Etsi Nos (Leo XIII)
LEO PP. XIII. 

Leonis PP. XIII . 14 

EPISTOLA ENCYCLICA 

QUA DE MALIS IN ITALICA REGIONE 

INGRAVESCENTIBUS CONQUERITUR 

ATQUE OPPORTUNA REMEDIA ADHIBENDA 

PROPONIT 

LEO PP. XIIL 
VENERABILES FRATRES 

SALUTEM ET APOSTOLICAM BENEDICTIONEM 

Etsi Nos, pro auctoritate atque amplitudine Apostolici muneris, et universam christianam rempublicam et singulas ejus partes maxima, qua 
possumus, vigilantia et caritate complectimur: 
nunc tamen singulari quadam ratione curas cogitationesque Nostras ad se Italia convertit. — 
Quibus in cogitationibus et caris altius quiddam 
rebus humanis diviniusque suspicimus : anxii enim 
et solliciti sumus de salute animarum sempiterna ; 
in qua tanto niagis fixa et locata esse omnia studia Nostra oportet, quanto eam majoribus periculis videmus oppositam. — Cujus generis pericula, 
si magna unquam in Italia fuerunt, maxima profecto sunt hoc tempore, cum ipse rerum publicarum status magnopere sit incolumitati religionis 
calamitosus. Eamque ob caussam Nos movemur 
vehementius, quod singulares conjunctionis necessitudines Nobis cum Italia intercedunt, in qua 
Deus domicilium Vicarii sui, magisterium verltatis, et catholicse unitatis centrum collocavit. — 
Alias quidem multitudinem monuimus, ut sibi caveret, et singuli intelligerent, quse sua sint in 
tantis oflfensionum caussis officia. Nihilominus, 
ingravescentibus malis, volumus in ea Vos, Venerabiles Fratres, mentem diligentius intendere, 
et, communium rerum inclinatione perspecta, munire vigilantius populorum animos, omnibusque 
prsesidiis firmare, ne thesaurus omnium pretiosissimus, fides catholica, diripiatur. 

Perniciosissima hominum secta, cujus auctores 
et principes non celant neque dissimulant quid 
velint, in Italia jamdiu consedit: denunciatisque 
Jesu Christo inimicitiis, despoliare penitus institutis christianis multitudinem contendit. Quantum 
audendo processerit, nihil attinet dicere hoc loco, 
prsesertim cum extent Vobis, Venerabiles Fratres, 
ante oculos vel fidei vel moribus illatag jam labes 
et ruinae. — Apud italas gentes, quse in avifa religione constanter et fideliter omni tempore permanserunt, imminuta nunc passim Ecclesias libertas est, atque acrius in dies hoc agitur, ut ex omnibus publice institutis forma illa et veluti character christianus deleatur, quo semper fui Italorum non sine caussa nobilitatum genus. Sublata 
sodalium religiosorum collegla: proscripta Ecclesiss bona : rata citra ritus catholicos connubia: in 
institutione juventutis nullae potestati ecclesiasticfe 
partes relictge. — Neque finis est nec modus ullus 
acerbi et luctuosi belli cum Apostolica Sede suscepti, cujus caussa incredibiliter Ecclesia laborat, 
Romanusque Pontifex in summas angustias compulsus est. Is enim civili principatu spoliatus , 
necesse fuit ut in alienam ditionem potestatemque 
concederet. — Urbs autem Roma , augustissima 
urbium christianarum, exposita est et patet quibuslibet Ecclesise hostibus, profanaque rerum novitate polluitur, scholis et templis ritu hseretico 
passim dedicatis. Quin immo exceptura fertur hoc 
ipso anno legatos et capita inimicissimse rerum catholicarum sectse, huc ad singulare quoddam 
concilium coetumque profecturos. Quibus quidem 
hujus deligeudi loci satis apparet quse caussa fuerit: videlicet conceptum adversus Ecclesiam odium 
explere procaci iujuria volunt, Romanoque Pontificatu in ipsa sede sua lacessendo, funestas belli 
faces proxime admovere. — Dubitandum profecto 
non est, quin impios hominum conatus Ecclesia 
aliquando victrix effugiat: certum tamen exploratumque est, his artibus eos hoc. assequi velle, 
una cum Capite totum Ecclesise corpus afficere et 
religionem, si fieri possit, extinguere. 

Quod sane velle eos, qui se italici nominis amantissimos profitentur, incredibile videretur; nam italicum nomen, iutereunte fide catholica, maximarum utilitatum fonte prohiberi necesse esset. Etenim si religio christiana cunctis uationibus optima salutis prsesidia peperit, sanctitatem jurium, 
tutelam justitise; si caecas ac temerarias hominum 
cupiditates virtute sua ubique edomuit, comes et 
adjutrix omnium rerum quse honestse sunt, quse 
laudabiles, qu£fi mag^nse: si varios civitatum ordines, et diversa reipublicae membra ad perfectam 
stabilemque concordiam ubique revocavit, horum 
profecto beneficiorum copiam uberius quam ceteris Italorum generi impertivit. — Estquidem nimis 
multorum hsec labes et macula, ut obesse et nocere 
saluti aut incremento reipublicse Ecclesiam dicant, 
Romanumque Pontificatum prosperitati et magnitudini italici nominis inimicum putent. Sed istorum querelas absurdasque criminationes aperte 
superiorum temporum omnia monumenta convincunt, Revera enim Ecclesise summisque Pontificibus Italia maxime debet, quod gloriam suam 
apud omnes gentes propagavit, quod iteratis barbarorum impressionibus non succubuit, et immanes Turcarum impetus invicta repulit, et multis 
in rebus sequam legitimamque libertatem diu 
conservavit, et pluribus iisdemque immortalibus 
optimarum artium monumentis civitates suas locupletavit. — Neque postrema Romauorum Pontificum haec laus est, quod provincias italicas ingenio moribusque diversas communi fide et religione 
unas semper conservaverint, etadiscordiis omnium 
funestissimis liberaverint. Atque in trepidis calamitosisque temporibus non semel erant publicse 
res ad extremos casus prsecipitaturse, nisi Pontificatus Romanus ad salutem valuisset. — Neque 
futurum est, ut minus valeat in posterum, modo 
ne voluntas hominum obsistens virtutem ejus intercipiat, neu libertatem impediat. Etenim vis illa 
benefica, quae in institutis catholicis inest, quoniam ab ipsa eorum natura sponte proficiscitur, 
immutabilis est et perpetua. Quemadmodum pro 
salute animarum omnia religio catholica et locorum et temporum intervalia complectitur , ita 
etiam in rebus civilibus ubique et semper sese 
ad hominum utilitates porrigit atque explicat. 

Tot vero ereptis tantisque bonis, summa mala 
succedunt: quoniam qui sapientiam christianam 
oderunt, iidem, quidquid contra fieri a se dicant, 
ad perniciem devocant civitatem. Istorum enim 
doctrinis nihil est magis idoneum ad inflammandos violenter animos, concitandasque perniciosissimas cupiditates. Sane in iis quas cognitione 
scientiaque continentur, caeleste fidei lumen repudiant: quo extincto , mens humana in errores 
saepissime rapitur, nec vera cernit, atque illuc 
facile evadit, ut in humilem foedumque materialismum abjiciatur. Spernunt in genere morum seternam immutabilemque rationem, et supremum legum latorem ac vindicem Deum despiciunt: quibus sublatis fundamentis, consequens est, ut, nulla 
satis idonea legum sanctione, omnis vivendi norma ab hominum voluntate arbitrioque sumatur. 
In civitate vero ex immodica libertate, quam prsedicant et volunt, licentia gignitur: licentiam sequitur perturbatio ordinis, quae est maxima et funestissima pestis reipublicae. Revera nulla fuit aut 
deformior species, aut miserior conditio civitatis, 
quam illa in qua tales et doctrinse et homines valere aliquamdiu potuerunt. Ac nisi recentia exempla suppeterent, id fidem excedere videretur, potuisse homines scelere £.udaciaque furentes in tanta 
excidia ruere, et retento ad ludibrium libertatis 
nomine, in csede et incendiis debacchari. — Quod 
si tantos nondum sensit Italia terrores, primo 
quidem singulari Dei beneficio tribuere, deinde id 
quoque caussse fuisse statuere debemus, quod, 
cum itali homines numero longe maximo in religione catholica studiose perseverarint, idcirco flagitiosarum opinionum, quas diximus, dominari 
libido non potuit. Verum si haec, quae religio praebet, munimenta perrumpantur, continuo Italia in 
eos casus ipsos delaberetur, qui maximas et florentissimas nationes aliquando perculerunt. Etenim 
necesse est, ut simihtudinem doctrinarum exitus 
similes consequantur : et quoniam in eodem vitio 
sunt semina, fieri non potest, quin fructus plane 
eosdem efi"undant. Immo vero majores fortasse 
poenas violatas religionis gens italica lueret, quia 
perfidiam et impietatem culpa ingrati animi cumularet. Non enim casu aliquo, aut levi hominum 
voluntate datum est Italiae, ut partse per Jesum 
Christum salutis vel a principio esset particeps, 
et beati Petri Sedem in sinu gremioque suo collocatam possideret, et longo sstatum cursu iis, quae 
a religione catholica sponte fluunt, maximis et 
divinis beneficiis perfrueretur. Quapropter metuendum sibi magnopere esset quod ingratis populis 
Paullus Apostolus minaciter nunciavit, « Terra 
scepe venienterii super se Mbens wibrem^ et generans herdam opportunmn illis a quibus colitur 
accipit benedictionem a Deo: proferens autem 
spinas et tribulos, reproba est et maledicto proxima , cujus consummatio in comljustionem i ». 
Prohibeat Deus hanc tantam formidinem ; atque 
omnes pericula serio considerent, quae partim jam 
adsunt, partim impendent ab iis, qui non communi utilitati, sed sectarum commodis servientes, 
capitales cum Ecclesia inimicitias exercent. Qui 
si saperent, si vera caritate patrise tenerentur, 
certe nec de Ecclesia difEderent, nec de nativa 
ejus libertate detrahere , iajariosis suspicionibus 
adducti, conarentur; immo vero consilia ab ea 
oppugnanda ad tuendam adjuvandamque verterent: idque in primis providerent, ut Pontifex 
Romanus sua jura reciperet. — Etenim suscepta 
cum Apostolica Sede contentio quanto plus Ecclesise nocet , tanto minus est incolumitati rerum italicarum profutura. De qua re alio loco 
mentem Nostram declaravimus: « Dicite, publicas Italise res neque prosperitate florere, neque diuturna tranquillitate posse consistere, 
nisi Romanae Sedis dignitati et summi Pontificis 
libertati, prout omnia jura postulant, fuerit consultum. » 

Quapropter, cum nibil magis velimus, quam ut 
res christiana salva sit, cumque praesenti italicarum gentium discrimine commoveamur, Vos vehementius quam unquam alias, Venerabiles Fratres, hortamur, ut studium caritatemque Vestram 
ad comparanda tot malorum remedia Nobiscum 
conferatis. — Et primum quidem edocete summa 
cum cura populos, quanti sit fidem catholicam 
possidere, et quam magna ejusdem tuendse necessitas. — Quoniam vero hostes et oppugnatores 
catholici nominis, quo facilius male cautos decipiant, multis in rebus aliud agunt, aliud simulant, 
valde interest occulta eorum consilia patefieri in 
lucemque proferri, ut scilicet, comperto quid reapse velint et qua caussa contendant, excitetur in 
catholicis hominibus ardor animi, et Ecclesiam, 
Romanum Pontificem, hoc est salutem suam, viriliter aperteque defendant. 

Multorum ad hanc diem virtus, quse plurimum 
potuisset, visa est aliquantum in agendo lenta et 
in labore remissa, sive quod insueti rerum essent
animi, sive quod periculorum non satis fuerit 
magnitudo perspecta. Nunc vero, cognitis experiendo temporibus, nihil esset perniciosius, quam 
perferre oscitanter longinquam improborum malitiam, expeditumque ipsis locum relinquere rei 
christiansB ad libidinem suam diutius vexandse. 
li quidem prudentiores quam filii lucis multa 
jam ausi : inferiores numero, calliditate et opibus validiores, haud longo tempore magna apud 
nos malorum incendia excitaverunt. Intelligant 
igitur quicumque amant catholicum nomen, tempus jam esse couari aliquid, et nuUo pacto languori desidiaique se dedere, cum nemo celerius 
opprimatur, quam qui vecordi securitate quiescunt. Videant quam nihil reformidarit veterum 
illorum nobilis et opercsa virtus: quorum et laboribus et sanguine fides catholica adolevit. Vos 
autem, Venerabiles Fratres , excitate cessantes, 
cunctantes impellite: exemplo et auctoritate Vestra universos confirmate ad exercenda constanter 
et fortiter officia, quibus actio vitae christianse 
continetur. — Ad hanc alendam augendamque 
experrectam virtutem, curare ac providere opus 
est, ut numero, consensu, efficiendis rebus, floreant lateque amplificentur societates, quibus maxime propositum sit fidei christianse virtutumque 
ceterarum retinere et incitare studia. Tales sunt 
consociationes juvenum, opificum ; quaeque constitutse sunt aut coetibus catholicorum hominum in 
tempora certa agendis, aut inopias miserorum levandse, et tuendas dierum festorum religioni, et 
pueris ex infima plebe erudiendis ; aliaeque ex eodem genere complures. — Et cum rei christianse 
quam maxime intersit Pontificem Romanum in 
gubernanda Ecclesia et esse et videri ab omni 
periculo, molestia, difficultate liberum, quantum 
lege possunt agendo, rogando, contendendo, tantum, Pontificis caussa, enitantur et efficiant; neque ante quiescant, quam sit Nobis, reapse non 
specie, libertas restituta, quacum non modo Ec
clesiae bonum, sed et secundus rerum italicarum 
cursus , et christianarum gentium tranquillitas 
necessario quodam vinculo conjungitur. 

Deinde vero permagmi refert publicari et longe 
lateque fluere salubriter scripta. — Qui capitali 
odio ab Ecclesia dissident, scriptis editis decertare, iisque tamquam aptissimis ad nocendum armis uti consueverunt. Hinc teterrima librorum 
colluvies, hinc turbulentse et iniquse ephemerides, 
quarum vesanos impetus nec leg"es frenant, nec 
verecundia continet. Quidquid est proximis his 
annis per seditionem et turbas gestum, jure gestum esse defendunt: dissimulant aut adulterant 
verum: Ecclesiam et Pontificem maximum quotidianis maledictis falsisque criminationibus hostiliter petunt: nec ullae sunt tam absurdae pestiferseque opiniones, quas non disseminare passim 
aggrediautur. Hujus igitur tanti mali, quod serpit quotidie latius, sedulo prohibenda vis est : nimirum oportet severe et graviter adducere multitudinem, ut intento animo sibi caveat, et prudentem in legendo delectum religiosissime servare 
velit. Prseterea scripta scriptis opponenda, ut ars 
quse potest plurimum ad perniciem eadem ad hominum salutem et beneficium transferatur, atque 
inde remedia suppetant, unde mala venena quseruntur. — Quam ad rem optabile est, ut saltem 
in singulis provinciis ratio aliqua instituatur demonstrandi publice, quae et quanta sint singulorum christianorum in Ecclesiam officia, vulgatis 
ad id scriptionibus crebris, et, quoad fieri potest, 
quotidianis. In primis autem sint in conspectu 
posita religionis catholicse in omnes gentes praeclara merita: explicetur oratione virtus ejus privatis publicisque rebus maxime prospera et salutaris ; statuatur quanti sit, celeriter Ecclesiam ad 
illum dignitatis locum in civitate revocari, quem 
et divina ejus magnitudo, et publica gentium utilitas vehementer postulat. — Harum rerum caussa 
necesse est, ut qui animum ad scribendum appulerint, plura teneant : videlicet idem omnes in scribendo spectent : quod maxime expedit, id constituant 
judicio certo et efficiant : nihil ex iis rebus prsetermittant, quarum utilis atque expetenda cognitio videatur: gravitate et moderatione dicendi retenta, 
errores et vitia reprehendant, sic tamen ut careat 
acerbitate reprehensio, personisque parcatur: deinde orationem adhibeant planam atque evidentem, 
quam facile queat multitudo percipere. — Reliqui 
autem omnes, qui vere et ex animo cupiunt, florere res et sacras et civiles ing^enio hominum litterisque defensas, hos litterarum ingeniique fructus tueri liberalitate sua studeant; et ut quisque 
ditior est, ita potissimum re fortunaque sustineat. 
lis enim, qui scribendo dant operam, omnino afferenda sunt hujus generis adjumenta: sine quibus aut nullos ipsorum industria habitura est 
exitus, aut incertos et perexigos. — In quibus 
rebus omnibus si quid nostris hominibus incommodi impendet, si qua est dimicatio subeunda, 
audeant tamen sese obvios ferre , cum homini 
christiano nulla sit adeundi vel incommoda vel 
labores caussa justior, quam ne lacerari ab improbis relig^ionem patiatur. Neque enim hac filios 
lege Ecclesia aut genuit aut educavit, ut, cum 
tempus et necessitas cogeret, nullam ab iis opem 
expectaret, sed ut singuli eorum otio privatisque 
utilitatibus salutem animarum et incolumitatem 
rei christianae anteponerent, 

Praecipuse autem curae cogitationesque Vestrse, 
Venerabiles Fratres, in eo evigilare debent, ut 
ministros Dei idoneos rite instituatis. Quod si Episcoporum est plurimum operae et studii in fingenda 
probe omni juventute ponere , longe plus ipsos 
elaborare in clericis verum est, qui in Ecclesiae 
spem adolescunt, et participes adjutoresque munerum sanctissimorum sunt aliquando futuri. — 
Caussae profecto g^raves et omnium setatum communes decora virtutum multa et magna in sacerdotibus postulant: verumtamen nostra hsec aetas 

plura quoque et majora admodum flagitat. Revera fidei catholicse defensio, in qua laborare maxime sacerdotum debet industria, et qu8B est tantopere his temporibus necessaria, doctrinam desiderat non vulgarem neque mediocrem, sed exquisitam et variam; quse non modo sacras, sed etiam 
philosophicas disciplinas complectatur, et physicorum sit atque historicorum tractatione locuples. 
Eripiendus est enim error hominum multiplex, 
singula christianae sapientiae fundamenta conveilentium: luctandumque persaepe cum adversariis 
apparatissimis , in disputando pertinacibus , qui 
subsidia sibi ex omni scientiarum genere astute 
conquirunt. — Similiter cum hodie magna sit et 
ad plures diffusa corruptela morum, singularem 
prorsus oportet in sacerdotibus esse virtutis constantiseque prsestantiam, Fugere quippe consuetudinem hominum minime possunt: immo applicare se propius ad multitudinem ipsis officii sui 
muneribus jubentur: idque in mediis civitatibus, 
ubi nuUa jam fere libido est, quin permissam 
habeat et solutam licentiam. Ex quo intelligitur, 
virtutem in Clero tantum habere virium hoc tempore debere, ut possit se ipsa tueri firmiter, et 
omnia cum blandimenta cupiditatum vincere, tum 
exemplorum pericula sospes superare. — Prseterea 
conditas in Ecclesiae perniciem leges consecuta 
passim clericorum paucitas est : ita plane, ut eos, 
qui in sacros ordines Dei munere leguntur, duplicare operam suam necesse sit, et excellenti sedulitate, studio, devotione exiguam copiam compensare. Quod quidem utiliter facere non possunt, 
nisi animum gerant tenacem propositi, abstinentem, incorruptum, caritate flagrantem, in laboribus pro salute hominum sempiterna suscipiendis 
promptum semper atque alacrem. Atqui ad hujusmodi munera est adhibenda praeparatio diuturna 
et diligens: non enim tantis rebus facile et celeriter assuescitur. Atque illi sane in sacerdotio integre sancteque versabuntur, qui sese in hoc genere 

 

ab adolescentia excoluerint, et tantum disciplina 
profecerint, ut ad eas virtutes, quse commemoratae 
sunt, non tam instituti quam nati videantur. 

His de caussis, Venerabiles Fratres, jure Seminaria clericorum sibi vindicant plurimas et maximas animi, consilii, vigilantise Vestrse partes. Quod 
ad virtutem et mores, minime fugit sapientiam 
Vestram, quibus abundare prseceptis et institutis 
adolescentem clericorum aetatem oporteat. — In 
gravioribus autem disciplinis, Litterse Nostrae Encyclicae — ^terni Patris — viam rationemque 
studiorum optimam indicaverunt. Sed quoniam in 
tanto ingeniorum cursu plura sunt sapienter et 
utiliter inventa, quse minus decet non habere perspecta, prsesertim cum homines impii quidquid incrementi affert dies in hoc gen^re, tamquam nova 
tela in veritates divinitus traditas intorquere consueverint, date operam, Venerabiles Fratres, quantum potestis, ut alumna sacrorum juventus non 
modo sit ab investigatione naturse instructior, sed 
etiam iis artibus apprime erudita, quae cum sacrarum Litterarum vel interpretatione vel auctoritate 
cognationem habeant. — IUud certe non ignoramus, ad elegantiam studiorum optimorum multas 
res esse necessarias: quarum tamen sacris Seminariis italicis adimunt aut minuunt importunse leges 
facultatem. — Sed hac etiam in re terapus postulat, ut largitate et munificentia bene de religione 
catholica promereri nostrates studeant. Voluntas 
majorum pia et benefica egregie ejusmodi necessitatibus providerat; atque illud Ecclesia assequi 
prudentia et parsimonia potuerat, ut tutelam et 
conservationem rerum sacrarum nequaquam haberet necesse caritati filiorum suorum commendare. Sed patrimonium ejus leg"itimum seque ac 
sacrosanctum, cui superiorum sstatum injuria pepercerat, nostrorum temporum procella dissipavit: 
quare caussa renascitur, cur qui diligunt catholicum 
nomen, animum inducant majorum liberalitatem 
renovare. Profecto Gallorum, Belgarum, aliorumque in caussa haud multum dissimili illustria sunt 
munificentise documenta, non modo sequalium, sed 
etiam posterorum admiratione dignissima. Neque 
dubitamus, quin italica gens, communium rerum 
consideratione permota, id pro viribus actura sit, 
ut et se patribus suis dignam impertiat, et ex fraternis exemplis capiat quod imitetur. 

In his rebus, quas diximus, profecto haud minimam habemus spem solatii incolumitatisque repositam. — Verum cum in omnibus consiliis, tum 
maxime in iis, quse salutis publicae caussa suscipiuntur, omnino ad humana praesidia accedere necesse est opem omnipotentis Dei, cujus in potestate 
sunt non minus singulorum hominum voluntates, 
quam cursus et fortuna imperiorum. Quapropter 
invocaudus summis precibus Deus, orandusque, ut 
tot ejus beneficiis ornatam atque auctam respiciat 
Italiam; in eaque fidem catholicam, quod est maximum bonum, cunctis periculorum suspicionibus 
depulsis, perpetuo tueatur. Hanc ipsam ob caussam imploranda suppliciter est Immaculata Virgo 
Maria, magna Dei parens, fautrix et adjutrix consiliorum optimorum, una cum sanctissimo Sponso 
ejus Josepho, custode et patrono gentium christianarum. Ac pari studio obsecrare opus est Petrum 
et Paullum, magnos Apostolos, ut in italicis gentibus fructum laborum suorum incolumem custodiant, nomenque catholicum, quod majoribus nostris suo ipsi sanguine pepererunt, apud seros posteros sanctum inviolatumque conservent. 

Horum omnium cselesti patrocinio freti, auspicem divinorum munerum, et prsecipuae benevolentiae Nostrse testera , Apostolicam Benedictionem 
Vobis universis, Venerabiles Fratres, et popuhs 
fidei Vestrae commissis , peramanter in Domino 
impertimus. 

Datum Romse apud S. Petrum, die xv Februarii 
an. MDCCCLXXXII, Pontificatus Nostri anno quarto. 

LEO PP. XIII.