Semiramis/I

<div class="verse">

AD LECTOREM  

Per annos complures in Viennensi universitate versatus, iussus sum vel principibus Austriacis, vel academicis quandoque ccenam instruere. Sed cum de typo tunc minimum cogitarem; scripsi ea, quae credebam non displicitura spectatoribus in theatro, non quae arridere vellem meditantibus ex papyro. Quae deinceps etiam, severioribus ut plurimum studiis occupato, non licuit vel ad rigorem artis, vel ad emendatiorem limam revocare. Scio quantum distare possit stylus agentis ad horam in theatro, et scribentis ad saecula in musaeo. Illum scenae apparatus, oblectamenta aurium, oculorum illecebrae, actoris lepor, et dexteritas condiunt ad delectationem; hic cum extraneis destitutus sit ornamentis, nisi in materia involutiones, in deductione inexpectatas evolutiones, in varietate miracula, in dictione acumen et sententias, in metro volubilitatem et numerum attulerit; ab iisdem publicas censuras referet, a quibus privatam tulerat commendationem. Nempe quae in scena aguntur, viva sunt et animata; quae leguntur, mera ossa et cadavera. Hinc quamadmodum aversamur cadavera eorum, quos suspeximus; saepe damnamus scripta eorum, quos cum admiratione audivimus. Oratio quae cursum transit, meditationi tempus adimit: quae chartae committitur (ut res venalis) accurate inspicitur; et pronis in deteriora iudiciis facilius prodit, quod vituperent; quam ingerat, quod commendent. Sed haec meam voluntatem morari non debent, qui ad typum urgeor alieno: Do igitur dramaticae poeseos partem aliquam: si superi faverint, non multo post daturus alteram.
 
2. Dixi dramaticae poeseos, neque enim libelli huius fronti inscribere volui Tragoedias, ne superstitiosus observator, vel exitum in quibusdam laetiorem argueres, quem tamen duo tragoedorum principes Graecus et Latinus, alter in Iphigenia, alter in Herculo Oetaeo admiserunt:, vel implexiones ac peripetias, permutationes ac varietates, vel styli sublimitatem, ac sententiarum sese prementium pondus desiderares, sicubi tragoediae virtutes repereris, per me licebit, tragoedias voces: si nusquam patieris dramata nuncupata. Ego minorum bullarum nomine contentus ero: si tu sublimius huic opusculo attribueris, habebo quod tuae humanitati debeam, non quod meae virtuti adscribam.
 
3. Hoc igitur Dramatis titulo excuso materiam: quam alii (forte nimis scrupulosi) uno die vel reipsa accidisse vel accidere potuisse volunt:. Alii magis superstitiosi, etiam uno loco quod non minus indecorum censeant transferre spectatorem momento temporis de loco in alium semotum, quam de uno tempore in aliud. Sed plerumque qui cumulum praeceptorum aggerunt, ad ea quae ipsi praeceperint opere exercenda raro descendunt, theorica contenti. Ego practicos eos imitor, quos suspicio: non propterea deteriores;, quod minus vetustos. Saeculi hoc vitium est, non artis, quod tam sero tam illustres viros protulerit. Et certe si a terra in coelos transferre spectatorem licitum semper fuit artis magistris, nescio cur vetes a regione in regionem comitari protagonistam.
  
4. Excuso deinde stylum et versum, si vel non sit sublimis satis et numerosus, vel non satis excultus sententiis, vel debita pedum gravitate destituatur. Maiestatem iambus tragicus postulat. Eam conciliant gnomae et numerus. Gnomae breves sint oportet, clarae, neque affectata verborum phrasi involutae. Desinit esse sententia quod per longam nimis periodum devolveris. Numerus concinna pedum textura et ad gravitatem compositione consurgit. Est sua maiestas iambo, quam saepe pes unus accidit. Elumbis et veluti paralyticus est versus qui singulos pedes singulis verbis absolvit:
<poem>
Regi quies placet, vetat risum et iocos.

Serpit qui longiorum verborum agglomeratione caesuran excutit:

      
Clementia est clypeus inexpugnabilis.

Lubricus est qui vel dactylum quinto loco habet,vel dactylica voce terminatur:

Auroque certant astra fulgentia poli.
Auroque fulgent paria coeli sidera.

Gratiam tamen lucrabitur, si vox molossa et Ionica minor cum elisione ultimae vocalis vocem finalem dactylicam antecesserit:

Quis me deorum sede ab infausta evocat.
Et hostis urbem Marte violento impetit.

 5. Iambus quinto loco plerisque est exosus. Id ego ita concipio; plurimum officere maiestati si iambus sit vocis polysyllabae, cuius pars priori pedi inserviat:

Iam Marte pulso pax amaenior redit.
Iam pax amica, Marte gratior, redit.

Nihil vero gratiae aut granditatis perdere, si iambus ille uno verbo absolvatur.

Iam Marte pulso gratior quies redit.
Sit rigida pietas regis, et pius rigor.

Hic etsi rarior sit Senecae, est tamen et illi, et artis magistro Alexandro Donato in una Suevia supra sexagies; saepe Carolo Malapertio in Sedecia, Nicolao Caussino passim, passim Vernulaeo, Iosepho Simonis, Ioanni Baptistae Giattino, Leoni Sanctio, Iacobo Libenio, Dionysio Petavio, Bandino Gualfreduccio, Ludovico Cellotio, et aliis magni nominis poetis usurpatus,  ut proinde quo iure me argues, eodem te horum kuminum magistrum nimis forte arrogantem, profitearis sit necesse.
 6. Adhibui in anapaestico versu tribracum, cui facile mihi erat vel spondaeum vel anapaestum substituere, sed authoritate Caussini, Malapertii, Petavii, et aliorum recentiorum animatus, credidi non improbandum ab iis qui praefatos poeticae magistros venerantur. Si tamen displiceam,nolo hanc licentiam authoritate mea stabilire, sed censurae tuae clypeum obtendere, maiorum authoritatem, in quibus non sis admodum peregrinus, vel tui plus aequo supra caeteros aestimator, facile censura abstinebis. Quod si ergo velis pro iis versibus, in quibus simili licentia euphoniae magis gratia ad musicam, quam necessitate usus sum alios reponi; habes:

Fol 62, v. 28. Gravior lapsus incubat altis. Similis est hic illi Iacobi Libenii in Iosepho Act. I v. 257 Totum gestit hausisse diem. Repone: Incubat altis gravior lapsus, vel Graviore ruunt alta ruina.

Fol. 170, v. 16 Gloria fortes amat alumnos. Repone Gloria fortes amat heroas.

Fol. 221, v. 5 Vae! Felici quisquis nimium / Scelere gaudes. Repone Crimine gaudes.
Ibid. v. 8  Tacito Nemesis pede scelestos / Premit a tergo. Repone pede peccantes &c.

Haec de materia, stylo, et versu indicare volui, ne, si plus sapis, ignorantem arguas.
 7. In choris iudicium huius saeculi  secutus sum magis, quam praecepta antiquitatis. Non quod leges ignorarem, aut novas statuere vellem; sed quod, cum prodesse velint, vel delectare poetae; debuerim me genio spectatorum accommodare. Et hoc est, quod supra te praemonui, me spectatoribus scripsisse, non lectoribus. Vale, meque ubi vel mea, vel citatorum auctoritas non satis tuetur, tua defende.

SEMIRAMIS

ACTUS I, SCENA i 

Dorilus (sive tecta Semiramis Bactrorum regis filia) queritur quod Iam diu de Patre suo novorum nihil accipiat, quam spe venturi nuncii solatur Berosus.

DORILUS, BEROSUS EIUS ARMIGER

DOR . Iam sexta Luna cornuum implevit sinum,
Ex quo relicta patria externis ago
Ignota terris, quaque fortuna pater
Fraterque vivant nescia, extremum procul
ReIecta mundi ad marginem, videor mihi  5
Neglecta, exspes vivere, et tumulo pigrae
Oblivionis clausa, sine fratre ac patre,
Sola, sine teste in ultimo mundo mori.
BER. Sola sine teste? Respice; Berosus tuo
Assisto lateri, quaque te casus ferat,  10
Nunquam revellar. DOR. Nota mihi pridem tua est
Fides, Berose. Quod tamen gravius ferit
Animum dolentem, nuncio nullo statum
Doceor parentum. Misera! Quod scelus in meos
Facit nocentem? Ut viverent illi, necis  15
Ego tot periclis obvium obIeci caput.
Ego paterno sponte discessi lare,
Ego arma sumpsi, nomen occului, meum
Sexum genusque fraude contexi pia.
Hosti ego relicta praeda victori, tuli   20
Vincula, catenas, carcerem, exilium, et famem,
Et haec rependit filiae ingratus pater,
Frater sorori? O rarus in terris amor
Purus, fidesque candida et fraudum inscia!
Quam facile cadit ex mente, quod amicis semel  25
Abscessit oculis! BER. Falleris; nulla est patris
Fratrisve culpa, sed reor multo viam
Argo obsideri, semita ut nulla queat
A patre mitti nuncius. Regum furor
Non dormit unquam, et quidquid occursu sua  30
Turbare possit vota, studiose cavet.
DOR. Unum hoc dolores mentis oppressae levat. 
At nunc solutam carceris tetri specu
Auraeque purae redditam tutus queat
Nuncius adire. Cura sit quamvis vigil,  35
Non sic in omnem semitam effundi potest,
Quin aliqua amori pateat ad notam via.
BER. Sed ecce regis aula. Diverte hinc gradum,
Et ex latebris aure sollicita abditos
Venare sensus. Forte quae nondum patent,  40
Locus hic aperiet.

ACTUS I, SCENA ii 

Ninus Rex dilaudat generosum Semiramidis animum, quo Bactra invasit. Farnabazus, Hydaspes, et Leander pronunciant Imperio dignam. Arbaces cum aliis damnat eIus temeritatem.

NINUS, FARNABAZUS, red HYDASPES, OSMANUS, NARBASSUS, LEANDER, ARBACES, GORBIAS

  NIN.              Martis invicti Duces
Animaeque regni, vester ad bellum calor
Est nostra vita; publica Imperii quies
Vestra inquiete constat; in vestris mea
Portatur armis gloria. Hinc mentem subit  45
Locus hic aperiet.
Haec una cura, munere ut digno obviem
Vestro labori. FARN. Munus est magnum, tuo
Laudari ab ore. Praemii si quae tamen
Te cura stringit, hac Semiramidem aspice,
CuIus calore noster accensus calor,  50
Virtute cuIus Bactra submisso genu
Diadema adorant regis, et posito impiae
Furore mentis, rursum in amplexus tuos
Se sponte fundunt. NIN. Indolem Heroae probo
Sexu altiorem, cuIus invicta manu   55
Se sceptra nostra porrigunt. Merces tamen
Quae digna tantae Amazoni dari queat?
Regem haesitantem vestra consilia Iuvent.
Quid, Farnabaze? FARN. Multa confundit stupor,
Miransque veneror. Promptus ingenii vigor, 60
Ars expedita, vis manus, animi calor,
Providaque cura pectoris, nullo premi
Mens docta casu, semper insistens rei,
Urgensque palmam fervor, excedunt fidem.
Ubi noster ardor cecidit, et lassae spei   65
Succidit alas arduae molis labor,
Herois illa, ut fulmen excussum, ruit,
Unoque turres impetu afflixit solo,
Viamque aperuit, quodque non potuit labor
Vertentis anni, temporis spatio brevi  70
Fastum superbae gentis oppressum tuo
Iuri subegit. NARB. “Nominis nostri decus,” 
“Splendorque patriae,” “gloria Imperii” potest
Merito vocari Nympha. Nam Bactris licet
Posuisse solis fraena videatur, tamen    75
Victoriae huIus fama, qua late patet
Orientis ora, terruit, quidquid fuit
Regi timendum; quodque tollebat caput
Rebelle sceptris, subdere obsequiis tuis
Fasces coegit. Praemium si quod velis   80
Aequale merito reddere, hoc, Princeps, refer
Ut amore supra caeteros unam colas.
Res est: amari a Principe haud ullo satis
Aequanda precio. LEAN. Me quoque attonitum tenet
Quod supererat hominem facinus heroae manus. 85
Hinc si merenti praemium dignum paras,
Sapientis auro verticem cingi Iube,
Sceptroque fortem dexteram ornari, ac tuo
Lateri assidere regis in solio. Hoc sua
Merita reposcunt; dignitas tua hoc petit.  90
ARB. Consilia saepe pessima dedere exitum
Rebus secundum, et optima eventu malo
Stetere saepe. Merita si quisquam putet
Facto aestimari posse, virtutem facit
Sortis ministram, et arbitrum sanctae rei  95
Casum subornat. Mentis audacis furor,
Quamvis subactis hostibus palmam ferat,
Virtutis omne perdit heroae decus,
Et est temeritas, laudis indignum genus
Dignumque poena. Pectore audaci nimis,  100
Sine ratione, caeca, contra omnem probi
Mavortis artem, mente praecipiti, tui
Nominis honorem in grande discrimen tulit,
Totumque regnum in turbinem extremum impulit.
Sed hoste fracto vicit. Hoc casus fuit. 105
Si quis meretur praemium, casus ferat.
Huic mille acerrae thure Panchaeo ardeant,
Hunc mille clangant aere vocali tubae.
Si quod mereri praemium tamen putes
Hanc temeritatem Amazonis; fuerit satis  110
Tulisse veniam erroris incauti. Hoc tuam
Probabit orbi gloriam; hinc ingens decus
Benignitatis aureae in Ninum fluet.
OSM. Vestigia sequor Arbacis. Si res fluant 
Felice cursu, casui laudis nihil   115
Debetur. Una hanc gloriam virtus trahit,
Suoque regno exterminat, quidquid sapit
Casus favorem. Taceo quis mentem mihi
Impulerit horror, quando nutantem aleam
Vidi Gradivi, quando permixtus sono   120
Clangentis aeris pulvis in coelos iit,
Et nube densa Martis involvit viros.
Quod prona se victoria in nostras tamen
Partes reflexit, munus id magni Mithrae est.
Huic vota danda et victimae; huic multo tholi  125
Colendi honore, cuIus allapsu furor
Incautus ille faeminae, et praeceps calor
Feliciorem rebus eventum tulit.
NIN. Consilia vestra affectuum variam sequi
Viam videntur. Inde quod amores Iubent  130
Vel odia dictant proditis. Hydaspes, tuum
Evolve sensum. HYD. Fictilis monstri est genus
Mars sine periclo. Semper affinem trahit
Bellum omne casum. Quaelibet victoria
Periculorum partus est. Hinc et sibi  135
Generosa mens in arduo sedem locat.
GORB. Sed quod vocamus arduum, perdit decus
Virtutis omne, quando prudentis caret
Duce rationis. HYD. Ille prudenti caret
Ratione, qui per hostium turmas ruit,  140
Et parte ab illa victor in palmam volat,
Qua non timebat hostis? GORB. At praeceps tamen
Ubi pendet avibus pervia et ventis petra,
Ut sit temeritas carpere ascensu viam.
HYD. Ne sit temeritas, nobilis virtus facit.  145
GORB. Virtus, quae honorem regis in praeceps agat. 
HYD. Aliena per pericula effulget magis
Regale nomen. GORB. Sed simul regem trahit
Idem in periclum. Casus ubi vincit, perit
Virtutis aestimatio. HYD. Vicit vigor  150
Generosus animi, ratio, consilium, et manus.
NIN. Paucis Hydaspes, pectoris sensum explica.
HYD. Est digna sceptro, regiis digna est notis.
Sic ratio loquitur. NIN. Sana consilia probo.

ACTUS I, SCENA iii 

Sua a rege non probata contra Semiramidem consilia indignantur Arbaces et Osmanus, ac inde Semiramidi interitum moliuntur.

ARBACES, OSMANUS

ARB. Hactenus ad ipsum regiae mentis sinum   155
Claves tenebam, primus hic ictus mihi est
Nimis insecundus, sensa quod reprobet mea,
Probet aliorum. Osmane, quo recidet prior
In nos amantis regis ac aulae favor?
OSM. Fortuna quo Iam fracta retrudi solet.  160
ARB. Ergo superbae foeminae inflectam caput,
Curvoque turpe monstrum adorabo genu?
OSM. Huc pulsa tendit sortis infaustae rota.
ARB. Et per ruinam verticis nostri eriget
Suam illa sortem? OSM. Huc ducitur regis manu.  165
ARB. Sed non inultus Arbaces tanti nefas
Tolerabit ausi. Iuro Diis sacram Stygem,
Radiosque Mithrae: non prius Phoebus diem
Tumulabit undis quam Semiramidem suo
Natare videam sanguine, aut sortis gravi   170
Gemere sub ictu. Gratiae nondum mihi
Praeclusa penitus regium ad pectus via,
Nec vis adempta est ingeni. Fervent adhuc
In corde fraudes, qua licet, qua non licet,
Effulminandae in faeminam. OSM. Hoc poscit status    175
Conditio nostri. Vilis est animus, suum
Quicunque inulta spectat occasum manu,
Suoque sese patitur arceri gradu.
Vel vi vel arte prima tempestas mali
Frangenda restat. Prima consilia, suam   180
Vim perdidere. Vicit affectus Ninum,
Aut de recente laurea exultans tumor
Rationis omne nubilo involvit Iubar,
Ut toto amoris pondere in Nympham novam
Inclinet animum. Lentior fiet dolis   185
Amor iste nostris. ARB. Prode, quid fraudis paras? 
OSM. Qui praeparatur, facile vim perdit dolus.
Est tutior, qui nascitur. Gestus, modum,
Nictusque cilii, verba, congressus decet
Nos aucupari, et inde sumemus rei   190
Nostrae venenum, quo Nini mentem frequens
Suspicio moveat. Credula est regum fides,
Si suspicari didicit atque animum tegit.

ACTUS I, SCENA iiii 

Semiramis intellectis iis, quae Osmanus et Arbaces contra ipsam regi suggesserant, mittit Rosillum, ut eos ad duellum provocet. Detegit Hydaspi varios suae vitae casus, perditosque a se duos filios, quos curae pastoris regii commiserat.

SEMIRAMIS, HYDASPES, ROSILLUS

SEM. Ergo latentem viperam atque atrum sui
Cordis venenum Osmanus ac una Arbaces   195
Vomuere in aures regis, ac meum acribus
Fixere nomen spiculis? HYD. Nil tam sacrum
Sanctumque, quod non invidi attentet procax
Temerare lingua. Quidquid est actum tuo
Ad Bactra Marte, quidquid eluxit manu   200
Roboris et animo spiritus, stultum vocant
Furoris aestum. Casui adscribunt tuo
Quod Marte et arte viceris. SEM. Sed non diu
Livor triumphet. Ultio in nostra est manu
Laterisque ferro. Stultus an fuerit furor,   205
An ars vigorque dexterae, hic lateris mei
Decernet ensis: quaeque vesani tumet
Spuma veneni lingua, condiscet loqui.
HYD. Et meus hic ensis ardet ultrici tuum
Reparare honorem verbere. SEM. Rosille, hinc abi,  210
Meisque verbis publicos famae canes,
Vatiniani dentis haeredes, mei 
Lupos honoris, publicum in campum voca
Ad singulare praelium. Si sunt viri,
Conserere tentent faeminae inhonestam manum.   215
ROS. Quae poscis arma in praelium? Fustes? Sudes?
Agilesve fundas? SEM. Arma quae nomen petit
Ipsum duelli. ROS. Domina, si ferro petis
Deliberare, multa quae timeas habes.
SEM. Et quae? ROS. Timendum vulnus est. Etenim nimis   220
Aut pungit, aut nimis ferit. SEM. Lurco, hinc abi, 
Et iussa perage. ROS. Gratias pulchro nimis
Rependo titulo, et propero mandatum exequi.
SEM. Amande Hydaspes, mentis excelsus tuae
Vigor, Iuventae nobilis amoena indoles,   225
Et nomen ipsum, nescio quodnam mihi
Insinuat animo nectar, atque alium obIicit
Memoriae Hydaspen, cuIus affectu mihi
Cor pene marcet. HYD. Alius an quisquam est super 
Terris Hydaspes, nomine et meo et tuo  230
Amore dignus? SEM. Filius meus (Heu!), mea
Unica voluptas, unicum et vulnus meum.
HYD. Quis casus aut quis sortis inamoenae furor
Impetit amatum germen? SEM. Heu! Quintum fluit,
Ex quo recessi patria, lustrum, et nihil    235
Meo de Hydaspe fama, de meo nihil
Hypate loquitur. Interim, quae cor premit,
Natos videndi cura me pene enecat,
Quaeque solet aliis premere moerorem, mora,
Mihi exacerbat. HYD. Fare, quae vis te domo,  240
Patria, parente, ac sobole divulsit? Iuvat
Quandoque amantes eloqui vota, et suos
Narrare amores, aliquid ambrosiae sapit.
SEM. Opulentus inter nemora me pastor diu
Aluit puellam, fovit, et patris vice   245
Moribus honestis imbuit. Amoris viri
Fideique certa, parvulos illi meos
Dedi educandos. Inde foemineum latus
Succincta ferro, bella qua Martis magis
Fervere visa, ConIugi meo ad latus  250
Secuta Martem, dissitas patria plagas
Peregrina adivi, ignota, nec certi laris,
In campo aperto, frigido solum Iove
Defensa, fesso corpori nunquam, nisi
Tellure nuda, dura concessa est quies.   255
Post multa demum, Bactra deventum est, ubi
Nini potentis arma constantem diu
Urbem premebant. Campus hic nostri fuit
Animi exerendi. Vicimus, et hosti inclytam
Rapuimus herbam, quodque post herbam solet,  260
Obsequia ab hoste tulimus, et honorem a Nino.
HYD. Quis inde casus filios egit tuos? 
SEM. Postquam relicta patria verti solum,
Bis Sol Oympi baltheum exegit vagae
Cursu quadrigae, quando composito agmine 265
Vis barbarorum Persico erumpens solo,
[387] AdIuta multis Armenum telis, plagam
Illam procella Martis invasit. Face
Ferroque strages edidit; natis patres,
Patribusque natos rapuit, et circum solum  270
Vastavit omne, ac inde quis casus meam
Sobolem rotarit, quive sit rerum status,
Audire nunquam licuit. HYD. Humanae vices
Et me rotarunt, generis ignarum mei,
Patriae ac parentis. Unicum hoc mentis sinus   275
Tenues per umbras meminit, in primis solo
Quod raptus annis patrio, hostili levis
Fuerim rapina dexterae. SEM. Sortis sumus
Uterque ludus. Illa nos pilas Iacit,
Et si secundis evehit, rursum furens   280
Nos insecundis deprimit: favet, furit,
Iocosque miscet luctui, et luctum Iocis.

ACTUS I, SCENA v 

Ninus decernit ad regium Asiae solium Semiramidem elevare, et huius Coniugi Memnoni Orontam suam Neptem desponsare. Curam ad hoc Memnonem flectendi committit Farnabazo.

NINUS, FARNABAZUS, GORBIAS, NARBASSUS, LEANDER

NIN. Iam quidquid inter Gangis ac Indi sinus red
Regi timendum fuerat, edomitum Iacet,
Pulchraque nobis gratia cingit comas   285
Oliva pacis. Ratio nunc poscit status,
Ut dum quiescunt bellici motus foris,
Domum vocentur studia, et imperio suus
Statuatur haeres, nostra qui toto imbibat
Documenta corde, quique submota exteri   290
Martis procella, pace tranquilla regat.
Nec vestra me consilia nec nutus Mithrae,
Qui sana per consilia se prodit, diu
Deliberare patitur. En pronus trahor
In vestra vota. Vos Semiramidem mihi  295
Dignam corona regia, et honore Imperi
Pronunciastis. Mente discussi omnia.
Frons regia illi est, regius vultus color,
Tractus humerorum regius, sermo gravis,
Foecunda labra gratiis, blandus tenor,   300
Prudensque sensus, lingua consilii ferax,
Erectus animus, fortis, et gravium capax
Periculorum, nec minor dextrae vigor,
Cum causa poscit. Illa, si vestris adhuc
Stat sensus idem mentibus, solium occupet,  305
Iubarque frontis regiae augustum ferat.
LEAN. Hanc providentis studia naturae tibi
Formant ad arma, ad regna, ad Imperii Iubar,
Ad certa populi commoda. Argentum tibi
Aurumque, gemmas, sceptra, et opulenti maris  310
Tributa, studia civium, augustas opes
Et Libya et Asia conferunt. Tantae tamen
Virtutis opus et gratiae exemplum nequit
Offerre mundus. Solus hanc regnis tuis,
Rex magne Regum, destinat coeli favor.  315
GOR. Quam magna virtus frontis aspectu emicat, 
Tuoque dignam reddit aspectu, graves
Tam metuo sensus Memnonis, cui intimo
Inviscerata est pectori: hanc amat, hanc fovet,
Hac vivit, hac respirat, hanc unam colit.  320
Quod sic amatur, facile divelli nequit.
NIN. Magna metuendi est causa, quam prudens mihi
Dictabat animus. Clypeus huic metui tamen
Mea neptis erit Oronta, quam Iungam fide
Connubiali Memnoni, atque illum gradu   325
Levabo honoris, rege me solo ut minor
Emineat aliis. At Semiramidi sua
De parta ab hoste gloria merces erit
Sedere mecum regio excelsam thoro,
Parique sceptrum flectere augustum manu.  330
FAR. Ad huIus apicem gloriae audaci neque
Spe ferre Memnon vota tentasset sua.
Hinc neque resistet, nec quod in votis tibi est,
Respuere poterit. Namque cum tantum decus
Bonis amatis eminet, palmam refert,  335
Omnemque gustum tollit alterius boni.
GORB. Quo fertur, amor in conIugem excedit modum.
LEA. Et quod reportat praemium excedit modum.
GORB. Quodcunque amores eripit, refert sui
Odium ab amante. LEA. Praemium quando eminet,  340
Amor reprimitur. GORB. Adhaeret uxori nimis.
FAR. Amor imperandi fixius mentem occupat.
GO. Non quod Iuvat, sed quod placet amamus magis.
FAR. Ergo imperandi gustus arridet magis.
GORB. Si ratio ducat, non amor caecus trahat.   345
FAR. Accedet et necessitas. GOR. Forte et necis
Accedet ictus ultimus. FAR. Nemo occidit,
Ne regnum adiret. GORB. ConIuge amissa diem
Obiere multi.FAR. Regia Hymenaeo novo
Dabitur puella. GORB. Verus has vices amor  350
Subire nescit. FAR. Verus has vices amor 
Subire discit, melius ut teneat bonum.
GORB. Si melius esse intelligat, et animi faces
Non opprimantur. FAR. Quisque, si caecus, videt
Quid ferat honoris regiae neptis thorus.   355
GORB. Metuo, metuque languet oppressus spei
Vigor laborque. Fateor erecta est mihi
Animi voluntas, quique stat menti calor,
Omnem subibit aleam, ut vincat; tamen
Quo vota magis adurgeo, hoc spero minus. 360
NAR. Nondum secundae contraho velum spei.
Semper beato sortis eventu Nini
Stetere vota. Quando Iam tantae rei
Nos cura versat, illa malefidum pedem
Non retro vertet. Regium ad thalamum trahi   365
A servitute, saltus est grandis. Cui
Natura vires addit, obsequitur amor,
Ratio, et voluntas. NIN. Ista sit curae tuae
Pars, Farnabaze, Memnonis mentem modis
Tentare amicis, vela quam in partem suus   370
Expandat animus: quoque permultum vales,
Linguae eloquentis nectare, in votum meum
Sensa dubitantis trahere. Quo regem colis,
Affectus et prudentia orantem regent.

ACTUS I. SCENA vi 

Intervenit Dorilus, et quod carcere solutus sit, Nino gratias refert.

IIDEM ET DORILUS

DOR. Tetro profundi carceris liber situ 375
Puraeque luci redditus, sacris genu
Advolvo pedibus, teque terrarum deum,
Magnumque Numen Persiae, et regum metum
Adoro pronus, gratias reddo, caput
Devoveo, vitam dedico, totum ad tua  380
Obsequia sterno Dorilum. NIN. O magnum decus
Tuique generis columen excelsum, manum
A genibus aufer, teque in amplexus meos
Infunde potius. Ista quid collum innocens
Gravat catena? Tolle, quod regis pii   385
Offendit oculos. DOR. Ista me vadem facit 
Rei parentis. NIN. Indoles sed te tua
Iubet ire ferro liberum. DOR. Si me mei
Non stringit ultra debitum patris, sine,
Sit haec catena symbolum affectus tui,   390
Quo stringis arcte Dorilum. NIN. Vadem prius,
Ut Iura poscunt, vinculis stringi, at tua
Virtus amicum fecit; hinc collo decet
Vincula revelli. Tollite extinctae notas
Culpae, et solutus regis amplexus petat.    395
Sic poscit altus mentis erectae vigor,
Animusque purus, et Semiramidis preces.
DOR. Sortem Iacentem Dorili augustus favor
Ad alta tollit, unde despecto procul
Meam ipse sortem. Hinc mille me nodis ligas,   400
Ut liber etiam vinculis vivam tuo
Amore vinctus. Deinde, si Semiramis
Post Bactra Marte excisa me vinxit, tenax0
Quidem resolvit vinculum, at vinclo tamen
Tenaciore liberum rursus ligat.   405

bar

ACTUS I. SCENA vii 

Rosillus nomine Semiramidis provocat ad singulare certamen Arbacem et Osmanum; quo illi magis furunt in Semiramidem.

ROSILLUS, OSMANUS, ARBACES

ROS. Audite folles turgidi vento levi,
Cucurbitarum filii, massae putres,
Peponumque capita, vile fungorum genus,
Canum nepotes, ore ventoso viri,
Vix foeminae animo, stridula crepitacula,   410
Audite: me Semiramis mittit: manus
Ad arma vestras poscit, et utrumque evocat
Ad singulare praelium. Si estis viri,
In hac arena garrulae linguae tropos,
— Mendaciorum dicere volebam strophas—   415
Mucrone sustinete. Si istud non placet,
Estis, quod ante dixeram, fungi genus.
OSM. Quis insolentis iste legati tumor?
Aut quae temeritas est Semiramidis? Furor,
An ira stulta foeminae, an laudis sitis  420
Inflavit animum, ut audeat nostras manus
Animumque in arma poscere? ARB. O rara fides
Secura in aula! Nostra consilia patent.
Quae diximus, Iam resciit. Utrumque arguit
Mendacii, ac inIuriam ulcisci manu  425
Audax, superba, et insolens mulier parat.
OSM. Iam nimis aperte viperae audacis tumet
Lethale virus, seque pestifero halitu
In damna nostra colligit et, obicem nisi
Malo minanti ponimus, cursu fluet   430
In nos rapace toxicum, et certum trahet
In nostra lethum viscera. ARB. Et quid post aget 
Vis illa tabi, quando regali Nini
Favore crescet? Quantus hic turbo mali
ObIicitur oculis! Quanta non dubiae necis  435
Species oberrat! Hydra, dum vivit, nocet;
Et ore pestem semper accenso vomit.
Flammam ergo, ferrum, toxicum, et quidquid nocens
Aut miscet herbis Colchus, aut Stygiis solet 
Undis in auras extrahi, ac sontes lacus  440
Moveamus una. Dummodo haec pereat, styge
Tumulentur astra, et mundus emotus crepet.
OSM. Aperta vis est vana, quando hostem tegit
Vis multa Martis, multus et regis favor.
Ubi vis vetatur, tutior fraudis via est. 445
Hac impetatur. ARB. Unde tu metuis Nini
In hanc favores, inde spes melior fluit
Mihi in medullas. Namque praesagus boni
Animus futuri saepe taciturno mihi
Sermone loquitur. Quidquid est nimium, perit:   450
Suaque sese mole crescendo opprimit.

bar

ACTUS I. SCENA viii 

Semiramis exprobrat adversariis suam improbitatem et dicta, eosque ad duellum cogit.

SEMIRAMIS, ARBACES, OSMANUS

SEM. Voto obsecundat tempus, et servit locus.
O foeda labes sanguinis vestri, ac avis
Indigna soboles! Veneror in vobis patrum
Illustre nomen, facta maIorum, et genus,  455
Sed queis vel ipsi aspergitis probri notam,
Vel ipsa vos a stirpe degeneres probant.
ARB. Haec tu ministris regiis? SEM. Haec garrulis
Mendacibusque nominis nostri hostibus,
Queis lingua mordax serviit, nostram ut gravi   460
Famam feriret vulnere. At si est vir viris,
Quantusque linguae, tantus est animis vigor.
Probate ferro dicta. Mendaces voco,
Doli architectos, nominis nostri canes,
Vestraeque maculas stirpis ac aulae probra,  465
Nisi dicta, Iustus arbiter, firmet chalybs.
ARB. Nimis insolescit impotens mentis tumor,
Contraque Iuris regulam impugnat sui
Consilia regis. Singulos sensum suum
Ninus rogavit; libere dictum est. Quid hic  470
Est derogatum nomini? Tempus, locus,
Et consulendi munus insontes facit.
Insana sunt consilia, libertas ubi
Linguae negatur. SEM. Stulta consilia voco
Ubi liber odiis aditus, ubi fervet calor   475
Irae impotentis, livor ubi tutus potest,
Auctoritate regia fultus, suas
Miscere fraudes, integrae famae decus
Lacerare dente, et regium pectus meris
Intoxicare viperis. OSM. Praesente abis    480
A quaestione. Quisque quod sensit, palam
Proferre Iussus, libere dixit. Fides
Sic nos, et ipsa veritas loqui docet.
SEM. Perfidia docuit, livor, ac odium, et furor.
OSM. In te superbi pectoris loquitur tumor.  485
SEM. In te est locutus Pluto, vel trifaux canis.
OSM. Fusus, colusque faeminam decet; viri
Consilia tractent. SEM. Stulta consilia virum
Prudens refellit mulier. OSM. Hoc tibi arrogas.
SEM. Quod Ius, quod astra, quodque naturae dedit  490
Munifica dextra, tueor; et nulla mihi
Vi patiar adimi. OSM. Regiae offendis Iubar
Auctoritatis. Ille, quod dictum est, sua
Ira improbavit. ARB. Loqueris ut stultae solent.
Abi ad mulieres, loquere, quas nugas voles.   495
SEM. Lingua silebo, at ense vobiscum loquar.
ARB. Nunquam hoc virilis ensis admittet probrum,
Ut praelietur faeminae. SEM. Virum vocat
Ad arma mulier. ARB. Da viro virum aemulum.
SEM. Qui metuis arma faeminae. Si quid viri est    500
In corde vobis, anima si in animis sedet,
Audete mecum Marte colliso manum
Conferre, quodque voce sparsistis, pari
Firmare facto. Ad arma vos mulier vocat .

 Fit duellum cum Osmano, qui vulneratur.

OSM. Excedo arena victus. Hoc vulnus tuam  505
Virtutem adorat. SEM. Arbaces, tecum mihi
Iam causa superest: dirimat hanc litem chalybs.

Arbaces in duello cadit, et vitam petit. red

ARB. Siste generosa faemina, et victrix virum.
Vicisse sis contenta, quae grandis solet
Laus esse mentis. SEM. Parco, dum linguae satis   510
Procacitatem nostra contrivit manus.

<poem>