ita quantum gratiae Castores
adepti sunt, tantum principes praestiterunt. Haec pro
me copiosius et ornatius, quantum es linguae melior,
apud auctorem beneficii prosequeris. Habes summam
voluntatis meae; cui si quid commendationis inspiraveris,

caeteris ornamentis animi tui adjicietur decus
praesentis officii. Vale.

EPIST. XCVI. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Studium quod scribendis orationibus exhibeam,
praemio laudis auxisti. Vetus quippe sententia est,
Artes honore nutriri. Quis autem tam cumulatus honor,
quam palma dicendi? Ergo etsi intelligo, quod
nostri amore fallaris; tamen titulum praeclari testimonii
albo calculo veterum more signabo. Non enim
mihi ex ore jejuno tributa laudatio, sed de facundiae
penu boni judicii fructus arrisit. Vereor indulgere
verbis praeconii tui, ne gratificandi operam mutuam
credamur adniti. Vale, et ut es nostri diligens, religiosam
observantiam persevera. Vale.

EPIST. XCVII. 
SYMMACHUS SYAGRIO. 
Meae litterae, quoniam acceptae sunt tibi, crebrius
commeabunt. Nam ut respondeas, non laboro, siquidem
videtur injurium flagitare officia, quae sponte religiosus
animus pollicetur. Vale.

EPIST. XCVIII. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Dudum mihi nullus litteris tuis honor factus est.
Quererer de silentio tuo, si de religione dubitarem.
Sed quia amicitia usu credita, et expensa documentis;
periculo suspicionis aliena est. Intelligo quidem
per occupationes publicas inhibitam diligentiam scriptionum
tuarum: verum, quaeso, intermissum munus
instaures. Stabit apud me gratia tributi officii, quasi

nulla negati culpa praecesserit. Vale.

EPIST. XCIX. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Si quando mihi apud amicum testimonii dictio est,
cohibeo operam plus loquendi. Nam quid religio ubi
agit, desideratur oratio? Fero igitur ad te nudum de
familiari meo Pontigano, sed fidele judicium; quem
nisi amore nostro dignum probassem, minime tuo
traderem. Mens ejus in aperto est, vita spectat ad
laudem. Scis certe, nunquam me faciliorem favoris
esse, quam veri. Horum omnium fidem confirmabis,
cum in illo plura repereris. Vale.

EPIST. C. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Instaurant dolorem sera solatia, et ideo mutuum

silentium calamitatibus nostris praestare debemus, ne
fortunae vulnera, quae cicatricem processu temporis
ducunt, intempestive contrectata crudescant. In alia
potius sermo vertendus est, quae te ad curam sanitatis
hortentur. Omnis quippe internus dolor corporis hiemali
crescit injuria: ac nisi iter apricis diebus et
auris salubribus egeris, male metuo, ne vitium contemptus
exaggeret. Nunc ea, quae remedio accommodare
credidisti, vel quae nobis commendavit utendi
exploratio, ad te misi; inter votorum summa constituens,
ut remediorum talium necessitatem spontanea
incolumitate praevenias: aut si quae morbi reliquiae
fuerint, his orationibus tergeantur. Satis autem muneris
communi amicitiae dabis, si sollicitudinem, quae

mihi ex aegritudine tua oborta est, prosperiore nuntio
nihil moratus exemeris. Vale.

EPIST. CI. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Video, consul amplissime, quantum mihi amor
tuus honoris imponat. Jubes te adeam, et coram defruar
magistratus tui gaudio. Quo pacto istud possim
negare, nisi ea religione ignoveris, qua vocasti? Nam
quid agam fortunae dubius, cum hinc inveterato obsequio
honoris, hinc luctu amissi fratris impediar? Duae
mihi simul dispares personae offeruntur. Qui fieri
potest, ut os unum contrariis affectionibus induamus?
Proinde animi aequus hujus oneris facito mihi gratiam.
Fortunati sellam tuam laeto agmine prosequantur.
Auspiciis tuis quivis fati integer amicus intersit.

Me sinito interim tempore aut ratione decoquere crudum
dolorem. Quid, quod etiam parentes mihi in
communi moerore solandi sunt? quorum aerumna geminabitur,
si illis tam immaturae peregrinationis meae
cura jungatur. Esto igitur promptus ad veniam. Certe
si putas arguendum, quod desimus, fortunae meae
potius irascere. Illa injecit manum, illa invitum retraxit.
Ita tibi non persuadeat, ut est eadem dea impotens,
me noluisse proficisci. Vale.

EPIST. CII. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Mediolani te agere ante litteras tuas fama pertulerat,
quae nihil ignorari de conspicuis viris patitur.
Sed quid juvat desiderantes, quod pervectus in proxima
nobis negaris? Aequius ferebam longinquam tui

separationem. Spes enim praesentiae tuae magno intervallo
negata cessabat. Nunc exspectationem nostram
viciniae facilitate sollicitas. Nec te excusare collegis
interventus Alpium potest; eo quod justior nobis
ad querelam facta est via, quo tibi ad veniam
causa deterior. Sed dolori meo faciendus modus.
Saltem posthac epistolae tuae Romam frequentent,
Hyblae aut Hymetti favis jucundiores; quarum me in
maximo fenore perceptio juvat, solutio defatigat.
Vale.

EPIST. CIII. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Quidquid muneris in praesentes contulisti, officio

videtur esse delatum. Nos qui consulatui tuo varia
occupatione defuimus, amicitiae honore affecti sumus,
non mercede praesentiae. Ago igitur tibi oblatione
consulari gratias uberes, sed bona mente majores.
Et nisi verecundia tua verbis meis poneret modum,
latius evagarer. Atque ideo sermo interim parcus
erit, memoria vero prolixior. Vale.

EPIST. CIV. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Tuae quidem virtutis est, omnes qui Palatinis stipendiis
enitescunt, juvare praesidio. Sed specialis a
me viro optimo Romano cura debetur, amicitiae gratia,
quae inter nos longa adolevit aetate. Quare si
quid testimonio meo tribuis, nolo dubites, dignum
esse, quem diligas, et quem maximis officiis muneres.

Certe si examen de eo habere digneris; pronuntiabis
meis litteris defuisse, quae in illius meritis invenies
redundare. Vale.

EPIST. CV. 
SYMMACHUS SYAGRIO.

Ne otiosum penitus arbitreris, committo eruditioni
tuae vigiliarum mearum testem libellum, quo nuper
in senatu sustuli civium secunda suffragia. Vides quo
praejudicio antevertam gravissimi examinis tui severitatem.
Non styli mei meritum praetendo, sed ordinis
judicatum. Communis mihi et auctoribus meis
causa est. Scient omnes, aut consensum tuae de nobis
sententiae, aut contumeliam suae. Vale.

EPIST. CVI. 
SYMMACHUS SYAGRIO. 
Posse aliquid amicitiis aestimor. Hinc spes oritur,
quae Theophilo clarissimo viro tuam opem de meo
sermone promittit. Quid igitur ejus commodo velimus,
in aperto est. Effice, oro te, ut cum fiducia
mei non videatur esse frustrata. Vale.

EPIST. CVII. 
SYMMACHUS SYAGRIO.
Alexander vir ornatissimus sortitus provinciam
praesidialem, putat honori suo incrementa praestari,
si tuo amore potiatur. Quare desiderii sui me ascivit
interpretem, sciens apud te tantum loci esse litteris
meis, ut haec commendatio maximi testimonii instar
habeatur. Vale.

Patrologiae Cursus Completus
Epistulae