Grammatica Gothicae Linguae


GRAMMATICA GOTHICAE LINGUAE E GERMANICO SERMONE IN LATINUM VERSA, INTERPRETE F. TEMPESTINI.

PRAEFATIO.

Antequam hanc grammaticam aggrediamur, operae pretium esse duximus ejus fundamentum
et tenorem paucis verbis exponere.
Quoad operis ordinationem, propriam viam in syntaxi indagare debuimus, hac hucusque
nondum explorata. Hic vero nobis ordinem didacticum persequi conantibus quandoque
attentio relaxata est; quapropter non immerito speramus indicem rerum et vocabulorum
ad calcem operis remissum, magnum fore adjumentum iis, quibus ordo noster nondum
tritus est.
In tribus primis capitibus, quae de scriptura et prolatione, necnon vocabulorum flexione
eorumque formatione disserunt, secuti sumus equidem ordinem consuetum sub respectu
formae; sub autem respectu materiae, lector attentus facile animadvertet, quod hic etiam,
quemadmodum in syntaxi, propriis investigationibus muniti propriamque viam sectantes, a
doctrina communi deflexerimus. Utrum et in quantum merito fecerimus, sincerus lector dijudicabit.
Quamvis in elucubrando hoc opere id imprimis ob oculos habuerimus, quod grammatica
cujuslibet sermonis ita restringenda sit, ut linguam e lingua ipsa explicans, potissimum caveat,
ne quodlibet systema praeconceptum persequatur, aut formas alius sermonis vel cognati
linguae illustrandae imponat, hoc tamen principio non adeo constricti fuimus, ut praecipue
in syntaxi, graecum textum, gothicae litteraturae fundamentum, constanter non invocaverimus:
propria enim indoles gothicae linguae ex hac collatione evidentius eminet.
Cum de anteriori et posteriori sermone passim mentionem facimus, hunc de quo in prolegg.
ad textum, col. 473, innuimus.
Jam vero quoniam ex elucubratione hujus operis pluries occasionem habuimus, lacunas
et errores qui tam in glossario  <a name=t6274>[6274] quam in textu ejusque interpretatione subrepserant,
supplendi et corrigendi, rem non ingratam facturi nobis videmur, si has emendationes hic
colligentes, lectorem numeris paginam indicantibus ad grammaticam remiserimus.

EMENDATIONES GLOSSARII.
 <a name=0881>
Aiwatundi § 73. anabusn § 53, 3); balvavesei § 92;
bistuggq § 205, annot. 2; brawa § 69, annot. 5;
§ 191, annot. 1); gadikis § 69; gaitein § 191, a) dd);
gaits § 77; grefts § 48, 3); dobnan § 26, annot. 2;
hakuls § 66, annot. 1; þiuþspillon § 167, annot. 2;
þvahl § 56, 3); manauli § 145 aa), annot.; nauhan
§ 134, annot. 2; ugk § 106, annot. 1; uhtiug
§ 31,
1); undarleija § 150, annot.; sauraufynikiska § 27,
annot. 1; slahals § 150 b); sprauds § 56, 3); veinuls
§ 150 b); vippja § 55, 3); voþi § 99, 3) a); vopjan
§ 239, 1) 1; fadrein § 93, 3); fastubni § 70; freijhals
§ 34, 2); fret § 25, 4); frijondi § 73; waiteis
§ 70, annot. 2).

EMENDATIONES TEXTUS ET VERSIONIS.

Mth. III, 11 § 134 4); VIII, 14 § 192, 2); XI, 12
§ 178 annot. 1; XI, 16 § 239, 1 1; Mc. IX, 20 § 157
b); X, 27 § 260, annot. 6; X, 35 § 187, II; XI, 2
§ 116, annot. 3; XVI, 1 § 247, annot. 4; Luc. IX, 25
§ 177, annot. 2; XV, 30 § 25, 4); XVI, 14 § 155;
<a name=0882>
XVI, 16 § 178, annot. 1; XVIII, 38 § 212, annot. 2;
XIX, 8 § 185, annot.; XX, 16 § 259, annot. 4; Rom.
IX, 15 § 182, 2); IX, 17 § 277 1; IX, 19 § 177, annot.
5; X, 11 § 196, annot. 6; XII, 5 § 200, 2); Cor.
I, VII, 17 § 205, annot. 10; VII, 19 § 192, 2); IX, 21
§ 268, 4); XIII, 4 § 124, annot.; XV, 15 § 177, 1);
XV, 52 § 69, annot. 5; § 191, annot. 1); Cor. II, II, 1
§ 200, annot. 4; II, 11 § 177, 1; III, 14 § 200
III, 2); V, 17 § 205, annot. 1; VI, 1 § 253, annot. 1;
VI, 3 § 205, annot. 2; VIII, 4 § 145 β)
εε); VIII, 18
§ 28, 3; XI, 6 § 177, annot. 2; XII, 19 § 133, annot.;
§ 178, annot. 1; XII, 21 § 239, 1); Eph. III, 8
§ 150, annot.; IV, 23 § 243; VI, 22 § 106 annot. 1;
Phil. IV, 2 § 200, III, 1); Col. III, 15 § 186, annot.
4; IV, 8 § 269, 4 1; Thess. I. IV, 2 § 110, annot. 2;
Tim. I, I, 14 § 128 annot. 1; Tim. II, III, 11 § 96
dat. pl.; Neh. V, 18 § 77; Skeir. II, d § 99, 2, a);
V, d § 145, aa); § 205, IV not.; VI, a § 200,
II, 1); VI, 8 § 205, annot. 9; VII, c § 205, annot.
10; § 282, annot. 5.

INTRODUCTIO.
 <a name=0881>
§ 1. GOTHICA LINGUA (gutiska razda  <a name=t6275>[6275]) communis
est sermo orientalium Germanorum, qui generali nomine
Gothorum designantur.
«  <a name=t6276>[6276] Indigenum Gothorum nomen est Guthos (non
autem Gutans, ut Zeuss scribit, Die Deutschen, 134),
quemadmodum in Calendario gothico occurrit, in quo
gutþiuda gothicam gentem indicat. Eos Graeci nuncupabant,
aspirata dentali, Γόθοι, vel potius geminata,
Γότθοι; Romani autem sine geminatione, Gothi, vocalem
o sempe in versibus corripientes (hinc
apud Gruterium, Inscript. 161, 2, ubi eam metrum
exigit longam, legitur: Qui potuit rigidas Gotthorum
subdere mentes [Arnold. Mercat.], loco Gothorum). Sed
e graeco non oriuntur formae Gotti, Gotticus, quae in
Historia imperatorum, auctore Coelio Spartiano (Anton.
Carac. 10 et Anton. Geta 6), usurpantur. Pristina
et primitiva scribendi hujus nominis ratio invenitur
adhuc in antiquo latino scripto, quod e plurimis
caracteribus a Gotho ipso scriptum esse conjicitur,
scilicet in glossa marginali codicis parisiensis acta
concilii aquileiensis continentis, a Waitzio vulgata, in
qua p. 13 legitur lingua gotica, nec non et in neapolitano
Documento ad sextum saeculum circiter medium pertinente,
in quo ecclesia gotica scribitur. Genuina scribendi
ratio in veteri Germanorum superiori lingua
asservata est, quippe cum in glossis octavi saeculi
occurrat sub forma: Guti et Gudi (vid. Graff, Althochdeutschen
Sprachsch. IV, 173 sq.), et apud chronistas
(gall. chroniqueurs) ejusdem saeculi, pars Galliae
meridionalis a Gothis occupata Gutiae et Goziae nomen
habeat (vid. Zeuss, Die Deutschen, 420). Ejusdem
stirpis sunt Gotones et Gothones apud Tacitum (Annal.
2, 62; Germ. 40), Gutones apud Plinium (Hist.
<a name=0882>
nat. 4, 14; 37, 2), et Γύθωνες apud Ptolemaeum.
Quoad Βούτονες apud Strabonem 7, 1, in Γούτονες
commutandum, propter quantitatem vocalis o audacius
conjiceretur. Gutones autem eodem modo ad
Gutos (Guti) sane referuntur atque Burgundiones ad
Burgundos (Burgundi). Errat vero Zeuss, qui loco
laudato, 134, nomina apud graecos latinosque auctores
occurrentia modo chronologico ordinans, Gothos e
Gutones, etc., graecum autem autem Γότθοι ex Gutþiuda
derivasse putat. Saepe etiam Gothi Getae vocantur,
vel huic stirpi alluditur (vid. Zeuss, loc. laud. 403), ut
etiam Jornandi factum est, qui, ipse Gothus, suae gentis
historiam inscripsit: De geticae gentis origine ac
rebus gestis; hinc in posterioribus temporibus linguae
geticae nomen sermoni gothico impositum, ut apud
Bonav. Vulcanium invenire est, coll. § 2.---Non ad
Gothos continentis, sed Scandinaviae referenda sunt
nomina Γουταί (incorrecte Γοῦται vulgo scriptum)
apud Ptolemaeum et Γαυτοί apud Procopium (De bell.
goth. 2, 15), quae Zeuss, loc. laud. 158 et 511 sagaciter
revisit, coll. § 3. Qui vero scire desiderat, quid
nomen Gutos significet, hoc ante omnia componere
debet tam gothico guþ (Deus) et gōds, (bonus), quam
caucaseis vocabulis gots, kodji, katsi (homines),
hanc ultimam derivationem sectante Castillionaeo
Corinth. II, praef. p. X; quoad veteres Scandinaviae
doctores, suos Gothos (Gotnar) interpretantur: errabundos,
viatores et viros, vid. Edda Soem. I, 41, 530 b
correcte ex gautr. (vir sagax) deducentes; qui tandem
nomen istud cum giota comparare velit, in vagina
nationum vel fabrica gentium, ut Jornandes (p. 83
Lindenbr.) Scandinaviam vocat, explicationem inveniet.
Sed pro nostris continentalibus Gothis derivatio
<a name=0883>
difficile ex giutan, gaut, gutun, gutans (fundere) tolerabilis
peteretur, quippe cum probari nequeat utrum
giutan etiam gignere, creare significet, ut Zeuss loc.
laud. 134 contendit. Nos igitur concludentes libenter
fatebimur omnino nescire, quid nomen Gothorum
designet.
«Jam Grimmius (Gram. XLV [1 a edit.]) consulte
animadvertit, linguam de qua nunc quaestio est, moesogothicam
incorrecte vocari; si enim Ulfilas, qui primus
verisimiliter gothico sermone scripsit, vel saltem
cujus sunt antiquissima monumenta scripta (vid. § 6
et 11), Gothis Moesiam habitantibus interfuit, hi tamen
Gothi, licet a caeteris fratribus anterius discesserint,
certo autem linguam cum istis communem
habuerunt. Immo et documenta gothica quae ad nos
usque pervenerunt, quaeque dominantibus Ostrogothis
in Italiam prodierunt, eodem sermone omnino
sunt conscripta, quo Bibliorum versiones; jam vero
si Ostrogothi hac eadem lingua loquebantur, ergo et
Wisigothi, quorum pars Moesiam incolebant. Igitur
sermo noster omnibus Gothis communis erat,
coll. § 4.»
§ 2. Gothica lingua ad indogermanicam stirpem
attinet, et e germanicae familiae linguis ea est, quae
antiquissima monumenta praebeat; ita ut, prima
certo omnium scripta, in sua sinceritate ad nos
usque servata pervenerit.
«In his hodiernis temporibus apud exteros (Germaniae)
probare tentatum, est Gothos ad germanicam
stirpem non pertinere; inter alios Stephanus Horvat
Tudományos Gyütemény 1834, 4 fascicul.) eos habet ut
gentem sociam simul et parentem Hunnorum, Polovtzium
<a name=t6277>[6277], Comanorum  <a name=t6278>[6278], etc. Sed erravit vir doctus
deceptus nomine arabico Guss pro Us vel Uz  <a name=t6279>[6279], qui
verisimiliter idem sunt ac Cumani. Ad aliam stirpem
etiam adscriberentur Gothi, si unum et idem ac Getae
esse crederentur, vid. § 1; sed de facto Gothi
nihil habent commune cum Getis, nisi quod, ad
utramque ripam inferioris Danubii vicini degentes,
quandoque commixti habitaverint. Caeterum Gothos
germanicae originis esse tum ex Ethnographia tum e
Linguistica constat, nec jam a nemine in dubium
revocatur.»
§ 3. Gothica lingua e germanicis sermonibus ad
germanicum propius, proxime autem ad veterem superiorem
germanicum accedit, ita tamen, ut cum
scandinavis idiomatibus plura habeat communia. Sed
aliter atque vetus sup. germanicus, qui medium recentemque
peperit, nullum sui haeredem habuit gothicus.
«Licet principium non retractemus, quod in praetatione
ad glossarium  <a name=t6280>[6280] exposuimus, nec nostro in
animo sit relationes gothicae linguae ad sanskritum
et alios Asiae cognatos sermones discutere et exhibere,
attamen hic apprime venit quod Bopp (Conjugationssystem
<a name=0884>
p. X) de his respectibus dicit: «ich
glaube Sanskrit zu lesen, wenn ich den ehrwürdigen
Ulfila lese; seine Sprache hält, so zu sagen, die Mitte
zwischen Sanskrit und Deutsch,» id est, sanskritum
credo legere, venerandum Ulfilam legens; ejus enim
sermo medius stat inter sanskritum et germanicum.
Hoc insuper absque exaggeratione verissimum est et
animadversu dignissimum ad notandam affinitatem
gothici cum aliis germanicae familiae sermonibus,
quod Bopp (Vergleichende Grammatik I, p. 115 **
et II, praef. p. VII sq.) dicit: «das Gothische ist der
wahre Ausgans- und Lichtpunkt, der wahre Grundpfeiler
deutscher Grammatik, das germanische Sanskrit,»
id est, gothicum esse lucis et explanationis
fomitem verumque germanicae grammaticae cardinem,
uno verbo, germanisantem sanskritum. Miram
optionem praebet Castillionaeus de relatione gothicae
linguae ad alias germanicas: cum enim quamdam
Fuldae annotationem legerit, ubi asseritur gothicum
nullius germanicorum sermonum exclusive fundamentum
esse, sic sensum suum illustrare non dubitat
(Corinth. II, praef. p. IV, sq.): «Aut idem evenit de
gothica lingua, quod serius de latina, quae cum quasi
mater et fons facta esset plurium affinium linguarum,
licet in his multae latinae voces obsoleverint, tamen in
unaquaque per innumeras reliquas est adhuc conspicua;
aut econtrario censeri potest, quod germanica gente
Gothorum aevo magnam Europae partem occupante, in
pluresque populos divisa, dialectorum copulatio Gothorum
linguam mixtam reddiderit.» Sed animadvertere
obvium est, nec quisquam inficiabitur, quod gothica,
superior germanica, islandica, etc., singulae tandem
linguae, ex unica stirpe communi proveniant;
jam vero tantum contendimus gothicam prius quam
caeterae exortam fuisse, licet de hoc ortu plura nos
fugiant. Si enim verum esset, ut olim, auctore Jornande,
per longum tempus creditum est, atque etiam
nunc amore patriae apud Suecos creditur (Geijer,
Geschichte schwedens, german. interprete Lefflerio, I,
10 sq.), quod scilicet continentis Gothi iidem sint ac
Scandinaviae (vid. contra Zeuss, 403, 437; Grimm.
praef. ad gramm. servicam Wuki Stephanowitsch p.
XXIV *, tunc arctissimae simul et pleraeque affinitatis
relationes septentrionales linguas inter et gothicam
sine dubio innotuissent; jam vero res non
ita se habent; et maxima gothici sermonis affinitas
ad superiorem germanicum refertur. Haec porro affinitas
potissimum apparet in admotione, et praecipue
in vocalisatione et similitudine specierum
flexionis, quadam insuper gothici relatione ad scandinavicos
sermones in vocalium expulsione (gall. déplacement).
Gr. Gr. LI [1a edit.] I, 8, 9 [3a edit.]) existente.
Si quid vel quid majus ex aliis orientalium Germanorum,
Longobardorum scilicet, Herulorum, Rugiorum
<a name=t6281>[6281], Thuringorum, Marcomanorum et Quadorum
<a name=0885>
<a name=t6282>[6282] (gall. les Quades) linguis superstes
fuisset, in eis probabiliter inveniremus quo conjungantur
gothicus sermo et vetus sup. germanicus;
idemque de caeteris germanicae familiae linguis dicendum
est.»
§ 4. Quoad dialectos gothicae linguae, nihil certi
definiri potest.
«Nec in quibusdam duplicibus formis, ut aglaitei
et aglaiti, nec in nonnullis variis scribendi modis, ut
gaþarhjan pro gatarhjan, vestigia dialecti legitime
quaererentur, quemadmodum contendit Castillionaeus
II Corinth. praef. p. VI et ad Galat. II, 11; quippe
cum in priori casu si diversa est forma, diversa significatio
cogitari possit, et in posteriori, menda sit
librarii, qui etiam alibi þ in t frequenter commutat.
Quin immo, etiamsi in his vel aliis ejusmodi casibus
certa dialecti deprehenderetur discrepantia, nulla
tamen utilitas nobis exinde oriri posset, nescientibus
cuinam dialecto haec vel illa pertineant.
«Ut gothicae affines Grimmius (Gr. I, 2 [3a edit.])
habet Gepidarum, Vandalium, Herulorum et forsitan
Bastarnarum  <a name=t6283>[6283] linguas. Procopius expresse dicit
(De bello vandal. I, 2) quod Wisigothorum, Vandalium
et Gepidarum erat φωνὴ
μία,
γοτθικὴ
λεγομένη.
Sed ex mera certe conjectura, quam Zeuss (p. 441)
et ipse Grimmius admittere repugnant, Procopius
Vandales ejusdem stirpis atque Gothos credit, cum
vandalica nomina, quae ad nos pervenerunt, conspicuum
discrimen a gothicis evidenter praeseferant. Si
enim, fide huic γοτθικὴ
λεγομένη habita, concludi
posset linguam eam esse, quam Constantinopoli gothicam
vocabant, ejus identitas cum nostra gothica
periculose assereretur. Equidem Gothi presbyteri
Vandalium doctores erant (coll. Zeuss p. 453**); sed
exinde non sequitur eosdem fuisse utriusque populi
sermones, quemadmodum ex vehementibus Saviani
diatribis in arianismum Gothorum et Vandalium (a
Massmanni Skeir. p. 109 allatis), necnon et ex auctorum
silentio de vandalica bibliorum versione immerito
conjiceretur cum Castillionaeo (ad Philipp. p.
65) Vandales gothica versione non fuisse usos.»
§ 5. Gothicae linguae thesaurus non paucas etiam
continet alienigenas divitias; quarum admissio ex eo
facile explicatur, quod Gothi a vicinis gentibus, aliis
quidem pro aliis temporibus, relative ad socialem,
politicum religiosumque ordinem fuerint dependentes.
«Exaggerat certo Castillionaeus dicens (Corinth. II,
praef. p. IV): «Vix unum aut alterum superest linguae
gothicae vocabulum, cui aliud affine aut in recentioribus
germanicis dialectis aut saltem in vetustiorum reliquis
non inveniatur;» non pauca econtrario dantur gothica
vocabula, quibus in tota germanicarum dialectorum
serie, et quantum scire possumus, affinia
reperiantur, vid. praef. ad glossarium. Sunt equidem
nonnulla vocabula gothica, quae in reliquiis
germanicarum linguarum deperdita, ex indicis explicantur
(vid. Bopp, Conjugationssystem p. X), quaeque
<a name=0886>
sanskrita praesertim germanicis idiomatibus suppeditavit;
sed alia sunt longe plura, quae Gothi ex alieno
fonte hauserunt, coll. Grimm. Gr. I, 9 [3a edit.]. De
slavicis et lithuanicis jam in praefatione ad glossarium
mentionem fecimus; quoad finnica, ea sunt sane
quae Ihre (Ulfil. illustr. p. 266) jam scythica merito
vocavit, quaeque eo magis nunc hodie illustranda sunt,
quod eorum relatio ad germanica statuta sit. Porro
ex his nonnulla eadem remanent in utroque sermone,
ut goth. paida, finn. païta (quoniam p in gothicis
vocabulis mutum occurrit); et alia plurima
gothicis congruentia Grimmius (in opere periodico
Hoferii ad scientiam linguae I, 10 sqq.) exhibet,
nec supponit vir ille doctus quin alterutra lingua ab
alia mutuata sit. Scilicet:
goth. maþa finn. mato
marei meri
namo nimi
meki miekka
mulda multa
ahana akana
runa runo (poema)
gulþ kulta
aiþei äēti
dauhtar tytti
quibus et sequentia addi possent:
goth. sama finn. sama
manags moni
mitaþ mitta
hansa kansa
audag autuas
miton miettiä
aggvu angen
vasti waatet
waþo wahto
auþja autia
kiusan kiusata
vald-ufni walta
hlaibs leibä
coll. Castill. ad Timoth. II, I, 5.
«Ab Hunnis nomina propria tantum, auctore Jornande
(p. 90 Lindenb.), mutuati sunt Gothi; Romanorum
autem multo minor in gothicam linguam extilit
influxus, qui tamen ex eo facile explicatur,
quod lingua latina ad totam Moesiam extenderetur,
quique majorem fuisse videretur, si gothica scripta
eo tempore composita quo Gothi superiorem Italiam
romanasque Galliae et Hispaniae provincias incoluerunt,
penes nos fuissent. E latino sermone mutuatus
est gothicus vel admisit: militon (militari), kavtsjo
(cautio), laiktjo (lectio), assarjus (assarius), aurali
(orale), faskia (fascia), kaisar (caesar), karkara
(carcer), kapillon (capillus), lukarn (lucerna), kumbjan
(cumbere), pund (pondo), etc. E Graecis autem
majorem influxum experti sunt Gothi ad Danubium
habitantes, quippe qui semper foederati remanserint
cum metropoli imperii graeci, ex quo christianismum
receperant et inde e graeco fonte Bibliorum
<a name=0887>
versionem hauserint. Sic e Graecis mutuati sunt, ex.
gr.: markreitus (μαργαρίτης), pistikeins (πιστικός),
spyreida (σπυρίς), aipistaule (ἐπιστολή), ackklesjo (ἐκκλησία),
paurpaura (πορφύρα), drakma (δραχμή), smyrn
(σμύῤῥον), saban (σάβανον), apaustaulus (ἀπόστολος)
etc. Sed quam facile decipi possit, qui vocabulorum
consonantiam nimium urget, patet ex Castillionaei
annotatione ad Corinth. I, XIII, 1, qua vir ille doctus,
de klismoklis disserens, haec graecae originis
manifeste esse contendit, cum aliunde hoc inter
nota Graecorum instrumenta nunquam annumeratum
fuisse certum sit.
«Nullus autem alienus influxus apparet in flexionis
forma; nam influxus vocari nequit, quod saepius
nominibus propriis, ex alieno fonte desumptis, aliena
sit flexio vel alienam imitans, vocabulis indigenis
nihil simile experientibus. Nec in syntaxim exteri
ullo modo influxerunt; ita saltem ab omnibus prius
admittebatur, quam de versione ulfilana e graeco serviliter
facta actum est, vid. prolegg. ad Ulfilam.
Quos autem hellenismos agnoscimus, etiam ad
indolem gothicae linguae accommodantur, cum et
non praeeunte graeco alibi occurrant, ut, v. g., attractio;
qua de re vid. syntaxim.»
§ 6. Quod de litteratura gothica ad nos usque pervenit,
non nisi inops et indigens est; praeter enim
fragmenta Bibliorum versionis et quae Skeireins nomine
nota sunt, quaedam tantum insulsae superstites
sunt reliquiae.
«Quod litteraturam proprie efficit, prius apud
omnes populos apparuit, quam ipsa litteratura, carmina
scilicet et cantiones; jam vero rem eamdem
apud Gothos sese habuisse constat ex vocabulis indigenis,
quibus ad illa designanda utebantur: cantio
enim (ᾠδή) hic dicitur saggvs (Eph. V, 19; Col. III,
16), a siggvan (ᾄδειν); et carmen, liuþ, a liuþan
(Rom. XV, 9), pro ψάλλειν etiam usurpato. Praeter has
designationes generales, dantur et nonnullae appellativae,
ut pro hymno, hazeins (ὕμνος Eph. V, 19;
Col. III, 16); in naiteins (coll. vet. lith. neizjan,
Gf. II, 1128), quod Mc. II, 7; III, 28; Luc. V, 23,
pro βλασφημία ponitur, stirps germanica facile agnoscetur,
qua ironicum et declamatorium carmen exprimitur,
tali carmine apud Gothos forsan neiþ vocato,
ut apud vet. septentr. nid, coll. Gf. II, 1031.
Carminibus religiosis nulla fuerunt propria vocabula,
vel saltem Bibliorum interpretes e graeco psalma (Luc.
XX, 42) vel psalmo (Cor. I, XIV, 26; Eph. IV, 8
marg.; V, 19; Col. III, 16) mutuati sunt, licet pro
ψαλμός etiam liuþ (vid. supra) usurpare potuissent.
De gnomis vid. infra. Aenigma vocabatur frisahts
(Cor. I, XIII, 12); similitudo, gajuko (vid. glossar.
h. v.); fabulae, parabolae, narrationes, spill (vid.
glossar. h. v.). Non solum autem fuisse cantus apud
Gothos ex eo concludimus, quod propriis nominibus
designentur, sed etiam ex expresso Jornandis
testimonio, qui eos tum cantiones (p. 93 ed. Lind.),
tum carmina (p. 83) vocat, affirmans insuper historicos
et heroicos fuisse cantus, in quibus, ex. gr. Gothorum
<a name=0888A>
exitus e Scandinavia in continentem, Vandalium
subjectio, eorum per Scythiam ad mare Nigrum
transitus (p. 83), immo «facta Ethesparmae,
Hanalae, Fridigerni, Vidiculae et aliorum, quorum in
hac gente magna opinio est, quales vix heroas fuisse
miranda jactat antiquitas (p. 86),» celebrabantur.
Quoad vero rhythmum horum carminum, nihil omnino
novimus; fuerunt probabiliter iterativa, quemadmodum
caeterorum Germanorum cantus; certum est
autem ea heroico Graecorum metro non fuisse induta,
uti infeliciter Massmannus de versu in epist. ad
Tit. I, 12 laudata conjecit. Caeterum nec erant nec
fuerunt scripturae mandata, sed, ut mos erat apud
alias germanicas gentes, a certis cantatoribus orali
modo tradebantur. Jam vero nos fugit gothicum horum
cantatorum nomen; nam liuþarjos, ut Hebraeorum
cantantes levitae (ᾄδοντες) apud Esr. II, 41 et
Neh. VII, 1 gothice vertuntur, dici nequeunt, quippe
cum Hebraei more nostro, Germani autem more potius
recitativo, conjunctis citharae modulationibus
(Jornand. p. 86) canerent. Atqui eo modo canere
gothice est siggvan, et compositum ussiggvan, id est,
recitare (ἀναγινώσκειν), unde saggvjans his cantatoribus
nomen accommodatius. Quoad rationem quare
Gothorum carmina scripta non fuerint, facile percipi
potest. In pristinis enim temporibus hic non erat
usus, et posito quod Gothi ante ulfilanam aetatem
scripturam habuerint (vid. § 11), haec carminibus
obvia et congruens fuisse creditu difficile est. Cum
autem ea scriptura illis fuit, quae conveniret, deerunt
Moecenae, nec litteris libenter indulgere potuerunt,
nisi cum politica quiete gaudentes, patrios mores simul
et amorem propriae litteraturae recepissent.
Adde etiam quod apud Gothos scriptura diu solis
presbyteris fuerit reservata, presbyterique ad defendendam
et propagandam religionem ea primo usi
sint, et consequenter carminibus indulgere non potuerint,
etiamsi mens illis fuisset.
«Non pauci etiam, quodam loco Jornandis innixi,
crediderunt pristinis Gothis scriptas leges fuisse.
Hic locus, etiam sub alio respectu conspicuus, sic se
habet, p. 93 Lind.: «Diceneus omni pene philosophia
eos (Gothos) instruxit: nam ethicam eos erudivit,
ut barbaricos mores ab eis compesceret; physicam
tradens, naturaliter propriis legibus vivere fecit, quas
usque nunc conscriptas bellagines nuncupant; logicam
instruens eos rationis supra caeteras gentes fecit expertos;
practicen ostendens in bonis actibus conversari
jussit; theoricen demonstrans signorum duodecim et
per ea planetarum cursus omnemque astronomiam contemplari
docuit, etc. Elegit prudentiores viros, quos
theologiam instruens numina quaedam et sacella venerari
suasit.» Quamvis certum sit gothicam gentem
non eo modo philosophice institutam esse, quo hic
Jornandis locus indecente et indigesta eruditione plenus
nos persuasos habere voluerit, hinc tamen Gothos
non incultam gentem, sed de humanis et divinis, de
terrestribus et coelestibus rebus varie eruditam fuisse
consequitur. Jam vero sive vicinas sive remotas
<a name=0889>
gentes comparantibus nobis constat, quibus eaedem
fuerunt institutiones, quaedam collectio fuit sententiarum;
sic Indis Puranas, Graecis Gnomi Hesiodique dies
et opera, Scandinavis dives et poeticum sententiarum
corpus (vid. Dietrich, Altnord. Lesebuch praef. XXXIII),
nec non et Germanis. Simile ergo sententiarum corpus
apud Gothos invenire deberemus, et huic verisimiliter
alludit supra laudatus Jornandis locus. Mentionem
enim facit de quodam sententiarum corpore,
scripturae mandato, nomineque Bellaginium indigitato.
Sed quid hae Bellagines vel correctius Bilagînes
(vel Bilageineis)? Pene omnes has habuerunt ut
veras leges et, innuente Jornande, codicem legum
gothicarum: inde nonnulli quaedam monumenta
scripta ante Ulfilam fuisse censuerunt; alii de authenticitate
hujus codicis dubitaverunt (coll. Manso,
Gesch. der Ostgothen, 91 i), et equidem merito, cum nonnisi
regnante Euricho, in saeculo scilicet quinto, Wisigothi
codicem legum habuerint (Aschbach, Gesch. der
Westgothen, 157). Sed contextus, si examinetur, hanc
interpretationem minime justificat. Hic enim lacuna
evidenter adest; nam quaecunque leges vel statuta
supponi possint, nullus unquam philosophus, physicam
docens, leges civiles tulit, et sunt hic ad physicam
adscriptae, sed de investigatione tantum naturae
et essentia rerum disseruit; deest igitur in
textu scientia vere philosophica, Politia scilicet, seu
vitae civilis institutrix: unde facile patet, quod erroris
fundamentum in naturaliter jaceat, sic forsan semtentia
primitive concepta: physicam tradens naturam rerum
ut discerent, politiam docens naturaliter, etc. Non
est insuper necessum, ut per has leges positivae
intelligantur; sed econtrario legitime supponi potest,
ea esse tantum naturalia aequitatis principia quibus
vita civilis instituitur. Nec non et formulas incantationis
et conjurationis, quales nobis e Graecis, Scandinavis
et Germanis tradidit antiquitas, in voce
cantiones locum Jornandis modo laudatum sequentes
suspicari possemus, nisi etiam contextus ad
minus usitatam significationem cantus vocem cantio
restringere suaderet.
«De Bibliorum versione, quae ad quartum circiter
saeculum ab Ulfila incoepta, ab alio, nisi forsan ab eo
ipso continuata fuit, jam supra in prolegg. ad ulfilanum
textum quaestio fuit. Quoad vero Skeireins, hoc aliud
gothicae litteraturae majus fragmentum a Massmanno
editum, ad quodnam tempus referendum, utrum
versio sit vel originale scriptum, denique a quonam
Gothorum doctore confectum sit, hoc adhuc in dubio
remanet, coll. Löbe, Textberichtigung der Skeireins,
Altenburg 1839.
«Plures insuper alias versiones theologicosque
tractatus plures conscripsit Ulfilas, ut e documentis
primo recenter consultis et a Waitzio (Ueber das
Leben und die Lehre des Ulfila, Hannov. 1840) editis
indubitanter constat; ibi enim dicitur (pag. 14) quod:
«et ipse (Ulfilas) tribus linguis (graeca, latina et gotica)
<a name=0890>
plures tractatus et multas interpretationes volentibus
ad utilitatem et ad aedificationem, sibi ad
aeternam memoriam et mercedem post se dereliquit.»
Ad anteriorem epocham pertinet historicum opus ab
Ablavio, et geographica scripta, vel potius quoddam
itinerarium totius Germaniae ab Athanarito, Hildebaldo,
Markomiro, ad sextum saeculum conscriptum,
quodque geographus Ravennas saepissime refert (vid.
Grimmium Gr. XLVI [1a edit.]).
«Ad litteraturae dominium referenda sunt nec
Calendarium gothicum, nec gothicae subscriptiones
nonnullorum documentorum in Italia latine conscriptorum
(vid. goth. glossar. praef.), licet nobis
magni sint alias momenti; multo minus ea spuria
quae Massmannus multis quidem sudoribus comparata,
e fonte nimium fallaci hausit, et in opere periodico
Hauptii Alterthum I, 294 sqq. nomine gothicorum
minorum inscripta in lucem edidit, coll.
§ 7.»
§ 7. Gothica lingua non nisi brevi tempore floruit;
in Moesia nobis extinguitur, sese extinguentibus indigenis
Gothis a torrente novorum populorum in Danubianas
regiones irruentium; in occidentalibus
autem terris, ubi Gothos Ostro-et Wisigothi supplantaverunt,
haec probabiliter prius quam populus ipse,
influente latino sermone, extingui debuit.
«Gothica lingua in litterariam provecta, vel saltem
primo scriptura stabilita est in Moesia, ubi scripturam
Ulfilas adinvenit (vid. § 11) versionemque Bibliorum
incoepit. Hic floruit gothicus sermo, etiam mortuo
Ulfila (383), ut ex Tertulliani  <a name=t6284>[6284] epistola circa
an. 403 scripta patet. Haec porro epistola (Hieronymi
operum tom. I, epist. CVI; Patrol. tom. XXII, edit.
Migne; epp. II, p. 626 ed. Paris.) responsum continet
Sunniae et Fretelae, Gothis presbyteris, de nonnullis
Veteris Testamenti locis divum doctorem interrogantibus,
quaque non ad institutionem oralem
tantum, sed ad quoddam opus scriptum certo usi
sunt. Quin immo ad nonum usque saeculum apud
Gothos Danubii inferioris, ut Walafrido Straboni a
missionariis narratum est, in gothico sermone divina
officia recitabantur. «Gothi, inquit (De rebus
eccles. 7), qui et Getae, eo tempore, quo ad fidem
Christi perducti sunt, in Graecorum provinciis commorantes,
nostrum, id est theodiscum sermonem habuerunt,
et, ut historiae testantur, postmodum studiosi
illius gentis divinos libros in suae locutionis proprietatem
transtulerunt, quorum adhuc monumenta apud
nonnullos habentur. Et fidelium fratrum relatione
didicimus, quod quasdam Scytharum gentes, maxime
Tomitanos, eadem locutione divina hactenus recitari
officia.» Cum autem Olaus Rudbeck (Atlant. III, 210)
narrat, quod sua etiam aetate (in saeculo 17o) in
plurimis Walachiae locis vestigia gothici sermonis
supererant, hoc ad fabulas adscribendum est, quibus
abundat hujus auctoris opus; immo etiamsi verum
esset, ut ille affirmat, quod ipse viderit hominem
<a name=0891>
quemdam ab his regionibus ad regem Suecorum
legatum, qui Ulfilam gothice legeret, hinc tamen
gothicam linguam tunc temporis in Walachia extitisse
immerito concluderetur. Castillionaeus equidem
(II Corinth. p. 83) haec gothicae linguae vestigia in
ista regione per Saxones Transylvaniae colonos explicare
potuit; quis autem credat Saxonem Ulfilam
eo modo legere potuisse, ignotis scriptura linguaque
gothicis?
«Quoscunque Gothi subjecerunt populos, eis
nunquam suum idioma imposuerunt, jura patriosque
mores simul atque linguam servari permittentes.
Ea fuit in Italia Ostrogothorum agendi ratio. Hic in
medio relinquemus, utrum Manso punctum tetigerit,
dicens (Geschichte des ostrogoth. Reichs, 135) Gothos
intellexisse, quod a legibus et sermone Romanorum
nonnisi discere et accipere possent (nam vir ille
doctus mirifice de lingua gothica putat, cum vulgo
contendens eam nondum satis perfectam fuisse, ut
necessarias vitae civilis cogitationes exprimere valeret);
sed de facto gothica lingua nullo modo apud
Italos introduci potuit: peculiares enim sunt casus
peculiaribus explicandi rationibus, cum Romani quidam
gothice locuti sunt (coll. Cassiod. 8, 21);
econtra nova haec regio urbana moribus, productionibus
opulenta, voluptatibus unica, Gothorum adeo
animos seduxit, eorumque nationalitatem infirmavit,
ut jam Theodoricus ad gymnasia romana frequentanda
suos innixe incitaret. Quod autem in
Italia Gothi gothice locuti sint, hoc probatur tum
ex inscriptionibus neapolitani et aretini documenti,
tum e sejunctis tribunalibus Gothorum et Italorum
(de quo suum sensum aperuit Glöden, Das römische
Recht in ostgothischen Reiche, Jena 1843); et verisimillimum
est reliquias omnes gothici sermonis, quales
nunc habemus, ex Italia fuisse deductas; coll.
Castill. spec. IV et ad II Cor. p. 83; W. Grimm.
Jahrb. der Lit. XLIII, 29.
«Nec ulterius Wisigothi in victoria abutendo progressi
sunt, postquam in Franciam et Hispaniam
irruissent; quemadmodum enim in sacris, ita et in
profanis tolerantes se praebuerunt. Gothi ipsi suos
mores, leges sermonemque per ducentos annos servarunt,
donec regnante Reccaredo (601) Romani fierent.
Hic enim Gothos et Romanos sibi subjectos
unum populum unamque gentem effici desiderans,
in hoc consilio exsequendo, influente clero, totus incubuit.
Itaque tulit legem ad utrosque pertinentem;
cum autem subjectorum Romanorum longe major
esset numerus, lex ista latine redigi debuit, ita ut
latinus reipublicae sermo factus sit; christianae fidei
devotus erat; hinc divina officia latine celebrari jussit,
ita ut hujus Ecclesiae sermo deinceps latinus fuerit;
aulicis suis nomina latina dedit, ita ut aulica
lingua jam latina evaserit (coll. Aschbach, Gesch. der
Westgothen, p. 230 seq.); confectis his mutationibus,
poteratne gothica scriptorum lingua superesse? Equidem
lingua in ultimis temporibus dominationis gothicae
<a name=0892>
paulatim ab ore populi decidere visa est, et
exceptis paucissimis germanicis vocabulis, quae in
hispanica inducta sunt (coll. goth. glossar. praef.),
nonnulla tantum e rusticana Hispaniae dialecto, quae
forsan non sine ratione germanica (a vet. germ. gau,
rus, gauer, ruricola) nuncupatur, ex germanicis illustrantur,
ut: ledro, sinister, goth. hleidumeā, a stirpe
hleid, led; mundo, facies, goth. munþs, os; etiam
fortasse godo, dexter, goth. god, bonus (ut aliunde
expressio dexterum latus significans etiam pro bono
valet); navio, corpus, cadaver, goth. naus, navis;
anclas, manus, goth. agga, articulus, corpus, coll.
angl. ancle, infer. germ. enkel. Neque in his investigationibus
longius progredi licet, cum alia nonnulla,
specie germanica, romanae tamen sunt originis, ut:
asas, aures, equidem goth. ausa, sed hispan. asa, auris;
meter, comedere, equidem goth. matjan, sed
hispan. meter, introducere; bufar, clamare, vocare,
equidem goth. vopjan, sed hispan. bufar, mugire;
ipsum navio hispan. navio (navis) esse posset, coll.
Vocabulario de Germania an den Romances de Germania,
editum a Joan. Hidalgo, Madrid 1779. Ex gothicis
scriptis, quae ad nos pervenerunt, ullum in
Hispania confectum fuisse cum quadam certitudine
statuere non possumus; qui enim codicem carolinum
et fragmenta Veteris Testamenti hic composita fuisse
assereret, eo fundamento nixus, quod prior originibus
Isidori hispalensis superscriptus sit, et posteriora
textui complutentsis Bibliae conveniant, intolerabilem
tueretur sententiam. Neque tamen audiendus est
Lembke (Gesch. Spaniens I, 245) dicens: nullum
superesse vestigium, ex quo deduci possit, in Hispania
gothice scriptum fuisse; qua de re coll. Massmannum
in Hauptii Zeitschrift I, 378. Caeterum si gothici libri
commemorantur, non equidem quod gothico sermone
fuerint compositi, sed quod ad officium gothicum, id
est, ad liturgiam generalem, a concilio Toletano in
ecclesia gothica Hispaniae et Septimaniae introductum
ut libri rituales pertinerent (Aschbach, 350).
«Constantinopoli, in qua civitate ad finem versus
quarti saeculi et initium quinti schola, curante Chrysostomo,
aperta fuerat, ut Gothi gothice docerentur
(vid. Massmann. Skeir. 91), de gothico sermone saepius
quaestio est; hic etiam saeculo decimo memoratur
adhuc quoddam Gotthikon apud Constantin. Porphyrogen.
de Caeremon. aulae byzant. I, 83. Hoc porro
Gotthikon non proprie cantus erat, sed species ludi
vel spectaculi (et expresse dicebatur παίζειν
τὸ
γοτθικόν),
nono die duodecim noctium, in imperiali palatio
inter epulas a Venetis et Prasinis introductum. Duo
erant castra: ex utraque parte duo Gothi, qui, veste
pilosa induti faciemque larva cooperti, sinistra manu
clypeum, dextra autem virgam gerebant. Cantus, qui
spectaculum comitabatur, alternis vicibus referebatur
partim graece a choristis, partim barbare a
Gothorum persona indutis. Jam vero hi posteriores
ludum aperientes, mediis strepitibus clypeorum virgis
percussorum pleno ore clamabant: tul, tul! tum
<a name=0893>
orbico motu ludum componentes, iterumque ad
utramque partem secedentes, comitantibus panduris
<a name=t6285>[6285], recitabant: «Γαύζας·
βόνας·
βηκηδίας·
ἅγια·
γαυδέντες·
ἑλκηβόνιδες·
ἐνκέρτυς·
ἅγια·
βονα·
ὥρα·
τούτου·
βάντες·
βόνα
ἀμόρε·
ἐπισκύαντες·
ἰδεσαλβάτους·
νανά·
δέους·
δέους·
σεβακιβα·
νανἀ·
δαιμονογυγγύβελε·
γυβίλους·
γυβέλαρες·
νανά·
γυβίλους·
γυβέλαρες·
νανά·
τοῦ
γεγδεμα·
δὲ
τούλβελε·
νικάτω
τουλδο·
νανά.» Deinde vocabula
graeca sequebantur, quibus haec barbara iterum succedebant:
«ἰβερ·
ἐβεριεμ·
τοῦ
ἰγγερουα·
γεργερεθρῳ·
νανά·
σικαδιασε
περέτουρες.
Quae verba ad cum finem
tantum huc attulimus, ut unicuique pateat quod cantus
ille (nam sine dubio verba sunt cantus) non gothicus
sit, quodque ipsius auctor, sive sponte sua,
sive alterius consilio, gothicitatem, ut ita dicam, horum
verborum hebetasse videatur, cum asserat Gothos
dicere τὰ
Γοτθικὰ
ἅτινά
εἰσι
ταῦτα. Hic vero nomen
Gothorum conspicuum est. Undenam igitur huc venire
potuerunt Gothi, qui aliis gentibus germanicis
in imperio constantinopolitano imperatorumque aula
jam ex aetate justiniana cesserant? Nonne hi Gothi
dicti, vel potius Jutae  <a name=t6286>[6286] erant illi inferioris Germaniae
incolae, qui sub imperatoribus ut Barangae stipendia
merebantur aulaeque vacabant? Saltem refert Georgius
Kodinos de Offic. aul. Constant., p. 90, quod hi
Barangae primo anni incipientis die Caesarem κατὰ
τὴν
πάτριον
γλῶσσαν
αὐτῶν,
ἤγουν
ἰγκλιστί, congratulari
solebant. Quoad ludum vel spectaculum Gothorum
dictum, plane congruit cum sueco Julbock et inferioris
Germaniae incolarum Schoduvellopen (sup. germ.
Schauteufellaufen, gall. la course au diable), quod a
Ducangio Cervula (vid. h. v.) explicatum et a nonnullis
mediae aetatis auctoribus etiam Jottici nuncupatum,
a Reiskio autem ad Const. Porphyr. p. 112
Lips., male ludi gothici dicitur. Quod unicum germanicam
stirpem sapit vocabulum in isto Gotthikon, est
ἀμπαατῶ, quo choristae bysantini Gothos adhortabantur,
ut saltationem inciperent. Gothice deduceretur
a andbahtjan, sed sub hac forma ἀμπαατῶ,
nordgermanico ambaht, etc., magis congruit, vid.
goth. glossar. Neque praetermitti potest, quod γούνας
(gunna, pelliceae vestes), quibus induebantur Gothi,
ad inferiorem Germaniam (Saxoniam) pertineant, in
anglico gown, toga, asservatae; vid. Reiz l. l. p. 113.
Nihil etiam gothici in hoc Gotthikon invenire potuit
Massmannus (in Hauptii Zeitschrift I, 366 sqq.); et
jul a tul longius aequo peteretur.
«Diutissime superfuit gothica lingua, si tamen
viatoribus fides adhibenda sit, in Taurica Chersoneso
(gall. Crimée), ubi Gothi tetraxiti habitabant. Referente
Procopio (De bell. goth. IV, 4, 5), hoc primus
omnium agnovit brabantinus Minorit Wilhelm Ruysbroek
(Rubruquis), qui anno 1253 hanc regionem peragravit,
cujusque unica relatio: «inter quos erant multi
Goti, quorum ydioma est teutonicum,» ab interpretibus
maxime deformata fuit, vid. Massmannum l. l. 351;
aliquid vero certius invenitur apud Josaphat Barbaro,
<a name=0894>
qui anno 1436 a Venetis Asow in urbem legatus est:
Gotthi, inquit, parlano in todesco, et so questo, perche
havendo un famiglio todesco con mi, parlavano insieme,
et intendevansi assai ragionevolmente, cosi come si intenderia
un Forlano con un Fiorentino, id est, lingua
teutonica utebantur Gothi; idque compertum habui,
quod cum apud me teutonica familia esset, cum illis
loquens, intelligenter audiebatur et vice versa, eodem
prope modo ac si Forlanus et Florentinus inter se
colloquerentur (apud Ramusium II, 97); Busbeck, qui
annis 1557-64 ut Imperii legatus Constantinopoli degens
duos viros cognoverat, a Crimensibus Constantinopolim
missos, in Legationis turcicae epist. IV,
p. 2577 (edit. Francf. 1595) recensionem exhibet
vocabulorum quae, sine dubio germanica, pro magna
parte omnino sunt gothica, ex. gr.: Plut, germ. Blut,
sanguis; stul, germ. Stuhl, sella; hus, germ. Haus,
domus; wingart, germ. Weinberg, vinetum; reghen,
germ. Regen, pluvia; bruder, germ. Bruder, frater;
schwester, germ. Schwester, soror; alt, germ. alt,
vetus, senex; salt, germ. Salz, sal; fisct, germ.
Fisch, piscis; handa, germ. Hand, manus; brunna,
germ. Brunnen, puteus; schwalt, mors, vid. apud
Massmann. l. l. p. 357 sq. Sed nomen Gothorum circumeundo
deperditum esse videtur, neque hodie
ulla hujus sermonis vestigia jam inveniuntur, vid.
Pallas, Voyages dans les gouvernements méridionaus
de l'empire de Russie, II, 396 sq.; coll. Zeuss, Die
Deutschen p. 432 sq.; Castill. Spec. XXIII sq.»
§ 8. Quamvis gothica lingua nobis mature extincta
fuerit ejusque litteraturae nonnisi paucissima fragmenta
ad nos usque pervenerint, quae tamen supersunt
abunde sufficiunt, ut ejus linguae notitiam perfectissimam
comparemus; ex his enim sermonis
thesauro, formatione, conspicua qua in alia idiomata
vertitur facilitate cognitis, hinc grammaticale artificium
construere possumus. Caeterum neminem fugit
gothicam grammaticam, grammaticae Germanorum
praecipue congruere.
«Gothos non esse rudem barbaramque gentem,
uti de his et aliis Germanis olim fama erat nuncque
est hodie, jam Grimmius (Gr. XLVI [1a edit.]) comprobavit;
neque in perficienda lingua segnes fuisse
jam confessi sunt mediolani speciminis editores, qui
p. XII asserunt «aetate Ulfiloe Gothorum sermonem
jam tantum fuisse, ut cum cultioribus linguis certare
posset.» Hujus tamen confessionis adeo postea obliti
sunt, ut Majus in praefatione ad tomum octavum
novae collectionis scriptorum veterum iterum «barbariem
linguae» gothicae commemoret, et Castillionaeus in
annotationibus ad paulinas epistolas a se editas haud
semel imbecillitatis et imperfectionis ut «linguam
rudem» insimulet, immo semel asserat (ad Timoth.
II, II, 16) in gothica lingua esse «usum licet per se
absurdum, tamen gothicis scriptoribus utpote in lingua
adhuc rudi haud infrequentem.» Adeo perdifficile
est, ut qui alienae gentis est de nostro sermone  <a name=t6287>[6287]
<a name=0895>
recte aestimare possit. Neque enim gothicae linguae
vitio verti potest, quod nonnullis verbi formis careat,
quibus alii sermones gaudent, cum eas constructionibus
tam mire suppleat, multo minus, quod
propria vocabula rebus et ideis non excuserit, populo
prorsus ignotis; coll. goth. gloss. praef. Si
igitur sermo iis indigeat vel pauper sit vocabulis,
quibus marina designentur, non tam mirum est,
quam fuisset, si gens iter per mare fecisset marique
fuisset assueta; sed novum est indicium quod ab antiquis
dicta de Gothis e Scandinavia emigrantibus
eorumque navigationibus mera figmenta sint et fabulae
(vid. supra § 1). Quo enim pacto Gothi, quemadmodum
septentrionales gentes sua skipbrot, skibbrud,
skeppsbrote, ita skipabruka non formassent, si
rem prius cognovissent? Praeterea mirumne ulli videri
posset, quod Gothi nullum vocabulum pro nepote
habeant, hunc per barne barna exprimentes?
Nullo enim alio modo significatur apud veteres linguas:
vet. norv. barnabörn, dan. boerneboern, suec.
barnbarn, vet. sup. germ. chindeschind, chindo chind;
etiam apud rec. sup. germ. kindeskinder, et cognatos
sermones; quin immo apud Homerum nepoti nullum
datur proprium vocabulum, sed aequivalenter exprimitur:
παίδων
παῖδες. Jam vero ex eo quod gothica
lingua verborum ad civilem vitam pertinentium
inopia laboret, Manso (Ostgothen, 135) Gothos in Italia
pedem non firmum posuisse infert; sed hoc tantum
deduci potest, quod Gothi, gens candidis moribus
assueta facilique imperio subjecta, non eam
linguam haberent, quae Romanorum licentiam et vitia,
decora et indecora prope infinita omnigenorum munerum
exprimere potuisset. De caetero, quod certe
negari nequit, si adhuc Longobardorum sermo ad
efformanda nomina pene innumeralia munerum aptus
est, cur hanc aptitudinem et Gothicus non habuisset?
In eo gothica lingua potissimum praestat, quod
synonymis ditissima sit; vocabula res et ideas omnino
novas exprimentia efformare possit; possideat
completas flectionis formas, et consequenter ea transponendi
vocabula facultate gaudeat, qua, prosaicis
auctoribus audaciam saxonicorum et borealium poetarum
habentibus (Gr. Gr. IV, 552, coll. II, 920),
poetae gothici, sub isto saltem respectu, parum sint
desiderandi; orthographiam habeat adeo determinatam,
ut scribentis arbitrio nihil relinquat definiendum;
denique alienae litteraturae scripta, immo abstractas
sententias in se facillime converti sinat (Gr.
Gr. XLVI 1a edit.]; nostra prolegg. ad Ulfilam). Unde
quod Ihre, Gloss. Suigoth I, 29 dicit: «linguam gothicam
adeo cultam et concinnam esse, ut elegantia
nulli, ne graecae quidem et latinae quidquam concedat,»
verum est, quoad principium, quoad vero consecutionem,
lingua diutius vivente, verum fieri potuisset.
Utrum gothica lingua sit reipsa cognitu ita facilis,
ut Majus et Castillionaeus semel asseruerunt
(Spec. VI: «neque ulphilana lingua perdifficilis est,
neque ejus primorem notitiam quivis etiam sine magistro <a name=0896>
non brevi obtinebit), e majori minorive cognitione,
quam comparare velis, consequitur; hoc tamen
bene compertum habeas, quod plusquam cognitione
inchoata opus est, ut quis sana mente de
gothico sermone judicare possit.
§ 9. Quae grammaticales annotationes de lingua gothica
sive a veteribus sive a recentioribus conscriptae sunt,
eas retulit Massmannus (in Hauptii Zeitschrift fur deutschen
Alterthum I, 298 sqq.); quae vero grammaticae e
peculiari textus ulfilani studio ab aetate Junii vulgatae
sunt, eas Zahn (Einleitung zum Ulfilas p. 61 sq.)
commemoravit, suo modo dijudicans. Grammatica
quae prima hujus nominis non indigna fuit, auctorem
habuit Fuldan; primum vero sanae doctrinae corpus
in germanica grammatica Grimmii reperies.
«De indigenis Gothorum grammaticis non novimus;
et aliunde sermo brevioris fuit vitae, quam ut
corruptionis periculum adire potuerit, indigenarum
grammaticarum causam communiorem. Gothicus
alphabetus nonnullaeque regulae ad determinandam
quorumdam sonorum prolationem primo inveniuntur
apud viennense manuscriptum (Membran. Salisb. Nr.
140, olim Salisb. 71 fol. 20), quod Wilh. Grimmius
(43o tomo Jarhbucher für Literatur, p. 5 sqq.) primo
edidit, de quo vid. Massmannum l. l. 296 sqq.
«Tum a Bonaventura Vulcanio vulgatus est libellus,
auctore anonymo, hoc nomine inscriptus: De litteris
et lingua Getarum sive Gothorum; cui adjunctus
est Commentariolus de lingua gotthica, Leyden 1597,
vid. Massmannum l. l. 311 sqq., qui nonnulla e textu
excerpta et annotationes in nonnullas litteras nonnullorumque
vocalium rectam prolationem continet:
idem etiam invenire est in Gruterii inscriptionibus.
«G. Hickes, institutiones grammaticae anglosaxonicae
et moesogothicae, Oxford, 1689, 4 vol., quorum prius
Linguarum veterum septentrionalium Thesaurum ejusdem
auctoris continet, opus iterum editum, Oxford
1705, 2 vol. fol.
«Lambert ten Kate, Gemeenschap tussen de Gottische
Spracke en de Nederduistsche, Amsterdam
1710, 4.
«Edw. Lye, grammatica gothica, cujus in praefatione
Sacrorum evangeliorum versio gothica inducta
est ab editore Benzelio, Oxford 1750, 4 vol. p. 39-62;
hujus grammaticae sommarium est Ow. Manning
Grammatica (Anglosaxonica et) Moesogothica, cujus
1um vol. Dictionarium saxonico- et gothico-latinum, auctore
Lye, continet, ab eodem Manning edit., London
1772, 2 vol. fol.
«Fr. Karl Fulda, Ulfilanische Sprachlehre, in 2o
vol. Ulfilas a Zahnio editus p. 1-62.
«J. Grimm, Deutsche Grammatik, Gottingen 1819,
2a edit., 4 vol.; item 1822-37; 3a edit., 1 vol. 1840
«De prolationis et formarum doctrina notandus
est F. Bopp, Vergleichende Grammatik, Berlin 1833-42,
4 part.
«De Monographia laudandi sunt:
«Joh. von Ihre, De verbis Moesogothorum, in
Büschingii collectione Scriptorum versionem ulfilanam <a name=0897>
et linguam moesogothicam illustrantium, Berlin
1773, 4o vol. p. 149-71.
«Ejusdem, De nominibus substantivis et adjectivis
Moesogothorum, 1769, ibid. p. 221-56.
 <a name=0898>
«Alb. Wellmanu, Das Gothische adjectivum, Stettin,
1835.
«Ad. Ziemaun, Gothisch hochdeutsche Wortlehre,
Quedlinburg, 1834.

CAPUT PRIMUM. DE SCRIPTURA ET PROLATIONE.
 <a name=0897>

A. DE SCRIPTURA.

§ 10. Gothica lingua viginti et quinque litteras
(bokos) habet, quae sequuntur:
[Gothic a] a
[Gothic b] b
[Gothic g] g
[Gothic d] d
[Gothic e] e
[Gothic q] q
[Gothic z] z
[Gothic h] h
[Gothic dh] dh (þ)
[Gothic i] i
[Gothic k] k
[Gothic l] l
[Gothic m] m
[Gothic n] n
[Gothic j] j
[Gothic u] u
[Gothic p] p
[Gothic r] r
[Gothic s] s
[Gothic t] t
[Gothic v] v
[Gothic f] f
[Gothic x] x
[Gothic w] w
[Gothic o] o
« § 11. Annotatio 1.---Adinventio gothicae scripturae
Ulfilae adscribitur: Philostorgius (Hist. eccl. 2, 5)
eum vocat «εὑρετὴν
γραμμάτων
οἰκείων,» et Socrates
(Hist. eccl. 4, 32) asserit quod «γράμματα
ἐφεῦρε
γοτθικά,» quod plures alii deinde repetierunt (vid.
Waitz, Leben des Ulfilas p. 51). Crediderunt equidem,
asserente Jornande, quia Bilagineis scriptae fuerant
(vid. § 6), scripturae artem etiam ante Ulfilam apud
Gothos notam et usurpatam fuisse, et eruditis italis
vix credibile videtur, quod linguae iis pollenti dotibus,
quas in suis operibus prodit Ulfilas, scriptura
defuerit; si autem haec ratiocinatio legitima esset,
cum deinde Castillionaeus (ad Philipp. I, 18), ex eo
quod gothica lingua futuro indigeat et interpretis
oscitantiae de passivo convertendo nimium relinquat,
eam rudem barbaramque improbavisset, exinde legitime
concludi posset, etiam aetate Ulfilae nullam
adhuc apud Gothos fuisse scripturam. Sed principium,
quod organica sermonis perfectio e scriptura
pendeat, nullo fundamento nititur (coll. W. Grimm.
Deutsche Runnen, p. 45). Econtrario ostendit W.
Grimmius cum multa argumentorum vi, jam in Bibliorum
versione ideas scribendi, legendi, litterae,
libri, plutei, etc., indigenis nominibus designari,
vid. ad § 18. Waitz equidem (l. l. 53) artem scripturae
apud Gothos jam ante Ulfilam retrofert; contendit
autem, non eas litteras, quas induxit Ulfilas, sed
runicas tunc in usum fuisse; conclusio sine scrupulo
admittenda, ut quae speciosam contradictionem monumentorum
ante Ulfilam scriptorum, et scripturae
ab Ulfila adinventae, de quibus factis, historice loquendo,
nihil est cur dubitemus, apprime explicet.
«Jam vero ex tabula patet, gothicas litteras, nulla
fere excepta, graecis latinisque plane congruere, ita
ut nihil aliud fecerit Ulfilas, nisi has gothicae linguae
<a name=0898>
accommodaverit. Hic vero quaeretur, plerisque gothici
alphabeti litteris graecis et latinis convenientibus,
quemnam horum alphabetorum suum Ulfilas
fecerit? Cuinam etiam alii alphabeto tribuendae sint
eae litterae, quae sive forma sive significatione neutri
graeco latinove congruunt? Hic alphabetus ex omnium
consensu runicus est, jam ante ulfilanam aetatem
apud Gothos notus. Quoad primam quaestionem, Ihre
(Diss. de cod. argenteo et litteratura Maesogothorum)
et W. Grimm. (l. l. 28 sqq.), ne gothicum alphabetum
e pluribus aliis arbitrarie exceptum esse faterentur,
asserunt eum primitus fuisse jam ante Ulfilam
ex eodem fonte atque graecum et latinum haustum.
Quam contra sententiam non tantum militat, quod,
ut certa fama est, Ulfilas gothicam scripturam adinvenerit,
sed etiam quod characteres ipsi ita latinis et
graecis conveniant, ut ad propriam et absolutam
eorum formam cogitare non liceat; et insuper quis
est iste pristinus alphabetus, gothici simul, graeci et
latini parens? Eum equidem Ihre vocat pelasgicum,
alphabetum nobis omnino ignotum; W. Grimmius
nullum equidem affert, sed adeo inexpugnabilis est
congruentia gothicarum litterarum cum graecis et
latinis, ut fateri coactus fuerit graeco-latinum alphabetum
e contactu populorum in gothicum rursus
influxisse, quo confesso quaestio regreditur, non
solvitur. Verum punctum tetigere Waitz (l. l. 51
sqq.) et Baumlein (Untersuchungen über, etc., die
Entstehung des gothischen Alphabets, 97 sqq.), qui
graecum alphabetum ut gothici typum habent, licet
e latino et, fateri debemus, runico quosdam characteres
Ulfilas mutuatus erit. Ea erat etiam Jacobi
Grimmii sententia, cum in praefatione ad servicam
grammaticam Wuki Stephanowitsch p. X dicit:
«Ulfilas legte seiner Arbeit das griechische und lateinische
Alphabet mit Zuziehung runischer oder willkürlicher
Zeichen fur die besondern Laute gothischer
Sprache unter,» id est, Ulfilam opus suum instituisse
ex graeco et latino alphabeto, quibusdam signis e
runico vel arbitrarie exceptis, ut peculiares gothicae
linguae soni scriptura repraesentaret; sed vir
doctus contrariam sententiam recenter admisisse
videtur, dicens (Deutsche Grammatik I, 25 [3a edit.]):
«In gothische Alphabet sint griechische und lateinische
Buchstaben unter runische genommen verden,» id est,
in gothico alphabeto graecas et latinas litteras interunicas
exceptas fuisse.
 <a name=0899>
«Jam vero si quis absque partium studio gothicas
litteras consideraverit, persuasum habebit ad graecum
alphebetum pertinere; [Gothic a], [Gothic b], [Gothic g], [Gothic e], [Gothic z], [Gothic i], [Gothic k], [Gothic l], [Gothic m],
[Gothic n], [Gothic p], [Gothic t], [Gothic v], [Gothic o], [Gothic x]; ad latinum: [Gothic d], [Gothic q], [Gothic h], [Gothic r], [Gothic s], [Gothic f],
ita tamen, ut e prioribus plures etiam latinae sint, ut:
[Gothic a], [Gothic b], [Gothic e], [Gothic i], [Gothic k], [Gothic n], [Gothic t]; ad gothicum tandem proprie
spectant, sin forma, saltem significatione: [Gothic dh] et [Gothic w]
e graecis Ψ et Θ; [Gothic j] et [Gothic u] e latinis G et n; si haec ultima
littera formae latinae cursivi n minus congrueret,
extranea esse posset vel forsan indigena (vid. § 12).
Runico autem nihil remanet adscribendum. Offensi
sunt plures ex eo quod Ulfilas ex arbitrio quaedam
signa elegisse assereretur; sed merito cogitari potest
eum imprimis voluisse, ut suae linguae soni cum
alienis signis quam maxime congruerent; porro
quibusdam characteribus sonis non respondentibus et
aliis sermonibus nonnullos sonos gothico proprios
non habentibus, haec signa legitime pro libitu suo
mutuari potuit, in hoc potius laudandus quam vituperandus.
Etiam in quaerendis characteribus ad certos
sonos accommodatis conati sunt Simonides et Epicharmos
pro graeco alphabeto, Caesar Claudius, pro
latino (vid. Schneider, Formenlehre der lat. Sprache
I, 4 sqq.), Chilpericus, pro Francorum alphabeto
(Gregor. Turon. Hist. Francorum V, 45) et imprimis
Cyrillus slavicum alphabetum e graeco decucens.
«Cum gothica scriptura etiam post Gothorum
tempora commemoratur, non credendum est eam
esse, quae in gothicis scriptis usurpatur. Gothica
enim in Hispania vocabatur scriptura, quae alibi sub
nomine toletanae indigitata, e gothicis et latinis litteris
commista est, et a Francis assumpta (Aschbach,
Gesch. der Westgothen, 353 sq.), concilio leonensi
(1091) abrogata est. Necnon et in Italia runica signa
improprie gothica nuncupata sunt, vid. Massmannum,
Skeir. pag. XV et Hauptii Zeitschrift für deutsches
Alterthum I, 377. Quod autem gothica scriptura
in Italia asservata fuerit, et bresciana inscriptio
primae tabulae in Specimine Ulfilae partium ineditarum
hac eadem fuerit conscripta, hoc unico superstite
monumento, stabiliter affirmari nequit, coll. Grimm.
Jahrb. der Lit. XLIII, 21.»
§ 12. Annotatio 2.---Quod ad formam, habitum et
potentiam litterarum attinet, erroneam Maji conjecturam
(Spec. XVI) prius notare debemus, quod scilicet
Ulfilas majorem et minorem alphabetum adinvenerit.
Equidem in codicibus litterae majori minorive
sunt statura, prout quam sedem occupant; sic majoribus
litteris conscripta sunt initia capitum et
versuum; minoribus vero, ubi textus extra lineam
determinatam in margine conscriptus est. Sed utraeque
litterae ejusdem sunt typi. Potiori jure, et ea
forsan erat Maji sententia, distinxit Massmannus
(Die gothischen Urkunden von Neapel et Arezzo
p. 6 seq.) scripturam rectam atque solidam ad manuscriptos
codices, libros et inscriptiones usurpatam,
alteram vero inclinatam et cursivam ad usus
vitae quotidianos. In eo prior, ait vir doctus, a posteriori
discrepat, quod nonnullae litterae, etiam absolutae,
<a name=0900>
majores calami ductus admittant, dum in
scriptura cursiva minori delineamento exarantur.
Quod praeter [Gothic a] et [Gothic d], de [Gothic dh] dicendum est. Hac scriptura
cursiva etiam conscriptae sunt glossae et annotationes
in manuscriptis codicibus, vid. tabulam ad
Massmanni Skeireins, exceptis eis in codice argenteo
existentibus, quae rectis solidisque, sed minoribus,
licet pulchris saepe, et a scripturae textus
distinctis litteris scriptae sunt; nonnullae tantum, ut
quae ad Luc. VI, 27 et XVI, 13 pertinent, cursivam
scripturam praebent, unde constat, eas sive diverso
tempore, sive manu diversa fuisse conscriptas.
«Quod ad diversum habitum quem nonnullae litterae
in codicibus diversis prae se ferunt, nihil certi
olim conjici potuit, quia deficientibus facsimilibus,
merae delineationes, saepius infideles, praesto erant.
Nunc vero facta sunt facsimilia omnium codicum:
mediolanorum a Majo et Castillionaeo, viennensium
a W. Grimmio, Skeireinsis et neapolitani documenti
a Massmanno, codicum argentei et carolini a nobis,
qui inde tabulam exscriptam instituimus.
«Nunc vero de nonnullis litteris sint sequentes
animadversiones:
«[Gothic d] Vid. infra § 13.
«[Gothic q] est neque, ut voluit W. Grimmius, Graecorum
koppa (vid. ad § 13), neque, ut contendit Lye
XXXIX, Runorum koen (), quae nonnisi in posterioribus
latine donatis cum eo congruunt, sed Latinorum
q. Nec latine transcribi potest qv, habita
forsan ratione analogiae caeterarum dialectorum
(Grimm. Gram. I, 3), cum nusquam adsit in gothico
sermone duplex sonus (kw), quem Ulfilas kv in Akvila
adeo transvertit.
«[Gothic dh] Nullo fundamento nixus conjecit Lye (Gram.
goth. XXIX), quod [Gothic dh] ex conjunctis T et H evasisset,
ita ut proprie fuerit , unde  et denique [Gothic dh]; vel
ex duobus ex adverso positis [Gothic d] (). Neque verius
est, hanc litteram ex eo originem duxisse, quod
semicirculus linea transversali figeretur (W. Grimmius,
Runen 44); nam duo cornua diversis apicibus
efformantur (vid. Tab.). Datur et alia hujus litterae
forma, qua, cornibus ad superiorem partem conclusis,
graeco Φ assimilatur (W. Grimm. Wien. Jahrb.
XLIII, 5). Nec runico signo  forma congruit gothicum
(W. Grimm. Runen 44; J. Grim. Gram. I, 3),
licet in manuscriptis codicibus scriptura latina conscriptis
illud pro [Gothic dh] usurpetur. [Gothic dh] forma idem est
atque graecum Ψ (ps); sed Ulfilas pro ps illo non
utitur, duplicem consonantem duplici signo reddens;
cum autem nec in graeco nec in latino alphabeto
characterem gothico dh respondentem inveniret, illud
huic sono accommodavit. In visigothicis monetis pro
graeco Θ gothicum [Gothic dh] occurrit in CINDASVIN[Gothic w]VS et
[Gothic r][Gothic e]CC[Gothic e]SVIN[Gothic w]VS (vid. apud Aschbach 360), quia verisimiliter
his posterioribus Gothis purus sonus dh sensim
deperditus erat, cujusin locum th et, ablata aspiratione,
t intrus sum fuit, sicut horum nominum terminationes
etiam probant. Theodoricus Ostrogothorum
rex, edicta sua subscribere debuit [Gothic dh][Gothic e][Gothic o][Gothic d] (vel [Gothic w][Gothic e]O[Gothic d]),
<a name=0901>
nam Anonymus Valesianus apud Muratorem (Antiq.
Ital. II, 305) expresse dicit: «Theodoricus illiteratus
erat et sic obruto sensu, ut in decem annos regni sui
quatuor litteras subscriptionis edicti sui discere nullatenus
potuisset, de qua re jussit laminam auream
interrasilem fieri, quatuor litteras regis habentem
TH[Gothic e]OD, ut, si subscribere voluisset, posita lamina
super chartam, per eam penna duceretur, et subscriptio
ejus tantum videretur.» Cum autem his verbis
asseritur regem quatuor tantum litteris subscribere,
TH[Gothic e]OD autem quinque constare, infelicius conjecit
Reiske ad Constant. de Caerim. aul. bysantin. p. 140,
edit. Lips., loco TH[Gothic e]OD aliquid aliud, forsan LEGI,
legendum. Hinc facile solvitur Massmanni quaestio,
Skeir. praef. p. X**), utrum Theodorici sigillum
scripturam gothicam contineret.
«[Gothic i] et I in eo sunt discriminanda, quod prius incipiente,
posterius metio et desinente vocabulo usurpetur,
vid. ad § 17.
«[Gothic j] est G Latinorum. Librarius codicis viennensis
(vid. § 9) [Gothic j] et Γ habet et usurpat pro eadem littera,
ea tamen discrepantia, quod prius, latinum, debile
j, posterius, graecum, asperum G valeat; deinde, ut
prolationem gothicorum sonorum ignotorum determinet,
vocabula cognitae prolationis affert genuit et
Gabriel, ut ita dicere intendat: ubi debilior est prolatio,
ut in genuit, gothicum [Gothic j]; ubi vero asperior, ut
in Gabriel, Γ adhibetur. Eodem modo rem intellexerunt
W. Grimmius et Massmannus, quorum prior in
viennensi Jahrb. p. 13, posterior in Hauptii Zeitschrift
p. 299, affirmant quidem hoc exemplum genuit
rei nullam afferre lucem, seque malle vocabulum per
J incipiens, ut, forsan, judaius. Hoc etiam obiter dicendum
est, immerito Lye p. XXXIX, [Gothic j] pro graeco
ι accepisse ideo, quod goth. ïskarjotes, graeco Ἰσκαριώτης
responderet; et Ihre p. 202 (edit. Büsch.) cum
leni sibilantis sono illud proferendum asseruisse, qui
eruditus vir in hoc conjiciendo ξ eamdem sedem
occupans in alphabeto graeco atque [Gothic j] in gothico ante
oculos verisimiliter habuit.
«[Gothic u], si e latino n non deducitur, proprium esset gothici
alphabeti signum; sed nemo sane negare potest,
hoc runico Ur () similius esse, quam ut unum et
idem non asseratur, praeeuntibus Lye p. XXXIX,
Grimmio, Runen 43, et Waitzio, l. l. 52. Caeterum
altera prolatio causa est, cur graeco-latinum O pro
sono u non electa fuit: forma enim latina U pro vocali
usurpata nondum a consonanti V discriminabatur.
«[Gothic s] pro sua pristina forma latinum est; forma 
proxime accedens ad graecum C, in recentiori scriptura
ad cursivam propinquanti primum occurrit,
vid. Massmannum, Skeir. [Gothic x], ubi etiam angulosum ,
vid. viennense Jahrb. 9.
«[Gothic v] est neque anglosaxonicum þ (Lye XL), cujus
a forma longe differt, neque runicum (Grimm. Runen
44), sed graecum Y (Grimm. Gram. I, 42, 57; Waitz. 52).
«[Gothic f] est Latinorum F; Grimmius quidem (Runen
41) hoc habet tanquam digamma aeolicum: sed obstat,
quod istud aliam atque gothicum f habeat prolationem,
<a name=0902>
quam aliunde novit Ulfilas, v usurpans,
ubique vocabula graeca digammate proferenda essent.
Si autem Ulfilas nullum signum latino alphabeto mutuatus
esset, gothicum [Gothic f] ut runicum  eo magis haberetur,
quod lateat, cur graecum Φ pro sono F potius
non elegerit, cum graec. φ semper hoc signo transcribat,
ex. gr.: Filippus, Φίλιππος; Fygailus, Φύγελλος;
Filemon, Φυλήμων; Nymfa, Νυμφᾶ, etc.
«[Gothic w] Licet in eo omnes consentiant, quod ad ignotum
alphabetum hoc signum pertineat, et Waitzius
saltem asserat hoc non esse graecum, cum tamen jam
perspectum habuimus, Ulfilam graecas litteras, quibus
in sua lingua nullus sonus respondebat, ad designandos
alios sonos gothico sermoni proprios usurpavisse,
nihil obstat, quin dicamus [Gothic w] Gothorum non proprium
esse signum, sed tantummodo Θ Graecorum.
Nemo insuper non videt, quod Ulfilas in suo alphabeto
graeca Ψ et Θ interverterit, id est, goth. [Gothic dh] in
locum graec. Θ et goth. [Gothic w] in locum graec. Ψ subdiderit.
«[Gothic o], auctore W. Grimmio (Runen 43), runicum est;
sed hoc  (oedil) codicis viennensis (Wiener Jahrb.),
pertinet, ut alia, ad scripturam lineolis luxuriantem,
quae ut exemplar proponi nequit; aliunde danicus
sonus () gothico (ō) minime congruit; [Gothic o] igitur, innuentibus
Lye XXXIX, et Waitzio 52, est potius Ω
Graecorum. O huic signo omnino simile occurrit
etiam in inscriptione adumbrata apud Grotefend,
Altitalien V, tab. II, 4.»
«§ 13. Annotatio 3.---His viginti et quinque litteris
addantur duo episemata, scilicet:
«1) [Gothic 90] Quamvis hoc signum nusquam ut littera,
sed tantum ut cifra in codice argenteo appareat, hoc
tamen Ihre (p. 205 edit. Büsch) habet ut vera littera,
quam, quemadmodum russico characteri tsk (tsch)
valenti forma convenit, ita et potentia convenire contendit.
Sed contra militat, quod nunquam Ulfilas duplicem
sonum unico signo reddiderit, et in tota gothica
scriptura compositus sonus tsk nusquam appareat.
Quam conjecturam Ihrei licet jam a Zahnio in
annotationibus ad gothicum alphabetum gothicae
grammaticae Fuldae praepositis ut merum figmentum
explosam, de novo, alio tamen modo exagitavit W.
Grimmius (Wien. Jahrb. p. 7), in hoc signo litteram,
et quidem dh valentem iterum agnoscens; sed huic
sono respondet [Gothic dh], ut infra (§ 50) ostendetur. Neque
Jacobo Grimmio (Wien. Jahrb. p. 40) displicebat,
[Gothic 90] litteram esse, negabat autem vir ille doctus, quod
ad gothicum alphabetum haec littera necessario pertineret,
eam adscribens ad alphabetum ex quo ille
prodierat; confert equidem slavicum; hanc vero litteram
non esse dentalem, sed gutturalem contendit.
Utcunque se habent ista, signum de quo nunc agitur,
non est gothica littera, sed tantum numeralis nota,
90 valens, koppa Graecorum, vid. Schneider, Formlehre
I, 322; Matthiä Griech. Gram. I, 22; Buttmann,
Griech. Gram. I, 12. Inde W. Grimmius graeco koppa
gothicum [Gothic q] infelicius assimilavit, quod latino q proprie
respondet. De caetero [Gothic q] et [Gothic 90] eodem modo inter se
convenire, atque graecum kappa et koppa, nemo est
<a name=0903>
qui neget. Adest etiam, auctore Grimmio (Wien.
Jahrb. 7 et 41), alia forma τοῦ [Gothic d], quod, ubi ejus
ansula ad exteriorem partem inclinata altius producta
esset, et hasta magis ad laevum protracta, 
evadit, cumque nostro [Gothic 90] commutatum est; sic eo
habitu donatur in viennensi codice et in visigothica
moneta, ubi GON[Gothic e]MAR pro Gondemar legitur (vid.
Aschbach 359). Sed nihil est commune hoc signum
inter et episema [Gothic 90].
«2) [Gothic 900] In ulfilana versione Novi Testamenti hoc
signum non occurrit; sed apud Esdram II, 36, numero
900 per numerale vocabulum niunhunda expresso,
optimo jure conjecit Castillionaeus, Spec. p. 2, dubitandum
esse, an apud Gothos pro numero 900 peculiare
signum fuerit; neque enim in vaticano alphabeto
reperitur (Wien. Jahrb. p. 4). Primum ut numerale
signum apparuit in viennensis codicis serie
numerica, quam W. Grimmius (Wien. Jahrb. 16 sq.)
e primo Moseos libro excerptam merito conjecit, coll.
prologg. col. 464 (Massmannus, in Hauptii Zeitschrift p.
303, se hanc agnovisse in Ezechiele et libris Macchabaeorum
asserit). Caeterum hoc signum Graecorum est
Sampi, vid. Buttmann, Griech. Gram. I, 12; II, 378;
Matthiä, Griech. Gram. I, 22 sq.; Bockh. Staatsh.,
der Athener I, 386, et in hac forma, graeco alphabeto
verisimiliter excerpta, jam in tabula apud Ihre (ad
pag. 200 edit. Büsch.) et in alpahabeto graeco viennensis
codicis occurrit.
«Nunc vero mirum est, quod Ulfilas, postquam duo
supra memorata episemata Graecis mutuatus erit, et
tertium, bau scilicet vel vau, numerum 6 valens et
formae S, non receperit (coll. Ihre, p. 210 edit.
Büsch.); sed in locum hujus signi suum q subdiderit,
quo numerus sextus significaretur. Unde patet,
Ulfilam, in componendo alphabeto, arbitrium consuluisse.»
§ 14. Annotatio 4.---Quoad potentiam numericam
litterae gothicae et episemata valent, ut sequitur:
[Gothic a] 1
[Gothic b] 2
[Gothic g] 3
[Gothic d] 4
[Gothic e] 5
[Gothic q] 6
[Gothic z] 7
[Gothic h] 8
[Gothic dh] 9
[Gothic i] 10
[Gothic k] 20
[Gothic l] 30
[Gothic m] 40
[Gothic n] 50
[Gothic j] 60
[Gothic u] 70
[Gothic p] 80
[Gothic 90] 90
[Gothic r] 100
[Gothic s] 200
[Gothic t] 300
[Gothic v] 400
[Gothic f] 500
[Gothic x] 600
[Gothic w] 700
[Gothic o] 800
[Gothic 900] 900
«Hae litterarum potentiae innotescunt e diversis Bibliorum
versionis, Skeireins et documentorum locis,
in quibus numeri litteris designantur; sic: a (1) Neh.
V, 18; b (2) Joan. VI, 9; Skeir. VII, d; g (3) Esdr. II,
35; e (5) Joan. VI, 9; Skeir. VII, a, d; q (6) Neh. V,
18; h (8) Esdr. II, 16; i (10) Neh. V, 18; ib (12) Mth.
IX, 20; Skeir. VII, c, d; id (14) Cor. II, 12;? Cod. Aj
<a name=0904>
iz (17) Esdr. II, 39; k (20) Joan. VI, 19; l (30) Mc. IV,
8; m (40) Skeir. VII, d; Neh. V, 15; me (45) Esdr.
II, 8; n (50) Neh. V, 17; nb (52) Esdr. II, 29; j (60)
Mc. IV, 8; Docum. neap.; jq (66) Esdr. II, 14; ud
(73) Esdr. II, 36; ud (74) II, 40; ye (95) II, 20;
(100) Mc. IV, 8; rib (112) Esdr. II, 18; rk (120) Docum.
neap.; rkb (122) Esdr. II, 27; rkg (123) II, 21;
rkh (128) II, 23; rlg (133) Docum. aret.; rmq (146)
Esdr. II, 22; rnq (156) II, 30; rnh (158) II, 24; skg
(223) II, 19; smz (247) II, 38; snd (254) II, 31; t (300)
Joan. XII, 5; tk (320) Esdr. II, 32; tlg (333) II, 17;
tme (345) II, 34; vnd (454) II, 15; xib (612) II, 26;
xkg (623) II, 11; xl (630) II, 35; xmb (642) II, 10;
xjq (666) II, 13; wke (725) II, 33; wmg (743) II, 25;
wj (760) II, 13; wuq (776) II, 12. Innotescunt insuper
e fragmento Calendarii gothici, in quo numeri a 1o ad
30um reperiuntur (vid. Goth. gloss. praef.); e numeris
marginalibus, quibus sectiones codicum designantur,
addito quod in codicis argentei margine
etiam loca parallela caeterorum evangeliorum notantur,
vid. Castillionaeum, Spec. XIX ad Corinth. II,
I, 3, et imprimis nostra prolegg. ad Ulfilam; denique
ex reclamationibus (gall. réclames ou signatures),
quibus in manuscriptis numeri quaternionum indicantur,
Massmann. Skeir. 57. Notandum est etiam librarium,
Cor. I, XIV, 26, in vocabulo, quod male prius
scripserat [Gothic a], et in altero, quod praeire debebat, [Gothic b]
superposuisse, vid. Castil. ad h. l.: nec non et alphabetus
vaticani codicis (Wien. Jahrb. p. 4) numeros
juxtapositos ad [Gothic r] usque continet, ultimo [Gothic 900] omnino
deficiente.
«Ut autem litterae numerales ab aliis discrimen
habeant, a) illas super lineae  vel , eodem modo
ac in graecis codicibus (vid. Bast, Comment. palaeogr.,
p. 850 in Schaferii editione Gregorios Korinthios)
ducuntur, et tunc deficiunt puncta diacritica τοῦ ï,
ex. gr.:  5,  10,  100, etc.; quandoque etiam
subter, ut in subscriptione Viljarith neapolitani documenti:
b) figitur insuper punctum ante et post
litteram, communius unicum, ex. gr.:  2, 
40,  12 etc.; in neapolitano autem documento
duplex, ex. gr.: in subscriptione Sunjafrithas 
60,  120. Loco punctorum Viljarith adhibet c)
parvulos uncinos: , ut etiam Gudileb in aretino
documento: . Similibus uncinis reclamationes
(gall. réclames ou signatures) includuntur:
, vid. Massmann. Skeir. 57. Ufitahari
singulas litteras duplicis numeri eo modo notat: ,
et Viljarith eas puncto separat: ; in quo
etiam animadvertas quasi virgulam unicuique litterae
suppositam. Ex diversis numerorum indicandorum
modis in viennensi codice (Wien. Jahrb. p. 11) patet,
eos diversis fontibus adscribendos esse; prior series
sic se habet:  130),  (807),  (840),
(912), et W. Grimmius p. 16 eos e Geneseos
libro excerptos esse probavit; posterior autem series
lineae ductu gaudet:  (60),  (30),  (590), 
(70),  (890).»
«§ 15. Annotatio 5.---«Potentia numeralis litterarum
<a name=0905>
earum ordinem in alphabeto etiam indicat;
qui ordo idem se habet, in quo litterae § 10 fuerunt
instructae. Haec porro instructio reperitur in alphabeto
vaticano dicto § 14, in alio alphabeto viennensis
codicis No 140, fol. 20b (Wien. Jahrb. 5 sq.), et ibidem
juxta runicum alphabetum gothice scriptum, qui
tamen ulterius quam u non progreditur (Wien. Jahrb.
1 sq.); eodem ordine Ihre in tabula ad p. 200 edit.
Büsch. gothicas litteras instruxit. Ad normam alphabeti
latini, quem serius in septentrione etiam imitati sunt
in ordinando runico, instructus est gothicus alphabetus
in alia viennensis codicis serie: [Gothic a], [Gothic b], [Gothic g], [Gothic d],
[Gothic e], [Gothic f], [Gothic j], [Gothic h], [Gothic i], [Gothic k], [Gothic l], [Gothic m], [Gothic n], [Gothic u], [Gothic p], [Gothic q], [Gothic r], [Gothic s], [Gothic t],
[Gothic v], [Gothic o], [Gothic x], [Gothic w], [Gothic dh]; cum litterae [Gothic w] et [Gothic dh] ignotae
originis librario essent, ad finem ab eo rejectae
sunt; quoad [Gothic o], ut w habitum esse videtur. Arbitrarie
ab Hickesio p. 1 ordinata sunt signa Gothis propria:
[Gothic a], [Gothic b], [Gothic g], [Gothic d], [Gothic e], [Gothic f], [Gothic j], [Gothic h], [Gothic i], [Gothic k], [Gothic l], [Gothic m], [Gothic n],
[Gothic o], [Gothic p], [Gothic w], [Gothic k], [Gothic s], [Gothic t], [Gothic dh] [Gothic u], [Gothic q], [Gothic v], [Gothic x], [Gothic z], quem
ordinem assecuti sunt etiam Lye, p. XXXIX et Zahn
ad frontem fuldanae grammaticae, hoc tamen animadverso,
quod posterior episema [Gothic 90] [Gothic w] inter et [Gothic k]
posuerit. Massmannus autem ordinem omnino peculiarem
adhibuit in glossario ad Skeireins, scilicet:
[Gothic a], [Gothic b], [Gothic d], [Gothic e], [Gothic f], [Gothic g], [Gothic h], [Gothic w], [Gothic i], [Gothic j], [Gothic k], [Gothic l], [Gothic m], [Gothic n],
[Gothic o], [Gothic p], [Gothic q], [Gothic r], [Gothic s], [Gothic t], [Gothic dh], [Gothic u], ([Gothic x]), [Gothic v], ([Gothic z]).
«§ 16. Annotatio 6.---Gothicarum litterarum nomina
ad nos usque non pervenerunt, cum lingua ab indigenis
grammaticis non fuerit elaborata. Unicum tantum
nomen in bibliorum versione occurrit, scilicet jota,
Mth. V, 18, atque etiam graecum est. Quod insuper
[Gothic b] bi nuncupetur, mera est Benzelii ad Matth. II, 2
conjectura; neque meliori fundamento Ihre p. 210
edit. Büsch. asserit [Gothic q] bau vel vau, et Lye p. XXXIX
[Gothic k] chon vocari. In viennensi quidem alphabeto (Wien.
Jahrb. 5 sq.) suum cuique litterae nomen exhibetur,
scilicet:
[Gothic a] aza
[Gothic b] bercna
[Gothic g] geuua
[Gothic d] daaz
[Gothic e] eyz
[Gothic f] fe
[Gothic j] gaar
[Gothic h] haal
[Gothic i] iiz
[Gothic k] chozma
[Gothic l] laaz
[Gothic m] manna
[Gothic n] noicz
[Gothic u] uraz
[Gothic p] pertra
[Gothic q] quetra
[Gothic r] reda
[Gothic s] sugil
[Gothic t] tyz
[Gothic v] uuinne
[Gothic o] utal
[Gothic x] enguz
[Gothic z] ezec
[Gothic w] uuaer
[Gothic dh] thyth
Sed quam mirae et obscurae horum nominum sunt
formae! Nam etiamsi omnes W. Grimmio (Wien.
Jahrb. p. 19) concinerent, nos tamen nunquam ejus
conjecturam, quod haec nomina gothicum sapiant,
admittere possemus, multo minus cum eo dicere,
eorum librarium gothica calluisse lingua. Jacobus
Grimmius (ibid., p. 41) in slavico sermone quaerit,
quo haec difficilia nomina illustret, et quantumvis
mira atque inaudita illi nonnulla videantur, ea tamen
gothicas litteras reipsa designare, asserere non dubitat.
Sed cuinam vel probabile erit, quod gothicarum
litterarum nomina, pluribus saeculis ab extincta lingua
elapsis, ad tempus quo scripta sunt traditione
<a name=0906A>
servata fuerint? Caeterum quaecunque de hac re cogitentur
et judicentur, certum est tamen haec nomina
adeo esse deformata, ut vel habitum gothicum non jam
habeant, neque J. Grimmio ipso, neque Massmanno
(in Hauptii Zeitschrift p. 301), licet ingeniosissime
excogitaverint, aliquid recti conjicientibus. Nihil tutius
de his nominibus dici potest, nisi quod elementum
germanicum adhuc praeseferant, coll. Waitz. p. 52 3.»
§ 17. Annotatio 7.---Quod ad signa lectionis pertinet,
sequentia sunt notanda:
«1) Diacritica signa. Hujusmodi tantum sunt puncta
super ï initiale posita, vid. Lye XXXIX; Maj.
Spec. XX. Haec communissima designatio gothicae
linguae omnino est propria; si enim et in manuscriptis
graecis recentioris epochae duo appareant puncta
super i posita, ea ita sunt usu particularia, ut in
aliis super i tantum initiale vocabuli, in aliis super
alium, in aliis tandem punctum diaereticum inserviat,
vid. Bast, Commentationem palaeograph. p. 718 sq.
Judice Lye, secundum gothicae linguae indolem ì pungitur
in pluribus bibliorum manuscriptis, ex. gr. in
codice alexandrino, cantabrigiensi, colbertino, etc.,
nulla tamen sequente consecutione. Ex deficiente
puncto in akaikus, gaius, ïudaivisks probatur, quod
Gothi ai ut sonum unicum haberent, Graecis hunc
semper divisum proferentibus, ut etiam nunc Ἀχαἳκός,
Γάἳος,
ἰουδαἳκός scribitur. Nos vero hoc gaïus
Rom. XVI, 23; Cor. I, I, 14 incorrecte olim scriptum,
in hac editione sedulo emendavimus. Immerito ymainaïus
Tim. II, II, 17 a Castillionaeo scribitur, quod
tribus punctis i superscriptus erat; tamen secundum
Tim. I, I, 19 ymenaius legendum est.
«Diaereticum punctum spectaretur in au, ubi hae
vocales duplici sono emittuntur, ex. gr. in laudeikaia,
Col. IV, 13, 15, 16, quod graeco Λαοδικεία respondens,
la-u-deikaia legendum est.
«2) Interpunctionis signa. Ut regula haberi potest,
quod simplici puncto minores, duplici autem majores
interpunctiones indicentur, Lye p. XL; Ihre p. 193
edit. Büsch.; Castill. Spec. XIX; Masmann. Skeir. p.
58. Haec autem interpunctio nullam trahit consecutionem,
cum saepius haec signa absque necessitate et
etiam invito sensu usurpentur. Post majores interpunctiones
spatium vacuum relinquitur (Massmann.
p. 57), dum alias verba sibi nullo intervallo succedant;
vel etiam nova linea inchoatur, quo in casu,
litteris initialibus, quae majusculae sunt, signum 
in codice argenteo, vel  in codice carolino superdelineatur.
Ut explicatoria nota occurrit minor interpunctio
Cor. II, IV, 4, ubi ïn þaimei guþ. þis aiwis
legitur, quo puncto librarius significabat, guþ þis
aiwis non conjunctim esse legendum.
«3) Vocabulum, in duobus lineis scribendum,
non ex etymologiae principiis partitur, sed arbitrarie
et pro spatio dividitur (Massmann. Skeir. 58 sq.);
nonnisi autem rarissime peculiari signo (partitoria
nota, equiv. gall. trait-d'union) partitio vocabuli indicatur:
sic nullum occurrit in codice argenteo, in
Skeireins primus Castillionaeus, codicem de novo
<a name=0907>
revisens, in quodam loco signum - in fine prioris
lineae positum (quemadmodum apud nos mos est)
III, a (fol. 25, a, 1) eo modo jai- nar animadvertit;
in aliis vero locis idem signum ad eumdem finem
usurpatur, non autem in fine prioris lineae, sed initio
sequentis positum, vid. Castillionaeum ad Tim. I, I,
1, ubi scribitur ve -nais.
«Et aliud signum Col. IV, 7 occurrit, quod Castillionaeus
habet ut duplex magnum comma inversum.»
«Hoc ultimum signum si invertatur, quasi comma
alteri suppositum factum  in Phil. IV, 12 occurrit,
ut, quam syllabam librarius scribendo omiserat et
super lineam restituit, interponendam esse indicet,
signum interpositionis, cujus loco in Skeir. IV, d signum
vocabulo includendo praeponitur.
«4) Signa quibus citata loca a textu discrepent (antilambda,
gall. guillemets), vel sunt simplices uncini
() vel duplices, (), qui lineae cuique, textum citatum
continenti, in margine praeponuntur, Ihre, p.
190 edit. Büsch.; Massmann. Skeir. 58; ultimo modo
indicantur in graecis manuscriptis loca poetarum
laudata vel textui intermixta, vid. Bast. Comment.
palaeogr. p. 859. In Skeireins, ubi simplex antilambda
usurpatur, ad primam lineam etiam , ad
ultimam vero signum inversum  additur. In
Skeireins VIII, c, ubi versus non ad integrum citatus
occurrit, etiam simplex adhibetur uncinus ad
finem lineae positus, qua versus interrumpitur.
«5) Abbreviationis signa. Jam vero
a) alia pro certis litteris adhibentur, nempe 
vel inversum  pro n, et  vel  pro m, Ihre p.
191 sq.; Massmann. Skeir. 58; quae signa in fine lineae
potissimum usurpantur, cum scilicet illis litteris spatium
defuerit; ponuntur tamen et in medio, ut Mc. VIII,
43 gavādjands, Skeir. VI, a miznan.  <a name=t6288>[6288] Quoad sedem,
communius exarantur super vocalem, post quam
littera deficiens legenda est; rarius autem, in fine lineae,
post ipsam. Neque non frequenter haec signa
vel a librario neglecta, vel in manuscriptis deleta
sunt, unde saepius accidit, quod  et  commutata
fuerint, vid. ad Mth. XXVII, 7; Mc. II, 12; Luc.
VII, 25.
«b) Alia vocabulum epitomatum esse indicant,
scilicet communius ,  vel , ultimo etiam
in graecis manuscriptis usurpato, vid. Schäfer et
Bast ad Gregor. Kor. p. 116, 295, 785 sq., 815;
rarius autem uncinus  vocabulo epitomato ante- et
postpositus, ut [Gothic l][Gothic k][Gothic n]  <a name=t6289>[6289], in docum. neapol., pro diakaun.
Regulariter epitomantur vocabula guþ, ïesus,
xristus, frauja, vid. Gordon, Spec. animadv. crit. in
priscam evangeliorum vers. goth., p. 52 ap. Büsch.;
Knittel, Ulfilae versio epistolae Pauli ad Rom. p. 321;
Castill. Spec. p. XIX; Massmann. Skeir. p. 58, et
equidem eo modo gþ, gþs, gþa; is, iuis, iua, iu; xs, xaus, xau, xu; fa, fins, fin, fan.  <a name=t6290>[6290] . Ex his compendiis
ea quae ad xristus et ïesus spectant, diu sola fuerunt
merito agnita, licet incorrecte ïaisus scribatur.
Signo autem compendii deleto vel non apparente, ïs
et is  <a name=t6291>[6291] ab editore, et forsan quandoque ab ipso librario
<a name=0908>
commutata fuerunt, vid. ad Mc. I, 42. Praesente signo
compendii, deficiunt puncta diacritica τοῦ i. Guþ,
quod alias goþ scribitur, primus judiciose conjecit
Lye p. XLIII; in fa  <a name=t6292>[6292], quod alias fan, fanins, etc., legebatur,
veram lectionem Gordon l. l. suspicatus
est, vid. Zahn ad Mth. V, 33. In Skeireins, nulla
fere exceptione data, punctum compendiis gþ, gþs, fa, fins  <a name=t6293>[6293] a tergo figitur; non autem compendio
gþa, vid. Masmann. Skeir. 58 *. Abest compendii signum
a gþs tantummodo in Skeir. II, c, quia vocabulum
omissum superscribitur, quo nulli signo
relinquitur locus. In compositis autem haec vocabula
non epitomantur (vid. Castill. ad Timoth. I, I, 8);
neque guþ, quando falsum deum significat, ut Joan.
X, 34; neque frauja, quando non de Deo, sed de domino
terrestri usurpatur, vid. glossar. V. Frauja, ubi
laudatis locis etiam Col. (III, 22) IV, 1 addendus est;
neque tandem ïesus, quando non Christi, sed aliorum
virorum nomen est, ut Col. IV, 11; Esdr. II, 36, 40.
«c) Nonnisi raro occurrunt sequentes abbreviaturae:
 pro ïohannes in porticis (vid. tabul. Iam)
textui codicis argentei suppositis, ubi etiam hoc
animadvertas, quod super ï stent puncta diacritica,
quae in  deficiunt, vid. supra b).
 pro lukas ibid.
 pro pavlus in subscriptione epistolae ad
Ephesios.
 pro aipiskauqaus in Calend. goth.
 pro kaulaussaim in subscriptione epistolae
ad Colossenses.
 pro galgin Col. II, 14. Cum autem praeter
quas abbreviaturas supra b) commemoravimus, nullae
aliae nec in textu codicis argentei, nec in mediolanis
manuscriptis appareant, eo meliori jure  pro
paitrus Joan. XVIII, 15 et  pro apaustaulum
Cor. II, II, 5 librarii menda esse videntur, quod
nullo compendii signo superscripta sint.
«d) Compendii signa etiam monogrammatibus superducuntur:
 pro matþaius in porticis textui codicis argentei
suppositis (V. tab. Iam).
 pro markus in porticis textui codicis argentei
suppositis (V. tab. Iam).
«A figura respondente  codicis ambrosiani, deest
compendii signum; deest etiam ab epitomatis scripturis,
in quibus hasta unica pro duabus litteris inservit
( vid. tab. IIam, II) quaeque praesertim in Skeireins
saepius occurrunt. Quae inter alias conspicuae sunt,
scilicet:
 pro [Gothic h][Gothic t] Irhe p. 192, Col. IV, 4 et, uti ad hunc
locum conjicit Castillionaeus, etiam Cor. II, II, 4 ubi
gabairhjan et Tit. I, 3 ubi atbairhida cum t et h connexis,
licet prius in manuscriptis evanuerit, scripta
erant; pari jure etiam conjici potest nahts pro nahs
Thess. I, V, 5 legendum.
pro [Gothic n][Gothic a] Skeir. II, a. VIII, a.
pro [Gothic m][Gothic u] Mc. 2, 11.
pro [Gothic u][Gothic r] Skeir. II, a; VI, b; Tab. II, II.
pro [Gothic n][Gothic n] Skeir. VI, c.
pro [Gothic n][Gothic a] Tim. II, II, 24; III, 1, 2.
pro [Gothic n][Gothic s] Skeir. VI, a; VII, b.
pro [Gothic r][Gothic dh] Ihre, p. 192.
pro [Gothic dh][Gothic r] Luc. III, 1.
Haec abbreviatura adhibetur etiam in codice ambrosiano
pro þairh, vid. tabul. IIam, II.
«* Signo  vocabula in margine annotata vel
illustrata, necnon et glossae ipsae et variantes indicantur,
Ihre, p. 190. Aliud signum, scilicet , Cor.
I, XIII, 3; XV, 33 vocabulo textus in margine
glossato superponitur. Idem signum etiam Eph. I, 19
et II, 10 stare videtur. Denique crassius punctum in
vocabulo textus figi potest, ut Gal. II, 3, 8; Tim. I, I, 5.»
«§ 18. Annotatio 8.---Scriptura litterali nondum
adinventa, Gothi runicam probabiliter usurpabant,
qua et alii Germani utebantur. Hanc runicam verisimiliter
vocaverunt a gothico runos, quod, licet in
bibliorum versione nunc adhuc μυστήριον significet,
etiam pro βουλή et συμβούλιον usurpatur (vid. gloss.):
pariter anglosaxonicum run has omnes significationes
habet. Hastae litterarum (elementa) gothice dicuntur
stabeis (στοιχεῖα, coll. Gal. IV, 3, 9; Col. II, 20);
variae lineolae, uncini, puncta, cornua, vritos (κεραῖαι,
Luc. XVI, 17), strikos (κεραῖαι, Mth. V, 18),
stikos (στιγμαί, coll. Luc. IV, 15). Scripturam nuncupabant
boka, vel communius in plurali numero bokos;
neque aliud nomen habent litterae, charta testificatoria,
in neapol. documento, quam boka,
alias in plur. bokos, necnon et charta creditoria,
sponsatoria (γράμματα, Luc. XVI, 6, 7); charta pignoratoria
(χειρόγραφον, Col. II, 14) est vadjabokos;
libellus repudii (ἀποστάσιον, Mc. XIX, 4; Mth. V, 31),
bokos afsateinais vel bokos afstassais, denominatio
etiam pro epistola (ἐπιστολῇ) usurpata, vid. glossar.,
h. v.; liber autem (βίβλος,
βιβλίον) vid. ibid.,
in sensu christiano, id est, significans librum librorum,
biblia (γραφαί) eodem vocabulo boka, bokos,
designatur. Boka tandem littera, graeco γράμμα et
γράμματα, necnon et latino littera, litterae, respondet
(Rom. VII, 6; Cor. II, III, 6; imprimis Gal. VI,
11), et bokos pro scientia, scripturarum cognitione
<a name=0910>
adhibetur (Joan. VII, 15). Consequenter scripturae
eruditi apud Judaeos (γραμματεῖς) nomen bokarjos
habent (vid. gloss. h. v.), quod proprie scribam
significat, vid. docum. neapol. Pro epistola (ἐπιστολῇ))
paulinarum epistolarum interpres graecum
aipistaule (vid. gloss. h. v.) in sensu litterarum
apostolicarum usurpavit. Sigljo sigillum (σφραγίς) et
sigljan, gasigljan sigillare (σφραγίζειν) gothicae linguae
proprium est (vid. gloss. hh. vv.). Praeter bokos valens
scriptum, scripturam, sacram praecipue adest et
mela (Mc. XII, 24; Luc. IV, 21; Joan. V, 47) et gameleins
(Joan. VII, 38, 42; Cor. II, III, 7; Tim. I, V,
18), vel frequentius þata gamelido (vid. gloss. h. v.),
participium praet. a gameljan, quod simul atque simplex
meljan scribere (γράφειν) significat; unde ufmeljan
subscribere, ufarmeljan inscribere (ἐπιγράφειν,
vid. ibid.) cum ufarmeli vel ufarmeleins inscriptio
(ἐπιγραφή, vid. ibid.).
«De materia autem in qua scripserunt primo Gothi,
nihil certi novimus; quod enim arborum corticem
in hunc usum converterint nomenque boka ab arboris
nomine, quemadmodum liber mutuati fuerint,
e mera conjectura constat. Postea vero societate
cum Graecis inita, pergamenum adhibuerunt, vel
saltem pro eo nomen maimbrana (Tim. II, IV, 13)
acceperunt, e graeco μεμβράνα exscriptum. Jam vero
omnes gothici manuscripti codices qui ad nos usque
pervenerunt, in pergameno sunt conscripti; inter
quos eminet codex argenteus in rubro pergameno,
litterisque argenteis et aureis exaratus, vid.
Prolegg. col 489 sq.; in papyro quidem conscribitur
documentum neapolitanum, sed non ex integro
gothicum est. Mature in librum folia coadunare debuerunt,
cum jam in bibliorum versione voc. spildos
(πινακίδια,
πλάκες Luc. I, 63; Cor. II, III, 3), occurrat.
«Quoad vero instrumentum quo in scribendo utebantur,
penna erat nigra, svartisl vel svartisla (μέλαν,
gloss. h. v.), verisimiliter calamus, raus, quemadmodum
aliae calamorum species (κάλαμος), vid.
gloss. h. v., utrumque gothicae linguae vocabulum.
Legere et recitare, siggvan et ussiggvan, idem est
vocabulum, cantionem vel declamationem popularium
cantilenarum significans; unde lectio (ἀνάγνωσις
Tim. I, IV, 13) saggvs exponitur.»

B. DE PROLATIONE.
 <a name=0909>
§ 19. Si quidem pene est impossibile plena securitate
sermonis extincti prolationem definire, certa
tamen remanent indicia, quibus pensatis, ad fugaces
sonos scripturae signis circumvestitos pervenire possumus.
Jam vero quae indicia gothicus sermo singulariter
prae se fert, ad sequentia referuntur: 1) litterarum
habitum, prout e lingua nobis non ignota
ortum ducant; 2) scriptionem vocabulorum peregrinorum
et nominum propriorum; 3) litteras inter se
<a name=0910>
commutatas, sive hoc fiat ex regula, sive ex librariorum
menda; denique 4) analogiam cognatorum sermonum.
Licet autem infra, auxiliantibus his indiciis, sonos
gothicae linguae instaurare intendamus, animadvertere
tamen abs re non est nos quarto indicio, cognatorum
scilicet sermonum analogia, nonnisi maxima
cautione usos fore, et hoc ex multiplici ratione. Etenim
gothica lingua, quasi ramus germanicae stirpis emortuus,
in cognatis linguis nulla sui parte jam superstitit,
<a name=0911>
neque ulli ejusdem aetatis componi potest, cum
Longobardorum, Vandalium, Burgundinorum et caeterorum
linguae similiter extinctae sint. Vetus Germanorum
superior sermo ipse, qui omnium ad gothicum
proxime accedit, neque ab eo tam immediate
oritur, ut ejus prognatio dici queat, neque aetate
tam vicinus, ut ejus consocius nuncupari possit. Eo
igitur in investigandis gothicae linguae sonis ex analogia
<a name=0912>
veteris germanicae major cautela habenda est,
quo proprium hujus systema confusius est et peritissimi
viri nunc adhuc hodie incerti magis in
contraria scinduntur. Abstractis etiam his ingratis
circumstantiis, semper imprudenter agit, qui sonos
linguae collatis cognatae sonis comparare velit, cum
sermones etiam cognatissimi saepius sonis plurimum
discrepent.

I. DE VOCALIBUS.
 <a name=0911>
§ 20. Sunt gothicae linguae quinque simplices
vocales: a, e, i, u, o, et quatuor diphthongi: ai,
au, ei, iu.
«Annotatio.---Sexta vocalis, y, in solis vocabulis
peregrinis occurrit nec ad gothicam linguam proprie
pertinet, vid. § 27.»
§ 21. Vocales sunt vel breves vel longae; longae
vocales duobus brevibus aequivalent et ordinario
sunt breves sive productae, sive geminatae; unde vocales
breves ut primitivae spectandae sunt.
Inter vocales simplices tres sunt breves a, i, u,
quibus innititur vocalismus totus atque reliquae
vocales et diphthongi efformantur. Ex his tribus brevibus,
a primitiva est vocalis, quae per debilitationem
hinc ad u, illinc ad i descendit; e et o sunt tantummodo
longae, et equidem longae τοῦ a considerandae,
quippe cum e ad i, o ad u propius accedat.
Τῶν i et u longae sunt sive iterum i et u, sive diphthongi
ei et iu, dum vocalis a cum i et u conjuncta
diphthongos ai et au efformat. Quae tamen diphthongi
non ut duabus vocalibus compositae spectentur; sunt
enim potius vocales mediae inter a et i, inter a et o,
et consequenter non habentes quo necessario fiant
longae, saepius reipsa breves sunt; ei vero et iu verae
sunt diphthongi, hoc est, duabus primitive brevibus
efformatae, et propterea tantum longae. Quibus positis,
totum gothicae linguae systema vocalium eo modo
evolvitur
unde ipsius simplicitas et regularitas manifeste patent.
A
§ 22. 1) Vocalem a in gothica lingua primitivam
esse certum est, non solum ex eo quod in nexionibus
sit dominans vocalis, quae nonnisi certis legibus
in i vel u debilitatur (§ 32, 4), sed etiam quod in exscriptione
vocabulorum peregrinorum brevis generaliter
occurrat, pro latino ĕ et graeco ε imprimis
usurpata, ex. gr.: karkara lat. carcer; lukarn
at. lucerna, kafarnaum Καπερναούμ, beþlahaim Βηθλεέμ.
2.) Nulla vocalis frequentioris est usus quam a;
itaque in vocabulis quamcunque sedem occupare potest,
<a name=0912>
ante vel post quamlibet consonantem stare non
repugnans. Sic:
a) Initio: aba, agis, adam, aqizi, azets, aha, aþþan,
ak, alls, ammo, ana, ajukduþs, apaustaulus, ara,
asans, atta, avo, af, axaja, awa, etc.
b) Medio: badi, blandan, brakja, gaggan, glaggvuba,
gras, dags, dragk, qaþ, qrammiþa, zakkaius,
haban, hlas, hramjan, þagkjan, þlahsjan, þragjan,
þvahan, kalds, niuklahs, land, manna, namo, jah,
papa, plats, praggan, rahnjan, sakan, tagl, valdan,
fastan, was; graban, lagjan, vadi, þlaqus, razda,
faheds, laþon, staks, malan, sama, fani, bajoþs,
skapjan, þarba, vas, mats, skavjan, hafjan, zaxxaius,
saw, etc.;
c) Fine: giba, liga, bida, sigqa, batiza, slaha, qiþa,
leika, vaila, ïmma, ïna, alja, vairpa, skura, lisa,
maita, speiva, hlifa, pasxa, leiwa, etc.
3) Sed nonnisi raro nostra vocalis, excepto compositionis
casu, in gothicis vocabulis occurrit antevel
postposita vocalibus, quae cum ea in diphthongum
non contrahuntur; quod si forte accidit, tantum
ante u (§ 29 annot. I) et post i, ei, ai, au: fiaþva,
friaþva, quo in casu, inducto j, hiatus vitatur (vid.
§ 34, 4); keian, feian; laian, saian, vaian; trauan,
bauan.
«Annotatio 1.---In peregrinis vocabulis alii quidem
connexus fieri possunt, ut baiþlaem (quocum tamen
etiam occurrit beþlahaim), baiþsaïda, kaeinan, aiddua;
aa autem gothus temperat sive h immittendo,
ut in aharon Ἀαρών, abraham Ἀβραάμ, nahasson Ναασσών,
mahaþ Μαάθ, sive unicum exscribendo, ut in
ïsak Ἰσάακ aa tamen in fine reperitur: gabaa,
Esdr. II, 25, coll. sainnaïns a sainnaa II, 35. Praeter
haec duo exempla apud Esdram occurrentia, quae
saltem ex graeco justificantur, sunt et aliae formae
etiam apud Esdram, sed mendose occurrentes: II, 11
babaavis; II, 21 baaaiþlaem; II, 25 kareiaþiaareim;
aai II, 28, sin scriptoris menda, saltem a-ai legendum.»
4) Exceptis supra laudatis exemplis, gothicum a
graeco α constanter respondet, cujus prolationem
consequenter habuisse debuit, ex. gr.: abba ἀββᾶ,
abjaþar Ἀβιάθαρ, agar Ἄγαρ, adam Ἀδάμ, adauneikam
Ἀδωνικάμ, addin Ἀδδίν, akaja Ἀχαΐα, alfaius Ἀλφαῖος,
ameinadab Ἀμιναδάβ, andraias Ἀνδρέας, annas
Ἄννας, arkippus Ἄρχιππος, asgad Ἀσγάδ, assaum
Ἀσούμ, ater Ἀτήρ, gaulgauþa Γολγοθᾶ, damasko Δαμασκός,
kefas Κηφᾶς, seina Σινᾶ.
 <a name=0913>
5) Quamvis a pro graeco α tam longo quam brevi
usurpetur, in gothica tamen lingua non nisi breve
est, sive radicali, sive formativae syllabae pertineat.
Quod innotescit tum ex formatione secundae conjugationis,
tum ex circumscriptione τοῦ ā in o (quae
circumscriptio a populo facta non ab interprete) in
rumoneis pro Romani vid. infra 7).
6) Salva brevitate, a etiam acutum fieri potest, quod
ante liquidas s, z et h praecipue accidit. Ratio est,
quia liquidae s et z sunt sive redundanter geminatae,
ut in nasseinais Thess. I, V, 8, ïasson (Ἰάσων) Rom.
XVI, 21, lazzarus (Αάζαρος) Luc. XVI, 23, kannt Cor.
I, VII, 16; sive vice versa simplificatae, ita ut liquida
simplex adhibeatur, ubi etymologice duplex spectaretur,
ut in branjan Joan. XV, 6 (a brinnan), coll. §
55, annot. 1, 2, quod fit praecipue, quando per compositionem
tonus a syllaba de qua agitur excedit, ex.
gr.: alaþárba (ab alls) manamaúrþrja (a manna). A
ante h fit acutum praesertim in vocabulo jah, cum h
sequenti consonanti assimiletur (§ 56).
«Annotatio 2.---E simili principio oriri potuit geminatio
τοῦ d in gaddarenus pro Γαδαρηνός, vid.
gloss. h. v.
«Annotatio 3.---De a debilitato vid. § 32, 4.»
7) Vocalis longa τοῦ a est o; a igitur non solum o
saepius evadit, sed o generaliter usurpatur, ubi a longum
spectaretur. Formam rumoneis pro Romani jam
supra 5) commemoravimus. Alia vero exempla, in
quibus a in o transit nec ad propriam absonantiam
(§ 32, 2) cogitari potest, haec sunt; gahobains a
haban, ganohs a nahan, abtaudogs, fidurdogs a dags.
In aliis autem casibus, ut in soþ a saþs, bota a bats,
verbum forte quod exsoleverit (saþan, soþ; hatan,
bot), absonantiam explicare potest. Quod etiam in
flexione o longae vocali τοῦ a respondeat, patet ex
forma gibos a giba, vigos a vigs (thematis VIGA), cum
gasteis a gasts (thematis GASTI), et vice versa hairtane
gen. a hairtona, in quo o propter e longum sequens
in suam brevem a respondentem iterum incidit.
Warjanoh, warjatoh, warjoh, quae loco warjana-uh,
etc., occurrunt, non ex contracto a-u in o illustranda
sunt, cum alias a ante uh elidatur; sed hoc conjici
potest, quod in principio vocalis primitive longa
terminationis ante particulam encliticam servari
potuerit, ut in ainohun ab aina et hun, ainnohun ab
ainana (syncopato ainna) et hun (et fortasse etiam
weilohun a weila et hun), vel quod enclitica,
quae his vocabulis mature et regulariter postmissa
est, in vocalem terminationis, tono attracto, influxerit,
dum in recentiori tempore, cessante influxu, brevis
terminationis vocalis elisa finem habuerit.
«Annotatio 4.---De e ut altera vocalis longa τοῦ
a considerata, vid. § 25, 4.
I
§ 23. 1) Ab a i vocalis est frequentissime occurrens,
licet saepius medio, quam initio vel fine vocabuli
inveniatur:
 <a name=0914>
a) Initio: ïakob, ïbai, ïggqis, ïdveit, ïesus, ïzei, ïþ,
ïk, ïm, ïn, ïja, ïs, ïlan, ïftuma, ïohannes;
b) Medio: bida, blinds, brinno, giba, glitmunjan,
grids, digrei, drigkan, qiþan, hilpan, hlifan, hnivans,
hrisjan, þivi, þriskan, kilþei, klismo, kniva, krispus,
ligan, miþ, niman, saijiþ, pistikeins, plinsjan, priska, rimis,
sijis, skildus, skritnan, slindan, smiþa, snivan, spillon,
stiks, striks, svibls, timrja, triva, tvis . . . . , vinds, vlits,
vrikan, finþan, frijei, wileiks; siai, siau, libains, gibla,
stibna, trigo, ligrs, svignjan, siggvan, sigqan, sidus,
bidjan, fidvor, riqis, þize, mizdo, andavizn,
vlizjan, nih, aggviþa, niþjis, viþra, mikils, stikls,
svikns, andtilon, silba, milds, filhan, vilþeis, filleins,
usfilma, vilja, hilpan, sviltan, gilstr, qiman, himma,
simle, mimz, trimpan, fimf, blinds, minznan, gasinþa,
vinja, þinsan, kintus, frijon, skip, vipja, ganipnan,
hiri, hirjiþ, vis, trisgan, vrisqan, fisks, klismjan, vissa,
lists, hulistr, sitan, sitls, þivi, sifan, hliftus, lifnan;
c) Fine: arbi, aigi Joan. VI, 40, fauragaggi, vadi,
bandi, aqizi, þvohi Tim. I, V, 10, aveþi, meki, aurali,
nemi, Mc. XII, 2, fani, hropi, wilftri, usvissi, nati, hivi,
sewi Mc. VIII, 23.
2) Vocalibus, quibuscum diphthongum non efformat,
in simplicibus gothicae linguae vocabulis non nisi
raro postponitur, et equidem tantummodo post ai et
au: saiïþ Cor. II, IX, 6, tauï, sauïl, stauïda.
«Annotatio 1.---Duobus i concurrentibus, vel
ambo in ei convertuntur, vel prius j evadit (§ 34, 3).»
3) In exscriptis peregrinis vocabulis i graeco ι, sive
accentum habenti, sive non, communiter respondet:
ïaeirus Ἰάειρος, ïairaimias Ἱερεμίας, ïairiko Ἱεριχώ,
aivxaristia εὐχαριστία, þymiama θυμίαμα, gabriel Γαβριήλ,
diabulus διάβολος, didimus Δίδυμος, krispus
Κρίσπος, lukius Λούκιος, makeibis Μαγεβίς, nikaudemus
Νικόδημος, siloam Σιλωάμ.
«Annotatio 2.---Quandoque i etiam usurpatur a)
pro graeco η (coll. Castill. ad Cor. II, I, 16): aunisimus
Ὀνήσιμος, baiþil Βαιθήλ, jannis Ἰαννῆς, abeileni Ἀβιληνή,
filippisius Φιλιππήσιος, biþania Βηθανία; per exceptionem
etiam b) pro graeco υ: didimus Δίδυμος
(in akvíla pro Ἀκύλας forma latina typus fuisse potius
videtur); c) pro graeco ε: andrias Cal. goth., zauraubabil
Ζοροβάβελ, aggilus ἄγγελος, makidonja, Μακεδονία;
d) pro graeco ει: antiaukia Ἀντιοχεία; e) pro
graeco χ: ïareim Χαρίμ.»
4) I, quemadmodum a primitive breve est; cum
autem in prolatione ad ei et e proxime accedat, horum
quandoque ut longum personam gerit; ponitur ergo
a) pro ei in: digan Rom. IX, 20, ufarassiþ Tim. I, I,
14, þagkiþ Gal. VI, 3, visandin (pro visandein) Tim. I,
I, 4; Skeir. VII, 6, laisaris Luc. VI, 40, silubrins Mth.
XXVII, 3, gabigs Mth. XXVII, 57 et saep., coll. ad Gal.
VI, 3; praesertim in nominibus propriis, ut ananias
Neh. VII, 2, ïairiko Mc. X, 46, bainiamein Phil. III, 5
h. l., ïsraelites Rom. IX, 4; b) pro e: spidists Tim. I,
IV, 1, azitizo Mc. X, 25, svigniþa Luc. I, 44, birusjos
II, 41, snivun Mc. VI, 53, nimeina Luc. VI, 34, qimi
VII, 3, qiþeina VIII, 56; IX, 21, qiþeiþ XVII, 6, usdribeina
IX, 40, galagidideina V, 18, tavidideina VI, 11,
<a name=0915>
ufkunþidun Neh. VI, 16, fravaurhti Rom. VII, 5, spilli
Tit. I, 14, herodis Luc. IX, 7, ïohannis Mc. VI, 14. In
monetis gothicis Reccaredus et Reccaridus commutantur,
vid. Aschbach. Westg. 358.
«Annotatio 3.---Eamdem apud Latinos animadvertere
est commutationem, et quemadmodum e ad pristinam
et rusticam, i vero ad recentiorem et urbanam
eorum linguam pertinet (coll. Schneider. Lat. Formenlehre),
ita et apud Gothos res eadem fuisse videtur.
«Annotatio 4.---Ubi autem i longum est, ruptio
(§ 32, 5) quae alias ante quasdam consonantes communiter
adhibetur, nullam sedem habere potest;
hinc bi rusjos (loco berusjos), hiri (ab her); nih ex
ni-uh contractum est.»
5) Ei longum est τοῦ i, ut sive ex graecorum vocabulorum
exscriptione (§ 30, 2 b), sive ex formarum
doctrina (§ 64, 5; § 128) comprobatur. Sed propter
affinitatem, saepius i et ei promiscue usurpantur,
quemadmodum supra 4) ostensum est fusiusque infra
§ 30, 3) ostendetur.
6) I transit a) per ruptionem in ai (§ 32, 5), b)
ante vocalem in j (§ 34, 3).
U
§ 24. 1) U, tertia triadis gothicae vocalium brevis,
minus frequenter quam i et equidem pariter in omnibus
consonantium connexibus occurrit. Initio vocabuli
posita ad particulas et pronomina fere exclusive
restringitur; fine vero praeter nonnullas particulas
et substantiva neutr. gen. in paucis tantum flexionibus
usurpatur.
a) Initio: ubizva, ubils, ugkis, uhteigs, ulbandus,
und, undar, undaurns, uns, unte, us, ut, uf, ufar,
ufjo, ufta;
b) Medio: bugjan, brusts, gulþ, usgrudja, dugan,
drus, qums, hugjan, hlutrs, hnuto, hruk, þus, þrutsfill,
kukjan, knussjan, krusts, lustus, munan, nuta, jus,
puggs, runs, sulja, skulan, snutrs, stubjus, svultavairþja,
tulgus, intrusgjan, vulan, vruggo, fuls, frums,
fairwus; lubains, silubr, bugum, juggs, fugls, ludja,
suqon, suqns, jukuzi, anabuzns, huzd, huhrus, þuhtus,
guþ, mukamodei, fula, fulls, hulþs, mulda, numans,
andanumts, svumsl, runa, brunna, afgrundiþa, kunþi,
brunjo, hups, skura, hus, andhruskan, barusnjan, kustus,
luton, hufum, luftus;
c) Fine: du, þu, ju, nu, ïnu, faihu, gairu, handu,
aggva, siju.
2) In peregrinis vocabulis exscribendis u pro graeco
ου, et quandoque o, praesertim in terminationibus,
regulariter usurpatur. Sic igitur stat a) pro graeco
ου in: fanuel Φανουήλ, ïairusalem Ἱερουσαλήμ, ïesus
Ἰησοῦς, ïdumaia Ἰδουμαία, ïturaia Ἰτουραία, ïudas
Ἰούδας, ïudaia Ἰουδαία, kusa Χουζᾶ, lukas Λουκᾶς, maþusal
Μαθουσαλά, naum Νοούμ, odueia Ὠδουίας; b) pro
graeco ο in: paintekuste πεντηκοστή, aipistule Neh. VI,
17, 19 ἐπιστολή, puntius Πόντιος, ïairusaulyma Ἱεροσόλυμα,
laudeikaia Λαοδικεία, diakun διάκονος, diabulus
διάβολος, apaustaulus ἀπόστολος, barþulomaius Βαρθολομαῖος,
et in nominibus propr. in ος, ut: paitrus Πέτρος,
<a name=0916>
pavlus Παῦλος, filippus Φιλιππος, alaiksandrus
Ἀλέξανδρος, akajus Ἀχαιός; quae terminatio adeo
praevalet, ut etiam pro graeco ης quandoque usurpetur,
ut in praufetus προφήτης, kreskus Κρήσκης, skyþus
Σκύθης.
«Annotatio 1.---U etiam pro o ponitur in latinis
vocabulis: pund pondus, kustanteinus Constantinus,
quemadmodum u nominum gothorum graeco et latino
o exscribitur.
«Annotatio 2.---Nonnisi per exceptionem adhibetur
etiam pro graeco ω et υ: ïuse Ἰωσῆ, spaikulatur
σπεκουλάτωρ, rumoneis Ῥωμαῖοι, Rōmani, paurpura
πορφύρα, saur Σύρος, tukeikus Τυχικός; ïakubos Luc.
IX, 54 librarii menda est pro ïakobus.»
3) U breve est et longum, et quidem longum primitive,
non per accidens, quemadmodum i loco ei et
e usurpatum. Jam vero u reipsa longum esse, ex sequentibus
rationibus comprobatur:
a) Enimvero frequenter cum o commutatur, sive u
pro o stet, ut in krotuda Luc. XX, 18, supuda Mc. IX,
50, uhtedun Mc. XI, 32 et in graecis vocabulis ïuse, etc.
(vid. annot. 2); sive o pro u ponatur, ut in aljakons
Eph. II, 19, lauhmoni Luc. XVII, 24; Thess. II, I, 8,
vidovo Luc. VII, 12, faiho Mc. X, 23, fraistobnjo Luc.
IV, 13, ushofon XVII, 13, sunjos Luc. XVI, 8, vondon
Luc. XX, 12, ohteigo Tim. II, IV, 2, ainomehun Luc.
VIII, 43 et in graecis vocabulis ïodas, etc. (vid. ad § 26,
2, c). Eodem modo in monetis commutantur Gundemar
et Gondemar, Rodericus et Rudericus, vid.
Aschbach. Westg. p. 362.
b) Cum u breve ante h et r constanter rumpatur,
in sequentibus ergo casibus ut longum habendum
est: juhiza, þuhta et huhrus a juggs, þugkjan et huggrjan
(in quibus praeter positionem etiam etymologia
u longum esse probatur), bruhta a brūkjan (cum bauhta
a būgjan), -uh, nuh, uhteigs, uhtvo, spaikulatūr (pro
graeco ω), skura, urreisan, urrinnan, etc.
c) Longum u etiam requiritur in hrukjan propter
3am pers. sing. praes. indic. hrukeiþ Joan. XIII, 38
(§ 128) et in lukan, quia hic aequivalet iu indubie
longo in siukan, liusan, biudan et aliis similibus.
«Annotatio 3.---In aliis quam supra datis casibus
nonnisi difficile judicari potest utrum u longum habendum
sit; tale est tamen probabiliter in mul, fuls,
hus, rums, bruþs, dubo, stubjus, runa, þūsundi, dugan,
vulan.»
4) U prolatum u Germanorum assimilari potest, eo
tamen discrimine, quod ad o magis accedere videatur;
hinc saltem ratio patet, cur cum o (§ 26, 4) et
au (§ 29, 3) tam frequenter commutetur.
5) U similibus subjacet commutationibus atque i;
transit igitur a) ante r et h per ruptionem in au
(§ 32, 5), b) ante vocalem in v (§ 35, 3).
E
§ 25. 1) E semper est longum; in vocabulis gothicis
mediam tantum et extremam sedem occupat,
in genere minus frequenter quam i et u occurrens:
a) Medio: berun, blesan, gebun, gredus, qens, heþjo, <a name=0917>
hleþra, þevis, kelikn, letan, megs, nemun, jer, garedan,
sels, skevjan, slepan, speds, svegnjan, teva, vesun,
vrekei, fera, flekan, fret; vegs, unleds, gafehaba, garehsns,
neþla, meki, mel, qemun, mena, vepna, ferja,
mes, andasets, lev, newa,
b) Fine: ne, þe, we, sve, simle, svare, unte, þande,
hidre, jaindre, wadre, bisunjane, et in genit. plur.
fiske, vaurde, etc.
c) Aliis autem vocalibus e nunquam praeponitur,
excepto tamen i quocum in diphthongum (ei) incidit.
2) In exscriptis vocabulis peregrinis, graeco η regulariter
respondet: esav Ἠσαῦ, ïesus Ἰησοῦς, ïairusalem
Ἱηρουσαλήμ, ïsrael Ἰσραήλ, kaidmeiel Καδμιήλ,
ïosef Ἰωσήφ, ïoses Ἰωσῆ, kefas Κηφᾶς, kreta Κρήτη, nazorenus
Ναζωρηνός, gaddarenus Γαδαρηνός, gainnesaraiþ
Γεννησαρέτ.
«Annotatio.---Per exceptionem vero stat a) pro ι:
naen Ναίν, tykekus Col. IV, 7 Τυχικός; b) pro ε: ïared
Ἰαρέδ, tertius Τέρτιος, baiþlaem Βεθλαέμ; c) pro αι
lat. ae: kreks Γραικός, Graecus.»
3) Jam supra fuit animadversum (§ 23 annot. 2),
quod e cum i saepe commutatur; praeter exempla
illuc allata, in quibus i pro e ponitur, dantur etiam
non pauca, in quibus pariter e pro i vel ei stare videtur.
a) Pro i: svekunþ Luc. VIII, 17, weleiks I, 29,
seneigs Tim. l, V, 1, 2, aggeljus Rom. VIII, 38, ubels
Tim. II, III, 13; filegri Luc. XIX, 46, drebi Mc. Mc. V, 10,
andbahtededun Luc. VIII, 17; b) pro ei: vehs Mc. VIII,
26, 27, lekeis Mc. II, 17 et saep., lekinon Luc. X, 9, hleþra
Joan. VII, 2, skereins Cor. I, XIV, 26, spevan Mc. VII,
33, ne Skeir. I, c, frume Cor. I suscript., anavilje
Phil. IV, 5, ake Gal. II, 14, þe Cor. I, XVI, 6, þataine
Skeir. I, 6, miþþane Luc. II, 43, þane X, 5, þoze
XIX, 37, þize Cor. I, VIII, 11; II, XII, 13, ïze Mth. V,
32 et saep., blotande Luc. II, 37, qenes Eph. V, 22,
24, kretes Tit. I, 12, visses Luc. XIX, 22, aipistaulem
Thess. II, n, 17; c) pro ai vid. § 28, 3.
4) In plurimis casibus e longum τοῦ a esse videtur,
quemadmodum apud Graecos η longum est
τοῦ a. Sic ponitur wammeh, warjammeh, ainummehun
loco wamma-uh, warjamma-uh, ainamma-hun, quae
exempla ex eo tantum illustrantur, quod longior
forma cum e primitiva, ante particulam encliticam
servata sit, dum alias in a correpta est, vel quod hic
etiam, quemadmodum supra (§ 22, 7) conjecimus,
primitiva enclitica in vocalem terminationis producendo
influxerit. Eodem modo pluralia gebun, nemun,
producto a, ex singularibus gaf, nam, sunt deducenda.
Necnon et terminatio 2 pers. sing. praet secundae
conjugationis, des, simili ratione explicanda est,
modo semel admittatur in hac terminatione praeteritum
forte cum vocabuli stirpe confusum esse, nempe
dad, dast, dad, dedum, deduþ, dedun, quod in singulari
numero suum d (t) rejecisset et in sola 2 persona
suam vocalem positione longam, a et e commutatis,
iterum assumpsisset (dast, das, des), vid. § 127.
Equidem suspicandum est fret apud Luc. XV, 30 ex
fra-at exortum esse; sed tutius esset conjicere hoc
non pro fraet (quidnam enim gothicorum verborum
<a name=0918>
in sing. praet. ind. in e desinat?), sed mendum esse
librarii pro frat.
5) E proferri potuit ut e Latinorum, vel e Germanorum
in vocabulis See, Meer (gall. e fermé et
allongé. Interp.); sed serius ad i propius accedens,
suggessit quo ipsius frequens commutatio cum i et
ei explicaretur.
O
§ 26. 1) O saepius occurrit quam e; sed nonnisi rarissime
vocabulorum a fronte positum, frequentissime
in medio et in fine invenitur.
a) Initio: solummodo ogan, ogjan (o);
b) Medio: boka, bloþ, broþar, gods, doms, hoha,
ufhlohjan, hrot, þroþjan, þvoh, knoda, kroton, lofa,
mota, nota, rodjan, sokjan, skohs, sloh, snorjo, stoma,
svogatjan, ubiltojis, tvos, vopjan, vrohjan, fotus, flodus,
froþs, wota; gahobains, fidurdogs, mods, fodjan,
fodr, ganohjan, skohsl, rohsns, hroþeigs, vokains,
vokrs, holon, stols, goljan, bloma, fon, stojan, wopan,
hropjan, hors, los, blostreis, botan, gadof, woftuli;
c) Fine: o, þo, so, wo, lailo, saiso, vaivo, spillo, holo,
airino, luto, aglo, sunno, brunjo, augo, auso, hairto, vato,
etc., et genitivi plur. gibo, tuggono, manageino, etc.
2) Communiter usurpatur pro graeco ω rarius pro
ο et ου, a) Pro ω adhibetur in: ainok Ἐνώχ, ainos Ἐνώς,
ammo Ἀμώς, anaþoþ Ἀναθώθ, apaullo Ἀπολλώς, asmoþ
Αζμώθ, beroþ Βηρώθ, zelotes ζηλωτής, lod Λώτ, mammona
μαμμωνᾶς, nahasson Ναασσών, nakor Ναχώρ, ïasson Ἰάσων,
sabaoþ Σαβαώθ, seimon Σίμων; b) pro ο in: makidonja
Μακεδονία, antiokja Gal. II, 11 Ἀντιοχεία, aiodia
εὐοδία, airmogaineis Ἑρμογένης, barþulomaius Luc. VI, 14
Βαρθολομαῖος, diakon διάκονος, daimonareis δαιμονιζόμενος;
c) pro ου in: ïodas Luc. III, 26 Ἰούδας, lokas
Λουκᾶς, sairok Σερούχ.
3) O nullum i, et in genere nullam post se vocalem
permittere videtur; sed, casu hoc superveniente,
in au potius transit, vel, ubi vocabula sunt peregrina, h
induci jubet; sic stauïda, staua a stojan, tauï, genit.
tojis, lauïdja Λωίς, nauel Νῶε, trauada Τρωάς, ïohannes
Ἰωάννης, ïohanna Ἰωάννα. Hoc principio vocabulum
alþjanoïne in goth. Calend. occurrens merito spurium
conjicitur.
«Annotatio 1.---In: ïoanan Neh. VI, 18 pro Ἰωνάν
prius a certo mendum est librarii; in siloam vero
Joan. IX, 7 pro Σιλωάμ ao diphthongus est more graeco
proferenda; in ailoe tandem Mc. XV, 34 pro ἐλωί oe in
locum oi inusitati inductum est. Oi vitandi causa ponitur
etiam Tim. II, III, 11 lystros pro graeco Λύστροις
(coll. tamen § 96).»
4) Jam supra diximus (§ 24, 3) hanc nostram vocalem
frequenter cum u commutari. Quandoque etiam
incidit in au, sed ratione minus apparenti. Hoc scilicet
locum habet, quando, ut supra commemoravimus,
sequitur altera vocalis, vel duo consonantes, id est,
ht, unde, invita natura sua, acutum evaderet. Sic a
slahan, sloh, verbale slauhts, a NAHAN, NOH, anomalum
nah, nauhta, unde iterum ganauha et, specie regularius,
ganohs.
 <a name=0919>
«Annotatio 2.---Vice versa tojis cum taujan absque
necessitate usurpari videtur, nisi collatis stojan,
stauïda explices. Sed ratio non patet, cur dauhnan in
dobnan transierit. Quae forsan, invita vicina significatione,
etymologice sunt separanda et dobnam prius
ad dumbnan (fortasse pro dubnan?) referendum
(§ 38, 3).»
5) De o ut longo τοῦ a considerando, vid. quae
supra diximus (§ 22, 7).
Y
27. Y, ut vocalis, in solis graecis vocabulis occurrit,
in quibus τοῦ
υ vicem regulariter gerit, ex. gr.:
ymainaius, hymainaius Ὑμέναιος, skyþus Σκύθης, tykeikus
Τυχικός, tyra Τύρος, syria Συρία, nymfa Νυμφᾶ,
fygailus Φύγελλος, symaion Συμεών, synagoge Συναγωγὴ
syntyke Συντύχη, kyreinaius Κυρηναῖος, ïairusaulyma
Ἱεροσόλυμα, þymiama θυμίαμα, praizbytaireis πρεσβύτερος,
spyreida σπυρίς, byssus βυσσός, smyrn σμύῤῥον,
hyssopo ὕσσωπος, martyr μάρτυρ, lysanius Λυσάνιος.
«Annotatio 1.---Pro graeco οι ponitur in sauraufynikiska
(sic enim loco saurinifynikiska legendum)
συροφοίνισσα.
«Annotatio 2.---Quandoque etiam in ejus sedem
inducuntur u et au; sic tukeikus Eph. VI, 21 cum tykeikus,
saura Gal. I, 21 et sauraufynikiska in annotatione
1a commemoratum, cum syria.»
AI
§ 28. 1) Conjunctis litteris a et i evadit in gothica
lingua sonus simplex, qui initio, medio necnon et
fine vocabulorum frequenter occurrit:
a) Initio: aiaik, aiauk, aibr, aigan, aiz, aihts,
aiþei, aikan, ains, airþa, aistan, aivs, aiwatundi;
b) Medio: bairan, braids, gairnei, dails, draibjan,
qainon, haitan, hlaiv, hnaivjan, hrains, þaih,
þlaihan, faihuþraihns, þvairhs, laisjan, gamains, naiteins,
jains, paida, raidjan, saivala, skaidan, slaihts,
smairþr, snaivs, spaiskuldrs, stains, svairban, tains,
vaihts, vlaiton, vraiqs, fairguni, fraiv, wairnei; vaian,
armaio, gahlaiba, bilaigon, garaids, haiza, haihs, fraihnan,
vaihsta, garaihts, svaihra, haiþi, maiþms, laikon,
hails, haims, vainei, saijiþ, vaips, tairan, wairban,
bairgahei, vairdus, fairzna, þairh, vairþan, þairko,
stairno, vairpan, fairra, vairsiza, hairto, fairwus, laisjan,
maitan, baitrs, saivs, haifsts, saiwan;
c) Fine: bai, þai, jai, jabai, ïbai, nibai, sai, tvai,
vai, gibai, anstai, allai, qiþai, etc.
2) In graecis vocabulis et nominibus propriis tam ε
quam αι supplet. Ponitur igitur a) pro ε in: aibair
Ἐβέρ, aizaikeia Ἐζεκία, aizleim Ἐσλί, aikklesjo ἐκκλησία,
aileiaizair Ἐλιέζερ, aileisabaiþ Ἐλισάβετ, aimmeira
Ἐμμήρ, baiailzaibul Βεελζεβούλ, baineiamein Βενιαμίν,
bauanairgais βοανεργές, spaikulatur σπεκουλάτωρ, gainnesaraiþ
Γεννησαρέτ, þaiaufeilus Θεόφιλος, ïaireiko
Ἱεριχώ, ïairaimias Ἱερεμίας, kaidron Κεδρών, hairaisis
αἵρεσις; b) pro αι in: zaibaidaius Ζεβεδαῖος, zakkaius
Ζακχαῖος, kyreinaius Κυρηναῖος, ïudaius Ἰουδαῖος,
ymainaius Ὑμέναιος, haileisaius Ἐλισσαῖος, haibraius
<a name=0920>
Ἑβραῖος, þaddaius Θαδδαῖος, ïdumaia Ἰδουμαία, ïturaia 
Ἰτουραία, kaisar Καῖσαρ, ïaissais Ἰεσσαί, praitoriaun
πραιτώριον.
«Annotatio 1.---Etiam pro αι separato usurpatur
in ïudaivisks ἰουδαἳκός, akaikus ἀχαἳκός, gaius Γάἳος
(vid. supra § 17, 1), non autem in baiþsaïdan Luc.
X, 13 Βηθσαἳδά, esaïas Mth. VIII, 17 Ἠσαΐας, in quibus,
ut formae beþsaeidan, esaeias probant, i ut longum
habendum est.
«Annotatio 2.---Pro εε simpliciter ponitur ai in
naiman Νεεμάν, licet auris gothica geminato ai minime
repugnet, cum aiaik, gaiainna, baiailzaibul alias
occurrant.
«Annotatio 3.---Graecum ευ per aiv (ante vocalem
etiam aivv) gothice exscribitur: aivaggeljo εὐαγγέλιον,
aivlaugia εὐλογία, aivxaristia εὐχαριστία, aivva Εὐα,
laivveis Λευίς.
«Annotatio 4.---Per exceptionem ai adhibetur a)
pro graeco η in gairgaisainus Γεργεσηνός, aillam Ἠλάμ,
baiþsaïdan Βηθσαἳδά, hailias Luc. I, 17 Ἡλίας, hairodias
Mc. VI, 17 Ἡρωδίας, neikaudaimus Skeir. VIII, c
Νικόδημος, klaimaintus Phil. IV, 3 Κλημης; b) pro
graeco ι in kaurainþaius Κορίνθιος, et fortasse aai Ἁΐ;
c) pro graeco in εἰ laudeikaia Λαοδικεία; d) pro graeco εὐ
in aiodia εὐοδία; e) pro graeco α in kaidmeiel Καδμιήλ,
baidsaiïïdan Luc. IX, 10 Βηθσαἳδά, akaijus Cor. I, XVI,
15 Ἀχαιός, akaija Cor. II, I, 1 Ἀχαία, ubi formae aeque
usitatae akajus, akaja ai separatum esse probant.»
3) Ai in e transiisse videtur in tehund a taihun,
etiam taihund Luc. XVI, 6, 7 consequenter scripto.
Hic enim adest idem respectus, quo ai pro graeco η
scribitur; et caeterum haec commutatio ex similitudine
soni explicari potest. Eadem similitudo rationem
praebet, cur librarius þizai Cor. II, VIII, 18 cod.
A pro þizei mendose scripserit, quod eo facilius
admittetur, quo major est affinitas ai inter et e, et
reipsa saepius þizei et þize inter se commutantur.
4) Ai longum esse et breve jam concludi potuit ex
eo, quod ad graecum ε simul et longum αι exscribenda
inserviat. Sed in gothicis vocabulis ubinam
longum sit, ubinam breve, eo difficilius definiri potest,
quod etiam in terminationibus ai tum brevi, tum longae
vocali respondeat: sic dativus sing. fem. gibai, anstai
ex una parte plurali gibōm, anstĭm, ex altera vero masculino
fiskă, balgă respondet, vel praeteritum habaida
ex una parte cum sokĭda, ex altera cum spillōda parallelum
incedit. Pariter licet in absonantia steigan,
staig
τῶ driusan, draus respondeat, in dubio tamen remanet,
utrum ai et au ad normam praesentis longa, vel ad
normam pluralis stigum, drusum brevia esse debeant.
Magis adhuc arduum est determinare hujus diphthongi
quantitatem in syllaba radicali, cum affinium
linguarum collatio eo minus inserviat, quod ex plurimis
tantum similibus casibus lex certa ferri queat, et
ubi de uno suspicatur, de omnibus suspicari possit. Hoc
autem certum est, quod ai breve sit, ubi per ruptionem
ex i deducitur (§ 32, 5).
5) Ut ut est ai idem sonat atque ä Germanorum
vel e apertum in vocabulis Berg, Feld, Recht (gall.
<a name=0921>
e ouvert in excès, procès). Quod ea sit haec prolatio
τοῦ ai in quibusdam saltem casibus, jam a veteribus
grammaticis in cod. vindobon. (vid. Wien. Jahrb.
XLIII, 11) fuit assertum, et in genere semper animadversum;
quonam enim alio modo sonus graeci ε significari
potuisset? Sed quaeritur insuper, utrum praeter
hanc prolationem non detur et altera, germanicae
proxima, ita ut, ad discriminandas has duas prolationes,
aliam per aí, alteram vero per ái designaverint.
Quam discrepantiam ut admittamus, sequentium
rationum nos commovet auctoritas:
a) Aí ex i per ruptionem nascitur et est breve, ái
vero diphthongus est et longum;
b) Aí et ái diversis vocalibus respondent in exscriptione
vocabulorum peregrinorum, igitur ipsa inter
se discrepare debent;
c) Ai adhibetur tam pro graeco ε quam pro αι, profertur
ergo in priori casu aí, in posteriori ái;
d) In comparativo maiza (ex mah et iza) adhuc
perspicuum est, quomodo ai ex a et i ortum duxerit;
e) Ai quandoque in aj incidit, ergo utraque vocalis
in proferendo audiri debuit.
Sed, vere ut dicamus, nec impugnabiles istae sunt
rationes, nec ex monumentis gothicae linguae ullo
modo comprobatur illa distinctio, ad perturbandam
gothicorum sonorum doctrinam, in se simplicem et
regularem, magis, quam ad illustrandam inserviens.
Primum igitur ad ullam compositionem vel conjunctionem
recurrere necessum est, ut varia prolatio τοῦ
ai explicetur, cum pari jure proferri potuerit ĕ ē et
āī, ai. Caeterum eo modo in viennensi codice (vid.
Wien. Jahrb. XLIII, 11) prolatio vocabuli libaida,
allato libeda, statuitur, hoc expresse addito: «diptongon
ai pro e longa.» Quoad vicinarum linguarum
analogiam, huc afferri nequit, quippe cum gothica
omnium germanicae stirpis nobis sit antiquissima, et
illegitima proinde omnis conjectura ex recentiori,
scilicet, veteri germanica, quae multimodis corrupta,
necnon sonorum systemate neque constans, neque
determinata, mediocriter tantum causae profuisset.
Nunc vero si ai graeco ε et αι vicissim respondet, non
inde concludas gothicam diphthongum duplicem habuisse
sonum, sed legitime tantum asseras veteres
Graecos, illi saltem qui Ulfilae coaevi erant, αι, quemadmodum
recentiores Graeci, ut ε protulisse, quod factum,
ab omnibus fere hodiernis philologis generaliter
admissum, ab eo insuper vim obtinet, quod voc.
Γραικός, Graecus, gothice kreks exscriptum sit. Nec
minus equidem certum est voc. maiza a radice MAH
et terminatione comparativa iza ortum ducere, quam
ai in nonnullis paucis casibus in aj incidere; sed ex
hac circumstantia valor quidem etymologicus, non
autem phonicus exsurgit. Enimvero, ut rem nostram
exemplo congenere illustremus, quemadmodum
ex eo quod tauï, invito praeterito tavida, genitivum
tojis efformet, etymon quidem TIVAN, TAU (rad.
TAV) innotescit, non autem sonus, nisi quod au τῷ
o affinis est, ita maiza ex ma - iza componi potuit,
quin duo elementa in prolatione necessario separari
<a name=0922>
debeant. Res eadem se habet in sanskrita lingua, in
qua a et i ex regula constanti in e confunduntur.
Quoad vero ai in aj transiens, hoc etiam animadvertendum
est, quod in solis aiv, ajukduþ, vai, vaja (non
autem in bai, bajoþs a BA) locum habeat; quas formationes
lingua gothica, qualis nobis tradita fuit,
nullo fere modo explicare potest, quaeque, sicut
maiza, sine dubio ad ea pristina sermonis tempora
adscribenda sunt, quibus sensus etymologicus nondum
erat hebetatus. Si ergo nullis argumentis ai in
duplicem diversum sonum dividendum esse statuitur,
jam quaeritur quomodo Gothus, cujus lingua sonorum
systema tam regulare et simplex exhibet, sonos ipsos,
quales i, ei, e, qui mirifice alii in aliis incedunt,
adeo secure et praecise discreverit, ut in omnibus
fere casibus et invita scriptionis fluctuatione in nonnullis
codicibus, facile sit recte et indubitanter conjicere?
Quomodo Gothus sonos tantam diversitatem
prae se ferentes, quantam e et aí, o et au eodem et unico
signo significare potuerit? Nunc vero si aí et ái nullo
discrimine habuit, si cuivis accentuationi prorsus
alienus fuit, si aliunde nulla necessitate talis discrepantia
desideratur, sermonem gothicum sane torqueret,
qui hanc discrepantiam introducere tentaret.
Caeterum ai et au ejusdem sunt conditionis: cum
ergo confidentius adhuc probaverimus, au semper
sicut o apertum proferri et quamlibet differentiam aú
inter et áu rejiciendam, novum erit argumentum,
quo distinctio illorum aí et ái iterum impugnabitur.
Ex consectariis falsis idem insuper statuitur: aí (aú)
enim regulariter ante r et h (et w) adhiberi debet,
et tamen plurima vocabula his consonantibus ái (áu)
praepositum praebent et alia diverse diversum accentum
usurpant; quae fluctuatio praecipue patet in casibus,
ut gatáih et gataíhum, áihta et aíhtron, sái et
saíwan, dráusna et draúhsna.
AU
§ 29. 1) Au ut sonus simplex tam frequenter occurrens
quam ai, quamlibet vocabuli sedem occupare
potest et quibusvis consonantibus conjungi:
a) Initio: audags, augo, auhuma, auhsa, auþs, aukan,
aurali, aurtja, auso, aufto;
b) Medio: bauan, blauþjan, bnauan, gaunon, dauþus,
drausjan, haubiþ, hlauts, dishnaupnan, þaurnus,
þlauhs, þraut, kaurn, kraust, laun, maurgins, nauþs,
rauds, sauhts, skaudaraip, afslauþjan, spaurds, staua,
gataura, trausti, vaurd, gaufaurs, flautan, frauja,
waurbun; trauan, trauaida, sauïl, galaubeins, usbaugjan,
sauds, nauh, dauhts, bauþs, galauk, sauls, gaumjan,
dauns, taujan, raupjan, faura, þaurbun, saurga,
baurd, vaurhta, faurhts, vaurþum, maurþr, staurknan,
vaurms, haurn, gabaurjoþus, þaurp, staurran, þaursus,
raurstv, vaurts, þaurfta, raus, lausjan;
c) Fine: dau, þau, jau, snau, ahtau, sunau, etc.
«Annotatio 1.---Huc non referendi sunt casus in
quibus a et u ad diversas syllabas pertinent, ut in
gau Mth. IX, 28; Mc. VIII, 22, sau Joan. IX, 2, 19,
svau 18, 22, wauh Cor. I, IV, 7, gaunledjan.
 <a name=0923>
2) In exscriptis vocabulis graecis pro ο regulariter
ponitur, ex. gr.: bauaus Βοὸζ, bar þaulaumaius Βαρθολομαῖος,
diakaunus διάκονος, eikaunio Ἰκόνιον, zauraubabil
Ζοροβάβελ, ïaurdanus Ἰόρδανος, Kaurazein Χοραζίν,
nicaudemus Νικόδημος, pauntius Πόντιος, praufetus προφήτης,
saudauma Σόδομα, saulaumon Σολομῶν, aunisimus
Ὀνήσιμος, apaustaulus ἀπόστολος, bairauja Βέροἳα.
«Annotatio 2.---Per exceptionem ponitur a) pro
graeco ου: saillaum Σελλούμ, maisaullam Μεσουλάμ,
rabbaunei ῥαββουνί, banauï Βανουί, nabau (? gen. nabavis)
Ναβού, assaum Ἀσούμ; b) pro graeco ω: praitauria
Joan. XVIII, 33; XIX, 9 πραιτώριον, dauriþaius
Δωρόθεος, trakauneitidus Τραχωνῖτις, adauneikam
Ἀδωνικάμ, coll. § 26, 2, b; c) pro graeco υ: saur Σύρος,
paurpaura Luc. XVI, 19 πορφύρα; d) pro graeco α:
kaurbanaun κορβανᾶν.»
3) Au frequenter commutatur cum u, non solum in
nominibus propriis, sed etiam praecipue in terminationibus
substantivorum in us, ex. gr.: fairwaus
Gal. VI, 14 pro fairwus, sunaus Luc. IV, 3 pro sunus,
barteimaiaus Mc. X, 46 pro barteimaius, dauþau
Joan. VIII, 52; Cor. I, XI, 26; Tim. II, I, 10 pro
dauþu, coll. ad Mc. VII, 32; Tim. I, I, 16. Vice versa
occurrit sunus Eph. IV, 13; Gal. II, 20 pro sunaus,
apaustaulus Cor. II, XII, 12 h. l. pro apaustaulaus,
xristu Gal. V, 6; Eph. V, 24 pro xristau, teimauþaiu
Thess. I, III, 6 pro teimauþaiau, coll. ad Luc. I, 54. In
vocativo casu uniuscujusque declinationis u et au
adeo promiscue usurpantur, ut difficile definiri possit,
quaenam vocalis sit regularis, coll. ad Luc. XVIII,
38. Qua commutatione τῶν au et u non agnita, Castillionaeus
hic totidem librarii menda commentatus
est (ex. gr. ad Phil. III, 8, 19; coll. III, 5; Thess. I,
III, 6; Tim. I, I, 16).
«Annotatio 3.---De au in o commutato vid.
§ 26, 4.»
4) In ordine ad quantitatem au maximam cum ai
prae se fert analogiam; sic hujus ad instar breve est
et longum, licet in nonnullis casibus haec quantitas
certo statui nequeat. Ubi vero ex u per ruptionem (§ 32,
5) exoritur, ut breve semper habendum est.
5) Au in omnibus casibus idem sonat atque o
apertum in germanicis vocabulis Korn, Holz, doch.
Etiam pro au duplicem excogitaverunt prolationem,
quae partim τῶ o, partim τῶ au responderet, duplicemque
adhibentes notam, priori, aú, posteriori áu
assignarunt, coll. aí et ái (§ 28, 5). Sed hanc contra
sententiam pugnat, quod ex diversa quantitate
diversa prolatio concludi nequeat, neque ulla conjectura
in gratiam gothicae linguae antiquissimae
nec non et purissimae, ex dialectis longe posterioribus
partimque jam extinctis ullo pacto duci possit.
Et ex ipsa lingua gothica haec distinctio τοῦ au
multo minus, quam distinctio τοῦ ai adstrueretur;
quippe cum haec diphthongus in exscriptis vocabulis
peregrinis tum graeco ε tum graeco αι respondeat,
illa autem pro graeco ο tantum regulariter usurpata,
neque graeco αυ neque latino au unquam congruat,
his diphthongis per gothicum av semper transcriptis,
<a name=0924>
ex. gr.: ragav Ῥαγαῦ, esav Ἠσαῦ, pavlus Παῦλος,
daveid Δαυίδ, kavtsjo (non autem kautsjo Grimm.
III, 559) cautio, sed loco avgustus Αὔγουστος, in quo
concursus τῶν v et g gothicam aurem offendere potuisset,
usurpatur in Luc. II, 1 non equidem augustus,
sed agustus. Immo et in vocabulis gothicis au
ex certis regulis cum o commutatur (§ 26, 4); quae
ultima vocalis, non autem au, frequentem etiam illustrare
potest commutationem τοῦ au cum u, cujus
affinitatem phonicam cum o jam supra (§ 24, 4) innuimus.
Sed objicitur áu etiam in av incidere, ex.
gr.: taujan, tavida, MAUJA, mavi, quam objectionem
mere speciosam esse ex eo patet, quod huic
taujan etiam tojis, et huic tavida etiam tauï respondeant,
ita ut cogemur etymologiam et sonum hic
etiam discernere, et in gothica lingua similem
respectum agnoscere, quem in sanskrita, ubi
pariter a et u confunduntur in ô, quod iterum in av
resolvitur.
EI
§ 30. 1) Ei ejusdem est comprehensionis atque ai
et au, initio tamen nonnisi rarissime occurrens;
a) Initio: tantummodo in ei, eis, eisarn;
b) Medio: beidan, bleiþs, usgeisnan, greipan, deigan,
dreiban, qeins, heito, hleibjan, hneivan, þeihan,
þreihan, keinan, galeiþan, meina, neiþ, peikabagms,
reiks, seiþu, skeinan, sleiþa, smeitan, sneiþan, speivan,
steigan, svein, gateihan, tveihnai, veihs, andavleizns,
ïnfeinan, freidjan, weits; sveiban, gageigan,
hleiduma, veihnan, þeihs, leihts, þreihsl, leiþus, hleiþra, leik,
weila, skeima, lein, undarleija, veipan, reiran,
skeirs, veis, leitils, fairveitl, heivafrauja, tveifls,
leiwan;
c) Fine: nei, þei, sei, þatei, aiþei, gabei, managei,
etc., et imperativi sokei, lagei, etc.
2) Pro graecis ει et ι indiscriminatim usurpatur,
sit istud accentu notatum, necne, sit breve vel longum.
a) Pro ει: ïaeirus Ἰάειρος, ïoreim Ἰωρείμ, aileia
keim Ἐλιακείμ, Samareites Σαμαρείτης, helei Ἡλεί;
b) pro ι accentu notato: addeín Ἀδδί, aizleim Ἐσλί,
mailkein Μελχί, saimaiein Σεμεί, rabbei ῥαββί, kumei
κουμί, helei Ἡλί, daveid Δαυίδ, baineiamein Βενιαμίν,
aizaikeia Ἐζεκία, ananeias Ἀνανίας, barakeias Βαραχίας,
heleias Ἡλίας, seimon Σίμων, aivneika Εὐνίκη,
þaissalauneika Θεσσαλονίκη, teitus Τίτος, areistarkus
Ἀρίσταρχος, peilatus Πίλατος; c) pro ι nullo accentu
notato: aipafraudeitus Ἐπαφρόδιτος, eikaunio Ἰκόνιον,
adauneikam Ἀδονικάμ, abeileni Ἀβιληνή, aileiaizair
Ἐλιέζερ, aileisabaiþ Ἐλισάβετ, ameinadab Ἀμιναδάβ,
areimaþaia Ἀριμαθαία, kaeinan Καἳνάν, galeilaia
Γαλιλαία, taleiþa Ταλιθά, teimaius Τιμαῖος, teimauþaius
Τιμόθεος, þaiaufeilus Θεόφιλος, iaireiko (eiaireiko
Esdr. II, 34) Ἱεριχώ, tykeikus Τυχικός, teibairius
Τιβέριος.
«Annotatio 1.---Quandoque etiam ponitur pro η
(cujus prolatio jam aetate ulfilana ad ῖ proxime accedebat):
aimmeira Ἐμμήρ, kyreinaius Κυρηναῖος,
<a name=0925>
aþeineis Ἀθῆναι, nazoreinus Ναζωρηνός, obeid Ὠβήδ,
eiram Ἠράμ, airmogaineis Ἑρμογένης, auneiseifaurus
Ὀνησίφορος, paraskaivein Mth. XXVII, 62 παρασκευήν
drakmein Luc. XV, 9 δραχμήν, vid. h. l. Per exceptionem
pro ε: makeibis Μαγεβίς.»
3) Ei cum e frequenter commutatur, ita ut non solum
e pro ei stet (§ 23, 6), sed etiam vice versa ei
pro e adhibeatur, ex. gr.: leitan Mth. IX, 6; Mc. XV,
9 et saep., greitan Mc. XIV, 72; Luc. VII, 38 et saep.,
qeins Luc. I, 5; II, 5, faheiþs Luc. VIII, 13, manaseiþs
Luc. IX, 13 et saep., speidiza Mth. XXVII, 64,
bireiks Cor. I, XV, 30, leivjan Joan. VI, 64, teikan
Col. II, 21, amasaisleip Luc. VIII, 23, usmeitum Cor.
II, I, 12 h. l., veiseis Joan. XI, 32, veisun Neh. V, 15;
VI, 17, veisjau Neh. V, 14, dalei Luc. III, 5, fareisaiei
V, 33, ïudaiei Joan. XI, 45; XII, 11, gardei Luc.
X, 5, þizeiei Phil. III, 19, ïzei Joan. VII, 50; Cor.
II, IX, 2, 14, þizei Mc. XIV, 69; Luc. XIV, 15; Joan.
VII, 50; Cor. II, IV, 18; Gal. II, 10; Tim. II, II, 14,
þizeiei Gal. III, 19; hidrei Luc. IX, 41, þandei Luc.
I, 34, et saep., svarei Cor. II, VI, 1, iohannein Luc.
III, 15, visseis Luc. XIX, 22.
«Annotatio 2.---Ei quandoque etiam pro i usurpatur,
ex. gr.: kunnei Joan. XVII, 23, dreibeina Mc. IX,
18, greteiþ Rom. IX, 27, flauteiþ Cor. I, XIII, 4, siukeiþ
Cor. II, XIII, 3, baireiþ Gal. VI, 5.»
4) Quamvis ei quandoque stet, ubi, consulto graeco,
i breve spectaretur, semper tamen longum remanet,
quippe cum in genuinis vocabulis gothicis tum ut
longum τοῦ i, tum ut ex ii efformatum videatur;
sic in plurali gasteis a GASTI, cum vigos a VIGA,
in conj. vandeiþ pro vandi-iþ. Etymologice loquendo
ei ejusdem est conditionis atque ji, ex. gr.: lagjiþ
cum vandeiþ, harjis cum hairdeis, gavairþjis cum gavairþeis, vid. ad Luc. I, 23; sed immerito assereretur
ei in istis casibus ex ji ortum duxisse. Utriusque
discrepantia facile patet ex praecedentis syllabae
quantitate; cum enim haec radicalis syllaba brevis
<a name=0926>
est, corroborandi causa inducitur ji, ut in harjis, lagjiþ;
cum autem longa est syllaba, quae vel tali corroboratione
non indiget, vel syllabam derivativam huic
corroborationi incompatibilem praecedit, tunc ei adhibetur,
ut in haïrdeis, vandeiþ, sokeiþ, mikileiþ, laisareis.
5) Ei appellatur ut e et i, quorum prolatio satis distincta
esset, ut non confundantur, non autem satis,
ut auri dividatur. Quam probat non solum ex eo
quod ei etymologice valeat ī vel ii, sed ex eo quod
frequenter commutetur cum e et i, nec non et pro
graeco ι regulariter adhibeatur.
IU
§ 31. 1) Iu, gothicarum vocalium ultima, magis usu
restringitur, quam aliae; in solis enim radicalibus
syllabis occurrens, nec in syllabis derivativis (excepto
unico et consequenter dubio uhtiug Cor. I, XVI, 12)
nec in exscriptione vocabulorum peregrinorum invenitur.
Ex sequentibus exemplis ejus usus innotescet:
a) Initio: ïumjo, ïup, ïusiza, ïusila;
b) Medio: biudan, giutan, dius, driusan, gaqiujan,
hiufan, hliuþ, dishniupan, þiuþ, þliuhan, kiusan,
kriustan, liubs, niutan, jiuka, gariuds, siujan, afskiuban,
sliupan, sniumjan, stiurjan, tiuhan, frius; þîubs,
driugan, þiuda, diuza, liuhaþ, hiuhma, liuhtjan,
niuhsjan, liuþon, siuks, jiuleis, hliuma, niun, niujis,
diups, riurs, fraliusan, liuta;
c) Fine: triu, kniu, þiu.
«Annotatio.---In niu (a ni-u), sium (loco sijum) et
siuþ (loco sijuþ) iu non est diphthongus, sed duplici
constat syllaba. Pariter in vocabulis peregrinis, ut
ïudas Ἰούδας, filippisius Φιλιππήσιος, quapropter hic
etiam cum ju commutatur: judas Joan. XII, 4.»
2) Iu etymologice loquendo longum est τοῦ u,
quemadmodum ei longum est τοῦ i quod imprimis
perspicuum est ex collatis utriusque absonantiae classibus:
<a name=0925>
Idem quoque innotescit in nominibus plur. substantivorum
masc. et fem. generis, quorum radicalis forma
<a name=0926>
in u desinit, cum hic etiam aliorum substantivorum
analogia i produci jubeat. ut sequens exhibet collatio:
 <a name=0925>
3) Iu sermoni gothico proprius sonus fuisse videtur,
cujus prolatio eo difficilius conjici potest, quod
in exscriptione vocabulorum peregrinorum non occurrat.
Certum est saltem hanc vocabulam non idem
sonasse atque ü Germanorum, vel u Gallorum, cum
nusquam pro graeco υ transcribendo inserviat. Fuit
probabiliter aliquid duobus sonis i et u commixtum.
Hinc in gothicis nominibus propriis apud auctores
latinos occurrentibus, exscribitur eo, ex. gr.: Theodoricus
(þiudareiks). Hinc etiam ratio datur, cur ex
una parte in iv, ex altera autem in ju incidat. In iv
transiens occurrit in kniu gen. knivis, triu gen. trivis, <a name=0926>
þius gen. þivis, qius plur. qivai; transiens in ju datur
in plur. sunjus, handjus, etc., cum hic etiam, ut supra
2) diximus, aliarum declinationum analogia u
radicalis formae produci jubeat; sed genit. sunive i
iterum assumit, quapropter u in v commutatur.
§ 32. Nunc vero serie gothicarum vocalium absoluta,
nobis restat, nonnullas affectiones, quibus vel
omnes in genere, vel saltem plurimae vocales subjacent,
hic breviter describere. Jam vero hae affectiones
sunt: productio, correptio, absonantia, debilitatio,
ruptio, apocope, syncope, hiatus et contractio.
1) Productio est transitus vocalis brevis in suam
<a name=0927>
longam respondentem, ut a in o (§ 22, 7), i in ei
(§ 23, 6), u in iu (§ 31, 2).
2) Correptio vocalis per consonantem sequentem
efficitur. Liquidae praesertim, necnon s, z, h et f
vocalem praecedentem regulariter corripi jubent, cum
scilicet una vel plures consonantes in eadem syllaba
sequuntur, ex. gr.: balgs, allai, malmo, valdan,
halbs, hals, salt, milds, filleins, hilms, hilpan, dulgs,
fulls, mulda, vamba, mammo, svimmam, trimpan,
dumbs, andanumts, laggs, band, dragk, fanþ, manna,
ansts, briggan, drigkan, sigqan, vinds, vinnan, gaminþi,
juggs, bistugqs, mundrei, kunnan, kunþs, vargs,
arms, þarbs, vardja, varþ, bairgan, svairban, vairdus,
vairþs, fairra, fairzna, baurgs, þaurfts, vaurd, vaurts,
maurþr, wass, asts, ïst, fisks, brusts, razn, andavizn,
anabuzns, mahts, raihts, sauhts, hafts, gifts, skufts.
«Annotatio 1.---Vocalis autem non corripitur,
quando consonans liquidam sequens non ad eamdem
radicis syllabam, sed ad terminationem pertinet,
ex. gr.: smals, fuls, sums, vans, muns, gaurs,
valjan, gramjan, sunja, harjis, gabaurjaba, gataurnan.
«Annotatio 2.---In plurimis casibus litterae l, m, n,
r, s in se et propter se correptionem attrahere videntur,
unde fieri potest, ut in scriptione vel sine necessitate
geminentur, vel, ubi etymologia geminationem
postularet, simplices adhibeantur (§ 55, annot. 1, 2).»
3) Absonantia  <a name=t6294>[6294] in eo consistit, quod vocalis syllabae
radicalis sive per deductionem sive per vocabuli
formationem juxta certas regulas in aliam transeat.
Dantur quaedam absonantiae series, quae tum
duas, tum tres et etiam quatuor diversas vocales amplectuntur,
quaeque ubi de formatione conjugationis
fortis (§ 117, f, g) nec non et vocabulorum (§ 139,
143) quaestio erit, praecipue occurrent fusiusque tractabuntur.
Hic vero sufficiat, ex istis classibus praecipuas
in ordine ad sonum excerpere, unde sequentes
evadant classes:
In prima, secunda et tertia classibus a pura radicis
vocalis praevalet, in quarta i, in quinta u, in sexta
autem, omnium imperfectissima, iterum apparet a,
in quo latens longum o radicis per absonantiam
corripi videtur; qua de causa quaeritur, utrum haec
classis secundariam radicum formationem ex secunda
<a name=0928>
et tertia classibus non exhibeat, ut, ex. gr., ganoh
derivatur a nahan, quod ipsum ad verbum primae
classis deperditum pertinet (§ 26, 4), vel ut vrohjan
ad quoddam vrakan, vrok referendum, quod ex vrikan,
vrak deductum est. Pro hac affinitate etiam
militant, quod plurima verba, ad hanc classem pertinentia,
in praesenti j advocant, id est, debiliter conjugantur.
Ad sextam et alia absonantiae classis,
rarior equidem, proxime accedit, nempe:
7a classis: ai,e o o ai,e
quae in verbis reduplicatis tantummodo occurrit
(§ 126). In hac classi e praesentis primitiva esse videtur,
ante alias vocales non remanens equidem
(§ 25, 1, c), sed in verbis, quorum radicalis syllaba
vocali desinit, cum ai ejus sono affini commutata,
eodem prorsus modo atque in similibus casibus
(§ 26, 3) au τοῦ o personam gerit.
«Annotatio 1.---Quod autem tres priores classes
maximam inter se habeant relationem, vel primo intuitu
patet. In his enim triadem vocalium gothicarum
sese evolventem vidimus, unde non immerito
propter a dominans, eis, ut primitivis, primam
sedem adscripsimus. In quarta et quinta classibus,
quae arctissimam quoque affinitatem inter se habent,
a prorsus deficit, iterum tantummodo apparens hic i,
illic u, quorum absonantia sive per productionem
(ei, iu), sive per ruptionem (ai, au) efficitur. Nunc
vero cum productio et ruptio latiorem simplicis sonorum
systematis evolutionem supponit, has classes
proinde ut posteriores habuimus; sextam autem, sive
quia e prima deducta est, sive quia recentissima aut
saltem imperfectissa, immamediate post eas ad ultimum
locum remisimus.
«Annotatio 2.---Quamvis absonantia in formanda
conjugatione forti praecipue appareat, dantur tamen
nonnulli casus, in quibus evidenter ad hanc conjugationem
referri nequit, ut in dogs, a dag, hobains a
haban, ganohs a nahan, quae omnia ad analogiam
sextae classis efformantur, licet verbum dagan, dog,
haban, hob mirum simul et inadmissibile videatur
(propter conjectum NAHAN, NOH, vid. § 26,
4). Aliud exemplum absonantiae irregularis praebet
briggan, brahta, quod primam classem sapiens, primitivum
forsan brigan, brag conjiciendum exhibet,
ex quo per introductionem nasalis (ut in standan,
stoþ, vel in þagkjan, þahta) novum praesens, et per
latiorem formationem praeteriti, etiam in nonnullis
aliis verbis occurrentem (coll. mag, mahta, og, ohta
etc.), novum praeteritum cum debili flexione exortum
est.»
4) Quem influxum habet absonantia in vocalem
syllabae radicalis, eum etiam habet debilitatio in
vocalem syllabae formativae. Huic affectioni sola
vocalis a subjacet, quae sub ejus influxu cum i vel u
commutatur; atqui debilitatio tum ex natura vocalis
<a name=0929>
consonantem vel praecedentis vel sequentis, tum ex
additione longioris syllabae formativae dependet nec
non et in formatione sive declinationis sive conjugationis
formarum adhibetur. Jam vero usus ejus ex
sequentibus praeceptis regulari potest:
a) A in i debilitatur:
aa) Ante dentales et sibilantes, ex. gr.: in declinatione
VIGA gen. vigis (§ 64, 4), in conjugatione
lagja, lagjis, lagjiþ, lagjam, lagjiþ, lagjand, particip.
lagiþs (§ 113);
bb) Cum syllabam formativam altera cum a sequitur;
sic eo modo dativus hanin a radice HANAN
illustrandus est (§ 88, 4), licet suum a, dativi characteristicum,
commutaverit; nam formas hanana,
hanina, ut ad hanin deveniat, percurrisse censetur.
Eadem ratio fortasse valet pro i ante substantivorum
terminationes þa, lo, etc., ex. gr.: daubiþa a DAUBA,
kauriþa a KAURA, svikniþa a SVIKNA, barnilo
a BARNA, in quibus eo magis i ad dentales
inclinare videtur, quod si dicatur quidem magula a
MAGU, non autem agluþa, manvuþa ab AGLU,
MANVU, sed agliþa, manviþa.
b) A finale in u tunc debilitatur, cum in conjugatione
a syllabae radicalis per transformationem in u
incidit, sic in praet. plur. bundun, bunduþ, bundun,
cum bindam, bindiþ, bindand. Hujusmodi debilitatione
etiam in verbis, qui u ut vocalem transmutationis
in praeterito plur. non habent, occurrente, merito
hanc formam primitivam et antiquissimam esse
concluditur. Peculiaris est debilitatio in ainummehun
loco ainammahun, ubi per longam sequentis syllabae
attractam esse videtur.
5) Ruptio est permutatio τῶν i et u in ai et au. Consequitur
partim ex regulis absonantiae (vid. supra
3), partim ex retrogrado influxu praecedentium consonantium
r, h et w, et quidem in omnibus casibus
locum habet, in quibus i et u reipsa longa sunt. Ruptio
igitur in absonantiam ipsam realiter influit, cum ubicunque
<a name=0930>
ex hujus regulis i vel u poni deberet, ai vel au usurpatur.
Hinc novae absonantiae classes, quaesequuntur:
6) Apocope est rejectio vocalis a fine vocabuli; sic
se habent in declinatione dativi hanin, vatin loco hanina,
vatina; composita cum uh enclitico, ut þammuh,
anþaranuh, loco þamma-uh, anþarana-uh; et etiam
þat-ïst, kar-ïst, nist, nibai, loco þata ïst, kara ïst, ni
ïst, ni ïbai.
7) Syncope est rejectio vocalis inter duas consonantes
positas; quod fit in declinatione pro vatna, namna,
cum hairtona (§ 90, annot.) et pro ainnohun loco ainanahun
(§ 111, β), in conjugatione autem pro praeterito
bruhta loco brukida, þahta loco þagkida, etc.
(§ 128, annot. 4).
8) Hiatus est concursus duarum vocalium ad diversas
syllabas pertinentium, ut in gaarman, wauh, laudeikaia,
fiaþva, ïesus, saian, bauan, etc. Jam vero
quosdam hiatus dari non posse, jam supra (§ 25, 1
c; 26, 3) ostendimus; alios Gothus temperat sive j
post i introducendo, unde fijaþva loco fiaþva, sijum
loco sium, etc., sive i et u in semi-vocalem respondentem
commutando, unde sunjus, loco sunius, sunive
loco suniue, mavi loco maui, etc., vel tandem h
interjiciendo (§ 22, annot. 1).
9) Contractio est duarum vocalium concurrentium
in unam redactio, ut in sokeiþ loco sokiiþ, vel in fret
(si haec lectio legitima est) loco fraat.

II. DE CONSONANTIBUS.
 <a name=0929>
 <a name=0929>
§ 33. Consonantes dividuntur in semi-vocales (j, v),
liquidas (l, m, n, r), mutas (g, h, k, x, q, w, b, f, p,
d, þ, t) et sibilantes (s, z).
Semi-vocales medium tenent vocales inter et consonantes,
siquidem j ad i, v ad u coordinentur et saepius
cum his commutentur. Ad semi-vocales proxime
accedunt liquidae, aliquid vocalicum ipsae prae se ferentes,
siquidem per se ipsas tenorem habeant et una ex
illis, r, vestigium purae vocalium naturae servaverit.
Mutae autem in triplicem classem iterum partiuntur,
scilicet: gutturales (g, h, k, x, q, w), labiales (b, f, p) et
linguales (d, þ, t); nec non et sunt vel mediae (b, d,
g), vel aspiratae (f, þ, h) vel denique tenues (p, t, k).
Reliquae gutturalium, partim in solis vocabulis peregrinis
occurrunt (x), partim proprii sunt soni (q, w)
ad quae formanda plura vocis organa concurrere videntur.
Sibilantes denique ad lingualium classem
referuntur, in quibus juxta certas sonorum leges incidere
<a name=0930>
possunt. Hinc totum gothicarum consonantium
systema sequenti modo ordinari potest:
1. Semi-vocales: j, v
2. Liquidae: l, m, n, r
4. Sibilantes: s, z.

1. DE SEMI-VOCALIBUS.

J
§ 34. 1) J initio tantum syllabarum et vocabulorum
occurrit, nunquam autem fine vel ante consonantem,
ex. gr.: jabai, jains, jau, jer, jiuka, juggs,
vajamereins, bajoþs, saijiþ, taujan, fijands, undarleija
(?), niujis, stojan, galaubjan, lagjan, daddjan, <a name=0931>
hazjan, saggqjan, vaihjo, fraþjan, vrakja, anaviljei,
qemjau (Mth. V, 17; X, 34), sunjus, namnjan, afwapjan,
warjis, laisjan, laistjan, aurtja, hnaivjan, ufjo, newjan.
«Annotatio.---In unico tantum vocabulo a tergo
syllabae invenitur, scilicet in freijhals Cor. II, III, 17;
Gal. II, 4, ubi lectio freihals sine dubio praeferendaest.»
2) J adhibetur pro graeco ι (lat. i) sive inter duas
vocales incluso, sive post consonantem aut initio
posito, ex. gr.: kajafa Καἳάφας, akaja Ἀχαία, abjaþar
Ἀβιάθαρ, ïskarjotes Joan. XIV, 22 Ἰσκαριώτης, marja
Μαρία, antiokja Ἀντιοχεία, laiktjo lectio, kavtsjo cautio,
jaeirus Ἰάειρος, janna Ἰαννά, jannis Ἰαννῆς, jaurdanus
Ἰόρδανος, judas Joan. XII, 4 Ἰούδας, justus
Ιοῦστος, jota ἰῶτο
«Annotatio 1.---In istis casibus frequenter commutatur
cum i, quod in ïskariotes, ïaeirus, ïaurdanus,
ïudas regularius est.»
3) J nascitur ex i, cum in formativa syllaba vocalis
sequitur, ut laisarjos loco laisarios, sunjus loco sunius,
þiujos loco þivios (a þivi, radice þIUJA, in quo v,
introducto j, in u iterum resolvitur), maujos loco
mavios (a mavi, radice MAUJA), tojis a taui, lagjiþ
loco lagiiþ, harjis loco hariis.
«Annotatio 2.---De regula, secundum quam ii
tum in ji, tum in ei (sokeiþ loco sokiiþ, hairdeis loco
hairdiis) incidit, vid. § 20, 4.
«Annotatio 3.---I vero in j transire nequit, cum
ad radicem vocabuli pertinet, ut in siai, sium, friaþva,
fiands, þius, saian, vaian; vel in vocabulis peregrinis,
ut asia, arabia, kileikia, galatia, dalmatia, aivlaugia,
aifaisius, filippisius. Excipiuntur ajukduþ ab aivs
et vaja a vai.»
4) J ad vitandum hiatum intromittitur, ubi alia vocalis
semi-radicale i (ai) sequitur, ut in sijai, sijum,
saijiþ Mc. IV, 14, frijaþva, fijands, vid. § 32, 8, coll.
prolegg. col. 479 not. 5.
5) J Gothorum idem sonasse videtur atque j Germanorum,
acutius vero quam y Anglorum. Qua prolatione
propius ad g accedente discriminatur ju ab iu,
quae alias satis similia, in genuinis tamen gothicis vocabulis
ita discrepant, ut ïuggs, sunius pro juggs,
sunjus vel juþ, jumjo pro ïup, ïumjo scribere non
liceat. Hanc etiam prolationem τοῦ j definire intendebat,
qui in cod. membr. salisb. no 140 (Wien.
Jahrb. XLIII, 11) dixit: ubi dicitur genuit, j ponitur,
ubi gabriel, g ponunt; coll. supra § 12, littera J.
V
§ 35. 1) V initio, medio et fine vocabulorum occurrit;
initio praeter vocales etiam τοῖς l et r praeponi
potest:
a) Initio: valjan, vens, vindan, vulþus, vokrs, vlits,
vrikan, etc.;
b) Medio: slavan, favai, mavi, gavi, havi, tavida,
hnaivjan, aivs, snaivs, saivs, saivala, waiva, sitaiva
Mc. X, 37, skevjan, levjan, speivan, hneivan, heivafrauja,
kniva, snivan, þivadv, þivi, sunive, lasivs,
viduvo, etc.;
c) Fine: aiv, hlaiv, snaiv, saiv, lev, gaidv, þivadv, <a name=0932>
vaurstv, praeterita hnaiv, spaiv, valv et imperativi
hneiv, speiv, vilv.
«Annotatio 1.---De v ut y usurpato vid. supra § 27.»
2) Ponitur pro graeco υ post vocalem: pavlus Παῦλος,
esav Ἠσαῦ, daveid Δαυίδ, coll. kavtsjo lat. cautio;
paraskaive παρασκευή, aivlaugia εὐλογία, aivneika
Εὐνίκη, aivxaristia εὐχαριστία,  εὐαγγέλιον.
«Annotatio 2.---In eo casu quandoque geminatur:
aivva Εὖα, laivveis Λευίς, laivveitus Λευίτης, coll.
Schneider, Lat. Formenlehre I, 367. Pariter Livvigild
in monetis gothicis inscriptum (vid. apud Aschbach,
Westg. 357) pro Leovigild, Livigild sumi potuit.
Quandoque etiam praetermittitur: aiodia εὐοδία,
agustus Αὔγουστος. Akvila autem e graeco Ἀκύλας
minus, quam e latino aquila ortum duxisse videtur.
Alias lat. v per b gothice exscribitur (§ 46, 2).»
3) V ex u inter duas vocales posito nascitur, ex.
gr.: mavi a MAUJA, havi a HAUJA, stravida a straujan,
tavida a taujan, triva a triu, kniva a kniu, þivi a
þius, navis a naus, sunive loco suniue. Sed iterum in
u transit, deficiente vocali sequente, ut in snivan,
praet. snau.
«Annotatio 3.---Simili modo efformatur fidur- ex
fidvor, tuz- ex tvis-. In spai-skuldrs a speivan, spaiv, v
omnino evanuit.
«Annotatio 4.---Non ubique tamen u inter duas
vocales positum in v incidit, ex. gr.: tauï, stauïda,
trauan, bauan, etc.»
4) V Germanico w, Anglico v congruere videtur.
Sed a v Latinorum differre debuit, cum v lat. per b
gotbice exscribatur, ut supra annot. 2 innuimus, et
vice versa goth. v in latinis scriptis per vv (ex. gr.
in nominibus VVillienant, VViliarit), in monetis per
w (Wittiza, Wittiges) exprimatur. Caeterum ex librarii
menda vidvor loco fidvor Cor. II, XII, 2 affinitas
litterarum v et f difficillime concluderetur.

2. DE LIQUIDIS.

L
§ 36. 1) L frequenter occurrit tum initio tum medio
et fine vocabulorum:
a) Initio: laggs, laisjan, laus, lev, leik, ligan, liuhaþ,
lustus, lofa, etc.;
b) Medio: halja, hails, sauls, sels, weila, skilja,
jiuleis, fula, holon, etc.;
c) Fine: skal, dail, mel, til, etc.
2) Constanter respondet graeco λ cujus prolationem
habet, ex. gr.: lysanius Λυσάνιος, abeileni Ἀβιληνή,
baiailzaibul Βεελζεβούλ, gabriel Γαβριήλ. Quandoque
redundanter ponitur, ut in alabalstraun ἀλάβαστρον,
nauel Νωέ.
M
§ 37. 1) M in qualibet vocabuli sede occurrit:
a) Initio: manags, maiz, maurgins, megs, meins,
minz, mulda, mota, etc.;
b) Medio: namo, haims, gaumjan, andanems, skeima,
himins, ïumja, rums, stoma, etc.;
c) Fine: qam, nam, manageim, nim, sum, qinom, etc.
 <a name=0933>
2) Ponitur pro graeco μ, cui prolatione omnino
respondet, ex. gr.: moses Μωσῆς, hymainaius Ὑμέναιος,
naum Ναούμ. Quandoque etiam in fine vocabulorum
redundanter jacet, ex. gr.: mariam Μαρία
nisi Gothus Μαριάμ in suo codice legerit), coll. bailiam
Cor. II, VI, 15, cum Graecus Βελίαλ,
Βελίαρ vel
Βελίαν habet.
N
§ 58. 1) N easdem sedes atque m occupare potest;
sed frequentius occurrit:
a) Initio: naqaþs, naiteins, nauh, newa, neiþ, niman,
niun, nuta, nota, etc.;
b) Medio: vaninassus, sainjan, ussauneins, mena,
keinan, ïna, runa, etc.;
c) Fine: man, gamain, laun, ven, sein, namin, siun,
ainshun, fon, etc.
«Annotatio.---Ante gutturales g in locum τοῦ n,
more graeco, subditur (vid. § 40, 5).»
2) N graeco ν omnino respondet, ex. gr.: naggai
Ναγγαί, ananeias Ἀνανίας, aharon Ἀαρών. Quandoque
etiam a tergo vocabuli redundanter additur, ut in
nerin Νηρί, mailkein Μελχί.
3) N simul et ejus subrogatum g, ante labiales
etiam m evadens, ad producendam brevem radicis
syllabam quandoque intromittitur, sic in standan
praet. stoþ, þagkjan praet. þahta, þugkjan praet. þuhta,
briggan praet. brahta. Vice versa quandoque etiam
deficit, ubi vocalis praecedens sive per positionem
longa est, sive in suam longam respondentem incidit,
ut in kustanteinus Constantinus, seiteins loco sinteins,
ut dobnan loco dumbnan.
R
§ 39. 1) R etiam frequenter in omnibus vocabuli
sedibus occurrit:
a) Initio: raþjo, raihts, rauds, redan, reisan, rimis,
riurs, rums, rodjan, etc.
b) Medio: faran, vairilo, dauro, sveran, reiro, hiri,
riurei, skura, horinon, etc.;
c) Fine: bar, vair, daur, skeir, stiur, for, etc.
«Annotatio 1.---Jam supra diximus (§ 32, 5),
quod r ante i et u brevia positum eas frangi jubet.»
2) In vocabulis peregrinis graeco ρ respondet, cujus
prolationem habuisse videtur, ex. gr.: raibaikka
Ῥεβέκκα, markus Μάρκος, zauraubabil Ζοροβάβελ, aileiaizair
Ἐλιέζερ. In artarksairksus (Artaxerxes) redundanter
interjectum est, in airmodam (Ἐλμωδάμ)
pro λ immerito adhibetur.
3) Hujus litterae (r) natura vocalica, quae in aliis
ejusdem stirpis sermonibus, in sanskrito praesertim,
perspicua est, in gothico nondum est non agnoscenda.
Unde fit, ut quorumdam nominum declinatio,
eorum scilicet quae affinitatis relationem exprimunt,
ut broþar, dauhtar, declinationi caeterorum
vocabulorum apprime conveniat. Ita sane res innotescit
ex sequenti collatione utriusque declinationis,
monito quod, ad vitandam omnem ambiguitatem,
R vocale per r, R debilitatum per r, R longum tandem
per r significare necessum duxerimus.
Ad agnoscendam perfectam utriusque declinationis
analogiam, considerandum est:
a) A in nom. et acc. sing. (broþar) vocalem esse
euphonicam, ideo huc advocatam, quia R vocale (R
consonanti sono congruens) deficit;
b) Ex declinatione pluralis innotescere, quod R
vocale in tono cum u commutatum fuerit, unde pro
r semper ru, pro r rju (loco riu § 31, 3) adhibuerunt.
In gen. sing. autem, ubi pariter consonans R
vocale sequitur, hoc equidem in u non incidit, quia
in declinandis aliis vocabulis ille casus vocalem debilitari
jubet, sed saltem vocalis omnino deficit.
«Annotatio 2.---Naturae vocalicae τοῦ r hoc etiam
attribuendum est, quod haec consonans plerasque caeterarum
consonantium sibi initio praeponi sinat,
scilicet v, g, h, k, q, (x), b, f, p, d, þ, t, et duplices
consonantes sk, sp et st, j tantummodo et w, lingualibus
et sibilantibus exceptis.»

5. DE MUTIS.

DE GUTTURALIBUS.
G
§ 40.1) G initio, medio et fine vocabulorum nec
non initio ante l et r poni potest:
a) Initio: gabeigs, gairnjan, gaurs, gebi, geigan,
gilþa, gintan, guþ, gods, glitmunjan, gretan, etc.;
b) Medio: magan, laigon, augo, megs, steigan, ligan,
liugan, bugjan, ogan, etc.;
c) Fine: mag, daig, bang, veg, steig, etc.
2) Graeco γ regulariter congruit, ex. gr.: Gabriel
Γαβριήλ, gaulgauþa Γολγοθᾶ, agar Ἄγαρ, magdalene Μαγδαληνή, asgad Ἀσγάδ, fygailus Φύγελλος, synagoge
συναγωγή, falaig Φάλεγ (sic Ulfilas Luc. III, 35 cum
pluribus codicibus loco Φάλεκ legit).
3) In fine syllabae frequenter in h transit, sic vaih
a veigan, mahta a magan, bauhta a bugjan, brahta a
briggan, aihta a aigan, gahts a gaggan. Quandoque
etiam cum h commutatur, ut in aigands et aihands
Cor. II, VI, 10, aigum et aihum Joan. XIX, 7, aih
et aig Cor. I, VII, 13; vel ex h oritur, ut in fulgins a
filhan. G etiam k evadit in gadik a deigan.
4) Quoad prolationem, g Gothorum idem sonasse
videtur atque g Germanorum, id est ut k lene initio
syllabae, in fine autem ut aliquid gutturale, germanico
ch satis simile, coll. § 34, 5.
5) Sequente alia gutturali, sonum nasalem, ut graecum
γ comparat, ex. gr.: aggelus ἄγγελος, naggai
Ναγγαί, necnon et in gothicis vocabulis briggan,
siggvan, þagkjan, ïgqis, etc. Sequentibus k vel q frequenter
geminatur, ut in driggkan, þaggkjan, uggkis, <a name=0935>
þuggjan, siggqan, stiggqan, ïggqis. Mendosa autem
videtur haec geminatio in geiggan Cor. I, IX, 20 loco
geigan, cum nulla sequatur gutturalis. Vice versa
unicum g quandoque pro duplici stat: fauragagja
Luc. VIII, 3; XVI, 1 loco fauragaggja, unmanarigvai
Tim. II, III, 3 cod. A loco unmariggvai, hugridai
Cor. I, IV, 11 loco huggridai, qaagvein Skeir. I, c loco
gaaggvein. In derivatis autem vocabulis hoc g nasale
deficit sive compensatum sive non (coll. quod de n
§ 38 dictum est), hinc juhiza a juggs, huhrus a hugrjan,
gahts a gaggan, brahta a briggan, þahta a
þagkjan, þuhta a þugkjan.
«Annotatio.---Loco g nasalis quandoque apud Lucam
n mendose scribitur, ex. gr.: þankeiþ Luc. XIV,
31, bringiþ XV, 22, þank XVII, 9, ïnqis XIX, 31, quod
sine dubio influxui romano adscribendum est, quo
vigente, noster textus Lucae recenseri potuit. E romanis
Accius scribit etiam aggelus loco angelus, vid.
Varron. ap. Priscian. p. 37.»
H
§ 41. 1) H etiam in quavis sede vocabuli occurrit
et initio ante l, n et r adesse potest:
a) Initio: haban, haitan, haubiþ, her, heito, himins,
hiuhma, huljan, holon, hlaþan, hnaivjan, hnrains;
b) Medio: fahan, þlaihan, fauho, þeihan, liuhaþ, hoha;
c) Fine: frah, jah, gataih, þauh, nauh, hauh, tauh,
tiuh, -uh, skoh.
«Annotatio 1.---Supra monuimus (§ 32, 5),
quod ante i et u brevia non occurrit, quin ea rumpi
jubeat.»
2) Spiritui aspero Graecorum respondet, ex. gr.:
hyssopo ὕσσωπος, hymainaius Ὑμέναιος, haibraius
Ἑβραῖος, herodes Ἡρώδης, etc. Redundans etiam invenitur:
helias Ἠλίας, haileisaius Ἐλισσαῖος; sed e
contrario frequentius omittitur, ut in airmogaineis
Ἑρμογένης, ymainaius Ὑμέναιος, ïairaimias Ἱερεμίας,
ïairusalem Ἱερουσαλήμ, ïairaupaulis Ἱεράπολις, ïaireiko
Ἱεριχώ, osanna ὡσαννά, aai Ἁΐ; quae omissio
eo facilius explicatur, quod spiritum Graeci non scribebant.
Occurrit etiam in monetis ERMENEGILD
loco HERMENEGILD, vid. Aschbach. Westg. 358.
«Annotatio 2.---Quod in vocabulis peregrinis
duabus vocalibus interjiciatur, jam supra (§ 26, 3)
innuimus.
«Annotatio 3.---De ipsius origine ex g et k vid.
§ 40, 3 et 42, 3, et de ejusdem commutatione cum
g vid. § 40, 3.»
3) H ante alias consonantes vel in fine vocabuli
positum quandoque deficit, ex. gr.: liuteiþ Mth. V,
15 loco liuhteiþ, hiuma Luc. VI, 17; VIII, 4 loco
hiuhma, drausnos Joan. VI, 12 loco drauhsnos, usvaurts
Cor. II, IX, 9 loco usvaurhts, warjo Mc. XV, 6
loco warjoh, warjano Skeir. IV, 6 loco warjanoh,
wamme Gal. V, 3 loco wammeh, al Mc. XV, 38; Thess.
II, II, 4 loco alh, þairvakands Luc. VI, 12 loco
þairhvakands, hauhairts Tim. II, III, 2 loco hauhhairts.
Haec praetermissio regularis est in vaurstv a
vaurhts, gatvo a gahts.
 <a name=0936>
4) Quoad prolationem diversa esse videtur, prout h
ante vocalem, vel consonantem, vel fine vocabuli
reperitur. Ante vocalem positum spiritui aspero Graecorum
congruisse potuit, spiritus ipse; ante consonantem
contra germanico ch respondet, gutturali
littera in initialibus hl, hn, hr vel finalibus ht, hs
evidenter audita. In fine tandem vocabulorum minus
fortasse auditum, h ad id praecipue inservit, ut praecedentem
vocalem acuat, atque adeo sive sequenti
consonanti facile assimilatur (§ 56) sive praetermittitur
(vid. supra 3).
K
§ 42. 1) K initiale, medium vel finale esse potest;
initiale autem cum l, n et r conjungi valet.
a) Initio: kalds, kaupon, kelikn, keinan, kintus,
kiusan, kustus, klismo, kniu, krusts;
b) Medio: akran, laikan, aukan, tekan, peika, rikan,
siukei, lukan, vokains;
c) Fine: gasak, mik, sik, þuk, gajuk, taitok, auk,
siuk.
2) In nominibus propriis et vocabulis peregrinis
respondet ordinario a) latino c et graeco κ, cui ultimo
prolatione convenit, ex. gr.: lukarn, lucerna, karkara
carcer, kavtsjo cautio, laiktjo lectio, kaisar Καῖσαρ,
kefas Κηφᾶς, kileikia Κιλικία, krispus Κρίσπος, ïsak Ἰσαάκ,
ïskarjotes Ἰσκαριώτης, lucas Λουκᾶς; quandoque etiam b)
graeco γ: makeibis Μαγεβίς, kreks γραἳκός, graecus, markreitus
μαργαρίτα; saepius tandem c) graeco χ: kaurazein
χοραζίν, kafairi Χαφιρά, kusa Χουζά, ïaireiko Ἱεριχῶ,
antiaukia Ἀντιοχεία, akaja Ἀχαία, trakauneitidus
Τραχωνῖτις, tykeikus Τυχικός, zakarias Ζαχαρίας,
saikaineias Σεχενίας, taitrarkes τετράρχης, areistarkus
Ἀρίσταρχος, arkaggilus ἀρχάγγελος, arkippus Ἄρχιππος,
paska πάσχα, mailkein Μελχί, malkus Μάλχος,
makmas Μαχμάς, drakma δραχμή, zakkaius Ζααχαῖος,
ainok Ἐνώχ, sairok Σερούχ, lamaik Λάμεχ.
3) Τῷ t praepositum in h transit, ex. gr.: bruhta a
brukjan, þahta a þagkjan, þuhta a þugkjan, sahts a
sakan, sauhts a siukan, vahtvo a vakan.
«Annotatio.---Cum s connexum (ks) ad circumscribendum
graec. ξ tantummodo prodest: arfaksad
Ἀρφαξάδ, artarkserkses Ἀρταξέρξης.»
X
§ 43. X tantum occurrit in graecis vocabulis et
nominibus propriis, in quibus τῷ
χ respondet, ex.
gr.: xristus Χριστός, pasxa πάσχα, zaxarias Ζαχαρίας,
axaja Ἀχαία; geminatur etiam pro κχ in zaxxaius
Ζακχού. Caeterum in his omnibus vocabulis, si unum
excipias xristus, commutatur cum k, cujus sonum
Gothis habuisse videtur. Si enim illis χ Graecorum
simpliciter aspiratum fuisset, non innotesceret ratio,
cur saltem in quibusdam casibus hoc per h, aspiratis
aequivalens, non expressissent, et forte arhippus ut gatarhiþs, malhus ut alh, vel hristus ut hrisjan
non exscripsissent.
Q
§ 44. 1) Q initio, medio et fine vocabulorum occurrit:
 <a name=0937>
a) Initio: qam, qainon, qens, qiþan, qinjan, qums,
consonanti praepositum in solo dubio qrammiþa reperitur;
b) Medio: þlaqus, vraiqo, suqon, etc.;
c) Fine: sagq, bistugq, etc.
2) Vocabulorum peregrinorum in solo qartus
graec. Κούαρτος, lat. Quartus occurrit, igitur pro latino
qu ponitur; cum autem in akvila per kv exscribitur,
q videtur ejusdem fuisse prolationis.
W
§ 45. 1) W initio, medio et fine vocabulorum, sed
satis raro occurrit; initiale autem nunquam consonantem
praecedit:
a) Initio: was, wairban, waurbun, we, weila, wilftri,
wopan;
b) Medio: saiwan, leiwan, arwazna, newa;
c) Fine: new et praeterita saw, laiw, necnon imperativi
saiw, leiw.
«Annotatio.---I et u brevia nunquam sequitur,
quin ea frangi jubeat, qua de re coll. § 32, 5.»
2) In vocabulis peregrinis non reperitur atque adeo
ejus prolationem determinare perarduum. Etymologice
respondet litteris conjunctis hv, wh in cognatis
sermonibus. Hickes hoc habet pro cv vel hv, Ihre
pro qh. Sed Gotho simplicem fuisse sonum constat
ex eo, quod unicum signum huic adscripserit, non
autem aliis litteris conjunctis, ut hl, hn, hr. Caeteroquin
hv et in compositis vocabulis occurrit, ut
ubuhvopida Luc. XVIII, 38, þairhvakands VI, 12, quin
in w incidat.
b. DE LABIALIBUS.
B
§ 46. 1) B initio frequenter occurrit, sive ante
vocales sive ante liquidas l, n, r, necnon et medio;
fine autem tantummodo post liquidas l et m, raro
autem post r vel vocales reperitur:
a) Initio: balgs, bai, bauan, berusjos, bida, biuds,
bugjan, boka, bliggvan, bnauan, brikan;
b) Medio: haban, gahlaiba, raubon, gebun, hleibjan,
liban, þiubi, dubo, drobnan;
c) Fine: halb, dumb, bisvarb (hinc in glossar.
svarf in svarb emendandum est), tvalib Luc. II, 42;
VIII, 1, hlaib Mc. VII, 27; Luc. IV, 4 et saep., grob
Luc. VI, 48.
2) Pro graeco β regulariter ponitur, ex. gr.: barbarus
βάρβαρος, beþania Βηθανία, byssus βυσσός, gabaa Γαβαά, abba ἀββᾶ, abraham Ἀβραάμ, maimbrana
μεμβράνα, nabav Ναβού, ïakob Ἰακώβ. Necnon et pro
graeco ου, ubi latino v respondet: silbanus Σιλουανός
silvanus, naubaimbair november.
3) In fine vocabuli et ante t in f ordinario incidit,
et vice versa f, sequente vocali, in b transmutatur,
ex. gr.: hlaif, hlaifs a HLAIBA, laufs a
LAUBA, gif, gaf, gaft, a giban, hafts a haban, svaif a
sveiban, skauf a skiuban, þarf, þaurfta a þarban,
grof a graban, econtrario asabis ab asaf, tvalibim a
tvalif, ubuh ab uf, abu ab af. Etiam in fine vocabuli
f
<a name=0938>
in b transit, ex. gr: hlaibs Luc. IV, 3, hlaib, tvalib,
grob (vid. supra 1, c), necnon in terminatione ubni-ufni.
«Annotatio.---In timbrjan loco timrjan euphoniae
causa b interjectum est.»
4) Prolatio τοῦ b et paulo debilior fuisse et lainto v
propius accessisse videtur, cum pro eo sit usurpatum.
F
§ 47. 1) F initio, medio et fine occurrit; initio
etiam cum l et r conjungi potest:
a) Initio: fana, fairwus, faura, fera, feian, fidvor,
fulls, fodjan, flekan, flodus, flautan, flahto, fraþi, etc.,
b) Medio: afar, hafjan, sifan, hiufan, ufar, lofa;
c) Fine: supra allata hlaif, gif, gaf, etc., et insuper
af, uf, fimf, tvalif.
2) In vocabulis peregrinis graeco φ respondet, ex. gr.:
falaig Φάλεγ, fanuel Φανουήλ, filippus Φίλιππος, filetus
Φιλητός, faurtunatus Φουρτούνατος, fareisaius Φαρισαῖος, 
fygailus Φύγελλος, aipafraudeitus Ἐπαφρόδιτος,
arfaksad Ἀρφαξάδ, nymfa Νυμφᾶ, kajafa Καἳάφας, ïosef
Ἰωσήφ; per exceptionem etiam τῷ
π: kafarnaum Καπερναούμ.
3) Quod f ex b oriretur et in b incideret jam supra
(§ 46, 3) monuimus; de ipsius eductione ex p vid.
§ 48. In svumfsl a svimman fuit euphoniae causa
interjectum.
4) Hinc conjiciendum est quod f debilius, sicut
bh, non autem ph, proferri debuerit, quemadmodum
in lingualium, et fortasse etiam gutturalium classi,
ubi aspirata propius ad media quam ad tenua accedere
videntur. Sed gothicum f graeco φ non omnino
congruere ex eo conjici potest, quod gothus
peculiare signum ex alphabeto latino mutuari, ab eo
occasionem ceperit. Vid. § 12, col. 901.
P
§ 48. 1) P nonnisi raro, nunquam fortasse initio
genuini gothici vocabuli occurrit; saepius vero medio
et fine:
a) Initio: paida, peikabagms, puggs, pund, plapja,
plats, plinsjan, praggan;
b) Medio: skapan, kaupon, slepan, veipan, nipnan,
diupiþa, supon, wopan;
c) Fine: raip, saislep, skip, iup, hup, wop.
2) In nominibus propriis et vocabulis peregrinis
graeco π, cujus sonum habet, convenit, ex. gr.: parakletus
παράκλητος, paintekuste πεντεκοστή, pauntius
Πόντιος, peilatus Πίλατος, praufetus προφήτης, aipafras
Ἐπαφρᾶς, apaustaulus ἀπόστολος, karpus Κάρπος,
spaikulatur σπεκουλάτωρ; per exceptionem etiam
τῷ
φ; paurpura πορφύρα, et ps τῷ
ψ: psalma ψαλμός.
3) Ante t in f quandoque incidit, ex. gr.: gaskafts
a skapjan, woftuli a wopan; et probabiliter his addendae
sunt 2 person. praet. indic. skoft, waiwoft,
saisleft, varft, etc., licet defuerit, quo probetur;
grefts multo minus ad greipan referendum est, quam
ad vet. sup. germ. grafo, infer. germ. grebe, vid.
Graff Alth. Sprachsch. IV 312 sq.
C. DE LINGUALIBUS.
D <a name=0939>
§ 49. 1) D initio, medio et fine frequenter ponitur;
initio litteras r et v post se non repugnat
a) Initio: dags, dails, dauþus, deds, deigan, digrei,
diups, dulþs, doms, dragan, driusan, drobnan,
dvals,
b) Medio: badi, paida, daudjan, garedaba, beidan,
bida, liudan, gudja, flodus;
c) Fine: plurima neutra, accus. et praet., ut sad,
god, braid, stad, bad, etc.
2) Graeco δ ordinario respondet, ex. gr.: daveid
Δαυίδ, diakaunus διάκονος, didimus Δίδυμος, drakma
δραχμή, andraias Ἀνδρέας, beþsaeidan Βηθσαἳδά, arfaksad
Ἀρφαξάδ, asgad Ἀσγάδ, þaddaius Θαδδαῖος,
saddukaius Σαδδουκαῖος. Raro autem graeco θ: baidsaiïdan.
Luc. IX, 10 Βηθσαἳδά, lod Λώθ (quod probabiliter
Ulfilas loco Λώτ legit).
3) In fine vocabuli et ante s nominativi frequenter
cum þ commutatur, ex. gr.: faheds et faheþs,
milads et mitaþs, manaseds et manaseþs, sads et saþs,
stads et staþs, fads et faþs, aviliud et aviliuþ, juggalaud
Luc. VII, 14 et juggalauþ, Mc. XVI, 5 bad et baþ,
baud et bauþ, wad et waþ, praesertim apud Lucam in
terminationibus 3 personae sing., 2 personae plur. et
participii praeteriti, ut drigkid Luc. I, 15 et drigkiþ
Joan. VI, 54, libaid Luc. IV, 4 et libaiþ Mth. IX, 18,
frijod Luc VII, 42 et frijoþ VII, 5, rodeid VI, 45 et
rodeiþ V, 21, manveid III, 4 et manveiþ Mc. I, 3, siud
Luc. V, 10 et siuþ Cor. II, III, 3, magud Luc. V, 34
et maguþ Mc. XIV, 7, gamelid Luc. IV, 4 et gameliþ
Mth. II, 10, gamanvids Luc. VI, 40 et gamanviþs
Tim. II, III, 17, coll. prolegg. col. 475 not. 1).
Raro fit haec commutatio in medio vocabuli, ut in
unfrodans Gal. III, 1 et unfroþans III, 3, coll. midïddjedun
Luc. 7, 11, loco miþïddjedun.
«Annotatio.---De transiente d in þ vid. § 50, 4,
in s § 52, 4, in z § 53, 4.»
4) Post n quandoque deficit, sic in part. act.
(§ 116, annot. 2), coll. banvida Luc. XX, 37. Hoc
pari modo 3 persona plur. in praeterito inf., quemadmodum
in praesenti, primitive in nd finita, posterius
d primo rejecit. In anomalo sind (loco sijund) d
adhuc superest (coll. § 134, 4).
5) D idem atque graecum δ super. german. d sonasse
videtur. Neque ex librarii menda mad Rom. XII,
20 pro mat ad asperiorem hujus litterae prolationem
jure conjiceretur.
þ
§ 50. 1) þ in quavis vocabuli sede frequenter occurrit,
initio etiam cum sequente l, r vel v:
a) Initio: þata, þairh, þauh, þevis, þeihan, þizei,
þiuda, þugkjan, þo, þlaqus, þliuhan, þragjan, þreis,
þroþjan, þvastiþa
b) Medio: waþar, aiþei, dauþus, heþjo, seiþu,
qiþan þiuþeigs, bruþs, broþar;
c) Fine: praeter casus, in quibus cum d commutatur
<a name=0940>
(§ 49, 3), et sequentes: ïþ, miþ, guþ, bloþ,
qaþ, froþ, stoþ, varþ, hanþ, fanþ, etc.
2) In graecis vocabulis et nominibus propriis pro
θ regulariter ponitur: þaddaïus Θαδδαῖος, þaiaufeilus
Θεόφιλος, þymiama θυμίαμα, þomas Θωμᾶς, naþan
Ναθάν, sabakþani σαβαχθανί, salaþiel Σαλαθιήλ, maþusal
Μαθουσαλά, kaurinþo Κόρινθος, mahaþ Μαάθ,
sabaoþ Σαβαώθ, nazaraiþ Ναζαρέθ; raro pro τ: aleisabeiþ Ἐλισάβετ, gannesaraiþ Γεννησαρέτ, et geminatum
pro τθ: maþþaius Ματθαῖος.
3) Frequenter cum d (§ 49, 3) et quandoque etiam
cum t commutatur, ex. gr.: hnuto loco hnuþo, þeimauþaius
loco teimauþaius, fratvjan loco fraþvjan (?), usbloþains
Cor. II, VIII, 4 loco usbloteins, bloþan loco blotan,
unsahþaba Tim. I, III, 16 loco unsahtaba, gaþarhiþs
Gal. II, 11 loco gatarhiþs, afleþanda Mc. II, 9
loco afletanda.
4) Ex d regulariter nascitur, quando scilicet hoc
in fine vocabuli, vel ante s alioquin inveniretur, ex.
gr. in faþs a FADI, staþs a STADI, aviliuþ ab AVILIUDA,
liuhaþ a LIUHADA, naqaþs a NAQADA,
et in participiis praet. ut habaiþs a HABAIDA, sokiþs
a SOKIDA, spilloþs a SPILLODA. Necnon et in
praeterito τοῦ kunnan loco d ponitur: kunþa loco
kunnda. E contrario remanet d post alias liquidas in
hujusmodi anomalis verbis: skulda a skulan, munda
a munan.
5) Vice versa, ubi sequitur vocalis, iterum in d
revertit. Neque solum in flexione, ut faheþs gen.
fahedais, staþs gen. stadis, sokiþs fem. sokida, sed etiam
ante enclitica u et uh, ex. gr.: vitudu Joan. XIII, 12 a
vituþ, sijaidu Cor. II, II, 9 a sijaiþ, vileidu Mc. XV, 9
a vileiþ, qiþiduh Mc. XVI, 7 a qiþiþ, vairþaiduh Eph. IV,
32 a vairþaiþ, standaiduh Cor. I, XVI, 13 a standaiþ, etc.
«Annotatio.---De transiente þ in s vid. § 52, 4.»
6) þ ut d aspiratum probabiliter proferri debuit.
Hoc equidem ut th communiter spectatur, sed immerito,
cum ex una parte nonnisi rarissime et forsan ex
librarii menda cum t commutetur, et ex altera in d regulariter
et saepissime incidat. Aliunde si haec littera
graeco θ omnino congruisset, sine dubio pro illa hunc
caracterem Ulfilas servasset, neque alium ex arbitrio
elegisset. Caeterum aeque injustum est, sonum τοῦ
þ sive per th sive per dh exscribere, neque t, neque d
cum h conjuncto τῷ þ omnino respondente, ex. gr.:
athaitan, non aþaitan, andhausjan, non anþausjan.
T
§ 51. 1) T in omnibus vocabuli sedibus frequenter
occurrit, initio etiam ante r et v:
a) Initio: tagr, taihun, taujan, tekan, teihan,
timrja, tiuhan, tunþus, trauan, triu, tvai, tveifls;
b) Medio: lata, haitan, sprauto, gretan, beitan, miton,
giutan, luton, gaigrotun;
c) Fine: at, mat, plat, vait, hlaut, fralet, usmet,
andabeit, vit, hrot, etc.
2) In vocabulis peregrinis et nominibus propriis
pro graeco τ, latino t adhibetur, quibus aliunde omnino
convenit, ex. gr.; taleiþa ταλιθά, teimaius
<a name=0941>
Τιμαῖος, tykeikus Τυχικός, galatia Γαλατία, ïturaia
Ἰτουραία, kananeites Κανανίτης, kreta, Κρήτη, laiktjo
lectio, lystra Λύστρα, matþat Ματθάτ, mattaþius
Ματταθίας.
3) Pro d et þ adhibetur, sequenti muta vel sibilanti,
nempe in praeterito anomalorum verborum
aihta, mahta, ohta, brahta, þahta, þuhta, bauhta,
þaurfte, mosta loco aih-da, mah-da, etc.; in formationibus
vocabulorum hliftus, þuhtus, kustus cum vratodus,
auhjodus; aihts, andabauhts, gifts, usdrusts cum
gabaurþs, gaqumþs, etc. Cum gaqumþs (a qiman) subrepsit
andanumts (a niman), cujus loco audanumþs
spectaretur.
4) De hujus litterae transitu in sibilantes s et z vid.
§§ 52, 4; 53, 4.

4. DE SIBILANTIBUS. 

S
§ 52. 1) S praecipue initians, omnium consonantium
est frequentissima. Initio vocabulorum libenter
conjungitur cum k, kr, l, m, n, p, pr, t, tr, et v:
a) Initio: sama, sair, sauïl, sels, seins, sibun, siuks,
sunus, sokjan, skaidan, skreitan, slahan, smairþr,
snorjo, spillon, sprauto, staþs, straujan, svers;
b) Medio: vasjan, laiseins, hausjon, mesa, veison,
visan, driusan, þusundi;
c) Fine: hlas, urrais, raus, sves, veis, vis, hus, los.
2) Pro graeco ς regulariter ponitur, ex. gr.: samaria
Σαμαρία, symaion Συμεών, saimaiein Σεμεί, seimon
Σίμων, saulaumon Σολομῶν, susanna Σουσάννα,
ïoses Ἰωσῆ, ïsrael Ἰσραήλ, kaisar καῖσαρ, mambres
Μαμβρῆς, markus Μάρκος, paitrus Πέτρος, etc. Quandoque
etiam pro graeco ζ: kusa Ξουζᾶ, asmoþ Ἀζμώθ.
3) S inter duas vocales vel liquidas positum in z
transit, et equidem:
a) In compositionibus: uzon ab us-anan, uzeta ab
us-itan; praesertim ante enclitica u, uh et ei: vileizu
Luc. IX, 54, uzu Gal. III, 2, 5, uzuh Luc. VI, 45 et
saep. dizuh Mc. XVI, 8, wazuh, wanzuh, wizuh, warjizuh
andizuh, veizuh, juzuh Cor. I, IV, 10 þizuh, þanzuh,
maizuh Gal. IV, 9, filippauzuh Luc. III, 1; þizei, þozei,
þanzei, ïzei, þuzei, juzei, ïzvizei; irregulariter etiam in
bijandzuh Philem. 22, e contrario non in vasuh Mth. VIII,
30 et saep., sumansuh Mc. XII, 5, bidjandansuh Mth. VI, 7.
b) In flexionibus: hatiza Luc. III, 7 a hatis, riqiza
Luc. I, 79, riqizis Rom. XIII, 12 a riqis, anza Luc. VI,
41, 42 ab ans, haizam Joan. XVIII, 3 a hais? et in nominibus
propriis bauauzis a bauaus, ïaissaizis ab ïaissais,
ïosezis ab ïoses, mosezis a moses; non autem in
agisa Luc. II, 9 ab agis, rimisa Thess. II, III, 12 a
rimis.
c) In formationibus: hatizon a hatis, riqizeins,
riqizjan a riqis, minznan a mins, maiza a mais.
«Annotatio 1.---De ipsius frequenti mutatione cum
z vid. § 53, 3.»
4) Ex d, þ, t nascitur, et equidem:
a) In flexionibus, cum scilicet alia dentalis immediate
sequitur:
aa) In 2 persona sing. praet. verborum fortium:
anabaust Luc. XIV, 22 loco anabaudt a biudan, qast
<a name=0942>
Mc. XII, 32 loco qaþt a qiþan, varst Joan, IX, 34 loco
varþt a vairþan, bilaist Mth. XXVII, 46 loco bilaiþt a
bileiþan, ufsnaist Luc. XV, 30 loco ufsnaiþt ab ufsneiþan,
gastost Rom. II, 20 loco gastoþt a gastandan,
haibaist Tim. I, VI, 12 loco haihaitt a haitan.
«Annotatio 2.---Evidenter redundans est in saisost
Luc. XIX, 21 loco saisot a saian; hic forsan analogia
τοῦ gastost influxit; aliquid simile etiam invenitur in
formatione τοῦ blostreis a blotan, nisi forma blosreis
primitiva sit, in qua t euphonicum ad litteras s et r
facilius connectendas fuit inductum.»
bb) In praeterito verborum irregularium motan,
kaupatjan et vitan, quae praeteriti terminationem da
ad radicem immediate figunt (ut skulda a skulan, vilda
a viljan, munda a munan). Hic enim τὸ d terminationis
propter t praecedens in t transit (coll. § 51, 3),
et deinde prius t in s incidit, eo modo: mot-da, motta,
mosta; kaupat-da, kaupatta, kaupasta. In vitan mutatio
ulterius extenditur, cum et posterius t praecedenti
s assimiletur: vit-da, vitta, vista, vissa.
b) In formationibus, cum praecipue verbalium substantivorum
dentalem et altera dentalis ut elementum
formationis vocabuli sequitur, quo in casu, utraque
s evadit. Sic se habent igitur stass a standan (rad.
STAþ), qiss a qiþan, viss a vidan, prorsus ut kunþs
a kunnan, qumþs a qiman, aihts ab aigan, gifts a giban,
etc.; vissei autem a vitan prorsus ut baurþei a bairan,
dum staþþs, qiþþs, vidþs, vitþei ut primitiva forma
spectanda est, ex qua, duabus dentalibus in sibilantibus
commutatis et s terminationis rejecto, praesens
forma deducta est. Latior adhuc dentalis in sibilantem
ante n commutatio datur in formandis anabusns
ab anabiudan, usbeisns ab usbeidan. Necnon eodem
forsan modo garehsns ex garaihtjan ortum duxit?
5) Quoad prolationem s acutum esse debuit et
oppositum τῷ z, quod tum adhibetur, cum sibilans
debilius proferenda est.
Z
§ 53. 1) Z initians in nullis gothicis vocabulis,
terminans nonnisi raro, et tantum pro s usurpatum,
saepius vero medians occurrit:
a) Radicale in aqizi, azets, hazjan, vizon, etc.;
b) In flexionibus, scilicet aa) in genit. adjectivorum
et pronominum, ut godaizos, godaize, þizos, þize,
etc.; bb) in 2 persona sing. pass. haitaza, sokjaza;
c) In formationibus comparativorum: batiza, minniza,
juhiza, framaldroza, etc.;
d) Nascitur insuper ex s, ut infra 3) dicetur;
e) Fine pro s: minz, riqiz; et etiam mimz, aiz pro
mims, ais.
2) In graecis vocabulis et nominibus propriis ζ valet,
ex. gr. zaibaidaius Ζεβεδαῖος, zauraubabil Ζοροβάβελ,
zelotes ζηλωτής, aizaikeia Ἐζεκία, aileiaizair
Ἐλιέζερ, baiailzeibul Βεελζεβούλ, kaurazein Χοραζιν,
lazarus Λάζαρος, azymus ἄζυμος, nazaraiþ Ναζαρὲθ;
quandoque etiam ς: praizbytaireis πρεσβύτερος, aizleim
Ἐσλί, aizor Ἐσρώρ.
3) Cum s frequenter commutatur, ex gr.: riqiz
Mth. VI, 23; Joan. XII, 35; Eph. V, 8 loco riqis, minz
<a name=0943>
Cor. II, XII, 15 loco mins, saizlep Joan. XI, 11 coll.
Cor. I, XV, 6 loco saislep, mosez Cor. II, III, 13 cod.
A loco moses; ïosez Mth. XXVII, 50 mendum est librarii
loco ïosezis; anabuzns Mc. XII, 28 loco anabusns
non est nisi falsa lectio Stiernhielmii, quae e glossario
expungenda est. Casus autem inversus permutati s
in z nusquam probatur.
4) Z quemadmodum s ex dentalibus, praesertim
sequente n, oritur: vleizns, vlizjan a vleitan.
5) Z ut debile s prolatum fuisse videtur. Nam licet
pro graeco ζ ponatur, hujus tamen sonum, ds valentem,
habere nequit, siquidem Ulfilas hoc alias per
ds, vel saltem non per simplicem litteram reddidit,
et aliunde ex ejus phonica relatione pateat, z non esse
nisi s debilius. Cum insuper ad simplicem sonum s,
non autem ad duplicem ds ex geminato z in lazzarus
cogitandum est, sequitur, quod etiam in nominibus
propriis z debilioris soni esse potest, sive graecum ζ
aetate Ulfilana hunc sonum reipsa habuerit, sive ejus
asperior sonus gotho fuerit prolatu ita difficilis, ut
hunc cum gothico z illi magis noto permutaverit.
§ 54. 1) Jam vero consonantibus singulatim disquisitis,
earum nunc compositiones varias percurrere
necessum est. Quae quidem initio reperiuntur, ad singulas
consonantes jam fuerunt relatae; sed eas semel
adhuc revocabimus, ut sinoptice instruamus, juxta
ultimam partem compositi ordinantes, scilicet:
2) Compositae consonantes quae medio et fine vocabulorum
occurunt, sequuntur: LV: balvs, malvjan,[.....]alvjan, vilvan; LM: malma, dvalmon, hilms, usfilma;
LG: balgs, galga, dulgs, fulgins, tulgus; LH: alh,
milhma, filhan, fulhsni; LK: halks, kalkjo, skalks, LB:
halbs, kalbo, salbon, silba, ulbandus; LF: vulfs, wilftri;
LP: hilpan; LD: alds, kalds, haldan, valdan,
staldan, gild, milds, skildus, spilda, sild, skulds, mulda,
saldra, framaldrs, spaiskuldrs; Lþ: alþan, falþan,
balþs, halþei, gilþa, kilþei, vilþeis, hulþs, dulþs,
vulþus, gulþ; LT: halts, salt, gamalteins, valtjan,
sviltan; LS: hals, malsks, gilstr; LZ: talzjan.
MN: namnjan; MR: timrjan; MB: lamb, vamba,
dumbs, kumbjan; MF: fimf; MP: trimpan; Mþ:
gaqumþs; MT: andanumts; MS: amsa, svumsl,
gramsts, þramstei; MZ: mimz.
NV: manvus; NF: hanfs; NG, etc., vid. ad GG;
ND: and, land, andeis, handus, vandus, ulbandus,
sandjan, tandjan, standan, blandan, skanda, bindan,
vindan, vinds, grindafraþjis, slindan, blinds, hindar,
kindins, hund, hunds, afgrundiþa, kunds, vunds, junda,
pund, aiwatundi, undar, sundro, mundrei, bandvo; <a name=0944>
Nþ: anþar, nanþjan, gamainþs, vinþjan, finþan,
hinþan, sïnþ, svinþs, gaminþi, munþs, kunþs, tunþus;
NT: sinteins, kintus, vintrus, unte; NS: ans,
hansa, gansjan, plinsjan, þinsan, mins, urruns, uns,
hunsl, ansts, bansts, brunsts; NZ: minznan.
RV: arvjo, sparva, sarva; RM: arms, barms, varms,
tarmjan, vaurms; RN: arniba, barn, eisarn, tarnjan,
smarna, stairno, qairnus, gairnjan, fairnis, wairnei,
haurn, kaurn, maurnan, þaurnus, undaurns; RG:
vargs, bairgs, bairgan, baurgs, saurga, maurgjan, maurgins;
RH: gatarhjan, bairhts, fravaurhts, faurhts,
þairh, þvairhs; RK: arka, marka, airknis, þairko,
aurkeis, vaurkjan, staurknan; RW: arwazna, fairwus;
RB: arbi, þarba, warbon, arbaiþs, wairban, svairban,
þaurban; RF: þarf, þaurfts; RP: snarpjan, vairpan,
þaurp; RD: hardus, vardja, hairda, gairdan,
vairdus, baurd, vaurd, spaurds, haurds; Rþ: varþ,
usfarþo, vairþs, vairþan, airþa, smairþr, hairþra,
gabaurþs, gataurþs, maurþr; RT: svarts, hairto,
aurtja, vaurts; RS: vairs, daursan, þaursus, þaurstei
vaurstv; RZ: marzjan, airzis, fairzna.
GV: bidagva; alias tantummodo post nasale g occurrit:
aggvus, saggvs, bliggvan, triggvs, stiggvan, skuggva;
GL: aglus, tagl, nagljan, sigljan, sviglon, fulgs,
tuggl; GM: bagms; GN: rign, svegnjan, liugn; GR:
tagr, fagrs, filegri, ligrs, digrei, figgrs, huggrjan; GG,
GK, GQ vid. ad G; GD: gahugds.
HL: þvahl; HM: ahma, hiuhma, lauhmuni; HN:
rahnjan, þraihns, auhns; HR: svaihra, huhrus; HT:
mahts, flahta, þahta, brahta, ïnsahts, rahton, ahtau,
vahtvo, leihts, raihts, gaþlaihts, slaihts, aihtron,
slauhts, dauhts, ustauhts, ïnrauhtjan, gadrauhts, sauhts,
bauhta, þuhta, bruhta, liuhtjan, uhteigs, uhtvo, biuhts;
HS: ahs, þlahsjan, vahstus, saihs, maihstus, vaihsta,
taihsvo, auhsus, drauhsna, garehsns, þeihs, veihs, niuhseins,
rohsns, skohsl, þreihsl.
KL: stikls, sikls; KN: taikns, kelikn, svikns, uslukns;
KR: akrs, akran, vokrs; KS: anaks; alias tantummodo
in nominibus propriis pro graeco ξ occurrens:
alaiksandrus Ἀλέξανδρος, arfaksad Ἀρφαξάδ,
artarksairksus (Artaxerxes).
QN: suqns.
BL: gibla, svibls, dauþublis; BN: ïbns, stibna,
terminatio -ubni et verba in nan, ut dobnan, drobnan;
BR: abrs, aibr, silubr.
FL: tveifls; FN: terminatio -ufni et verba in nan,
ut hafnan, lifnan; FT: hafts, gaskafts, hliftus, fragifts,
ïftuma, gagrefts, skufts, luftus, woftuli, aftra, wilftri;
FS: haifsts, þraftsjan.
PN: vepna, nipnan.
DV: þivadv, skadvjan, gaidv, nidva, bandva, fidvor;
DR: nadrs, ïdreiga, fadrein, mundrei, fodr.
þV: fijaþva, frijaþva, saliþvos; þL: maþljan,
neþla; þM: maiþms; þN: ataþni, haiþno; þR:
hleiþra, qiþrs, viþrus, viþra, þaþro, smairþr, hairþra,
maurþr.
TV: gatvo, usfratvjan (veitvods); TL: sitls; TM:
glitmunjan; TR: baitrs, snutrs, hlutrs, vintrus; TS:
vaurts, kavtsjo.
 <a name=0945>
SV: taihsvo; SL: skohsl, þreihsl, hunsl, svumsl;
SM: klismo; SN: asneis, anabusns, barusnjan, ufartrusnjan,
usbeisns, hlaivasna; SG: intrusgjan; SK:
þriskan, fisks, atisk, andhruskan et adjectiva terminationis
-isks; SQ: hnasqus, vrisqan; ST: asts, fastan,
rasta, vasti, þvastiþa, frats, gasts, laistjan, maists,
aistan, ïst, lists, urrists, svistar, qistjan, ganists, beist,
kriustan, brusts, lustus, kustus, krusts, vaurstv, gistra,
navistron, avistr, hulistr, blostreis, gilstr.
ZV: ïzvis, ubizva; ZL: svartizla; ZN: arwazna,
razn, vizn, andavleizns, fairzna; ZG: azgo; ZD:
gazds, razda, mizdo, huzd.
§ 55. Altera connexarum consonantium species
est geminatio, id est repetitio ejusdem litterae. In
genuinis gothicis vocabulis non geminantur, excepto
nasali gg, nisi liquidae, dentales et sibilantes, eo modo:
a) Liquidae: LL: alls, hallus, ufsvalleins, fill, spillon,
vulla, fulls; MM: vamm, svamm, stamms, dammjan,
mammo, hlamm, et in terminationibus dativi
þamma, anþaramma, ïmma, himma, ainummehun;
NN: manna, anno, kannjan, rannjan, ïnna, kinnus,
brinnan, vinnan, spinnan, duginnan, aflinnan, rinnan,
minniza, sunno, brunna, munnan, kunnan, runnun,
etc.; RR: fairra, qairrus, andstaurran;
b) Dentales: DD: daddjan, vaddjus, tvaddje, ïddja;
þþ: aþþan, aiþþau; TT: atta, skatts;
c) Sibilantes: SS: wass, ungatass, usstass, gaviss,
gaqiss, misso, missa-, vissa, knussjan, et terminatio
-assus.
«Annotatio 1.---Saepe etiam hae litterae redundanter
geminantur, ex. gr.: allh Luc. II, 46, aggillau Cor.
II, XI, 14, kannt Cor I, VII, 18, ainnohun Philip. IV, 15,
fairrinoþ Gal. V, 15, nasseinais Thess. I, V, 8, fortasse
etiam ïddveit Tim. I, III, 7 (vid. Castill. ad
h. l.), praesertim in nominibus propriis: aillam
Ἠδάμ, maisaullam Μεσουλάμ, ammo Ἀμῶς, makidonnim
Cor. II, IX, 12, sainnaa Σεναά, aiddua Ἰεδουά,
gaddarenus Γαδαρηνός, (lyddomaeis? Λοδαδίδ), lazzarus
Luc. XVI, 23 Λάζαρος, assaum Ἀσούμ, ïasson
Ἰάσων, vid. ad Gal. V, 15.
«Annotatio 2.---Vice versa quandoque simplex
adhibetur consonans, ubi spectaretur geminata: fulnan
Luc. II, 21; Eph. III, 19, frakuni Rom. XIV, 3,
<a name=0946>
manhun Tim. I, V, 22, visedun Luc. II, 43, coll. ad
Mc. III, 13; X, 45, tvadje Tim. I, V, 19.
«Annotatio 3.---Quoad reliquias consonantes non
geminantur nisi in nominibus propriis et vocabulis
peregrinis, ex. gr.: laivvi, aivva, abba, rabbi, filippus,
aiffaþa, aikklesjo, zaxxaius; sakkus et smakka vere
gothica vocabula certo non sunt, et vippja Joan. XIX,
2 mendum est librarii pro vipja.
Quamdam geminationem efficit assimilatio, qua
consonans finalis vocabuli vel partis vocabuli in consonantem
initialem sequentis incidit. Huic praesertim
subjacent τὸ h particularum nih, jah, uh, et τὸ s
praepositionis us, ex. gr.: niþ-þan, jas-sa, jan-ni,
vasuþ-þan, ur-reisan, etc. Plura exempla in glossario
reperies hh. vv.
§ 56. Jam ad singulas consonantes de ipsarum
transitionibus in alias monuimus; hae transitiones
igitur triplicis sunt speciei:
1) transitio tenuis et mediae in aspiratam, eo modo:
g et k in h, b et p in f, d in þ.
2) Transitio aspiratae in mediam, eo modo; h in
g, f in b, þ in d.
3) Transitio dentalium in sibilantes, id est, d, þ,
t
in s et z.
§ 57. De consonantium affectionibus animadvertendae
sunt etiam:
1) Paragoge, qua liquida a tergo vocabuli adjicitur;
non occurrit nisi in nominibus propriis peregrinis,
ex. gr.: mariam Μαρία, nauel Νῶε, nerin Νηρί,
mailkein Μεχλί.
2) Epenthesis, qua consonans in medio vocabuli interjicitur,
quaeque in pluribus casibus ad euphoniam
inservit, ex. gr.: swumfsl Joan. IX, 11 loco svumsl,
timbrjan; Luc. XIV, 28, 30 loco timrjan, coll. j inducto,
§ 34, 4.
3) Metathesis, qua consonans a loco movetur, ut
in marytr Cal. goth. loco martyr; sprauds autem Cor.
I, IX, 24 loco spaurds, þvalh Skeir II, 6 loco
þvahl librario ut menda certo adscribenda sunt,
alias genuinis spaurds et þvahl occurrentibus.
4) Elisio, qua euphoniae causa consonans rejicitur,
ex. gr. in fimtiguns Luc. XVI, 6 pro fimftiguns.

CAPUT SECUNDUM. DE VOCABULORUM FLEXIONE.
 <a name=0945>

A. DE DECLINATIONE. 

 <a name=0945>
§ 58. Gothicae linguae sunt novem orationis partes.
substantivum, adjectivum, numerale, pronomen,
verbum, adverbium, praepositio, conjunctio, interjectio.
Quatuor ultima, ut quae flexionem non subeant,
<a name=0946>
inflexibilia, aliae vero flexibilia dicuntur. Ex his autem
quatuor priora declinantur, posterius tandem, id est,
verbum conjugatur.

I. DE SUBSTANTIVO. 
 <a name=0945>
§ 59. In gothica lingua pro substantivis tria dantur
genera, masculinum scilicet, neutrum et femininum.
Saepius equidem hoc grammaticale genus generi
<a name=0946>
naturae seu sexuum convenit, ex. gr.: atta
masc. pater, aiþei fem. mater, haubiþ neutr. caput,
non ea tamen regula nullas exceptiones patitur, immo
<a name=0947>
plura sunt vocabula, inanimata, proprietates, artes,
affectionesve animi, etc., exprimentia, quae, per personificationem
omnibus linguis communem masculino
femininove genere donata sunt, ut bagms masc.
arbor, airþa fem. terra, doms masc. judicium, muns
masc. sententia, gahugds fem. cogitatio, vens fem.
spes, etc. Vice versa nonnulla sunt vocabula, personas
significantia, quae rerum genus, id est, neutrum
prae se ferunt, sive eorum genus indefinitum remanere
voluerint, ut in barn τὸ
παιδίον, infans, gaman ὁ
πλησίος,
proximus, sive per contemptum personas in rerum classem
deprimere intenderint, ut in þevis neutr. mancipium,
gaskalki neutr. conservus. Aliud est genus commune
pro vocabulis, quae animata utriusque generis seu
sexus exprimunt et consequenter ut masculina vel feminina
<a name=0948>
usurpantur, ut asilus, masc. asinus, fem. asina. Qui
casus non nisi raro occurrunt, cum ordinario mutato genere
commutatur forma, ut in svaihra masc. socer,
fem. svaihro socrus, þius masc. famulus, fem. þivi
famula, magus masc. puer, fem. mavi (loco magvi?
Grimm. III, 336) puella. Haec aliunde fusius ubi
de formatione vocabulorum (§ 142 sqq.) evolventur.
Hic relative ad declinationem dicere sufficit, quod
neutrum semper accusativum formet nominativo similem,
et femininum pleniores vocales in flexione
diligat. In nonnullis tamen vocabulis suae cuique generi
dantur diversae terminationes, ita ut magis minusve
sit dijudicatu difficile, quodnam genus haec vocabula
habeant. Jam vero hae terminationes sunt:
§ 60. Numerus pro substantivis duplex est: singularis
scilicet et pluralis. Dualis, qui in pronomine et
verbo reperitur, in substantivis nusquam occurrit.
§ 61. Utrique numero quinque sunt casus: nominativus
scilicet, vocativus, accusativus, dativus et
genitivus. Casus instrumentalis in substantivis non
equidem invenitur, sed in pronomine quaedam liquit
vestigia (vid. §§ 108, 110). Quod si insuper gothica
nomina, ut infra dicemus, ex forma casuum in varias
declinationes ordinantur, haec varietas consistit
minus in mutatione terminationum omnino diversarum,
quam in varietate syllabarum radicalium vel derivatarum
hanc praecedentium et in hujus in illam
influxu. Hinc ex sequentibus notis dignoscendi sunt
in genere casus utriusque numeri et in omnibus declinationibus.
Nominativus terminatur in vocalem vel in -s, neutro
etiam in alias consonantes finito; vocativus sing.
nominativo convenit, rejecto tantum s huic proprio;
accusativus sing. in genere radicem vocabuli nudam
praebet; dativus sing. primitus terminatur in a; genitivus
sing., in s. Necnon et nominativus et vocativus
plur. masc. et fem. in s, neutr. in a terminantur;
<a name=0948>
accusativus plur. in s vel ns, neutr. in a; dati
vus plur. in m; genitivus plur. in unam longarum
vocalium e vel o. Quas omnes terminationes sequens
tabula exhibet:
§ 62. Ad varias declinationes dividendas thema seu
radix vocabuli imprimis est observanda. Radice eam
formam substantivi intelligimus, quae licet per se
ipsam nullam forte casuum designationem habeat,
nec in lingua qualis est, generaliter existat, tamen
ad formandos casus, ad evolvendam declinationem et
formandum vocabulum ita fondamentaliter inservit,
ut non solum omnes existentes declinationis formae,
sed etiam formae ex existentibus vocabulis derivatae
ad hanc reduci possint. Quam radicalem formam in
decursu operis litteris uncialibus notavimus.
§ 63. Declinatio in duas partes dividitur, quas veteres
a nomine ad adjectivum proxime accendenti,
<a name=0949>
abstractam et concretam seu emphaticam, recentiores
vero fortem et debilem formam nuncuparunt. Sed
utraque appellatio ideo falsa est, quod prior significationem,
et non formam spectet, et aliunde pro
substantivis fere non valeat, posterior vero in erronea
consideratione formae utriusque declinationis
innitatur. Verum enim vero duae declinationes in eo
inter se discrepant, non quod debilis dicta addito
accidentaliter n formativo a fronte declinationis
evadat, sed quod radicalis forma hinc per vocalem,
illinc per consonantem terminetur; itaque
nos, meliori speramus jure, nomine vocalicae et consonanticae
<a name=t6295>[6295] declinationis eas donavimus. Posterior,
consonantica scilicet, ea vocabula comprehendit
quorum forma radicalis per n ad syllabam formativam
pertinens concluditur (coll. Bopp. Vergl. Gramm.
§ 125, p. 149); haec tamen littera ad formationem
vocabuli non ad ejus flexionem pertinet; hic vero
cum de posteriori tantum agendum habemus, vocabulum
ea sola forma indutum, qua notis casuum connectitur,
spectari debet.

A. VOCALIA DECLINATIO. 

§ 64. Vocalica declinatio in eo essentialiter consistit,
quod forma radicalis vocabulorum ad hanc pertinentium
in vocalem terminetur. Jam vero in terminatione
radicalis formae tres tantum vocales occurrunt,
a, i et u, quae quidem in declinatione varias subeunt
affectiones, sive debilitatae, sive productae, sive etiam
in quibusdam casibus omnino rejectae: a saepissime,
i nonnisi raro, u autem nunquam omittitur. Nunc
vero ad formandos casus vocalicae declinationis sequentes
inserviant regulae:
1) Nominativus sing. in masc. et fem. ad radicalem
formam s addit, dum vocalis, si u est, immutata
remanet, si i rejicitur, si tandem a, tum rejicitur, tum
in i debilitatur. Femininum tantum modo hanc servat,
n terminationis non accepto. Neutrum idem atque
masculinum se habet, excepto quod s terminationis
non capiat.
2) Accusativus et vocativus sing. nominativo congruunt,
s finali rejecto.
3) Dativus sing. a ad terminationem affixo efformatur.
Hinc in verbis quorum radicalis forma per a
terminatur, huic formae convenit; si vero per i, haec
vocalis in masc. a loco movetur, in fem. autem rumpitur,
a eamdem ruptionem in radicalem vocalem u
producente.
4) Genitivus sing. terminationem s cum vocali
jam existente recipit. Haec vocalis a primitus fuisse
videtur, quae in masc. et neutr. radicalium formarum
in a et i debilita fuit in i, dum in fem. terminationes
magis sonoras anteponenti cum vocali terminante in
o et ai commista est. Si autem vocalis radicalis est u, ruptio sequitur et fit au.
5) Nominativus et vocativus plur. masc. et plur.
terminationem s assumunt et producitur vocalis radicalis
<a name=0950>
(a in o, in ei, u in ju loco iu), neutr. autem terminationem
a recipit.
6) Accusativus pluralis, qui in neutro nominativo
convenit, in masc. et fem. ad radicalem formam appendit
terminationem ns, cujus loco, ubi haec forma
in -a desinit, in fem. s tantum adhibet, vocali radicali
producta, ita ut hic etiam accusativus nominativo
congruat.
7) Dativus pluralis ad radicalem formam constanter
adjicit m, cujus loco, ubi vocalis radicalis est a,
hanc vocalem in fem. tantum in o iterum producit.
8) Genitivus plur. tandem habet terminationem e,
pro qua in fem. tantum et ubi forma radicalis in a
finitur, hanc vocalem produci jubet.
Hoc insuper animadvertendum est, quod ubi j vel
v, vocalem radicalem praecedens, rejici debet, in
cognatam vocalem i vel u juxta sonorum regulas
(§§ 34, 3; 35, 3) convertatur.
§ 65. Declinatio vocalica subdividitur ipsa in triplicem
classem, prout forma radicalis per unam
trium vocalium a, i vel u terminatur. Insuper etiam
j vel v vocali finali praepositum, necnon et genus substantivi
in vocalem influunt, ita ut sequens tabula
omnes possibiles hujus declinationis casus comprehendat:
Sed hi casus non integre nisi cum vocali radicali a
occurrunt, cum aliis autem duabus non paucas patientes
lacunas. Sic regula est, nullis exceptionibus
subjecta, quod consonantes j et v suis cognatis vocalibus
i et u praeire nequeant, formis ji et vu nusquam
caeterum occurrentibus. Insuper in declinandis vocabulis
etiam immittitur vocalicum r ut quarta radicalis
vocalis (vid. ubi de sonis, § 39, 3), quae suam
sedem in vocalica declinatione etiam vindicat.
VOCALICA DECLINATIO PRIMA.
Rad. vocalis a.
a. Masculinum.
Sic declinantur: aiþs jusjurandum, asts ramus
bagms arbor, andbahts famulus (plur. andbahtos, non
autem andbahteis, ut mendose in glossario irrepsit
dags dies, himins coelum, hlaifs panis, hunds canis
hors adulter, þiubs fur, þiudans rex kreks graecus
<a name=0951>
laufs folium, ligrs cubile, sitls sedes, skalks servus
skatts argenteus nummus, skilliggs denarius, stains
lapis, stols sedes, tains surculus, dauravards atriensis,
vigs via, vinds ventus, vulfs lupus, figgrs digitus,
fugls avis.
«Annotatio 1.---De plurimis vocabulis, quae in plur.
pro significatione occurrere nequeunt, vel quorum
nominativus, accusativus vel dativus plur. in
monumentis saltem exstantibus non reperiuntur, in
dubio remanet, utrum eorum radicalis forma in a vel
i desinat; talia sunt akrs campus, biuds mensa, gadiliggs
consobrinus, gazds flagellum, daigs massa, doms
judicium, qums adventus, hakuls (non hakul, ut in
gloss. traditum est) pallium, hlains collis, hlauts sors,
þagks gratia, þlauhs fuga, faihuþraihns divitiae, katils
lebes, kindins vicarius, maiþms donum, maurgins
mane, megs gener, munþs os, oris, run cursus, saivs
mare, snaivs nix, stikls calix, striks ductus lineae,
vaurms vermis, vigans bellum, vaips corona, vlits
facies, vrits litura, vraks persecutor.
«Annotatio 2.---De aliis autem incertum remanet,
utrum masculina vel neutra sint: akeits vel akeit acetum,
aþns vel aþn annus, ans (gen. anzis) trabs, auhns
vel auhn fornax, atisks vel atisk satum, gaggs vel gagg
incessus, gilds vel gild tributum, gramsts vel gramst
festuca, dals vel dal vallis, hilms vel hilm ulmus, hruks
vel hruk cornix, þaurps vel þaurp campus, usluks vel
usluk apertura, mails vel mail macula, maþls vel maþl
emporium, mods vel mod ira, nadrs vel nadr vipera,
<a name=0952>
plats vel plat pannus, puggs vel pugg pera, raips vel
raip corrigium, sikls vel sikl siclus, saggqs vel saggq occidens,
sauns vel saun redemptio, sinaps vel sinap sinapis,
skauts vel skaut fimbria, spaiskuldrs vel spaiskuldr
saliva, skufts vel skuft capilli, skohs vel skoh calceamentum,
sleps vel slep somnus, svamms vel svamm
spongia, svibls vel svibl sulfur, soþs vel soþ satietas,
tveifls vel tveifl dubium, vaggs vel vagg paradisus,
vairþs vel vairþ pretium, vamms vel vamm macula,
andavleizns vel andavleizn facies, vokrs vel vokr usura,
gafahs vel gafah captura, fulliþs vel fulliþ plenilunium,
frums vel frum initium. Grets vero est forsan
femininum.
«Annotatio 3.---Radice in s desinente, hoc s in nominativo
sing. a terminatione deficit: ans trabs, gen.
anzis, drus casus, gen. drusis, veinnas (?) ebriosus,
hals cervix. Idem dicendum est de nonnullis vocabulis,
quorum radix in r terminatur: gabaur commune
prandium, convivium, vair vir, stiur vitulus.
«Annotatio 4.---Vegs fluctus habet in nominativo
plur. vegos Mc. IV, 37, in dativo autem plur. vegim
Mth. VIII, 24. Vice versa aivs aevum in dativo plur.
est aivam Rom. XI, 36, in accusativo autem plur.
aivins Mth. VI, 13.
«Annotatio 5.---Reiks stirps et veitvods testis habent
in nominativo plur. formas apocopatas reiks Joan.
VII, 26; Rom. XIII, 3, et veitvods Cor. I, XV, 15; genitivus
autem et dativus plur. reike, reikam, etc., regulariter
sonant.»
 <a name=0951>
Ad normam hairdeis declinantur vocabula, in quibus
vel syllaba derivata vel radicalis longa terminationis
syllabam praecedit, ut: andeis finis, aurkeis
olla, asneis famulus, beruseis plur. berusjos veteres,
guþblostreis Dei contemptor, fauramaþleis praesul,
silbasiuneis testis ocularis, faurstasseis praesul, vitodafasteis
legisperitus, waiteis frumentum; bokareis
scriba, laisareis magister, liuþareis cantor, motareis
publicanus, sokareis scrutator, vullareis fullo, ragineis
consiliarius, siponeis discipulus.
Ad normam harjis declinantur vocabula, quae brevem
syllabam radicalem immediate ante terminationem
habent, quae syllaba per j interjectum producitur,
ut: niþjis gener, sakjis pugnator, andastaþjis
adversarius, silbaviljis voluntarius.
«Annotatio.---De laisaris Luc. VI, 40 loco laisareis
vid. ubi de sonis § 23, 4.»
Non datur aliud hujus formae paradigma.
b. Neutrum.
Eo modo declinantur: agis metus, ahs spica, aiz,
oes, aibr donum, aigin proprietas, avistr ovile, akran
<a name=0953A>
fructus, alev oleum, aljan zelus, aviliud gratia, gabaur
tributum, balsan balsamum, barn infans, baurd
asser, beist fermentum, andabeit labes, bloþ sanguis,
gaidv defectus, gund ulcus, gulþ aurum, gras herba,
daur porta, gadikis (non autem gadik, ut in glossar.
traditur) figmentum, dius animal, dragk potus, eisarn
cibus, anaqal quies, faurhah velum, hais lampas,
hairþra plur. tant. viscera, andahait confessio, bihait
rixa, gahait promissio, haubiþ caput, haurn cornu,
hatis odium, hlaiv sepulcrum, huzd thesaurus, hulistr
velum, hunsl oblatio, hus domus, hrot tectum,
þeihs tempus, þevis servus, þivadv servitium, þiuþ
bonum, þreihsl angustia, gaþrask area, þvahl lotio,
kaurn frumentum, kas vas, kelikn turris, lamb ovis,
laud regio, laun merces, leik corpus, sildaleik prodigium,
lein linum, aflet remissio, fralet id., lev occasio,
galiug simulacrum, liugn mendacium, liuhaþ
lux, lukarn lucerna, bimait circumcisio, gaman socius,
mel tempus, maurþr homicidium, miliþ mel,
mimz caro, usmet conversio, neiþ invidia, andanem
acceptatio, jer annus, juk jugum, pund pondus, ragin
consilium, razn domus, raus arundo, rign pluvia,
riqiz obscuritas, rimis quies, saban linum, sair dolor,
salt sal, sauïl sol, sarva plur. tant. arma, sigis
victoria, silubr argentum, skip navis, skohsl spiritus
malus, smyrn myrrha, smairþr adeps, svartisl nigredo,
andstald oblatio, spill fama, sves proprietas,
svumsl piscina, tagl capillus, tagr lacrymae, vaurstv
opus, veihs pagus, vein vinum, vepna plur. tant. arma,
andavizn sustentatio, vis tranquillitas, ïdveit opprobrium,
fraveit vindicta, fairveitl spectaculum, vitoþ
lex, bifaih fraus, derisio, anafilh traditio, gafilh, usfilh
sepultura, þrutsfill, lepra, fraiv, semen, frius
frigus.
«Annotatio 1.---Huc pertinent alia vocabula, de
quibus in incerto est utrum sint masculina vel neutra,
quae vid. § 66 annot. 2.
«Annotatio 2.---Ad hanc nostram declinationem
referendum est secundum formam etiam guþ Deus,
cum anomalis gen. guþs, nom. plur. guda, licet ab
Ulfila, influente probabiliter doctrina christiana (coll.
gloss. V. unhulþo) in sing. ut masc. usurpetur.
«Annotatio 3.---De genitivo plur. dalei Luc. III, 5
loco dale et spilli Tit. I, 14 loco spille, vid. ubi de sonis
§§ 23, 4; 30, 3.
«Annotatio 4.---Cum munþs os, oris, masc. occurrit
etiam munþ neutr. Cor. II, VI, 11.
«Annotatio 5.---Loco brawa Cor. I, XV, 52 a neutr.
braw forsan brawai a fem. brawa legendum est.»
Sic declinantur: aglaiti impudicitia, azeti deliciae,
aivaggeli evangelium, aveti pecus, aiviski opprobrium,
andaugi facies, aurali sudarium, arbi haereditas,
<a name=0954>
ataþni annus, badi lectum, andbahti ministerium,
barniski infantia, biari animal, basi bacca, biuhti mos,
fauragaggi administratio, gavi rus, gairuni passio,
fauradauri via, unhaili morbus, haimoþli campus,
hauhisti altitudo, hauri pruna, havi foenum, hivi color,
gaþagki circumspectio, þiubi spelunca latronum,
kunþi cognitio, andalauni merces, unledi paupertas,
galeiki similitudo, galigri nuptiae, fauramaþli
principatus, manvi impensa, manauli species, meki
gladius, ufarmeli inscriptio, gaminþi memoria, andanahti
verperus, nati rete, reiki imperium, garuni
consilium, gaskalki conservus, unsuti seditio,
stiviti dolor, fauratani signum, tauï factum, tevi
cohors, trausti foedus, vaggari pulvinar, gavairþi
laetitia, andvairþi facies, andvairþi pretium, valdufni
potentia, andavaurdi responsio, gavaurdi sermocinatio,
lausavaurdi loquacitas, gavaurki lucrum,
vadi pignus, usvissi vanitas, unviti ignorantia, vitubni
cognitio, fairguni mons, fani lutum, filegri cavitas,
fulhsni absconditum, fraþi intelligentia, frumisti principium,
fastubni retinentia, observantia, fastubni
jejunium (fastubnja Cor. I, VII, 19 non ut femininum
sing., licet tale gloss. p. tradat, sed ut neutrum plur.
habendum est).
«Annotatio 1.---Quomodo tauï in gen. sing. tojis,
nom. plur. toja etc., habeat, jam ubi de sonis explicavimus.
«Annotatio 2.---Praeter formam genitiv. sing. in -jis,
etiam altera in -eis occurrit (vid. ad. Luc. I, 23), ut
gavairþeis Cor. II, XIII, 11; Eph. IV, 9; Thess. II,
III, 16, andbahteis Luc. I, 23, fauramaþleis Neh. V,
14. 18, valdufneis Skeir. VII, a, trausteis Eph. II, 12.
Haec videtur esse forma recentius in eis casibus ad
analogiam masculini usurpata, in quibus duae consonantes
terminationem praecedebant. Hinc waiteis Joan.
XII, 24 genitivum a waiti deducendum manifestum
est, licet hic una tantum consonans terminationem
praecedat, et insuper vocabulum in ea versionis parte
reperiatur, quam priorem fuisse confectam probavimus.»
Eo modo declinatur etiam triu arbor.
c. femininum.
Sic declinantur: ahana palea, airþa terra, aleina
ulna, arka arca, arwazna telum, awa fluvius, bida rogatio,
gabinda vinculum, gabruka mica, boka scriptura,
<a name=0955>
bota utilitas, gairda zona, gilþa siclus, groba fovea,
graba fossa, daila participatio, vigadeina carduus,
drauhsna buccella, hairda grex, halba latus, hansa
turba, hlaivasnos plur. tant. fossores, hlamma laqueus,
hleiþra tabernaculum, hrugga virga, þarba inopia,
þiuda populus, ïdreiga poenitentia, karkara carcer,
knoda genus, laiba reliquiae, liuga matrimonium,
lita hypocrisis, marka terminus, mulda pulvis, mota
vectigal, neþla acus, jiuka certatio, junda juventus,
paida tunica, razda lingua, rasta milliare, runa mysterium,
saivala anima, saldra scurrilitas, saurga
<a name=0956>
cura, skanda turpitudo, skura horror (frisson), sleiþa
detrimentum, smarna lutum, spilda pulpis, staua judicium,
staiga semita, stibna vox, svartizla atramentum,
teva ordo, usvaurpa abjectio, kunaveda catena,
vinna dolor, vamba venter, dauravarda janitrix, vulla
lana, vulva rapina, vraka persecutio, faþa sepes,
fairzna calx, fairina debitum, fera locus, filusna
multitudo, weila hora, wota minae; et insuper derivata
substantiva in -þa, ut agliþa afflictio, mildiþa
benignitas, fairniþa senectus, gaunoþa luctus, etc.,
vid. § 148 aa) γ)
ββ).
Ad normam bandi ea declinantur vocabula, quae
ante terminationem vel syllabam derivatam vel syllabam
radicalem longam habent (coll. § 67), ut gabindi
vinculum, þiudangardi regnum, hropi clamor,
mavi (a radicali forma MAUJA) puella, þivi (a rad.
forma þIUJA) ancilla, aqizi securis, hulundi altitudo,
lauhmuni fulgur, wolftuli gloria; necnon et gabundi
vinculum, haiþi campus, haiti mandatum, aiwatundi
sentis (βάτος Mc. XII, 26; Luc. VI, 44; XX, 37 in
gloss. h. v. supplendum est), vasti vestis, wilftri
feretrum, usvandi circuitus, kalki (vel kalkjo) pellex,
frijondi (non frijondja, ut gloss. incorrecte habet)
amica, vundufni vulnus, fraistubni tentatio, jukuzi
jugum, aurahi sepulcrum.
Ad normam vero sunja declinantur vocabula, in
quibus syllaba radicalis brevis terminationem praecedit
(coll. § 67), ut vrakja persecutio, brakja pugna,
halja infernus, sibja cognatio; consequenter etiam
ludja facies, plapja via, skalja later, sulja planta pedis,
vipja corona, vinja pascuum, banja vulnus.
Sic declinantur: nidva craticula, ubizva porticus,
saliþvos plur. tant. diversorium, triggva foedus,
fijaþva inimicitia, frïaþva dilectio.
VOCALICA DECINATIO SECUNDA.
Radic. vocalis i.
a. Masculinum.
Ad ejus normam declinantur: ands terminus,
arms brachium, bansts horreum, barms sinus, gards
domus, gasts hospes, gadrauhts miles, hups femur,
juggalauþs adolescens, laists vestigium, mats cibus,
muns cogitatio, saggvs canticum, sauþs oblatio, slahs
plaga, staþs sedes, bruþfaþs sponsus, hundafaþs centurio,
frasts, puer.
«Annotatio 1.---Vocabula, quorum radix in s vel r
desinit, s terminationis non accipiunt: urruns oriens
(gen. urrunsis), baur natus.
«Annotatio 2.---Quod autem in vocabulis, quorum
non reperitur pluralis, incertum sit, utrum ad hanc
vel ad praecedentem declinationem pertineant, jam
supra (§ 66, annot. 1) animadversum est.»
Aliud hujus formae vocabulum nusquam occurrit.
b. Neutrum.
Deest.
c. Feminnium.
 <a name=0957>
Sic declinantur: aihts res, ajukduþs aeternitas,
alþs senectus, arbaiþs labor, asans messis, gabaurþs
nativitas, usbeisns exspectatio, andabauhts pretium
redemptionis, faurbauhts redemptio, anabusns auris,
allbrunsts holocaustum, bruþs nurus, ïnnagahts introitus,
fragifts mutuatio, gagrefts mandatum, grids
passus, gaits capra (nam juxta felicem Massmanni
conjecturam Neh. V, 18 gaits ·a· loco gaitsa, quod
in textu et in glossario induximus, legendum est)
dails pars, dauhts convivium, dauns odor, missadeds
scelus, dulþs festum, usdrusts via ardua, qens mulier,
gaqumþs conventus, haurds porta, andahafts
responsum, haifsts rixa, gahugds cogitatio, þaurfts
indigentia, gaþlaihts consolatio, gakusts probatio,
gakunds persuasio, gakunþs apparitio, lists dolus,
fralusts detrimentum, mahts potentia, magaþs virgo,
gamainduþs communio, gamainþs ecclesia, managduþs
multitudo, turba, mikilduþs magnitudo, gamunds
memoria, nauþs necessitas, andanumts acceptatio,
ganists salus, garehsns ordinatio, urrists resurrectio,
rohsns vestibulum, gasahts vitium, ïnsahts
narratio, frisahts imago, sokns disquisitio, manaseþs
mundus, sauhts contagio, siuns facies, gaskafts
creatio, slauhts immolatio, taikns signum, gataurþs
destructio, ustauhts consummatio, vaihts res, usvahsts
incrementum, usvaurhts justitia, fravaurhts peccatum,
vens spes, vailavizns sustentatio, vists scientia, vunns
dolor, vrohs accusatio, fadreins genus, faheþs pax.
«Annotatio 1.---Huc referenda sunt etiam verbalia in
-eins, in hoc tantum particularia, quod in nominativo
plur. in -os, et in genitivo plur. in -o desinant, ex. gr.:
galaubeins fides, daupeins baptisma, anastodeins principium,
naiteins calumnia, bisauleins macula. Necnon
et in dativo plur. terminatio -om pro -im per exceptionem
occurrit in unkaureinom Cor. II, II, 9. Quoad
verbalia in -ons, ut mitons cogitatio, laþons invitatio,
salbons unguentum, sunjons justificatio, regulariter
declinari videntur, occurrit saltem nominativus plur.
mitoneis Mc. VII, 21, genitivus mitone Eph. II, 3,
sed etiam mitono Rom. XIV, 1. Eo etiam modo flecti
videntur verbalia in -ains, ut bauains habitatio, þulains
patientia, libains vita, lubains spes, etc., quorum tamen
non occurrit nisi genitivus plur. þulaine Cor. II, I, 5 sqq.
«Annotatio 2.---Post s radicale s terminationis in
nominativo sing. rejicitur, ex. gr.: garuns via, gen.
garunsais, los sors, afstass divortium, usstass resurrectio,
anaqiss calumnia, gaqiss, þiuþiqiss, etc.
Vaurts vero s in singulari (gen. vaurtsais) retinet,
rejicit autem in plurali (vaurteis).
«Annotatio 3.---Haims pagus declinatur in singulari
ad instar praesentis declinationis, in plurali autem ad
instar prioris (nom. haimos, etc).
«Annotatio 4.---De genitivo plur. fravaurhti Rom.
VII, 5 loco fravaurhte vid. ubi de sonis § 23, 4.
«Annotatio 5.---Vocabulorum ahaks columba, astaþs
veritas, grets fletus, krusts crepitaculum, sauls columna,
staks macula, bistugqs offensio, fulleiþs plenitudo,
genus dubium est, licet probabiliter huc referenda
sint. De midumai Mc. III, 2 etc., potest nominativus
<a name=0958>
midums, ad instar secundae, vel miduma ad
instar primae declinationis flecti.»
VOCALICA DECLINATIO TERTIA.
Radic. vocalis u.
a. Masculinum.
Sic declinantur: airus nuntius, auhjodus tumultus,
auhsus hos, asilus asinus, gabaurjoþus concupiscentia,
dauþus mors, giþus uter (uteri), haidus modus,
hairus gladius, hallus rupis, hliftus latro, huhrus fames,
þaurnus spina, kintus obolus, kustus probatio,
kubitus lectum, liþus membrum, lustus concupiscentia,
luftus aer, magus puer, maihstus stercus, manniskodus
humanitas, sakkus saccus, sidus mos, skadus umbra,
skildus clypeus, tunþus dens, vahstus incrementum,
vairdus diversorium, valus baculus, vandus virga,
flagellum, viþrus agnus, vintrus hiems, vulþus gloria,
vratodus iter, fairwus mundus, fotus pes; et
insuper substantiva derivata in -assus, ut ïbnassus similitudo,
ufarassus superabundantia, blotinassus reverentia,
gudjinassus praesbyteratus, sacerdotium,
drauhtinassus stipendium, etc. vid. § 148 ff).
«Annotatio 1.---Incerti generis sunt qairnus pistrinum,
ulbandus camelus, flodus fluctus, gredus fames,
leiþus sicera (gall. cidre germ. Obstwein), necnon et
vocabula in -odus finita.
«Annotatio 2.---De hujus declinationis u frequenter
in au commutato vid. ubi de sonis § 29, 3.»
Sic declinantur assarjus denarius, drunjus sonus.
«Annotatio.---Forma pluralis probari nequit, quae
verisimiliter sonaret stubjus, stubjuns, stubjum, stubjive
(stubive? Grimm. I, 601).»
b. Neutrum.
Sic declinatur etiam gairu flagellum.
c. Femininum.
Sic declinantur: asilus asina, kinnus genae, vriþus grex.
VOCALIA DECLINATIO QUARTA.
Radic. vocalis r.
a Masculinum.
Sic declinatur quoque fadar pater.
b Femininum.
§ 84. Forma radicalis -r: DAUHTR.
Declinatur prorsus masculini ad instar.
Hanc declinationem sequuntur etiam dauhtar filia,
svistar soror.
VOCALICAE DECLINATIONIS ANOMALA.
§ 85. Ad vocalicam declinationem pertinent etiam
nonnullae vocabulorum classes, quae licet in quibusdam
casibus naturam vocalicam deperdant et consonanticam
radicem manifeste sapiant, in aliis tamen
casibus, praesertim in compositionibus, habent, quo
forma radicalis reipsa vocalica dignoscatur, ita ut
tanquam species consonaticae declinationis immerito
cogitarentur.
a. Masculinum.
Sic declinantur substantiva e participiis activis
derivata: daupjands baptistus, hatands osor, merjands
praedicator, nasjands salvator, bisitands vicinus,
talzjands doctor, allvaldands omnipotens, fraveitands
ultor, fijands hostis, inimicus, frijonds amicus,
fraujinonds dominator, midumonds mediator.
«Annotatio.---Ad hanc declinationem pertinet etiam
menoþs mensis, a quo sequentes casus probari possunt:
sing. nom. menoþs Luc. I, 36, dat. menoþ
Luc. I, 26, gen. menoþs Neh. VI, 15; plur. acc. menoþs
Luc. I, 24, 56, dat. menoþum Gal. IV, 10. Hinc
voc. et acc. sing. menoþ, gen. plur. menoþe cogitandi
sunt.»
b. Femininum.
Sic declinantur: alhs templum, brusts pectus,
dulþs festum, mitaþs mensura, miluks lac, nahts
nox, spaurds stadium, vaihts res, negotium.
«Annotatio.---Dulþs et vaihts regulariter etiam declinantur:
gen. dulþais, vaihtais, etc. Nahts habet
in dat. plur. nahtam Mc. V, 5.

B. CONSONANTICA DECLINATIO. 

§ 88. Nonnullis casibus consonantica declinatio
animadvertenda est, sic:
1) Nominativus sing. n finale radicalis formae rejicit.
2) Vocativus sing. nominativo similis est.
3) Accusativus sing. nudam radicis formam exhibet,
excepto tamen neutro, quod juxta regulam
nullas patientem exceptiones, accusativum nominativo
congruentem habet.
4) Dativus sing. a hujus casus proprium deperdidit
quod tamen prius aderat, ut ex a praecedente
syllaboe formativoe debilitato in i patet.
5) Genitivus sing. s ad radicalem formam immediate
connectit, a syllabae formativae in i debilitato.
6) Nominativus plur. masc. et fem. radicali formae
s praeponit, cujus loco neutrum a adhibet, producta
vocali syllabae formativae.
7) Vocativus et accusativus plur. semper sunt nominativo
congruentes.
8) Dativus plur. in m desinit, rejecto n radicalis
formae.
9) Genitivus plur. in masc. et neutr. e, in fem. o
ad radicalem formam adjicit.
a. Masculinum.
Sic declinantur: halsagga cervix, aha sensus,
ahma spiritus, amsa humerus, ara aquila, atta pater,
blinda caecus, bloma flos, brunna puteus, broþrahan
plur. tant. fratres, fauragagga praesul, praesidens,
galga crux, garda stabulum, gibla pinaculum, guma
homo, gadaila participator, gadauka hospes, drakma
drachma, drobna seditio, hiuhma turba, gahlaiba socius,
hliuma auris, auditus, unhulþa malignus (spiritus),
hoha aratrum, uzeta praesepe, galaista comes,
manleika imago, galeika concorporale, usliþa paralyticus,
liuta hypocrita, lofa manus arida, magula
parvulus, maimbrana pergamen, malma arena, mela
modius, mena luna, milhma populus, ganauha sufficientia,
nuta captor, nota puppa, gajuka socius, garazna
vicinus, sinista maxime natus, gasinþa socius,
skula debitor, skuggva speculum, smakka ficus, snaga
vestis, sunna sol, sparva passer, spilla praedicator,
spyreida sporta, gataura fissura, vaihsta angulus, gavaurstva
<a name=0961>
cooperator, veiha presbyter, fana pannus,
fula plenitudo; et formationes in -ja: aurtja hortulanus,
arbja haeres, baurgja civis, bandja captivus,
fauragaggja oeconomus, ïngardja inquilinus, gauja accola,
gudja sacerdos, vaidedja malefactor, afdrugkja,
veindrugkja ebriosus, bihaitja rixosus, dulgahaitja
creditor, haurnja buccinator, hlija tabernaculum,
afetja estor, kasja figulus, manamaurþrja homicida,
newundja proximus, arbinumja haeres, unkja uncia,
gasinþja socius, skattja nummularius, skilja carnifex,
sviglja tibicen, timrja lignarius faber, vaurstvja operarius,
vardja custos, vilja voluntas, faskja fascia,
fiskja piscator, frauja dominus.
«Annotatio 1.---Incertae sunt declinationis maþa
vermis, skeima lucerna.
«Annotatio 2.---Auhsa bos, et aba homo habent in
genitivo plur. auhsne Luc. XIV, 19 et abne Cor. I, XI,
3, 4, in dativo plur. abnam Eph. V, 22. Hic quoque a
syllabae formativae rejectum est et consequentem a
terminationis in dativo plur. servatum, coll. § 88, 8.»
b. Neutrum.
Sic declinantur: augo oculus, aldomo senex, auso
auris, barnilo parvulus, augadauro fenestra, þairko
foramen, kaurno frumentum, qiþlo sermo, gajuko
socius, siglo sigillum.
«Annotatio.---Namo nomen et vato aqua, quemadmodum
masculina auhsa et aba (§ 89, annot. 2), a
syllabae formativae in plurali rejiciunt: nom. et acc.
namna Mc. III, 17; Luc. X, 20; Phil. IV, 3, dat. vatnam
Mth. VIII, 32; Luc. VIII, 25.»
c. Femininum.
Sic declinantur: aglo afflictio, azgo cinis, anno
stipendium, armaio eleemosyna, avo avita, bandvo
signum, brinno febris, gatvo via, faihugeiro aviditas,
dauro porta, hraivadubo turtur, driuso praecipitium,
qino mulier, haiþno ethnica, heito febris, hnuto flagellum
unhulþo malignus, þaho argilla, þeiwo tonitru,
ïnilo excusatio, kalbo juvenca, klismo cimbalum,
ïnkilþo praegnans, gravida, broþralubo charitas proximi,
gamarko vicinia, mammo caro, gamaitano concisio,
malo tinea, mavilo puella, mizdo merces, gajuko
similitudo, uthvo mane, garazno vicina, reiro tremor,
vinþiskauro pala, sunno sol, stairno astrum, stairo
sterilitas, svaihro socrus, trigo luctus, vairilo labium,
vahtvo custodia, dauravardo janitoria, viko hebdomas,
<a name=0962>
vinno dolor, vruggo tendiculum, fauho vulpes, usfarþo
exitus, fullo plenitudo, waþo spuma; necnon et formationes
cum -jo: arbjo haeres fem., brunjo lorica,
ïddaljo praecipitium, heþjo cubile, ïumjo turba, kalkjo
pellex, mitadjo mensura, niþjo germana, raþjo
numerus, garunjo fluxus aquae, sakjo rixa, snorjo nurus,
tainjo cophinus, gatimrjo aedificatio, vaihjo pugna.
Sic declinantur: aglaitei impudicitia, aiþei mater,
unagei intrepiditas, gaaggvei coarctatio, airzei error,
audagei beatitudo, ïnahei disciplina, bairgahei regio
montana, bairhtei manifestatio, baitrei amaritudo,
barniskei puerilitas, baurei, baurþei onus, balþei audacia,
usbeisnei patientia, bleiþei mansuetudo, braidei
latitudo, gairnei desiderium, gaitei capra, gaurei moestitia,
gabei divitiae, gagudei pietas, gastigodei hospitalitas,
daubei induratio, usdaudei zelus, filudeisei astutia, digrei
abundantia, diupei profundum, undivanei immortalitas,
drugkanei ebrietas, qairrei dulcedo, mansuetudo,
lausqiþrei jejunium, hauhhairtei superbia, harduhairtei
duritia cordis, armahairtei misericordia, viljahalþei
beneplacitum, hauhei altitudo, profunditas,
handugei sapientia, hlutrei puritas, hrainei mundities,
hropei clamor, þaurstei sitis, þramstei locusta, þvairhei
ira, kilþei uterus, niuklahei pusillanimitas, laggei
longitudo, latei molestia, anþarleikei diversitas, analaugnei
absconditum, liuhadei illuminatio, liutei dolus,
magaþei virginitas, marei mare, vajamerei blasphemia,
mikilei eminentia, laggamodei longanimitas, mukamodei
mansuetudo, mundrei scopus, naqadei nuditas,
garaihtei justitia, selei bonum, unselei malum,
siukei morbus, gaskaidei divisio, distinctio, guþaskaunei
divina forma, usstiurei luxuria, unsverei infamia,
allsverei simplicitas, sviknei castitas, svinþei potentia,
filuvaurdei multiloquium, vaurstvei virtus, unvammei
sinceritas, balvavesei iniquitas (κακἱα Cor. I, V, 8 est
in glossario adjiciendum), varei astutia, hindarveisei
dolus, anaviljei modestia, vrekei persecutio, veitvodei
testimonium, ainfalþei simplicitas, faurhtei metus,
usfilmei stupefactio, ufarfullei superabundantia,
gafraþjei modestia, frijei libertas, frumadei primatus,
frodei prudentia, faihufrikei avaritia, wairnei
calvarium.
ANOMALA.
§ 93. Cum anomala, quae ad varias declinationes
spectant, jam suo quaeque loco fuerunt subjecta, ea
nunc tantum hic remanent, quae, ad nullam declinationem
in particulari accedentia, id praesertim habent
irregulare, quod defectiva sint, id est, nonnullis
communibus casibus careant, quibus partim casus
ad aliam formam radicalem mutuando supplent. Hujusmodi
vocabula sunt:
1) Manna homo, quod suos casus tum ex radice
<a name=0963>
MANNA, tum ex radice MAN efformat, sequenti
modo:
2) Eodem modo fon, neutr. ignis, in singulari tantum
occurrens, suos casus a radicibus FONA et
FUNAN:
3) Fadrein, quod, licet juxta formam, neutrum sit
singulare, in nominativo et accusativo ut masculinum
plurale usurpatur, ex. gr.: þai fadrein Joan.
IX, 20, þans fadrein IX, 18. Loco caeterorum casuum
regularis plur. fadreina (Cor. II, XII, 14) communius
adhiberi videtur, ex. gr.: fadreinam Col. III, 20; Tim.
II, III, 2. Unde quaeri potest, utrum fadrein, ut in
glossario scribitur, proprie indeclinabile, an potius
tanquam defectivum habendum sit.

DECLINATIO NOMINUM PROPRIORUM ET PEREGRINORUM. 

§ 94. Horum nominum et vocabulorum declinatio
peculiare requirit examen. Quamvis enim gothus peregrinam
graecorum vocabulorum formam quandoque
intactam retinuerit, ea tamen quandoque etiam gothicorum
vocabulorum ad instar flectere conatus est:
hinc eorum deflexionem ab assueta forma praetermittere
nefas. Jam vero juxta gothicas declinationes
ordinantur, ut sequitur.
A. VOCALIA DECLINATIO.
1. Radic. vocalis a.
a. Masculinum.
α Forma radicalis -a:
Hanc formam sequuntur peregrina vocabula numero
plurima, ut: abjaþar, aibair, abraham, adam,
bailiam, bauaus, daveid, ïakob, ïsak, ïsrael, ïosef, kaisar,
lod, moses, saulaumon, seimon, siloam, fanuel,
etc., eo tamen discrimine, quod ad nominativum s
non adjiciant. Idem dicendum est de gothico nomine
viljariþ in documento neapolitano.
β. Forma radicalis -ja:
Laivveis, lyddomaeis, (mailkeis, Luc. III, 24), naitofateis,
praizbytaireis, saudaumeis
b. Femininum.
Eo modo declinantur non pauca nomina et vocabula
peregrina, ut akaja, antiaukia, asia, galatia, dalmatia,
ïairusaulyma, kileikia, lauïdja, makidona vel makidonja,
paurpura, seidona, syria, trauada, tyra, filippa, etc.;
quae tamen in genitivo terminationem -ais loco -os,
recipiunt, ex. gr.: asiais Cor. I, XVI, 19, kileikiais
Gal. I, 21. Regularius ïairusaulymos apud Luc. II, 38
occurrit. Synagoge e contrario, quod alias consonanter
flectitur, genitivum synagogais apud Luc. VIII, 41
<a name=0964>
et Joan. IX, 21 habet; dativus autem lauïdja Tim. II,
I, 5 mendum est librarii pro lauïdjai.
2. Radic. vocalis i.
Masculinum.
Eo modo tantum flectuntur nomina gentilitia, ut
saur Syrus, dat. plur. saurim Luc. II, 2, praesertim in
plurali: makidoneis, rumoneis, seidoneis, saudaumeis
(Luc. XVII, 29), galateis, ïairusaulymeis. Nonnulla
etiam in nominativo sing. graecam terminationem es
habent: ïsraeleites, samareites, ïairusaulymeites.
3. Radic. vocalis u.
Masculinum.
Huc referenda sunt vocabula numero plurima, ut
aggilus, aipiskaupus, aifaisius, akajus, alfaius, apaustaulus,
barþaulaumaius, gaddarenus, gairgaisainus,
galatius, galeilaius, zaibaidaius, zakkaius, haibraius,
ïakobus, ïaurdanus, ïudaius, kaurinþius, nikaudemus,
paitrus, pavlus, peilatus, saddukaius, seimonus, teibairius,
teimauþaius, teitus, fareisaius, filippisius, etc.
Hoc tamen est animadvertendum, quod nominativum
plur. in -eis, genitivum plur. in -e efforment, ex. gr.:
apaustauleis, apaustaule, ïudaieis, ïudaie, his tantum
exceptis, quae in singulari in -ius desinunt, ut aifaisius,
kaurinþius, filippisius, quaeque in nominativo
plur. eodem hoc modo sonant. Datur etiam nominativus
plur. aggiljus Mc. XII, 25; Luc. II, 15; Rom.
VIII, 38 cum aggileis Mc. I. 13. Quaedam in nominativo
sing. es quoque loco us accipiunt, ut praufetes Mc.
VI, 15; XI, 32, ïskariotes Joan. XII, 4, qua nova terminatione
ad supra memorata ïsraeleites, samareites,
ïairusaulymeites acccdunt. Dativus ïohannau Luc. IX,
9 a ïohannes pariter efficitur
«Annotatio.---Ad vocalicam declinationem pertinent,
licet nulli peculiari formae subjiciantur, sequentia:
ano, gen. anos; helei, gen. heleis; naggai, gen.
naggais; herodes, dat. heroda, gen. herodes vel herodis;
ïohannes, acc. ïohannen (ïohanna Mc. I, 19), dat.
ïohanne, ïohannen et ïohannau Luc. IX, 9, gen.
ïohannes vel ïohannis. Probabiliter taitrarkes, jannes,
mambres, airmogaineis simili modo sunt flectenda.»
B. CONSONANTICA DECLINATIO.
a. Masculinum.
§ 95. Quae huc arcessenda sunt abia, aimmeira,
barakeia, helia, þymiama, kajafa, kusa, papa, resa,
satana, etc., plane regulariter declinantur, hoc tantum
excepto, quod plura graecorum ad instar in nominativo
sing. s accipiant, ut aipafras, andraias, annas,
barnabas, esaeias, zakarias, helias, þomas, ïairaimias,
ïudas, lukas, tobeias, satanas, etc. Sic se habet etiam
nomen gothicum sunjaifriþas.
Juxta hanc quoque declinationem plurima flectuntur
feminina, ut aiodia, beþania, gaiainna, maria, marþa,
samaria, sarra, et probabiliter alia plura, ut aivva, raibaikka,
priska, susanna, saudauma, etc. Pariter occurrit
accusativus plur. aipistulans Neh. VI, 17, 19 ab aipistule.
Ex dativo herodiadein (pro herodiadin?) Luc. III, 19 et
genitivo herodiadins Mc. VI, 17, 22 conjicere licet nominativum
<a name=0965>
herodiada, cujus tamen loco herodias solemnius
fuisse videtur, vid. ad Mc. VI, 19.
b. Femininum.
α Forma radicalis -on:
Damasko, eikaunio, kaurinþo, aifaiso, ïaireiko,
psalmo, aikklesjo, skaurpjo, laiktjo, kavtsjo.
β. Forma radicalis -ein:
Beþsfagei, aipiskaupei, praizbytairei. Quaedam vocabula,
graecam terminationem e habentia, hanc
juxta declinationem caeteros casus efformant, sic synagoge,
acc. synagogein Luc. VI, 6; VII, 5, dat. synagogein
Luc. IV, 16, 20; aipistaule, acc. aipistaulein
Rom. XVI, 22, dat. aipistaulein Cor. I, V, 9, dat. plur.
aipistaulem (loco aipistauleim) Thess. II, III, 17;
paraskaive, acc. paraskaivein Mth. XXVII, 62; syntyke,
acc. syntykein Phil. IV, 2. Simili modo dativi daikapaulein
Mc. V, 20 et ïairaupaulein Col. IV, 13 a daikapaulis,
ïairaupolis derivantur.
«Annotatio 1.---Alios casus synagoge irregulariter
efficit: gen. sing. synagogais Luc. VIII, 41; Joan. IX,
22; dat. plur. synagogim Mc. I, 39; Luc. IV, 44.
«Annotatio 2.---Nonnulla masculina, quorum nominativus
in -n desinit, ut feminina hujus declinationis
flectuntur: symaion, gen. symaions Luc. III, 30; aharon,
gen. aharons Luc. I, 5; ammon, gen. ammons
Luc. III, 25; apaullon (apaullo?), acc. apaullon, Cor.
I, XVI, 12, dat. apaullon IV, 6, gen. apaullons I, 12;
addein (addei?), gen. addeins Luc. III, 28; mailkein
(mailkei?) gen. mailkeins III, 28; nerin, gen. nerins III,
27. Necnon forsan et ïoanan et naiman.
«Annotatio 3.---Pari modo etiam flectitur ïairusalem:
acc. ïairusalem Luc. II, 22, dat. ïairusalem Mc.
XI, 1, gen. ïairusalems Neh. VII, 2, 3.»
§ 96. In nonnullis tamen casibus graecam declinationem
retinuit Gothus:
Sing. nom. huc praeter nomina supra citata in -as, <a name=0966>
-es et e etiam adducenda sunt magdalene, salome;
praufeteis (προφῆτις); herodias.
Acc. Iudaian Luc. II, 4; Joan. VII; zeloten Luc.
VI, 15, ïskarioten Mc. III, 19; Luc. VI, 16, kananeiten
Mc. III, 18, ïohannen Mth. XI, 7; Mc. V, 37,
paintekusten Cor. I, XVI, 8, synagogen Mc. I, 21 et fortasse
etiam quae supra memoravimus cum ei loco e
(coll. § 30, 3) aipistaulein, paraskaivein, synagogein,
syntykein; byssaun Luc. XVI, 19, teitaun Cor. II, II,
13; VIII, 6, alabalstraun Luc. VII, 37; praitoriaun Mc.
XV, 16; Joan. XVIII, 28; coll. kaurbanaun Mth. XXVII,
6; seimona Mc. III, 18; XV, 21.
Dat. aivneika Tim. II, I, 15, arabia Gal. IV, 25, idumaia
Mc. III, 8, ïudaia Luc. III, 1; Cor II, I, 16; ïaurdane
Mc. I, 5, 9, ïohanne Mth. XI, 4, 11, mose Mc. IX,
4, 5, magdalene Mc. XVI, 9 (et etiam fortasse synagogei
Joan. XII, 42 loco synagoge); gazaufilakio Joan.
VIII, 20; faraoni Rom. IX, 17.
Gen. Areimaþaias Mth. XXVII, 57; Mc. XV, 43
beþanias Joan. XI, 1, galeilaias Mc. I. 9, 28, ïudaias
Mc. X, 1; Luc. I, 5; ïturaias Luc. III, 1, kaisarias
Mc. 8, 27; daikapaulaios Mc. VII, 31; synagogeis Luc.
VIII, 41 (nisi hic synagogais legendum sit).
Plur. nom. Israelitai Rom. IX, 4; kretes Tit. I, 12;
hairaiseis Gal. V, 20.
Acc. aromata Mc. XVI, 1.
Dat. lystros Tim. II, III, 11 (nisi forsan lystron legendum
sit, cum g alias Gothus, excepto aþeineis
Thess. I, III, 1, nusquam urbis nomen ut plurale tantum
usurpaverit.
«Annotatio.---Quaedam nomina ab hebraeo sermone
imprimis petita, sunt gothice, sicut et graece,
indeclinabilia, ex. gr.: aai, abeilem, aileisabeþ, beþlaihaim,
gainnesaraiþ, ïuse, kafarnaum, nazaraiþ,
sabbato, sion; necnon et vocabula ab hebraïco vel
graeco fonte hausta aiffaþa, amen, anaþaima, kaidron,
kaurban, laigaion, manna, maran aþa, paska, raka,
taleiþa kumei, osanna, etc.»

===II. DE ADJECTIVO.
(Coll. Welman, Das gothische Adjectivum, Stettin 1835.)===
 <a name=0965>
 <a name=0965>
§ 97. In declinatione adjectivi eadem fere ac in declinatione
substantivi redeunt consideranda; triplex
scilicet primo evolvitur pro triplici generum numero;
subdividitur deinde in vocalicam et consonanticam
declinationem, et tandem varias subit affectiones,
prout ejus radicalis forma una trium vocalium
a, i vel u desinit. Id autem animadvertas, quod adjectiva
in i non tam substantivis simili radice gaudentibus
<a name=0966>
(§ 75 sqq.) quam subtantivis in a cum i
praecedente (§§ 67, 70, 73) respondeant, ita ut forsan
meliori jure radicalis forma -ja illis attribueretur.
Caeterum adjectivo casus sunt et numerus
sicut et substantivo. Nunc vero ratione habita terminationum
nominativi, sequens generalis tabula exaratur:

A. VOCALICA DECLINATIO. 
 <a name=0967>
§ 98. 1. Radicalis forma -a: GODA.
Sic declinantur: abrs fortis, agls turpis, ïnahs prudens,
unairkns impius, framaldrs aetate provectus,
alls omnis, arms miser, bairhts manifestus, baikrs
amarus, bauþs mutus, biuhts assuetus, blinds caecus,
braids latus, gaurs tristis, afguds impius, gaguds
pius, gods bonus, -dogs -duanus  <a name=t6296>[6296] daubs stupidus,
usdauds sollicitus, diups profundus, dumbs mutus,
dvals fatuus, gadobs decorus, lausquiþrs jejunus, hafts
affectus, haihs luscus, -hairts -cors  <a name=t6297>[6297], ushaists egenus,
halbs dimidius, halks miser, halts claudus, hauhs altus,
hauns humilis, hanfs debilis  <a name=t6298>[6298], hulþs propitius,
hlutrs purus, gaþaurbs modestus, þaurfts necessarius,
þarbs necessarius, þarihs impexus, novus, hauhþuhts,
mikilþuhts superbus, þvairhs iracundus, ïbns simplex,
ïbuks retrorsus, kalds frigidus, niuklahs recens natus,
aljakuns alienus, etc., airþakunds terrestris, etc.,
kunþs notus, etc., laggs longus, samalauds aequalis,
similis, etc., lasivs infirmus, lats piger, unleds pauper,
galeiks similis, etc., fralets manumissus, liubs
dilectus, galaubs, galubs pretiosus, etc., galings mendosus,
liuts simulator, uslukns reclusus, lustusams
desideratus, mahts possibilis, gamaids infirmus, impotens,
untilamalsks protervus, friaþvamilds pius,
naqaþs nudus, ganohs sufficiens, andaneiþs adversarius,
andanems acceptus, juggs juvenis, garaids constitutus,
raihts rectus, rauds ruber, unmanariggvs
immansuetus, rums spatiosus, gariuds verecundus,
urrugks reprobatus, saþs saturatus, unandsoks impugnabilis,
siuks aegrotus, skulds debitus, gaskohs calceatus,
slaihts planus, smals parvus, snutrs prudens,
aglaitgastalds turpe lucrum sectans, stamms mutus,
svarts niger, svers honoratus, svikns innocuus, svinþs
fortis, tils opportunus, untals stultus, triggvs fidelis,
unvahs irreprehensibilis, anavairþs futurus, andvairþs
praesens, viþravairþs oppositus, vairþs dignus, vans
deficiens, defectus, lausavaurds vaniloquus, etc.,
handuvaurhts manufactus, etc., gavaurts radicatus,
vars sobrius, veihs sanctus, vilvs rapax, gavamms
impurus, unvamms immaculatus, ïnvinds perversus,
unvits inscius, fullavits perfectus, vulþrs potior,
<a name=0968>
vunds vulneratus, vods insanus, fagrs utilis, -falþs
plex  <a name=t6299>[6299], faurhts timidus, gafaurs dispositus, unfaurs
garrulus, þrutsfills leprosus, fulls plenus, froþs prudens,
faihufriks avarus, gawairbs jungibilis, etc.,
weihts levis, unweils continuus, weits albus; ahmeins
spiritualis, airþeins terrenus, aiveins aeternus, barizeins
hordeaceus, gulþeins aureus, eisarneins ferreus,
þaurneins spineus, leikeins corporalis galaubeins
fidelis, liuhadeins lucidus, muldeins pulvereus,
pistikeins pisticus, riqizeins tenebrosus,
seiteins quotidianus, silubreins argenteus, staineins
lapideus, triveins ligneus, filleins pelliceus; unaivisks
inconfusibilis, barnisks parvulus, gudisks divinus, haiþivisks
sylvestris, mannisks humanus, funisks igneus;
ansteigs gratus, usbeisneigs longanimis, gabeigs dives,
hroþeigs victor, þiuþeigs bonus, laiseigs aptus ad
docendum, listeigs astutus, mahteigs potens, andanemeigs
curans, uhteigs otiosus, sineigs senex, gavairþeigs
pacificus, vaurstveigs efficax, gavizneigs laetus,
audags beatus, gredags famelicus, unhunslags non
libans, manags multus, modags iracundus, vulþags
nobilis; unbarnahs filiis orbatus, stainahs petrosus,
vainahs miser, vaurdahs litteralis; handugs sapiens,
uhtiugs otiosus; leitils parvus, mikils magnus, ubils
malus; unfairins, usfairins inculpatus, fulgins absconditus;
samasaivals unanimis; skaþuls noxius; ainakls
unicus, derelictus.
«Annotatio 1.---Adjectiva quorum radix in s desinit,
s terminationis in nominativo sing. masc. ad instar
substantivorum rejiciunt: gaqiss consentiens,
hlas laetus, laus vacuus, sves particularis, ungatass
inordinatus, usviss vanus, hindarveis dolosus, etc.,
unvis incertus.
«Annotatio 2.---Dubitatur utrum, radice in v terminata,
hoc post i et a veniens in u, quemadmodum
pro substantivis contingit, in nominativo sing.
masc. et neutr. convertatur, et qius, faus, usskaus,
aut favs, usskavs, ut ea glossarium exhibet, legenda
sint. Immutatum autem v syllabae derivativae remanet
in lasivs Cor. II, X, 10.
«Annotatio 3.---R autem praecedente, subsistit
in nominativo sing. masc. s radicale, ex. gr.: svers,
vars, gaurs, excepto tamen anþar alius
«Annotatio 4.---Vocativus casus nonnisi raro in
vocalica forma et in singulari tantum occurrit: masc.
bauþs Mc. IX, 25, fem. audahafta Luc. I, 28; alias
consonantica forma potissimum usurpatur.
«Annotatio 5.---Forma nominativi et accusativi s.
neutr. in ata cum forma apocopata vicissim usurpatur,
ex. gr.: nom. allata Mth. V, 18, 30, veihata Rom.
VII, 12, acc. daubata Mc. VIII, 17, mikilata Mc. XIV,
15, vairþata Luc. III, 8, juggata Mc. II, 22, svaleikata
Mth. IX, 8, hauhata Luc. IV, 5, cum all Mth. VII,
19; Phil. III, 8, mikil Mc. IV, 39, 41. wirþ Cor. I, XVI,
4, jugg Luc. V, 39, svaleik Luc. IX, 9, hauh Mc. IX, 2.
§ 99. 2. Forma radicalis -i: SUTI mitis, HRAINI purus, NIVI novus, VILþI silvestris. <a name=0969>
 <a name=0969>
In hac declinatione, circa formam nominativi sing.
ex qua accusativus et genitivus partim derivant, major
versatur difficultas, quippe quae non satis frequenter
appareat, ut tuto de ea lex generalis feratur.
Ut ut est, sequentes sint animadversiones:
1) Masculinum:
a) Pristina forma in -is fuisse videtur, ex qua tum
detractione, tum productione reliqui educuntur casus;
jam vero haec forma non jam amplius occurrit,
nisi in airknis sanctus et sutis mitis Tim. I, III, 3
(navis mortuus Rom. VII, 8). Equidem adesse potest
in airzis falsus, analaugnis absconditus, unnutis inutilis,
vailameris laudabilis, etc., sed pro ea etiam
airzeis, analaugns, unnuts, vailamers adhiberi potuit;
b) Ï finale deest in hrains mundus Mth. VIII, 3,
aljakuns alienus Rom. XI, 24, gamains socius Rom.
XI, 17, gafaurs modestus Tim. I, III, 2, andanems acceptus
Luc. IV, 24, bruks utilis Tim. II, IV, 11 (bleiþs
benignus Luc. VI, 36; Tit. I, 8), nec non et ubi vocalis
longa vel diphthongus in radice praecedit, ut
sunt: auþs desertus, riurs corrumpibilis, sels bonus,
skeirs manifestus, voþs acceptus, vailamers laudabilis,
anasiuns visibilis, analaugns absconditus, andasets
abominabilis, skauns pulcher, ufaiþs juratus,
bireks periclitans, anahaims domesticus, afhaims peregrinus,
sleiþs saevus, kaurs gravis, unqeþs ineffabilis,
speds tardus, alevs olivarius, usgruds segnis,
reiks rex, princeps;
c) I vero in ei dilatatur in alþeis senex Joan. III, 4,
vilþeis agrestis Rom. XI, 17; quod fit etiam praecedentibus
<a name=0970>
duabus consonantibus, quarum prior liquida
est, ut fairneis senex, airzeis falsus, mildeis mollis,
tener, ïngardeis inquilinus. Eadem terminatio etiam
probabiliter adhibetur, quemadmodum in substantivis,
ubi brevis syllaba formativa praecedit, ex. gr.:
framaþeis alienus, qua de re tamen non exstat argumentum.
Denique dubium est, utrum dauþubleis
vel dauþublis mortalis dicendum sit;
d) Radice vocalice finita, vocalem inter et terminationem
j immittitur, ut in niujis novus Cor. I, V, 7,
ubillojis malefactus, fullatojis perfectus; vel, cum
vocalis radicalis est i, hoc et i terminationis in ei
commiscentur, ut in freis liber Cor. I, VII, 21, 22.
Sicut niujis etiam undarleijis infimus spectandum est,
modo Eph. III, 8 lectio sit legitima.
e) Necnon quando syllaba radicalis brevis est simul
et consonantice finita, idem j terminationi praeponitur,
ut in sakjis litigiosus Tim. I, III, 3 (nisi hoc sit
substantivum), warjis quis Luc. IX, 46; sic insuper
in aljis alius, grindafraþjis pusillanimis, samafraþjis
unanimis, unkarjis incurius, unsibjis iniquus, gaviljis
volens, midjis medius.
2) Neutrum:
a) Quae adjectiva in masculino i rejiciunt, hoc
etiam in neutro communiter expungunt, ex. gr.:
hrain Mth. VIII, 3, analaugn Mc. IV, 22, unsel Mth.
VI, 23, audaset Luc. XVI, 15, gamain Rom. XIV, 14,
andanem Luc. IV, 19, bruk Tim. II, II, 21; attamen
occurrit etiam vailameri Phil. IV, 8, unde masculinum
vailameris concludi potest. Anasium Skeir. II, d ex
<a name=0971>
novis Castillionaei investigationibus falsa est lectio
in anasiun convertenda;
b) Quae in masculino in eis desinunt, neutrum in i
formant, ut vilþi Mc. I, 6, h. l.;
c) Quae tandem radicalem syllabam brevem vel
vocalice finitam habent, non nisi plena forma -jata
probabiliter gaudent, ut niujata Mth. IX, 17.
3) Femininum:
a) Quae in masculino et neutro i rejiciunt, femininum
in exemplis saltem praesentibus masculino
conveniens habent: sels Cor. I, XIII, 4, skeirs Skeir.
IV, b, bruks Tim. I, IV, 8; Skeir. IV, b. Forma voþi
Cor. II, II, 15, ad instar substantivorum efformata,
unica est et forsan librarii negligentia orta; ut ut
est, masculinum voþis supponendum est, ad quod
fem. voþi eodem modo refertur, atque neutrum vailameri
ad vailameris. Quoad navis Rom. VII, 8, irregulariter
constructum esse quemadmodum eodem
loco nimands (pro nimandei) constat;
b) Alia hujus declinationis adjectiva terminationem
-ja probabiliter habuerunt, quod tamen pro solis
niuja Joan. XIII, 34, (acc.) gavilja Cor. I, VII, 12 et
frija Rom. VII, 3 certum est.
«Annotatio.---Nonnullorum vocabulorum declinatio
indeterminatur, ut airknis Tim. I, III, 3, unairknai
Tim. II, III, 2; unmildjai Tim. II, III, 3, friaþvamildai
Rom. XII, 10.»
§ 100. 3. Forma radicalis -u: HARDU durus.
Occurrit tantum in nominativo sing. masc., fem.
et neutr. et in accusativo sing. neutr., caeteris casibus
ex forma radicali i formatis, sic.:
Sic declinantur: aggvus arctus, aglus difficilis,
laushandus vacuus, hnasqus delicatus, þlaqus tener,
qairrus mansuetus, manvus paratus, tulgus stabilis
filufaihus multivarius, þaursus aridus.

B. CONSONANTICA DECLINATIO. 

101. Forma radicalis -a:
Eo modo declinantur adjectiva, quorum radicalis
forma i- vel -u habet, addito tamen, quod j terminationi
praeponatur, ex. gr.: niuja, niujo, niujo;
hardja, hardjo, hardjo.
Plurima adjectiva in consonantica tantum forma
occurrunt, ex. gr.: usfairina, unfairina inculpatus,
usvena sperans, usfilma perterritus, ushaista pauper,
alaþarba indigens, inops, unvita inscius, fullavita
perfectus, ïngardja inquilinus, usgrudja segnis, unkarja
incurius, svultavairþja morti proximus, moribundus.
«Annotatio.---Ab ainaha unicus, femininum ainoho
irregulariter efformatur.»
ADJECTIVORUM GRADUS INTENSIVI.
§ 102. Quomodo adjectivorum efficiantur gradus
intensivi, ubi de vocabulorum formatione quaestio
erit, explanabitur (vid. § 151), eorum nunc declinatio
nobis est tantum exponenda.
1) Comparativus semper consonantice flexus, in
masculino et neutro ad instar adjectivorum primae
declinationis, in feminino autem cum terminatione
ei, ut substantiva managei, etc., juxta sequens paradigma
declinatur:
Veteres comparativi (§ 151) in -uma, ut auhuma
altior, aftuma ultimus (hinduma postremus), hleiduma
laevus, ïftuma sequens, ïnnuma intimus (speduma ultimus),
fruma prior, primus, consonanticam tantum
formam habent et femininum cum terminatione ei
pariter efformant, sic ex. gr.: fruma, neutr. frumo,
fem. frumei, etc.
2) Superlativus, qui terminationem -ist habet,
sive vocalice, sive consonantice flecti potest et ad
normam adjectivorum primae declinationis omnino
declinatur.
PARTICIPIORUM DECLINATIO.
§ 103. Ad adjectiva quidem habita forma referuntur
participia; cum autem in declinatione quaedam
praeseferunt particularia, eorum hic meminisse necessum
est.
Jam vero participium duplex, activum scilicet et
passivum; passivum autem duabus gaudet formis,
prout ad verbum prioris vel duarum posteriorum
conjugationum pertinet. Participium act., si nominativum
et vocativum sing. masc. excipias, consonantice
<a name=0973>
tantum, participium autem pass. tam vocalice
quam consonantice declinatum occurrit. Animadverso
insuper, quod participium act. addita terminatione
ei, ad instar comparativorum (§ 102, 1) femininum
efformet.
1. PARTICIPIUM ACTIVUM.
2. PARTICIPIUM PASSIVUM.
a. CONJUGATIO PRIOR.
b. CONJUGATIO POSTERIOR.
quae more adjectivorum omnino flectuntur.

III. DE NUMERALI.
 <a name=0973>

a. CARDINALIA. 

§ 104. Tres priores cardinales numeri prorsus sunt
declinabiles, caeteri autem ad 19 in genitivo tantum,
vel ubi substantive usurpantur, in dativo flectuntur.
E decadibus 20 ad 60 omnes suos casus habent, reliquae
vero indeclinabiles remanent, hecatontadibus
et chiliadibus iterum flectendis.
ut adjectiva regulariter declinatur, unde etiam in
plurali occurrit significans unicus Luc. VI, 4.
4 Nom. acc. fidvor, dat. fidvorim Mc. II, 3.
5 fimf.
6 saihs.
7 sibun.
8 ahtau.
9 Nom. acc. niun, gen. niune Luc. XV, 7.
10 taihun.
11 Nom. acc. ainlif, dat. ainlibim Cor. I, XV, 5.
12 Nom. acc. tvalif, tvalib, dat. tvalibim Mc. IV,
10; XI, 11, gen. tvalibe Mc. V, 42; Luc.
VIII, 42; Joan. VI, 71.
13 (þrijataihun).
14 fidvortaihun.
15 Nom. acc. fimftaihun, dat. fimftaihunim Joan.
XI, 18.
20 tvaitigjus, dat. tvaimtigum Luc. XIV, 31.
30 (þreistigjus), acc. þrinstiguns Mth. XXVII, 3,
gen. þrijetigive Luc. III, 23.
40 fidvortigjus, acc. fidvortiguns Mc. I, 13; Luc.
IV, 2; Cor. II, XI, 24.
 <a name=0974>
50 fimftigjus, acc. fimftiguns Luc. VII, 41; IX, 14.
Joan. VIII, 57 (fimtiguns Luc. XVI, 6).
60 saihstigjus, dat. saihstigum Tim. I, V, 9.
70 sibuntehund Luc. X, 17, acc. sibuntehund Luc
X, 1.
80 ahtautehund.
90 niuntehund Esdr. II, 16, acc. niuntehund Luc
XV, 4, gen. niuntehundis Luc. XV, 7.
100 taihuntaihund (taihuntehund).
200 tvahunda, dat. tvaimhundam Joan. VI, 7.
300 þrijahunda.
500 fimfhunda, dat. fimfhundam (fifhundam) Cor
I, XV, 6.
900 niumhunda.
1000 þusundi, femininum est et semel (Esdr. II, 15)
neutrum.
2000 tvos þusundjos Mc. V, 13 et tva þusundja Esdr.
II, 15.
3000 ·g· þusundjos Esdr. II, 35
4000 fidvor þusundjos Mc. VIII, 9, dat. fidvor þusundjom
Mc. VIII, 20.
5000 fimf þusundjos Luc. IX, 14; Joan. VI, 10, acc
fimf þusundjos Skeir. VII, b, dat. fimf þusundjom
Mc. VIII, 19.
10000 taihun þusundjos, dat. taihun þusundjom Luc.
XIV, 31.
20000 tvaitigjus þusundjo Luc. XIV, 31.
«Annotatio.---Pro bino numero datur insuper determinatum
bai uterque, ambo, cujus sequentes occurrunt
formae: Masc. nom. bai Luc. VI, 39; Eph. II, 14,
acc. bans Eph. II, 16, dat. baim Luc. VII, 42; neutr.
nom. ba Luc. I, 6, 7, acc. ba Luc. V, 7. Ejus aequivalens
bajoþs reperitur tantum in nom. Luc. V, 38;
Eph. II, 18, dat. bajoþum Mth. IX, 17; Skeir. II, d; III, a.»

b. ORDINALIA. 

§ 105. Ordinales numeri consonantice declinantur,
excepto secundo anþar, neutr. anþar, fem. anþara.
E caeteris occurrunt tantum: primus fruma, neutr.
frumo, fem. frumei (vid. § 102, 2), cujus venit etiam
superlativus frumists, sive vocalice, sive consonantice
<a name=0975>
ad instar aliorum superlativorum declinatus; tertius
þridja, sextus saihsta, octavus ahtuda, nonus niunda,
decimus taihunda, quintus decimus fimftataihunda.
Quartus autem fidurta, quintus fimfta, septimus sibunda,
etc., probabiliter esset.

c. DISTRIBUTIVA. 

Tveihnai binus, vocalice declinatur. De caeteris
distributivis deest argumentum.

d. MULTIPLICATIVA. 
 <a name=0976>
Multiplicativa ainfalþs simplex, fidurfalþs quatruplex,
etc., aliorum adjectivorum ad instar flectuntur;
de eorum formatione vid. § 168.

e. ITERATIVA. 

De expressis iterativis ainamma semel, tvaim sinþam
bis, etc., vid. Syntaxim.

IV. DE PRONOMINE.
 <a name=0975>

A. PRONOMINA PERSONALIA. 

§ 106. Pronomina personalia nullius sunt generis,
excepta tertia persona, cui cum reflexivo sine genere
etiam aliud cum genere conceditur. Nec non et pro
personali pronomine praeter singularem et pluralem
numerum datur dualis, qui in substantivis et adjectivis
exsolevit.
aa. PRONOMEN SINE GENERE.
«Annotatio 1.---Loco ugkis occurrit etiam forma
apocopata ugk Eph. VI, 22, nisi, quod est probabilissimum,
propter ïst sequens similitudine deceptus, librarius
is illud omiserit.
«Annotatio 2.---Quod loco ugkis, igqis etiam uggkis,
iggqis scriptum sit, vid. § 40, 5; de lectione autem
inqis Luc. XIX, 31, vid. etiam ibid. annot
«Annotatio 3.---Formae reflexivi non ad singularem
tantum, sed etiam ad dualem et pluralem numerum
inserviunt.
«Annotatio 4.---Diversae formae uns et unsis in eo
inter se discrepare videntur, quod unsis primitiva
forma sit pro duplici casu inserviens, deinde in uns
detracta, et potissimum sub ea specie in accusativo
usurpata, sive quia hic casus etiam in substantivis et
adjectivis dativo brevior est, sive pro alia ratione.»
bb. PRONOMEN CUM GENERE.

B. POSSESSIVA. 

§ 107. Suam formam possessiva a genitivo personalium
pronominum mutuantur (§ 152), et sicut
adjectiva, licet vocalice tantum, declinantur.
1. PERSONA.
Dualis.
Nusquam occurrit: ugkar, ugkar, ugkara sonaret.
2. PERSONA.
Occurrit tantum in dativo sing. fem. ïgqarai Mth.
IX, 29.
«Annotatio 1.---Loco nominativi pronominis possessivi
3 pers. genitivus pronominis personalis usurpatur,
vid. Syntaxim.
«Annotatio 2.---Ab unsar, ïzvar (et probabiliter
etiam ab ugkar, ïgqar) plena forma neutri (unsarata,
etc.) nusquam reperitur.»

C. DEMONSTRATIVA. 

§ 108. Demonstrativa sunt sa ὁ, sah hic, jains ille,
his is, sama idem, silba ipse.
α. sa ὁ.
«Annotatio 1.---Neutrum þata ante ïst vocalem
finalem communiter rejicit: þat-ïst Mc. VII, 2; Joan.
VI, 29; Rom. VII, 18; IX, 8, 9; X, 6, 8; Cor. I, IX,
3; Philem. 12.
«Annotatio 2.---Hujus pronominis datur insuper
forma instrumentalis þe, quae tantummodo ante
comparativum (Skeir. IV, d) et tanquam pars particularum
duþe et biþe occurrit.»
β. sah hic.
Hoc pronomen ex praecedenti, addito uh enclitico,
derivat, sequentique modo declinatur:
γ. jains ille.
Ut adjectivum, licet in vocalica tantum declinatione,
regulariter flectitur.
δ. his is.
Hoc pronomen ad demonstrandum tempus tantummodo
usurpatur in sing. acc. masc. (hina) et
neutr. (hita) et dat. masc. (himma).
ε. sama idem.
ζ. silba ipse.
Utrumque pronomen adjectivorum ad instar consonantice
declinatur.

D. RELATIVUM. 

§ 109. Relativum ex particulis ïzei et ei efformatur,
quarum prior post substantiva vel demonstrativa absolute
ponitur, posterior vero tanquam enclitica ad
pronomina personalia (ïkei Cor. I, XV, 9; II, X, 1;
Tim. I, I, 15; þuei Rom. XIV, 4; þuzei Mc. I, 11;
Luc. III, 22; þukei Mc. I, 11 marg., juzei Luc. XVI,
15; Cor. II, VIII, 10; Gal. V, 4; Eph. II, 13, 17;
Thess. I, II, 13, ïzvizei Gal. III, 1) et ad demonstrativum
appenditur; porro relativum sequenti modo
declines:
«Annotatio.---Pro nominativo sing. fem. forma sei
communior occurrit, legitur tamen soei apud Luc.
VIII, 43; Joan. XI, 2; Cor. I, VII, 13; Tim. I, V, 5.»

E. INTERROGATIVA. 

§ 110. α. was quis?
«Annotatio 1.---Hujus pronominis adest forma instrumentalis
we apud Mth. V, 47: VI, 25, 31; Mc. IV,
30; IX, 50; Luc. VII, 31, etc.
«Annotatio 2.---Formae plurales equidem non occurrunt,
sed ex indefinito wasuh partim suppleri possunt;
<a name=0979>
accusativus fem. waisos Thess. I, IV, 2 in warjos
pariter est emendandus.»
β. waþar uter?
Occurrit tantum in nominativo sing. masc. et neutr.
et sicut unsar declinandum esset, uti ex compositis
waþaruh, ainwaþaruh concluditur.
γ. warjis quisnam?
Warjis, neutr. warjata, fem. warja (Mc. XII, 28)
ad normam niujis (§ 99) omnino flectitur, ex. gr.:
masc. sing. acc. warjana Joan. XIII, 22, dat. warjamma
Mc. XII, 23, gen. warjis Luc. XX, 33; plur.
nom. warjai Joan. VI, 64, acc. warjans Joan. XIII,
18; neutr. sing. gen. warjis Joan. X, 32.

F. INDEFINITA.

§ 111. α. sums quidam.
Regulariter flectitur: neutr. sum, sumata, fem.
suma, etc.
β. ainshun ullus, aliquis.
Pluralis.
Deest.
γ. washun quispiam.
Non occurrit nisi in nominativo sing. masc.
δ. alls omnis, totus.
Ut adjectivum regulariter flectitur.
 <a name=0980>
ε. wasuh quilibet, quicumque.
In plurali numero reperitur tantum accusativus
masc. wanzuh Mc. VI, 7; Luc. X, 1.
Eodem modo declinatur significatione aequivalens
þiswazuh.
ζ. waþaruh utervis.
Occurrit tantum in dativo sing. masc. waþarammeh
Skeir. V, d.
Eodem modo flectitur ainwaþaruh eamdem habens
significationem.
η. warjizuh quisque.
Pluralis.
Deest.
Sic declinatur ainwarjizuh unusquisque.

G. CORRELATIVA. 

§ 112. Correlativa sunt wileiks qualis, svaleiks talis,
welauds quam, quantum, svalauds tam, tantum, quae
sicut adjectiva regulariter flectuntur.

===B.
DE CONJUGATIONE.===
 <a name=0979>
(Vid. Gräfe de forti et debili conjugatione in Petropolitano
(St.-Petersbourg) Bulletin scientifique,
1837, no 15.)
§ 113. In conjugatione persona, numerus, modus,
tempus et geuus sunt examinanda.
Persona et numerus triplex; nam praeter singularem
et pluralem verbo est insuper dualis, cui tamen
tertia persona non subjicitur (vid. § 187, 2). Personarum
terminationes in praesenti sequentes primitus
fuisse videntur: Sing. 1 a, 2 is, 3 iþ; Dual. 1 os, 2
ats; Plur. 1 am, 2 iþ, 3 and.
Eae adhuc in priori (primitiva) conjugatione occurrunt,
varias mutationes ex praecedenti radicis vocali
in posteriori passae (§ 127). Praeteritum per absonantiam
vel duplicationem primitus formatum,
nullam habet personalem terminationem in 1 et 3
personis sing.; in 2 vero sing. t, in dual. 1 u, 2 uts, in
plur. tandem 1 um, 2 uþ, 3 un affiguntur. Jam vero
supra (§ 32, 4 a) monuimus, quod i 2 et 3 personarum
sing. et 2 personae plur. ex a fuerit debilitatum.
Modus in verbo triplex: indicativus scilicet, conjunctivus
(subjunctivus) et imperativus; quibus adjicias
ut formas nominales infinitivum et participium,
hoc ultimo pro sua forma et significatione inter adjectiva
remittendo (§ 103)
 <a name=0980>
Tempora vero tantum sunt duo: praesens nempe et
praeteritum. Utrum in bairaiþ Gal. V, 10, svignjaiþ
Col. III, 15 et tiuhaiþ Thess. I, IV, 14 peculiaris conjunctivi
recentior forma lateat, dubium est, de qua
vid. § 182, annot. 7 et § 186, annot. 4.
Genus tandem verborum triplex est: activum,
passivum et medium, neque passivum est completum,
neque medium occurrens nisi in nonnullis fragmentis.
§ 114. Discrepante significatione, discrepat formandi
ratio; porro tres dantur conjugationes: fortis
scilicet, debilis et mixta, ex. gr.: vakan, vakjan,
vaknan---ganahan, ganohjan, ganohnan---þairsan,
þaursjan, þaursnan. Jam vero forma radicalis primae
seu fortis conjugationis per consonantem, secundae
vero seu debilis conjugationis per vocalem, tertiae
tandem seu mixtae per litteram n ad formativam pertinentem
desinunt.
Primae conjugationis verba intransitivam significationem
plerumque habent, in secundam vero transeuntia
fiunt transitiva, ex. gr.: sitan sedere, satjan ponere,
ligan jacere, lagjan jacere, vindan volvi, vandjan volvere,
vertere, sigqan, (siggqan) mergi, sagqjan mergere,
brinnan uri, branjan urere, nisan sanari, nasjan sanare,
hneivan declinare, hnaivjan humiliare, reisan surgere,
<a name=0981>
raisjan excitare, driusan cadere, drausjan jacere.
Urrinnan exire, urranjan oriri facere. In tertia vero
conjugatione transitivae vel activae primae et secundae
conjugationum significationes evadunt neutrae passivitatemque
sapiunt, ex. gr.: bindan ligare, bundnan
ligari, giutan fundere, gutnan fluere, dishniupan disrumpere,
dishnaupnan disrumpi, þairsan siccare,
þaursnan arere, fraliusan perdere, fralusnan perire,
lukan claudere, luknan recludi, disskreitan scindere,
disskritnan scindi, gatairan destruere, gataurnan
destrui, skaidan separare, skaidnan separari, aukan
augere, auknan crescere, blindjan caecare, blindnan
caecari, gabigjan locupletare, gabignan locupletem
esse, dauþjan occidere, dauþnan mori, drobjan turbare,
drobnan terrere, fraqistjan perdere, fraqistnan
perdi, gaqiujan vivificare, gaqiunan vivificari, gahaftjan ligare, gahaftnan ligari, adhaerere, hailjan sanare,
hailnan sanari, ufarhafjan extollere, ufarhafnan extolli,
superbire, þlahsjan terrere, þlahsnan turbari,
mikiljan magnificare, mikilnan gloriari, afslauþjan
terrere, afslauþnan terreri, svinþjan corroborare,
svinþnan corroborari, gagavairþjan reconciliare, gagavairþnan
reconciliari, veihan sanctificare, veihnan
sanctificari, fulljan replere, fullnan repleri.
§ 115. Tres conjugationes in formando praeterito
praesertim discrepant, quippe cum hoc in prima per
absonantiam et duplicationem, in secunda et tertia
per propriam terminationem ad radicem verbi affixam
et ex forti verbo absolute existenti adhuc
dignoscendam (§ 127) efficiatur. Secunda vero et
tertia conjugationes in eo inter se discriminantur,
quod praesens in secunda debiliter, id est per vocalem
terminatione praepositam, in tertia vero, fortiter,
ut in prima, id est, per terminationem radici
verbi consonantice finitae immediate praefixam, formetur.
Nec non in imperativo eadem adest discrepantia,
cum in prima et tertia conjugationibus consonantice,
in secunda vero vocalice desinat.
Ex gravi influxu, quem in totam gothicam linguam
absonantia exercet, hoc concludendum est, quod conjugatio
absonans, id est, prima, antiquissima sit et
longe primitiva. Cum absonantia etiam geminatio a
primaevis temporibus viguisse videtur, quae vero, ubi
absonantia ad discriminanda tempora suffecit, exsolere
potuit, atque non nisi exceptione, in lingua, uti
nunc apparet, cum absonantia simul usurpari. Serius
autem, permittente sermonis indole, partim ex nominalibus
radicibus, partim, auxiliante absonantia, ex
verbis primae conjugationis, secunda et tertia primam
originem habuerunt.
§ 116. Sequitur tabula generalis formas conjugationis
sub uno intuitu exhibens.
I. ACTIVUM.
d. Infinitivus.
-n
«Annotatio 1.---De mutationibus, quas plurimorum
fortium verborum radix ante 2 personae sing. ind.
praes. terminationem patiuntur, vid. § 52, 4, a.
«Annotatio 2.---Deest quandoque, sed tantummode
librarii negligentia, d participii act., ex. gr.: unagans
Cor. I, XVI, 10 (cod. A), ogans Gal. II, 12 (cod. B),
galeiþans Tim. I, I, 3 (cod. B), vid. ad h. l., andhafjans
Mc. XII, 24 vid. ad h. l.
«Annotatio 3.---Formarum dualis non nisi raro
occurrentium plures ex analogia tantum magis minusve
tuto deducuntur. Hoc tamen animadvertes.
«a) Quod persona praes. ind. in sequentibus exemplis
reperiatur, nempe: α) e verbis fortibus galeiþos
Joan. XIV, 23, bidjos Mc. X, 37; β) e verbis debilibus
taujos Joan. XIV, 23 habos Cor. I, IX, 6;
«b) Quod 1 persona praes. conj. non nisi per formam
fortem sitaiva Mc. X, 37 innotescat; hinc, conjunctivis
utriusque conjugationis aliunde collatis, concludere
est hanc in debili forma ut sokjaiva, habaiva, spillova
exstitisse;
«c) Quod 1 persona praet. inf. equidem non occurrat,
sed 1 persona praes. ind. quibusdam anomalis
verbis, quorum praesens formam praeteriti fortis
prae se fert (§ 134), ex. gr.: siju Joan. X, 30; 17,
22, magu, Mc. X, 30; hinc tuto verba fortia affirmari
possunt qeþu, bundu, galiþu, etc., et verba debilia
sokidedu, habaidedu, spillodedu;
«d) Quod 1 persona praet. conj. etiam nusquam occurrat;
ad analogiam vero praesentis conj., in quo
cum 2 persona in -aits, 1 pers. in -aiva desinit, hic
etiam cum 2 persona in -eits, 1 pers. in eiva finivisse
probabile est;
«e) Quod 2 persona praes. ind. est α) in verbis fortibus:
bigitats Mc. XI 2; Luc. XIX, 30, drigkats Mc. X,
<a name=0983>
39, andbindats Luc. XIX, 33, bidjats Mc. X, 38; β) in
verbis debilibus: taujats Mc. XI, 3, 5, galaubjats Mth.
IX, 28;
«f) Quod 2 persona praes. conj. nonnisi ex forma
forti qiþaits Mc. XI, 3; XIV, 14; Luc. XIX, 31 concludi
potest, sed ex collatis conjunctivis praes. fortis debilisque
conjugationum legitime asseritur, hoc habaits, sokjaits,
spillots etiam exstitisse. Animadvertes praeterea
«g) 2 personam imper. α) verborum fortium:
gateihats Luc. VII, 22, saiwats Math. IX, 30, gaggats
Mc. XI, 2; XIV, 13; Luc. XIX, 30; hinc pro attiuhits Mc.
XI, 2 attiuhats vel attiuhaits legendum est; β) verborum
autem debilium solum exemplum hirjats Mc. I, 17 invenitur;
«h) 2 personam praet. ind. α) verborum fortium:
gasewuts Luc. VII, 22, coll. vituts et maguts Mc. X, 38;
β) verborum debilium: gahausideduts Luc. VII, 22.
«i) 2 persona praet. conj. non equidem reperitur,
sed ex forma vileits concludenda est. De conjugatione
tertia desunt argumenta; haec tamen regula statui
potest quod in praesenti fortiter, in praeterito autem
debiliter flectatur.
 <a name=0984>
«Annotatio 4.---Forma 1 personae plur. imper. ex
sequentibus exemplis confirmatur: a) verborum fortium:
drigkam Cor. I, XV, 32, usvairpam Rom. XIII,
12, usqimam Mc. XII, 7, usleiþam Mc. IV, 35, galeiþam
Luc. VIII, 22, aflaham Luc. XX, 14, gaggam
Mc. I, 38; XIV, 42; Joan. XI, 16; XIV, 31, visam Luc.
XV, 23; b) verborum debilium: vaurkjam Gal. VI, 10,
coll. Mc. 9, 5, hrainjam Cor. II, VII, 1, gavasjam
Rom. XIII, 12, dulþjam Cor. I, V, 8, matjam XV, 32.»

I. ACTIVUM. 
 <a name=0983>

CONJUGATIO PRIMA. 

a. ABSONANS (ABSQUE DUPLICATIONE).
§ 117. Ex diversis absonantiae speciebus sequentes
dantur primae conjugationis subdivisiones:
«Annotatio 1.---In tribus prioribus classibus dominans
radic. vocalis est a, in quarta, i, in quinta u.
Porro tres priores in eo discriminantur, quod in verbis
primae classis duae consonantes, quarum prior
liquida vel s est, in verbis secundae simplex liquida,
in verbis tandem tertiae muta, sibilans vel semi-vocalis
radicalem vocalem sequatur. Caeterum secunda
tertiaque classis irregulares formae videntur esse
primae, quae ut primitiva consideranda est, nam; 1)
in his classibus, quarum radic. vocalis est i et u, vocalis
participii pass. vocali praeteriti plur. respondet;
ergo idem est spectandum de radic. vocali a;
2) prima classis verborum est, in quibus duae consonantes
radic. vocalem sequuntur, hic ergo quaelibet
mutatio, sive debilitatione sive productione,
vocalis legibus absonanticis requisitae quam minime
saltem possibilis erat; 3) plura simul et antiquissima
verba, quae in praesenti fortem praeteriti formam
habent, ex qua iterum debile praeteritum efficiunt
(§ 133, 2), prima absonantiae classe reguntur, licet
simplicem tantum consonantem post radic. vocalem
sumant, ex. gr.: skal, skulun a SKILAN,
man, munun a MINAN. A pari ergo stal, stulun (loco
<a name=0984>
stelun) a stilan, etc., primitus exstitisse debuit.
«Annotatio 2.---Quod autem in his omnibus absonantiae
classibus i et u ante r, h et w in ai et au rum
pantur, vid. § 32, 5.
§ 118. 1. Rinnan fluere (currere).
Participium.
Act. rinnands Pass. runnans
Sic conjugantur: brinnan urere, duginnan incipere,
aflinnan cessare, spinnan nere, vinnan pati,
svimman natare, bindan ligare, slindan sorbere, vindan
volvere, hinþan capere, finþan experiri, þinsan
<a name=0985>
trahere, stiggan pungere, bliggvan percutere, siggvan
canere, sigqan mergi, stigqan committere (bellum),
drigkan bibere, trimpan ire, ruere, gildan valere,
sviltan mori, hilpan adjuvare, filhan abscondere,
þriskan triturare, trisgan inserere, bairgan praeservare,
gairdan cingere, vairþan fieri, þairsan siccare,
svairban desiderare, wairban ambulare, vairpan jacere.
§ 119. 2. Niman capere.
Participium.
Act. nimands Pass. numans
Sic conjugantur: qiman venire, gatiman convenire,
stilan furari, bairan ferre, gatairan destruere, et per
exceptionem etiam brikan rumpere. Incertum est tamen,
utrum juxta hanc analogiam rikan colligere,
stikan figere, vrikan persequi, ad secundam, vel, ut
regula exigeret, ad tertiam formam pertineant
§ 120. 3. Ligan jacere.
Participium.
Act. ligands Pass. ligans
Sic conjugantur vigan agitare, giban dare, vidan
ligare, qiþan dicere, niþan juvare, bigitan invenire,
ïtan comedere, mitan metiri, sitan sedere, (fitan?
gignere), lisan colligere, ganisan sanari, visan remanere,
divan emori, snivan properare, saiwan videre;
etiam fortasse rikan colligere, stikan figere, vrikan
persequi (vid. supra § 119).
«Annotatio 1.---Ex composito fraïtan absumere,
occurrit praeteritum sing. fret Luc. XV, 30 loco fraat,
coll. § 25, 4.
«Annotatio 2.---E divan, snivan praeteritum dau,
snau efformatur, de quo vid. § 35, 3.
«Annotatio 3.---Fraihan, frah, frehun, fraihans interrogare,
praesens imperativum et infinitivum juxta
tertiam conjugationem format, ex. gr.: Ind. fraihna,
fraihnis, fraihniþ, etc., imp. fraihn, inf. fraihnan.
«Annotatio 4.---Bidjan orare, praesens format equidem
juxta secundam conjugationem, reperitur tamen
bida Rom. IX, 3, bidan Cor. I, VII, 5.»
§ 121. 4. Steigan ascendere.
Participium.
Act. steigands Pass. stigans
Sic conjugantur; deigan formare, veigan pugnare,
þeihan proficere, þreihan angustare, gateihan praedicare,
beidan exspectare, leiþan ire, sneiþan metere,
beitan mordere, skreitan, scindere, smeitan ungere,
veitan videre, urreisan surgere, leisan discere, dreiban
pellere, sveiban cessare, greipan prehendere, veipan
<a name=0987>
coronare, hneivan declinare, speivan spuere, leiwan
mutuari, keian germinare, skeinan splendere.
§ 122. 5. Driusan cadere.
Participium.
Act. driusands Pass. drusans
Sic conjugantur: kiusan probare, fraliusan perdere,
biugan flectere, driugan militare, liugan mentiri,
siukan aegrotare, þliuhan fugere, tiuhan trahere,
biudan indicare, liudan proficere, giutan fundere,
usþriutan gravare, niutan frui, skiuban mittere,
dishniupan disrumpere, sliupan irrepere, hiufan plorare,
kriustan stridere.
«Annotatio.---Lukan claudere, in praesenti habet u
loco iu; ita verisimiliter dicendum de vulan fervere.»
§ 123. 6. slahan verberare.
Participium.
Act. slahands Pass. slahans
Sic conjugantur: þvahan lavare, usanan mori,
svaran jurare, faran ire, transire, alan nutrire, malan
molere, agan pavescere, dragan trahere, sakan
certare, vakan vigilare, graban fodere, daban convenire,
draban caedere, skaban tondere, hlaþan
onerare.
«Annotatio 1.---Huc pertinet etiam standan, praet.
stoþ, quod post a syllabae radicalis n ubique inducit,
ex. gr.: praes. standa, imp. stand.
«Annotatio 2.---Plurima hujus conjugationis verba
in praesenti et modis ad hoc pertinentibus debiliter
flectuntur, scilicet: hlahjan ridere, skapjan creare,
hafjan tollere, skaþjan nocere, fraþjan intelligere,
raþjan numerare, vahsjan proficere; sic ex. gr.:
praes. hlahja, imperat. hlahei, part. act. hlahjands.»
b. REDUPLICANS.
§ 124. Reduplicatio in eo consistit, quod initialis
consonans ante ai radici verbi praeposita geminetur,
ex. gr.: hahan, praet. haihah; saltan,
praet. saisalt; si autem vocalis initialis est, ai tantummodo
praeposito reduplicationi satisfit, ex. gr.:
aukan, praet. aiauk; si duae vel plures sunt consonantes,
prima tantum geminatur, ex. gr.: fraisan, praet.
faifrais, exceptis tamen consonantium ligaturis sk,
st, (sp), ex. gr.: skaidan, praet. skaiskaid. Jam vero
reduplicantia verba in duas classes dividuntur, prout
cum vel sine absonantia formentur. Ad posteriorem
ea tantum pertinent, quae vel e pro radic. vocali, vel
ai hujus vicem gerens (§ 32, 3) habent. Hinc sequens
exaratur tabula:
§ 125. 7. hahan tollere.
Participium.
Act. hahands Pass. hahans
Sic conjugantur: fahan capere, haldan pascere,
staldan possidere, alþan senescere, falþan plicare,
saltan salire, aikan dicere, laikan exsultare, þlaihan
amplecti, skaidan dividere, haitan vocare, maitan
caedere, fraisan tentare, aukan augere, hlaupan
currere, stautan pulsare, flautan? ostentare, bauan?
habitare, wopan gloriari, slepan dormire.
«Annotatio.---Si flauteiþ Cor. I, XIII, 4 reipsa legendum
est, pro flautiþ (§ 30, annot. 2) ponitur; sed
forsan melius flautaiþ legeretur, et tunc ad secundam
conjugationem (haban) pertineret.»
§ 126. 8. tekan tangere.
Participium.
Act. tekands Pass. tekans
Sic conjugantur: flekan plangere, sveran insidiari,
redan providere, gretan plorare, letan sinere, blesan
flare, laian deridere, vaian flare, saian seminare.
«Annotatio.---E saian occurrit 2 persona sing. praet.
ind. saisost Luc. XIX, 21. Saijiþ Mc. IV, 14 non nisi
euphonice (§ 34, 4) ponitur pro saiïþ Cor. II, IX, 6.»

CONJUGATIO SECUNDA. 

§ 127. In secunda, debili seu vocalica conjugatione
tres sunt diversae formae, prout forma radicalis verbi
in i, ai vel o desinit.
In praesenti formando i radicis ante vocalem posita
vel in j transit, vel in ei cum sequente alio i contrahitur;
<a name=0990>
ai vero ante vocalem terminationis deficit,
nisi i fuerit, quod post ai rejicitur; sed contra post
o omnes terminationis vocales abeunt ita, ut in omnibus
terminationibus vocalis o immutata remaneat.
Praeteritum ex radice cum praeterito verbi fortis
didan, dad, dedun (unde deds factum) composito efformatur
(coll. § 25, 4), quod verbum in indicativo
dual. et plur. et in toto conjunctivo adhuc manifeste
perspicuum est. In indicativo sing. tantum, quod
proprie -dad, -dast, -dad sonare deberet, finalis consonans
rejicitur, et in 2 persona, ut quantitas vocalis
antea per positionem longae, sed tali rejectione detractae
probabiliter compensaretur, longa vocalis pluralis
(e) in locum brevis a inducitur -da, -des, -da.
1. FORMA RADICALIS -i.
§ 128. Hic in formandis praesenti et imperativo
quoddam est discrimen. Ubi enim longa radicalis
syllaba vel brevis derivativa syllaba praecedit, i radicalis
formae cum i terminationis in ei contrahitur;
ubi vero brevis praecedit syllaba radicalis, haec ita
producitur, ut i formae radicalis in j incidat. Caeterum
idem transitus in j locum habet ad vitandum
hiatum.
a. sokjan quaerere. b. lagjan projicere.
Indicativus.
Ut sokjan conjugantur: α) verba vocalem naturaliter
longam vel diphthongum in syllaba radicali habentia:
aa) levjan tradere, skevjan iterfacere, gatevjan ordinare,
meljan scribere, aivaggeljan evangelizare,
venjan sperare, merjan praedicare, unverjan indignari,
svegnjan gaudere, newjan propinquare, gaunledjan pauperem
facere, praufetjan prophetizare, fetjan ornare;
bb) goljan salutare, domjan judicare, siponjan discipulum
esse, ogjan pavescere, svogjan suspirare,
vrohjan accusare, drobjan turbare, hropjan clamare,
vopjan clamare, rodjan loqui, dustodjan incipere,
fodjan enutrire, veitvodjan testari, þroþjan exercere,
gasoþjan saturare, botjan (sic enim tantum, non autem
botan, ut in glossario irrepsit, occurrit) prodesse,
gamotjan occurrere, wotjan objurgare;
cc) hrukjan cantare (brukjan uti);
dd) usaivjan sustinere, hnaivjan humiliare, gailjan
laetificare, dailjan dividere, hailjan sanare, ïnsailjan
illaqueare, hraînjan purificare, gamainjan
communicare, sainjan tardare, stainjan lapidare,
taiknjan ostendere, draibjan compellere, bivaibjan
circumdare, faurvaipjan ligare, arbaidjan laborare,
baidjan cogere, usbraidjan dilatare, maidjan
corrumpere, raidjan constituere, ganaitjan improbare,
usgaisjan pavescere, laisjan docere, raisjan excitare,
laistjan sequi;
ee) ufbauljan inflare, bisauljan maculare, gaumjan
videre, haunjan humiliare, gaurjan contristari,
kaurjan gravare, augjan ostendere, usbaugjan everrere,
laugnjan negare, hauhjan extollere, gadaubjan
indurare, galaubjan credere, daupjan baptizare,
raupjan evellere, afslaupjan exuere, maudjan admonere,
usdaudjan studere, blauþjan delere, dauþjan
occidere, nauþjan cogere, afslauþjan coarctare metu,
gadrausjan ejicere, hausjan audire, kausjan gustare,
lausjan inanem reddere;
ff) gaskeirjan interpretari, sildaleikjan mirari, hleibjan
sublevare, tveifljan dubitare, freidjan parcere,
bleiþjan misericordem esse, gasleiþjan laedere, ufarhleiþrjan
superaedificare, ïdveitjan exprobrare, fullaveisjan
adimplere, gabeistjan corrumpere (de fermento)
gg) sniumjan festinare, riurjan corrumpere, stiurjan
constituere, gadiupjan fodere, biniuhsjan explorare,
liuhtjan illuminare, þiuþjan benedicere.
β) Verba, quorum syllaba radicalis per positionem
longa est:
aa) balþjan audere, balvjan male afficere, malvjan
conterere, valvjan volvere, talzjan docere, valtjan
volvere, faurdammjan prohibere, anavammjan vituperare,
namnjan vocare, kannjan notificare, gabrannjan
exurere, urrannjan oriri facere, sandjan mittere,
tandjan accendere, vandjan volvere, bandvjan significare,
anananþjan audere, manvjan parare, gaaggvjan coarctare,
afsvaggvjan fluctuantem reddere, dragkjan bibere,
sagqjan mergere, gastagqjan procidere, tarmjan
erumpere, varmjan calefacere, gatarnjan occultare, gavargjan
<a name=0992>
damnare, gatarnjan defamare, gaþarbjan abstinere,
atsnarpjan adedere, gahardjan indurare, fravardjan
permutare, usagljan molestare, ganagljan affigere,
lagrjan lacrymari, rahnjan numerare gafahrjan accommodare,
þlahsjan terrere, andbahtjan ministrare,
anamahtjan fortificare, potentem facere, gafrisahtjan
effingere, biabrjan tremere, haftjan ligare, skaftjan
creare, þrafstjan consolare, daddjan sugere, ufarskadvjan
obumbrare, maþljan loqui, usfraþvjan sapientem
reddere, ufarassjan multiplicare, gaþvastjan
confirmare;
bb) gablindjan obcaecare, svinþjan prohibere, disvinþjan
conquassare, plinsjan saltare, timrjan aedificare,
sigljan sigillare, rignjan pluere facere, gaïbnjan
adaequare, klismjan tinnire, usqistjan corrumpere;
cc) dulþjan festum celebrare, tulgjan confirmare,
fulljan implere, anakumbjan recumbere, gasvikunþjan
manifestare, hunsljan offerre, huggrjan esurire,
knussjan genuflectere, barusnjan pie colere, ufartrusnjan
supersalire, ïntrusgjan inserere, huzdjan thesaurum
colligere;
dd) gairnjan cupere, bairhtjan manifestare, vaifairwjan
flere, gagavairþjan reconciliare, airzjan
errare facere (seducere), garaihtjan constituere;
ee) haurnjan tuba canere, maurgjan abbreviare,
faurhtjan timere, andvaurdjan respondere, maurþrjan
interficere, þaursjan sitire, ïnrauhtjan irasci.
γ) Verba cum syllaba derivativa brevi: huc vero
tantum veniunt mikileid Luc. I, 46 a mikiljan magnificare,
et riqizeiþ Mc. XIII, 24 a riqizjan tenebrari; et probabiliter
etiam sequentia: audagjan beatum dicere,
managjan multiplicare, lauhatjan illuminare, svogatjan
suspirare, framaþjan peregrinare, gabigjan locupletare,
glitmunjan splendere, usvalugjan circumferre.
Ut lagjan conjugantur:
α) Verba cum syllaba radicali brevi:
aa) usskavjan resipisci, aljan saginare, saljan remanere,
saljan offerre, valjan optare, gramjan sollicitare,
hramjan crucifigere, gatamjan domare, ufþanjan
extendere, arjan arare, varjan prohibere, farjan
ire, þragjan currere, lagjan jacere, vagjan agitare,
ïnagjan increpare, ahjan arbitrari, tahjan lacerare,
fullafahjan laetificare, ufrakjan extendere, usvakjan
excitare, vrakjan persequi, afwapjan exstinguere, skaþjan
laedere, fraþjan intelligere, fraatjan cibum distribuere,
latjan impedire, matjan comedere, natjan rigare,
satjan ponere, nasjan salvare, vasjan vestire,
hazjan laudare;
bb) hrisjan quassare, vlizjan colaphizare, in faciem
verberare;
cc) huljan abscondere, suljan fundare, faurmuljan
os alligare, hunjan conari, huhjan arbitrari, (bugjan
vendere, emere), kukjan osculari, suþjan adulari.
β) Verba, quorum radicalis syllaba vocali desinit:
stojan judicare (praet. stauïda), afdaujan fatigare
(praet. afdauïda), straujan sternere (praet. stravida),
taujan facere (praet. tavida), ananiujan renovare (praet.
ananivida), gaqiujan vivificare (
praet. gaqivida), siujan
suere (praet. sivida).
 <a name=0993>
«Annotatio 1.---Per exceptionem ponitur hropjiþ
Luc. IX, 39 loco hropeiþ; sed contra andhafeiþ Mc.
XI, 30 loco andhafjiþ (Mth. XXV, 45). De ufarassiþ
Tim. I, I, 14 loco ufarasseiþ vid. § 23, 4.
«Annotatio 2.---In 2 persona sing. imper. ei pro
duplici formae regulariter adhibetur, ex. gr.; nasei
Mth. VIII, 25, atlagei IX, 18, ufrakei Mc. III, 5, fraþei
Tim. II, II, 7; excipitur tantum adverbiale hiri.
«Annotatio 3.---Cum hausjan occurrit etiam infinitivus
hausjon Mc. IV, 33; Luc. V, 15; Joan. VI, 60;
Tim. II, II, 14; nec non et loco suþjan datur suþjon
Tim. II, IV, 3, et cum beistjan etiam participium pass.
unbeistjoþs Cor. I, V, 7 reperitur.
«Annotatio 4.---Nonnulla hujus conjugationis verba
i radici et terminationi interjectum expellunt ita, ut
tenuis vel media radicis in aspiratam, t in s transeat,
et d terminationis post mutam veniens in t induretur:
bimaminjan deridere, praet. bimaminda, kaupatjan
colaphizare, praet. kaupasta, þagkjan, praet. þahta,
þugkjan, praet. þuhta, brukjan, praet. bruhta, bugjan,
praet. bauhta.»
§ 129. 2. Forma radicalis -ai,
haban habere.
Participium.
Act. habands Pass. habaiþs
Sic conjugantur: a) skaman erubescere, haha.
haerere, þahan tacere, slavan obmutescere, quietun
esse, valdan gubernare, blandan miscere, arman misereri,
fastan observare, fastan jejunare, gaainanan
orbare;
b) anaþivan ministerio fungi, fijan odisse, anasilan
sedare, hlifan furari, sifan gaudere, vitan videre, gavrisqan
(?) fructus afferre;
c) þulan tolerare, munan arbitrari, trudan (?) vindemiare,
andhruskan examinare;
 <a name=0994>
d) sveran glorificare;
e) blotan offerre;
f) faian vituperare; fairaihan participare, aistan
aestimare;
g) bauan habitare, trauan confidere, bnauan vellere,
maurnan sollicitum esse, saurgan curare, andstaurran
fremere;
h) weilan cessare, reiran tremere, gageigan lucrari,
veihan sanctificare, leikan placere;
i) liugan mentiri, jiukan pugnare.
«Annotatio.---Cum hatan odisse, occurrit etiam
forma hatjan Mth. V, 44; Luc. VI, 27.»
§ 130. 3. Forma radicalis -o.
spillon annuntiare.
Participium.
Act. spillonds Pass. spilloþs
Sic conjugantur: a) cum radice monosyllaba:
aa) salbon ungere, dvalmon insanire, gahamon attrahere,
karon curare, warbon ambulare, vraton ire;
bb) gatilon assequi, sviglon canere, sidon exercere,
gasmiþon praeparare, viþon movere, gafriþon reconciliare,
miton cogitare, fiskon piscari, vizon vivere;
cc) ushulon excidere, ufarmunnon oblivisci, mundon
considerare, vundon vulnerare, supon condere,
gatrudon calcare, luton decipere, luston desiderare;
dd) gredon esurire;
ee) holon fraudare, gakroton comminuere;
ff) vairþon thesaurizare, laigon lingere, bifaihon
decipere, aihtron mendicare, gapaidon vestire, vlaiton
circumspicere;
gg) gaunon plangere, biraubon rapere, kaupon tractare:
hh) galeikon assimilare, gaveison aspicere;
ii) aviliudon gratias agere, liuþon cantare.
b) Verba cum syllaba derivativa: airinon legatione
<a name=0995>
fungi, drauhtinon militem esse, stipendia facere,
gudjinon sacerdotio fungi, fraujinon dominare, skalkinon
servire, ministrare, raginon regere, reikinon
gubernare, leikinon sanare, horinon moechari, faginon
gaudere, fairinon vituperare, aljanon studere, þiudanon
regem esse, hatizon irasci, valvison volvi, ïdreigon
se poenitere, aiviskon improbare, ganavistron
sepelire, midumon mediatorem esse, militon militare,
stipendia facere, kapillon tondere.
«Adnotatio.---Nonnulla verba ante terminationem
j admittunt, quod tamen in flexionem minime influit.
Talia sunt: auhjon tumultuari, sunjon justificare,
gavadjon despondere, frijon amare, gasibjon se reconciliare;
coll. hausjon, suþjon (§ 128, annot. 3).»

CONIUGATIO TERTIA. 

§ 131. fullnan impleri.
Participium.
Act. fullnands
«Annotatio.---Participium pass. non occurrit nec
unquam probabiliter exstitit, quippe cum forma ipsa
significationem passivam habeat.»
Sic conjugantur: a) Inter verba e prima conjugatione
derivata: andbundnan solvi, tundnan accendi,
gaþaursnan arefieri, aftaurnan scindi, usgeisnan obstupescere,
keinan germinare, ïnfeinan misereri, aflifnan
relinqui, remanere, diskritnan disrumpi, usgutnan
effundi, usluknan aperiri, fralusnan deperdi,
dishnaupnan disrumpi, ufarhafnan superbire, gaskaidnan
sejungi, biauknan multiplicari, andletnan solvi:
b) Inter verba e secunda conjugatione derivata:
gaqiunan reviviscere, gahailnan sanari, mikilnan gloriari,
afdumbnan obmutescere, urrumnan dilatari,
blindnan excaecari, svinþnan corroborari, usmernan
narrari, gagavairþnan reconciliari, gastaurknan siccari,
managnan superesse, gabignan locupletari, veihnan
sanctificari, ushauhnan exaltari, ganohnan adimpleri,
gaþlahsnan mirari, gavaknan evigilare, afdaubnan
indurari, afdobnan obmutescere, drobnan quassari,
moveri, gahaftnan haerere, afwapnan suffocari,
ganipnan moereri, dauþnan mori, afslauþnan mirari,
obstupescere, gabatnan opus habere, fraqistnan perire.

II. PASSIVUM. 
 <a name=0995>
§ 132. In duabus tantum prioribus conjugationibus
existit passivum, tertia passivam significationem per
se habente, addito, quod in solo praesenti ind. et
conj. occurrat. Quomodo autem caetera tempora et
modi exprimantur, edocebit Syntaxis § 177.
CONJUGATIO POSTERIOR.
1.
sokjada, etc. sokjaidau
2.
habada, etc. habaidau
3.
spilloda, spilloza, etc. spillodau
Verba in passivo occurrentia sequuntur:
a) Ex prima conjugatione: siggvan Cor. II, III, 15,
fraslindan V, 4, vilvan Thess. I, IV, 17, usgildan Luc.
XIV, 14, vairpan Mth. VIII, 12; nimam Mc. II, 20
<a name=0996>
qiman Gal. V, 15, bairan Joan. 3, 3, tairan VII, 23;
giban Luc. VI, 38, vrikan Gal. V, 11, qiþan Cor. I,
X, 30, mitan Luc. VI, 38, bigitan Cor. I, IV, 2, lisan
Mth. VII, 16; speivan Luc. XVIII, 32 veipan Tim. II, II,
5, teihan Rom. IX, 17, þreihan Cor. II, I, 6, bileiþan
Luc. XVII, 34; kiusan Tim. I, 3, 10, lukan, Neh. VII,
3, tiuhan Luc. XVIII, 31, skaban Cor. I, XI, 6, sakan XIV,
24, fraþjan Phil. II, 5; laikan Gal. VI, 7, haitan Mth.
XXVII, 17, maitan VII, 19, fraisan Gal. VI, 1, fahan VI,
1, saltan Mc. IX, 49; saian IV, 15, letan II, 5, blesan
Cor. I, XIII, 4.
b) Ex secunda conjugatione:
α) merjan Mc. XIV, 9, levjan XIV, 41, rodjan XIV, 9,
domjan Luc. VI, 37, sokjan Cor. I. IV, 3, dailjan Mc.
III, 24, hnaivjan Luc. III, 5, hrainjan VII, 22, ïnmaidjan
Cor. I, XV, 51, daupjan Mc. 10, 38, gadrausjan
Luc. X, 15, ushauhjan XIV, 11, lausjan
Cor. I, I, 17, gadauþjan Rom. VIII, 36, gaurjan XIV,
15, skeirjan Joan. IX, 7, gasleiþjan Cor. II, VII, 9,
ïdveitjan Tim. I, IV, 10, stojan Luc. VI, 37, ananiujan
Cor. II, IV, 16, marzjan Mth. XI, 6, ïnbrannjan Joan.
XV, 6, ïnsandjan Rom. X, 15, afvandjan Gal. I, 6, fravardjan
Cor. II, IV, 16, gatalzjan Tim. I, I, 20, anavammjan Cor. II, VI, 3, faurdammjan XI, 10, anamahtjan
<a name=0997>
Mth. XI, 12, rahnjan Rom. IX, 8, gaþrafstjan
Cor. II, I, 6, timrjan Cor. I, VIII, 10, afairzjan XV,
33, bairhtjan Mc. IV, 22, fulljan Luc. I, 20, hunsljan
Tim. II, IV, 6, ïntrusgjan Rom. XI, 19, mikiljan
Phil. I, 20, usskavjan Tim. II, II, 26, gavaljan Tim.
I, V, 9, ïngramjan Cor. I, XIII, 5; afagjan Thess. I, III
3, lagjan Mth. VII, 19, vagjan Mc. XIII, 25, distahjan
Joan. XVI, 32, satjan Mc. IV, 21, nasjan Luc. VIII, 50,
<a name=0998>
huljan Mth. X, 26, bugjan X, 29, brukjan Col. II, 22;
β) gafastan Luc. V, 38, trudan VI, 44, sveran Joan.
XII; 23, liugan Luc. XX, 34, gajiukan Rom. XII, 21,
gaveihan Tim. I, IV, 5, faian Rom. IX, 19;
γ) frijon Cor. II, XII, 15, supon Luc. XIV, 35, gakroton
XX, 18, qafaihon Cor. II, II, 11, h. l., galeikon
Mth. VII, 26, aviliudon Cor. II, I, 11, gaaiginon II, 11,
gaaiviskon Rom. IX, 35.

III. MEDIUM. 
 <a name=0997>
§ 133. Medii pauca tantum vestigia supersunt
in gothica lingua; ad sequentes formas reducuntur:
Et hoc ex sequentibus argumentis: 3 pers. ind.
sing.: gavasjada Cor. I, XV, 54, vaurkjada Cor. II,
IV, 17, ustiuhada VII, 10; plur.: ufkunnanda Joan.
XIII, 35; 3 pers. conj. sing.: atsteigadau Mth. XXVII,
42; Mc. XV, 32, lausjadau Mth. XXVII, 43; plur.:
liugandau Cor. I, VII, 9; vid. Syntaxim § 178.
«Annotatio.---Si lectio sunjodama Cor. II, XII, 19
<a name=0998>
codicis B legitima esset, medialem formam 1 personae
plur. praeberet; sed potius mendum est librarii
pro sunjoma (cod. A).»
ANOMALA CONJUGATIONIS
§ 134. 1 Duodecim verba formam praeteriti fortis
ut praesens adhibent, ex cujus plurali, debilis praeteriti
terminatione immediate affixa, praeteritum et
participium pass. efformant. Quoad infinitivum ex
plurali praesentis etiam deducitur. Jam vero haec
omnia verba, si magan excipias, ad quasdam absonantiae
classes pertinentia in conjugationem fortem
incidunt sequentique modo ordinari possunt:
De caetero regulariter flectuntur, praesens scilicet
ut praeteritum primae, praeteritum vero ut praeteritum
syncopatum secundae conjugationis (§ 128,
annot. 4), ex. gr.:
«Annotatio 1.---Ab ogan tantum imperativus sing
occurrit et sonat ogs Luc. I, 13, 30; Joan. XII, 15,
Rom. XIII, 4; hinc definiri non potest quaenam forma
caeterorum verborum fuerit, fortasse mags, kanns,
mans, minus autem probabiliter kuns, muns. Nec melius
constat imperativus plur., cum formae ogeiþ
Mth. X, 26, kunneiþ Mc. XIII, 29; Joan. XV, 18,
gamuneiþ Joan. XV, 20 etiam ad conjunctivum pari
jure referri possunt, coll. § 186.
«Annotatio 2.---Infinitivis, quae passim occurrunt,
ut kunnan Mc. IV, 11, daursan Phil. I, 14 (coll.
part. act. þaurbands Eph. IV, 28), eamdem atque
praesens plur. absonantiam patientibus, nahan igitur
glossarii in nauhan emendandum est.
«Annotatio 3.---Munan, vitan et kunnan in compositis
gakunnan, ufkunnan significatione paululum mutata,
regulariter juxta conj. II, 2 flectuntur: muna, munais,
munaiþ, etc.»
2) Ad verba supra memorata et equidem ad quartam
<a name=0999>
absonantiae classem refertur etiam viljan velle,
praet. vilda, eam tamen particularitatem habens,
quod indicativo praesenti indigeat, cujus locum conjunctivus
supplet:
3) Briggan afferre, praesens equidem juxta primam
conjugationem regulariter efformat, in praeterito autem
brahta absonantiam cum syncopata forma secundae
conjugationis commiscet (§ 128, annot. 4).
4) Gaggan ire, praesens et participium pass. gaggans
habet juxta primam conjugationem formatum,
sed praeteritum ïddja ex radice aliunde deperdita
mutuatur, quod ad normam conjugationis secundae
flectitur.
Semel tantum reperitur praeteritum gaggida Luc.
XIX, 12; participium pass. gaggids Mth. III, 11 in
participium act. gaggands emendandum est.
5) Conjugatio verbi auxiliarii visan esse ex tribus
<a name=1000>
radicibus efficitur, quarum una in sing. praes. ind.,
altera in caeteris formis praesentis, tertia tandem in
praet. inf. et part. innotescit. Praesens etiam in duali
et plurali ind. praeteriti formam exhibet:
Participium
Act. visands.
«Annotatio. Quando autem, significatione paululum
deflexa, significat esse, id est remanere, regulariter
juxta conj. I, 3 flectitur.»

C.
INFLEXIBILIA. 
 <a name=0999>

1. ADVERBIA. 
 <a name=0999>
§135. a) Temporis: sunsaiv brevi, air mane, anaks
subito, þan, þanuh tunc, ju, juþan jam, nauh, nauhþan,
nauhþanuh adhuc, nu nunc, biþe in illo tempore,
simle olim, ufta saepe, seiþu sero, sinteino semper,
suman aliquando, suns brevi, aftra iterum, wan
quando, wanhun unquam, weilohun longo tempore;
b) Loci: her hic, þaruh illic, þarei ubi, þadei quo,
þaþroei unde, sundro seorsim, bisunjane circumquaque,
et alia in § 164 laudata;
c) Modi, abundantiae, etc.: sva, svah sic, alja
praeter, tantummodo, ni non, ne non, niu, nei nonne?
ja utique, jai profecto, sunja vere, svare frustra, weh
solummodo, þatainei id., halisaiv vix, þishun seorsim,
vaila bene, filu magis, maxime, vaitei fortasse,
we forsan, duwe cur, duþe quia, vainei utinam, et
alia in § 163 memorata;
d) Interrogationis: -u; an, nuh ergo? ïbai μή? jau
forsitan? þau id.

2. PRAEPOSITIONES. 

a) Cum dativo: alja praeter, af ab, miþ cum, us
ex, faura ante, fram ab;
b) Cum accusativo: and per, þairh per, ïnuh sine,
undar inter, viþra adversus, contra, faur, pro;
c) Cum dativo et accusativo: ana in, at apud, ad,
afar post, bi secundum, du ad hindar retro und usque
ad, uf sub, ufar super.
 <a name=1000>
d) Cum genitivo, dativo et accusativo: ïn in, propter,
de.

3. CONJUNCTIONES. 

a) Copulativae: jah et, etiam, -hu -que, nih neque;
b) Disjunctivae: aiþþau vel, andizuh---aiþþau
aut---aut, jaþþe sive---sive;
c) Adversativae: ïþ, þan, aþþan, akei sed, verum,
autem, ak tamen, attamen;
d) Causales: allis, auk, unte, raihtis nam;
e) Conclusivae: þanuh, þaruh, eiþan, nu (nuh)
þannu, nunu igitur, ergo, sic;
f) Conditionales: jabai si, niba nisi;
g) Concessivae: þau si tamen, þauhjabai si tamen,
sveþauh quidem, equidem;
h) Finales: ei, þatei, þeei, þei ut, quod, quia, svaei,
svasve ita ut;
i) Comparativae: waiva quemadmodum, sicut? sve
sicut, svasve ut;
k) Temporales: sve cum, quando, þan, þande,
quando, quandiu, biþe cum, miþþanei dum, sunsei
statim atque, cum primum, faurþizei antequam.

4. INTERJECTIONES. 

O oh! vai vae! sai ecce! hiri, hirjats, hirjiþ age,
agedum!

CAPUT TERTIUM.
DE FORMATIONE VOCABULORUM. 
 <a name=1001>
136. Materiam primam, ex qua vocabulum efformatur,
radicem appellamus. Radix vero in lingua,
qualis nobis tradita est, nusquam occurrit, sed
tantummodo stirps, ex radice enata, ex qua, additis
formationis et flexionis elementis, vocabulum evadit.
Radix igitur aliquid est abstractum, stirps, concretum;
utriusque tamen formae quandoque inter se
convenire possunt.
Radices, ne una quidem excepta, monosyllabae
sunt; cum autem plures soni ad efformandam unicam
syllabam concurrere possunt, radices, habita ratione
terminationis, vocalicae vel consonanticae dicuntur.
1) Vocalicae radices sunt:
a) Vel simplex vocalis, ut i (radix pronominis ïs), u
(particula interrogativa);
b) Vel consonans et vocalis, ut þa (radix pronominis
þata), hi (radix pronominis his), verbales radices
lai, vai, sai, bau, stau, kei, etc.
«Annotatio.---Primaeva vocalis a generalioris valoris
est, quam ut ullam radicem per se efficere possit,
sed probabilius sive debilitata (in i vel u), aut producta
(in o), etc., ad aliquid particularius restringitur,
sive consonanti locupletata vim radicalem acquirit.»
2) Consonanticae radices vel una vel duabus consonantibus
componuntur, suntque
a) Vocalis et consonans, ut in radicibus verbalibus
aik, auk, al, an, at;
b) Vocalis duabus consonantibus interposita, ex.
gr.: hah, bar, mait, skaid, sniþ, stig, skrit, band,
varp, halp, svalt, sland, etc.
§ 137. Relative ad stirpes, quibus dant originem,
spectatae, radices quatuor sunt specierum, nempe:
a) Verbales, ut in supra laudatis lai, aik, hah, etc.;
b) Nominales, ut aiz, ast, bloþ, etc.;
c) Pronominales, ut i, þa, hi, etc.;
d) Particulae, ut ak, and, bi, du, etc.
«Annotatio.---Quod omnium vocabulorum radix
verbum sit, in gothico sermone minime probatur; e
contrario sunt vocabula numero non pauca, quae, sive
forma, sive significatione, ad radicem verbalem repugnare
videntur. Equidem verum est, sententiam sine
verbo intelligi non posse, sed discrimen adest inter
ideam verbalem et verbum ipsum; connexio enim in
verbo jacens, copulae cum idea operationis, jam ipsa
quidam est sermonis progressus, qui consequenter
aliquid anterius supponit, et revera in pluribus aliis
linguis nondum effectus est. Fatemur equidem, quod
sub respectu sublimiori non infundata jaceat sententia,
qua singula vocabula singulaque nomina e verbo
procederent, sed grammatico ab ea temperandum
nec nisi de materia sermonis, qualis occurrit, curandum
esse credimus. Quapropter nosmetipsi ea veritate
moti, ad id tantummodo intendemus, ut gothicam
<a name=1002>
cam linguam per eam ipsam illustremus. Hinc etiam
non est, cur radices in verbales et pronominales
(Bopp., Vergl., Gramm., pag. 105) dividamus, cum
aliunde, priores in verbales et nominales, posteriores
vero in pronominales et particulas iterum incidentes,
huic divisioni apprime conveniant.»
§ 138. In radicibus verbalibus vocalis pro maxima
parte regulariter commutatur (absonantia, § 32, 3).
Jam vero, ut illic diximus, sequentes dantur absonantiae
classes:
Spectares equidem, quod in his omnibus absonantiae
classibus vocalis radicalis semper in eadem sede
reperiretur; res tamen, si eam propius inspexeris,
non ita se habet. Si enim, exempli gratia, vocalem
praesentis ut radicalem semper accipias, tunc in tribus
prioribus absonantiae classibus aegre explicabis,
quomodo [a et u ex i procedere potuerint; si contra
in praeterito sing. radicem semper quaeras, huic repugnabit
ruptio in quarta et quinta classibus occurrens;
itaque hoc principium statui potest, quod in
unaquaque absonantiae classe ea vocalis ut radicalis
sumenda sit, ex qua caeterae juxta cognitas sonorum
leges modo quam maxime obvio deducuntur. Quo
posito, vocalis praeteriti sing. in tribus prioribus
classibus, vocalis vero participii pass. in caeteris ut
radicalis habenda est.
§ 139. Verba, quae ad diversas absonantiae classes
pertinent, jam supra (§ 119 sqq.) memoravimus;
dantur tamen et aliae plurimae stirpes, quae, eamdem
absonantiae relationem praese ferentes, etiam ad verba
fortia, licet in lingua, qualis ad nos pervenit, non
jam occurrant, referendae sunt. Huc ergo veniunt:
1) Svillan tumescere, ufsvalleins inflatio;---hilþan
benignum esse, haldis libens, viljahalþei benevolentia,
hulþs benignus, propitius;---vilþan rudem, fortem
esse (?), vilþeis sylvestris, valdan dominare, vulþus
gloria;---vimman maculare, gavamms impurus, anavammjan
vituperare;---svimman natare, svumsl tabula;---ïnnan
favere, anno stipendium, ansts gratia;---grindan
molere, commolere, grindafraþjis pusillanimis,
grundus (pulvis, terra) solum;---tindan, urere,
tandjan accendere, tundnan accendi;---sinþan ire,
sinþ itus, gradus (vices), gasinþa socius peregrinationis,
sandjan mittere;---vriggan torquere, circumdare,
<a name=1003>
vruggo tendiculum;---þigkan cogitare, þagks
gratiarum actio, þagkjan cogitare, þugkjan videri;---sviggvan
nutare, afsvaggvjan vibrare;---vairdan curare,
vairdus hospes, vards custos, fravardjan corrumpere;---vairman
calefieri, varms calidus, vaurms
vermis;---flaihtan torquere, flahto torques.
2) Hilan celare, hilms galea, halja inferus, huljan
operire, velare;---milan (coll. malan), miliþ mel,
mel (mensura) tempus, mulda pulvis;---silan possidere,
saljan manere, sels (dives) bonus, sulja fundamentum,
planta, gasuljan fundare;---skilan separare,
excoriare, skilja carnifex, skildus (squamma)
scutum, skalja (squamma) later (gall. tuile);---tilan
convenire, accommodari, tils accommodatus,
tals aptus, talzjan adaptare, instruere, educare;---himan
operire, himins coelum, gahamon vestire, induere;---friman
accelerare, fram in conspectu,
fruma primus;---qinan (?), qino femina, qens mulier;---þinan
extendi, ufþanjan extendi;---minan cogitare,
gaminþi memoria, anaminds suspicio, munan
putare;---vinan deficere (?), vinja pascuum, vans deficiens,
vens exspectatio;---airan laborare, colere (?),
airus nuntius, arjan arare;---fairan accusare, fairina
crimen, ferja insidiator, gafaurds concilium:---svairan
gravem esse, svare inanis, vacuus, svers honoratus;---vairan
manere, durare, tutum esse (?),
vair vir, vairilo labia (oris custodes?), gavairþi pax
(hucne?), vars sobrius, varjan arcere, verjan conservare;
stikan pungere, stiks, acus, punctum, staks vice,
hleþrastakeins tentorium figere.
3) Knivan (?), kniu genu, knussjan genuflectere;---hlivan
audire, hliuþ attentio, silentium, hliuma
auditus;---tivan paratum esse, taujan facere, tevi
coma, gatevjan praeparare, ordinare;---faihan aptari,
bifaihon decipere, fullafahjan satisfacere;---didan
facere, deds factum (coll. § 127).
4) Feian hostilem esse, ïnfeinan misereri, faian vituperare,
fijan odi;---geiran desiderare, geiro aviditas,
cupiditas, gairnjan cupere;---heivan operire (?),
heiv domus, hivi (tectum) adspectus;---leiban manere,
laiba reliquiae, bilaibjan relinquere, aflifnan superesse;---veiban
vertere, bivaibjan circumdare;---gleitan
lucere (glitmuni splendor), glitmunjan splendere;---vleitan
adspicere, andavleizns adspectus,
vlaiton aucupari, circumspicere, vlits adspectus, vlizjan
in faciem verberare;---geisan terrere, usgeisnan mirari,
stupescere, usgaisjan stupefacere.
5) Giuman enutrire, curare (?), gaumjan considerare,
guma homo;---skiuran vehementer commoveri,
vinþiskauro ventilabrum, skura fremitus, turbo;---jiukan
convenire (?) jiuka discordia, jiukan pugnare,
juk par, gajuka comes, gajuko similitudo,
jukuzi jugum;---liuhan lucere, liuhaþ lux, liuhtjan
illuminare, lauhatjan illuminare, lauhmuni fulgur;---liuban
amari, liubs dilectus, galaubjan credere,
galaubs carus, pretiosus, galubs pretiosus, broþrulubo
caritas fraterna, lubains spes;---diupan altum
esse, diups profundus, altus, daupjan immergere,
baptizare;---sliuþan lubricum esse, afslauþjan
<a name=1004>
terrere;---liutan adulari, decipere, liuts simulator,
liuta adulator, hypocrita, luton decipere.
6) Galan cantare, clamare, goljan salutem dare,
avere;---dagan lucescere, dags dies, ahtaudogs octiduanus;---haban
habere (gall. tenir), haban habere,
haftjan adhaerere, gahoban continere;---saþan saturatum
esse, saþs saturatus, gasoþjan saturare;---watan
vehementem esse (?), wass vehemens, wotjan
minari, increpare, injuriis prosequi.
«Annotatio.---De nonnullis harum stirpium quaestio
est, utrum, invita absonantia, cui subjacent, ad
illa fortia verba equidem deperdita referendae sint,
an potius non credendum, quod absonantia etiam
alibi, quam verbalibus radicibus, interdum irrepserit
(§ 32, 3, annot. 2), cum idea propius ad radicem
nominalem quam ad verbalem accedere videatur,
ut puta qinan, knivan, dagan.
«Annotatio 2.---Alia vero vocabula juxta regulas
absonantiae deduci nequeunt atque adeo origini ex
verbo forti repugnant; hujusmodi sunt praesertim
astrorum nomina, ut sunna, mena, stairno; elementorum
et naturae phenomenorum, ut airþa, vato, fon,
vinds, rign; animalium, ut fauho, auhsa, lamb, viþrus,
ulbandus, asilus, fugls, ara, dubo, ahaks, hana,
sparva; plantarum earumque partium, ut triu, bagms,
aurts, gras, þaurnus, asts, tains, vaurts, laufs, akran,
basi, peika, smakka; membrorum corporis, ut haubiþ,
auso, augo, munþs, tunþus, tuggo, hals, arms, brusts,
vamba, fotus, etc., licet nonnulla alia huic classi
pertinentia etiam ad radicem verbalem forsan referri
possint, ut hunds et handus ad hinþan, vulfs ad vilvan
(?) et similia.»
§ 140. Radix igitur in grammatica, sicut et in
plantis, ea est pars oculis abscondita, ex qua vocabulum
enascitur; stirps vero e radice palam effertur,
ut concretum vocabulum efformet. Jam vero etiam
stirps vocabuli, si hoc ab elemento formativo separemus,
forma monosyllaba semper apparet induta; si
autem vocabulum relative ad flexivum elementum
spectemus, stirps id est, hoc elementum tantummodo
sejungamus, stirps derivativa esse potest, augmento
formativo ditata, et consequenter polysyllaba. Sic ex.
gr. nam radix est et nim stirps τοῦ niman; numt vero
(cum augmento formativo t, § 148) stirps τοῦ numts,
nemeig (cum augmento formativo eig, § 150, ζ) stirps
τοῦ nemeigs.
«Annotatio.---Stirps igitur a forma fundamentali in
eo distinguitur, quod haec jam elemento formativo locupletetur;
hinc de forma radicali tractandum est
ubi de flexione vocabulorum, de stirpe vero, ubi de
formatione agitur. Sic ex. gr. nam radix, numt stirps,
NUMPTI tandem forma fundamentalis est τοῦ
numts.»
§ 141. Quod si vocabulorum formationem exterius
tantum spectemus, eam sive ex terminatione unicuique
dictionum classi propria cum vel absque absonantia
per simplicem appositionem, ex. gr.,: niman,
nems a radice nam; sive ex compositione duarum vel
plurium stirpium, ut afniman, arbinumja, miþgarda <a name=1005>
vaddjus produci videbimus. Si autem eamdem formationem
interius, id est, habita vocabuli propria
significatione, eam in quatuor classes dividi constabit,
nempe: nominalem, pronominalem, verbalem
et adverbialem. Quoad vero elementa formativa,
semper immediate stirpi connectuntur, illisque deinde
<a name=1006>
flexiva appendent. Insuper elementum formativum
est sive simplex consonans (ut t in numts), sive
integra syllaba (ut eig in nemeigs). Ubi autem vocabulo
jam derivato augmentum formativum ulterius
affigendum est, plures indesyllabae formativae sibi succedentes
adesse possunt, ut in skalkinassus a skalks.

A. FORMATIO NOMINALIS.
 <a name=1005>

I. SUBSTANTIVUM.

§ 142. Quamvis genus influxum non nullum habeat
in significationem vocabuli (§ 59), hic tamen
pro maxima parte adeo est confusus adeoque parum
ejus leges notae, ut cum de formatione vocabuli agitur
nonnisi secundario in eum attendere liceat. Ubi
genus discrepantia sexuum innititur, ut in niþjis
germanus, niþjo germana, garazna vicinus, proximus,
garazno vicina, þius famulus, þivi famula, hoc
ex significatione semper notum pro formatione vocabuli
equidem valet; deficiente autem hac discrepantia
naturali, eam significationem, quam varia
grammaticae genera in formandis vocabulis prae se ferunt,
tuto comparare jam fit impossibile, et licet
in genere dici liceat, quod masculinum potius concretum,
femininum autem et neutrum potius abstractum,
nec non actionem ejusque objectum significet,
hoc tamen generale discrimen adeo est vagum nimiisque
exceptionibus obnoxium, quam ut in exponenda
substantivorum formatione partitio secundum tria
genera aliquid commodi allatura videatur; qua de re
forsan, formam derivatam ob oculos primo ponere,
deinde divisionem secundum genera revocare satius
esset.
§ 143. 1) Derivatio sine ELEMENTO FORMATIVO.
a) E verbis conjugationis fortis:
aa) E praesenti non nisi paucissima vocabula derivantur
et equidem fere exclusive in prima absonantiae
classe, ex. gr. masc. bairgs (a bairgan); neutr. sinþ
(a sinþan), anafilh (a filhan), gild (a gildan), gavairþi
(a vairþan); fem. gabinda, gabindi (a bindan), gairda
(a gairdan), vinna (a vinnan). Ad secundam absonantiae
classem pertinet tantum fem. skilja (a skilan),
ad quartam neutr. andabeit (a beitan), ïdveit (a veitan),
ad quintam neutr. galiug (a liugan);
bb) E praeterito sing.: α) masc. gards (a gairdan),
þagks (a þigkan), sagqs (a sigqan), saggvs (a siggvan);
neutr. draggk (a drigkan), gaþrask (a þriskan), vamm
(a vimman), gaþagki (a þigkan); fem. bandi (a bindan),
usvandi (a vindan), þarba (a þairban), flahta (a flaihtan);
β) fem. skalja (a skilan); γ) masc. vraks (a vrikan);
neutr. vadi (a vidan); fem. staks (a stikan),
vraka, vrakja (a vrikan), brakja (a brikan); δ) masc.
daigs (a deigan), vaips (a veipan); fem. laiba (a leiban),
staiga (a steigan); ε) fem. laudja (a liudan);
ζ) neutr. soþ (a saþan); fem. bota (a batan), groba
(a graban);
cc) E praeterito plur. nonnulla tantum certo derivantur
vocabula secundae et tertiae classis: masc.
vegs (a vigan); neutr. andanem (a niman), andaset
<a name=1006>
(a sitan), tevi (a tivan); fem. teva (a tivan), kunaveda
(a vidan);
dd) E participio pass.: α) fem. baurgs (a bairgan,
hunþs (a hinþan), vunns (a vinnan), gabundi (a bindan);
β) masc. baur, gabaur (a bairan), qums (a qiman),
muns (a minan), runs (a rinnan); neutr. bistugq
(a stigqan), gabaur (a bairan); fem. usvaurpa (a vairpan),
sulja (a silan), gabruka (a brikan); γ) masc.
þius (a þivan), stiks (a stikan); neutr. bifaih (a faihan);
fem. bida (a bidjan), giba (a giban); δ) masc.
vlits (a vleitan); neutr. gadik (a deigan?); fem. vipja
(a veipan); ε) masc. drus (a driusan); neutr. usluk
(a lukan); fem. þlauhs (a þliuhan), krusts (a kriustan),
skura (a skiuran), ludja (a liudan); ζ) masc. gaggs
(a gaggan), slahs (a slahan), andastaþjis (a standan),
sakjis (a sakan); neutr. fraþi (a fraþjan), fauragaggi
(a gaggan); fem. staþs (a standan, graba (a graban);
η) masc. grets (a gretan); neutr. aflet (a letan);
ee) E verbis simpliciter reduplicantibus sine absonantia:
masc. laiks (a laikan), sleps (a slepan); neutr.
faurhah (a hahan), gafah (a fahan), andstald (a staldan),
bimait (a maitan); fem. haiti (a haitan).
b) E verbis debilis conjugationis: masc. fauramaþleis
(a maþljan), vitodafasteis (a fastan), huhrus (a
huggrjan); neutr. andaugi (ab augjan), fauramaþli
(a maþljan), ufarmeli (a meljan), tauï (a taujan), hropi
(verisimiliter neutr., a hropjan), gavaurki (a vaurkjan);
fem. vrohs (a vrohjan), liuga (a liugan).
c) E substantivis derivantur:
aa) Masculina, ad eum designandum, qui munere
vel arte fungitur, ut hairdeis (a hairda), ragineis (a
ragin), silbasiuneis (a siun), faurstasseis (a stass);
bb) Neutra sive per compositionem ex aliis jam
derivatis efformata, ut ataþni (a aþn), fauradauri
(a daur), andalauni (a laun), andanahti (a nahts), garuni
(a runa), andvairþi (a vairþs pretium), andavaurdi
(a vaurd), faurafilli (a fill); sive ad efficienda
realia ex personalibus substantiva, ut andbahti (ab
andbahts), þiubi (a þiubs), reiki (a reiks), gaskalki
(conservus, vid. § 191, I, 1, a skalks), veitvodi (a
veitvods);
cc) Feminina eodem modo atque neutra, id est,
per compositionem efformata: þiudangardi (a gards),
etiam ad designandum naturale genus: varda (a
vards), þivi (a þius), cum significatione paululum
mutata: daïla (a dails).
d) Ex adjectivis tandem:
aa) Masculina: solummodo dauþus (a dauþs);
bb) Neutra: sildaleik (a leiks), azeti (ab azets), <a name=1007>
biuhti (a biuhts), unhaili (a hails), unledi (ab unleds),
galeiki (a galeiks), manvi (a manvus), gariudi (a gariuds),
unsuti (a sutis), andvairþi (ab andvairþs), unviti
(ab unvits), usvissi (ab usviss);
cc) Feminina: halba (a halbs), triggva (a triggvs),
sibja (a sibjis), sunja (a sunjis).
§ 144. 2) Derivatio cum ELEMENTO FORMATIVO.
a) Cum semivocalibus:
aa) Derivata cum J ubi hoc ex i enascitur, in praecedenti
§ memorantur; aliae nusquam occurrunt;
bb) Derivata cum simplici V fere non reperiuntur,
sed ubique dentalis ante semivocalem subrepisse videtur,
ut in fem. fijaþva (a fijan), frijaþva (a frijon),
saliþvos (a saljan); neutr. þivadv (a þivan), vaurstv
(loco vaurht-dv? vid. § 52, 4, a vaurkjan); eodem
etiam modo sunt explicanda vocabula originis aliunde
obscurae, ut fem. ubizva, neutr. gaidv; quoad fem.
bandva sine dubio pro band-dva adhibetur (si praesertim
ad bindan pertineat). Ejusdem modi sunt vocabula,
in quibus n secundae declinationis accedit, ut
masc. vaurstva, vaurstvja, fem. bandvo, vahtvo (a vakan),
unvaurstvo, gatvo (loco gahtvo? a gaggan), et
etiam uktvo. Nec non et in masculino obscurae originis
nidva, interjicitur dentalis, cui unicum bidagva
subtrahitur, nisi forsan euphoniae causa ita adhibeatur
pro primitivo bidag-dva. Quoad viduvo e latino
certe prodit, nec v adest nisi ad vitandum hiatum.
§ 145. b) Cum liquidis:
aa) Masculina et neutra cum simplici L derivata
significant instrumentum, cum quo, vel locum, in
quo quid efficitur. Masc. sitls (a sitan), stikls (a stikan),
stols (a standan?); neutr. þvahl (a þvahan),
fairveitl (a veitan); fem. ïusila (ab ïus).
Quandoque huic L et aliud formationis elementum
ante vel post mittitur, unde sequentes evadunt ligaturae:
SL: neutr. þreihsl (a þreihan), svumsl (a svimman),
hunsl (a hinþan?) skohsl, svartizl;
þL: neutr. haimoþli (a haims), coll. fem. woftuli
(a wopan);
L-N diminutiva format: masc. magula (a magus),
coll. nominibus propriis merila, vulfila; neutr. barnilo
(a barn); loco qiþlo Skeir. V, d melius qiþano
(qiþāo) legendum esset (coll. Mc. XV, 28); mavilo
(a mavi), coll. ïnilo, vairilo.
«Annotatio.---Vocabulum manauli in nulla supra
descriptarum classe relative ad formationem ordinari
potest atque adeo suspectum videtur, hinc forsan
melius cum Massmanno, Phil. II, 8, manludjai (coll.
manleika) loco manaulja legendum est. Obscurioris
originis sunt masculina hakuls (non autem hakul, ut
glossarium exhibet), asilus.»
bb) Derivatio cum M reperitur tantum in masc.
barms (a bairan), frequentior vero occurrit ligatura
M-N: masc. ahma (ab ahan?), malma (a malan),
hliuma (a hlivan?), stoma, bloma, milhma, hiuhma;
neutr. aldomo (ab alþan); fem. miduma (a midja),
lauhmuni (a liuhan), glitmuni (a gleitan).
cc) N omnium elementorum frequentissime usurpatur
<a name=1008>
ad firmanda vocabula praecipue substantiva, in
quibus eamdem significationem habere videtur atque
in formandis infinitivo et participio praet. verborum
fortium. Jam vero arcessenda sunt:
α) Substantiva secundae declinationis, quorum n
in nominativo sing. deperditum est. Inter ea:
αα) Masculina designant, paucis tantum exceptis,
personas, quae munere vel proprietate pollent. In ordine
vero ad derivationem complectuntur
ααα) Ea, quae ex aliis substantivis deducuntur, ut
gadaila (a dails), gahlaiba (a hlaibs), galaista (a laists),
usliþa (a liþus), gajuka (a juk), garazna (a razn), gasinþa,
gasinþja (a sinþ), spilla (a spill), staua (a staua
fem.), aurtja (ab aurts), arbja (ab arbi), baurgja (a
baurgs), ïngardja (a gards), gauja (a gavi), gudja (a
guþ), vaidedja (a deds), haurnja (a haurn), kasja (a
kas), mana maurþrja (a maurþr), skattja (a skatts),
vardja (a vards), liugnja (a liugn);
βββ) Ea, quae ex adjectivis originem trahunt: unhulpa
(a hulþs), þarba (a þarbs), veiha (a veihs),
galeika (a galeiks), gamainja (a gamains);
γγγ) Ea, quae ex verbis derivantur: fauragagga,
fauragaggja (a gaggan), liuta (a liutan), nuta (a niutan),
skula (a skulan), ufarsvara (a svaran), bandja (a
bindan), afdrugkja (a drigkan), bihaitja (a haitan),
afetja (ab ïtan), arbinumja (a niman), skilja (a skilan?),
sviglja (a sviglon), timrja (a timrjan).
«Annotatio.---Realem significationem habent:
garda (a gards), mela (a mel), lukarnastaþa (a staþs),
ganauha (a ganauhan), uzeta (nisi sit neutrum [uzets],
ab ïtan), gataura (a tairan), vilja (a viljan), drobna
(a drobnan).»
ββ) Neutra tantum pauca in hac classe reperiuntur:
kaurno (a kaurn), gajuko (a juk), sigljo (a sigljan),
et peculiariter formatio armaio (ab arman).
γγ) Feminina hujus classis desinunt:
ααα) In ein: sunt pro maxima parte ex adjectivis
derivata et proprietatem designant, ut gaaggvei (ab
aggvus), aglaitei (ab aglaits), airzei (ab airzis), audagei
(ab audags), bairhtei (a bairhts), etc. (vid. § 92).
Huc etiam veniunt derivata ex participiis: undivanei
(a divans), drugkanei (a drugkans).
Ea, quae ex verbis exoriuntur, actionem vel conditionem
significant cum idea secundaria durationis
longioris, vel frequentioris repetitionis: unagei (ab
agan), hropei (a hropjan), vajamerei (a merjan), ustauhei
(a tiuhan), vrekei (a vrikan), gabei (a giban),
baurei (a bairan).
Ea autem, quae e substantivis originem ducunt,
designant etiam habitum, conditionem vel statum:
afgudei (a guþ), usbeisnei (ab usbeisns), oglaitivaurdei
(a vaurd), vaurstvei (a vaurstv), veitvodei (a veitvods),
unbeistei (a beists), liuhadei (a liuhaþ), frumadei (a
frumaþ?), magaþei (a magaþs), aipiskaupei (ab aipiskaupus),
apaustaulei (ab apaustaulus), praizbytairei
(a praizbytaireis);
βββ) In on: huc proxime accedunt quaedam vocabula,
quae, e masculinis derivata, naturale genus
significant: unhulþo (ab unhulþa), garazno (a garazna), <a name=1009>
svaihro (a svaihra), dauravardo (a vards),
haiþno (a haiþna?), gamarko (a gamarka?) arbjo (ab
arbja), niþjo (a niþjis), kalkjo (a kalkja?). Alia res
indicant: dauro (a daur), driuso (a driusan), malo
(a malan), rinno (a rinnan), vinþiskauro (a skiuran),
vruggo (a vriggan), flahto (a flaihtan), waþo (a waþjan),
tainjo (a tains), ïddaljo (a dal), mitadjo (a mitaþs),
garunjo (a rinnan). Alia tandem abstracta:
gajuko (a juk), fullo (a fulls), gariudjo (a gariuds),
brinno (a brinnan), faihugeiro (a geiran), broþrulubo
(a liuban), reiro (a reiran), vinno (a vinnan), raþjo
(a raþjan), sakjo (a sakan), vaihjo (a veihan), gatimrjo
(a timrjan).
β) Praeterea formantur adhuc et alia vocabula cum
simplici N, et equidem
αα) Immediate stirpi affixo: masc. faihuþraihns
(a þreihan), andavleizns (a vleitan); neutr. barn (a
bairan), liugn (a liugan), andavizn (a vizon); fem. usbeisns
(a beidan), anabusns (a biudan), sokns (a sokan),
vailavizns (a vizon), coll. garehsns, rohsns;
ββ) Cum vocali euphonica A: masc. þiudans (a
þiuda), vigans (a veihan); neutr. akran (ab akrs?),
aljan (ab alan?); fem. asans;
γγ) Cum I: masc. kindins, maurgins; neutr. aigin
(ab aigan); fem. fairina (a fairan);
δδ) Cum U: neutr. faihugairuni (a geiran), fairguni);
εε) Cum EI, AI, O; sic efformata derivantur ex verbis
secundae conjugationis plurima feminina, ut balveins
(a balvjan), goleins (a goljan), dauþeins (a
dauþjan), daupeins (a daupjan), afdomeins (a domjan),
qisteins (a qistjan), hazeins (a hazjan); bauains
(a bauan), þulains (a þulan), leikains (a leikan), libains
(a liban), trauains (a trauan); aihtrons (ab aihtron),
laþons (a laþon), mitons (a miton), salbons (a
salbon), etc. Caeterum omnia substantiva, quae hac
terminatione gaudent, ad verba secundae conjugationis,
etiam non jam occurrentia, referenda sunt, sic
ex. gr. ahmateins ad ahmatjan, gahobains ad gahoban,
vanains ad vanan. Loco usbloteins Cor. II, VIII, 4
meliori jure legendum est usblotains, a blotan (non
blotjan).
γ) Cum aliis consonantibus sequentes evadunt ligaturae:
SN, ZN: neutr. fulhsni (a filhan); fem. hlaivasna
(a hlaiv), filusna (a filu), coll. drauhsna, arwazna,
fairzna;
BN, FN: neutr. vitubni (a vitan), fastubni (a fastan),
valdufni (a valdan); fem. fraistubni (a fraisan),
vundufni (a vundon).
dd) R: hoc elemento efformantur
α) Masculina, nempe:
αα) Pleraque vocabulorum in reis e verbis derivatorum,
quae operantem designant, inter quae animadvertenda
sunt: laisareis (a laisjan), liuþareis
(a liuþon), sokareis (a sokjan), blostreis (a blotan),
bokareis (a boka), motareis (a mota), vullareis (a vulla).
Quoad vero significationem, eis conveniunt, quae supra
litteris cc) α)
αα) subjecimus, addito, quod rarius
<a name=1010>
et probabiliter non nisi serius eo modo efformantur;
ββ) Vocabula in AR obscurioris originis, quae varios
affinitatis respectus designant, ut fadar, broþar;
quibus respondent feminina svistar, dauhtar;
γγ) Et insuper ligrs (a ligan) et spaiskuldrs.
β) Neutra: vaggari (a vagga?), galigri (a ligan),
filigri (a filhan), in quo euphoniae causa i inductum
praesertim animadvertendum est, nisi sit pro filhigri
cum syllaba formativa gri?
γ) Feminina: praeter supra memorata svistar, dauhtar,
etiam vulþrs (si lectio codicis A Gal. II, 6 legitima
sit, a vulþus), saldra (a sildan?). Quoad vocabula
mundrei, digrei ad formativum N pertinentia, ex
adjectivis mundrs, digrs veniunt et proinde huc non
referenda sunt.
Aliis consonantibus connexum occurrit tantum
in ligatura STR: neutr. gilstr (a gilþan), avistr
(ab avi), navistr (a naus), hulistr (a huljan).
§ 146. c) Cum gutturalibus:
Gutturales insulsam tantum personam in formandis
substantivis gerunt. Sequentia tantum memoranda
sunt:
aa) Terminatio masculina IGG reperitur tantum
in vocabulis gadiliggs et skilliggs;
bb) Masculinum broþrahans, ad secundam declinationem
pertinens, adjectivum uti ainaha sapere videtur;
cc) Pariter femininum ïdreiga (ab ïdr) ad adjectivum
ïdreigs referendum est;
dd) Neutra aiviski, barniski citerius efformantur ex
adjectivis in isks, nec non et masculinum atisks (vel
neutrum atisk) suam formam ab hujusmodi adjectivo
mutuatum iri videtur.
ee) Latet τῶν miluks et ahaks derivatio.
§ 147. d) Cum labialibus:
In formandis vocabulis non occurrunt, exceptis
tamen, quae supra memoravimus, neutris et femininis
in ubni, ufni (§ 145, cc, γ).
§ 148. e) Cum dentalibus et sibilantibus:
Dentalium et sibilantium classis ea est, quae in
formandis substantivis liquidis maxime congruat.
In plurimis casibus þ ea dentalis esse videtur, qua
proprie formationis elementum constituatur; quo
posito d, t et s in aliis formis occurrentia ex þ
juxta cognitas sonorum leges (§§ 49, 50, 52) enascerentur.
Nec praetermittendum est, horum substantivorum
formationem cum formatione participii passivi
secundae conjugationis convenire, unde eo magis
ad congruentem utriusque formae significationem putaretur,
quod, ubi vocabulum ex verbo primae conj. derivatur,
vocalis participii passivi adhibeatur. Hujus formationis
substantiva pleraque etiam efficacitatem,
actum ipsum operationis significant, aliis, quae sine
elemento formativo deducuntur (§ 143 a), objectum
operationis potius designantibus. Jam vero formationes
huc pertinentes sequenti modo ordinari possunt:
aa) Eae, quae primitivum þ habent, sive mediante
vocali stirpi vocabuli annexum, sive huic immediate
<a name=1011>
affixum, quo in casu euphoniae causa in d, t, vel s immutatur:
α) Masc. gabaurjoþus (a gabauris), manniskodus
(a mannisks), auhjodus (ab auhjon), vratodus (a vraton),
skildus (a skilan), kustus (a kiusan), vahstus (a
vashjan), þuhtus (a þugkjan), hliftus (a hlifan);
β) Neutr. liuhaþ (a liuhan), vitoþ (a veitan), fulliþ
(a fulls), miliþ (a milan?), beist (a beitan); aveþi (ab
avi), kunþi (a kunnan), gaminþi (a minan), gavairþi
(a vairan?);
γ) Fem.: αα) juxta secundam declinationem vocalicam,
pleraque verbalia operationem indicantia:
mitaþs (a mitan), magaþs (a magus), astaþs; arbaiþs
fulleiþs (a fulls), faheþs (a fahs); gaqumþs (a qiman),
gakunþs (a kunnan), gamainþs (a gamains),
gabaurþs (a bairan), gataurþs (a tairan); anaminds,
gamunds (a minan), gakunds (a kunnan), gafaurds
(a fairan), gahugds (a hugjan); aihts (ab aigan), andabauhts
(a bugjan), ïnnagahts (a gaggan), gaþlaihts
(a þlaihan), mahts (a magan), gasahts (a sakan),
sauhts (a siukan), slauhts (a slahan), ustauhts (a tiuhan),
usvaurhts (a vaurkjan), usdrusts (a driusan),
lists (a leisan), fralusts (a liusan), ganists (a nisan),
urrists (a reisan), usvahsts (a vahsjan), vists (a visan),
fragifts (a giban), andahafts (a hafjan), þaurfts (a
þaurban), gaskafts (a skapjan), andanumts (a niman);
anaqiss (a qiþan), afstass (a standan), gaviss (a vidan);---ββ)
cum terminatione iþa ex adjectivis derivata
et proprietatem quamdam indicante: aggviþa (ab
aggvus), agliþa (ab agls), airziþa (ab airzis), airkniþa
(ab airknis), gauriþa (a gaurs), daubiþa (a daubs),
diupiþa (a diups), dvaliþa (a dvals), qrammiþa (a
qramms), armahairtiþa (ab armahairts), hauhiþa
(a hauhs), hlutriþa (a hlutrs), unhrainiþa (a hrains),
þvastiþa (a þvasts), kauriþa (a kaurs), manviþa (a
manvus), mildiþa (a milds), niujiþa (a niujis), garaihtiþa
(a raihts), sveriþa (a svers), svikniþa (a svikns),
tulgiþa (a tulgus), veihiþa (a veihs), ïnvindiþa ab
ïnvinds), fairniþa (a fairnis), auþida (ab auþs),
vairþida (a vairþs); nonnulla etiam pauca e substantivis
<a name=1012>
et verbis oriri videntur: afgrundiþa (a grundus),
veitvodiþa (a veitvods), meriþa (a merjan), svegniþa
(a svegnjan), varjiþa (a vargjan), coll. gaunoþa (a
gaunon). Ad hanc classem etiam pertinent junda (loco
juggiþa? a juggs), skanda (loco skamiþa? a skaman),
et mulda (a milan).
«Annotatio 1.---In nonnullis horum substantivorum
citerior supervenit formatio mediante n consonanticae
declinationis, ut mitadjo (a mitaþ), baurþei (a
baurþs), þaurstei (a þaursts?), usfarþo (a farþs?);
hinc ad § 145, cc, α,
γγ pertinent.»
bb) Eae, quae T primitivum habent: neutr. stiviti,
aglaiti; fem. vasti (a vasjan). Jam vero huc referendae
sunt
cc) Formationes cum ST: neutr. hauhisti, frumisti
(ex superlativis derivata), trausti (a trauan); fem.
ansts (ab ïnnan), brunsts (a brinnan), gramsts (a gramjan),
bansts (loco bandsts, a bindan).
dd) Formationes cum ND: fem. hulundi (a huls),
frijondi (a frijon); coll. fem. þusundi et masc. 2 declinationis
newundja (a new).
ee) Formationes cum S (Z) primitivo: masc. urruns
(a rinnan); neutr. agis (ab agan), hatis (a hatan),
skaþis (a skaþjan), gadikis (a deigan), þevis
(a þivan), coll. riqis, sigis, rimis (baris); fem. garuns
(a rinnan), (jukuzi (a juk), aqizi.
«Annotatio 2.---In masculino beruseis s pro r ideo
interjectum fuit, ne duo r sibi immediate succederent,
eo modo berureîs, ut laisareîs (§ 145,
dd α).»
ff) Formationes cum SS: quae ad hanc classem pertinent
masculina pro maxima parte e verbis derivantur
operationem vel conditionem designantia: gudjinassus
(a gudjinon), drauhtinassus (a drauhtinon), horinassus
(a horinon), kalkinassus (a kalkinon), leikinassus
(a leikinon), skalkinassus (a skalkinon), fraujinassus
(a fraujinon), þiudinassus (a þiudanon), blotinassus
(a blotan), vaninassus (a vans), ïbnassus (ab
ïbns), ufarassus (ab ufar).

II. ADJECTIVUM.
 <a name=1011>
§ 149. 1) Nec non et plurima sunt adjectiva, quae
sine ELEMENTO FORMATIVO, terminatione stirpi simpliciter
annexa, ex substantivis et verbis derivantur,
nempe
a) E verbis primae conjugationis:
aa) E praesenti: vilvs (a vilvan), invinds (a vindan),
gawairbs (a wairban), tils (a tilan), diups (a
diupan), liubs (a liuban), galiugs (a liugan), liuts (a
liutan), siuks (a siukan), verisimiliter etiam gaqiss (a
qiþan), bats (a batan), saþs (a saþan), grindafraþjis
(a fraþjan), aglaitgastalds (a staldan), fralets (a
letan);
bb) E praeterito sing.: þarbs (a þairban), gavamms
(a vimman), untals (a tilan), hnaivs (a hneivan), galaubs
(a liuban), laus (a liusan), gadobs (a daban),
ganohs (a nahan), unandsoks (a sakan), froþs (a
fraþjan);
 <a name=1012>
cc) E praeterito plur.: andanems (a niman), gatems
(a timan), bireks (a rikan), gafehs (a faihan), andasets
(a sitan), unqeþis (a qiþan); probabiliter etiam
hulþs (a hilþan), þaursus (a þairsan), gaþaurbs (a
þairban), unvits (a veitan), galubs (a liuban), unnutis
(a niutan);
dd) E participio pass. nulla certo derivantur.
b) E verbis secundae conjugationis: usskavs (a
skavjan), gaviljis (a viljan), vailamers (a merjan),
ubiltogis (a taujan).
«Annotatio.---Nonnulla adjectiva, ut garaids (a
raidjan), gamaids (a maidjan), gavaurts (a vaurtjan?),
uslukns (ab uslukan), habitis eorum forma et significatione,
apocopata participia esse videntur.
c) E substantivis: alevis (ab alev), alþeis (ab alþs),
navis (a naus), reiks (a reiks), rums (a rums), sleiþis
(a sleiþa), sves (a sves), vairþs (a vairþs), praecipue
<a name=1013>
in compositionibus: ïnahs (ab aha), ufaiþs (ab aiþs),
ïngardis (a gards), afguds (a guþ), anahaims (a
haims), unkarja (a kara), andaneiþs (a neiþ), anasiuns
(a siun), gaskohs (a skoh), gavaurts (a vaurts), usvena
(a vens), unweils (a weila), armahairts, hauhhairts (a
hairts), laushandus (a handus), aljakuns (a kuni),
samasaivals (a saivala), filufaihus (a faihu), þrutsfills
(a fill), et cum absonantia: dags (a dags).
§ 150. 2) Cum ELEMENTO FORMATIVO:
a) Cum V: huc pertinet tantum lasivs obscurioris
originis;
b) Cum L: slahals (a slahan), nisi sla-hals loco
slah-hals sit dividendum, vid. gloss. h. v.; leitils, mikils,
ubils; skaþuls (a skaþan), veinuls? vid. gloss.
h. v.; et insuper in ligaturis
BL: dauþublis (a dauþus).
KL: ainakls (ab ains);
«Annotatio. Undarleija, Eph. III, 8, suspectum est,
vel si rectum, ante compositionem fuit.»
c) Cum M: huc veniunt veteres comparativi terminationes:
auhuma, aftuma, hinduma, hleiduma,
ïnnuma, ïftuma, speduma, (miduma), fruma;
d) Cum N: gairns (a geiran), analaugns (a liugan),
uslukns (a lukan); fairins (a fairan), fulgins (a filhan),
et praecipue adjectiva in ein materiam ordinario
significantia: airþeins, barizeins, gulþeins, eisarneins,
þaurneins, leikeins, liuhadeins, muldeins, riqizeins,
silubreins, staineins, triveins, filleins, et cum significatione
magis metaphorica: aiveins, qimeins, gumeins,
galaubeins, pistikeins, siuteins, sunjeins. De formativo
GG occurrit tantum unveniggs (a vens), nisi syllaba
formativa hic ad adverbium pertineat (§ 163, b, α);
e) Cum R: framaldrs (ab alþs), lausqiþrs (a qiþus),
vulþrs (a vulpus), fagrs (a faihan), baitrs (a beitan),
hlutrs, digrs (?), mundrs (?);
f) Cum G (H): audugs (ab aud), unhunslags (a hunsl),
manags (a man), modags (a mods), vulþags (a vulþus),
gredags (a gredus), bidags (ex bidagva conjectum, a
bida), unbarnahs (a barn), stainahs (a stains), vainahs
(a veinan?), vaurdahs (a vaurd), ainaha (ab ains),
broþrahs (ex broþrahans conjectum, a broþar), handugs
(a handus), valugs (unde valugjan), uhtiugs (ab
uht); praesertim in forma -eig, quae forsan cum eigan
(unde aigan) convenit et pariter significatione «habendi
aliquid» gaudet, ut ansteigs gratiam habens (ab
ansts,), usbeisneigs patientiam habens (ab usbeisnei),
gabeigs divitias habens (a gabei), nec non etiam hroþeigs,
þiuþeigs, laiseigs, listeigs, mahteigs, andanemeigs,
uhteigs, sineigs, gavairþeigs, vaurstveigs, vitodeigs,
gavizneigs;
g) K. Haec littera nonnisi in ligatura SK occurrit,
germanicae terminationi -isch forma et significatione
apprime conveniens: aivisks, barnisks, gudisks, <a name=1014>
þiudisks, mannisks, funisks, haiþivisks, ïudaivisks,
sauraufynikisks. Hucne pertinet etiam malsks?
h) Cum þ (D, T): kunþs (a kunnan), kunds (a kuni),
skulds (a skulan), unatgahts (a gaggan), mahts (a magan),
hauhþuhts (a þugkjan), handuvaurhts (a vaurkjan),
hafts (a haban), þaurfts (a þaurban), haists (a
haitan?); et cum vocali euphonica: naqaþs, framaþeis
(a fram), bajoþs (a bai);
i) Cum S; tantummodo valîs (a valjan).
§ 150. 3) Alius efformandi modus est comparatio,
qua varii gradus formae et significationis
evadunt.
a) Comparativus regulariter efformatur per z,
praemisso i vel o. Quaenam vero harum vocalium
eligenda sit, nulla certa lege constat, excepto, quod
o non nisi in adjectivis fundamentalem vocalem a habentibus
compareat, ex gr.: airiza, azetiza, hauhiza,
managiza, raþiza, speidiza, faviza, vulþriza, ïusiza,
þaurftiza, alþiza (ab alþeis), hardiza (a hardus); framaldroza,
frodoza, garaihtoza, svinþoza, hlasoza, usdaudoza,
handugoza, svikunþoza, sniumundoza, aljaleikoza
(ex adverbiis sniumundos et aljaleikos conjicienda).
b) Superlativus regulariter efformatur per st,
praemisso etiam i vel o: hauhists, smalists, spedists,
managists, reikists; armosts, lasivosts.
«Annotatio 1.---Ex praecedentibus exemplis conjiciendum
est, quod vocalis syllabae formativae in
comparativo et superlativo sibi respondeat; hinc
componi possunt ex una parte comparativi smaliza,
reikiza, armoza, lasivoza, ex altera superlativi airists,
azetists, framaldrosts, frodosts, etc.
«Annotatio 2.---Sequentia adjectiva suum comparativum
et superlativum ex alienis radicibus trahunt:
«Annotatio 3.---E juggs efformantur rejecta nasali
(§ 40, 5), comparativus, juhiza et superlativus juhists.
«Annotatio 4.---Peculiaris superlativi forma est undaraists,
ex qua comparativus undaraiza cogitandum
est.
«Annotatio 5.---Comparativa sunt ea, quae § 150, c)
memoravimus, quaeque ex natura sua positivis carent,
scilicet auhuma, aftuma, hleiduma, ïnnuma, ïftuma,
(miduma), fruma; quod autem hae formae a veteribus
ut superlativae habitae reipsa comparativae sint, in
syntaxi (§ 198, b) ostendetur; ex his efformantur)
comparativi: auhumists, aftumists, frumists, hindumists
et spedumists, quorum ex duobus ultimis formae
comparativae hinduma et speduma supponendae
sunt.»

B. FORMATIO PRONOMINALIS.
 <a name=1013>
 <a name=1013>
§ 152. In pronominibus per derivationem efformandis
gothica lingua peculiari indigentia laborat,
<a name=1014>
quippe cum totus efformationis labor circa duas tantum
stirpes, personalem scilicet et interrogativam,
<a name=1015>
versetur. Quoad alios respectus sive particulis sive
quadam compositione adhibitis expressos, infra (§ 170)
tractabimus.
1) Pronomina personalia efformant possessiva ex
genitivo, cujus terminatio cum terminatione adjectivorum
primae declinationis permutatur, eo modo:
2) Pronomen interrogativum wa, was significat in
genere quid, quis, sine peculiari determinatione;
hinc duplex efformatur pronomen interrogantis:
waþar quis duorum, uter, warjis quis plurimorum,
quis. Haec posterior forma obscurae est originis;
prior vero etiam in anþar, alius, occurrit.

===C. FORMATIO VERBALIS.
(Jacobi Beiträge zur deutschen Grammatik, pag. 131 sqq.)===
 <a name=1015>

I. CONJUGATIO PRIMA. 
 <a name=1015>
§ 153. Cum primam conjugationem ex legibus absonantiae,
quas subit, ut primitivam simul et radicalem
spectavimus, frustra in genere sermo ad anteriorem
horum verborum derivationem inveniendam
inquireretur. Non desunt tamen casus, in quibus haec
inquisitio abs re non est.
a) Etenim supra (§ 32, 3) monuimus, quod verba
ad sextam absonantiae classem pertinentia ex secunda
tertiaque classibus posterius derivatum iri videantur.
Jam vero licet in plerisque verbis argumentum jam
desit, quia singula radicalia verba deperdi et recentiori
forma ex his derivata supplantari potuerunt,
nonnulla tamen adhuc supersunt vestigia. Sic cum
malan, mol reperitur quoddam milan, mal, ad quod
miliþ, mel, mulda supra (§ 139, 2) fuit relatum; pariter
cum svaran (gravare) confirmare, jurare, datur
svairan, svar gravem esse, ex quo svare difficile,
frustra, svers (gravis), honoratus, deducenda sunt.
Atque adeo cum vrikan, vrak, supponi debet vrakan,
vrok, quo vrohjan efformari possit. Denique cum
faran, for etiam fairan, far reperitur, quin tamen
utriusque significatio convenienter congruat.
b) Nec non et alia hujusmodi verba reipsa derivata
esse, quamvis derivatio lateat, ex forma ipsa concludere
licet, ea praecipue, quorum radix duabus
consonantibus constat, ut þairsan, þriskan, vahsjan,
kriustan, etc.; sed frustra simplici radice reperienda
totam gothicam linguam discuteremus; paucis tantum
superest: sic alþan senescere ex alan alere, et
þinsan trahere, producere, ex þinan produci, posterius
efformari videntur. Simili forsan modo a vairan
manere, vairdan defendere, et a vakan vigilare, vahsjan
crescere, deducenda sunt.

II. CONJUGATIO SECUNDA. 

§ 154. Verba secundae conjugationis in -jan,
quantum eorum originem retrospicere possumus, sunt
pro maxima parte ex verbis primae conjugationis,
adjectivis vel substantivis exorta. Quibus omnibus significatio
«faciendi» fundamentalis esse videtur,
sic ex. gr.: lagjan jacere facere (ponere), a ligan,
varmjan calefacere, a varms, huzdjan thesaurum facere
(thesaurizare), a huzd. Equidem est in plurimis
horum verborum significatio magis minusve debilitata
vel tantum metaphorice sumenda; quae praesertim
e substantivis derivantur non tam objectum,
<a name=1016>
quod substantivum indicat, faciendum esse, quam
aliquid cum eo agendum, significant, ita ut objectiva
significatio in instrumentalem transeat, ut in haurnjan
tuba canere, klismjan cymbalo resonare, tinnire,
ufarhleiþrjan tabernaculo tegere, superne obtegere,
ganagljan clavo figere, stainjan lapidibus obruere, lapidare.
Non nisi autem raro haec transitiva significatio
in intransitivam, nempe «fiendi» vel «existendi»
incidit, ut in andbahtjan (propr. ministerio fungi) ministrum
esse, siponjan discipulum esse, riqizjan
obscurum esse, faurhtjan timidum esse.
a) E verbis primae conjugationis derivata vocalem
praeteriti sing. pleraque recipiunt, paucis tantum
vocalem participii pass. habentibus. Deducuntur
igitur
aa) E praeterito sing.: 1) vammjan (a vimman),
brannjan (a brinnan), rannjan (a rinnan), sandjan (a
sinþan), tandjan (a tindan), vandjan (a vindan), dragkjan
(a a drigkan, þagkjan (a þigkan), sagqjan (a sigqan),
stagqjan (a stigqan), svaggvjan (a sviggvan),
þarbjan (a þairban), fravardjan (a vairdan?); 2) ufþanjan (a þinan), tamjan (a timan); 3) daujan (a divan),
taujan (a tivan), lagjan (a ligan), vagjan (a vigan),
rakjan (a rikan), vrakjan (a vrikan), fahjan (a
faihan), atjan (ab ïtan), satjan (a sitan), nasjan (a
nisan); 4) hnaivjan (a hneivan), draibjan (a dreiban),
vaibjan (a veiban), vaipjan (a veipan), baidjan (a beidan),
gaisjan (a geisan), laisjan (a leisan), raisjan (a
reisan); 5) gaumjan (a giuman?), laubjan (a liuban),
daupjan (a diupan), slaupjan (a sliupan), drausjan (a
driusan), lausjan (a liusan), kausjan (a kiusan); 6)
goljan (a galan?), ogjan (ab agan), sokjan (a sakan),
rodjan (a raþjan?), stodjan (a standan), soþjan (a
saþan), botjan (a batan);
bb) E participio pass. 1) þaursjan (a þairsan),
þugkjan (a þigkan), trusgjan (a trisgan); 2) huljan (a
hilan); 6) aljan (ab alan), farjan (a faran), agjan (ab
agan), vakjan (a vakan), batjan (a batan).
b) Ex adjectivis derivantur
aa) Primae declinationis: biabrjan (ab abrs), usagljan
(ab agls), bairhtjan (a bairhts), balþjan (a balþs),
balvjan (a balvs), blindjan (a blinds), usbraidjan (a
braids), gairnjan (a gairns), gaurjan (a gaurs), daubjan
(a daubs), usdaudjan (ab usdauds), dauþjan (a
dauþs), gadiupjan (a diups), gaqiujan (a qius), haftjan
(a hafts), hailjan (a hails), hauhjan (a hauhs), haunjan
<a name=1017>
(a hauns), þvastjan (a þvasts), ïbnjan (ab ïbns), kaurjan
(a kaurs), latjan (a lats), gaunledjan (ab unleds),
sildaleikjan (a sildaleiks), maidjan (a maids), raidjan
(a raids), garaihtjan (a garaihts), svinþjan (a svinþs),
varmjan (a varms), varjan (a vars), veisjan (a veis),
fahrjan (a fagrs), faurhtjan (a faurhts), fulljan (a
fulls), audagjan (ab audags), managjan (a manags),
gabigjan (a gabeigs), valugjan (a valugs?), mikiljan (a
mikils):
bb) Secundae declinationis: airzjan (ab airzis), augjan
(ab augs), bleiþjan (a bleiþs), hrainjan (a hrains),
laugnjan (a laugnis), gamainjan (a gamains), skeirjan
(a skeirs), stiurjan (a stiurs), svinþjan (a svinþs), framaþjan
(a framaþeis);
cc) Tertiae declinationis: gaaggvjan (ab aggvus),
gahardjan (a hardus), manvjan (a manvus), tulgjan (a
tulgus).
«Annotatio.---Huc referendum est etiam newjan,
quamvis non adjectivum news, sed tantummodo adverbium
new occurrat. Plura alia etiam ex adjectivis,
quae exsoleverunt, originem sapiunt, ex. gr.: gailjan
(a gails), liuhtjan (a liuhts), natjan (a nats), etc.»
c) E substantivis derivantur:
aa) Cum significatione magis minusve patente faciendi:
aivaggeljan (ab aivaggeli), arbaidjan (ab arbaiþs),
bandvjan (a bandvo), gabeistjan (a beists), glitmunjan
(a glitmuni), dailjan (a dails), dulþjan (a
dulþs), domjan (a doms), huzdjan (a huzd), hunsljan
(a hunsl), hrukjan (a hruk), levjan (a lev), anamahtjan
(a mahts), maþljan (a maþl), meljan (a mel), nauþjan
(a nauþs), ufarassjan (ab ufarassus), rignjan (a
rign), skaftjan (a skafts), sleiþjan (a sleiþa), gasuljan
(a sulja), stojan (a staua), lagrjan (a tagr), taiknjan (a
taikns), gatevjan (a teva), gagavairþjan (a gavairþi),
andvaurdjan (a vaurd), venjan (a vens), gafrisahtjan
(a frisahts), wotjan (a wota), faihugeironjan (a faihugeiro),
ahjan (ab aha), hugjan (a hugs), miþlitjan (a
lita), tveifljan (a tveifls), þiuþjan (a þiuþ), vargjan
(a vargs), vaifairwjan (a fairwus), usaivjan (ab aivs);
bb) Cum significatione instrumentali: haurnjan
tuba canere (ab haurn), klismjan cymbalo resonare,
tinnire (a klismo), ufarhleiþrjan tabernaculo obtegere
(a hleiþra), ganagljan clavo figere (a nagls), ïnsailjan
illaqueare (a sail), stainjan lapidibus obruere (a
stains), laistjan vestigiis insequi (a laists), faurmuljan
os alligare (a mul), matjan comedere (a mats);
cc) Cum significatione «exsistendi» vel «fiendi»:
andbahtjan ministrum esse (ab andbahts), praufetjan
prophetam esse (a praufetes), siponjan discipulum
esse (a siponeis), riqizjan obscurum fieri (a riqiz).
§ 155. Non nisi raro stirpem inter et terminationem
interjicitur formativum elementum, sequentia
tantum occurrunt exempla:
V: malvjan (a malan), usfraþvjan (a fraþjan),
skadvjan (a skadus);
M: sniumjan (a snivan), tarmjan (a tairan?);
N: In namnjan (a namo), n ad stirpem pertinet;
obscurum bimaminjan huc referendum esset, nisi forsan
ex judiciosa Massmanni conjectura, Luc. XVI, 14,
<a name=1018>
binamnidedun loco bimamindedum legendum esset,
coll. birodjam ejusdem significationis;
AT: lauhatjan (a liuhan), svogatjan (a svogjan),
ahmatjan (ab ahma), kaupatjan,
Z: talzjan (a tilan), vlizjan (a vlits);
SS: knussjan (a kniu).
§ 156. 2) Verborum in -on, quae terminatio pariter
immediate ad stirpem plerumque annectitur, pleraque
e substantivis, pauca tantum e verbis derivantur.
a) E verbis primae conjugationis: miton (a mitan),
bifaihon (a faihan), ufarmunnon (a munan), vlaiton
(a vleitan), warbon (a wairban), luton (a liutan). Incertum
est, utrum trudon e verbo secundae conjugationis
in -an, an potius utrumque e verbo forti deperdito
triudan deductum sit.
b) Ex adjectivis: ushulon (a huls), ïdreigon (ab
ïdreigs), galeikon (a galeiks), mundon (a munds?),
vundon (a vunds), gatilon (a tils), gaveison (a veis);
aiviskon (ab aivisks), ïudaiviskon (ab ïudaivisks); gasibjon
(a sibjis), sungon (a sunjis).
c) E substantivis eis praecipue, quorum vocalis
fundamentalis est a: aviliudon (ab aviliud), hamon
(a hams), karon (a kara), liuþon (a liuþ), gapaidon
(a paida), spillon (a spill), vairþon (a vairþs), fiskon
(a fisks), gavadjon (a vadi), gasmiþon (a smiþa), friþon
(a friþa?), aljanon (ab aljan), þiudanon (a þiudans),
midumon (a miduma), paurpuron (a paurpura),
hatizon (a hatis), navistron (a navistr); quandoque
etiam e substantivis cum vocali fundamentali u:
gredon (a gredus), luston (a lustus), sidon (a sidus).
§ 157. Inter ea quae stirpe producta derivantur,
animadvertes
a) Quae, interjecta formativa syllaba -in, e substantivis
personarum deducuntur, ut skalkinon (a
skalks), horinon (a hors), drauhtinon (a gadrauhts),
reikinon (a reiks), leikinon (a leikeis), airinon (ab airus),
gudjinon (a gudja), fraujinon (a frauja); in eis
vero, quae e substantivis rerum ortum ducunt, ut aiginon
(ab aigin), raginon (a ragin), faginon (a fagin?),
fairinon (a fairina), derivativa syllaba -in ad substantivum
pertinet, unde magis ex fortuito casu quam ex
intima affinitate verbis supra laudatis conveniunt;
b) Quae cum -is efformantur: huc refertur tantum
valvison, modo lectio Mc. IX, 20, legitima sit. Si autem
cum eo supra (§ 156, c) memoratum hatizon a
hatis componatur, hic non immerito ad substantivum
deperditum valvis ascendendum erit, et consequenter
ad praesentem classem plura alia ejusmodi verba adducenda,
ut agison (ab agis), sigison (a sigis);
c) Quae cum -m: dvalmon (a dvals).
§ 158. 3) Verba in -an, quod, paucis tantum exceptis,
pariter ad stirpem immediate affigitur.
a) Ex verbis primae conjugationis: þivan (a þivan),
boljan (a batan), valdan (a vildan), faian, fijan (a
feian), luban (a liuban). Huc pertinent etiam verba,
quae, licet ex anomalis orta, regulariter tamen flectuntur:
kunnan, munnan et vitan.
b) Ex adjectivis cum significatione habendi vel tractandi
ut---, ex. gr.: veihan ut sanctum habere (a veihs), <a name=1019>
sveran ut pretiosum habere (a svers), arman ut pauperem
habere, misereri (ab arms), et etiam leikan (a leiks).
c) E substantivis, nempe ex solis femininis primae declinationis
cum fundamentali vocali a: liugan (a liuga),
jiukan (a jiuka), saurgan (a saurga), weilan (a weila).
§ 159. Verborum autem e secunda conjugatione
stirpe producta originem trahentium ea tantum occurrunt,
quae mediante syllaba an efformantur: gaainanan
(ab ains), et gastoþanan (a standan).

III. CONJUGATIO TERTIA. 

§ 160. Omnia hujus conjugationis verba ad verba
primae vel secundae referenda sunt, et ubi haec verba
jam non existunt facillime sunt supplenda.
a) Ex verbis primae conjugationis regulariter efformantur
mediante vocali participii pass., quae significationi
passivae apprime convenire videtur; in
nonnullis tamen verbis ad quartam absonantiae classem
pertinentibus, vocalis praesentis praefertur,
nempe in usgeisnan, ïnfeinan et keinan; in dishnaupnan,
ad quartam classem relato, vocalis praeteriti
sing. equidem interjecta est, nisi quoddam dishnaupjan
ut medium terminum cogitandum sit, collato ganohnan
ad sextam classem pertinente, cum quo verbum
secundae coujugationis ganohjan nunc adhuc occurrit.
Jam vero derivantur:
aa) E prima conjugatione forti: bundnan (a bindan),
tundnan (a tindan), gaþaursnan (a þairsan)
 <a name=1020>
bb) E secunda: aftaurnan (a tairan);
cc) E quarta: lifnan (a leiban), disskritnan (a
skreitan), usgeisnan (a geisan), keinan (a keian), ïnfeinan
(a feian);
dd) E quinta: usgutnan (a giutan), usluknan (a lukan),
fralusnan (a fraliusan); dishnaupnan (a dishniupan);
ee) E sexta: batnan (a batan), vaknan (a vakan),
hafnan (a hafjan);
ff) E septima: gaskaidnan (a skaidan), auknan (ab
aukan);
gg) Ex octava: andletnan (a letan).
§ 161. b) Inter verba secundae conjugationis ea
tantummodo in -jan finita tertiae conjugationis verba
efformant: blindnan (a blindjan), gabignan (a gabigjan),
daubnan (a daubjan), dauþnan (a dauþjan),
dumbnan (a dumbjan?), drobnan (a drobjan), fraqistnan
(a fraqistjan), gaqiunan (a gaqiujan), ushauhnan
(ab ushauhjan), gahaftnan (a gahaftjan), hailnan (a
hailjan), gaþlahsnan (a þlahsjan), managnan (a managjan),
mikilnan (a mikiljan), minznan (a minzjan?),
ganipnan (a ganipjan?), ganohnan (a ganohjan), urrumnan
(ab urrumjan?), afslauþnan (ab afslauþjan),
gastaurknan (a gastaurkjan?), svinþnan (a svinþjan),
gagavairpnan (a gagavairpjan), fullnan (a fulljan),
afwapnan (ab afwapjan). Solum veihnan (a veihan)
hic excipitur.

D. FORMATIO ADVERBIALIS.
 <a name=1019>
§ 162. In ordine ad formationem distinguuntur adverbia
modi, loci et temporis. Hic vero de his mentionem
non facimus, quae sive per compositionem,
ut ex. gr. cum particulis -uh, -ei, -hun efformantur,
sive per vera substantiva aut adjectiva, cum vel sine
praepositione circumscribuntur; priora enim ubi de
compositis, posteriora in syntaxi tractabuntur.

I. ADVERBIA MODI. 

§ 163. 1) Adverbia ex adjectivis derivata communissime
efformantur auxiliante ba formae fundamentali
annexo.
a) Ex adjectivis primae declinationis: abraba, azetaba,
bairhtaba, baitraba, balþaba, gabigaba, gagudaba,
hauhaba, svikunþaba, mikilaba, ubilaba, raihtaba,
garaihtaba, garedaba, unsahtaba, sviknaba, ungatassaba,
gatilaba, triggvaba, vairþaba, unvairþaba, veihaba,
ainfalþaba, gafehaba, frodaba, wassaba; etiam
ex participiis: unfairinodaba.
b) Ex adjectivis secundae declinationis. Jam vero
iterum distinguendum est, utrum syllaba radicalis
terminationem praecedens longa sit an brevis; in
priori casu terminatio adverbialis est iba, in posteriori
vero jaba, sic: arniba, andaugiba, analaugniba,
unanasiuniba, usstiuriba, gatemiba, sed gabaurjaba,
sunjaba.
c) Ex adjectivis tertiae declinationis: agluba,
glaggvuba, harduba, manvuba.
«Annotatio 1.---Hic quandoque u in a transit, ut in
glaggvaba, Luc. XV, 8, hardaba Cor. II, XIII, 10, cod. A.
 <a name=1020>
«Annotatio 2.---Quamvis adverbium interrogativum
waiva? quomodo? huc pro sua significatione pertineat,
an etiam juxta formam referendum sit, dubium
est. Cum tamen supra (§ 46, 4) phonicam affinitatem
b inter et v esse ostendimus, non inde impossibile
esset, si waiva loco waiba steterit. Ut ut est, haec
considerandi ratio praeferendam esse videtur opinioni,
qua adverbium ex we et aiva compositis enasceretur. 
Insuper huic waiva ex pronomine interrogativo
wa derivato respondet sva ex demonstrativo sa formatum,
quod ut s-va intelligendum est et in quo
nulla compositio cum aiva cogitanda. Caeterum utriusque
terminatio similis est originis significationisque
similis. Relativum sve ex sva et particula relativa
ei commixtis effici videtur; vel forsan a conjunctione
svaei non nisi contractione differt.»
2) Altera frequens forma, quae tamen non ad adverbia
tantum ex adjectivis deducta restringitur,
est o. Cum forma ba simul quandoque occurrit, ut
in andaugjo cum andaugiba, glaggvo (si recte in
gloss. h. v. conjecimus) cum glaggvaba; incertum
est tamen, an omnia adjectiva hanc duplicem adverbialem
terminationem recipiant, aliis potius
aliam formam praeferentibus. Sic forma cum o his
adjectivis exclusive convenit, quae syllaba deductiva
muniuntur. Excipitur tantum syllaba formativa il jam
a primaevis temporibus cum stirpe quodammodo
commixta (mikils, ubils).
a) Ex adjectivis primae conjugationis: analeiko, <a name=1021>
anþarleiko, galeiko, laþaleiko, samaleiko, vairaleiko,
sinteino, þiudisko, ïudaivisko, uhteigo, unuhteigo, vitodeigo,
probabiliter etiam usdaudo, ussindo, sundro,
sniumundo, unveniggo; haec duo posteriora saltem e
verbis sniumjan, venjan difficile ducerentur.
b) Ex adjectivis secundae declinationis: andaugjo
et etiam arvjo, þiubjo, gahahjo, allandjo, et insuper
numerale þridjo tertia vice, a þridja tertius.
c) Ex adjectivis tertiae declinationis: glaggvo
(gaaggvo).
d) Non ad adjectiva referri videntur: aufto, ufjo,
misso, sprauto.
3) Adverbia e comparativis et superlativis derivata
simplicem stirpem comparativi vel superlativi sine
terminatione vocalica adhibent, excepto quod z comparativi
in s convertant, sic:
a) Comparativi: hauhis (a hauhiza), vulþris (a vulþriza),
andvairþis (ab andvairþiza), framvairþis (a
framvairþiza), mais (a maiza); ejusdem sunt formationis
comparativi ex adverbiis immediate derivati airis
(ab air), andis (ab and), newis (a new), framis (a
fram), faurþis (a faurþ?), haldis (a halþ?), halis (a
hal?), sniumundos (a sniumundo), aljaleikos (ab aljaleiko?).
«Annotatio 1.---Adverbia allis et raihtis ad simplices
particulas proxime accedentia, huc equidem secundum
formam pertinere videntur; attento autem,
quod nihil comparationis in alls jaceat et comparativus
τοῦ raihts sit raihtoza, de nullo comparativo
his adverbiis cogitandum est.
«Annotatio 2.---Nonnulla adverbia huc pertinentia
i quod s praecedit, expulso, formam syncopatam
praebent: mins (a minniza), vairs (a vairsiza) et etiam
seiþs (a positivo seiþu), jaindvairþs (coll. andvairþis,
framvairþis), suns, anaks.
«Annotatio 3.---Ex adverbio filu derivata forma filaus
ante comparativos usurpatur; cum autem de genitivo
ante adverbium adhibito putandum non est,
comparativum hic adesse forsan credendum est et
filaus pro filos stare.»
b) Superlativi: maist (a maists), frumist (a frumists).
4) Praeter tres adverbiorum praecedentes classes
sunt et alia pauca, quae, licet dubiae originis, huc tamen
referenda sunt, nempe:
a) Cum is: allis, raihtis jam memorata;
b) Cum e: sve, svare;
c) Cum u: filu, seipu;
d) Cum a: sunja.

II. ADVERBIA LOCI. 
 <a name=1022>
§ 164. Adverbia huc pertinentia sunt pro maxima
parte vel ex stirpibus pronominalibus vel ex aliis
particulis efformata, paucis tantum ad radices nominales
referendis. In tres classes partiuntur, prout
existentiam in loco, motum ad locum, vel a loco significant.
1) Ad designandum locum, in quo res aliqua est
vel versatur, inserviunt adverbia
a) Cum terminatione a: afta pone, faura ante,
dalaþa infra, ïupa supra, uta foris, ïnna intra, intus,
fairra longe, newa prope, et adverbia in solis compositis
occurrentia anda contra, unþa in longinquo.
Nec non alja extra (propr. aliorsum) etiam huc referendum
est;
b) Cum terminatione r, ar: war ubi, þar hic, her
ibi, jainar illic, aljar alibi, collatis praepositionibus
hindar pone, post, ufar super, undar sub, afar post.
c) Ex nonnullis horum adverbiorum alia, significatione
paululum mutata, per terminationem o efformantur:
ufaro super, sursum, undaro subter, aftaro
pone, secundum.
d) Adjecta terminatione na praecedentia adverbia
eamdem habent significationem, addito tamen, quod
motum a loco quandoque exprimant: aftana pone,
utana de foris, ïnnana ab intus, ïupana desuper,
hindana post, pone, samana simul, congregatim.
2) Motum ad aliquem locum indicat sive simplex
stirps consonantice finita: faur, ïup, ut, ïnn, new,
sive terminationes
a) þ (D): waþ quo, jaind illuc, þad huc (tantum
modo in composito þadei quo superstes), aljaþ alias,
dalaþ huc infra, samaþ simul (cum motu); cui terminationi
quandoque etiam
b) Re remanente eadem significatione affigitur:
wadre quo, jaindre illuc, hidre huc.
3) Denique motum ab aliquo loco indicat terminatio
þro: waþro unde, þaþro hinc, jainþro illinc,
utaþro de foris, ïnnaþro ab intus, ïupaþro de super
dalaþro ab infra, fairraþro a longinquo, aljaþro
aliunde, allaþro undique.
«Annotatio.---In nulla harum classium ordinari
potuit bisunjane circum, formatione simul et origine
obscurum. Secundum formam genitivus plur. esse
videtur, aut saltem huic respondere sive significatione
sive constructionibus, in quibus occurrit, ex.
gr.: Mc. III, 34 bisaiwan bisunjane circum aspicere,
Neh. V, 17; VI, 16 þaî bisunjane unsis hi circum nos.»

III. ADVERBIA TEMPORIS. 
 <a name=1023>
§ 165. In formandis his adverbiis gothicus sermo
praecipue laborat. Praeter enim nonnulla primitiva
vocabula, ut nu nunc, ju jam, air mane, alia
principaliter circumscribuntur, ut himma daga
hodie, du maurgina mane, gistradagis (non equidem
propr. adverbium, sed genitivus a gistradags)
<a name=1024>
heri. Pauca tantum hic animadvertenda sunt:
a) Ex stirpibus pronominalibus WA, þA, SUMA
annexo n efformantur adverbia temporis: wan cum,
þan tum, suman olim;
b) Nonnulla alia, pro maxima parte obscurae originis,
terminationem e vel a recipiunt: þande dum,
unte usque, simle olim, ufta saepe, aftra iterum.

E. FORMATIO PER COMPOSITIONEM.
 <a name=1023>
§ 166. Compositio propria in eo consistit, quod
duo vocabula ita inter se connectuntur, ut prior pars
vocabuli non jam peculiarem flexionem habere possit.
Ubi autem res ita se non habet, impropria est compositio.
Jam vero compositio a derivatione discriminatur,
quod haec vocabulo affigat elementum in se et
per se significationis expers, cujus saltem significatio
nos fugit, illa vero partibus per se significantibus
constet. Caeterum composita non solum ex derivatis,
sed etiam ex anterius compositis vocabulis efformari
possunt; quae ultima dicuntur bicomposita, ex gr.:
miþgardavaddjus, ufarhiminakunds, galiugabroþar,
gabaurþivaurd, untilamalsks, unhanduvaurhts, ïnnatgaggan.
Aliud insuper est discrepantia, quod in
compositione prior pars vocabuli, in derivatione autem
posterior majoris sit momenti. Hinc de compositione
tractantes eam in triplici classe ordinabimus,
<a name=1024>
prout prima pars nominalis, pronominalis vel particula
erit.
«Annotatio 1.---Utrum in gothica lingua verbalis
occurrat compositio, non certo constat. Slahals, si
forte compositum est (§ 150, b), ex slahan simul
atque ex slahs deduci potest. Idem dicendum est de
vinþiskauro (a vinþjan), spaiskuldrs (a speivan) et
þiuþiqiss (a þiuþjan). Nec non et laþaleiko ex adjectivo
laþs potius quam immediate ex verbo laþon
derivari videtur. Caeterum alia exempla vix reperies.
«Annotatio 2.---Voces hybridae nusquam occurrunt
in gothico sermone, quippe cum vocabulorum ut
motastaþs, smakkabagms non constat, ad quamnam
linguam prior pars pertineat; afarsabbatus equidem,
galiugaxristus, galiugaapaustaulus posteriorem partem
ab hebraea lingua mutuata sunt, verumtamen cum
significatione civitate sunt donata.»

I. COMPOSITIO NOMINALIS.
 <a name=1023>

I. SUBSTANTIVA. 

§ 167. Huic regulae generali compositio nominalis
subjacet, quod prior pars compositi in forma fundamentali
simpliciter adhibeatur. In nonnullis tantum
rarioribus casibus praefertur forma apocopata consonantice
finita, quae quidem accusativo regulariter
convenit, licet ut accusativus non habenda sit. Cur
plenae formae gudalaus, gudafaurhts, veinatriu, veinagards,
lausavaurds cum gudhus, guþblostreis, veindrugkja,
laushandus, lausqiþrs, etc., occurrant, ratio
dici nequit. Ut ut est, diligenter cavendum est, ne illa
pro dativis habeantur, nam si de vocabulis primae,
nullo autem modo de vocabulis secundae tertiaeve vocalicae
declinationis dici posset, ipsa significatione in
plerisque casibus repugnante. A regula supra data
excipiuntur tantum ea vocabula, quorum stirps vocalice
desinit, ut in þiumagus, niuklahs, freihals,
vel polysyllaba est, ut in sigislaun, þiudangardi, mikilþuhts,
ubiltojis, ubi forma brevior loco longioris
sigisalaun, þiudanagardi, etc., euphoniae causa eligi
potuit. Quoad anomala substantiva usurpatur vel
<a name=1024>
simplex stirps, ex. gr.: bruþfaþs, manleika, vel plena
forma in a, ut nahtamats, manaseþs, vel tandem
forma in a genitivi speciem prae se ferens, ut baurgsvaddjus,
þrutsfill. Vocabula autem consonanticae
declinationis in compositione suum n rejiciunt,
longa vocali remanente in brevem respondentem
commutata, eo modo: vaihstastains a VAIHSTAN,
augadaura ab AUGAN, qinakunds a QINON, marisaivs
a MAREIN.
Jam vero substantiva cum substantivis, adjectivis,
participiis, raro autem cum particulis componuntur.
Exempla compositorum substantivorum cum substantivis,
adjectivis et participiis haec sunt:
a) Vocalicae declinationis:
aa) Cum fundamentali vocali a: vigadeina (a vigs),
figgragulþ (a figgrs), kaisaragild (a kaisar), himinakunds,
(a himins), gilstrameleins (a gilstr), alevabagms
(ab alev), veinabasi, veinatains, veinatriu, veinagards
(a vein), eisarnabandi (ab eisarn), vitodafasteis, vitodalaisareis,
vitodalaus (a vitoþ), liugnapraufetus, liugnavaurds
(a liugn), lukarnastaþa (a lukarn), dauravards
<a name=1025>
(a daur), launavargs (a laun), vaurdajiuka (a
vaurd), guþaskaunei, gudalaus, gudafaurhts (a guþ),
akranalaus (ab akran), bloþarinnands (a bloþ), hleþrastakeins
(a hleiþra), motastaþs (a mota), stauastols
(a staua), weilawairbs (a weila), friaþvamilds (a friaþva).
«Annotatio 1.---In substantivis, quorum fundamentalis
vocalis in -ja desinit, rursus est distinguendum,
an syllaba derivativa, aut longa brevisve syllaba
stirpalis praecedat; in priori enim casu forma apocopata
i, in posteriori vero, forma plena -ja in
compositione usurpatur: andilaus ab andeis (thema
ANDJA), þusundifaþs a þusundi (them. þUSUNDJA),
arbinumja ab arbi (them. ARBJA), fraþjamarzeins
a fraþi (them. FRAþJA), vadjabokos a
vadi (them. VADJA), lubjaleisei a lubja? (them.
LUBJA).»
bb) Cum vocali fundamentali i: matibalgs (a mats),
drauhtivitoþ (a drauhts), gastigods (a gasts), naudibandi,
naudiþaurfts (a nauþs), gabaurþivaurd (a gabaurþs),
aurftigards (ab aurts?).
cc) Cum vocali fundamentali u: asiluqairnus (ab
asilus), fotubandi, fotubaurd (a fotus), grunduvaddjus
(a grundus), qiþuhafts (a qiþus), lustusams (a lustus),
faihuþraihns, faihugairnei, faihuskula, faihufrikei,
faihugavaurki (a faihu), handuvaurhts (a handus).
dd) Cum fundamentali vocali r: broþrulubo vel
broþralubo (a broþar).
«Annotatio 2.---Rejecta vocali finali fundamentalis
formae occurrunt: guþblostreîs, gudhus, halsagga,
veindrugkja, gutþiuda, þiumagus, sigislaun, þiudangardi.
Licet, quomodo midjungards efformetur, lateat,
hoc tamen ex quodam deperdito midjun vel midjuns
effici probabile est. Quod in glossario junct. inscripsimus
þiuþspillon convenientius in þiuþ spillon
dividendum est, coll. þiuþ taujan Mc. III, 4; Luc.
VI, 9, 33, 35.
«Annotatio 4.---Quamvis substantiva cum verbis
non componantur, verba tamen e substantivis compositis
derivari possunt, ut þuthaurnjan a þuthaurn,
faihugeironjan a faihugeiro.
«Annotatio 3.---Sola exempla substantivi cum participio
compositi haec sunt: mannahun et weilohun.»
ee) Anomala: pauca quae occurrunt exempla supra
fuerunt relata, quibus certo adjicienda sunt
bruþfaþs, nahtamats, baurgsvaddjus; nec non et manleika,
manaseþs, manamaurþrja a manna derivata huc
referri possunt, cum his thema MAN (§ 93, 1)
fundamentum jaceat; τῷ þrutsfïll favet analogia τοῦ
baurgsvaddjus.
b) Consonanticae declinationis: vaihstastains (a
vaihsta), smakkabagms (a smakka), viljahalþei (a vilja),
gumakunds (a guma), miþgardavaddjus (a miþgarda?), <a name=1026>
augadauro (ab augo), qinakunds (a qino), marisaivs
(a marei), aglaitivaurdei (ab aglaitei).

II. ADJECTIVA. 

§ 168. Idem in genere de adjectivis compositis atque
de substantivis dicendum est. Composita equidem
cum verbis occurrunt, sed tantum composita
τοῦ fulls: fullafahjan, fullafraþjan, fullaveisjan.
Exempla adjectivorum cum substantivis, adjectivis
participiisque compositorum haec sunt:
a) Cum fundamentali vocali: armahairtei (ab arms), juggalauþs (a juggs), laggamodei (a laggs),
mukamodei (a muks?), þrasabalþei (a þras?), balvavesei
(a balvs?), dvalavaurdei (a dvals), lausavaurdi,
lausavaurdei, lausavaurds (a laus), godakunds (a gods),
fullatojis, fullavits (a fulls), ïbnaleiks, ïbnaskauns (ab
ïbns), liubaleiks (a liubs), untilamalsks (a tils), allavaurstva,
alaþarba, alamans (ab alls).
b) Cum fundamentali vocali i: hic adest probabiliter
eadem discrepantia, quam supra (§ 167, annot.
1) de substantivis animadversa fuit, licet sequentia
tantum occurrant exempla: midjasveipains
(a midja), aljakuns, aljaleiks, aljaleikoþs (ab aljis),
hrainjahairts (a hrains).
c) Cum fundamentali vocali u desunt
«Annotatio.---Rejecta finali vocali formae fundamentalis
reperiuntur: allbrunsts, allsverei, allvaldands,
allandis (ab alls), hauhþuhts, hauhhairts, hauhhairtei
(a hauhs), laushandus, lausqiþrs, lausqiþre
(a laus), aglaitgastalds (ab aglaits), anþarleiks (ab
anþar), managfalþs (a manags), ubilvaurds, ubiltojis
(ab ubils), mikilþuhts (a mikils), niuklahs (a niujis),
freihals (a freis).»

III. NUMERALIA. 

§ 169. a) Numeralia plene flecta cum componuntur,
eisdem regulis atque substantiva et adjectiva
subjacent; adhibentur ergo in forma fundamentali
vocalice finita: ainabaur (ab ains), hundafaþs (a
hund), þusundifaþs (a þusundi), et etiam in forma
apocopata: ainwarjizuh, ainwaþaruh. Numeralia decades
et hecatontades designantia, ut tvaitigjus, þreistigjus,
tvahunda, þrijahunda, quemadmodum ainshun,
non sunt proprie composita, cum utraque pars
vel etiam prior flectatur (§ 166).
b) Numeralia autem defective vel minime flecta
in compositione immutata remanere videntur: fidvortigjus,
fimftigjus, fimfhunda, saihstigjus, ahtaudogs,
niuhunda; datur tamen pro fidvor etiam forma apocopata
fidur: fidurdogs, fidurragineis.
c) Multiplicativa efformantur adhibito falþs, cui
forma apocopata numeri praeponitur: ainfalþs, tvafalþs (?),
þreifalþs (?), fidurfalþs, taihuntaihundfalþs,
etc.

II. COMPOSITIO PRONOMINALIS. 
 <a name=1025>
§ 170. Pronominalis compositio est sive propria,
sive impropria. Prior occurrit tantum in componendis
adjectivis pronominibus sama et silba: samaleiks,
samakuns, samalauds, samasaivals, samafraþjis, <a name=1026>
samaqiss, silbasiunis, silbavileis, silbaviljands.
De irregulari seinaigairns vid. ad Tim. II, III, 2. Improprie
autem adjectiva-efformantur juvantibus particulis
ei, uh et hun.
 <a name=1027>
a) Cum ei: ïkei, þuei, ïzei, saei, etc. (§ 109) coll.
particulis þadei, þarei, þaþroei, svaei, akei, sunsei,
miþþanei, etc.;
b) Cum uh: sah, wazuh, warjizuh, waþaruh (§§ 108,
111), coll. particulis þanuh, þaruh, þiswaruh, þiswaduh;
c) Cum hun: washun, coll. jam memoratis mannahun,
weilohun, ainshun, et particulis þishun, wan---
 <a name=1028>
Conspicua sunt etiam vocabula improprie composita,
quae cum pronomine sa, so, þata et nonnullis
ejus casibus efformantur: nom. sawazuh, þatïst, þatain,
þatainei; gen. þiswazuh, þiswaduh, þishun;
dat. (instr.) þehaldis. Denique ex casu instrumentali
pronominis interrogativi componuntur etiam welauds
et weleiks.

III. COMPOSITIO PARTICULARUM. 
 <a name=1027>
§ 171. Cum particulae neque flecti neque mutari
possunt, in compositione igitur plerumque immutata
adhibentur parvamque huic capiti de formatione
vocabulorum utilitatem afferunt. Ex altera autem
parte vocabula ex particulis composita prope sunt
innumerabilia, qua de causa hic praetermitti nequeunt.
Jam vero particulae cum omnibus orationis
partibus componi possunt, et compositio adverbiorum
et praepositionum distingui debet.

I. ADVERBIA. 

Vaila: vailaqiss, vailavizns, vailamerjan.
Vai (vaja): vaidedja, vaifairwjan, vajamerjan, vajamereins.
Missa: missadeds, missaqiss, missaleiks, missataujands.
Filu: filudeisei, filuvaurdei, filufaihus, filugalaubs,
filuvaurdjan.
Suns: sunsaiv, sunsei.
Halis: halisaiv.
þan (þana): þanamais, þanaseiþs.
Sva: svalauds, svaleiks; coll. correlativis welauds,
weleiks (§ 170).
Inn: ïnngaggan, ïnnvairpan, ïnnatbairan, ïnnatgaggan,
ïnnattiuhan, ïnngaleiþan, ïnnufsliupan, miþïnngaleiþan.
Inna: ïnnakunds, ïnnagahts.
Ut: utbairan, utgaggan.
Faura: fauragaggan, fauraqiþan, fauraqiman,
fauragahaitan, fauragateihan, fauragaggja, fauradauri,
fauramaþleis.
Anda: andabauhts, andabeit, andahait, andahafts,
andaþahts, andalauni, andanahti, andanem, andanumts,
andastaþjis, andastaua, andavaurd, andavaurdi,
andavizn, andavleizns, andaneiþs, andanems,
andanemeigs, andasets.
Unþa: unþaþliuhan.
Tvis, tuz: tvisstandan, tuzverjan.

II. PRAEPOSITIONES. 

§ 172. Inter praepositiones etiam nonnullas particulas
inclusimus, quae in compositione tantummodo
occurrunt, ut fair, fra, fri, ga, dis, ïd, un. Hic vero
paucis tantum exemplis advocatis ordinabimus, de aliis
lectorem ad glossarium remittentes, in quo unicuique
particulae singula composita subjiciuntur.
Ana: anabiudan, anaïnsakan, anamahts, anavairþs,
analeiko.
And: andbindan, andtilon, andbahts, andvairþs,
andaugjo.
At: ataugjan, atgaraihtjan, atgaggs.
 <a name=1028>
Af: afaikan, afletan, afgrundiþa, afguds, afgastoþans.
Afar: afargaggan, afarlaistjan, afardags.
Bi: bimaitan, bivindan, bibaurgeins, bifaiho, bireiks,
biþe et etiam biwe, Luc. I, 18.
Ga: ganisan, gateihan, gahaitan, gamunan, gagahaftjan,
gagaleikon, gagamainjan, gagatilon, gagavairþjan, gagavairþnan, gadaila, galaubeins, gaguds,
gafulgins, gahahjo, gatemiba.
Dis: distairan, dishaban, distaheins, disviss.
Du: duginnan, dustodjan, duatgaggan, duatsnivan,
duatrinnan, dugavindan, duþe, duwe.
Hindar: hindarleiþan, hindarveisei, hindarveis.
þairh: þairharbaidjan, þairhsaiwan, þairhgaleikon.
Id: ïdveitjan, ïdveit, ïddaljo.
In: ïnagjan, ïnsandjan ïngaleikon, ïnsahts, ïnvinds.
Inu: non componitur.
Miþ: miþniman, miþanakumbjan, miþgatiuhan,
miþushramjan, miþïnsandjan, miþfrahunþans, miþgaleikonds,
miþvissei, miþgasinþa.
Un: unverjan, unkunnands, unþvahans, ungalaubjands,
unandsakans, unbilaistiþs, unusspilloþs, unfairlaistiþs,
unufbrikands, unagei, ungalaubeins, unbimait,
unhails, unandsoks, unatgahts, ungatass, unhindarveis,
unfaurveis, unveniggo, unanasiuniba.
Und: undgreipan, undredan, undrinnan.
Undar: non componitur.
Us: usbeidan, urreisan, usgasaiwan, usvahsans,
usstass, usvaurhts, ussindo.
Uf: ufbrikan, ufhropjan, ufhauseins, ufkunþi.
Ufar: ufarhafjan, ufarmeleins, ufarfulls, ufarhiminakunds.
Viþra: viþragaggan, viþragamotjan, viþravairþs.
Fair: fairaihan, fairhaitan, fairveitl.
Faur: faurbiudan, faurbigaggan, faurbauhts.
Faura: vid. § 171.
Fra: frabugjan, fragifts, fralets.
Fram: framgahts, framaldrs, framvigis, framvairþis.
Fri: frisahts.
§ 173. Ex praecedentibus paragraphis equidem
constat, quanta sit ad formanda vocabula gothicae
linguae aptitudo; verumtamen comparantibus nobis
ulfilanam versionem cum graeco textu perspicuum
erit, huic aptitudini suos fines fuisse, linguaeque indolem
Gotho semper non permisisse, quasdam formationes
vel compositiones graeci sermonis in suam
linguam traducere. Quapropter, fatentibus equidem
<a name=1029>
nobis gothicam linguam ex ea ipsa, quantum possibile
est, evolvi decere, abs re tamen non est nec scopo,
quem proposuimus, inutile, hic et via negativa limites
formationis gothicae exarare, quibus cognitis linguae
monumenta melius intelligentur. Jam vero eumdem
et in hoc respectu ordinem sectantes, spectemus
1) Formationem per derivationem:
a) Substantivorum. Ex abundantia formarum, quae
ad formanda substantiva ex verbis et nominibus derivata
praesto sunt quasque supra (§ 142 sqq.) evolvimus,
vix credas ne unius quidem vocabuli graeci interpretationem
Gotho fuisse impossibilem.
«Hinc ad perfectiorem tantum interpretationem
vel ad indolem gothicae linguae proprius assequendam
attribuendum est, si Gothus, Col. II, 22, τὰ
ἀποχρήσει
per þairh þatei ïs brukjaidau; Mth. VI, 12, τὰ
ὀφειλήματα
ἡμῶν per þatei skulans sijaima; Col. I, 24,
παθήματά
μου per þoei vinna; Tim. I, IV, 15, σοῦ
ἡ
προκοπή per þatei þeihais þu converterit, quemadmodum
Col. I, 10, εἰς
πᾶσαν
ἀρέσκειαν per ïn allamma
þatei galeikai; Mc. VII, 5, 8 παράδοσις per þatei anafulhun
et Luc. VI, 7 κατηγορία per til du vrohjan traduxit,
licet in aliis locis verbalia leikains, anafilh,
vrohs cum eadem significatione usurpaverit.»
b) Adjectivorum. Verbalia graeca in -τος per participium
plerumque convertuntur, vid. § 190, 3.
c) Verborum. Hic praecipue gothica lingua graecae
cedit. Verba praesertim in -εύω,
-άζω,
-ίζω,
-όω et -έω
gotho circumscribenda fuerunt.
aa) Verba in -εύω et -έω. 
«Equidem αἰχμαλωτεύειν per ushinþan, ἀγρεύειν
per ganiutan, βασιλεύειν per þiudanon, θεραπεύειν per
hailjan, leikinon, ἱερατεύειν per gudjinon, δουλεύειν
per skalkinon, πτωχεύειν per gaunledjan sik, etc. convertuntur,
in aliis vero plurimis casibus haec verba
circumscribantur necessum est, ex. gr.: ἀληθεύειν
sunja gateihan vel taujan, θριαμβεύειν hroþeigana
ustaiknjan, γυμνητεύειν naqads visan, ἡγεμονεύειν kindins
visan (etiam raginon), κινδυνεύειν bireks visan,
εἰρηνεύειν gavairþeigs visan, gavairþi haban vel taujan,
πρωτεύειν framadein haban, διανυκτερεύειν naht þairhvakan.
«Pariter ἀρκεῖν ganohs visan, ἀσθενεῖν siuks visan,
δυνατεῖν mahteigs visan, ἐνδημεῖν anahaims visan,
εὐκαιρεῖν uhtiugs visan, συνευδοκεῖν gaviljis visan,
ψευδομαρτυρεῖν galiugaveitvods visan, παρακολουθεῖν
galaista visan, φθονεῖν ïn neiþa visan, ὠφελεῖν du botai
visan, ἐκκακεῖν vairþan usgrudja, πλουτεῖν gabigs vairþan,
κληρονομεῖν arbja vairþan, ἐλαττονεῖν favizo haban,
ὑστερεῖν minz haban, ὑστερεῖσθαι þarbos þulan,
δειπνεῖν du naht matjan.»
bb) Verba in -άζω:
«Cum ἁγιάζειν veihan, ἀγοράζειν bugjan, ἀτιμάζειν
unsveran, αὐγάζειν liuhtjan, ἑτοιμάζειν manvjan, ἑορτάζειν
dulþjan, etc., reperiuntur etiam νηπιάζειν barnisks
visan, ὁμοιάζειν galeiks visan, σχολάζειν uhteigs
visan, παραχειμάζειν vintru visan, πλεονάζειν managizo
haban, λιθάζειν stainan afvairþan (et etiam stainjan).»
 <a name=1030>
cc) Verba in -ίζω:
«Cum ἀναθεματίζειν afaikan, ἀφανίζειν fravardjan,
βασανίζειν balvjan, βυθίζειν sagqjan, ἐγκεντρίζειν ïntrisgan,
σαλπίζειν haurnjan, etc., reperiuntur ἐγγίζειν
newa visan (et etiam newjan, atnewjan), ἐθίζειν biuhts
visan, δαιμονίζεσθαι vods visan, unhulþons haban,
ὀργίζεσθαι þvairhs visan, ἀπελπίζειν usvena vairþan,
ἀνδρίζεσθαι vairaleiko taujan, παροργίζειν briggan ïn
þvairhein, ψωμίζειν mat giban, ῥαπίζegr;ιν lofam slahan,
ῥαβδίζειν usbliggvan vandum, ἀποκεφαλίζειν haubiþ afmaitan,
ἐδαφίζειν airþai gaïbnjan, ἐναγκαλίζεσθαι ana
armins niman, εὐαγγελίζεσθαι aivaggeljan merjan.»
dd) Verba in -όω:
«Cum βεβαιοῦν gaþvastjan, gatulgjan, δουλοῦν gaþivan,
δηλοῦν bandvjan, gakannjan, θανατοῦν gadauþjan,
ἐπιδιορθοῦν atgaraihtjan, ζημιοῦν gasleiþjan, (μορφοῦν
gabairhtjan), ὁμοιοῦν galeikon, τελειοῦν usfulljan,
ustiuhan, νεκροῦν dauþjan, etc., reperiuntur δολοῦν
galiug taujan, ἀξιοῦν,
ἱκανοῦν vairþana briggan, ἐλευθεροῦν
frijana briggan, κεφαλαιοῦν briggan haubiþ vundan
(sic etiam ἑλκοῦν banjo fullana briggan, coll. Luc.
XVI, 20), παραζηλοῦν ïn aljan briggan, δικαιοῦν garaihtana
domjan, qiþan, gateihan (et etiam garaihtjan, gasunjon),
ἐκριζοῦν uslausjan us vaurtim, ἀποδεκατοῦν
afdailjan taihundon tail, χαριτοῦν ansteigs visan, κληροῦσθαι
hlauts gasatiþs visan.
ee) Aliae circumscriptiones cum visan, vairþan, naban,
etc., hae sunt:
«Διαφέρειν vulþris visan, batiza visan, ἱλάσκεσθαι
hulþs visan, νήφειν andaþahts, usskavs, vars visan,
πεινῇν gredags visan (et etiam gredon), πικραίνεσθαι
baitrs visan, προςοφείλειν skula visan, συνήδεσθαι gavizneigs
visan, ὑγιαίνειν hails visan, συμφάναι gaqiss
visan, φρεναπατᾷν fraþjamarzeins visan, προκεῖσθαι ïn
gagreftai visan, καταδιώκειν galaista vairþan, πλήττεσθαι
usfilma vairþan, κερδαίνειν du gavaurkja haban,
ἐπαίρεσθαι ïn arbaidai briggan, ἀνήκειν du þaurftai
fairrinnan, coll. σπαταλᾷν vizon ïn azetjam.
«Annotatio.---Verba e comparativis derivata a Gotho
in genere exprimi non potuisse videntur. Excipitur
tantum minznan; alibi autem occurrit managizo
haban (πλεονάζειν), favizo haban (ἐλαττόνειν), minz
haban (ὑστεροῦν), batiza visan (διαφέρειν), ufarassau
ganohjan (περισσεύειν).»
2) Formationem per compositionem:
a) Substantivorum. Hic iterum distinguendum est,
prout se habet prior pars compositi ad posteriorem.
aa) In respectu adjectivo:
«Ἀγριέλαιος vilþeis alevabagms, καλλιέλαιος gods
alevabagms, κενοδοξία lausa hauheins (etiam lausavaurdi,
armahairtei et similia), εὐωδία daun voþi, ταπεινοφροσύνη
hauneins gahugdais, ἀρχιτελώνης fauramaþleis
motarje, ἀρχιερεύς auhumists gudja, etc., ἀρχισυνάγωγος
fauramaþleis synagogeis.»
bb) In respectu genitivo:
«Τεχνογονία barne gabaurþs, υἱοθεσία sunive gadeds,
νομοθεσία vitodis garaideins, γεωργός airþos vaurstvja,
εἰδωλολατρεία galiugagude skalkinassus, εἰδωλολάτρης
galiugam skalkinonds, εἰδωλόθυτον þatei galiugam saljada,
<a name=1031>
ἐθνάρχης fauramaþleis þiudo, κοσμοκράτωρ sa
fairwu habands, ἀνδραποδιστής mannans gaþivands,
ἀνδροφόνος mannans maurþrjands, πατραλῴης attan
bliggvands, μητραλῴης aiþein bliggvands, ὀφθαλμοδουλεία
ïn augam skalkinon, θεοσέβεια guþ blotan; coll.
εἰδωλεῖον galiuge staþs (cum lukarnastaþs), γενέσια
mel gabaurþais (cum gabaurþivaurd), ῥάπισμα slahs
lofin, πέδη eisarn bi fotuns gabugan (et etiam fotubandi).»
cc) In respectu praepositionali:
«Ὑπολήνιον dal uf mesa, περίχωρος þata bisunjane
land, προαύλιον faur gard, ἐπαύριον ïftuma dags.»
dd) In respectu correlativo:
«Νυχθήμερον naht jah dag.»
b) Adjectivorum.
aa) Quamvis Gothus α privativum sive per un-,
sive per -laus convertat, quidam sunt tamen casus,
in quibus illud circumscribere praefert.
«Sic ἀμεταμέλητος, Rom. XI, 29, ïnu ïdreiga, ἀφιλάργυρος,
Tim. I, III, 3 ni faihufriks, ἄνομος Cor. I, IX,
21 vitodis laus (et etiam alibi usurpatum vitodalaus).»
bb) Quaedam adjectiva ex praepositionibus et substantivis
formata ejusdemque significationis ac substantiva
supra (2, a, cc) memorata, convertere Gothus
non potuisse videtur:
«Dicit igitur faur marein pro παράλιος Luc. VI, 17;
uf vaira pro ὕπανδρος Rom. VII, 2; us synagogein usvaurpans
pro ἀποσυνάγωγος Joan. XII, 42; coll. ïn
heitom pro πυρέσσουσα Mth. VIII, 14; aljar visands
pro ἀπών Cor. II, X, 1, 11.»
cc) Exempla aliarum circumscriptionum haec sunt:
«Θεοδίδακτος at guþa uslaisiþs, θεόπνευστος gudiskaizos
ahmateinais, ὀλιγόπιστος leitil galaubjands, φιλήδονος
<a name=1032>
frijonds viljan seinana, ἰσάγγελος ïbna aggilum,
δευτερόπρωτος anþar fruma.»
c) Verborum.
aa) Privativum α in verbis quandoque equidem per
un- convertitur (§ 172, coll. gloss. h. v.), communiter
autem circumscribitur:
«Ἀγνοεῖν ni vitan, ἀπειθεῖν,
ἀπιστεῖν ni galaubjan,
ἀδυνατεῖν unmahteigs visan, ἀμελεῖν unkarja visan,
ἀσταθεῖν ungastoþans visan, ἀτακτεῖν ungateviþs visan,
ἀστοχεῖν afairziþs visan, ἀσθενεῖν siuks visan (unhails
visan), ἀθυμεῖν ïn unlustau visan, ἀχρειοῦσθαι unbruks
vairþan, ἀκαιρεῖσθαι analatiþs vairþan, ἀθετεῖν vanana
gataujan.»
bb) Ubi vero prior pars compositi adverbialem respectum
praebet, Gothus praecipue circumscriptione
utitur:
«Ὀρθοτομεῖν raihtaba raidjan, ὀρθοποδεῖν raihtaba
gaggan, ὑψηλοφρονεῖν hauhaba hugjan, ἑτεροδιδασκαλεῖν
aljaleikos laisjan, ὑπερφρονεῖν mais fraþjan, ἀγαθοποιεῖν
þiuþ taujan, κακοποιεῖν unþiuþ taujan, ψευδομαρτυρεῖν
galiug veitvodjan.»
cc) Res eadem se habet, ubi objectivus respectus
adest:
«Καρποφορεῖν akran bairan, ξενοδοχεῖν gastins andniman,
τεκνογονεῖν barna bairan, τεκνοτροφεῖν barna
fodjan, ὑδροποτεῖν vato drigkan, ζωγρεῖν gafahanana
tiuhan vel haban, οἰκοδεσποτεῖν garda valdan, ναυαγεῖν
usfarþon gataujan us skipa, θηριομαχεῖν du diuzam
veihan, λογομαχεῖν vaurdam veihan, λιθοβολεῖν stainam
vairpan, ζωοποιεῖν liban taujan, coll. ἀνακλίνειν gavaurkjan
anakumbjan, αὐξῆσαι vahsjan gataujan, κατακαλύπτεσθαι
gahuljan haubiþ sein, Cor. I, XI, 6

===CAPUT QUARTUM.
DE CONNEXIONE VOCABULORUM SEU DE SYNTAXI.===
 <a name=1031>
174. Hucusque vocabula in se et absolute spectavimus;
sed vocabula, per se satis insulsa, eum
scopum in sermone habent, ut cogitationem ob
oculos, si ita loqui fas est, ponant, hominumque
mentes mutuo commercio colligent. Jam vero
hunc scopum attingere nequeunt, nisi forma certa
sint induta certoque ordine instructa. Nostrum est
igitur, caeteris absolutis, eas nunc dotes docere, quibus
vocabula gaudere debent, ut hanc illamve cogitationem
significent.
Cogitatio vocabulis expressa dicitur sententia. Unaquaeque
sententia necessario aliquid exhibet, quod
praedicatur (praedicatum) et objectum, de quo praedicatur
(subjectum). Jam vero praedicatum vel in verbo
jacet, vel peculiari vocabulo exprimitur; in priori
casu idea praedicati in stirpe verbi, et nonnisi per
exceptionem in flexivo elemento latet. Cum autem in
eodem flexivo elemento verbi etiam subjectum includi
potest, potest unicum verbum totam sententiam
<a name=1032>
efformare. Accessoria subjecti per attributum,
accessoria autem praedicati per objectum indicantur.
Quamnam vero formam singula sententiae vocabula
induere debeant, partim ex mutua eorum relatione,
partim ex eorum dependentia (rectione) sequitur;
quonam insuper ordine singula vocabula instruenda
sint, determinatur tum et praecipue ex natura ipsorum,
tum in certis casibus ex eorum potentia. Denique
prout unicum et identicum aut multiplex et
diversum est sive subjectum, sive praedicatum, sententia
simplex aut composita evadit.
§ 175. Propriam equidem grammaticam ad id intendere
decet, ut linguam ex se ipsa illustret et exponat,
et praecipue in syntaxi ostendat, quomodo, intellectus
legibus moderatus et arbitrio tamen indulgens, populus,
qui hac lingua locutus est, cogitationes exprimere
valuerit; ea igitur esse deberet grammatica
gothici sermonis; cum autem ejus monumenta, quae
probabilissime omnia ad nos pervenerunt, meras pro
<a name=1033>
maxima parte interpretationes et equidem ex graeco
exhibent, nedum sint genuina, hinc in exponenda
syntaxi linguam gothicam cum graeca conferamus
necessum fit. Qua collatione primo innotescet,
quonam modo Gothus sententias linguae, cujus nonnullae
orationis partes formis et earum derivatae voces
numero multo sunt ditiores (ut verbum, conjunctio),
<a name=1034>
invita propria formarum paupertate et indigentia
proportionata derivatarum vocum subtiliores
gradus orationis exprimentium, optime
tamen et aequivalenter reddere potuerit; nec non et
quam expeditus, licet ad exemplar proxime subsequatur,
et quam moderatus tamen, ubi ab eo deflexit,
in construendis vocabulis fuerit (coll. § 8).

A. DE SENTENTIAE PARTIBUS
IN ORDINE AD SINDAXIM. 
 <a name=1033>

I. DE VERBO.

I. DE GENERE. 
 <a name=1033>
§ 176. I. ACTIVUM. 1) Activa forma gaudent intransitiva
et transitiva: Joan. VII, 37 stoþ ïesus jah
hropida qiþands. jabai wana þaursjai, gaggai du
mis jah driggkai. saei galaubeiþ du mis, svasve
qaþ gameleins, awos us wambai ïs rinnand vatins
libandins; Eph. IV, 20 ni sva ganemuþ xristu,
jabai sveþauh ïna hausideduþ---ei aflagjaiþ
þana fairnjan mannan.
2) Saepius activum pro medio graeco ponitur, vid.
§ 178, 2, b.
3) Non pauca verba etiam in activo passivam significationem
exhibent, vid. § 177 annot. 3, vel
quamdam connexionem et constructionem affectant,
vid. ibid. annot. 4.
4) Plurima intransitiva graeca Gothus ut reflexiva
convertit. Hic vero animadvertendum est, quod pronomen
reflexivum post verbum regulariter mittatur; vocabulo
autem determinativo ante verbum praeeunte,
pronomen inter utrumque poni potest. Sic: μεταβαίνειν
discedere Mth. XI, 1 et ἐμβατεύειν Col. II, 18 per ushafjan
sik germ. sich erheben, gall. s'en aller; θαρσεῖν confidere
Mth. IX, 2 et alibi: þrafstjan sik germ. sich getrösten,
gall. se confier; ἐκνήφειν evigilare, prudentem esse
Cor. I, XV, 34: usskavjan sik germ. sich bewahren
gall. se garder; ὑποστέφειν revertere Mc. IV, 12; Luc.
I, 56; X, 17: gavandjan sik germ. sich umwenden,
gall. s'en retourner; μετανοεῖν poenitere Luc. XVII,
3; Cor. II, VII, 8: ïdreigon sik germ. sich reuen, gall.
se repentir; μέλλειν futurum esse Joan. XII, 4: skaftjan
germ. sich anschicken, gall. se préparer; πτωχεύειν pauperem 
fieri Cor. II, VIII, 9: gaunledjan sik germ. entledigen
gall. se dépouiller; ἐγγίζειν propinquare Luc.
XV, 1; Mc. I, 15; Luc. X, 11: newjan sik et atnewjan
sik germ. sich nähern, gall. s'approcher; ἀπέχειν
abesse Mc. VII, 6: fairra haban sik germ. sich fern
halten, gall. se tenir de loin, s'éloigner; ἄλλως
ἔχειν
aliter esse (aliter se habere) Tim. I, V, 25: aljaleikos
sik haban germ. sich anders verhalten, gall. se conduire
autrement, ἐπιμένειν remanere Rom. XI, 23:
gatulgjan sik germ. sich befestïgen gall. s'affermir;
μανθάνειν discere Phil. IV, 9: galaisjan sik germ. sich
belehren gall. s'instruire; προςκαρτερεῖν haerere Col. IV,
2: haftjan sik germ. sich anhängen gall. s'attacher.
«Annotatio.---Quandoque, etiam sik rejecto, verba
haec intransitiva remanent, sic: gavandjan revertere
<a name=1034>
(ἐπιστρέφειν) Joan. XII, 40; Cor. II, III, 16; Gal. IV,
9; galaisjan discere (μανθάνειν) Tim. I, V, 4 cod. B;
haftjan adhaerere (προσκαρτερῖν) Rom. XII, 12; andrinnan
certare (διαλέγεσθαι) Mc. IX, 34; immo communius
sine sik sequentia occurrere videntur: gagaggan
et gaqiman convenire (συνάγεσθαι), atnewjan
appropinquare (ἐγγίζειν) et ïdreigon se poenitere, vid.
gloss. hb. vv.; in aliis vero locis ex praecedentibus
reflexivum supplendum est, sic Skeir. VII, a
andþaggkjands ex andþaggkjandins sik.»
§ 177. II. PASSIVUM. 1) Gothica e linguis germanicis
sola passivum habet. Hoc autem in ea lingua jam
ferme extinctum fuisse conjicitur, ex eo quod formis
longe paucioribus quam activum gaudeat (vid. § 132).
Verumtamen ex monumentis superstitibus non confirmatur,
quippe cum in omnibus, ne uno quidem
excepto, passivum occurrat neque tantummodo ad
graecum passivum convertendum usurpetur, sed
etiam ad exprimendas cogitationes, quae graece activo
redduntur (vid. annot. 5) et graecas ellipses supplendas,
ut Rom. XII, 19, etc. Jam vero passivum occurrit:
Mth. VII, 16 ïbai lisanda (colliguntur) af
þaurnum veinabasja; 19 (all bagme ni taujandane akran
god usmaitada jah ïn fon atlagjada, ἐκκόπτεται---βάλλεται),
26 (galeikoda, mann dvalamma, ὁμοιωθήσεται);
VIII, 12; X, 26 (ni vaiht ïst gahuliþ, þatei ni
andhuljaidau, cognoscetur, γνωσθήσεται), 29; XI,
5, 6, 12; XXVI, 2; XXVII, 17; Mc. II, 5, 20; III, 24,
28; IV, 12, 15, 17, 21, 22, 29, 31, 32; IX, 31, 49, 50;
X, 33, 38 (magutsu daupeinai, þizaiei ïk daupjada,
ei daupjaindau, ego baptizor---ut baptizemini,
βαπτίζομαι---δύνασθε
βαπτισθῆναι); XI, 17; XIII, 25;
XIV, 9, 41; Luc. I, 15, 20, 32, 60 (haitaidau ïohannes,
vocabitur, κληθήσεται), 61, 76 (þu barnilo praufetus
hauhistins haitaza, vocaberis, κληθήσῃ); II, 4,
23, 35; III, 5, 9; V, 20 (afleitanda þus fravaurhteis
þeinos, remittuntur, ἀφέωνται), 23, 35, 38;
VI, 37, 38, 44; VII, 22, 23, 47; VIII, 12, 17, 18, 50;
X, 15; XIV, 10, 11, 14, 34; XV, 19 (ni ïm vairþs, ei
haitaidau sunus þeins, ut vocor, κληθῆναι); 16, 4,
16; XVII, 30, 34, 35; XVIII, 14, 31, 32; XIX, 26, 29;
XX, 18; Joan. III, 3, 4, 5; VII, 23; IX, 7; XI, 4; XII,
23, 31, 32; XIV, 13, 21; XV, 6; XVI, 1, 32; Rom.
VII, 2, 3; VIII, 36 (in þuk gadauþjanda all dagis,
occidimur, θανατύμεθα); IX, 7, 8, 17, 19 (vid. ad
annot. 5), 26, 33; X, 10, 15; XI, 19, 22, 23, 24, 35
<a name=1035>
XII, 19, 21 (ni gajiukaizau, non vinci, μὴ
νικῶ); XIII,
9; XIV, 10, 15, 16; Cor. I, I, 17; IV, 2, 3, VII, 22;
VIII, 10; X, 25, 27, 29, 30; XI, 6; XIII, 3, 5, 8; XIV,
24; XV, 9, 12, 15 (ubi in interpretatione invenimur
loco inveniuntur restituendum est), 26, 33, 51; Cor.
II, I, 6, 11, 19; II, 11 (ei ni gaaiginondau vel gafaihondau,
πλεονεκτηθῶμεν, ubi in interpretatione decipiamur
pro decipiamini legendum est); III, 14, 15,
16, 18; IV, 11, 16; V, 1, 3, 4, VI, 3, 12; VII, 9; IX, 4;
X, 8; XI, 7, 10, 12, 29; XII, 9 15, 20; Gal. I, 6 (afvandjanda,
μετατίθεσθε); II, 17; IV, 19; V, 11, 12,
15, 18; VI, 1, 7; Eph. III, 15; IV, 31; V, 3; VI, 19;
Phil. I, 18, 20; II, 5; III, 9; Col. II, 22; IV, 16;
Thess. I, III, 3; IV, 17; V, 23, 27; Thess. II, III, 1,
2; Tim. I, I, 19; III, 10; IV, 5, 10; V, 9, 16; VI, 1;
Tim. II, II, 5, 26; III, 6; IV, 6; Philem. 22; Neh. VII,
3; Skeir. VII, a; VIII, c.
2) Gothus etiam verba, quae dativum regunt, in
passivo construere potest, ex gr.: fraqiman: Mc. V,
26 qino fraqimandei allamma seinamma et alibi, et
inde fragimada Cor. II, XII, 15; Gal. V, 15; fraþjan:
Luc. II, 50 ni froþun þamma vaurda et alibi, et inde
Phil. II, 5 þata fraþjaidau.
3) Praeter passivam formam adest insuper peculiaris
verborum classis, quae passivam significationem
habent, verba scilicet tertiae conjugationis, ex. gr.:
andbundnan solvi, usgutnan effundi, gahailnan sanari,
usmernan narrari, etc., vid. § 131.
«Annotatio 1.---Saepe passivum cum his verbis
tertiae conjugationis ex eadem stirpe ortum occurrit,
nec in significatione habent, quo distinguantur, sic:
vaurda meina usfulljanda în mela seinamma Luc.
I, 20 cum usfullnoda þata gamelido Mth. VIII, 17;
ushauhjada sunus guþs þairh þata Joan. XI,
4 cum ushauhniþ namo fraujins Thess. II, I, 12;
ni uslukaindau daurons Neh. VII, 3 cum haurds mis
usluknoda Cor. I, XVI, 9; all gaveihada Tim.
I, IV, 5 cum veihnai namo þein Mth. VI, 9; sic afdauþjada
Mc. VII, 10 cum gadauþnan; fraletada Luc.
VI, 32 cum andletnan; merjada Cor. I, XV, 12 cum
usmernan; gatairada Joan. VII, 23 cum gataurnan;
mikiljada Phil. I, 20 cum mikilnan. Nec non et cum
intransitivis ejusdem stirpis: ganasjada (σώζεται)
Luc. VIII, 50 cum ganisan (σώζεσθαι); gabrannjada
(καίομαι) Cor. I, XIII, 3 cum brinnan (καίεσθαι); gadrausjada
dejicitur (καταβιβάζεται) Luc. X, 15 cum
gadriusiþ (βάλλεται) Mth. V, 29; ufsaggqiþs varþ absorptus
est (κατεπόθη) dauþus Cor. I, XV, 54 cum gasiggqai
(καταποθῇ) sa svaleiks Cor. II, II, 7; in hoc
vero casu diversae formae saepius qua in priori diversa
significatione discriminantur ut galagjada jacitur,
ducitur (βάλλεται) Mth. V, 25, sed ligiþ jactus est,
jacet (βέβληται) Math. VIII, 6; hnaivjada humiliatur
(ταπεινοῦται) Luc. XIV, 11, sed hneivan inclinare
(κλίνειν) Luc. IX, 12.»
4) Passivum graecum, etiam intransivitis respondentibus
Gothus vertit, quod saepius significatione comprobatur;
sic graecum ὑποτάττεσθαι (subordinari) et
πείθεσθαι (persuaderi) reddit per ufhausjan obedire;
<a name=1036>
μιμνήσκεσθαι (meminisci), gamunan cogitare; λυπεῖσθαι
(dolore affici), saurgan curare; ἴστασθαι (statui),
standan stare; hinc etiam Mc. III, 5 gastoþ aftra
(ἀποκτεσταθη) so hanaus; Luc. VI, 11; βυθίζεσθαι
(immergi), siggqan illabi (Luc. V, 7), καυματίζεσθαι
(consumi), ufbrinnan urere (Mc. IV, 6); ἐκλύεσθαι (enervari),
ufligan deficere (Mc. VIII, 3); μηκύνεσθαι (prolongari),
liudan crescere; ἐκπλήττισθαι (stupefieri),
sildaleikjan mirari; προςορμίζεσθαι (ad ripam appelli),
duatsnivan appellere; καταβιβάζεσθαι (dejici), dalaþ
galeiþan in praeceps ire (Mth. XI, 23), etc.
5) Passivum graecum ut reflexivum quandoque habetur
et ut tale convertitur: gakunnan sik pro
ὑποάττεσθαι (subordinari) Cor. I, XV, 28; gafilhan
sik pro κρύπτεσθαι (abscondi) Joan. VIII, 59; XII, 36;
ushafjan sik pro αἴρεσθαι (elevari) Mc. XI, 23; inmaidjan
sik pro μεταμορφοῦσθαι (transfigurari) Mc. IX, 2;
gavandjan sik pro ἐπιστρέφεσθαι (reverti) Mth. IX, 22;
Mc. V, 30; gahaftjan sik pro κολλᾶσθαι (adhaerere) Luc.
XV, 15; ataugjan sik pro ὡρᾶσθαι,
φαίνεσθαι (videri)
Cor. I, XV, 7; Luc. IX, 8 et alibi; afskaidan sik pro
ἀφορίζεσθαι (discedere) Cor. II, VI, 17; uslausjan sik
us vaurtim pro ἐκριζοῦσθαι (eradicari) Luc. XVII, 6;
ussatjan sik φυτεύεσθαι (plantari) Luc. XVII, 6; afgiban
sik pro χωρίζεσθαι (secedere) Philem. 15; galisan sik
pro συνάγεσθαι (congregari) Mc. IV, 1; Luc. XVII, 37;
gasleiþjan sik pro ζημιοῦσθαι (laedere) Mc. VIII, 36;
coll. vairpan sis pro βάλλεσθαι (projici) Mc. II, 23.
«Annotatio 2.---Nonnulla horum verborum etiam
absque reflexivo pronomine usurpantur: Gal. II, 5;
gakunþedum confessi sumus (εἴξαμεν); Tim. I, I, 6;
usvandidedun conversi sunt (ἐξετράπησαν); Joan. XII,
40; gavandidedun reversi sunt (ἐπεστράφησαν); Cor.
II, XI, 6; gabairhtida me manifestavi (ἐφανερώθην; si
enim hoc esset participium praet., uti aliunde φανερωθέντες
textus graeci suadet, nulla in contextu foret
ratio, cur forma consonantica usurparetur, nisi credatur,
genuinam formam esse gabairhtidai, ex quo,
propter i vocabuli immediate sequentis, i finale expunctum
esset; saltem gabaïrhtjan reflexivum adest
etiam apud Luc. I, 79); Luc. IX, 25 ad gasleïþjands
sik silban ex praecedente sis silbin supplendum est,
coll. § 178, annot. 3 et § 176, annot.
«Annotatio 3.---Nonnulla verba habent etiam in
activo passivam nec non et reflexivam significationem,
praesertim: daupjan lavare, lavari, se lavare
(βαπτίσαι,
βαπτίσασθαι,
βαπτισθῆναι): Mth. III, 11 ïzvis
daupja (ὑμᾶς
βαπτίζω); Mc. VII, 4 niba daupjand
(ἐὰν
μὴ
βαπτίσωνται), ni matjand; Luc. III, 21 biþe
daupida (ἐν
τῷ
βαπτισθῆναι); (cujus tamen verbi etiam
occurrit passivum: Mc. X, 38 daupeinai þizaiei ïk
daupjada ei daupjaindau); binaitan circumcidere,
circumcidi, se circumcidere (περιτέμνειν,
περιτέμνεσθαι);
licet hujus reperiatur participium passivum
bimaitans, dum βαπτιζόμενος Cor. I, XV, 29
active dicitur daupjands.
«Annotatio 4.---Communiter activum loco passivi
in infinitivo usurpatur, a) ubi finis aliquis indicatur:
Luc. V, 15 garunnun leikinon (ἰαθῆναι) fram ïmma
<a name=1037>
sanari; II, 1 et 5 urrann gameljan---anameljan
(ἀπογράφεσθαι) inscribi; Thess. II, I, 10 qimiþ ushauhjan
(ἐνδοξασθῆναι) exaltari. Tunc etiam sik stare
potest: Luc. VI, 17 qemun hailjan sik (ἰαθῆναι); et
modo particulariori Cor. II, I, 16 vilda fram ïzvis gasandjan
mik (προπεμφθῆναι); b) semel adhibetur
substantiva circumscriptio Mc. X, 45 qam at
andbahtjam venit ad ministerium, id est, ut ministerio
suo fungeretur (ἦλθε
διακονηθῆναι); c) more germanico
post verba imperandi, volendi, dandi; Mth.
XXVII, 64 hait vitan (ἀσφαλισθῆναι) hlaiva jussit sepulcrum
custodiri; Mc. V, 43; X, 49; Luc. XVIII, 40; XIX,
15; Luc. VIII, 15 anabaud ïzai giban (δοθῆναι) mat;
Mc. VI, 27; Luc. I, 62 waiva vildedi haitan (καλεῖσθαι)
þata barn; Mth. XXVI, 1 sunus mans atgibada du
ushramjan (εἰς
τὸ
σταυρωθῆναι); d) cum skulds visan
(oportere) et mahts visan (possibile esse), quibus
inest passiva idea: Mc. VIII, 31 sunus mans
skulds ïst uskiusan fram þaim sinistam (δεῖ
τὸν
υἱὸν
τοῦ
ἀνθρώπου
ἀποδοκιμασθῆναι);
Luc. IX, 44 sunus
mans skulds ïst atgiban (μέλλει
παραδίδοσθαι); XIX,
11 skulda vas þiudangardi guþs gasvikunþjan;
Joan. XII, 34; Cor. II, V, 10; XII, 11; Mc. 14, 5 maht
vas þatabalsan frabugjan (ἠδύνατο---πραθῆναι); Luc.
VIII, 43 qino ni mahtavas galeikinon (οὐκ
ἴσχυσεν
θεραπευθῆναι);
Joan. III, 4 waiva mahts ïst manna
gabairan (δύναται
γεννηθῆναι) X, 35; Tim. I, V, 25.»
b) Sententia passive expressa haud infrequenter
in activam convertitur, ut sensus concretus fiat:
a) Rom. X, 10 hairto galaubeiþ (cor credit) du
garaihtiþai gr. καρδίᾳ
πιστεύεται (corde creditur); Mc.
II, 1 gafrehun (compererunt) þatei ïn garda ïst,
gr. ἠκούσθη
ὅτι
εἰς
οἰκόν
ἐστιν; Luc. IX, 17 unte qeþun
sumai (nam dicebant quidam) gr. διὰ
τὸ
λέγεσθαι
ὁπό
τινων (quia a nonnullis dicebatur); Mc. v. 4 unte
galausida (solvit) af sis þos naudibandjos jah þo
ana fotum eisarna gabrak (rumpebat) gr. διὰ
τὸ
διεσπάσθαι
ὑπ᾽
αὐτοῦ
τὰς
ἀλύσεις
καὶ
τὰς
πέδας
συντετρίφθαι;
II, 2 vein juggata ïn balgins niujans giutand
(fundunt) gr. οἶνον
νέον
εἰς
ἀσκοὺς
καινοὺς
βλητέον
(fundendum est); Luc. IV, 43 mik ïnsandida scilicet
guþ (misit me) gr. ἀπέσταλμαι (missus sum) scilicet
ὑπὸ
Θεοῦ; Joan. X, 14 kunnun mik (cognoscunt me)
þo meina gr. γινώσκομαι
ὑπὸ
τῶν
ἐμῶν, vel tamen ut
codd. legunt γιγνώσκουσί
με
τὰ
ἐμά.
b) Gal. VI, 12 vrakja galgins xristaus ni vinnand
(persecutionem pati) gr. σταυρῷ
τοῦ
Χριστοῦ
οὐ
διώκονται (vexantur); Tim. I, V, 10 aglons vinnan
(afflictiones perpati) gr. θλίβεσθαι (affligi), coll. Phil.
IV, 12; Luc. I, 11 varþ ïn siunai aggilus (venit in
conspectu) gr. ὤφθη (visus est) ἄγγελος; XVI, 21 gairnida
sat itan (sat comedere) gr. ἐπεθύμει
χορτασθῆναι
(satiari); XX, 6 triggvaba galaubjand (credere) allai
gr. πεπεισμένος
ἐστι
πᾶς
ὁ
λαός. Non pauca horum
verborum ad mediam viam pertinent: Gal. V, 4 ïn vitoda
garaihtans qiþiþ ïzvis gr. δικαιοῦσθε; Cor.
I, XI, 6 qino gahuljai haubiþ sein gr. κατακαλυπτέσθω;
Luc. IX, 25 þaurft gataujan sis vel Cor.
I, XIII, 3 bota sis taujan gr. ὠφελεῖσθαι.
 <a name=1038>
«Annotatio 5.---Et vice versa quandoque Gothus
passivam exhibet sententiam, quae active exprimitur,
etiam ut sensus concretus fiat: Rom. IX, 19 wa nu
faianda (cur vituperamur? vituperamur enim in interpretatione
legendum est pro vituperant) gr. τί
ἔτι
μέμφεται
scilicet θεὸς
ἡμᾶς; Luc. VI, 38 mitads goda
gibada (bona mensura dabitur) gr. μέτρον
καλὸν
δώσουσι (dabunt); 44 et Mth. VII, 16 ni us þaurnum
lisanda (colligi) smakkans nih þan us aiwatundjai
trudanda (vindemiari) veinabasja gr. οὺκ
ἐξ
ἀκανθῶν
συλλέγουσι (colligunt) σῦκα---τρυγῶσι (vindemiant)
σταφυλάς: Joan. XVI, 21 biþe gabauran ïst
(gigni) barn gr. ὅταν
γεννήσῃ (scilicet γυνή)
τὸ
παιδίον;
XV, 6 more Gotho dilecto vertitur: galisada (colligitur)
jah ïn fon galagjand (ponunt) jah ïnbrannjada
(et crematur) gr. συνάγουσι---βάλλουσι---καίεται.
Sic pro intransitivis: Mc. VII, 10 dauþau afdauþjaidau
(occidatur) gr. θανάτῳ
τελευτάτῳ (morietur);
Luc. VI, 21 ufhlohjanda (exhilaramini) gr.
γελάσετε; Tim. II, II, 26 usskavjaindau (providentur)
ἀνανήψωσι; Mc. IX, 42 galagjada (ponitur) asiluqairnus
ana halsaggan gr. περίκειται (jacet) λίθος
μυλικός
περί
τὸν
τράχηλον; Joan. XI, 38 hulundi staina
ufarlagida vas (contectus est) gr. λίθος
ἐπέκειτο
ἐπὶ
τῷ
σπηλαίῳ, coll. Mc. IV, 29 biþe atgibada (offertur)
akran gr. ὅταν
παραδῳ (scilicet ἑαυτὸν)
ὁ
καρπός.
«Annotatio 6.---Plurima participia passiva adjectivis
convertuntur, vid. § 190, 5.»
§ 178. III. MEDIUM. Non nisi rarissime occurrit
medium, cujus indubitata exempla haec sunt: atsteigadau
(καταβἁτω) Mth. XXVII, 42; Mc. XV, 32; lausjadau
(ῥυσάσθω) Mth. XXVII, 43; ufkunnanda (γνώσονται)
Joan. XIII, 35; vaurkjada (κατεργάζεται) Cor. II,
IV, 17; ustiuhada (κατεργάζεται) VII, 10; gavasjada
equidem (ἐνδύσηται) Cor. I, XV, 54 ut passivum haberi
posset, cum nihil obstet, quin undivanein dativi
casus sit, (induitur immortalitate); sed sensus simul
et contextus suadent, ut tanquam medium habeatur.
Dubium esse posset, utrum liugada et liuganda
de muliere Mc. X, 12; XII, 25; Luc. XVII, 27; XX
34, 35; Cor. I, VII, 28 passivum sit (duci) an medium
(nubere); ex liugandau Cor. I, VII, 9 in gratiam
passivi res dirimi videtur.
«Annotatio 1.---Faianda quod prius ut medium
obtulerant, Rom. IX, 19 deficit, vid. supra § 177 annot.
5; e contra inter mediorum exempla annumerari
possent Mth. XI, 12 anamahtjada et Luc. XVI, 16
nauþjada (βιάζεται), posterius saltem, quod in
graeco nonnisi medium est; caeterum Gothus hunc
locum non recte intellexit (quisque sibi vim facit),
et βιάζεται ut passivum habuit (compellitur, etc.,
hinc ïn ïzai). Si sunjodana Cor. II, XII, 19 cod. B pro
ἀπολογούμεθα reipsa esset, medium tunc adesse dici
deberet, sed in cod. A rectius stat sunjoma. Syllaba
autem da hic deperdita in aliis locis conservatur;
scilicet Joan. XIV, 31 frijoda (dilexit), ubi tamen praeteritum
nec requiritur (ἀγαπῶ) nec convenit; hinc
inclinaremus ad frijoda ut medium habendum, nisi,
collato sunjodama supra memorato, probabilissimum
<a name=1039>
esset, hoc vocabulum ad exemplar pertinuisse, ubi
syllaba da quamdam fortasse annotationem criticam
continebat, deinde in textu incongruenter subrepsisse.
«Annotatio 2.---Jam ab aliis judiciose fuit animadversum,
quod haec loca, in quibus occurrit medium,
non exhibent passiva pro medialibus formis
graecis ab interprete male intellectis; nam partim graecis
activis nonnulla respondent, partim formae graecae
non sunt pro passivis spectandae; itaque nostri saltem
interpretes, qui linguae graecae peritos se praebuerunt,
ea media sagaciter distinxerunt. Quibus
argumentis adde, quod forma media et passiva saltem
in conjunctivo discrepent (med. -adau, -andau,
pass. -aidau, -aindau), et insuper, quod ex
hoc καταβάτω bis et equidem in parallelis locis
aliunde diversis occurrente, constet, ea ab interprete
simpliciter non fuisse conversa. Ut ut est gothicum
medium, quale nobis hic apparet, non minus inexplicatum
est genus verbi. De facto semper ferme pro
graeco medio ponitur; quoad atsteigadau, si mentem
nostram aperire licet, vel duplicem habet significationem:
unam scilicet transit. demittere et alteram
intransit. descendere, ita ut medium se demittere
significet; vel, ut saepe fit, compositione acta, transitivam
significationem verbum steigan obtinuit, coll.
gagaggan. Sed conspicuum et antiquitatibus germanicis
pretiosum est medium verbi liugan; quippe
cum ex eo confirmetur, quod puellae non ex arbitrio
parentum vel dominorum libidine, ut res, venirent,
sed ipsae suos sponsos eligerent vel a suis dilectis
libere ducerentur.»
2) Alias graecum medium gothice vertitur
a) Reflexivo, coll. § 176, 4:
aa (Cum sis: δανείσασθαι leiwan sis Mth. V, 43;
ἀπεκδύεσθαι afslaupjan sis Col. III, 9; χάριν
ἔχεσθαι
þagk sis fairhaitan Luc. XVII, 9; ἀγοράζεσθαι bugjan
sis Luc. IX, 12; φοβεῖσθαι ogan sis Mth. X, 26 et
alibi διαλογίζεσθαι þagkjan sis Luc. I, 29; sed etiam
simpliciter ogan, þagkjan, vid. gloss. hh. vv.;
bb) Cum sik: περιβάλλεσθαι gavasjan sik Mth. VI,
29; ἐνδύεσθαι gahamon sik Eph. VI, 11; Col. III, 12;
ἀπεκδύεσθαι andhamon sik Col. 2, 15; ἐμπλέκεσθαι
dugavindan sik Tim. II, II, 4; μετασχηματίζεσθαι gagaleikon
sik Cor. II, XI, 13; συναναμίγνυσθαι blandan
sik Thess. II, III, 14; ἀπέχεσθαι afhaban sik Thess. I,
V, 22; ἐγκρατεύεσθαι gahaban sik Cor. I, VII, 9 et sik
gaþarban IX, 25; χωρίζεσθαι skaidan sik Cor. I, VII,
15; διαχωρίζεσθαι afskaidan sik Luc. IX, 33; ὑπεραίρεσθαι
ufarhafjan sik Thess. II, II, 4; ἐπεκτείνεσθαι
sik ufþanjan Phil. III, 14; ἀπάγχεσθαι ushahan sik
Mth. XXVII, V; ἐντρέπεσθαι gavandjan sik Tim. II, IV,
2; gaskaman sik Thess. II, III, 14; αἰσχύνεσθαι skaman
sik Luc. XVI, 3 et alibi; ὲπανέρχεσθαι atvandjan
sik Luc. XIX, 15; συνέρχεσθαι gagaggan sik Mc. III,
40; συνάγεσθαι gaqiman sik Mth. XXVII 6; Mc. II, 2;
διαλέγεσθαι sik andrinnan Skeir. III, a; ταπεινοῦσθαι
haunjan sik Phil. IV, 12; σκύλλεσθαι draibjan sik
Luc. VII, 6: ἐνδυναμοῦσθαι ïnsvinþjan sik Eph. VI, 10;
θερμαίνεσθαι varmjan sik Mc. XIV, 54; Joan. XVIII,
<a name=1040>
18; μεθύσκεσθαι anadrigkan sik Eph. V, 18; ἐπαναπαύεσθαι
gaweilan sik Luc. X, 6; ἀπολογεῖσθαι sunjon
sik Cor. II, XII, 19;
cc) Ita ut pronomen possessivum ad substantivum
dependens referatur: Cor. I, XI, 6 jabaï agl ist qinon
du kapillon aiþþau skaban, gahuljai haubiþ sein,
velat caput suum (gr. κατακαλύπτεσθαι (gall. elle se
voile la tête, pro elle voile sa tête).
«Annotatio 3.---Quandoque etiam sik omittitur;
sed tunc eodem verbo praecedente communiter adhibetur:
Cor. I, V, 11 blandan (συναναμίγνυσθαι) vos
commiscere scilicet ïzvis ex vs. 9 blandan ïsvis; Mth.
VI, 31 we vasjaima quo (nos) vestiamus scilicet uns ex
gavasida sik vs. 29; Cor. I, VII, 15 skaidai discedit
(χωριζέσθω), ubi skaidiþ sik immediate praecedit;
dum vs. 10 skaidan (χωρισθῆναι) reipsa absolute
ponitur: sic Rom. XIII, 12 gavasjam induimus nos
(ἐνδυσώμεθα); Eph. IV, 24; Col. III, 11 gahamoþ (ἐνδύσασθε) induite vos.»
<P>b) Activo simplici: sic andhaitan aeque significat
ὁμολογεῖν et ἐξομολογεῖσθαι; athaitan, καλεῖν et προσκαλεῖσθαι;
gahaitan, συγκαλεῖν (Mc. XV, 16) et συγκαλεῖσθαι
(Luc. IX, 1); afniman, ἀφαιρεῖν (Luc. I, 25)
et ἀφαιρεῖσθαι (Luc. XVI, 3); gasigljan, σφραγίζειν
(Joan. VI, 27) et sigljan, σφραγίζεσθαι (Cor. II, I,
22); ataugjan, δεῖξαι (Luc. IV, 5 et alib.) et ἐνδείξασθαι
(Eph. II, 7); ganimam, παραλαμβάνειν (Mc.
V, 40) et συλλαμβάνεσθαι (Luc. I, 31); gafastan,
διαφυλάττειν (Luc. IV, 10) et φυλάττεσθαι (Mc. X, 20);
lagjan, τιθέναι (Mth. XXVII, 60 et alib.) et τίθεσθαι
(Luc. I, 60); taujan, ποιεῖν (Mth. V, 46 et alib.) et
ποιεῖσθαι (Luc. V, 33). Necnon media et deponentia,
ut ῥύεσθαι lausjan, ἀγαλλιᾶσθαι svegnjan, ἀπωθεῖσθαι 
afskiuban, παῤῥησιάζεσθαι gadaursjan, περιποιεῖσθαι
fairvaurkjan <STRONG>(sed Tim. I, III, 13, non
semel ἑαυτοῖς convertitur)</STRONG>, διαστέλλεσθαι anabiudan,
ἐναγκαλίζεσθαι gaþlaihan, ἐκλέγεσθαι gavaljan, ἐπαγγέλλεσθαι
gahaitan, εὐαγγελίζεσθαι spillon et vailamerjan,
παύεσθαι gananþjan et anaslavan, etc.</P>
c) Raro passivo, ut Gal. III, 27 xristau gahamodai
sijuþ (Χριστὸν
ἐνεδύσασθε); saepius tamen in
participio: ἐνδυσάμενος gavasiþs Cor. II, V, 3;
gapaidoþs Eph. VI, 14; gahamoþs Thess. I, V, 8;
περιζωσάμενος bigaurdans Luc. XVII, 8; ufgaurdans
Eph. VI, 14.

II. DE TEMPORE. 

§ 179. In gothica lingua sunt activo duo tempora,
praesens scilicet et praeteritum, passivo autem et medio,
tantummodo praesens; praeteritum vero passivum
auxiliante visan aut vairþan circumscribitur
(§ 181). Futurum equidem deest; sed quod ut aliquid
certi in futuro proponitur, per praesens ind., quod
autem ut aliquid incerti, per conjunctivum praes.
exprimitur. Sunt etiam nonnulla auxiliaria ad illud
circumscribendum (§ 182).
§ 180. I. Jam vero PRAESENS usurpatur
1) Quando de actione praesenti, vel anterius
incoepta, sed adhuc perseverante, aut nondum
absoluta, necnon et universali, universaliterve
<a name=1041>
accepta; hinc ubi de moribus, habitibus, in proverbiis
agitur: Rom. VII, 1, vitoþ fraujinoþ (κυριεύει),
mann, sva lagga weila sve libaiþ (ζῇ); Cor. I, XVI,
19 goljand (ἀσπάζονται) ïzvis aikklesjons asiais,
goleiþ (ἀσπάζονται) ïzvis akvila jah priska, at þaimei
jah salja (ξενίζομαι); Cor. II, XIII, 9 faginom (χαίρομεν),
þan veis siukam (ἀσθενῶμεν), ïþ jus svinþai
sijuþ (ἦτε); Mc. X, 38 magutsu (δύνασθε) driggkan
stikl, þanei ïk driggka (πίνω); Mc. III, 32 aiþei
þeina jah broþrjus þeinai jah svistrjos þeinos uta sokjand
(ζητοῦσι) þuk; Joan. XI, 9 tvalif sind (εἰσίν)
weilos dagis, jabai was gaggiþ (περιπατῇ) ïn dag,
ni gastiggqiþ (προςκόπτει), unte liuhaþ þis
fairwaus gasaiwiþ (βλέπει), Mc. VII, 4 ïudaieis niba
ufta þvahand (βαπτισωνται), ni matjand (ἐσθίουσι);
Mc. IV, 29 biþe gibada akran, ïnsandeiþ
(ἀποστέλλει) gilþa; Cor. II, IX, 7 hlasana giband frijoþ
(ἀγαπᾷ) guþ.
2) Pro futuro, vid. § 182, 1.
3) Ad vivacius narrandum (et praesens dicitur historicum),
quandoque praeeunte exemplari graeco:
Luc. VIII, 49 nauhþan ïmma rodjandin gaggiþ (ἔρχεται)
sums manne; Joan. VI, 19 þaruh farjandans
sve spaurde ·k· jah ·e· aiþþau ·l· gasaiwand (θεωροῦσιν)
ïesu; IX, 13 gatiuhand (ἄγουσιν) ïna du
fareisaium þana saei vas blinds; XI, 38 þanuh ïesus
gaggiþ (ἔρχεται) du hlaiva; XI, 11 þo qaþ (εἶπε)
jah afar þata qiþiþ (λέγει) du ïm. Ita etiam se habet
Gothus, vel non praeeunte graeco, cum praesente et
praeterito; Joan. XII, 22 gaggiþ (ἔρχεται) filippus
jah qiþiþ (λέγει) du andraiïn jah jah aftra andraias
ja filippus qeþun (λέγουσι) du ïesua Mc. V, 15
jah atïddjedun (ἔρχονται) du ïesua jah gasaiwand
(θεωροῦσι) þana vodan sitandan; 22 jah sai
qimiþ (ἔρχεται) ains þize synagogafade jah gadraus
(πίπτει) du fotum ïesuis; 40 ïesus ganimiþ (παραλαμβάνει)
allan þis barnis jah aiþein jah þans miþ sis
jah galaiþ ïnn (εἰςπορεύεται). Communiter tamen
pro historico Graecorum praesente usurpatur praeteritum:
Mth. VIII, 4 jah qah (λέγει) ïmma; VIII, 7;
VIII, 20, 26; XXVI, 71; Mc. I, 12 ahma ustauh
(ἐκβάλλει) ïna ïn auþida; 21 jah galiþun (εἰςπορεύονται)
ïn kafarnaum; I, 30, 37, 38, 40; II, 3, 4,
5, 10, 17, 18; III, 13, 20, 31; IV, 36, 38; V, 19,
35; VI, 1, 30; VII, 1, 32; X, 49; XVI, 4; Luc. XVI,
7; XIX, 22; Joan. VI, 5, 20; IX, 17; XI, 29; XIII,
24; XVIII, 28; XIX, 9, 10.
1) Saepe pro graeco perfecto
a) Cujus sensum praesentialem verbo respondente
Gothus exhibet; sic convertit Mc. IV, 29 παρέστηκεν
ὁ
θερισμός (venit) per atïst asans (praesto est);
Tim. II, IV, 6 καιρὸς
τῆς
ἐμῆς
ἀναλύσεως
ἐφέστηκε
per mel meinaizos disvissais atist; Luc. VIII, 20 ἡ
μήτηρ
σου
καὶ
οἱ
ἀδελφοί
σου
ἑστήκασιν
ἔξω per aiþei
þeina jah broþrjus þeinai standand uta; Cor. I, XV,
1; Rom. IX, 19 βουλήματι
αὐτοῦ
τίς
ἀνθέστηκε per
viljan ïs was andstandiþ (ita enim loco andstandi
legendum est, þ a librario propter þ immediate
sequens praetermisso, quemadmodum Cor. II XIII,
<a name=1042>
3, cf. ad Cor. II, III, 2); VIII, 38 πέπεισμαι (persuasus
sum) per gatraua (credo); XIV, 14 οἶδα
καὶ
πέπεισμαι
per vait jah gatraua; item Cor. II, X, 7; Gal.
V, 10; Phil. I, 14; Thess. II, III, 4 πέποιθα i. q.
πέπεισμαι) pariter per gatraua; Joan. VIII, 55 ἐγνώκατε
(cognovistis) per kunnuþ (scitis); Tim. I, V, 8 τὴν
πίστιν
ἤρνηται (abdicavit) per galaubein ïnvidiþ
(negat). Vice versa Gothus transvertit Mc. VIII, 3
μακρόθεν
ἥκουσι (praesto sunt) per fairraþro qemun
(venerunt); Luc. XV, 27, Joan. VIII, 42 et alibi; XI,
28 ὁ
διδάσκαλος
πάρεστι (adest) per laisareis qam
(venit); Mth. VI, 2 ἀπέχουσι (habent) τὸν
μισθὸν
αὐτῶν per andnemun (receperunt) mizdon seina;
Gal. IV, 20 ἀποροῦμαι (conterritus sum) per afslautiþs
ïm (perf.); Phil. I, 17 κεῖμαι (jaceo) per gasatiþs
ïm positus sum.
«Annotatio 1.---Gothus autem in praeterito graeco
per praesens gothice vertendo deficit Tim. II, III, 15,
et Joan. VI, 42, quibus in locis οἶδας (scis) et οἶδαμεν
(scimus) per kunþes (nosti) et kunþedum (novimus);
Rom. XI, 20 ἕστηκας (stas) et Cor. II, I, 24 ἕστηκατε
(statis) per gastost (stetisti) et gastoþuþ (stetistis);
Rom. XIII, 2 ἀνθέστηκε (obstat) per andstoþ
(obstitit) convertit.»
b) Cum actio praeterita, sed in suis consecutionibus
perseverans, exhibetur: Joan. V, 45 εἰς
Μωσῆν
ὑμεῖς
ἠλπίκατε (spem vestram posuisti et adhuc ponitis)
vertitur per du mose jus veneiþ (speratis); V, 37
ὁ
πέμψας
με
πατὴρ
αὐτὸς
μεμαρτύρηκε (testificatus est
et ejus testimonium adhuc valet) περὶ
ἐμοῦ per saei
sandida mik atta sah veitvodeiþ (testificatur) bi
mik; hinc Gothus convertit etiam XIV, 7 γινώσκετε
τὸν
πατέρα
μου
καὶ
ἑωράκατε (vidisti eum et videtis
nunc adhuc in me) per kunnuþ attan meinana jah
gasaiwiþ (videtis); et responsum Jesus apud Mth.
IX, 2, 5; Mc. II, 5, 9; Luc. VII, 47, 48: ἀφέωνταί
σοι
αἱ
ἁμαρτίαι
σου (peccata tua remissa sunt, remissaque
remanent) etiam per fraletanda þus
fravaurhteis þeinos (remittuntur tibi); Rom. VII, 2 ἐὰν
ἀποθάνῃ
ὁ
ἀνὴρ,
κατέργηται (est et remanet soluta)
ἡ
γυνὴ
ἀπὸ
τοῦ
νόμου
τοῦ
ἀνδρός per jabai gasviltiþ aba,
galausjada (solvitur) qens af þamma vitoda abins.
5) In oratione obliqua et etiam in sententiis subordinatis,
plerumque praeeunte graeco: Mc. X, 47:
gahausjands þatei ïesus sa nazaraius ïst (est, ἐστί);
Joan. VI, 24 gasaw managei þatei ïesus nist (οὐκ
ἒστι)
jainar; Rom. XI, 32 galauk guþ allans ïn ungalaubeinai,
ei allans gaarmai (ἐλεήσῃ); Skeir. V, a gasok,
ei galaisjaina sik. Et invito graeco: Luc. V, 26
fullai vaurþun agisis qiþandans, þatei gasaiwam
(εἴδομεν) vulþaga himma dago; Joan. IX, 32 fram
aiva ni gahausiþ vas, þatei uslukiþ (ἀνέῳξεν) augona
blindamma. E contrario Thess. I, III, 4 fauraqeþum
izvis þatei anavairþ vas uns (μέλλομεν) du vinnon
agliþos.
«Annotatio 2.---Cum autem interpres in aliis
locis graecum praesens per praeteritum explicat, ex eo
oritur, quod peculiariter, sed non semper judiciose,
textum suum intelligat, Joan. VI, 32 atta meins gaf
<a name=1043>
δίδωσι) ïvis hlaif;  37 all þatei gaf (δίδωσι) mis atta,
du mis qimiþ; VIII, 45 þatei sunja rodida (λέγω),
ni galaubeiþ mis; XIV, 31 ak ei ufkunnai so manaseþs,
þatei ik frijoda (ἀγαπῶ) attan meinana---urreisiþ
(vid. § 179 annot. 1); XIX, 4 attiuha ïzvis ïna ut, ei
viteiþ, þatei ïn ïmma ni ainhun fairino bigat
(εὑρίσκω); Tim. I, 5, 18 qaþ (λέγει) gameleins;
Tim. II, II, 17 vaurd ïze sve gund vuliþ, þizeei vesun
(ἐστίν) ymainaius jah filetus; Cor. II, I, 4 gaþrafstjam
þans ïn allaim aglom þairh þo gaþlaiht, þizaiei gaþrafstidai
sijum (παρακαλούμεθα) silbans fram
guþa; Eph. II, 22 ïn þammei jah jus miþgatimridai
sijuþ (συνοικοδομεῖσθε) du bauainai guþa.
Praesertim in determinando tempore, cum scilicet
Gothus pro puncto temporis, usque quod aliquid evenit,
tempus potius a quo res contingit, exhibere mavult:
Mc. VIII, 2 ïnfeinoda (σπλαγχνίζομαι) du þizai
managein, unte ju dagans þrins miþ mis vesun
(fuerunt, gr. προςμένουσι) jah ni haband (ἔχουσι),
wa matjaina; Luc. XV, 29 sva filu jere skalkinoda
(servivi, gr. δουλεύω) þus jah ni wanhun
anabusn þeina ufariddja (παρῆλθον); Joan. XIV, 9
svalaud melis miþ ïzvis vas (fui, gr. εἰμί),
jah ni ufkunþes (ἐγνωκας) mik.»
§ 181. II. PRAETERITUM ponitur
1) Pro graeco imperfecto:
a) Mc. I, 13 andbahtidedun διηκόνουν; 21 laisida
ἐδίδασκε; 30 svaihro seimonis lag (κατέκειτο) ïn brinnon;
35 ïesus jaina baþ (προςηύχετο); XI, 8 sumai
astans maimaitun (ἔκοπτον); us bagmam jah stravidedun
(ἐστρώννυον) ana viga.
b) Imperfectum pass. vertitur per participium
praet., auxiliante praeterito verbi visan: Mc. I, 5
daupidai vesun (ἐβαπτίζοντο) allai; Joan. III,
23; Luc. I, 65 ïn allai bairgahein ïudaias merida
vesun (διελαλεῖτο) alla þo vaurda; XXIII, 3 svaei sunus
munds vas (ἐνομίζετο) ïosefis; IV, 1 ïesus tauhans
vas (ἤγετο) ïn ahmin ïn auþidai; VII, 12; VIII,
27, 29, 37; XVI, 19; XVII, 27; Joan. VI, 18; Rom.
VII, 6; Cor. I, XI, 23; Neh. V, 18. Semel occurrit Mc.
VI, 3 gamarzidai vaurþun (ἐσκανδαλίζοντο)
ïn þamma.
2) Pro perfecto:
a) Mth. IX, 22 galaubeins þeina ganasida (σέσωκε)
þuk; Mc. V, 34; Mc. I, 38 gaggam du þaim bisunjane
haimom jah baurgim, ei jah jainar merjau, unte duþe
qam (ἐξελήλυθα); VII, 29 usïddja (ἐξελήλυθε) unhulþo
us dauhtr þeinai; XI, 2 bigitats fulan gabundanana,
ana þammei nauh ainshun manne ni sat (κεκάθικε);
XIII, 23 fauragataih (προείρηκα) ïzvis allata;
XIV, 42 sa levjands mik atnewida (ἤγγικε), etc.;
Luc. VII, 16 praufetus mikils urrais (ἐγήγερται);
Cor. II, XV, 12.---Joan. III, 29 faheds meina usfullnoda
(πεπλήρωται); XII, 27 saivala meina gadrobnoda
(τετάρακται); Mc. XI, 21 smakkabagms gaþaursnoda (ἐξήρανται); Cor. I, XVI, 9 haurds mis
usluknoda (ἀνέῳγε); Cor. II, VI, 11.
b) Perfectum pass. transitivis exprimitur:
aa) Communiter adhibitis participio praet. et praesente
<a name=1044>
verbi visan: Mth. X, 30 ïzvara tagla haubidis
alla garaþana sind (ἠριθμημέναι
εἰσί); Mth. XI,
10 bi þanei gameliþ ïst (scilicet in scriptura,
γέγραπται); Mc. I, 2; VII, 6; XI, 17; Luc. II, 23; III,
4; IV, 4; X, 26; Rom. VIII, 36; Cor. II, VIII, 14; Luc.
IV, 12 giþan ïst (scilicet in scriptura, εἴρηται) ni
fraisais fraujan; Mc. IV, 11 ïzvis atgiban ïst
(δέδοται) kunnan runa; Luc. IV, 6; VIII, 10; Joan. VII,
8 meinata mel ni nauh usfulliþ ïst (πεπλήρωται); 47
ïbai jah jus afairzidai sijuþ (πεπλάνησθε); XVII, 10;
XVIII, 37; Rom. VII, 2; XIII, 1; Cor. I, I, 13; IV, 4;
VII, 14, 27; Cor. II, VII, 4; VII, 13; IX, 2, 3; Gal. V, 4;
VI, 14; Phil. III, 12; IV, 12; Col. I, 16; IV, 3; Tit. I, 15.
Jam vero non nisi raro verbum substantivum participio
praeponitur et quidem tantummodo ubi negatione
attrahitur vel praeeunte graeco prius mittitur:
Joan. VI, 65 nibai ïst atgiban; VIII, 41 ni sijum
gabauranai; XII, 14 svasve ïst gameliþ; XVI,
24 bidjaiþ eï faheþs ïzvara sijai usfullida (ᾖ
πεπληρωμένη);
XVII, 23 ïk ïn ïm jah þu ïn mis, ei sijaina
ustauhanai (ὦσι
τετελειωμένοι); Cor. II,
IV, 3 jabai ïst gahulida (ἐστι
κεκαλυμμένον), Cor.
I, VII, 15 nist gaþivaiþs, Tim. II, II, 9 nist gabundan.
bb) Raro autem adhibitis participio praet. et praeterito
verbi visan vel vairþan: Mc. X, 40 þata du sitan
af taihsvon meinai aiþþau af hleidumein nist mein du
giban alja þaimei manviþ vas (ἡτοιμασται); Gal.
II, 7 þai þugkjandans ni vaiht anaïnsokun ak þata
viþravairþo gasaiwandans, þatei gatrauaida vas
mis (πεπίστευμαι) aivaggeljo; IV, 23; Mc. IX, 42.---Mc.
III, 26 jabai satana usstoþ ana sik silban jah gadailiþs
varþ (μεμέρισται), ni mag gastandan;
Joan. XVI, 11 parakletus gasakiþ þo manaseþ bi staua,
þatei sa reiks þis fairwaus afdomiþs varþ (κέκριται);
Cor. II, VII, 11; Gal. II, 23.
Semel Gothus circumscribit cum haban et participio
praet. ad objectum relato, more Latinorum: Tim. I,
IV, 2 afstandand sumai atsaiwandans laiseino unhulþono
gatandida habandane svesa miþvissein
(maculatam habentium conscientiam, gr.
κεκαυτηριασμένων
τὴν
συνείδησιν). Item de praeterito
per faura strictius determinato dicendum est: Luc.
XIV, 24 ni ainshun manne jainaize þize faura haitanane
pro τῶν
κεκλημένων; alias vero simplex participium
sufficit, ex. gr.: gabaurans pro γεγεννημένος
Joan. IX, 32.
Quemadmodum in oratione obliqua praesens loco
praeteriti pro sensu ponendum est (§ 180, 5), ita
etiam perfectum loco plusquamperfecti usurpatur:
Mc. XVI, 4 gaumidedun þammei afvalviþs ïst
(ἀποκεκύλεσται) sa stains.
3) Pro plusquamperfecto:
a) Mc. XIV, 44 atgaf (δεδώκει) sa levjands ïm bandvon;
XV, 7 ïn auhjodau maurþr gatavidedun
(πεποιήκεισαν); 10 ïn neiþis atgebun (παραδεδώκεισαν)
ïna þai gudjans; XVI, 9 usvarp (ἐκβεβλήκει) sibun
unhulþons; Luc. VIII, 2, 29, 35, 38; Joan. VI, 17;
VII, 30; VIII, 20; XI, 13, 19, 30; XIV, 7; Skeir. VII, d
<a name=1045>
(gasaw jag - gahausida, viderat et audiverat);
ἐκάθητο Mc. X, 46 et εἱστήκει Joan. VII, 37; XVIII, 5,
16, 18 Gothus convertit ut simplicia praeterita pro
sensu (sedit, stetit) per sat et stoþ.
b) Plusquamperfectum pass. ubique auxiliantibus
participio praet. et praeterito verbi visan circumscribitur:
Mth. VII, 25 razn gasuliþ vas (τεθεμελίωτο)
ana staina; Luc. VI, 48; Luc. IV, 29 ana fairgunja
baurgs gatimrida vas (ᾠκοδόμητο); XVI, 20 lazarus
atvaurpans vas (ἐβέβλητο) du daura; Joan. XI, 44
vlits ïs auralja bibundans scilicet vas (περιεδέδετο);
XIX, 11 ni aihtedeis valdufnje ainhun ana mik, nih
vesi þus atgiban (ἦν
δεδομένον) ïupaþro; Joan.
IX, 22 συνετέθειντο in mediali sensu usurpatur, quod
Ulfilas per gaqeþun sis tradidit.
4) Pro aoristo:
a) Mth. V, 28 wazuh saei saiwiþ qinon du luston
izos, ju gahorinoda (ἐμοίχευσεν) ïzai; VII, 22 niu
þeinamma namin praufetidedum (προεφητεύσαμεν)
jah þeinamma namin unhulþons usvaurpum (ἐξεβάλομεν)
jah þeinamma namin mahtins mikilos gatavidedum
(ἐποιήσαμεν), etc.
b) Pro aoristo pass. Gothus adhibet participium
praet.:
aa) Cum praeterito verbi vairþan: Mth. XI, 19 usvaurhta
gadomida varþ (ἐδικαιώθη) handugei;
XXVII, 8 duþþe haitans varþ (ἐκλήθη) akrs jains
akrs bloþis; 3 ïesus du stauai gatauhans varþ
(κατεκρίθη); Mc. II, 27 sabbato ïn mans varþ gaskapans
(ἐκτίσθη); IX, 4 ataugiþs varþ (ὤτφθη) ïm
helias miþ mose; XVI, 11 hausjandans þatei libaiþ jah
gasaiwans varþ (ἐθεάθη), ni galaubidedun; Luc.
VII, 35; VIII, 5, 20; IX, 36; XV, 24, 32; XVI, 1; XVII,
14, 18; Joan. IX, 2, 19, 20, 34; XII, 38; XV, 18;
XVI, 21; XVII, 12; Rom. VII, 4, 6, 10; XI, 17, 24
(usmitans jah ïntrusgans varþ); XV, 4; Cor. I, I, 13;
VII, 18; XV, 54; Cor. II, IV, 1; VII, 14; XII, 4, 12;
Eph. I, 13; III, 8; Phil. III, 12; Col. I, 16, 26; Thess.
II, II, 3; Tim. I, I, 16; II, 13, 14 (varþ uslutoþs); III,
16; IV, 14; VI, 10; Neh. VI, 15, 16 (varþ usfulliþs);
VII, 1;
bb) Cum praeterito verbi visan, pariter ac in circumscribendis
imperfecto et plusquamperfecto: Mc.
I, 9 qam ïesus fram nazaraiþ jah daupiþs vas (ἐβαπτίσθη);
XV, 15 peilatus ïesus atgaf, ei ushramiþs
vesi (σταυρωθῇ); 28 miþ unsibjaim rahniþs vas
(ἐλογίσθη); Luc. II, 18 svasve rodiþ vas (ἐλαλήθη)
du ïm; IV, 26 ïnsandiþs vas (ἐπέμφθη) helias ïn
saraipta; 27 ni ainshun ïze gahrainiþs vas (ἐκαθαρίσθη)
alja naiman; Joan. VII, 39 ïesus nauhþanuh
ni hauhiþs vas (ἐδοξάσθη); IX, 32; XII, 5, 16;
XVIII, 36; Cor. I, I, 13; VII, 20, 21, 24; X, 2; XV,
4; Cor. II, I, 8; VII, 7, 9; XI, 25, 33; XIII, 4; Gal.
II, 3; III, 1, 27; Eph. I, 11; III, 3, 10; Col. III, 15;
Thess. I, III, 1; Tim. I, I, 13; Neh. V, 17.
cc) Cum praesenti verbi visan, sicut ac in circumscribendo
perfecto: Mth. V, 21 hausideduþ þatei
qiþan ïst (ἐῤῥέθη) þaim airizam; Luc. II, 11 spillo <a name=1046>
ïzvis faheid mikila, sei vairþiþ allai managein, þatei
gabaurans ïst (ἐτέχθη) ïzvis nasjands; X, 20 faginod
ïn þammei namna ïzvara gamelida sind
(ἐγράφη) ïn himinam; 22 all mis atgiban ïst (παρεδόθη)
fram attin; Joan. XIII, 32 jabai guþ hauhiþs ïst
(ἐδοξάσθη) ïn ïmma, jah guþ hauheiþ ïna; XV, 8; XVI,
21 (ubi gabauran ïst barn passive pro γυνὴ
γεννήσῃ
convertitur), Rom. IX, 12; Cor. I, V, 7; VII, 34; XII,
13; XV, 5, 6; subscript.; Cor. II, XII, 7; subscript.;
Gal. II, 17; V, 13; Eph. III, 5; IV, 1, 4, 7, 21, 30;
Phil. I, 29; III, 8; Thess. I, III, 7; Thess. II, I, 10;
Tim. I, II, 7; VI, 12; Tim. II, I, 11; Tit. I, 3.---Mc.
III, 21 qeþun þatei usgaisiþs ïst (ἐξέστη) propter
orationem obliquam dicitur, coll. supra § 180, 5.
«Annotatio.---Ubi vero quaeque harum trium circumscribendi
rationum adhibenda sit, difficile definiri
potest, earum discrepantia individuali apparente.
Ex variis autem locis, in quibus hae diversae rationes
promiscue usurpantur, ut Joan. XIII, 31 nu gasveraids
varþ (ἐδοξάσθη) sunus mans jah guþ hauhiþs
ïst (ἐδοξάσθη) ïn ïmma, patet, quod varþ factum
historicum, ïst vero factum remanens efficaciterque
continuans indicet; caeterum hic locus inter
alios probat, quantum interpres sensum exemplaris
tetigerit in eumque altius penetraverit. Cor. I, VII,
22 saei haitans ïst et saei haitada indiscriminatim
pro κληθείς ponuntur.»
5) Pro praesente vid. § 180, 4 et annot. 2.
§ 182. III. FUTURO nulla equidem est peculiaris forma;
futurum autem graecum saepe convertitur sive
praesenti, sive circumscriptione adhibita.
1) Igitur pro graeco futuro praesens solemniter usurpatur,
et equidem
a) Praesens indicativi: Mth. V, 8: μακάριοι
οἱ
καθαροὶ
τῇ
καρδίᾳ,
ὅτι
αὐτοὶ-τὸν
Θεὸν
ὄψονται:
audagai þai
hrainjahairtans, unte þai guþ gasaiwand; Mc. VIII,
37 τί
δώσει
ἄνθρωπος
ἀντάλλαγμα
τῆς
ψυχῆς
αὑτοῦ:
wa gibiþ manna ïnmaidein saivalos seinaizos; Luc.
XIX, 44 ἥξουσιν
ἡμέραι
ἐπὶ
σὲ
καὶ
περιβαλοῦσιν
οἰ
ἐχθροί
σου
χαρακά
σοι
καὶ
περικυκλώσουσί
σε
καὶ
συνέξουσί
σε
πάντοθεν,
καὶ
ἐδαφιοῦσίσε
καὶ
οὐκ
ἀφήσουσιν
ἔν
σοι
λίθον
ἐπὶ
λίθῳ: qim and dagos anaþus
jah bigraband fijands þeinai grabai þuk jah bistandand
þuk jah bivaibjand þuk allaþro jah
airþai þuk gaïbnjand jah ni letand ïn þus stain
ana staina; Rom. IX, 25 καλέσω
τὸν
οὐ
λαόν
μου
λαόν
μου: haita þo ni managein meina managein meina;
Mth. XI, 23 kafarnaum þu und himin ushauhida dalaþ
und halja galeiþis (καταβιβασθήσῃ); Joan. XVI, 20
amen qiþa ïzvis, þei greitiþ jah gaunoþ (κλαύσετε
καὶ
θρηνήσετε) ïþ manaseþs faginoþ (χαρήσεται);
Tim. II, II, 11 jabai miþgadauþnodedum jah miþlibam
(συζήσομεν), jabai gaþulam jah miþþiudanom
(συμβασιλεύσομεν); Cor. II, XII, 15 gabaurjaba fraqima
jah fraqimada (δαπανήσω
καὶ
έκδαπαναθήσομαι)
faur saivalos ïzvaros; Rom. XI, 22 jabai þairhvisis
ïn selein, aþþan jah þu usmaitaza (ἐκκοπήσῃ);
Mc. X, 33 sunus mans usgibada (παραδοθήσεται)
þaim ufargudjam; Cor. I, XV, 51 allai ïnmaidjanda
<a name=1047>
(ἀλλαγησόμεθα); Mc. XIII, 25 mahteis þos ïn himinam
gavagjanda (σαλευσθήσονται), etc.;
b) Praesens conjunctivi, solemniter in sententiis
subjunctivis, interrogativis et ubique futurum ad
imperativum proxime accedit: Mc. IX, 19 o kuni ungalaubjando,
und wa at ïzvis sijau (ἔσομαι), und
wa þulau (ἀνέξομαι) ïzvis (usque dum vobiscum esse
debeo? usque dum pati vos debeo?); Luc. IV, 8
fraujan ïnvitais (προςκυνήσεις) jah ïmma ainamma
fullafahjais (λατρεύσεις, servire debeo); Joan. VIII,
22 nibai usqimai (ἀποκτενεῖ) sis silbin (nonne interficiet
seipsum?); VI, 68 frauja du wamma galeiþaima
(ἀπελευσόμεθα, nonne ire debemus, possumus?);
Luc. XIX, 31 jabai was ïgqis fraihnai, duwe
andbindiþ, sva qiþaits (ἐρεῖτε) du ïmma (dicere
potest, debet); Philem. 22 venja ei þairh bidos ïzvaros
fragibaidau (χαρισθήσομαι) ïzvis; Mc. VIII, 12
amen qipa ïzvis, jabai gibaidau (δοθήσεται) kunja
þamma taikne; Mth. VI, 7 þugkeiþ ïm ei ïn filuvaurdein
seinai andhausjaindau (εἰςακουσθήσονται).
Item etiam Mth. V, 33, 39, 41; X, 26; Mc. III, 27;
X, 7; XI, 13; XII, 9; XVI, 13; Luc. I, 13, 31, 60;
III, 10, 12; IV, 8, 12; VI, 42; VIII, 17; X, 6; XVI, 3;
XVII, 4; XVIII, 8; XX, 15; Joan. V, 47; VII, 31, 35;
IX, 21; XV, 20; XVI, 26; Rom. VIII, 35; XI, 14, 19,
21, 35; Cor. I, VII, 16; XI, 22; Cor. II, IX, 19; XI,
30; XIII, 1; Gal. V, 12; VI, 4; Thess. I, III, 3; Tim.
I, III, 5; Neh. VII, 3.
In interrogationibus indirectis et oratione obliqua
adhibetur praesens conjunctivi, ubi verbum principalis
sententiae in praeterito ponitur: Mc. III, 2 vitaidedun
ïmma, hailidedi (θεραπεύσει) sabbato
daga; Luc. VI, 7; Mc. XI, 18 sokidedun waiva
ïmma usqistidedeina (ἀπολέσουσιν). Quapropter
Joan. V, 45 (μὴ
δοκεῖτε) þatei ïk vrohidedjau ïzvis
non explicandum est.
«Annotatio 1.---Saepe autem ex diversa tantum
lectione indicativus vel conjunctivus diverso usurpatur,
ut Cor. II, XIII, 1; in sententia enim ἐπὶ
στόματος
δύο
μαρτύρων
καὶ
τριῶν
σταθήσεται
πᾶν
ῥῆμα cod.
B futurum per conjunctivum gastandei, cod. A autem
per indicativum gastandiþ convertit. Sed quandoque
etiam Gothus in eadem sententia indicativum
vel conjunctivum pro libitu suo adhibet: Mc. IX,
39 ni mannahun ïst, saei taujiþ (ποιήσει) maht ïn
namin meinamma jah magi (δυνήσεται) ubilvaurdjan
mis; Luc. I, 31 sai ganimis (συλλήψῃ) ïn kilþein jah
gabairis (τέξῃ) sunu jah haitais (καλέσεις) namo
ïs ïesus; Joan. XV, 20 jabai mik vrekun jah ïzvis vrikand
(διώξουσι), jabai mein vaurd fastaidedeina jah
ïzvar fastaina (τηρήσουσι); Rom. XI, 14 andbahti
mein mikilja, ei waiva ïn aljana brigga (παραζηλώσω)
leik mein jah ganasjau (σώσω) sumans us ïm; Cor.
II, IX, 10 sa andstaldands fraiva þana saiandan jah
hlaiba du mata andstaldiþ (χορηγήσει) jah managjai
(πληθυνεῖ) fraiv ïzvar jah vahsjan gataujai
(αὐξήσει) akrana usvaurhtais ïzvaraizos; coll. 2).
«Annotatio 2.---Quoniam Gothus futurum,
quando ad imperativum accedit, conjunctivo tradit,
<a name=1048>
eodem etiam modo hoc convertit, ubi negatione
comitatur (οὐ c. fut.): Mth. V, 21 ni maurþrjais (οὐ
φονεύσεις, non occidas); 33 ni ufarsvarais (οὐκ
ἐπιορκήσεις); Luc. IV, 12; Rom. VII, 7; XIII, 9: Cor.
I, IX, 9; Cor. II, V, 3.
«Annotatio 3.---Econtrario conjunctivum aorist.
cum οὐ
μή, qui sensum futuri prae se fert, ordinario
per indicativum praes. (coll. §, 183) Gothus exhibet:
Mth. V, 18 und þatei usleiþiþ himins jah airþa, jota
ains aiþþau ains striks ni usleiþiþ (οὐ
μὴ
παρέλθῃ) af
vitoda; 20 qipa ïzvis þatei nibai managizo vairþiþ ïzvaraizos
garaihteins þau þize bokarje, ni þau qimiþ
(οὐ
μὴ
εὶσέλθητε) ïn þiudangardjai himine; 25 qiþa
þus, ni usgaggis (οὐ
μὴ
ἐξέλθῃς) jainþro, unte usgibis
þana minnistan kintu; X, 42; Luc. I, 15; IX, 27; X,
19; XVIII, 17; Joan. VI, 35, 37; VIII, 51; X, 5, 28;
XIII, 38; Cor. I, VIII, 13; Gal. IV, 30; Thess. I, IV,
15; V, 3.---Conjunctivus autem non nisi raro ponitur:
Luc. XVIII, 7 ïþ guþ niu gavrikai (οὐ
μὴ
ποιήσῃ) þans gavalidans seinans; Joan. XVIII, 11
stikl þanei gaf mis atta, niu drigkau (οὐ
μὴ
πίω)
þana; VIII, 52 jabai was mein vaurd fastai, ni kausjai
(οὐ
μὴ
γεύσηται) dauþau; Gal. V, 16.»
2) Quandoque autem Gothus circumscriptione uti
mavult; quo in casu nonnulla verba usurpat, quae
graecis μέλλειν et ἔχειν respondent, ut skulan, munan,
skaftjan sik, praesertim skulan duginnan et haban
cum infinitivo: Luc. I, 66 galagidedun þo vaurda ïn
hairtin seinamma qiþandans, wa skuli þata barn
vairþan (ἔσται); VI, 25 vai ïzvis jus hlahjandans
nu, unte gaunon jah gretan duginnid (πενθήσετε
καὶ
κλαύσετε); Joan. XII, 26 þarei ïk ïm, þaruh sa
andbahts meins visan habaiþ (ἔσται). Jam vero
haec circumscriptio praecipue adhibetur, ubi praesens
et futurum contextim stantia discriminanda sunt:
Phil. I, 18 fagino jah faginon duginna (χαίρω
καὶ
χαρήσομαι); Cor. II, XI, 12 tauja jah taujan
haba (ποιῶ
καὶ
ποιήσω); Thess. II, III, 4 taujiþ
jah taujan habaiþ (ποιεῖτε
καὶ
ποιήσετε). In hoc
casu commutantur etiam conjunctivus et indicativus:
Joan. V, 47 þande jainis melam ni galaubeiþ
(πιστεύετε), waiva meinaim vaurdam galaubjaiþ
(πιστεύσετε); Cor. I, XI, 22 wa qiþau ïzvis, hazjau
(ἐπαινέσω) ïzvis, in þamma ni hazja (ἐπαινῶ). Vel
pro futuro ponitur compositum cum ga-: Luc. XVII,
8 bigaurdans andbahtei mis, unte matja jah drigka
(φάγω
καὶ
πίω), jah biþe gamatjis jah gadrigkais
þu (φάγεσαι
καὶ
πίεσαι); Joan. XVI, 16 leitil nauh
jah ni saiwiþ (θεωρεῖτε) mik jah aftra leitil jah gasaiwiþ (ὄψεσθε) mik; XVI, 19; Rom. IX, 15 gaarma
(ἐλεήσω) þanei arma (ἐλεῶ), jah gableiþja (οἰκτειρήσω)
ubi supplendum est þanei bleiþja (οἰκτείρω),
non autem gaþleiþja ut in annot. ad h. l. asseritur.
«Annotatio 4.---Cum examinantur loca, ut Mth.
V, 8; Mc. XIII, 26; XIV, 62; XVI, 7; Luc. III, 6;
XVII, 21; Joan. XI, 40 in quibus ὄψομαι semper per
gasaiwan redditur, dum praesens saiwan sonat, hoc
quidem conjici posset, Gothum composito sensum
futuri exhibere voluisse; licet tamen formae cum
<a name=1049>
ga- saepe eo modo inveniantur, occurrunt etiam simplicia
pro futuro convertendo, ex. gr.: δώσω semper
traditur per giba, vid. Mc. VIII, 37; XII, 9; XIII,
22, 24; Luc. I, 32; IV, 6; XVI, 12: XX, 16; Joan.
VI, 27; XI, 22; XIII, 26; XIV, 16; XVI, 23; Tim. II,
II, 7.
«Annotatio 5.---Necnon et indicativus pro praesenti
et futuro graeco indiscriminatim ponitur: Joan.
XIV, 12 saei galaubeid mis þo vaurstva, þoei ik tauja
(ποιῶ), jah ïs taujiþ (ποιήσει) jah maizona þaim
taujiþ (ποιήσει); Tim. II, II, 12 jabai afaikam
(ἀρνούμεθα) jah ïs afaikiþ (ἀρνήσεται) uns; Luc. IV,
6 þus giba (δώσω) þata valdufni þize allata,
unte mis atgiban ïst jah þiswammeh þau viljau giba
(δίδωμι) þata; Cor. II, XI, 18 wopand jah ïk wopa
(καύχωνται
κἀγὼ
καυχήσομαι); coll. Cor. II, I, 10 ïzei
us svaleikaim dauþum uns galausida jah galauseiþ
(ῥύεται), du þammei venidedum ei galauseiþ (ῥύσεται);
13 ni alja meljam ïzvis alja þoei ufkunnaiþ
(ἐπιγιγνώσκετε). aþþan venja ei und andi ufkunnaiþ
(ἐπιγνώσεσθε). Intellectu difficilis est Joan. XIII, 32
guþ hauheiþ (altat) ïna ïn sis jah suns hauhida
(altavit) ïna, cum in graeco textu bis adsit futurum.
«Annotatio 6.---Quoad vero futurum verbi subst.
(ἔσομαι) exprimitur a) per indicativum et conjunctivum
praes. verbi visan: Mth. XXVII, 64 ïst (ἔσται)
so speidizei airziþa vairsizei þizai frumein; Mc. VI,
11 amen qiþa ïzvis. sutizo ïst (ἔσται) saudaumjam
aiþþau gaumaurjam þau þizai baurg; Luc, V, 10;
XIV, 10; Joan. VIII, 36; XIV, 17; Mth. V, 48 sijaiþ
(ἔσεσθε) nu jus fullatojai svasve atta ïzvar fullatojis
ïst: Mc. IX, 19 und wa at ïzvis sijau (ἔσομαι); 35 jabai
was vili frumists visan, sijai (ἔσται) allaize aftumists;
X, 8, 43; Luc. I, 20, 34; IX, 41; XVII, 31;
XVIII, 13; Joan. VIII, 55; Cor. II, XII, 6; Tim. II,
II, 2; b) per indicativum verbi vairþan: Mth. V, 21
saei maurþreiþ, skula vairþiþ (ἔσται) stauai; V,
22; VIII, 12 jainar vairþiþ (ἔσται) grets jah krusts
tunþive; XI, 22, 24 (in loco parallelo apud Mth. VI,
11, dum illic ἔσται ïst sonat, hic vertitur vairþiþ);
Mc. X, 31 managai vairþand (ἔσονται) frumans aftumans
jah aftumans frumans; XII, 7, 23; XIII, 19;
Luc. I, 14, 33, etc. Raro autem per merum conjunctivum
verbi vairþan: Luc. VI, 40 gamanvids warjizuh
vairþai (ἔσται) sve laisaris ïs; Cor. II, III, 7, 8
jabai andbahti dauþaus varþ vulþag---waiva nei mais
andbahti ahmins vairþai in vulþau. Hinc in circumscriptione
per verba visan et vairþan utrumque pro
futuro ponitur: Luc. I, 37 ἀδυνατήσει unmahteigs
ïst; Rom. VIII, 39 δυνήσεται mahteiga ïst; Luc. X,
25 κληρονομήσω arbja vairþa; Gal. V, 21; Col. III,
4 φανερωθήσεσθε bairhtai vairþiþ; Joan. XI, 12
σωθήσεται hails vairþiþ; XVI, 20 λυπηθήσεσθε saurgandans
vairþiþ; Phil. I, 20 αἰσχυνθήσομαι gaaiviskoþs
vairþa; Luc. VI, 25 πεινάσετε gredagai
vairþiþ; Tim. I, VI, 8 habandans usfodein jah
gaskadvein þaimuh ganohidai sijaima (ἀρκεσθησόμεθα);
Luc. XVIII, 18 wa taujands libainais aiveinons <a name=1050>
arbja vairþau? (κληρονομήσω). Quandoque per ïst
et vairþiþ graecum ἐστί et ἔσται discriminandum
esse videtur, ut Mth. VI, 22 jabai augo þein ainfalþ
ïst (ἐστί), allata leik þein liuhadein vairþiþ (ἔσται);
attamen immediate praecedit vs. 21 þarei ïst (ἔστι)
huzd izvar, þaruh ïst (ἔσται
) jah hairto ïzvar.
«Annotatio 7.---Conspicuae sunt in locis Gal. V, 10
sa drobjands ïzvis sa bairaiþ (βαστάσει) vargiþa
et Thess. I, IV, 14 guþ þans þaiei anasaislepun
þairh ïesu tiuhaiþ (ἄξει) miþ ïmma, duae formae
bairaiþ et tiuhaiþ, quae, si graecum futurum per indicativum
conversum esset, bairiþ et tiuhiþ, si per
conjunctivum, bairai et tiuhai sonarent. Non autem
audiendi sunt, qui his locis librarii mendum adesse
volunt; hoc enim prorsus sit improbabile, cum
aliunde etiam Col. III, 15 haec forma tertia vice et
equidem pro imperativo occurrat, vid. § 186, annot.
4; hic, quemadmodum ad Thess. l. l. dicendum est,
hanc recentiorem esse pro conjunctivo formam.»
§ 183. IV. FUTURUM EXACTUM Gothus etiam vertit
per praesens et equidem ordinario per praesens indicativi
(vid. ad Thess. II, I, 10): Mth. V, 20 nibai
managizo vairþiþ (περισσεύσῃ) ïzvaraizos garaihteins,
ni þau qimiþ ïn þiudangardjai himine; 21 saei
maurþreiþ (φονεύσῃ), skula vairþiþ stauai; 22, 26ni usgaggis jainþro unte usgibis (ἀποδῷς) þana minnistan
kintu; Mc. II, 20 þan afnimada (ἀπαρθῇ) af
ïm sa bruþfaþs, jah þan fastand; Joan. XIII, 38 hana
ni hrukeiþ, unte þu mik afaikis (ἀπαρνήσῃ) kunnan
þrim sinþam; Cor. I, XVI, 5 qima at ïzvis, þan makindonja
usleiþa (διέλθω). Indicativus autem et conjunctivus
commutantur: Mth. V, 19 saei nu gatairiþ
(λύσῃ) aina anabuzne þizo minnistono jah laisjai (διδάξῃ)
sva mans, sah minnista haitada ïn þiudangardjai
himine, ïþ saei taujiþ jah laisjai (ποιήσῃ
καὶ
διδάξῃ)
sva, sah mikils haitada ïn þiudangardjai himine;
Mc. III, 27 ni manna mag kasa svinþis galeiþands ïn
gard ïs vilvan, niba faurþis þana svinþan gabindiþ
jah þana gard ïs disvilvai (δήσῃ---διαρπάσῃ). Evidenter
quoddam discrimen statuere studuit Gothus
apud Mth. V, 31 et 32 qiþan ïst þatei wazuh saei
afletai (ἀπολύσῃ) qen, gibai ïzai ufstasseis bokos. ïþ
ïk qiþa ïzvis þatei wazuh saei afletiþ (ἀπολύσῃ)
qen seina, taujiþ þo horinon.

III. DE MODO. 

§ 184. I. INDICATIVUS usurpatur ad exprimendum
quod reipsa existit, aut existere affirmatur.
1) In simplicibus sententiis:
a) Mc. XVI, 6 ïesus nist her, urrais:
b) In directa interrogatione: Gal. III, 1 was ïzvis
afhugida? Joan. XIII, 36 frauja wad gaggis?
«Annotatio 1.---In directis interrogationibus ponitur
etiam conjunctivus, vid. § 185, I, f.
«Annotatio 2.---Verba debere, oportere (germ. sollen)
et velle, more graeco et latino ponuntur in indicativo
praet., ubi Germani cojunctivum usurpant:
Cor. II, II, 9 þata silbo gamelida ïzvis, ei qimands
saurga ni haban, fram þaimei skulda (ἔδει germ.
ich hätte sollen) faginon; XII, 11 ïk skulds vas
<a name=1051>
(ὤφειλον germ. ich hätte sollen) fram ïzvis gakannjan;
Gal. IV, 19 sq. barnilona meina, þanzei aftra fita,
unte gabairhtjaidau xristus ïn ïzvis, aþþan vilda
(ἤθελον germ. ich hätte mögen) qimam at ïzvis; nisi
Gothus hic intellexerit imperfectum narrativum,
quemadmodum aliunde Cor. II, I, 15; Philem. 13 et
praecipue aoristum Philem. 14 intelligendum est.
Attamen quandoque etiam conjunctivus adhibetur,
ut Cor. I, V, 10 ni blandaiþ ïzvis horam---unte
skuldedeiþ (ὠφείλετε, debetis) þan us þamma
fairwau usgaggan. Verbum velle (viljan) in gothica
lingua praesente prorsus caret solumque conjunctivum
habet (viljau), vid. § 134, 2.»
2) In sententiis compositis et equidem:
a) In hypotheticis sententiis: Cor. I, XV, 16 jabai
dauþans ni urreisand, nih xristus urrais;
b) Post particulas temporales;
c) In interrogationibus indirectis: Joan. IX, 21
waiva nu saiwiþ, ni vitum;
d) In oratione obliqua: Luc. VIII, 47 gasaiwandei
so qino, þatei ni galaugnida.
Quid fusius de his casibus et quomodo praecipue
in a), c) et d) saepissime conjunctivus adhibeatur,
vid. infra ubi de sententia composita agitur.
§ 185. CONJUNCTIVUS possibilitatem significat.
1) Jam vero in sententiis simplicibus possibile
enuntiari potest:
a) Ut aliquid desideratum (optativum): Rom. XV, 5
guþ gibai (δώῃ, det) ïzvis þata samo fraþjan ïn
ïzvis misso; Thess. II, III, 16; Tim. II, I, 16, 18
guþ fulljai (πληρώσαι) ïzvis allaizos fahedais;
Cor. II, VII, 2 gamoteima ïn ïzvis (utinam locum
apud vos inveniamus, quod Gothus multo subtilius
expressit quam Graecus cum χωρήσατε
ἡμᾶς); Thess.
II, II, 17 guþ gaþrafstjai (παρακαλέσαι) hairtona
izvara jah gatulgjai (στηρίξαι) ïn allaim vaurstvam
godaim; III, 5 frauja garaihtjai (κατευθύναι)
hairtona ïzvara ïn friaþvai guþs; Thess. I, III, 11, 12
frauja managjai (πλεονάσαι) jah ganohnan gataujai
(περισσεύσαι) friaþvai; V, 23 guþ gaveihai
(ἁγιάσαι) ïzvis jah saivala jah leik unfairinona gafastaidau
(τηρηθείη); Philem. 20 ïk þeina niutau
(ὀναίμην) in fraujin. Cum vainei (ὄφελον) Gal. V, 12
vainei jah usmaitaindau (ὄφελον
ἀποκόψονται)
þaidrobjandans ïzvis; cum autem praeteritum (indic.)
a Graeco usurpatur, Gothus conjunctivum praet.
adhibet: Cor. I, IV, 8 ïnu uns þiudanodeduþ jah
vainei þiudanodedeiþ (ὄφελον
ἐβασιλεύσατε);
Cor. II, XI, 1 vainei usþulaidedeiþ (ὄφελον
ἠνείχεσθε)
meinaizos leitil unfrodeins. Huc pertinet etiam
formula ni sijai (μὴ
γένοιτο) Luc. XX, 16; Rom.
VII, 7;
b Ut aliquid concessum et humiliter prolatum (permissivum):
Luc. I, 38 qaþ mariam: sai þivi fraujins,
vairþai (γένοιτο) mis bi vaurda þeinamma; II,
29 symaion qaþ: nu fraleitais (ἀπολύεις) skalk
þeinana ïn gavairþja;
c) Ut aliquid volitum; huc referenda est prima persona
pluralis, qua qui loquitur multitudinem adhortatur:
<a name=1052>
videamus, germ. lasst uns! vid. infra § 186, 4;
d) Ut aliquid debitum; huc praecipue pertinet tertia
persona, quae pro immediato imperativo gothice
usurpatur, vid. infra § 186, 3;
e) In genere ut aliquid, cujus existentia a futuro
pendet, hinc conjunctivus pro ipso futuro saepe adhibetur,
(vid. supra § 182, 1) b);
f) In interrogationibus saepissime, ubi potissimum
Graecus futurum habet, ut Tim. I, III, 5 jabai was
seinamma garda fauragaggan ni mag, waiva aikklesjon
guþs gakarai (ἐπιμελήσεται), vid. supra § 182,
1) b). Animadversu digna sunt loca, ut Mc. XII, 14
skuldu ïst kaisaragild giban kairsara þau niu gibaima
(vel nonne dare debemus?); Joan. III, 4 ïbai mag
manna alþeis visands ïn vamba aiþeins seinaizos aftra
galeiþan jag-gabairaidau (potestne nasci?).
«Annotatio.---In Luc. XIX, 8 halbata aiginis meinis
gadailjau unledaim, adesse conjunctivum neque
ex graeco (δίδωμι), neque ex sensu, quem solum sententia
patitur, conjiciendum est; probabilius est
gudailja tantum legitimum esse, cujus u librarius
propter eamdem litteram sequentis vocabuli deceptus
duplex exscripsit.»
2) De conjunctivo post particulas temporales, causales,
conditionales necnon et explicativas posito
tractabitur, ubi de sententiis compositis.
§ 186. III. IMPERATIVUS necessitatem exprimit.
1) Huic modo equidem propria est forma; sed Gothus
eum saepe etiam per conjunctivum convertit.
Jam vero pro imperativo aor. graeco regulariter formam
imperativam usurpat, ubi aliquid ad ictum oculi
imperatur; pro imperativo autem praes. graeco,
formam conjunctivam, ubi scilicet aliquid imperatur,
quod in futuro tantum fieri debet. Quoad negationem
cum infinitivo per ni redditur: Cor. I, XI, 24
nimiþ matjiþ (λάβετε
φάγετε) þata ïst leik mein,
þata vaurkjaiþ (ποιεῖτε) du meinai gamundai; Joan.
XVII, 11 atta veiha, fastai (τήρησον) ïns ïn namin þeinamma;
Tim. I, V, 23 þuk silban sviknana fastais
(τήρει); Mc. X, 14 letiþ (ἄφετε) þo barna gaggan du
mis; XI, 25 þan standaiþ bidjandans, afletaiþ (ἀφίετε)
jabai wa habaiþ viþra wana; Mth. VI, 11 hlaif unsarana
þana sinteinan gif (δός) uns; V, 42 þamma bidjandin
þuk gibais (δίδου); Philem. 12, þu ïna andnim
(προςλαβοῦ); Tim. I, V, 19 ni andnimais (παραδέχου)
niba ïn andvairþja veitvode; Joan. XI, 39 afnimiþ
(ἄρατε) þana stain; Luc. IX, 3 ni vaiht nimaiþ
(αἴρετε) ïn vig; Luc. X, 2 bidjiþ (δεήθητε)
fraujan; Mth. VI, 9 sva nu bidjaiþ (προσεύχεσθε); Joan.
XIII, 27 þatei taujis, tavei (ποίησον) sprauto; Rom.
XIII, 4 þiuþ taujais (ποίει) jah habais hazein us
þamma; Joan. VI, 10 vaurkeiþ (ποιήσατε) þans
mans anakumbjan; 27 vaurkjaiþ (ἐργάζεσθε) ni
þana mat þana fralusanan; Cor. I, VII, 21 þauhjabai
freis magt vairþan, mais brukei (χρῆσαι); Tim. I, V,
23 ni drigkais þanamais vato (μὴ
ὑδροπότει), ak veinis
leitil brukjais (χρῶ); Cor. II, VI, 17 usgaggiþ
(ἐξέλθετε) us midumai ïze; Luc. IX, 4 þar saljiþ jah
þaþroh usgaggaiþ (ἐξέρχεσθε); XV, 22 sprauto <a name=1053>
briggiþ (ἐξενέγκατε) vastja; X, 4 ni briggaiþ
(βαστάζετε) pugg, etc.
«Annotatio 1.---Vice versa tamen saepe gothicus
imperativus graeco imperativo praes. respondet
conjunctivusque, licet rarius, pro graeco imperativo
aor. ponitur: Mth. VII, 23 afleiþiþ (ἀποχωρεῖτε)
fairra mis; Rom. XI, 20 jabai gredo fijand þeinana,
mat gif (ψώμιζε) ïmma, ïþ jabai þaursjai, dragkei
(πότιζε) ïna; Mth. VIII, 9 qiþa du þamma qïm (ἔρχου),
jah qimiþ; Luc. VII, 13 ni gret (κλαῖε); Rom. XI, 20
ni ïn matis gatair (κατάλυε) vaurstv guþs; Tim. I,
IV, 11 anabiud þata jah laisei (παράγγελλε---δίδασκε);
Mth. VIII, 22 laistei afar mis (ἀκολούθει);
Mc. V, 36 ni faurhtei (φοβοῦ); Luc. I, 13 ni ogs
þus (φοβοῦ); Mth. X, 26 ni ogeiþ (μὴ
φοβεῖσθε), etc.---Mth.
VII, 13 ïnngaggaiþ (εἰςέλθετε) þairh aggvu
daur; Eph. VI, 17 hilm naseinais nimaiþ (δεξασθε),
Col. IV, 10; Joan. XV, 4 visaiþ (μείνατε) ïn mis jah
ïk ïn ïzvis; Col. IV, 16 þan ussiggvaidau at ïzvis so aipistaule,
taujaiþ (ποιήσατε) ei jah ïn laudekaion
ussiggvaidau jah þoei ïst us laudeikaion jus ussiggvaid
(ἀναγνῶτε); Mth. X, 27; Mc. VI, 11; XIV, 15;
Joan. X, 38; Cor. I, XVI, 11.
«Annotatio 2.---In diversis locis diverse interpretatus
est Gothus: gibiþ, quo Luc. IX, 13; XV, 22;
XIX, 24; Rom. XII, 19 regulariter δότε explicat, ponit
etiam Eph. IV, 27 (ni gibiþ staþ unhulþin) pro δίδοτε;
fert tamen cod. A rectius nih gibaiþ, ut Luc.
VI, 38 gibaid (δίδοτε) jah gibada ïzvis; atbair Mth.
VIII, 4 regulariter ponitur pro προςένεγκε, sed Tim.
II, II, 13 pro φέρε; gaþlaih Tim. II, IV, 2 pro παρακάλεσον,
sed Tim. I, V, 1 etiam pro παρακάλει; κρίνατε
vertitur Joan. XVIII, 31 per stojiþ, Rom. XIV, 13 per
stojaiþ; μὴ
κρίνετε Luc. VI, 37 per ni stojiþ, Joan.
VII, 24 per ni stojaiþ; εἴπατε valet regulariter qiþiþ
Mc. XVI, 7; Luc. X, 9; XX, 3, sed etiam qiþaiþ Mth.
X, 37; Luc. X, 10; Col. IV, 17; λέγετε Luc. X, 5 est
qiþaiþ, sed Gal. IV, 21 etiam qiþiþ; ἀσπάσασθε dicitur
goleiþ Cor. I, XVI, 20; Col. IV, 15, sed goljaiþ Cor. II,
XIII, 12; Thess. I, V, 26; καλεῖ Luc. XIV, 13 hait et μὴ
φώνει XIV, 12 ni haitais; φέρετε Mc. IX, 19 bairiþ, XII,
15; sed βαστάζετε Gal. VI, 2 bairaiþ; βλέπετε,
ὁρᾶτε,
θεωρεῖτε ordinario vertuntur saiwiþ Mc. IV, 23; XII,
38; Luc. VIII, 18; Joan. XII, 19; Cor. I, X, 18;
Gal. V, 15; Eph. III, 2; Thess. I, V, 15, sed Cor. I,
XVI, 10 etiam saiwaiþ. Communis ad adhortandum
formula est imperativus gagg, gaggiþ pro ἔλθε,
πορεύου,
πορεύθητι,
ὕπαγε, etc. Mth. V, 41 tamen est
gaggais et Eph. V, 2, 8; Col. IV, 5 gaggaiþ.»
2) Secunda persona imperativi:
a) Mth. V, 24 aflet (ἄφες) jainar þo giba þeina;
Joan. VII, 3 usleiþ (μετάβηθι) þaþro; Luc. IV, 9
vairp (βάλε) þuk þaþro dalaþ; Mc. IX, 43 jabai
marzjai handus þeina, afmait (ἀπόκοψον) þo; XIV, 13
gaggats afar (ἀκολουθήσατε) þamma; Luc. V, 4
brigg (ἐπανάγαγε) ana diupiþa jah athahid (χαλάσατε)
þo natja ïzvara du fiskon; Mc. XIV, 44 þammei
kukjau, sa ïst, greipiþ (κρατήσατε) þana jah tiuhiþ
(ἀγάγετε): Luc. XVII, 6 uslausei þuk us vaurtim
<a name=1054>
(ἐκριζώθητι) jah ussatei þuk (φυτεύθητι) ïn marein;
Cor. II, VI, 17 afskaidiþ ïzvis (ἀφορίσθητε); 13 þata
samo andalauni urrumnaiþ (πλατύνθητε) jah jus;
Mth. VIII, 3 vairþ hrains (καθαρίσθητι): Mc. V, 12 ïnsandei
(πέμψον) unsis ïn þo sveina; Luc. IV, 35 afdobn
(φιμώθητι), etc.
b) Secunda autem persona conjunctivi: Rom. XIII,
6 gilstra ustiuhaiþ (τελεῖτε); Tim. I, VI, 11 ïþ þu
þata þliuhais (φεῦγε), ïþ laitsjais (δίωκε) garaihtein;
Cor. I, IX, 24 sva rinnaiþ (τρέχετε), ei garinnaiþ;
Thess. I, V, 21, 22 all uskiusaiþ (δοκιμάζετε),
þatei goþ sijai, gahabaiþ (κατέχετε), af allamma
vaihte ubilaizo afhabaiþ ïzvis (ἀπέχεσθε); Eph. V, 18
ni anadrigkaiþ ïzvis veina (μεθύσκεσθε); Phil. I, 27
vairþaba aivaggeljons usmitaiþ (πολιτεύεσθε); Cor.
I, XVI, 13 vakaiþ (γρηγορεῖτε), standaiduh (στήκετε)
ïn galaubeinai, vairaleiko taujaiþ (ἀνδρίζεσθε),
gaþvastidai sijaiþ (κραταιοῦσθε); Cor. II, VI, 17
unhrainjamma ni attekaiþ (ἅπτεσθε); Col. III, 9 ni
liugaiþ (ψεύδεσθε); Luc. X, 7 ni faraiþ (μεταβαίνετε)
us garda ïn gard, etc.
c) Sic semper ponitur conjunctivus pro μὴ cum
conjunctivo aor. in sensu imperativi: Luc. XVII, 23
qiþand ïzvis: sai her aiþþau sai jainar, ni galeiþaiþ
nih laistjaiþ (μὴ
ἀπέλθητε
μηδὲ
διώξητε);
Tim. I, V, 1 seneigana ni andbeitais (μὴ
ἐπιπλήξῃς);
Mth. V, 36 ni svarais (μὴ
ὀμόσῃς); Col. II, 21 ni teikais,
ni atsnarpjais, ni kausjais þatei all ïst
du riurein; Mc. XIII, 21 ni galaubjaiþ; Mth. V,
17; VI, 2, 7, 19; X, 34; Mc. V, 7; Luc. X, 4; XVII,
23; Tim. II, I, 8, etc.
«Annotatio 3.---Gothi formam peculiarem ad mitigate
imperandum (ad precandum) non habent; cujus
loco conjunctivum praes. usurpant, ex. gr.: non
fureris ni hlifais, vid. supr. § 182, annot. 2.»
3) Tertia imperativi persona personae tertiae conjunctivi
semper convenit: Mth. V, 16 lïuhtjai
(λαμψάτω) liuhaþ ïzvar ïn andvairþja manne; 31 saei
afletai qen, gibai (δότω) ïzai afstassais bokos; 37 sijai
(ἔστω) vaurd ïzvar ja ja, ne ne; VI, 3 ni viti
(γνώτω) hleidumei þeina, wa taujiþ taihsvo þeina;
VI, 10 qimai (ἐλθέτω) þiudinassus þeins; VIII, 13
svasve galaubides, vairþai (γενηθήτω) þus; Mc.
VIII, 34 saei vili afar mis laistjan, ïnvidai (ἀπαρνησάσθω)
sik silban jah nimai (ἀράτω) galgan seinana
jah laistjai (ἀκολουθείτω) mik; Rom. XIV, 3 sa matjands
þamma ni maljandin ni frakunni (ἐξουθενείτω),
ïþ sa ni matjands þana matjandan ni stojai (κρινέτω);
Eph. V, 8 ni manna ïzvis uslusto (ἀπατάτω) lausaim
vaurdam, etc.; Eph. V, 22 qeneis seinaim abnam
ufhausjaina (ὑποταττέσθωσαν); Tim. I, III, 12 diakaunjus
sijaina (ἔστωσαν) ainaizos qenais abans; V,
4 galaisjaina sik (μανθανέτωσαν) svesana gard barusnjan;
III, 10; VI, 2; Joan. XIV, 27.---Mth. VI, 9
veihnai (ἁγιασθήτω) namo þein; Joan. XIV, 1 ni ïndrobnai
(ταραττέσθω) izvar hairto; 27 ni ïndrobnaina
ïzvara hairtona nih faurhtjaina; Mc. VII,
10 saei ubil qiþai attin seinamma, dauþau afdauþjaidau
(τελευτάτω); Rom. XIV, 16 ni vajamerjaindau
<a name=1055>
(βλασφημείσθω) unsar þiuþ; Cor. I, VII, 9 jabai
ni gahabaina sik, liugandau (γαμησάτωσαν); XI, 6
jabai ni huljai sik qens, skabaidau (κειράσθω); XV,
33; Eph. IV, 31; V, 3; Phil. II, 5; Tim. I, III, 10; V,
9, 16; Tim. II, II, 26.
«Annotatio 4.---Col. III, 15 gavairþi guþs svignjaiþ
(βραβευέτω) ïn hairtam ïzvaraim legendum est
svignjai; svignjaiþ autem vel librarii negligentiae
attribuendum, vel pro svingjai positum est, uti supra
§ 182 annot. 7 jam diximus.»
4) Prima persona pluralis, quae ad hortandum
(faciamus, etc.) inservit, peculiarem habet formam
formae indicativi congruentem: Mc. IV, 35 usleiþam
(διέλθωμεν) jainis stadis; Luc. VIII, 22; Mc.
IX, 5 vaurkjam (ποιήσωμεν) hlijans þrins; Gal. VI,
10; Mc. XII, 7 hirjiþ usqimam (ἀποκτείνωμεν)
ïmma; XIV, 42 urreisiþ gaggam (ἄγωμεν); I, 38;
Joan. XI, 7, 11, 15; 14, 31; Gal. V, 25; Luc. 15,
23 matjandans stiur alidana visam vaila (εὐφρανθῶμεν);
XX, 14 sa ïst sa arbinumja, afslaham
(ἀποκτείνωμεν) ïna; Rom. X, 12 usvairpam
(ἀποθώμεθα) vaurstvam riqizis ïþ gavasjam (ἐνδυσώμεθα)
sarvam liuhadis; Cor. I, V, 8 dulþjam
(ἑορτάζωμεν) ni in beista fairnjamma; XV, 32 matjam
jah drigkam (φάγωμεν
καὶ
πίωμεν); Cor. II, VII,
1 hrainjam (καθαρίσωμεν) unsis af allamma bisauleino.
Nec non et pro hac persona etiam saepe adhibetur
conjunctivus: Luc. IX, 33 (in loco parallelo ad Mc.
IX, 5) gavaurkjaima (ποιήσωμεν) hleiþros þrins;
II, 15 þairhgaggaima (διέλθωμεν) und beþlahaim
jah saiwaima (ἴδωμεν) vaurd þata vaurþano; Rom.
XIV, 13 ni uns misso stojaima (κρίνωμεν); 19 þoei
gavairþjis sind laistjaima (διώκωμεν); Cor. I,
XV, 49 svasve berum manleikan þis airþeinins, sva
bairaima (φορέσωμεν) jah frisaht þis himinakundins;
Cor. II, III, 12 habandans nu svaleika ven managaizos
balþeins brukjaima (χρώμεθα); IV, 1 ni vairþaima
(γενώμεθα); usgrudjans; Gal. V, 26; VI, 9; Phil. III, 15
sva managai sve sijaima fullavitans þata hugjaima
(φρονῶμεν); Thess. I, V, 6 ni slepaima (καθεύδωμεν)
sve þai anþarai ak vakaima (γρηγορῶμεν) jah varai
sijaima (νήφωμεν); 8 unskavai sijaima (νήφωμεν).
«Annotatio 5.---Imperativi ad verbum deperditum
pertinentes, quemadmodum graece δεῦρο
δεῦτε,
sunt hiri (germ. hier du), hirjats (germ. hier ihr
beide), hirjiþ (germ. hier ihr), vid. gloss. hh. vv.
«Annotatio 6.---Cum duo imperativi sibi immediate
succedunt, vel a) per jah connectuntur: Joan. XI,
34 hiri jah saiw; Luc. V, 23 urreis jah gagg; XVIII,
22; vel b) per-uh: Mth. XXVII, 65 gaggiþ vitaiduh;
Mc. II, 11; XVI, 7; vel c) absque conjunctione juxtaponuntur:
Mth. VIII, 4 gagg þuk silban ataugei; IX,
13 gaggaiþ ganimiþ; Mc. X, 21 gagg sva filu sve habais
frabugei jah gif; XII, 7 hirjiþ usqimam; vel d)
hi duo imperativi in sententiam conjunctivam commutantur:
Mc. I, 44 (locus parallelus ad Mth. VIII, 4)
gagg þuk silban ataugjan propr. vade te ostendere
(graece ὕπαγε
σεαυτὸν
δεῖξον); Mth. V, 24;
<a name=1056>
Mc. X, 21; Luc. XVIII, 22; Joan. IX, 7, 11; Mc. VIII,
15 saiwiþ ei atsaiwaiþ videte quod praevideatis (ὁρᾶτε·
βλέπετε); Mth. XXVII, 49 let ei saivam (ἄφες·
ἴδωμεν);
Mth. IX, 30 saiwats ei manna ni viti (ὁρᾶτε,
μηδεὶς
γινωσκέτω). Hinc Gal V, 6 qiþa ei gaggaiþ (λέγω·
περιπατεῖτε); coll. Thess. II, III, 1 þata anþar ei
bidjaiþ.»

IV. PERSONAE ET NUMERUS. 

§ 187. I. PERSONAE. 1) Sunt in singulari et plurali
numero tres personae, in duali, duae tantum, prima
scilicet et secunda, vid. infra II.
2) Verba, quae tertia tantum persona gaudent et
impersonalia dicuntur, haec sunt: rigneiþ pluit Luc.
XVII, 29; sed Mth. V, 45 personaliter usurpatur: (atta
ïzvar) rigneiþ ana garaihtans jah ana ïnvindans; insuper
nullis vocabulis peculiariter designantur phenomena
naturalia: vesperascit dicitur seiþu vairþiþ
Mth. XXVII, 57; Joan. VI, 16. Verba autem necessitates
naturales significantia: esurit, sitit, quandoque
modo impersonali ponuntur: Joan. VI, 35 þana gaggandan
du mis ni huggreiþ jah þana galaubjandan
du mis ni þaurseiþ; Rom. XII, 20 jabai
gredo fijand þeinana---ïþ jabai þaursjai;
Joan. VII, 37 jabai wana þaursjai; haec verba in
graeco sermone personalia sunt, ut etiam huggriþs et
þaursiþs Cor. I, IV, 11 vel afþaursiþs (visan) Mth.
XXV, 42, gredon e contrario sub sola forma gredags
vairþan personale est, vid. gloss. h. v. Alia impersonalia
haec sunt: vairþiþ contingit, Mc. II, 23; Luc.
IV, 36; VI, 1; XVI, 22; Cor. II, VII, 7; boteiþ opus est
Mc. VIII, 36: utrumque etiam personaliter usurpatur;
gadabiþ convenit, accommodatur Mc. X, 32;
Skeir. III, c, cujus personale est gadobs visan; þugkeiþ
videtur Mth. VI, 7; Luc. XIX, 11; Cor. II, XII, 19;
graece personale est, quemadmodum alibi gothice
(coll. Mc. X, 42; Luc. VIII, 18; Joan. XVI, 2; Cor. I
subscript., etc.); binah necessum est, Cor. II, XII, 1,
sed etiam personale Cor. I, X, 23; ganah sufficit
Mth. X, 25, personale Joan. XIV, 8: Cor. II, II, 6;
XII, 9. Quoad impersonalia aliarum linguarum, ut
oportet (δεῖ), poenitet, pudet, miseret, μέλει gothice
sunt personalia: skulan, ïdreigon sik, skaman sik,
arman, karon (impersonaliter est karïst).
II. Triplex est NUMERUS, scilicet: singularis,
pluralis et dualis. Gothus proprio modo dualem
usurpat, ubi neque in textu graeco (1 pers. act.)
neque in N. T. occurrit; sed in oratione tantum,
non in narratione utitur, unde ratio est, cur hic numerus
in prima et secunda personis tantummodo
inveniatur, plurali pro tertia, de qua narratur, adhibito:
Joan. X, 30 ïk jah atta meins ain siju; XVII,
22 vulþu þanei gaft mis, gaf ïm, ei sijaina ain svave vit
(ego et pater) ain siju; XIV, 23 jabai was mik frijoþ
jah vaurd mein fastaiþ, jah atta meins frijoþ ïna
jah du ïmma galeiþos jah saliþvos at ïmma gataujos;
Cor. I, IX, 6 ïk jah barnabas ni habos
valdufni du ni vaurkjan; Mth. IX, 28-30. duatïddjedun
ïesua þai blindans (duo erant) jah qad ïm
ïesus; gaulaubjats þatei magjau þata taujan? <a name=1057>
qeþun du ïmma jai frauja---jah ïnagida ïns ïesus
qiþands: saiwats ei manna ni viti ïþ eis usmeridedun
ïna; Mc. I, 16, 17 warbonds ïesus faur marein
gasaw seimonu jah andraian vairpandans nati in marein.
vesun auk fiskjans. jah qaþ ïm: hirjats afar
mis! XI, 2-4 ïesus ïnsandida tvans siponje jah qaþ du
ïm: gaggats ïn haim jah bigitats fulan andbindandans
ïna attiuhits (de hac falsa forma vid.
supra § 116, annot. 3), ja jabai was ïggqis qiþai: duwe
þata taujats? qiþaits, þatei frauja þis gairneiþ.
galiþun þan jah bigetun fulan; Luc. XIX, 30-33;
Luc. VII, 22 ïesus qaþ du ïm (duobus scilicet
legatis Joannis): gaggandans gateihats ïohannen,
þatei gasewuts jah gahausideduts. In
loco dualis exemplis ditissimo Mc. X, 35-39 athabaidedun
sik du ïmma ïaakobus jah ïohannes
qiþandans: laisari vileima ei þatei þuk bidjos,
taujais unsis. ïþ ïs qaþ ïm: wa vileits taujan mik
ïgqis? ïþ eis qeþun: fragif ugkis ei---sitaiva in
vulþau þeinamma. ïþ ïesus qaþ du ïm: ni vituts
wis bidjats, magutsu driggkan stikl, þanei ïk
driggka jah daupeinai, þizaiei ïk daupjada ei daupjaindau?
ïþ eis qeþun: magu! ïþ ïesus qaþ: sveþauh
þana stikl, þanei ïk driggka driggkats jah
þizai daupeinai, þizaiei ïk daupjada . . . primo patet,
quod passivum dualem non habeat, quippe cum
daupjaindau pro βαπτισθήσεσθε positum daupjanda
esse deberet; quod deinde desit pluralis vileima;
cujus loco vileiva spectares. Nec non et pluralis
quandoque pro duali usurpatur, ut Mc. XIV, 13-15
ïnsandida tvans siponje qaþuh du ïm: gaggats
ïn þo baurg jah gamoteiþ ïgqis manna kas vatins bairands,
gaggats afar þamma jah þadei ïnngaleiþai
qiþaits---war sind saliþvos---jah sa ïzvis taikneiþ
kelikn jah jainar manvjaiþ unsis; Luc. XIX, 31 et 33
in eadem interrogatione semel duwe andbindiþ,
dein duwe andbindats. Pluralis etiam solus adhibetur,
licet de duobus fiat oratio: Luc. II, 48, 49
sa atta þeins jah ïk sokidedum þuk. jah qap du
ïm: wa þatei sokideduþ mik. niu visseduþ
þatei ïn þaim attins meinis skulda visan? In priori casu
interpres arbitrarie egisse, in posteriori autem minus
attentum fuisse minusque stricte ad textum graecum
sese accommodasse videtur.

V. INFINITIVUS ET PARTICIPIUM. 

§ 188. Verbo et nomini media intersunt infinitivus
et participium. Cum verbo hoc commune habent,
quod ideam actionis exprimant et regendi aptitudine
gaudeant; ab eo autem differunt, quod eorum forma
non sit verbalis flexio, sed propria derivatio, vid. §§
145 cc), 148; hinc copulam in se non continent nec
ad subjectum referri possunt. Nominibus vero significatione
conveniunt.
§ 189. I. INFINITIVUS abstractam verbi ideam exhibet
ideoque ex natura sua substantivum est, ex gr.:
ogan timere (timor), viljan velle (voluntas, gal. le
vouloir), frijon amare (amor).
1) Gothicus sermo unum tantum infinitivum praesentis
scilicet activi habet, itaque alio deficiente,
<a name=1058>
per eumdem etiam graeci infinitivi praet. convertuntur:
Luc. I, 9 θυμιᾶσαι per saljan; 57 τεκεῖν per
bairan; IV, 10 διαφυλάξαι per gafastan; Rom. XIII, 11
ἐγερθῆναι per urreisan; Cor. II, X, 2 τολμῆσαι per gadaursan;
Phil. III, 11 κατειληφέναι per gafahan, etc.
Cum autem Gothus infinitivum conjunctione circumscribendum
habet, tunc relationem temporis observat,
ut Cor. II, II, 12 ni habaida gaweilain ahmin
meinamma, in þammei ni bigat (τῷ
μὴ
εὑρεῖν)
teitaun; VIII, 5 ni svasve venidedum, ak sik silbans
atgebun, svaei bedeima (ὥστε
παρακαλέσαι). Sed
rectum est etiam quoad sensum X, 2 bidjam ei ni
andvairþs gatrauan (τό
θαῤῥῆσαι).
2) Infinitivi passivi convertuntur
a) Frequenter infinitivo activi, vid. § 177 annot. 4;
b) Circumscriptione cum verbis auxiliariis: Luc.
IX, 22 skal sunus mans uskusans fram sinistam
vairþan (ἀποδοκιμασθῆναι); Cor. I subscript. du
kaurinþium frumei þugkeiþ melida visan (γεγράφθαι)
us asiai; Cor. II, V, 11 venja svikunþans
visan πεφανερῶσθαι) uns;
c) Solutione conjunctionali: Mc. V, 3, 4 ni manna
mahta ïna gabindan, unte ïs ufta naudibandjom eisarneinaim
gabundans vas (διὰ
τὸ
δεδέσθαι); Luc. II,
3 ïddjedun allai, ei melidai veseina (ἀπογράφεσθαι)
warjizuh in seinai baurg.
3) Propter ejus naturam substantivam ponitur
infinitivus
a) Etiam pro graecis substantivis et vice versa,
vid. § 193, 1;
b) Ut subjectum sententiae (§§ 207, 2 et 209, 4),
sed communius post verba ut objectum sententiae
simplicis;
c) Ubi finis et consibium exprimitur praepositionem
du ordinario advocat, quod ratio est, cur et
in recenti Germanorum lingua legen a zu legen discriminatur,
vid. infra de sententiis compositis.
«Annotatio.---Du autem a suo infinitivo vocabulis
ad determinandum inservientibus vel ab eo dependentibus
separari potest: Rom. VII, 5 du akran bairan;
XI, 11 du ïn aljana briggan; Cor. I, VIII, 10 du
galiugagudam gasaliþ matjan; Phil. IV, 10 du faur
mik fraþjan; Thess. II, I, 5 du vairþans briggan
ïzvis; II, 2 du ni sprauto vagjan; Skeir. II, c du
garehsn daupeinais andniman.»
§ 190. II. PARTICIPIUM ex natura sua adjectivum
est. Jam vero duo sunt participia in gothico verbo,
participium scilicet praesentis (activum) et participium
praeteriti (passivum); utrumque triplicem habet
terminationem pro triplici genere et plerumque duplicem
formam, vocalicam nimirum et consonanticam
(§ 103).
1) Participium activi formant omnia verba activae
flexionis, ea etiam passivae significationis in - nan finita.
Quomodo autem declinatio consonantica et
vocalica in sing. masc. differant, vid. § 196. Participium
activi, quod proprie praesentis significationem
prae se fert, etiam pro participio praet. ponitur: Eph.
III, 9 κτίσαντα: qaskapiandin; Tim. I, I, 12 ἐνδυναμώσαντι---θέμενος:
<a name=1059>
ïnsvinþjandin---gasatjands; IV, 3
ἐπεγνωκὸσι: ufkunnandam; Rom. VII, 4 ἐγερθείς: urreisands; Cor. II, XII, 21 ἐλθόντα: qimanda, προημαρτηκότων:
faurafravaurkjandane, μετανοησάντων: ïdreigondane;
Joan. XII, 37 πεποιηκότος: gataujandin; Thess.
I, IV, 13 κεκοιμημένοι: þai anaslepandans, etc. In solis
circumscriptionibus cum vairpan reipsa dari potest
participium praet., ut usvena vaurþans Eph. IV, 19 pro
ἀπηλπικώς.
2) Participia passivi diversae sunt terminationis,
prout a verbo forti vel debili derivantur (§ 103). In
quonam autem differat declinatio consonantica et
vocalica in ordine ad syntaxim, vid. § 196. Participium
pass., quod proprie praeteriti significationem
habet, etiam pro praesenti quandoque usurpatur:
Cor. II, VII, 5 θλιβόμενοι: anapragganai; Cor. I, XI,
24 τὸ
κλώμενον: þata gabrukano; Mth. VI, 30 βαλλόμενοι:
galagiþ, etc.
3) Pro sua natura participium saepe graeco adjectivo
respondet et vice versa, sic: fairinonds pro
διάβολος Tim. II, III, 3; galaubjands: πιστός Cor. II,
VI, 15 etc.; ungalaubjands: ἄπιστος Mc. IX, 19, etc.;
leitil galaubjands: ὀλιγόπιστος Mth. VI, 30; ufsliupands
παρείςακτος Gal. II, 4; viljands: αὐθαίρετος
Cor. II, VIII, 17; unwapnands: ἄσβεστος Mc. IX,
43, etc.; airzjands: πλάνος Cor. II, VI, 8; ufhausjands:
ὑπήκοος Phil. II, 8; usþulands: ἀνεξίκακος
Tim. II, II, 24; bleiþjands: οἰκτίρμων Luc. VI, 36
cum bleiþs; unliugands: ἀψευδής Tit. I, 2; flautands:
κενόδοξος Gal. V, 26; gamainjands: κοινωνός
Cor. I, X, 18; unufbrikands: ἀπρόςκοπος X, 32; sik
frijonds: φίλαυτος Tim. II, III, 2, et insuper plurima
sunt vocabula cum φιλ . . . composita per frijonds explicata:
sik ungahabands: ἀκρατής Tim. II, III, 3.---Participium
passivum insuper pro verbalibus in τός, ut:
andhuliþs: ἀκατακάλυπτος Cor. I, XI, 8; ungavagids:
ἀμετακίνητος Cor. I, XV, 58; gavaliþs: ἐκλεκτός Mc.
XIII, 20, etc.; ungafairinoþs: ἀνέγκλητος et ἀνεπίληπτος
Tim. I, III, 10; V, 7, etc.; aliþs: σιτευτός Luc. XV,
23; unbi- et unfairlaistiþs: ἀνεξιχνίαστος Rom. XI, 33;
Eph. III, 8; laisiþs: διδακτός Joan. VI, 45; miþfrahunþans:
συναιχμάλωτος Col. IV, 10; fraqiþans:
ἐπικατάρατος Joan. VII, 49; þiuþiþs: εὐλόγητος
Eph. I, 3; galaþoþs: κλητός Cor. I, I, 24; unusspilloþs:
ἀνεκδιήγητος Cor. II, IX, 15; niuja satiþs: νεόφυτος
Tim. I, III, 6; gatulgiþs ἀμεταμέλητος Cor. II,
VII, 10; ga- et vailagaleikaiþs: εὐάρεστος Rom. XII,
1; Col. III, 12; etiam pro adjectivis: unsaltans:
ἄναλος Mc. IX, 50; usagiþs: ἔκφοβος IX, 6, ganaiviþs:
ταπεινός Luc. I, 52; digans: ὀστράκινος Tim. II, II,
20; us synagogein usvaurpans: ἀποσυνάγωγος Joan.
XII, 42; ustauhans: τέλειος et ἄρτιος Rom. XII, 2;
Tim. II, III, 17, etc.; gakusans: δόκιμος Cor. I, IX,
27, etc.; ungakusans et uskusans: ἀδόκιμος Cor. II,
XIII, 5; Tit. I, 16, etc.; unbeistjoþs: ἄζυμος Cor. I,
V, 7; unqeniþs: ἄγαμος I, VII, 8; gatulgiþs: ἑδραῖος
et βέβαιος Col. I, 23; Cor. II, I, 6. Econtrario hails:
ὑγιαίνων Luc. V, 31 etc., ἰσχύων Mth. IX, 12; unhails:
ἀσθενῶν Luc. IX, 2, κακῶς
ἔχων V, 31; siuks:
<a name=1060>
ἀσθενῶν Mc. VI, 56 etc.; unmahteigs: ἀσθενῶν Rom.
XIV, 1 etc.; gredags: πεινῶν Luc. I, 53; qius: ζῶν
Mc. XII, 27 etc.; qiþuhafta: ἐκ
γαστρὶ
ἔχουσα Mc.
XIII, 17; þarbs: χρείαν
ἔχων Luc. IX, 11; fravaurhts:
ἁμαρτάνων Tim. I, V, 20; gabigs: πλουτῶν Rom. X,
12; anavairþs: μέλλων Luc. III, 7 etc., ἐρχόμενος Mc.
X, 30; andvairþs: παρών Cor. I, V, 3 etc., ἐνεστώς
Rom. VIII, 38 etc.; anahaims: ἐνδημῶν Cor. II, V,
9; afhaims: ἐκδημῶν Cor. II, V, 6; unvita: παραφρονῶν
Cor. II, XI, 23; samafraþjis: τὸ
ἕν
φρονῶν Phil.
II, 2; auhuma: ὑπερέχων II, 3; vans: λείπων Tit. I,
5; usvena: ἀπελπίζων Luc. VI, 35; mahteigs: δυνάμενος
Eph. III, 20; vaurstveigs ἐνεργούμενος Cor. II, I,
6; ïnkilþo: συνειληφυῖα Luc. I, 36; framaldrs: προβεβηκώς
Luc. I, 7 etc.; naus: τεθνηκώς Luc. VII, 12;
dauþs: τεθνηκώς Joan. XI, 44; riurs: φθειρόμενος IV,
22; gaurs: συλλυπούμενος; Mc. III, 5; uslukns: σχιζόμενος
Mc. I, 10; vods: δαιμονιζόμενος V, 15; ushaista:
ὑστερηθείς Cor. II, XI, 8; þvairhs: ὀργισθείς
Luc. XIV, 22; imprimis pro perfecto: aïnakls: μεμονωμένος
Tim. I, V, 5; anstai audahafts: κεχαριτωμένος
Luc. I, 28; valis et liubs; ἠγαπημένος Col. III,
12; Rom. IX, 25 etc.; daubs: πεπωρωμένος Mc. VIII,
17; þaursus: ἐζηραμμένος Mc. XI, 20; gaskohs: ὑποδεδεμένος
Mc. VI, 9; usliþa: παραλελυμένος Luc. V,
18; saþs: ἐκπεπλησμένος et κεκοσμένος Luc. VI, 25;
Cor. I, IV, 8; gamaids: τεθραυσμένος Luc. IV, 19;
banjo fulls: ἡλκωμένος XVI, 20; ufarfulls: πεπιεσμένος
VI, 38; garaids: διατεταγμένος III, 13; ïnvinds:
διεστραμμένος IX, 41; gafulgins: κεκρυμμένος Luc.
XVIII, 34 etc.; veihs: ἡγιασμένος Joan. XVII. 19;
framaþeis: ἀπηλλοτριωμένος Eph. II, 12; riqizeins:
ἐσκοτισμένος IV, 18; funisks: πεπυρωμένος VI, 16.
4) Participia naturae adjectivae esse ex eo probatur
insuper, quod cum praefixo un- componi possint, licet
hanc compositionem verba non patiantur, sic:
unagands, unbairands, unhabands, unkunnands, unliugands,
unrodjands, unbaurans, unbeistjoþs, undivans,
unqeniþs, unþvahans, unliugaiþs, etc., vid.
Gloss. V. Un-
5) Ut pote adjectiva, etiam substantive usurpantur
participia, praecipue cum articulo, vid. § 195; itaque
pro graecis substantivis quandoque ponuntur, et vice
versa, vid. § 193, 2, quo etiam substantivae formae
in - nds referendae sunt, vid. § 193, annot.
b) De participio ut temporali, copulativo, causali
etc., adhibito, nec non et de ipso circumscripto per
saei et verbum finitum, vid. ubi de sententia composita
agitur.
«Annotatio.---Nonnullorum intransitivorum participia
pass. activam significationem habent: Mc. I, 33
garunnans couveniens; IX, 33 qumans veniens; Joan.
VI, 51; III, 31; Mc. VII, 30 usgaggans exiens; Joan.
IX, 21 usvahsans adultus; Tim. II, II, 8 urrisans surgens;
Tim. I, IV, 7 usalþans senex. Ad ea discriminanda
saepe librarius -ans pro -ands mendose exscripsit,
ut Tim. I, I, 3 galeiþans pro galeiþands, vid.
§ 116 annot. 2. Raro autem participium act. et pass.
eamdem significationem habent ut Tit. I, 6, 7 ungafairinands
<a name=1061>
et ungafairinoþs, utrumque pro ἀνέγκλητος
irreprehensus positum. Aliter se habet Mth. XXVI, 75
ubi Gothus, ἐμνήσθη
ὁ
Πέτρος
τοῦ
ῥήματος
Ἰησοῦ
εἰρηκότος
αὐτῷ per gamunda paitrus vaurdis ïesuis qiþanis
du sis convertens, qiþamis ad vaurdis refert
<a name=1062>
(verbi Jesu, quod dictum est ei), cum ad ïesuis referre
debuisset (qui dixerat illi). Minus adhuc congruenter
Mc. XV, 28 ἐπληρώθη
ἡ
γραφὴ
ἡ
λέγουσα activum eodem
modo in passivum commutatum est in interpretatione
usfullnoda þata gamelido þata qiþano.»

II. NOMEN.
 <a name=1061>

I. SUBSTANTIVUM. 

§ 191. A. APPELLATIVUM.
I. De genere.
1) In gothico sermone neutrum etiam genus est
naturale, cum nec masculinum nec femininum excludat
(ut ejus nomine indicatur), sed utrumque amplectatur
et coadunet. Jam vero neutrum non tantum
occurrit ut genus proprium nonnullorum substantivorum,
quae infra a) et aa) subjecimus, sed etiam in
quibusdam constructionibus, cum scilicet pronomen
vel numerale ut subjectum inserviens, sed ad masculinum
simul et femininum relatum, in neutro ponitur,
vid. § 209, 3. Masculinum autem genus est princeps,
agentibus proprium, dum femininum vocabulis
derivatis et motionis capacibus peculiariter reservatur.
a) Naturale genus.
aa) Neutrum in sensu supra dicto, id est, masculinum
et femininum in se continens, genus est nominis
Dei, guþ, quod si recentius, influente christiana
religione, ut masculinum usurpatum fuerit, primitive
saltem neutrum est (nec attendendum est ad peculiare
vocabulum gud pro falsis deis reservatum, propter
plur. guda Joan. X, 34, 35, cum Gal. IV, 8 stet
etiam guþa) et significat divinitatem, non solum ejus
ideam et cogitationem, sed eam ut deum et deam exhibens,
unde confirmatur Gothorum polytheismus. Eodem
modo sibi effingebant skohsl daemonemut riusque
generis. Insuper neutra sunt barn filius (τέκνον) et diminutivum
barnilo filiolus, (τεκνίον,
τεκνίδιον), fadrein
parentes (pater et mater), gaman comes, þevis
minister (ancillus et ancilla); masculina autem sunt
frasts puer, licet Cor. II, VI, 13 non ad homines peculiariter
referendum sit, et manna homo, quia de mare
praecipue cogitatur.
bb) Ut masculina cum eorum respondentibus femininis
occurrunt: vair, raro guma vir---qino femina,
juggalauþs adolescens---magaþs virgo, magus puer
---mavi puella, magula puerulus---mavilo puerula,
aba vir---qens mulier, atta et (tantum Gal. IV, 6
in exordio) fadar pater---aiþei mater, sunus filius---dauhtar
filia, broþar frater---svistar soror, megs gener---bruþs
nurus, svaihra socer---svaihro socrus,
bruþfaþs sponsus, niþjis germanus (συγγενής)---niþjo
germana; avo avita masculinum ava supponit, sicut
et ex viduvo vidua viduva viduus grammaticaliter
praejudicandum est.
cc) Absque femininis autem respondentibus ut masculina
occurrunt nomina personarum, quae munere,
ministerio quolibet, etc., funguntur: reiks dominator,
kindins urbis praefectus, þiudans rex, frauja dominus,
<a name=1062>
fauramaþleis praesul, andbahts minister, skalks servus,
asneis mercenarius, hairdeîs pastor, aurtja hortulanus,
kasja figulus; gadrauhts miles, hunda- et þusundifaþs
centurio, etc., veiha presbyter, staua judex,
sakjis pugnator, andastaþjis adversarius, veitvods
testis, bokareis scriba, airus nuntius; vairdus caupo,
gasts hospes, gadauka inquilinus, gahlaiba comes, socius,
gadaila particeps, gasinþa socius itineris, galaista
dux, liuta hypocrita, þiubs et hliftus latro, hors
adulter cum feminino respondente kalkjo adultera,
naus homicida; liuþareis cantor, vullareis custos,
laisareis magister, et alia in -eis, vid. § 67.
dd) Praeter substantiva litteris bb) subjecta, ut mobilia
adhuc occurrunt: þius servus cum fem. respondenti
þivi serva, ancilla, dauravards janitor cum
fem. dauravarda et dauravardo janitrix, vaurstva et
gavaurstva operarius, cooperarius, ejus femininum
vaurstvo operaria ex unvaurstvo Tim. I, V, 13 cogitandum
est; arbja haeres m.---arbjo haeres f., garazna
vicinus---garazno vicina, praufetus propheta---praufeteis
prophetissa; in unhulþa malignus---unhulþo
maligna femininum primitus exstitisse videtur,
vid. gloss. h. v.; neutrum gajuko socius Phil. IV, 7
cum masc. gajuka, gaskalki conservus Col. I, 7;
IV, 7 cum skalks significationem diminutivam, sed amicitiae
et dilectionis more graeco et latino habere videntur;
item neutrum þevis Col. III, 22; IV, 1 cum þius;
contra autem neutrum gumein ex adjectivo gumeins,
Tim. II, III; 6 etiam diminutivum est, sed in malam
partem; idem cum qinein Mc. X, 6, non equidem in
pravum sensum, pro mari et femina ponitur, sed fadrein
ad hoc vix referri potest, multo minus gaitein
Luc. XV, 29, cum haec animali non applicari possint.
ee) Abstracta vel collectiva, ut populus, exercitus,
ecclesia, etc. Omnia sunt feminina, ut þiuda populus,
hansa turba, filusna et managei multitudo, ïumjo
impedimenta, gamainþs ecclesia, vriþus et haird
exercitus; hiuhma vero multitudo masculinum est,
tevi turba et aveþi exercitus navalis neutra.
ff) E nominibus bestiarum neutra sunt generica
dius et obscurum biari bestia necnon et faihu pecus;
inter specifica tantummodo lamb agnus et svein porcus;
masculina sunt generica, ut fugls avis, fisks
piscis, vaurms vermis et specifica stiur aper, auhsus
et auhsa bos, viþrus hircus, gaits caper, fula pullus,
asilus asinus, hunds canis, vulfs lupus, ulbandus elephas
(camelus), ahaks columba, ara aquila, hana gallus,
sparva passer, nadrs vipera, et forsan maþa vermis;
feminina autem sunt fauho vulpes, kalbo juvenca,
gaitei capra, hraivadubo turtur, þramstei lacerta,
malo tinea.
 <a name=1063>
b) Grammaticale genus. Hic dicendum habemus,
quonam modo genus objectorum inanimatorum determinatum
fuerit. Cujus ratio plerumque nos fugit,
tempore quo fuit accommodatum, nimium remoto.
Nonnulla tantum objecta, nunc adhuc secum generis
originem prae se ferunt, nempe mythologiam; itaque,
documentis ex ipsa lingua deficientibus vel non
satis cognitis, ad religiones fabulasque Borealium
populorum in explicando illorum genere recurremus.
aa) Eodem prope modo illustratur genus nominum
solem et lunam designantium. Sed ea insignis adest
discrepantia inter classicos et germanicos populos,
quod priores solem masc. et lunam fem., posteriores
autem viam inversam tenuerint. Gothi igitur sunno
sol fem. et mena luna masc. fecerunt, quia juxta illorum
populorum mythologiam luna Mani filius est
Mundilfaeris, solem autem Sol ejusdem filia et Glenrs
sponsa. Gothus equidem pro sole etiam masculinam
formam sunna et neutram sauïl habet, sed praeter
quod fem. sunno communior est (Mth. V, 45; Luc.
IV, 40; Eph. IV, 26; Neh. VII, 3), duae aliae formae
non nisi apud Marcum occurrunt (sunnin urrinnandin
IV, 6; XVI, 2; gasaggq sauïl I, 32, sauïl riqizeiþ XIII,
24) et in masculinam graec. et lat. probabiliter influxerunt.
Quod ad diversas radices attinet, sunno
antiquius, sauïl recentius nomen esse dici potest, si
Eddoe (Alvismal 16, 1, 2 sol heiter med mönnum,
en sunna med goþom, id est, Sol vocatur inter
homines, sed Sunna apud deos) fides adhibenda sit;
caeterum etiam a Graecis nomina objectorum qualia
apud Deos vigent ut antiquiora nominibus apud homines
usurpatis tradebantur (vid. Goettling in Hesiod.
Theogon. 831).
In veteri Borealium lingua Sol etiam femininum
est; gothicum autem sauïl, forma neutrum, inter
sunno et sunna, ut naturale neutrum, id est, masculinum
et femininum in se complectens stare posset,
vid. supra 1). Non fundata naturali genere sunt insuper
tuggl astrum, neutrum, et stairno stella, femininum.
bb) Ex mythologia etiam illustratur nahts nox
fem. et dags dies masc., quippe cum in septentrionalibus
mythis Nott filia est Nörvis et ex Delinger
filium Dagr habuit. Andanahti autem vesper, quemadmodum
aliae temporis designationes mel et þeihs
tempus, jer et ataþni annus, neutra sunt, ut pote
ideae abstractae. An aþns masc. vel aþn neutr. sit,
dubium est; nec uhtvo mane fem., sicut et viko hebdomas
fem., aivs masc. et ajukduþs fem. (αἰών) non
habent, quo explicentur. Nott alteram filiam habuit
ex Anar, scilicet Jördh, Odini sponsa, unde airþa
terra fem.; himins autem coelum masc. est, nescio
qua ratione mythologica. Jam vero Hal Lokis erat
filia, hinc halja inferus fem. Fratres ejus, ignis, aer
et mare masculina sunt in gothica lingua, vel saltem
luftus aer et saivs mare (nam marei mare fem. est);
ignis masc. in auhns caminus, quod cum Agni ignis
deo apud Indos collatum, vestigia reliquisse videtur.
Ex his tamen elementis etiam neutra sunt:
<a name=1064>
fon ignis et vato aqua. Ex mythologia masculina illustrantur:
vintrus hiems, vinds ventus (vis autem
turbo neutrum est), et probabiliter etiam menoþs
mensis et maurgins mane; insuper snaivs nix (rign
vero pluvia neutrum), et etiam vegs fluctus, flodus
fluvius (sed awa est fem.), brunna fons; difficile autem
vocabulum milhma nubes in solo tantum sermone
gothico occurrens, explicatur. Deus tonitru et
fulguris nulla equidem vestigia fecit; ejus saltem
phenomena gothice traduntur: lauhmuni fulgur et
þeiwo tonitru, utrumque fem.
cc) In nominibus plantarum jam non adest relatio
ad personas, earum virore (masc.) forsan vel ariditate
(neutr.) tantum spectatis. Sunt saltem masculina
bagms arbor et etiam asts ramus, valus et vandus virga,
tains stipes, laufs folium, bloma flos, þaurnus vepres;
solum vaurts radix femininum est. Sed contra neutra
sunt triu, quod non solum est omnium majorum
arborum nomen genericum, sed vocabulum graeco
δόρυ omnino respondens, germanico Stock (unde
nom. germ. Weinstock goth. veinatriu), ordinario
aridum lignum indicans (ξύλον Mc. XVI, 42, 48);
fraiv semen, basi bacca, akran fructus (masc. smakka
ficus peregrinum est), ahs spica, kaurn frumentum
(et caetera cerealia, excepto vaiteis triticum masc.),
kaurno granum frumenti; raus arundo, gras herba in
genere, legumen et havi foenum; sed ahana palea
femininum est. Quoad vero nomina peculiarium
plantarum vigadeino carduus et aiwatundi spinae
sunt fem.; sinaps autem sinapis et svamms fungus
masc.
dd) In regno tandem inorganicorum deficit omnis
relatio ad personas, nec jam determinare genus ex
significatione possibile est. Metalla tantummodo sunt in
genere neutra: gulþ aurum, silubr argentum, eisarn
ferrum, aiz aes. Ex aliis autem metallis sunt: salt
sal neutr.; stains lapis, hallus rupis, malma arena,
stubjus cinis, svibls sulfur, masc.; þaho argilla et
mulda cinis fem.
Quod ad nomina geographica attinet, neutra sunt
in genere land terra et gavi rus; feminina fera locus,
marka terminus; fairguni mons neutr. est, hlains collis
masc.; an vallis dal (neutr.) vel dals (masc.) dicatur,
incertum; driuso clivus et ïddaljo descensus
fem.; vigs via est masc.; sed dubium est an iter gaggs
(masc.) vel gagg (neutr.) sit; staiga autem gradus
fem. est; altum est filegri neutr. vel hulundi
fem.; urbs baurgs et vicus seu paus haims fem,
sunt, veihs autem neutr.
«Annotatio.---Sed multo difficilius determinari
potest genus aliarum classium objectorum. Sic:
«1) Ex partibus animalis corporis in genere: corpus
leik et sanguis bloþ neutr. sunt; caro mammo
(σάρξ) fem. et mimz (κρέας caro manducanda, etc.)
neutr., adeps smairþr neutr.; lana vulla fem., capillus
tagl et skuft (coma) neutr.; membrum liþus masc.;
caput haubiþ neutr.; cranium wairnei fem., facies
ludja (id est pars capitis capillis nudata, vid. Mth.,
VI, 17) est fem., vlits et andavleizns (facies) masc.;
<a name=1065>
haec tria vocabula faciem significant, in quantum ea
ea unus ab aliis discriminatur; abstracta andvairþi
et andaugi (facies, pars antica per oppositionem ad
posticam partem) neutr. sunt; oculus augo una cum
lacrymis ex eo rorantibus tagr et ciliis (superciliis)
hunc custodientibus braw neutr. est (nisi Cor, I, XV,
52 loco brawa legendum sit brawai, et vocabulum ipsum
brawa sit et fem.), nec non et auris auso neutr.;
gena kinnus fem., os (oris) munþs masc., os bestiarum
dicitur probabiliter mul et neutr. est (coll. Cor. I,
IX, 9 faurmuljan auhsau os bovis alligare); labium
vairilo et lingua tuggo fem., dens tunþus masc., collum
hals, cervix halsagga, humerus amsa (vel etiam
ahsa) et brachium arms masc. sunt; manus autem
handus fem., sed manus mortua lofa et digitus figgrs
iterum sunt masc.; sinus barms masc., sed pectus
brusts est fem., quod vertitur etiam viscera, licet adsit
insuper nomen neutr. plur., scilicet hairþra; cor
hairts neutr.; coxa hups est masc., stomachus (κοιλία,
στόμαχος) qiþus masc., sed vamba venter (κοιλία,
γαστήρ) fem.; genu kniu neutr. est, pes fotus masc.
et calx fairzna fem.;
«2) Ex humanis productibus:
«a) Habitatio et ea quae ad habitationem
pertinent: domus, et quae in ea sunt, gothice
est gards masc. (hinc hoc voc. etiam de familia
dicitur), habitaculum hus neutr., et razn neutr.
quod designare videtur domum primitive tecto mere
superposito constantem vel ex opere ligneo confectam
(unde in angl. sax. raesen est tabula vel contabulatum
tectum), ponitur ergo pro domo aedificata,
minor enim domus, casa, dicitur hleiþra fem.; domus
tandem, in quantum est diversorium gothice est
saliþvos plur. fem.; templum alhs masc. est, gudhus
autem neutr. Murus vaddjus fem., nec non fundamentum
et medialis murus grundu---et miþgardavaddjus,
lapis angularis vaihstastains masc., pinnaculum
gibla masc., tectum hrot neutr., id quo operitur
(tegula, later) skalja fem., trabs ans masc., columna
sauls etiam fem., palus gairu neutr. (? et hnuto fem.);
porta haurds fem. et daur neutr., plurale tantum
daurons fem. vulvas bipatentes significat; fenestra
augadauro neutr.; aula rohsns, conclave ubizva et
cubicule heþjo fem. sunt, coenaculum (ἀνώγεον) vel
turris (πύργος) kelikn neutr. est. Secundaria aedificia:
horreum bansts masc., area gaþrask neutr.; stabulum
garda masc. et peculiariter ovile avistr neutr.;
molestrina qairnus masc. Graec. ἀγρός diverso modo
gothice vertitur: campus, ager haiþi fem. per oppositionem
ad urbem; haimoþli neutr. ut objectum
possessionis, akrs masc. relative ad ejus scopum,
atisks masc. vel atisk neutr. praesertim satum; pascuum
vinja est fem., hortus autem vagg neutr. vel
vaggs masc.; oletum aurtigards et vinetum veinagards
masc., sepes faþa, fossa graba et groba fem. sunt.
Extra domum: platea fauradauri neutr., quod etiam
viam designat, alias gaggs masc. (? gagg neutr.),
plapja et gatvo fem.; emporium maþls masc. est. Sepulcretum
<a name=1066>
hlaivasnos plur. fem., sepulcrum autem
aurahi fem. vel hlaiv neutr.
«b) Vestimenta (gavaseins vel vastjos utrumque
fem., posterius autem plur.) conficiuntur ex lino lein
neutr.; pannus dicitur fana masc. vel plats neutr.
Nomen genericum vestimentorum erat vasti fem. triplicem
speciem amplectens; toga (gall. le vêtement
de dessous) paida fem. (peregrinae originis), tunica
(gall. le vêtement de dessus) snaga masc. et pallium
hakuls masc.; toga cingulo gairda fem. retinebatur;
togae fimbria skauts masc. Pedibus aptabantur sandalia
suljos fem. plur. aut calceamenta skoh vel gaskoh
neutr. (? skohs masc.), quae corrigiis skaudaraip
neutr. alligabant. Inter ornamenta mulierum erat
peplum hulistr neutr.
«c) Superlectilibus et instrumentis habes: lectum
ligrs masc., badi neutr.; pulvinar vaggari neutr., sedile
sitls et cathedra stols masc.; mensa biuds masc.;
scabellum fotubaurd neutr.; velum faurhah neutr.;
speculum skuggva masc.; lucerna lukarn neutr., et
candelabrum lukarnastaþa masc.; taeda hais neutr.
Vas in genere, imprimis terrenum, kas neutr., urna
aurkeis, calix stikls, lebes katils masc. sunt; arca arka
fem., uter balgs et saccus sakkus masc., nec non et peregrinum
spyreida sporta, dum gothica snorjo corbis
corticibus vel filis confecta, et tainjo sporta virgis
texta fem. sunt, item laqueus hlamma et vruggo, vinculum
bandi, compes kunaveda; sed flagellum gazds
et crux galga masc. sunt; fem. sunt insuper acus
neþla, securis aqizi, falcula gilþa, ventilabrum vinþiskauro,
aratrum autem; hoha est masc. et rete
nati neutr.; navis skip est etiam neutr., sed ejus
puppa nota masc. est.
«d) Arma (sarva et vepna utrumque neutr. plur.)
sunt: galea hilms, clypeus skildus et gladius hairus
masc., probabiliter etiam mekeis (masc.) loco meki
(neutr.) legendum est, quippe cum in vicinis sermonibus
masc. est; thorax brunjo et telum arwazna
sunt fem., lancea (ex palo ferreo orta) dicitur triu
(vid. Mc. XIV, 43).
«e) Monetae, mensurae, etc.: argenteus nummus in
genere et mna in particulari skatts masc.; ex monetis
minoribus skilliggs tantum gothicum est; aliae, drakma
scilicet drachma, kintus denarius et assarjus as
peregrinae sunt originis, et omnes masculinae. Modius
mela est etiam masc., sed aleina ulna fem. et pund
libra neutr.
«f) Cibus (mats masc.) et potus (dragk neutr.):
panis hlaifs masc. est, farina (ex aqua subacta) daigs
etiam masc., sed fermentum beist neutr.; caro vid.
supra 1). Oleum alev, mel miliþ et vinum vein neutr.
sunt; sicera leiþus et acetum akeits masc., et lac miluks
fem.»
3) Plurima vocabula, quae artem, munus, negotium,
habitumve significant, etiam personas, quae his
arte, munere, etc. funguntur, designant, ex. gr.: airus
legatio et legatus, gaman societas et socius, fidurragineis
tetrarchia et tetrarchus (coll. ad Luc. III,
1); Luc. IX, 52 ïesus insandida airuns (ἀγγέλους)
<a name=1067>
faura sis; XIV, 32 ïnsandjands airu (πρεσβείαν) bidjiþ
gavairþjis; Cor. II, XIII, 13 gaman (κοινωνία) ahmins
veihis miþ ïzvis; Philem. 17 jabai mik habais du gamana
(κοινωνόν) andnim þana sve mik; Luc. III, 1
raginondin puntiau peilatau iudaia jah fidurraginja
(sub tetrarchia) þis galeilaias herodeis filippauzuh þan
fidurraginja þis ïturaias; Rom. XI, 34 was ïmma ragineis
(σύμβουλος) vas? Pro aliis vero, alia datur
forma, ut fauramaþleis (ἄρχων) et fauramaþli (ἡγεμονία);
fauragaggja (οἰκονόμος) et fauragaggi (οἰκονομία);
praizbytaireis (πρεσβύτερος) et praisbytairei (presbyteratus).
§ 192. II. De numero hoc est animadvertendum:
1) Quod pluralia tantum sint: berusjos majores,
broþrahans fratres (ἀδελφοί); brusts pectus, viscera,
hairþra viscera; bokos litterae, epistola; sarva et
vepna arma, vegos fluctus; daurons (vulvae) porta,
fores; saliþvos diversorium, hlaivasnos sepulcretum,
veinatriva vinetum, laubos frondes. Econtrario Gothus
concreta plur. graeca abstractis sing. exhibet,
ut skufts coma pro τρίχες capilli. Sententias autem,
quas Graecus in plurali tantum numero exhibere
studet, in singulari Gothus, nulla occasione data,
convertit, ut: Mth. VIII, 11 πολλοὶ
ἀπὸ
ἀνατολῶν
καὶ
δυσμῶν (hoc est, ex orientalibus et occidentalibus
regionibus) ἥξουσι quod sic tradit: managai fram
urrunsa jah saggqa (ab oriente et occidente) qimand;
ïnniujiþa innovationis (restaurationis) festum
ponitur apud Joan. X, 22 pro τὰ
ἐγκαίνια; mel gabaurþais
dies nativitatis Mc. VI, 21 pro τὰ
γενέσια.
Τὰ
εὐώνυμα et τὰ
τἀ
δεξιά (omne quod a sinistris et a
dextris est, id est, sinistrum dextrumque latus) singulariter
tantum vertitur apud Mc. X, 37, etc., sinistra
et dextra (manus vel latus), addito etiam fera.
Joan. XIII, 12 ἐλαβε
τὰ
ἱμάτια (vestem) αὑτοῦ gothice
exponitur nam vastjos seinos, ubi vastja seina
suffecisset, sed tunc vastjos significat vestimentum
(ἱματισμός,
ἔνδυμα Luc. VII, 25; Tim. I, II, 9; Mth.
VI, 25, 28). Vocabula autem graeca tum in singulari,
tum in plurali occurrentia κόλπος et κόλποι (gremium),
οὐρανος et οὐρανοί (coelum) diverso etiam numero
gothice redduntur barms (Luc. XVI, 22) et barmeis (vs.
23), himins (Mth. V, 16) et himinos (vs. 18, etc.). Plurima
alia vocabula in plurali frequentius ponuntur,
quae tamen non pluralia tantum sunt, ex. gr.: aviliuda
(gratias, gratiarum actiones) pro εὐχαριστίας
vid. ad Tim. I, IV, 3.
2) Nec non et vocabula abstractae significationis
in plurali poni possunt: Luc. I, 16 garaihteins propr.
justitiae (hic praescriptiones legales δικαιώματα); praecipue
in altera ad Corinthios epistola: I, 3 bleiþeins
misericordiae (οἰκτιρμοί); I, 10 dauþjus mortes et XI,
23 dauþeineis mortis pericula (θάνατοι); V, 11 miþvisseins
conscientiae (συνειδήσεις); VII, 5 agisa timores
(φόβοι); VIII, 14 þarbos inopiae (non concretum, sed
plur. abstractum gr. ὑστέρημα); XI, 27 lausqiþreins
jejunia, id est tempus quo jejunandum est (νηστεῖαι).
Item Cor. I, VII, 19 fastubnja anabusne (observationes
praeceptorum (τήρησις
ἐντολῶν) ut plurale habendum
<a name=1068>
est, vid. § 70, cum formatio in -bnja non sit
probabilis, § 145 cc) γ). Ex constructione autem gothica
explicatur, si Cor. II, I, 3 stet guþ allaizo gaþlaihte
(omnium consolationum, hoc est, omnis consolationis
θεὸς
πάσης
παρακλήσεως); IV, 2 ïn allaim
miþvisseim (πρὸς
πᾶσαν
συνείδησιν); VI, 14 wo gamainduþe
(quae communiones, quae communio τίς
κοινωνία), vid. infra §§ 205 et 215 annot. 1. Apud
Mth. VIII, 14 equidem stat lag ïn heitom (in febribus),
sed hujus loco singulare ïn heiton probabiliter legendum
est, cui non tantum sequentia aflailot ïza so heito
conveniunt, sed etiam parallelus locus Mc. I,
29, ubi adest lag ïn brinnon, respondet.
3) Cum loco abstracti concretum usurpatur, hoc
posterius pluralem induit formam: συνοδία iter vertit
Ulfilas Luc. II, 44 per gasinþans itineris comites,
viatores; οἶκος domus Cor. I, I, 16 per gadaukans
inquilini; τράπεζα tabula argentariorum Luc. XIX, 23
skattjans argentarii; μάκελλον macellum Cor. I, X, 25
skiljans carnifices; ἀκροβυστία incircumcisio Eph. II,
11 unbimaitanai incircumcisi. Hinc etiam participia
et adjectiva: τὸ
ἀπολωλός perditum Luc. XIX, 10
þai fralusanans perditi; τὸ
ἴδιον proprium Joan. XV, 19
svesai proprii. Nec non et Joan. VI, 37 πᾶν
ὅ (omne,
quod) per all þatei, imo pro πρεσβύτεροι presbyteri
Tim. I, V, 19; Tit. I, 5 praizbytairei (presbyterium).
§ 193. Saepe graeca et gothica sibi invicem respondent,
scilicet:
1) Infinitivi et substantiva: siuns visus τὸ
βλέπειν;
mats Luc. VIII, 55 cibus φαγεῖν; anaqal Thess. I, IV,
11 tranquillitas ἡσυχάζειν; liugos Tim. I, IV, 3 matrimonium
γαμεῖν. Et vice versa: afslauþnan stupefieri
Luc. IV, 36 θάμβος; guþ blotan colere Deum Tim.
I, II, 10 θεοσέβεια; lausjan separare Cor. I, VII, 27
λύσις; du fiskon ad piscandum Luc. V, 4 εἰς
ἄγραν;
viþragamotjan et du gamotjan ad contradicendum
Joan. XII, 13; Thess. I, IV, 17 εἰς
ὑπάντησιν; fastan
jah bidjan jejunare et orare Cor. I, VII, 5 νηστεία
καὶ
προςευχή.
2) Participia et substantiva: Luc. II, 27 biuhti consuetudo
pro τὸ
εἰθισμένον (nisi Gothus τὸ
ἔθος cum D
hic legerit quemadmodum I, 9; II, 42); IV, 16 τὸ
εἰωθός;
IV, 5 midjungards terra (habitabilis) ἡ
οἰκουμένη;
VIII, 3 aigin facultates τὰ
ὑπάρχοντα; XIV, 33; XVI,
1; XIX, 8; aihts res τὰ
ὑπάρχοντὰ Cor. I, XIII, 3;
Phil. III, 8 ufarassus superfluitas τὸ
ὑπερέχον; Matth.
VIII, 16 daimonareis daemoniacus δαιμονιζόμενος,
δαιμονισθείς
Luc. VIII, 36, etc.; Esdr. II, 41 liuþareis
cantator ὁ
ᾄδων; Luc. XX, 17 timrjans agricolae οἱ
οἰκοδομοῦντες, etc. Item Luc. I, 27; II, 5 παρθένος
μεμνηστευμένη
desponsata virgo convertitur magaþ ïn
fragiftim; III, 23 ἦν
Ἰησοῦς
ὡσεί
ἐτῶν
τριάκοντα
ἀρχόμενος
vas ïesus sve jere þrigetigive uf gakunþai
(sub manifestatione ejus, id est, tanquam docentis,
quemadmodum etiam Euthymius explicat: «ἀρχόμενος
τῆς
εἰς
τὸν
λαόν
ἀναδείξεως
αὐτοῦ
ἤτοι
τῆς
διδασκαλίας.»
Et vice versa: usguldan Luc. XIV, 12 redditum
ἀνταπόδομα; galeikaiþ X, 21 quod delectatur εὐδοκία
<a name=1069>
delectatio; hinc Gal. II, 15 ἡμεῖς
φύσει (ex natura)
Ἰουδαῖοι vertitur veis ïudaieis visandans (qui sumus);
Rom. XI, 24 παρὰ
φύσιν aljakuns visands;
Cor. I, VII, 6 τοῦτο
λέγω
κατὰ
σύγγνὼμην þata giþa
gakunnands; XVI, 7 ἐν
παρόδῳ
ἰδεῖν þairhleiþands
saiwan; Tim. I, III, 4 τέκνα
ἔχειν
ἐν
ὑποταγῇ
barna haban ufhausjandona; Thess. II, III, 8 ἐν
κόπῳ
καὶ
μόχθῳ vinnands arbaidai.
«Annotatio.---Una cum substantivis in -nds de
quibus § 85, quaeque proprie sunt participia, sed
propriam habent declinationem, participia praes.
etiam pro substantivis usurpantur. Sed tunc tantum
discerni potest, utrum sint proprie substantiva
vel participia, cum nec in nominativo sing. nec
in dativo plur. occurrunt: Cor. II, IX, 7 hlasana giband
(δότην) frijoþ guþ; Luc. V, 5 qaþ du ïmma:
talzjand (ἐπιστατα); Luc. I, 47 svegneid ahma
meins guþa nasjand (σωτήρι) meinamma; Tit. I, 3
bi anabusnai nasjandis unsaris; Luc. I, 58 hausidedun
bisitands (περίοικοι); IV, 14 gavi bisitande
(ἡ
περίχωρος); VII, 17 usïddja þata vaurd and alla
ïudaia jah and allans bisitands (περιχώρους). Item
fijands (ἐχθρός) et frijonds (φίλος), vid. gloss.; fraujinonds
(δεσπότης) non enim fraujinond, ut ad Luc. II,
29, adjective sumendum est, et consequenter fraujinonds
legendum, vid. Mc. IX, 25 ahma þu unrodjands).
Sunt autem participia ex. gr.: airzjands
(πλάνος) deceptor, quia Cor. II, VI, 8 airzjandans ponitur;
item lutonds (φρεναπάτης) Tit. I, 10; galeikonds
(μιμητής) Thess. I, II, 24; hatands (ἐχθρός) Luc. VI,
27. Incerta sunt Cor. II, VI, 18 allvaldands (παντοκράτωρ);
Tim. I, II, 5 midumonds (μεσίτης); I, II, 7
merjands (κήρυξ); II, I, 11; Mc. XIV, 7 drobjands
(στασιαστής). Altera nota, qua dignosci potest participium,
in eo est, quod casus, quem verbum regit,
sequatur: Eph. V, 1 galeikondans guþa; Mth. X,
25 sa garda valdands (οἰκοδεσπότης); Eph. VI, 12 sa
fairwu habands (κοσμοκράτωρ). Plura duplicem habent
formam, ut daupjands βαπτίστης, quod accusativo
daupjand Mc. VIII, 28 substantivum, genitivo autem
daupjandins, dativo daupjandin (Mth. XI, 11,
12, etc.) participium est. Quod autem haec participia
etiam substantive usurpentur, ex eorum connexione
cum possessivis constat, ut Cor. I, II, 1 galeikondans
meinai; ideo etiam fraveitands allaize (ἔκδικος)
Thess. I, IV, 6 participium esse potest.»
3) Adjectiva et substantiva, vid. § 196, II, d.)
4) Participia, adjectiva, numeralia, adverbia, etc.,
substantive ponuntur, vid. §§ 195, IV; 196, 197.
§ 194. B. NOMEN PROPRIUM.
1) De formis nominum propriorum vid. § 94 sqq.
2) Nomina urbium, quae in graeco sermone pluralia
tantum sunt, non semper talia gothice vertuntur, sic
Athenae est equidem aþeineis Thess. I, III, 2 propter
Ἀθῆναι, et verisimiliter etiam lystros Tim. II, III, 11 pro
Λύστροις a Λύστρα; sed contra graec. Φίλιπποι Cor.
I et II subscript. singulariter exponitur, scilicet filippa
Mth. V, 35, etc., Ἱεροσόλυμα sing. ïairusaulyma, vid.
<a name=1070>
Gloss. hh. vv., necnon et saudauma et gaumaurra
Rom. IX, 29 quae ut sing. fem. habenda sunt.
3) Pro nominibus urbium et regionum frequenter
adhibentur nomina populorum: Luc. X, 12 qiþa izvis
þatei saudaumjam (Sodomitis gr. Σοδομοις sodomis)
sutizo vairþiþ þau þizai baurg; Cor. II, XI, 10
ἐν
κλίμασι
τῆς
Ἀχαίας in terra Achaiae goth. ïn landa
akaje in terra Achaiorum. Sed XI, 32 adest baurgs
damaska urbs Damascus, pro Λαμασκηνῶν
πόλις (urbs
Damascenorum, ita ut adjectivum pro genitivo sit).
Et tandem horum nominum loco usurpatur compositum
vel appositio, ut pro terra Judaea (Ἰουδαία
χώρα)
Mc. I, 5 ïudaialand.
§ 195. Cum substantivum significat objectum antea
notum vel proxime determinatum, recipit articulum.
I. Jam vero objectum nosci potest sive per contextum,
sive per se, sive ut antea notum proponitur.
1) Objectum ex contextu nosci potest,
a) Cum scilicet de eo supra mentio facta est:
Mth. V, 25 sijais vaila hugjands andastauïn (sine
articulo) þeinamma. ïbai wan atgibai þuk sa andastaua
stauïn jah sa staua þuk gibai andbahta; VIII,
8 sa hundafaþs (scilicet vs. 6 indigitatum) qaþ; 15
aflailot ïja so heito, vs. 14 ligandein ïn heitom stante;
item Mc. I, 31 so brinno propter ïn brinnon vs. 29;
Mth. VIII, 24 þata skip gahuliþ varþ, vs. 23 praedente
ïnnatgaggandin ïn skip; IX, 15 ïbai magun sunjus
bruþfadis qainon und þata weilos þei miþ ïm ïst
bruþfaþs. ïþ atgaggand dagos, þan afnimada af
ïm sa bruþfaþs, jah þan fastand; Mc. II, 20;
Mth. IX, 22 ganas so qino, qino bloþarinnandei vs.
20 praeeunte; 28 duatïddjedun ïmma þai blindans
(scilicet tvai blindans de quibus vs. 27 mentio fit);
XXVII, 11 ïesus stoþ faura kindina jah frah ïna so
kindins; Mc. I, 42 þata þrutsfill aflaiþ propter
þrutsfill habands vs. 40. Item II, 22; III, 5; IV, 7,
27, 39; V, 33, etc., vid. in Gloss. V. þata 1) a) α);
b) Cum hoc vocabulum non equidem praecedenter
memoratur, sed ad alterum ut synonymus vel ut
genus ad speciem vel vice versa refertur: Mth. IX,
24 ni gasvalt so mavi relatum ad vs. 18 þatei dauhtar
meina gasvalt; item Mc. V, 39 þata barn ni
gadauþnoda relatum ad vs. 23; Mth. IX, 33 rodida
sa dumba, vs. 32 adest manna bauds; Luc. VII, 20
þai vairos qeþun, scilicet hi tvai siponje vs. 19,
quos Joannes misit; vs. 24 dicuntur þai airjus; IV,
35 sa unhulþa urrann propter ahma unhulþons
unhrains vs, 33; item IX, 42 et prius vs. 39; IX, 33
þai unhulþans galiþun propter vs. 27 habaida
unhulþons et vs. 36 ganas sa daimonareis
qui idem est homo, saei habaida unhulþons; X, 20 þai
ahmans ïzvis ufhausjand relatum ad vs. 17 unhulþons
ufhausjand unsis; XX, 10 þai aurtjans
ïn sandidedun, dum vs. 9 vaurstvjans in genere vocantur.
Alia exempla vid. in Gloss. V. þata 1)
a) β);
c) Cum hoc vocabulum eadem stirpe atque praecedens
oritur (verbum conjugatum est), vel similis
<a name=1071>
est significationis; Mc. XII, 7 sa ïst sa arbinumja.
hirjiþ usqimam ïmma jah unsar vairþiþ þata arbi;
Luc. XX, 14; Mc. XIV, 56 managai galiug veitvodidedun ana
ïna jah samaleikos þos veitvodiþos ni
vesun; Cor. I, VII, 18, 19 miþ faurafillja galaþoþs
varþ was, ni bimaitai. þatabimait ni vaihts ïst;
Luc. VI, 49 bistagq flodus jah suns gadraus jah
varþ so usvalteins þis raznis mikila. Alia exempla
vid. in Gloss. V. þata 1) a) γ).
2) Objectum jam cognitum praesupponi potest,
ex. gr.:
a) Cum scilicet personae vel res ita designantur,
ut, licet nomen sit appellativum, tamen nihil nisi
cognitum indicet, ut in Evangeliis: þai bokarjos
Mc. I, 22; þai fareisaieis Mc. V, 7; þai gudjans Mth.
XXVII, 6, id est, Judaeorum summi sacerdotes; þai
sinistans Mc. VII, 5; item þai fauramaþljos Neh. V,
17; þai siponjos Mth. XXVII, 64, id est discipuli Jesu;
so managei Mth. IX, 25, etc., id est multitudo ingens
populi, quae sequebatur, vel congregabatur, docente
vel agente magistro; item Skeir. VII, b, c, so filusna.
Alia exempla vid. in Gloss. V. þata f).
b) Nomina propria articulo non indigent; sed
quandoque occurrit þai ïudaieis, ut Joan. VII, 1, 35;
VIII, 48, 52, 57; X, 31, 33; XI, 36, quibus in locis
non equidem de tota Judaeorum gente quaestio est,
sed de iis tantum, qui certis casibus aderant. Alia
exempla articuli nominibus propriis praepositi vid.
in Gloss. V. þata 2).
c) Alia objecta, quae ad biblicam historiam vel ad
res Christianas pertinent, articulum recipiunt in
praegnanti sensu: so baurgs Mc. II, 19 urbs, hoc est,
Jerusalem; so alhs Mc. XV, 29 templum, scilicet in
Jerusalem; so dulþs Joan. XII, 20 festum, nempe
Pascha; sa sunus Joan. VI, 40 filius, nimirum Dei;
so xristus Mc. XV, 32 unctus, id est, Christus spectatus,
promissus, etc. Hic autem memorandum est,
quod tam sa sunus mans quam simpliciter sunus
mans, non autem sunus guþs dicatur, vid. Gloss.
v. þata f) α); þata vaurd Luc. I, 2 et Rom. X, 10
verbum est Dei, nempe Evangelium (ut etiam Mc.
VIII, 35 so aivaggeljo legitur); so vailamereins Cor. I,
I, 21 praedicatio Christi; so laþons Thess. II, I, 11 vocatio
ad salutem; so usstass Luc. XX, 33 resurrectio
mortuorum; þos anabusnins Mc. X, 19; Luc. XVIII,
20 legislatio mosaica. Ad demonstrandum stat etiam
articulus in: sa fairwus hic mundus et so manaseþs
id., vid. Gloss. V. þata f ) γ), quibus adde etiam so libains
haec vita Mc. IV, 19; Luc. VIII, 14; so alds hoc saeculum
Tim. II, II, 4; þata þeihs hoc aevum Rom.
XIII, 11; þata mel hoc tempus Col. IV, 5; Thess. I,
V, 1.
II. Objectum determinari potest
1) Omnimodis attributis (§ 215), ut:
a) Adjectivis et participiis: Mth. XXVII, 61 vas
jainar marja magdalene jah so anþara marja;
64 ïst so speidizei airziþa vairvizei þizai frumein;
Luc. III, 7 was gataiknida ïzvis þliuhan faura
þamma anavairþin hatiza; Rom. VII, 17 ni <a name=1072>
ïk vaurkja þata ak so bauandei ïn mis fravaurhts;
Cor. II, XI, 5 man ni vaihtai mik minnizo
gataujan þaim ufar mikil visandam apaustaulum;
Eph. II, 11 þiudos simle vesuþ namnidans
unbimaitanai fram þizai namnidon bimait.
Alia exempla vid. Gloss. V. þata c) α) et b);
b) Adverbiis vel praepositionalibus expressionibus,
quae adjectivorum vices gerunt: Tim. II, IV, 10 demas
mis bilaiþ frijonds þo nu ald; Gal. IV, 26
so ïupa ïairusalem frija ïst; Mc. I, 38 gaggam
duþaim bisunjane haimom; Col. II, 14
afsvairbands þos ana uns vadjabokos; Skeir.
III, b so bi guþ hrainei anabudana vas. Alia exempla
vid. Gloss. V. þata γ) et δ);
c) Genitivis vel pronominibus possessivis: Cor. I,
I, 16 ïk daupida þans staifanaus gadaukans;
18 þata vaurd galgins þaim fralusnandam dvaliþa
ïst; Phil. III, 18 qiþa þans fijands galgins
xristaus; Skeir. IV, a so faheds meina usfullnoda;
Joan. VIII, 13 so veitvodiþa þeina nist sunjeina;
Mth. V, 47 goleiþ þans frijonds ïzvarans;
Luc. VII, 1 usfullida alla þo vaurda seina; Mth.
X, 25 jabai garda valdand baiailzaibul haihaitun, und
wan filu mais þans innakundans ïs; IX, 4
vitands ïesus þos mitonins ïze. Alia exempla vid.
Gloss. V. þata ε),
ζ),
η);
2) Per alls nec non et jains: Luc. IX, 2 ïnsandida
ïns gahailjan allans þans unhailans; Cor. I, XVI,
16 ufhausjaiþ allaim þaim gavaurstvam; Neh.
V, 13 gatavidedun þata vaurd alla so managei;
Luc. IX, 25 wo allis þaurfte gataujiþ sis manna gageigands
þo manased alla; Mth. VIII, 28 ni mahta
manna usleiþan þairh þana vig jainana. Alia
exempla vid. Gloss. V. þata θ) et ι);
3) Sententiis relativis sequentibus: Mc. II, 4 ïnsailidedun
þata badi, ana þammei lag sa usliþa;
X, 39 sveþauh þana stikl, þanei ïk driggka,
driggkats jah þizai daupeinai, þizaiei
ïk daupjada; XII, 23 ïn þizai usstassai, þan
usstandand, warjamma ïze vairþiþ qens? etc., vid.
Gloss. V. þata b);
4) Ubi hujusmodi sententia relativa facile cogitari
potest: Mth. VIII, 27 þai mans sildaleikidedun,
scilicet homines, qui in nave concomitabantur; Mc.
VI, 14 vaurkjand þos mahteis ïn ïmma, id est, potentiam
de qua fit narratio, vel cui suscitato mortuo
credebant; Joan. XII, 3 ïþ sa gards fulls varþ
daunais, nempe domus ubi erat Jesus; XIX, 2 þai gadrauhteis
usvundun vippja, nimirum milites, quibus
Pilatus Jesum vincire jusserat. Alia exempla vid.
Gloss. V. þata d).
III. Ubi appositio determinandi causa vel explicandi
post substantivum ponitur, articulum capit: Mth.
XXVI, 71 ïesua þamma nazoraiau; XXVII,
26 marja so magdalene; Joan. VI, 4 pasxa so
dulþs ïudaie; XII, 4 ïudas seimonis sa ïskariotes;
XVIII, 1 rinnon þo kaidron; Luc. II, 43 ïesus sa
magus; IX, 7 herodes sa taitrarkes; Mc. VI, 14
ïohannes sa daupjands et alia participia nec non
<a name=1073>
adjectiva, vid. § 196, II, 2) b).---Mth. XXVII, 56
marja so ïakobis; Joan. VII, 23 vitoþ þata mosezis;
Mc. III, 18 ïakobu þana alfaiaus; VI, 1 marein
þo galeilaie.
«Annotatio.---In his autem omnibus supra laudatis
exemplis articulus etiam deficere potest, in casu
praecipue II, 1, b): Rom. VII, 2 simpliciter uf vaira
qens, quemadmodum etiam Cor. II, VII, 10 in
cod. A bi guþ saurga legitur. Nec non in casu III saepe
abest articulus: Mth. XXVII, 61 marja magdalene;
Luc. IV, 34 ïesu nazorenu; Joan. VI, 71 ïudan seimonis
iskariotu, et ordinario esaïas praufetus, alaiksandrus
aizasmiþa, teibairius kaisar, kustanteinus þiudans,
etc., Matth. XXVII, 2, 9; Mc. I, 2; Joann. XII,
38; Luc. I, 5; II, 36; III, 1; IV, 27; Cor. II, XI,
32; Tim. II, IV, 14; Calend.»
IV. Auxiliante articulo substantivi vicem gerunt:
1) Numeralia: Mc. VI, 7 ïesus athaihait þans tvalif
(scilicet discipulos, ut Mth. X, 1 ponitur); Luc.
X, 17 gavandidedun sik þai sibuntehund (hi septuaginta
[juvenes]) miþ fahedai; Mc. X, 41 þai taihun
dugunnun unverjan bi ïakobu jah ïohannen. Alia
exempla vid. Gloss. V. þata c).
2) Adverbia, praepositionales formulae et sententiae:
Mth. XXVI, 71 qaþ du þaim jainar (ad hos illic
[stantes]); Cor. I, V, 12 niu þans ïnna jus stojiþ, ïþ
þans uta guþ stojiþ; Joan. VIII, 23 jus us þaim
dalaþro (ἐκ
τῶν
κάτω) sijuþ, ïþ ïk us þaim ïupaþro
(ἐκ
τῶν
ἄνω) ïm; Mc. IV, 11; Phil. III, 14; Tim.
I, III, 7; Cor. II, I, 17 nist af mis þata ja ja jah
þata ne ne; V, 16 fram þamma nu ni
ainnohun kunnum.---Mc. III, 8 laistidedun afar ïmma
þai bi tyra; IV, 10 frehun ïna þai bi ïna;
Luc. V, 9 sildaleik dishabaida ïna jah allans
þans miþ ïmma (qui cum eo, comites ejus)
Tit. I, 10 sind managai ungawairbai þishun þai us
bimaita; Cor. II, X, 7 þo bi andvairþja saiwiþ;
XI, 28 ïnuh þo afar þata arbaiþs meïna
sinteina; Luc. XVII, 21 lauhmoni lauhatjandei us
þamma uf himina ïn þata uf himina skeiniþ.---Mc.
IX, 10 wa ïst þata us dauþaim usstandan?
XII, 33 þata du frijon newundjan sve
sik silban managizo ïst allaim þaim allbrunstim;
Rom. XIII, 9 þata ni horinos, ni maurþrjais,
ni hlifais, nih faihugeironjais
ïn þamma vaurda usfulljada þamma frijos newundjan
þeinana sve þuk silban. Alia exempla vid. Gloss.
V. þata d) e) g).
3) Substantive more Graeco ponitur etiam neutrum
plur. articuli (þo) cum genitivo: Mc. XII, 17 usgibiþ
þo kaisaris (hoc ad Caesarem [pertinens]) kaisara
jah þo guþs guþa; Luc. II, 49 ïn þaim
attins meinis skulda visan; Phil. II, 4 ni þo
seina warjizuh mitondans ak jah þo anþaraize
warjizuh. Alia exempla vid. Gloss. V. þata f).
V. Cum plura substantiva copulative vel adversative
construuntur:
a) Unicuique articulus repetitur, ubi praecipue diversi
sunt generis vel numeri: Mc. VII, 5 frehun ïna <a name=1074>
þai fareisaieis jah þai bokarjos; XII, 13 wis ïst sa
manleika jah so ufarmeleins? III, 33 wo ïst so aiþei
meina aiþþau þai broþrjus meinai? Phil. III, 2 saiwiþ
þans hundans, saiwiþ þans ubilans vaurstvjans,
saiwiþ þo gamaitanon; Cor. I, XIV, 22 razdos du
bandvai sind ni þaim galaubjandam ak þaim ungalaubjandam,
et ita ordinario;
b) Vel articulum nonnisi semel poni opus est: Joan.
VI, 27 vaurkjaiþ ni þana mat þana fralusanan ak
mat þana visandan du libainai aiveinon; Mth. XXVII.
12 vrohiþs vas ïesus fram þaim gudjam jah sinistam;
Joan. VII, 48 sai jau ainshun þize reike galaubidedi
ïmma aiþþau fareisaie (in Skeir. VIII, c ubi
hic locus laudatus est, legitur, articulo repetito, þize
fareisaie;) Mc. XIV, 43 qam ïudas jah miþ ïmma
managei fram þaim auhumistam gudjam
jah bokarjam jah sinistam; Mth. XXVII, 12;
Mc. X, 33; XI, 27; XII, 33; XIV 54; Luc. V, 21;
VI, 7; IX, 16; XIX, 47; XX, 1, 19; Joan. VII, 45;
XI, 25, etc.---Mth. VII, 14 wan aggvu þata daur
jah þraihans vigs sa brigganda; Luc. VIII, 51 ïesus
ni fralailot ainohun ïnngaggan alja þana attan þizos
maujos jah aiþein; Cor. I, VII, 8 qiþa þaim
unqenidam jah viduvom; Joan. XIV, 6 ïk ïm
sa vigsjah sunja jah libains; Cor. II, X, 10 þos
bokos kaurjos sind jah svinþos, ïþ qums leikis lasivs
jah vaurd frakunþ;
c) Quandoque etiam articulus posteriori tantum
substantivo praeponitur, a priori deficiens: Luc. VIII,
24 gasok vinda jah þamma vega vatins; Mth.
XXVII, 1; Mc. XIV, 54; tertio autem substantivo sequente,
sive articulus iterum omittitur, sive etiam
adhibetur: Neh. V, 17 ïudaieis jah þai fauramaþljos
·r· jah ·n· gumane jah þai qimandans at
unsis ana biuda meinamma andnumanai veisun; Joan.
XVIII, 12 þaruh hansa jah sa þusundifaþs
jah andbahtos ïudaie undgripun ïesu. Propria
autem sunt haec loca: Mc. VIII, 31 sunus mans uskiusan
skulds ïst fram þaim sinistam jah þaim auhumistam
gudjam jah bokarjam; XIV, 53 garunnun
auhumistans gudjans allai jah þai
sinistans jah bokarjos; Luc. XIX, 47 þai
auhumistans gudjans jah bokarjos sokidedun
ïna usqistjan jah þai frumistans manageins.
VI. Articulum inter et substantivum induci possunt
initio sententiae particulae et aliae hujusmodi
determinationes: Joan. VI, 33 so auk hlaifs guþs
ïst; XVIII, 55 sah þan siponeis vas kunþs þamma
gudjin; Rom. X, 1 sa raihtis vilja meinis hairtins.---Mth.
IX, 12 þaurbun lekeis þai unhaili habandans;
Rom. VIII, 5 þai bi leika visandans; Cor. I,
V, 3 þana þata sva gataujandan.

2. ADJECTIVUM.
(Graff, Ueber die deutsche schwache Declination, in
Neuen Jahrbuch der Berlinischen Gesellschaft für
deutsche Sprache II, 1, 1 seqq.) 

§ 196. Quod in tractandis adjectivis maxime interest,
<a name=1075>
in eo praesertim consistit, ut praecise determinetur,
in quonam differant vocalica (fortis) et
consonantica (debilis) declinationes. Jam vero hoc
est earum essentiale discrimen, quod scilicet vocalica
declinatio indeterminata, et generalia nec non et abstracta,
consonantica vero determinata, individua
atque concreta significet. Sed sine ratione assertum
est, consonanticam formam recentiorem esse quam
vocalicam et sese non nisi posterius evolvisse; errant
etiam qui putant, hanc formam addito mere articulo
constare, cum articulus ex fortuito tantum casu
in adjectivum incidat, scilicet ad designandum quod
prius est nominatum (coll. § 195, I, 1) a). Multo autem
rectius diceretur, hanc formam in se continere articulum,
qui in antiquis sermonibus minime existens,
tunc primum in eo tempore explicite apparuit, ad
quod nostra gothicae linguae monumenta referenda
sunt. Ut ut est, eadem regula etiam pro participio
pass. valet, dum participium act. consonanticam
tantum formam praeter masc. habet.
I. VOCALICA FORMA in positivo et superlativo gradibus:
a) Tam attributiva: Rom. VII, 24 vainans ïk
manna, ego infelix homo; Mc. XVI. 5 juggalauþ
bivaibidana vastjai weitai, veste candida; Skeir.
III, c. vitoþ raidida azgon kalbons gabrannidaizos
(subnigra vacca) utana bibaurgeinais. afaruh þan þo
ïn vato vairpandans hrain (pura aqua) jah vulla
raudai (rubris fluctibus) ufartrusnjandans; VI, b
ïohannes manniskaim vaurdam (humanis verbis)
veitvodida; VIII, a ïst magula ains her, saei habaiþ
·e· hlaibans barizeinans; Mth. III, 11 sah daupeiþ
ïn ahmin veihamma; VII, 17 all bagme godaize
akrana goda gataujiþ; Thess. II, II, 16 guþ atgaf
gaþlaih aiveina jah ven goda ïn anstai; quam
praedicativa: Rom. VII, 12 vitoþ veihata jah anabusns
veiha jah garaihta jah þiuþeiga; Cor. I,
IV, 11 veis dvalai ïþ jus frodai; Luc. X, 23
audaga sind augona; Joan. IX, 39 þai saiwandans
blindai vairþand; Luc. VII, 10 bigetun þana siukan
skalk hailana; Mc. I, 3 raihtos vaurkeiþ staigos
guþs unsaris; Skeir. IV, c ïohannes ïesu himinakundana
jah ïupaþro qumana qaþ;
b) Semper in vocabulis fulls, halbs, alls, ganohs,
midjis, svaleiks, ains, anþar, sums et in possessivis
pronominibus: Eph. IV, 13 garinnam du vaira fullamma;
Calendar. goth. batvins bilaifs aikklesjons
fullaizos (catholica ecclesia); Mc. VI, 23 þiswah
þei bidjais mik, giba þus und halba þiudangardja
meina; Neh. VI, 16 hausidedun fiands unsarai allai
jah ohtedun allos þiudos; Mc. X, 46 usïddja miþ
managein ganohai; Joan. XVII, 3 ei kunneina þuk
ainana (τὸν
μόνον) sunja guþ; Mc. II, 7 was mag
afletan fravaurhtins niba ains guþ (unicus Deus);
26 hlaibans faurlageinais ni skuld ïst matjan niba
ainaim gudjam; Skeir. VII, c ni ana þaim hlaibam
ainaim mahtais filusna ustaiknida; Mc. IX, 36 gasatida
barn ïn midjaim ïm (in mediis iis); Joan. VII,
14 ana midjai dulþ usstaig ïesus ïn alh; Mth. IX,
<a name=1076>
8 guþ gaf valdufni svaleikata mannam; Mc. VI, 2
mahteis svaleikos þairh handuns ïs vairþand; Cor.
II, VIII, 4 sa qimanda anþarana ïesu mereiþ; 8, anþaros
aikklesjons birauboda; Mc. XIV, 51 ains sums
juggalauþs laistida afar ïmma. Nec non et his vocabulis
substantive usurpatis, forma remanet vocalica:
Mth. V, 18 allata (omne) vairþiþ; VIII, 33 gataihun
all bi þans daimonarjans; Mc. I, 27 sildaleikidedun
allai (omnes); Skeir. VI, d sumai (quidam)
jah stibna ïs gahausidedun, sumai þan ïs siun sewun;
Luc. IX, 19 anþarai (alii) qiþand þuk heleian,
sumai þan þatei profetus usstoþ; Mc. XIV, 60 usstoþ
sa auhumista gudja ïn midjaim (in mediis
[eorum]). Imo et post articulum: Mth. XXVII, 49
þai anþarai qeþun; Cor. I, IX, 5; Joan. XVIII, 16
sa siponeis anþar; Mth. V, 39; Cor. II, X, 11 þata
þagkjai sa svaleiks; Cor. I, VII, 15 nist gaþivaids
broþar aiþþau svistar ïn þaim svaleikaim; Cor.
II, XII, 2; Gal. V, 21, 23; VI, 1; Cor. II, XI, 13
þai svaleikai galiugaapaustauleis; Cor. I, XII, 12
liþjus allai us leika þamma ainamma; 19 sind þo
alla ains liþus; Luc. XV, 32 þata mein þein ïst.
Hinc Gothus formulam τὸ
λοιπόν (de caetero) per þata
anþar convertit Cor. I, I, 16; Cor. II, XIII, 11;
Eph. VI, 10, etc.
«Annotatio 1.---Allans in consonantica forma
pro allai in solo loco Neh. VI, 16 falsum est, vid.
annot. ad h. l.»
II. CONSONANTICA FORMA. Haec forma adhibetur, ubi
adjectivum ad objectum determinatum refertur, id
est, in concreto sensu, qui graece articulo exprimitur,
et in ordinalibus vocabulis. Adest insuper,
judice Gotho, fundamentalis determinatio in comparationibus,
quapropter comparativi hac tantummodo
induuntur forma, ubi etiam comparatio vel sententia
adversativa cogitari potest. Nec non et ubi adjectiva
pro personis vel individuis substantive ponuntur,
ordinario et in vocativo semper consonanticam formam
sumunt.
1) Sine articulo:
a) Determinatum, cum in graeco textu sit articulus:
Mth. XXVII, 62 ïftumin daga gaqemum auhumistans
gudjans (οἱ
ἀρχιερεῖς), sed Joan. XVIII, 13
annas vas auhumists veiha (ἀρχιερεύς) þis ataþnjis;
Joan. VII, 37 ïn spedistin daga (ἐν
τῇ
ἐσχάτῃ
ἡμέρᾳ)
dulþais stoþ ïesus; Mc. III, 11 ahmans unhrainjans
(τὰ
πνεύματα
τὰ
ἀκάθαρτα) drusun du ïmma; Joan.
XVIII, 10 afmaimait ïmma auso taihsvo (τὸ
ὠτίον
τὸ
δεξιόν, cujus loco in parallelo Mc. XIV, 47 auso þata
taihsvo addito articulo, vid. infra 2) b); Mth. V, 30
jabai taihsvo þeina handus (ἡ
δεξιά
σου
χείρ) marzjai
þuk; 39 jabai was þuk stautai bi þaihsvon þeina
kinnu (τὴν
δεξιάν
σου
σιαγόνα) vandei ïmma jah þo
anþara; Cor. II, VI, 7 ïn mahtai guþs þairh vepna
garaihteins taihsvona jah hleidumona (τῶν
ὅπλων---τῶν
δεξιῶν
καὶ
ἀριστερῶν); Cor. I, XVI, 19 goleiþ
ïzvis priska miþ ïngardjon (τῇ
κατ᾽
οἶκον) seinai
aikklesjon; Cor. II, IV, 4 xristus ïst frisahts guþs
ungasaiwanins (τοῦ
θεοῦ
τοῦ
ἀοράτου); quapropter
<a name=1077>
etiam Col. I, 15 ungasaiwān̄īs loco ungasaiwanis legendum
est, coll. tamen annot. 5 c). Skeir. III, b ni
þanaseiþs judaiviskom ufarranneineinim (judaicae
purificationes [in lege mosaica institutae]) brukjand;
Mc. XI, 1 newa vesun at fairgunja alevjin (τὸ
ὄρος
τῶν) loc. τὸ
ἐλαιῶν, hoc est, mons olivarum prope Jerusalem,
dum mons oleis plantatus generaliter diceretur
fairguni alevi); Joan. V, 35 jains vas lukarn
brinnando jah liuhtjando (ὁ
καιόμενος). Quin
imo consonantica forma tum etiam usurpatur,
cum in graeco textu deficit articulus, ut in libains
aiveino (ζωὴ
αἰώνιος,) vita aeterna, per oppositionem
ad terrestrem vitam) Mc. X, 17, 30; Luc. X,
25; XVIII, 18, 30; Joan. VI, 27, 40, 47, 54, 68; X,
28; XII, 25; XVII, 2; Rom. VI, 23; Gal. VI, 8; Tim.
I, I, 16; VI, 12; Tit. I, 2; Mth. XXV, 46 ubi etiam
opponitur balveins aiveino, quemadmodum Thess.
II, I, 9 fralusts aiveino (alias autem adhibetur forma
fortis [vocalica], ex. gr.: vulþus aiveins Cor. II, IV,
17; Tim. II, II, 10, 11).
b) Comparativum: Mth. IX, 16 vairsiza (χεῖρον)
gataura vairþiþ; Luc. I, 18 qens meina fram aldrozei
(προβεβηκυῖα, scilicet aetate provecta) ïn dagam seinaim;
XVI, 8 þai sunjus þis aivis frodazans sunum
liuhadis sind; Cor. I, IX, 19 ei managizans gageigaidedjau;
Cor. II, VIII, 17 usdaudoza visands galaiþ
du ïzvis; Gal. IV, 1 arbinumja niuklahs ni und vaiht
ïusiza ïst skalka; Skeir. VI, c hardizo þize ungalaubjandane
varþ hairto; Luc. V, 39 vein fairni batizo
ïst; Luc. XVIII, 14 alïddja motareis garaihtoza gataihans
du garda seinamma þau jains.
Partim ex forma quam induunt, partim ex
ipsorum significatione ut comparativa habenda sunt
auhuma altior, superior, aftuma posterior, fruma
prior, innuma interior, hleiduma laevus per oppositionem
ad dextrum, ïftuma sequens qui praecedentem
supponit, et tandem fairna superior, quod propter
significationem huc pertinet et consonantice tantum
occurrit. Hic autem Gothus generaliter exactior fere
est quam Graecus: Phil. III, 3 anþar anþarana munands
sis auhuman (ὑπερέχοντα, altiorem, praestantiorem);
Mc. X, 31 managei vairþand frumans
aftumans jah aftumans frumans, in graeco
textu est πρῶτοι et ἔσχατοι, cum significatio comparativa
ex allegatis duobus extremis pateat; hinc ponuntur
fruma et frumei in inscriptione prioris epistolae
ad Timotheum et in subscriptionibus prioris ad
Corinthios et alterius ad Thessalonicenses epistolae,
quia duae sunt; hinc etiam in Calendario goth. november
fruma ïuleis dicitur, altero Julii mense existente;
quapropter Gothus non solum comparativum
πρότερος Gal. IV, 13; Eph. IV, 22 per fruma convertit,
sed etiam, et equidem correcte, superlativum
πρῶτος Mth. XXVII, 64 (ubi prior errori alteri respondet);
Joan. XV, 18 (prius quam vos); Cor. I, XV, 47
(ubi τῶ fruma manna---anþar respondet); Tim. I, II,
13 (ubi Eva ad Adam prius creatum objicitur);
Cor. II, IV, 16 sa ïnnuma manna ὁ
ἔσωθεν
ἀνθρωπος,
ut qui ad sa utana manna supplendum opponitur;
<a name=1078>
Rom. VII, 22; Eph. III, 16; Mth. VI, 3 ni viti hleidumei
þeina, wa taujiþ taihsvo þeina; Cor. II, VI, 7,
etc.; Mth. XXVII, 62 ïftumin daga, τῇ
ἐπαύριον, sequente
die, praecedenti opposito; item Mc. XI, 12;
Joan. VI, 22; XII, 12. Hinc consonantica forma stat
etiam in formula af vel fram fairnin jera Cor.
II, VIII, 10; IX, 2 ἀπὸ
πέρυσι superiore anno.
«Annotatio 2.---Ex his formis comparativis
oriuntur superlative auhumists, aftumists, frumists
et ex hindumists et spedumists formae hinduma
posterior (per oppositionem ad anteriorem) et speduma
recentior (per oppositionem ad maturiorem)
cogitari possunt.»
c) Ordinales numeri (exceptis frumists et anþar,
quae ex cardinalibus non derivantur): Mc. IX, 31
usqistiþs þridjin (τῇ
τρίτῃ) daga usstandiþ; Luc. IX,
22; XVIII, 33; Cor. I, XV, 4; Mc. XV, 25 vasuh þan
weila þridjo (τρίτῃ); Cor. II, XII, 2 fravulvans und
þridjan (τρίτου) himin; Mth. XXVII, 45 fram saihston
(ἕκτης) weilai varþ riqis ufar allai airþai und weila
niundon (ἐννάτης); Mth. XXVII, 46 bi weila niundon
ufhropida ïesus; Mc. XV, 33 biþe varþ weila saihsto,
riqis varþ; Luc. I, 26 ïn menoþ saihstin (τῷ
ἕκτῳ)
ïnsandiþs vas aggilus gabriel; I, 36 jah sa (οὗτος) menoþs
saihsta ïst ïzai; I, 59 varþ ïn daga ahtudin (τῇ
ὀγδόῃ) qemun bimaitan þata barn; XVIII, 12 afdailja
taihundon dail, þize gastalda; III, 1 ïn jera fimtataihundin
(πεντεκαιδεκάτῳ) þiudinassaus teibairiaus
varþ vaurd guþs at ïohannen.
d) Substantive: blinda caecus Mc. X, 46 (ὁ
τυφλός);
VIII, 22 (τυφλός), hinc etiam blinda sums Luc. XVIII, 45;
tvai blindans Mth. IX, 27; sed Mth. XI, 5 blindai
ussaïwand, ubi equidem adjectivum substantive usurpatur,
non autem de quibusdam caecis, sed de omnibus
in genere qui caeci sunt; Cor. I, XV, 29 wa vaurkjand
þai daupjandans faur dauþans (τῶν
νεκρῶν), jabai
allis dauþans ni urreisand, mortui scilicet qui sine
baptismo mortui sunt et pro quibus baptizantur,
coll. contra Mth. VIII, 22, in formula us dauþaim urreisan
Mth. XI, 5; XXVII, 64; Mc. VI, 14, 16, etc. de resurrectione
mortuorum: hinc þarbans Joan. XII, 5
(πτωχοί) mendici, sed unleds eamdem habens significationem
(πτωχός,
ὁ
πένης), in vocalica tantum forma
occurrit: Mth. XI, 5; Luc. XVI, 20; XVIII, 22; Cor. II,
IX, 9. Item in neutro nih andvairþo nih anavairþo
Rom. VIII, 38 neque praesens neque futurum
(οὔτε
ἐνεστῶτα
οὔτε
μέλλοντα); et ubi neutra substantivis
graecis respondent: Luc. IV, 29 brahtedun ïna
und auhmisto (ἕως
[τῆς]
ὀφρύος) þis fairgunjis; Rom.
XIII, 7 usgibiþ nu allaim skuldo (τὰς
ὀφειλάς); coll.
Eph. IV, 9 undaraisto airþos (τὰ
κατώτερα
μέρη
τῆς
γῆς).
Hinc plurima adjectiva etiam consonantice ponuntur,
ubi praedicati vicem gerunt, nec non absolute
usurpantur: Mc. VII, 18 jah jus unvitans (ἄσύνετοι,
non inscius, sed inscientia) sijuþ; Cor. II, XII, 6, 11;
Phil. III, 15 sijum fullavitans; Col. I, 28; IV, 12;
Gal. III, 3 sva unfroþans (ἀνόητοι) sijuþ (e contra Cor.
II, XI, 16 qiþa ïbai was mik muni unfrodana; Eph.
<a name=1079>
V, 17 ni vairþaiþ unfrodai, ak fraþjandans); Mc.
XII, 3 ïnsandidedun ïna laushandjan; Tim. I, III, 6
niuja satiþs (νεόφυτος); Luc. VII, 2 skalks siukands
svultavairþja scilicet vas (ἔμελλε
τελευτᾷν); Mc. IV,
15 gahausjand unkarjans (ἀμελοῦντες); Luc. VI, 35
leiwaid ni vaihtais usvenans (ἀπελπίζοντες); Cor.
II, XI, 8 ushaista (ὑστερηθείς) ni ainnohun kaurida;
23 svasve unvita (παραφρονῶν) qiþa. Hinc cum vairþan
et visan pro circumscribendis verbis graecis: usfilma
vairþan (ἐκπλήττεσθαι) Mc. I, 22; Luc. IX, 43;
alaþarba vairþan (ὑστερεῖσθαι) Luc. IV, 14; vairþan
usgrudja Luc. XVIII, 1, etc.; visan unkarja (ἀμελεῖν)
Tim. I, IV, 14; gamainja visan (κοινωνεῖν) V, 22; unvita
visan (ἀγνοεῖν) Cor. I, X, 1, gavilja visan (συνευδοκεῖν)
VII, 13 (ubi vs. 12 loco gavilja legendum est gaviljo).
«Annotatio 3.---Plurima vocabula diversam formam
pro diversa significatione habent, ex. gr.: ïbns
planus: Luc. VI, 17 gastoþ ana stada ïbnamma;
ïbna autem idem: Luc. XX, 36 ïbnans aggilum sind;
Skeir. I, a qam nasjands ni ïbna nih galeiks unsarai
garaihtein ak silba garaihtei visands; V, d ni ïbnon ak
galeika sveriþa usgiban sunau uns laiseiþ.»
e) In vocativo: Luc. XIX, 17 vaila goda skalk! Joan.
XVII, 25 atta garaihta! 11 atta veiha! Mc. X, 17
laisari þiuþeiga! Luc. XVIII, 18; Luc. XIX, 22 unselja
skalk jah lata! Mc. I, 25 ahma unhrainja!
V, 8; Cor. I, XV, 58 broþrjus meinai liubans! Gal. III,
1 o unfrodans galateis! Luc. IX, 41 o kuni ungalaubjando!
Cor. II, VII, 1 liubans, hrainjam
unsis! Mth. V, 22 saei qiþiþ dvala! skula vairþiþ
ïn gaiainnan.
«Annotatio 4.---Non ut exceptiones habendi sunt
casus: Mc. IX, 25 þu ahma þu unrodjands jah
bauþs, ïk þus anabiuda! XV, 29 o sa gatairands þo
alh jah bi þrins dagans gatimrjands þo, nasei þuk
silban, cum hic non equidem vocativus, sed nominativus
more graeco stet; conspicuum est autem Luc.
I, 28 fagino anstai audahafta, frauja miþ þus,
þiuþido þu ïn qinom, ubi audahafto spectares.
Eodem modo ponitur participium þiuþida (masc.) et
þiuþido benedicta! Item Mc. XI, 9, 10; Luc. XIX, 38;
Joan. XII, 13; sed Mc. XV, 18 legitur hails þiudan ïudaie.
«Annotatio 5.---A regulis a) et b) raro deflectitur;
scilicet quandoque fit a) ut adjectivum articuli expers
etiam debilem formam induat: Col. I, 7 aipafras ïst
triggva (πιστός) faur ïzvis andbahts ïesuis, hac formula
alibi semper cum articulo occurrente (sa triggva
andbahts, vid. infra 2) a): permutata est autem
utraque forma Rom. IX, 2, saurga mis ist mikila
(vocal.) jah unweilo (conson. ἀδιάλειπτος) aglo;
Mth. V, 19 saei laisjai sva mans sah minnista (conson.
ἐλάχιστος) haitada. ïþ saei taujiþ jah laisjai sva
sah mikils (vocal. μέγας) haitada;---b) ut adjectivo
graeco articulum habente forma fortis gothice adhibeatur:
Joan. X, 11 ïk ïm hairdja gods (ὁ
καλός);
Thess. II, I, 5 taikn garaihtaizos (τῆς
δικαίας)
stauos guþs (sed Joan. VII, 24 τὴν
δικαίαν
κρίσιν regulariter
vertitur þo garaihton staua); Col. III, 10
gahamoþ niujamma (τὸν
νέον) scilicet mann; Luc.
<a name=1080>
I, 70 rodida þairh munþ veihaize (τῶν
ἁγίων) þize
fram anastodeinai aive praufete seinaize ubi veihaize
animadversu dignum est, si, ut probabile est, substantive
ponitur;---c) ut etiam cum substantivo
sensu adjectiva vocalicam formam recipiunt et usurpantur:
Mc. VII, 32 berun du ïmma baudana (surdus);
XVI, 5 gasewun juggalauþ sitandan ïn taihsvai (ἐν
τοῖς
δεξιοῖς, in dextris); III, 27 ni manna mag kasa
svinþis (τοῦ
ἰσχυροῦ, fortis) vilvan; Luc. XV, 7
faheds vairþiþ ïn himina ïn ainis fravaurhtis ïdreigondins
þau ïn niuntehundis jah niune garaihtaize;
Rom. XIV, 1 unmahteigana (τὸν
ἀσθενοῦντα, debilem)
galaubeinai andnimaiþ; Luc. V, 31 ni þaurbun
hailai (οἱ
ὐγιαίνοντες, sanati) leikeis ak þai unhailans;
Mc. IV, 5 anþar gadraus ana stainahamma (τὸ
πετρῶδες, lapidosum).
2) Cum articulo, qui adjectivo naturaliter conjungendus
est, ubique sa pro οὗτος usurpatur.
a) Hic porro articulus proxime quidem ponitur,
non autem in gratiam adjectivi, sed juxta regulam,
ubi ad substantivum refertur (vid. § 195, 1);
cum scilicet hoc substantivum repetitur, vel quodam
modo determinatur, ex. gr. genitivo, pronomine
possessivo, etc., cum insuper praegnantem vel
peculiarem significationem habet et in quibusdam
formulis; Mc. XIV, 54, 55 qam ïn garda þis auhumistins
gudjins (τοῦ
ἀρχιερέως)---ïþ þai auhumistans
gudjans (οἱ
ἀρχιερεῖς) sokidedun ana ïesu veitvodiþa;
vs. 53 prima vice vocatur tantum du auhumistin
gudjin---auhumistans gudjans (τὸν
ἀρχιερέα---οἱ
ἀρχιερεῖς),
quo in casu semper cum articulo ponitur 60,
61, 63; XV, 1; item Joan. XVIII, 19 propter vs. 14 sqq.,
quandoque etiam occurrit þai auhumistans gudjans
pariter cum articulo (Joan. XI, 47), quia Judaeorum
summos sacerdotes designat; Luc. V, 37 distairid
þata niujo vein þans balgins, praecedente vein niujata;39 þata fairnjo (vein) batizo ïst, praeeunte
ainshun drigkandane fairni (vein) ni suns vili jugg;
vs. 36; VII, 10 bigetun þana siukan skalk hailana
(vid. vs. 2); VIII, 15 þata ana þizai godon airþai
(vid. vs. 8); Mc. IV, 20 ejus loco adest ana airþai
þizaî godon, vid. infra b); Joan. X, 11 ïk ïm hairdeis
gods, hairdeis sa goda saivala seina lagjiþ faur
lamba; XVII, 2, 3, gibai ïm libain aiveinon. soh þan
ist so aiveino libains; XIX, 5 usïddja ïesus bairands
þana þaurneinan vaip jah þo paurpurodon
vastja (vid. vs. 2); Mc. XII, 20, 21 sibun broþrahans
vesum ja sa fruma (scilicet broþar ex broþrahans)
nam qen---jah anþar---jah sa þridja (scilicet broþar);
Luc. XX, 29---31; Mth. XXVII, 64 hait nu vitan
hlaiva und þana þridjan dag (vs. 63 þrins dagans);
Cor. I, XV, 48 vileiks sa muldeina (scilicet manna)
svaleikai jah þai muldeinans (scilicet mans,
praecedente vs. 47 muldeins); item pariter sa ufarhiminakunda
et vs. 49 þis airþeinins; Mth. VII, 17 sa
ubila bagms akrana ubila taujïþ (propter praecedens
all bagme); Cor. I, V, 7 ushraineiþ þata
fairnjo beist (vid. vs. 6), Joan. VII, 24 þo garaihton
staua stojaiþ (praeeunte ni stojaiþ); Tim.
<a name=1081>
I, I, 10 þizai hailon laiseinai andstandan (propter
vitodalaisarjos vs. 7 vel god ïst vitoþ vs. 8);
Skeir. II, b ïupaþro qaþ þo veihon jah himinakundon
gabaurþ anþara þairh þrahl usþulan
(propter praecedens ïupaþro gabairada); ibid.
þoleikeinon us vambai munands gabaurþ (propter
ïn vamba aiþeins aftra galeiþan jag-gabairaidau);
Mth. XI, 20 in baurgim vaurþun þos managistons
mahteis ïs (propter ïs vid. § 195, II, c);
Skeir. II, d nasjands þana anavair þan dom ïs
gasaw; III, 6 frauja þo ahmeinon anafalh daupein;
Eph. I, 6 ansteigs vas uns ïn þamma hubin sunau
seinamma (propter pronomen possess.); Mth. V, 35
ïairusaulyma baurgs ïst þis mikilins þiudanis (regis
Judaeorum); XXVII, 53 ïnnatïddjedun ïn þo veihon
baurg (so baurgs est urbs princeps); Mth. V, 26 ni
usgaggis jainþro, unte usgibis þana minnistan kintu
et Joan. VI, 44 urraisja ïna ïn þamma spedistin
daga formulae sunt (alias occurrit ïn spedistin daga
VII, 37); Luc. XIX, 30 gaggats ïn þo viþravairþon
haim δεικτικῶς dictum est, alibi autem adest haim þo
viþravairþon vid. b). Item etiam sa haitana . . . hic vocatus
Mc. XV, 7, quod personam cognitam exhibet.
Nec non et participio pass. consociatur articulus, ut
Luc. I, 1 ïnsaht bï þos gafullaveisidons ïn uns
vaihtins. Congruenter Luc. XV, 4 fert gaggiþ afar
þamma fralusanin scilicet lamba, quia supra fraliusands
ainamma lamba legitur.
In posteriori tempore, quo sa articulus evasit,
epistolarum interpretes primum eo ita usurpaverunt,
ut, praeeunte Graeco, ad substantivum antea
expressum non relatus fuerit: Cor. I, VII, 26 man
nu þata goþ visan ïn þizos andvairþons
þaurftais (διὰ
τὴν
ἐνεστῶτα
ἀνάγκην); VIII, 11 sa
unmahteiga ana þeinamma vitubnja broþar; XI, 25
sa stikls so niujo triggva (ἡ
καινὴ
διαθήκη) ïst;
Cor. II, III, 14 anakunnains þizos fairnjons
triggvos; VIII, 2 þata diupo unledi (ἡ
κατὰ
βάθους
πτωχεῖα) ïze usmanagnoda du gabein ainfalþeins ïze;
Eph. II, 4 guþ gabeigs visands ïk armahairtein ïn
þizos managons frijaþvos (διὰ
τὴν
πολλὴν
ἀγήπην),
ïn þizaiei frijoda uns (hic vero articulus spectari potest
ut sequenti relativo requisitus, vid. § 195 II, 3); III,
10 so managfalþo handugei guþs; III, 19 þo
ufarassau mikilon þis kunþjis friaþva; IV, 24 gahamoþ
þamma niujin mann; 30 þana veihan
ahman guþs; VI, 21 tukeikus sa liuba broþar jah
triggva andbahts; item Col. IV, 7, 9 et Col. I, 7
aipafrin þamma liubin gaskalkja; Eph. IV, 22
aflagjaiþ bi frumin usmeta þana fairnjan
mannan, þana riurjan bi lustum; Col. III, 9;
Col. IV, 15 goleiþ nymfan jah þo ïngardjon ïs
aikklesjon (Cor. I, XVI, 19 autem abest articulus);
Tim. I, I, 11 vutþus þis audagins guþs; 18
driugais ïn þaim þata godo drauhtivitoþ; Skeir. II,
d tvos ganamnida vaihts, jah þata raihtis anasiunjo
vato jah þana andaþahtan ahman; Eph. III, 8
vailamerjan þo unfairlaistidon gabein.
b) Adjectivum contra articulum proxime advocat,
<a name=1082>
cum scilicet substantivo ipsum postponitur, vel ut
appositio stat: Mth. V, 29 augo þata taihsvo;
VI, 11 hlaif þana sinteinan; VIII, 12 riqis þata
hindumisto; Mc. I, 26 ahma sa unhrainja;
I, 27; V, 13; IX, 25; Luc. VIII, 29; Mc. I, 27 so
laiseino so niujo; IV, 20 airþai þizai godon; V,
7 guþs þis hauhistins; VIII, 38 aggilum þaim
veiham; IX, 7 sunus meins sa liuba; Luc. III, 22;
IX, 35; XX. 13; X, 30 ïn aiva þamma anavairþin;
XI, 2 ïn haim þo viþravairþon; XIV, 58 alh þo
handuvaurhton; Luc. III, 22 ahma sa veiha;
III, 26; Joan. VII, 39; XIV, 26; Eph. I, 13; Luc. VI, 6
handus ïs so taihsvo; VII, 47 fravaurhteis þos
managons; Joan. VI, 13 hlaibam þaim barizeinam;
32 hlaif þana sunjeinan; VII, 37 ïn
spedistin daga þamma mikilin dulþais; XV, 1
veinatriu þata sunjeino; Cor. II, I, 6 þreihanda
ïn naseinais þizos vaurstveigons; XI, 32 atta
sa þiuþeiga; Eph. III, 9 fauragaggi runos þizos
gafulginons; Col. IV, 14 leikeis sa liuba.---Mth.
VII, 13 vigs sa brigganda; Joan. VI, 14 praufetus
sa qimanda; 51 hlaifs sa libanda; XV, 25
vaurd þata gamelido; Mc. IV, 15 vaurd þata
ïnsaiano; Luc. II, 15 vaurd þata vaurþano;
Mth. XI, 21 mahteis þos vaurþanons; XI, 23;
XXVII, 44 þai vaidedjans þai miþushramidans;
Mc. VI, 2 so handugeino so gibano; Luc. VI, 15
seimon þana haitunan zeloten; XV, 6 lamb þata
fralusano; Joan. VI, 27 þana mat þana fralusanan;
Cor. II, I, 8 aglon þo vaurþanon;
VIII, 1 anst þo gibanon; Gal. II, 9; Eph. III,
7 bi gibai anstais guþs þizai gibanon mis; Mth.
XXV, 41 ïn fon þata aiveino þata manvido;
Eph. IV, 22 þamma niujin mann þamma gaskapanin;
Col. III, 10. Sed ante adjectivum etiam
praetermitti potest articulus, ubi jam substantivo praeponitur:
Eph. VI, 13 ïn þamma daga ubilin (ἐν
τῇ
ἡμέρᾳ
τῇ
πονηρᾷ).
c) Necnon et articulus ordinario ponitur, ubi
adjectiva et participia substantive usurpantur.
aa) Proxime quidem modi de quo 2) a) quaestio
fuit: Mth. IX, 27, 28 laistidedun afar ïmma tvai
blindans (duo caeci)---qimandin þan ïn garda
duatïddjedun ïmma þai blindans (hi caeci); Mth.
VIII, 22, 23 berun du ïmma blindan (caecum quemdam)---fairgreipands
handu þis blindins (hujus caeci)
ustauh ïna; Mc. III, 27 kasa svinþis vilvan, niba
faurþis þana svinþan bindiþ; Joan. X, 5 framaþjana ni laistjand, unte ni kunnun þize framaþjane
stibna; Luc. XVI, 10 sa in leitilamma
untriggva, quia praecedit saei triggvs ïst; 22 varþ
þan gasviltan þamma unledin---gasvalt jah sa
gabeiga (vid. vs. 19 et 20); Mth. IX, 33 rodida sa
dumba (vs. 32 synonymus est mannabauds); Mc. V, 15
gasaiwand þana vodan sitandan (daemoniacum de
quo supra fuit mentio); XV, 32 þai miþushramidans
ïmma (vs. 27 jah miþ ïmma ushramidedun tvans
vaidedjans); Joan. XII, 5, 6 duwe ni fradailiþ ïst
þarbam (egenis). þata qaþ ni þeei ïna þize <a name=1083>
þarbane (egenorum) kara vesi; Cor. I, I, 19 fraqistja
snutrein þize snutrane jah frodein þize frodane
uskiusa; et etiam
bb) Quamvis vocabulum non antea nominetur, ad
morem graecum et instar: Mth. V, 8 audagai þai
hrainjahairtans (οἱ
καθαροὶ
τῇ
καρδίᾳ); 21
hausideduþ þatei qiþan ïst þai mairizam (τοῖς
ἀρχαίοις)· ni maurþrjais; 39 ïk qiþa ïzvis ni anstandan
allis þamma unseljin (τῷ
πονηρῷ); Joan. XVII,
15; Mth. XXV, 46 þai garaihtans (οἱ
δίκαιοι) ïn
libain aiveinon; Mc. X, 42 þai mikilans (οἱ
μεγάλοι)
ïze gavaldand ïm; XIII, 17 vai þaim qi þuhaftom;
XIV, 61 þu ïs xristus, sa sunus þis þiuþeigins
(τοῦ
εὐλογητοῦ); Luc. I, 24 kann þuk, was þu ïs sa
veiha (ὁ
ἅγιος) guþs; IV, 34; VI, 24 vai ïzvis þaim
gabeigam; Cor. II, XIII, 12 goljand ïzvis þai
veihans (οἱ
ἅγιοι) allai; Eph. I, 1; III, 18, etc.;
Joan. XI, 39 svistar þis dauþins (τοῦ
τεθνηκότος);
44; XII, 1; Luc. I, 49 gatavida mis
mikilein sa mahteiga (ὁ
δυνατός); Eph. III, 20;
Cor. I, V, 10 ni blandaiþ ïzvis þaim faihufrikam
jah vilvam; Luc. VI, 35 gods ïst þaim unfagram
jah unseljam; Cor. I, VIII, 9 [valdufni ïzvar bistugq]
vairþai þaim unmahteigam (τοῖς
ἀσθενέσι); 11;
IX, 22; IX, 21 varþ þaim vitodalausam (τοῖς
ἀνόμοις) sve vitodalaus; item X, 33 ni sokja þatei
mis bruk sijai ak þatei þaim managam (τοῖς
πολλοῖς); 17; V, 13 usnimiþ þana ubilan;
Gal. II, 10 þize unledane gamunan; Joan.
XIII, 29; Gal. IV, 27 managa barna þizos auþjons
(τῆς
ἐρήμου); VI, 1 jus þai ahmeinans
gaþvastjaiþ þana svaleikana; Neh. VI, 17 managai
vesun þize reikjane (ἐντιμῶν) ïudaie, þaiei sandidedun
aipistulans; Skeir. V, a þize anavair þane
airzein; Mth. XI, 11 sa minniza ïn þiudangardjai
himine maiza ïmma ïst. Pariter in neutro: Mth. V,
37 þata managizo (τὸ
περισσόν) þaim us þamma
ubilin (τοῦ
πονηροῦ) ïst; Luc. III, 5 vairþiþ þata
vraiqo (τὰ
σκολιά) du raihtamma; XVI, 11 þata
sunjeino was ïzvis galaubeiþ; 12 in þamma
framaþjin triggvai; 15 þata hauho in mannam;
XVIII, 27 þata unmahteigo (τὰ
ἀδύνατα); Rom.
VIII, 3; IX, 22 þata mahteigo (τὸ
δυνατόν); Joan.
XVI, 13 þata anavairþo (τὰ
ἐρχόμενα) gateihiþ
ïzvis; Col. II, 17; Rom. VII, 13 þata þiuþeigo
varþ mis dauþus? IX, 25 haita, þo unliubona
liubona  <a name=t6300>[6300]; Cor. I, XIV, 25 þo analaugnjona
hairtins ïs svikunþa vairþand; XV, 53 skuld (ita
enim loco skula legendum est) ïst þata riurjo
gahamon unriurein jah þata divano gahamon
undivanein; Cor. II, III, 10 þata vulþago; V, 17
þo alþjona; XIII, 7 þata godo; Gal. VI, 9; Gal. II, 7
þata viþravairþo; V, 21 þata galeiko; Eph. VI, 12 þo
ahmeirona.
 <a name=1084>
cc) Participium activi: Rom. VIII, 37 jiukam þairh
þana frijondan (eum, qui amat, amans) uns;
IX, 20 ïbai qiþiþ gadikis du þamma digandin (ad
hunc fingentem) wa mik gatavides sva? Eph. I, 23
fullo þis alla ïn allaim usfulljandins; Mth. VII,
14 favai sind þai bigitandans vig; XXVII, 54
hundafaþs jah þai miþ ïmma vitandans ïesua
ohtedun; Mc. X, 23 agluba þai faihu gahabandans
ïn þiudangardja guþs galeiþand; Rom. VIII, 4
garaihtei vitodis usfulljada ïn uns þaim ni bi
leika gaggandam; X, 15 skaunjai fotjus þize
spillondane gavairþi, þize spillondane þiuþ;
XII, 14 þiuþjaiþ þans vrikandans ïzvis. Sic participium
praesens consonanticam formam in omnibus
casibus induit, excepto tantum nominativo sing., qui
vocalicam assumit: Mth. VII, 21 ïnngaleiþiþ ïn
þiudangardja himine sa taujands viljan guþs; X, 40
sa andnimands ïzvis andnimiþ mik; Mc. IV, 3
urrann sa saiands saian fraiva; XIV, 42 sa levjands
mik atnewida; Luc. III, 11; VI, 49; Joan. VIII, 47;
Rom. IX, 33; XI, 26; XII, 8; XIII, 2; XIV, 3; XV, 12;
Cor. I, VII, 15; Cor. II, IV, 14; IX, 10; X, 17; Gal. V,
10; Thess. I, III, 5. Consonantice ponitur tantum
sa qimanda Mc. XI, 9; Luc. VII, 19, 20; XIX, 38;
Joan. XII, 13; Cor. II, XI, 4, consequenter etiam
Joan. III, 31 (Skeir. IV, b) pro sa ïupaþro qimands
legi potuit qimanda, quod sine dubio cum sa
gagganda Mth. III, 11 (Skeir. III, d) et etiam sa
ïnngaggands Joan. X, 2 occurrit. Femininum econtra
semper habet consonanticam formam, quae hic in ei
desinit: Luc. I, 45 so galaubjandei; Gal. IV, 27 so
ni fitandei.
dd) Participium passivi: Joan. VI, 51 so qumana;
Cor. II, VII, 12 melida ni ïn þis anamahtjandins, ni ïn
þis anamahtidins; Mc. IV, 16, 18 þai saianans;
XIII, 27 þans gavalidans; Luc VI, 18 þai anahabaidans;
VII, 10 þai ïnsandidans; Cor. I, VII, 8 þaim
unqenidam; Col. IV, 10 sa miþfrahunþana; Philem. 23.
In neutro: Mc. VII, 18 þata utaþro ïnngaggando
ïn mannan ni mag ïna gamainjan; VII, 20 þata us
mann usgaggando gamaineiþ mannan; Luc. VIII,
14 þata ïn þaurnuns gadriusando; Tim. I, V,
15 svikunþa sind þo aljaleikos sik habandona;
Mth. VIII, 17 ei usfullnodedi þata gamelido þairh
esaïan; XXVII, 9 usfullnoda þata qiþano þairh ïairaimian;
Luc. I, 45 ustauhts þize rodidane; Mc.
V, 14 þata vaurþano; Mth. XXVII, 54 þo vaurþanona;
Luc. XVII, 10 þo anabudanona; Joan. XII, 6 þata
ïnnvaurpano; Cor. II, IV, 18 þo gasaiwanona. Alia
participiorum exempla vid. Gloss. V. þata 3) b).
«Annotatio 6.---Quod hic etiam vocalica forma
quandoque adhibeatur, ex falsis lectionibus crediderunt,
nempe Luc. XX, 13 sunu meinana þana liubana;
Cor. I, XV, 47 sa frums manna; Mc. V, 13
<a name=1085>
ahmans þai unhrainjai. Hae autem formae emendatae
in liuban (juxta rectiorem vocabuli partitionem),
fruma (juxta codicis lectionem) et unhrainjans (etiam
juxta codicem) nunc ab omnibus receptae sunt, excepto
solo Graff, qui de ultima emendatione se persuasum
esse non voluit, alium corrigendi modum conjiciens
Sprachsch. V, 36. Legitur insuper Rom. XI, 24 þis
vilþeis
alevabagmis, quod non equidem emendaretur,
forte mutatum in vilþeins, cum vera forma
esset vilþjins; insuper Skeir. I, c þata gadob (cujus
forma consonantica exstitisse non videtur) et Rom. X,
11 qiþiþ auk þata gameliþ (cujus loco þata gamelido
difficile scriberetur).
«Annotatio 7.---Quamvis Gothus neutro plur. adjectivorum
et participiorum ad designanda abstracta
adhibito morem graecum imitari videatur: Cor. II,
VIII, 21 garedandans goda (καλά); V, 17 þo alþjona
(τὰ
ἀρχαῖα, haec vetusta) usliþun, sai vaurþun
niuja alla (τὰ
πάντα, omnia); item alla et þo alla
vid. § 205 V, 1; Cor. II, IV, 18 ni fairveitjands þisei
gasaiwanane ak þizei ungasaiwanane, unte þo
gasaiwanona riurja sind ïþ þo ungasaiwanona
aiveina (τὰ
βλεπόμενα---τὰ
μὴ
βλεπόμενα, visibilia---invisibilia);
singularem tamen casum etiam usurpat,
more germanico: Gal. V, 21 vaurstva leikis sind horinassus,
kalkinassus------jah þata galeiko þaim
(germ. das Gleiche gr. τὰ
ὅμοια, similia); Luc. XVII,
25 skal manag (germ. Viel, gr. πολλά, multa) gaþulan;
Mc. IV, 34 sundro siponjam seinaim andband allata
(germ. Alles gr. πάντα, omnia); XIII, 23; Luc.
II, 39; Cor. II, VII, 14; Mc. VII, 8 daupeinins aurkje
jah stikle jah anþar galeik svaleikata manag
(gr. ἄλλα
παρόμοια
τοιαῦτα
πολλά) taujiþ; Luc. VI,
30 af þamma nimandin þein (τὰ
σά) ni lausei; Mc.
VII, 15 þata utgaggando (ἐκπορευόμενα) us mann
þata ïst þata gamainjando (τὰ
κοινοῦντα) mannan.»
§ 197. I. COMPARATIVUS. 1) Comparativus formam
consonanticam semper induit, vid. § 196 II, 1) b).
2) Loco comparativi mais, magis, cum positivo haud
infrequenter usurpatur: Mc. IX, 42 goþ ïst ïmma
mais
(καλὸν---μᾶλλον); Skeir. I, c gadob vas mais
þans ufhausjandans diabulau gaqissans vairþan nasjandis
laiseinai; coll. Gal. IV, 12 managa barna
þizos auþjons mais þau þizos aigandeins aban.
«Annotatio 1.---Imo etiam mais corroborativum
comparativo ipso conjungitur: Mth. VI, 26 niu jus
mais vulþrizans  <a name=t6301>[6301] sijuþ (μᾶλλον
διαφέρετε) þaim?
Cor. II, VIII, 22 broþar gakausidedum filaus mais usdaudozan
(simpliciter πολὺ
σπουδαιότερον); Phil.
I, 23 lustu haba miþ xristau visan, und filu mais batizo
(μᾶλλον
κρεῖσσον) ïst. E contrario dicitur Mc. V,
26 ni vaihtai botida mais vairs habaida non quoquam
sanata, sed potius pejus habens. Caeterum Ulfilas
pleonasmo paululum abhorret, quippe qui Mth. V,
20 περισσεύει
ἡ
δικαιοσύνη
ὑμῶν
πλεῖον
τῶν
γραμματέων
per managizo vairþiþ garaihteins ïzvaraizos þau
þize bokarje convertat.»
 <a name=1086>
3) Determinationes comparativae sunt filu, filaus,
und filu multum, wan, wan filu, und wan filu quantum,
þamma tantum, þe adeo: Mc. X, 49 ïs filu
(πολλῶ) mais hropida; Cor. I, XII, 22 ïggqara ni
þarf ak mais filu þoei þugkjand liþive leikis lasivostai
visan; Skeir. VII, d; Luc. XVIII, 39 ïs und
filu mais hropida; Cor. II, III, 9; Phil. I, 23; Cor.
II, VII, 13 ana gaþrafsteinai unsarai filaus mais
faginodedum; VIII, 22; Skeir. III, d ïst daupeins
ïohannes ana midumai tvaddje ligandei, ufarþeihandei
raihtis vitodis hrainein ïþ minnizei filaus aivaggeljons
daupeinai; V, c; VII, c; Rom. XI, 12 wan
mais fullo ïze? Tim. II, I, 18 wan filu mais ïn
aifaison andbahtida mis, vaila þu kant; Rom. XI, 24;
Mth. X, 25 jabai garda valdand baiailzaibul haihaitun,
und wan filu mais þans ïnnakundans ïs? Mc.
VII, 36 wan filu ïs ïm anabauþ, mais þamma eis
meridedun; Skeir. IV, d þauhjabai us himina ana
airþai ïn manne garehsnais qam, akei ni þe haldis
airþeins vas nih us air þai rodjands.
4) Quam post comparativum dicitur þau vel dativo
comparati nominis exprimitur, vid. infra § 250. Plus
quam (ὑπέρ,
παρά) praepositione ufar cum accusativo
vertitur: Mth. X, 37 saei frijoþ attan aiþþau
aiþein ufar mik (super me, id est, plus quam me)
nist meina vairþs; alia exempla vid. Gloss. h. v.
Hanc tamen exprimendi rationem exemplari propriam
Gothus quandoque praetermittit, dativum sibi
consuetum usurpans: Luc. XVI, 8 þai sunjos þis
aivis frodozans sunum liuhadis sind prudentiores
filiis (φρονιμότεροι
ὑπὲρ
τοὺς
υἱούς).
«Annotatio 2.---Comparativo autem absolute posito,
vel sententia altera cum quam ex contextu supplenda
est, vel adhibitis quibusdam determinativis
vocabulis, ut solito, aequo, forsan et similibus, convertendum:
Phil. II, 28 sniumundos (σπουδαιοτέρως,
festinantius solito, aequo) ïnsandida aipafraudeitu
ei gasaiwandans ïna aftra faginoþ jah ïk hlasoza
(ἀλυπότερος, hilarior forsan) sijau. Sed saepe
Gothus in eo casu positivum pro graeco comparativo
adhibet: Tim. II, I, 18 vaila þu kant, bene tu scis,
gr. βέλτιον magis (quam ut tibi dicere opus habeam);
τάχιον citius Joan. XIII, 27; Tim. I, III, 14 per sprauto
subito, cito. Graecum autem imitatur, cum scilicet post
positivum praegnante significatione gaudentem ἤ ponitur:
Mc. IX, 43 goþ (καλὸν loco βέλτιον) þus ïst
haufamma ïn libain galeiþan þau tvos handuns habandin
galeiþan ïn gaiainnan.»
II. SUPERLATIVUS. 1) Superlativus vocalicam simul
et consonanticam formam induit, quae eodem modo
hic inter se discrepant atque in positivo, qua de re
vid. § 196.
2) Jam vero Gothus comparativum et superlativum
accuratius strictiusque Graeco distinguit, hinc
saepe comparativum pro graeco superlativo et vice
versa usurpat; huc ergo veniunt praeter comparativa
fruma et aftuma § 196, II, 1) b) laudata, et sequentia:
<a name=1087>
Mth. XXVII, 64 ïst so speidizei (posterior,
gr. ἡ
ἐσχάτη) airziþa vairsizei þizai frumein;
Mc. IX, 34 du sis misso andrunnun, warjis maists
(maximus, gr. μείζων) vesi; Luc. IX, 46; Mc. IV, 31,
32 kaurno sipavis minnist allaize fraive (minimum
inter semina, gr. μικρότερον, minus quam omnia semina)
ist, jah þan saiada, urrinniþ jah vairþiþ allaize
grase maist (μείζων); Luc. IX, 48 sa minnista
(μικροτερος) visands ïn allaim sa vairþiþ mikils;
Mth. VIII, 12 usvairpanda ïn riqis þata hindumisto
(ἐξώτερον); Cor. I, XV, 19 jabai ïn þizai libainai ainai
ïn xristau venjandans sijum, armostai (miserrimi,
gr. ἐλεεινότεροι) sium allaize manne; Luc. XX, 32
spedista (ultima, gr. ὕστερον) allaize gadauþnoda
jah so qens; Tim. I, IV, 1 ahma svikunþaba qiþiþ
þatei ïn spedistaim (ὑστέροις) dagam afstandand
sumai. In his omnibus locis usque ad Mc. IV, 32,
etiam Lutherus superlativo usus est.
«Annotatio 1.---Superlativus adhibito filu circumscribitur:
Cor. II, XII, 9 filu gabaurjaba (ἥδιστα)
nu mais wopa ïn siukeim meinaim.
«Annotatio 2.---Non semel in locum superlativi
positivus inducitur: Luc. XVI, 10 saei triggvs ïst ïn
leitilamma (ἐλαχίστῳ), jah ïn managamma triggvs
ïst, probabiliter ut sermo concisior evadat, item
etiam XIX, 17.»

3. NUMERALE. 

§ 198. I. Vocabula quantitatem numericam in genere
designantia, ut: manags multum, leitils, favs
parum, halbs dimidium, alls totum, adjectiva sunt et
ut adjectiva tractanda, vid. § 196. Substantiva autem,
quae certum objectorum numerum significant, ut:
duodecim (gall. une douzaine, germ. dutzend),
sexaginta (gall. une soixantaine, germ. schock), etc.,
in nostris fragmentis nusquam occurrunt, excepto
tevi, quinquaginta (gall. une cinquantaine), vid. ad
Cor. I, XV, 6.
II. CARDINALIA. 1) De ipsorum flexibilitate vid.
§ 104.
2) Cardinalia notis numeralibus saepissime exprimuntur,
vid. § 14; saepe etiam vocabula et signa
numerica commiscentur.
3) Jam vero vocabula et signa numerum complexum
compositura, ita sunt inter se ordinata, ut
major numerus incipiat, sequente minori; decadibus
insuper et unitatibus, et in genere duobus posterioribus
numeris, nec non et ubi centuriae et decades
conjunguntur, jah interponitur, eadem copula pro
numeralibus notis, praecipue pro majoribus, minime
necessaria. Novem (et forte etiam octo) cum
decade per decadem proxime superiorem, uno vel
duobus subtractis exprimitur (ainamma vel tvaim
vans): Esdr. II, 9, 10 sunjus zaxxaiaus ·w· j· sunive
banauïs ·x· m· b·; II, 36 niunhunda ·u· g·; Neh. VI,
15 ·n· dage jah ·b·; Luc. II, 37 ahtautehund jah
fidvor.; XV, 4 niuntehund jah niun; Esdr. II, 16
niuntehund jah ·h·; Neh. V, 17 ·r· jah ·n·; Esdr.
<a name=1088>
II, 12 þusundi ·w· u· q·; 37 þusundi ·n· b·; 39 þusundi
·g·; 15 tva tusundja ·j· q·; Mc. V, 13 tvos
þusundjos  <a name=t6302>[6302]; Esdr, II, 35 ·g· þusundjos ·k· l·; Joan.
VI, 10 fimf þusundjos; Cor. II, XI, 24 fram ïudaium
fidvortiguns ainamma vanans (id est 40---1
= 39) nam.
«Annotatio 1.---Insolens est Gothis hic locus recentem
germanicam linguam sapiens Neh. VI, 15 ·e·
jah ·k· et Gal. II, 1 cod. B (quatuordicem), cujus
loco cod. A Cor. II, XII, 2 rectius habet.»
4) Caeterum numeralia vocabula substantivo sive
praeponuntur sive postmittuntur: Mth. VI, 24 ni
manna mag tvaim fraujam skalkinon; Luc. IX,
31 vairos tvai miþrodidedun ïmma.
5) Cardinalia autem vel usurpantur a) Adjective,
ut Mth. VIII, 19 ains bokareis; Mc. VI, 9 ni vasjaiþ
tvaim paidom; XXVII, 63 afar þrins dagans
urreisa; Joan. XI, 17 juþan fidvor dagans habaida
ïn hlaiva; Luc. VIII, 2 usiddjedun unhulþons
sibun; XVII, 12 taihun þrutsfillai mans; Mc. VIII,
9 vesun sve fidvor þusundjos, etc.; vel habent
b) Genitivum partitivum post se: Luc. V, 17 varþ
ïn ainamma dage; Mth. V, 19; Mc. VIII, 28 etc.;
Mc. XI, 1 ïnsandida tvans siponje; Joan. VI, 19
farjan sve spaurde ·k· jah ·e·; Mth. XXVII, 3 þrinstiguns
silubrinaize; skeir. VII, d ïn auþidai ·m·
jere attans fodida; Joan. VIII, 57 fimftiguns jere
nauh ni habais; Luc. XV, 4 taihuntehund lambe;
Joan. VI, 7 tvaimhundam skatte hlaibos ni ganohai
sind; Luc. VII, 41 ains skulda skatte fimfhunda;
IX, 14 vesun sve fimf þusundjos vaire;
XIV, 31 miþ taihun þusundjom---miþ tvaimtigum
þusundjo.
III ORDINALIA. 1) Consonantice semper occurrunt
vid. § 196, II, 1) c).
2) Apud Nehemiam etiam notis numeralibus scribuntur:
V, 14 fram jera ·k· und jer ·l·; VI, 15 ustauhana
varþ so baurgsvaddjus ·e· jah ·k· daga menoþs
ailulis.
«Annotatio 2.---De duobus prioribus numeris hoc
est animadvertendum:
«a) Quod forma ainaha, fem. ainoho ab ains derivata,
germanico einig, einzig, lat. unico respondeat, et consonantice
semper flectaitur: sunus ainaha (filius uni-Luc.
VII, 12; IX, 38 et dauhtar ainoho VIII, 42.
«b) Unus, εἷς, ubi non sub respectu numerali occurrit,
sed tantummodo identitatem duorum in uno
indicat, gothice dicitur sama (idem): Mc. X, 8 sijaina
þo tva du leika samin (sint haec duo ad corpus
idem); Luc. XVII, 34 þizainaht tvai vairþand ana ligra
samin; Eph. II, 14 gatavida þo ba du samin.
Hinc etiam Eph. VI, 9 ïm jah ïzvis sama frauja ïst,
ubi Graecus ὁ
κύριος cum articulo habet.
«c) Ad duo referuntur etiam ambo, pro quibus Gothi
duplicem habent formam, bai scilicet et bajoþs,
quae eodem modo inter se discrepant atque latine
uterque et utrique, nempe bai ponitur ubi quaestio est de
duobus tantum objectis, quae ut quodammodo inter se
<a name=1089>
conjuncta, nec non in unum condunata habentur vel
cogitantur, bajoþs vero, ubi de objectis diversi generis
vel duabus partibus agitur. Quod discrimen
Gothus stricte servat, licet in graeco textu ἀμφότεροι
pro utroque casu inveniat: Luc. I, 6 vesun garaihta
ba, scilicet Zacharias et Elisabeth; item vs. 7; V, 7
gafullidedun ba þo skipa utraque navis; VI, 39 ibai
mag blinds blindana tiuhan. niu bai in dal gadriusand;
VII, 41 ains skulda skatte fimfhunda, ïþ anþar
fimftiguns. 42 ni habandam þan, waþro usgebeina,
baim fragaf utrique, id est, ambobus debitoribus
per oppositionem ad creditorem; Eph. II, 14 gatavida
þo ba du samin; 16 gafriþoda þans bans ïn
ainamma leika guþa. E contrario Mth. IX, 17 et Luc. V,
38 giutand vein juggata ïn balgins niujans jah bajoþum
(vinum scilicet et utres) gabairgada; Eph.
II, 17, 18 gavairþi ïzvis juzei fairra jah gavairþi
þaim ïzei newa unte þairh ïna habam atgagg
bajoþs (nempe vos et nos ex diversa parte)
du attin; Skeir, II, d tvos ganamnida vaihts svesa
bajoþum (nimirum corpus et anima) du daupeinais
garehsnai; III, a bajoþum (scilicet Joannes
et Christus, qui sub respectu baptismatis hic opponuntur)
daupjandam jah ainwaþarammeh seina anafilhandam
daupein miþ sis misso sik adrunnun sumai.
«d) Quoad usum vocabulorum ains et anþar in
sententiis coordinatis (ains---anþar, anþar---anþar,
etc.; unus---alter, etc.) vid. ubi de sententia
composita tractatur.»
IV. DISTRIBUTIVA. Si tveihnai duo (ἀνὰ
δύο) excipias,
distributiva gothice non occurrunt, sed per wazuh
et warjizuh quisque, et bi (κατά) circumscribuntur:
Luc. IX, 3 ni vaiht nimaiþ ïn vig, nih tveihnos
(ἀνὰ
δύο) paidos; Mc. VII, 31 qam at marein galeilaie
miþ tveihnaim markom (ἀνὰ
μέσον
τῶν
ὁρίων);
Mc. VI, 7 dugann ïesus þans tvalif ïnsandjan tvans
wanzuh (ἀνὰ
δύο); Luc. X, 1, IX, 14 gavaurkeiþ ïm
anakumbjan kubituns ana warjanoh fimftiguns
(in quemque quinquaginta, gall. cinquante par cinquante,
ἀνὰ
πεντήκοντα), coll. Mth. XXVII, 15; Mc. XV,
6; Cor. I, XIV, 27 jaþþe razdai was rodjai, bi tvans
aiþþau maist þrins (κατὰ
δύο, secundum duos aut
maxime tres). Singuli (καθ᾽
εἷς) dicitur ainwarjizuh
Rom. XII, 5.
V. MULTIPLICATIVA et PROPORTIONALIA ainfalþs simplex,
fidurfalþs quadruplex, taihuntaihundfalþs
centuplex, managfalþs multiplex, etc., ut adjectiva
spectanda sunt.
VI. ITERATIVA semel, bis, etc., quae in aliis sermonibus
adverbiis exprimuntur, gothice redduntur eo
modo: una vice, duabus vicibus, etc.: Cor. II, XI,
24, 25 fram ïudaium fimf sinþam (πεντάκις)
nam, þrim sinþam (τρίς) vandum usbluggvans vas,
ainamma sinþa (ἅπαξ) stainiþs vas; Mc. XIV, 72
anþaramma sinþa (ἐκ
δευτέρου) hana vopida. jah
gamunda paitrus þata vaurd sve qaþ ïmma ïesus, þatei
faurþize hana hrukjai tvaim sinþam (δίς), ïnviais
mik þrim sinþam; Luc. XVII, 4 jabai sibun
sinþam (ἐπτάκις) ana dag fravaurkjai du þus jah <a name=1090>
sibun sinþam ana dag gavandjai sik. Alia exempla
vid. Gloss. v. sinþ.
Cum ordinalibus prima, secunda, tertia vice neutrum
in accusativo ponitur: Cor. II, XII, 14 sai
þridjo þata (τρίτον) manvus ïm qiman. Coll. frumist
(πρῶτον) primum et þata anþar (τὸ
λοιπόν) caeterum.

4. PRONOMEN. 

A. PRONOMEN PERSONALE.
§ 199. 1) Pronomina personalia sunt: pro prima
persona ïk ego, veis nos; pro secunda þu tu, jus vos;
pro tertia, quae diversi generis est, is is, si ea, plur.
eis ii; sa hic, so haec, plur. þai hi, et pronomen reflexivum
sik se.
«Annotatio 1.---Is idem est atque graecum αὐτὸς,
ὁ
(gall, il), sed adjective sumi non potest pro: hic, ille;
sa autem aequivalet graec. αὐτὸς et οὗτος et consequenter
est etiam adjectivum; de horum pronominum discrimine
vid. § 202, I.»
2) Cum pronomen personale subjectum est, peculiariter
non exprimitur, quia jam in terminatione
verbi implicite continetur. Verum tamen explicite
adest
a) Pronomen primae et secundae personae, cum scilicet
quaedam emphasis in eo jacet, cum praesertim
ad aliud opponitur: Joan. VI, 20 ohtedun sis, þaruh
qaþ ïesus: ïk ïm, ni ogeiþ ïzvis; Luc. X, 24 managai
praufeteis jah þiudanos vildedun saiwan, þatei jus
saiwiþ; Joan. XV, 3 jus (non opus habetis ut mundemini,
nam) hrainjai sijuþ; Cor. II, V, 21 xristus
faur uns gatavida fravaurht, ei veis vaurþeima garaihtei
guþs; I, 23 aþþan ïk veitvod guþ anahaita
ana meinai saivalai; Luc., I, 18 ïk ïm sineigs jah qens
meina framaldrozei in dagam seinaim; Mth. III, 11
aþþan ïk in vatin ïzvis daupja, ïþ sa afar mis gagganda
svinþoza mis ïst; V, 21, 22 hausideduþ
þatei qiþan ïst þaim airizam ni· maurþjais. aþþan
ïk qiþa ïzvis---VI, 12 aflet uns þatei skulans sijaima,
svasve jah veis afletam þaim skulam unsaraim;
item, praecedente jah, X, 32, 33; Cor. II, I,
6; Joan. VIII, 15 jus bi leika stojiþ, ïþ ïk ni stoja
ainnohun: 21 þadei ïk gagga, jus ni maguþ qiman;
23 jus us þaim dalaþro sijuþ, ïþ ïk us þaim ïupaþro
ïm; Cor. II, XIII, 9 faginom, þan veis siukam, ïþ
jus svinþai sijuþ; Cor. I, V, 12 niu þans ïnna jus
stojiþ, ïþ þans uta guþ stojiþ; VII, 12 þaim
anþaraim ïk qiþa, ni frauja; Rom. XI, 18 ni þu þo
vaurts bairis ak so vaurts bairiþ þuk; Gal. II, 10 nu
ni þanaseiþs ïk, ïþ libaiþ in mis xristus. In his et pluribus
aliis casibus personale pronomen Gothus adhibet,
praeeunte Graeco, cujus etiam exemplum sequitur
et in sequentibus: Cor. II, I, 4 ei mageima veis
gaþrafstjan (εἰς
τὸ
δύνασθαι
ἡμᾶς
παρακαλεῖν); Eph. I,
4, 12, 18; IV, 22. Rarius autem pronomen absolute
usurpatur, ut Mth. V, 17 ni hugjaiþ ei ïk qemjau,
quod aliunde non requiritur, cum X, 34 legitur simpliciter,
praetermisso pronomine, ni agjaiþ þatei
qemjau. Econtrario Gothus frequenter inducit
b) Pronomen tertiae personae, ubi Graecus eo non
<a name=1091>
utitur: Mth. XI, 23 jabai ïn saudaumjam vaurþeina
mahteis þos vaurþanons in ïzvis, aiþþau eis veseina
(ἔ
μειναν) und hina dag; Mc. XV, 44 peilatus sildaleikida,
ei ïs juþan gasvalt (τέθνηκε); Cor. I, XVI, 12
ïna bad, ei ïs qemi (ἔλθῃ) at ïzvis, saepe imprimis
apud Lucam (I, 63; VII, 15; XIV, 14; XVIII, 38) et
Joannem (VI, 21; IX, 8, 12, 18; XI, 13; XIV, 17;
XVIII, 28, 40); XVIII, 38 pronomen etiam adest, ubi
subjectum tamen subsequitur: ïþ eis qeþun du
ïmma ïudaieis, vid. ad h. 1.
«Annotatio 2.---Post constructionem participialem,
quae a verbo pendet (et consequenter non est absoluta)
et initio sententiae ante verbum ponitur, pronomen,
equidem tum redundans, sed praeeunte Graeco,
in objectali casu flexum repetitur; Eph. II, 5 visandans
uns dauþans fravaurhtim miþgaqivida uns
xristau; Mth. XXVI, 71 usgaggandan ïna ïn daur
gasaw ïna anþara þivi; Mc. V, 18 ïnngaggandan
ïna ïn skip baþ ïna saei vas vods; IX, 28 galeiþandan
ïna ïn gard siponjos ïs frehun ïna; Mc. IX, 9
dalaþ atgaggandam ïm af fairgunja anabaud ïm;
Mth. VIII, 5 ïnnutgaggandinïmma ïn kafarnaum
duatïddja ïmma hundafaþs; 23 innatgaggandin
ïmma ïn skip afarïddjedun ïmma siponjos ïs; 28;
Mc. V, 2; Luc. VI, 29; XVII, 12; Joan. VIII, 30; XII,
37. Deficit tamen prius pronomen in constructione
participiali, et verbo tantum postponitur apud
Mth. IX, 28 qimandin ïn garda duatïddjedun ïmma
þai blindans. Magis autem absoluta videtur participialis
constructio, ubi verbum construitur cum praepositione,
quae repetito pronomini praeponitur: Mth.
IX, 27 warbondin ïesua jainþro laistidedun
afar ïmma tvai blindans abeunte Jesu illinc, secuti
sunt post eum duo caeci; VIII, 1 dalaþ atgaggandin
ïmma af fairgunja laistidedun afar ïmma iumjons
managos; XXVII, 19 sitandin ïmma ana stauastola
insandida du ïmma qens; Mc. V, 21; XI, 27; Luc.
VII, 6; Skeir. IV, a; alias autem praepositio etiam
ante constructionem participialem stare debet, ut
Luc. XIX, 26 af þamma unhabandin jah þatei habaiþ
afnimada af ïmma. Item etiam post relativum:
Mc. IV, 25 þiswammeh saei habaiþ, gibada ïmma.
Coll. § 202 annot. 4.
«Annotatio 3.---Quando post impersonalia graeca
pronomen in sententia subordinata sequitur,
Gothus, ubi pro impersonali personale verbum usurpat,
hoc pronomen personale praetermittit. Quod
pariter facit, cum ad circumscribendam infinitivam
sententiam verbo finito loco infinitivi utitur: Luc.
XVII, 15 skal (gall. il doit, germ. er muss, gr. δεῖ
αὐτὸν oportet eum) manag gaþulan; XIX, 11 bi þatei
newa ïairusalem vas (διὰ
τὸ---αὐτὸν
εἶναι); 15 biþe atvandida
sik (ἐν
τῷ
ἐπανελτεῖν
αὐτόν); Joan. XII, 18
hausidedun ei gatavidedi (acc. cum inf. αὐτὸν
πεποιηκέναι) þo taikn; Eph. IV, 17 veitvodja ïn fraujin
ei þanaseiþs ni gaggaiþ (acc. cum inf. ὑμᾶς
περιπατεῖν);
Cor. II, VIII, 6 svaei bedeima (εἰς
τὸ
παρακαλέσαι
ἡμᾶς) teitaun. Raro autem pronomen postponitur:
Luc. XVIII, 35 miþþanei newa vas ïs ïaireikon;
<a name=1092>
attamen interpres epistolae ad Ephesios saepe
hoc eo modo habet: Eph. I, 12 ei sïjaima veis
(εἰς
τὸ
εἷναι
ἡμᾶς) du hazeinai; 18; IV, 22; I, 4 vero cod. A
pronomen veis more linguae consueto praetermittitur.
«Annotatio 4.---Loco pronominis tertiae personae
substantivum (cujus sedem tenet) repetitur: Cor. I,
VII, 12 jabai was broþar qen aigi ungalaubjandein jah
so gavilja ïst bauan miþ ïmma, ni afletai þo qen
(hanc mulierem, gr. omn. αὐτήν); item VI, 13 ni afletai
þana aban (hunc virum, gr. αὐτόν), ubi forsan
interpres cum codicibus τὸν
ἄνδρα legit, ita ut parallelismi
causa etiam praecedenter þo qen pro ïja posuerit.»
3) Pronomen secundae personae ante allocutionem
vel etiam in appositione allocutionis ponitur: Luc.
IV, 23 pu leiki (ἰατρέ) hailei þuk silban; Cor. I, VII,
16 wa nu kannt, þu qinon (γύναι); Eph. V, 25 jus
vairos (οἱ
ἄνδρες) frijoþ qenins ïzvaros; VI, 9 jus
fraujans (οἱ
κύριοι) þata samo taujaiþ (punctione
nostrae interpretationis paululum mutata legendum
est: et vos domini); Col. III, 18 jus qinons (αἱ
γυναῖκες) ufhausjaiþ vairam ïzvaraim; 21; IV, 1;
Gal. IV, 21 giþiþ mis jus uf vitoda viljandans
visan (οἱ---θέλοντες) þata vitoþ niu hauseiþ; Mth. XXV,
41 gaggaiþ fairra mis jus fraqiþanans (οἱ
κατηραμένοι);
Luc. VI, 25 vai ïzvis jus sadans nu (οἱ
ἐμπεπλησμένοι).---Mc.
IX, 25 þu ahma þu unrodjands
(τὸ
πνεῦμα
τὸ
ἄλαλον) ïk þus anabiuda usgagg;
Luc. X, 15 jah þu kafarnaum þu und himin ushauhido
(καὶ
σὺ
Κ.
ἡ
ἕος
οὐρανοῦ
ὑψωθεῖσα) gadrausjaza;
Mth. VI, 9 atta unsar þu ïn himinam (ὁ
ἐν
τοῖς
οὐρανοῖς).
«Annotatio 5.---Nec non et pronomen primae personae
pari modo in appositione ponitur loco articuli:
Phil. III, 3 veis sijum bimait veis ahmin guþa skalkinondans
(οἱ---λατρεύοντες).»
4) Pronomen tertiae personae ïs et reflexivum in
objecto sequenti modo discrepant:
a) Reflexivum refertur ad subjectum sententiae, ïs
autem ad objectum vel ad aliquid extra sententiam
nominatum: Mth. VI, 29 nih saulaumon gavasida sik
sve ains þize blomane; VIII, 32 run gavaurhtedun sis
alla so hairda; XXVII, 53 qinos laistidedun afar ïesua
andbahtjandeins ïmma; VI, 8 vait atta ïzvar þizei jus
þaurbuþ, faur þizei jus bidjaiþ ïna; XXVII, 43 trauaida
du guþa, lausjaidau (scilicet Deum) zu ïna; VIII,
2 manna þrutsfill habands ïnvait ïna (nempe Jesum);
VII, 24 saei hauseiþ vaurda meina jah taujïþ þo, galeiko
ïn a vaira frodamma; V, 39 jabai was þuk stautai
bi taihsvon þeina kinnu, vandei ïmma jah þo anþara;
Mc. II, 19 qaþ ïm ïesus ïbai magun sunjus
bruþfadis, und þatei miþ ïm ïst bruþfaþs, fastan,
sva lagga veila sve miþ sis haband bruþfad, aþþan
atgaggand dagos, þan afnimada af ïm sa bruþfaþs;
Joan. XIII, 32 guþ hauheiþ ïna (filium) ïn sis jah
sunus hauhida ïna (Deum).
Idem etiam se habet participium in casibus obliquis
positum cum articulo; non equidem quasi solveretur
in: cum eo qui, objecto evadente subjecto,
<a name=1093>
sed ut simplex objectum, sik ad subjectum sententiae
relato. Mc. II, 26 daveid hlaibans faurlageinais matida
jah gaf þaim miþ sis (scilicet Davide) visandam;
Luc. VI, 4; 32 jah þai fravaurhtans frijond þans frijondans
sik (non equidem hos amantes seipsos, sed
amantes peccatores, qui subjectum efformant); VII, 9
ïesus du þizai afarlaistjandein sis managein qaþ;
XIV, 12 qaþ þamma haitandin sik; Mc. V, 30; Luc.
XIV, 31; XVIII, 7; Joan. VII, 18; VIII, 31; XIII, 16;
Rom. X, 12. Hinc etiam Mth. XXVI, 75 gamunda paitrus
vaurdis qiþanis du sis (verbi sibi [Petro]
dicti). Cum autem sik cum verbo reflexivum format,
ad objectum etiam refertur: Mc. XIV, 67 þivi gasaw
paitru varmjandan sik; Tit. I, 14 ni atsaiwandans
judaiviskaize spilli jah anabusne manne afvandjandane
sis sunja.
b) Idem dicendum est de accusativo cum inf., sive
ad subjectum simile referatur: Joan. VII, 4 ni manna
ïn analaugnein wa taujiþ jah sokeiþ sik uskunþana
visan; Phil. II, 6 xristus ïn guþaskaunein visands ni
vulva rahnida visan sïk galeiko guþa; Skeir, VIII, a
ni uslaubida faur mel sik gahaban; Luc. VI, 18 qemun
hausjan ïmma jah hailjan sik sauhte seinaizo;
sive ad diversum subjectum: Mc. III, 14 ïesus gavaurhta
tvalif du visan miþ sis (ut secum essent);
V, 37 ïesus ni fralailot ainnohun ïze miþ sis afargaggan;
Luc. VIII, 37 bedun ïna allai gaujans galeiþan
fairra sis; XIX, 27 fijands meinai ni vildedun mik
þiudanon ufar sis; III, 7 qaþ du þaim atgaggandeim
manageim daupjan fram sis (ut ab eo baptizarentur).
c) In subordinata sententia sik ad subjectum hujus
sententiae refertur: Mc. II, 8 ufkunnands ïesus
ahmin seinamma, þatei sva þai mitodedun sis, qaþ
þu ïm; in sententiis praesertim, quae propositum,
consilium exhibent: Luc. IX, 12 fralet þo managein,
ei galeiþandans ïn þos bisunjane haimos bugjaina sis
matins; Joan. XVII, 13 nu du þus gagga jah þata rodja
ïn manasedai, ei habaina fahed meina usfullida ïn
sis; Cor. II, V, 15 xristus faur allans gasvalt, ei þai
libandans libaina þamma faur sik gasviltandin; Thess.
II, III, 14 ni blandaiþ ïzvis miþ ïmma, ei gaskamai sik.
E contrario ïs ad subjectum principalis sententiae refertur:
Mth. VIII, 27 wileiks ïst sa, ei jah vindos jah
marei ufhausjand ïmma; Luc. VIII, 32 bedun ïna, ei
uslaubidedi im ïn þo galeiþan; Joan. VI, 64 vissa
ïesus, was ïst, saei galeiveiþ ïna.
5) Quod auxiliante sik verba reflexiva efformentur
et saepe passiva et media exprimantur vid. §§ 176, 4;
177, 5; 178, 2, et quod pronomen reflexivum tunc
ad verbum proxime ponatur vid. § 176, 4.
§ 200. I. Pronomen reciprocum, invicem,
1) Efformatur ex pronomine personali et voc. indeclinabili
misso: Rom. XIV, 13 ni þanamais nu uns
misso (nos invicem, ἀλλήλους) stojaima; 19 laistjaima
þoei timreinais sind ïn uns misso; Cor. I, VII,
5 . . . . . izvara misso; Mc. IX, 33 wa ïn viga miþ izvis
misso (dat.) mitodeduþ? 50; Joan. VI, 43; XIII, 14,
35; XVI, 19; Rom. XV, 5; Gal. V, 13, 15; Eph. IV,
<a name=1094>
32; V, 21; Joan. XIII, 34 frijoþ ïzvis misso (accus.);
XV, 12, 17; Rom. XII, 10, 16; XV, 7; Cor. l, XVI,
20; Cor. II, XIII, 12; Eph. IV, 2; Col. III, 9, 13;
Thess. I, III, 12; IV, 9, 18; V, 11; Thess. II, I, 3;
Luc. VII, 32 vopjandans seina misso; Gal. V, 17
þo sis misso andstandand; Mc. I, 27 sokidedun
miþ sis misso; VIII, 16; XV, 31; Luc. XX, 5, 14;
Joan. VI, 52; Skeir. III, a; Mc. IV, 41, qeþun du sis
misso; IX, 10, 34; X, 26; XI, 31; XII, 7; XVI, 3;
Luc. II, 15; IV, 36; VI, 11; VIII, 25; Joan. VII, 35;
XII, 19; XIII, 22; XVI, 17.
«Annotatio 1.---Misso solum absque pronomine
personali occurrit tantummodo: Gal. V, 26 ni vairþaima
flautandans misso (scilicet uns) ushaitandans,
misso (nempe unsis) ïn neiþa visandans; Rom.
XIII, 8 misso (nimirum ïzvis) frijoþ.
«Annotatio 2.---Sik misso quandoque etiam ponitur
pro reflexivo, vid. annot. 6.
«Annotatio 3.---De misso cum pronomine possessivo
vid. § 201, 4.»
2) Alter alterius gothice anþar anþaris exprimitur:
Eph. IV, 25 sijuþ anþar anþaris (ἀλλήλων)
liþus; Phil. II, 3 ïn allai hauheinai gahugdais anþar
anþarana munands sis auhuman (ἀλλήλους
ἡγησάμενοι
ὑπερέχοντας
ἑαυτῶν). Hinc mutilus locus Rom.
XII, 5 sic restituendus est: aþþan ainwarjizuh anþar
anþaris liþus, et Mth. XI, 16 adesse etiam debuit
anþar anþaris, vid. § 239, 1.
II. Silba (αὐτός) ipse, est pro sua forma, nam consonantice
tantum declinatur, et pro sua significatione
substantive spectandum; ponitur
1) Ordinario absque pronomine ut subjectum, ego
ipse: Cor. I, IX, 27 ibai anþaraim merjands silba
uskusans vairþau; 20; Phil. II, 24; nos ipsi: Cor.
II, I, 4 gaþrafstidai sijum silbans fram guþa; 9;
Gall. II, 27; tu ipse: Luc., VI, 42 waiva magt qiþan---silba
ïn augin þeinamma anza ni gaumjands; vos
ipsi: Thess. I, III, 3 silbans viteiþ; V, 2; II, III,
7; is ipse: Luc. I, 17 silba fauraqimiþ ïn andvairþja
guþs; 23; V, 37; VI, 3; Joan. VI, 6; IX, 21; XII,
24; Eph. IV, 11; Skeir. I, a; ii ipsi: Luc. XVII, 13
silbans ushofon stibna; ut objectum, eum ipsum:
Joan. IX, 24 vilban fraihniþ.
Verumtamen pronomen personale etiam ut subjectum
addi potest, quo in casu silba communiter
pronomini postponitur: Cor. II, X, 1 aþþan ïk silba
pavlus bidja ïzvis; XII, 13; Thess. II, I, 4 veis
silbans ïn ïsvis wopam; Luc. V, 1 ïs silba vas
standands newa saiva; Cor. I, XV, 28; Luc. VII, 12 si
silbo (vas) vidovo. Hinc etiam relativo: Mth. XXVII,
57 ïosef, saei jah silba siponida ïesua; Mc. XV, 43.
Quam sedem ordinario occupat in formula þata
silbo, sive graeco αὐτὸ
τοῦτο, sive τοῦτο
αὐτό respondeat:
Gal. II, 10 usdaudida þata silbo taujan;
Cor. II, II, 3 þata silbo gamelida ïzvis; coll. Rom.
XIII, 6. Aliter autem se habet reciprocum, ubi alia est
significatio: Rom. VII, 25 silba ïk (ipse ego, ego emphatice
prolato) skalkino vitoda guþs; IX 3; sed
Thess. I, IV, 9 silbans jus at guþa uslaisidai sijuþ
<a name=1095>
emphasis in silbans jacet et jus praetermitti potuit.
Skeir. VI, a sve silba ïs qiþiþ (sic enim, ut conjecimus,
assentiente Castillionaeo, legitur in codice
loco sama ïs, quod Massmannus in lucem edidit).
2) Cum silba substantivum comitatur, hoc posterius
proprie ut appositio spectandum est, silba tum semper
praeposito: Mc. XII, 36 silba auk daveid qaþ;
37; Luc. XX, 42; Luc. III, 33 jah silba vas ïesus
sve jere þrijetigive; Joan. XVI, 27 ak silba atta
frijoþ ïzvis; Cor. I subscript. du kaurinþium frumei
þugkeiþ bi silbins apaustaulaus ïnsahtai melida
visan us asiai; Cor. II, VII, 11 saiw auk silbo þata
bi guþ saurgan ïzvis welauda gatavida ïzvis usdaudein;
XI, 14 silba satana gagaleikoþ sik aggilau
liuhadis; Eph. II, 20 at visandin auhumistin vaihstastaina
silbin xristau ïesu; Thess. I, III, 11; IV,
16; V, 23; Thess. II, II, 16; III, 16; Skeir. V, d;
Luc. IV, 41 adest vissedun silban xristu ïna visan pro
τὸν
Χριστόν, et Mc. IV, 28 silbo auk airþa akran
bairiþ non significat terra ipsa fert fructum, sed ex
seipsa, sponte sua.
3) Cum autem silba ad pronomen personale, ut
reflexivum formet, accedit, tunc post hoc ponitur:
mihi metipsi (ἐμαυτῷ,
ἑαυτῷ): Luc. VII, 8 haba uf
mis silbin gadrauhtins; Joan. VII, 17, 28; VIII,
28, 42; X, 18; XII, 49, XIV, 3, 10; Cor. I, IV, 4;
memetipsum (ἐμαυτόν,
ἑαυτόν): Luc. VII, 7 ni mik
silban vair þana rahnida at þus qiman; Joan. VIII, 14,
18, 54; XIV, 21; XVII, 19; Cor. I, IV, 3; VII, 7; Cor.
II, XI, 7, 9; XII, 5; Gal. II, 18; Phil. III, 13; nobismetipsis
(ἑαυτοῖς): Cor. II, I, 9 ïn uns silbam andahaft
dauþaus habaidedum; III, 5; nosmetipsos
(ἑαυτούς): Cor. II, III, 1 duginnam aftra uns silbans
anafilhan; IV, 2, 5; X, 12; (unsis silbans)
Thess. II, III, 9; tibimetipsi (σεαυτῶisubgr;): Joan. XVII, 5
hauhei mik at þus silbin; XVIII, 34; Thess. l,
IV, 16; temetipsum (σεαυτὸν,
ἑαυτόν): Mth, VIII, 4
gagg þuk silban ataugei gudjin; Mc. I, 44; XII,
31; XV, 30; Luc. IV, 23; V, 14; X, 27; Joan. VII,
4; VIII, 13, 53; XIV, 22; Rom. XIII, 9; Gal. V, 14;
VI, 1; Tim. I, IV, 16; II, II, 15; Philem. 19; vobismetipsis
(ἑαυτοῖς): Joan. VI, 53 ni habaiþ libain ïn
ïzvis silbam; Rom. XI, 25; XII, 16; Cor. I, V,
13; vosmetipsos (ἑαυτούς): Luc. XVI, 15 garaihtans
domeiþ ïzvis silbans ïn andvairþja manne; Rom.
XII, 19; Col. III, 16; sibimetipso (sing. ἑαυτῷ):
Mc. V, 30 ïesus ufkunþa ïn sis silbin þo us sis
maht usgaggandein; Luc. IX, 25; XVIII, 4; Joan. VI,
61; VII, 18; VIII, 22; XI, 38; XV, 4; XVI, 13; Cor.
I, XI, 29; XVI, 2; Cor. II, X, 7; Gal. VI, 3, 4; Eph.
II, 15, 16; semetipsum (sing. ἑαυτόν): Mc. III, 26
satana usstoþ ana sik silban; VIII, 34; XV, 31; Luc.
IX, 23; XIV, 11; XVIII, 14; Joan. XI, 33; XIX, 7,
12; Rom. XIV, 14 (sik silbo neutr.); Cor. I, XI, 28;
Cor. II, X, 7, 18; Gal. I, 4; II, 20; Eph. V, 2, 25,
28; Phil. II, 7, 8; Tim. I, II, 8; Tim. II, II, 13;
semetipsis (plur. ἑαυτοῖς): Mth. IX, 3 sumai þize
bokarje qeþun ïn sis silbam; Luc. VII, 49; Cor. II,
V, 15; X, 12; semetipsos (plur. ἑαυτούς): Cor. II,
<a name=1096>
VIII, 5 sik silbans atgebun frumist fraujin; Eph
IV, 19; Tim. I, VI, 10.
«Annotatio 4.---Silba autem ordinariam sedem
post pronomen pers. deserit, cum scilicet non in
eumdem casum ac pronomen, sed ut subjectum, ad
instar Latinorum se vel sibi ipse, construitur: Luc.
XVIII, 9 qaþ du sumaim, þaiei silbans trauaidedun
sis (πεποιθότας
ἐφ᾽
ἑαυτοῖς, sibi ipsi), ei veseina garaihtai;
Rom. XIII, 2 þai andstandandans silbans
sis (ἑαυτοῖς, sibi ipsi) vargiþa nimand. Hinc etiam
Cor. II, II, 1 gastauïda þata silba at mis (ἔκρινα
ἐμαυτῷ
τοῦτο, ipse apud me) pro inintelligibili þata
silbo legendum est. Ambigua vero forma pluralis
(silbans) etiam in nominativo, ut ex sede perspicuum
est in Cor. I, XI, 31 jabai silbans uns (ἑαυτοὺς, nos
ipsi) stauïdedeina, ni þau . . . . . . usurpatur: Cor. II,
XIII, 5 ïzvis silbans (ἑαυτοὺς, vos ipsos) fraisiþ,
sijaidu ïn galaubeinai. silbans ïzvis (ἑαυτούς, vos
ipsi) kauseiþ; Eph. V, 27 xristus sik silban (ἑαυτόν,
seipsum) atgaf faur aikklesjon, ei ustauhi silba sis
(ἑαυτῷ, ipse sibi) vulþaga aikklesjon.
«Annotatio 5.---Pronomen personale elliptice
deficit tantummodo Col. III, 13 þulandans ïzvis misso
jah fragibandans silbans (ἑαυτούς), hic vero praecedens
ïzvis etiam supplendum est, coll. §§ 176 annot.;
177 annot. 2; 178 annot. 3.
«Annotatio 6.---Saepius econtra silba praetermisso
simplex pronomen personale remanet reflexivum:
Luc. XVI, 9 taujaiþ ïzvis (ἑαυτοῖς), frijonds; XVII,
14 gaggandans ataugeiþ ïzvis (ἑαυτούς) gudjam;
Joan. XII, 8 unledans sinteino habaiþ miþ ïzvis
(ἑαυτῶν); Cor. II, VII, 11; Joan. XII, 32 alla at þinsa
du mis (ἐμαυτόν); Rom. XIV, 12 warjizuh unsara
fram sis (ἑαυτοῦ) raþjon usgibiþ guþa; Cor. II, IV,
5 merjam uns (ἑαυτούς) skalkans ïzvarans (hic et X,
12 silbans ex praecedentibus supplendum est, coll.
annot. 5); VI, 4.
«Annotatio 7.---Apud Marcum et Joannem reciprocum
quandoque etiam pro graeco reflexivo usurpatur:
Mc. I, 27 sokidedun miþ sis misso (πρὸς
ἑαυτοὺς); IX, 10 þata vaurd habaidedun du sis
misso (ἑαυτούς) sokjandans; XI, 31 þahtedun du
sis misso (ἑαυτούς) qiþandans; XVI, 3; Joan. VII,
35; XII, 19.
«Annotatio 8.---De silba pronomini possessivo
conjuncto, vid. § 201, 4.»
III. Sama (ὁ
αὐτός) idem, nonnisi consonantice
occurrit, sive quia primitive substantivum est, sive
quia identitatem alicujus objecti noti, jam nominati
indicat. Quapropter saepissime demonstrativo (articulo)
sa sama (gall. ce même, le même) conjungitur.
Ponitur ergo
1) Substantive: Skeir. VII, d gamaudida gaumjan,
þatei ïs vas sa sama, saei ïn auþidai ·m· jere attans
ïze fodida; V, b ïþ ains jah sa sama vesi (scilicet
pater et filius), waiva stojan jah ni stojan sa sama
mahtedi; Cor. I, XI, 5 woh qinono bidjandei aiþþau
praufetjandei andhulidamma haubida gaaiviskoþ haubiþ
sein, ain auk ïst jah þata samo þizai biskabanon;
<a name=1097>
Mth. V, 46 niu jah þai þiudo þata samo taujand?
et item XXVII, 44; Mc. X, 10; Luc. VI, 33; Rom.
XII, 16; XV, 5; Eph. VI, 9; Phil. II, 2; III, 1 (þosamona
in plurali numero); IV, 2 (ubi in interpretatione
nostra idem pro ipsum legendum est); Thess.
I, II, 14. Etiam samo simpliciter absque demonstrativo:
Cor. II, XIII, 11 samo fraþjaiþ (τὸ
αὐτὸ
φρονεῖτε); Phil. III, 16 gasnevum, ei samo hugjaima
jah samo fraþjaima;
2) Adjective, quo in casu animadvertendum est,
quod, si ad substantivum aliud quoque adjectivum
additur, hoc etiam consonanticam formam induat:
Luc. II, 8 hairdjos vesun ïn þamma samin landa
þairhvakandans; VI, 38 þizai samon mitadjon,
þizaiei mitid, mitada ïzvis; Rom. IX, 21 habaiþ
kasja valdufni þahons us þamma samin daiga
sum du galaubamma taujan sumuþ-þan du ungalaubamma
kasa; XII, 4 allai ni þata samo tauï habaud;
Cor. I, X, 3 allai þana saman mat ahmeinan
matidedun jah þata samo dragk ahmeino
drugkun; Cor. II, l. 6 þreihanda ïn naseinais þizos
vaurstveigons ïn stivitja þizo samono þulaine,
þozei jah veis vinnam; III, 14 (ubi in interpretatione
nostra loco ipsum idem legendum est), 18; IV, 13;
VI, 13; VIII, 16; XII, 18; Phil. I, 30; II, 2; Cor. I,
XII, 11 þata all vaurkeiþ ains jah sa sama ahma.
Raro autem sama absque articulo occurrit: Rom.
X, 12 ni ïst gaskaideins ïudaiaus jah krekis, sama
auk frauja allaize; Phil. III, 16 samon gaggan
garaideinai.
«Annotatio 9.---Quod sama etiam pro εἷς ponatur,
ubi totum ex duobus objectis ortum, efformatum, etc.
significat vid. § 198 annot. 2) b).»
B. PRONOMEN POSSESSIVUM.
§ 201. 1) Pronomina possessiva primae et secundae
personarum, meins, meus (ὁ
μου,
ἐμός), unsar noster
(ὁ
ἡμῶν,
ἡμέτερος), þeins tuus (ὁ
σου,
σός), ïzvar vester
(ὁ
ὑμῶν,
ὑμέτερος), ïggqar vos ambo (ὁ
ὑμῶν), ut adjectiva,
substantivo conveniunt in genere, numero et
casu, et licet ordinario substantiva sua sequantur,
possunt etiam, ubi aliquam emphasim implicant,
ea praecedere: Mth. IX, 18 dauhtar meina nu
gasvalt; XXVII, 67, guþ meins, guþ meins, duwe
mis bilaist; Mc. IX, 24 hilp meinaizos ungalaubeinais:
Luc. I, 46, 47 mikileid saivala meina
fraujan jah svigneid ahma meins du guþa nasjand
meinamma; Neh. V, 14 ïk jah broþrjus meinai
hlaif fauramaþleis meinis ni matidedum; Mth.
V, 30 jabai taihsvo þeina handus þuk marzjai,---;
VI, 6 ïþ þu þan bidjais, gagg ïn heþjon þeina jah
galukands haurdai þeinai bidei du attin þeinamma
jah atta þeins usgibiþ þus; Mc. III, 32, 33
aiþei þeina jah bro þrjus þeinai jah svistrjus
þeinos uta sokjand þuk; XII 30 frijos fraujan guþ
þeinana us allamma hairtin þeinamma jah us
allai saivalai þeinai; Luc. I, 44 sunsei varþ stibna
goleinais þeinaizos ïn ausam meinaim lailaik
þata barn ïn vambai meinai; XX, 42, 43 qaþ frauja
du fraujin meinamma: sit af taihsvon meinai, <a name=1098>
unte ïk galagja fijands þeinans fotubaurd fotive
þeinaize; Joan. VIII, 54 ïst atta meins, saei hauheiþ
mik, þanei jus qiþiþ, þatei guþ unsar ïst;
Rom. XV, 4 du unsarai laiseinai gameliþ varþ;
Cor. II, VIII, 23 traua ïn ïzvis, jaþþe bi teitu, saei ïst
gaman mein jah gavaurstva ïn ïzvis, jaþþe broþrjus
unsarai apaustauleis aikklesjono; VII, 4 ufarfulliþs
ïm fahedais ïn allaizos managons aglons
unsaraizos; VIII, 24 ustaiknein friaþvos ïzvaraizos
jah unsaraizos woftuljos; Mth. V, 16
ei gasaiwaina ïzvara goda vaurstva; X, 30 ïzvara
jah tagla haubidis alla garaþana sind; Phil. II, 25
þarb munda aipafraudeitu broþar jah gavaurstvan
meinana ïþ ïzvarana apaustaulu sandjan du
ïzvis; Cor. II, I, 14 woftuli ïzvara sijum svasve jah
jus unsara ïn daga fraujins; Mth. IX, 29 bi galaubeinai
ïggqarai vairþai ïggqis.
2) Pronomen possessivum tertiae personae
a) Est seins suus, sui (ὁ
αὑτοῦ,
αὑτῶν,
αὐτοῦ,
αὐτῶν,
ἴδιος) vel genitivus pronominis personalis ïs, ïs, ïzos,
ïze, ïzo ejus, eorum (αὐτοῦ,
αὐτῶν); jam vero seins ad
subjectum sententiae, genitivum autem τοῦ ïs ad aliquid
extra sententiam nominatum vel ad objectum sententiae
ipsius refertur. Quoad sedem, seins eodem
modo relative ad substantivum ponitur ac supra
diximus 1); verumtamen ordinario praecedit, ubi
graeco ἴδιος respondet: Mth. V, 45 guþ sunnon
seina (αὑτοῦ) urranneiþ ana ubilans jah godans; X,
24 nist siponeis ufar laisarja nih skalks ufar fraujin
seinamma (αὑτοῦ); Luc. I, 8 miþþanei gudjinoda
ïs ïn vikon kunjis seinis (αὐτοῦ), hlauts ïmma urrann
du saljan; III, 17 habaiþ vinþis kauron in
handau seinai jah gahraineiþ gaþrask sein (αὑτοῦ)
jah briggiþ kaurn in bansta seinamma (αὑτοῦ);
Eph. V, 28 vairos skulun frijon seinos (ἑαυτῶν) qenins
sve leika seina (ἑαυτῶν); Rom. X, 3 seina
(ἰδίαν) garaihtein sokjandans stiurjan garaihtein
guþs ni ufhausidedun; Mc. VIII, 23 ïesus ustauh blindan
jah speivands ïn augonaïs (αὐτοῦ, scilicet caeci)
atlagida ana handuns seinos (αὐτοῦ, nempe manus
suas proprias); Joan. XI, 2 marja salboda fraujan
balsana jah bisvarb fotuns ïs (nimirum magistri)
skufta seinamma (id est capillis suis propriis);
Mth. VI, 14 afletiþ mannam missadedins ïze (αὐτῶν,
scilicet hominum); VII, 16 bi akranam ïze ufkunnaiþ
ïns; XXVI, 65 gahausïdeduþ þo vajamerein ïs (blasphemiam
ejus, id est, Christi); Joan. XI, 1 vas sums
siuks lazarus af beþanias us haimai marjins jah marþins
svistrs ïzos.
b) Idem est dicendum de isto pronomine in sententia
composita; seins enim non conjungitur, quemadmodum
in latino sermone, diversis subjectis, ipso
in sententia subordinata ad subjectum principalis
sententiae relato: Luc. V, 15 garunnun hiuhmans
managai leikinon fram ïmma sauhte seinaizo
(αὑτῶν); Mth. VI, 5 qiþa ïzvis, þatei haband mizdon
seina (αὑτῶν); 7 þugkeiþ ïm, ei ïn filuvaurdein
seinai (αὑτῶν) andhausjaindau; IX, 38 bidjiþ fraujan
asanais ei ussandjai vaurstvjans ïn asan seina,
<a name=1099>
Cor. I, VII, 11 anabiuda qenai fairra abin ni skaidan.
ïþ jabai gaskaidnai, visan unliugaidai aiþþau du abin
seinamma aftra gagavairþjan; Mth. VII, 24 wazuh
saei hauseiþ vaurda meina jah taujiþ þo, galeiko ïna
vaira frodamma, saei gatimrida razn sein (αὑτοῦ)
ana staina; Luc. I, 20 ni galaubides vaurdam meinaim,
þoei usfulljanda in mela seinamma (αὑτῶν);
Luc. I, 23 varþ biþe usfullnodedun dagos andbahteis
ïs (id est, Zachariae), galaiþ (Zacharias) du
garda seinamma; 41 varþ sve hausida aileisabaiþ
golein mariïns, lailaik barn ïn qiþau ïzos (αὑτῆς);
Mth. VII, 28 varþ þan ustauh ïesus þo vaurda, biabridedun
manageins ana laiseinai ïs (αὐτοῦ); VIII, 34
alla so baurgs usïddja viþra ïesu jah bedun ïna, ei
usliþi hindar markos ïze (αὐτῶν); Mc. VII, 26 qino
baþ ïesu, ei unhulþon usvaurpi us dauhtr ïzos (αὑτῆς);
Mth. X, 35 qam skaidan mannan viþra attan ïs jah
dauhtar viþra aiþein ïzos jah bruþ viþra svaihron
ïzos; Mc. XII, 19 moses gamelida unsis, þatei jabai
wis broþar gadauþnai jah bileiþai qenai jah barne ni bileiþai,
ei nimai broþar ïs þo ïs jah ussatjai barna
broþr seinamma; Joan. XI, 19 managai gaqemun bi
marþan jah marjan, ei gaþrafstidedeina ïjos bi þana
broþar ïzo; Mth. XI, 20 dugann ïdveitjan baurgim,
ïn þaimei vaurþun þos managistons mahteis ïs;
Joan. VIII, 55 kann ïna jah vaurd ïs fasta; Mth.
VIII, 14 qimands ïesus ïn garda paitraus jah gasaw
svaihronïs ligandein ïn heitom jah attaitok handau
ïzos.
«Annotatio 1.---Non nisi rarae veniunt hujus
regulae exceptiones; caeterum correctius ponitur
seins pro ïs: Mc. V, 17 dugunnun bidjan ïna galeiþan
hindar markos seinos; Thess. I, III, 12, 13 ïzvis
frauja ganohnan gataujai friaþvai ïn ïzvis misso, du
tulgjan hairtona izvara unfairinona ïn veihiþai faura
guþa ïn quma fraujins unsaris ïesuis xristaus miþ
allaim þaim veiham seinaim (αὐτοῦ), ubi «in adventu
Christi» idem sumendum est atque «cum
Christus venerit.» Incorrecte autem ïs pro seins inducitur:
Thess. II, I, 10 qimiþ ushauhjan ïn þaim
veiham ïs (αὑτοῦ); Tim. I, V, 18 vairþs sa vaurstva
mizdons ïs (αὑτοῦ).»
c) Hinc legitime sequitur, quod ubi in sententia
copulativa vel comparativa pronomen posteriori subjecto
ad prius relato conjungitur, hoc pronomen per
ïs exprimatur: Mth. X, 25 ganah siponi ei vairþai sve
laisareis ïs jah skalks sve frauja ïs; VI, 40 nist
siponeis ufar laisari seinana, ïþ gamanvids warjizuh
vairþai sve laisaris ïs; Luc, I, 5 vas gudja
namin zakarias us afar jah abijins jah qeins ïs us
dauhtrum aharons; Cor. I, X, 26 fraujins ïst airþa
jah fullo ïzos. Unde fit, ut seins in nominativo non
occurrat.
3) Quandoque Gothus loco articuli possessivo utpote
magis determinativo utitur; quo in casu possessivum
semper substantivo postponitur: Joan. IV, 31
ïk frijoda attan meinana (τὸν
πατέρα); Cor. II, XII,
7; Gal. VI, 17 stakins fraujins unsaris (τοῦ
κυρίου)
ïesuis xristaus ana leika baira; Cor. I, VII, 16 wa kannt, <a name=1100>
guma, þatei qen þeina (τὴν
γυναῖκα) ganasjais;
Phil. I, 25 visa jah þaihvisa at allaim ïzvis du ïzvarai
framgahtai jah fahedai galaubeinais ïzvaraizos
(τῆς
πίστεως); Col. III, 19; imprimis seins:
Mth. VIII, 20 suuus mans ni habaiþ, war haubiþ
sein (τὴν
κεφαλήν) anahnaivjai; Mc. I, 41; VII, 10,
11; Luc. VII, 44 (tagram seinaim); X, 21, 23; XVIII,
13; Cor. II, VIII, 4; Col. II, 14; Thess. II, I, 11.
«Annotatio 2.---Non nisi raro praetermittitur
possessivum: Mth. V, 31 wazuh saei afletiþ qen (τὴν
γυναῖκα
αὑτοῦ), gibai ïzai afstassais bokos; Joan. VII,
3 gagg ïn ïudaian, ei jah þai siponjos (οἱ
μαθηταί
σου) saiwaina vaurstva þeina.»
4) Cum silba ad pronomem possessivum conjungitur,
in genitivo ponitur, ita ut genere et numero
vocabulo conveniat, ad quod possessivum ipsum refertur.
Jam vero hoc silba, nec non et reciprocum misso
possessivum sequuntur; Luc. II, 35 þeina silbons
(scilicet Mariae) saivala (σοῦ
αὐτῆς
τὴν
ψυχήν) þairhgaggiþ
hairus; XIV, 26 jabai was gaggiþ du mis jah
ni fijaiþ attan seinana jah aiþein-nanhuþ---þan seina
silbins saivala (τὴν
ἑαυτοῦ
ψυχήν), ni mag meins
siponeis visan; Gal. VI, 4 vaurstv sein silbins
kiusai warjizuh; Eph. V, 28 sein silbins leik frijoþ,
saei seina qen frijoþ; Gal. VI, 2 izvaros misso
kauriþos (ἀλλήλων
τὰ
βάρη) bairaiþ.
«Annotatio 3.---Semel occurrit Cor. I, X, 29
þuhtu qiþa ni silbins ak anþaris, ubi þeina vel ïzvarana
ante silbins deest.»
5) Substantivum, ad quod possessivum pertinet,
etiam articulum recipit: Mth. IX, 6 nim þana ligr
þeinana; 14 þai siponjos þeinai ni fastand;
Mc. II, 18 þai þeinai siponjos ni fastand; Mth.
VI, 12 afletam þaim skulam unsaraim; Cor. II,
III, 5 so vairþida unsara us guþa ïst; Mth. V,
47 duwe miþ motarjam matjiþ sa laisareis ïzvar;
Luc. V, 4 athahid þo natja ïzvara du fiskon; Cor.
II, IV, 16 sautana unsar manna fravardjada;
Mth. V, 47; IX, 11; Mc. II, 9, 11; III, 5; V, 34; VII, 9, 13;
XIII, 18; Luc. II, 48; V, 14; VI, 35; IX, 41; X, 11; XV, 30;
XIX, 20, 39, 42; Joan. VIII, 13, 19, 44; IX, 19; XVI,
20, 22; XVIII, 35; XIX, 7; Cor. I, XV, 14, 17; Col. I, 7.
b) Possessiva ponuntur etiam, more adjectivorum,
in singulari et plurali, cum et sine articulo, concrete
et abstracte substantivorum ad instar: Mc. VI, 21
herodis mela gabaurþais nahtamat vaurhta þaim maistam
seinaize (suorum, τοῖς
μεγιστᾶσιν
αὑτοῦ); Mc.
V, 19 gagg du garda þeinamma du þeinaim (τοὺς
σούς); Joan. VIII, 44 þan diabaulus rodeiþ liugn, us
seinamma (e suo, ἐκ
τῶν
ἰδίων) rodeiþ; XVI, 14
ahma sunjos us meinamma (ἐκ
τοῦ
ἐμοῦ) nimiþ jah
gateihiþ ïzvis; Cor. I, X, 24 ni ainshun sein (τὸ
ἑαυτοῦ)
sokjai ak anþaris warjizuh; XIII, 5 friaþva ni sokeiþ
sein ain (τὰ
ἑαυτῆς); Mc. V, 26 qens fraqam
allamma seinamma (τὰ
παρ᾽
αὐτῆς
πάντα); Luc. XV,
31 all þata mein (παντά
τὰ
ἐμά) þein ïst; Joan XVII,
10 meina alla (τὰ
ἐμά
πάντα) þeina sind jah þeina
meina; Phil. II, 4 ni þo seina (τά
ἑαυτῶν) warjizuh
mitondans ak jah þo anþaraize.
 <a name=1101>
C. DEMONSTRATIVA.
§ 202. I. Sa, so, þata hic, haec, hoc, iste, ista,
istud, quod ad objectum proximum loquentis refertur,
substantive et adjective usurpatur.
1) Ubi vicem substantivi gerit, graeco αὐτὸς respondet
et
a) In priori casu ab ïs plerumque discrepat, quemadmodum
in germanica lingua forte et tonicum dér
a debiliori et atono er (quemadmodum apud Gallos
lui et il); Mth. V, 8 andagai þai hrainjahairtans,
unte þai (αὐτοί, germ. die, gal. eux) guþ gasaiwand;
XXV, 44 andhafjand jah þai qiþandans; Mc. XII, 6
snauhþanuh ainana sunu aigand liubana sis ïnsandida
jah þana (etiam germ. dén) du ïm; Luc. IX, 35 sa
ïst sunus meins sa liuba, þamma (germ. dén) hausjaiþ;
Joan. VI, 50 sa ïst hlaifs, saei us himina atstaig,
ei saei þis matjai ni gadauþnai. Alia exempla vid.
gloss. V. þata.
b) Ubi αὐτός ad idem substantivum bis refertur,
prius per ïs, quod propter ejus naturam substantivam
substantivi congruenter locum obtinet,
exprimitur, posteriori per sa converso; sic legitur in
omnibus parallelis locis saei bigitiþ saivala seina,
fraqisteiþ ïzai, juh saei fraqisteiþ saivalai seinai in
meina, bigitiþ þo Mth. X, 39; Mc. VIII, 35; Luc. IX,
24; XVII, 33; Mth. VI, 26 atta ïzvar fodeiþ ïns, niu
jus mais vulþrizans sijuþ þaim? Luc. IV, 41 gasakands
ïm ni lailot þos rodjan; Joan. XVI, 4 þata rodida
ïzvis, ei biþe qimai so weila ïze, gamuneiþ þize,
Sa tamen etiam bis repetitur: Mth. XXVII, 6, 7 ni
skuld ïst lagjan þans (skattans) ïn kaurbanaun---usbauhtedum
us þaim þana akr kasjins; Mc. VIII, 7;
nec non et bis usurpatur ïs: Mc. IX, 14 gesaw filu
manageins bi ïns (siponjans) jah bokarjans sokjandans
miþ ïm; 15. Ubi αὐτός ter occurrit, ïs---sa---sa
adhibendum est, ut: Mc. I, 30, 31 svaihra simonis
lag ïn brinnon, jah suns qeþun ïmma bi ïja, jah duatgaggands urraisida þo---jah aflailot þo so brinno;
Joan. X, 28, 29; ter tamen usurpatur sa Mc. XII,
21---23; Joan. X, 18. Quod si prius αὐτός tonicum
est, sa praecedit, ïs sequente (sa---ïs): Mc. IX, 25
usgagg us þamma jah þanaseiþs ni galeiþais ïn ïna;
XIV, 6; Col. II, 14.
c) Ubi ad relativum refertur: Mc. XIV, 44 þammei
kukja, sa ïst, greipiþ þana; Joan. XIV, 10 atta,
saei ïn mis ïst, sa taujiþ þo vaurstva; 21; XVIII, 11;
Phil. IV, 3.
d) Sa praesertim in fine sententiae ponitur, quo
haec plene toniceque desinat: Mth. VI, 8 ni galeikoþ
nu þaim; VII, 13, 14, braid daur jah managai
sind ïnngaleiþandans þairh þata. þraihans vigs sa
brigganda ïn libainai jah favai sind þai bigitandans
þana; 24 wazuh saei hauseiþ vaurda meina jah
taujiþ þo, galeiko ïna vaira frodamma; Mc. VI, 3;
IX, 28; X, 14; XII, 17; XIV, 5; XV, 29 (deest apud
Graecum); Luc. VI, 47; XVIII, 16; XIX, 23; Joan.
V, 36; X, 3, 17; XII, 7; XIII, 17; XVII, 10; XVIII, 38;
Rom. XIII, 3; Eph. V, 25; Col. III, 7, 19; Tim. I,
IV, 16, etc.
 <a name=1102>
e) Semper in formulis afar þata postquam, ïn þis
propter quod, etc. vid. gloss. vv. Afar et In.
f) Etiam et peculiariter ponitur pro οὗτος, rarius
autem pro ἐκεῖνος: Mth. V, 37 þata managizo þaim
(τούτων) us þamma ubilin ïst; VI, 32 all þata (ταῦτα)
þiudos sokjand; IX, 3 sumai bokarje qeþun: sa
(οὗτος) vajamereiþ; Mc. X, 15 þata utgaggando us
mann þata (ἐκεῖνα) ïst þata gamainjando mannam;
XII, 4 jah þana (κἀκεῖνον) stainam vairpandans gaaiviskodedun.
Alia exempla vid. gloss. V. þata.
g) Ubi relativo conjungitur (sa saei, sa ïze), idem
est ac latinum (is) qui, graecum ὅς, vid. § 203, 2)
et 3).
«Annotatio 1.---Non semel etiam significat hic
idem (αὐτός
οὗτος) et equidem in sola formula du
þamma (ad hoc) Cor. II, V, 5; Eph. VI, 18. An vero
locus Mc. XIV, 10, ubi pro ὁ
τοιοῦτος adest, vitiosum
sit, dubium est, cum alibi sa svaleiks legatur. Quoad
autem paucos casus, in quibus pro relativo usurpatur:
Luc. IX, 31 vairos tvai miþrodidedun ïmma,
þaiei vesun moses jah helias. þai gasaiwanans ïn
vulþau qeþun urruns ïs; Tim. II, I, 5 þizei ïst
fygailus jah airmogaineis; Phil. III, 19 þize guþ
vamba ïst, ex se non conspicui sunt, quippe cum
Gothus non semper alias pro relativo Graeco relativum
correspondens adhibeat.
«Annotatio 2.---Jah sa vertitur et hoc, id est, et
equidem (καὶ
οὗτος): Phil. I, 28 ïst ïm ustaikneins
fralustais ïþ ïzvis ganistais, jah þata fram guþa (et
hoc a Deo); necnon et pariter (καὶ
αὐτός): Mc. I, 19
gasaw ïakobu jah ïohanne jah þans ïn skipa manvjandans
natja; Luc. I, 36; XIX, 9. Pro jah sa occurrit
etiam jah ïs: Joan. XVII, 19 fram ïm ïk veiha mik
silban; ei sijaina jah eis veihai ïn sunjai.»
2) Adjective significat
a) Hic (οὗτος
ὁ); Mth. VII, 28 ustauh ïesus þo
vaurda (τοὺς
λόγους
τούτους); X, 42 gadragkeiþ
ainana þize minnistane (τῶν
μικρῶν
τούτων) stiklo
kaldis vatins; XI, 16 wamma nu galeiko þata kuni
(τὴν
γενεὰν
ταύτην). Alia exempla vid. in gloss. V. þata
b) Raro hic idem (αὐτὸς
ὁ): Luc. II, 38 þizai
weilaï (ῇὐτῆ
τῇ
ὥρᾳ) anna atstandandei andhaihait
fraujin; VII, 21; X, 7, 21; XX, 19; Joan. 5, 36; vel
hic---ipse (ὁ---αὐτός): Joan. XIV, 11 ïn þize vaurstve
(διὰ
τὰ
ἔργα
αὐτά) galaubeiþ; vel ille (ἐκεῖνος
ὁ): Mth.
XXVII, 19 ni vaiht þus jah þamma garaihtin (τῷ
δικαίῳ
ἐκείνῳ); Luc. XX, 18; Joan. XVIII, 13.
«Annotatio 3.---Cum οὗτος in textu graeco post
substantivum communiter stet, etiam Gothus suum
demonstrativum quandoque postponit: Mth. IX, 26
usïddja meriþo so (ἡ
φήμη
αὕτη) and alla jaina airþa,
Luc. III, 8 guþ mag us stainam þaim (τῶν
λίθων
τούτων) urraisjan barna abrahama; IV, 21 usfullnodedun
mela þo (ἡ
γραφὴ
αὕτη); Cor. II, I, 12 woftuli
unsara so (ἡ
καύχησις
ἡμῶν
αὕτη) ïst veitvodei miþvisseins
unsaraizos. Alia exempla vid. gloss. V. þata.
Caeterum ex mero mutationis amore Gothus dicit:
Mc. VIII, 12 wa þata kuni (ἡ
γενεά
αὕτη) taikn <a name=1103>
sokeiþ, amen qiþa ïsvis: jabai gibaidau kunja þamma
(τῇ
γενεᾷ
ταύτῃ) taikne.
«Annotatio 4.---Saepe demonstrativum post relativum
sententiae sequitur, ex. gr.: Cor. I, VII, 20
warjizuh ïn laþonai, þizaiei laþoþs vas, in þizai
sijai; 24 warjizuh ïn þammei galaþoþs vas, ïn
þamma gastandai.»
3) Hoc pronomen, sive sit adjectivum, sive substantivum,
ut articulus usurpatur, vid. § 195.
II. Sah, soh, þatuh nihil aliud est quam praecedens
pronomen, adjecto enclitico -uh. Jam vero ex diversis
hujus enclitici significationibus, sah significat
1) In sensu copulativo (-que)
a) Et hic, hic autem (καὶ
αὐτὸς,
καὶ
οὗτος,
ὁ
δέ):
Luc. XVII, 15 ains þize gavandida sik---sah (et hic,
καὶ
αὐτός) vas samareites; Joan. XIV, 8 augei unsis
þana attan. þatuh (hocque, gr. tantum καί)
ganah unsis; Luc. II, 38; Mth. XXVII, 44 þatuh
(τὸ
δέ) samo jah þai vaidedjans; Thess. II, III, 12
þaimuh (τοῖς
δέ) svaleikaim anabiudam ei seinana
hlaib matjaina. Item Joan. X, 2 sa ïnngaggands þairh
daur hairdeis ïst lambe, þammuh (eique, gr. tantum
τούτῷ) dauravards uslukiþ;
b) Qui (ὅς); Luc. II, 37 anna vas viduvo, soh (ἥ)
ni afiddja fairra alh; XVI, 20 unleds sums vas namin
haitans lazarus, sah (ὅς) atvaurpans vas du daura;
XVII, 12 gamotidedun ïmma taihun þrutsfillai mans,
þaih (οἵ) gastoþun fairraþro; Cor. I, XV, 1;
Philem. 12. Hinc Joan. XVIII, 26 qaþ sums þize
skalke þis maistins gudjins, sah niþjis vas (gr.
συγγενὴς
ὤν). Huc pertinent constructiones ut:
Mth. XXVII, 57 qam manna gabigs af areimaþaias.
þizuh namo (et hujus vel cujus nomen, gr. τοὔνομα)
ïosef, coll. Mc. VI, 16;
2) Cum sensu emphatico (-ce), hicce, praesertim.
a) Ubi relativum, ad quod refertur, praecedit:
Mth. V, 19 saei nu gatairiþ aina anabusne þizo
minnistono jah laisjai sva mans, sah (hicce, germ.
der tonicum, sed in graeco textu deest hoc pronomen,
quod Gothus parallelismi causa induxit) minnista
haitada ïn þiudangardjai himine, ïþ saei taujiþ jah
laisjai sva, sah (οὗτος) mikils haitada ïn etc.; Mc.
XII, 10; Luc. IX, 26; XX, 17; Joan. V, 37, 38; X, 1;
XII, 49; Gal. VI, 7; Phil. III, 7; Skeir. VI, d. Et etiam
ubi participium cum articulo (is qui) praeit: Skeir.
I, c gadob nu vas mais þans svesamma viljin ufhausjandans
diabulau du ufargaggan anabusn guþs
þanzuh aftra svesamma viljin gaqissans vairþan
nasjandis laiseinai. Hinc Mc. XII, 10 et Luc. XX, 17
stains þammei usvaurpan þai timrjans, sah varþ du
haubida vaihstins (ὃν
λίθον---οὗτος);
b) Ubi post interjectam parenthesim pergitur: tunc
enim sah, soh, et imprimis þatuh sequenti þan per
assimilationem in þatuþ-þan conjungitur: Mth. III,
11 sa afar mis gagganda svinþoza mis ïst, þizei ïk ni
ïm vairþs ei andbindau skaudaraip skohis ïs; sah þan
(αὐτός) ïzvis daupeiþ ïn ahmin; XXVII, 58; Mc. III,
11; XVI, 6; Luc. II, 37 pr. III, 16; Joan. VII, 9; VIII,
40; XII, 6; XIII, 28; XVI, 33; Joan. VIII, 35; Rom. XII,
<a name=1104>
4; Cor. I, VII, 6; II, I, 17 (τοῦτο
οὖν); IV, 15 (τὰ
γάρ);
IX, 16; XII, 19; Eph. IV, 9; Thess. I, IV, 5; Tim. I,
IJ, 3; Skeir. II, b; III, a; V, a; VIII, a, c. Efformantur
etiam eo modo parentheses; Luc. II, 1, 2
urrann gagrefts gameljan allana midjungard. soh
þan (αὕτη) gilstrameleins frumista varþ; Joan. VI,
6 þatuh þan (τοῦτο
δέ) qaþ fraisands ïna; VII, 39;
XVIII, 10, 15; Cor. I, IX, 23.
c) Quod vel quem sah demonstrat, postimittitur:
Joan. VI, 40 þatuh þan (τοῦτο
δέ) ïst vilja guþs;
ei wazuh saiwiþ sunu jah galaubeiþ du ïmma; XVII, 3
soh þan (αὕτη
δέ) ïst so aiveino libains, ei kunneina
þuk; Skeir. I, c þatuh vesi viþra þata gadob, ei
frauja þana galausidedi; coll. Cor. II, XIII, 9 þizuh
(τοῦτο
δέ) auk jah bidjam, ïzvaraizos ustauhtais;
d) Ut simplex demonstrativum adest sah tantummodo
Tim. I, VI, 8 habandans usfodein jah gaskadvein,
þaimuh ganohidai sijaima; IV, 16.
III. His hic, non usurpatur nisi relative ad tempus
quod loquenti praesens est; de caetero adjective et
substantive adhibetur, et defectivum est, cum in solis
accusativo (masc. hina et neutr. hïta) et dativo sing.
himma caribus occurrat:
a) Adjective: und hina dag usque ad hunc praesentem
diem Mth. XI, 23; XXVII, 8; Cor. II, III, 14,
15; himma daga hoc die, hodie Mth. VI, 11, 30;
Luc. II, 11; IV, 21; V, 26; XIX, 5, 9; fram himma nu
ex hoc momento Luc. I, 48; V, 10; und hita nu ad
hoc instans Skeir. IV, b;
b) Substantive: fram himma ex hoc (die, momento)
Joan. XIII, 19; XIV, 7; und hita usque ad hoc
(momentum, hunc diem) Mth. XI, 12; Mc. XIII, 19;
Joan. XVI, 24; Cor. I, XV, 6.
IV. Jains, jaina, jain (jainata) ille, illa, illud
(ἐκεῖνος), ad objectum a loquente remotum refertur:
Luc. XVIII, 14 atïddja sa garaihtoza gataihans du
garda seinamma þau raihtis jains; Joan. III, 30
jains skal vahsjan ïþ ïk minznan. Jam vero
ponitur.
a) Substantive, quemadmodum in duobus supra
laudatis exemplis, raro tamen in primis Evangeliis
(tantum Mc. XII, 5; Luc. IX, 34; XVIII, 14; XX, 11),
frequenter autem apud Joannem (exceptis locis sub b)
laudatis), apud Skeireins et in plerisque epistolarum
locis, vid. gloss. h. v.
b) Adjective, communiter suo substantivo praepositum:
Joan. XVI, 23 ïn jainamma daga mik ni
fraihniþ vaihtais; 26; XVIII, 17 qaþ jaina þivi;
postpositum autem occurrit tantum apud Lucam (II, 1
in dagans jainans; IV, 2; XV, 14; XVII, 9; XX, 1)
et Nehemiam (VI 17). Si insuper adsit attributum,
pronomen sive substantivum praecedit: Mth. IX, 26
alla jaina airþa; sive sequitur: IX, 31 allai airþai
jainai; Luc. XIX, 27 fijands meinans jainans.
Substantivo autem articulum habente, pronomen
regulariter sequitur: Mth. VII, 25 vindos bistugqun
bi þamma razna jainamma; VIII, 28; IX, 22;
Mc. III, 24, 25; VI, 11; XIII, 19; Luc. IX, 5; XVIII,
3; Cor. II, VII, 8. Praecedit tantum, sed praeeunte
<a name=1105>
Graeco, Mc. XII, 7 jainai þai vaurstvjans et Cor. I, X,
28 jainis þis bandvjandins.
V. PRONOMINA-ADJECTIVA.
1) Svalauds, tantus (τοσοῦτος): Mth. VIII, 10 ni
ïn ïsraela svalauda galaubein bigat; Skeir. IV, 6
svalauda mikilduþais maht. Et neutrum substantive
cum partitivo usurpatum: Joan. XIV, 9 svalaud
melis (τοσοῦτον
χρόνον) miþ ïzvis vas.
2) Svaleiks, talis (τοιοῦτος): Mth. IX, 8 mikilidedun
guþ þana gibandan valdufni svaleikata mannam;
Joan. IX, 16 waiva mag manna fravaurhts
svaleikos taiknins taujan, etc., vid. gloss.
Saepe etiam substantive ponitur, servata tamen vocalica
forma (vid. § 196 I b): Cor. I, V, 11 þamma
svaleikamma ni miþmatjaiþ; Luc. XVIII, 16 þize
svaleikaize ïst þiudangardi guþs; IX, 9 was ïst sa,
bi þanei ïk hausja svaleik (τοιαῦτα); Cor. I, VII,
28 aglon leikis gastaldand þo svaleika (οἱ
τοιοῦτοι).
D. RELATIVUM.
§ 203. Pronomen relativum ex particula relativa
ei et pronomine demonstrativo sa organice cunjunctis
efformatur: saei, soei vel sei, þatei (§ 109), et indiscriminatim
graeco ὅστις,
ὅσπερ,
ὅς
ἂν,
ὁ cum participio
respondet. Jam vero ponitur
a) Adjective, qui, quae, quod, quo in casu substantivum
praecedit vel etiam sequitur, sed tunc
quandoque repetitur demonstrativum: Mth. VIII, 4
atbair giba, þoei (ὅ) anabauþ moses; X, 26 ni
vaiht ïst gahuliþ, þatei (ὅ) ni andhuljaidau; XI,
20 dugann ïdveitjan baurgim, ïn þaimei (αἷς)
vaurþun mahteis; Mc. X, 29, 30 ni washun ïst, saei
(ὅς) aflailoti gard---, saei (ὃς
ἄν) ni andnimai ·r·
falþ; XV, 6 and dulþ warjoh fralailot peilatus ïudaium
ainana bandjan, þanei (ὅνπερ) bedun; Luc. I,
20 ni galaubides vaurdam meinaim, þoei (οἵτινες)
usfulljanda; Joan. I, 29 sa ïst viþrus guþs, saei
afnimiþ (ὁ
αἴρων) fravaurht þizos manasedais; XII,
49 saei mik sandida atta, sah mis anabusn atgaf.
Alia exempla vid. gloss. þatei 1) a);
b.) Substantive, is qui, ea quae, id quod, qui,
quae, quod simpliciter: Rom. VII, 15 þatei (quod, ὅ)
vaurkja, ni fraþja, unte ni þatei (ὅ) viljau tauja;
ak þatei (ὅ) hatja, þata tauja; X, 14 waiva bidjand,
þammei (cui εἰς
ὅν) ni galaubidedun, aiþþau
waiva galaubjand, þammei (quem, ὅν) ni hausidedun?
Joan. VIII, 25 þu was ïs? jah qaþ du ïm
ïesus· anastodeins þatei (ὅ,
τι) jah rodja du ïzvis;
Gal. I, 23 saei vrak (qui persecutus est, ὁ
διώκων)
uns simle, nu mereiþ galaubein; Mth. V, 19 saei (qui
tantum, ὃς
ἐάν) nu gatairiþ aina anabusne þizo minnistono,
sah minnista haitada ïn þiudangardjai himine;
Cor. I, XVI, 2 warjizuh fram sis silbin taujai huhjands
þatei (ὅ,
τι
ἄν) vili. Alia exempla vid. gloss. h. v. b)
et c).
«Annotatio 1.---Saei ponitur etiam quandoque
pro aliis relativis, ut pro ὅσος post alls: Luc. XVIII,
12 afdailja taihundon dail allis þize (ὅσα) gastalda;
<a name=1106>
22; Joan. X, 41; XVI, 15; XVII, 7; unde huc etiam
probabiliter pertinet Rom. IX, 7, quod nih allai
þaiei construendum est, coll. ad. h. l. Imo pro
οἷος: Phil. I, 30 þo samon haifst habaiþ, þoei (οἷον)
gasaiwiþ ïn mis; pro εἴ
τις: Eph. IV, 29 ainhun
vaurde ubilaize us munþa ïzvaramma ni usgaggai, ak
þaiei (εἴ
τις) goþ sijai du timreinai; Joan. III, 3
niba saei (ἐὰν
μή
τις) gabairada ïupaþro, ni mag
gasaiwan þiudangardja guþs; 5; XV, 6; pro τίς in interrogationibus
indirectis: Joan. VI, 6 vissa þatei (τί)
habaida taujan; Eph. V, 10; pro demonstrativo cum
praecedentibus, stricte connexo: Mth. XXVII, 46
ufhropida· helei, helei, lima sabakþani, þatei ïst
(τοῦτ᾽
ἐστι) guþ meins, etc.; Cor. II, XII, 8; Tit. I,
5; Eph. III, 1, vid. ad h. l.; vel pro οὗτος
γάρ:
Eph. V, 6 ni manna ïzvis uslusto lausaim vaurdam,
þairh þoei (διὰ
ταῦτα
γάρ) qimiþ hatis guþs.»
2) Ubi pronomen relativum ad pronomen personale
primae et secundae personae refertur, sonat ïkei,
þuei, juzei (veizei nusquam occurrit): Cor. I, XV, 9
ïk ïm sa smalista apaustaule, ïkei (ὅς) ni ïm vairþs
ei haitaidau apaustaulus; Rom. XIV, 4 þu was ïs,
þuei stojis (ὁ
κρίνων) framaþjana skalk; Luc. XVI,
15 jus sijuþ, juzei garaihtans domeiþ (οἱ
δικαιοῦντες)
ïzvis silbans; Mc. I, 11 þu ïs sunus meins sa liuba, ïn
þuzei (ᾧ) vaila galeikada, cujus in locum subditur in
margine lectio varians: þukei (ὃν) vilda; Gal. III, 1
ïzvisei (οἶς) faura augam xristus faurameliþs vas,
ïn ïzvis ushramiþs. Alia exempla vid. supra § 109.
Quandoque prius deficit personale pronomen: Gal.
V, 4 lausai sijuþ af xristaus, jazei (οἵτινες) ïn vitoda
garaihtans qiþiþ ïzvis; Tim. I, I, 12, 13 aviliuda
xristau, unte galaubjandan mik gahugida gasatjands
ïn andbahtja, ïkei faura vas (ego qui prius fui, τὸν
πρότερον
ὄντα) vajamerjands. Quo linguae usu cognito,
non jam mirum est si sa saei in promiscuis
locis usurpetur, pro οὗτος
ὅς Luc. V, 21, pro ἐάν
τις
Joan. XIII, 20; Rom. VIII, 5; XI, 22, etc.
3) Loco pronominis relativi ponuntur
a) Sah, et is, vid. § 202 II, 1) a);
b) In nominativo particulae relativae
aa) Ise et (semper apud Joannem et in epistola
ad Corinthios altera) ïzei, neo-germanico so comparanda,
proximaque demonstrativo: Mth. VII, 15
atsaiwiþ faura liugnapraufetum þaim ïzei (οἵτινες)
qimand at ïzvis ïn vastjom lambe; Mc. IX, 1; Joan.
XI, 37 niu mahta sa ïzei uslauk (οὗτος
ὁ
ἀνοίξας) augona
þamma blindin, gataujan ei jah sa ni gadauþnodedi;
Cor. II, V, 21 þana ïzei ni kunþa (τὸν
μὴ
γνόντα) fravaurht faur uns gatavida fravaurht; Cor. I,
XV, 27; Gal. VI, 13; Tim. I, I, 16; Eph. II, 17 gavairhti
þaim ïzei (τοῖς) newa scilicet sind. Hae
particulae ad substantiva referuntur, quae libenter eas
immediate sequentes recipiunt: Joan. VIII, 40 sokeiþ
mik usqiman, mannan ïzei (ὅς) sunja ïzvis rodida;
XII, 4; XV, 26; Cor. II, I, 10; VIII, 16; Gal. I, 1,
4; Eph. I, 3, 14. Non nisi autem raro particula a
vocabulo cui refertur, separatur: Eph. IV, 15 vahsjaima
ïn ïna þo alla, ïze ïst haubiþ, xristus; Cor.
<a name=1107>
II, III, 5, 6 so vairþida unsara us guþa ïst, ïzei
etc.; Luc. VIII, 13 þai ana þamma staina (scilicet
þai sind) ïze etc.;
bb) Ei, quod etiam ut particula temporalis vel
explicativa (cum, ut, quod) haberi potest: Luc. I,
20 sijais þahands und þana dag ei vairþai þata
usque hunc diem, quo, ἄχρι
ἧς
ἡμέρας (und þanei
dag), ubi Gothus attractionem apud Graecum saepius
occurrentem, resolvit, item XVII, 30; Col. I, 9;
Neh. V, 14; Tim. II, III, 8 þamma haidau ei (ὃν
τρόπον, proprie þammei haidau) jannis jah mambres
andstoþun moseza, sva jah þai andstandand sunjai;
Rom. IX, 20 þu was ïs, ei andvaurdjais (ὁ
ἀνταποκρινόμενος
pro þu ei andvaurdjais) guþa.
«Annotatio 2.---Vario etiam modo in locis sequentibus
exprimitur pronomen relativum: Mth. V,
32 wazuh saei (ὃς
ἄν) afletiþ qen seina ïnu fairina
kalkinassaus, taujiþ þo horinon, jah sa ïze (ὃς
ἄν)
afsatida liugaiþ, horinoþ; Luc. VIII, 13---15 þai ana
þamma staina sind ïze (οἵ) miþ fahedai andnimand
þata vaurd.---þata ïn þaurnuns gadriusando þai sind,
þaiei---. þata ana þizai godon arþai þai sind þai
ïze---.»
E. INTERROGATIVA.
§ 204. I. Was, wo, wa substantivum est, quis,
quae, quid (τίς,
τί); in directis et indirectis interrogationibus,
interrogat in genere sine respectu ad
aliud et in plurali numero nusquam occurrit. Quod
autem praeter dativum masc. et neutr. wamma etiam
instrumentalis we existat, vid. § 110 annot. 1; Cor. I,
IV, 7 was (τίς) þuk ussokeiþ, vauþ-þan habais, þatei
ni namt, aiþþau jabai andnamt, wa wopis, sve ni nemeis?
Luc. X, 29 was ïst mis newundja? IV, 34 kann
þuk, was ïs; Mc. V, 9 wa namo þein? III, 33 wo ïst
so aiþei meina aiþþau þai broþrjus meinai? XII, 16
wis ïst sa manleika jah so ufarmeleins? VI, 24 wis
bidjau? Luc. VI, 47 wazuh sa hausjands vaurda
meina jah taujands þo, ataugja ïzvis, wamma galeiks
ïst; Mth. VI, 31 wa matjam, aiþþau wa drigkam
aiþþau we (quo) vasjaima? Mc. VIII, 27 wana mik
qiþand mans visan? Rom. IX, 19 viljin ïs was andstandiþ?
Alia exempla vid. gloss. V. Was 1)
«Annotatio 1.---Ubi autem was adjective sumi
debet, ejus substantivum partitivum sit necessum
est, et ipsum in singulari positum substantivo in genere
convenit: Luc. IX, 55 niu vituþ, wis ahmane
(cujus spiritum, pro quis spiritus, οἵου
πνεύματος)
sijuþ; Mth. V, 46 wo mizdono (quam mercedum,
pro quam mercedem, τίνα
μισθόν) habaiþ; Mc. I, 27;
VI, 2; Luc. IX, 25; Joan. XVIII, 29; Rom. XIII, 9;
Cor. I, VII, 5; XV, 2; XVI, 7; Cor. II, VI, 14 sq.;
Thess. I, III, 9 wa aviliude (τίνα
εὐχαριστίαν)
magum usgildan fraujin? Mc. XI, 28 ïn wamma valdufnje
þata taujis? 29; Luc. XX, 2. Tantummodo
Luc. XV, 4 legitur was manna ïzvara aigands taihuntehund
lambe etc., coll. § 205 annot. 1.
«Annotatio 2.---In resolvendis formulis praepositionalibus
cum articulo quandoque adhibetur wa
<a name=1108>
pro relativo: Phil. II, 23 gasaiwa wa bi mik ïst
(τὰ
περὶ
ἐμέ); 28; Eph. VI, 21, 22.»
II. Warjis, warja, warjata, quis (τίς), ponitur
a) Sive in plurali numero: Joan. VI, 64 vissa
ïesus, warjai (τίνες) sind þai ni galaubjandans jah
was (τίς) ïst saei galeiveiþ ïna; XIII, 18 ïk vait, warjans
(οὕς) gavalida. Quod si Thess. I, IV, 2 vituþ
warjos anabusnins atgebum ïzvis loco waizos in hoc
casu falsi legitur, haec forma in se correcta, mendose
adesset, cum varjis solum hic adjective occurrat;
b) Sive ad waþar in oppositione vid. III.
aaa) Superlativo conjunctum: Mc. IX, 34 du
sis misso andrunnun, warjis (τίς) maists vesi; Luc.
IX, 46; Mc. XII, 28 warja (ποία) ïst allaizo anabusne
frumista; vel
bb) Relatum ad numerum vel objectum determinatum:
Mc. XII, 23 warjamma ïze (scilicet eorum
septem virorum) vairþiþ qens; Luc. XX, 33; Joan.
XIII, 22 sewun du sis misso þai siponjos þagkjandans,
bi warjana (nempe ex istis duodecim) qeþi; X,
32 managa goda vaurstva ataugida ïzvis, ïn warjis
þize vaurstve (διὰ
ποῖον
αὐτῶν
ἔργων) staineiþ
mik?
«Annotatio 3.---Quod si interrogatio ad multitudinem
was ïzvara Mth. VI, 27; Luc. XIV, 28; Joan.
VIII, 46 incorrecta est, warjis ïzvara apud Luc. XVII,
7 desideranda est, interrogatione ad apostolos facta
(quis vestrum servum habens etc.); sensisse autem
videtur interpres, hanc allocutionem Domini non ex
praecedenti dependere neque ad solos apostolos, sed
ad multitudinem fieri, vid. § 204, I.»
III. Waþar, uter relative ad duo et comparativo
conjunctum: Sheir. III, a miþ sis misso sik andrunnun
sumai ni kunnandans waþar (Christus scilicet an
Joannes) skuldedi maiza; Luc. VII, 42 waþar (τίς)
þize (duorum debitorum) mais ïna frijoþ; Mth. IX,
5 waþar (τί) ïst azetizo qiþan· afletanda þus fravaurhteis
þau qiþan· urreis jah gagg; Mc. II, 9;
Luc. V, 23.
«Annotatio 4.---Waþar in nominativo tantum
sing. occurrit, hinc legitur Mth. XXVII, 17 wana
vileiþ ei fraletau ïzvis, barabban wau ïesu? Quod si
Joan. IX, 2 was (τίς) fravaurhta, sau þau fadrein ïs?
non waþar adest, hoc ex eo probabiliter venit, quod
propter ideam pluralem vocabuli fadrein waþar poni
non potuerit.»
IV. Adjectiva pronomina:
1) Wileiks, qualis (ποῖος,
ποταπὸς,
πήλικος): Mc.
IV, 30 we galeikom þiudangardja guþs aiþþau ïn
wileikai (ποίᾳ) gajukon gabairam þo? Joan. XII,
33 bandvida wileikamma (ποίῳ) dauþau skulda
gadauþnan; Luc. I, 29 þahta sis weleika (ποταπή)
vesi so goleins; Gal. VI, 11 sai wileikaim (πηλίκοις)
bokom ïz vis gamelida. Alia exempla vid. gloss.
V. Wileiks.
2) Welauds, quantus? (πόσος): Cor. II, VII, 11 saiw
þata bi guþ saurgan ïzvis welauda gatavida ïzvis
usdaudein.
3) Adjectiva pronom. ex wan efformata:
 <a name=1109>
a) Wan manags, wan filu? quot? (πόσος): Mc. VIII,
5 wan managans habaiþ hlaibans? XIX, 20; Mth.
XXVII, 13 niu hauseis, wan filu ana þuk veitvodjand;
VI, 23; Mc. XV, 4; Luc. XV, 17; XVI, 5;
b) Wan laggs? quam longum? (πόσος): Mc. IX,
21 wan lagg mel ïst, ei þata warþ ïmma?
F. INDEFINITA.
205. I. Was, wo, wa, quis, aliquis, affirmans,
non nisi substantive usurpatur: Mc. VIII, 4 waþro
þans mag was (τίς) gasoþjan; XI, 25 afletaiþ, jabai
wa habaiþ viþra wana; Luc. XIX, 8 jabai wis
wa aþholoda, fidurfalþ fragilda; Joan. XIV, 14 jabai
wis bidjiþ mik ïn namin meinamma, ïk tauja; Cor.
II, XII, 6 freidja, ïbai was ïn mis wa muni; XIII, 8
ni magum wa viþra sunja; Thess. I, V, 15 saiwiþ
ïbai was ubil ana ubilamma vamma usgildai; II,
III, 8 ni arvjo hlaib matidedum at wamma ak vinnandans
arbaidai vaurkjondans, ei ni kauridedeima
wana ïzvara; Mth. V, 39 jabai was (ὅστις) þuk
stautai bi taihsvon þeina kinnu, vandei ïmma jah þo
anþara; Tim. II, II, 5 jabai haifsteiþ was, ni veipada,
nib a vitodeigo brikiþ. Alia exempla vid. gloss.
V. Was.
«Annotatio 1.---Indefinitum adj. τίς eodem modo
ac interrogativum redditur, vid. § 204, annot. 1:
Phil. II, 1 wa gaþrafsteino (τις
παράκλησις)---wo gaþlaihte---wo
gamainduþe; IV, 8; Tim. I, V, 4;
Cor. I, XVI, 7 wo weilo (χρόνον
τινά); VII, 5; Rom.
XIII, 9 wo anþaraizo anabusne; Gal. VI, 1 ïn wizai
missadede; Col. II, 23 sveriþo wizai (ubi in interpretatione
nostra honorum pro honore legendum est).
Hinc etiam neutri adjectivi conjungitur, ubi tamen,
genitivum sing., more latino, ad se trahit (quid
boni): Mc. IV, 22 nih allis ïst wa fulginis (τι
κρυπτόν
aliquid absconditi), þatei ni gabairhtjaidau; Rom. IX,
11 nauhþannh ni gabauranai vesun, aiþþau tavidedeina
wa þiuþis aiþþau unþiuþis (τι
ἀγαθὸν
ἢ
κακόν).
Solum was anþar (τις
ἄλλος) Phil. III, 4 dici potuit et
formula μικρόν
τι gothice vertitur Cor. II, XI, 1, 16
per leitil wa. Specie tantum adjectivum est in Cor.
I, VII, 12 jabai was broþar qen aigi ungalaubjandein;
non enim ut Latini si quis rex Gothi dicunt,
sed sï quis, qui rex est, ita ut locum supra laudatum
explicandum sit: si quis, qui frater noster est, sicut
et Cor. I, V, 11 emphatice jabai was broþar namniþs
legitur, coll. XIV, 24. Si autem Cor. II, V, 17 εἴ
τις
ἐν
Χριστῷ
καινὴ
κτίσις (si qua in Christo nova creatura)
vertitur: jabai wo ïn xristau niuja gaskafts, femininum
vel male lectum est pro was, vel propter genus
τῆς
κτέσεως ab interprete usurpatum, si qua, scilicet
creatura, nova creatura sit in Christo; nullo enim
pacto wo ad niuja gaskafts (si qua nova creatura est)
referri potest.»
II. Mannahun, washun et ainshun, ainohun, ainhun
non occurrunt nisi cum negatione et ea auxiliante
designant simul neminem et nullum. Quoad negationem,
sive ante haec vocabula ponitur, sive ex licentia
verbo conjungitur, washun tantummodo semper
<a name=1110>
fere negationem immediate sibi praepositam habente.
Jamvero in eo differunt haec vocabula, quod ni mannahun
(nullus homo, imprimis apud Marcum usurpatum)
et ni washun (nemo) substantiva sint (utrumque
graec. οὐδείς,
μηδείς,
οὐ---τις, quisquam respondens),
sed in genere, non nisi raro reperiantur, adeo ut ni
washun, quod apud Lucam est, in locis parallelis per
aïnshun suppleatur (vid. annot. 6); quod insuper ni
washun in nominativo tantum masc., mannahun
etiam in aliis casibus appareat; quibus adde ni vaihts
vel ni vaiht (nihil, nequicquam, οὐδέν,
μηδέν,
οὑ---τι)
ut neutrum inveniri; ni ainshun autem substantivum
sit (nullus, οὐδείς,
μηδείς,
οὐδέ
εἷς) et in omnibus
casibus generibusque sing. occurrat.
1) Mc. IX, 39 ni mannahun ïst, saei taujiþ maht
ïn namin meinamma; XII, 14 ni kara þuk manshun;
I, 44 saiw ei mannhun ni qiþais vaiht; VIII, 26;
IX, 9; XVI, 8; Tim. I, V, 22; Luc. III, 14 ni mannanhun
holoþ; X, 4.
Mth. IX, 16 ni washun lagjiþ du plata fanan þarih . . .
ana snagan fairnjana; Mc. X, 18 ni washun
þiuþeigs alja ains guþ; 29 ni washun ïst, saei
aflailoti gard ïn meina, saei ni adnimai ·r· falþ; Luc.
X, 22 ni washun kann, was ïst sunus, alja atta;
Joan. X, 18 ni washun nimiþ saivala meina af mis;
Cor. I, XVI, 11 n washun ïmma frakunni; Col. II,
18 ni washun ïzvis gajiukai.---Joan. X, 28 ni fravilviþ
washun lamba meina us handan meinai.
Mth. X, 26 ni vaiht ïst gahuliþ, þatei ni andhuljaidau;
Mc. V, 26 qens manag gaþulandei fram managaim
lekjam jah ni vaihtai botida atïddja du
ïesua; VI, 8 faurbauþ ïm ei vaiht ni nemeina ïn vig.
Alia exempla vid. gloss. V. Vaihts
2) Joan. XIV, 6 ïk ïm sa vigs jah sunja jah libains,
ainshun ni qimiþ at attin niba þaïrh mik; Mc.
XII, 35 ainshun þanaseiþs ni gadaursta ïna fraihnan;
Joan. VI, 65 ni ainshun mag qiman at mis;
Rom. XIII, 8 ni ainummehun vaihtais skulans
sijaiþ; Joan. V, 22 ni stojiþ ainohun; Luc. IV,
26 ni du ainaihun þizo ïnsandiþs vas helias alja
ïn saraipta. Plura exempla vid. Gloss. V. Ainshun.
«Annotatio 2.---Hic etiam adjectivum ullus
quemadmodum quis (was, annot. 1) exprimitur: Mc.
XI, 2 bigitats fulan, ana þammei nauh ainshun manne
ni (οὐδεὶς
ἀνθρώπων) sat (Luc. XIX, 30 ana þammei
ni ainshun aiv manne sat); Luc. IV, 24 ni
ainshun praufete (οὐδεὶς
προφήτης) andanems ïst
ïn gabaurþai seinai; IX, 50; XVI, 13; Mc. VI, 5 ni
mahta jainar ainohun mahte (οὐδεμίαν
δύναμιν) gataujan;
Joan. X, 41 ïohannes gatavida taikne ni
ainohun (σημεῖον
οὐδέν); XVI, 29; XVIII, 28; XIX,
4; Luc. X, 19; Phil. IV, 15; Mth. XXVII, 14 ni andhof
ïmma viþra ni ainhun vaurde (οὐδὲ
ἕν
ῥῆμα);
Luc. I, 37 nist unmahteig guþa ainhun vaurde (πᾶν
ῥῆμα); Joan. XIX, 11 ni aihtedeis valdufnje ainhun
(ἐξουσίαν
οὐδεμίαν) ana mik, nih vesi þus at giban ïupaþro.
Hinc Cor. II, VI, 3 ni ainhun þannu ïn vaihtai
gibandans bistuggqei (μηδεμίαν
προσκοπήν), ei ni
anavammjaidau andbahti unsar, hoc bistuggqei in
<a name=1111>
nostris annotationibus ad h. l. ex lectione codicis
A bistuggq immerito illustravimus, quasi ei hujus bistuggqei
codicis B incorrecta repetitio sequentis ei esset.
Constructio enim genitivum postulat, et in genitivo casu
est istud bistuggqei, quod est pro bistuggqe (vid. §
30, 3); in codice autem A haec terminatio a librario
propter ei sequens negligenter praetermissa
fuit. Denique ex ainhun ipso sequitur bistuggq neutrum
esse debere, et consequenter genus in Gloss.
h. v. mutandum.
«Quemadmodum Phil. III, 4 was anþar (annot. 1),
ita reperitur etiam Joan. XV, 24 anþar ainshun
ni (οὐδεὶς
ἄλλος) gatavida. Thess. I, IV, 12 ni ainishun
wis þaurbeiþ nullius aliquid Vulgatae probabiliter,
sapit hoc excepto, quod wis ut partitivum
habendum sit: «non ullius aliquo, dum hoc «nullius
aliquid» Vulgatae vero sensui repugnat. Tim. II, II,
4 ni ainshun drauhtinonds (οὐδεὶς
στρατευόμενος) non
est: nullus militans, sed non unus, qui militat, coll.
annot. 1, cujus loco genitivus adhibetur apud Joan.
XIII, 28 þatuh þan ni vissa ainshun þize anakumbjandane.
«Annotatio 3.---Ex glossa Cor. I, X, 19 ni þatei
þo galiugaguda vaihts sijaina ad vocabula ni
þatei þo galiugaguda wa sijaina (nam haec est glossa
tantum textu exsolvenda), discrimen statui potest
inter wa et vaiht; wa scilicet significat aliquid, sive ad
aliquid existens, sive non referatur; vaihts e contra
rem existentem et reipsa praesentem indicat. In sententiis
negativis vaiht in locum wa semper subditur:
Gal. VI, 3 þugkeiþ wa visan ni vaiht visands; 15
nih bimait vaiht ïst, nih faurafilli.
«Annotatio 4.---Praeter ni mannahun occurrit
etiam substantivum ni nanna, nemo: Mth. VI, 24 ni
manna (οὐδείς) mag tvaim fraujam skalkinon; VIII,
4 saiw ei mann ni (μηδενί) qiþais; 28 ni mahta
manna (μὴ
τις) usleiþan þairh þana vig. Alia exempla
vid. gloss. V. Manna.
«Annotatio 5.---Ainshun usurpatur etiam, ubi
adest in sententia vocabulum interrogativum, cui negativa
responsio spectatur (num), ex. gr., jau, num
forte: Joan. VII, 48 sai jau ainshun þize reike
galaubidedi ïmma (Ecce num unus horum principum
crederet ei)?
«Annotatio 6.---Quod autem washun sive posterius,
sive corrigentibus aliis per ainshun suppleatur,
ex parallelis locis patet, coll. Mth. IX, 16; Mc. X,
18, 29 et Luc. V, 36; XVIII, 19, 29.»
III. Sums, suma, sum quidam (τίς) substantive ponitur,
quemadmodum ainshun, hoc addito, quod
etiam in plurali (quidam) occurrat: Luc. VIII, 46
taitok mis sums; Mc. IX, 38 sewum sumana ïn þeinamma
namin usdreibandan unhulþons; XIV, 57 sumai
usstandandans galiug veitvodidedun; Tim. II, II,
18 galaubein sumaize usvaltidedun; I, I, 3 faurbiudais
sumaim, ei anþarleiko ni laisjaina; Thess. II,
III, 11 hausjam sumans wairbandans ïn ïzvis ungatassaba.
Alia exempla vid. Gloss. V. Sums Cum ains
<a name=1112>
etiam conjungitur: Mc. XIV, 47 ains sums (εἷς
τις) þize andstandandane; XIV, 51.
«Annotatio 7.---Post sums plurale naturaliter
sequitur partitivus: Mth. IX, 3 sumai þize bokarje;
Mc. XII, 13 sumai þize fareisaie; Rom. XI, 17 sumai
þize aste etc.; necnon et in singulari aliorum indefinitorum
more partitivum patitur: Mc. XV, 21 sumana
manne (id est τινὰ
ἄνδρα); Joan. XVIII, 22 sums
(εἷς) andbahte; Luc. XVIII, 18 sums reike (τὶς
ἄρχων);
XV, 15 sums (εἷς) baurgjane; XV, 11 manne sums;
VII, 2 hundafade sumis skalsks; Mc. V, 25 qinono
suma.
Ex indefinitis sums solum adjective sumitur, dum
regenti vocabulo casu eodem convenit, ubi scilicet
cum ains conjungitur: Mc. XIV, 51 ains sums juggalauþs;
vel ubi adjectivum in vocalica forma substantive
ponitur: Joan. XI, 1 sums siuks. Sic se habet
frequenter apud Lucam, quod praeter influxum romanum,
ex eo verisimiliter factum est, quia ibi ordinario
postponi videtur: Luc. VII, 41 dulgahaitjin
sumamma; VIII, 27 vair sums; XIV, 16 manna sums;
XV, 8 suma qino; X, 25 vitodafasteis sums; XVIII, 2
staua sums ïn sumai baurg; XVIII, 35 blinda sums;
XVI, 20 unleds sums; XIX, 12 manna sums godakunds.
Annotatio 8.---De usu indefiniti sums in sententiis
coordinatis (sums---sumsuh, unus---alter; alii---alii),
vid. infra ubi de sententia composita tractatur.»
IV. Wazuh, warjizuh et waþaruh, quilibet, in eo
differunt quod wazuh, quivis, universalitatem repraesentet
(πᾶς), hinc etiam saepissime omnem significat,
et communiter per relativa sequentia strictius determinatur;
warjizuh autem quisque (singuli), partem
ex toto, nonnullos ex multitudine designet (ἕκαστος),
sive sit haec multitudo reipsa memorata, sive simpliciter
cogitanda: caeterum wazuh, et warjizuh quandoque
promiscue usurpantur; quoad waþaruh, ad duo
refertur (ἑκάτερος, uterque). Ad singulariter significandum
warjizuh et waþaruh etiam ains prae se
recipiunt (annot. 10) et prius cum plurali non ad synesin
construitur (§ 209, 3); Mc. IX, 49 wazuh (omnis,
πᾶς) funin saltada; Luc. XVI, 16 þiudangardi
guþs vailamerjada jah wazuh ïn ïzai nauþjada;
Mth. VII, 24 wazuh saei (πᾶς
ὅστις, omnis qui)
hauseiþ vaurda jah taujiþ þo, galeiko ïna vaira frodamma;
Rom. X, 13 wazuh saei (πᾶς
ὃς
ἄν) anahaitiþ
bidai namo fraujins ganisiþ; Mth. V, 28 wazuh
saei saiwiþ (πᾶς
ὁ
βλέπων) qinon du luston
ïzos, ju gahorinoda ïzai; Rom. X, 11 wazuh sa
galaubjands du ïmma ni gaaiviskoda.
Luc. II, 3 ïddjedun allai, ei melidai veseina warjizuh
(ἕκαστος, quisque ex omnibus) ïn seinai baurg;
IX, 14 gavaurkeiþ ïm anakumbjan kubituns ana warjanoh
fimftiguns; Rom. XIV 12 warjizuh unsara
fram sis raþjon usgibiþ guþa; Joan. XVI, 32
qimiþ weila ei distahjada warjizuh (σκορπισθῆτε
ἕκαστος, scilicet vestrum) du seina jah mik ainana
bileiþiþ; Cor. I, IV, 5 hazeins vairþiþ warjammeh
(nempe vestrum) fram guþa; Luc. VI, 40 gamanvids warjizuh (πᾶς) vair þai sve laisaris ïs.
 <a name=1113>
Skeir. V, d sveriþa waþaramme  <a name=t6303>[6303] scilicet patri
et filio) gibaima bi vairþidai. In hoc solo loco waþaruh
reperitur; wazuh autem et warjizuh in aliis
exemplis occurrentia vid. gloss. hh. vv.
«Annotatio 9.---Wazuh et warjizuh partitivum
post se admittunt: Luc. II, 23 wazuh gumakundaize
(πὰν
ἄρσεν) uslukands qiþu veihs fraujins
haitada; Cor. I, XI, 5 woh qinono (πᾶσα
γυνή)
bidjandei aiþþau praufetjandei andhulidamma haubida
gaaiviskoþ haubiþ sein; XV, 30 duwe bireikjai
sijum weilo woh (πᾶσαν
ὥραν); Gal. V, 3 veitvodja
wammeh manne bimaitanaize (παντὶ
ἀνθρώπῳ
περιτεμνομένῳ), þatei skula ïst all vitoþ taujan; Luc.
VI, 30 wammeh bidjandane (παντὶ
τῷ
αἰτοῦντι)
þuk qif.---Luc. VI, 44 warjizuh bagme (ἕκαστον
δένδρον) us svesamma akrana uskunþs ïst; Skeir. VI,
b warjatoh vaurde at mannam in mundai  <a name=t6304>[6304]
maht ïst anþarleikein ïnmaidjan; Eph. IV, 16 ïn mitaþ
ainis warjoh fero usvahst leikis taujiþ (ubi
Gothus a graeco ἑνὸς
ἑκάστου
μέρους deflectens, vertit
quasi ἑνὸς
ἕκαστον
μέρος legisset; in nostra igitur
interpretatione quaeque loco quarumque legendum
est); Luc. XIX, 26 warjammeh habandane
(παντὶ
τῷ
ἔχοντι) gibada.
«In simili casu haec indefinita recipiunt etiam
adjectiva non nisi substantive usurpata et substantiva,
quae temporis determinationem indicant, ut annum,
horam, festum, etc.: Mth. V, 22 wazuh modags;
Neh. V, 18 vas fraquman dagis wizuh (μίαν
ἡμέραν); Mc. XIV, 49 daga wammeh (καθ᾽
ἡμέραν);
Luc. XVI, 19; XIX, 47; Cor. I, XV, 31; Luc. II, 14
jera wammeh (κατ᾽
ἔτος); Luc. IX, 23 dag wanoh
(καθ᾽
ἡμέραν); Mth. XXVII, 15 and dulþ warjanoh;
Mc. XV, 6.
«Wazuh et warjizuh adjectis numeralibus voçabulis
efformant distributiva, vid. § 198, III.
«Annotatio 10.---Ubi relativa saei, ïzei, ei, þei
sequuntur wazuh, huic praefigitur sa vel þis, posterius
imprimis ad convertendum Graecum ἄν, hinc:
Mth. X, 32, 33 sawazuh saei (πᾶς
ὅστις) andhaitiþ
mis ïn andvairþja manna, andhaita jah ïk imma
ïn andvairþja attins· meinis ïþ þiswanoh saei (ὅστις
ἄν, omnis qui) afaikiþ mik---afaika jah ïk ïna;
Mc. XI, 23 þiswazuh ei (ὃς
ἄν) qiþai·---vairþiþ
ïmma þiswah þei (ὃ
ἐάν) qiþiþ; 24 allata þiswah
þei (πάντα
ὅσα
ἄν) bidjandans sokeiþ, vairþiþ
ïzvis; Joan. XVI, 2 qimiþ weila ei sawazuh ïzei
usqimiþ (πᾶς
ὁ
ἀποκτείνας) ïzvis, þuggkeiþ hunsla saljan
guþa. Attamen etiam legitur apud Joan. XVI, 15
þatawah þei (ὃ,
τι
ἅν) bidjaiþ attan, gibaiþ ïzvis.
Alia exempla vid. gloss. h. v.
«Sed contra ad strictiorem unionem emphatice exprimendam
iisdem warjizuh et waþaruh etiam ain praefigitur
<a name=1114>
(εἷς
ἕκαστος, unusquisque): Thess. II, I, 3 managniþ
friaþva ainwarjizuh (ἑνὸς
ἑκάστου) allaize
ïzvara ïn ïzvis misso; Luc. XVI, 5 athaitands ainwarjanoh
(ἕνα
ἕκαστον) faihuskulane qaþ þamma frumistin;
IV, 40 ainwarjammeh (ἑνὶ
ἑκάστῳ) ïze handuns
analagjands gahailida ïns; Cor. I, XII, 18 guþ
gasatida liþuns ainwarjanoh (ἓν
ἕκαστον) ïze ïn
leika svasve vilda; Skeir. VII, c svaei ainwarjano  <a name=t6305>[6305]
sva filu sve vilda andniman ïs gatavida. Commistum
est autem in Cor. I, VII, 17 ni ei warjammeh
svasve gadailida guþ, ainwarjatoh  <a name=t6306>[6306]
svasve galaþoda guþ, sva gaggai; Thess. I, V, 11 þrafsteiþ
ïzvis misso jah timrjaiþ ainwarjizuh anþar
anþarana (εἷς
τὸν
ἕνα).---Skeir. III, a at bajoþum
daupjandam jah ainwaþarammeh seina anafilhandam
daupein, miþ sis misso sik andrunnun.
«Quod ainwarjizuh etiam ut distributivum usurpetur,
vid. § 198, III.»
V. Alls, alla, all, omnis (πᾶς) triplici modo,
quemadmodum indefinitum quislibet, construitur,
nempe:
1) Substantive, sed tantummodo in plurali, omnes:
Mc. V, 20 allai (πάντες) sildaleikidedun; XIV,
64 eis allai gadomidedun ïna skulan visan dauþau;
Skeir: I, a ïesus qam gamains allaize nasjands;
allaize fravaurhtins afhrainjan; Eph. IV, 7 guþ atta
allaize ïst ufar allaim jah and allans jah ïn allaim
uns, etc.; Mc. IX, 12 helias qimands aftra gaboteiþ
alla, eo enim modo saepe neutrum plur. usurpatur
(πάντα vel τὰ
πάντα omnia), more graeco: Luc II, 20;
III, 20; Joan. XVII, 7; XVIII, 4; Rom. XI, 36; Cor. I,
XV, 27; II, V, 17, 18; Eph. I, 11, 23; III, 9; Phil III,
21; Col. I, 16, 20; III, 11; necnon et neutrum sing.,
more germanico: Mth. VIII, 33 gataihun ïn baurg
all (πάντα); Luc. XVIII, 12, 22; Joan. XIV, 26; Cor. I,
IX, 22 (allaim vas all), 25; II, II, 9; Eph. I, 22; Phil.
III, 8; Col. IV, 7; Tim. I, II, 1; vel forma plena allata:
Math. V, 18 allata vairþiþ; Mc. IV, 11, 34; Luc.
II, 39 (ἅπαντα); XIV, 17; XV, 13; XVIII, 28; Joan. XIV,
26; Eph. IV, 10; VI, 21, etiam cum articulo þo alla;
Luc. XVI, 14; Cor. I, XII, 19; Col. III, 8; þata all Cor.
II, XII, 19; þata allata Joan. XV, 21; Cor. II, IV, 15.
2) Adjective, sive
a) Ut significet: omnes (omnia) in plurali et substantivo
eodem casu conveniens: Mth. XXVII, 1 runa
nemun allai gudjans (omnes sacerdotes); Mc. IV,
32 kaurno sinapis vairþiþ allaize grase (omnium
leguminum) maist; Cor. I, XV, 7 ataugida sik apaustaulum
allaim; Luc. III, 3 qam and allans gaujans;
Mth. VIII, 16 allans þans ubil habandans
ganasida; Luc. II, 31 nasein þeina manvides ïn andvairþja
allaizo manageino; I, 6 vesun ba gaggandona
ïn allaim anabusnim jah garaihteim <a name=1115>
fraujins unvaha; Mth. IX, 35 bitauh baurgs allos jah
haimos; Luc. I, 48 audagjand; mik alla kunja; Mth. V,
15; Mc. I, 32, VII, 3, 23; Luc. I, 6, 65, 66, 71; II, 19; III,
19; IV, 5, 37; V, 9; VI, 26; XVII, 2, 10; XIX, 37; Rom. X, 4,
12; XII, 17; Cor. I, XV, 19; II, I, 1, 3, 4; III, 2; IV, 2;
VIII, 18; XI, 9; Gal. I, 2; Eph. I, 18, 21; III, 21; IV, 6,
VI, 18; Col. II, 13; Thess. II, III, 6; sive:
b) Ut significet: quisque in singulari et equidem
in neutro, substantivo partitivo plur. sequente: Skeir.
V, a at allamma vaurtstve ainaizos anabusnais
beidiþ; Luc. III, 6 gasaiwiþ all leike (πᾶσα
σάρξ)
nasein guþs; IV, 4 ni bi hlaib ainana libaid manna ak
bi all vaurde (παντὶ
ῥήματι) guþs; Cor. II, XIII, 1;
Rom. XIV, 11 mis all knive (πᾶν
γόνυ) biugiþ; Cor.
II, X, 5 frahinþan all fraþje (πᾶν
νόημα); Luc. III,
5 all dalei (πᾶσα
φάραγξ) usfulljada jah all fairgunje
jah hlaine (πᾶν
ὄρος
καὶ
βουνός) gahnaivjada;
Cor. II, IX, 8 ufarassjaiþ ïn allamma vaurstve
godaize (πᾶν
ἔργον
ἀγαθόν); Col. I, 10; Tim. I, V,
10; II, II; 21; III, 17; Tit. I, 16.---Col. I, 28 vulþu
gateiham talzjandans all manne (πάντα
ἄνθρωπον)
jah laisjandans all manne; SKeir. IV, b; Phil. IV, 7
ufarïst all ahane (πάντα
νοῦν); Mth. VII, 17 all
bagme godaize (πᾶν
δένδρον
ἀέγαθόν) akrana goda
gataujiþ; 19 all bagme ni taujandane akran god
usmaitada; Joan. XV, 2 all taine unbairandane
akran goþ usnimiþ ïta.---Luc IV, 13 ustauh all
fraistobnjo (πάντα
πειρασμόν) diabulus; V, 17 vesun
gaqumanai us allamma haimo (πάσης
κώμης); X, 1
ïnsandida ïns tvans wanzuh ïn all baurge jah
stade (πᾶσαν
πόλιν
καὶ
τόπον); Rom. XIII, 1 all
saivalo (πᾶσα
ψυχή) valdufnjam ufarvisandam ufhausjai;
Cor. II, VII, 1 hrainjam unsis af allamma <a name=1116>
bisauleino (παντὸς
μολυσμοῦ); X, 6 manvuba habaiþ
du fraveitan all ufarhauseino (πᾶσαν
παρακοήν),
Tim. II, III, 16 all boko (πᾶσα
γραφή); Mc. III, 28
allata afletada þata fravaurhte (πάντα---τὰ
ἀμαρτήματα)
sunum manne.
«Annotatio 11.---In hoc ultimo casu, nonnisi raro
partitivum vocabulum in singulari occurrit: Mc. II,
13 all manageins (πᾶς
ὁ
ὄχλος) ïddjedun du
ïmma; Tim. I, IV, 4 all gaskaftais (πᾶν
κτίσμα)
guþs goþ; Cor. II, X, 5 gatairan all hauhiþos
ushafanaizos (πᾶν
ὕψωμα
ἐπαιρόμενον) viþra kunþi
guþs; et semel tantum datur alla razdo Rom. XIV, 11,
alls substantivo in genere conveniente, caeterorum
indefinitorum ad instar. Fortasse etiam in Thess.
II, III, 6 gaskaidiþ ïzvis af allamma broþre wairbandane
ungatassaba hoc allamma ut masculinum
habendum est, licet, cum all manne inveniatur, etiam
neutrum esse possit.
«Annotatio 12.---Cum alls habita ratione ejus significatione
(ὅλος,
πᾶς), puram adjectivorum naturam
sapit (vid. gloss. V. Alls 2), inde fit, ut etiam in
paulinis epistolis, graeco et latino in gothicum sermonem
probabiliter influentibus, saepe significans
omnis quisque occurrat: Cor. II, VIII, 7 ïn allamma
managniþ, galaubeinai jah vaurda jah kunþja jah ïn
allai usdaudein (πάσῃ
σπουδῇ, in omni sollicitudine);
XII, 12 taikneis apaustaulaus gatavidos vaurþun ïn
ïsvis ïn allai þulainai (πάσῃ
ὑπομονῇ, in omni
patientia); Eph. I, 3 guþ gaþiuþida uns ïn allai
þiu þeinai ahmeinai; Phil. I, 20, II, 29; IV, 6; Col.
I, 9, 11, 15; III, 16; Thess. I, III, 7; II, I, 11; Tim. I,
I, 16.»

B. DE SENTENTIA SIMPLICI. 
 <a name=1115>

SUBJECTUM, PRAEDICATUM, COPULA. 

206. Subjectum et verbum in speciali verbo coadunantur,
ubi scilicet persona loquens (1 pers.) de
se ipsa, vel ad aliam praesentem (2 pers.), vel de
tertia absente loquitur, modo haec praecedenter memorata
sit: Mth. XXVII, 63 (ille seductor dixit:)
urreisa, surgo; V, 17 qam veni; Tim. I, IV, 10 arbaidjam
jah ïdveitjanda laboramus et vituperamur;
Luc. X, 28 raihtaba andhoft, þata tavei jah libais
bene respondisti, fac et vives; Cor. II, I, 24 galaubeinai
gasto þuþ stetistis; Mc. V, 39 wa auhjoþ
jah gretiþ? Quid tumultuamini et fletis? XIV, 42
urreisiþ, gaggam! surge, ambula! Mth. XXVI, 75
usgaggands ut gaigrot, flevit (scilicet Petrus);
Luc. XX, 36 ni gasviltan þanaseiþs magun, sunjus
auk guþs sind, neque mori possunt (nempe qui vitam
aeternam adepti sunt)---sunt.
§ 207. I. SUBJECTUM autem speciale vocabum requirens
in nominativo semper ponitur exprimiturque:
1) Per pronomina primae et secundae personae,
ubi sibi invicem opponuntur vel emphatice proferenda
<a name=1116>
sunt, vid. § 199 2) a); necnon frequenter per
pronomen tertiae personae, ubi Graecus simplici verbo
usus est, vid. ibid. b);
2) In tertia persona, ubi subjectum nondum nominatur,
vel oratio alius alterius oratione interrumpitur.
Jam vero ut subjectum communiter dari possunt
substantivum, vel pronomen ejus sedem tenens, adjectivum,
numerale, participium, infinitivus, formula
praepositionalis cum articulo, imo et sententia tota.
Caeterum in numero verbum subjecto convenit,
excepto casu collectivi, ut diximus § 209, 3. Quoad
sedem, subjectum ad quamdam in particulari non
restringitur: Luc. IV, 40 sunno sagq; Rom. VII,
3 gasviltiþ vair; Luc. IX, 10 apaustauleis usspillodedun;
Mth. IX, 3 sa vajamereiþ; Luc. IX, 8
sumai qeþun· helias ataugida sik; XVII, 34 tvai
vairþand ana ligra samin; I, 14 managai faginond;
VII, 22 blindai ussaiwand, haltai gaggand, þrutsfillai
gahrainjanda, baudai gahausjand, naveis
urreisand, unledai vailamerjanda; VIII, 34 þai
haldandans gaþlauhun; Rom. VII, 18 viljan <a name=1117>
atligiþ mis; Mc. IV, 10 frehun þai bi ïna; Luc. IX,
17 ushafan varþ þatei aflifnoda ïm gabruko.
§ 208. 1) Quandoque deficit subjectum tertiae personae
pluralis; sed tunc aliud generale, ut homines,
supplendum est, vel latine passivo convertendum
(gall. on, germ. man): Mc. I, 45 ïesus ana auþjaim
stadim vas jah ïddjedun du ïmma allaþro iverunt,
id est, homines (ventum est); V, 35 nauhþanuh
ïmma rodjandin qemun fram þamma synagogafada;
X, 13 atberun du ïmma barna; Luc. XVII, 27 etun
jah drugkun, scilicet homines in tempore Noachi;
Mc. II, 22 vein juggata ïn balgins niujans giutand,
homines fundunt, funditur, gr. βλητέον vinum fundendum
est. Quod autem haec ellipsis e Graeco mutuata
saepe activo in passivum commutato reddatur,
vid. § 177 annot. 5. Joan. XVI, 17 qeþun us þaim
siponjaim est sumai subaudiendum.
Sed non nisi raro subjectum tertiae personae singularis
praetermittitur: Cor. II, VI, 2 mela qiþiþ
andanemjamma andhausida þus, loquitur (scilicet
Deus per Prophetas), vel loquitur (nempe sacra Scriptura).
Econtra X, 10 þos bokos qiþand kaurjos sind,
pluralis, dicunt homines (dicitur), graeco φησί respondet
et aequivalet. Etiam graecam constructionem,
ubi scilicet substantivum ejusdem radicis ac verbum
ut subjectum supplendum est (Matthiä, Gr. gr.
§ 295), imitatus est Gothus in Cor. I, XV, 52 þuthaurneiþ
(σαλπίσει) canit (scilicet þuthaurnja tuba).
2) Ubi demonstrativum, interrogativum vel relativum
subjectum est, ad praedicatum genere conveniat
non est necesse, sed potest, more Germanis
consueto, in neutro poni, quemadmodum Germani
dicunt: das ist mein Vater et Galli: c'est mon père,
id est, ceci est mon père: Mc. VI, 3 niu þata (οὗτος)
ist sa timrja? Joan. VI, 40 þatuh-þan ïst vilja þis
sandjandins mik; Luc. II, 12 þata ïzvis taikns;
VIII, 11 þata (αὕτη) ïst gajuko; Joan XV, 12 þata
(αὕτη) ïst anabusns meina; Cor. I, IX, 3 meina
andahafts þat-ïst; Eph. I, 18 wa (τίς vel τί) ïst
vens laþonais ïs? wa ufarassus mikileins mahtais;
Thess. I, II, 19 wa (τίς) ïst unsara vens; Phil. I, 28
þatei (ἥτις) ïst ïm ustaikneins fralustais. Attamen
legitur apud Mc. IX, 7 sa ïst sunus meins sa
liuba, et Tit. I, 13 so ïst veitvodei sunjeina.
3) Cum autem pronomina et ba subjecti vicem
gerentia, duas personas diversi generis indicant,
haec in neutro ponuntur (coll. § 191, I, 1): Luc. II,
6 þo (gr. αὐτοί, scilicet Josephus et Maria) vesun
jainar; II, 50 ïja (αὐτοί) ni froþun þamma vaurda;
Cor. I, VII, 28 aglon leikis gastaldand þo svaleika
(οἱ
τοιοῦτοι, scilicet vir et virgo) du leika samin;
coll. § 209 4) b) et Luc. II, 44, 45, 48; VIII, 20;
Mc. III, 31. Ubi vero conjunguntur duae personae
ejusdem generis, subjectum illis genere, ut decet,
convenit: Luc. VI, 39 bai (nempe caeci) ïn dal gadriusand;
Joan. XI, 19 gaþrafstidedun ïjos (nimirum
Martha et Maria).
4) Infinitivus saepe est subjectum, vid. insuper
Mc. X, 24; Luc. VI, 4; XVIII, 25; Joan. XVIII, 31;
<a name=1118>
Cor. I, V, 12; VII, 9, 26; Gal. IV, 18; Phil. I, 21,
22; Tim. I, II, 10. Quandoque infinitivo adjungitur
etiam du: Mc. X, 40 þata du sitan af taihsvon meinai
aiþþau af hleidumein nist mein du giban (δοῦναι);
Cor. I, XI, 6 agl ïst qinon du kapillon aiþþau
skaban (τὸ
κείρασθαι
ἢ
ξηρᾶσθαι); Phil. I, 24 du
visan (τὸ
ἐπιμένειν) ïn leika þaurftizo ïn ïzvara;
necnon et articulus: Mc. XII, 33 þata du frijon
(τὸ
ἀγαπᾷν) guþ managizo ïst allaim þaim allbrunstim.
Inter waþar ïst azetizo qiþan . . . . (Mth. IX, 5;
Luc. V, 23) et waþar ïst azetizo du qiþan . . . . . (Mc.
II, 9) hoc discrimen adesse videtur, quod prius significet:
quid est facilius dicere . . . . posterius autem:
quid est facilius dicere: . . . . . .
Ubi sententia infinitiva subjectum est, proprium
ejus subjectum in accusativo ponitur: Cor. II, VII,
11 þata bi guþ saurgan ïzvis welauda gatavida
ïzvis usdaudein; Luc. XVI, 17 azetizo ïst himin jah
airþa hindarleiþan þau vitodis ainana vrigadriusan.
§ 209. II. Cum PRAEDICATUM nomen est, subjecto
per copulam conjungi debet. Atqui omnes vocabulorum
species, quae subjectum esse possunt (§ 207)
etiam ut praedicatum usurpari queunt. Sed quodcumque
sit, praedicatum semper subjecto convenit,
id est, eamdem subit flexionem.
1) Ubi substantivum praedicatum est, subjecto
debet in genere et numero congruere, licet pro genere
nonnullae, pro numero autem frequentissimae
dentur exceptiones: Luc. XX, 14 sa ïst sa arbinumja;
I, 19 ïk ïm gabriel; IX, 9 was ïst sa? V,
10 fram himma nu manne siud nutans.---Joan. XIV,
6 ïk ïm vigs jah sunja jah libains; Skeir. I, a
nasjands silba garaihtei vas; Rom. XI, 15 was andanumts
nibai libains us dauþaim (ubi in interpretatione
nostra quis loco quae legendum est)? Eph. I,
23 aikklesjo ïst leik ïs; Rom. VII, 7 vitoþ fravaurhts
ïst? Joan VI, 63 þo vaurda ahma ïst;
Rom. XIII, 3 þai reiks ni sind agis godamma vaurstva;
Cor. I, X, 19 þo galiugaguda sind wa? Joan.
XVII, 11 þai sijaina ain sve vit; Cor. I, XV, 28 guþ
ïst alla ïn allaim; Rom. IX, 7; Cor. I, X, 17; II,
II, 15; VIII, 23; Phil. III, 3.
Praedicatum potest etiam articulum recipere:
Joan. VI, 48 ïk ïm sa hlaifs libainais; VII, 40 sa ïst
sa praufetus; X, 9 ïk ïm þata daur etc., vid. gloss.
v. þata II, 6.
2) Ubi adjectivum, participium vel numerale praedicatum
est, subjecto debet in genere, numero et
casu congruere; porro infinitivus et sententia neutrius
generis censentur; quonam autem modo consonantica
et vocalica formae adjectivi differant, vid.
§ 196: Luc. I, 23 zakarias vas dumbs; Joan. XI, 39
ju fuls ïst, fidurdogs auk ïst; Luc. I, 7 vas aileisabaiþ
stairo; 29 weleika ïst so goleins; Rom. VII,
14 vitoþ ahmein ïst; Tim. I, I, 8 god ïst vitoþ; II, 3
þatuþ-þan ïst god jah andanem; Luc. XV, 31 all
þata mein þein ïst; Rom. XI, 33 unbilaistidai
sind vigos guþs; XIII, 1 þo valdufnja fram guþa gasatida <a name=1119>
sind; Luc. I, 20 sijais þahands jah ni magands
rodjan; VIII, 40 vesun allai beidandans ïs;
Tim. I, IV, 15 þatei þeihais þu (ἡ
προκοπή
σου) svikunþ
sijai; Phil. I, 29 ïzvis fragiban ïst du xristau
galaubjan.
Luc. IV, 32 ïn valdufnja varþ vaurd ïs; Cor. II,
I, 5 ufar filu ïst gaþrafsteins; Luc. IX, 55 wis ahmane
sijuþ.
«Annotatio 1.---Quandoque praedicata, cum sunt
adjectiva et participia, subjecto in genere non conveniunt;
sic legitur Gal. V, 11 gatauran ïst marzeins
galgins; Eph. III, 10 kanniþ vesi---handugei guþs;
Rom. XI, 33 unusspilloda sind stauos guþs; Neh.
V, 18 vas fraquman dagis wizuh stiur ·a· lamba gavalida
·q·; Cor. I, XII, 22 þaiei þugkjand liþive leikis
lasivostai visan, þaurfta sind. Caeterum ex graeco
textu Gothus haec anomala semper fere imitatus
est. Conspicuum est Tim. I, III, 16 unsahtaba mikils
ïst gagudeins runa; Gal. II, 16 vairþiþ garaihts
ainhun leike; Neh. VI, 16 varþ usfulliþs þata vaurd;
Skeir, II, c naudiþaurfts vas jah gadob vistai---anþar;
Skeir. VI, c missaleiks jah ïn missaleikaim
melam attins bi ïna varþ veitvodeins. Huc autem non
pertinent loca ut Eph. III, 6 sind þiudos gaarbjans
jah galeikans, quia hic substantiva in praedicativo
continentur.»
3) Collectiva hanc regulam concordantiae non
stricte sequuntur, sed ad synesin, id est, non secundum
significationem, quam forma eorum prae se fert,
bene vero juxta sensum, quem continent, construi
possunt: Mc. III, 32 setun bi ïna managei (multitudo,
hoc est, multi homines); Joan. XII, 18 ïddjedun
gamotjan ïmma managei; Mth. XI, 18 alla
managei sildaleikidedun; Mc. II, 13 all manageins
iddjedun; III, 7 filu manageins (multus
populus, multi homines) laistidedun afar ïmma;
Cor. I, XVI, 15 gards staifanaus sind (gr. ἐστίν) anastodeins
akaje; Mth. VIII, 32 run gavaurhtedun
alla so hairda; Phil. II, 4 ni þo seina warjizuh
mitondans; Luc. I, 10 alls hiuhma vas beidandans;
Joan. VII, 49 so managei fragiþanai sind; Mc. XV, 1 alla
so gafaurds gabindandans ïesu brahtedun
ïna at peilatau. Quaedam synesis adest etiam, cum in
Tim. II, III, 16 dicitur: all boko gudiskaizos ahmateinais
jah þaurftos du laiseinai.
Sed contra dicitur etiam: Luc. V, 1 managei anatramp;
20, 6 alla so managei afvairpiþ; Neh. V, 13
qaþ alla gamainþs etc. Et sic communiter construitur
warjizuh, licet apud Graecum ἕκαστος stet saepe
cum plurali, cujus ratio ex hujus vocabuli significatione
petenda est, vid. § 205, IV. Caeterum suo Gothus
modo hic singularem et pluralem commiscet:
Joan. I, 20 andhof (sing.) so managei jah qeþun
(plur.).
«Annotatio 2.---Constructio graeca, ex qua verbum
in singulari ponitur, ubi subjectum neutrum
plurale est, a gothica lingua prorsus aliena est, hinc
dicitur Luc. I, 65 ïn allai bairgahein ïudaias merida
vesun alla þo vaurda (διελαλεῖτο
πάττα
τὰ
ῥήματα
 <a name=1120>
ταῦτα); Joan. X, 27 lamba meina stibnai meinas
hausjand (πρόβατα---ἀκούει), et ita semper.»
4) Cum plura subjecta particulis copulativis vel
adversativis connexta sunt, animadvertas;
a) Quod haec, utpote pluralem efformantia, verbum
in plurali poni jubeant, naturaliter quidem ubi
inter ea adest reipsa pluralis: Mth. VIII, 27 vindos jah
marei gahausjand ïmma; Mc. I, 5 usiddjedun
all ïudaialand jah ïairusaulymeis; 36; sed etiam ubi
omnia subjecta singularia sunt: Joan. XII, 22 andraias
jah filippus qeþun: Cor. I, XV, 50 leik jah
bloþ þiudinassu guþs ganiman ni magun; Tim. II,
II, 17 þizeei vesun (gr. ἦν) ymainaius jah filetus;
Luc. II, 43 ni vissedun (gr. ἔγνω) ïosef jah aiþei ïs.
Quod si subjecta diversae sunt personae, prima secundae
et tertiae praefertur: Joan. X, 30 ïk jah atta ain
siju (sumus); Cor. I, IX, 6 jah barnabas ni habos
(habemus) valdufni?
Haec subjecta tamen etiam verbum singulare admittunt:
Mc. XII, 6 wis ïst sa manleika jah so ufarmeleins;
Luc. I, 14 vairþiþ þus faheds jah svegniþa;
Mc. VIII, 12 jainar vairþiþ grets jah krusts tunþive;
Cor. I, XVI, 19 goleiþ ïzvis akvila jah priska; Mth.
VI, 19 malo jah nidva fravardeiþ; Thess, I, III, 11;
II, II, 16, 17; Luc. I, 64 usluknoda munþs ïs suns
jah tuggo. Imo etiam ubi inter subjecta adest plurale,
sed in eo casu verbum ab hoc plurali longe
amovetur Luc. III, 5 vairþiþ þata vraiqo du raihtamma
jah usdrusteis du vigam slaihtaim; Rom.
IX, 4 þizeei ïst frastisibja jah vulþus jah vitodis garaideins
jah triggvos jah skarkinassus jah gahaita;
Eph. V, 3 horinassus jah allos unhrainiþos aiþþau
faihufrikei nih namnjaidau ïn ïzvis. Cum autem
subjectum alteri mediante miþ conjungitur, verbum
in singulari remanet: Mc. IX, 4 ataugiþs varþ ïn
helias miþ mose.
b) Cum adjectivum vel participium est praedicatum,
subjectis in genere convenit, ubi haec ejusdem sunt
generis; ubi autem diversi generis, praedicatum in
neutro ponitur, etiam et equidem sine exceptione,
cum entia sunt viventia (vid. § 208, 3); Mth. XXVII,
61 vas jainar marja magdalene jah so anþara magdalene
sitandeins; Tit. I, 15 bisaulida sind aha
jah miþvissei; Thess. l, V, 23 saivala jah leik unfairinona
gafastaidau; Luc. II, 33 vas ïosef jah aiþei ïs
sildaleikjandona. Vel ad proximum refertur:
Cor. I, VII, 15 nist gaþivaids broþar aiþþau svistar;
Rom. VIII, 38 nih dauþus nih aggeljus nih reikja
ni mahteis nih andvairþo nih anavairþo nih hauhiþa
nih diupiþa nih gaskafts anþara mahteiga ïst uns
afskaidan.
5) Loco praedicati in nominativo positi saepe Gothus,
sive praeeunte Graeco, sive ex suo ipsius libitu,
du cum dativo usurpat: Mc. X, 8 gumein jah qinein
sijaina du leika samin (εἰς
σάρκα
μίαν) svasve þanaseiþs
ni sind tva ak leik ain (σὰρξ
μία); Cor. I,
XIV, 22 razdos du bandvai (εἰς
σημεῖον) sind; Col.
IV, 11 þai vesun mis du gaþrafsteinai (παρηγορία);
Gal. V, 2 xristus ïzvis nist du botai (οὐδὲν
ὠφελήσει);
<a name=1121>
Tim. I, IV, 4 all gaskaftais guþs goþ jah ni
vaiht du usvaurpai (ἀπόβλητον); coll. § 211, 1.
Vel loco adjectivi adverbium ut praedicatum sumitur:
Luc. XV, 20 nauhþanuh fairra (μακράν) visandan
gasaw ïna atta; XIX, 37 ïesus newa vas at ïddaljin;
Skeir. III, b so garehsns newa andja vas; Cor. I,
XV, 14 jabai xristus ni urrais, svare (κενόν) þan
jas-so mereins unsara jah so galaubeins lausa; 17;
Phil. II, 6 ni vulva rahnida visan sik galeiko (ἶσα)
guþa.
§ 210. III. COPULA quandoque praetermittitur:
a) Plerumque scilicet in tertia persona sing. (ïst):
Mth. VII, 13 braid daur jah rums vigs; Mc. V, 9 wa
namo þein? Luc. I, 28 frauja miþ þus; II, 49 wa þatei
sokideduþ mik pro wa ïst þatei (Mc. II. 16) quid
est, quod . . . . ; Luc. VI, 23; Rom. VII, 12; Cor. II, VI,
2, 14; Thess. II, III, 3 etc.; post relativum: Eph. IV,
6 ains atta allaize, saei ïn allaim uns, vid. ad Rom.
XII, 2; in formula niu kara et wa kara Mc. IV, 38; XII,
14; Mth. XXVII, 4:
b) In conjunctivo (sijai): Rom. XI, 36 ïmma vulþus
du aivam! Cor. I, XVI, 22 anaþaima! II, VIII, 13, 16;
XIII, 13; Eph, I, 3;
c) In praeterito (vas): Mth. XXVII, 57 þizuh namo
ïosef; Luc. I, 27; Luc. VII, 12 jah si silbo viduvo;
VII, 2 skalks siukands svultavairþja; Joan. XI, 44 vlits
ïs auralja bibundans (περιεδέδετο); Mc. X, 1 sve biuhts
(ὡς
εἰώθει coll. Mth. XXVII, 15 biuhts vas);
d) Tertia persona plur. (sind): Luc. X, 2 asans managa
ïþ vaurstvjans favai; Mth. X, 36; Luc. XVII, 17;
Rom. XI, 36; Cor. II, X, 4 vepna unsaris drauhtinassaus
ni leikeina ak mahteiga;
e) Prima persona sing. (ïm): Rom. VII, 24 vainans
ïk manna; Joan. X, 38 ïn mis atta jah ïk ïn ïmma;
f) Secunda persona plur. (sijuþ): Eph. II, 17
merida gavairþi ïzvis juzei fairra (scilicet sijuþ) jah
þaim ïzei newa (scilicet sind); Luc. VI, 20, 21; Joan.
XIV, 20;
g) Secunda persona sing. conj. (imperat. sijais)
in sola formula hails (χαῖρε) Mc. XV, 18; Joan.
XIX, 3;
h) Infinitivus in formula ni viljau ïzvis unvitans vel
unveisans (οὐ
θέλω
ὑμᾶς
ἀγνοεῖν) Cor. I, X, 1; II, I,
8; Thess. I, IV, 13, coll. ad Rom. XI, 25.
Item in sententiis copulativis, ubi copula in priori
sententia reperitur: Phil. IV, 12 sads vairþan jah
gredags; Mth. XXV, 43 afþaursiþs vas, janni
dragkideduþ mik· gasts (scilicet vas), jn-ni galaþodeduþ
mik· naqaþs, jan-ni gavasideduþ mik· siuks
jan-ni gaveisodeduþ meina; Luc. XVII, 31 jainamma
daga saei sijai ana hrota jah kasa ïs ïn razna, ni
atsteigai dalaþ niman þo· jah saei ana haiþjai, ni
gavandjai sik; I, 18 ïk ïm sineigs jah qens meina (scilicet
ïst) framaldrozei; XVIII, 11 ni ïm svasve þai anþarai
(scilicet sind).
Saepe etiam Gothus copulam admittit, ubi Graecus
praetermittit: Cor. II, III, 5 so vairþida unsara us
guþa ïst; IV, 18; X, 10; Eph. III, 18; item in formula
<a name=1122>
εἰ
δυνατόν jabai mahteig sijai Mc. XIII, 22; jabai
mahteig vesi Gal. IV, 15.
§ 211. 1) Verba fieri, manere, videri, etc., ut
praedicativum in nominativo sumunt id, quod aliquis
(aliquid) dicitur fieri, manere, videri, vocanturque
consequenter verba praedicata: Luc. IV, 3 ïesus gredags varþ;
I, 24 inkilþo varþ aileisabaiþ;
Mc. XII, 7 unsar vairþiþ þata arbi; Cor. I, XIV, 25
þo analaugnona hairtins svikunþa vairþand; Mc.
XIII, 19 vairþand þai dagos jainai aglo svaleika
sve ni vas svaleika; Cor. II, V, 21 xristus faur uns gatavida
fravaurht, ei veis vaurþeima garaihtei guþs.---Cor.
II, III, 14 hulistr visiþ unandhuliþ; Tim. II,
II, 13 jains triggvs visiþ; Cor. I, VII, 10, 11 anabiuda
qenai fairra abin ni skaidan; ïþ jabai gaskaidnai,
visan unliugaidai (dativus ad qenai refertur, et in
interpretatione nostra manere loco esse legendum est).---Cor.
II, XIII, 7 bidja du guþa, ei ni vaiht ubilis
taujaiþ. ni ei veis gakusanai þugkjaima ak ei
jus þata godo taujaiþ, ei veis ungakusanai þugkjaima.
Quemadmodum ad visan (§ 209, 5), ita ad vairþan
loco nominativi praedicati du cum dativo aliquando
conjungitur: Mc. XII, 10 stains, þammei usvaurpun
þai timrjans, varþ du haubida (εἰς
κεφαλήν) vaihstins;
Luc. III, 5 vairþiþ þata vraiqo du raihtamma
(εἰς
εὐθεῖαν) jah usdrusteis du vigam slaihtaim
(εἰς
ὁδοὺς
λείας); Joan, XVI, 20; Cor. II, VI, 18;
Skeir. VIII, b.
2) Quod autem ad verba, quae in activo praeter objectum
etiam praedicatum in accusativo habent, ut
nominare, tenere, eligere, etc., in passivo autem hoc
idem praedicatum in nominativo recipiant, vid. § 220,
annot. 2.
§ 212. 1) Ubi persona, quae ad aliquid agendum
imperatur, expresse nominatur, in vocativo casu ponitur,
adjectivis huic conjunctis semper consonanticam
formam induentibus, vid. § 196, II, 1) e):
Luc. XIX, 5 zakkaiu, dalaþ atsteig; XVIII, 13 guþ,
hulþs sijais; VII, 14 juggalauþ, du þus qiþa, urreis!
Col. III, 19, 20 vairos, frijoþ qenins ïzvaros.
barna, ufhausjaiþ fadreinam; Mc. XV, 18 hails
þiudan ïudaie; Rom. XV, 10 sifaiþ, þiudos, miþ
managein ïs; Luc. I, 13 ni ogs þus, zakkaria; Mc.
V, 18 usgagg, ahma unhrainja; Tim. I, VI, 11 ïþ þu
jai, manna guþs. þata þliuhais; II, II, 1 þu nu,
barn mein valiso, ïnsvinþei þuk; Rom. XI, 19 ni
ïzvis silbans gavrikandans, liubans, ak gibiþ staþ
þvairhein: Cor. II, VII, 1 þo habandans nu gahaita,
liubans, hrainjam unsis.
2) Etiam vocativus, in modum interjectionis, in
orationem inducitur: Luc. VII, 40 seimon, skal þus
wa qiþan; Rom. X, 16 frauja, was galaubida hauseinai
unsarai; Philem. 20 jai, broþar, ïk þeina
niutau; Rom. IX, 20 þannu uu jai, manna, þu was
ïs, ei andvaurdjais guþa? Gal. VI, 18 ansts fraujins
miþ ahmin ïzvaramma, broþrjus; IV, 19 ïm andvairþs
at ïzvis, barnilona meina; Luc. XVIII, 18
laisari þiuþeiga, wa taujands libainais aiveinons <a name=1123>
arbja vairþau; Tim. I, I, 18 þo anabusn anafilha þus,
barnilo þeimauþaiu; Rom. XI, 33 diupiþa gabeins
handugeins jah vitubnjis guþs, waiva unusspilloda
sind stauos ïs.
Aliquando etiam interjectio o vocativo praeponitur:
Luc. IX, 41 o kuni ungalaubjando, und
wa þulau ïzvis; Gal. III, 1 o unfrodans galateis,
was ïzvis afhugida.
«Annotatio 1.---Aliquando pronomen secundae
personae etiam vocativo praemittitur, vid. § 199, 3.
«Annotatio 2.---Aliquando nominativus loco vocativi
usurpatur: Joan. XIX, 3 hails þiudans (βασιλεύς)
ïudaie, ubi parallelus locus Mc. XV, 18 (hails þiudan
ïndaie, βασιλεὺ) vocativum habet. Sed Luc. XVIII, 38
ïesus, sunu daveidis, armai mik mendose s geminatum
esse videtur propter sequentem eamdem litteram in
sunu, ideoque legendum esse ïesu, ut etiam IV, 34;
VIII, 28; Mc. X, 47 legitur. Congruens est Mc. XV, 29
o sa gatairands (ὁ
καταλύων) þo alh---nasei þuk
silbun.
«Annotatio 3.---Duo sequentia loca animadversu
digna sunt: Luc. I, 28 fagino, anstai andahafta,
propter vocalicam formam, et Thess. II, II, 1 bidjam
ïzvis broþruns, ubi broþruns construitur; rogamus
vos fratres (acc.), loco: rogamus vos, fratres (broþrjus.»
NEGATIO.
§ 213. 1) Ubi affirmatur praedicatum subjecto non
convenire, sententia negativa est. Jam vero unicum
negandi vocabulum, ni, Gotho est, sive pro positiva
negatione; (οὐ), sive pro hypothetica negatione (μή)  <a name=t6307>[6307].
Quae negatio ante vocabulum negatum ponitur; cum
autem hoc vocabulum est ipsa copula, negatio, ubi
singula sententiae membra explicite sunt expressa,
copulae praeponitur cumque ea in tertia persona sing.
cunfunditur in nist; vel, ubi praedicatum et copulam
idem verbum continet, huic verbo praemittitur: Mth.
III, 11 ni (οὐκ) ïm vairþs ei andbindau skaudaraip
skohis ïs; X, 37 saei frijoþ attan aiþþau aiþein ufar
mik, nist meina vairþs; Luc. VIII, 17 ni auk ïst analaugn,
þatei svikunþ ni vairþai (οὐ
φανερὸν
γενήσεται);
Cor. II, XI, 14 nist sildaleik (οὐ
θαυμαστὸν); Mth. VI,
24 ni maguþ guþa skalkinon jah mammonin; VIII,
20 sunus mans ni habaiþ, war haubiþ sein anahnaivjai;
IX, 36 vesun sve lamba ni habandona hairdeis;
Mth. X, 28 ni (μὴ) ogeiþ izvis þans usqimandans
leika; V, 21 ni maurþrjais (οὐ
φονεύσεις); 18 ains
striks ni usleiþiþ (οὐ
μὴ
παρέλθῃ) af vitoda, unte allata
vairþiþ. Alia exempla vid. gloss. V. Ni a)
Hinc ubi verbum circumscribitur, negatio huic adjungitur,
non autem ejus objecto, ex gr.: Eph. V, 4
οὐκ
ἀνῆκεν du þaurftai ni fairrinnand; imo in
compositis negatio particulis et verbo interjicitur:
Joan. VI, 22 miþ ni qam (οὐ
συνειςῆλθε) siponjam;
X, 1 saei ïnn ni atgaggiþ (ὁ
μὴ
εἰςερχόμενος).
<a name=1124>
Haec intima affinitas particulae ad verbum causa
est, cur in sententiis subordinatis negativis cum ἵνα
μή in graeco textu negatio a conjonctione separetur
et ad verbum ponatur: Mc. III, 12 filu andbait ïns,
ei ïna ni gasvikunþidedeina (ἵνα
μὴ
αὐτόν---); Joan.
VI, 12 galisiþ þos aflifnandeins drauhsnos, þei
vaihtai ni fraqistnai (ἵνα
μή
τι); XII, 35; Cor. II, II, 1,
3; Phil. II, 27.
«Annotatio 1.---Negatio a verbo non separatur nisi
per conjunctiones, quae duo sententiae membra connectunt,
ut þan et auk: Cor. I, XII, 21 niþ - þan
mag; Mc. IX, 6 ni auk vissa; XI, 13 ni auk vas mel,
vid. gloss;. attamen etiam dici potest: ni magt auk
Luc. XVI, 2; ni viljau auk Cor. I, XVI, 7; ni manna
auk Joan. VII, 4; þau autem semper negationi et
verbo interponitur, quia ad locutionem graeco ἄν respondentem
pertinet: Mc. XIII, 20 ni frauja gamaurgidedi
þans dagans, ni þauh ganesi ainhun leike
Mth. V, 20; Mc. X, 15; Joan. IX, 41; XI, 21, 52; XVIII,
30. In ultimo loco ni þau veis atgebeima pronomen
pers. negationem inter et verbum insuper ponitur,
dum contra Cor. II, XI, 4 veis ni meridedum adsit.
Nu (οὖν), ubi negationem sequitur, duplicatur (nunu):
Mth. X, 26 ni nunu ogeiþ ïzvis ïns; 31; Rom. XIV, 15,
20; ubi autem a negatione disjunctum est, simplex
remanet: Mth. VI, 8 ni galeikoþ nu þaim; 31; Rom. XIV,
13; Eph. V, 7; Col. II, 16.»
2) Cum plurima verba graeca in genere et in particulari
tempora praet. pass. auxiliantibus visan et
vairþan gothice vertantur, negatio relative ad sedem,
quam occupat, sequenti regulae subjacet: ubi his verbis
et adjectivo circumscribitur, negatio more communiori
copulae praeponitur, ubi autem participio, hoc negatio
praecedit, quia verisimiliter Gothus intimam connexionem
verbi auxiliarii et participii (quod per se stare nequit)
magis necessariam esse judicavit. Hinc dicit:
Luc. XVIII, 1 ni vairþan usgrudjans (μὴ
ἐκκακεῖν); Gal. II,
16 ni vairþiþ garaihts (οὐ
δικαιοῦται); Col. III, 19 ni
sijaiþ baitrai (μὴ
πικραίνεσθε); Cor. II, III, 10 ni vas vulþag
(οὐ
δεδόξασται); e contra Luc. XVII, 18 ni bigitanai
vaurþun (οὐχ
εὑρέθησαν); quasi bigitanai - vaurþun,
Cor. II, VII, 14 ni ganiviskoþs varþ (οὐ
κατησχύνθην);
XII, 2 ni frabauht vas (οὐκ
ἐπράθη); Rom. IX, 11 ni
gabauranai vesun (οὐκ
ἐγεννήθησαν). Hinc etiam ni
skuld visan, ni maht visan, ni kunþ visan, exempla et
alia vid. gloss.
«Annotatio 2.---Paucae hujus regulae deflexiones
apud Joannem et Paulinas epistolas occurrunt:
Joan. VI, 7 ni ganohai sind (οὐκ
ἀρκοῦσι); Cor. II,
XII, 1 ni batizo ïst (οὐ
συμφέρει); Tim I, II, 14 ni
varþ uslutoþs (οὐκ
ἠπατήθη); Cor. II, II, 11 ni sijum
unvitandans; Joan. VIII, 41 nisijum gabauranai.»
3) Negatio nonnullorum vocabulorum fit:
a) Quemadmodum graece per a privativum, ita et
gothice per formationem; scilicet:
aa Praefixa particula un . . . cum sensu negativo;
<a name=1125>
atqui haec negationis species non tantum adjectivis
et substantivis componitur (vid. gloss. h. v.), sed etiam
frequentissime participiis, unde est, cur Gothus ex
una parte plurima graeca adjectiva et verbalia cum
a privativo formata participiis cum un compositis
convertat, ut ἄλαλος unrodjands ἄφοβος unagands,
ἀψευδής unliugands, ἄπιστος ungalaubjands, ἀκρατής
ungahabands, ἀδιάλειπτος unsveibands, ἀσύνετος unfraþjands,
ἀχειροποίητος unhanduvaurhts, etc.; ex altera
autem parte graeca participia cum negatione talibus
compositis exprimat: μὴ
φέρων unbairands Joan. XV,
2, οὐ
τίκτουσα unbairandei Gal. IV, 27, μὴ
ἔχων unhabands
Luc. III, 11 etc., μὴ
βλέπων unsaiwands
Joan. IX, 39, οὐ
παυόμενος unsveibands Eph. I, 16,
μὴ
βλεπόμενος ungasaiwans Cor. II, IV, 4, 18, μὴ
ἀνακαλυπτόμενος unandhuliþs III, 14, μὴ
μεμαθηκώς
unuslaisiþs Joan. VII, 15, irrefragabilis unandsakans
Skeir. VI, c;
«Annotatio 3.---E. verbis, unverjan et unsveran
sola novimus, quae cum un efformentur, nam gaunledjan
et unþiuþjan ex unleds et unþiuþ veniunt;
itaque dum Gothus pro ἀγνοῶν unvitands, pro ἄπιστος
et ἀπειθής ungalaubjands usurpat, vertit ἀγνοεῖν per
ni vitan Rom. VII, 1, ἀπιστεῖν et ἀπειθεῖν per ni galaubjan
Mc. XVI, 11; Rom. XI, 30, 31; Tim. II, II,
13. Unde patet inter ni et un nullum adesse discrimen.»
bb) Postposito---laus cum sensu privativo, scilicet
substantivi: akranalaus sine fructu (ἄκαρπος), andilaus
sine fine (ἀπέρατος), gudalaus sine Deo, impius
(ἄθεος), vitodalaus sine lege (ἄνομος);
b) Per praepositionem ïnuh sine, ut ïuuh mitad sine
mensura (ἄμετρος);
c) Per ni, negatione semper vocabulum negatum
praecedente: Mc. V, 3 ni naudibandjom eisarneinaim
manna mahta gabindan; Luc. XX, 7, 8 andhofun,
ei ni vissedeina· jah ïesus qaþ du ïm· ni ïk ïzvis
qiþa; Joan. XIV, 22 ïudas ni sa ïskariotes; Sheir.
VI, a afar ni filu; Cor. I, V, 6 ni goda woftuli;
Mc. XII, 34 ni fairra ïs; Rom. XIII, 13 garedaba
gaggaima ni gabauram jah drugkaneim, ni ligram
jah aglaitjam. Hinc praesertim in oppositione: Mc. X,
27 fram mannam unmahteig ïst, ni fram guþa;
Mth., IX, 13 armahairtiþa viljau jah ni hunsl; Mc. IX,
37 ni mik andnimiþ ak þana sandjandan mik. Alia
exempla vid. Gloss. h. v. a) et b).
d) Propria vocabula pro ideis negativis nemo, nihil,
nullus, nunquam, nondum (οὔπω), etc. Gothus
non habet, sed ea exprimit per affirmantia, addito
ni, neque tamen propter hoc ante haec vocabula ni
ponatur necessum est, sed potest etiam verbo praemitti,
hoc tantum Gotho attendente, ut negatio in
sententia subordinata verbum antecedat: Tim. I, V,
22 handuns sprauto ni mannhun (nemini, μηδενί)
lagjais; Mc. VIII, 30 faurbauþ ïm, ei mannhun
ni (μηδενί) qeþeina; Mth. VI, 24 ni manna (οὐδεὶς)
mag tvaim fraujam skalkinon; Joan. XV, 13 maizein
þizai friaþvai manna ni (οὐδείς) habaiþ;
Joan. X, 28 ni fravilviþ ainshun (οὐ---τις) þo us <a name=1126>
handau; Mc. X, 18 ni washun (οὐδείς) þiuþeigs
alja ais guþ; Mth. X, 26 ni vaiht (οὐδέν) gahuliþ
ist, þatei ni andhuljaidau; Joan. VII, 26 vaiht du
imma ni (οὐδέν) qiþand; Joan. XIX, 4 ïn ïmma ni
ainohon (οὐδεμίαν) fairino bigat, e contra XVIII,
38 ainohun fairino ni bigita ïn þamma, item
Luc. XIX, 30 fulan, ana þammei ni ainshun aiv
manne sat et Mc. XI, 2 ana þammei nauh ainshun
manne ni sat; Mth. VII, 23 ni wanhun (οὐδέποτε)
kunþa ïzvis; Joan. VI, 35 þana galaubjandan du mis
ni þaurseiþ wanhun (οὐ---πώποτε); Mth. IX, 33
ni aiv sva uskunþ vas ïn ïsraela; Mc. II, 12 allai
hauhidedun guþ qipandans þatei aiv sva ni (οὐδέποτε
οὕτως) gasewum; Joan. XIV, 19 so manaseds mik
ni þanaseiþs (οὐκέτι) saiwiþ; Luc. XV, 19 þanaseiþs
ni ïm vairþs ei haitaidau sunus þeins; Mc. XV,
5 þanamais ni (οὐκέτι) andhof; Eph. II, 19 ju
ni (οὐκέτι) gasteis sijuþ; Mc. IV, 40 ni nauh (οὔπω)
habaiþ galaubein; Joan. VIII, 57 fimftiguns jere nauh
ni (οὔπω) habais; VII; 30 nauhþanuh ni atïddja
weila ïs. Alia exempla vid. Gloss. h. v. b)
4) In gothica lingua nusquam duae negationes in
eadem sententia positae se ipsas invicem destruunt;
e contrario praeter negationem generalem sententiae,
occurrit etiam particularis in pronominibus negativis
ni vaiht et ni ainshun: Mc. VII, 12 ni (οὐκ) fraleiþ
ïna ni vaiht (οὐδέν) taujan; XV, 4 niu (οὐκ) andhafjis
ni vaiht (οὐδέν); Luc. IX, 36 mann ni (οὐδενί);
gataihun ni vaiht (οὐδέν), þizei gaserwun;
XX, 40 niþ - þan þanaseiþs (οὐκέτι) gadaurstedun
fraihnan ïna ni vaihtais (οὐδέν); Joan. IX, 33; XV, 5;
XVI, 24; Joan. V, 22 nih þan (οὐδέ) atta ni stojiþ
ainohun (οὐδένα); Mch. XXVII, 14 ni (οὐκ) andhof
ïmma viþra ni (οὐδέ) ainhun vaurde; Mc. III, 20
svasve ni (μή) mahtedun nih (μηδέ) hlaif matjan;
Luc. XVIII, 13 ni (οὐ) vilda nih (οὐδέ) augona seina
ushafjan.
In locis supra laudatis Gothus duas negationes
cum Graeco communes habet; eas tamen, etiam non
praeeunte Graeco, adhibet: Joan. VIII, 42 fram guþa
qam, nih þan (οὐδέ) auk fram mis silbin ni qam
(ἐλήλυθα); XVI, 21 biþe gabauran ïst barn, ni þanaseiþs
ni gaman (οὐκέτι
μνημονεύει) þizos aglons faura
fahedai; Cor. II, V, 16 nu ni þanaseiþs ni kunnum
(οὐκέτι
γινώσκομεν) ïna, superius ni ainnohun kunnum
simpliciter stante; Gal. VI, 14 mis ni sijai wopan
ïn ni vaihtai niba ïn galgin fraujins, in Graeco
textu ïn ni vaihtai omnino deest; vel una tantum negatione,
ubi Graecus duabus utitur: Mc. I, 44 saiw
ei mann ni (μηδενί) qiþais vaiht (μηδέν); XII, 14
ni (οὐ) kara þuk manshun (οὐδενός); 54 ainshun
þanaseiþs ni (οὐδεὶς
οὐκέτι) gadaursta ïna fraihnan;
XIV 60 niu (οὐκ) andhafjis vaiht (οὐδέν); XVI,
8 ni qeþun mannhun vaiht (οὐδενὶ
οὐδὲν); Luc. IV,
2; VIII, 43, 51; Joan. VI, 63; XII, 19; XIV, 30; XVI,
23; XIX, 11; Rom. XIII, 8; in Cor. II, XI, 8 cum constructio
ni ainnohun kaurida a graeca οὐ
κατενάρκησα
οὐδενός diversa esset, negationem geminare opus non
erat.
 <a name=1127>
5) De negatione continua (neque---, neque---)
vid. ubi de sententia composita agitur.
INTERROGATIO.
§ 214. Cum loquens de aliqua re sciscitatur, hoc
interrogando facit. Atqui interrogatur communiter
in indicativo, non autem in conjunctivo nisi de futuro.
Caeterum vocabula sententiae interrogatione
sedem non permutant. Jam vero ex interrogationibus
distinguenda sunt:
1) Interrogatio positive facta, quae
a) Sine interrogativo vocabulo exprimitur: Joan.
XVI, 31 nu galaubeiþ? Cor. I, I, 13 disdailiþs ïst
xristus? Luc. VII, 44 gasaiwis þo qinon? Mth. XXVII,
11 þu ïs þiudans ïudaie? Cor. II, X, 7 þo bi andvairþja
saiwiþ? Gal. IV. 10 dagam vitaiþ jah menoþum
jah melam? III, 3 sva unfroþans sijuþ? anastodjandans
ahmin nu leika ustiuhiþ? sva filu gavunnuþ
svare? Rom. VII, 13 þata nu þiuþeigo mis varþ
dauþus?
b) Per encliticum -u indicatur; hoc vero ad primum
sententiae interrogativae vocabulum affigitur, et ubi
hoc vocabulum compositum est, post syllabam compositionis
inducitur; in praepositionibus autem et nominibus
(compositis) praepositioni appendet: Mc. X,
38 magutsu (δύνασθε) driggkan stikl, þanei ïk driggka?
Joan. XIII, 12 vitudu, wa gatavida ïzvis? XVIII, 39
vileidu nu ei fraletau ïzvis þana þiudan ïudaie? Luc.
IX, 54 frauja, vileizu ei qiþaima fon atgaggai us himina?
Joan. XVIII, 22 svau andhafjis þamma reikistin
gudjin? Mth, IX, 28 gaulaubjats þatei magjau þata
taujan? Joan. IX, 35 þu gaulaubeis du sunau guþs?
Luc. XVIII, 8 sunus mans qimands, biugitai galaubein?
Joan. XVIII, 34 abu þus silbin þu þata qiþis?
Alia exempla vid. gloss. V. -u.
c) Ubi relative ad aliquid praeteritum interrogatur,
an (καί,
οὖν) interrogativo praeponitur; quae particula,
vet. germ. eno, inu, etiam adhuc in recenti
plebis germanico (en, enne) occurrit: Luc. X, 29 an
(καί, et, num) was ïst mis newundja; XVIII, 26
an (καί) was mag ganisan; Joan. IX, 36 an (καί) was
ïst, frauja, eî galaubjau du ïmma? Luc. III, 10 an
(οὖν) wa taujaima? Joan. XVIII, 37 an nuh (οὐκοῦν,
sic igitur) þiudans ïs þu?
2) Interrogatio negative facta, quae
a) Nuda negatione ni et indicativo aut ne (nei)
et conjunctivo exprimitur: Luc. XVII, 18 þai niun
war? ni (οὐ) bigitanai vaurþun gavandjandans giban
vulþa guþa? Mc. XII, 10 nih (οὐδέ) þata gamelido
ussuggvuþ; Skeir. I, c ne auk þuhtedi þau ïn garaihteins
gaaggvein ufargaggan þo garehsn? Cor. II,
<a name=1128>
III, 8 waiva nei mais andbahti ahmins vairþai ïn
vulþau; vel fit
b) Per niu, ubi scilicet negative interroganti responsum
affirmativum spectatur, vel jam in interrogatione
insinuatur: Mc. XIV, 60 niu (οὐκ) andhafjis
vaiht? Luc. IV, 22 niu (οὐ) sa ïst sunus ïosefis? Joan.
XVIII, 25 niu (μή) jah þu þize siponje þis ïs? XVIII,
11 niu (οὐ
μή) drigkau stikl? Alia exempla vid. gloss.
V. Niu.
c) Per ïbai (forsan? nonne forte) ubi responsum
negativum spectatur, aut aliquid negativum, inauditum
etc. interrogatione indicandum est: Mth. IX,
15 ïbai (μή) magun sunjus bruþfadis qainon und
þata weilos þei miþ ïm ïst bruþfads? VII, 16 ïbai
(μήτι) lisanda af þaurnum veinabasja? Joan. IX, 27
ïbai jah jus vileiþ þamma siponjos vairþan? 40ïbai jah veis blindai sijum? Discrimen inter ïbai et
niu patet praecipue ex Luc. VI, 39 ïbai mag blinds
blindana tiuhan? niu bai ïn dal gadriusand? Alia
exempla vid. gloss. V. Ibai.
Ubi post ïbai altera stat negatio (ïbai ni, μή
οὐ,
num non), haec negatio ad verbum pertinet et responsum
affirmativum spectandum est: Rom. X, 18
ïbai ni (μὴ
οὐ) hausidedun? ïbai ïsrael ni fanþ?
Cor. I, IX, 4 ïbai ni habam valdufni matjan jah
driggkan? IX, 5; XI, 22.
E contrario adhibentur nibai et conjunctivus ubi
ironice et amare interrogatur, nonne forsan! Joan.
VII, 35 nibai (μή) ïn distahein þiudo skuli gaggan;
VIII, 22 nibai (μήτι) usqimai sis silbin?
3) De pronominibus et adverbiis interrogativis
vid. §§ 164, 3 et 204.
4) De duplicibus interrogationibus vid. ubi de
sententia composita.
5) Simpliciter respondent particulae ja est (utique),
jai ita, profecto, et ne non, vid. Mth. V, 37;
IX, 28; Cor. II, I, 17 sqq.; Luc. I, 60; Joan VII, 12.
Attamen hae particulae quia probabiliter Graeco non
sunt assuetae, non saepe ut tales occurrunt, sed verbo
interroganti conjunguntur, vel hoc solum usurpatur,
vel alias responsum exprimitur, ut Joan. XVIII, 25
niu jah þu þize siponje þis ïs? ïþ ïs afaiaik jah qaþ·
ne, ni ïm (gr. simpliciter οὐκ
εἰμί); XI, 27 galaubeis
þata? qaþ ïmma· jai, frauja, ïk galaubida; XVIII,
17 ïbai jah þu þize siponje ïs þis mans? ïþ ïs qaþ·
ni ïm (οὐκ
εἰμι): Rom. XI, 1 ïbai afskauf guþ managein
seinamma? nis-sijai (μή
γένοιτο); Mth. XXVII,
11 frah ïna kindins· þu ïs þiudans ïudaie? ïþ ïesus
qaþ þu ïmma· þu qiþis (σύ
λέγεις); Joan. XVIII, 37
qaþ ïmma peilatus· an nuh þiudans ïs þu? andhafjands
ïesus· þu qiþis ei þiudans ïm ïk.

RELATIO ATTRIBUTIVA SEU DE ATTRIBUTO. 
 <a name=1127>
 <a name=1127>
§ 215. Ubi sententia simplex amplificatur, haec
amplificatio in eo consistit, quod subjectum et, si
substantivum est, praedicatum quodam vocabulo
propius determinetur; hoc porro vocabulum vocatur
attributum. Jam vero attributum esse potest
 <a name=1128>
I. NOMEN concordans, scilicet
1) Adjectivum vel participium, quod in eo casu
semper vocabulo determinato in genere, numero et
casu congruere debet. Hic vero duo sunt haud negligenda:
nempe primo discrimen inter formam
<a name=1129>
consonanticam et vocalicam horum attributorum;
secundo ipsorum sedes. Sub hoc ultimo respectu animadvertas,
quod attributa communiter vocabulum
determinatum sequantur, praecedant vero, ubi in
eis jacet emphasis. De utroque § 196 legendus est.
Quod autem superlativus substantivo non congruat,
sed hunc partitivum secum habeat, vid. § 216 1)
b) bb);
2) Numerale, vid. § 198.
3) Pronomen, vid. § 199 sqq.
Annotatio 1.---Quod numeralia saepe et indefinita
propter eorum substantivam naturam semper
a regula concordantiae deflectant, scilicet substantivum
in partitivo attrahendo, vid. §§ 198, II, 5) b) et
205. Quo etiam modo alls significans quisque construatur
(§ 205, V), sed significans omnis, totus, adjective
usurpetur et substantivo conveniat, vid. § 196
annot. 12.
«Annotatio 2.---Quod pronomen possessivum
substantivum praecedat vel sequatur, vid. § 201. Libere
et plerumque praeeunte Graeco, construitur ubi
adjectivum et pronomen possessivum vel numerale
ad substantivum refertur: Luc. I, 72 gamunan triggvos
veihaizos seinaizos; Cor. I, XV, 58 broþrjus
meinai liubans; II, XI, 28; Tim. II, II, 1; Luc. VII,
35 barnam seinaim allaim; VII, 1 alla þo vaurda
seina; VIII, 43; Eph. I, 6 ïn þamma liubin sunau
seinamma; Phil. IV, 3 anþaraim gavaurstvam seinaim;
Cor. I, XVI, 19 miþ ïngardjon seinai aikklesjon; Tim.
II, IV, 16; Skeir. VII, a · e · hlaibans barizeinans.
«Annotatio 3.---Ubi attributum ad plura substantiva
ejusdem generis et numeri refertur, semel
tantum ponitur: Phil. I, 25 du ïzvarai framgahtai
jah fahedai; Luc. I, 6 ïn allaim anabusnim jah garaihteim;
ad duo substantiva relatum, in plurali adhibetur:
Phil. I, 20 bi usbeisnai jah venai meinaim.
Raro autem construitur ut Mth. IX, 35 baurgs allos
jah haimos. Quod si substantiva diversi sunt generis,
vel etiam numeri, attributum suum cuique proprium
concordat et reperitur: Skeir, V, b svesamma
viljin jah svesai mahtai; Mth. VII, 10 sverai attan
þeinana jah aiþein þeina; Luc. VIII, 10 aiþei
meina jah broþrjus meinai; Mc. III, 32, 33; VI,
4; X, 7; attamen in his casibus quandoque semel
ponitur attributum, ubi scilicet substantiva eodem
numero concordant; tunc vero attributum primo
conjungitur: Mc. III, 5 broþar meins jah svistar
jah aiþei; Thess. I, II, 12 seinai þiudaugardjai
jah vulþau; Skeir. I, c mahtai gudiskai jah valdufnja.
«Ubi plura attributa copulative aut adversative
connexa ad substantivum referuntur, hoc substantivum
praecedunt: Skeir. II, b þo veihon jah himina
kundon gabaurþ; V, c ni ïbnon ak galeika sveriþa,
sed etiam ibid. ni ïbnaleika friaþva ak galeika, attributis
separatis.
 <a name=1130>
«Annotatio 4.---Etiam adverbia loco adjectivorum
in modum attributi ponuntur, praecipue filu:
Luc. V, 6 galukun managein fiske filu, quod
etiam substantive adest: Luc. IX, 37 gamotida ïmma
manageins filu, sicut et leitil: Tim. I, V, 23
veinis leitil (οἴνῳ
ὀλίγῳ) brukjais, coll. § 216 1) b).
Si Skeir. III, b sinteino daupeinim brukjan correctum
est, huc etiam referendum est, quippe cum ex contextu
sinteino ad brukjan referri non potest.
«Annotatio 5.---Adjectiva loci, temporis, magnitudinis,
multitudinis, et alia similia, more classico, ut
attributa substantivis conjunguntur, ubi Germani et
Galli adverbium usurparent: Luc II, 46 sat ïn midjaim
laisarjam (in mediis doctoribus, germ. autem
mitten unter, gall. au milieu des docteurs); Joan. VII,
14 ana midjai dulþ usstaig ïesus ïn alh; Mc. II, 7
was mag afletan fravaurhtins niba ains guþ (nisi solus
Deus, germ. Gott allein); Luc. IV, 4 ni bi hlaib
ainana libaid manna; Tim. I, I, 16 ïn mis frumistamma
ataugida ïesus alla usbeisnein; II, 13 adam
fruma gadigans varþ; Philem. 15 afgaf sik du weilai, ei
aiveinana ïna andnimais, etc. Attamen legitur apud
Luc. VIII, 7 sum gadraus ïn midumaï þaurnive
(in medium spinarum).
«Annotatio 6.---Quandoque etiam substantivum
alterius attributum est, quod tamen proprie ad appositionem
pertinet, ut Luc. IV, 26 qino viduvo (mulier
vidua); Skeir. V, d ainabaur sunus (filius unigenitus);
Mc. I, 5 ïudaia land; Luc. III, 1 trakauneitidaus landis;
Joan. XII, 3 balsan nardus; Luc. II, 41, dulþ
paska.
«Annotatio 7.---Ubi participia attributi vices gerunt,
saepe per particulas relativas, copulativas,
causales, hypotheticas vel temporales, et si sint negativa,
per particulas negationes includentes converti
possunt et in propriam sententiam redigi: Mth.
VIII, 9 ïk manna ïm habands (qui habet) uf valdufnja
meinamma gadrauhtins; Luc. XX, 29 sa frumista
nimands qen (qui duxit mulierem) gadauþnoda
unbarnahs: Mth. VIII, 10 gahausjands ïesus
(cum Jesus hoc audiisset) sildaleikida; Thess. I, III,
5 duþþe jah ïk ju ni usþulands (quia non sustineo)
ïnsandida du ufkunnan galaubein ïzvara; Rom.
VII, 3 jabai gasviltiþ vair, qens frija ïst þis vitodis,
ei ni sijai horinondei vaurþana (si facta fuerit) abin
anþaramma; Luc. XVIII, 7 guþ niu gavrikai þans
gavalidans seinans þans vopjandans (quamvis clament,
vel qui clamant) du sis dagam jah nahtam; IV,
35 sa unhulþa urrann af ïmma ni vaihtai gaskaþjands
(nec illi nocuit, gall. sans lui faire de mal)
ïmma.»
§ 216. II. GENITIVUS, et equidem
1) Genitivus subjectivus  <a name=t6308>[6308]
a) Qui originem, causam, proximam in genere determinationem,
possessorem, auctorem, etc. exhibet,
ut Luc. IV, 4 vaurd guþs; III, 6 naseins guþs;
XIV, 17 bokos esaeiïns; XIX, 30 fula asilaus; II, 24
<a name=1131>
tvos juggons ahake; XX, 17 haubid vaihstins; III, 9
vaurteis bagme; Joan. XII, 13 astos peikabagme; Luc.
XVIII, 6 staua ïnvindiþos; VIII, 14 saurgos þizos libainais;
IX, 51 dagos andanumtais; IV, 8 gard seimonis;
XVI, 21 biuds þis gabigins; XX, 20 valdufni kindinis;
X, 2 frauju asanais.
b) Partitivus:
aa) Partim indefinitis et numeralibus adjunctus,
vid. § 215, annot. 1;
bb) Partim superlativis: Mc. IV, 31 minnist allaize
fraive; 32 allaize grase maist; XII, 28 allaizo anabusne
frumista (etiam 29 frumista allaizo anabusns);
Cor. I, XV, 9 sa smalista apaustaule, etc.;
cc) Partim aliis substantivis et etiam pronominibus
et adjectivis neutris substantivi vices gerentibus:
Luc. V, 6 galukun managein fiske; Mc. V, 11
vas jaïnar hairda sveine haldana; Luc. XIV, 19
juka auhsne usbauhta fimf; II, 24 gajuk hraivadubono;
XVI, 7 taihuntaihund mitade kaurnis;
Joan. XII, 3 pund balsamis; Neh. V, 15 nemun silubris
sikle · m ·; Mc. XIV, 13 kas vatins; Mth. X, 42
stikls kaldis vatins; Luc. VII, 37 alabastraun balsanis;
Luc. IV, 5 stiks melis; II, 44 dagis vigs;
Skeir. VII, c ni vaiht mikilis; Cor. I, V, 6 leitil beistis;
coll. § 215 annot. 4;
c) Constructiones, in quibus attributum ut pleno
gaudeat sensu adjectivo vel numerali insuper opus
habet, Gothus ex Latinis imitatus est: Tim. II, III,
16 all boko gudiskaizos ahmateinais (θεόπνευστος,
divinitus inspirata). Insuper Luc. VIII, 42 dauhtar vas
ïmma vintrive tvalibe; II, 37 viduvo jere · o ·
jah · d ·.
2) Genitivus objectivus  <a name=t6309>[6309], ad quem etiam passivus
pertinet: Mc. I, 14 aivaggeljo þiudangardjos evangelium
regni coelorum; Cor. II, V, 19 vaurd gafriþonais;
Mc. I, 28 meriþa ïs fama ejus, de eo; Luc.
III, 3 daupeins ïdreigos baptismum poenitentiae, ad
poenitentiam; Mc. VI, 7 valdufni ahmane unhrainjaize
potestatem spirituum, in spiritus; Cor. II, X, 5 ufarhauseins
xristaus obedientiam Christi, ad Christum;
Rom. X, 2 aljan guþs aemulationem Dei, pro Deo.
Luc. V, 9 gafah þize fiske (capturam horum piscium);
V, 10 nutans manne; X, 25 arbja libainais
aiveinons; III, 3 aflet fravaurhte; Mc. XI, 22 galaubeins
guþs fides Dei, in Deum; Joan. VII, 13 agis
iudaie timor Judaeorum, a Judaeis; Luc. XVI, 2
raþjo fauragaggjis rationem villicationis, de villicatione;
Cor. II, X, 5 kunþi guþs cognitio Dei, de Deo;
Rom. VIII, 35 friaþva xristaus charitas Christi, pro
Christo; Tim. II, I, 5 gamaudeins galaubeinais memoria
fidei  <a name=t6310>[6310].
«Annotatio 1  <a name=t6311>[6311].---Loco substantivi et attributivi
<a name=1132>
genitivi Germani composito saepe utuntur: Mc. XI,
17 razn bido et Luc. XIX, 45 gards bido germ. Bethaus
(domus precum); Mc. XV, 22 wairneins staþs
germ. Schädelstätte (calvarii locus); IV, 31 kaurno
sinapis germ. Senfkorn (granum sinapis); V, 25 runs
bloþis germ. Blutfluss (fluxus sanguinis); Luc. XIX,
37 fairguni alevabagme germ. Oel (-baum-) berg (mons
Olivarum); Mth. XXVI, 75 hanins hruk germ. Hahnenruf
(galli cantus); Cor. I, XV, 52 braw augins germ.
Augenblick (ictus oculi).
«Plurima graeca composita eo modo gothice circumscribuntur:
Gal. V, 20 εἰδωλολατρεία galiugagude
skalkinassus servitus idolorum (germ. Götzendienst);
Eph. l, 5 υἱοθεσία sunive gadeds; Tim. II, II, 6
γεωργός airþos vaurstvja agricola (germ. Erdarbeiter,
Landbauer); Mth. V, 31 ἀποστάσιον aftassais bokos libellus
repudii (germ. Scheidebrief); Cor. II, XI, 32
ἐθνάρχης fauramaþleis þiudos; Luc. VII, 41 χρεωφειλέτης
dulgis skula, pro quo etiam compositum
faihuskula occurrit.
«Annotatio 2.---Quandoque etiam Gothus attributum
adjectivum per substantivum in genitivo vertit
Cor. II, III, 1 συστατικὴ
ἐπιστολή commendationis
litterae (germ. Empfehlungsbrief) bokos anafilhis (germ.
Brief der Empfehlung); Luc. III, 22 σωματικῷ
εἴδει (in
corporali specie) leikis siunai (in corporis specie);
Tim. I, IV, 7 γραώδεις
μῦθοι usalþanaizo spilla; Cor.
II, III, 10 ὑπερβάλλουσα
δόξα ufarassus vulþaus, et sic
ὑπερβάλλων semper IX, 14; Eph. I, 19; II, 7. Econtra
ἥμισυ
τῆς
βασιλείας Mc. VI, 23 vertitur halba
þiudangardi (quamvis Luc. XIX, 8 halbata aiginis dicatur);
Luc. I, 78 σπλάγχνα
ἐλέους ïnfeinandei armahairtei;
Joan. XII, 43 δόξα
τῶν
ἀνθρώπων hauhei manniska
(cum hauhei guþs).
«Annotatio 3.---Plures genitivi etiam alii ab aliis
dependere possunt: Tim. I, IV, 15 analageins handive
praisbytaireis; Rom. XI, 33 diupiþa gabeins handugeins
jah vitubnjis guþs, etc.
«Annotatio 4.---Possessivus saepe etiam per
dativum gothice exprimitur, vid. § 227 annot., coll.
§ 230 annot.
«Annotatio 5.---Genitivus vocabulum regens regulariter
sequitur, Gothice tamen licet eum etiam
anteponere, sed in eo tantum casu, quo Graecus
ipse hanc constructionem sive in parathesi sive in
compositione adhibuit, vid. annot. 1 et 2, et Luc. II, 44
dagis vigs; III, 2 zaxariïns sunus; Joan. VIII, 17 tvaddje
manne veitvodiþa; X, 5 þize framaþjane stibna;
XVIII, 3 fareisaie andbahtos; 10 þis auhumistins gudjins
skalks; Rom. IX, 9, gahaitis vaurd; XIII, 2 guþs garaideins;
4 guþs andbahts. Haec constructio in Skeireins
potissimum usurpatur, probabiliter influxu romano,
<a name=1133>
ex. gr. in ipso primo folio: a dauþaus staua---allaize
nasjands, allaize fravaurhtins---þizos manasedais
ussaunein; b mans leik---diabulaus anamahtai---garaihteins
garehsns; c garaihteins gaaggvei---nasjandins
laiseinai; d sunjos kunþi---vitodis gaaggveinai,
etc.
«Annotatio 6.---Loco partitivi etiam praepositio
us adhibetur: Mth. XXVII, 48 ains us ïns; Mc. IX, 17
ains us þizai managein; Joan. XVI, 5 ainshun
us ïzvis; XVII, 12 ainshun us ïm; Rom. XI, 14
sumans us ïm; Joan. XII, 42 us þaim reikam
managai. Semel etiam af: Tim. I, I, 6 af þaimei
(ὧν) sumai.
Annotatio 7.---Quandoque, praeeunte Graeco, vocabulum
regens genitivum praetermittitur: a) ubi
scilicet substantiva regentia articulo supplentur, de
quibus § 195, IV, 3) dictum est; b) ubi vocabulo
filio omisso, simplex articulus adhibetur: Mc. I, 19
gasaw ïakobu þana zaibaidaiaus; II, 14; III,
17, 18; Luc. VI, 15; etiam sine articulo apud Joan.
VI, 71 ïudas seimonis et Luc. VI, 16 ïudan ïakobaus; c)
ubi vocabulum domus subauditur, ut Luc. XIX, 7
du fravaurhtis mans (παρὰ
ἁμαρτωλῷ
ἀνδρί) galaiþ ïn
gard, ïn gard explicante du in textu; d) ubi regio in
genitivo ponitur post nomen urbis, quae in ea sita est:
Mc. I, 9 ïesus qam fram nazaraiþ galeilaias;
Luc. IV, 26 ïnsandiþs vas ïn saraipta seidonais;
Cor. 2 subscript. cod. A us filippai makidonais;
etiam Joan. XII, 21 atïddjedun du filippau þamma
fram beþsaïda galeilaie; hic verisimiliter baurg
supplendum est, quemadmodum etiam Luc. IV, 31
ïn kafarnaum baurg galeilaias adest.»
§ 217. III. APPOSITIO.
1) Appositio, id est, nomen substantivo vel pronomini
ad ea strictius determinanda appositum, substantivo
determinando semper in casu, communiter
autem et in numero convenit. Jam vero vocabulum
illustrandum congruenter sequitur, et saepe tunc
articulum recipit, verumtamen in gothico sermone
etiam ante vocabulum sedem eam aliquando jam obtinet,
quam in germanico solemniter habet:
Luc. II, 11 gabaurans ïst ïzvis nasjands, saei ist
xristus frauja; I, 5 ïn dagam herodes þiudanis
ïudaias; III, 1 ïn jera fimftataihundin þiudinassaus
teibairiaus kaisaris, IV, 17 bokos eisaeiïns
praufetus; Tim. II, IV, 14 alaiksandrus aizasmiþa;
Luc. II, 36 vas anna praufeteis, dauhtar fanuelis;
Calend. kustanteinus þiudanis scilicet dags;
ibid. dauriþaius aipiskaupaus; Luc. I, 24 ïnkilþo
varþ aileisabaiþ, qens ïs; III, 1 fidurraginja
þis galeilaias herodeis filippauzuh þan broþrs <a name=1134>
ïs; IV, 41 ïesus sunus guþs; 31 galaiþ ïn kafarnaum,
baurg galeilaias; I, 47 svegneid ahma
meins du gaþa, nasjand unsaramma; 54 hleibida
ïsraela, þiumagu seinamma; Col. IV, 10 goleiþ
ïzvis markus, gadilligs barnabins; Cor.
II, VIII, 23 broþrjus unsarai, apaustauleis aikklesjono,
vulþus xristaus; Luc. XVIII, 13 guþ
hulþs sijais mis fravaurhtamma; Mth. XXVII,
56 maria so magdalene; Luc. III, 19 herodes sa taitrarkes;
IV, 27 naiman sa saur; Joan. XII, 4 ïudas simonis
sa ïskariotes; VI, 4 pasxa so dulþs ïudaie;
Luc. VII, 20 ïohannes sa daupjands; Mth. XXVII, 3
ïudas sa galevjands; Mc. V, 8 ïesu sunau guþs þis
hauhistins; II, 15 þai mans þai hairdjos qeþun
du sis; VI, 24 vai ïzvis þaim gabeigam;
Rom. XI, 13 ïzvis qiþa þaim þiudom.
Mc. VI, 14 þiudans herodes; Luc. II, 1 kaisar agustus;
I, 26 aggilus gabriel; II, 4 baurgs nazaraiþ; V,
1 saivs gainnesaraiþ; Docum. aret. hugsis kaballarja;
Luc. I, 13 qens þeina aileisabaiþ gabairid sunu; II, 32
vulþu managein þeinai israela; Mc. X, 47 sunau daveidis
ïesu! Joan. VII, 2 dulþs ïudaie so hleþrastakeins.
Mc. VI, 16 þammei ïk haubiþ afmaimait, ïohanne,
sa ïst sah urrais us dauþaim; Luc. IX, 17 ushafan
varþ þatei aflifnoda ïm gabruko, tainjons
tvalif; Phil. IV, 13 all mag ïn þamma ïnsvinþjandin
mik, xristau; Mc. V, 11 vas jainar hairda
sveine haldana, ïn þamma fairgunja.
2) Appositio, quae ad duo vel plura objecta connexa
refertur, in plurali ponitur: Luc. IX, 54 gasaiwandans
siþonjos ïs, ïakobus jab ïohannes, qeþun;
V, 10 sildaleik dishabaida ïakobau jah ïohannen, sununs
zaibaidaiaus.
«Annotatio 1.---Loco simplicis appositionis sententia
relativa vel participium usurpatur: Luc. VIII, 41
qam vair þizei namo ïaeirus, scilicet vas; VIII, 2
marja sei haitana vas magdalene; VII, 11
ïddja ïn baurg namnida naen; IX, 10 afïddja ana
staþ auþjana baurgs namnidaizos baitsaiïdan;
XIX, 2 guma namin haitans zakkaius, et simpliciter
cum namin (cum nomine): Mc. V, 22 qimiþ
ains þize synagogafade namin jaeirus; Luc. I, 5;
V, 27.
«Annotatio 2.---Huc arcessendus est etiam casus,
ubi aliquis individuus duobus nominibus appellatur,
quae nomina eumdem casum recipiunt: Luc. V, 8
seimon paitrus draus du knivam ïesuis; III, 1 raginondin
pauntiau peilatau ïudaia; Eph. I, 1
pavlus apaustaulus xristaus ïesuis. Etiam dicitur
Mth. XXVII, 61 maria magdalene pro so magdalene.»

III. RELATIO OBJECTIVA SEU DE OBJECTO. 
 <a name=1133>
 <a name=1133>
§ 218. Id circa quod versatur subjecti actio, objectum
est. Jam vero objectum esse potest sive nomen
sive verbum. Sed hac appellatione non tantum donatur
id, ad quod operatio mediate vel immediate refertur
<a name=1134>
(accusativum, dativum, genitivum), sed id etiam,
cum quo vel per quod fit operatio (instrumentale); insuper
causa seu ratio, propter quam vel ex qua (causale),
necnon modus, quo vel in quem subjectum
<a name=1135>
agit (modale), denique locus, tempus et mensura
actionis, haec omnia in objectum cadere possunt.
Porro casus, quibus diversae subjecti ad objectum
relationes exprimuntur, dicuntur casus obliqui per
oppositionem ad casum rectum, qui subjecti casus
est. Cum autem lingua gothica ad omnes relationes
designandas formis non gaudeat, hinc plures iisdem
casibus indicari necessum fuit; sunt insuper peculiaria
vocabula inter quae eminent praepositiones, sive
ad hanc casuum penuriam supplendam, sive et praesertim
ad subtiliores illarum relationum gradus apprime
exhibeudas. Quisnam vero casus eligendus sit,
ex verbo pendet; hinc verbo attribuitur rectio, casui
contra dependentia, id est, verbum est regens, casus
autem rectus. Quod objectum verbale communiter
in infinitivo ponitur, quandoque tamen et in participio.

1. OBJECTUM NOMINALE. 

A. ACCUSATIVUS.
§ 219. Objectum, ad quod actio subjecti proxime
refertur, in accusativo ponitur; quem casum regunt
pleraque transitiva. Atqui actio est vel physica vel
metaphysica.
1) Transitiva, quae actionem physicam designant
et accusativum regunt, habita ratione nostrae fundamentalis
divisionis ordinavimus, ut sequitur:
a) Verba-stirpes formae fortis, pauca in an et on
debilis formae et nonnulla anomala: aigan possidere
(Luc. IX, 58 fauhons grobos aigun jah fuglos
himinis sitlans); haban habere, gahaban retinere,
afhaban detinere, dishaban continere, occupare; skulan
debere, letan scilicet in praegnantibus significationibus
sinendi (Mc. V, 19), demittendi (Mc. XI, 6),
sinendi in sensu gall. laisser faire (Mc. XIV, 6; Joan.
XII, 7), emittendi (Mc. XV, 37 stibna mikila vocem
magnam), relinquendi, gall. laisser debout (Luc. XIX,
44), afletan relinquere (legendum est igitur apud
Luc. V, 11 afleitandans loco afleiþandans, quod significat
deficiens et semper est intransitivum); fahan et
gafahan capere, ushinþan et frahinþan capere, undgreipan
et fairgreipan arripere; gajukan pugnare, gageigan
lucrari;
Giban dare, atgiban dare, attribuere, fragiban dare,
concedere, afgiban secedere, usgiban reddere; ana- et
biaukan addere; niman tollere, capere, andniman accipere,
atniman attollere, accipere, afniman auferre,
ganiman assumere, disniman continere; usniman auferre,
franiman accipere; vilvan et fravilvan rapere,
disvilvan arripere; biraubon furari;
Bairan ferre, atbairan afferre, offerre, ïnnatbairan
inferre, þairhbairan transferre, us- et utbairan auferre,
efferre, frabairan ferre; briggan ducere; tiuhan
trahere, ducere, attiuhan adducere, ïnnattiuhan inducere,
aftiuhan reducere, bitiuhan circumducere, gatiuhan
abducere, ustiuhan educere; atþinsan attrahere;
dreiban pellere, usdreiban expellere (cum accusativo
et dativo, vid. § 229, 1); vairpan et gavairpan
jacere, at- et usvairpan jacere, ejicere (posterius
<a name=1136>
cum accusativo et dativo, vid. § 229, 1); vrikan
et gavrikan persequi; þreihan premere;
Saian seminare, sneiþan metere, galisan colligere;
rikan accumulare, giutan fundere, þvahan et usþvahan
lavare, hrainjan et gahrainjan mundare, afhrainjan
purificare (fravaurhtins Skeir. I, a); afsvairban
obliterare, salbon et gasalbon ungere; drigkan bibere,
fraïtan devorare;
Gaskapjan creare; bairan et gabairan parere; liugan
et galiugan ducere (uxorem), nubere;
Filhan et gafilhan abscondere, sepelire, affilhan
abscondere, usfilhan sepelire, anafilhan relinquere;
galukan claudere, uslukan aperire; usgraban effodere,
bigraban circumfodere; ushulon excidere; falþan plicare;
bindan et gabindan ligare, andbindan deligare,
solvere; bivindan circumvolvere; gavindan colligere;
skaidan dividere; brikan frangere, gabrikan confringere,
frangere (praesertim κλᾶν, unde goth. hlaibans, frangere
panem); dishniupan disrumpere (Luc. VIII, 29 bandjos),
disskreitan scindere; distairan scindere, gatairan
dissolvere, destruere; usstiggan expungere, eruere;
ufsneiþan dissecare, immolare; maitan, af- et usmaitan
abscindere, bimaitan circumcidere; slahan verberare,
afslahan percutere, caedere; stautan pulsare,
bliggvan et usbliggvan percutere; gavundon vulnerare;
holon fraudare; kriustan stridere (Gall. presser
l'un contre l'autre, tunþans dentibus stridere Mc.
IX, 18).
b) Plurima verba quae per compositionem fiunt
transitiva, ut: bistandan sistere-circum (Luc. XIX,
43); dissitan apprehendere, bisitan habitare-circum
(Luc. I, 65); birinnan circumdare (Joan. X, 24); disdriusan
capere (Luc. I, 12); anaqiman supervenire
(venire-super Luc. II, 9), biqiman supervenire
(Thess. I, V, 3, ubi biqimiþ loco blissoþ legendum
est); bitiuhan circumire, percurrere (Mth. IX, 35;
Mc. VI, 6 regionem, ab intransitivo tiuhan iter facere,
ire); biwairban circumire, circumsistere, circumdare
(Luc. VIII, 45); þairhhleiþan transire, ire
per---(Luc. XVIII, 43); þairhgaggan pertransire, ufargaggan
praeterire (Luc. XV, 29 anabusn), viþragaggan
obviamire (Joan. XI, 20); bispeivan conspuere (Mc.
XV, 19; Luc. XVIII, 32, simplice speivan cum ana constructo);
biskeinan circumfulgere, illuminare (Luc.
II, 9); bilaigon lambere (Luc. XVI, 21); gatilon pati,
sufferre (Tim. II, II, 10).
c) Verba derivata in -jan cum factitiva significatione:
aa) E verbis: satjan et gasatjan ponere, locare
(gall. faire asseoir), atsatjan apponere, afsatjan
amovere, bisatjan circumdare, obsidere, miþsatjan
transponere, ussatjan imponere, componere;
lagjan et galagjan jacere, ponere (jacere facere), at-
et analagjan superponere, imponere, aflagjan deponere,
uslagjan ponere, faurlagjan proponere;
Sandjan mittere (gall. faire aller), ïnsandjan mittere,
gasandjan deducere, ussandjan ejicere, demittere;
draibjan compellere; usdraibjan expellere; ushafjan
efferre, ufarhafjan extollere, athafjan detollere;
<a name=1137>
raisjan excitare, expergefacere, urraisjan suscitare,
excitare; hnaivjan et gahnaivjan humiliare, ufhnaivjan
subjicere, anahnaivjan reclinare (de dormiente,
caput suum reclinare); ufrakjan extendere; ufþanjan
producere; urranjan oriri facere; vandjan et gavandjan
vertere, atvandjan revertere, convertere, afvandjan,
bivandjan circumvertere, vitare, effugere, ïnvandjan
pervertere; af- et ushrisjan quassare, tremefacere;
usvaltjan convolvere; atvalvjan obvolvere,
afvalvjan devolvere, faurvalvjan praecludere (hoc est,
volvere ex. gr. saxum ante ostium sepulcri); ga- et
afdrausjan rejicere, dejicere; vagjan et gavagjan movere,
agitare, ïn- et usvagjan commovere, exagitare;
drobjan turbare, perturbare; tahjan lacerare, distahjan
dilacerare; gastagqjan offendere (fotu Luc. IV,
11);
Gadragkjan potu-recreare; gasoþjan satiare; daupjan
baptizare, mergere, ufdaupjan immergere; bugjan
vendere, usbugjan emere, frabugjan vendere (cui
etiam instrumentalis casus adjungitur, vid. § 240,
3); huljan et gahuljan velare, dishuljan abscondere,
operire, andhuljan revelare; tandjan accendere, ïntandjan
incendere; raupjan evellere; afwapjan suffocare,
exstinguere;
Taujan et gataujan facere; vaurkjan et gavaurkjan
operari, agere, facere, fairvaurkjan efficere; baidjan
et gabaidjan cogere; nasjan et ganasjan salvum facere,
sanare;
bb) Ex nominibus, scilicet:
α) Adjectivis, quae tunc ut praedicatae in verbo jacent:
mikiljan (a mikils magnus) magnificare, ampliare;
gamaurgjan (a MAURGS? coll. Gf. II, 851)
abbreviare, blauþjan et gablauþjan (a BLAUþS debilis,
hebes, coll. Gf. III, 251) debilitare, extenuare,
delere, hauhjan et ushauhjan (a hauhs altus) exaltare,
altum facere; haunjan et gahaunjan inclinare;
gatamjam (a TAMS domitus, mansuetus) domare,
sicurare, gamainjan commune reddere, participare,
communicare; manvjan et gamanvjan praeparare,
gahrainjan purificare, hailjan et gahailjan salvum facere;
lausjan et galausjan solvere, liberare, uslausjan,
evacuare, liberare; afdauþjan interficere; fulljan et
gafulljan implere, usfulljan explere, natjan et ganatjan
irrigare; tulgjan et gatulgjan corroborare, fortificare;
gaþvastjan fortificare; gaïbnjan aequare,
gahardjan indurare, gablindjan caecare, maidjan corrumpere,
ïnmaidjan immutare; garaihtjan rectificare,
rectum facere;
β) Substantivis, quae hic instrumentalia sunt:
nauþjan (a nauþs necessitas, coactio) coactione obtinere,
cogere; taiknjan (a taikns signum) signo indicare,
ostendere; ustaiknjan exponere, designare; bandvjan
innuere, significare; faurvaipjan (a vaips corona
sertum, vinculum) corona circumdare, coronare, ligare;
ganagljan affigere (clavo), gasleiþjan laedere
(damno), gabotjan reficere (bono), laistjan et galaistjan
sequi; sigljan et gasigljan sigillare, faursigljan signare;
insailjan illaqueare, kaupatjan colaphizare, fodjan nutrire,
alere, matjan manducare, vasjan et gavasjan vestire,
<a name=1138>
induere, andvasjan exuere, spoliare; fravardjan
corrumpere, disvinþjan conquassare, levjan et galevjan
tradere, ushramjan crucifigere; disdailjan dividere,
partiri, afdailjan dividere; anamahtjan vim inferre;
timrjan et gatimrjan aedificare, siujan suere.
2) Transitiva, quae metaphysicam actionem significant,
et ad quae verba sensuum, affectuum et dicendi
pertinent:
Hausjan et gahausjan audire; saiwan et gasaiwan,
videre, adspicere;
Miton putare, cogitare, biþagkjan cogitare, putare;
domjan et gadomjan judicare, dijudicare, discernere;
aliquando gamunan cogitare (vid. § 238 annot. 4);
gakaran curare, providere; fauragaredan praedestinare;
kunnan cognoscere (Luc. I, 34; XVI, 15),
gakunnan cognoscere, ufkunnan nosse, scire, vitan
scire, biniuhsjan exquirere, andhruskan inquirere,
fraisan tentare, sokjan quaerere, ussokjan exquirere;
Venjan sperare, spectare (aliquid), usbeidan exspectare
(aliquem), ogan timere, timere de---, vinnan et
gavinnan pati, þulan ferre, tolerare, usþulan sufferre;
Aistan et gaaistan aestimare, venerare, sveran honorare,
unsveran inhonorare, andvitan diffamare, fastan
et gafastan considerare, spectare, ïnveitan adorare,
blotan (sacrificiis) adorare, veihan et gaveihan sanctificare;
ïdveitjan exprobrare (vid. § 229, 1), bilaikan
saltare, bihlahjan irridere, gaaiviskon improbare;
Frijon diligere, arman et gaarman misereri, hatan
(Rom. VII, 15) et fijan odisse, gaurjan contristare,
marzjan et gamarzjan scandalizare, airzjan seducere,
afhugjan obcaecare, tveifljan dubitare (Skeir. VI, b),
hahan suspensum tenere, anxium tollere (Joan. X,
24), ïnaljanon aemulationem provocare, usluton decipere,
andstaurran murmurare, fraveitan vindicare,
ulcisci;
Laisjan docere (potissimum scientiam, διδάσκειν),
talzjan educare, instruere, edocere (potissimum
doctrinam vitae, παιδεύειν,
νουθετεῖν), ussiggvan eligere,
usqiþan explicare (illustratione evolvere), merjan
animadvertere, spillon et gaspillon narrare, evolvere,
fraihnan interrogare, invidan et afaikan negare,
bisvaran affirmare, jurare, bidjan precari; namnjan
nominare, haitan (καλεῖν) vocare, nominare (vid.
§ 220, 2), clamare, anahaitan acclamare (vid. § 229,
2), athaitan advocare, gahaitan conclamare, agnoscere,
fairhaitan agnoscere; anabiudan imperare, mandare,
determinare (Mth. VIII, 4 atbair giba þoei anabauþ
moses; Mc. I, 44; Luc. V, 14), vopjan clamare (φωνεῖν,
βοᾶν),
atvopjan advocare, laþon et galaþon vocare,
advocare; gavaljan eligere, goljan salutare, hazjan
laudare, andbeitan vituperare, gasakan imputare,
accusare (vid. § 229, 2), vajamerjan calumniare,
þiuþjan et gaþiuþjan benedicere (vid. § 229, 1),
þrafstjan et gaþrafstjan consolari, anaþrafstjan recreare,
confortare, fullaveisjan convincere, arguere,
bairhtjan, at- et gabairhtjan revelare, manifestare,
gasvikunþjan manifestare; vrohjan accusare, stojan et
<a name=1139>
gastojan judicare, afdomjan condemnare; meljan et
gameljan scribere.
3) Accusativum personae regunt etiam impersonalia
huggreiþ et gredoþ esurit, þaurseiþ sitit:
Joan. VI, 35 þana gaggandan du mis ni huggreiþ
(ὁ
ἐρχόμενος---πεινάσῃ) jah þana galaubjandan du
mis ni þaurseiþ; Rom. XII, 20 jabai gredo fijand
þeinana (πεινᾷ
ὁ
ἐχθρός
σου), mat gif ïmma · iþ jabai
þaursjai, dragkei ïna. Necnon et cum karïst sollicitat
(vid. § 238, 3 not.), accusativus personae et genitivus
rei ponitur, vid. § 238, 3.
4) Verba, quae praeter suum accusativum etiam
dativum vel genitivum regunt, vid. §§ 227, 237, 238.
§ 220. Alter accusativus, qui scilicet praeter accusativum
objecti effectum actionis indicat, vel ut
praedicatum objecti ponitur et in germanico sermone
per als ut, für pro, zu in  <a name=t6312>[6312] vertitur, etiam simplici
accusativo exprimitur; jan vero hunc regunt verba:
1) Faciendi, advocandi, illustrandi, ponendi, ostendendi,
capiendi, dandi, etc.: Joan. VIII, 53 wana þuk
sïlban taujis þu? Quem te ipsum facis tu? XIX, 7
sik silban guþs sunu gatavida; Mc. I. 3 raihtos
vaurkeiþ staigos guþs rectas facite semitas Dei;
Rom. IX, 24 kasa armaions guþ laþoda uns; Col. I,
22 gafriþodai sijuþ in leika þairh dauþu du atsatjan
ïzvis veihans jah unvammans; Cor. II, II, 14 guþa
aviliud þamma ustaiknjandin hroþeigans uns in
xristau; Phil. IV, 14 vaila gatavideduþ gamainja
briggandans meina aglon; Tim. II, II, 15 usdaudei
þuk silban gakusana usgiban guþa, vaurstvjan
unaiviskana; Luc. XX, 43 galagja fijands þeinans
fotubaurd fotive þeinaize ponam inimicos tuos scabellum
pedum tuorum; I, 53 gabignandans ïnsandida
lausans; XX, 10; VII, 10 bigetun þana
siukan skalk hailana; Mth. XXV, 38 wan þuk sewum
gast? Luc. XVIII, 24; X, 18 gasaw satana sve
lauhmunja driusandan us himina; Philem. 15
aufto duþe atgaf sik du weilai, ei aiveinana ïna
andnimais; Luc, XV, 27; Joan. XIV, 18 ni leta ïzvis
viduvairnans; Tim. I, V, 23 þuk silban sviknana
fastais; Cor. II, XI, 16 sve unfrodana nimiþ mik;
I, 23 veitvod guþ anahaita ana meinai saivalai;
I, 22 guþ gibiþ vadi ahman ïn hairtona unsara;
Eph. IV, 11; Tim. I, II, 6; Eph. V, 2 xristus atgaf
sik silban faur uns hunsl jah sauþ; Cor. I, IX, 5
habam valdufni svistar qinon bitiuhan; Luc. III, 8
attan aigum abraham; X, 18 habai mik faurqiþanana;
Phil. II, 29; III, 17;
2) Vocandi, nominandi, etc.: Luc VI, 13 ïesus gavalida
us ïm tvalib, þanzei jah apaustauluns namnida,
seimona, þanei jah namnida paitru; I, 3 haitais
namo ïs ïohannen; 31, 59; XX, 44; Rom. IX,
25; Mc. X, 18 wa mik qiþis þiuþeigana? XII, 37;
Skeir. IV, c; Joan. IX, 22 jabai was ïesu andhaihaiti
xristu, utana synagogais vairþai;
3) Tenendi (habendi), numerandi, etc.: Luc. VII, 7
ni mik silban vairþana rahnida at þus qiman;
<a name=1140>
Tim. I, VI, 1; Cor. II, XI, 16 aftra qiþa, ïbai was
mik muni unfrodana; Phil. II, 3; Tim. I, I, 12
galaubjandan mik gahugida gasatjands ïn andbahtja;
Luc. VII, 29 motarjos garaihtana domidedun
guþ; Joan. XVII, 3 so ïst so aiveino libains, ei
kunneina þuk ainana sunja guþ.
«Annotatio 1.---Quemadmodum praesentibus visan
et vairþan (§ 209, 5) praedicatum vel effectus
(actionis) per du aliquando exprimitur, ita etiam
praesentibus verbis n. 1 et 2) subjectis: Joan. X, 33
stainjam þuk, þatei taujis þuk silban du guþa
(θεόν); Mc. XI, 17 jus gatavideduþ razn mein du
filigrja (σπήλαιον) vaidedjane; Eph. II, 15 tvans
gaskop ïn sis silbin du ainamma (εἰς
ἕνα) niujamma
mann; Neh. VI, 18 tobeias nam dauhtar maisaullamis
du qenai (εἰς
γυναῖκα); Mc. XII, 23 sibun aihtedun
þo du qenai (γυναῖκα); Philem. 17 nu mik habais
du gamana (κοινωνόν). Alia exempla vid. Gloss.
V. Du b).
«Annotatio 2.---Quemadmodum verba supra laudata,
ubi in activo ponuntur, duplicem accusativum
regunt, ita ubi in passivo construuntur, duplici nominativo
gaudent: Luc. VIII, 2 marja, sei haitana
vas magdalene; I, 32 sunus þeins vairþiþ mikils
jah sunus hauhistins haitada; II, 21 haitan vas namo
ïs ïesus; Eph. I, 11 ïn xristau hlauts gasatidai vesum;
Luc. IX, 36 bigitans varþ ïesus ains; Cor.
II, XIII, 7 ni vaiht ubilis taujaiþ, ni ei veis gakusanai
þugkjaima (videamur), ak ei jus þata godo taujaiþ.
Sed ante alterum nominativum etiam sve induci
potest: Rom. VIII, 36 rahnidai vesum sve (ὡς)
lamba slauhtais. Ubi autem passivum in participio
et equidem in accusativo construitur, praedicatum
etiam in accusativo congruenter ponitur: Mth. IX, 9
ïesus gasaw mannan sitandan at motai maþþaiu
haitanana.
«Annotatio 3.---Ex hac vero regula excipitur
casus tituli dictus, quippe cum post vopjan, titulus
qui datur alicui, in nominativo ponitur: Joan. XIII, 13
jus vopeid mik · laisareis jah frauja. Sic etiam
adest Mc. III, 16 gasatida seimona namo paitrus.»
4) Duplex accusativus, qui scilicet personam et rem
exprimit, in gothica lingua non nisi raro occurrit; ut
tales sequentes tantum affirmari possunt: Mc. X, 35
vileima, ei þatei þuk bidjos, taujais uggkis, quemadmodum
germanice diceretur: was wir dich bitten, et
gallice: ce que nous vous demandons. Probabilissime
etiam Joan. XIV, 26 ïzvis laiseiþ allata, ïzvis in
accusativo est, cum verbum laisjan eodem modo
etiam germanice construatur (vid. ex. gr. vom Althochdeutschen
Gf. II, 256). infrequentissime ponitur
Joan. XVII, 26 frijaþva þoei (ἥν) frijodes mik, sed
alibi in talibus constructionibus instrumentalis casus
gothice usurpatur, ut Mc. X, 38 daupeinai þizaiei
(ὅ) ïk daupjada (vid. Luc. VII, 29); Mc. IX, 41 gadragkjai
ïzvis stikla (ποτήρων); XV, 17 gavasidedun
ïna paurpurai (πορφύραν); vel alia constructio,
<a name=1141>
ut interrogare aliquem de aliquo (genit.) Mc. IV, 10;
aliquem memorem facere de aliquo (genit.) Joan. XIV,
26; obtestari aliquem ob (ïn cum dat. vel bi cum dat.)
Thess. I, V, 27, etc.
In loco Mc. XII, 4 haubiþ vundan brahtedun constructio
ut objectum propter vundan sumenda et haubiþ
capite (gall. à la tête) vertenda, licet consonantica
forma verbi vundan hic difficile explicari possit (Heliand
149, 1 dixit, more Germanico: he ward an
that hobid vund); caeterum accusativus haubiþ ex
locis, ubi accusativus construitur cum passivis, quae in
activo accusativum regunt, illustrandus est: Joan. XI,
44 urrann sa dauþa gabundans handuns jah fotuns
faskjam; Eph. VI, 14 standaiþ ufgaurdanai hupins
ïzvarans sunjai, quemadmodum germanice dicitur:
die Hände und Füsse gebunden, die Hüften gegürtet,
et gallice: pieds et mains liés, les reins ceints, coll.
Luc. IV, 18 blind siun; Phil. III, 5 bimait ahtaudogs.
Graeco autem omnino congruit Cor. II, III, 18 þo
samon frisaht ïngaleikonda.
«Annotatio 4.---Sed hic etiam modalis tum usurpatur,
vid. § 243, tum constructio mutatur: Gal. II, 7
πεπίστευμαι
τὸ
εὐαγγέλιον gothice gatrauaida vas mis
aivaggeljo (creditum fuit mihi evangelium), item Tit.
I, 3; vel Tim. I, IV, 2 κεκαυτηρισμένοι
τὴν
ἰδίαν
συνείδησιν
gothice gatandida habandans svesa miþvissein.»
§ 221. Accusativi absoluto modo frequenter equidem
construuntur, sed sola pronominalia neutra ut
tales accusativi occurrunt: Cor. I, X, 33 ïk allaim
all (πάντα in omnibus) leika; Eph. IV, 15 vahsjaima
ïn ïna þo alla (τὰ
πάντα); Cor. II, XII, 18 ïbai
wa (τι aliquid) bifaihoda ïzvis teitus? Tim. I, I,
10; Gal. IV, 12 ni vaiht mis gaskoþuþ. Huc pertinet
interrogativum wa (τί) quid? Mth. VI, 28; VIII,
26, etc.; insuper þata anþar (τὸ
λοιπόν) caeterum,
de caetero Cor. I, I, 16; II, XIII, 11, etc.; þata andaneiþo
(τοὐναντίον) in adverso Cor. II, II, 7. Quandoque
etiam loco accusativi absoluti adhibetur ïn
cum dativo: Eph. VI, 13 maguþ in allamma
(πάντα) usvaurkjandans standan; vel dativus simpl.:
Luc. IV, 25 ni vaihtai gaskaþjands ïmma.
§ 222. De accusativo ad determinanda locum,
tempus et modum, vid. §§ 246, 249, 250.
B. DATIVUS.
(Silber, Versuch über den gothischen Dativ. Naumburg
1845.)
§ 223. In quonam respectu duo objecta exterius
et fortuito connectantur, necnon et in quanam
proximiae relatione subjectum inveniatur vel inveniri
studeat, atque etiam quodnam efficacitatis suae
objectum indirecte habeat vel habere cupiat, imo
quonam objecto directe gaudeat vel gaudere studeat,
haec omnia DATIVUS significat; igitur et paucis verbis
duorum objectorum proximitas atque pertinentia
simultanea, et fortuita, unde relationes partim similitudinis
et communitatis, partim superioritatis et
inferioritatis oriuntur, denique relatio objecti ad
effectus agentis dativo casu exprimuntur. Porro objectum
quod dativus exprimit, plerumque est persona;
<a name=1142>
caeterum in gothica lingua non pauca supersunt
vestigia, ex quibus dativum et accusativum ut casus
directa vel indirecta actionis objecta significantes,
spectare licet, nempe partim sub respectu formae, ex
eo quod ex. gr. utriusque casus formae in plurali
pronominis substantivi (ïzvis, uns, unsis) atque in
singulari anomalorum vocalicae (§§ 86, 87) et femininorum
consonanticae declinationis (§§ 91, 92)
eaedem sint et in tertia vocalica declinatione in an
et u promiscue incipiant (coll. § 29, 3); partim sub
respectu significationis, ex eo quod plurima verba
alterutrum casum cum eadem significatione regere
possint.
§ 224. 1) Quo corporalior est relatio, eo magis
verbum dativum regens aliquid externum indicat:
primo sves visan pertinere, proprium esse (Skeir.
II, d) dein ïbna visan similem esse (Luc. XX, 36 ïbnans
aggilum sind), gaïbnjan assimilare (Luc. XIX, 44
airþai þuk gaïbnjand); galeïks visan similem esse
(Skeir. 1, a ni ïbnih galeiks unsarai garaihtein ak
silba garaihtei vas), galeikon conformare (Rom. XII,
2 ni galeikoþ ïzvis þamma aiva), comparare (Mth.
VII, 24 galeiko ïna vaira frodamma), imitari (Mth.
VI, 8 ni galeikoþ þaim); ïbnaskauns conformatum
(Phil. III, 21 ïnmaideiþ leika hauneinais unsaraizos
du ïbnaskaunjamma leika vulþaus seinis); huc pertinet
etiam sa sama sicut, quemadmodum (Cor. I,
XI, 5 ain ïst jah þata samo þizai biskabanon);
Gamains vairþan participem fieri (Rom. XI, 17
gamains þizai vaurtsai jah smairþra alevabagmis
varst), gamainjan participare (Cor. I, X, 18
niu þai matjandans hunsla gamainjandans hunslastada
sind); gamotjan occurrere (Mth. VIII, 28, etc.),
afarlaistjan sequi (Luc. VII, 9; I, 3; Tim. I, V, 10,
dum laistjan et galaistjan accusativum regunt, vid.
§ 219, 1) c) bb) β); haftjan adhaerere (Rom. XII, 9,
12; Tim. I, III, 8), gahaftjan sik dare se (Luc. XV,
15 gahaftida sik ainamma baurgjane), gahaftnan
adhaerere (Luc. X, 11), andtilon adhaerere (Luc. XVI,
13), se accommodare (Skeir. VII, a); gabundans
visan conjungi (Cor. I, VII, 27; Rom. VII, 2), gavadjon
despondere (Cor. II, XI, 2), liugan in medio,
nubere, de muliere (Mc. X, 12, etc., § 178, 1), blandan
commiscere (Cor. I, V, 9 ni blandaiþ ïzvis horam),
gahorinon moechari-cum (Mth. V, 28 wazuh
saei saiwiþ qinon du luston ïzos ja gahorinoda ïzai).
Item in sensu contrario: galausiþs visan separari,
solvi (Cor. I, VII, 27 galausiþs ïs qenai), skaidan separare,
dividere (Mc. X, 9); usvandjan sik discedere,
averti (Mth. V, 42), afskiuban depellere (Rom. XI, 1
ïbai afskauf guþ managein seinamma; Tim. I, I,
19), afstandan abstare, deficere (Cor. II, IV, 2 afstoþum
þaim analaugnjam aiviskjis; Tim. I,
IV, 1 afstandand sumai galaubeinai); tvisstandan
separare se, valedicere (Cor. II, II, 13 tvistandands
ïmma galaiþ ïn makidonja);
«Annotatio 1.---Horum verborum plura etiam
aliter construuntur: Thess. II, III, 14 ni blandaiþ
ïzvis miþ ïmma; Mc. X, 11 saei afletiþ qen seina <a name=1143>
jah liugaiþ anþara, horinoþ du þizai; Rom.
VII, 2 jabai gasviltiþ aba, galausjada qens af
þamma vitoda; Mth. X, 35 qam skaidan mannan viþra
attan; Luc. IV, 13 diabulus afstoþ fairra
ïmma; Cor. II, XII, 8 fraujan baþ ei afstoþi af
mis; Tim. II, II, 19. De laus visan, lausjan et galausjan
vid. § 237, 4) et annot. 2. Post liugan in activo
positum, de viro (mulierem ducere), accusativus
usurpatur.»
Vitan vigilare (Luc. II, 8 hairdjos vesun vitandans
hairdai; Mth. XXVII, 64 hait vitan þamma hlaiva
etc.), bairgan servare, praeservare (Joan XII, 25 saei
fiaiþ saivala seina ïn þamma fairwau, ïn libainai
aiveinon bairgiþ ïzai); in sensu contrario: fraliusan
perdere (Luc. XV, 8 saei fraliusiþ drakmin ainamma,
sokeiþ unte bigitiþ, etc. in eodem capite);
fraqiman impendere (Luc. VIII, 43 ïn lekjans fraqam
allamma aigina seinamma), perdere, destruere
(Luc. IX, 54 qiþaima, fon atgaggai us himina jah
fraqimai ïm?); fravisan destruere (Luc. XV, 14);
biniman auferre (Mth. XXVII, 64 ïbai aufto siponjos ïs
binimaina ïmma);
Tekan tangere (Luc. VIII, 45, 46 was sa tekands
mis? taitok mis sums), solemnius attekan (Mth.
VIII, 3 attaitok ïmma; IX, 21 jabai atteka vastjai
ïs, ganisa, etc.), gaþlaihan amplecti (Mc. X, 16
gaþlaihands barnam þiuþida ïm; Cor. II, VII, 6);
kukjan osculari (Luc. VII, 45 ni kukides mis; 38 kukida
fotum ïs).
2) Quo autem spiritualior est relatio, eo magis
verbum dativum regens aliquid intimum indicat:
gateihan ostendere, praufetjan prophetizare, qiþan
dicere et rodjan loqui (utrumque etiam cum du saepe
constructum, § 246 3) b), andqiþan renuntiare (Luc.
IX, 61), alloqui (Luc. VIII, 19); anabiudan et faurbiudan
imperare, mandare, wotjan et gawotjan increpare,
laian deridere (Joan. IX, 28), ubil vaurdjan
maledicere (Mc. IX, 39), ubil qiþan maledicere (Mc.
VII, 10), vaila qiþan laudare, benedicere (Luc VI, 26),
gaþlaihan consolari; uslaubjan permittere;
Gaumjan attendere (Tim. I, IV, 13 gaumei saggva
boko), observare (Joan. IX, 1 þairhleiþands gaumida
mann blindamma), maurnan sollicitum esse (Mth.
VI, 25), fraþjan intelligere (Mc. IX, 32 ni froþun
þamma vaurda, etc.), andhausjan audire (Cor. II,
VI, 2 andhausida þus), hausjan audire (Mc. IX, 7
sa ïst sunus meins, þamma hausjaiþ; Joan. XII,
46, etc., coll. § 238), ufhausjan audire, galaubjan
credere, trauan credere; frakunnan aspernari (Tim.
I, IV, 12 ni manna þeinai jundai frakunni; Joan.
XII, 48; Mth. VI, 24), ufbrikan aspernari (Luc. X,
16), ufarmunnon oblivisci (Phil. II, 30; III, 14);
Siponjan discipulum esse (Mth. XXVII, 57 silba siponida
ïesua), andbahtjan ministrare (διακονεῖν),
skalkinon servire (δουλεύειν), drauhtinon stipendia
facere, militem esse (Tim. II, II, 4); raginon regere
(ἡγεμονεύειν Luc. II, 2), fraujinon praeesse, imperare
(κυριεύειν Rom. VII, 1 etc., etiam Tim. I, II, 12 cum
faura construitur), reikinon imperare (ἄρχειν Mc. X,
<a name=1144>
42; Joan. XIV, 30), valdan gubernare (Tim. I, V, 14),
gavaldan dominari-in (Mc. X, 42), fauragaggan providere
(Tim. I, III, 4, 12);
Vailahugjan benevolentem esse (Mth. V, 25), hulþs
visan propitium esse (Luc. XVIII, 13), gods visan bonum
esse (Luc. VI, 35; IX, 33), svers visan dilectum
esse (Luc. VII, 2), vaila galeikan beneplacere (Rom.
XIV, 18), modags visan irasci (Mth. V, 22), hatizon
irasci (Joan. VII, 23); vailataujan benefacere (Mc.
XIV, 7), hleibjan adjuvare (Luc. I, 54), gaskaþjan
laedere, inique agere, balvjan torquere, male afficere
(Mc. V, 7; Luc. VIII, 28); gafriþon reconciliare (Cor. II,
V, 19 guþ vas ïn xristau manaseþ gafriþonds sis),
gagavairþnan reconciliari (Cor. II, V, 20 bidjam faur
xristu gagavairþnan guþa), gasibjon reconciliare se
(Mth. V, 24 gagg gasibjon broþr þeinamma); gaqiss
visan convenire (Rom. VII, 16), gadobs vïsan decentem
esse (Tit. II, 1, etc.); et in sensu contrario: andvaurdjan
contradicere (Rom. IX, 20), andstandan resistere
(Mth. V, 39), andveihan vel andvaihjan adversari
(Rom. VII, 23).
«Annotatio 2.---Quod autem Gothus etiam verba,
quae dativum regunt, in passivo personaliter usurpet,
jam fuit § 177, 2 animadversum; sed quandoque
etiam ea, more romano, impersonaliter adhibet, ut
cum mihi parcitur vertit Mth. IX, 17 bajoþum bairgada,
coll. § 234.»
§ 225. Relatio pertinentiae inter duo objecta
existens per vairþan fieri et visan esse (in sortem),
indicatur, quorum prius quandoque per possidere,
posterius vero habere latine verti potest, dativo
subjecto evadente: Mth. V, 22 saei qiþiþ broþr seinamma
raka! skula vairþiþ gaqumþai; Mc. XII, 13
warjamma (τίνος) ïze vairþiþ qens? Luc. XIX, 9 himma
daga naseins þamma garda varþ; Rom. IX, 9
vairþiþ sarrin (τῇ
Σάῤῥᾳ) sunus Sara possedit
filium; VII, 3 qens vairþiþ vaira anþaramma (ἀνδρὶ
ἑτέρῳ); 4; XI, 25 daubei sumata ïsraela varþ;
Cor. II, VI, 16 eis vairþand mis managei; Mc. IX, 21
wan lagg mel ïst, ei þata varþ ïmma?---Luc. VIII,
42 dauhtar ainoho vas ïmma; IX, 38, coll. VII, 12;
Mc. XII, 37 waþro ïmma sunus ïst; Luc. XX, 44; Mc.
VI, 2 waþro þamma þata (ïst); Luc. II, 14 vulþus
ïn hauhistjam guþa (sijai)! Tim. I, I, 17; Luc. X,
5 gavairþi þamma garda (sijai)! XIX, 34 fraujïn
þaurfts þis ïst dominus ea opus habet; VII, 41 tvai
dulgis skulans vesun dulgahaitjin ainamma; Rom.
IX, 2 saurga mis ïst mikila; Cor. II, VII, 4 managa mis
trauains du ïzvis (ïst); Thess. II, III, 2 nist allaim
(πάντων) galaubeins. Huc pertinet formula wa mis
vel uns jah þus? § 255, 2.
§ 226. Substantivis, quae sive radice sive significatione
verbis paragrapho 224 laudatis conveniunt,
dativus loco genitivi, quem fert Graecus, frequenter
conjungitur: Rom. XI, 34 was ïmma (αὐτοῦ) ragineis
vas? Mc. II, 28 frauja ïst sa sunus mans jah þamma
sabbato (τοῦ
σ.); IX, 35 jabai wasvili frumists visan,
sijai allaim (πάντων) andbahts; X, 44---allaim
skalks; Joan. IX, 27, 28 jah jus vileiþ þamma (αὐτοῦ)
<a name=1145>
siponjos vairþan.---þu ïs siponeis þamma;
Luc. X, 29 was ïst mis (μου) newundja? Joan. XIX, 12
ni ïs frijonds kaisara (Καίσαρος); Tim. I, V, 22 ni
gamainja siais fravaurhtim; II, III, 10 galaista ïs
laiseinai meinai; Luc. V, 10 vesun gadailans seimona;
Cor. I, X, 20; Cor. II, VI, 14, 15 ni vairþaiþ
gajukans ungalaubjandam, unte wo dailo garaihtein
miþ ungaraihtein, aiþþau wo gamainduþe
liuhada miþ riqiza, vouh þan samaqisse xristau
miþ bailiama, aiþþau wo daile galaubjandin miþ
ungalaubjandin? Sic etiam adest Joan. XVIII, 13 sa vas
svaihra kajafin (τοῦ
Καἳάφα), et dativo atque genitivo
promiscue usurpatis: Mc. VI, 3 niu þata ïst sa
timrja sa sunus marjins ïþ broþar ïakoba jah ïuse
jah ïudins jah seimonis, ubique Graeco genitivum
adhibente. Coll.§§ 230 annot. et 227 annot.
§ 227. Plura e verbis §§ 224 et 219 memoratis
accusativum rei et dativum personae regunt, ut sunt
verba dandi, relinquendi, tradendi (anafilhan), concedendi
(fragiban), promittendi (fairhaitan), prodendi
(galevjan), debendi (skulan), afferendi (atbairan),
reducendi (gavandjan), imponendi (lagjan [Mc.
VII, 32 accusativus handau est pro haudu], galagjan,
analagjan), gravandi (dragan,) parandi (manvjan);
negandi (varjan), capiendi, caedendi (afmaitan),
abscidendi (afslahan), educendi (afslauþjan); ostendendi
(taiknjan, ataugjan), indicandi (ïnsakan), manifestandi
(gakannjan), revelandi (andhuljan), explicandi
(andbindan), sustollendi, elevandi (ussakan),
respondendi (andhafjan), dicendi, narrandi (merjan,
spillon), annuntiandi, evangelizandi (vailamerjan),
scribendi (gameljan).
«Annotatio.---Hanc constructionem etiam saepe
adhibet Gothus, ubi Graecus genitivum ex substantivo
dependentem usurpavit: Mc. VII, 23 lagida figgrans
ïn ausona ïmma (αὐτοῦ) digitum misit ei
in aurem, gr. digitum misit in aurem ejus; V, 30 was
mis (μου) taitok vastjom? Luc. I, 76 manvei vigans
ïmma (αὐτοῦ); IV, 20 allaim (πάντων) vesun
augona fairveitjandona du ïmma; Joan. IX, 32 was
uslukiþ augona blindamma gabauranamma
(τυφλοῦ
γεγεννημένου); X, 21; XVIII, 10 paitrus afmaimait
ïmma (αὐτοῦ) auso taihsvo; XIX, 2 vippja
galagidedun ïmma (αὐτοῦ) ana haubid; XII, 3
marja gasalboda fotuns ïesua (τοῦ
Ἰησοῦ); Tim. II,
V, 10 veihaim (ἁγίων) fotuns þvoh, sed Joan. XIII,
12 est usþvoh fotuns ïze, sicut et Luc. I, 27 þizei namo
ïosef vas (cujus nomen erat Josef), contradicente
Graeco (ᾧ
ὄνομα
ἦν). Coll. § 230 annot.»
§ 228. Verba cum praepositionibus dativum regentibus
composita dativum et ipsa gubernant, ea potissimum,
quae cum miþ componuntur: miþushramjan
(Mth. XXVII, 44 þai miþushramidans ïmma; Gal. XII,
20), miþanakumbjan (Mc. II, 15 motarjos miþanakumbidedun
ïesua; Luc. XIV, 10), miþsokjan (Mc. VIII, 11
dugunnun miþsokjan ïmma), miþgaggan (Mc. XV, 41
managos miþïddjedun ïmma; Luc. VII, 11; XIV, 25),
miþfaginon (Luc. I, 58), miþrodjan (Luc. IX, 30),
miþstandan (Luc. IX, 32), miþmatjan (Luc. XV, 2;
<a name=1146>
Cor. I, V, 11), miþgavisan (Rom. XII, 16), miþþiudanon
(Cor. I, IV, 8), miþskalkinon (Phil. II, 22),
miþsandjan (Cor. II, VIII, 18; XII, 18) miþlitjan (Gal.
II, 13), miþgaqiujan (Eph. II, 5), miþurreisan (Col.
III, 1). Rarius autem cum aliis praepositionibus composita,
ut: atstandan (Mc. XIV, 47), atligan (Rom. VII,
18), atvisan (Rom. VII, 21), attiuhan (Luc. XIX, 35).
Imo etiam post nomina cum praepositionibus composita
dativus usurpatur: miþfrahunþans conservus
Col. IV, 10; Philem. 23, miþgasinþa Cor. II, VIII,
19 cod. A; usstass Cor. I, XV, 12 (usstass dauþaim).
«Annotatio.---Haec constructio, quam Gothus e
Graeco imitatus est, in priori versionis parte non
nisi rarissime, frequenter autem in posteriori occurrit,
nempe in Luka et in epistolis, hic etiam non
praeeunte Graeco (ut Phil. II, 22); primitus enim
praepositio e verbo separata nomini praeponebatur:
Mc. V, 37 miþ mis afargaggan (συνακολουθῆσαι
αὐτῷ); VIII, 2 miþ mis vesun (προςμένουσί
μοι);
IX, 14 sokjan miþ ïmma (συζῃτεῖν
αὐτῷ); IX, 4 rodjan
miþ ïesua (συλλαλεῖν
τῷ
Ἰησοῦ). Sic etiam Luc. XV, 6
faginoþ miþ mis (συγχαρῆτέ
μοι); Cor. II, VIII, 22
insandidedun miþ ïm (συνέπεμψαν
αὐτοῖς).»
§ 229. Nonnulla verba tum accusativum, tum dativum
regunt; quod scilicet fit,
1) Significatione non mutata: usqiman occidere,
dat.: Mth. X, 28 ni ogeiþ ïzvis þans usqimandans
leika þatainei ïþ saivalai ni magandans usqiman;
Mc. III, 6; VI, 19; IX, 31; Luc. VIII, 33; Joan.
VII, 25; VIII, 22, 37; XVIII, 32; Thess. I, II, 15;
accus.: Mc. XII, 5 sumans usqimandans; Joan.
VII, 1, 19, 20; VIII, 40; non certo Joan. XVI, 2.
Fraqistjan corrumpere, perdere, dat.: Mth, X, 28
ogeiþ þana magandan jah saivalai jah leika fraqistjan;
39; Mc. VIII, 35; Luc. XVII, 29; Rom. XIV, 15;
etiam simplex qistjan Luc. IX, 56; accus.: Luc.
XVII, 27 midjasveipains fraqistida allans; non certo
Mc. I, 24; Luc. IV, 34;
Usvairpan ejicere, expellere, dat.: Mc. III, 22 (unhulþom);
IX, 47 (augin); XII, 10 (staina); Rom.
XIII, 12 (vaurstvam); Gal. IV, 30 (þiujai); Accus.:
Mc. VII, 22 (unhulþons); Mc. III, 15; VII, 26; XI, 15
(þans frabugjandans);
Usdreiban ejicere, dat.: Mc. V, 10 (ïm); Luc.
IX, 40, 43; accus.: Mc. IX, 18 (ïna);
Ufarskadvjan obumbrare, dat.: Mc. IX, 7 (milhma
ïm); Luc. I, 35 (mahts hauhistins þus); accus.: Luc.
IX, 34 (milhma ïns);
þiuþjan benedicere, dat.: Mc. X, 16; Luc. I, 29;
II, 28, 34; accus.: Luc. I, 64; II, 34; VI, 28; Rom.
XII, 14;
Idveitjan exprobrare, dat.: Mth. XI, 20 (baurgim);
XXVII, 44 (ïmma); Mc. XV, 32; Acc.: Rom. XV, 3
(þuk);
2) Significatione mutata: andhaitan, dat. confiteri
aliquem magistrum, aliquam doctrinam, ipsius discipulum
se profiteri: Mth. X, 32 saei andhaitiþ mis---andhaita
jah ïmma; Tim. I, VI, 12, andhaihaist þamma
godin andhaita; Mth. VII, 23 andhaita ïm, þatei <a name=1147>
ni wanhun kunþa ïzvis; Luc. II, 38 andhaihait fraujin;
X, 21; accus. declarare, proclamare, confiteri aliquem
ut aliquid: Skeir. V, a tva andvairþja attins
jah sunaus andhaitan; Joan. IX, 22 jabai was ïna
andhaihaiti xristu; Rom. X, 9;
Anahaitan, dat. inclamare, vituperando clamare:
Skeir. VIII, b andhofun jainaim anahaitandam ïm, ïn
þizei ni attauhun ïna, ni andsitandans jainaize unselein
þize anahaitandane ïm; accus. invocare: Cor. II,
I, 23 veitvod guþ anahaita;
Gasakan, dat. increpare: Mth. VIII, 26 gasok vindam
jah marein; Mc. IV, 39; Luc. IV, 39, 41; VIII,
24; IX, 55; XVII, 3; accus. arguere: Joan, VIII, 46
was ïzvara gasakiþ mik bi fravaurht; XVI, 8; Tim. I,
V, 20; Tit. I, 9, 11, 13;
Uskiusan, dat. rejicere, abjicere: Luc. XX, 17 stains
þammei uskusun timrjans; IV 29 uskusun ïmma;
accus. probare: Thess. I, V, 21 all uskiusaiþ,
Fullafahjan, dat. satisfacere, placere, servire: Mc.
XV, 15 peilatus vilda þizai managein fullafahjan;
Luc. IV, 8 guþa ainamma fullafahjais; acc. satisfacere,
convincere; Skeir. VII, d ïesus siponjans
fullafahida;
Varjan, dat. prohibere: Mc. IX, 38, 39 sewum sumana
ïn, þeinamma namin usdreibandan unhulþons jah
varidedum ïmma; ïþ ïesus qaþ · ni varjiþ ïmma;
Luc. IX, 49; accus. retinere, detinere, amovere:
Mc. X, 14 letiþ þo barna gaggan du mis jah ni varjiþ
þo; Luc. XVIII, 16. In loco Luc. IX, 26 þamma nimandin
af þus vastja jah paida ni varjais, paida a
nimandim pendet;
Bileiþan, dat. relinquere, dimittere: Mth. XXVII,
46 duwe mis bilaist; Mc. X, 7; XII, 19 (bilaiþ qenai),
20, 21, 22; XIV, 52 (bilaiþ þamma leika);
XV, 34; Luc. V, 28; Joan. X, 12; XVI, 28; Tim.
II, IV, 10, 16; accus. relinquere (gall. laisser là):
Luc. XV, 4 niu bileiþiþ þo niuntehund jah niun
lamba ana auþidai; Tim. II, IV, 13 hakul bilaiþ ïn
trauadai; Joan. XIV, 27 gavairþi bileiþa ïzvis. Hinc
Rom. IX, 29 frauja sabaoþ bilaiþ unsis fraiva duplex
dativus maxime conspicuus est, sed explicari
non posset, si unsis ut accusativus haberetur. Accusativus
et dativus quandoque promiscue usurpantur:
Joan. VIII, 29 ni bilaiþ mis ainamma atta et XVI, 32
mik ainana bileiþiþ.
«Annotatio.---Verba, quae dativum et genitivum
regunt, vid. § 236 annot.»
§ 230. 1) Praeter dativum quamdam subjecti activitatem
exprimentem, alter est dativus, quem dativum
commodi et incommodi vocant, quo scilicet commodum
vel incommodum, laetitia, honor, etc., objecto
cuidam, communiter personae, attribuitur:  <a name=t6313>[6313] Mc.
VIII, 19 fimf hlaibans gabrak fimf þusundjom; Luc.
III, 8 guþ mag us stainam urraisjan barna abrahama;
IX, 13 bugjaima allai þizai manasedai matins; 33gavaurkjaima hleiþros þrins, aina þus jah aina mose
jah aina helijin: X, 11 fotuns unsarans afhrisjam
ïzvis (in vos, gall. sur vous); XV, 30 ufsnaist ïmma <a name=1148>
stiur þana alidan; XX, 38 allai ïmma liband; Joan.
XVIII, 37 qam ïn þamma fairwau ei veitvodjau sunjai;
Rom. VII, 4 afdauþidai vaurþuþ vitoda (legi, quae
in vos non jam dominatur)---ei akran bairaima guþa
(ad honorem, laetitiam Dei); 21 bigita nu vitoþ viljandin
mis goþ taujan; VIII, 1 ni vaiht vargiþos
þaim ïn xristau; XI, 27 so ïm fram mis triggva; XIII,
3 reiks ni sind agis godamma vaurstva ak ubilamma;
Cor. I, IV, 9 fairveitl vaurþum þizai manasedai;
IX, 2 jabai anþaraim ni ïm apaustaulus aiþþau
ïzvis ïm; XI, 29 saei matjiþ jah drigkiþ unvair þaba,
staua sis silbin matjiþ; XVI, 1 gabaur þata þaim
veiham; Cor. II, II, 6 ganah þamma svaleikamma
andabeit (ubi dativus non pendet a ganah, quod accusativum
regit); XII, 7 atgibana ïst mis hnuto leika
meinamma; 14 ni skulun barna fadreinam
huzdjan, ak fadreina barnam; Gal. VI, 14 þairh xristu
mis fairwus ushramiþs ïst jah ïk fairwau; Phil. I,
27 samana arbaidjaiþ galaubeinai aivaggeljons.
«Annotatio---Quandoque etiam Gothus dativo
commodi post substantiva utitur, ubi Graecus genitivum,
objectivum praecipue usurpat: Luc. II, 32 liuhad
du andhuleinai þiudom (ἐθνῶν); Cor. II, IV, 15
aviliud ufarassjai du vulþau guþa (θεοῦ); XI, 28
saurga meina allaim aikkesjom (πασῶν
ἐκκλησιῶν);
Tim. I, IV, 12 frisahts sijais þaim galaubjandam
(τῶν
πιστῶν); I, 16; Rom. XI, 12 missadeds
ïze gabei fariwau jah vanins ïze gabei þiudom (v. 15
autem adest fairwaus). Vice versa Luc. I, 45 vairþiþ
ustauhts þize rodidane genitivus usurpatur pro
τελείωσις
τοῖς
λελαλημένοις; coll. § 227 annot.»
2) Huc referendi sunt casus, ubi, constructione
medialem sensum leviter prae se ferente, dativus pronominis
personalis verbo adjungitur ad indicandam
relationem actionis ad subjectum: Mth. XXVII, 4 fravaurhta
mis (ἥμαρτον); Luc. XV, 18; Mc. VIII, 15
atsaiwiþ ïzvis (βλέπετε) videte vobis; Luc. XVII, 9
ïbai þagk þus fairhaitis (χάριν
ἔχει); Phil. III, 17
mundoþ ïzvis (σκοπεῖτε) þans sva gaggandans; Mth.
X, 26 ogan sis (φοβεῖσθαι); Mc. XIV, 41; Luc. XIX,
21; Joan. IX, 22; XII, 15 et probabiliter etiam Mc.
XVI, 6 ni faurhteiþ ïzvis ut dativus habendum est,
coll. § 178, 2) aa); Luc. IX, 12 bugjaina sis (εὕρωσι)
matins; XVIII, 11 sis (πρὸς
ἑαυτόν) þo bad; XVI, 6
nim þus bokos (σοῦ
τὸ
γράμμα).
«§ 231. Annotatio 1.---Scopus non dativo, sed
praepositione du (cum dat.) et ïn (cum accus.) gothice
exprimitur, vid. § 246, 3) a) et b).
«Annotatio 2.---Utrum vero Gothus constructionem
graecam, qua scilicet dativus loco ὑπό cum genitivo
(fram cum dat. vid. § 245 annot. 3) passivis
conjungitur, imitatus sit, certo dijudicari nequit. In
gratiam affirmativae sententiae afferri potest Mth. VI, 1
atsaiwiþ armaion ïzvara ni taujan ïn andvairþja manne
du saiwan ïm (θεαθῆναι
αὐτοῖς), et vs. 5 ïn gaqumþim
bidjand ei gaumjaindau mannam; sed tamen ex posteriori
loco, ubi gaumjaindau graeco φανῶσι, et etiam
intransitivo respondet, hoc concludi potest, quod
<a name=1149>
saiwan etiam intransitiva significatione, id est apparere,
videri, gaudeat, ut Cor. I, XV, 6 gasaiwans ïst
managizam þau fifhundam; et sic etiam vs. 5 et Tim.
I, III, 16 ataugids ïst quoad significationem necessario
vertendum est, conspectus est, apparuit (gall.
il s'est montré), ubi reipsa kefin et aggilum in dativo
construuntur. Difficillime autem ad passivum sensum
accedit Joan. VI, 13 et Luc. IX, 17 þatei aflifnoda
þaim matjandam, quod reliquum est, quod superfuit
iis edentibus. Qiþan ïst þaim airizam Mth. V,
21 manifeste vertitur: dictum est majoribus. Propter
Rom. VII, 10 ubi bigitana varþ mis anabusns non
significat: inventum fuit a me, sed: innotuit mihi,
posset etiam in Cor. II, XII, 20 og ïbai aufto bigitaidau
ïzvis svaleiks sve ni vileiþ mik dativus ïzvis pro
vobis, propter vos, haberi, nisi bigitaidau ïzvis ad
bigitau ïzvis oppositum interpretationem: inveniar a
vobis probabiliorem redderet. Sed Mc. XI, 17 razn
mein razn bido haitada allaim þiudom vertitur:
domus precum omnibus gentibus vocatur (Coll. Tob.
III, 11 et Maccab. I, VII, 37).»
§ 232. Quod autem dativus etiam ad determinandum
locum, tempus et mensuram, ad quem etiam dativus
post comparativos refertur, necnon et instrumentum,
modum et causam usurpetur, vid. infra
§ 239 sqq.
C. GENITIVUS.
§ 233. Gentivus intimam et necessariam connexionem
duorum objectorum, necnon existentiam
alius in, sub vel ex alio indicat, unde proprie est
causalis (vid. § 239. 1). De genitivo a substantivis,
numeralibus, adjectivis neutris et pronominibus atque
etiam a superlativis dependente jam diximus,
ubi de respectu attributivo sententiae locuti sumus
(§ 216); itaque, respectu causali alias remisso
(§ 329), nobis nunc tractandum restat de genitivo
partitivo et possessivo, in quantum a verbis et adjectivis
regitur.
§ 234. Respectus possessionis, quo scilicet ostenditur
pertinentia alicujus, vel existentia ex aliquo
exprimitur
1) Simpliciter per visan: Cor. I, X, 26, fraujins
ïst (pertinet) airþa; Luc. XX, 33 warjis þize vairþiþ
(ut futurum τοῦ visan, ἔσται) qens? Mc. IX, 41
xristaus sijuþ; Rom. VIII, 9; Cor. I, I, 12; II, X,
7; Thess. I, V, 5 ni siuþ nahts ni riqizis; Mc. X,
14 þize ïst þiudangardi guþs; Luc. XVIII, 16; V, 3
skip vas seimonis; IX, 55 niu vituþ wis ahmane sijuþ?
Joan. XV, 19 jabai þis fairwaus veseiþ, si
mundi essetis, ex mundo (ἐκ
τοῦ
κόσμου); XVIII, 37
wazuh saei ïst sunjos (ἐκ
τῆς
ἀληθείας) hauseiþ stibnos
meinaizos; X, 16 lamba ni sind þis avistris (ἐκ
τῆς
αὐλῆς); Rom. IX, 16 gaarman ni viljandins, ni
rinnandins ak armandins guþs (ïst), id est pendet
a.---;
«Annotatio 1.---Hinc Cor. I, XV, 23 þai xristaus
hi Christi (ad Christum pertinentes), et sic praecipue
<a name=1150>
cum neutro: Mc. XII, 17 þo kaisaris; VIII, 33; Luc.
II, 49; Cor. II, XI, 30 (vid. supra § 195, IV, 3).
«Annotatio 2.---Paulo audacius Rom. XIV, 19 τὰ
τῆς
εἰρήνης---τὰ
τῆς
οἰκοδομῆς gothice circumscribitur
þoei gavairþjis sind laistjaima jah þoei timreinais
sind ïn uns misso, cum non significet: quod ad pacem
et aedificationem pertinet, sed ad pacem et aedificationem
inservit.
«Annotatio 3.---Pro þis fairwaus visan adest
Joan. XV, 19 us þamma fairwau visan.»
2) Per sves visan proprium esse, pertinere, veihs
visan sanctum esse: Joan. X, 12 hairdeis þizei ni
sind lamba svesa, bileiþiþ lambam; Luc. II, 23 wazuh
gamakundaize uslukands qiþa veihs fraujins
(κυρίῳ) haitada.
3) Huc referuntur etiam skula visan debitorem esse,
vairþs visan dignum esse: Mth XXVI, 66 skula dauþaus
ïst; Mc. III, 29 skula ïst aiveinaizos fravaurhtais;
Mth. X, 37 saei frijoþ attan ufar mik, nist
meina vairþs; Luc. X, 7 vairþs ïst vaurstvja mizdons;
Phil. I, 27; Tim. I, I, 15; IV, 9. Hinc vairþana
briggan dignum reddere: Thess. II, I, 11 izvis
vairþans briggai þizos laþonais guþ.
4) Genitivum etiam regunt verba quae contrarium
possessionis significant: laus visan solutum
esse, freis visan liberum esse, framaþeis visan longinquum
esse; hinc etiam frijana briggan liberare, gahrainjan
purificare, leikinon et gahailjan sanare, hailjan
sik sanari. Huc referendum est etiam afholon cum
genitivo personae fraudatae et accusativo rei, quae
fraudatur: Cor. I, IX, 21 ni visands vitodis laus
guþs; Rom. VII, 3, frija ïst þis vitodis; Eph. IV, 18
þiudos gaggand framaþjai libainais (visandans); II,
12; Rom. VIII, 2 vitoþ ahmins frijana brahta mik vitodis
fravaurhtaïs; Tim. II, II, 21 jabai was gahrainjai
sik þize, vairþiþ kas gaveihaiþ; Luc. V, 15 garunnun
hiuhmans managai leikinon fram ïmma sauhte;
VIII, 2; VI, 18 qemun hailjan sik sauhte; Luc. XIX,
8 jabai wis wa (cujus quid) afholoda, fidurfalþ fragilda.
«Annotatio 4.---Eo etiam modo in fragmentario
loco Cor. I, VII, 5 verbum gothicum graeco ἀποστερεῖν
respondens constructum est, cum objectum
ïzvara misso sit, licet verbum ipsum hic anamahtjan
fuerit, quod Mc. X, 19 pro ἀποστερεῖν ponitur, sine
discrimine usurpetur, vel etiam Luc. III, 14 accusativum
regat; Tim. I, VI, 5 Gothus illustrandi causa
ἀποστερημένος
ἀληθείας per af þammei gatarnida ïst
sunja circumscribit.
«Annotatio 5.---Verba supra laudata etiam cum
af et dativo construuntur: Gal. V, 4 lausai sijuþ af
xristau; Cor. II, VII, 1 hrainjam unsis af allamma
bisauleino. Apud Luc. VII, 21 genitivus et af promiscue
usurpantur: gahailida managans af sauhtim,
af slahim jah ahmane ubilaize. Galausjan semper
cum us (vid. gloss. (h. v.), lausjan autem cum af
(Mth. VI, 13) construuntur; galausiþs ïm etiam cum
dativo § 224, 1.»
§ 235. Respectus partitivus adest, ubi actio subjecti
<a name=1151>
non ad totum objectum extenditur, sed tantum
ad quamdam ejus partem; Germani hunc sive per
aus, sive per articuli omissionem, sive per von exprimunt,
Gothi vero per genitivum  <a name=t6314>[6314]: Mc. VIII, 12
jabai gibaidau kunja þamma taikne (signum, σημεῖον);
Luc. XX, 10 ïnsandida du aurtjam skalk, ei
akranis (e fructibus, ἀπὸ
τοῦ
καρποῦ) þis veinagardis
gebeina ïmma; Mc. XII, 2---ei at vaurstvjam nemi
akranis þis veinagardis; Joan. VI, 11 gadailida þize
fiske (de piscibus, ἐκ
τῶν
ὀψαρίων) sva filu sve vildedun;
26 matideduþ þize hlaibe (de panibus, ἐκ
τῶν
ἄρτων); 50, 51; Cor. I, XI, 28 sva þis hlaibis
(de pane, ἐκ
τοῦ
ἄρτου) matjai jah þis stiklis (de calice,
ἐκ
τοῦ
ποτηρίου) drigkai.
Imprimis cum haban et visan, comitante negatione:
Mth. IX, 36 lamba ni habandona hairdeis (ποιμένα);
Mc. IV, 5 ni habaida diupaizos airþos (γῆν); Joan.
IX, 41 ïþ blindai veiseiþ, ni habaidedeiþ fravaurhtais
(ἁμαρτίαν); Luc. I, 7 ni vas ïm barne (τέκνον,
gall. d'enfant); II, 7 ni vas ïm rumis (τόπος) ïn
stada. Hinc etiam Mc. XII, 19 barne ni bilaiþ et
Luc. XX, 31 ni biliþun barne.
Huc venit visan cujusdam esse, inter plures
esse: Mth. XXVI, 73 jah þu þize ïs (et tu illorum
es); Mc. XIV, 69; Joan. X, 26; XVIII, 17; Tim. I,
I, 19; II, I, 15; et inde eo modo þai þiudo, hi ad
Paganos pertinentes, hi Paganorum, Mth. V, 46;
VI, 7 explicandum est.
«Annotatio.---Verumtamen hic etiam saepe accusativus
occurrit: Cor. I, IX, 7 was satjiþ veinatriva
jah akran þize ni matjai, quia τὸν
καρπόν pro ἐκ
τοῦ
καρποῦ legit. Quamvis Mc. II, 23 et Luc. VI, 1 τίλλειν
τοὺς
στάχυας ferat, attamen non ahse, sed ahsa
ponendum esset. His adde Mc. IV, 5 ni habaida airþa
managa; Luc. VIII, 6 ni habaida qrammiþa; Mc. IV,
6 ni habaida vaurtins; Luc. VIII, 13; Joan. XV, 22 ni
qemjau jah rodidedjau du ïm, fravaurht ni habaidedeina.
Ubi autem genitivus sing. et accusativus plur.
forma conveniunt, quisnam horum casuum sumendum
sit, incertum remanet, sic Joan. XV, 22 ïnilons
ni haband, ubi ïnilons alias equidem, collato graeco
πρόφασιν, ut genitivus habendum esset, propter praecedens
fravaurht ni haband ut accusativus spectandum
est, coll. vs. 33 ïn þamma fairwau aglons habaid,
ubi etiam pluralis graeco singulari (θλίψιν) respondet.
Apud Joan. XVI, 14, 15 adhibetur us: us
meinamma (ἐκ
τοῦ
ἐμοῦ) nimiþ.»
§ 236. Huc adducenda sunt verba participandi,
tangendi, proficiendi, utendi, etc.: Cor. I, X, 21 ni
maguþ biudis fraujins fairaihan (μετέχειν) jah biudis
skohsle; Tim. II, II, 6 arbaidjands airþos vaurstja
skal frumist akrane andniman (μεταλαμβάνειν).
Luc. XX, 20 ei gafaifaheina ïs vaurde (ἐπιλάβωνται
αὐτοῦ
λόγων); 26; Mc. XIV, 51 gripun ïs (κρατούσιν
αὐτόν); Cor. I, VII, 5 ei ni fraisai ïzvara (πειράζῃ
ὑμᾶς) satana.
Cor. I, X, 17 allai ainis hlaibis jah ainis stiklis
brukjam; II, III, 12 habandans svaleika ven managaizos <a name=1152>
bal þeins brukjaima; I, 17; Tim. I, I, 8; Skeir. V,
a. Hinc in passivo Col. II, 22 þairh þatei is brukjaidau
usurpatur (coll. § 224 annot. 2); Luc. XX, 35
vairþai sind jainis aivis niutan jah usstassais us
dauþaim; Philem. 20 broþar, ïk þeina niutau ïn
fraujin; Mc. IX, 1 sind sumai þai ïze ni kausjand dauþaus
(θανάτου); Luc. XIV, 24 kauseiþ þis nahtamatis
(δείπνου).
«Annotatio.---Plura horum verborum dativum
vel accusativum etiam regunt: Joan. VII, 32 ei gafaifaheina
ïna; Mc. XIV, 44 greipiþ þana, coll. 46;
Skeir. III, b ni þanaseiþs ïudaiviskom ufarranneinim
jah sinteino daupeinim brukjan usdaudjaina.
Tim. I, V, 23 veinis leitil brukjais, veinis genitivus
partitivus esse ab leitil dependens et brukjan accusativum
regere videntur, sed Cor. I, X, 30 anstai modalis
est, addito tamen, quod interpres χάρις male
intellexerit, cum þagka poni debuisset; Luc. IX, 27
et Joan. VIII, 52 kausjan dauþau adest, dum kausjan
in sensu probandi accusativum regit, vid. Luc.
XIV, 19; Cor. II, XIII, 3; necnon et fraisan tentare
et probare cum accusativo communiter construitur:
Mc. VIII, 11; X, 2; XII, 15; Luc. XX, 23; Joan. VI, 6;
Cor. II, XIII, 5.»
§ 237. Insuper fulls plenus, fulls vairþan et fullnan
plenum esse, fulljan implere, gasoþjan satiare, saturare
sad ïtan saturari; et in sensu contrario: þarbs
indigens, þaurban et vans visan indigere, þaurfts ïst et
van ïst opus est (cum dativo personae, cui opus est):
Mc. VIII, 19 wan managos tainjons fullos gabruko
usnemuþ? Luc. IV, 1 ahmins veihins fulls: XVI, 20
banjo fulls; V, 12; Joan. XII, 3 gards fulls varþ daunais;
Luc. IV, 28 fullai vaurþun allai modis; V,
26; VI, 11; Luc. II, 40 barn svinþnoda ahmins fullnands
jah handugeins; I, 41, 67; Tim. II, I, 4 fahedais
usfullnam; Rom. XV, 13 guþ fulljai ïzvis allaizos
fahedais; Joan. VI, 13 gafullidedun tvalib tainjons
gabruko; Cor. II, VII, 4 usfulliþs ïm gaþlaihtais,
ufarfulliþs ïm fahedais; Mth. XXVII, 48;
Mc. XV, 36; Luc. I, 15; Col. I, 9; Thess. II, I, 11;
Luc. I, 53 gredagans gasoþida þiuþe; XV, 16 gairnida
sad ïtan haurne; XVI, 21.
Luc. IX, 11 þans þarbans leikinassaus gahailida;
Mth. VI, 8 vait atta ïzvar þizei þaurbuþ; Cor. I, XII,
21 þeina ni þarf; 22; Tim. I, IV, 3 gaþarban mate,
Mth. IX, 12; Mc. II, 17; Luc. XV, 7; Joan. XIII, 29;
Cor. II, III, 1; Thess. I, IV, 12; Cor. II, XII, 13 wa
ïst, þize vanai veseiþ; Mc. X, 21 ainis þpus van ïst;
Luc. XVIII, 22; Luc. XIX, 34 fraujin þaurfts þis ïst.
«Annotatio 1.---Cor. I, IX, 25 legitur allis sik
gaþarbiþ, quod converti posset: omni se abstinet
(gall. s'abstient de tout); hic tamen allis fortasse significat
omnino, quemadmodum graecum πάντα et
ipsum allis apud Mth. V, 34 et Cor. I, XV, 20.
Annotatio 2.---Ad gasoþjan conjungitur etiam
instrumentalis: Mc. VIII, 4 waþro þans mag was gasoþjan
hlaibam ana auþidai?»
§ 238. Genitivus etiam plurimis verbis conceditur,
<a name=1153>
quae metaphysicam operationem in eodem respectu
designant, scilicet:
1) Luston concupiscere, gairnjan desiderare: Mth.
V, 28 saiwan qinon du luston ïzos; Mc. XI, 3 frauja
þis gairneiþ; Luc. XIX, 31; Cor. II, IX, 14; Phil. II,
26; Tim. I, III, 1; VI, 10;
2) Bidjan petere, fraihnan interrogare, beidan spectare:
Mth. XXVII, 58 ïosef baþ þis leikis ïesuis;
Mc. VI, 24; X, 38; Luc. XIV, 32; Joan. XIV, 14; XVI,
23; Cor. I, I, 22; II, XIII, 9; Mc. IV, 10 frehun ïna
þizos gajukons; XI, 29 fraihna ïzvis ainis vaurdis;
Luc. XX, 40; Joan. XVI, 23; XVIII, 21; Mth. XI,
3 anþaris beidaima (hinc Luther in ejus versione:
sollen wir eines Andern warten); Mc. XV, 43 ïosef
vas beidands þiudangardjos guþs; Luc. I, 21; II,
25; Gal. V, 5; Skeir. V, a;
«Annotatio 1.---Cum bidjan pronominale neutrum
etiam in accusativo ponitur, vid. § 220, 4, a).»
3) Karïst et simpliciter kara sollicitat  <a name=t6315>[6315] (cum accusativo
personae), unkarja visan negligentem esse, gaveison
anxiari, sollicitari, fairveitjan sollicitari, attendere,
atsaiwan intendere, cavere, bisaiwan attendere, hausjan
audire, aurem praebere: Joan. X, 13 ni karïst
asni þize lambe; XII, 6; Mc. XII, 14 vitum þatei ni
kara þuk manshun; Tim. I, IV, 14 ni unkarja sijais
þizos anstais; Mth. XXV, 43 ni gaveisodeduþ
meina; Luc. I, 78; VII, 16; Cor. II, IV, 18, ni fairveitjan
þize gasaiwanane ak þize ungasaiwanane;
Tim. I, I, 4 faurbiudais ei ni atsaiwaina spille jah
gabaurþivaurde andilausaize; IV, 1; Tit. I, 14;
Mc. VIII, 15 saiwiþ ei atsaiwiþ ïzvis þis beistis fareisaie
(videte ut caveatis---); Rom. XII, 17 bisaiwiþ
godis ïn andvairþja manne allaize; Luc. II, 47
hausjandans ïs ana frodein ïs usgeisnodedun; Joan.
VII, 40 managai hausjandans þize vaurde; X, 16
lamba hausjand stibnos meinaizos; XVIII, 37; XIX,
13;
«Annotatio 2.---Gakaran curare, administrare,
accusativum regit: Tim. I, III, 5 jabai was seinamma
garda fauragaggan ni mag, waiva aikklesjon guþs
gakarai? Atsaiwan in sensu attendendi, providendi,
curandi etiam accusativum gubernat: Gal. VI, 1 atsaiwands
þuk silban ïbai jah þu fraisaizau, vel cum
du construitur: Tim. I, IV, 16 atsaiw du þus silbin
jah du laiseinai; significans autem cavere, cum
faura et dativo ponitur: Mth. VII, 15 atsaiwiþ faura
liugnapraufetum; Luc. XX, 46. Bisaiwan animadvertere,
perspicere, accusativum regit: Luc. XX,
23 bisaiwands ïze unselein ïesus qaþ du ïm. In interrogatione
Mth. XXVII, 4 wa kara unsis, wa non est
pro genitivo sumendum, sed genitivus suppleri debet.
Hausjan ordinario accusativum sumit (Mth. VII, 24,
etc., § 219, 2), sed in sensu audiendi, dativum (§ 224,
2).»
4) Hilpan et gahilpan adjuvare, freidjan parcere:
Mc. IX, 22 hilp unsara: 24 hilp meinaizos ungalaubeinais;
<a name=1154>
Luc. V, 7; Cor. II, VI, 2; Cor. II, I, 23
freidjands ïzvara þanaseiþs ni qam ïn kaurinþon;
«Annotatio 3.---Attamen cum freidjan accusativus
communiter adhibetur: Rom. XI, 21 guþ þans us gabaurþai
astans ni freidida, ïbai aufto ni þuk freidjai;
Cor. I, VII, 28 ïzvis freidja.»
5) Gamaudjan memorare, edocere, cum accusativo
personae, gamunan meminisse, andþaggkjan sik cogitare:
Joan. XIV, 26 parakletus gamaudeiþ ïzvis allis,
þatei qaþ du ïzvis; Tim. II, II, 14 gamaudei þizei
scilicet ïns; Mth. XXVI, 75 gamunda paitrus vaurdis
iesuis qiþanis du sis; Luc. I, 54, 72; XVII, 32; Joan.
XV, 20; XVI, 4; Tim. II, I, 4; Skeir. VII, a andþaggkjands
sik ïs valdufneis---vairþidos laisareis
andþaggkjands.
«Annotatio 4.---Gamunan saepe etiam accusativum
advocat: Mc. XIV, 72 gamunda paitrus þata
vaurd, sve qaþ ïmma ïesus; Cor. I, XI, 2; XV, 1, 2;
II, VII, 15; Tim. II, II, 8. Ufarmunnon autem, oblivisci,
dativum regit, vid. § 224, 2.
«Annotatio 5.---Necnon et probabiliter etiam
verba experiendi, sciendi, etc. cum genitivo construuntur,
uti concludere licet ex Rom. XI, 25, ubi
cum ni viljau ïzvis þizos runos verisimiliter unveisans
subaudiendum est, vid. ad. h. l.»
D. CAUSALIS.
§ 239. Causalis objectum ut rationem et causam
actionis vel habitus praebet. Jam vero gothica lingua
peculiarem quidem casum huic non excudit, sed
prout magis vel minus intima causa est ostendenda,
genitivus, vel dativus, vel etiam praepositiones usurpantur.
1) Genitivus ut causalis adhibetur cum skaman sik
pudet se: Mc. VIII, 38 saei skamaiþ sik meina jah
vaurde meinaize, jah sunus mans skamaiþ sik ïs;
Luc. IX, 26; Tim. II, I, 8, 16; cum sildaleikjan sik
mirari; Luc. XX, 26 sildaleikjandans andavaurde
ïs gaþahaidedun; cum vopjan accumbere: Luc. VII,
32 galeikai sind barnam þaim ïn garunsai sitandam
jah vopjandam sei na misso  <a name=t6316>[6316]. Ex causali etiam
illustratur lectio codicis B a nobis impugnata Cor.
II, XII, 21 ni qaino managans þize faura fravaurkjandane
jah ni ïdreigondane ana unhrainiþai, horinassau
jah aglaiteino; hic enim commutatur constructio,
simplici casu usurpato post praepositionem ana
saepe alias causalem respectum indicantem (vid.
infra 3) b); item Luc. VII, 21. Gal. VI, 12 vrakja galgins
xristaus vinnan genitivus a vrakja pendet (genit.
object.: persecutionem crucis Christi, propter crucem
Christi), gr. persequentur ob crucem (σταυρῷ).
2) Dativus ut causalis ponitur cum faginon laetari:
Cor. I, XIII, 6 ni faginoþ ïnvindiþai; Luc. X, 20;
aliter vero, licet etiam causalis sit, adhibetur Rom.
XII, 11 venai faginon spe gaudere; ut Cor. II, I, 15
þizai trauainai vilda faurþis qiman at ïzvis; Rom.
<a name=1155>
VII, 22 gavizneigs ïm vitoda guþs; XI, 20 ungalaubeinai
(propter eorum incredulitatem) usbruknodedun;
30 gaarmidai vaurþuþ þizai ïze ungalaubeinai;
Tim. I, VI, 8 þaim ganohidai sijaima,
coll. Luc. III, 14 valdaiþ annom ïzvaraim; Mc.
I, 34 gahailida managans ubil habandans missaleikaim
sauhtim; Luc. IV, 40; Luc. XV, 17 huhrau
fraqistna; Cor. II, IX, 2 vait gairnein ïzvara, þizaiei
fram ïzvis wopa; XI, 30.
3) E praepositionibus causalem significationem habentibus
animadvertendae sunt:
a) Imprimis ïn cum genitivo, propter, ob, erga,
causa, gratia: Mth. XXVII, 18 ïn neiþis atgebun
ïna; Mc. VI, 17 herodes gaband ïohannen ïn hairodiadins,
etc.; praecipue post faginon (Cor. I, XVI,
17), sildaleikjan (Mc. XI, 18), gauriþs vairþan (Mc.
VI, 26), gaurs (Mc. III, 5), hazjan (Luc. II, 20), wopan
(Thes. II, I, 4), etc., vid. gloss. In C);
hinc formulae ïn þis propter quod et ïn þizei consequenter.
Rarius autem ïn cum dativo construitur,
ut Cor. II, XII, 5 faur mik silban ni vaiht wopa niba ïn
unmahtim meinaim;
6) Ana cum dativo, super, in, etiam post faginon
(Cor. II, VII, 13), sildaleikjan (Mc. XII, 17), insuper
post usfilma vairþan (Mc. I, 22), usgeisnan (Luc. II, 47),
ïdreigon (Cor. II, XII, 21), etc., vid. gloss. Ana 4) b);
hinc formula ana þammei itaque;
c) Us ex, per: Cor. II, XIII, 4 ushramiþs vas us
siukein akei libaiþ us mahtai guþs; Gal. II, 16
ni vairþiþ garaihts us vaurstvam vitodis ainhun
leike, etc., vid. gloss. Us 3).
d) Bi cum accusativo, propter, in, de · praesertim
post sildaleikjan (Luc. II, 8), gretan (Luc. XIX, 14),
saurgan (Mth. VI, 28), þulan (Tim. II, II, 10), unverjan
(Mc. X, 41), etc., vid. gloss. Bi A) 4) f);
rarius autem cum dativo: Cor. I, X, 27 ni vaiht andsitan
bi gahugdai; Luc. I, 29 gaþlahsnoda bi ïnnagahtai
ïs; Cor. II, XII, 7;
e) Faura cum dativo, prae, ante, coram; Luc. XIX,
3 ni mahta ïesu gasaiwan faura managein; Joan.
XII, 42 faura fareisaium ni andhaihaitun;
f) Fram, super, pro, in; post faginon (Cor. II, II,
3), gaþrafstjan (Thess. I, III, 7), aviliudon (Tim. I,
II, 1, 2), wopan (Cor. II, IX, 2), etc., vid. gloss. Fram
3) b) bb).
«Annotatio.---Ubi þairh causaliter usurpatur, ut
Luc. I, 78; Eph. V, 6; Col. III, 6, interpres circa
graecum διὰ errasse videtur, quippe qui διά, quod in
his locis cum accusativo est, cum διὰ genitivum regente
confuderit.»
E. INSTRUMENTALIS.
§ 240. Exceptis quibusdam vestigiis in pronomine
(þe § 108, annot. 2, we § 110, annot. 1 et [Bopp,
Vergl. Gram. p. 189] sve), forma instrumentalis, quae
scilicet materiam cum qua vel medium per quod res
producitur vel perficitur, indicat, a gothica lingua
omnino exolevit, et ubique dativo suppletur.
1) Philem. 19 ïk gamelida meinai handau; Joan.
XVIII, 22 slah lo fin ictum vola (ῥαπίσμα); XII, 40 gaumjan <a name=1156>
augam jah fraþjan hairtin; Mth. XXVII, 59
ïosef bivand leik ïesuis sabana hrainjamma; Luc. VII,
38 qino dugann natjan fotuns ïesuis tagram jah skufta
haubidis seinis bisvarb; Joan. XI, 2 marja salboda
fraujan balsana; Luc. VIII, 16 ni manna dishuljiþ
lukarn kasa; Mc. V, 5 bliggvan sik stainam; Cor.
II, XI, 25 vandum usbluggvans vas; IX, 10 sa andstaldands
fraiva þana saiandan jah hlaiba du mata
andstaldiþ; I, IX, 7 was drauhtinoþ svesaim annom
wan? Mth. VIII, 16 usvarp ahmans vaurda; Mc. VII,
13 blauþeiþ vaurd guþs þizai anabusnai ïzvarai;
Cor. II, IV, 2 bairhtein sunjos ustaiknjam uns silbans;
VIII, 9 ïesus gaunledida sik, ei jus þamma ïs unledja
gabeigai vairþaiþ; Mth. VII, 22; Mc. X, 42; XII, 4;
Luc. VI, 1; Rom. XI, 11; X, 13; XIV, 15; Cor. II, I,
11; Col. II, 13; Tim. II, II, 14; Tit. I, 16; Skeir.
I, d; III, c, etc.
2) Praesertim cum verbis vestiendi, quae in graeco
sermone sensum induendi, circumdandi (περιβάλλεσθαι,
ἀμφιβάλλεσθαι) et cum accusativo construuntur:
Mc. XV, 20 gavasidedun ïna vastjom svesaim; Mth.
VI, 31 ni maurnaiþ we vasjaima; 25; Rom. XIII, 12
gavasjam sarvam (τὰ
ὅπλα) liuhadis; Mc. I, 6 vas
ïohannes gavasiþs taglam ulbandaus; Eph. IV, 24
gahamoþ þamma niujin mann; VI, 11 gahamoþ
ïzvis sarvam guþs; Thess. I, V, 8 gahamodai sijaima
brunjon galaubeinais jah hilma; Mth. XI, 8;
Rom. XIII, 14; Gal. III, 27; Col. III, 10, 12. Hinc
etiam Eph. VI, 14 standaiþ ufgaurdanai hupins sunjai
jah gapaidodai brunjon garaihteins. Pariter
andvasjan exuere; Mc. XV, 20 andvasidedun ïna þizai
paurpaurai, quod tamen eodem modo ac afslaupjan
(cum scilicet accusativo rei et dativo personae)
construi spectaretur: Col. III, 9 ni liugaiþ ïzvis misso
afslaupjandans ïzvis (dat.) þana fairnjan mannan.
3) Gothus insuper instrumentali saepe utitur, ubi
Graecus aliam constructionem usurpat: Mc. XI, 15
sitlans þize frabugjandane ahakim (περιστεράς) usvaltida;
XII, 1 bisatida ïna faþom (περιέθηκε
φραγμόν);
Luc. XIX, 43 bigraband fijands grabaiþuk
(περιβαλοῦσι
χάρακά
σοι); Mth. VI, 6 galukands (scilicet
heþjon) haurdai þeinai (κλείσας
τὴν
θύραν
σου); XXVII, 60 faurvalvjands steina mikilamma
daurons (προςκυλίσας
λίθον
μέγαν
τῇ
θύρᾳ) galaiþ;
Joan. XI, 38 hulundi staina ufarlagida vas (λίθος
ἐπέκειτο
ἐπὶ
σπηλαίῳ). Huc pertinent plurimi casus, ubi
ad vairpan et ipsius composita dativus ut instrumentalis
jungitur: Mth. XXVII, 5 atvairpands þaim silubram
(τὰ
ἀργύρια) ïn alh aflaiþ; Mc. X, 50 afvairpands
vastjai seinai (τὸ
ἱμάτιον) qam at ïesua; IV,
26 manna vairpiþ fraiva (σπόρον) ana airþa; XV,
24 vaurpun hlauta (κλῆρον) ana vastjos. Hinc etiam
Mc. XI, 8 managaî vastjom (ἱμάτια) stravidedun ana
viga; Luc. XIX, 36.
Huc pertinet etiam Luc. XVII, 29 rignida svibla
jah funin (ἔβρεξε
θεῖον
καὶ
πῦρ), quemadmodum latine:
sanguine pluit.
«Annotatio.---Redundanter adhibetur instrumentalis:
Mc. I, 4 knivam knussjands; I, 6 vaurda <a name=1157>
qiþan (λόγῳ
εἰπεῖν, Mth. VIII, 8 λόγον
εἰπεῖν); IV, 3
saian fraiva; VI, 9 gaskohs suljom; VII, 10 dauþau
afdauþjaidau.»
4) Instrumentalis etiam sequentibus praepositionibus
exprimitur:
a) Imprimis per þairþ cum accusativo (διὰ cum
genitivo) per: Mc. VI, 2 mahteis þairh hunduns
ïs vairþand; Skeir. VI, c attins bi ïna varþ veitvodeins
suman þairh praufete vaurda, sumanuh þan
þairh stibna us himina, sumanuh þan þairh
taiknins; Tim. II, I, 6 ansts guþs ïst ïn þus þairh
analagein handive meinaizo; alia exempla vid.
gloss. þairh 2) a) Hac praepositione potissimum
designatur medium personale (id est persona per
quam fit aliquid): Cor. II. IX, 11 ainfalþei vaurkeiþ
þairh uns aivxaristian guþa; Col. I, 16 alla þairh
ïna gaskapana sind, vid. ibid. b);
b) Per ïn cum dativo: Mc. XI, 28 ïn wamma
valdufnje þata taujis? Rom. X, 9 andhaitan in munþa;
Luc. VII, 25 ïn hnasqjaim vastjom gavasiþs;
hinc, dativo et praepositione prosmiscue usurpatis:
Luc. III, 16 ïk ïzvis vatin daupja, ïþ gaggiþ svinþoza
mis, sah ïzvis daupeiþ ïn ahmin veihamma jah
funin; etiam ubi persona instrumentum est: Cor.
I, XV, 22 ïn adama allai gadauþnand, ïn xristau
allai gaqiunand, vid. gloss. In B) 3) c);
c) Per us cum dativo post verba emendi, vendendi:
Luc. XVI, 9 taujan sis frijonds us faihuþraihna
ïnvindiþos; Mth. XXVII, 7 usbugjam akr us þaim
skattam; Luc. VIII, 3;
d Raro per miþ: Mth. XXVI, 72 miþ aiþa svor.
F. MODALIS.
§ 241. Modalis modum, rationemve, qua res contingit
vel efficitur, indicat. Porro saepe ad instrumentalem
plus aequo accedens, ab eo tantum modalis discriminatur,
quod ordinario attributo gaudeat. Hinc dativo
exprimitur; sed licet forma peculiaris a lingua
omnino exoleverit, tamen in adverbialibus formis
in aba et o servatam esse forsan videbitur, quippe
cum proprium adverbii munus sit modum et rationem
actionis vel habitus determinandi, unde fit, ut Gothus
quandoque loco adverbii modalem, et loco modalis
adverbium usurpet.
1) Tim. II, III, 8 þamma haidau ei (ὃν
τρόπον)
jannis jah mambres andstoþun moseza, sva jah þaî
andstandand sunjai; Cor. II, XII, 16 visands listeigs
hindarveisein (δόλῳ) ïzvis nam; I, 8 ufarassau
(καθ᾽
ὑπερβολήν) kauridai vesum; Tim. I, I, 8 cod.
A: god ïst vitoþ, jabai was ïs vitoda (νομίμως)
brukeiþ; Luc. I, 74 unagein (ἀφόβως) skalkinon.
Mc. IV, 33 svaleikaim managaim gajukom
rodida du ïm þata vaurd; Cor. II, III, 18 veis andhulidamma
andvairþja vulþu fraujins þairhsaiwam;
I, XI, 5; Rom. XV, 6 gaviljai ainamma
munþa hauhjaiþ guþ; Mth. XXVII, 46 uf hropida
ïesus stibnai mikilai; 50; Mc. V, 7; Luc. I, 42;
Luc. II, 9 ohtedun agisa mikilamma (φόβον
μέγαν;
apud Mc. IV. 41 adest, praeeunte Graeco, agis mikil);
<a name=1158>
Skeir. I, c þatuh vesi viþra þata gadob, ei frauja
qimands mahtai gudiskai jah valdufnja þana
galausidedi, gadob vas mais þans svesamma viljin
ufhausjandans diabulau þanzuh aftra svesamma viljin
gaqissans vairþan nasjandis laiseimai; Joan. XVIII,
32 wileikamma dauþau skulda gasviltan; Cor.
II, XII, 18 niu þamma samin ahmin ïddjedum,
niu þaim samam laistim? Luc. VI, 38 þizai
samon mitadjon, þizaiei mitid, mitada ïzvis.
2) E praepositionibus ad designandum modalem
usurpantur:
a) praecipue miþ: Mc. IV, 16 miþ fahedai nimand
vaurd; Eph. IV, 2 miþ allai hauheinai jah
qairrein, miþ usbeisnai usþulaiþ ïzvis misso;
Mc. XIII, 26 gasaiwand sunu mans qimandan miþ
mahtai managai jah vulþau; Luc. XVII, 15
gavandida sik miþ stibnai mikilai ushauhjands
guþ. Alia exempla vid. gloss. Miþ 2) b) β) et γ);
b) In cum dativo: Mc. III, 23 ïn gajukom qaþ
du ïm; Eph. V, 19 fullnaiþ ïn ahmin rodjandans ïzvis
ïn psalmon jah hazeinim jah saggvim ahmeinaim;
Mc. IX, 1 gasaiwand þiudinassu guþs qumanana
ïn mahtai; Rom. IX, 22 guþ usbeidiþ ïn
managai laggamodein bi kasam þvairheins.
Alia exempla vid. gloss. In B) 3) b);
c) Us: Cor. II, IX, 6 saei saiïþ us gaþagkja
(φειδομένως), us gaþagkja jah sneiþiþ, jah saei
saiïþ ïn þiuþeinai, us þiuþeinai (ἐπ᾽
εὐλογίαις)
jah sneiþiþ; Tim. II, II, 22 anahaitan fraujan us
hrainjamma hairtin; Philem. 14 ïnu þein ragin
ni vaiht vilda taujan, ei ni svasve bi nauþ þiuþ þein
sijai ak us lustum (κατὰ
ἑκούσιον); ampliora vid.
gloss. Us 3) b);
d) Bi cum dativo, secundum, in modum (κατὰ
cum accusativo), in formulis bi biuhtja (Luc. I, 9);
bi sunjai (ἀληθῶς Mth. XXVI, 73), bi nauþai (Philem.
14), bi vitoda (Luc. II, 22), bi gavaleinai (Rom. IX,
11), bi mahtai (Cor. II, VIII, 3), bi ïnsahtai (Skeir.
V, b) etc., vid. gloss. Bi B) 3) f);
§ 242. Exempla adverbiorum modalitatem actionis
designantium haec sunt: Neh. VI, 16 atdraus agis ïn
ausona ïze abraba (σφόδρα); Skeir. III, d ïohannes
bairhtaba uns laiseiþ qiþands; Mth. XXVI, 75
paitrus usgaggands ut gaigrot baitraba (πικρῶς);
Mc. VI, 20 herodes gabaurjaba (ἡδέως) ïohanne
andhausida; Thess. I, II, 10 veitvods guþs waiva
veihaba jah garaihtaba jah unfairinodaba ïzvis
þaim galaubjandam vesum; Mc. XIV, 11 ïudas sokida,
waiva gatilaba ïna galevidedi; Joan. XVIII, 23 ubilaba
rodida; Tit. I, 13 gasak ïns wasslaba; Joan.
VII, 13 balþaba (ἐν
παῤῥησίᾳ) rodida; Mc. XIV, 44
grepiþ þana jah tiuhiþ arniba; X, 23 waiva agluba
þai faiho gahabandans ïn þiudangardja guþs galeiþand?
Mth. VIII, 6 þiumagus meins ligiþ ïn garda
usliþa harduba balviþs; Cor. II, X, 6 manvuba
(ἐν
ἑτοίμῳ) habaiþ du fraveitan all ufarhauseino.
Joan. XV, 25 fijaidedun mik arvjo (δωρεάν); VII,
10 galaiþ ïn þo dulþ ni andaugjo ak sve analaugniba;
<a name=1159>
Luc. VII, 4 bedun ïesu usdaudo; Joan. XVIII,
20 ïk andaugjo (παῤῥησίᾳ) rodida, jah þiubjo
(ἐν
κρυπτῷ) ni rodida vaiht; Luc. I, 3 galeikaida mis
fram anastodeinai allaim glaggvuba afarlaistjandin
gahahjo þus meljan; Mc. VI, 25 atgaggandei sunsaiv
sniumundo (μετὰ
σπουδῇς) du þamma þiudana
baþ.
Luc. XIV, 10 usgagg hauhis (ἀνώτερον); Rom.
XIII, 11 nu newis (ἐγγύτερον) ïst naseins unsara þau
þan galaubidedum; Gal. II, 6 ni vaiht mis vulþris
ïst (διαφέρει); Phil. II, 28 sniumundos (σπουδαιοτέρως)
ïnsandida ïna; Cor. I, XIV, 27 was rodjai bi
tvans aiþþau maist (τὸ
πλεῖστον) þrins. Alia adverbia
vid. § 163 et exempla in gloss. hh. vv.
«Annotatio 1.---In locum adverbii aliquando
subditur
«a) Modalis adverbio respondens, sive in simplici
casu, sive propius praepositione determinatus, vid.
§ 241, 1) et 3), c) et d). Vel adverbia et modalis
aeque simul usurpantur: Thess. II, III, 6 wairban ungatassaba
jah ni bi anafilham.
b) Determinatio praedicati: Thess. I, II, 13 aviliudom
guþa unsveibandans (ἀδιαλείπτως); V, 17;
Joan. VI, 66 managai galiþun siponje ïs ïbukai
(εἰς
τὰ
ὀπίσω); Luc. XVII, 31 saei ïst ana haiþjai, ni
gavandjai sik ïbukana; Tim. I, II, 13 adam fruma
(primo) gadigans varþ, þaþroh aivva; coll. § 215,
annot. 5.
«Annotatio 2.---Quod etiam praepositiones ut
adverbia usurpentur, vid. § 251, annot. 4.»
§ 243. Huc adducendi sunt casus, ubi dativus
objectum in quo, ad quod res actiove fit et exercetur,
vel principium cujuslibet habitus reperitur (interroganti
in quo? ad quod? secundum quod?), significat:
Col. III, 22 ufhausjaiþbi all leika (κατὰ
σάρκα)
fraujam; Eph. VI, 15 gaskohai fotum (τοὺς
πόδας, ad
pedes) ïn manviþai aivaggeljons; Gal. I, 22 vas unkunþs
vlita (τῷ
προσώπῳ) aikkesjom; Phil. II, 7
xristus manaulja (σχήματι) bigitans varþ sve manna;
Luc. I, 80 barn svinþnoda ahmin (πνεύματι);
VI, 20 audagai jus unledans ahmin; Eph. IV, 23
ananiujaiþ ahmin (ubi in interpretatione nostra
renovetis-vos spiritu legendum est); Mc. VIII, 36 wa
boteiþ mannan, jabai gageigaiþ þana fairwu allana
jah gasleiþeiþ sik saivalai seinai (ζημιωθῇ
τὴν
ψυχὴν); Luc. IV, 18 ganasjan þans gamalvidans hairtin
(τὴν
καρδίαν); Tim. I, VI, 5 usbalþeins fravardidaize
manne ahin (τὸν
νοῦν); II, III, 8 mannans fravaur
þanai ahin; Cor. I, XIV, 20 fraþjam (φρεσί) fullaveisai
sijaiþ; Eph. IV, 18 riqizeins gahugdai
(διανοίᾳ) visan.
«Annotatio 1.---Hic etiam saepe praepositio bi cum
dativo usurpatur: Mth. VII, 16 bi akranam ïze
ufkunnaiþ ïns; Skeir. V, a bi þamma (ex hoc) galaisjand
sik tva andvairþja altins jah sunaus andhaitan,
vid. gloss. V. Bi 3). a).»
Luc. II, 52 ïesus þaih frodein (σοφίᾳ) jah vahstau jah anstai;
Skeir. IV, c ïohannes vistai manna
vas: Mc. VII, 26 vas qino haiþno saurinifynikiska gabaurþai
<a name=1160>
(τῷ
γένει); Joan. VI, 10 anakumbidedun
vairos raþjon (τὸν
ἀριθμόν) svasve fimf þusundjos;
Mc. V, 22 qimiþ ains þize synagogafade namin (ὀνόματι)
ïaeirus.
«Annotatio 2.---Quod hic etiam more graeco et
textu praeeunte accusativus usurpetur, vid. § 220, 4).»
G. DETERMINATIO LOCI.
§ 244. Respectus objecti ad locum triplex esse
potest; vel enim in loco metipso est et existit, vel a
loco redit vel tendit ad locum. Jam vero, si nonnullas
formas generales ad determinandum quo pergitur,
excipias, nullum peculiarem casum habet Gothus,
quo illos respectus ne existentiam quidem in loco
(locativum) exprimat, cui penuriae sive praepositionibus
sive adverbiis ut praepositionibus usurpatis supplet.
I. In quaestione UBI?
1) Hic praesertim spectandum habemus adverbia,
quae locum per se ipsa determinant: Cor. I, V, 12 wa
mik jah þans uta (foris) stojan, niu þans ïnna (intra)
jus stojiþ? Phil. II, 14 þaim afta (retro) ufarmunno,
iþ duþaim faura (ante) mik ufþanja; Col.
III, 1 þoei ïupa (superne) sind sokeiþ; Mc. XIV, 66
vas paitrus ïn rohsnai dalaþa (deorsum); Eph. II,
13 jus juzei simle vesuþ fairra (longe), vaurþuþ
newa (prope) ïn bloþa xristaus; Joan. XI, 38 hulundi
staina ufarlagida vas ufaro (superne). Item aljar
alibi, war ubi? þar ibi, þarei ubi, her hic, jainar
illic, vid. Gloss. hh. vv.
2) praepositiones et adverbia, quae, ut strictius determinent
locum, objectum secum habent. Scilicet ad
designandum respectum
a) In (interroganti ubi?), principaliter usurpatur ïn
cum dativo: Mth. X, 32 atta meins, saei ïn himinam
ïst; VIII, 6 þiumagus meins ligiþ ïn garda;
Cor. II, I, 8 aglo unsara so vaur þano uns ïn asiai;
I, 1 aikklesjo guþs so visandei ïn kaurinþon; Rom.
VII, 18 ni bauïþ ïn mis, þat-ïst ïn leika meinamma
þiuþ; Luc. III, 4 gameliþ ïst ïn bokom vaurde
esaeiïns. Hinc etiam ad exprimendam existentiam in
medio, inter: Mth. VIII, 10 ni ïn israela svelauda
galaubein bigat; XI, 11 ni urrais ïn baurim qinono
maiza ïohanne; XXVII, 56 ïn ïm vas marja. Alia
exempla vid. Gloss. In B) 1).
Ad existentiam in loco accedit existentia, in super,
quae per ana cum dativo redditur: Mc. I, 45 uta ana
auþjaim stadim vas; IV, 31 kaurno sinapis minnist
allaize fraive ïst þize ana airþai; II, 25 ahma
veihs vas ana ïmma, vid. Gloss. Ana B) 1).
In medio super (inter) gothice est miþ: Mc. VII, 31
qam at marein galeilaie miþ þveihnaim markom
(inter utrosque limites) daikapaulaios.
Contrarium vero existentiae in loco, id est, absentia
a loco, per utana cum genitivo exhibetur: Skeir.
III, b vitoþ garaidida azgon kalbons gabrannidaizos
utana bibaurgeinais.
b) Juxta, ad, adhibetur at cum dativo: Mth. IX, 9
ïesus gasaw mannan sitandan at motai; V, 2 tva
skipa standandona at þamma saiva; Cor. I, XVI
<a name=1161>
6 at ïzvis vaitei salja, etc., vid. Gloss. At B) 1).
Raro autem usurpatur bi cum dativo, nam undgreipan
bi handau (Mc. V, 41; IX, 27) jam est expressio
figurata; in sensu magis proprio adhibetur post verba
jurandi, et precandi, ut Mth. V, 34, 35, 36; V, 7;
Cor. II, X, 1.
Relatio viciniae per newa cum dativo exprimitur:
Joan. XI, 18 vas beþania newa ïairusaulymiam;
Rom. X, 8 newa þus þata vaurd ïst. Sed prope,
ante, per faur cum accusativo: Mc. 10, 46 blinda sat
faur vig du aihtron; Luc. XVIII, 35.
Ad existentiam ad (relationem proximitatis) pertinet
existentia cum (relatio communitatis), licet haec
relatio propter personam quae in communione est,
non localis sit; ut ut est, semper redditur per miþ
cum dativo: Mth. XXVI, 69 jah þu vast miþ ïesua;
Luc. II, 36 anna libaida miþ abin jera sibun; Mth. V,
41 jabai was þuk ananauþjai rasta aina, gaggais miþ
ïmma tvos. Alia exempla vid. gloss. Miþ I. 1).
Ubi autem haec relatio communitatis in sensu
metaphysico sumitur, scilicet auxilii vel colloquii,
tunc ordinario du (§ 246, 3) b) potissimum usurpatur.
Contrarium praecedentis, sine, per ïnuh cum accusativo
vertitur: Joan. XV, 5 ïnuh mik ni maguþ
taujan ni vaiht; Rom. X, 14 waiva hausjand ïnu
merjandan etc., vid. gloss. Inuh.
c) Ante, coram, per faura cum dativo exhibitur:
Rom. XIV, 10 allai gasatjanda faura stauastola
xristaus; Mth. XI, 10 aggilus gamanveiþ vig þeinana
faura þus; vid. gloss. Faura A) a)
Contrarium praecedentis, post, retro, per afar cum
dativo: Luc. IX, 23 jabai was vili afar mis gaggan,
afaikai sik silban; XIX, 14 baurgjans ïnsandidedun airu
afar ïmma. Utraque praepositio etiam in sensu
metaphysico usurpantur.
d) Trans, gr. πέραν, gothice dicitur hindar, quod
tamen germanico hinter omnino respondet: Joan. III,
26 rabbei, saei vas miþ þus hindar jaurdanau,
sa daupeiþ; VI, 22 managei stoþ hindar marein;
vid. Gloss. Hindar II, 1).
e) Super, in, per ufar cum dativo exhibitur: Mth.
XXVII, 25 varþ riqiz ufar allai airþai; VI, 14 atta
izvar sa ufar himinam; vel per ufaro cum genitivo:
Luc. X, 19 gaf ïzvis valdufni trudan ufaro
vaurme jah skaurpjono; alibi etiam figurative:
Eph. I, 21 guþ gasatida ïesu ïn taihsvon seinai ïn
himinam ufaro allaize reikje jah valdufnje jah
mahte etc., sicut et ufaro cum dativo: Luc. XIX, 19
þu sijais ufaro fimf baurgim; vid. gloss. Ufar.
Contrarium praecedentis, sub, subter, per uf cum
dativo vertitur: Mc. IV, 32 magun uf skadau bagmis
fuglos himinis gabauan; Cor. I, X, 1 attans unsarai
uf milhmin vesun, vid. Gloss. Uf B) 1);
per undaro cum dativo: Mc. VI, 11 mulda undaro
fotum; VII, 28 hundos undaro biuda. Porro hoc
est inter uf et undar discrimen, quod uf indicet objectum
alii majori subjectum et ab eo coopertum esse
et protectum, undar vero ostendat obiectum sub alio
<a name=1162>
quidem positum, sed ita, ut utrumque se invicem
protegant et cooperiant. Caeterum uf, sicut et ufar in
sensu metaphorico sumi possunt, ut Gal. IV, 21 ufvitoda
visan, etc., vid. gloss.
f) Contra, adversus, per viþra cum accusativo redditur:
Mc. IV, 1 managei viþra marein ana staþa
vas; 15 þaï viþra vig; Cor. I, XIII, 12 andvairþi
viþra andvairþi; Luc. I, 73 guþ aiþ svor viþra
abrahama (quod proprie dativi est forma, probabiliter
in abraham immutanda, quippe cum a finale propter
a initiale sequentis vocabuli sine dubio irrepserit);
vel per andvairþis cum dativo: Mth. XXVII, 61 vas
jainar marja magdalene jah so anþara marja sitandeins
andvairþis hlaiva.
§ 245. II. In quaestione UNDE?
1) Huc veniunt adverbia loci: Mc. V, 27 qens atgaggandei
ïn managein aftana (retro, gall. de derrière)
attaitok vastjai ïesuis, cujus loco reperitur in
parallelis Mth. IX, 20 et Luc. VIII, 44 locis aftaro;
Joan. VIII, 23 jus us þaim dalaþro (deorsum) sijuþ,
ïþ ïk us þaim ïupaþro (superne, desuper) ïm, et
cum eo ïupana, quod significationem magis temporalem,
de novo, prae se fért (Gal. IV, 9); Mc. VII, 21 ïnnaþro
(intrinsecus) us hairtin, manne mitoneis ubilos
usgaggand; 18 all þata utraþro (extrinsecus)
ïnngaggando ïn mannan ni mag ïna gamainjan; Cor.
II, VII, 5 utana vaihjons, ïnnana agisa; Mth. XXVII,
55 vesun jainar qinons managos fairraþro saiwandeins;
item aljaþro aliunde, waþro unde? þaþro
inde, hac, jainþro illac, allaþro undique, vid. gloss.
hh. vv.
2) Inter praepositiones et adverbia animadvertes:
a) Ad designandum motum a loco:
aa) Af cum dativo, proprie designans a loco superiori
motum: Luc. XVI, 21 gairnida saþ ïtan drauhsno þizo
driusandeino af biuda þis gabeigins; Mth. VII, 16
ïbai lisanda af þaurnum veinabasja? Luc. VI, 29
þamma nimandin af þus vastja jah paida ni varjais;
Mc. XV, 21 undgripun seimona kyreinaiu qimandan af
akra; XVI, 8 usgaggandeins af þamma hlaiva
gaþlauhun; Phil. IV, 15 usïddja af makidonai; vid.
gloss. Af I. 1);
bb) Fram cum dativo, proprie indicans simpliciter
motum a loco: Mth. VIII, 11 managai fram urrunsa
jah saggqa qimand; XXVII, 55 laistidedun afar ïesua
fram galeilaia; Joan. VIII, 42 ïk fram guþa
urrann; vid. gloss. Fram I. 1).
«Annotatio 1.---Post verba accipiendi, audiendi,
videndi et similia, persona a qua accipitur, auditur,
videtur, etc., quandoque cum at (apud) construitur,
ita ut apud eam accipi, audiri, videri aliquid dicatur.
Quemadmodum igitur adest Joan. VIII, 40 sunja hausida
fram guþa, ita in Skeir. IV, d anafalh fulhsnja
þoei gasaw jah gahausida at attin; insuper
Mc. XII, 2 ïnsandida skalk ei at þaim vaurstvjam
nemi akranis, ubi niman af sumere aliquid ab aliquo
potius significat (Luc. VI, 29; XIX, 24, etc.). Alia
exempla vid. gloss. V. At B) 1) c); coll. Af I. 1) b).
«Annotatio 2.---Si quandoque af et fram cum genitivo
construuntur: Mth. XXVII, 57 manna gabigs af <a name=1163>
areimaþaias; Mc. XV, 43; Joan. XI, 1 lazarus af beþanias; Luc. VIII, 49 gaggiþ sums manne fram þis
fauramaþleis, hoc in priori casu ex eo venit, quod
interpres male intelligens formam graecam imitatus
sit, cum Joan. XII, 21 verterit filippus sa fram beþsaeida,
et in posteriori mendum adsit, nisi ad ellipsim
recurratur (coll. § 216, annot. 7).»
cc) Us cum dativo, proprie significans ex loco superiori
motum: Mc. I, 11 stibna qam us himina; Joan. VI,
23 skipa qemun us tibairiadau; Luc. IV, 22 vaurda
usgaggandona us munþa; I, 78 urruns us hauhiþai;74 us handau fijande unsaraize galausidai; VI,
44 ni us þaurnum lisanda smakkans; Mth. XXVII, 64
urrais us dauþaim; Neh. V, 17 þai qimandans at
unsis us þiudom ana biuda meinamma andnumanai
vesun; Joan. VII, 52 þu us galeilaia ïs; Rom. subscript.
du rumonim gameliþ ïst us kaurinþon; Joan.
VIII, 44 jus us attin diabaulau sijuþ.
«Annotatio 3.---In genere tres supradictae praepositiones,
fram scilicet, af et us, in metaphorico sensu
usurpatae significant originem, unde aliquid prodit,
et fram in particulari passivis verbis conjungitur, ut
objectum, a quo quid efficitur, indicet. Quod si Germani
praepositione von post verba dicendi, narrandi
utuntur, hoc etiam apud Gothos jam in usu erat, siquidem
cum bi communiter adhibito (§ 246 3) c)
etiam fram usurpant, vid. gloss. hh. vv.»
Huc adducenda sunt adverbia utana, utaþro cum
genitivo, ex, extra: Mc. VIII, 23 ustauh þana blindan utana veihsis; VII, 15 ni vaihts ïst utaþro
mans ïnngaggando ïn ïna þatei magi ïna gamainjan.
b) Longe a, fairra cum dativo: Mth. VII, 23 afleiþiþ
fairra mis; Luc. II, 37 ni afïddja fairra alh;
vid. gloss. V. Fairra.
c) (Ex) ultra, hindana cum genitivo: Mc. III, 7,
8 filu manageins us galeilaia laistidedun afar ïmma jah
us ïudaia jah us ïairusaulymim jah hindana ïaurdanaus.
d) De, and cum accusativo: Mth. VIII, 32 run gavaurhtedun
sis alla so hairda and driuson ïn marein;
Cor. II, XI, 33 þairh augadauro ïn snorjon athahans vas
and baurgsvaddjau.
§ 246. III. In quaestione QUO?
1) Nonnulla tantum loca sunt, in quibus simplex
genitivus usurpatur: Mc. IV, 35 usleiþam jainis stadis
(εἰς
τὸ
πέραν); Luc. XV, 15 baurgja ïnsandida ïna
haiþjos seinaizos (εἰς
τὸν
ἀγρόν) haldan sveina;
XIX, 12 gaggida landis (εἰς
χώραν
μακράν); Tim. I,
l, 3 baþ þuk saljan ïn aifaison galeiþands makidonais
(εἰς
Μακεδονίαν). Singulariter animadvertendum
est, quod Gothus in hac construenda quaestione a Graeco
prorsus abhorret, quippe cum Luc. XIX, 4 ἐκείνης
ἤμελλε
διέρχεσθαι non jainis sed and þata convertat.
Quam constructionem qui explicare tentaret interpretando:
ex hoc loco, ex hac regione, gratuito prorsus
conjiceret, cum ex una parte non hic de motu ab,
sed de motu ad agatur, et ex altera, genitivus ipse
unquam motum ab non habeat.
2) Adverbia loci: Mc. IX, 25 atgaggands ïnn (in)
<a name=1164>
habaida handu maujos; Joan. XIX, 4 attiuha ïzvis ïna
ut (foras); Rom. X, 6, 7 was ussteigiþ ïn himin, þatïst
xristu dalaþ (de) attiuhan. aiþþau was gasteigiþ
ïn afgrundiþa, þatïst xristu us dauþaim ïup (sursum)
ustiuhan; Joan. VIII, 14 vait waþro qam jah waþ (quo)
galeiþa; VII, 35 qeþun ïudaieis wadre (quonam) sa
skuli gaggan; Mc. XI, 3 sunsaiv fulan ïnsandeiþ hidre
(huc); Joan. XI, 8 aftra gaggis jaind (illuc); Luc.
XVII, 37 þarei leik, jaindre (illuc) galisand sik arans;
Joan. XVIII, 3 ïudas nam hansa ïddjuh jaindvairþs;
framis prae, ad respondendum graeco πρό in compositis
vid. Mc. I, 19; Rom. XIII, 12.
3) Inter praepositiones et adverbia animadvertes:
a) Ad exprimendum motum in, ad (urbes et regiones),
inter (multitudinem), ïn cum accusativo: Mth.
IX, 7 usliþa urreisands galaiþ ïn gard seinana; Joan.
XVIII, 11 lagei þana hairu ïn fodr; Luc. II, 39 ïosef
jah maria gavandidedun sik ïn galeilaian ïn baurg
seina nazaraiþ; Cor. II, I, 16 vilda galeiþan ïn makidonja;
Luc. X, 29 manna galaiþ af ïairusalem ïn
ïaireikon jah ïn vaidedjans frarann; vid. gloss.
In l. A) 1).
Item adverbium ïnnana cum genitivo, intus cum
motu: Mc. XV, 16 gadrauhteis gatauhun ïesu ïnnana
gardis.
Huc pertinent verba: tendere ad, ire ad, ïn et ana
cum accusativo: Luc. XIV, 21 usgagg ïn gatvons
jah staigos baurgs jah unledans attiuh hidre; VI, 12
usïddja ïesus ïn fairguni bidjan; Joan. VI, 21 skip
varþ ana airþai, ana þoei ïddjedun; Luc. IV, 5 ustauh
ïesu diabulus ana fairguni hauhata; Mth. X, 34 ni
qam lagjan gavairþi ana airþa; Mc. IV, 21 lukarn
qimiþ duþe ei ana lukarnastaþan satjaidau; vid.
gloss. Ana I. A) 1). Hinc ïn scopum etiam indicat,
et ïn et ana erga, ad, in, metaphorice significant,
scilicet ïn in bonam malamve partem, ana in
malam tantum partem, hoc posteriori etiam cum dativo
constructo; vid. gloss. hh. vv.
Ad, juxta dicitur faur cum accusativo: Mc. I, 16
ïesus warbonds faur marein galeilaias gasaw seimonu;
II, 13 galaiþ aftra faur marein; IV, 4 fraiv
gadraus faur vig; vid. gloss. Fram l. A) a). Secus,
and cum accusativo: Luc. XIV, 23 usgagg and
vigans jah faþos jah nauþei ïnnatgaggan.
«Annotatio 1.---Gothicae linguae proprium est,
quod verbum qiman (venire) semper ut verbum quietis
valeat et spectetur, semperque cum ïn vel ana et
sequente dativo construatur: Tim. II, I, 16 qimands
ïn rumai auneiseifaurus sokida mik; I, I, 15 ïesus
qam ïn þamma fairwau fravaurhtans nasjan; Eph.
V, 6 þairh lausa vaurda qimiþ hatis guþs ana sunum
ungalaubeinais; solummodo apud Joan. VI, 14, 22;
XI, 27 ïn adest cum accusativo. Communiter etiam
cum dativo construitur ïn post lagjan, satjan et briggan:
Mth. XXVII, 60 ïosef galagida leik ïesuis in niujamma
seinamma hlaiva; Cor. I, XII, 18 guþ gasatida
liþuns ainwarjanoh ïn leika svasve vilda; Skeir.
II, a sa ïupa brigganda ïn þiudangardjai guþs
vig. Necnon et quandoque post alia intransitiva, vid.
gloss. h. v.
 <a name=1165>
«Annotatio 2.---Cum verbo pulsandi usurpatur bi et
dativus: Luc. IV, 11; VI, 48; etiam du: Rom. IX,
32.»
b) Ad, du cum dativo: Eph. IV, 13 garinnaima du
vaira fullamma du mitaþ vahstaus fullons xristaus;
Luc. II, 11 gagg du garda þeinamma; Thess. I, III,
11 frauja unsar garaihtjai vig unsarana du ïzvis; Luc.
I, 16 managans sunive ïsraelis gavandeiþ du fraugin;
vid. gloss. V. Du. Hinc etiam du scopum indicat;
adhibetur insuper ubi aliquis ad alium loquitur, quia
ad eum quem interpellat, verti censetur (quo in casu
saepe etiam dativus simpliciter usurpari videmus § 224,
2), significat itaque obviam, sive in sensu hostili,
contra, sive in sensu amico, ad, vid. gloss., h. v. Sequitur
verba qiman, briggan et alia, quae ïn cum dativo
regunt (vid. annot. 1); attamen hic etiam at cum dativo
(apud [ad] aliquem venire) poni potest: Mth. VII,
15 liugnapraufeteis qimand at ïzvis ïn vastjom lambe;
Mc. IX, 19 bairiþ ïna du mis. jah brahtedun ïna at
ïmma (ubi post bairan semper du, post autem briggan,
at poni videre est), vid. gloss. Ana B) 1) b).
Prope, juxta vertitur new cum accusativo: Luc. XV,
15 atïddja new razn; post qiman autem newa dativum
regit (coll. annot. 1): Joan. VI, 19 gasaiwand
ïesu newa skipa qimandan; 23. Usque ad dicitur
und cum accusativo: Luc. IV, 42 manageins sokidedun
ïesu jah qemun und ïna; 29 brahtedun ïesu und
auhmisto þis fairgunjis; Mc. XIII, 27 sunus mans
galisid gavalidans seinans af fidvor vindam fram andjam
airþos und andi himinis; vid. gloss. Und. l. A) 1).
Obviam, viþra cum accusativo: Mth. VIII, 34 alla
so baurgs usïddja viþra ïesu; hinc sicut ïn (vid. supra
a) contra, versus, adversus sive in bonam sive in
malam partem, vid. gloss. V. Viþra b).
c) Circum, bi cum accusativo. Mc. III, 32 setun bi
ïna managei; Mth. VIII, 18 gasaw ïesus managans hiuhmans
bi sik; vid. gloss. Bi I. A) 1). Hinc in
metaphorico sensu, de, super, circa (περί cum accusativo)
significat post verba dicendi, necnon et in (περί
cum genitivo et accusativo) et secundum (κατά cum
accusativo), vid. gloss. h. v.; in ultimo sensu dativum
communiter regit.
d) Per, þairh cum accusativo: Mc. IX, 30 ïddjedun
þairh galeilaian; Luc. VI, 1 varþ gaggan ïmma
þairh atisk; Mc. XI, 16 ni lailot ei was þairhberi kas
þairh þo alh; Cor. II, XI, 33 þairh augadauro
ïn snorjon athahans vas; I, XIII, 12 saiwam nu þairh
skuggvan; vid. gloss. þairh I. 1).
Super, ultra, ufar cum accusativo: Luc. IV, 39 atstandands
ïesus ufar ïja gasok þizai brinnon; Eph.
IV, 10 usstaig ufar allans himinans; Joan. VI, 1
ïesus galaiþ ufar marein; 17; X, 40; XVIII, 1.
Coll. f).
Contrarium praecedentis sub, infra, undar et uf cum
accusativo, quorum discrimen vid. § 244 2) d): Mc.
IV, 21 ïbai lukarn qimiþ duþe ei uf melan satjaidau
aiþþau undar ligr? Mth. VIII, 8 ni ïm vairþs ei uf
hrot mein ïnngaggais; Cor. I, XV, 25 skal ïs þiudanon
und þatei galagjiþ guþ allans fijands ïs uf fotuns
mma; vid. gloss. V. Uf A) 1).
 <a name=1166>
f) Post, retrorsum, hindar cum accusativo: Mc.
VIII, 33 gagg hindar mik. Hoc idem vocabulum
etiam trans, ultra, significat: Mc. VIII, 13 galeiþands
ïin skip uslaiþ hindar (εἰς
τὸ
πέραν) marein; Mth.
VIII, 34 bedun ïesu ei usliþi hindar (ἀπό) markos
ïze; vid. gloss. V. Hindar I. Coll. supra e).
H. DETERMINATIO TEMPORIS.
§ 247. Quemadmodum ad spatium, ita et ad tempus
triplici modo objectum referri potest, et utraeque
relationes sibi invicem respondent. Itaque quaestionibus
de loco ubi? unde? quo? aequivalent quaestiones
de tempore quando? quamdudum? quamdiu?
Jam vero respectus proprie temporalis in gothica
lingua genitivo et dativo, quorum casuum diversam
significationem difficile percipies, designatur.
Huc insuper veniunt praepositiones, quibus tempus
strictius determinatur. Quamdiu accusativo
exprimitur, et strictius praepositionibuss; quamdudum
autem, semper mediantibus praepositionibus
exhibetur.
I. In quaestione QUANDO?
1) Hic adverbia temporis sunt praecipue animadvertenda:
Mth. XXVII, 38 wan (quando) þuk sewum gast?
VII, 23 þan (tunc) andhaita ïm; VIII, 26 þanuh
(tunc) urreisands gasok vindam jah marein; XXVI, 65
nu (nunc) gahausideduþ þo vajamerein; XXVII, 57
seiþu (sero) varþ. Item air mane, faurþis prius,
suns statim, anaks confestim, simle olim, suman quadam
die, ufta saepe, aftra rursus, etc.
2) Temporalis qui pene exclusive ad nahts et dagis
restringitur
a) Raro per genitivum exponitur: Luc. II, 8 hairdjos
vesun vitandans nahts (τῆς
νυκτός); Thess. I, V,
7 nahts (νυκτός) drugkanai vairþand; Neh. V, 17
vas fraquman dagis wizuh (εἰς
ἡμέραν
μίαν) stiur
ains; Mth. VI, 30 havi haiþjos himma daga visando
jah gistradagis ïn auhn galagiþ (ubi gistradagis
[αὔρων] probabiliter adverbium est, ut framvigis);
Mc. XVI, 2 filu air þis dagis afarsabbate atïddjedun
du hlaiva; Luc. XVIII, 12 fasta tvaim sinþam sabbataus
(τοῦ
σαββάτου). Potius vero partitivus est genitivus
in Neh. VI, 15 usþauhana vaurþ baurgsvaddjus
·n· dage jah ·b·; et nominalis rectionis vicem gerit
in Luc. I, 7 zakarias jah aileisabaiþ framaldra dage
seinaize (ἐν
ταῖς
ἡμέραις) vesun. De ïnvisandin (s)
sabbate dagis vid. infra annot. 4.
«Annotatio 1.---Etiam cum temporali usurpantur
praepositiones: Luc. XVII, 4 sibun sinþam ana dag
(τῆς
ἡμέρας); I, 18 qens meina framaldrozei ïn dagam
seinaim ïst.»
b) Saepius vero per dativum:
aa) Mc. XIII, 18 bidjaiþ ei ni vairþai þlauhs ïzvar
vintrau (χειμῶνος); I, 35 air uhtvon (crepusculo,
ἔννυχον) usstandands usïddja; II, 24 wa taujand siponjos
þeinai sabbatim (τοῖς
σάββασι) et Luc. VI, 9 wa
skuld ïst sabbato dagam. Adde formulas naht jah
daga et nahtam jah dagam noctu diuque (νύκτα
καὶ
ἡμέραν vel νυκτὸς
καὶ
ἡμέρας) Mc. IV, 27; Thess. II,
<a name=1167>
III, 8; Tim. II, I, 3; Mc. V, 5; Luc. II, 37;
Tim. I, V, 5.
«Annotatio 2.---In Luc. XVIII, 7 tantum adest dagam
jah nahtam. In ordinando utroque vocabulo Gothus
praeeuntem Graecum habuit, unde saltem ex prioritate
noctis prae die non concludi potest, veteres Germanos
a noctibus tempus unquam numerasse.»
bb) Frequenter cum attributo determinativo, ubi
Graecus etiam dativus usurpat: Luc. XVII, 34 þizai
naht; contra non dicitur þamma daga, sed semper
himma daga (pro σήμερον, hodie) Mth. VI, 11 etc.,
vid. gloss.; relative autem þammei daga Luc.
XVII, 29; Mc. XIV, 12 frumistin daga; IX, 31; Mth.
XXVII, 62 ïftumin daga; Mc. XI, 12; Joan. VI, 22;
XII, 12 þridjin daga; Mc. X, 34; Luc. IX, 22; 18, 33;
Neh. VI, 15 ·e· jah ·k· daga menoþs ailulis; Mc. XIV,
49 daga wammeh (καθ᾽
ἡμέραν); Luc. XVI, 19; XVII,
49; cujus loco daga jah daga Cor. II, IV, 16, praeeunte
graeco ἡμέρᾳ
καὶ
ἡμέρᾳ, legitur; Luc. II, 41 jera
wammeh (κατ᾽
ἔτος). Praesertim cum mela (tempus) et
weilai (hora): Mc. VI, 21 herodes mela gabaurþais
seinaizos nahtamat vaurhta; Cor. II, VI, 2 mela
andanemjamma andhausida þus; Tit. I, 3 atbairhtida
mela svesamma vaurd sein; Tim. I, II, 6 gaf
sik silban audabaht faur allans veitvodein melam svesaim;
Luc. I, 10 hiuhma vas beidandans uta weilai
þymiamins; XIV, 17 ïnsandida skalk weilai
nahtamahtis; II, 38 anna þizai weilai atstandandei
andhaitait fraujin.
cc) Cum participio, quae constructio ablativo absoluto
Latinorum vel genitivo Graecorum respondet:
Mc. I, 32 andanahtja vaurþanamma (ὀψίας
γενομένης) berun du ïmma allans þans ubil habandans;
Joan. VI, 18 marei vinda mikilamma vaiandin
(ἀνέμου---πνέοντος) urraisida vas; Luc. III, 1 raginondin
puntiau peilatau (ἡγεμονεύοντος
Ποντίου
Πιλάτου) ïudaia varþ vaurd guþs at ïohannen; Mc. XIV,
66 visandin paitrau ïn rohsnai dalaþa jah atïddja
aina þiujo; Luc. VIII, 4 gaqumanaim hiuhmam
managaim qaþ ïesus þairh gajukon; VII, 42 ni habandam
(scilicet ïm) waþro usgebeina baim fragaf; Mc.
V, 35 nauhþan ïmma rodjandin qemun fram þamma
synagogafada; Rom. IX, 1 ni vaiht liuga miþveitvodjandein
mis miþvissein meinai; et insuper
Mc. V, 35; VI, 54; X, 17, 46; XI, 12, 27; Luc. II,
42, 43; VII, 6, 42; VIII, 4, 45, 49; IX, 34, 37, 57;
XIV, 32; XVII, 12; XIX, 33, 36; Joan. VIII, 30; XII,
37; XVIII, 22; Cor. I, V, 4; II, VII, 4. Quemadmodum
apud Luc. VII, 42 ïn supplendum est, ita, praeeunte
Graeco, in Cor. II, IV, 17 unsis, nisi Gothus fairveitjandam
in constructione incluserit et ut participium
ad unsis retulerit.
«Annotatio 3.---Nec non et frequenter apud Matthaeum,
in skeireins vero semper, communiter autem
in paulinis epistolis dativo adjungitur praepositio at:
Mth. VIII, 16 at andanahtja vaurþanamma
(ὀψίας
γενομένης) atberun du ïmma daimonarjans; Mc.
IV, 6 at sunnin urrinnandin (ἡλίου
ἀνατειλαντος)
ufbrann; Luc. IV, 2 at ustauhanaim þaim
dagam (συντελεσθεισῶν
τῶν
ἡμερῶν) qaþ du ïmma <a name=1168>
diabulus; VI, 48, at garunjon vaurþanai
bistagq awa bi razna; II, 2 so gilstrameleins frumista
varþ at raginondin saurim kyreinaiu; Mc. XIV,
43 nauhþan at ïmma rodjandin qam ïudas; et
insuper Mth. XI, 7; Mc IV, 35; VIII 1; XI, 11; XV, 42;
XVI, 2; Luc. III, 15, 21; VII, 24; IX, 43; XIX, 11; XX,
1, 45; Rom. VII, 2, 3, 9; Cor. II, I, 11; V, 20; X, 15;
Eph. II, 20; Thess. I, III, 6; Skeir. II, d; III, a; VII,
b; VIII, a, c. Coll. infra c) cc).
«Annotatio 4.---Semel adhibetur accusativus Mth.
XXVII, 1 at maurgin vaurþanana (πρωίας
γενομένης)
runa nemun gudjans; in Mc. XVI, 1 est ïnvisandin
sabbate dagis (διαγενομένου
τοῦ
σαββάτου)
usbauhtedun aromata, quod sine dubio mendosa est
lectio, pro ïnvisandins (vid. ad h. l.), s finali
omisso propter sequentem eamdem litteram; hic
enim genitivus temporalis est (vid. supra 2); si accusativo
uti vellet Gothus, ïnvisandin daga saltem ponere
debuisset. Quod haec participalis constructio
etiam per biþe, miþþanei, sve circumscribi possit,
vid. infra ubi de sententia composita dicemus.»
c) Frequentissime etiam cum praepositionibus, praesertim
aa) Ad determinandum temporis punctum, quo fit
aliquid, ïn cum dativo, ubique simplex dativus stare
posset: Joan. VII, 40 nikaudemus atïddja du ïesua ïn
naht (νυκτός); Mc. III, 4 ïn sabbatim (τοῖς
σάββασι)
þiuþ taujan; Luc. IV, 16; ubi praecipue adest determinatio
attributiva: Mth. VII, 22 ïn jainamma daga;
VIII, 13 ïn jainai weilai; Luc. I, 59 ïn daga ahtudin;25 ïn menoþ saihstin; Joan. VI, 40 ïn spedistin daga;
Skeir. VI, c ïn missaleikaim melam; II a ïn mela þulainais;
Mth. XI, 22 ïn daga stauos; Luc. I, 5 ïn dagam
herodis. Alia exempla vid. gloss. V. Dags 2)
a). Hic conspicuus est accusativus: Mc. XIII, 24
ïn jainans dagans (ἐν
ἐκείναις
ταῖς
ἡμέραις) sauïl
riqizeiþ; Eph. VI, 18 þairh allos bidos aihtrondans ïn
alla mela (παντὶ
καιρῷ), hic tamen interpres ad
durationem temporis (vid. § 249) cogitavisse videtur
(per illos dies sol tenebratur), ut Luc. II, 1 varþ ïn
dagans jainans urrann gagrefts et Joan. XI, 9 jabai
was gaggiþ ïn dag (ἐν
ἡμέρᾳ) ni gastiggqiþ, verbis
motus forsan influentibus. Etiam πρωΐ mane, semper
ïn maurgin dicitur Mc. XI, 20; XV, 1; XVI, 9, cui constructioni
etiam Cor. I, XV, 32 du maurgina (αὔριον)
gasviltam respondet.
Rarius vero hic usurpantur:
Ana cum dativo et equidem ubi absolutus genitivus
Graecorum circumscribitur: Joan. VII, 14 ana midjai
dulþ (τῆς
ἑορτῆς
μεσούσης) usstaig ïesus ïn alh;
VI, 23 matidedun hlaif ana þammei aviliudoda
frauja (εὐχαριστήσαντος
τοῦ
κυρίου);
At cum accusativo: Mth. XII, 2 ïnsandida du þaim
vaurstvam at mel (τῷ
καιρῷ) skalk; Luc. II, 41 vratodedun
berusjos ïesuis jera wammeh ïn ïairusalem at
dulþ paska (τῇ
ἑορτῇ
τοῦ
π.); Gal. VI, 9 at mel
svesata (καιρῷ
ἰδίῳ) sneiþam;
And cum accusativo: Mth. XXVII, 15 and dulþ
warjanoh (καθ᾽
ἑορτήν) biuhts vas sa kindins fraletan
ainana bandjan; Mc. XV, 6:
 <a name=1169>
Bi cum accusativo: Tim. II, IV, 1 ïesus skal stojan
qivans jah dauþans bi qum (κατὰ
τὴν
ἐπιφάνειαν) ïs.
«Annotatio 5.---Conspicuus est in Cor. I, XVI, 2
ainwarjanoh (κατὰ
μίαν) sabbato warjizuh ïzvara
fram sis silbin taujai accusativus pro and cum accusativo
vel simplici dativo (vid. supra b) bb); sed hic
forsan and warjanoh legendum est, licet tamen apud
Luc. IX, 23 dag wanoh (καθ᾽
ἡμέραν) stet.»
bb) Per, bi cum accusativo: Mc. XV, 29 o sa gatairands
þo alh jah bi þrins dagans (ἐν
τρισὶν
ἡμέραις)
gatimrjands þo; XIV, 58 alh bi þrins dagans (διὰ
τριῶν
ἡμερῶν) gatimrja; Gal. II, 1 bi fidvortaihun
jera usïddja aftra ïn ïairusaulyma; Neh. V, 18
bi (ἀνόμεσον) ·i· dagans gaf sein allai þizai filusnai.
cc) Sub, inter, bi cum dativo: Calend. goth. gaminþi
marytre þize bi (sub) verekan papan ana
gutþiudai gabrannidaize; at cum dativo: Luc. III, 2
at auhmistam gudjam (ἐπὶ
ἀρχιερέων, sub
summis pontificibus) annin jah kajafin varþ vaurd
guþs at ïohannen; uf cum dativo: Mc. II, 26 daveid
galaiþ ïn gard guþs uf abjaþara gudjin (ἐπὶ
Ἀβιάθαρ
τοῦ
ἀρχιερέως); Luc. IV, 27; Tim. I, VI, 13,
coll. Luc. III, 23.
dd) Circa, versus, bi cum accusativo: Mth. XXVII,
46, bi weila niundon (περὶ
τὴν
ἐννάτην
ὥραν)
ufhropida ïesus stibnai mikilai.
cc) Ante, faur cum accusativo: Mth. VIII, 29 qamt
her faur mel (πρὸ
καιροῦ) balvjan unsis; XXVI, 75
faur hanins hruk þrim sinþam afaikis mik; Tim.
II, I, 9 ansts guþs gibana ïst unsis faur mela
aiveina, etc., vid. gloss. V. Faur I.
Contrarium praecedentis, post, afar cum dativo in
genere, et in particulari cum accusativo: Joan. XIII,
27 afar þamma hlaiba (μετὰ
τὸ
ψωμίον) galaiþ
in ïudan satana; Mth. XXVII, 63 afar þrins
dagans (μετὰ
τρεῖς
ἡμέρας) urreisa; XXVI, 2 afar
tvans dagans paska vairþiþ; Cor.I, II, 25
nam stikl afar nahtamat, etc., additis formulis
afar leitil et afar ni filu post paululum tempus, afar
þata postquam, vid. gloss. V. Afar I, A).
§ 248 II. QUAM DUDUM?
Hic tantummodo respectum temporis, a, ex quo,
animadvertendum habemus; atqui
1) Ex adverbiis temporalibus huc venit ïupana denuo:
Gal. IV, 9 stabim ïupana skalkinon vileiþ.
2) Ex praepositionibus autem: af cum dativo:
Mc. X, 6 af anastodeinai (ἀπ᾽
ἀρχῆς) gaskaftais
gumein jah qinein gatavida guþ; Cor. II, VIII,
10 taujan dugunnuþ af fairnin jera; communius
autem fram cum dativo: Mth. IX, 22 ganas
qino fram þizai weilai jainai (ἀπὸ
τῆς
ὥρας
ἐκείνης);
Col. I, 9 fram þamma daga ei hausidedum ni
weilaidedum faur ïzvis bidjandans; Cor. II, IX, 2 axaja
gamanvida ïst fram fairnin jera; Luc, I, 48 fram
himma nu audagjand mik alla kunja; Mc. XIII, 19
fram anastodeinai; Luc. II, 36 fram magaþein, etc.,
vid. gloss. h. v. 2); us cum dativo: Joan. VI, 66
us þamma mela (ἐκ
τούτου) managai galiþun siponje
ïs ïbukai; 64 vissa us frumistja ïesus, was <a name=1170>
ïst saei galeiveiþ ïna; Skeir I, c us anastodeinai;
Joan. IX, 1 us gabaurþai; Mc. IX, 21 us barniskja;
Tim. II, III, 15; us jundai Mc. X, 20; Luc. XVIII, 21.
§ 249 III. QUAMDIU?
1) Haec temporis determinatio, quae a praecedenti
in eo discriminatur, quod tempus in quo vel a quo
actio contigit, non solum indicet, sed certum
temporis spatium certamque epocham exhibeat, per
accusativum exprimitur: Cor. II, XI, 25 naht jah
dag (νυχθήμερον) ïin diupiþai vas mareins; I, XVI, 6 at
ïzvis vaitei salja aiþþau vintru visa (παραχειμάσω);
Joan. XI, 6 salida ïn þammei vas stada dagans tvans
(δύο
ἡμέρας); Mc. VIII, 2; Luc. IV, 2 tauhans vas ïn
auþidai dage fidvortiguns (ἡμέρας
τεσσαράκοντα,
vid. § 198, 5) b) fraisans fram diabulau; I, 24 aileisabaiþ
galaugnida sik menoþs fimf (μῆνας
πέντε);
56; II, 36 anna vas framaldra dage magaize libandei
miþ abin jera sibun (ἔτη
ἑπτά) fram magaþeim seinai;
VIII, 43; Mc. V, 25; Mth. IX, 20 qino bloþarinnandei
·ib· vintruns (δώδεκαἔτη) attaitok skauta vastjos
ïesuis; Luc. V, 5 alla naht þairharbaidjandans (δι᾽
ὅλης
τῆς
νυκτὸς
κοπιάσαντες) vaiht ni nemum; Rom. X,
21 allana dag (ὅλην
τὴν
ἡμέραν) usbraidida handuns
meinos du managein ungalaubjandein; Luc. I, 75; XX,
9 aflaiþ jera ganoha (χρόνους
ἱκανούς); VIII, 29
manag mel (πολλοῖς
χρόνοις) fravalv ïna; Joan. 13,
33, nauh leitil mel (μικρόν) miþ ïzvis ïm; VII, 23
leitila weila (μικρὸν
χρόνον); XIV, 9 svalaud melis
(τοσοῦτον
χρόνον, vid. § 202, IV, 1) miþ ïzvis vas;
Luc. VIII, 27 vair habaida unhulþons mela lagga
(ἐκ
χρόνων
ἱκανῶν); Rom. VII, 1 vitoþ fraujinoþ mann
sva lagga weila sve (ἐφ᾽
ὅσον
χρόνον) libaiþ;
Cor. I, XVI, 7 venja mik wo weilo (χρόνον
τινά)
saljan at ïzvis: VII, 5; XV, 30 duwe bireikjai sijum
weilo woh (πᾶσαν
ὥραν).
2) Ad exprimendum quam longum tempus sit duraturum,
et praesertim intra quos limites restringendum,
adhibentur praepositiones:
a) Du cum dativo: Luc. IV, 25 galuknoda himins
du jeram þrim (ἐπὶ
ἔτη
τρία); imprimis in formulis
du aiva (Joan. XII, 34; XIV, 16; XV, 16; Cor. II, IX,
9) et du aivam (Rom. XI, 36; Cor. II, XI, 31; Gal. I, 5)
in aeternum (εἰς
αἰῶνα et εἰς
αἰῶνας), du weilai (Joan.
V, 35; Philem. 15) ad horam (πρὸς
ὥραν), du mela)
(Luc. VIII, 13) ad tempus (πρὸς
καιρόν) et du leitilai
weilai (Cor. II, VII, 8; Skeir. VI, a), du leitilamma
mela (Skeir, IV, b), du mela weilos Thess. I, II, 17.
«Annotatio.---Pro du cum dativo, hic etiam ponitur
simplex dativus: Luc. XVIII, 4 ni vilda laggai weilai
(ἐπὶ
χρόνον); vel accusativus; sic Luc. IV, 25 du jeram
þrim et menoþs saihs promiscue commutantur.»
b) In cum accusativo: Joan. XII, 7 ïn dag (εἰς
τὴν
ἡμέραν) gafilhis meinis fastaida þata; Tim. II, I, 12;
Luc. I, 33 guþ þiudanoþ ufar garda ïakobis ïn
ajukduþ (in aeternum, εἰς
τοὺς
αἰῶνας); Joan. VI,
51, 58; item ïn aivins in aeternum Mth. VI, 13 et ïn
aldins alde vel aive Luc. I, 50; Eph. III, 21; Tim. I,
I, 17. Attamen hic etiam ïn cum dativo reperitur:
Eph. IV, 30 ahmin veihamma gasiglidai sijuþ ïn daga
<a name=1171>
(εἰς
ἡμέραν) uslauseinais; Thess. I, IV, 15 þai bilaibidans
ïn quma (εἰς
τὴν
παρουσίαν) fraujins, Coll.
Joan. XII, 25.
c) Und cum accusativo: Cor. I, XVI, 8 visa ïn aifaison
und paintekusten (ἕως
τῆς
πεντηκοστῆς);
Luc. IV, 13 ustiuhands all fraistobnjo diabulus afstoþ
fairra ïesua und mel (ἄρχι
καιροῦ); Cor. II, I, 13
venja ei und andi (ἕως
τέλους) ufkunnaiþ; Luc. I, 55
svasve rodida du attam unsaraim und aiv (ἕως
αἰῶνος); Tim. I, VI, 14 fastai þo anabusn und qum
(μέχρι
τῆς
ἐπιφανείας) fraujins; Mth. XXVII, 45 fram
saihston weilai varþ riqis ufar allai airþai und weila
niundon; 64 hait vitan hlaiva und þridjan dag;8 haitans varþ akrs jains akrs bloþis und hina
dag, etc., vid. gloss. V. Und 2).
I. DETERMINATIO MENSURAE.
§ 250. 1) Relative ad tempus et in quaestione
QUAM SENEX? ponitur
a) Post visan, senem esse, genitivus: Mc. V, 42
mavi vas jere tvalibe (ἐτῶν
δώδεκα); Luc. VIII, 42
vintrice tvalibe; III, 23 vas ïesus sve jere þrijetigive
uf gakunþai. Hinc Luc. I, 7 ba framaldra dage
seinaize vesun, cujus loco tamen vs. 18 ïn dagam seinaim
invenitur;
b) Post vairþan, senem fieri, senescere, accusativus:
Luc. II, 42 varþ tvalib vintruns (ἐτῶν
[ἔτη]
δώδεκα).
«Annotatio 1.---Ex loco Luc. III, 23 patet, quod
circa, circiter, versus, per sve gothice exponatur,
constructione non mutata, Coll. Luc. IX, 14 vesun
sve fimf þusundjos vaire, vel Joan. VI, 10 þaruh anakumbidedun
vairos raþjon (numero) sve fimf þusundjos.»
2) Relative ad locum in quaestione QUAM SPATIOSUM,
adhibetur
a) Accusativus: Mth. V, 41 jabai was þuk ananauþjai
rasta aina (μίλιον
ἕν), gaggais miþ ïmma
tvos; Luc. II, 44 qemum dagis vig (ἡμέρας
ὁδόν);
b) Ana cum dativo: Joan. XI, 18 beþania newa
ïairusaulymiam svasve ana spaurdim fimftaihunim
(ἀπὸ
σταδίων
δεκάπεντε).
3) Pretium, quanti venit aliquid, redditur
a) Per dativum: Cor. I, VII, 23 vairþa galaubamma
(pretio magno, τιμῆς) usbauhtai sijuþ;
Mth. X, 29 niu tvai sparvans assarjau (ἀσσαρίου)
bugjanda? Joan. VI, 7 tvaimhundam skatte (διακοσίων
δηναρίων) hlaibos ni ganohai sind;
b) Per ïn cum accusativo: Mc. XIV, 5 maht vesi
þata balsan frabugjan ïn managizo (multi, ἐπάνω)
þau þrijahunda skatte; Joan. XII, 5 duwe
þata balsan ni frabauht vas ïn ·t· skatte (trecentorum
denariorum, τριακοσίων
δηναρίων).
Econtra pretium exhibere AD acquirendum aliquid,
ἀντί (germ. um, für, gegen, gall. pour, contre)
gothice est und cum dativo: Mth. XXVII, 10 atgebun
þrinstiguns silubreinaize und akra kasjins. Hinc
Rom. XII, 17 ubil und ubilamma usgiban et Mth. V,
38 augo und augin jah tunþu und tunþau.
4) In comparativis
 <a name=1172>
a) Quantitas, QUA objectum aliud superat, exprimitur
aa) Per dativum: Cor. II, XI, 5 man ni vaihtai
(quoquam, μηδέν) minnizo gataujan þaim ufar mikil
visandam apaustaulum; XII, 11; Mth. V, 47 we managizo
taujiþ; Mc. VII, 36 wan filu ïs ïm anabauþ,
mais þamma meridedun. Hinc etiam expressio
quadraginta, uno sublato: fidvortigjus ainamma
vanai = 39, vid. § 198, 3; vel
bb) Per filu, filaus et etiam und cum accusativo,
vid. § 197, 3.
b) Objectum cum quo aliud comparatur et quorum
relatio reciproca germanice per als, latine autem
per quam redditur, Gothus exponit sive cum þau in
constructione, vid. § 197, 4; sive, þau praetermisso,
in dativo (quemadmodum Graecus in genitivo et Latinus
in ablativo); Mth: V, 37 sijai vaurd ïzvar ja ja,
ne ne, ïþ þata managizo þaim (quam hoc, τούτων)
us þamma ubilin ïst; VI, 25 niu saivala mais ïst fodeinai
(τῆς
τροφῆς) jah leik vastjom (τοῦ
ἐνδύματος)?
26 niu jus mais vulþrizans sijuþ þaim? X,
31 managaim sparvam batizans sijuþ; Joan.
XV, 18 so manaseds mik fruman ïzvis fijaida, Luc.
XVI, 8 þai sunjus þis aivis frodozans sunum liuhadis
(φρονιμώτεροι
ὑπὲρ
τοὺς
υἱούς); Joan. V, 36 ïk haba
veitvodiþa maizein þamma ïohanne (hoc Joanne,
proprie esse deberet þizai ïohannes, quamvis haec
brevitas sermonis etiam Graecis non aliena sit, Matthiä
Gr. gr. § 453). Sic insuper Mth. III, 11; X, 31; XI,
9, 11; XXVII, 64; Mc. I, 7; XII, 31, 33; Luc. III, 16;
VII, 26; IX, 13; Joan. VII, 31; VIII, 53; X, 29; XIII,
16; XIV, 12; XV, 13; Cor. I, X, 22; XV, 10; II, XI,
5; XII, 11; Tim. l, V, 8.
«Annotatio 2.---Ut objectum, cum quo aliud comparatur,
in dativo poni possit, in nominativo prius
vel accusativo construi queat necesse est; praeter hos
enim casus haec constructio non adhibenda est, sed
þau advocandum, ut Mth. V, 20 managizo vairþai
ïzvaraizos garaihteins þau þize bokarje; Luc. X,
14, etc.»
ANIMADVERSIONES IN PRAEPOSITIONES.
«§ 251. Annotatio 1.---Praepositiones ex natura
sua praecedunt, et equidem immediate, casus quos
gubernant; neque haec regula ullas patitur exceptiones,
nisi ubi praepositiones initio sententiae positae,
a suis casibus praecipue per enclitica separari possunt:
Joan. XVIII, 34 abu (pro af-u) þus; XIX, 12
framuh þamma; Luc. X, 21 ïnuh þizai weilai;
necnon et per particulas, quae a fronte sententiae
praeesse nequeunt, ut þan, raihtis, auk: Skeir. II, d
at raihtis mann; Mth. VIII, 5 afaruh þan þata;
Mc. XVI, 12; Luc. I, 24; X, 1; XVIII, 4; VII, 21 ïnuh
þan þizai weilai; X, 7; VI, 45 uzuh (pro usuh)
allis ufarfullein; Cor. II, X, 13 und jah (etiam)
ïzvis. Quod autem du cum infinitivo eodem modo se
habeat, vid. § 254, annot. 1. Imo a verbis compositis
etiam praepositio separari potest: Luc. XVIII,
8 biugitai; Mth. IX, 28 ga u laubjats; Mc. VIII, 23
gau wa sewi, vid. ad Mth. IX, 28; Joan. XVI, 28
uzuhïddja; XI, 41 uzuhhof; VI, 22 miþ ni qam;
<a name=1173>
Luc. XX, 25 us nu gibiþ; Mc. XIV, 44 atuh þan
gaf; XVI, 8 dizuh þan sat.
«Econtra dicitur etiam: Joan. V, 46 bi mik auk,
licet Graecus περὶ
γὰρ
ἐμοῦ ferat; Cor. I, IX, 9 ïn
vitoda auk mosezis; Skeir. II, d us saivalai raihtis
jah leika; Cor. II, X, 14 unte jah und ïzvis; coll.
§ 213, annot. 1.
«Annotatio 2.---Ubi praepositio eadem ad duo
vel plura objecta refertur, semel tantum ponitur:
Mc. III, 8 þai bi tyra jah seidona (οἱ
περὶ
Τύρον
καὶ
Σειδῶνα); Skeir. II, d manna ussatiþs ïst
us saivalai jah leika; Cor. 1, XIV, 21 ïn anþaraim
razdom jah vairilom anþaraim rodja,
Graeco contra ἐν
ἑτερογλώσσοις
καὶ
ἐν
χείλεσιν
ἑτέροις
habente; Rom. VII, 6 skalkinom in niujiþai ahmins
jah ni fairniþai bokos; Tim. II, II, 14
vaurdam veihan du ni vaihtai daug niba usvalteinai
etc.; necnon et in appositione praetermittitur
praepositio: Rom. XIII, 9 jabai wo anþaraizo
anabusne ïn þamma vaurda usfulljanda, þamma
(scilicet in hoc, gr. ἐν
τῷ) frijos newundjan
þeinana sve þuk silban. Hinc probabiliter ratio est
quare, ubi vocabulum ex praepositione compositum
bis in sententia ponendum est, gothice altera vice
simpliciter inducitur: Rom. XV, 4 sva fila sve fauragameliþ
varþ (προεγράφη), du unsarai laiseinai
gameliþ varþ (προεγράφη); Cor. I, XV, 48, 49
þai ufarhiminakundans (ἐπουράνιοι)---þis himinakundins
(τοῦ
ἐπουρανίου) etc., vid. ad Tim. I, VI, 6.
«Aliquando tamen praepositio, quemadmodum in
graeco textu, ita et in gothico repetitur: Luc. II, 44
sokidedun ïna ïn ganiþjam jah ïn kunþam,
ubi Gothus probabiliter in suo codice ἐν alterum
legit, ut Mc. VI, 26 ïn þize aiþe jah ïn þize miþanakumbjandane
ni vilda ïzai ufbrikan; Luc. VIII, 34
gataihun ïn baurg jah ïn veihsa; Col. I, 26
runa gafulgina vas fram aivam jah fram aldim;
III, 17 ïn vaurda aiþþau ïn vaurstva;
Thess. I, II, 1, 9; Tim. I, IV, 16; etiam non
praeeunte Graeco: Mc. V, 16 spillodedun waiva varþ
bi þana vodan jah bi þo sveina etc.; Cor. II, V, 12
codex A fert þai ïn andvairþja wopandaus jan-ni ïn
hairtin, ubi codex B alterum ïn praetermittit. In
appositione: Skeir. II, d manna us missaleikom vistim
ussatiþs ïst, us saivalai raihtis jah leika. Solemniter
autem repetitur, ubi praepositio pluribus quam
duobus objectis refertur: Joan. XVI, 8 gasakiþ þo
manaseþ bi fravaurht jah bi garaihtiþa jah bi
staua; Col. II, 16 ni manna ïzvis bidomjai ïn mata
aiþþau ïn dragka aiþþau ïn dailai dagis; Tim.
I, II, 1, 2. Attamen in hoc etiam casu praepositio
secunda vice praetermittitur quidem, tertia autem
repetitur: Mth. VIII, 9 qiþa du þamma---jah anþaramma---jah
du skalka (graece dativus simplex
ubique usurpatur), sic etiam in parallelo loco Luc. VII,
8; Mc. VI, 56 ïddja ïn haimos aiþþau baurgs aiþþau
ïn veihsa, graeco textu communiter εἰς semel tantum
habente; Mth. V, 45 guþ sunnon seina urranneiþ
ana ubilans jah godans, jah rigneiþ ana <a name=1174>
garaihtans jah ana ungaraihtans (gr. ἐπὶ
δικαιους
καὶ
ἀδίκους).
«In hoc casu suo Gothus modo praepositiones synonymas
alibi usurpat: Col. IV, 13 aipafras habaiþ
manag aljan bi ïzvis jah du þans (ὑπὲρ
ὑμῶν
καὶ
τῶν) þaiei sind ïn laudeikaia jah ïairaupaulein;
Thess. l, V, 9 ni satida uns guþ ïn hatis ak du
gafreideinai (εἰς
ὀργὴν,
ἀλλ᾽
εἰς
ἐπιποίησιν) ganistais;
Cor. II, VIII, 7 ïn allamma managniþ,
galaubeinai jah vaurda jah kunþja jah ïn allai
usdaudein jah ana þizai us ïzvis ïn uns friaþvai
(Graeco semel tantum ἐν habente)
«Annotatio 3.---Dum ex una parte Gothus aliquando
cavere videtur, ne cum ea praepositione quae
objectum praecedit, verbum, more graeco, componat,
dicitque simpliciter Cor. II, VI, 16 baua ïn ïm pro ἐνοικὴσω
ἐν
αὐτοῖς; Tim. II, I, 5; Mc. VI, 14 vaurkjand
ïn ïmma pro ἐνέργουσιν
ἐν
αὐτῷ, vel Cor. II, VIII, 18
miþsandidedun ïmma pro συνεπέμψαμεν
μετ᾽
αὐτοῦ,
ex altera autem in eumdem pleonasmum saepissime
incidit: Mth. XXVII, 53 usgaggan us hlaivasnom
(ἐξελθεῖν
ἐκ
τῶν
μνημείων); Mc. I, 29; V, 2, 30; IX,
25; Luc. IV, 22; Joan. VIII, 59; X, 39; Cor. I, V,
10; II, V, 8; VI, 17; Eph. IV, 29; Col. III, 8;
Mth. IX, 15 bruþfaþs afnimada af ïm (ἀπαρθῇ
ἀπ᾽
αὐτῶν); Luc. V, 2, 13, 35; IX, 5; XVI, 3; Rom. XI,
26; Cor. II, XII, 8; Luc. XVII, 11 þairhïddja
þairh midja samarian; IV, 30; XVIII, 35 (ubi Gothus
διελθεῖν legit); Mc. XI, 16; Col. II, 13 miþgaqivida
miþ ïmma; Joan. XIII, 25 anakumbida ana
barma ïesuis; Eph. II, 20; Luc. IV, 14 all gavi bisitande
bi ïna; Cor. I, XV, 27 ufhnaivida uf fotuns;
Eph. I, 21; Luc. I, 76 fauragaggis faur andvairþja.
Et item de adverbiis ejusdem significationis, ut ïnnatgaggan
ïin---(Mth. VIII, 23), usvairpan ut---(Mth.
XXVI, 75), usgaggan ut us---(Mc. I, 25), etc.
«Sed hunc pleonasmum, quem Graecus saepius
praesefert, Gothus etiam saepissime nullo praeeunte
usurpat, ubi scilicet Graecus vel praepositione semel
utitur, vel simplex verbum et praepositionem adhibet:
Rom. XI, 26 urrinniþ us sion (gr. simpliciter
ἥξει
ἐκ
Σιών); Joan. XVII, 15 ni bidja ei usnimais
(ἄρῃς) ïns us þamma fairwau; Gal. V, 4 us anstai
usdrusuþ (χάριτος
ἐξεπέσατε); Luc. VIII, 18 afnimada
af ïmma (ἀρθήσεται
ἀπ᾽
αὐτοῦ); Mc. II, 23
þairhïddja þairh atisk (παραπορεύεται
διά---);
Joan. XVIII, 15 miþïnngalaiþ miþ ïesua (συνειςῆλθε
τῷ---); sic etiam Mth. VII, 25; Mc. V, 10;
Luc. III, 20; VI, 48; VIII, 2; IX; 33; XIV, 10;
XVII, 29; Joan. XII, 42; Rom. VIII, 35, 39; Cor. II,
XI, 25; Gal. I, 6; Eph. IV, 31: Phil. III, 14; Col. II,
14.
«Eo etiam modo usurpantur praepositiones diversae,
sed synonymae: Mth. VIII, 16 atberun du
ïmma (προςήνεγκαν
αὐτῷ); XXVII, 15 atgaggand du peilatau
(προςελθὼν
τῷ
Πιλάτῳ); Joan. VIII, 42 ïk
fram guþa urrann (ἐκ
τοῦ
Θεοῦ
ἐξῆλθον); Mc. XVI,
8 usgaggandeins af hlaiva (ἐξέλθοῦσαι
ἀπό---)
gaþlauhun; Luc. II, 37 ni afïddja fairra alh
<a name=1175>
(ἀφίστατο
ἀπό---); Cor. II, XII, 9, ufarhleiþrjai
ana mis (ἐπισκηνώσῃ
ἐπ᾽
ἐμέ) mahts xristaus, etc.
«Annotatio 4.---Praeter nonnullas praepositiones,
quae, ut determinata, adverbiorum forma donantur,
ut ïnn, ut ex ïn, us, sunt et aliae quae, illa forma
carentes, ut adverbia tamen usurpantur: Mc. VIII,
23 atlagida ana handuns imponens (scilicet illi)
manus super (ἐπιθεὶς
τὰς
χεῖρας); XI, 7; Luc. XIX,
28 ïddja fram (ἐπορεύετο
ἔμπροσθεν); Mc. VIII, 6
atgaf hlaibans siponjam ei atlagidedeina faur (παραθῶσι);
Luc. XIX, 4 biþragjands faur (προδραμὼν
ἔμπροσθεν)
usstaig ana bagm; VIII, 44 qino atgaggandei
du (προςελθοῦσα) attaitok skauta vastjos pro
duatgaggandei (sicut ex gr. Mth. IX, 20) vel atgaggandei
du ïmma (sicut ex. gr. Luc. IX, 12); Mc. X,
13 siponjos sokun þaim bairandam du (τοῖς
προςφέρουσι);
Cor. II, VIII, 11 faura ïst muns; Phil. III,
14 þoei faura sind.»

2. OBJECTUM VERBALE. 

§ 252. Cum infinitivus, qui abstractam ideam actionis
vel habitus a verbo designati exprimit, naturae
sit nominalis (§ 189), ideo ut objectum inservire
potest.
Itaque ponitur post verba:
1) Volendi: Mth. V, 42 þamma viljandin af
þus leiwan sis ni usvandjais; Luc. XV, 28 ni
vilda ïnngaggan; Tim. I, I, 6 sq. sumai usvandidedun
du lausavaurdein viljandans visan
vitodalaisarjos; Luc. X, 22; XX, 46; Joan. VI,
67; VIII, 44; Rom. IX, 22; Cor. II, XI, 32; Cor. I,
VII, 12 jabai qens gavilja ïst bauan miþ ïmma,
ni afletai þo qen; Phil. I, 23 lustu haba andletnan
jah miþ xristau visan; Luc. XV, 16
gairnida sad ïtan haurne; XVII, 22; Cor. II, V,
2; Thess. I, III, 6; Tim. II, I, 4; Luc. XIX, 4 and
þata munaida (cogitavit) gaggan; X, 1; Joan.
VI, 15; XIV, 22; Joan. VI, 6 ïesus vissa þatei ïudas
habaida (habuit [in voluntate]) taujan; 71; XII,
26; Cor. II, XII, 14 manvus ïm qiman at ïzvis;
2) Quae operationem voluntatis exprimunt, ut conori,
quaerere, concludere, dare, sinere, prohibere,
cogere, rogare, imperare, adhortari, etc.: Gal. II,
10 usdaudida þata silbo taujan; Eph. IV, 3;
Luc. VI, 19 alla managei sokidedun attekan
ïmma; IX, 9; XVII, 33; XIX, 3, 47; Joan. VII, 1;
XIX, 12; Rom. X, 3; Luc. VI, 42 usvairp faurþis
anza us augin þeinamma, jah þan gaumjais usvairpan
gramsta þamma ïn augin broþrs þeinis;
Cor. I, V, 3 gastauïda þana sva þata taujandan
atgiban unhulþin; Mc. XV, 23 gebun ïmma drigkan
vein miþ smyrna; Rom. XV, 5 guþ gibai ïzvis
þata samo fraþjan ïn ïzvis; Eph. III, 16; Tim.
II, I, 18; Mth. VIII, 21 uslaubei mis galeiþan
jah gafilhan attan meinana; Luc. VIII, 32; IX,
59; Tim. I, II, 12; Luc. XVIII, 16 letiþ þo barna
gaggan du mis; IV, 41; VIII, 51; Mth. VIII, 22;
Joan. XI, 44; XVIII, 8; Gal. V, 7 was ïzvis galatida
sunjai ni ufhausjan? Thess. I, II, 16 ïudaieis
varjand uns du þiudom rodjan; Gal. VI, 12 sva <a name=1176>
managai sve vileina samjan sis ïn leika þai nauþjand
ïzvis bimaitan; Luc. XIV, 23; Gal. II, 14
waiva þiudos baidis ïudaiviskon; Luc. VIII,
37 bedun ïna allans gaujans galeiþan fairra sis;
Cor. II, V, 20 bidjam faur xristau gagavairþnan
guþa; Tim. I, II, 1 bidja frumist taujan
bidos; Luc. VIII, 41; IX, 38; Rom. XII, 1; Cor. II,
II, 8; Eph. IV, 1; Phil. IV, 2; Thess. I, IV, 10; V,
12; Tim. I, I, 3; Luc. VIII, 29 ïesus anabaud
ahmin þamma unhrainjin usgaggan af þamma
mann; 55 anabaud maujai giban mat; 31; Cor.
I, VII, 10; Mth. XXVII, 64 hait vitan hlaiva; Tim.
II, I, 6 gamaudja þuk anaqiujan anst guþs;
3) Post verba dicendi, et ea plura, quae metaphysicam
actionem exprimunt, ut cognoscere, negare,
discere, docere, intelligere, credere, cogitare, etc.,
insuper sperare, timere, se pudere, tentare, etc.:
Tim. II, II, 10 þatei gadob ïst qinom gahaitandeim
guþ blotan þairh vaurstva goda; Tit. I, 16 guþ
andhaitand kunnan; Joan. XIII, 38 mik afaikis
kunnan; Luc. III, 7 was gataiknida ïzvis
þliuhan faura þamma anavairþin hatiza; Skeir. V,
d ni ïbnon ak galeika sveriþa usgiban uns laiseiþ;
Tim. I, V, 4 jabaï wo viduvono barna habai, galaisjaina
sik (doceant se, id est, discant) faurþis
svesana gard barusnjan; 13; Tim. I, I, 19 hymainaiu
jah alaiksandru anafalh satanin ei gatalzjaindau
ni vajamerjan; Cor. I, IV, 6 ïn ugkis
ganimaiþ ni ufar þatei gameliþ ïst fraþjan;
Phil. IV, 12 lais jah haunjan mik, lais jah ufarassu
haban; Thess. I, IV, 4 viti warjizuh ïzvara
gastaldan sein kas ïn veihiþai; Rom. VII, 18 gavaurkjan
goþ ni bigita; 10; Cor. II, X, 2 trauainai
man gadaursan ana sumans; Joan. XVI, 2
sawazuh ïzei usqimiþ ïzvis, þuggkeiþ hunsla saljan
guþa; Phil. III, 4; Rom. XIV, 2 sums galaubeiþ
matjan allata;
Luc. VI, 34 jabai leiwid, fram þaimei veneid
andniman, wa ïzvis laune ïst? Phil. II, 23; Tim. I,
III, 14; Cor. II, X, 15 ven habam ïn ïzvis mikilnan,
Luc. IX, 45 ohtedun fraihnan ïna bi þata
vaurd; XVI, 3 bidjan skamamik; Cor. II, I 8; Luc.
XX, 40 ni þanaseiþs gadaurstedun fraihnan
ïna; Cor. I, VI, 1; II, X, 12; Skeir. IV, d ainana
anananþidedun qiþan attan jah sunu;
4) Post incipere, pergere, amare (id est, solitum
habere), cessare, perficere: Luc. XIV, 29, 30 jabai
was gasatida grunduvaddju jah ni mahta ustiuhan,
allai þai gasaiwandans duginnand bilaikan ïna
qiþandans þatei sa manna dustodida timbrjan
jah ni mahta ustiuhan; Mc. XIV, 65; Luc. IX, 12, 18;
Cor. II, III, 1; VIII, 10; Luc. XX, 11 anaaiauk
sandjan anþarana skalk; 12; Mth. VI, 5 liutans
frijond ïn gaqumþim standandans bidjan; Luc.
VII, 45 fram þammei ïnnatïddja ni svaif bikudjan
fotuns meinans; Cor. II, VIII, 11 nu jah taujan
ustiuhaiþ;
5) Post debere, oportere, opus habere, licere:
Joan. III, 30 jains skal vahsjan ïþ ïk minznan;
VII, 35, 39, etc., vid. gloss. V. Skulan; Gal. V, 3
<a name=1177>
wazuh manne bimaitanaize skula ïst all vitoþ taujan;
ad passive significandum ponitur skulds ïm:
Mc. VIII, 31 sunus mans skulds ïst uskiusan (rejici
debet) fram þaim sinistam, vid. § 177, annot. 4
d); et ubi de rebus agitur, skuld ïst: Luc. VI, 2 wa
taujid, þatei ni skuld ïst taujan ïn sabbato
dagam? IV, 9; XV, 32; XX, 22; Cor. II, XI, 30;
Thess. II, III, 7; Tim. I, III, 15; et etiam impersonaliter:
Luc. VI, 2 hlaibans faurlageinais ni skuld
ïst (non licet) matjan nibai ainaim gudjam; Luc.
XIV, 18 land bauhta jah þarf galeiþan jah saiwan
þata; Thess. I, IV, 9; Phil. II, 25 þarb
munda aipafraudeitu sandjan du ïzvis; Cor. II,
IX, 5 naudiþaurft man bidjan broþruns ei
galeiþaina du ïzvis; XII, 1 wopan binah akei ni
batizo ïst; Cor. I, VII, 26 goþ ïst mann sva
visan; Mc. IX, 45 goþ þus ïst galeiþan ïn
libain haltamma þau tvans fotuns habandin gavairpan
ïn gaiainnan; 47; Luc. XVIII, 25; Luc. III, 16 gaggiþ
svinþoza mis, þizei ïk ni ïm vairþs andbindan
skaudaraip skohis ïs; XX, 35; Cor. II, III, 5; Tim.
II, II, 2;
6) Post posse, quire, facile, difficile esse: Mth. V,
36 ni magt ain tagl weit aiþþau svart gataujan;
VI, 24 ni manna mag tvaim fraujam skalkinon;
27; Mc. XV, 31 etc., vid. gloss. V. Magan; Cor. II,
IX, 8 mahteigs ïst guþ alla anst ufarassjan
in ïzvis; Rom. VIII, 39 ni gaskafts anþara mahteiga
ïst uns afskaidan af friaþvai guþs; Luc. XIV, 31;
Tit. I, 9; Luc. XIV, 14 ni haband usgildan þus;
Eph. IV, 28; Mth. IX, 6 valdufni habaiþ sa
sunus mans ana airþai afleitan fravaurhtins;
Joan. XIX, 10 valdufni aih ushramjan þuk;
Luc. IX, 1 ïesus apaustaulum atgaf maht
jah valdufni sauhtins gahailjan; V, 24; X,
19; Joan. X, 18; Rom. IX, 21; Cor. I, IX, 4; Mc.
X, 24, 25 waiva aglu ïst þaim hunjandam afar
faihau ïn þiudangardja guþs galeiþan. azetizo
ïst ulbandau þairh þairko neþlos galeiþan þau
gabigamma ïn þiudangardja guþs galeiþan; Mc.
II, 23 varþ þairhgaggan ïmma þairh atisk.
«Annotatio. 1---Cum autem objectum (infinitivus)
non per speciale verbum, sed per visan vel vairþan
cum nomine exprimitur, nomen, ubi ejus significatio
(habitus) ad subjectum ipsum refertur, in nominativo
ponitur: Tim. I, III, 2 skal aipiskaupus ungafairinonds
visan; II, II, 24 skalks fraujins
ni skal sakan ak qairrus visan; Skeir. I, d skulda
du galeikon seinai frodein spilla vairþan aivaggeljons
usmete; Cor. I, XII, 22 þaiei þugkjand liþive
leikis laisivostai visan, þaurfta sind; Cor. I,
subscript. du kaurinþium frumei þugkeiþ melida
visan us asiai; Gal. II, 9 paitrus jah ïakobus jah
ïohannes þuhtedun sauleis visan; Phil. IV, 12 lais
saþs vairþan jah gredags; hinc etiam IV, 11
ïk galaisida mik ganohiþs visan, quia
galaisida mik (docui me) idem est atque lais (didici).
Econtra legitur Cor. II, VII, 11 ustaiknideduþ ïzvis <a name=1178>
hlutrans visan, et naturaliter Luc. XX, 20 ïnsandidedun
ferjans taiknjandans sik garaihtans
visan; sed Cor. II, V, 8 gatrauam jah valjam mais
usleiþan us þamma leika jah anahaimjaim visan
at fraujin ideo adest dativus, quod ad valjam unsis
supplendum est. Rom. IX, 3 autem usbida anaþaima
visan silba ïk af xristau faur broþruns meinans
constructio est graeca.
«Annotatio 2.---Post verba quarto numero (4)
subjecta ponitur etiam participium: Mth. XI, 1 usfullida
ïesus anabiudands (διατάττων) þaim
tvalif; Luc. V, 4 biþe ïesus gananþida rodjands
(λαλῶν) qaþ du seimona; Col. I, 9 fram þamma daga
ei hausidedum ni weilaidedum faur ïzvis bidjandans
(προςευχόμενοι); Gal. VI, 9 þata godo taujandans
(ποιοῦντες) ni vairþaima usgrudjans.
Econtra post sveiban adhibetur infinitivus
(Luc. VII, 45) et non cessans in participio traditur
Eph. I, 16 unsveibands (οὐ
παυόμενος) aviliudo
ïn ïzvara.
«Annotatio 3.---Post supra laudata verba loco
infinitivi adest etiam ei vel þatei, vid. §§ 276, 277.»
§ 253. Ubi praeter infinitivum aliud est objectum,
cui actio adscribatur, hoc in accusativo ponendum
est, et constructio accusativus cum infinitivo nuncupatur
<a name=t6317>[6317]. Ubi autem subjectum et objectum personale
eadem sunt persona, Gothus graecam inter et
latinam constructionem suspensus librat, tum scilicet
objectum personale, pronomen, praetermittitur,
tum in accusativo ponitur, hac posteriori constructione
in solis epistolis occurrente. Jam vero accusativus
cum infinitivo usurpatur:
1) Post verba sensuum: Phil. II, 26 vas unvunands,
ïn þizei hausideduþ ïna siukan; Joan. VI, 62
gasaiwiþ sunu mans ussteigan þadei vas faurþis;
Mc. XIII, 29;
2) Post verba dicendi, imperandi, scribendi, etc.:
Luc. IX, 19 wana mik qiþand visan þos manageins?
XX, 27 saddukaieis qiþand usstass ni visan;
41; Joan. XII, 29; Cor. II, IV, 6; Mth. VIII, 18 ïesus
haihait galeiþan siponjans hindar marein; Tim.
I, VI, 13 sq. anabiuda fastan þuk þo anabusn; Cor.
I, V, 11 melida ïzvis ni blandan (ubi ïzvis prima
vice ut dativus, scribo vobis, altera autem ut accusativus,
ut nos misceatis vos [non misceri]); Eph. III,
5 sq. andhuliþ ïst þaim apaustaulum visan þiudos
gaarbjans jah galeikans jah gadailans gahaitis;
3) Post verba, quae volitionem vel quamlibet aliam
mentis operationem exprimunt, ut velle, quaerere,
cogitare, credere, confidere, sperare, scire, etc.;
Mc. XV, 9 vileidu fraleitan (inf. pass.) ïzvis þana
þiudan ïudaie? XIX, 15 ni vileima þana þiudanon
ufar unsis; I, 62; Cor. I, VII, 7 (viljan allans
mans visan sve mik silban;) X, 20; XI, 3; Gal.
VI, 13; Tim. I, II, 4, 8; V, 14; Joan. VII, 4 ni manna ïn
analaugnein wa taujiþ jah sokeiþ sik uskunþana
visan (οὐτὸς
ἐν
παῤῥησίᾳ
εἶναι): Phil. III, 7, 8 þatei
vas mis gavaurki, þatuh rahnida ïn xristaus sleiþa <a name=1179>
visan. aþþan sveþauh all domja sleiþa visan
ïn ufarassaus kunþjis xristaus.---jah domja smarnos
visan allata; Skeir. VIII, b fraujins laisein
svikunþaba ïn allaim alamannam fauravisan rahnidedun;
Cor. I, VII, 26 man nu þata god visan;
II, XI, 5 man ni vaihtai mik minnizo gataujan
þaim ufar mikil visandam apaustaulum (λογίζομαι---ὑστερηκέναι);
Phil. I, 16 us haifstai xristu merjand
ni sviknaba munandans sik aglons urraisjan
(οἰόμενοι---ἐπιφέρειν) bandjom meinaim; III, 13; Luc.
II, 44 hugjandona ïn gasinþjam ïna visan ïosef
jah aiþei ïs qemun dagis vig; Tim. I, VI, 5; Luc. XX,
6 triggvaba galaubjand allai ïohannen praufetu
visan; Cor. II, X, 7 was gatrauaiþ sik silban xristaus
visan (πέποιθεν
ἑαυτῷ---εἶναι); Luc. IV, 41 vissedun
silban xristu ïna visan; Cor. I, XVI, 7
venja mik wo weilo saljan (ἐλπίζω---ἐπιμεῖναι) at
ïzvis; II, V, 11;
4) Post verba faciendi, operandi, parandi: Mc. I,
17 gatauja ïgqis vairþan nutans manne, Luc. V,
34; Joan. V, 21; Joan. VI, 10 vaurkeiþ þans mans
anakumbjan; Cor. II, IX, 5 fauragamanvjaina
aivlaugian ïzvarana visan svasve vailaqiss jah
ni svasve bifaihon;
5) Post impersonalia et formulas contingit, accidit,
convenit, facile est, melius est, tempus est, etc.: Luc.
IV, 36 varþ afslauþnan allans; Col. I, 19 ïn ïmma
galeikaida alla fullon bauan jah þairh ïna gafriþon
alla; Skeir. I, c gadob vas þans svesamma
riljin ufhausjandans diabulau, aftra svesamma viljin
gaqissans vairþan nasjandis laiseinai; Luc. XVI,
17 azetizo ïst himin jah airþa hindarleiþan
þau vitodis ainana vrit gadriusan; Joan. XVIII,
14 batizo ïst, ainana mannan fraqistjan faur
managein; Rom. XIII, 11 mel ïst uns us slepa urreisan.
«Annotatio 1.---Post varþ, aglu ïst, azetizo ïst et
similia etiam infinitivus simpliciter ponitur, ubi scilicet
personale objectum ad has formulas refertur
et in dativo est, vid. § 252, 6. Necnon et post letan,
bidjan et similia, vid, ibid. 2), licet ex constructione
vocabulorum ut Cor. II, VI, 1 bidjand ni svarei anst guþs
niman ïzvis (ubi in interpretatione nostra vobis legendum
est), hic etiam accusativus cum infinitivo
sumi posse videatur.
«Annotatio 2.---Post verba sensuum et ea, quae
spiritus operationem exprimunt, loco infinitivi etiam
participium, more graeco, venit: Luc. IV, 23 wan filu
hausidedum vaurþan (ὅσα
ἠκούσαμεν
γενόμενα)
ïn kafarnaum; V, 2; XVIII, 36; Mc. XII, 28; XIII, 26;
XIV, 58, 62, 67; Joan. VII, 32; X, 12; Thess. II, III,
11; Mc. V, 15 gasaiwand þana vodan vitandan
(θεωροῦσι
τὸν
δαιμονιζόμενον
καθήμενον) jah gavasidana
jah fraþjandan; II, 16; VIII, 24; IX, 1, 38;
Luc. V, 1, 27; X, 18; XVIII, 24; Joan. VI, 19; XI,
33; Cor. I, VIII, 10; Luc. VIII, 46 ufkunþa maht
usgaggandein (ἐξελθοῦσαν) af mis; Mc. VII, 30
bigat unhulþon usgaggana (ἐξεληλυθός) jah þo <a name=1180>
dauhtar ligandein (βεβλημένην) ana ligra; Luc.
VIII, 35. Hinc passive in nominativo Skeir. VIII, c
liugandans bigitanda; Phil. IV, 9. Post viljan ambae
constructiones reperiuntur connexae: Tim. I, II, 8, 9
viljau vairans bidjan (προςεύχεσθαι)---samaleiko jah
qinons ïn gafeteinai hrainjai fetjandeins (κοσμεῖν)
sik; et post vitan Cor. II, XII, 2, 3 participium et
þatei vicissim inducuntur: vait mannan ïn xristau faur
jera fidrortaihune fravulvanana (ἁρπαγέντα) und
þridjan himin jah vait þana svaleikana mannan þatei
fravulvans varþ (ὅτι
ἡρπάγη) ïn vagg.
«Insolens est autem haec constructio post qiþan,
neque post vairþan occurrit, nisi ubi Gothus aliud
auxiliarium verbum, visan, adhibere non potuit: Tim.
II, II, 18 qiþand usstass ju vaurþana (γεγονέναι),
hinc Rom. XV, 8 qiþa auk xristu andbaht vaurþanana
(γεγενῆσθαι) bimaitis ïþ þiudos hauhjan guþ.
«Annotatio 3.---Saepe etiam in gothico sermone
sicut et in germanico verbale objectum per ei vel
þatei circumscribitur, vid. §§ 275, 276.»
§ 254. Supinum et gerundium Gothus non novit,
et utrumque per infinitivum, du communiter praeposito,
exponit.
I. Jamvero ad significandum supinum adhibetur
1) Simplex infinitivus, praecipue post verba motus,
vel motum indicantia  <a name=t6318>[6318]: Luc. I, 76 fauragaggis
faura andvairþja fraujins manvjan (ἑτοιμάσαι) vigans
ïmma; Tim. I, I, 15 xristus qam ïn þamma
fairwau fravaurhtans nasjan (σῶσαι); Thess. I, II, 17
sniumidedum andaugi ïzvara gasaiwan (ἰδεῖν);
Tim. II, IV, 9; Luc. I, 79 gaveisoþ unsara urruns
us hauhiþai gabairhtjan (ἐπιφᾶναι) þaim ïn riqiza;
II, 22 brahtedun barn ïn ïairusalem atsatjan
(παραστῆσαι) faura fraujin; et etiam alias: Eph. VI,
19 mis gibaidau vaurd ïn balþein kannjan (γνωρίσαι)
runa aivaggeljons; I, 9, 10.
2) Communius autem praeposito du: Luc. IV, 18
frauja ïnsandida mik du ganasjan (ἰάσασθαι)
þans gamalvidans hairtin, merjan frahunþanaim
fralet, fraletan gamaidans ïn gaþrafstein, merjan
jer fraujins andanem (ante alterum infinitivum du
deficit, sive quia commutatur constructio, sive quia
praepositionem, ubi ad plura objecta refertur, semel
tantum poni vidimus, § 251, 2); Thess. I, III, 5;
Luc. IV, 29 brahtedun ïna und auhmisto þis fairgunjis
du afdrausjan (εἰς
τὸ
κατακρημνίσαι) ïna; V,
4 athahid natja du fiskon (εἰς
ἄγραν); Mc. IV, 3
urrann sa saiands du saian (τοῦ
σπεῖραι); Luc.
VIII, 5; Rom. XI, 26; Mth. XI, 1 ïesus ushof sik jain
þro du laisjan (τοῦ
διδάσκειν) jah merjan; Thess.
I, IV, 17 fravilvanda ïn milhmam du gamotjan (εἰς
ἀπάντησιν)fraujin ïn luftau; Luc. V, 1 managei anatramp
ïesu du hausjan (τοῦ
ἀκούειν) vaurd guþs;
Phil. IV, 10 wan gaþaihuþ du faur mik fraþjan
(τὸ
φρονεῖν); Mc. X, 46 et Luc. XVIII, 35 blinda sat faur
vig du aihtron, gr. προςαιτῶν, dum Joan. IX, 8 sat
aihtronds adest; eo etiam modo promiscue construitur
in formula ausona haban du hausjan (Luc. VIII, 8)
<a name=1181>
et hausjandona (Mc. IV, 9; Luc. XIV, 35), Graeco
semper infinitivum usurpante.
Luc. XIX, 48 managei hahaida du hausjan
(ἀκούειν) ïmma; IV, 18 frauja gasalboda mik du
vailamerjan (κηρῦξαι) unledaim; Mc. VII, 4 anþar
ïst manag þatei andnemun du haban (κρατεῖν); Luc.
XIV, 28 gasitands rahneiþ habaiu du ustiuhan (εἰς
ἀπαρτισμόν).
Cor. I, VII, 25 ragin giba sve gaarmaiþs fram fraujin
du triggs visan (πιστὸς
εἶναι); II, XI, 2 gavadjoda
ïzvis ainamma vaira manja svikna du usgaban
(παραστῆσαι) xristau; Phil. III, 10 us guþa ïst garaihtei
ana galaubeinai du kunnan (τοῦ
γνῶναι)
ïna; Luc. I, 77; Col. I, 22 gafriþodai þairh dauþu
du atsatjan (παραστῆσαι) ïzvis veihans faura ïmma;
IV, 3 bidjaiþ jah bi uns ei guþ uslukai unsis haurd
vaurdis du rodjan (λαλῆσαι) runa xristaus. Praecipue
ad exponendum graecum εἰς
τό: Mc. XIV, 55 alla so
gafaurds sokidedun ana ïesu veitvodiþa du afdauþjan
(εἰς
τὸ
θανατῶσαι) ïna; Thess. II, II, 2 bidjam
ïzvis broþruns, du ni sprauto vagjan ïzvis ahin;
Rom. VII, 5; XI, 11; XII, 2, 3; XV, 8; Cor. I, VIII,
10; XI, 22; II, I, 4; VII, 3; Thess. I, II, 12, 16; III,
5, 13; IV, 9; II, I, 5; III, 9; πρὸς
τό: Mth. V, 28
wazuh saei saiwiþ qinon du luston (πρὸς
τὸ
ἐπιθυμῆσαι)
ïzai, ju gahorinoda; VI, 1; Mc. XIII, 22; ἐπὶ
τῷ: Cor. I, XI, 21 warjizuh mata seinamma faursniviþ
du matjan (ἐπὶ
τῷ
φαγεῖν);
ἕνεκα
τοῦ: Cor. II,
VII, 12 melida ni ïn þis anamahtjandins, ni ïn þis
anamahtidins ak du gabairhtjan (εἵνεκεν
τοῦ
φανερωθῆναι)
usdaudein unsara. Item Skeir. IV, d þo nu
ïnsakana vesun fram ïohanne ni ïn þis þatainei ei
fraujins mikilein gakannidedi, ak du gatarhjan jah
gasakan haifst sabailliaus jah markailliaus; ἵνα: Mc.
III, 14 ïesus gavaurhta tvalif du visan (ἵνα
ὦσι)
miþ sis.
«Annotatio 1.---Quandoque du ab infinitivo per
objectum ad hunc pertinens separatur: Rom. VII,
5 du akran bairan; XI, 11 du ïn aljana briggan;
Phil. IV, 10 du faur mik fraþjan; Cor. I, VIII, 10;
Thess. II, I, 5; II, 2; Skeir. II, c.
«Annotatio 2.---Aliquando etiam du cum infinitivo
in locum infinitivi simplicis inducitur (coll.
§ 252), plerumque praeeunte Graeco (τό,
τοῦ,
εἰς
τό):
Luc. IV, 10 aggilum seinaim anabiudiþ bi þuk du
gafastan (τοῦ
διαφυλάξαι) þuk; Joan. XIII, 24 bandvida
þamma paitrus du fraihnan (πυθέσθαι); Thess.
I, IV, 9 at guþa uslaisidai sijuþ du frijon (εἰς
τὸ
ἀγαπᾷν) ïzvis misso; Joan. XII, 4 judas skaftida sik
du galevjan (παραδιδόναι) ïesu; Cor. II, X, 6 manvuba
haband du fraveitan (ἐκδικῆσαι) all ufarhauseino;
Luc. IX, 51 andvairþi seinata gatulgida du
gaggan (τοῦ
πορεύεσθαι) ïn ïairusalem; saepe post
giban ejusque composita: Mth. XXVI, 2; Luc. IX, 16;
Joan. VI, 31, 52; Col. I, 25; Phil. I, 24 du visan
(τὸ
ἐπιμένειν) ïn leika þaurftizo ïst ïn ïzvara. In quonam
differant azetizo ïst qiþan et du qiþan, vid. §
208, 4.
«Annotatio 3.---Insuper supmum etiam per
<a name=1182>
sententiam peculiarem cum ei exprimitur, vid. §
276.»
II. Quod ut possibile vel etiam ut jam in actu
(gerundio) proponendum est, communiter per du et
infinitivum exprimitur: Luc. VI, 7 vitaidedun jau
ïesus ïn sabbato daga leikinodedi, ei bigeteina til du
vrohjan ïna (κατηγορίαν
αὐτοῦ); I, 57 aileisabaiþ usfullnoda
mel du bairan (χρόνος
τοῦ
τεκεῖν); II, 6,
21; Cor. I, IX, 6 ni habos valdufni du ni vaurkjan
(τοῦ
μὴ
ἐργάζεσθαι); Mc. III, 15; Luc. I, 9
hlauts ïmma urrann du saljan (ἔλαχε
τοὗ
θυμιάσαι);
V, 17 mahts fraujins vas du hailjan (εἰς
τὸ
ἰᾶσθαι) ïns; Cor. II, VIII, 11 faura ïst muns du viljan
(τοῦ
θέλειν).
«Annotatio 4.---Hic etiam aliquando simplex
infinitivus usurpatur cum valdufni haban, ven haban,
etc., vid. § 252.»
ELLIPSES IN OBJECTIVIS RESPECTIBUS
§ 255. 1) Objectum aliquando praetermittitur, ut
Luc. V, 25 ushafjands (scilicet badi) ana þammei
lag, galaiþ. Sed ellipsis non adest in Phil. IV, 16 et
Thess. I, II, 18 ainamma sinþa jah tvaim, ubi ex singulari
sinþa pluralis sinþam ad tvaim supplendus
est, neque in Joan. XV, 13 maizein þizai friaþvai,
ubi ad maizein subaudiendum est friaþva: caeterum,
hic locus ex tenore graeci textus (μείζονα
ταύτης
ἀγάπην) maizein þizai friaþva esse deberet. Joan.
X, 31 nemun stainans ei vaurpeina (scilicet stainum,
λιθάσωσι) ana ïna; Mth. VIII, 32 run gavaurhtedun
sis alla so hairda, scilicet sveine ex vs. 31. Tim. I,
VI, 6 legitur simpliciter gavaurki loco faihugavaurki,
quod est vs. 5. Hinc etiam Luc. XV, 24 dugunnun
visan pro vailavisan, vid. vs. 23 visan vaila; XIX, 6
atstaig pro dalaþ atstaig, vid. vs. 5. Quoad ellipses
nominis genitivum regentis, vid. § 216, annot. 7,
coll. § 245, annot. 2.
2) De ellipsibus verbi animadvertendae sunt formulae
wa uns jah þus Mth. VIII, 29; Mc. I, 24; V, 7;
Luc. IV, 34; VIII, 28; wa mik, scilicet karïst Cor. I,
V, 12; Mth. V, 38 augo und augin jah tunþu und
tunþau, scilicet gibais; insuper Cor. II, IX, 6 þatuþþan,
scilicet qiþa vel man; VIII, 15 saei filu, ni managizo
jah saei leitil, ni favizo, ubi ex Mos. II, XVI,
18 qui paraverat---reperit restituendum est; Gal.
II, 9 taihsvons atgebun mis jah barnabin gamaineins,
svaei veis du þiudom ïþ eis du bimaita, scilicet gaggaima
vel simile; Rom. XIII, 7 usgibiþ nu allaim
skuldo, þammei (scilicet skuluþ) gabaur gabaur. Sic
plura sunt loca, ubi verba ex praecedenti versu vel
sententia facile restitui possunt: Cor. II, I, 6 jaþþe
þreihanda, ïn ïzvaraizos gaþlaihtais, scilicet þreihanda,
jaþþe gaþrafstjanda, ïn ïzvaraizos gaþlaihtais,
scilicet gaþrafstjanda; item V, 13; VII, 12; II,
10 þammei wa fragibiþ, jah ïk, scilicet fragiba;
Joan. XV, 4 visaiþ ïn mis, jah ïk ïn ïzvis, scilicet visa;
III, 30; Eph. V, 24 svasve aikklesjo ufhauseiþ xristu,
svah qenes abnam seinaim, scilicet ufhausjaina; Tim.
II, I, 5 sei banaida ïn avon þeinai, traua þatei jah <a name=1183>
ïn þus, scilicet bauaiþ; Rom. IX, 32 duwe? unte ni
us galaubeinai ak us vaurstvam vitodis, scilicet laistidedun
vitoþ garaihteins ex laistjands vitoþ garaihteins
vs. 31; Luc. VII, 43 þana (scilicet mais frijod ex vs.
42) gavenja, þammei managizo fragaf; Cor. II, III,
13 ubi ex svasve moses lagida hulistr ana andavleizn
ad ni supplendum est lagjam hulistr ana andavleizn;
Mth. XXVII, 43 lausjadau ïna, jabai vili ïna, scilicet
lausjan; item Mc. XV, 8 subaudi taujan; coll. adhuc
<a name=1184>
Luc. VII, 14; Cor. I, IX, 25; XI, 1; Cor. I, VII, 19
þata bimait ni vaihts ïst, ak fastubnja anabusne guþs,
scilicet wa ïst. Positivum ex negativo restituendum
est, ut Tim. I, IV, 3 varjandane liugos jah (scilicet
anabiudandane) gaþarban mate. Sed Tim. II, III, 4
frijondans viljan seinana mais þau guþ, propter
graecum φιλήδονοι
μᾶλλον
ἢ
φιλόθεοι ut ellipsis non reputari
potest.

C. SENTENTIA COMPOSITA. 
 <a name=1183>
 <a name=1183>
§ 256. Quemadmodum in sententia simplici, ita
et in composita, cogitationes vel earum expressarum
formae, singulae scilicet sententiae inter se invicem
connectuntur. Jam vero sententiae, quae se invicem
vel extendunt vel restringunt, eamdem valorem grammatice
<a name=1184>
habere censentur et coordinatae sententiae vocantur;
quae autem alias tantum complent et explicant,
dicuntur subordinatae sententiae, vel etiam secundariae
per oppositionem ad principales, quae cogitationem
principalem continent.

I. COORDINATAE SENTENTIAE. 
 <a name=1183>
 <a name=1183>
§ 257. Respectus varii, in quibus sententiae coordinatae
inter se construi possunt, hi sunt: vel enim
una aliam extendit et amplificat, unde COPULATIVA
sententia; vel una alteri opponitur, unde ADVERSATIVA
sententia; vel una ab alia perimitur, unde DISJUNCTIVA
sententia; vel tandem una aliam explicat
aut probat, unde EXPLICATIVA SEU EPEXEGETICA et
CAUSALIS sententia evadunt. Ubi autem in utraque
sententia verbum idem est, tunc isto semel tantum
adhibito componuntur et per solam cogitationem copulantur.

1. COPULATIVAE SENTENTIAE. 

§ 258. Duae sententiae copulantur
1) Positive per conjunctiones jah et, etiam,
-uh-que, quod est encliticum, jah---jah tam---quam
(gall. aussi bien---que), ubi ambae cogitationes
aeque procedunt; ni þatainei---ak jah non solum---sed
etiam, ubi alterutra in lucem proferenda est:
Joan. III, 23 þaruh qemun jah daupidai vesun;
Mc. I, 39 vas ïesus merjands ïn synagogim ïze jah
unhulþons usvairpands; Joan. III, 26 sah daupeiþ jah
allai gaggand du ïmma; 4 ïbai mag manna
alþeis visands ïn vamba aiþeins aftra galeiþan
jag---gabairaidau? Gal. IV, 20 vilda qiman at
ïzvis nu jah ïnmaidjan stibna meina; 22 abraham
tvans aihta sununs, ainana us þiujai jah ainana
us frijai; Math. IX, 6 qaþ ïesus du usliþin· nim ligr
þeinana jah gagg ïn gard þeinana. jah galaiþ ïn
gard seinana; V, 39 jabai was þuk stautai bi taihsvon
þeina kinnu, vandei ïmma jah (etiam) þo anþara;
Eph. V, 28 saei seina qen frijoþ, jah (etiam) sik silban
frijoþ; Mc. II, 11 urreis nim-uh (sumeque,
καὶ
ἆρον) badi þein jah gagg du garda þeinamma;
XVI, 7 gaggiþ qiþiduh (ὑπάγετε,
εἴπατε); XIV, 13
ïesus ïnsandida tvans siponje seinaize qaþuh (dixitque,
καὶ
λέγει) du ïm; Luc. X, 30 manna ïn vaidedjans
frarann, þaiei jah (καί, tam) biraubodedun ïna, jah
(καί, quam) bandjos analagjandans ïddjedun; Mth.
<a name=1184>
X, 28 ogeiþ þana magandan jah (καί) saivalai jah
(καί) leika fraqistjan; alia exempla vid. gloss. v. Jah
6); Rom. IX, 24 kasa armaions guþ laþoda uns ni
þatainei us ïudaium, ak jah us þiudom, Cor. II,
IX, 12 andbahti þis gudjinassaus ni þatainei ïst
usfulljando gaidva þize veihane, ak jah ufarassjando
þairh managa aviliuda guþa; Rom. XII, 17; XIII, 5;
Cor. II, VII, 7; VIII, 10, 21; Eph. I, 21.
«Annotatio 1.---Quandonam autem jah consonanti
initiali sequentis vocabuli assimiletur, vid.
gloss. V. Jah.
«Annotatio 2.---Et etiam, et pariter, et quidem
gothice est jah sa, et jah ïs, vid. § 202 I, 1) annot.
2.
«Annotatio 3.---Encliticum uh graeco τε non convenit,
quod Gothus modo per ïþ (Joan. VI, 18) vertit,
modo omnino negligit, ut Rom. VII, 7 unte lust
(τήν
τε
ἐπιθυμίαν) nih kunþedjau; ubi praecipue est
τε---καί Luc. II, 16 bigetun mariam jah ïosef, τήν
τε
Μαρίαν
καὶ
τὸν
Ἰωσήφ; Rom. X, 12; Cor. I, I, 24;
modo etiam absque necessitate usurpat: Luc XV, 26
athaitands sumana magive frahuh; XVIII, 31 ïþ eis qeþunuh
du ïmma. Cum particulis praesertim adversativis
et transitivis plerumque occurrit, vid. § 259
annot. 2. Ubi ad prius sententiae vocabulum affigitur,
etiam ad praepositiones appendere potest: Joan. XIX,
12 fram uh þamma; Mth. XI, 25 ïn uh jainamma mela;
Luc VI, 45 uz uh allis ufarfullein, etc.; imo in
compositis verbis saepe radicem inter et praepositionem
interjicitur: Joan. XVII, 1 uz uh ïddja; VII, 32
ïn uh sandidedun; Luc. XVII, 7 an uh kumbei. Relative
ad formam hoc de uh affixo animavertendum est,
quod, ubi vocabulum, cui affigitur, per vocalem desinit,
semper cuidam elisioni locus sit, nempe a) eliditur
u enclitici, ubi vocabulum, cui appendet, per
diphthongum vel vocalem longam terminatur, sic
sumaih, viljauh, sah, soh, bih, biþeh pro sumai-uh,
viljau-uh, sa-uh, so-uh, bi-uh, biþe-uh; b)
<a name=1185>
eliditur vero vocalis finalis vocabuli, ubi brevis est,
eo modo: þatuh, qiþuh, anþaranuh pro þata-uh,
qiþa-uh, auþarana-uh. De h assimilato vid. gloss.
V. Uh.
«Annotatio 4.---Pro graeca particula copulativa
καί nonnullae aliae particulae etiam usurpantur,
interprete paulo licentius agente, ubi praecipue singulae
sententiae sibi invicem ordinantur, ut: auk enim:
Cor. I, VIII, 11 fraqistniþ auk (καὶ
ἀπολεῖται) sa unmahteiga
ana þeinamma vitubnja broþar; aþþan sed:
Luc. VI, 32 aþþan (καί) jabai frijod þans frijondans
ïzvis, wa ïzvis laune ïst? þan autem: Luc. II, 37
soh þan (καὶ
αὕτη) viduvo jere ahtautehund jah fidvor;
þanuh sed: Mc. X, 13 þanuh (καί) atberun du
ïmma barna; Cor. I, XIV, 25; þaruh sed: Joan. VII,
45 þaruh (καί) qeþun du ïm jainai; III, 23; IX, 2;
þaþroh et þaþroh þan, tunc, tunc vero: Luc. IV,
9; Cor. II, VIII, 5; ïþ verum: Luc. I, 63 gabandvidedun
þan attin þata waiva vildedi haitan ïna. ïþ ïs
(καί) sokjands spilda nam jah melida, vid. gloss. V.
Iþ 2). Necnon et in locum copulativae particulae etiam
subditur comparativa sve sicut: Tim. I, IV, 7 þo
unveihona sve (sicut gr. καί) usalþanaizo spilla bivandei;
vel praepositio miþ cum: Cor. II, VI, 14 wo dailo
garaihtein miþ (cum, gr. καί) ungaraihtein, sine dubio
propter concinnitatem prioris cum posteriori sententia.
«Pro καί etiam, adhibetur modo ju jam: Mc.
IX, 13 qiþa ïzvis þatei ju (καί) helias qam; Gal. V,
21 faurqiþa, ïzvis svasve ju (καί) fauraqaþ, coll.
Luc. XV, 19, 21; modo sva sic, post svasve: Joan.
XIII, 15 svasve ïk gatavida ïzvis, sva (sic, gr. καί) jus
taujaiþ; XV, 9; XVII, 18.
«Annotatio 5.---Haud raro Gothus loco participii
graeci verbum finitum cum particula copulativa
usurpat; haec vero particula est jah apud Lucam,
apud Joannem, jah et uh: Luc. I, 67 zacharias praufetida
jah qaþ (λέγων); V, 14 gagg jah (ἀπελθών)
ataugei þuk silban gudjin; VII, 3 bad ïesu ei qemi
jah (ἐλθών) ganasidedi skalk; VIII, 8, 43; Joan.
XII, 3, 36; XIX, 2; Joan. VI, 5 ïesus ushof augona
jah gaumida, þammei manageins filu ïddja du ïmma,
qaþuh (ἐπάρας---καί
θεασάμενος---λέγει) du filippau;17 usstigun ïn skip ïddjedunuh (ἀναβάντες---ἤρχοντο)
afar marein; 25 bigetun ïna hindar
marein qeþunuh (εὑρόντες---εἶπον) du ïmma· VIII,
12; IX, 35; XIII, 25; XVIII, 3, 22.
«Annotatio 6.---Quandoque loco participii verbum
equidem finitum adhibetur, sed particula copulativa
praetermittitur, ita ut sententiae non alligatae
procedant (ἀσυνδετῶς): Cor. I, XII, 11 þata all vaurkeiþ
ains jah sa sama ahma, daileiþ (διαιροῦν) sundro
warjammeh svasve vili; Mth. IX, 13 aþþan gaggaiþ,
ganimiþ (πορευθέντες
μάθετε), wa sijai; Mc.
IV, 1 galesun sik du ïmma manageins filu, svasve ïna
galeiþan ïn skip, gasitan (ἐμβάντα
εἰς
τό
πλοῖον
καθῆσθαι) ïn marein; VII, 19 ïn urrunsa usgaggiþ
gahraineiþ (ἐκπορεύεται
καθαρίζον) allans matins;
Joan. XII, 14; vid. quoque § 186, annot. 6 c) et
Eph. III, 19, ubi Gothus τε non convertit. Asyndeton
<a name=1186>
etiam occurrit, ut Ps. LIII, 3 allai usvandidedun, samana
unbrukjai vaurþun.
«Econtrario graeci textu asyndeton evitat Gothus
sive particulam copulativam interjiciendo: Cor. I,
XVI, 13 vakaiþ standaiduh (γρηγορεῖτε,
στήκετε),
vid. § 186, annot. 6, b); vel constructionem mutando:
Joan. IX, 7 gagg þvahan vade tantum, vade, ut
te laves (gr. ὕπαγε,
νίψαι, id est, vade, lava te);
vid. ibid. d).»
«Annotatio 7.---Aliquando etiam post participium
redundanter ponitur particula copulativa: Mth. VIII,
14 jah qimands ïesus ïn garda paitrus jah gasaw
(εἶδε); Skeir. IV, b fraujins laiseins anastodjandei
af ïudaia jah und allana midjungard gaþaih; Mc.
XIV, 66; Joan. VI, 45; coll. Mth. VI, 24; Mc. VIII, 1
athaitands siponjans qaþuh du ïm; Luc. XV, 26;
Joan. XI, 31.
«Annotatio 8.---Forma verbalis in copulativis
sententiis commutata, ut Mc. I, 6 vas ïohannes gavasiþs
taglam ulbandaus jah matida þramsteins,
fuit indutus et comedit pro et erat comedens (ἦν
ἐνδεδυμένος
καὶ
ἐσθίων); Luc. XVI, 20, 21 lazarus atvaurpans
vas du daura gabigins banjo fulls jah gairnida
saþ ïtan drauhsno jacuit vulneribus plenus, et
cupit sat edere pro et cupiens (ἐβέβλητο
ἡλκωμένος
καὶ
ἐπιθυμῶν) etc. morem gothicum omnino sapit;
necnon et correctae sunt sequentes ab exemplari deflectiones:
Luc. XIX, 12 gaggida franiman jah gavandida
sik pro ἐπορεύθη
λαβεῖν
καὶ
ὑποστρέψας; Joan. VI, 50
sa ïst hlaifs saei us himina atstaig, ei saei þis matjai
ni gadauþnai pro ἵνα
τις
φάγῃ
καὶ
μὴ
ἀποθάνῃ; IX, 8
niu sa ïst saei sat aihtronds? pro ὁ
καθήμενος
καὶ
προςαιτῶν;
11 ïk galaiþ jah biþvahands ussaw pro ἀπελθὼν
καὶ
νιψάμενος
ἀνέβλεψα; sed invita grammatica
dicitur Joan. VI, 45 wazuh nu sa gahausjands at
attin jah ganam gaggiþ du mis pro jah ganimands (ὁ
ἀκούσας
καὶ
μαθὼν
ἔρχεται); neque commutatio Col.
III, 9, 10 ni liugaiþ ïzvis misso afslaupjandans
ïzvis þana fairnjan mannan jah gahamoþ niujamma
(ἀπεκδυσάμενοι
καὶ
ἐνδυσάμενοι) est admittenda.
«Annotatio 9.---Pro ni þatainei---ak jah ponitur
etiam ni þatainei---ak: Skeir. IV, b þo ïnsakana
vesun fram ïohanne ni ïn þis þatainei, ei fraujins
mikilein gakannidedi, ak du gatarhjan jah gasakan þo
afgudon haifst sabailliaus jah markailliaus; vel nih---ak
jah: Skeir, VII, a nih stains ak jah andraias, saei
qaþ· ïst magula her.»
2) Negative per nih, jah ni, ni neque, neque etiam,
ni---nih, nih---nih neque---neque: Mc. XI, 33 qeþun du
ïesua· ni vitum. jah andhafjands ïesus qaþ du ïm· nih
ïk ïzvis qiþa; Luc. XX, 36 þaiei vairþai sind usstassais
us dauþaim, ni liugand, ni liuganda, nih allis gasviltan
þanaseiþs magun; Joan. V, 22 svasve atta urraiseiþ
dauþans jah liban gataujiþ, sva jah sunus þanzei
vili liban gataujiþ. nih þan atta ni stojiþ ainohun, ak
staua alla atgaf sunau; Skeir. IV, d ni airþeins vas nih
us airþai rodjands; Joan. XV, 4 sve sa veinatains ni
mag akran bairan af sis silbin, niba ïst ana veinatriva,
svah nih (neque etiam) jus; Skeir. I, b kunnands þatei <a name=1187>
svaleikamma valdufnja mahtais nauþs ustaiknida
vesi jan-ni þanaseiþs fastaida garaihteins garaihsns;
VII, c ainwarjanoh sva filu sve vilda andniman ïs gatavida
jan-ni ïn vaihtai vaninassu vairþan gatavida;
Mc. V, 26 qens manag gaþulandei fram lekjam
jah fraqimandei allamma seinamma jah ni vaihtai botida;
Luc. IX, 36 bigitans varþ ïesus ains jah eis þahaidedun
jah mann ni gataihun; Joan. VIII, 20 þo
vaurda rodida ïn gazaufylakio laisjands ïn alh jah
ainshun ni faifah ïna; Luc. X, 19 atgaf ïzvis valdufni
trudan ufaro vaurme jah skaurpjono jah vaihte ainohun
ïzvis ni gaskaþjiþ; Mth. VI, 28 gakunnaiþ blomans
haiþjos, waiva vahsjand, nih (οὐ) arbaidjand
nih (οὐδέ) spinnand; VI, 20 huzdjaiþ ïzvis huzda ïn
himina, þarei nih (οὔτε) malo, nih (οὔτε) nidva
fravardeiþ, jah þarei þiubos ni (οὐ) ufgraband nih
(οὐδέ) stiland; Luc. X, 4 ni bairaiþ pugg, nih matibalg
nih gaskohe; Mc. VI, 8 ïesus faurbauþ ïm, ei
vaiht ni nemeina ïn vig niba hrugga aina, nih matibalg,
nih hlaif, nih ïn gairdos aiz etc., vid. gloss.
V. Nih 4) et § 260, annot. 4.
«Annotatio 10.---De usu negationis praecipue et
ipsius constructione vid. § 213.
«Annotatio 11.---Quamvis inter jah ni et nih (ex
ni-uh formatum, et consequenter graeco οὔτε,
οὐδέ
et latino neque respondens) essentialis non sit discrepantia,
cavet tamen Gothus, quin prius communiter
adhibeat, nisi ubi negatio indefinitum, ut ainshun,
mann, vaihts, þanaseiþs etc. negat, coll. § 213
3) d).
«Annotatio 12.---In sententiis negative copulativis
asyndeton adesse videtur, ubi scilicet negatio per
ni tantum pergit, ut: Mc. VI, 11 sva managai sve ni
(μή) andnimaina ïzvis, ni (μηδέ) hausjaina ïzvis,
usgaggandans jainþro ushrisjaiþ mulda; Col. II, 21
ni (μή) teikais, ni (μηδέ) atsnarpjais, ni (μηδέ)
kausjais; Luc XX, 35 ni (οὔτε) liugand, ni (οὔτε)
liuganda etc. vid. gloss. V. Nih 4) b).»

2. ADVERSATIVA SENTENTIA. 

§ 259. 1) Omnium particularum adversativarum
þan (δέ) minima est, proprie transitum unius sententiae
ad aliam, continuationemque phrasis indicans,
ita ut ad particulam copulativam propius accedat.
Initio sententiae stare non potest, sed primum vocabulum
quam proxime subsequitur, hoc autem animadverso,
quod, cum post praepositionem sola procedere
nequeat, vocabulo a praepositione recto vel ipsius
attributo postponatur, nisi tamen praepositio encliticum
uh sumat. Sed in genere þan enclisin τοῦ uh
in primum sententiae vocabulum saepissime determinat,
sive euphoniae causa, sive ut propius ad vocabulum
initiale accedat.
Mth. V, 34 ïk qiþa ïzvis ni svaran allis ni bi himina,
nih bi airþai, nih bi ïairusaulymai, nih bi haubida þeinamma
svarais. Sijaiþ-þan (pro sijai-uþ-þan) vaurd
ïzvar ja ja, ne ne; VI, 28 bi vastjos wa saurgaiþ, gakunnaiþ
blomans haiþjos waiva vahsjand, nih arbaidjand,
ni spinnand, qiþuh þan ïzvis þatei nih saulaumon
gavasida sik sve ains þize; VIII, 19 duatgaggands <a name=1188>
ains bokareis qaþ du ïmma· laisari, laistja þuk
þiswaduh þadei gaggis.---anþaruh þan siponje ïs
qaþ du ïmma· uslaubei mis gafilhan attan meinana. IX,
7 usliþa urreisands galaiþ ïn gard seinana. gasaiwandeins
þan manageins ohtedun sildaleikjandans; V, 31
hausideduþ þatei qiþan ïst· ni horinos.---qiþanuh
þan (insuper) ïst þatei wazuh saei afletai qen, gibai ïzai
afstassais bokos; VI, 5-7 þan bidjaiþ, ni sijaiþ svasve
þai liutans, unte frijond ïn gaqumþim jah vaihstam
plapjo standandans bidjan. bidjandans uþ-þan (insuper)
ni filuvaurdjaiþ svasve þai þiudo et ita frequenter,
vid. alia exempla gloss. þan III, 1).
«Annotatio 1.---De enclitico uh cum vocabulo,
cui adjungitur, contracto, et de h in þ assimilato vid.
§ 258 annot. 3. Zahnio nondum investigante, connexio-uh
þan prorsus ignorabatur, cum particula
uh loco enclisis ut proclisis ad þan spectaretur, unde
cabulum uhþan vel uþþan evaderet.
«Annotatio 2.---Quoad usum hujus uh ante þan
hoc animadvertas:
«a) Non eis vocabulis affigitur, quae cum uh formata
aliam acquirunt significationem, ut interrogativum
was: Luc. XVII, 7 was þan ïzvara, quis autem
vestrum, wasuh esset quisque; ubi autem ad interrogativum
jungitur, elisioni § 258, annot. 3 memoratae
non locus est, unde habes Cor. I, IV, 7 wa-uþ
þan habais; II, VI, 15 wo-uh þan samaqisse, ubi tamen
quid, quae wah, woh significat;
«b) E nominibus substantivum uh nunquam fere
accipit, hinc: Mth. XXVII, 7 garuni þan; Mc. I, 31
andanahtja þan; Luc. VII, 2 hundafade þan; Joan.
XI, 31 ïudaieis þan; sed Luc. III, 1 filippauzuh þan
animadversu dignissimum est, ubi interpres Lucae uh
ante þan minime regulariter usurpavit;
«c) E pronominibus sa fere est solum (coll. a),
quod encliticum uh regulariter accipiat (sah, soh, þatuh),
etiam in casibus obliquis, ut Skeir. II, b þammuh
þan et VIII, c þoh þan; verumtamen dicitur
etiam Luc. VIII, 8 et 9, 34 þata þan;
«d) Ex adjectivis ea tantum uh recipiunt, quae
forma vocalica induuntur, ut þvairhaiþ-þan Eph. IV,
26, saepe praesertim indefinita numeralia sums (Mth.
XXVI, 67; Mc. VIII, 28; XII, 5; Joan. VII, 44; XI, 46;
Cor. I, XI, 21; XV, 6; Tim. II, II, 20; Skeir. VI, c),
manag (Luc. III, 18), etiam anþar (Mth. VIII, 21; Mc.
IV, 5; Skeir. II, d), raro autem in obliquis casibus,
ut sumaimuh Cor. II, II, 16; saepius tamen in accusativo
(anþaranuh Skeir. V, a); animadvertenda sunt
Mc. XII, 5 sumansuh, quod sumanzuh esse deberet, vid.
Eph. IV, 11. Attamen hic etiam uh deficit, ut managai
þan (Mc. XI, 8), sumai þan (Luc. IX, 8, 19; Joan.
XI, 37; Skeir. VI, d), anþarai þan (Mc. VI, 15; Luc.
IX, 19; Joan. VI, 23). Ea vero quae consonantica forma
gaudent, ab eo refugiunt, hinc Mth. XXVII, 62 ïftumin
þan daga; Luc. IX, 43 usfilmans þan;
«e) Quoad participia, uh non ideo sumunt, quia
probabiliter sententiarum sunt per se copulativa,
hinc semper gahausjands þan Mth. VIII, 10; qimandin
þan IX, 28 et ita ubique; apud Matthaeum tamen semel
occurrit VI, 7 bidjandansuþ-þan, ubi s loco z magis
adhuc conspicuum est; quid Philem. 22 bijandzuh
<a name=1189>
valeat, nescitur: sed Mth. V, 31 qiþanuh þan ïst huc
non adducendum est, cum qiþan ïst conjungenda sint.
ut verbum finitum utrumque efformet;
«f) Verba nonnisi raro in genere encliticum adoptant,
vas et vesun tamen hoc regulariter admittentibus;
necnon et qaþ aliquando (ut Mc. VII, 20; Luc.
VI, 39; VII, 48; X, 2; XIV, 12; XV, 11; XVI, 1; Joan.
VI, 7; XI, 13), sed dicitur tantum qeþun þan; quandoque
autem occurrunt qiþuh Mth. VI, 29; Luc. IX,
27, Cor. I, XI, 2 hasjuþ-þan; 3 viljauþ-þan; XVI, 8
visuh þan; Joan. XVIII, 2 vissuh þan; VI, 11 namuh
þan; XVIII, 5 stoþuh þan; XI, 5 frijoduh þan; Mth. V,
37 sijaiþ-þan (vid. ad h. l.); IX, 31 vitumuh þan;
Thess. I, V, 14 bidjamuþ-þan; Mth. XXVII, 16 habaidedunuh
þan;
«g) Praepositiones neque uh admittunt, neque þan
immediate sequens patiuntur, sed post nomen rectum
hoc poni jubent: Mth. VIII, 18 at andanahtja þan
vaur þanamma, etc.; XXVII, 15 and dulþ þan warjanoh;
Luc. III, 1 ïn jera þan fimftataihundan; Mth. XXVII,
45 fram saihston þan weilai; Mc. VIII, 1 ïn jainaim
þan dagam; Mth. XXVI, 73 afar leitil þan; aliquando
tamen ïn, fram, ufar enklisim patiuntur, et tunc þan
immediate sequi permittunt: Luc. IX, 21 ïnuh þan
þizai weilai; X, 7 ïnuh þan þamma garda; Mth. XI, 12
framuh þan þaim dagam; Luc. I, 24 afaruh þan þans
dagans; et semper dicitur afaruh þan þata Mth. VIII, 5;
Mc. XVI, 12; Luc. X, 1; XVIII, 4; Skeir. III, c. Inde
fit, ut quandoque verbis, quae ex praepositione componuntur,
uh þan praepositionem inter et radicem
interjiciatur: Mc. XVI, 8 dizuh þan sat (pro dissat
þan Luc. VII, 16); Cor. I, XV, 15 biþ-þan gitanda
(pro bigitanda þan Joan. XII, 14); Gal. II, 2 uzuh þan
ïddja (pro usïddja þan Mc. I, 28: Joan. VI, 3); Mc.
XIV, 44 atuh þan gaf; Cor. I, XIV, 23; Eph. IV, 23
anuþ-þan niujaiþ;
«h) Adverbia et conjunctiones encliticum proprie
non recipiunt, semperque dicitur miþþanei þan Luc.
VIII, 42; sunsaiv þan IV, 39; dalaþ þan Mth. VIII, 1;
Mc. VIII, 9; verumtamen cum samaleiko þan Luc.
XX, 31 occurrit etiam Skeir. VII, c samaleikoh þan,
et praecipue cum biþe þan (Luc. VII, 1; XV, 14; XIX,
37), etiam biþeh þan (Luc. IV, 42; V, 4; VII, 12);
praeterea maizuh þan Gal. IV, 9; wanuh þan Mth. XXV,
38, 39; nauhþanuh þan Luc. XV, 20.
«Annotatio 3.---þan etiam cum jah conjungitur
significatque a) þan jah sed etiam (δὲ
καί) Luc. IV, 41;
V, 10, 36; XVIII, 1; XIX, 19; Tim. I, V, 24; sed semel
pro simplici δέ etiam ponitur (Luc. XVIII, 3) vel καί
(Mth. IX, 17; Thess. I, V, 25; Tim. I, V, 25); b) jah
þan et tum (καὶ---δέ) Mc. IV, 36; Luc. II, 35; Joan.
VI, 51; VIII, 17; XV, 27; Tim. I, III, 10; II, III, 12;
et etiam pro δὲ
καί Luc. VI, 6; Cor. II, VI, 1; Tim. II,
II, 5; et pro simplici δέ Luc. XVII, 3; Joan. XI, 42, etc.,
denique pro καί Mc. III, 6; Luc. VII, 8.
«Annotatio 4.---Cum þan, si nonnullos casus annotatione
2 g) relatos excipias, semper secundam sententiae
sedem obtinere debeat, hinc Luc. XX, 16 gahausjandans
qeþun þan incorrectum esse eo magis
concludere licet, quod Graecus ἀκούσαντες
δὲ
εἶπον
<a name=1190>
habeat: forsan gahausjandans þan qeþun legendum
est.»
2) Ad þan significatione proxime accedunt þanuh
et þaruh, prius proprie temporale, posterius autem
locale tunc indicans, sed utrumque ut particula transitiva
pro graeco δέ usurpatum, quemadmodum nu in
significando οὖν synonymum τοῦ þanuh haud raro cum
aliis adversativis particulis commutatur. þaruh et þanuh
primam semper sententiae sedem, nu autem secundam,
occupant: Mth. IX, 25 ïesus gasaiwands svigljans
jah haurnjans haurnjandans jah managein auhjondein
qaþ du ïm· afleiþiþ, unte ni gasvalt so mavi ak
slepiþ. jah bihlohun ïna. þanuh þan usdribana varþ
so managei, atgaggands ïnn habaida handu ïzos jah urrais
so mavi; Luc. IX, 11 ïesus rodida du ïm þo bi þiudangardja
guþs jah þans þarbans leikinassaus gahailida.
þanuh dags juþan dugann hneivan. atgaggandans
þan du ïmma þai tvalif qeþun du ïmma·---þanuh
qaþ du ïm· gibiþ ïm jus matjan; VIII, 51 - 53
qimands þan ïn garda ni fralailot ainohun ïnngaggan
alja paitru jah ïakobu jah ïohannen jah þana attan manjos
jah aiþein. gaigrotun þan allai. þaruh qaþ· ni
gretiþ, unte ni gasvalt ak slepiþ. jah bihlohun ïna. þanuh
ïs usdreibands allans ut jah fairgreipands handu
ïzos vopida qiþands· mavi urreis; Mc. X, 18 ïesus qaþ
du ïmma· wa mik qiþis þiuþeigana? ni washun þiuþeigs
alja ains guþ. þos anabusnins kant· ni horinos, etc.
þaruh andhafjands qaþ· þo alla gafastaida; Joan.
V, 46, 47 jabai mose galaubidedeiþ, ga-þau-laubidedeiþ
mis, bi mik auk jains gamelida. þande nu (δέ)
jainis melam ni galaubeiþ, waiva meinaim vaurdam galaubjaiþ.
Alia exempla vid. gloss. V V. þanuh 2),
þaruh 2), Nu 2). þaruh þan conjuncta pro δέ
ponuntur Luc. VIII, 23 þaruh þan sve faridedun
anasaislep.
«Annotatio 3.---Cum particulae adversativae hucusque
memoratae ad copulativas significatione maxime
accedant, inde fit, ut copulativae jah et uh in illarum
locum subdantur: Mth. VI, 30 jah þande (εἰ
δέ) þata
havi haiþjos himma daga visando jah gistradagis ïn
auhn galagiþ guþ sva vasjiþ, waiva mais ïzvis leitil galaubjandans,
probabiliter etiam hujus commutationis
causa, þan vs. 29 praeit; Joan. X, 20 qeþun uh (ἔλεγον
δέ) managai· unhulþon habaiþ. Alia exempla vid. gloss.
V V. Jah 4) et Uh 1) a) β).»
§ 260. 3) Sed proprie dictam oppositionem indicant
aþþan et ïþ, quae ambo graeco δέ respondentia,
a fronte sententiae aeque ambo incedere possunt,
quaeque in eo essentialiter differunt, quod aþþan fortius
adversetur, atque negationem prae se habeat vel
cogitari jubeat, nec non et totas sententias potissimum
inter se opponat; ïþ autem ut relativum frequentius
occurrens, sensum magis copulativum, quemadmodum
þan, prae se ferat et potius membra sententiae
compositae inter se objiciat. Has tamen particulas Gothus,
juxta leges quas pluries attulimus, promiscue
permutat, ubi scilicet graeco δέ proprius conveniunt,
ubi etiam fortasse alterutrum euphonia requirit
(sic dicitur ex. gr. ïþ ïs qaþ vel qaþuh þan, non autem
aþþan ïs qaþ). Caeterum hae particulae etiam in
<a name=1191>
locis parallelis commutatae veniunt. Locus normalis,
ubi utriusque particulae usus respectivus apparet, est
Mth. V, 21, 22 hausideduþ þatei qiþan ïst þaim airizam·
ni maurþrjais, ïþ saei (qui autem, verum qui)
maurþreiþ skula vairþiþ stauai. aþþan (sed, econtra)
ïk qiþa ïzvis· þatei wazuh modags broþr seinamma
svare skula vairþiþ stauai. ïþ saei (verum qui) qiþiþ
broþr seinamma raka, skula vairþiþ gaqumþai. aþþan
saei (verum qui, commutatione facta cum supra
aequivalente ïþ saei) qiþiþ dvala, skula vairþiþ ïn gaiainnan
funins; V, 33 sq. Quemadmodum autem simpliciter
habes V, 43 sq. hausideduþ þatei qiþan ïst·
frijos newundjan þeinana jah fiais fiand þeinana· aþþan
ïk qiþa ïzvis· frijoþ fijands ïzvarans, ita etiam
habes V, 31 sq. qiþanuh þan ïst þatei wazuh saei afletai
qen, gibai ïzai afstassais bokos. ïþ ïk qiþa ïzvis þatei
wazuh saei afletiþ qen seina ïnuh fairina kalkinassaus,
taujiþ þo horinon. Adest equidem ut apud Mc.
VIII, 27-29 wana mik qiþand mans visan? ïþ eis andhofun·
ïohannen þana daupjand, jah anþarai helian,
sumaih þan ainana praufete. jah ïs qaþ du ïm· aþþan
jus wana mik qiþiþ visan? Ita et in loco parallelo Luc.
IX, 19 sq.; coll. etiam Mth. IX, 6 et Mc. II, 10; Mc.
XII, 26 et Luc. XX, 37. Sed dum Mth. IX, 15 legitur
ïbai magun sunjus bruþfadis qainon und þata weilos
þei miþ ïm ïst bruþfaþs· ïþ atgaggand dagos þan afnimada
af ïm sa bruþfaþs, jah þan fastand, occurrit
in locis parallelis Mc. II, 20 et Luc. III, 35 aþþan
atgaggand (aþþan qimand), etc.; coll. Mc. VIII, 35 et
Luc. IX, 24. Item in similibus formulis, ex. gr. in synopticis
evangeliis adest tantum ïþ jabai, apud Joannem
autem etiam aþþan jabai, ex. gr.: Mth. VI, 14
sq. jabai afletiþ mannam missadedins ïze, afletiþ jah
ïzvis atta ïzvar sa ufar himinam. ïþ jabai ni afletiþ, etc.; Joan. XI, 9 sq. jabai was gaggiþ ïn dag, ni
gastiggqiþ. aþþan jabai was gaggiþ ïn naht, gastiggqiþ.
Luc. VI, 39 ïbai mag blinds blindana tiuhan?---nist
siponeis ufar laisari seinana, ïþ gamanvids warjizuh
vairþai sve laisaris ïs. aþþan (verum, ad aliquid
novi transiens) wa gaumeis gramsta ïn augin
broþrs þeinis, ïþ anza ïn þeinamma augin ni gaumeis;
Mc. II, 9 sq. waþar ïst azetizo du qiþan· afletanda fravaurhteis
þeinos, þau qiþan· urreis jah nim badi þeinata
jah gagg? aþþan ei viteiþ þatei valdufni habaiþ
afletan fravaurhtins etc.; Mth. X, 29 sq. niu tvai
sparvans assarjau bugjanda, jah ains ïze ni gadriusiþ
ana airþa ïnuh attins ïzvaris viljan. aþþan ïzvara jah
tagla alla garaþana sind; Joan. XV, 6 sq. niba saei
visiþ ïn mis, usvairpada ut. aþþan jabai sijuþ
ïn mis, jah vaurda meina ïn ïzvis sind; XVI, 7, jabai
ïk ni galeiþa, parakletus ni qimiþ at ïzvis· aþþan
jabai gagga, sandja ïna du ïzvis. Alia exempla de
usu τῶν aþþan et ïþ vid. gloss. hh. VV.
«Annotatio I.---Iþ aliquando etiam pro jah (καὶ)
ponitur, vid. § 258, annot. 4, hinc quemadmodum
graecum participium per verbum finitum et jah resolvitur
(§ 258, annot. 5), ita etiam cum sequenti
ïþ Joan. IX, 25 blinds vas ïþ (ὤν) nu saiwa.
 <a name=1192>
«Annotatio 2.---Aliquando etiam ïþ et þan redundanter,
more gothico (§ 284, 2) conjunguntur, quo
in casu subjectum sententiae inter utrumque inducitur:
Luc. XVII, 15 ïþ ains þan (εἷς
δὲ) ïze gaumjands
þammei hrains varþ, gavandida sik; IX, 21; Joan.
VIII, 59, etiam Luc. V, 24 ïþ þan ei viteiþ, cujus
loco parallelus locus Mc. II, 10 aþþan habet. Nullo
autem fundamento conjiceretur, aþþan in genere
ex ïþ þan ducere originem, quippe cum etymologice
loquendo ïþ et aþþan omnino nos fugiant.
«Annotatio 3.---Ex dictis de þan, aþþan et ïþ
etiam patet, quod in sententiis graecis per μέν---δέ copulatis,
quae particulae potius sunt copulativae, vel saltem
levissime adversativae, et partes sententiae et
membra communius, quam sententias ipsas opponunt,
δέ non tam per aþþan, quam per ïþ vel þan
vertatur, μέν contra per aþþan saepius exponatur.
Hinc in genere veniunt sequentes casus:
«a) Cum ïþ in posteriori sententiae membro: solemniter
raihtis---ïþ: Mth. IX, 37 asans raihtis (μέν) managa,
ïþ (δέ) vaurstvjans favai; Joan. XVI, 9; Rom. XIV,
2; Cor. II, X, 10; Gal. IV, 24---26; Skeir. III, c; IV,
b; aþþan---ïþ: Mth. III, 11 aþþan (μέν) ïk ïn vatin
ïzvis daupja· ïþ sa afar mis gagganda svinþoza mis ïst;
Mc. I, 8; Rom. XI, 22; Cor. I, IX, 25; Tit. I, 15;
þan---iþ: Gal. IV, 23 akei þan sa us þiujai bi leika
gabaurans vas, ïþ sa us frijai bi gahaita; Cor. I, IV,
10 veis dvalai ïn xristaus, ïþ jus frodai. veizuþ-þan
(deest in graeco) unmahteigai, ïþ jus svinþai. juzuþ-þan
(iterum deest in graeco) vulþagai, ïþ veis unsverai,
coll. Luc. III, 18 (gr. μὲν
οὖν); auk---ïþ: Joan.
XVI, 22 jus auk (μέν) nu saurga habaiþ, ïþ aftra
saiwa ïzvis; Cor. I, XV, 51; allis---ïþ Luc. III, 16;
sveþauh---ïþ Mc. X, 39; Phil. III, 1, 14;
«b) Cum þan in posteriori sententiae membro: raihtis---þan:
Mc. IV, 4 sum raihtis gadraus faur vig.
anþaruþ-þan gadraus ana stainahamma; Phil. I, 5;
Skeir. V, a; auk---þan Cor. II, II, 16;
«c) Aþþan in posteriori sententiae membro, sed in
solo nexu raihtis---aþþan occurrens: Cor. II, VIII,
17 unte raihtis bida andnam. aþþan usdaudoza visands
silba viljands galaiþ du ïzvis; X, 1;
«d) Graecum μέν in priori sententiae membro non
conversum remanet: Cor. I, IX, 24 þai ïn spaurd
rinnandans allai (πάντες
μέν) rinnand, ïþ ains nimiþ
sigislaun; XII, 20 ïþ nu managai (πολλὰ
μέν)
liþjus, ïþ ains leik; II, IX, 4; Tim. II, II, 20.
«Necnon et in diversis sententiae divisae membris,
alius---alius, alii---alii, prior---posterior, etc., particula
in priori membro deficiente, uh-þan in posteriori
usurpatur, aliquando etiam praetermissum: Mc. XII, 5
afslohun managans auþarans, sumans usbliggvandans,
sumansuh þan usqimandans; Eph. IV, 11 silba gaf
sumans apaustauluns, sumanzuþ-þan praufetuns,
sumanzuþ-þan aivaggelistans, sumanzuþ-þan hairdjans
jah laisarjans; Mc. VIII, 28 eis andhofun ïohannen
þana daupjand, jah anþarai helian, sumaih
þan ainana praufete; Joan. VII, 12 birodeins mikila
vas ïn managein· sumaih qeþun þatei sunjeins ïst,
anþarai qeþun· ne, ak airzeiþ þo managein; X, 20
<a name=1193>
qeþun managai ïze · unhulþon habaiþ, sumaih qeþun
· þo vaurda ni sind unhulþon habandins; Luc.
XIX, 16---20 qam sa frumista---jah qam 
anþar---jah
sums qam. etc., vid. gloss V. Sums. 2).
Hinc etiam partim---partim, modo---modo, eadem
ratione se habent: Skeir, VI, c missaleiks jah ïn missaleikaim
melam attins bi ïna varþ veitvodeins · suman
þairh praufete vaurda, sumanuh þan þairh stibna
us himina, sumanuh þan þairh taiknins. Attamen
in hoc casu etiam simpliciter suman---suman usurpatur:
Cor. I, XIII, 9 suman kunnum, suman praufetjam.»
4) Totius sententiae adversatio per sveþauh tamen,
verumtamen (πλήν,
μέντοι), ordinario a fronte sententiae
positum, significatur, quandoque etiam aþþan
usurpato: Luc, X, 13 ïþ ïn tyrai jah seidonai vaurþeina
mahteis þozei vaurþun ïn ïzvis, airis þaus gaïdreigodedeina.
sveþauh (attamen) tyrai jah seidonai sutizo
vairþiþ ïn daga stauos þau ïzvis; VI, 34 jabai leiwid,
fram þaimei veneid andniman, wa ïzvis laune ïst?
sveþauh (potius) frijod þans fijands ïzvarans; Joan.
VII, 12 birodeins mikila vas ïn managein · sumaih qeþun
þatei sunjeins ïst, anþarai qeþun· ne, ak airzeiþ
þo managein. nih þan ainshun sveþauh (μέντοι)
balþaba rodida bi ïna ïn agisis ïudaie; alia exempla
vid. gloss. V. Sveþauh; Luc. VI, 24, fijand ïzvis
mans---aþþan (verumtamen, πλήν) vai ïzvis þaim
gabeigam; Tim. II, II, 19 ymainaius jah filetus qeþun
usstass ju vaurþana jah galaubein sumaize usvaltidedun.
aþþan (attamen, μέντοι) tulgus grunduvaddjus
guþs standiþ.
«Annotatio 4.---Adversativae particulae ïþ vel aþþan
etiam ante sveþauh redundanter praeponuntur:
Luc. XVIII, 8 aþþan qiþa ïzvis þatei gavrikiþ ïns sprauto.
ïþ sveþauh (πλήν) sunus mans qimands biugitai
galaubein ana airþai? XIX, 27 aþþan sveþauh
(πλήν) fijands meinans briggiþ her; Phil. III, 16; IV,
14. Sic Gothus Rom. IX, 6, οὐχ
οἷον
δὲ
ὅτι breviter
quidem, sed optime convertit per aþþan sveþauh ni,
at tamen non.
«Annotatio 5.---Sveþauh etiam pro μέν usurpatur,
significans equidem, saltem, vel vocabulum, cui
praeponitur, emphaticum efficiens: Mc. IX, 12 helias
sveþauh qimands faurþis aftra gaboteiþ; Gal. IV, 8
akei þan sveþauh ni kunnandans guþ þaim þoei
vistai ni sind guþa skalkinodeduþ. Etiam cum sequenti
ïþ pro μέν---δέ, vid. annot. 3) a).»
5) Graeco ἀλλά respondent ak et akei, ambo a fronte
sententiae praeeuntia, sed in eo ab invicem essentialiter
discrepantia, quod ak post antecedens negativum
negative sed, verum, akei, etiam antecedente
non negativo existente, sed, econtra significet, akei
praeterea ad aþþan significatione propius accedente:
Mth. IX, 18 reiks ains qimands ïnvait ïna qiþands þatei
dauhtar meina nu gasvalt. akei (ἀλλά) qimands
atlagei handu þeina ana ïja jah libaiþ; Rom. X, 2
aljan guþs haband, akei ni bi kunþja; Mc. I, 44 saiw
ei mannhun ni qiþais vaiht, ak gagg þuk silban
ataugjan gudjin; Cor. I, I, 17 ni ïnsandida mik <a name=1194>
xristus daupjan ak vailamerjan. Alia exempla vid.
gloss. V. Ak et Akei.
«Annotatio 6.---Ubi antecedens positive procedit
et consequens negative sequitur, hic tunc adhibetur
ni, jah ni, ïþ ni: Mc. II, 27 sabbato ïn mans varþ
gaskapans, ni manna ïn sabbato dagis; Mth. IX, 13
armahairtiþa viljau jah ni hunsl; Mc. XIV, 7 sinteino
unledans habaiþ miþ ïzvis, ïþ mik ni sinteino habaiþ.
Alia exempla vid. gloss. V. Ni 6) aa). In loco autem
Mc. X, 27 akei fram mannam unmahteig ïst, ni fram
guþa, negatio ni non significat, sed---non, secundum
autem graecum (παρὰ
ἀνθρώποις
ἀδύνατον
ἀλλ᾽
οὐ
παρὰ
τῷ
Θεῷ), commutato vocabulorum ordine dicendum
est: fram mannam unmahteig ïst akei ni fram guþa
(ab hominibus impossibile est, non autem a Deo).
«Annotatio 7.---Pro ἀλλά a) significanti sed ponitur
etiam aþþan: Phil. III, 8 akei (ἀλλά) þatei vas mis
gavaurki, þatuh rahnida ïn xristaus sleiþa visan. aþþan (ἀλλά) sveþauh all domja sleiþa visan ïn ufarassaus
xristaus, et saepius coll. § 281; b) significante
sed tantummodo usurpatur etiam alja (praeterea):
Mc. X, 40 þata du sitan af taihsvon meinai aiþþau af
hleidumein nist mein du giban alja (ἀλλά) þaimei man
viþ ïst; Joan. VII, 48 sai jau ainshun þize reike galaubidedi
(unus crederet ei; id est nemo credit) alja
(ἀλλά) so managei (sed tantummodo haec turba).
«Annotatio 8.---Pro δέ akei subditur tantummodo
Cor. I, XIV, 20; saepe autem ak pro akei usurpatur:
Mc. XI, 31 jabai qiþam· us himina, qiþiþ · aþþan duwe
ni galaubideduþ ïmma? ak (ἀλλά) qiþam· us mannam,
uhtedun þo managein; XIV, 49; Joan. VIII, 56; sed
Eph. IV, 28, Tim. I, I, 9 ak ponitur pro δέ, qui praeeunte
negatione, tantummodo, sed significat.»

3. SENTENTIA DISJUNCTIVA. 

§ 261. 1) Membra sententiae disjuncta indicantur per
simplex aiþþau vel, vel per jabai---aiþþau, andizuh---aiþþau
vel---vel: Mth. V, 17 ni qam gatairan
vitoþ aiþþau praufetuns; 18 jota ains aiþþau ains
striks ni usleiþiþ af vitoda; VI, 31 ni maurnaiþ nu
qiþandans· wa matjam aiþþau wa drigkam aiþþau
we vasjaima; XXV, 38 wanuh þan þuk sewum gast jah
galaþodedum aiþþau naqadana jah vasidedum? Mc.
VIII, 36 wa boteiþ mannan, jabai gageigaiþ þana fairwu
allana jah gasleiþeiþ sik saivalai seinai. aiþþau wa
gibiþ manna ïnmaidein saivalos seinaizos? Rom. XI,
34 was ufkunþa fraþi fraujins aiþþau was ïmma
ragineis vas aiþþau was ïmma fruma gaf? Mth. VI, 24
ni manna mag tvaim fraujam skalkinon, unte jabai
(ἤ, vel) fijaiþ ainana jah anþarana frijoþ, aiþþau
(ἤ, vel) ainamma ufhauseiþ, ïþ anþaramma frakann,
cujus loco legitur in parallelo Luc. XVI, 13 andizuh
ainana fijaiþ---aiþþau ainamma andtiloþ---. In priori
membro etiam deficit particula: Cor. II, I, 13 ni alja
meljam ïzvis alja þoei (ἢ
ἅ) anakunnaiþ, aiþþau jah
ufkunnaiþ. Alia exempla pro simplici aiþþau vid.
gloss. h. v.
2) In disjunctivis interrogationibus priori membro
nulla particula praeponitur, ubi praecipue vocabulum
interrogativum adest, vel encliticum -u (§ 214, 1)
<a name=1195>
a) et b), vell ubi negative interrogatur ïbai (vid.
ibid. 2) c); posteriori autem membro þau, raro
aiþþau, praemittitur, necnon et aliquando etiam par
ticula interrogativa -u (etiam -uh scripta) ad primum
post þau vocabulum affigitur: Mth. IX, 5 waþar
ïst raihtis azetizo qiþan· afletanda þus fravaurhteis,
þau qiþan· urreis; XXVII, 17 wana vileiþ ei fraletau
ïzvis, barabban þau ïesu? Cor. I, XI, 22 ïbai gardins
ni habaiþ du matjan jah drigkan, þau aikklesjon guþs
frakunnuþ; Joan. IX, 3 was fravaurhta. sau þau
fadrein ïs? hicne an parentes ejus? XVIII, 34 ab u þus
silbin þu þata qiþis þau anþarai þus qeþun bi mik?
Mc. III, 4 skuldu ïst ïn sabbatim þiuþ taujan aiþþau
unþiuþ taujan (ubi in parallelo loco Luc. VI, 9 þau
adest)? Mc. XII, 14 skuldu ïst kaisaragild giban kaisara
þau niu gibaima? Luc. XX, 22; Gal. III, 5
vaurkeiþ mahtins ïn ïzvis uzu vaurstvam vitodis þau
uzu gahauseinai galaubeinais? Mc. XI, 30 daupeins
ïohannis uzuh himina vas þau uzuh mannam? Luc.
XX, 4; Mth. XI, 3 þu ïs qimanda þau anþarizuh
beidaima? vel in loco parallelo Luc. VII, 19 þau
anþaranu venjaima. Alia exempla vid. gloss. v.
þau 3).

4. SENTENTIA CAUSALIS ET CONSECUTIVA. 

§ 262. 1) Sententia causalis vel propositionem praecedentem
probat, et tunc usurpatur unte nam, auk
enim (γάρ) prius in prima sede, posterius in secunda
positum; vel tantummodo explicat, et tunc adhibetur
raihtis et allis, scilicet, nempe, utrumque
a fronte sententiae praeiens, necnon et auk: Luc. I,
30 ni ogs þus, mariam, bigast auk (γάρ) anst fram
guþa; 76 barnilo praufetus hauhistins haitaza, fauragaggis
auk faura andvairþja fraujins manvjan vigans
ïmma; Mc. I, 16 gasaw seimonu jah andraian vairpandans
nati ïn marein, vesun auk fiskjans; Mth. VII,
25 razn ni gadraus, unte (γάρ) gasuliþ vas ana staina;
IX, 24 afleitiþ, unte ni gasvalt so mavi, ak
slepiþ; VI, 14 unte jabai afletiþ mannam missadedins
ïze, afletiþ jah ïzvis atta ïzvar sa ufar himinam,
ad vs. 12 relatum; Rom. XIII, 3 þai auk (γάρ) reiks
ni sind agis godamma vaurstva ak ubilamma. aþþan
vileis, ei ni ogeis valdufni, þiuþ taujais jah habais
hazein us þamma, unte (γάρ) guþs andbahts ïst þus
ïn godamma, ïþ jabai ubil taujis, ogs, unte (γάρ) ni
svare þana hairu bairiþ, guþs auk (γάρ) andbahts
ïst; Mc. VI, 7 vaila praufetida esaïas bi ïzvis þans
liutans, sve gameliþ ïst so managei vairilom mik sveraiþ,
ïþ hairto ïze fairra habaiþ sik mis. afletandans
raihtis (γάρ) anabusn guþs habaiþ þatei anafulhun
mannans; 25 ni vilda vitan mannan jah ni mahta
galaugnjan · gahausjandei raihtis qino bi ïna---qimandei
draus du fotum ïs; VIII, 3 jabai fraleta ïns
lausqiþrans du garda ïze, ufligand ana viga, sumai
raihtis ïze fairraþro qemun; Luc. III, 34 sai, aiþei
meina jah þai broþrjus meinai. saei allis (γάρ)
vaurkeiþ viljan guþs, sa jah broþar meins jah svistar
jah aiþei ïst; Luc. I, 43 waþro mis þata ei qemi
aiþei fraujins meinis at mis. sai allis, sunsei varþ
stibna goleinais þeinaizos ïn ausam meinaim, lailaik <a name=1196>
þata barn ïn vambai meinai. Alia exempla vid. gloss.
vv. Auk, Unte 2) a), Raihtis et Allis.
Quandoque loco causalium particularum adversativae
adhibentur: Mc. VII, 3 ïþ fareisaieis (οἱ
γὰρ
Φαρισαῖοι) niba ufta þvahand handuns, ni matjand,
vid. gloss. V. Iþ 4); Tim. I, IV, 7 þroþei þuk silban
du gagudein, aþþan (γάρ) leikeina usþroþeins du
favamma ïst bruks, vid. gloss. V. Aþþan 3), hoc in
epistolis tantum occurrente; Mth. VI, 32 all auk
þata þiudos sokjand, vaituh þan (γάρ) atta ïzvar
þatei þaurbuþ, vid. gloss. V. þan III, 5), semper
praeeunte -uh; etiam nu: Cor. I, VII, 16 wa nu
(γάρ) kannt, ei aban ganasjais? II, XI, 4; Gal. V, 17;
et þannu: Mc. XIV, 6 letiþ þo, duwe ïzai usþriutiþ,
þannu goþ vaurstv vaurhta bi mis, profecto bonum
opus fecit in me.
«Annotatio 1.---Auk quandoque ponitur post duo
vocabula stricte inter se conjuncta, ut Luc. XVI, 2
ni magt auk; Rom. IX, 15 du mose auk, etc. Quod
autem in ordine ad significationem unte et auk inter
se non aliter differant, patet ex loco supra laudato
Rom. XIII, 3 et variantibus lectionibus utriusque
codicis Cor. II, VII, 8 ubi A unte gasaiwa, B
gasaiwa auk habet.
«Annotatio 2.---Καὶ
γὰρ ordinario dicitur ad litteram
jah auk Mth. VIII, 9; XXVI, 73 etc., vid.
gloss. V. Auk 5 a) et jah þan auk Luc. VII, 8; aliquando
etiam adhibetur simpliciter unte (Cor. II,
III, 10) et aþþan (Cor. II, XIII, 4), quemadmodum
jah auk simplici γάρ etiam respondet Rom. VII, 2;
Cor. I, XV, 18 et -uh þan auk pro δέ Joan. XII, 10
usurpatur. Econtrario---auk jah---δέ
καὶ valet:
Cor. I, I, 16 ïk daupida auk jaþ-þans staifanaus gadaukans;
Cor. II, XIII, 9. Redundanter autem ponuntur
auk raihtis (γάρ) Mc. VI, 17; VII, 16 et auk
allis Mc. IX, 41.
«Annotatio 3.---Eph. V, 6 ni manna ïzvis uslusto
lausaim vaurdam, þairh þoei qimiþ hatis guþs
respondent þairh þoei (per quae) graeco διὰ
ταῦτα
γάρ
(per quae enim).
«Annotatio 4.---Mc. IX, 34 eis slavaidedun, du
sis misso (πρὸς
ἀλλήλους
γάρ) andrunnun deest particula
causalis auk, quia probabiliter longius ab initio
(du sis misso auk) stetisset.
2) Particulae consecutivae proprie sunt nu sic,
igitur, οὖν, þannu itaque, propterea, ἄρα, quarum
prior in prima sententiae sede, posterior in secunda
ponitur: Mth. V, 48 sijaiþ nu (οὖν) jus fullatojai
svasve atta ïzvar sa ïn himinam fullatojis ïst; VI, 1
sq. atsaiwiþ armaion ïzvara ni taujan ïn andvairþja
manne du saiwan ïm. þan nu taujais armaion, ni
haurnjais faura þus; VI, 9 bidjandans ni filuvaurdjaiþ
svasve þai þiudo; sva nu bidjaiþ jus; Luc. XX, 25
wis habaiþ skatts manleikan jah ufarmeli? andhafjandans
þan qeþun · kaisaris. ïþ ïs qaþ du ïm · usnu-
(τοίνυν) gibiþ þo kaisaris kaisara, þo guþs
guþa etc., vid. Gloss. Nu 2); Rom. X, 16 esaïas
qiþiþ · frauja, was galaubida hauseinai unsarai?
þannu (ἄρα, consequenter) galaubeins us gahauseinai;
<a name=1197>
Cor. II, V, 15 domjam þata þatei ains faur
allans gasvalt, þannu allai gasvultun; Cor. I, IV, 7
ushraineiþ þata fairnjo beist, ei sijaiþ niujis daigs.
þannu (sic, ita ut, ὥστε) dulþjam ni ïn beista fairnjamma
ak in unbeistein sunjos; alia exempla vid.
gloss. V. þannu.
Praeterea ut particulae consecutive etiam occurrunt:
eiþan: Joan. IX, 41 ïþ blindai veseiþ, ni þau
habaidedeiþ fravaurhtais. ïþ nu qiþiþ · þatei gasewum,
eiþan (οὖν) fravaurhts ïzvara þairhvisiþ; Cor.
I, XI, 26 sva ufta sve matjaiþ þana hlaif jaþ-þana
stikl drigkaiþ, dauþau fraujins gakannjaiþ, unte
qimai. eiþan (ὥστε) wazuh saei matjiþ---aiþþau
drigkai---unvairþaba fraujins, skula vairþiþ leikis
jah bloþis fraujins; Skeir. III, b; IV, a; V, d;
VI, a;
Aþþan: Cor. II, VII, 12 aþþan (ἄρα) jabai
melida, ni ïn þis anamahtjandins ni ïn þis anamahtidins,
ak du gabairhtjan usdaudein unsara; Mc. XI,
31 jabai qiþam · us himina, qiþiþ · aþþan (οὖν)
duwe ni galaubideduþ ïmma? alia exempla vid. gloss.
V. Aþþan 5):
þanuh: Cor. I, XV, 17 jabai xristus ni urrais,
svare jah so galaubeins ïzvara ïst jan-nauh sijuþ ïn
fravaurhtim ïzvaraim. þanuh (ἄρα) jaþ-þai gaslepandans
ïn xristau fraqistnodedun; Mc. XII, 6 afslohun
skalkans managans . þanuh (οὖν) nauhþanuh
ainana sunu aigands liubana sis ïnsandida jah þana
du ïm etc., vid gloss. V. þanuh 4).
«Annotatio 5.---Geminatum nu (nunu) ponitur,
<a name=1198>
ubi sententia fit prohibitiva: Mth. X, 26 ni nunu
ogeiþ ïzvis; 31; Rom. XIV, 15, 20; Tim. II, I, 8,
atque negationem inter et imperativum semper interjicitur,
dum simplex nu imperativum subsequitur:
Mth. VI, 8 ni galeikoþ nu. Aliquando etiam nu
tertiam sententiae sedem obtinet, ut Rom. IX, 19
qiþis mi nu etc., vid. gloss. V. Nu 2).
«Annotatio 6.---In interrogando nuh loco nu
ponitur: Mc. XII, 9 wa nuh taujai frauja? Joan.
XVIII, 37 an nuh (οὐκοῦν) þiudans ïs þu? Cor. I,
VII, 16 cum h assimitato wa nuk-kannt?
«Annotatio 7.---Ἄρα
οὖν gothice dicitur þannu
þan Rom. VII, 3; þannu nu Rom., IX, 6, etc., vid.
Gloss. V. þannu; þannu nu jai Rom. IX, 18; sai nu
Eph. II, 19. Hi tamen particularum connexus etiam
pro unica graeca usurpantur: aþþan nu Rom. VII, 12
(ὥστε); Cor. I, IX, 26 (τοίνυν); þannu nu Cor. I, IV,
5 (ὥστε); þannu nu jai Rom. IX, 20 (μενοῦνγε); ïþ nu
Skeir. I, d.
«Annotatio 8.---Ubi οὖν mera est transitionis
particula (nunc vero, gall. et maintenant), gothice
etiam per þaþroh þan (Joan. III, 25; XVIII, 7), þan
(Mc. III, 31) et -uh (Joan. XVI, 18) redditur; ubi
ἄρα particula est affirmationis (profecto, certe), gothice
vertitur per þau (Cor. I, XV, 14) vel aiþþau
(Gal. II, 21). Incorrecte autem Gothus Gal. II, 17
ἆρα per þannu interpretatus est, quod hic cum ἄρα
confudit; ἄρα in interrogatione τί
ἄρα (quid ergo)
Luc. I, 66 non conversum est.

II. SUBORDINATAE SENTENTIAE. 
 <a name=1197>
§ 263. Haec compositarum sententiarum species ad
simplicem reduci potest, modo secundaria seu subordinata
sententia, ut circumscriptio attributi vel
objecti simplicis sententiae spectetur. Jamvero ad
circumscriptionem attributi refertur sententia cum
relativo (sententia relativa); ad circumscriptionem
vero objecti, objectiva sententia praecipue, et causalis,
necnon modalis et temporalis sententia.

1. ATTRIBUTIVA SENTENTIA, RELATIVA SENTENTIA. 

§ 264. 1) Pronomen relativum saei (ὅς,
ὅστις,
ὃς
ἄν,
ὅσος) substantivo, quod stricte determinat, in numero
et genere congruit; excipiuntur tamen collectiva
de quibus § 209 3) dictum est, et ubi relativum ad
plura substantiva refertur, valet quod § 209 4) b)
praecepimus; quoad autem casum, is adhiberi debet,
quem verbum sententiae relativae regit (excepto casu
attractionis § 266): Skeir. VII, a ïst magula her, saei
habaiþ ·e· hlaibans barizeinans jah tvans fiskans; Luc.
VIII, 2 vesun miþ ïesua qinons, þozei vesun galeikinodos
sauhte, jah marja, sei haitana vas magdalene,
us þizai ei usïddjedun unhulþons sibun; Mc.
XI, 21 smakkabagms þanei fraqast, gaþaursnoda;
XII, 20 ïn þize gavalidane, þanzei gavalida, gamaurgida
þans dagans; VII, 13 ni blauþjaiþ vaurd <a name=1198>
guþs anabusnai ïzvarai, þo ei anafulhuþ; Skeir.
IV, d afguda haifsts sabailliaus jah markailliaus,
þaiei ainana anananþidedun qiþan attan jah sunu;
Col. II, 23 bi anabusnim jah laiseinim manne
þoei sind sveþauh vaurd habandona handugeins;
Cor. I, XVI, 19 goleiþ ïzvis akvila jah priska, at
þaimei jah salja; Rom. IX, 23 gakannida guþ gabein
vulþaus seinis bi kasam armaions, þoei (grammatice
relatum) fauragamanvida du vulþau, þanzei
(ad synesim relatum) jah laþoda uns; Skeir VIII, c
so managei þaiei ni kunnun vitod; Thess. II, III,
17 so goleins meinai handau, þatei (scilicet salutatio
mea manu Pauli, qui) ïst bandvo ana allaim aipistauleim
meinaim; Luc. V, 3 galaiþ ïn ain þïze skipe,
þatei (πλοῖον
ὅ) vas seimonis; IX, 50 ni ainshun ïst
manne, saei (Vulg. nemo est qui) etc.
«Annotatio 1.---Aliquando relativum non equidem
substantivo, ad quod refertur, sed praedicato relativae
sententiae in genere congruit: Mc. XV, 42 vas
paraskaive, saei ïst fruma (scilicet dags) sabbato;
Eph. VI, 17 nimaiþ meki ahmins, þatei ïst vaurd
guþs. Quamvis Gothus Joan. XV, 26 þan qimiþ parakletus,
þanei ïk sandja ïzvis, ahman sunjos,
etc., correcte interpretatus fuerit, attamen dubium
est, an ahman ut appositionem ad relativam sententiam,
<a name=1199>
loco ad parakletus habuerit, graeco neutro
πνεῦμα occasionem praebente. In conspicuo loco Tim.
I, III, 16 Gothus unsahtaba mikils (?) ïst gagudeins
runa, saei gabairhtiþs varþ ïn leika, cum optimis
codicibus (probabiliter, vid. ad h. l.) legit. Si autem
aliquando neutrum sing. ad plura praecedentia objecta
refertur, ut Col. II, 16 sq. ni manna ïzvis bidomjai
ïn mata aiþþau ïn dragka, aiþþau ïn dailai
dagis dulþais aiþþau fulliþe aiþþau sabbaþum, þatei
ïst skadus þize anavairþane, hoc fit more graeco,
neutro singulari loco pluralis usurpato, vid. § 196,
annot. 7.
«Annotatio 2.---Sententia relativa inter attributum
et substantivum includitur; Luc. I, 4 melja þus ei
gakunnais þize, bi þoei galaisiþs ïs, vaurde astaþ.
Quandoque etiam sententia relativa nomini, ad quod
refertur, praemittitur: Joan XVIII, 9 þanzei atgaf
mis atta, ni fraqistida ïze ainummehun; Rom. VII, 15
þatei hatja, þata tauja; et tum oppositio, si qua
est, in casu relativi flectitur: Mc. VI, 16 þammei
ïk haubid afmaimait, ïohanne, sa ïst, sah urrais
us dauþaim; Joan. V, 37 saei sandida mik, atta,
sah veitvodeiþ bi mik; XII, 49; vel hoc deficit: Joan.
XVII, 3 so ïst so aiveino libains, ei kunneina þuk ainana
sunja guþ jah þane ïnsandides, ïesu xristn; vel ex
praecedentibus supplendum est: Col. IV, 16 soei
(vid. ad h. l.) ïs us laudeikaion, jus ussiggvaid, scilicet
epistolam; vel post relativam sententiam etiam demonstrativum
adducendum est: Joan. X, 25 vaurstva,
þoei ïk tauja ïn namin attins meinis, þo
veitvodjand bi mik; Cor. I, VII, 20 warjizuh ïn laþonai,
ïn þizaiei laþoþs vas, ïn þizai sijai; Joan.
XII, 48; XIV, 10; XVIII, 11; coll. § 202 II, 2) a).
«Annotatio 3.---Necnon subjectum et objectum
ut relativa sententia exprimi possunt: Mc. IX, 31
saei allis (ὃς
ἄν) gadragkjai ïzvis stikla vatins ïn
namin meinamma ni fraqisteiþ mizdon seinai, vid.
§ 203 1) b) et § 205 annot. 10, ubi peculiariter docetur,
quomodo ὃς
ἄν gothice vertatur.
«Annotatio 4.---Post relativum communiter indicativus
usurpatur, conjunctivus autem tantummodo
a) in sententiis negativis: Mc. IV, 22 nih allis ïst
wa fulginis, þatei ni gabairhtjaidau; Luc. IX,
50 ni ainshun ïst manne, saei ni gavaurkjai
maht ïn namin meinamma; XVIII, 29 etc.; vel b) post
interrogativum: Cor. II, XII, 13 wa ïst, þize vanai
veseiþ? etc.; vel c) ubi sententia relativa subjectum
est sententiae principalis (annot. 3), ut Mc. IV, 9
saei habai (ὁ
ἔχων) ausona hausjandona, gahausjai;
Luc. III, 11, 13; Cor. II, II, 2. Sed haud illegitime
indicativus et conjunctivus promiscue usurpantur,
ut Mth. V, 31 sq. wazuh saei afletai qen---wazuh
saei afletiþ qen---; Thess. II, III, 3 triggvs frauja,
saei gatulgeiþ ïzvis jah galausjai ïzvis af
þamma ubilin, in posteriori autem loco conjunctivus
eo magis decet, quod Graecus futurum adhibuerit, quod
per indicativum et conjunctivum verti posse jam vidimus,
§ 182, I. In circumscriptione Col. II, 22 þairh
þatei ïs brukjaidau (quo id adhibeatur) pro τῆ
ἀποχρήσει,
<a name=1200>
de romano influxu conjiciendum est; item
etiam Col. I, 10 all þatei galeikai (πᾶσα
ἀρέσκεια).»
2) Praeter relativum supradictum saei occurrunt
etiam ut relativa:
a) Sah, quod, quemadmodum saei ex pronomine
demonstrativo sa et particula relativa ei, ita ex sa et
enclitico-uh (isque) formatur, vid. § 202, II, 1) b);
b) Particula relativa ei et ïzei, vid. § 203 3) b);
c) Ubi relativum ad pronomen personale refertur,
loco hujus relativi personale repetitur cum ei affixo
ex. gr. ïk, ïkei etc., vid. § 203, 2,
«Annotatio 5.---Dicitur econtra Joan. VIII, 40 sokeiþ
mik usqiman, mannan ïzei sunja ïzvis rodida,
ubi ïzei ad appositionem mannan refertur, cum,
propter primam personam rodida (λελάληκα), proprie
ïkei, ad mik relatum, adesse deberet.»
d) Cum saei commutantur etiam ei et þei post indefinitum
wazuh et ipsius composita, vid. § 205, annot.
10;
e) Relativum adverbium sve (sicut): Mc. 44, 72
gamunda paitrus þata vaurd, sve (ὡς) qaþ ïmma
ïesus
f) Huc adducenda sunt etiam correlativa: wileiks---svaleiks
qualis---talis et ordinario absolute occurrens
svaleiks quidam---svaleiks sve qualis; svalauds
tam, tantum---svalauds sve quam, quantum;
sva filu tantum---sva filu sve quantum; sva manags---sva
manags sve tam---quam, vid. Gloss. hh. vv.;
ὁσάκις,
ὅσος et οἷος complete semper cum demonstrativo
praecedente: sva ufta ves (tam saepe quam), sva
laggs sve (tam longum, quam, tantum, quantum),
sva managai sve (tot, quot), sva filu sve, svaleiks sve
(οἷος): Cor. I, XI, 25 þata vaurkjaiþ, sva ufta sve
drigkaiþ, du meinai gamundai; Mc. II, 19 sva lagga
weila sve (ὅσον
χρόνον) miþ sis haband bruþfad, ni
magun fastan; III, 10 sva managai sve (ὅσοι) habaidedun
vundufnjos, þaih þan ïna gasewun, drusun
du ïmma; 28; VI, 11, 30, 36; IX, 3, 13; X, 21; XIII,
19; Luc. IV, 20; IX, 5, 10; Joan. VI, 11, etc.
§ 265. Quemadmodum germanice (gallice, latine,
etc.) participium Graecum in verbum finitum cum
relativo aliquando resolvi potest, ita et gothice
quandoque contingit, saepe praesertim cum saei: Mth.
VI, 4 atta þeins saei saiwiþ (ὁ
βλέπων) ïn fulhsnja
usgibiþ þus ïn bairhtein; XXVII, 17 wana vileiþ ei fraletau
ïzvis, barraban þau ïesu saei haitada (Ἰησοῦν
τὸν
λεγόμενον) xristus? Mc. V, 15, gasaiwand fraþjandan
þana saei habaida (τὸν
ἐσχηκότα) laigaion;
XV, 41 anþaros managos þozei miþïddjedun (αἱ
συναναβᾶσαι) ïmma ïn ïairusalem; Col. I, 23 ni afvagidai
af venai aivaggeljons sei merida ïst (τοῦ
κηρυχθέντος)
ïn alla gaskaft; Thess. I, II, 14 þata samo
vunnuþ fram ïzvaraim ïnkunjam svasve jah veis fram
ïudaium þaiei jah fraujin usqemun (τῶν
ἀποκτεινάντων)
ïesua etc.; apud Joannem et in epistolis etiam
alia relativa adhibentur: Joan. XVIII, 26 qaþ sums
þize skalke þis maistins gudjins, sah niþjis vas (συγγενὴς
ὤν), þammei afmaimait paitrus auso; XII, 4 qaþ
ïudas simonis ïskariotes, ïzei skaftida sik (ὁ
μέλλων)
<a name=1201>
du galevjan ïna; XI, 37; XVI, 2; XIX, 12; Cor. I, XV,
27, 57; II, V, 21; VIII, 16; Gal. I, 1; VI, 13; Eph.
I, 3; Tim. I, I, 16; et ubi ad personalia pronomina
modo § 264, 2) c) descripto refertur: Rom. XIV, 4
þu was ïs þuei stojis (ὁ
κρίνων) framaþjana skalk?
Eph. II, 13 nu sai ïn xristau ïesu jus juzei simle
vesuþ (ὑμεῖς
οἱ---ὄντες) fairra vaurþuþ newa ïn
bloþa xristaus; Thess. I, II, 13 vaurd guþs vaurkeiþ
ïn ïzvis juzei galaubeiþ (ὑμῖν
τοῖς
πιστεύουσι);
Tim. I, I, 13 galaubjandan mik gahugida xristus
gasatjands ïn andbahtja ïkei faura vas (τὸν---ὄντα)
vajamerjands. Circumscriptione utitur etiam Gothus,
ubi participium subjectum est vel objectum, ut Mc.
V, 16 spillodedun ïm þaiei gasewun (οἱ
ἰδόντες); X,
32 ïesus dugann þaim tvalif siponjam qiþan þoei
habaidedun (τὰ
μέλλοντα) ïna gadaban.
«Annotatio 1.---Eo etiam modo nomina circumscribuntur,
ut Col. I, 10, πᾶσα
ἀρέσκεια all þatei galeikai.
Hic etiam interrogativum loco relativi ponitur:
Col. IV, 8 ïnsandida ïna du ïzvis ei kannjai wa
bi ïzvis ïst (τὰ
περὶ
ὑμῶν); Eph. VI, 21, 22.
«Annotatio 2.---Vice versa participium et circumscriptio
inter se commutantur: Joan. VI, 45 wazuh
sagahausjands (ὁ
ἀκούσας) at attin jah ganam
(μαθών) gaggiþ du mis; Cor. II, II, 2 was ïst
saei gailjai mik niba sa gaurida us mis? Luc.
III, 11; Joan. X, 1, 2; Cor. II, X, 17, 18.
«Annotatio 3.---Rom. IX, 20 þu was ïs ei andvaurdjais
(ὁ
ἀνταποκρινόμενος) guþa simplex ei
adest pro þuei.»
ATTRACTIO.
§ 266. Attractio in eo consistit, quod sive vocabulum
e sententia subordinata in principalem efficaciter
retroferatur, sive vocabulum sententiae subordinatae
eodem modo ac aliud principalis sententiae
construatur, sive tandem vocabulum sententiae
principalis ab alio subordinatae sententiae absorbeatur,
hoc absorpti constructionem tunc assumente.
Jam vero his constructionibus, quas primitive forsan
e Graeco mutuatus est, Gothus etiam sponte sua
utitur.
1) Subjectum subordinatae sententiae fit objectum
principalis: Mc. XI, 32 allai habaidedun ïohannen
þatei bi sunjai praufetes vas, de Joanne credebant,
quod propheta esset, pro credebant Joannem
esse---;Joan. VII, 27 þana kunnum, waþro ïst;
IX, 8, 29; XIV, 19; XVIII, 2; Mc. XII, 34; Cor. I,
XVI, 15; II, XIII, 5; Cor. II, VII, 11 saiw þata bi
guþ saurgan ïzvis, welauda gatavida ïzvis usdaudein.
Coll. Joan. IX, 19 sau ïst sunus ïzvar, þanei qiþiþ
þatei blinds gabaurans vaurþi; VIII, 54.
2) Relativum vocabulo, ad quod refertur, in casu
convenit: Luc. II, 20 hazidedun guþ ïn allaize,
þizeei (ἐπὶ
πᾶσιν
οἷς) gahausidedun de omnibus, quae
(quibus þoei) andiebant; XIX, 37 hazidedun guþ ïn
allaizo þoze sewun mahte (περὶ
πασῶν
ὧν
εἶδον
δυνάμεων), ut III, 19; Cor. II, XIII, 10 þata aljaþro
melja ei andvairþs harduba ni taujau bi valdufnja,
þammei (κατὰ
τὴν
ἐξουσίαν
ἥν) frauja fragaf mis.
 <a name=1202>
3) Demonstrativum omnino deficit et relativum,
quod ad illud refertur, ejus casum assumit et substantivum
demonstrativi sibi postponi jubet: Mc. VI,
22 bidei mik þiswizuh þei (ὃ
ἐάν) vileis jah giba
þus, ora me quod tu vis, pro: hoc, quod vis; XV,
12 wa vileiþ ei taujau þammei (ὅν) qiþiþ þiudan
ïudaie; Luc. IX, 36 mann ni gataihun ni vaiht þizei
(ὧν) gasewun; Joan. VI, 29 þat-ïst vaurstv guþs ei
galaubjaiþ þammei (εἰς
ὅν) ïnsandida jains; Cor. II,
XII, 17 ïbai þairh wann þizeei (ὧν) ïnsandida du
ïzvis, bifaihoda ïzvis? Col. III, 2 þaimei ïupa sind
(τὰ
ἄνω) fraþjaiþ ni þaim þoei ana airþai sind (ubi
attractio et regularis constructio commutantur); Mc.
VII, 7 duwe þai siponjos þeinai ni gaggand bi þammei
anafulhun þai sinistans (κατὰ
τὴν
παράδοσιν
τῶν
πρεσβυτέρων); Luc. III, 13 ni vaiht ufarþatei garaid
sijai (παρὰ
τὸ
διατεταγμένον) ïzvis lausjaiþ; VI,
34 leiwid fram þaimei (παρ᾽
ὧν) veneid andniman;
XVII, 27 etun jah drugkan und þanei dag (ἀχρὶ
ἧς
ἡμέρας) galaiþ nauel ïn arka; Joan. XI, 6 salida ïn
þammei vas stada (ἐν
ᾧ
ἦν
τόπῳ); Cor. I, IV, 6;
XI, 23; II, II, 3; VIII, 11; XII, 6; Tim. II, III, 14;
Philem. 21.
«Annotatio 1.---Gothus tamen attractionem
quandoque non imitatur: a) Mc. XIII, 19 fram anastodeinai
gaskaftais, þoei (κτίσεως
ἧς) gaskop
guþ; Luc. XV, 16 gairnida sad ïtan haurne, þoei
(κερατίων
ὧν) matidedun sveina; Joan. XV, 20 gamuneiþ
þis vaurdis, þatei (τοῦ
λόγου
οὗ) ïk qaþ du
ïzvis; XVII, 5 hauhei mik þamma vulþau, þanei
(τῇ
δόξῃ
ᾗ) habaida at þus faurþizei sa fairwus vesi;
Cor. II, I, 4 gaþrafstjam þans þairh þo
gaþlaiht,
þizaiei (διὰ
τῇς
παρακλήσεως
ἧς) gaþrafstidai sijum
silbans fram guþa; Eph. II, 4, 10; Col. I, 23; Thess.
II, I, 4; Tim. II, I, 13; Neh. V, 14 fram þamma daga
ei (ἀπὸ
ἡμέρας
ἧς); b) Joan. XVII, 9 bidja bi þans,
þanzei (περὶ
ὧν) atgaft mis; Luc. I, 20 sijais þahands
jah ni magands rodjan und þana dag ei
(ἄρχι
ἧς
ἡμέρας) vairþai þata, duþe ei (propter
quod, ἀνθ᾽
ὧν) ni galaubides vaurdam meinaim; XVII,
30 þamma daga ei (ᾗ
ἡμέρᾳ):
«Annotatio 2.---Nec nisi raro attractionem in
versam dictam imitatur, ubi scilicet subjectum sententiae
principalis in casu relativi ponitur: Mc. XII,
10 et Luc. XVII, 20 λίθον,
ὃν
ἀπεδοκίμασαν---οὗτος
vertit per stains þammei usvaurpun þai timrjans,
sah varþ du haubida vaihstins: Cor. I, X, 16 τὸν
ἄρτον
ὃν
κλῶμεν
οὐχὶ
κοινωνία, per hlaifs þanei brikam,
niu gamainduþs leikis? Eo etiam modo nonnulli
(Winer p. 485) locum Luc. I, 72 sq. explicant, ubi
Gothus μνησθῆναι
διαθήκης
ἁγίας
αὑτοῦ,
ὅρκον
ὃν
ὤμοσε
κτλ. vertit: gamunan triggvos veihaizos seinaizos. aiþis
þanei svor, attractione iterum vitata.
«Annotatio 3.---Haec species attractionis, qua
impersonale principalis sententiae, ut cum subjecto
subordinatae sententiae concordet, in personale commutatur,
praecipue φάνερον et δῆλον
εἶναι, etiam gothice
usurpari potest, licet constructio cum impersonali
linguae propria sit; sic Cor. II, III, 3 φανερούμενοι
 <a name=1203>
ὅτι
ἐστὲ
ἐπιστολὴ
Χριστοῦ, dum evidens est,
quod estis---, gothice vertitur more germanico,
svikunþ þatei sijuþ aipistaule xristaus, codice
tamen A svikunþai þatei sijuþ, secundum graecum
legente. Haec autem attractio frequentior est
pro δοκεῖν reddendo, ut Cor. I subscript. du kaurinþium
frumei þugkeiþ melida visan us asiai
pro videtur, quod prior ad Corinthios ex Asia scripta
fuerit (prior ad Corinthios scripta fuisse videtur etc.),
item Cor. II, X, 9; Gal. II, 9; Skeir. I, c; IV, c;
VI, a, dum hic saepe impersonale, videtur mihi, pro
videor, adhibetur (ut Mth. VI, 7; Luc. XIX, 11,
Cor. II, XII, 19; Gal. II, 2), quod tamen huc non
pertinet. Sic etiam Luc. III, 23 svaei sunus munds
vas ïosefis ex fonte latino (ut putatus est) redditur.
Econtra haec attractionis species regulariter usurpatur
ut linguae gothicae idiotismus cum skulds visan
et mahts visan, ita ut pro oportet ut ego, possibile
est, ut tu etc., dicatur: cogor ad---, potes etc.,
vid. § 176, annot. 4 d).»

2. OBJECTIVA SENTENTIA. 

§ 267. Quatuor objectivae determinationes simplicis
sententiae per sententias proprias principaliter
circumscribuntur: scilicet proprium objectum, quod
casibus obliquis exprimitur, causalis, modalis et
temporalis.
A. OBJECTIVA SENTENTIA in stricto sensu seu
ACCUSATIVA (etiam DATIVA et GENITIVA)
SENTENTIA.
§ 268. Hic tres discriminandi sunt casus pro variis
respectibus actionis principalis ad objectum
subordinatae sententiae. Vel enim hoc objectum
nullam fere intimam connexionem (relationem) habet,
ita ut sit simpliciter objectum actionis verbo
principalis sententiae expressae; vel in actione ipsa
verbi principalis sententiae rationem sumit, qua
existat, unde est effectus; vel objectum de quo
quaestio est, nondum existit, sed actione principalis
sententiae producendum est, et ab agente intenditur
(finis)  <a name=t6319>[6319]. Jam vero ad effectum referendus est
casus, ubi objectum ut consequentia cujusdam gradus,
mensurae, extensionisque actionis exhibetur
(consecutio), ad finem vero casus, ubi peculiariter
exprimitur, quod agens intendit (scopus). Ubi autem
verba principalis sententiae in passivo construuntur,
objectiva sententia evadit subjectiva
§ 269. Quod ad consecutionem temporum in illis
sententiis spectat, hoc animadvertendum est:
1) Tempus subordinatae sententiae ita cum tempore
principalis sententiae concordat, ut ubi praesens vel
praeteritum in principali usurpatur, conjunctivus
praesentis vel praeteriti in subordinata adhibeantur:
Joan. XVII, 15 ni bidja þuk, ei usnimais ïns us
þamma fairwau, ak ei bairgais ïm faura þamma
unseljin; Luc. VII, 36 baþ ïna sums fareisaie, ei
matidedi miþ ïmma; Mc. VI, 25 viljau, ei mis <a name=1204>
gibais haubid ïohannis; IX, 30 ni vilda, ei was
vissedi; Joan. XI, 31 gaggiþ du hlaiva, ei
greitai jainar; 19 gaqemun bi marþan jah marjan,
ei gaþrafstidedeina ïzos bi broþar ïzo;
Tim. I, V, 20 fravaurhtans ïn andvairþja allaize gasak,
ei jah þai anþarai agis habaina; Phil. I,
22 wa þau valjau, ni kann; Luc. XVIII, 36 frah,
wa vesi þata.
2) Cum passivo nullum sit praeteritum, vel in
hujus locum praesens subditur, vel forma periphrastica
in praeterito ponitur: Rom. VIII, 4 gavargida
fravaurht ïn leika, ei garaihtei vitodis usfulljaidau
ïn uns; Cor. I, I, 17 ni ïnsandida mik
xristus daupjan ak vailamerjan, ni ïn suntrein vaurdis,
ei ni lausjaidau galga xristaus; II, VII, 9;
XI, 7 etc.; Luc. II, 3 ïddjedun allai, ei melidai
veseina (ἀπογράφεσθαι) warjizuh ïn sainai baurg;
Eph. III, 10 mis atgibana varþ ansts so ïn þiudom
vailamerjan gabein xristaus, ei kanniþ vesi
(γνωρισθῇ) reikjam jah valdufnjau handugei guþs;
Thess. I, III, 1 etc.
3) Cum Gothus unicum habeat praeteritum, hoc in
sententia subordinata etiam ut perfectum adhibet,
ubi praesens adest in principali: Joan. IX, 19 sau
ïst sa sunus ïzvar þanei qiþiþ, þatei blinds gabaurans
vaurþi (natus sit)? Cor. II, XI, 21 bi
unsveriþai qiþa sve þatei veis siukai veseima (fuimus);
Gal. IV, 11 og, ïbai svare arbaididedjau
(laboraverim) ïn ïzvis.
4) Ubi praeteritum in sententia principali perfecti
significationem prae se fert, sequitur in subordinata
praesens, cum rem venturam esse enuntiatur: Mc.
IX, 12 gameliþ-ïst bi sunu mans, ei manag vinnai
jah frakunþs vairþai; XII, 19 moses gamelido
(scripsit, scriptum adhuc valet) þatei jabai wis broþar
gadauþnai jah bileiþai qenai jah barne ni bileiþai,
ei nimai broþar ïs þo qen ïs; Cor. I, IX, 22
allaim vas (γέγωνα) all, ei waiva sumans ganasjau;
II, I, 9; XII, 7 etc.
Alias autem, in versione epistolarum praesertim,
post praeteritum in principali sententia praesens in
subordinata usurpatur, ubi sensus objectivus est
(quando scilicet aliquid faciendum esse declaratur),
praeterito eum subjectivum efficiente (cum dicitur,
rem evenire posse, potuisse); in graeco autem
textu, cum in N. T. non nisi rarissime occurrait
optativus, hic semper conjunctivus apparet: Joan.
IX, 22 gaqeþun sis ïudaieis, ei jabai was ïna andhaihaiti
xristu, utana synagogais vairþai extra synagogam
fiat, expellatur (γένηται); Luc. XVI, 4
andþahta mik wa taujau (ποιήσω, quod ego
facturus sim); Col. I, 9 ni weilaidedum faur ïzvis
bidjandans ei fullnaiþ (πληρωθῆτε) kunþjis viljins
ïs; Luc. I, 4 galeikaida mis þus meljan, ei gakunnais
(ἐπιγνῷς discas, docendus sis) þize vaurde
astaþ; Skeir. I, d leik man andnam, ei laisareis
uns vairþai þizos du guþa garaihteins; Thess.
<a name=1205>
I, III, 2 ïnsandidedum teimauþaiu ei ïzvis
gatulgjai jah bidjai (εἰς
τὸ
στηρίξαι
καὶ
παρακαλέσαι)
bi galaubein ïzvava; Rom. IX, 11; XI, 32;
Cor. II, I, 4; II, 3-5, 9; IV, 4; V, 15; Gal. II, 5, 10,
16, 19; Eph. I, 4; II, 7, 9, 10; VI, 22; Phil. II, 28;
Col. IV, 8  <a name=t6320>[6320]; Thess. I, II, 16; V, 10; Tim. I, I, 3;
Philem. 15; Skeir. V, a.
Econtra Cor. II, I, 15 þizai trauainai vilda faurþis
qiman at ïzvis, ei anþara anst habaidedeiþ
(ἔχητε, habeatis, habere possitis); III, 13 moses lagida
hulistr ana andavleizn duþe ei ni fairveitidedeina
(videre possint) sunjus ïsraelis ïn andi þis
gataurnandins; Thess. II, III, 8 ni arvjo hlaib matidedum
at wamma ak vinnandans arbaidai naht jah
dag vaurkjandans, ei ni kauridedeima (gravare
possimus) wana ïzvara; Eph. IV, 10 usstaig ufar
allans himinans, ei usfullidedi allata; Cor. II, IX,
3; Gal. I, 4; II, 4; IV, 3, 4; Eph. II, 15, 16; V, 26,
27; Phil. II, 30; Tim. I, I, 16; Philem. 13 etc. Hinc
alterius ad Corinthios epistolae interpres dixit V, 21
xristus faur uns gatavida fravaurht, ei veis vaurþeima
(fieri possent) garaihtei guþs ïn ïmma;
econtra 8, 9 ïn ïzvara gaunledida sik, ei jus þamma
ïs unledja gabeigai vairþaiþ (fieri deberent).
Hinc Cor. I, IX, 21 varþ ïudaium sve judaius ei judaiuns
gageigaidedjau---ei gageiggau vitodalausans---gageiggau
incorrectum est, ut partim
praeterita praecedentia et sequentia, partim glossa
marginalis (gavandidedjau) probant.
5) Graecum vero tantummodo imitatur Gothus,
cum in oratione obliqua et in indirecta interrogatione
post praeteritum principalis sententiae praesens
subordinatae hic in conjunctivo, illic in indicativo
usurpat: Mc. I, 27 sokidedun miþ sis misso qiþandans,
wa sijai (ἐστί) þata; Luc. VIII, 9 frehun ïna
siponjos ïs qiþandans, wo sijai (εἴη?
ἦν)? so
gajuko; Mc. II, 1 gafrehun, þatei ïn garda ïst
(ἐστί, esset); Joan. XII, 9; Mc. XVI, 4 ïnsaiwandeins
gaumidedun þammei afvalviþs ïst (ἀποκεκύλισται)
sa stains; Joan. XVIII, 14 kajafa garaginoda ïudaium,
þatei batizo ïst ainana mannan fraqistjan
faur managein.
§ 270. l. 1) Ubi subordinata sententia intimam
connexionem cum actione principalis non habet, sed
cum eo non nisi exterius conjungitur, ut res ita se
habet post verba sensuum, dicendi, cogitandi, eorum
RELATIO communiter per þatei, raro autem per
ei et þei vel unte cum indicativo ostenditur: Mth.
V, 21 hausideduþ þatei qiþan ïst þaim airizam·
ni maurþrjais; Skeir. II, c nasjands þana
anavairþan dom ïs gasaw jah þatei ïn galaubeinai
þeihan habaida; Mc. XII, 35 waiva qiþand
þai bokarjos, þatei xristus sunus ïst daveidis? Tim.
I, I, 15 triggv þata vaurd þatei xristus qam ïn
þamma fairwau, fravaurhtans nasjan; Cor. II, I, 12
woftuli unsara so ïst veitvodei miþvisseins unsaraizos, <a name=1206>
þatei ïn ainfalþein jah hlutrein guþs usmetum
ïn þamma fairwau; Thess. I, III, 6 teimauþaius
gataih uns galaubein ïzvara jah þatei
gaminþi unsar habaiþ goþ; Luc. XX, 37 þatei
urreisand dauþans jah moses bandvida ana
aiwatundjai; Gal. IV, 22 gameliþ ïst þatei
abraham tvans aihta sununs; Cor. I, XI, 23 andnam
at fraujin þatei, ïn þizaiei naht galevïþs vas,
nam hlaif jah aviliudonds gabrak; Rom. VII, 16
jabai þatei ni viljau þata tauja, gaqiss ïm vitoda,
þatei goþ (scilicet ïst); Luc. XIX, 42 gafulgin
ïst faura augam þeinaim, þatei qimand dagos
ana þus jah bigraband fijands þeinai grabai þuk;
Cor. I, XV, 27 biþe qiþiþ alla ufhnaivida sind, bairht
(scilicet ïst) þatei ïnu þana ïze ufhnaivida uf ïna þo
alla; II, III, 3 svikunþ (ïst) þatei sijuþ aipistaule
xristaus; Tim. I, VI, 7 ni vaiht brahtedum ïn
þamma fairwau, bi sunjai þatei ni usbairan
wa magum; Mc. XIII, 28 þan smakkabagmis asts
þlaqus vairþiþ, kunnuþ þatei newa ïst asans;
V, 29 ufkunþa ana leika þatei gahailnoda;
Mth. XXVI, 2 vituþ þatei afar tvans dagans paska
vairþiþ; Joan. XII, 16 gamundedun þatei
þata was du þamma gameliþ; VIII, 45 þatei sunja
rodida, ni galaubeiþ mis. Item post gatrauan
(Rom. VIII, 38), ahjan (Mth. X, 34), haban
(habere ut, Mth. XI, 32), domjan (Cor. II, v. 15),
etc., vid. Gloss. v. þatei a).
Joan. XIV, 28 hausideduþ ei ïk qaþ ïzvis;
IX, 17 þu wa qiþis bi þana ei uslauk þus augona?
XV, 18 jabai so manaseds ïzvis fijai, kunneiþ
ei mik fruman ïzvis fijaida; XVII, 7 nu ufkunþa
ei alla, þoei atgaft mis, at þus sind;
XI, 23 vait ei þiswah þei bidjis guþ, gibiþ þus
guþ; Thess. II, III, 4 gatrauam ïn fraujin ei, þatei
anabudum ïzvis, jah taujiþ; Cor. II, I, 13 venja
ei und andi ufkunnaiþ; X, 7 jabai was gatrauaiþ
sik silban xristaus visan, þata þagkjai aftra af sis
silbin ei svasve ïs xristaus (scilicet ïst), sva jah veis;
Mc. XI, 23 þiswazuh ei galaubjai [þata] ei þatei
qiþiþ gagaggiþ, vairþiþ ïmma. Hinc ellipticae
formae: Cor. II, I, 18 triggs guþ, ei þata vaurd
nist ja jah ne; Gal. I, 20 sai ïn andvairþja
guþs, ei ni liuga.
Joan. XIII, 38 amen qiþa þus, þei hana ni
hrukeiþ, unte þu mik afaikis kunnan þrim sinþam;
Mth. VI, 26 ïnsaiwiþ du fuglam himinis, þei ni
saiand nih sneiþand; Joan. XIII, 35 bi þamma
ufkunnanda allai, þei meinai siponjos sijuþ;
Cor. I, IV, 9 man þei guþ uns apaustauluns ustaiknida
svasve dauþubljans; Luc. I, 58 hausidedun
ganiþjos, unte gamikilida frauja armahairtein
seina bi ïzai.
2) Subjectivam sententiam formant þatei et ei,
intransitivis in principali existentibus: Mc. II, 16
wa ïst, þatei miþ motarjam jah fravaurhtaim <a name=1207>
matjiþ jah driggkiþ? elliptice Luc. II, 49 wa
þatei sokideduþ mik? Joan. IX, 30 sildaleik ïst,
þatei jus ni vituþ, waþro ïst; Mc. IX, 21 wan
lagg mel ïst, ei þata varþ ïmma?
«Annotatio 1.---Quod autem in hac subjunctiva
sententia Gothus non obliviscatur, þatei pronomen
esse relativum, ex eo patet, quod, ubi verbum principalis
sententiae dativum regit, þammei loco þatei
adhibeat: Phil. II, 24 gatraua þammei (ὅτι)
jah silba sprauto qima; Mc. XVI, 4 ïnsaiwandeins
gaumidedun þammei afvalviþs ïst sa stains; VII,
18 ni fraþjiþ þammei all þata utaþro ïnngaggando
ïn mannan ni mag ïna gamainjan? Luc. I, 32;
XVII, 5; Joan. VI, 5; Tim. II, I, 12, necnon etiam
post faginon þammei Luc. XV, 6 et niu kara þuk
þizei Mc. IV, 38. Verumtamen, in posteriori praesertim
tempore, haud raro þatei post gaumjan et
fraþjan: Skeir. VII, d anþarans gamaudida gaumjan
þatei ïs vas sa sama, saei ïn auþidai ·m·
jere attans ïze fodida; Mc. XII, 12 froþun þatei
du ïm þo gajukon qaþ; Luc. XX, 19; Joan. VIII, 27;
Skeir. VIII, d.
«Annotatio 2.---Suo etiam modo Gothus supradictas
particulas commiscet, ubi simul in eadem
phrasi occurrunt: Joan. IX, 24, 25 veis vitum,
þatei sa manna fravaurhts ïst. þanuh andhof jains·
jabai fravaurhts ïst, ïk ni vait, þatain vait, ei blinds
vas, ïþ nu saiwa; Cor. I, XV, 3, 4 andnam ei
xristus gasvalt faur fravaurhtins unsaros jaþ-þatei
ganavistroþs vas jaþ-þatei urrais þridjin daga jaþ-þatei
ataugids ïst þaim ainlibim; etiam post diversa
verba: Cor. II, XIII, 6 venja ei (ὅτι) kunneiþ, þatei
(ὅτι) veis ni sijum ungakusanai, cujus loco cod. B
venja þatei kunneiþ ei etc., vice versa legit.
«Annotatio 3.---Quod hic quandoque post þatei
et ei etiam conjunctivus usurpetur, vid. § 271; quod
autem etiam post haec verba, loco particularum þatei
et ei infinitivus sequatur, vid. §§ 252, 253.»
§ 271. In oratione obliqua, ubi scilicet loquens
verba alterius non tanquam sua, sed tanquam suae
cogitationis objectum refert, þatei et ei cum conjunctivo
adhibentur, quo in casu Graecus indicativum
usurpat: Joan. IX, 19 sau ïst sa sunus ïzvar, þanei
jus qiþiþ þatei blinds gabaurans vaurþi (ἐγεννήθη)?
X, 36 qiþiþ þatei vajamerjau (βλασφημῶ),
unte qaþ· sunus guþs ïm; Cor. I, I, 15 aviliudo
guþa ei ainnohun ïzvara ni daupida, ei was ni
qiþai, þatei ïn meinamma namin daupidedjau
(ἐβάπτισα); X, 19 wa nu qiþam? þatei þo galiugaguda
wa sijaina (ἐστίν) aiþþau þatei galiugan
saljada wa sijai? Skeir. VIII, c liugandans
bigitanda, ei ni ainshun reike aiþþau faureisaie
galaubidedi ïmma.
Hinc etiam Luc. XVI, 1 manna gabeigs aihta fauragaggjan,
jah sa fravrohiþs varþ du ïmma, ei distahidedi
(ὡς
διασκορπίζων) aigin ïs; Joan. VIII, 56
abraham sifaida, ei gasewi dag meinana; Joan. IX,
18 ni galaubidedun ïudaieis bi ïna, þatei ïs
blinds vesi (ἦν) jah ussewi (ἀνέβλεψεν); Skeir. I,
b kunnands þatei svaleikamma valdufnja mahtais <a name=1208>
nauþs ustaiknida vesi; Mc. VI, 55 berun þans
ubil habandans, þadei hausidedun ei ïs vesi
(ἐστίν); Luc. XVIII, 9 trauaidedun sis ei veseina
(εἰσίν) garaihtai; Mth. VI, 7 þugkeiþ þaim þiudo
ei ïn filuvaurdein seinai andhausjaindau (εἰςακουσθήσονται);
V, 17 ni hugjaiþ ei ïk qemjau
(ἤλθον) gatairan vitoþ; Luc. XIX, 11; Joan. XI, 13;
XII, 18, 34; Cor. II, XII, 19 etc.
«Annotatio 1.---Nonnisi praeeunte Graeco, Gothus
praesens indicativi etiam post praeteritum principalis
sententiae usurpat, vid. § 269, 5.
«Annotatio 2.---Etiam in oratione recta þatei
et ei adhibentur, sed cum indicativo, praeeunte
Graeco: Mth. XXVII, 43 qaþ þatei sunus guþs ïm;
Mc. I, 40 qaþ du ïmma þatei jabai vileis, magt
mik gahrainjan; VI, 16 herodes qaþ þatei, þammei
ïk haubïd afmaimait, sa ïst, sah urrais us dauþaim;
X, 33 ïesus dugann ïm qiþan, þoei habaidedun
ïna gadaban· þatei sai usgaggam ïn ïairusaulyma;
Joan. IX, 9 sumaih qeþun þatei sa ïst, sumaih þatei
galeiks þamma ïst, ïþ ïs qaþ þatei ïk ïm;
Luc. VIII, 20 gataihan varþ ïmma þatei aiþei
þeina jah broþrjus þeinai standand uta; Joan.
XIII, 33 qaþ du ïudaium, ei, þadei ïk gagga, jus ni
maguþ qiman; Mth. VII, 23; XXVI, 72; Mc. II, 1;
XII, 7; XIV, 72; Luc. IV, 21; XV, 27; XIX, 42 etc.
In Mth. V, 31 qiþan ïst þatei, wazuh saei qen afletai,
gibai ïzai afstassais bokos, conjunctivus pro
imperativo (δότω) ponitur.
«Annotatio 3.---Huic constructioni τοῦ þatei
conferri possunt casus, ubi loca Veteris Testamenti
similibus particulis mediantibus citantur: Rom. IX,
17 qiþiþ þata gamelido du faraoni, unte (ὅτι)---raisida
þuk; X, 9.
«Annotatio 4.---Quandoque Gothus hic etiam
constructionem immutat, þatei ante orationem priori
vice adhibito, altera praetermisso: Luc. IX, 8 qeþun
sumai þatei ïohannes urrais us dauþaim,
sumai þan qeþun· helias ataugida sik. sumaiþ-þan
þatei praufetus sums usstoþ; Joan. VII, 12 sumaih
qeþun þatei sunjeins ïst, anþarai qeþun·
ne, ak airzeiþ þo managein.
«Annotatio 5.---Ubi sententia incidens (parenthetica)
inter particulam citationis et principalem
sententiam orationis inducitur, particula respondens
post parenthesim repetitur: Joan. XIII, 29 sumai
mundedun ei, unte arka habaida ïudas, þatei qeþi
ïmma ïesus· bugei; Cor. II, V, 1 vitum þatei, jabai
airþeina unsara gards þizos hleiþros gatairada,
ei gatimrjon us guþa habam gard.»
§ 272. Quemadmodum hae sententiae cum þatei,
ei etc., ut objectum vel subjectum, ita etiam ut appositio
in sententiis explicativis seu epexegeticis usurpari
possunt: Luc. II, 10 spillo ïzvis faheid mikila,
sei vairþiþ allai managein, þatei (quod scilicet)
gabaurans ïst ïzvis himma daga nasjands;
Joan. V, 36 þo vaurstva, þoei ïk tauja, veitvodjand
bi mik, þatei atta mik sandida; Cor. II,
VIII, 2 kannja ïzvis anst guþs þo gibanon ïn
aikklesjon makidonais, þatei þata diupo unledi ïze <a name=1209>
usmanagnoda du gabein ainfalþeins ïze; 9; X, 11
þata þagkjai sa svaleiks, þatei wileikai sium
vaurda svaleikai jah vaurstva; Luc. VII, 39 sa ïþ vesi
praufetus, ufkunþedi þau, wo jah wileika so qino,
sei tekiþ ïmma, þatei fravaurhta ïst; Rom. X, 9
vaurd galaubeinais, þatei merjam, þei---ganisis.
Pro þatei occurrit etiam unte (coll. § 278): Cor. II,
XI, 7 ïbai fravaurht tavida mik silban haunjands, ei
jus ushauhjaindau, unte arvjo guþs aivaggeljon
merida ïzvis; Luc. VIII, 30 wa ïst namo þein? þaruh
qaþ· harjis, unte unhulþons managos galiþun ïn
ïna.
Joan. XVI, 17 wa ïst þata þatei qiþiþ unsis? Mc.
I, 27 sokidedun miþ sis, wa sijai þata, wo so laiseino
so niujo, ei jah ahmam þaim unhrainjam anabiudiþ
jah ufhausjand ïmma; VI, 2; Luc. IV, 36; Luc. I,
43 waþro mis þata, ei qemi aïþei fraujins meinis
at mis, ubi ei qemi pro ei vel þatei qimiþ, ob nimiam
imitationem graeci ἵνα
ἐλθῃ, quod etiam nonnisi pro
τὸ
ἐλθεῖν vel ὅτι
ἦλθε stare potest, dicitur, sicut etiam
Joan. VI, 29 þat-ïst vaurstv guþs, ei galaubjaiþ
þammei ïnsandida guþ; 50 sa ïst hlaifs, saei
us himina atstaig, ei saei þis matjai ni gadauþnaï;
XV, 13; XVII, 3.
§ 273. 1) Huc pertinent etiam indirectae interrogationes,
quae verbum in conjunctivo communiter,
in indicativo quoque, ubi scilicet per praeteritum interrogatur,
habere possunt: Mth. VI, 25 ni maurnaiþ
saivalai ïzvarai, wa matjaiþ (φάγητε) jah wa
drigkaiþ (πίνητε), nih leika ïzvaramma, we vasjaiþ
(ἐνδυσησθε); Luc. VIII, 9 frehun siponjos, wa
sijai (εἴη) so gajuko; Mc. I, 27; Joan. XVI, 18;
Luc. XV, 26 frah, wa vesi þata; XIX, 48 ni bigetun,
wa gatavidedeina (ποιήσωσιν); XIX, 15;
Luc. I, 29 þahta sis mariam, weleika vesi (εἴη)
so goleins; IX, 46 galaiþ mitons ïn ïns, warjis þan
ize maists vesi (εἴη); Col. IV, 6 vaurd ïzvar sinteino
ïn anstai salta gasuqoþ siai, ei viteiþ, waiva skuleiþ
(δεῖ
ὑμᾶς) ainwarjammeh andhafjan; Mth. VIII,
20 sunus mans ni habaiþ, war haubiþ sein anahnaivjai
(κλίνῃ); Cor. II, XIII, 5 ïzvis silbans
fraisiþ, sïjaidu (ἐστέ) in galaubeinai; II, 9; Mc.
X, 2; XV, 36; Luc. XIV, 28; XV, 44 peilatus hundafaþ
frah, ei ïesus juþan gadauþnodedi (ἀπεθανε);
Phil. III, 12 afargagga ei gafahau (καταλάβω), in
þammei gafahans varþ fram xristau; Luc. VI, 7 vitaidedun,
jau ïn sabbato daga leikinodedi (θεραπεύει);
III, 15 þuhtedun allai ïn hairtam seinaim
bi ïohannein, niu aufto sa vesi (εἴη) xristus;
Phil. I, 22 wa þau (quo alias gr. ἄν vertitur) valjau,
ni kann.
Joan. VIII, 14 vait, waþro qam (ἦλθον) jah waþ
galeiþa (ὑπάγω), ïþ jus ni vituþ, waþro qima
(ἔρχομαι) jah waþ galeiþa; Eph. I, 18 guþ gibai ïzvis
ahman handugeins, ei viteiþ, wa ïst (ἐστίν) vens
laþonais; Joan. VI, 64 vissa ïesus, warjai sind (εἰσίν)
þai ni galaubjandans jah was ïst saei galeiveiþ ïna;
IX, 15 frehun ïna, waiva ussaw (ἀνέβλεψεν); 21
waiva nu saiwiþ, ni vitum, aiþþau was uslauk <a name=1210>
ïmma þo augona, veis ni vitum; Cor. II, I,
17 mito ïbai aufto leihtis bruhta (ἐχρησάμην);
Gal. III, 2; Eph. VI, 22. Indicativus et conjunctivus
promiscue usurpantur apud Joan. VII, 17 ufkunnaiþ
bi þo laisein, framuh guþa sijai (ἐστίν) þau ïku
fram mis silbin rodja (λαλῶ).
«Annotatio.---Particula interrogativa etiam praetermitti
potest: Mc. III, 2 vitaidedun, hailidedi
(εἰ
θεραπεύσει) sabbato daga; vel in principali sententia
supplenda est: Mc. XI, 13 atïddja (scilicet
quaesivit, inspexit) ei aufto bigeti (εἰ
ἄρα
εὑρήσει,
ut forte inveniret) wa ana ïna. Econtrario Luc.
XVIII, 8 sunus mans qimands biugitai galaubein directam
interrogationem praebet, an forte inveniet.
---Pro ei adhibetur etiam jabai; Joan, IX, 25 jabai
fravaurhts ïst, ïk ni vait.»
2) Inter casus interrogationis indirectae illi gothice
memorandi sunt, in quibus est vereor ne, quippe cum
subordinata sententia per interrogativum ïbai vel ïbai
aufto cum conjunctivo ad principalem connectatur:
Cor. II, XII, 20 og ïbai aufto (μήπως) qimands ni
svaleikans sve viljau bigitau ïzvis jah ïk bigitaidau
ïzvis svaleiks sve ni vileiþ mik. ïbai (μή) aftra
qimandan mik guþ gahaunjai at ïzvis jah qaino
managans þize faura fravaurkjandane; Gal. IV, 11
og ïzvis, ïbai svare arbaididedjau ïn ïzvis;
Cor. II, XI, 3 og ïbai aufto riurja vairþaina,
fraþja ïzvara af ainfalþein.
Cum ogan subaudito: Mth. XXVII, 64 hait vitan
hlaiva (timemus enim) ïbai aufto (μήποτε) siponjos
ïs binimaina ïmma jah qiþaina· urrais;
Mc. II, 21 ni manna plat fanins niujis siujiþ ana
snagan fairnjana (timere debet), ïbai afnimai
fullon af þamma sa niuja; 22; Luc. XIV, 29; Rom.
XI, 21; Cor. II, XII, 6; Tim. I, III, 6 etc.
Hinc etiam Cor. II, VIII, 20 gateviþs miþ gasinþam
uns bivandjandam þata, ïbai was uns fairinodedi;
Gal. II, 2 þuhta ïm, ïbai svare rinnau aiþþau runnjau;
VI, 1 atsaiw þuk silban, ïbai jah þu fraisaizau;
V, 15 saiwiþ, ïbai fram ïzvis misso fraqimaindau.
§ 274. II. EFFECTUS, qui per accusativum cum infinitivo
alias redditur (§ 253, 4; coll. § 252, 6),
etiam per ei exprimi potest, scilicet:
1) Cum conjunctivo post taujan, gataujan et biuhti
ïst: Joan. XI, 37 niu mahta ïesus gataujan, ei jah sa
ni gaþaudnodedi? Col. IV, 16 taujaiþ, ei so
aipistaule ïn laudeikaion aikklesjon ussiggvaidau
jah þoei ïst us laudeikaion jus ussigvaid; Joan.
XVIII, 39 ïst biuhti ïzvis, ei ainana ïzvis fraletau ïn
pasxa.
2) Cum indicativo post varþ; Joan. XIV, 22 wa
varþ ei unsis munais gabairhtjan þuk silban, ïþ
þizai manasedai ni? Luc. VI, 12 varþ ïn dagam þaim,
ei usïddja ïesus ïn fairguni bidjan; VIII, 1 varþ
biþe, ei jah ïs vratoda and baurgs jah haimos.
«Annotatio 1.---Post varþ loco subordinatae sententiae
etiam copulativa, apud Lucam praesertim,
sequitur: V, 17 varþ ïn ainamma daga jah (καί) ïs
vas laisjands; VIII, 22 varþ ïn ainamma þize dage <a name=1211>
jah ïs galaiþ; II, 15 varþ biþe galiþun fairra ïm
þai aggiljus, jah þai hairþjos qeþun du sis misso;
V, 12, 35; IX, 51; XVII, 11, et etiam Neh. VI, 16 et
Mth. IX, 10. Vel subordinata sententia sine particula
connectitur principali: Mth. XXVI, 1 varþ, biþe
ustauh ïesus alla þo vaurda, qaþ siponjam seinaim;
Mc. I, 9; Luc. I, 59.
«Annotatio 2.---Mc. X, 38 habet magutsu driggkan
stikl, þauei ïk driggka, jah daupeinai, þizaiei
ïk daupjada, ei daupjaindau, sive quia Gothus
constructionem aliam adhibere voluit, sive forsan
quia infinitivo passivi indigebat.»
§ 275. CONSECUTIO, ita ut exprimitur
1) Per simplex ei cum indicativo praeteriti vel conjunctivo
praesentis: Joan. IX, 2 was fravaurhta? sau
þau fadrein ïs, ei blinds gabaurans varþ; Rom. VII,
3 jabai gasviltiþ vair, qens frija ïst þis vitodis, ei ni
sijai (τοῦ
μὴ
εἶναι) horinaudei vaurþana abin anþaramma:
Cor. I, IX, 24 sva rinnaiþ, ei garinnaiþ,
2) Ordinario per svaei, vel sve (ὥστε), et equidem
a) Cum indicativo: Gal. II, 13 miþlitidedun ïmma
ïudaieis, svaei barnabas miþgatauhans varþ þizai
litai ïze; Thess. II, I, 3 managniþ friaþva ïn ïzvis
misso, spaei veis silbans ïn ïzvis wopam; Mc.
I, 27; II, 28; Rom. XIII, 2; Cor. II, V, 16, 17; Gal.
IV, 7 etc., ubi saepius in coordinans inde, hinc significatione
transit; Luc. V, 6, 7 galukun managein fiske
filu sve natja dishnaupnodedun ïze. jah gafullidedun
ba þo skipa sve sugqun;
«Annotatio.---In Gal. IV, 16 ὥστε per ïþ sve
redditur, unde Gothum ὥς
τε legisse conjicitur; iþ
etiam Joan. VI, 18 pro τε usurpat.»
b) Cum conjunctivo: Cor. II, III, 7 andbahti dauþaus
ïn gameleinim gafrisahtiþ ïn stainam varþ vulþag,
svaei ni mahtedeina sunjus ïsraelis fairveitjan
du vlita mosezis ïn vulþaus vlitis ïs; VIII, 5 sik silban
atgebun uns, svaei bedeima teitaun etc.; Skeir. III,
c ïohannes missadede, aflet gahaihait, ïþ fraujins (scilicet
daupeins vel mereins) at afleta fravaurhte jah
fragift veihis ahmins,---svaei sijai daupeins ïohannes
ana midumai tvaddje ligandei;
c) Cum infinitivo, praeeunte Graeco: Cor. II, II, 6
ganah þamma svaleikamma andabeit þata fram managaim,
svaei þata andaneiþo ïzvis mais fragiban
jah gaþlaihan; Thess. II, II, 4 sa andstandands
jah ufarhafjands sik ufar all qiþana guþ aiþþau
allata blotinassu, svaei ïn guþs alh sitan; Luc.
IX, 52 galiþun ïn haim samareite, sve manvjan
ïmma.
§ 276. III. FINIS, ut, infinitivo quidem gothice
exprimitur (vid. § 252), sed etiam per ei, ubi
affirmative, ubi autem negative de fine quaeritur,
per ei ni cum conjunctivo:
a) Post verba volendi: Mth. XXVII, 17 wana vileiþ
ei fraletau ïzvis? Cor. I, XVI, 12 aufto ni vas
vilja, ei apaullo gemi; Joan. VI, 40; Thess. I,
IV, 3 etc.
b) Praesertim post verba, quae aliquod voluntatis
<a name=1212>
consilium significant, ut imperare, prohibere, petere,
quaerere, concludere, dare etc., Mc. VIII, 7 ïesus fiskans
þiuþjands qaþ (mandavit), ei atlagidedeina
(παραθεῖναι) þans; Eph. IV, 17 qiþa jah veitvodja
ïn fraujin, ei þanaseiþs ni gaggaiþ (μὴ
περιπατεῖν)
ïn usvissja hugis; Mc. III, 9; IX, 18; Luc.
IV, 3; Gal. V, 16; Mc. V, 43 anabauþ ïm filu, ei
manna ni funþi þata; Joan. XIII, 34 anabusn
niuja giba ïsvis, ei frijoþ ïzvis misso; Mc. VII, 36;
IX, 9; Joan. XV, 12, 17; Mc. VI, 8 faurbauþ ïm,
ei vaiht ni nemeina ïn vig etc.; III, 12 filu andbait
ïns, ei ïna ni gasvikunþidedeina; X, 47
wotidedun ïmma managai, ei gaþahaidedi;
XV, 11 gudjans ïnvagidedun þo managein, ei barabban
fralailoti ïm; IX, 12 gameliþ ïst bi sunu
mans, ei manag vinnai jah frakunþs vairþai; XII,
19; VI, 12 usgaggandans meridedun, ei ïdreigodedeina;
Luc. V, 17 bandvidedun gamanam
ïn anþaramma skipa, ei atïddjedeina hilpan ïze;
Mc. V, 10 baþ ïna filu, ei ni usdrebi ïm us landa;
Col. IV, 12 aipafras usdaudeiþ bi ïzvis ïn bidom,
ei standaiþ allavaurstvans etc.; Thess. I, V, 27
bisvara ïzvis ïn fraujin, ei ussiggvaidau so aipistaule
þaim broþrum; Cor. II, II, 1 gastauïda
þata silba at mis, ei aftra ïn saurgai ni qimau at
ĩzvis; Rom. XIV, 13 þata stojaiþ, ei ni satjaiþ
bistugq broþr; Joan. IX, 22 gaqeþun sis ïudaieis,
ei jabai was ïesu andhaihaiti xristu, utana
synagogais vairþai; Thess. I, III, 1 galeikaida
uns, ei biliþanai veseima ïn aþeinim ainai;
Mth. XXVII, 1 runa nemun gudjans bi ïesu,
ei afdauþidedeina ïna; Mc. III, 6; Joan. XII, 10
munaidedun gudjans, ei jah lazarau usqemeina;
Gal. II, 17 sokjandans ei garaihtai
domjaindau ïn xristau bigitanai sijum jas-silbans
fravaurhtai; Mth. VIII, 4 saiw (vide, id est,
cura), ei mann ni qiþais; IX, 30; Mc. I, 44; VIII,
15; Cor. I, XVI, 10; Col. IV, 17; Mc. XV, 15 peilatus
ïesu atgaf usbliggvands, ei ushramiþs vesi;
X, 37 fragif ugkis, ei ains af taihsvon þeinai jah
ains af hleidumein þeinai sitaiva; XI, 16 ni lailot
ïesus, ei was þairhberi kas þairh alh;
c) Post ver baet formulas, quae indigentiam, necessitatem,
obligationem quamdam indicant: Mth.
III, 11 ni ïm vairþs, ei andbindau skaudaraip
skohis ïs; VIII, 8 etc.; Skeir. I, c þata vesi viþra
þata gadob, ei frauja qimands mahtai gudiskai
þana galausidedi; Joan. XII, 23 qam weila,
ei sveraidau sunus mans; Joan. XVI, 30 ni
þarft, ei þuk was fraihnai; Thess. I, V, 1;
d) Post impersonalia et formulas ganah, goþ ïst,
ïn minnistin ïst, etc.: Mth. X, 25 ganah siponi, ei
vairþai sve laisareis; Mc. IX, 42 goþ ïst ïmma
mais, ei galagjaidau asiluqairnus ana halsaggan
ïs jah fravaurpans vesi ïn marein; Mth. V, 29
batizo ïst þus, ei fraqistnai ains liþive þeinaize
jah ni allata leik þein gadriusai ïn gaiainnan;
30; Joan. XVI, 7; Cor. I, IV, 2 mis ïn minnistin
ïst, ei fram ïzvis ussokjaidau;
«Annotatio 1.---Hic raro post ei indicativus ponitur,
<a name=1213>
ut: Mc. XI, 28 was þus þata valdufni atgaf,
ei þata taujis? Joan. XVI, 2 qimiþ weila, ei sawazuh
saei usqimiþ ïzvis, þuggkeiþ hunsla saljan
guþa; 17 leitil ei ni saiwiþ mik, in duobus ultimis
casibus ei simpliciter relativum est; caeterum
post leitil alias venit etiam jah: Joan. XVI, 19, ut
Graeco semper fieri solet, coll. § 274, annot. 1.
Coll. Luc. VII, 4 vairþs ïst þammei fragibis þata.
«Annotatio 2.---Pro ei semel occurrit þatei:
Skeir. III, c frauja fragibiþ ïm, þatei sunjus
þiudangardjos vairþaina.
«Annotatio 3.---De constructione formulae timere
ne vid. § 273, 2.»
e) Post verba motus et totas sententias: Joan. XII,
9 qemun ni ïn ïesuis ainis, ak ei jah lazaru seweina;
Mth. XXVII, 42 atsteigaidau af galgin, ei
gasaiwaima, jah galaubjam ïmma; Mc. III, 2 vitaidedun
ïmma, hailidedi sabbato daga, ei vrohidedeina
ïna; X, 17 wa taujau, ei libainais aiveinons
arbja vairþau? XVI, 1 usbauhtedun aromata,
ei atgaggandeins gasalbodedeina ïesu; Joan.
XII, 42 faura fareisaium ni andhaihaitun, ei us synagogein
ni usvaurpanai vaurþeina; Cor. I, I, 15
aviliudo guþa, ei ainnohun ïzvara ni daupida, ei was
ni qiþai, þatei ïn meinamma namin daupidedjau,
etc., vid. Gloss. V. Ei 5) a). Huc pertinet etiam
formula ei usfullnodedi þata gamelido Mth. VIII, 17;
Mc. XIV, 49; Joan. XII, 38 etc.
«Annotatio 4.---Apud Joannem quandoque þei
in locum ei subditur: VI, 12 galisiþ þos aflifnandeins
drauhsnos, þei vaihtai ni fraqistnai; 7;
XIII, 34; XVI, 33.
«Annotatio 5.---Semel ei cum indicativo occurrit
Joan. XIV, 3 aftra qima jah andnima ïzvis du mis
silbin, ei þarei ïm ïk, þaruh sijuþ jah jus; et ni,
ne, pro ei ni Skeir. III, b jah leikis hraineino ïnmaidiþs
vas sidus jah sa bi guþ hrainei anabudana vas,
ni þanaseiþs judaiviskom ufarranneinim brukjan usdaudjaina.
«Annotatio 6.---Ei etiam þau (ἄν) post se permittit:
Luc. XVI, 4 andþahta mik wa taujau, ei þau,
biþe afsatjaidau, andnimaina mik; Mc. VI, 56.
«Annotatio 7.---Cum finis etiam per du et infinitivum
exprimatur (§ 254 I, 2), inde fit, ut haec et
illa constructiones quandoque promiscue commisceantur:
Mc. III, 14 gavaurhta ïesus tvalif du visan
miþ sis jah ei ïnsandidedi ïns merjan; Luc. II, 22
---24 brahtedun ïesu ïn ïairusalem atsatjan faura
fraujin jah ei gebeina fram ïmma hunsl; Skeir. IV,
d þo ïnsakana vesun fram ïohanne ni ïn þis þatainei,
ei fraujins mikilein gakannidedi, ak du gatarhjan
jah gasakan þo afgudon haifst.
«Annotatio 8.---Ἵνα
μή saepe per ïbai redditur,
quod tamen ordinario significat utinam, vid. § 273, 2.»
§ 277. Grammatice loquendo SCOPUS a fine eodemmodo
discriminatur, atque consecutio ab effectu (§
<a name=1214>
275); tunc enim conjunctio (ei) subordinatae sententiae
per demonstrativum in principali praeparatur.
Mc. IV, 21 ïbai lukarn qimiþ duþe ei uf melan satjaidau
aiþþau undar ligr, niu ei ana lukarnastaþan
satjaidau? Eph. VI, 22 tykeiku ïnsandida du ïzvis
duþþe ei kunneiþ wa bi ugk ïist; III, 4; Cor. II, III,
13; Joan. XVIII, 37 du þamma gabaurans ïm jah du
þamma qam ïn þamma fairwau, ei weitvodjau
sunjai; Rom. IX, 17 ïn þize  <a name=t6321>[6321] raisida þuk ei gabairhtjau
bi þus maht meina; hinc etiam þeei ideo
ut: Joan. VI, 38 atstaig us himina nih þeei taujau
viljan meinana ak viljan þis sandjandins mik; Cor. II,
II, 4 gamelida ïzvis þairh managa tagra ni þeei saurgaiþ
ak ei friaþva kunneiþ.
B. CAUSALIS SENTENTIA.
§ 278. Subordinatae causales sententiae per ei, þei,
unte et þatei, quod, quia (ὅτι,
ἐπεί) cum indicativo, indicantur.
Jam vero veniunt
1) Post verba, quae rationem alicujus exhibent, ut
laetari, mirari, misereri, gratias agere  <a name=t6322>[6322] (coll. § 239):
Luc. X, 20 þamma ni faginoþ, ei ahmans ïzvis ufhausjand;
Joan. XIV, 28 jabai frijodedeiþ mik aiþþau
jus faginodedeiþ, ei ïk gagga du attin; Mc.
XV, 44 peilatus sildaleikida, ei ïesus juþan gasvalt;
Gal. I, 6; Cor. I, I, 14 aviliudo guþa, ei
ainnohun ïzvara ni daupida; XI, 2 hazja ïzvis, þei
allata mein gamunandans sijuþ.
Luc. XV, 9 faginoþ miþ mis, unte bigat drakmein;
Phil. IV, 10; Luc. I, 47 svegneid ahma meins du
guþa, unte ïnsaw du hnaiveinai þiujos seinaizos; Mc.
VIII, 2 ïnfeinoda du managein, unte ju dagans þrins
miþ mis vesun jah ni haband wa matjaina; Tim. I,
I, 13 gaarmaiþs vas, unte unvitands gatavida ïn
ungalaubeinai; IV, 10 ïdveitjanda, unte venidedum
du guþa libandin; Joan. VII, 23 mis hatizoþ, unte
allana mannan hailana gatavida ïn sabbato; Luc. XVI,
8 hazida frauja fauragaggjan ïnvindiþos, unte frodaba
gatavida; XVIII, 11 aviliudo þus, unte ni ïm
svasve þai anþarai mans; Joan. XI, 41; Cor. II, VIII,
17; Luc. XVII, 9 ïbai þagk þus fairhaitis skalka, unte
gatavida þatei anabudan vas? Mth. V, 8 audagai þai
hrainjahairtaus, unte þai guþ gasaiwand.
«Annotatio.---Non nisi rarissime hic adhibetur
conjunctivus, ut: Joan XI, 15 fagino ïn ïzvara, ei galaubjaiþ;
Phil. II, 2 usfulleiþ meina fahed, ei þata
samo hugjaiþ, in posteriori loco ei potius significat
ideo quod.»
2) Post interrogativa wileiks ïst, was ïst cum praegnanti
sensu, quis est, qualis est: Mth. VIII, 27 wileiks
ïst sa, ei jah vindos jah marei ufhausjand ïmma,
in parallelo loco Mc. IV, 41 adest unte pro ei; Luc. I,
29 þahta sis, weleika vesi so goleins, þatei sva þiuþida
ïzai; VIII, 25 was ïst sa, ei jah vindam faurbiudiþ
jah vatnam. Post ei etiam hic conjunctivus usurpatur:
Rom. IX, 20 was ïs, ei andvaurdjais guþa;
Joan. IX, 36.
 <a name=1215>
3) Post integras sententias þatei et unte, necnon
þande cum indicativo adhibentur: Joan. X, 33 ïn godis
vaurstvis ni stainjam þuk ak ïn vajamereins jah þatei
taujis þuk silban du guþa; XV, 5 saei visiþ ïn mis jah
ïk ïn ïmma, sva bairiþ akran manag, þatei ïnuh mik
ni maguþ taujan ni vaiht; XVI, 9; XVII, 8; Gal. IV, 6,
etc.; Mth. V, 34 ïk qiþa ïzvis ni svaran allis, ni bi himina,
unte stols ïst guþs, nih bi airþai, unte fotubaurd
ïst fotive ïs, nih bi ïairusaulymai, unte baurgs
ïst þis mikilins þiudanis; XXVII, 6 ni skuld ïst lagjan
þans ïn kaurbanaun, unte (ἐπεί) andvairþi bloþis
ist, etc., vid. gloss. V. Unte 2) b); Luc. II, 29 nu fraleitais
skalk þeinana ïn gavairþja, þande sewun augona
meina nasein þeina; XVI, 3 wa taujau, þandei
frauja meins afnimiþ fauragaggi af mis; I, 34; Joan.
V, 38; IX, 16; Cor. I, XV, 20; Phil. I, 18.
Hic etiam causalem sententiam demonstrativum
praeparat: Luc. I, 13 ni ogs þus duþe ei (διότι) andhausida
ïst bida þeina; 35 mahts hauhistins ufarskadveid
þus duþe ei (διό), saei gabairada veihs, haitada
sunus guþs; 20; II, 4; Cor. I, XV, 9. Apud Joannem
dute unte: VIII, 47 duþe jus ni hauseiþ, unte us guþa
ni sijuþ; XV, 19 unte us þamma fairwau ni sijuþ,
duþþe fijaid ïzvis so manaseþs; X, 17; XV, 19; Joan.
XVI, 19 bi þata sokeiþ miþ ïzvis misso, þatei qaþ.
Huc etiam pertinet Luc. XV, 6 faginoþ miþ mis þammei
bigat lamb mein, nam þammei pro þamma ei (de
eo quod) ponitur, vid. § 270, annot. 1. Coll. Cor. II,
XI, 11 ïn wis? unte ni frijo izvis?
4) Conjunctivus in causalibus sententiis usurpatur,
ubi negatio causalem particulam praecedit: Joan. VII,
22 duþþe moses atgaf ïzvis bimait, ni þatei (οὐχ
ὄτι)
fram mose sijai ak us attam; Cor. II, III, 5 trauain
svaleika habam þairh xristu du guþa, ni þatei vairþai
sijaima þagkjan wa af uns silbam, ak us vairþida
unsara us guþa ïst; Thess. II, III, 9 ni arvjo hlaib matidedum,
ni þatei ni habaidedeima valdufni, ak
ei uns silbans du frisahtai gebeima; Cor. II, I, 24;
Phil. III, 12; IV, 11, 17; Skeir. IV, b; Joan. XII, 6
þata qaþ, ni þeei ïna þize þarbane kara vesi, ak unte
þiubs vas. Post ni unte tamen indicativus sequitur:
Cor. II, VII, 9 nu fagino, ni unte gauridai vesuþ, ak
unte gauridai vesuþ du ïdreigai.
C. MODALIS SENTENTIA.
§ 279. Modali simplicis sententiae (§ 241) hic respondet,
I. COMPARATIVA SENTENTIA. Jam vero duo comparantur,
1) Quae ut similia proponuntur, quo in casu corelativae
particulae quemadmodum (ὡς)---ita (οὕτως,
οὕτως
καί),
svasve vel (communiter in comparandis unicis
objectis) sve---sva vel svah jah et svah sic etiam usurpantur:
Joan. XIII, 15 du frisahtai atgaf ïzvis, ei
svasve ïk gatavida ïzvis, sva jus taujaiþ; Rom. XII,
4 svasve ïn ainamma leika liþuns managans habam,
sva managai ain leik sijum; Mc. IV, 26 sva ïst þiudangardi
guþs, svasve jabai manna vairpiþ fraiva ana
airþai;
Cor. II, I, 5 svasve ufarassu ïst bulaine xristaus <a name=1216>
ïn uns, sva jah þairh xristu ufar filu ïst jah gaþrafsteins
unsara; Eph. V, 24 svasve aikklesjo ufhauseiþ
xristu, svah qenes abnam seinaim; Luc. XVII,
26 svasve varþ ïn dagam nauelis, svah vairþiþ jah
ïn dagam sunaus mans; Joan. XV, 4 sve sa veinatains
ni mag akran bairan af sis silbin, niba ïst ana veinatriva,
svah nih jus, niba ïn mis sijuþ.
Aliquando etiam particula demonstrativa deficit:
Cor. II, VIII, 6 bedum teitaun, ei svasve faura dustodida,
svah ustiuhai ïn ïzvis jah þo anst, akei sve raihtis
ïn allamma managniþ, jah ïn þizai anstai managnaiþ;
Mth. VI, 10 vairþai vilja þeins sve þai bokarjos;
Mth. VII, 29; Cor. II, II, 17; Mth. VI, 12 aflet
uns þatei skulans sijaima, svasve jah veis afletam skulam
unsaraim; Luc. VI, 36; Luc. IX, 54 vileizu ei qiþaima,
fon atgaggai us himina, sve jah heleias gatavida;
Cor. II, XI, 3 og ïbai aufto, svasve vaurms aivvam
uslutoda filudeisein, riurja vairþaina fraþja ïzvara
af ainfalþein,
«Annotatio 1.---Pro svasve vel sve semel adest
svaei Luc. III, 23 vas ïesus sve jere þrijetigive uf gakunþai
svaei sunus munds vas ïosefis.
«Annotatio 2.---Idem atque dicitur samaleiko sve:
Luc. XVII, 28 etun jah drugkun, samaleiko jah sve
varþ ïn dagam lodis.
«Annotatio 3.---In comparativis sententiis verbum,
non aliter influens, semper in indicativo ponitur,
conjunctivo tantum usurpato Eph. VI, 20 faur
aivaggeljon airino ïn kunavedam, ei ïn ïzai gadarsjau,
sve skuljau (ὡς
δεῖ
με) rodjan, et Cor. I, IV, 7 wa
wopis sve ni nemeis pro ὡς
μὴ
λαβών; eodem modo
ὡς cum participio circumscribitur Luc. XVI, 1 fauragaggja
fravrohiþs varþ ei distahidedi (ὡς
διασκορπίζων)
aigin fraujins, quamvis sve et svasve cum participio
stare possint, vid. Cor. II, X, 9, 14.»
2) Vel aliud alii praestat, quo in casu comparativus
cum þau sequente adhibetur: Mc. X, 25 azetizo
ïst ulbandau þairh þairko neþlos galeiþan,
þau gabigamma ïn þiudangardja guþs galeiþan;
Luc. V, 23 waþar ïst azetizo qiþan · afletanda þus
fravaurhteis, þau qiþan · urreis jah gagg; XVI, 17
azetizo ïst himin jah airþa hindarleiþan, þau
vitodis ainana vrit gadriusan; Rom. XIII, 11 nu newis
ïst naseins unsara, þau þan galaubidedum;
Eph. III, 20 vulþus þamma mahteigin ufar all taujan
maizo, þau bidjam aiþþau fraþjam. Coll. §§ 197
4) et 250 4) b).
«Annotatio 4.---Mc. IX, 47 goþ þus ïst haihamma
galeiþan ïn þiudangardja guþs, þau tva augona habandin
atvairpan ïn gaiainnan pro comparativo batizo
ponitur goþ. Coll. Luc. XV, 7 sva (relative ad praecedentem
comparationem) faheds vairþiþ ïn himina ïn
ainis fravaurhtis ïdreigondins, þau ïn niuntehundis
jah niune garaihtaize.»
§ 280. II. HYPOTHETICA vel CONDITIONALIS SENTENTIA.
In conditionalibus sententiis modus eligendus
non tam ex praeeunte graeco pendet, quam potius ex
ratione diversa qua res interpres considerat; vel enim
de iis cogitat ut reipsa existentibus, vel eas ut mere
<a name=1217>
possibiles spectat; in priori casu, ubi scilicet hypothesis
ut realis observatur, indicativus, in posteriori
autem, ubi nimirum hypothesis ut simpliciter possibilis
habetur, conjunctivus praesentis, conjunctivus
vero praeteriti, ubi hypothesis ut non realis tantum
aspicitur, usurpatur. Porro in hoc ultimo casu etiam
conjunctivus praeteriti occurrit sive cum þau, sive
cum aiþþau, in duobus vero prioribus adest indicativus
vel conjunctivus praesens, vel adeoque imperativus.
Quoad conjunctiones hypotheticas seu conditionales
hae sunt: jabai (εἰ,
ἐάν), si, an, et jabai ni,
niba (nibai, εἰ
μή), nisi, quandoque etiam þande (þandei,
εἰ), et ubi antecedens et consequens in conjunctivo
praesentis construuntur, positiva conditio per ïþ (si),
quod vocabulo postponi potest, et negativa per nih
(nisi) indicatur.
1) Indicativus in stipulantibus sententiis: Rom. VII,
3 at libandin abin qens haitada horinondei, jabai
vairþiþ (ἐὰν
γένηται) vaira anþaramma, jabai gasviltïþ
(ἐὰν
ἀποθάνῃ) vair, frija ïst þis vitodis; Joan.
XIII, 17 þande þata vituþ (εἰ
οἴδατε), audagai sijuþ,
jabai taujiþ (ἐὰν
ποιῆτε) þata; Cor. II, XI, 4 jabai
sa qimanda anþarana ïesu mereiþ (εἰ
κηρύσσει), þanei
veis ni meridedum, aiþþau jabai ahman anþarana
nemuþ (λαμβάνετε), þanei ni nemuþ, vaila us þulaideduþ;
VII, 14 jabai wa waiwop (εἰ
κεκαύχημαι),
ni gaaiviskoþs varþ; Mth. VIII, 31 jabai usvairpis
(εἰ
ἐκβάλλεις) uns, uslaubei uns galeiþan ïn
þo hairda; Col. III, 1 jabai miþurrisuþ (εἰ
συνηγέρθητε)
xristau, þoei ïupa sind sokeiþ; Gal. II, 14 jabai
þu ïudaius visands þiudisko libais (εἰ
ζῇς), waiva
þiudos baideis ïudaiviskon? Cor. I, IV, 7 wa habais
þatei ni namt? aiþþau jabai andnamt (εἰ
ἔλαβες),
wa wopis sve ni nemeis? Mth. VI, 30 þande havi
haiþjos guþ sva vasjiþ (εἰ
ἀμφιέννυσιν), waiva mais
ïzvis? Rom. XI, 21 þandei guþ þans us gabaurþai
astans ni freidida (εἰ
ἐφείσατο), ïbai aufto ni þuk
freidjai (pro futuro, φείσεται).
Mc. VII, 3 ïudaieis niba ufta þvahand (ἐὰν
μὴ
νίψωνται) handuns, ni matjand. jah af maþla niba
daupjand (ἐὰν
μὴ
βαπτίσωνται), ni matjand; Joan.
XV, 4 sve sa veinatains ni mag akran bairan af sis silbin,
niba ïst ana veinatriva. svah nih jus, niba ïn mis
sijuþ; Cor. I, XV, 2 aivaggeli skuluþ gamunan, niba
svare galaubideduþ (εἰ
μὴ
ἐπιστεύσατε); Joan. VII,
51 ïbai vitoþ unsara stojiþ mannan, nibai faurþis
hauseiþ (ἐὰν
μὴ
ἀκούσῃ) fram ïmma?
2) Conjunctivus praesentis in stipulantibus sententiis:
Joan. VIII, 52 jabai was mein vaurd fastai
(ἐὰν
τηρήσῃ), ni kausjai (οὐ
μὴ
γεύσεται) dauþau;
Tim. II, II, 21 jabai was gahrainjai (ἐὰν
ἐκκαθάρῃ:
in interpretatione nostra mundet pro mundat
legendum est) sik þizei, vairþiþ kas du sveriþai;
Cor. I, XIII, 2 jabai habau (ἐὰν
ἔχω) praufetjans
jah vitjau allaize runos---ïþ friaþva ni habau, ni
vaihts ïm (εἰμί) · jah jabai fraatjau allos aihtins
meinos---ïþ friaþva ni habau, ni vaiht botos mis
taujau (ὠφελοῦμαι); Gal. V, 11 jabai bimait merjau
(εἰ
κηρύσσω), duwe þanamais vrikada (διώκομαι:
<a name=1218>
in interpretatione nostra patior pro patiar legendum
est)? Mth. V, 29 jabai augo þein þata taihsvo
marzjai (εἰ
σκανδαλίζει) þuk, usstagg þata jah
vairp af þus; Cor. I, VII, 8 goþ ïst ïm, jabai sind
(ἐὰν
μείνωσι) sve ïk· ïþ jabai ni gahabaina sik (εἰ
δὲ
οὐ
ἐγκρατεύονται), liugandau (γαμησάτωσαν).
Joan. X, 37 niba taujau (εἰ
οὐ
ποιῶ) vaurstva
attins meinis, ni galaubeiþ mis, ïþ jabai taujau, niba
mis galaubjaiþ, þaim vaurstvam galaubjaiþ.
3) Conjunctivus praeteriti in stipulantibus et stipulatis
sententiis: Joan. V, 46 jabai mose galaubidedeiþ
(εἰ
ἐπιστεύετε), ga-þau-laubidedeiþ
(ἐπιστεύετε
ἄν) mis; VIII, 42 jabai guþ atta ïzvar
vesi, friodedeiþ þau mik; XIV, 28 jabai frijodedeiþ
mik, aiþþau jus faginodedeiþ, ei ïk gagga
du attin; XV, 49; Cor. I, XI, 31; Luc. VII, 39 sa
ïþ vesi praufetus, ufkunþedi þau wo so qino; X,
13 vai þus kaurazein, unte ïþ in tyrai jah seidonai
vaurþeina mahteis, þozei vaurþun ïn ïzvis, airis þau
ïn sakkum jah azgon sitandeins gaïdreigodedeina;
Skeir. V, bïþ nu ains jah sa sama vesi bi sabailliaus
ïnsahtai, waiva stojan jah ni stojan sa sama mahtedi?
Joan. VIII, 19; IX, 41; XI, 21, 32; XIV, 7 · XVIII,
36; Cor. I, XII, 19.
Joan. XIV, 2 niba veseina, aiþþau qeþjau
(εἰ
μὴ,
εἶπον
ἄν) du ïzvis· gagga manvjan stad ïzvis;
XVIII, 30 nih vesi (εἰ
μὴ
ἦν) sa ubiltojis, ni þau
veis atgebeima þus ïna; Rom. IX, 29 nih frauja
sabaoþ biliþi unsis fraiva, sve saudauma þau vaurþeima
jah sve gaumaurra þau galeikai vaurþeima.
«Annotatio 1.---Aliquando etiam þau (ἄν) ponitur
cum indicativo sententiae stipulatae, ubi stipulans,
et communiter etiam stipulata, negativa est:
Mth. V, 20 nibai managizo vairþiþ ïzvaraizos garaihteins
þau þize fareisaie, ni þau qimiþ ïn þiudangardjai
himine; Cor. I, XV, 11 jabai xristus ni urrais, svare
þau jas-so mereins unsara (ïst); Mth. VI, 15; Mc.
XI, 26; necnon et cum imperativo vel conjunctivo
hujus in locum subdito (§ 186): Cor. II, XI, 16 ïbai
was mik muni unfrodana, aiþþau vaila þau sve unfrodana
nimaiþ mik. Econtrario praetermittitur
etiam þau in casibus sub 3) laudatis: Gal. IV, 15 jabai
mahteig vesi, augona ïzvara usgrabandans atgebeiþ
mis; Skeir. I, b; Joan. VIII, 39 ïþ barna abrahamis
veseiþ, vaurstva abrahamis tavidedeiþ; XV, 24;
IX, 33 nih vesi sa fram guþa, ni mahtedi taujan
ni vaiht; XV, 22; XIX, 11; Rom. VII, 7.
«Annotatio 2.---Consecutione temporum naturali
invita, praeteritum in stipulanti sententia et in
stipulata praesens (futurum) occurrit in sequentibus
casibus: Rom. IX, 27 jabai vesi (ἐὰν
ἦν) raþjo
sunive ïsraelis svasve malma mareins, laibos ganisand
(σωθήσεται
); Joan. VIII, 55 jabai qeþjau (ἐὰν
εἴπω), þatei ni kann attan, sijau (ἔσομαι) galeiks
ïzvis; IX, 22 gaqeþun sis ïudaieis, ei jabai was ïna
andhaihaiti xristu, utana synagogais vairþai,
de ultimo loco coll. § 269, 4; coll. etiam Mth. XI,
14.
 <a name=1219>
«Annotatio 3.---ELLIPSES in hypotheticis sententiis.
«a) Quandoque deficiunt consequentia stipulata,
quae sive ex contextu supplenda sunt, sive
reticenter praetermittuntur, ut in conspicuo loco
Mc. VIII, 12 amen qiþa ïzvis, jabai gibaidau
kunja þamma taikne; vel IX, 23 jabai mageis
galaubjan, scilicet ex praecedentibus, ego te adjuvarem;
Joan. VI, 62 þata ïzvis gamarzeiþ? jabai nu
gasaiwiþ sunu mans ussteigan, scilicet quanto magis
solliciti eritis, coll. VII, 23. Vel deficiunt tantummodo
verba, ut Luc. XIX, 42 ïþ vissedeis, jah þu
þo du gavairþja þeinamma, scilicet faceres; coll.
Gal. III, 4; Tim. I, VI, 3. Huc referendae sunt etiam
formulae parenthetice interjectae jabai mahteig sijai
(Mc. XIII, 22) et jabai magi vairþan (Rom. XII,
18).
«b) Ubi in eodem connexu particula semel usurpatur,
quandoque ulterius deficit: Mc. XI, 34 jabai
qiþam · us himina, qiþiþ · aþþan duwe ni galaubideduþ
ïmma? ak qiþam, sed dicemus ne (recte germ.
aber sagen wir), pro si diximus ([ἐὰν]
εἴπωμεν).»
«c) Ubi sententia ut antecedenti opposita exhibetur,
quo in casu Graecus ἐπεί vel εἰ
δὲ
μήγε nisi autem,
usurpat, Gothus aiþþau vel alioquin, utitur,
sive cum indicativo: Mth. VI, 1 saiwiþ armaion ïzvara
ni taujan ïn andvairþja manne du saiwan ïm, aiþþau
laun ni habaiþ fram guþa; IX, 17 ni giutand vein niujata
in balgins fairnjans, aiþþau distaurnand balgeis;
Luc. V, 36, 37; Cor. I, VII, 14 (ἐπεὶ
ἄρα); vel
cum conjunctivo: Rom. IX, 11 nauhþanuh ni gabauranai
vesun, aiþþau tavidedeina wa þiuþis aiþþau
unþiuþis. Luc. XIV, 32 pro aiþþau adest eiþau,
quod glossa optime explicat jabai nist mahteigs. Pro
aiþþau ponitur etiam ïþ jabai ni, conditionalis sententia
positive praecedit, ut Luc. X, 6 jabai sijai jainar
sunus gavairþjis, gaweilaiþ sik ana ïmma gavairþi
ïzvar. ïþ jabai ni, du ïzvis gavandjai. De εἰ
δὲ
μή
male intellecto Joan. XIV, 11, vid. ad h. l. Etiam
alias, salva autem significatione, εἰ
δὲ
μή Mc. II, 21
per ïbai vertitur. Sed Cor. I, V, 11 ni blandaiþ ïzvis
horam---unte (ἐπεί) skuldedeiþ þan us þamma
fairwau usgaggan interpreti, licet intelligatur, non
sufficit.
«Annotatio 4.---Ubi sententia conditionalis disjungitur
jaþþe---jaþþe (εἴτε---εἴτε) sive---sive ponitur:
Cor. I, X, 31 jaþþe matjaiþ, jaþþe drigkaiþ,
jaþþe wa taujiþ, allata du vulþau guþs taujiþ; II,
I, 6 jaþþe þreihanda, ïn ïzvaraizos gaþlaihtais, jaþþe
gaþrafstjanda, ïn ïzvaraizos gaþlaihtais; Skeir. IV, c
vista manna vas jaþþe veihs, jaþþe praufetus etc.,
vid. gloss. V. Jaþþe. Ellipticum est Cor. I, XIV, 27
jaþþe razdai was rodjai bi tvans---.Semel adhibetur
etiam jah---jah Tim. I, V, 10.
«Annotatio 5.---Niba (nibai) ad negationem vel
<a name=1220>
interrogativum principalis sententiae relatum significat,
ut latinum nisi (non---nisi), praeter, quam, quod
(εἰ
μή): Joan. X, 10 þiubs ni qimiþ nibai ei stilai;
Mc. II, 26 hlaibans faurlageinais ni skuld ïst matjan
niba ainaim gudjam; VIII, 14 niba ainana hlaif ni
habaidedun miþ sis; II, 7 was mag afletan fravaurhtins
niba ains guþ? Rom. XI, 15 was andanumts nibai
libains us dauþaim etc., vid. gloss. V. Niba 2). Ubi
autem non de simplici objecto, sed de cogitatione tota
agitur, niba þatei nisi quod (εἰ
μὴ
ὅτι) ponitur:
Cor. II, XII, 13 wa ïst, þize vanai veseiþ ufar anþaros
aikklesjons, niba þatei ïk silba ni kaurida ïzvis?
Eph. IV, 9 þata usstaig wa ïst, niba þatei jah atstaig
ïn undaraisto airþos.
«Annotatio 6.---Composita particulae conditionalis
εἴγε et εἴπερ quamvis, licet, gothice jabai sveþauh
redduntur (Cor. II, V, 3; Eph. III, 2; IV, 21;
Col. I, 23) et sveþauh jabai (Rom. VIII, 9), posteriori
etiam pro ἐάντε usurpato Cor. II, X, 8.»
§ 281. III. CONCESSIVA SENTENTIA. In hac sententiarum
specie, quae in genere non nisi raro occurrit,
sententia concessa þauhjabai, jah jabai, jabai, sveþauh
ei, etiamsi, et si, sententia autem denegata particulas
adversativas akei, aþþan, ïþ, sed, verum, verumtamen,
a fronte sua recipit, vel posterior sine
particula adversativa remanet, in utraque indicativo
adhibito: Skeir IV, c þauhjabai ïesus us himina ana
airþai qam, akei ni þe haldis airþeins vas; Cor. II,
IV, 16 þauhjabai sa utana unsar manna fravardjada,
aþþan sa ïnnuma ananiujada daga jah daga;
Skeir. IV, c sa us himina qumana jabai ïn leika visan
þuhta, akei ufaro allaim ïst; Cor. II, XI, 6; XIII,
4; Cor. I, IX, 2 jabai anþaraim ni ïm apaustaulus,
aþþan  <a name=t6323>[6323] ïzvis ïm; Luc. XVIII, 4 jabai jah guþ
ni og jah mannan ni aista, ïþ ïn þizei usþriutiþ mis
so viduvo, fraveita þo.
Cor. I, VII, 21 þauhjabai freis magt vairþan,
mais brukei; Joan. XI, 25 saei galaubeiþ du mis,
þauhjaba dauþniþ, libaiþ; Tim. II, II, 5 jah jabai
(ἐὰν
καί) haifsteiþ was, ni veipada, niba vitodeigo
brikiþ; Cor. II, VII, 8; Cor. II, XI, 12 ni vaihtai
mins habaida þaim ufar filu apaustaulum, jah jabai
ni vaihts ïm; XII, 15 gabaurjaba fraqima jah fraqimada
faur saivalos ïzvaros, sveþauh ei ufarassau
ïzvis frijonds minz frijoda.
«Annotatio.---Sensus concessivus, qui etiam
per participium proprie exprimitur, per jah (þan) καίπερ,
in lucem peculiarius prodit, vid. Phil. III, 4.»
D. TEMPORALIS SENTENTIA.
§ 282. Diversis modis tempus determinandi in
sententia simplici (§ 247 sqq.) respondent et huc
veniunt tractandae sententiae in quaestionibus quando?
et quandiu? positae. Jam vero aliae ad propositiones
<a name=1221>
praesentiales (quando) et praeteritas (cum,
postquam, statim ac, et pro utroque tempore designando
(dum, donec, antequam) usurpantur; aliae
autem in duas iterum partiuntur, prout spatium temporis
(quantum) vel temporis punctum (usque dum)
exprimant
1) Quando (ὅταν) þan et biþe, ambo synonyma
(vid. enim Mc. VIII, 38 et Luc. IX, 26) cum indicativo,
raro autem cum conjunctivo, scilicet tantummodo,
ubi ad ejus principalem sententiam connectitur
finalis, quae ipsa in conjunctivo procedit, construuntur:
Mth. IX, 15 atgaggand dagos, þan afnimada
af ïm bruþfaþs, jah þan fastand; Mc. IV, 31
kaurno sinapis þan saiada ana airþa, minnist allaize
fraive ïst; VIII, 38 saei skamaiþ sik meina, jah sunus
mans skamaiþ sik ïs, þan qimiþ ïn vulþau attins;
Luc. VI, 22 audagai sijuþ, þan fijand ïzvis mans;
Mc. IV, 29 biþe atgibada akran, suns ïnsandeiþ
gilþa, unte atïst asans; Joan. VII, 27 biþe xristus
qimiþ, ni manna vait, waþro ïst; Cor. I, XV, 27 biþe
qiþiþ · alla uf hnaivida sind etc., vid. gloss. VV. þan
II, 1) et þe 2) a) β).
Mth. VI, 2 þan taujais armaion, ni haurnjais
faura þus; 5 þan bidjaiþ, ni sijaiþ svasve þai liutans.
ïþ þu þan bidjais, gagg ïu heþjon þeina;
Mc. XI, 25 þan standaiþ bidjandans, afletaiþ, jabai
wa habaiþ viþra wana; Luc. XIV, 12, 13; XVI, 9;
XVII, 10; Cor. I, XIV. 26; Col. IV, 16; Tim. II, IV, 3;
Luc. XIV, 10 þan haitaizau, atgaggands anakumbei
ana þamma aftumistin stada, ei, biþe qimai
saei haihait þuk, qiþai du þus · usgagg hauhis;. XVI, 4
andþahta mik, wa taujau, ei þau, biþe afsatjaidau,
andnimaina mik ïn gardins seinans · Joan. XIII,
19; XIV, 29; XVI, 4; Cor. I, XVI, 2.
2) Cum (ὅτε,
ἐπεί,
ὡς) þan, biþe (quamvis haec
synonyma sint, ex. gr. Mth. XI, 1 et XXVI, 1, posterius
tamen potissimum, postquam, significat), sve
cum (etiam pro ἥνικα usurpatum), sunsei (proprie
statim ac, duo ultima apud Joannem et Lucam tantum,
sve etiam apud Nehemiam), haec omnia cum
indicativo construuntur: Mth. VIII, 27 jah varþ, þan
ustauh ïesus þo vaurda, biabridedun manageins ana
laiseinai ïs; Mc. III, 11 þaih þan ïna gasewun,
drusun du ïmma; Rom. VII, 5 þan vesum ïn leika,
vinnons fravaurhte vaurhtedun ïn liþum unsaraim;
Mth. XI, 1 jah varþ, biþe usfullida ïesus anabiudands
þaim tvalif, ushof sik jainþro; Mc. IV, 10 biþe
varþ sundro, frehun ïna þai bi ïna þizos gajukons;
Gal. IV, 4 biþe qam usfulleins melis, ïnsandida guþ
sunu seinana; Luc. I, 41 jah varþ, sve hausida
aileisabaiþ golein mariïns, lailaik barn ïn qiþau ïzos;
Joan. VI, 16 ïþ sve seiþu varþ, atïddjedun siponjos
ana marein; Neh. VI, 16 jah varþ, sve (ἥνικα) hausidedun
fiands unsarai allai, jah ohtedun allos þiudos;
Luc. I, 44 sai allis, sunsei varþ stibna goleinais
þeinaizos ïn ausam meinaim, lailaik þata barn ïn
vambai meinai; XIX, 41 sunsei newa vas, gasaiwands
þo baurg gaigrot bi þo; Joan. XI, 20, 29, 32, 33.
<a name=1222>
Alia exempla vid. gloss. VV, þan II 2), þe 2) a)
β), Sve 3).
«Annotatio 1.---Pro þan ad significandum nusquam,
þanuh adhibetur, si ergo Joan. XVI, 25 ἔρχεται
ὥρα,
ὅτε
λαλήσω per qimiþ weila, þanuh rodja
vertitur, significat: venit hora, tunc loquar; Mth.
IX, 25 þanuh þan non est: cum autem, verum: sed
cum---.»
«Annotatio 2.---Hic non nisi in oratione obliqua
usurpatur conjunctivus: Mc. IX, 9 ïesus anabauþ ïm,
ei manuhun ni spillodedeina, þatei gasewun, niba biþe
sunus mans us dauþaim usstoþi.
«Annotatio 3.---Hae conjunctiones etiam ad circumscribendum
genitivum absolutum Graecorum usurpantur:
Mth. XXVII, 57 ïþ þan seiþu varþ (ὀψίας
γενομένης), qam ïosef af areimaþaias; IX, 32 þanuh
biþe ut usïddjedun eis (αὐτῶν
δὲ
ἐξερχομένων),
sai atberun ïmma mannan baudana; X, 33; Mc. I, 42;
IV, 17; VI, 2; XV, 33; Luc. IV, 42; XIV, 29; XV, 14;
XVIII, 40; XIX, 37; Joan. XIII, 30; Luc. VIII, 23 þaruh
þan sve faridedun (πλεόντων
δὲ
αὐτῶν) anasaislep
ïesus. Biþe etiam ad circumscribendum graecum
ἐν
τῷ cum infinitivo inservit: Mc. II, 15 jah
varþ, biþe ïs anakumbida (ἐν
τῷ
κατακεῖσθαι
αὐτόν)
ïn garda ïs, jah managai motarjos miþanakumbidedun
ïesua; Luc. III, 21; XIX, 15.
«;Annotatio 4.---Principalis sententia (consequens),
þan vel þanuh quandoque etiam admittit,
quae particula ut prioris corelativa valere potest:
Cor. II, XII, 10 þan (cum) siuka, þan (tum) mahteigs
ïm; I, XV, 54 þanuþ-þan (ὅταν
δέ) þata divano
gavasjada undivanein, þanuh vairþiþ vaurd þata
gamelida. Necnon et praeeunte biþe Joan. XII, 16;
Cor. I, XV, 28, coll. Luc. XVI, 23; biþe tamen pro þan
etiam jah post se mavult: Luc. II, 21 jah biþe usfullnodedun
dagos ahtau du bimaitan ïna, jah haitan
vas namo ïs ïesus, coll. § 274, annot. 1. Apud Luc. V,
35 connectuntur jah þan.»
3) Postquam, modo per particulas sub 2) laudatas,
praesertim per biþe, redditur, modo litteraliter per
afar þatei: Mc. I, 14 afar þatei atgibans varþ ïohannes
(μετὰ
τὸ
παραδοθῆναι
τὸν
Ἰωάννην), qam ïesus
ïn galeilaia.
«Annotatio 5.---Litterale afar þatei Skeir VII, c
afar þatei matjan so managei bigitan vas þize hlaibe
·ib· tainjons fullos þatei aflifnoda, incorrectum est,
cum hic adesse deberet þo managein.»
4) Antequam (πρίν,
πρὶν
ἤ,
πρὸ
τοῦ cum infinitivo)
faur þizei cum conjunctivo construitur, scilicet:
a) Praesentis: Mth. VI, 8 vait atta ïzvar, þizei
þaurbuþ, faurþizei bidjaiþ ïna; Mc. XIV, 72
gamunda paitrus þata vaurd, sve gaþ ïmma ïesus,
þatei faurþizei hana hrukjai tvaim sinþam, ïnvidis
mik þrim sinþam;
b) Praeteriti: Luc. II, 26 vas ïmma gataihan, ni saiwan
dauþu, faurþize sewi xristu fraujins; Joan.
VIII, 58 amen amen qiþa ïzvis· faurþizei abraham <a name=1223>
vaurþi, ïk ïm; Luc. II, 21; Joan. XIII, 19; XIV, 29;
XVII, 5; Gal. II, 12.
5) Usque dum, donec (ἕως,
ἕως
ὅτου,
ἕως
οὗ,
ἄχρις
οὗ,
μέχρις
οὗ) unte construitur.
a) Cum indicativo
aa) Praesentis: Mth. V, 26 ni usgaggis jainþro,
unte usgibis þana minnistan kintu; Mc. XII, 36
sit af taihsvon meinai, unte ik galagja fijands þeinans
fotubaurd fotive þeinaize; Mth. X, 23; Mc. IX, 1;
Luc. IX, 27; XV, 4, 8; XX, 43; Joan. XIII, 38; Tim. I,
IV, 13,
bb) Praeteriti: Mc. XIV, 54 paitrus fairraþro laistida
afar ïesua, unte qam ïn garda þis auhumistins
gudjins; Joan. IX, 18 ni galaubidedun ïudaieis bi ïna,
þatei blinds vesi jah ussewi, unte atvopidedun
þans fadrein ïs;
b) Cum conjunctivo praesentis: Mc. VI, 10 þiswaduh
þei gaggaiþ ïn gard, þar saljaiþ, unte usgaggaiþ
jainþro; Luc. XIX, 13 kaupoþ, unte qimau;
Cor. I, IV, 5; XI, 26; Gal. IV, 19; Eph. IV, 13.
«Annotatio 6.---Unte et und þatei (donec) promiscue
commiscentur Mth. V, 18 und þatei usleiþiþ
himins jah airþa, jota ains aiþþau striks ains ni
usleiþiþ af vitoda, unte allata vair þiþ. Und þatei
etiam pro unte cum indicativo alias occurrit: Mth. V,
18, 25; Cor. I, XV, 25 et cum conjunctivo: Rom. XI,
23; Neh. VII, 3.»
b) Dum, miþþanei (ἥνικα,
ἐν
τῷ cum inf., genit.
absol.) cum indicativo construitur, nempe:
a) Praesentis (ἥνικα): Cor. II, III, 15 und hina dag,
miþþanei siggvada moses, hulistr ligiþ ana
hairtin ïze. aþþan miþþanei gavandeiþ du
fraujin, afnimada þata hulistr;
b) Praeteriti, genitivo absoluto Graecorum et imprimis
τῷ
ἐν
τῷ cum infinitivo respondens: Mth. IX, 18
<a name=1224>
miþþanei ïs rodida (αὐτοῦ
λαλοῦντος) þata, þaruhreiks
ains qimands ïnvait ïna; Luc. IV, 40 miþþanei
þan sagq sunno (δύνοντος
δὲ
τοῦ
ἡλίου) siukans brahtedun du ïmma; Mth. XXVII, 12 miþþanei vrohiþs
vas (ἐν
τῷ
κατηγορεῖσθαι
αὐτὸν) fram þaim gudjam, ni
vaiht andhof; Mc. IV, 4; Luc. I, 8; alia exempla vid.
Gloss. V. Miþþanei.
«Annotatio 7.---Necnon et ïn þammei pro ἐν
τῷ
usurpatur: Luc. IX, 51 varþ ïn þammei usfullnodedun
dagos andanumtais ïs, dum complerentur
(ἐν
τῷ
ἐμπληροῦσθαι).»
7) Dum, quamdiu (ὡς) unte et þande cum indicativo
praesentis construitur: Luc. XVII, 8 andbahtei
mis, unte matja jah drigka; Joan. IX, 4 ïk skal
vaurkjan vaurstva þis sandjandins mik, unte dags
ïst; Joan. XII, 35 gaggiþ þande liuhaþ þabaiþ, ei
riqiz ïzvis ni gafahai; Gal. VI, 10 þannu nu þandei
mel habam, vaurkjam þiuþ viþra allans.
«Annotatio 8.---Pro ni mogud sununs bruþfadis,
unte sa bruþfaþs miþ ïm ïst, gataujan fastan Luc. V,
34 legitur in loco parallelo Mc. II, 19 und þatei (ἐν
ᾧ)
et Mth. IX, 15 und þata weilos þei (donec, ἐφ᾽
ὅσον).
Coll. Mc. IX, 19 und wa (ἕως
πότε); Luc. IX, 41; Joan.
X, 24 et annot. 6.»
ELLIPSES IN COMPOSITA SENTENTIA.
§ 283. De ellipsibus in composita sententia occurrentibus
jam obiter quaestio fuit, ubi nonnullas particulas,
quandoque deficientes, passim tractavimus,
coll. §§ 258, annot. 6 et 12, 270 1); 280, annot. 3.
Adde, quod integra per sententia particulam, ex. gr.
per aiþþau, vid. § 280, annot. 3 c) suppleri possit;
necnon et particula ipsa supplemento sententiae
quandoque indigeat, ut illustretur, ex gr. ïbai ne,
proprie (timendum est) ne, vid. § 273, 2.

Patrologia Latina

D. APPENDIX. 
 <a name=1223>

PLEONASMUS. 

284, 1) Pleonasmus in eo consistit, quod attributum
vel objectum expresse adjiciatur, cujus idea jam
in verbo vel nomine jacet: Mth. IX, 23 haurnjans
haurnjandans σαλπιγκτὰς
(ααλπίζοντας); Luc. II, 29
fraujinond frauja (δεσπόζον)
δεσπότα; Tim. II, IV, 9
sniumei qiman sprauto (etiam graece); Mth. XXVI,
72 afaiaik miþ aiþa svarands (μεθ᾽
ὅρκου); Mc.
I, 40 qam þrutsfill habands bidjands ïna jah knivam
knussjands (γονυπετῶν, pro quo X, 17 simpliciter
knussjaads occurrit); alios cum instrumentali pleonasmos
vid. § 240, annot.; Mth. V, 35 fotubaurd
fotive (etiam graece); Mc. XII, 14 kaisaragild
giban kaisara.
2) Ex tautologia potius duae particulae adhibentur,
quae eadem pollent significatione, ut Luc. VIII, 1 varþ
biþe afar þata (ἐν
τῷ
κατεξῆς); Joan. XI, 7 þaþroh
þan afar þata (ἔπειτα
μετὰ
ταῦτα) qaþ du
siponjam; item Eph. II, 12 unte vesuþ þan ïn jainamma <a name=1224>
mela (ὅτι
ἦτε
ἐν
τῷ
καιρῷ
ἐκείνῳ); Luc. XV,
19 ju þanaseiþs ni (οὐκέτι) ïm vairþs, ei haitaidau
sunus þeins; XVI, 2 ni magt ju þanamais (ἔτι)
fauragaggja visan; Thess. I, III, 1; Mc. III, 6 jah
gaggaudans þan fareisaieis garuni gatavidedun pro
καί; Luc. I, 66 jah þan (καί) handus fraujins vas
miþ ïmma; Mc. I, 31 jah qemun þan (οὖν); Luc.
VI, 6 jah varþ þan (ἐγένετο
δέ); VII, 8; XVII, 3;
Joan. XIV, 3, 21 (XV, 27); XVI, 22; XVIII, 18; Luc.
VIII, 23 þaruh þan (δέ) sve faridedun; I, 26 þanuh
þan (δέ) ïn menoþ saihstin; Mth. IX, 17 biþeh
þan (δέ) jah vein usgutniþ Mth. XXVII, 46 ïþ þan
(δέ) bi weila niundon; Luc. XVII, 15 ïþ ains þan
(δέ) ïze, vid. § 260, annot. 2; Mc. VI, 17 sa auk
raihtis (γάρ) herodes gahabaida ïohanne; IX, 41 saei
auk allis (γάρ) gadragkjai ïzvis; Joan. VIII, 42 nih
þan auk (γάρ) fram mis silbin ni qam; XII, 10; Luc.
XIX, 27 aþþan sveþauh (πλὴν) fijands meinans
briggiþ her, vid. § 260, annot. 4; Cor. II, XI, 21
qiþa sve þatei (ὡς
ὅτι) veis siukai sijaima. Frequenter
<a name=1225>
imprimis occurrit svaei nu (ὥστε) Cor. I,
XIV, 22; XV, 58; II, IV, 12; Phil. IV, 1; Thess. I
IV, 18.
3) Non tam pleonastice quam potius ad generaliores
textus graeci expressiones determinandas vel
alias perficiendas et amplificandas quandoque adjiciuntur
praedicata, copulativae sententiae, etc.: Mth
IX, 8 manageins ohtedun sildaleikjandans timuerunt
obstupentes (ἑφοβήθησαν); Mc. I, 27 afslauþ nodedun
allai sildaleikjandans mirabantur stupescentes
(ἐθαμβήθησαν); II, 12 usgeisnodedun allai
jah hauhidedun mikiljandans guþ exaltabant
laudantes (ἐδόξαζον); Joan. XII, 18 ïddjedun gamotjan
ïmma managei iverunt occurrere (ὑπήντησεν,)
pro quo alias gamotjan simpliciter usurpatur, vid.
Gloss. h. v.); XIII, 38 þu mik afaikis kunnan
abnegas novisse (ἀπαρνήσῃ, pro quo alias simpliciter
afaikan occurrit, vid. Gloss. v. Aikan); Cor. I, IX, 25
wazuh saei haifstjan sniviþ, allis sik gaþarbiþ
qui it pugnaturus (ὁ
ἀγωνιζόμενος, ubi Gothus ad
aliquem se in pugnam parantem cogitasse videtur,
ut Horat. ad Pison. 412
Qui studet optatam cursu contingere metam,
abstinuit venere et vino);
Luc. I, 63 zakarias sokjands spilda nam jah melida,
gr. αἰτήσας
πικακίδιον
ἔγραψε, ubi Gothus inter petendum
et scribendum etiam accipiendum induxit (coll.
Luc. XVI, 6); Cor. I, XV, 10 managizo ïm allaim arbaidida
jah usaivida, gr. ἐκοπίασα, ubi Gothus
perseverantiam in laborando significare voluit; Mc.
II, 4 ïnsailidedun jah fralailotun, gr. χαλῶσι, quibus
verbis et modus descensionis et demissio ipsa exprimuntur
(illaquearunt et demiserunt); Phil. III, 16
du þammei gasnevum, ei samo hugjaima jah
samo fraþjaima, ut idem sentiamus et idem
cogitemus, gr. tantummodo τὸ
αὐτὸ
φρονεῖν; Mth. IX,
23 ïesus gasaiwands svigljans jah haurnjans
qaþ, tibicines et buccinatores, gr. tantummodo
αὐλητάς; Mc. XII, 4 þana stainam vairpandans
gaaiviskodedun jah haubiþ vundan brahtedun,
improbrarunt et---, in textu graeco omnino deficit, nec
improbabile est, hoc gaaiviskodedun primitus glossam
fuisse, quae ἠτίμησαν, variantem lectionem pro
ἀπέστειλαν
ἠτιμωμένον, interpretabatur, et in textum
irrepsit. Neque Eph. I, 7 gabei vulþaus anstais
pro πλοῦτος
χάριτος admittendum est.
«Annotatio.---Cum praesentibus vero non confundendi
sunt casus, ubi glossas vel alias lectiones
variantes a margine in textum librarius transtulit,
ut, ex. gr. Luc. XIV, 32 jabai nist mahteigs glossa
ad eiþau relata; II, 3 at visandin kindina syriais de
raginondin saurim glossatum; Cor. I, XV, 6
fifhundam de taihun tevjam. (vid. ad h. l.); de X,
20 vid. supra § 205, annot. 3.»

ANACOLUTHON. 

§ 285. Ἀνακολουθίας seu constructiones inconsequentes,
quae scilicet, plerumque post sententias
parentheticas occurrentes, in eo consistunt, quod
aliter sententia pergat, atque ex initio spectaretur.
<a name=1226>
Gothus cum Graeco soepissime communes habet,
ex. gr. Joan. VIII, 53 ïbai þu maiza ïs abrahama, saei
gadauþnoda, jah praufeteis gadauþnodedun,
pro jah praufetum, þaiei gadauþnodedun; Cor. I,
VII, 13 qens soei aig aban ungalaubjandan jah sa
gavilja ïst bauan miþ ïzai, ni afletai þana aban,
pro jah gaviljan vel saltem jah saei gavilja ïst; Rom.
VIII, 3 þata unmahteigo vitodis, ïn þammei siuks vas
þairh leik, guþ seinana sunu ïnsandjands---gavargida
fravaurht ïn leika, quod anacoluthon est, suo quisque
modo explicaturus, haud difficile solaecismum deprehendet,
quo scilicet interpres siuks pro siuk, nempe
vitoþ, posuerit. Gal. II, 4, 5 ïn þize ufsliupandane
galiugabroþre, þaiei ïnnufslupun biniuhsjan freihals
unsarana, þanei aihum ïn xristau, ei unsis gaþivaidedeina,
þaimei ni weilohun gakunþedum ufhnaivein,
coll. vs. 6; Eph. I, 21; Cor. II, V, 6 et 8; Col. I,
22 etc. Anacoluthon praecipue in constructionibus
participialibus occurrit: Cor. II, IX, 10 sq. sa andstaldands
fraiva vahsjan gataujai akrana usvaurhtais
ïzvaraizos, ïn allamma gabignandans pro gabignandane;
vs 13; Col. III, 16; Eph. III, 17 sq. Duplex
est anacoluthon in Eph. IV, 2 sq. usdaudjandans---
usþulandans; Skeir, VIII, d at jainaim qiþandam,
þatei ni ainshun þize reike jah fareisaiei galaubida,
ni fraþjandans, þatei sa raihtis fareisaius
vas---ïþ eis ni usþulandans, ubi constructionis
inconsequentia non solum in incorrecto casu participii
fraþjandans consistit, sed etiam in eo, quod consequens
antecendi non conveniat. Similiter IV, a siponjam
bi sviknein du judaium sokjandam jah
qiþandam sïs· rabbei---du ïmma. nauh unkunnandans
þo bi nasjand, ïnuh þis laiseiþïns, et sic
in genere apud Skeireins plurimas a recta concordantiae
via praecipue participiarum et appositionis
(coll. II, d) deflectiones prae se ferens.
E contra nonnulla dantur in bibliorum versione
loca, ubi Gothus ἀνακολούθως scribens, Graecum
praeeuntem non habet, ut excusetur, ex. gr.: Luc.
IX, 13 nist hindar uns maizo fimf hlaibam jah
fiskos tvai, ubi constructionem cum inmutare voluerit
(coll. § 286, 6), jah þau fiskos tvai saltem adhibere
debuisset; Mc. III, 17 gavaurhta tvalif du visan
miþ sis------jah gasatida seimona namo paitrus. jah
ïakobau þamma zaibaidaiaus jah ïohanne broþr
ïakobaus, jah gasatida ïm namna bauanairgais, ubi
ïakobu et ïohannen a gavaurhta dependentia, scribi
deberent, ut deinde correctius pergit andraian---filippu
etc.
Aliquando etiam gothi interpretes ἀνακολουθίας
textus graeci evitarunt, ut Cor. II, XII, 17 ïbai þairh
wana þizeei ïnsandida du ïzvis bifaihoda ïzvis? correctius
quam μή
τινα---δι᾽
αὐτοῦ
ἐπλεονέκτησα; Eph.
III, 18 biuga kniva meina du guþa, ei gibai ïzvis---bauan
xristu þairh galaubein ïn hairtam ïzvaraim, ei
ïn friaþvai gavaurhtai jah gasulidai mageiþ
gafahan miþ allaim þaim veiham, ubi omn. codd.
ἐν
ἀγὰπῃ
ἐῤῥιζωμένοι
καὶ
τεθεμελιωμένοι,
ἵνα
ἐξισχύσητε
legunt, ita ut participia ἀνακολούθως ad praecedentia
<a name=1227>
referantur, prorsus ut Cor. II, IX, 10 sq., Gothus
autem locum legit et connexuit, uti Griesbachius,
Knappius et Lachmannius connectere et legere vellent
(coll. Winer p. 497 *); Col. I, 26 runa sei
gafulgina vas fram aivam, ïþ nu gasvikunþida
varþ þaim veiham ïs, ubi participium ἀποκεκρυμένον
ita relative resoluit, ut cum ïþ correcte pergere
posset; vice versa nec minus legitime verbum finitum
loco participii usurpavit: Joan VI, 22 managei
sei stoþ hindar marein, sewun (ὶδών) þatei etc., ubi
jam codices plures pluresque versiones εἶδον vel εἶδεν
indifferenter legunt.

MUTATIO IN EXPRESSIONE. 

§ 286. Hanc gothicae grammaticae partem aggredientibus
nobis ampla materies datur, indolem gothorum
interpretum investigandi nec non et discutiendi.
Quippe qui quos limites aliae linguae in mutanda
expressione communiter servant, praetergredientes,
in apertum campum, non solum constructiones,
sed etiam vocabula, ubi proxima sequuntur, non
vocabula tantum, sed et species, formam, scriptionemque
vocabulorum, ubi duplex adest, mutaturi,
prodant.
1) Sic igitur quam maxime eos poenes est scriptionem
commutant. Hinc praecipue duplex scribendi
modus terminationem verbalem et nominalem in þ,
þs, et d, ds, in au et u, in i et ei, in j et ï, etc.;
hinc occurrunt: Joan. XV, 11 þata rodida ïzvis, ei
faheþs meina in ïzvis sijai jah faheds ïzvara usfulljaidau;
XVII, 18 svasve mik ïnsandides ïn manaseþ,
svah ïk ïnsandida ïns ïn manased; et vice
versa XV, 19 jabai þis fairwaus veseiþ, aiþþau so
manaseds svesans frijodedi. aþþan unte us þamma
fairwau ni sijuþ, duþþe fijaid ïzvis so manaseþs;
XIII, 31 nu gasveraids varþ sunus mans jah guþ
hauhiþs ïst; Tim. I, III, 16 saei gabairhtiþs
varþ in leika, garaihts gadomiþs varþ ïn ahmin,
ataugids varþ þaim aggilum, merids varþ ïn þiudom,
galaubiþs varþ ïn fairwau; Luc. X, 20 ni faginoþ,
ei þai ahmans ïzvis ufhausjand, ïþ faginod
etc.; IX, 26 saei allis skamaiþ sik meina, þizuh
sunus mans skamaid sik; III, 14 ni mannanhun holoþ,
ni mannanhun anamatjaid jah valdaiþ
annom ïzvaraim; I, 32, 35; Joan. XI, 25; XII, 48;
XIII, 13, 35; XIV, 12, 15, 21; XV, 10; coll. Gal. III,
1, 3 unfrodans---unfroþans; Cor. II, VIII, 9 ïesus
gaunledida sik gabigs visands, ei jus þamma ïs unledja
gabeigai vairþaiþ; Luc. XVIII, 38 sq. ïs ufvopida
qiþands · ïesus, sunu daveidis, armai mik!
---ïþ ïs und filu mais hropida · sunau daveidis, armai
mik! Cor. I, XII, 13 allai du ainamma leika daupidai
si um, allai ainamma ahmin dragkidai sijum;
IX, 20 varþ ïudaium sve judaius, ei judaiuns
gagaigeidedjau.
«Annotatio 1.---Verumtamen legitur etiam Joan.
XII, 47 ni qam, ei stojau manased, ak ei ganasjau
manased; XI, 26 wazuh saei libaiþ jah galaubeiþ
du mis, ni gadauþniþ aiv etc.»
2) Formae commutantur: Luc. I, 1, 2 managai dugunnun <a name=1228>
meljan ïnsaht bi þos gafullaveisidons ïn uns
vaihtins, svasve anafulhun unsis, þaiei silbasiunjos
vesun; Cor. I, XIII, 7 allata þulaiþ, allata galaubeiþ,
all veneiþ, all gabeidiþ; Mc. XI, 29 sq. fraihna
ïzvis ainis vaurdis jah andhafjiþ mis · daupeins
ïohannis uzuh himina vas þau uzuh mannam? andhafeiþ
mis? Imo etiam vocalica et consonantica
formae adjectivi et participii passivi, quarum tamen
quaeque ex certis tantum regulis alias occurrit, ut Rom.
IX, 2 saurga mis ïst mikila jah unweilo aglo; Luc.
I, 28 fagino anstai audahafta, frauja miþ þus,
þiuþido þu ïn qinom; V, 31 ni þaurbun hailai
leikeis ak þai unhailans; Skeir. I, a nasjands ni
ïbna nih galeiks unsarai garaihtein vas; V, d ni
ïbnon ak galeika sveriþa usgiban, coll. tamen de
ultimis locis § 196, annot. 3.
«Annotatio 2.---Huc vero non adducendi sunt
casus ut Mth. VI, 30 þata havi haiþjos himma daga
visando jah gistradagis ïn auhn galagiþ guþ vasjiþ,
cum participium activi, ubi neutrum est, non
aliam nisi consonanticam formam induere potest,
vid. § 103.»
3) Vocabula diversae declinationis, formationis et
speciei: Joan. XVIII, 28 tauhun ïesu fram kajafin ïn
praitoriaun (πραιτώριον), þanuh vas maurgins, ïþ
eis ni ïddjedun ïn praitoria (πραιτώριον); 16, sq.
qaþ dauravardai (θυρωρῷ, a dauravarda) jah attauh
ïnn paitru. þaruh qaþ jaina þivi, so dauravardo
(θυρωρός) etc.; Mth. X, 41 sa andnimands praufetu
ïn namin praufetaus (προφήτου) mizdon praufetis
(προφήτου) nimiþ; Luc. VI, 38 mitads (μέτρον)
goda jah ufarfulla gibada ïn barm ïzvarana. þizai
auk samon mitadjon (μέτρῳ, a mitadjo) etc.;
Joan. XIX, 2, 5 gadrauhteis usvundun vippja (στέφανον,
a vippja) us þaurnum.---usïddja ïesus bairands
þana þaurneinan vaip (στέφανον, a vaips);
Cor. II, III, 7, 13 ni mahtedun fairveitjan du vlita
(πρόςωπον, a vlits) mosezis.---moses lagida hulistr
ana andavleizn (πρόςωπον, ab andavleizns); Joan.
XV, 6 sq. niba saei visiþ (μείνῃ)---aþþan jabai sijuþ
(μείνητε, casus animadversu dignissimus, quippe
cum ambobus verbis infinitivum visan commune
sit, utrisque vero diverso flexis forma anomala
proprie tantum copula evadit, vid. § 134, 5 et annot.);
Luc. II, 12, 16 bigitid barn galagid (κείμενον, jam
positum) ïn uzetin; Cor. I, XIII, 8 friaþva aiv ni gadriusiþ
ïþ jaþþe praufetja gatairanda (κατηργηθήσονται),
jaþþe razdos gaweiland, jaþþe kunþi gataurniþ
(καταργηθήσεται); Luc. X, 9, 11 atnewida
ana ïzvis þiudangardi guþs.---atnewida
sik etc.; Cor. I, X, 23 all binah (ἔξεστιν), akei ni
all daug. all mis binauht ïst (ἔξεστιν,) akei ni all
timreiþ; Luc. VI, 36 vairþaid bleiþjandans (οἰκτίρμονες),
svasve jah atta ïzvar bleiþs (οἰκτίρμων)
ïst; Joan. VII, 4, 10 ni manna ïn analaugnein (ἐν
κρυπτῷ), coll. § 242, annot. 1) a); Luc. XIX, 17, 19
sijais valdufni habands ufar (ἐπάνω, praepos.) taihun
baurgim.---sijais ufaro (ἐπάνω, adverb.) fimf baurgim;
Mth. V, 18 und þatei (ἕως
ἄν) allata vairþiþ;
<a name=1229>
VII, 29 vas ïesus laisjands sve (ὡς) valdufni habands
jah ni svasve (ὡς) bokarjos; Mc. I, 22; coll. Mc. V,
4 ufta eisarnam bi fotuns gabuganaim (πέδαις)
jah naudibandjom eisarneinaim gabundans vas jah
galausida af sis þos naudibandjos jah þo ana fotum
eisarna (πέδας) gabrak; Luc. VII, 41 simul
leguntur dulgis skula (debitor) et dulgahaitja (creditor.).
4) a) Composita et simplicia promiscue usurpantur:
Joan. XVII, 25 manaseþs þuk ni ufkunþa (ἔγνω)
ïþ ïk þuk kunþa (ἔγνων) jah þai ufkunþedun
(ἔγνωσαν), þatei þu mik ïnsandides; IX, 31 vitum,
þatei guþ fravaurhtaim ni andhauseiþ (ἀκούει), ak
jabai was guþblostreis ïst, þamma hauseiþ (ἀκούει);
XIX, 6; Rom. XV, 4; Cor. I, XV, 48 sq.; Luc. X, 24
managai vildedum saiwan, þatei jus saiwiþ, jah ni
gasewun, jah hausjan, þatei gahausideduþ, jah
ni hausidedun; Joan. IX, 7 qaþ du þamma blindin·
gagg þvahan (νίψαι) ïn svumsl siloamis, galaiþ jah
afþvoh (ἐνίψατο); Mth. V, 23 sq., 27 sq.; Mc. III, 24
sqq.; Luc. XIV, 11; XIX, 24 et 26; Cor. I, IV, 7.
«Annotatio 3.---Adest tamen apud Mth. V, 17,
19 gatairan pro λύειν et καταλύειν etc.»
b) Diversa eomposita inter se mutantur: pro ἀπογράφεσθαι
Luc. II, 1, 3, 5 gameljan---meljan---anameljan;
pro εὐφραίνεσθαι Luc. XV, 23, 24, 29, 32
vaila visan---visan---bivisan---vaila visan; pro
παρεστάναι Mc. XIV, 69 sq. faurastandan et atstandan;
pro ἀφιέναι Luc. VII, 47 fraletan et afletan.
5) Synonyma vocabula commutantur, nempe:
a) Nomina: Joan. IX, 22 sq. þata qeþun þai fadrein
(γονεῖς) ïs---duh þe þai berusjos (γονεῖς)
ïs qeþun; Luc. IX, 60 let þans dauþans (νεκρούς)
usfilhan seinans navins (νεκρούς); XVII, 33 saei sokeiþ
saivala seina ganasjan, fraqisteiþ ïzai (αὐτήν),
jah saei fraqisteiþ ïzai ïn meina, ganasjiþ þo (αὐτήν);
X, 26 þaruh (ὁ
δέ) qaþ du ïmma · ïn vitoda wa gameliþ
ïst? ïþ ïs (ὁ
δὲ) andhafjands qaþ etc.; Mc. IX,
37 saei (ὣς
ἔαν) ain þize svaleikaize barne andnimiþ
ana namin meinamma, mik andnimiþ, jah sawazuh
saei (ὃς
ἔαν) etc.; X, 43 sq. sawazuh saei vili
vairþan mikils ïn ïzvis, sijai ïzvar andbahts, jah saei
vili etc.; Mth. V, 32 wazuh saei---sa ïze; Joan.
VI, 64 vissa ïesus, warjai sind þai ni galaubjandans
(τίνες
εἰσὶν
οἱ
μὴ
πιστεύοντες) jah was ïst
saei galeiveiþ (τίς
ἐστὶν
ὁ
παραδώσων) ïna; Eph. I,
18 ei viteiþ, wa (τίς) ïst vens laþonais ïs, wileika
(τίς) gabei vulþaus arbjis ïs. Coll. § 203, annot. 2.
«Annotatio 4.---Mth. IX, 32 sq. atberun ïmma mannan
baudana daimonari, jah biþe usdribans varþ
unhulþo, rodida sa dumba, quamvis Graecus bis
κωφόν habeat, bauds tamen hic de muto intelligi nequit,
sed probabiliter Gothus cum pluribus versionibus
surdum vel mutum et surdum in suo codice
legit.»
b) Verba: Mth. VI, 2, 5 andnemun (receperunt,
ἀπέχουσι) mizdon seina.---haband iz (habent, ἀπέχουσι)
mizdon seina; Luc. XIX, 31, 34 frauja þis
gairneiþ (χρείαν
ἔχει).---fraujin þaurfts þis <a name=1230>
ïst (χρείαν
ἔχει); Joan. VII, 28 mik kunnuþ (οἴδατε)
jah viteiþ (οἴδατε), waþro ïm; IX, 29; XVI, 27 sq.
galaubideduþ, þatei ïk fram guþa urrann (ἔξηλθον).
uzuhïddja (ἐξῆλθον) fram attin; Rom. X, 13 sq.
wazuh saei anahaitiþ bidai (ἐπικαλέσηται) namo
fraujins, ganisiþ. waiva nu bidjand (ἐπικαλέσονται),
þammei ni galaubjand? XI, 22 sq. ana þus silbin,
jabai þairhvisis (ἐπιμείνῃς), aþþan (? aiþþau)
jah þu usmaitaza. jah jainai niba gatulgjand sik
(ἐπιμείνωσι), ïn ungalaubeinai ïntrusgjanda; Cor. I,
XV, 5 sq. xristus ataugids ïst (ὤφθη) kefin, þaþroh
þan gasaiwans ïst (ὤφθη) managizam þan fifhundam
þaþroh þan ataugida sik (ὤφθη) ïakobau; 50leik jah bloþ þiudinassu guþs ganiman (κληρονομῆσα)
ni magun nih riurei unriureins arbjo vairþiþ
(κληρονομεῖ); II, VII, 9 fagino, ni unte gauridai
vesuþ (ἐλυπήθητε), ak unte gauridai vesuþ du ïdreigai,
saurgaideduþ (ἐλυπήθητε) auk bi guþ etc.;
Mth. XXVI, 70, 72, 75 paitrus laugnida (ἠρνήσατο)
---jah aftra laugnida (ἠρνήσατο)---faur hanins
hruk þrim sinþam afaikis (ἀπαρνήσῃ) mik; pro ista
codicis ambrosiani lectione codex argentens in utroque
loco (deficit enim prius) legit afaiaik---afaikis;
Luc. V, 27, 28 laistei afar mis (ἀκολούθει
μοι)---ïddja
afar ïmma (ἠκολούθησεν
αὐτῷ), ubi de ïddja in margine
laistida glossatur.
c) Particulae: Luc. IX, 51, 53 gatulgida gaggan ïn
(εἰς) ïairusalem.---andvairþi ïs vas gaggando du (εἰς)
ïairusalem; Cor. II, IX, 13 mikiljan guþ ana ufhauseinai
(ἐπὶ
τῇ
ὑποταγῇ) andahaitis ïn aivaggeljon jah
ïn ainfalþein (ἁπλότητι) etc.; Skeir. VII, c ni ana
þaim hlaibam ainaim mahtais filusna ustaiknida ak
jah ïn þaim fiskam; Mc. IV, 21 ïbai lukarn qimiþ,
duþe ei uf (ὑπό) melan satjaidau aiþþau undar (ὑπό)
ligr? Joan. VII, 22 moses atgaf ïzvis bimait, ni þatei
fram (ἐκ) mose sijai, ak us (ἐκ) attam; Mc. IX, 19
sq. bairiþ ïna du (πρός) mis. jah brahtedun ïna at
(πρός) ïmma; Luc. XV, 29 sva filu jere skalkinoda þus
jah ni wanhun (οὐδέποτε) anabusn þeina ufarïddja,
jah mis ni aiv (οὐδέποτε) atgaft gaitein; Cor. I, VII,
16 wa nu kannt, ei (ὅτι) aban ganasjais, aiþþau wa
kannt, þatei (ὅτι) qen þeina ganasjais? Mc. IX, 11
qeþun, unte (ὅτι) qiþand bokarjos, þatei (ὅτι)
helias skuli qiman; Joan. X, 36; Luc. XV, 6, 9
faginoþ þammei (ὅτι)---faginoþ unte (ὅτι); Mc.
IV, 5, 6 ïn þizei ni habaida (διὰ
τὸ
μὴ
ἔχειν) diupaizos
airþos.---unte ni habaida (διὰ
τὸ
μὴ
ἔχειν)
vaurtins; Luc. X, 20 þamma ni faginoþ, ei (ὅτι)
ahmans ïzvis ufhausjand, ïþ faginod, ïn þammei
(ὅτι) namna ïzvara gamelida sind ïn himinam; Joan.
XIV, 28 jabai frijodedeiþ mik, aiþþau jus faginode
deiþ, ei (ὅτι) ïk gagga du attin, unte (ὅτι) etc.; XIII,
34 anabusn niuja giba ïzvis, ei (ἵνα) frijoþ ïzvis misso
sve ïk frijoda ïzvis. þei (ἵνα) jah jus frijoþ misso
ïzvis; Luc. XIV, 10 þan (ὅταν) haitaizau, anakumbei
ana þamma aftumistin stada, ei biþe (ὅταν) qimai
etc.; Joan. XVI, 21; Joan. VIII, 21---23 pro οὖν
þanuh---þan---nu---þaruh leguntur.
«Annotatio 5.---E contrario, quo concinnitas
<a name=1231>
major efficiatur, eadem pothica vocabula, licet alia
synonyma praesto sint, usurpantur, non solum ubi
eadem vocabula Graecus adhibuit, ex gr. Mth. V,
25 sijais vaila hugjands andastauïn þeinamma
sprauto, und þatei ïs ïn viga mïþ ïmma, ïbai wan
atgibai þuk sa andastaua stauïn jah sa staua
þuk atgibai andbahta etc.; sed etiam ubi diversa
admisit: Mth. VII, 17 sa ubila (σαπρόν) bagms
akrana ubila (πονηρούς) gataujiþ; Sic etiam contraria
ἀγαθόν---κακόν gothice þiuþ---unþiuþ redduntur:
Rom. IX, 11; XII, 21; Cor. II, V, 11, et consequenter
Mc. III, 4 ἀγαθοποιεῖν---κακοποιεῖν þiuþ
taujan---unþiuþ taujan. Item Mth. VII, 25, 27 bistigqan
pro προςπίπτειν et προςκόπτειν; XI, 7 sq. saiwan
pro θεάσασθαι et ἰδεῖν; Luc. VII, 24 sq.; Mc. I, 20
sq. galeiþan pro ἀπέρχεσθαι et εἰςπορεύεσθαι Luc.
VIII, 22 pro διέρχεσθαι et ἀναφέρεσθαι; Mc. V, 4 sq.
urreisan pro ἐγείρεσθαι et ἀνιστάναι; XII, 19 bileiþan
pro καταλείπειν et ἀφιέναι; XIV, 68, 71 afaikan pro
ἀρνεῖσθαι et ἀναθεματίζειν; Luc. VI, 41 gaumjan pro
βλέπειν et κατανοεῖν; VII, 41 qaþ et qiþ pro φησί et
εἰπέ; Joan. VI, 53 sq. matjan pro φαγεῖν et τρώγειν;
XII, 40, 47 ganasjan pro ἰᾶσθαι et σώζειν; Rom. VII,
15 taujan pro πράττειν et ποιεῖν; XIII, 4 (sed VII, 19
adest vaurkjan---taujan); Cor. I, IV, 5 galiuhtjan pro
φωτίζειν et φανεροῦν; II, V, 16 kunnan pro εἰδέναι et
γινώσκειν; XIII, 7 þugkjan pro φαίνεσθαι et εἶναι;
Mc. I, 2 faura pro πρὸ
προςώπου et ἔμπροσθεν; 9 qam
ïesus fram (ἀπό) nazaraiþ jah daupiþs vas fram
(ὑπό) ïohanne; V, 19 gagg du (εἰς) garda þeinamma
du (πρός) þeinaim; XII, 26 niu gakunnaideduþ ana
(ἐν) bokom mosezis ana (ἐπί) aiwatundjai? Joan. VI,
21 ana pro ἐπί et εἰς; VII, 42 us pro ἐκ et ἀπό; Cor.
II, X, 13 sq. und pro ἄχρι et εἰς; VI, 14 sqq. wo
dailo garaihtein miþ ungaraihtein (ἀνομίᾳ scilicet
μετὰ
ἀνομίας), aiþþau wo gamainduþe liuhada
miþ riqiza (πρὸς
σκότος), wouh þan samaqisse
xristau miþ (πρός) bailiama, aiþþau wo daile galaubjandin
miþ (μετὰ) ungalaubjandin, wouh þan
samaqisse alhs guþs miþ (μετά) galiugam? Cor. II,
IV, 10 sq. sinteino pro πάντοτε et ἀεί; Joan XVI, 30
ni vitum, ei (ὅτι) þu kant alla jah ni þarft, ei (ἵνα)
þuk was fraihnai; VII, 39 ahman skuldedun niman
þai galaubjandans du ïm. unte (γάρ) ni nauhþanuh
vas ahma sa veiha ana ïm. unte (ὅτι) ïesus nauhþanuh
ni hauhiþs vas; Cor. II, IX, 2. Item Cor. II,
XI, 18 sq. unte pro ἐπεί et γάρ; Mc. X, 42 ïþ pro
δέ et καί; Joan. IX, 41 pro εἰ et δέ; XI, 20 pro οὖν
et δέ; XII, 8 pro γάρ et δέ; Luc. XVIII, 11 svasve pro
ὥσπερ et ὡς; Joan. VI, 20 sq. þaruh pro δέ et οὖν;
Mc. I, 32 þan pro δέ et ὅτε, etc.»
6) Mutatio proprie grammaticalis, seu variatio sermonis
in coustructione mutanda consistit. Jam vero
duplici modo sermo variatur, prout scilicet constructionis
mutatio ad nomen vel ad verbum refertur.
a) Mutatio constructionis ad nomen relata. Sic
aa) Genus substantivi mutatur, ut Cor. II, V, 1
jabai airþeina unsara gards (fem. ἡ
οἰκία) þizos
hleiþros gatairada, ei gatimrjon us guþa habam <a name=1232>
gard unhanduvaurhtana aiveinana (masc.
οἰκίαν) ïn himinam, et haec mutatio cum collectivis
solemnis est, ut Mth. IX, 8 gasaiwandeins þan
manageins ohtedun sildaleikjandans;
bb) Numerus substantivi mutatur: Mth. VIII, 14
svaihro paitraus lag ïn heitom---jah aflailot ïja so
heito (coll. tamen § 192, 2); Luc. X, 25 sq. audaga
augona, þoei saiwand, þoei (plur., ἅ) jus saiwiþ.---managai
vildedun saiwan, þatei (sing., ἅ)
jus saiwiþ, jah ni gasewun; Mc. XIV, 13, 15 gaggats
ïn þo baurg jah gamoteiþ ïgqis (dual., ὑμῖυ) manna.
---jah sa ïzvis (plur., ὑμῖν) taikneiþ kelikn; praecipue
autem
cc) Casus substantivi mutantur: Luc. XVII, 27, 29
midjasveipains fraqistida allans.---rignida svibla
jah funin jah fraqistida allaim; Cor. I, VII, 10 sq.
þaim liugom haftam anabiuda, qenai fairra
abin ni skaidan---jah aban qen ni fraletan; Luc.
II, 46 sq. bigetun ïna hausjandan ïm---usgeisnodedun
allai þai hausjandans ïs; Joan. XV, 19
jabai þis fairwaus veseiþ, aiþþau so manaseds
svesans frijodedi. aþþan unte us þamma fairwau
ni sijuþ etc.; Cor. II, II, 16; Cor. II, VI, 15
wo samaqisse xristau (Χριστῷ) miþ bailiama---wo
samaqisse alhs (ναῷ) guþs miþ galiugam? Mc. I, 6
ïohannes gavasiþs vas taglam (τρίχας) ulbandaus
jah gairda (ζώνην) filleina bi hup seinana; Eph.
VI, 14 sq. standaiþ ufgaurdanai hupins (τὴν
ὀσφῦν)
ïzvarans sunjai---gaskohai fotum (τοὺς
πόδας) ïn
manviþai aivaggeljons. Item commutantur Luc. VII,
21 post gahailjan genitivus et af cum dativo, Luc.
III, 16 post daupjan instrumentalis et ïn cum dativo,
Cor. II, XII, 21 post ïdreigon causalis (genitivus)
et ana cum dativo, partitivus et alii pro constructione
casus Mc. XII, 28; IV, 5 sq.; XIV, 17; Luc.
X, 4; X, 5 et 8; I, 7 et 18 post framaldrs genitivus
et ïn cum dativo, IV, 25 ad determinandum tempus
accusativus et du cum dativo, etc.
«Annotatio 6.---Econtra Luc. I, 55 rodida du
abrahama jah fraiv ïs, hoc fraiv falsum est pro
fraiva, quippe cum neque du eo modo, neque rodjan
cum accusativo construatur.»
b) Mutatio constructionis ad verbum relata. Hic
mutata occurrunt
aa) Numerus, ex. gr.: Luc. XIX, 30 gaggats---bigitats
(dual.)---attiuhiþ (plur.); Mc. XIV, 14 sq.;
Joan. VII, 20 andhof so managei jah qeþun;
insuper
bb) Tempus, ex. gr.: Cor. I, VII, 22 saei ïn fraujin
haitans ïst (κληθείς) skalks, fralets fraujins ïst,
samaleiko saei freis haitada (κληθείς), et praecipue
praeteritum et praesens historicum, vid. § 180,
3). Huc etiam referendus est Cor. I, IX, 20 et 22
ubi varþ et vas pro ἐγενόμην ponitur; de hauhiþs
varþ et hauhiþs ïst Joan. XIII, 21 pro ἐδοξάσθη vid.
§ 181, annot.; praesertim
cc) Modus, nempe a) Imperativus et conjunctivus:
Mc. VII, 14 hauseiþ (ἀκόυετε) mis allai jah fraþjaiþ
(συνίετε); Joan. X, 37; β) Indicativus et conjunctivus
<a name=1233>
pro futuro: Luc. I, 31 ganimis (συλλήψῃ)
ïn kilþein jah gabairis (τέξῃ) sunu jah haitais
(καλέσεις) namo ïs ïesu, vid. § 182, annot. 1;
in indirectis interrogationibus: Joan. XII, 5 duwe
þata balsan ni frabauht vas (ἐπράθη) jah fradailiþ
vesi (ἐδόθη) þarbam? Cor. I, IX, 7; post jabai:
Joan. XII, 26 jabai mis was andbahtjai (διακονῇ),
mik laistjai.---jah jabai was mis andbahtiþ (διακονῇ),
sveraiþ ïna atta; VIII, 51 sq.; post ïbai: Mc. II, 22 ni
manna giutiþ vein juggata ïn balgins fairnjans,
ïbai aufto distairai (ῥήσσει) vein þata niujo þans
balgins jah vein usgutniþ (ἐκχεῖται) jah þai balgeis
fraqistnand (ἀπολοῦνται); Mth. V, 25; Luc. XIV,
12; Joan. III, 4; post ei waiva: Rom. XI, 14 andbahti
mein mikilja, ei waiva ïn aljana brigga (παραζηλώσω)
leik mein jah ganasjau (σώσω) sumans
us ïm; post relativum: Mc. V, 19 saei gatairiþ
(ὃς
ἐὰν
λύσῃ) aina anabusne þizo minnistono jah
laisjai (διδάξῃ) sva, sah mikils haitada ïn þiudangardjai
himine, vs. 31 et 32; γ) Imperativus et infinitivus
post mandatum: Luc. IX, 3 qaþ du ïm·
ni vaiht nimaiþ ïn vig, nih valuns nih matibalg,
nih hlaib nih skattans, nih þan tveihnos paidos haban,
coll. Cor. I, IV, 9, 11 et etiam saepe ubi ex
oratione recta in obliquam transitur, vid. § 271,
annot. 3; δ) Infinitivus et participium post verba dicendi,
vid. § 253, annot. 3; ε) Participium cum sa
et verbum finitum cum saei: Joan. X, 1 saei ïnn ni
atgaggiþ (ὁ
μὴ
εἰςερχόμενος) þairh daur---ïþ sa
ïnngaggands (ὁ
εἰςερχόμενος) etc.; Luc. III, 11 sa
habands (ὁ
ἔχων) tvos paidos, gibai þamma unhabandin,
jah saei habai (ὁ
ἔχων) matins samaleiko
taujai etc.;
dd) Genus verbi mutatur: Rom. X, 10 hairto
galaubeiþ (gr. καρδίᾳ
πιστεύεται) du garaihtiþai,
ïþ munda andhaitada (gr. στόματι
ὁμολογεῖται)
du ganistai.
7) Necnon et oratio ex finali sententia in copulativam
transit: Luc. VI, 36 ni stojid, ei ni stojaindau,
ni afdomjaid jah ni afdomjanda;
Joan. XVI, 17 leitil ei ni saiwiþ mik jah aftra
leitil jah saiwiþ mik; ex infinitivo et gerundio
in finalem sententiam: Mc. X, 38 magutsu driggkan
stikl, þanei ïk driggka, jah daupeinai, þizaiei
ïk daupjada, ei daupjaindau (ita probabiliter,
quia Gotho infinitivus passivi non erat, hinc etiam
Joan. III, 4 ïbai mag manna ïn vamba aiþeins aftra
galeiþan jag-gabairaidau?); Mc. III, 14 ïesus
gavaurhta tvalif du visan miþ sis jah ei
insandidedi ïns merjan, vid §§ 276, annot. 7
et 274, annot. 2; vel infinitivus (ut supinum) cum
praepositione respondente commutatur: Mc. X, 45
sunus mans ni qam at andbahtjam ak andbahtjan
(διακονηθῆναι
ἀλλὰ
διακονῆσαι), penuria infinitivi
pass. hoc forsan exigente.
8) Necnon et vocabulorum positio etiam mutatur,
ex. gr.: Joan. VIII, 32 et 36 sunja frijans ïzvis <a name=1234>
briggiþ---jabai nu sunus ïzvis frijans briggiþ;
reflexivi cum silba: Cor. II, XIII, 5 ïzvis silbans
fraisiþ. silbans ïzvis kauseiþ (§ 200, annot. 4);
pronominis demonstrativi ante et post substantivum,
ut Mc. VIII, 12 þata kuni taikn sokeiþ---jabai gibaidau
kunja þamma taikne.

CONJUGATIO VOCABULORUM. 

§ 287. Dum Gothus ne similia vocabula proximo
concurrant, diligenter cavere studet (§ 286), amat
tamen in eadem sententia, quod vocabulum ejusdem
est stirpis atque verbum regens, ut objectum usurpare.
Atqui vocabula e simili radice orta, dicuntur
conjugata, et iste loquendi modus, conjugatio verborum  <a name=t6324>[6324].
Jam vero hanc loquendi rationem Gothus cum
Graeco aliquando communem habet: Mth. VI, 19
huzdjaiþ huzda (θησαυρίζετε
θησαυρούς); Mc. IV, 41
ohtedun sis agis mikil vel Luc. II, 9 ohtedun agisa
(φοβεῖαθαι
φόβον); Mc. VII, 7 svare mik blotand laisjandans
laiseinins (διδάσκοντες
διδασκαλίας); XIV,
6 goþ vaurstv vaurhta (ἔργον
εἰργάσατο) bi mis,
Joan. VI, 28; Mc. XV, 26 vas ufarmeli ufarmeliþ
(ἐπιγραφὴ
ἐπιγεγραμμένε); Joan. VII, 24 þo garaihton
staua stojaiþ (κρίσιν
κρίνατε); Cor. II, VIII, 24
ustaiknein friaþvos ustaiknjan (ἔνδειξιν
ἐνδείκνυσθαι);
Eph. IV, 8 ussteigands ïn hauhiþa ushanþ
hunþ (ᾐχμαλώτευσεν
αἰχμαλωσίαν); Mc. IX, 49 warjatoh
hunsle salta saltada (ἁλὶ
ἁλισθήσεται); Luc.
VII, 29 motarjos garaihtana domidedun guþ ufdaupidai
daupeinai (βαπτισθέντες
βάπτισμα) ïohannis;
Joan. XII, 33 þata qaþ bandvjands, wileikamma dauþau
skulda gadauþnan (θανατῳ
ἀποθνήσκειν); Eph. V,
19 fullnaiþ ïn ahmin saggvim ahmeinaim siggvandans
(ᾠδαῖς
ᾄδοντες); Col. II, 19 leik vahseiþ du
vahstau (αὐξάνει
αὔξησιν) guþs, vid. insuper Joan.
VI, 28; Rom. IX, 32; Cor. I, XVI, 10; II, VII, 13; XI,
2; Eph. I, 3; Tim. I, I, 18; II, I, 9; Skeir. IV, d.
Coll. Eph. I, 21 gasatida ïna ufaro allaize namne
namnidaize ὀνόματος
ὀνομαζομένου); Mth. V, 35 fotubaurd
fotive (ὑποπόδιον
ποδῶν); Eph. I, 23 fullo þis
ufarfulljandins (πλήρωμα
πληρουμένου).
Saepe etiam hanc conjugationem sponte sua adhibet:
Mth. V, 43 fiais fiand (μισήσεις
ἐχθρόν) þeinana;
IX, 35 bitauh ïesus baurgs allos jah haimos
hailjands alla unhailja (θεραπεύων
μαλακίαν);
Mc. VII, 35 andbundnoda bandi (ἐλύθη
δεσμός)
tuggons ïs; Joan. VIII, 41 taujiþ toja (ποιεῖτε
ἔργα)
attins ïzvaris; Tim. II, IV, 5 vaurstv vaurkei (ἔργον
ποίησον) aivaggelistins; Cor. I, X, 3 allai þana
saman mat ahmeinan matidedun (βρῶμα---ἄφαγον)
jah þata samo dragk ahmeino drugkun (πόμα---ἔπιον);
Gal. II, 8 cod. A marg. vaurstveig vaurhta;
Eph. III, 4 mageiþ fraþjan frodein (νοῆσαι
σύνεσιν)
meinai ïn runai xristaus; Mc. VII, 10 saei ubil
qiþai attin seïnamma, dauþau afdauþjaidau
(θανάτῳ
τελευτάτω); Luc. IV, 40 siukans sauhtim
<a name=1235>
(ἀσθενοῦντας
νόσοις) missaleikaim brahtedun at ïmma;
Cor. II, X, 2 bidjam ei ni andvairþs gatrauau
trauainai (θαῤῥῆσαι
τῇ
πεποιθήσει); Luc. XIX, 43
bigraband fijands þeinai grabai (περιβαλοῦσι
χάρακα)
þuk; Joan. XIX, 2 vastjai paurpurodai gavasidedun
(ἱμάτιον---περιέβαλον) ïna; Luc. VII, 25;
VIII, 27; Mc. VII, 30 bigat þo dauhtar ligandein
ana ligra (βεβλημένην
ἐπὶ
κλίνης); Tim. I, II, 9 qinons
ïn gafeteinai hrainjai fetjandans sik (ἐν
καταστολῇ
κοσμεῖν). Coll. Cor. I, XIII, 1 klismo klismjandei
(κύμβαλον
ἀλαλάζον); Joan. VII, 31 managai þizos
manageins (πολλοὶ
τοῦ
ὄχλου); Luc. XVIII, 12 afdailja
taihundon dail (ἀποδεκατῶ).
Item in relativa sententia, ubi relativum objectum
est: Mc. XIII, 19 sq. vairþand dagos jainai aglo svaleika
sve ni vas fram anastodeinai gaskaftais, þoei
gaskop (κτίσεως
ἧς
ἔκτισε) guþ. ïn þize gavalidane,
þanzei gavalida (ἐκλεκτοὺς
οὓς
ἐξελέξατο)
gamaurgida þans dagans; Joan. XVII, 26 kannja, ei
friaþva, þoei frijodes (ἀγάπη
ἣν
ἀγάπησας) mik,
ïn ïm sijai, pro quo Eph. II, 4 ïn þizai frijoda ponitur;
Eph. I, 6 du hazeinaï anstais seinaizos, ïn þizaiei
ansteigs vas (χάριτος
ἐν
ᾗ
ἐχαρίτωσεν) uns,
vid. insuper Cor. II, X, 13; Eph. IV, 1; Coll. Mc. XII,
23 ïn þizai usstassai, þan usstandand (ἐν
τῇ
ἀναστάσει,
ὅταν
ἀναστῶσι).
«Annotatio.---Quandoque tamen haec loquendi
ratio etiam non adhibetur, ubi Graecus eam usurpavit:
Mc. II, 4 andhulidedun hrot (ἀπεστέγασαν
στέγην);
Luc. II, 8 vitan vahtvom (φυλάττειν
φυλακάς); VI, 48
timrjan razn (οἰκοδομεῖν
οἰκίαν); Cor. II, XII, 4 unqeþja
vaurda (ἄῤῥητα
ῥήματα); Mc. IV, 30 ïn wileikai
gajukon gabairam (ἐν
τίνι
παραβολῇ
παραβάλλομεν)?
ubi conjugatio non erat linguae possibilis; erat vero
apud Mc. III, 28 ubi tamen naiteinos sva managos
sve vajamerjand; Cor. I, X, 16 þiuþiqissais
þanei gaveiham; XI, 2 svasve anafalh, anabusnins;
II, VII, 7 gaþlaihtai þizaiei gaþrafstiþs
vas, ubi vajamereins pro naiteinos, gaþiuþjam pro
gaveiham, anafilha pro auabusnins, gaþrafsteinai pro
gaþlaihtai dici potuissent.»

VOCABULORUM CONSTRUCTIO  <a name=t6325>[6325]. 

§ 288. Relative ad constructionem vocabulorum,
gothicus sermo ea gaudet licentia, qua in genere
gaudent linguae, quarum nomina flecti potestatem
habent; hinc Gothus adeo Graecum subsequi potest,
ut, si ex. gr. Mc. XII, 1 ἀμπελῶνα
ἐφύτευσεν
ἄνθρωπος
veinagard ussatida manna vertat, Luc. vero XX,
9 ἄνθρωπος
ἐφύτευσεν
ἀμπελῶνα etiam manna ussatida
veinagard amussim construat. Hinc etiam pro libitu
suo aeque dicit Luc. XX, 6 alla so managei stainam
afvairpiþ (καταλιθάσει) unsis et etiam Joan. XI, 8
nu sokidedun þuk afvairpan stainam (λιθάσει) ïudaieis.
Attamen nonnulli occurrunt casus, ubi
constructione Graeca praetermissa vel propria
in circumscribendo usurpata, nonnulla constructionis
propriae Germanicae vestigia innotescunt.
 <a name=1236>
1) Jam vero hoc de substantivo animadvertas, quod
genitivus dependens post substantivum regens communiter
veniat; si enim, praeeunte Graeco, etiam
praeponi potest (§ 216, annot. 5) et equidem in circumscribendis
compositis praeponitur, ubi pars compositi
genitivo expressa primam tenet vocabuli partem,
ut barne gabaurþs pro τεκτογονία (vid. § 173,
2) a) bb), tamen sequitur, ubi simplicia vocabula eo
modo circumscribuntur, ut mel gabaurþais pro γενέσια,
coll. slahs lofin (ῥάπισμα). Ubi autem in circumscriptione
substantivum utpote objectum verbo
prope stat, praemittitur, objecti idea in radice jacente,
ex. gr.: naht þairhvakan (διανυκτερεύειν), mat
giban (ψωμίζειν). aivaggeljon merjan (εὐαγγελίζεσθαι),
lofam slahan (ῥαρίζειν), vandum usbliggvan (ῥαβδίζειν),
ana armins niman (ἐναγκαλίζεσθαι), ïn aljana briggan
(παραζηλοῦν) etc. (vid. § 173 1) 2). Attamen dicitur
etiam: Luc. XVIII, 12 afdailja taihundon dail (ἀποδεκατῶ);
XVII, 6 uslausei þuk us vaurtim (ἐκριζώθητι) et
sic saepe. Necnon et accusativus ad verbum communiter
proxime accedit, aliis objectis ab eo longe remotis:
Luc. XIX, 34 airþai þuk gaïbnjand (ἐδαφιοῦσί
σε); Rom. X, 19 ïn aljana ïzvis brigga (παραζηλώσω
ἡμᾶς); Col. III, 21 ni gramjaiþ barna ïzvara
du þvairhein (μὴ
ἐρεθίζετε
τὰ
τέκνα
ὑμῶν); Luc. XIX, 34
fraujin þaurfts þis ïst (ὁ
κύριος
αὐτοῦ
χρείαν
ἔχει);
Joan. VIII, 32 sunja frijans ïzvis briggiþ (ἐλευθερώσει
ὑμᾶς) (cujus loco vs. 36 aliquid magis germanicum
praebet: jabai nu sunus ïzvis frijans briggiþ); Luc.
X, 29 ïs viljands usvaurhtana sik domjan (δικαιοῦν
ἐαυτόν). Optime etiam dicitur Luc. VII, 7 mik silban
vairþana rahnida (ἐμαυτὸν
ἠξίωσα); Gal. V, 4
juzei ïn vitoda garaihtans qiþiþ ïzvis (δικαιοῦσθε).
2) Adjectivum et participium modo, more Graeco,
post vocabulum regens ponuntur (vid. § 215 I, 1),
modo, sed rarius, praecedere possunt, hinc ex. gr.
Joan. XVII, 2, 3 libain aiveinon---so aiveino libains;
Luc. VIII, 8 et 15 ana airþai godai---ana þizai godon
airþai; IX, 10 et 12 ana staþ auþjana---ïn auþjamma
stada etc. In circumscribendis compositis regulariter
praeponuntur: vilþeis alevabagms, gods
alevabagms, lausa hauheins, auhumists gudja, quo in
casu partes compositi adjectivi expressae primam tenent
vocabuli sedem, licet reperiatur etiam iftumin
daga (τῇ
ἐπαύριον), et dum manageins filu et filu manageins,
prout Graecus ὄχλος
πολύς (Mc. IV, 1; Luc.
IX, 37; Joan. VI, 2 etc.), vel πολὺς
ὄχλος (Mc. III, 7)
habet, legitur, tamen Mc. IX, 14 filu manageins, invito
Graeco, occurrit.
3) De constructione numeralis sive simplicis relative
ad substantivum, sive compositi, vid. § 198
II, 3) et 4).
4) Pronomen personale quamlibet sedem obtinere
potest, ita ut Gothus etiam þatei gaþeihis þn Tim.
I, IV, 15 pro ἡ
προκοπή
σου construat. Reflexivum autem
verbo praeponitur (§ 176, 4) et, quemadmodum
pronomina personalia, silba praecedit, ubi cum eo
<a name=1237>
connectitur (§ 200 II, 3). Quoad possessivum, sive
ante sive post substantivum poni potest (§ 201), sed
gothicae indoli magis congruit postica sedes, quam
interpres non solum sponte sua eligit (ex. gr. Cor. I,
XI, 6 gahuljai haubiþ seïn, κατακαλυπτέσθω), sed
etiam invito Graeco (Mth. VI, 7 salbo haubiþ þein,
σοῦ
τὴν
κεφαλήν; VII, 24, 26; VIII, 8 etc.); vertit tamen
ex gr. Cor. II, X, 4 ὅπλα
τῆς
στρατείας
ἡμῶν
wepna uusaris drauhtinassaus. E demonstrativis sa
et his ante, jains post substantivum ponuntur (§ 202
IV, b). Quam sedem sa ut demonstrativum habet
(ante substantivum), eam etiam ut articulus obtinet;
sed usurpatur germanice Luc. XVI, 15 þata hauho
ïn mannam pro τὸ
ἐν
ἀνθρώποις
ὑψηλόν et consequenter
etiam Tim. I, V, 6 so vizondei ïn azetjam (ἡ
σπαταλῶσα. Relativum primam semper sententiae sedem
occupat, nisi a praepositione dependeat. Interrogativum
denique etiam postponi potest (ut Luc.
XIV, 28 ïzvara was).
5) In verbo modi subordinati, ubi Gothus indoli
propriae indulget, regentes sequuntur, hinc Joan.
XII, 18 ïddjedun gamotjan; XIII, 38 afaikis kunnan;
sed XII, 26 adest visan habaiþ, quia hoc habaiþ hic
simpliciter est auxiliare, quemadmodum in gameliþs
ïst, hauhiþs vas, gadomiþs varþ. etc.; imo non
nisi raro auxiliare, nulla suadente ratione (§ 213, 2)
praeponitur, ut Joan. VI, 45 et XII, 14 ïst gameliþ,
hoc X, 34 in responsione usurpato; quod si Cor. I,
<a name=1238>
IX, 25 haifstjan sniviþ occurit, hoc fit influente relativo
sententiae, cum etiam dicatur Mc. VI, 16 þammei
ïk haubiþ afmaimait (licet tamen vs. 27 afmaimait
ïmma haubiþ reperiatur); Col. II, 22 þairh
þatei ïs brukjaidau et Tim. I, V, 5 soei bi sunjai viduvo
ïst. Si autem vs. 3 þozei bi sunjai sijaina viduvons,
construitur, ratio est, quia conjunctivus ex
consulto a fine removeri videtur, uti etiam Joan. XVI,
24 ei faheds ïzvara sijai usfullida; Luc. XIV, 31
siaiu mahteigs (εἰ
δυνατός
ἐστι); attamen reperitur
etiam Mth. VI, 12 þatei skulans sijaima. Invita autem
germanica constructione, qua scilicet verbum in relativis
sententiis ad finem rejicitur, occurrit apud
Luc. VIII, 2 us þizaiei usïddjedun unhulþons sibun,
ubi etiam Graecus verbum ad finem remisit.
De caetero vide supra 1).
6) Adverbia verbo quod determinant, communiter
praeponuntur, licet, praeeunte Graeco etiam postmitti
possint: Tim. I, III, 14 qiman at þus sprauto;
Mth. XXVII, 54 ohtedun abraba; VIII, 28 sleidjai filu;
Mc. XVI, 4 mikils abraba. Quoad negationis constructionem,
quae in gothico sermone tanti est momenti
adeoque a Graeca dissimilis, vid. § 213.
7) De constructione conjunctionum, prout vel primam
vel secundam sententiae sedem obtinent, vid.
tertiam majorum divisionum, de sententia composita,
§ 256 sqq.
GRAMMATICA GOTHICAE LINGUAE ABSOLVITUR.
 <a name=1237>

Glosa
[6274]In editione germanica glossarium prius quam grammatica editum est. Interpr.
[6275]Razda gothicum est vocabulum loquelam populi,ut  gall. langage, designans, vid. Gr.Gr. I, 1 (3a edit); tuggo autem loquelae instrumentum,linguam (la langue) notat, Mc. VII, 33, 35; Luc. I,64, et maþleins verbum, sermonem quem loquuntur( Joan. VIII, 43.
[6276]Quae intra anti-lambda (gall. guillemets 
[«---»])includuntur, minoris sunt momenti et ad eruditospotius quam ad tirones spectant. Qui ergo hancgrammaticam omnino rudis accesserit, ea, si velit,praetermittat, ad ea tum reversurus, cum de caeterissufficienter tritus erit. Interpr.
[6277]Polovtsis vel Polovtzes, id est, in Russorumdiomate, venatores, iidem sunt ac populi quos vulgovocant Cosakos (les Cosaques) e Slavis originem ducentes.Interpr.
[6278]Comani (les Comans), etiam Kumyks vel Koumyksvocati, e Tartaris ortum trahunt, ad Caucasumhabitantes. Interpr.
[6279]Glossarium in germanica editione grammaticampraecedit, in nostra postmissum. Interpr.
[6280]Glossarium in germanica editione grammaticampraecedit, in nostra postmissum. Interpr.
[6281]Primitivi Pomeraniae ulterioris incolae. Interpr.
[6282]Moraviam, confinia Siliciae, Hongriam superioremet partem Austriae Danubium inter et Moraviamjacentem habitantes. Interpr.
[6283]Ad Daciam habitantes. Interpr.
[6284]Quomodo in editionem germanicam, aliunde tamexquisitam, subrepserit ille gravis error, prorsusnescimus. Non enim doctos editores fugit nullamunquam vel minimam laudatam fuisse epistolamTertulliani, qui aliunde anno circiter 216 obiit. Hicigitur calami tantum lapsus adest: HIERONYMUMponere volens, mendose TERTULLIANUM scripsit.Interpr.
[6285]Species instrumenti. Interpr.
[6286]Veteres Daniae incolae. Interpr.
[6287]Germanico. Interpr.
[6294]Quoniam vocabulo germ. Ablaut nullum latinumperfecto, ut video, respondet, ne periphrasiutar, quod interpretationi semper incommodum est,novum vocabulum excogitare malui. Itaque in hujusoperis decursu ubique aderit voc. absonantia transitionemvocalis seu soni in alium, lector benevole,intelligas. Interpr.
[6295]Vocalica, consonantica, nova vocabula ad novam ideam reddendam excogitata. Interp.
[6296]Ut v. g. ahtau-dogs octiduanus, fidur-dogs quadriduanus.Interpr.
[6297]Ut v. g. arma-hairts misericors. Interpr.
[6298]Proprie manum unicam habens. Interpr
[6299]Ut v. g. ainfalþs simplex, etc. Interpr.
[6300]Juxta graecum textum adesse deberet þoliubon  quippe cum valde obscurumvideatur, ad quodnam nomen hoc neutrum plur.referendum sit; insolens est haec forma consonanticapraedicato, quae vocalice esse deberet liuba, quemadmodumCor. I, IX, 22 vas þaim unmahteigam sveunmahteigs; XIV, 25. Caeterum huic femininoconferri potest Phil. III, 2 ubi Gothus  per saiwiþ þo gamaitanon (videtehanc concisam) convertit. Nonne hic femininum, utmanagein vel simile aliquid, supplendum esset?
[6301]Quod haec praeferenda sit lectio pro ea consueta,a Schmellerio (Gloss. Hell. v. uhta), licet posterius,et Halbersma conjecta, ad Mth. VI, 26; Gal. II, 6diximus.
[6302]De þusundja et þusundjos genere discrepantibus vid. ad Esdr. II, 15.
[6303]In codice etiam a Castillonaeo iterum inspecto,legitur waþaramma, quod est falsum, interrogativovocabulo hic nullam significationem habente. Waþarammehproprie scribendum est.
[6304]Eo enim modo, comparante Castillionaeo, incodice satis evidenter legendum est, pro Massmannisunau et nostra ipsorum conjectura sunjai.
[6305]Sic enim in codice legitur, uti nobis scripsitCastillionaeus, pro ainwarjanoh, quod conjeceramus,et ainwarjamma, legente Massmanno.
[6306]Sic legendum est secundum Castill. Add. p. 66,non autem ainwarjizoh, uti nos juxta ejusdem Castillionaeitextum in editione admisimus, neutro hicusurpato, utpote ad virum et uxorem aeque relato.
[6307] enim simpliciter et positive negat: primum ergo animusnon demittendus est (Dem.);  autem conditionaliteret hypothetice: vereor ne pluranimis jam dicta fuerint (Soph.) Interpr.
[6308]Genitivus subjectivus seu activus dicitur, cumvocabulum in genitivo positum subjectum est affectionisvocabulo regente expressae, ex. gr.: providentiaDei, id est, qua Deus providet. Interpr.
[6309]Genitivus objectivus seu passivus dicitur, cumvocabulum in genitivo positum objectum est affectionisvocabulo regente expressae, ex. gr.: amor Dei,id est, quo Deus amatur, qui ad Deum dirigitur. Interpr.
[6310]Hi omnes genitivi reipsa in passivum verti possunt:capiuntur pisces, in Deum creditur, metuunturJudaei, etc. Interpr.
[6311]Hanc annotationem, licet ad solos Germanospertineat, integre vertimus, sive quia grammaticamGothicam vel minima parte defraudari noluimus,sive quia eis, quibus collatio linguarum placet, remhaud ingratam fecisse putavimus. Interpr.
[6312]Aliquando eo modo, aliquando simplici accusativo latine exprimitur. Interpr,
[6313]Germani et Galli hunc dativum per fur, pour, a, sur, pro, in, etc., vertunt. Interpr.
[6314]Galli genitivo etiam utimur: Cette génération demande des signes; afin qu'on lui donnât des fruitsde sa vigne, etc. Interpr.
[6315]Karïst verbum est impersonale (§ 219, 3) quodlatine nullum habet correspondens; germanice vertitur:es kummert, gall. il inquiète. Interpr.
[6316]Vid. notam ad calcem voluminis.
[6317]In germanico sermone sententia subordinata cum dass et infinitivo formanda est. Interpr.
[6318]In germanico sermone per zu, um zu, gall. pour, et infinitivum. Interpr.
[6319]Aliis verbis vel objectum est simpliciter regimen verbi principalis sententiae, vel effectus actionisvel finis actionis. Interpr.
[6320]Hic menda in textum irrepsit, cum kunnjai nonsit correcta forma; si levissime emendaveris in kunnjau,facile supponi potest, Gothum  (cognoscam)pro  (cognoscat, novit) legisse, salvo aliundesensu: ut cognoscam, quid de vobis est, ut viceversa Eph. VI, 22 ei kunneiþ wa biugk ïst.
[6321]Graece est  in eo quod, gothicecommuniter du þamma (Cor. II, V, 5; Eph. V, 28)versum; ïn þize contra, propter quod significat, sedGothus LXX interpretibus, quorum locus (Exod. IX, 16) hic laudatur, convenit.
[6322]Vel potius post verba, quorum actio ratione,motivo, seu causa indiget, ut existat, ut laetari mirari,etc., de aliquo, propter, etc. Interpr.
[6323]Aþþan enim pro aiþþau legendum est, vid.ad Cor. II, IV, 16; aiþþau autem ex Gal. II, 21 nonconjici potest, quippe cum hic particula adversativanon opus sit, ut illic post negativam sententiam.Vice versa Rom. XI, 22 pro aþþan aiþþau legendumest, vid. ad h. l. Fieri tamen potest, ut recentioribustemporibus, ad quae epistolarum versiones pertinent,haec duae particulae usu jam non discrepaverint.
[6324]Cic. Top. 3. Conjugata dicuntur, quae sunt exverbis generis ejusdem, ejusdem autem generis verbasunt, quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens,sapienter, sapientia, haec verborum conjugatio dicitur.
[6325]Constructio scilicet physica, non grammatica vocabulorum. Interpr.