Exhortatio ad Sponsam Christi
Migne Patrologia Latina Tomus 103

1. Quantam in coelestibus beatitudinem virginitas
sancta possideat, praeter Scripturarum testimonia,
Ecclesiae etiam consuetudine edocemur: quia discimus
peculiare illi subsistere meritum, cujus specialis
est consecratio. Nam cum universa turba credentium
paria gratiae dona percipiat, et eisdem omnes Sacramentorum
benedictionibus glorientur, istae proprium
aliquid prae caeteris habent, cum de illo sancto et immaculato
Ecclesiae grege, quasi sanctiores purioresque
hostiae pro voluntatis suae meritis a sancto Spiritu
eliguntur, et per summum Sacerdotem Dei offeruntur
altario. Digna revera Domino hostia tam pretiosi
animalis oblatio, et nulla magis ei quam
imaginis suae hostia placitura. De ejusmodi enim
Apostolum praecipue dixisse reor: Obsecro autem
vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis
corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem
(Rom. XII, 1). Possidet ergo virginitas et quod
alii habent, et quod alii non habent: dum et communem
et peculiarem obtinet gratiam, et proprio, ut
ita dixerim, consecrationis privilegio gaudet. Nam et
Christi sponsas virgines dicere Ecclesiastica nobis
permittit auctoritas; dum in sponsarum modum quas
consecrat Domino velat: ostendens eas vel maxime
habituras spiritale connubium, quae subterfugerint
carnale consortium. Et digne Deo per matrimonii
comparationem spiritaliter copulantur, quae ejus dilectionis
causa humana connubia spreverunt. In his
quam maxime impletur illud Apostoli: Qui autem
adhaeret Domino unus spiritus est (I Cor. VI, 17).

2. Grande est et immortale, et pene ultra naturam
corpoream, sopire luxuriam et concupiscentiae
flammam adolescentiae facibus accensam animi virtute
restinguere, et spiritali conatu vim genuinae
oblectationis excludere, vivere contra humani generis
morem, despicere solatia conjugum, dulcedinem contemnere
liberorum, et quaecunque praesentis vitae
esse commoda possunt, pro nihilo spe futurae beatitudinis
computare. Magna haec, ut dixi, et admirabilis
virtus est, et non immerito pro magnitudine
laboris sui ingenti praemio destinata. Dabo, inquit
Dominus, spadonibus meis in domo mea, et in muro
meo locum nominatum meliorem a filiis et filiabus
Israel, nomen aeternum dabo eis quod non deficiet
(Isai. LVI, 4). De quibus spadonibus Dominus in
Evangelio repetit, dicens: Sunt enim spadones qui
seipsos castraverunt propter regnum coelorum (Matth.
XIX, 12). Magnus quidem est pudicitiae labor, sed
majus praemium: temporalis custodia, sed remuneratio
aeterna. De his enim et beatus Joannes apostolus
loquitur, quod sequuntur agnum quocunque ierit
(Apoc. XIV, 4). Quod ita intelligendum puta, nullum
eis locum in coelesti aula claudendum, et cuncta eis
divinarum mansionum habitacula reseranda. Sed ut
illustrius virginitatis meritum clareat, et quam Deo
digna sit manifestius possit intelligi, illud cogitetur,
quod Dominus et salvator noster Deus, cum propter
humani generis salutem hominem dignaretur assumere,
non alium quam virginalem elegerit uterum.
Et ut hujusmodi plurimum sibi placere monstraret,
et pudicitiae bonum utrique sexui intimaret, virginem
habuit matrem virgo mansurus; in se viris, et in
matre feminis praebuit virginitatis exemplum: quo
demonstraretur in utroque sexu beatam integritatem
divinitatis haberi, ex plenitudinem meruisse; dum
totum in matre fuit, quidquid habebatur in filio. Sed
quid ego satago excellens ac sublime pudicitiae meritum
revelare, et gloriosae virginitatis bonum ostendere;
cum de hac re plerosque perorasse non nesciam,
et ejus beatitudinem manifestissimis rationibus
comprobasse, et nulli sapienti venire in dubium
posse, eam rem majoris esse meriti quae sit amplioris
laboris? Quisquis enim pudicitiam aut nullius
praemii, aut parvi existimat, certum est illum aut
ignorare, aut non voluntarium ferre laborem. Unde
illi semper castitati derogant, qui eam aut non habent,
aut habere coguntur inviti.
 
3. Nunc itaque quoniam paucis licet, tam laborem
quam meritum integritatis ostendimus; ne res
quae grandi virtute constat, et ingenti praemio destinatur,
carere fructu suo possit, diligentius excubandum
est. Quanto enim quaecunque species pretiosior
fuerit, tanto majori sollicitudine custoditur. Et quoniam
multae sunt quae bono proprio carent, nisi
aliarum rerum juventur auxilio ut est mellis species,
quae nisi cerarum custodia et favorum cellulis conservetur,
et (ut verius dixerim) nutriatur, naturalem
gratiam perdit, et subsistere per se ipsam non potest.
Sicut et vini species, quod nisi boni odoris vas sit,
et reparatis crebrius picibus foveatur, genuinae vim
suavitatis amittit. Attentius ergo providendum est,
ne forte et virginitati alia sint necessaria, sine quibus
nequaquam fructum afferre sufficiat: et tantus
nihil proderit labor, dum vane prodesse creditur
quod absque rebus necessariis possidetur. Nisi
enim fallor, ob coelestis regni praemium pudicitiae
servatur integritas, quod sine aeternae vitae merito
neminem consequi posse satis certum est. Aeternam
vero vitam non nisi per omnem divinorum praeceptorum
custodiam promereri posse Scriptura testatur,
dicens: Si vis ad vitam venire, serva mandata
(Matth. XIX, 17). Vitam ergo non habet nisi qui
cuncta legis mandata servaverit: et qui vitam non
habuerit, coelestis regni non potest esse possessor,
in quo non mortui, sed vivi quique regnabunt. Nihil
ergo virginitas sola proficiet, quae coelestis regni gloriam
sperat; nisi et illud habuerit, cui perpetua vita
promittitur, per quam coelestis regni praemium possidetur.
Ante ergo omnia pudicitiam integritatemque
servantibus et ejus remunerationem a Dei aequitate
sperantibus mandatorum sunt custodienda praecepta,
ne gloriosae castitatis et continentiae labor in irritum
deducatur. Supra mandatum vel praeceptum esse virginitatem,
sapiens et legens nullus ignorat; Apostolo
dicente: De virginibus autem praeceptum Domini
non habeo, consilium autem do (I Cor. VII, 25). Cum
ergo obtinendae virginitatis consilium dat, non praeceptum
statuit; supra mandatum vel praeceptum eam
esse professus est. Quicunque ergo virginitatem
servant, magis quam praeceptum est faciunt. Tunc
enim proderit amplius fecisse quam jussum est, si
quod jussum est facias. Cupiens divinum implere
consilium, ante omnia serva mandatum: volens virginitatis
praemium consequi, vitae amplectere merita,
ut tua remunerari castitas possit. Nam ut vitam praestat
remuneratio mandatorum; ita e contrario eorum
generat praevaricatio mortem. Et qui per praevaricationem
in mortem fuerit deputatus, virginitatis coronam
sperare non poterit; neque pudicitiae praemium
exspectare constitutus in poena.

4. Tres enim species sunt, per quas coelestis regni
possessio introitur. Prima est pudicitia; secunda
mundi contemptus; tertia vero justitia: quae ut connexae
plurimum se possidentibus praestant; ita divisae
prodesse difficile possunt: dum unaquaeque
earum non propter se tantum, sed propter aliam efflagitatur.
In primis ergo quaeritur pudicitia, ut facilius
subsequatur mundi contemptus: quia ab illis
mundus contemni levius potest, qui matrimonii nexibus
non tenentur. Mundi vero contemptus exposcitur,
ut justitia conservetur; quam implere difficile
possunt, qui saecularium bonorum et mundanarum
voluptatum negotiis implicantur! Quisquis ergo possidet
primam speciem pudicitiae, et secundam quae
est mundi contemptus, non obtinet, pene sine causa
possidet primam, quando secundam non habet, propter
quam prima quaesita est. Et si primam et secundam
habeat, cui tertia, quae est justitia, desit; frustra
laborat: quoniam superiores duae propter justitiam
praecipue requiruntur. Quid enim prodest
propter mundi contemptum pudicitiam habere, et
propter quod eam habeas non habere; vel cur res
mundi contemnas, si justitiam, propter quam pudicitiam
et mundi contemptum habere te convenit, non
custodias? Quia ut prima species propter secundam
est; ita prima et secunda propter tertiam: quae si
non fuerit, nec prima nec secunda proficiet.

5. Dicis forsitan, doce ergo me quid sit justitia;
ut eam si cognoverim facilius implere sufficiam. Dicam
breviter ut valeo, et verborum utar simplicitate
communium: quia causa de qua agimus talis est,
quae disertioribus facundiae sermonibus nequaquam
debet obscurari, sed simplicioribus eloquentiae narrationibus
pandi: res enim in commune necessaria
communi debet sermone monstrari. Justitia ergo non
est aliud quam non peccare. Non peccare autem, est
legis praecepta servare. Praeceptorum autem observatio
duplici genere custoditur: ut nihil eorum quae
prohibentur facias, et cuncta quae jubentur implere
contendas. Hoc est quod dicit: Recede a malo, et fac
bonum (Psalm. XXXIII, 15). Nolo enim putes in hoc
constare justitiam, ut malum non facias; cum et bonum
non facere malum sit, et in utroque legis praevaricatio
committatur. Quoniam qui dixit: Recede a
malo; et ipse dixit, fac bonum. Si a malo recesseris
et non feceris bonum, transgressor es Legis; quae
non tantum in malorum actuum abominatione, sed
et in bonorum operum perfectione completur. Neque
enim hoc solum tibi praecipitur, ut vestitum suis non
spolies indumentis; sed et ut spoliatum operias tuis:
neque ut habenti panem, non auferas suum, sed ut
non habenti, tuum libenter impertias: neque solum
ut pauperem suo non pellas hospitio; sed ut pulsum
et non habentem recipias tuo. Praeceptum enim nobis
est, Flere cum flentibus (Rom. XII, 15). Quomodo cum
illis flemus, si in nullo eorum necessitatibus participamus,
nec aliquod eis in his propter quas lacrymantur
causis praebemus auxilium? Neque enim fletuum
nostrorum Deus infructuosum quaerit humorem; sed
quia lacrymae doloris indicium sunt, vult te ita alterius
augustias sentire ut tuas; et quomodo tibi in tali
tribulatione si esses subveniri cuperes, ita alteri subvenias
propter illud: Quaecunque vultis ut faciant
vobis homines bona, ita et vos facite illis similiter
(Matth. VII, 11). Nam cum flente flere, et nihil, cum
possis, flenti conferre, subsannationis, non pietatis
indicium est. Denique Salvator noster cum Maria et
Martha Lazari sororibus flevit; et immensae misericordiae
affectum lacrymarum contestatione monstravit,
et verae pietatis indicia mox opera subsecuta sunt,
cum suscitatus Lazarus, cujus causa fundebantur,
sororibus redditur. Hoc fuit pie cum flentibus flere,
occasionem fletus auferre. Sed quasi potens, inquies,
fecit. Verum nec tibi impossibile aliquid imperatur:
implevit omnia qui quod potuit fecit.

6. Sed, ut dicere coeperamus, non sufficit Christiano
a malis se abstinere, nisi etiam bonorum operum
officia perfecerit. Quod illo vel maxime testimonio
comprobatur, quod comminatur Dominus
aeterni ignis reos fore, qui quamvis mali nihil gesserint,
non fecerint omne quod bonum est, dicens: Tunc
dicet Rex his qui ad sinistram sunt: Discedite a me,
maledicti, in ignem aeternum, quem praeparavit Pater
meus diabolo et angelis ejus. Esurivi enim, et non
dedistis mihi manducare, etc. (Matth. XXV, 41). Non
dixit: Discedite a me, maledicti, quia homicidium,
quia adulterium, aut quia furta fecistis: non enim
quia malum fecissent; sed quia bonum non fecerant
condemnantur et aeternae gehennae suppliciis addicuntur:
nec quia quae prohibita sunt admisissent;
sed quia quae praecepta erant implere noluere. Unde
advertendum est, quam spem habere possint qui
adhuc aliquid eorum faciunt quae prohibentur; cum
etiam rei sunt qui non fecerunt quae jubentur. Nolo
enim tibi in hoc blandiaris, si aliqua non feceris, quia
aliqua feceris, cum scriptum est: Qui universam legem
servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium
reus (Jac. II, 10). Adam enim semel peccavit,
et mortuus est: et tu te vivere existimas illud saepe
committens, quod alium dum semel perpetrasset occidit?
An grande illum commisisse crimen putas, unde
merito poena damnatus sit acriori? Videamus ergo
quid fecerit contra mandatum. De fructu arboris edit.
Quid ergo? Propter arboris fructum Deus hominem
morte mulctavit? Non propter arboris fructum, sed
propter mandati contemptum. Ergo non agitur de
qualitate peccati, sed de transgressione mandati. Et
qui dixit Adae, ut de arboris fructu non ederet; ipse
tibi praecepit ut non maledicas, non mentiaris, non
detrahas, non detrahentem auscultes, ut omnino non
jures, ut non concupiscas, non invideas, non sis tepidus,
non sis avarus; ut nulli malum pro malo reddas,
ut inimicos tuos diligas, ut maledicentibus benedicas,
ut pro calumniatoribus et pro persecutoribus tuis
ores, ut percutienti maxillam alteram praebeas, ut in
judicio saeculari non litiges, ut si quis tua auferre voluerit,
gratanter amittas, ut nec iracundiae, nec zeli,
nec livoris malum intra pectus admittas, ut crimen
avaritiae fugias, ut omnis superbiae ac jactantiae malum
caveas, et humilis ac mitis Christi vivas exemplo;
malorum consortia in tantum vitans, ut cum
fornicatoribus, aut avaris, aut maledicentibus, aut
invidis, aut detractoribus, aut ebriosis, aut rapacibus
nec cibum capias. Quem si in aliquo contempseris, si
pepercit Adae, parcet et tibi. Imo illi magis parcendum
fuerat, qui adhuc rudis et novellus erat, et nullius
ante peccantis et propter peccatum suum morientis
retrahebatur exemplo: tibi vero post tanta documenta,
post legem, post Prophetas, post Evangelia,
post Apostolos, si delinquere volueris: quomodo
indulgere possit ignoro.

7. An tibi de virginitatis praerogativa blandiris?
memento Adam et Evam virgines deliquisse, nec integritatem
corporis profuisse peccantibus. Virgo quae
peccat, Evae, non Mariae comparanda est. Non negamus
in praesenti tempore poenitentiae remedium; sed
hortamur magis praemium sperare debere quam
veniam. Turpe est enim illis delicti indulgentiam
postulare, quae palmam virginitatis exspectant; et
illicitum aliquid incurrere, quae se etiam a licitis castravere.
Licitum quippe est matrimonii inire consortium.
Et ut laudandae sunt, quae propter Christi
amorem et coelestis regni gloriam copulam contempserint
nuptiarum; ita damnandae non sunt, quae
propter innocentiae voluntatem nondum Deo devotae
remedio apostolico abutuntur. Ergo, ut diximus, quae
connubia deserunt, non illicita, sed licita spernunt.
Ejusmodi autem si jurent, si maledicant, si detrahant,
si detrahentes patiantur audire, si malum pro
malo reddant, si cupiditatis in alienis, aut avaritiae
in propriis crimen incurrant, si zeli aut livoris venena
possideant, si contra legalia et apostolica instituta
indecens aliquid aut loquantur aut cogitent; si
in carne placendi studio compte et ornate procedant;
si aliqua quae, ut assolet, illicita sunt faciant, quid
proderit eis sprevisse quod licuit, et exercere quod
non licet? Si vis prodesse tibi quod licitum contempsisti;
vide ne quid eorum quae non licent facias.
Stultum enim est timuisse quod minus est, et non
timere quod majus est: aut ab his non vitari quae
prohibentur, si subterfugerint quae conceduntur.
Dicit enim Apostolus: Innupta cogitat quae Domini
sunt, quomodo placeat Deo, ut sit sancta corpore et
spiritu. Quae autem nupta est, cogitat quae sunt hujus
mundi, quomodo placeat viro (I Cor. VII, 34). Nuptam
placere viro asserit, cogitando quae mundi sunt:
innuptam vero Deo, eo quod nulla cura illi sit saeculi.
Dicat ergo mihi quae virum non habet, et tamen
quae sunt mundi cogitat, cui placere desiderat?
Nonne incipiet illi nupta praeponi? quia illa cogitando
quae mundi sunt, complacet vel marito: ista
vero non marito, quem non habet, potest placere,
nec Deo.

8. Sed nec illud silentio praeterire nos convenit,
quod dixit: Innupta cogitat quae Domini sunt, quomodo
placeat Deo, ut sit sancta corpore et spiritu
(I Cor. VII, 34). Quae sunt ergo Domini, dicat Apostolus:
Quaecunque sunt sancta, quaecunque justa,
quaecunque amabilia, quaecunque bonae famae. Si qua
virtus, si qua laus disciplinae (Psal. IV, 8). Ista sunt
Domini, quae sanctae et verae, et apostolicae virgines
die noctuque sine ullo temporis intervallo meditantur
et cogitant. Domini est regnum coelorum; Domini
est resurrectio mortuorum; Domini immortalitas;
incorruptio Domini est; splendor solis qui sanctis
promittitur Domini est, sicut in Evangelio scriptum
est: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno patris
eorum (Matth. XIII). Domini sunt plures sanctorum
in coelestibus mansiones; Domini est fructus tricesimus
et sexagesimus atque centesimus. Haec cogitant,
et quibus possint operibus promereri quae Domini
sunt cogitant. Domini est etiam lex Novi et
Veteris Testamenti, in quibus oris ejus eloquia sancta
refulgent; quae si quae virgines sine intermissione
meditantur, quae Domini sunt cogitant; et completur
in eis illud propheticum: Fundamenta aeterna super
petram solidam: et mandata Domini in corde mulieris
sanctae (Eccles. XXVI, 24). Sequitur: Quomodo placeas
Deo. Deo, inquam, non hominibus: Ut sit sancta
corpore et spiritu (I Cor. VII, 34). Non dixit, ut sit
sancta membro aut corpore tantum; sed, ut sit sancta
corpore et spiritu. Membrum enim una corporis pars
est: corpus vero omnium compago membrorum est.
Cum ergo dicit: ut sit sancta corpore, ex omnibus
membris eam sanctificari debere testatur. Quia non
proderit caeterorum sanctificatio membrorum, si inveniatur
vel in uno corruptio. Et jam non erit sancta
corpore, quod ex omnibus constat membris, quae vel
unius fuerit coinquinatione polluta.

9. Sed ut quod dico manifestius et lucidius fiat;
esto, sit quaecunque omnium membrorum sanctificatione
purgata, et lingua tantummodo peccet, qua
aut blasphemet, aut falsum testimonium dicat; nunquid
liberabunt omnia membra unum? an propter
unum judicabuntur et caetera? Ergo si nec aliorum
membrorum sanctificatio proderit, cum in uno sit
vitium; quanto magis si diversorum flagitio peccatorum
omnia corrumpantur, unius nihil proderit
integritas? Unde quaeso te, virgo, neque in sola tibi
pudicitia blandiaris, ne in unius membri integritate
confidas: sed secundum Apostolum soli Deo conserva
corporis sanctitatem. Munda ab omni inquinamento
caput: quia crimen est illud post chrismatis sanctificationem,
aut croci, aut alterius cujuslibet pigmenti
fuco vel pulvere sordidari; aut auro vel gemmis
cujuscunque terrenae speciei comi: quod jam coelestis
ornatus splendore refulget. Grandis quippe
divinae gratiae contumelia est mundani et saecularis
ornamenti praelatio. Munda frontem, ut humana non
divina opera erubescat, et illam confusionem recipiat,
quae non peccatum, sed Dei gloriam parit,
Scriptura dicente; Est confusio adducens peccatum:
et est confusio adducens gloriam (Eccli. IV, 25). Munda
collum, ut non aurea reticula capillus portet, et
suspensa monilia, sed illa potius ornamenta circumferat,
de quibus Scriptura dicit: Misericordia et fides
non deficiant a te, suspende autem illa in corde velut
in collo tuo (Prov. III, 13). Munda oculos, dum eos ab
omni concupiscentia retrahis, et ab intuitu pauperum
nunquam avertis, et ab omnibus fucis liberos ea
quae a Deo facti sunt sinceritate custodias. Munda
linguam a mendacio: quia, os quod mentitur occidit
animam (Sap. I, 11). Munda eam a detractione, a
juramento, ab adulatione, a perjurio. Nolo praeposterum
ordinem putes, quod prius a juramento,
quam a perjurio linguam dixi debere mundari: quia
tunc perjurium facilius effugies, si in toto non jures.
Impleatur in te illa sententia: Cohibe linguam tuam
a malo, et labia tua ne loquantur dolum (Psal. XXXIII).
Et memor esto dicentis Apostoli: Benedicite, et nolite
maledicere (Rom. XII, 14). Sed illud crebrius
recordare: Videte ne quis malum pro bono alicui reddat,
neque maledictum pro maledicto; sed econtrario
benedicentes: quia in hoc vocati estis, ut benedictionem
haereditate possideatis (I Petr. III, 9); et illud: Si quis
autem in lingua non offendit, hic perfectus est (Jac.
III, 2). Nefas est enim ut labia illa quibus Dominum
confiteris, rogas, benedicis, et laudas, alicujus polluantur
sorde peccati. Nescio qua conscientia et
lingua quis Deum rogat, qua aut mentitur, aut maledicit,
aut detrahit. Labia sancta exaudit Deus; et
ipsis annuit cito precibus, quas lingua immaculata
pronuntiat. Munda aures, ut non nisi sermonibus
sanctis et veris auditum praebeant; ut nunquam obscena,
aut turpia, aut saecularia verba suscipiant,
aut aliquem de altero audiant derogantem, propter
illud quod scriptum est: Sepi aures tuas spinis, et
noli audire linguam nequam (Eccli. XXVIII, 29); ut cum
eo habere partem possis, de quo dicitur, quoniam
auditu et visu justus erat; hoc est, nec auribus, nec
oculis delinquebat. Manus ne porrectae ad accipiendum
sint, ad dandum autem collectae, nec ad feriendum
paratae, sed ad omnia misericordiae et pietatis
opera satis promptae. Munda pedes, ne latam et spatiosam
pergant viam, quae ducit ad splendida saeculi
et pretiosa convivia; sed arduum magis et angustum
gradiantur iter, quod tendit ad coelum, quia scriptum
est: Iter rectum facite pedibus vestris (Isai. LVII, 14).
Agnosce tibi a Deo artifice non ad vitia, sed ad
virtutem membra formata: et cum universos artus
mundaveris ab omni sorde peccati, et toto fueris
sanctificata corpore, tunc tibi castitatem intelligas
profuturam, et cum omni fiducia palmam virginitatis
exspecta.

10. Quid sit sanctam esse corpore, breviter quidem,
sed plene me exposuisse arbitror: nunc quod
sequitur, et spiritu, nosse debemus: hoc est, ut
quod opere nefas est fieri, nec fas sit cogitatione
concipere. Illa enim est sancta tam corpore quam
spiritu, quae nec mente, nec corde delinquit; sciens
etiam cordis esse inspectorem Deum: et idcirco
satagit ut omnimodo etiam animum cum corpore
mundum habeat a peccato, sciens scriptum esse:
Omni custodia serva cor tuum (Prov. IV, 23); et iterum:
Diligit Dominus sancta corda; accepti sunt autem
ei omnes immaculati; et alibi: Beati mundo corde,
quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Quod de
illis dici arbitror, quos conscientia in nulla redarguit
culpa peccati. De quibus Joannem in Epistola
dixisse reor: Si cor nostrum nos non reprehendit,
fiduciam habemus ad Deum, et quaecunque petierimus
accipiemus ab eo (I Joan. III, 20). Nolo existimes te
crimen fugisse peccati, si voluntatem non sequatur
effectus, cum scriptum sit: Quicunque viderit mulierem
ad concupiscendam eam, jam moechatus est in
corde suo (Matth. V, 17). Nec dicas, cogitavi quidem,
sed non perfeci: quia etiam concupiscere nefas est.
Unde beatus Petrus praecepit dicens: Animas vestras
castificantes (I Petr. I, 22), qui si nullam animae constuprationem
nosset, nec castificari eam desiderasset.
Sed et locum illum quo continetur: Hi sunt qui se
cum mulieribus non coinquinaverunt, virgines enim
permanserunt: hi sequuntur Agnum, quocunque ierit
(Apoc. XIV, 4), attentius considerare debemus et
animadvertere, si solius integritatis pudicitiae merito
ipsi divino comitatui copulentur, et per omnia coelorum
tabulata discurrant: an et alia sint, quibus
adjuncta virginitas tantae beatitudinis gloriam consequatur.
Sed unde hoc scire poterimus? De sequentibus,
nisi fallor, in quibus scriptum est: Hi empti
sunt ex hominibus primitiae Deo et Agno, et in ore
ipsorum non est inventum mendacium: sine macula
enim sunt (Ibid. IV, 5). Vides ergo quod non in uno
tantum membro dominicis referantur inhaerere vestigiis;
sed illi qui praeter virginitatem ab omni contagione
peccati immaculatam gesserint vitam. Idcirco
virgo vel maxime nuptias spernit, ut dum securior
est, facilius, quod etiam a nubentibus quaeritur, ab
omni se delicto custodiat, et universa legis mandata
perficiat. Nam si non nubat, et ea nihilominus faciat
a quibus et nuptae esse jubentur immunes, non
nupsisse quid proderit? Quanquam enim nulli Christianorum
peccare liceat, et omnes quicunque spiritalis
lavacri sanctificatione purgantur, immaculata
decurrere conveniat vita; ut Ecclesiae quae sine macula,
sine ruga, sine aliquo ejusmodi esse describitur,
possint visceribus intimari: multo magis tamen hoc
Virginem implere necesse est, quam nec mariti, nec
filiorum, nec alterius necessitatis causa prohibet, quominus
divinam Scripturam perficiat; nec aliqua, si
peccet, poterit excusatione defendi.

11. O Virgo, serva propositum tibi magno praemio
destinatum. Praeclara est apud Deum virginitatis et
pudicitiae virtus, si non aliis peccatorum et malorum
lapsibus infirmetur. Agnosce statum tuum, agnosce
locum, agnosce propositum. Christi sponsa diceris;
vide ne quid indignum eo, cui desponsata videris,
admittas: cito scribet repudium, si in te vel unum
viderit adulterium. Quaecunque enim humanorum
sponsaliorum pignoribus subarrhatur, statim a domesticis,
a familiaribus, ab amicis sponsi sollicite et
diligenter requirit et a servulis, quales juvenis habeat
mores, quid potissimum diligat, quid accipiat,
quo usu vivat, qua se consuetudine regat, quibus
utatur dapibus, quibus praecipue rebus delectetur et
gaudeat. Quae cum didicerit, ita se in omnibus temperat,
ut sponsi moribus suum obsequium, sua jucunditas,
sua diligentia; sua vita concordet. Et tu
quae Christum sponsum habes, a domesticis et familiaribus
ejus, sponsi tui mores interroga, et strenue
ac solerter inquire; in quibus praecipue delectetur,
qualem compositionem in te vestium diligat, cujusmodi
concupiscat ornatum. Dicat tibi ejus familiarissimus
Petrus, qui ne nuptis quidem corporalem
permittit ornatum, sicut in epistola sua scripsit:
Mulieres similiter subjectae viris suis, ut si qui non
credunt verbo, per mulierum conversationem sine verbo
lucrifiant: considerantes in timore Dei castam conversationem
vestram, quarum sit non extrinsecus capillatura,
aut circumdatio auri, aut indumenti vestimentorum
cultus; sed qui absconsus cordis est homo, in
incorruptibilitate quieti et modesti spiritus, quod est in
conspectu Dei locuples (I Petr. III, 1 seqq.). Dicat et
alius apostolus beatus Paulus, qui ad Timotheum
scribens episcopum, eadem de fidelium feminarum
disciplina testatur: Mulieres similiter in habitu ornato
cum verecundia et sobrietate ornantes se, non intortis
crinibus, aut auro, aut margaritis, aut veste pretiosa;
sed quod decet mulieres promittentes castitatem per
bonam conversationem (I Tim. II, 9).

12. Sed forsitan dicis: cur haec iisdem apostoli
virginibus non jusserunt? Quia non necessarium judicabant:
ne talis virginibus commonitio potius injuria
quam emendatio videretur. Sed nec eas unquam
tantae temeritatis fore credidissent, ut ne nuptis
quidem concessa carnalia ornamenta et terrena praesumerent.
Revera ornare se et componere Virgo
debet: nam quomodo sponso suo placere poterit,
nisi composita et ornata processerit? ornetur plane,
sed interioribus ornamentis, et spiritualiter, non
carnaliter componatur: quia Deus non corporis, sed
animae decorem in illa considerat. Ergo et tu, quaecunque
animam tuam a Deo diligi et inhabitari
concupiscis, omni eam diligentia compone, et spiritalibus
indumentis exorna. Nihil in ea dedecorum,
nihil foedum appareat. Resplendeat auro justitiae,
gemmis refulgeat sanctitatis, ac pretiosissimo pudicitiae
margarito coruscet. Pro bysso et serico,
misericordiae et pietatis tunica vestiatur, secundum
quod scriptum est: Induite ergo vos, sicut electi Dei,
sancti et dilecti, viscera misericordiae, benignitatem,
humilitatem, etc. (Colos. III, 12). Et non decorem
cerussae aut alterius pigmenti quaerat, sed innocentiae
ac simplicitatis candorem habeat. Roseum verecundiae
colorem et purpureum ruboris pudorisque possideat.
Coelesti abluatur nitro doctrinae, et lamentis spiritualibus
emundetur. Nulla in ea malitiae, nulla diaboli
macula relinquatur; et ne quando male redoleat
odore peccati, unguento suavissimae sapientiae et
scientiae perfundatur.

13. Hujusmodi Deus quaerit ornatum, et animam
taliter compositam concupiscit. Memento te Dei
filiam dici secundum quod ait: Audi, filia, et vide
(Psal. XLIV, 11). Sed et tu ipsa quotiescunque Deum
patrem nominas, Dei te filiam esse testaris. Ergo si
Dei filia es, vide ne quid eorum facias, quae Deo
Patri incongrua sint; sed age omnia quasi filia Dei.
Cognosce quomodo hujus saeculi nobilium se filiae
gerant, quibus assuescant moribus, quibusve se disciplinis
instituant. Tanta quibusdam verecundia est,
tanta gravitas, tanta modestia, ut caeterorum hominum
ritum intuitu humanae ingenuitatis excedant:
et ne quam honestis parentibus suis per lapsum
suum infamiae inurant notam, alteram sibi quodammodo
inter homines consuetudinis studeant facere
naturam. Et tu ergo originem tuam respice, genus
intuere, gloriam nobilitatis adverte: agnosce te non
hominis, sed Dei filiam, et divinae nativitatis nobilitate
decoratam. Ita te exhibe, ut in te coelestis
nativitas pareat, et ingenuitas divina clarescat. Sit
in te nova gravitas, honestas admirabilis, stupenda
verecundia, mira patientia, virginalis incessus, et
verae pudicitiae habitus, et sermo semper modestus,
et suo in tempore proferendus; ut quisquis te viderit,
admiretur et dicat: quae haec novae inter homines
gravitatis patientia est? Quae pudoris verecundia?
Quae honestatis modestia? Quae maturitas sapientiae?
Non est ita humana institutio, nec disciplina mortalis:
coeleste mihi aliquid in terreno corpore redolet.
Puto quod habitet in quibusdam hominibus Deus.
Et cum te Christi famulam esse cognoverit, majore
stupore tenebitur, et cogitabit qualis ille sit Dominus,
cujus talis ancilla est.

14. Si vis ergo esse cum Christo, et partem habere
cum Christo, Christi tibi exemplo vivendum
est, qui ab omni malitia et nequitia ita fuit extraneus,
ut nec inimicis quidem vicem redderet, quin
potius et pro ipsis oraret. Nolo enim eas animas
Christianas existimes, quae aut fratres aut sorores
non dico oderunt, sed quae proximos toto corde et
conscientia coram Dei testimonio non diligunt; cum
Christianis, Christi similitudine, inimicos etiam amare
necesse sit. Si sanctorum cupis habere consortium,
a malitiae et nequitiae cogitatu pectus emunda. Nemo
te circumveniat, nemo te fallaci sermone seducat.
Non nisi sanctos et justos et simplices et innocentes
et puros coelestis aula suscipiet. Nullum apud Deum
habet malitia locum. Ab omni nequitia et dolo mundum
esse necesse est, qui cupit regnare cum Christo.
Nihil tam contrarium, nihil tam exsecrabile Deo,
quam aliquem odisse, aliquem velle laedere: nihil
tam probabile, quam omnes amare. Quod Propheta
sciens testatur dicens: Qui diligitis Dominum, odite
 malum (Psal. XCVI, 10).

15. Vide ne in aliquo humanam gloriam diligas;
ne et tua inter illos portio computetur, quibus dictum
est: Quomodo vos potestis credere, gloriam ab invicem
quaerentes (Joan. V, 44)? Et de quibus per Prophetam
dicitur: Auge eis mala, auge mala gloriosis terrae. Et
alibi: Confundimini a gloriatione vestra, ab opprobrio
in conspectu Dei (Isai. XLV). Nolo enim illas respicias,
quae saeculi, non Christi sunt virgines; quae propositi
sui et professionis immemores gaudent in deliciis, in
opibus delectantur, et corporeae nobilitatis origine
delectantur. Quae si profecto Dei filias se esse crederent,
nunquam post divinos natales nobilitatem admirarentur
humanam, nec gloriarentur in patre quolibet
honorato: si Patrem Deum se habere sentirent,
nobilitatem carnis non amarent. Quid tibi in generis
nobilitate blandiris et complaces? Duos homines fecit
ab exordio Deus, ex quibus totius generis humani
silva descendit: mundanam nobilitatem non naturae
aequitas praestitit, sed cupiditatis ambitio. Certe omnes
per divini lavacri generationem aequales efficimur, et
nulla inter eos potest esse discretio, quos nativitas
secunda generavit; per quam tam dives quam pauper,
tam liber quam servus, tam nobilis quam ignobilis,
Dei efficitur Filius; et terrena nobilitas splendore
coelestis gloriae adumbratur, et nusquam omnino
jam comparet: dum qui retro in saecularibus honoribus
impares fuerant, coelestis et divinae nobilitatis
gloria aequaliter vestiuntur. Nullus jam ignobilitati
locus, nec degener quisquam est, quem divinae nativitatis
sublimitas ornat, nisi apud illos, qui non putant
humanis coelestia praeponenda: aut si putant,
quam vanum est, ut se illis in minoribus praeferant,
quos sibi in majoribus pares sciunt, et quasi infra se
positos in terra existiment, quos sibi aequales in coelestibus
credunt? Tu autem quaecunque Christi, non
saeculi virgo es, omnem praesentis vitae gloriam fuge,
ut eam quae in futuro promittitur consequaris.

16. Contentionum verba, et animositatis causas
evita; discordiarum quoque et litium occasiones subterfuge.
Nam si juxta Apostoli doctrinam: Servum
Domini litigare non oportet (II Tim. II, 24); quanto
magis Dei ancillam? cujus quo verecundior est sexus,
animus debet esse modestior. Linguam a maliloquio
cohibe, et ori tuo frenum Legis impone; ut tunc, si
forte loquaris, quando tacere peccatum sit, cave ne
quid quod in reprehensionem veniat dicas. Lapis
emissus est sermo prolatus; quapropter diu antequam
proferatur cogitandus est. Beata quippe labia
sunt, quae nunquam quod revocare iterum velint,
emittunt. Pudicae mentis sermo etiam debet esse pudicus,
qui aedificet semper magis, quam aliquando
destruat audientes, secundum quod praecepit Apostolus
dicens: Omnis sermo malus ex ore vestro non
procedat: sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut
det gratiam audientibus (Ephes. IV, 29). Pretiosa Deo
lingua est, quae non sine divinis rebus novit verba
construere; et sanctum os, unde coelestia semper
eloquia proferuntur. Absentium obtrectatores quasi
malignos, Scripturae auctoritate deterre: quia hoc
inter virtutes perfecti hominis Propheta commemorat,
si ante conspectum justi malignus ad nihilum
deducatur, qui contra proximum non probanda protulerit.
Non licet tibi alterius vituperationem patienter
audire; quia nec ab aliis optas recipi tuam (Psal.
LXXIV, 5). Injustum quippe est quidquid contra Christi
Evangelium venit, si alteri quod tibi ab alio fieri
molestum est, patiaris inferri. Semper linguam tuam
de bonis loqui adsuesce, et auditum tuum ad bonorum
magis laudem, quam ad malorum vituperationem
accommoda. Vide ut omnia quaecunque benefacis,
propter Deum facias; sciens ejus rei tantum te a Domino
recepturam esse mercedem, quam ejus timoris
et dilectionis causa perfeceris. Sancta magis esse
quam videri stude: quia nihil prodest aestimari quod
non sit: et duplicis peccati reatus est, non habere
quod creditur, et quod non habeas simulare.

17. In jejuniis magis quam in epulis delectare,
illius viduae memor, quae non discedebat de templo
jejuniis et obsecrationibus Deo serviens die ac nocte.
Et si vidua quidem in Judaea talis erat; qualem nunc
virginem convenit esse Christi. Divinae magis lectionis
convivium dilige, et spiritalibus te saturari dapibus
concupisce; et illos potius quaere cibos, quibus
anima magis quam corpus reficiatur. Carnis et vini
species quasi caloris fomenta et libidinis incitamenta
fuge, et tunc, si forte, vino exiguo utere, cum stomachi
dolor et nimia corporis compellat infirmitas.
Iracundiam vince; animositatem cohibe; et quidquid
illud est, quod post factum poenitentiam ingerit, velut
proximi criminis abominationem declina. Satis tranquillam
et quietam convenit esse mentem, et ab omni
perturbatione furoris alienam, quae Dei habitaculum
esse desiderat; qui per Prophetam testatur et dicit:
Super quem requiescam alium, nisi super humilem et
quietum, et trementem verba mea (Isai. LXVI, 3)?
Omnium operum et cogitationum tuarum speculatorem
Deum crede, et cave ne quidquam quod divinis
oculis indignum sit, aut opereris, aut cogites.

18. Cum orationem celebrare desideras, talem te
exhibe quasi quae sis cum Domino locutura. Cum psalmum
dicis, cujus verba dicis agnosce; et in cumpunctione
magis animi quam in tinnulae V cis dulcedine
delectare. Lacrymas enim psallentis Deus magis
quam vocis gratiam comprobat, sicut Propheta dicit:
Servite Domino in timore, et exsultate ei cum timore
(Psal. II, 11). Ubi timor et tremor est, ibi non vocis
elatio est, sed animae flebilis et lacrymosa dejectio.
Omnibus actibus tuis diligentiam adhibe, quia scriptum
est: Maledictus homo qui facit opus Domini negligenter
(Jerem. XLVI, 10). Crescat in te cum annis
gratia, crescat cum aetate justitia; et fides eo perfectior
videatur, quo senior es: quia Dominus noster
Jesus, qui nobis vivendi reliquit exemplum, proficiebat
non aetate tantum corporea, sed et sapientia et
gratia spiritali coram Deo et hominibus (Luc. II, 25).
Omne tempus in quo te non meliorem senseris, hoc
te aestima perdidisse. Coeptum virginitatis propositum
ad finem usque conserva; quia non inchoasse tantum,
sed perfecisse virtutis est, sicut in Evangelio
Dominus ait: Qui perseveraverit usque in finem hic
salvus erit (Matth. XXII, 10). Cave ne cui vel concupiscendi
occasionem tribuas: quia sponsus tuus Deus
zelans est: criminosior est enim Christi adultera,
quam mariti. Unde pulchre Romana Ecclesia, Apostolico
sine dubio, cujus sedem obtinet, spiritu animata,
tam severam nuper hujusmodi sententiam statuit, ut
vix, vel poenitentia dignam judicaret, quae sanctificatum
Deo corpus libidinosa coinquinatione violasset.

19. Esto ergo omnibus vivendi forma, esto exemplum;
praecede et in actu quos in castitatis sanctificatione
praecurris. Virginem te in omnibus exhibe;
nihil corruptionis objiciatur capiti tuo, cujus corpus
integrum est, ut et tua sit inviolabilis conversatio.
Et quoniam sicut in exordio epistolae praefati sumus,
te Dei sacrificium factum: quod utique sanctitatem
suam etiam aliis impertit; ut quisquis ex eo digne
sumpserit, sanctificationis et ipse sit particeps; ita
ergo et per te, quasi per divinam hostiam sanctificentur
et caeterae, cum quibus te ita in omnibus exhibeas,
ut quisquis vitam tuam aut auditu contigerit
aut visu, sanctificationis vim sentiat, et in tantum
sibi intelligat gratiam ex tua conversatione transfundi,
ut dum te imitari concupiscit, Dei sacrificio et ipse
sit dignus.

Patrologiae Cursus Completus