Formula Concordiae Epitome


Epitome Articulorum, de quibus controversiae ortae sunt, inter
theologos Augustanae Confessionis: qui in repetitione sequenti,
secundum verbi Dei praescriptum, pie declarati sunt, et conciliati.

DE COMPENDIARIA REGULA ATQUE NORMA 

ad quam omnia dogmata exigenda, et quae inciderunt certamina, pie
declaranda et componenda sunt.

[1] Credimus, confitemur, et docemus, unicam regulam, et normam,
secundum quam omnia dogmata, omnesque doctores aestimari et iudicari
oporteat, nullam omnino aliam esse, quam Prophetica et Apostolica
scripta cum Veteris, tum Novi Testamenti, sicut scriptum est:
Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.
Et Divus Paulus inquit:
Etiamsi Angelus de coelo aliud praedicet Evangelium, anathema sit.

[2] Reliqua vero sive Patrum sive Neotericorum scripta, quocunque
veniant nomine, sacris literis nequaquam sunt aequiparanda, sed
universa illis ita subiicienda sunt, ut alia ratione non recipiantur,
nisi testium loco: qui doceant, quod etiam post Apostolorum tempora,
et in quibus partibus orbis, doctrina illa Prophetarum et Apostolorum
sincerior conservata sit.

[3] Et quia statim post Apostolorum tempora, imo etiam cum adhuc
superstites essent, falsi doctores et haeretici exorti sunt, contra
quos in primitiva Ecclesia Symbola sunt composita, id est, breves et
categoricae confessiones, quae unanimem Catholicae Christianae fidei
Consensum et Confessionem Orthodoxorum et verae Ecclesiae
complectebantur (ut sunt Symbolum Apostolicum, Nicenum, et
Athanasianum) profitemur publice nos illa amplecti, et reiicimus omnes
haereses, omniaque dogmata, quae contra illorum sententiam unquam in
Ecclesiam Dei sunt invecta.

[4] Quod vero ad schismata in negotiis fidei attinet, quae in nostra
tempora inciderunt, iudicamus, unanimem consensum, et declarationem
Christianae nostrae fidei et Confessionis, in primis contra Papatum,
et huius falsos ac idololatricos cultus, et superstitiones, et alias
sectas, esse nostri temporis Symbolum, Augustanam illam primam, et non
mutatam Confessionem, quae Imperatori Carolo V. Augustae Anno 30. in
magnis imperii Comitiis, exhibita est: Similiter et Apologiam, et
Articulos Smalcaldicos Anno 37. conscriptos, et praecipuorum
Theologorum illius temporis subscriptione comprobatos.

[5] Et quia haec Religionis causa etiam ad Laicos, quos vocant,
spectat, eorumque perpetua salus agitur: profitemur publice, nos etiam
amplecti Minorem et Maiorem D. Lutheri Catechismos, ut ii Tomis
Lutheri sunt inserti: quod eos quasi Laicorum Biblia esse censeamus,
in quibus omnia illa breviter comprehenduntur, quae in sacra scriptura
fusius tractantur, et quorum cognitio homini Christiano ad aeternam
salutem est necessaria.

[6] Ad has rationes, paulo ante monstratas, omnis doctrina in
Religionis negotio conformanda est, et, si quid iis contrarium esse
deprehenditur, id reiiciendum atque damnandum est: quippe quod cum
unanimi fidei nostrae declaratione pugnet.

[7] Hoc modo luculentum discrimen inter sacras veteris et novi
Testamenti literas, et omnia aliorum scripta retinetur: et sola sacra
scriptura, Iudex, norma et regula, agnoscitur, ad quam, ceu ad Lydium
lapidem, omnia dogmata exigenda sunt et iudicanda, an pia, an impia,
an vera, an vero falsa sint.

[8] Caetera autem Symbola, et alia scripta, quorum paulo ante
mentionem fecimus, non obtinent autoritatem Iudicis: haec enim
dignitas solis sacris literis debetur: sed duntaxat pro Religione
nostra testimonium dicunt, eamque explicant, ac ostendunt, quomodo
singulis temporibus sacrae literae in articulis controversis in
Ecclesia Dei a doctoribus, qui tum vixerunt, intellectae et explicatae
fuerint, et quibus rationibus dogmata cum sacra scriptura pugnantia
reiecta et condemnata sint.

I. DE PECCATO ORIGINIS.

Status controversiae. 

[1] An peccatum Originale sit proprie, et absque omni discrimine, IPSA
hominis corrupti NATURA, SUBSTANTIA et ESSENTIA, aut certe principalis
et praestantissima pars ipsius substantiae: utpote, IPSA rationalis
ANIMA, in summo suo gradu, et in summis ipsius viribus considerata. An
vero inter hominis Substantiam, Naturam, essentiam, corpus, et animam,
etiam post lapsum humani generis, et inter Originale peccatum aliquod
sit discrimen, ita, ut aliud sit IPSA NATURA, et aliud IPSUM PECCATUM
Originis, quod in Natura corrupta haeret, et Naturam etiam depravat.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina, fides et Confessio, cum superiore Norma et
compendiosa declaratione consentiens.

[2] I. Credimus, docemus, et confitemur, quod sit aliquod discrimen
inter IPSAM hominis NATURAM, non tantum, quemadmodum initio a Deo
purus, et sanctus, et absque peccato homo conditus est, verum etiam,
qualem iam post lapsum naturam illam habemus: discrimen, inquam, inter
IPSAM Naturam, quae etiam post lapsum est, permanetque Dei creatura,
et inter peccatum Originis: Et, quod tanta sit illa Naturae et peccati
Originalis differentia, quanta est inter opus Dei, et inter opus
Diaboli.

[3] II. Credimus, docemus, et confitemur, quod summo studio hoc
discrimen sit conservandum: propterea quod illud dogma, nullum
videlicet, inter Naturam hominis corrupti et inter peccatum Originis
esse discrimen, cum praecipuis fidei nostrae articulis (de creatione,
de redemtione, de sanctificatione, et resurrectione carnis nostrae)
pugnet, neque salvis hisce articulis stare possit.

[4] Deus enim non modo Adami et Hevae corpus et animam, ante lapsum,
verum etiam corpora et animas nostras, post lapsum, creavit: etsi haec
iam sunt corrupta. Et sane hodie Dominus animas et corpora nostra,
creaturas et opus suum esse agnoscit,
Sicut scriptum est: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me totum
in circuitu.

[5] Et Filius Dei unione personali illam humanam naturam, sed sine
peccato, assumsit: et non alienam, sed nostram carnem sibi adiungens
arctissime copulavit: eiusque assumtae carnis ratione vere frater
noster factus est: ut scriptura testatur, Hebr. 2. Posteaquam pueri
commercium habent cum carne et sanguine, et ipse similiter particeps
factus est eorundem. Item: Non Angelos assumit, sed semen Abrahae
assumit, unde et debuit per omnia fratribus assimilari, excepto
peccato. [6] Eandem humanam nostram Naturam, (opus videlicet suum)
Christus REDEMIT: eandem (quae ipsius opus est) sanctificat: eandem a
mortuis resuscitat, et ingenti gloria (opus videlicet suum)
ornat. Peccatum autem Originale non creavit, non assumsit, non
redemit, non sanctificat, non resuscitabit in electis, neque unquam
gloria coelesti ornabit aut salvabit, sed in beata illa resurrectione
plane abolitum erit.

[7] Ex his, quae a nobis allata sunt, discrimen inter corruptam
Naturam, et inter corruptionem, quae NATURAE infixa est, et per quam
Natura est corrupta, facile agnosci potest.

[8] III. Vicissim autem credimus, docemus atque confitemur, peccatum
originis non esse levem, sed tam profundam humanae Naturae
corruptionem, quae nihil sanum, nihil incorruptum, in corpore et anima
hominis, atque adeo in interioribus et exterioribus viribus eius
reliquit. Sicut Ecclesia canit: Lapsus Adae vi pessima, Humana tota
massa, Natura et ipsa essentia, corrupta, luce cassa, etc. [9] Hoc
quantum sit malum, verbis revera est inexplicabile: neque humanae
rationis acumine indagari, sed duntaxat per verbum Dei revelatum
agnosci potest. [10] Et sane affirmamus, quod hanc naturae
corruptionem ab IPSA Natura, nemo, nisi solus Deus, separare queat: id
quod per mortem in beata illa Resurrectione plene fiet. Ibi enim ea
ipsa Natura nostra, quam nunc circumferimus, absque peccato Originis,
et ab eodem omnino separata et remota resurget, et aeterna felicitate
fruetur. Sic enim scriptum est: Pelle mea circumdabor, et in carne mea
videbo Deum, quem ego visurus sum mihi, et oculi mei eum conspecturi
sunt.

NEGATIVA. 

Reiectio falsorum dogmatum, quae commemoratae sanae doctrinae repugnant.

[11] I. Reiicimus ergo et damnamus dogma illud, quo asseritur,
peccatum Originale tantummodo REATUM et debitum esse, ex alieno
delicto, absque ulla naturae nostrae corruptione, in nos derivatum.

[12] II. Item, Concupiscentias pravas non esse peccatum, sed
concreatas Naturae conditiones et proprietates quasdam Essentiales:
aut, defectus illos, et malum ingens a nobis paulo ante commemoratum,
non esse peccatum, propter quod homo, Christo non insertus, sit filius
irae.

[13] III. Reiicimus etiam Pelagianam haeresin, qua asseritur, hominis
naturam post lapsum incorruptam esse: et quidem in spiritualibus rebus
totam bonam et puram in viribus suis naturalibus mansisse.

[14] IV. Item, Peccatum Originis externum, levem, et nullius prope
momenti esse naevum, aut aspersam quandam maculam: sub qua nihilominus
natura bonas suas vires, etiam in rebus spiritualibus retinuerit.

[15] V. Item, Peccatum Originale tantum esse externum impedimentum
bonarum spiritualium virium, et non esse despoliationem et defectum
earundem, sicuti cum Magnes allii succo illinitur, vis eius naturalis
attrahendi ferrum non tollitur, sed tantum impeditur: aut, sicut
macula de facie, aut color de pariete abstergi facile potest.

[16] VI. Item, Hominis Naturam et essentiam non prorsus esse
corruptam: sed aliquid boni adhuc in homine reliquum, etiam in rebus
spiritualibus: videlicet, bonitatem, capacitatem, aptitudinem,
facultatem, industriam, aut vires, quibus in rebus spiritualibus
inchoare aliquid boni, operari, aut cooperari valeat.

[17] VII. Contra autem reiicimus etiam falsum dogma Manichaeorum, cum
docetur: peccatum Originis tanquam quiddam essentiale atque
substantiale a Satana in Naturam esse infusum, et cum eadem permixtum:
quemadmodum venenum et vinum miscentur.

[18] VIII. Item, Non ipsum animalem hominem, sed aliquid aliud, et
peregrinum quiddam, quod sit in homine, peccare: ideoque non ipsam
Naturam, sed tantummodo peccatum Originale in natura existens,
accusari.

[19] IX. Reiicimus etiam atque damnamus, ut Manichaeum errorem, quando
docetur, Originale peccatum proprie, et quidem nullo posito
discrimine, esse IPSAM hominis corrupti Substantiam, Naturam, et
Essentiam: ita, ut inter Naturam corruptam post lapsum, per se ipsam
consideratam, et inter peccatum Originis nulla prorsus sit
differentia, neque ulla distinctio cogitari, aut saltem peccatum illud
a Natura cogitatione discerni possit.

[20] X. D. Lutherus quidem Originis illud malum, peccatum Naturae,
personale, essentiale vocat: sed non eam ob causam, quasi Natura,
persona, aut essentia hominis, absque omni discrimine, sit ipsum
peccatum Originis: sed ideo ad hunc modum loquitur, ut huiusmodi
phrasibus discrimen inter peccatum Originale, quod humanae naturae
infixum est, et inter alia peccata, quae actualia vocantur, melius
intelligi possit.

[21] XI. Peccatum enim Originis non est quoddam delictum, quod actu
perpetratur: sed intime inhaeret infixum ipsi naturae, Substantiae, et
Essentiae hominis. Et quidem, si maxime nulla unquam prava cogitatio
in corde hominis corrupti exoriretur: si nullum verbum otiosum
proferretur: si nullum malum opus, aut facinus designaretur: tamen
Natura nihilominus corrupta est per Originale peccatum, quod nobis
ratione corrupti seminis agnatum est: quod ipsum etiam scaturigo est
omnium aliorum actualium peccatorum, ut sunt pravae cogitationes,
prava colloquia, prave et scelerate facta.
Sic enim scriptum legimus:
Ex corde oriuntur cogitationes malae.
Et alibi:
Omne figmentum cordis tantummodo malum est, a pueritia.

[22] XII. Est etiam diligenter observanda varia significatio vocabuli
(Naturae) cuius aequivocatione Manichaei abutentes, errorem suum
occultant, multosque simplices homines in errorem inducunt. Quandoque
enim (Natura) ipsam hominis substantiam significat: ut, cum dicimus:
Deus humanam Naturam creavit. Interdum vero per vocabulum, Naturae,
intelligitur, ingenium, conditio, defectus, aut vitium alicuius rei,
in ipsa natura insitum et inhaerens. Ut cum dicimus: Serpentis natura
est, icere: Hominis natura est peccare, et peccatum. Et in hac
posteriore significatione vocabulum (Naturae) non ipsam hominis
substantiam, sed aliquid, quod in natura aut substantia fixum
inhaeret, denotat.

[23] XIII. Quod vero ad Latina vocabula Substantiae et Accidentis
attinet, cum ea non sint scripturae sacrae vocabula, praeterea etiam a
plebe non intelligantur, abstinendum est ab illis in publicis sacris
concionibus: ubi indocta plebs docetur: et hac in re simplicium et
rudiorum merito habenda est ratio.

[24] In scholis autem, et apud homines doctos (quibus horum
vocabulorum significatio nota est, et qui iisdem recte atque citra
abusum uti possunt, proprie discernentes essentiam alicuius rei ab eo,
quod aliunde ei accidit et per accidens inhaeret) in disputatione de
peccato Originis, retinenda sunt.

[25] Nam hisce vocabulis discrimen inter opus Dei, et inter opus
Diaboli quam maxime perspicue explicari potest. Diabolus enim
substantiam nullam creare, sed tantummodo, per accidens, permittente
Domino, substantiam a Deo creatam depravare potest.

II. DE LIBERO ARBITRIO.

Status controversiae. 

[1] Cum hominis voluntas quadruplicem habeat considerationem, Primo,
ante lapsum: Secundo, post lapsum: Tertio, post regenerationem:
Quarto, post resurrectionem carnis: Nunc quaestio praecipua est tantum
de voluntate et viribus hominis in secundo statu, quasnam vires, post
lapsum primorum parentum nostrorum, ante regenerationem ex seipso
habeat, in rebus spiritualibus: an propriis viribus, antequam per
spiritum Dei fuerit regeneratus, possit sese ad gratiam Dei applicare
et praeparare: et num gratiam divinam (quae illi per Spiritum sanctum,
in verbo et Sacramentis divinitus institutis offertur) accipere et
apprehendere possit, nec ne.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina de hoc articulo, cum immota Regula verbi divini
congruens.

[2] I. De hoc negotio haec est fides, doctrina et confessio nostra:
quod, videlicet, hominis intellectus et ratio, in rebus spiritualibus
prorsus sint caeca, nihilque propriis viribus intelligere
possint. Sicut scriptum est: Animalis homo non percipit ea, quae sunt
spiritus: stultitia illi est, et non potest intelligere, quia de
spiritualibus examinatur.

[3] II. Credimus, docemus, et confitemur etiam: Voluntatem hominis
nondum renatam, non tantum a Deo esse aversam, verum etiam inimicam
Deo factam: ita ut tantummodo ea velit et cupiat, iisque delectetur,
quae mala sunt, et voluntati divinae repugnant. Scriptum est enim:
Sensus et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia
sua. Item: Affectus carnis inimicitia est adversus
Deum: neque enim legi subiicitur, ac ne potest id
quidem. Itaque credimus, quantum abest, ut corpus
mortuum seipsum vivificare, atque sibiipsi corporalem vitam restituere
possit, tantum abesse, ut homo, qui ratione peccati spiritualiter
mortuus est, seipsum in vitam spiritualem revocandi ullam facultatem
habeat, sicut scriptum est: Cum essemus mortui in peccatis,
convivificavit nos cum Christo, etc. Itaque etiam
ex nobismetipsis, tanquam ex nobis, non sumus idonei, ut aliquid boni
cogitemus: quod vero idonei sumus, idipsum a Deo
est.

[4] III. Conversionem autem hominis operatur Spiritus sanctus non sine
mediis: sed ad eam efficiendam uti solet praedicatione, et
auscultatione verbi Dei, sicut scriptum est: Evangelion est potentia
Dei ad salutem omni credenti.
[5] Et: Fides est ex auditu verbi Dei. Et sane vult
Dominus, ut ipsius Verbum audiatur, neque ad illius praedicationem
aures obdurentur. Huic verbo adest praesens
Spiritus sanctus, et corda hominum aperit, ut, sicut Lydia in Actis
Apostolicis, diligenter attendant, et ita
convertantur, sola gratia et virtute Spiritus sancti, cuius unius et
solius opus est hominis conversio.
[6] Si enim Spiritus sancti gratia absit, nostrum velle, et currere,
nostrum plantare, seminare, et rigare, prorsus
frustranea sunt: si, videlicet, ille incrementum non largiatur, Sicut
Christus inquit: Sine me nihil potestis facere.
Et his quidem paucis verbis Christus libero arbitrio omnes vires
derogat, omniaque gratiae divinae adscribit: ne quis coram Deo habeat,
de quo glorietur.

NEGATIVA. 

Reiectio contrariae et falsae doctrinae.

[7] Repudiamus igitur et damnamus omnes, quos iam recitabimus,
errores, cum verbi divini regula non congruentes.

[8] I. Primo delirum philosophorum Stoicorum dogma, quemadmodum et
Manichaeorum furorem, qui docuerunt, omnia quae eveniant necessario
fieri, et aliter fieri prorsus non posse: et hominem omnia coactum
facere, etiam ea, quae in rebus externis agat: eumque ad designanda
mala opera et scelera (qualia sunt, libidines vagae, rapinae, caedes,
furta, et similia) cogi.

[9] II. Repudiamus etiam crassum illum Pelagianorum errorem, qui
asserere non dubitarunt, quod homo propriis viribus, sine gratia
Spiritus sancti sese ad Deum convertere, Evangelio credere, legi
divinae ex animo parere, et hac ratione peccatorum remissionem ac
vitam aeternam ipse promereri valeat.

[10] III. Praeter hos errores reiicimus et Semipelagianorum falsum
dogma, qui docent, hominem propriis viribus inchoare posse suam
conversionem: absolvere autem, sine Spiritus sancti gratia, non posse.

[11] IV. Item, cum docetur, licet homo non renatus, ratione liberi
Arbitrii, ante sui regenerationem infirmior quidem sit, quam ut
conversionis suae initium facere, atque propriis viribus sese ad Deum
convertere, et legi Dei toto corde parere valeat: tamen, si Spiritus
sanctus praedicatione verbi initium fecerit, suamque gratiam in verbo
homini obtulerit, tum hominis voluntatem, propriis et naturalibus suis
viribus quodammodo aliquid, licet id modiculum, infirmum, et languidum
admodum sit, conversionem adiuvare, atque cooperari, et seipsam ad
gratiam applicare, praeparare, eam apprehendere, amplecti, et
Evangelio credere posse.

[12] V. Item, Hominem, post regenerationem, legem Dei perfecte
observare atque implere posse: eamque impletionem esse nostram coram
Deo iustitiam, qua vitam aeternam promereamur.

[13] VI. Reiicimus etiam, damnamusque Enthusiastarum errorem: qui
fingunt, Deum immediate, absque verbi Dei auditu, et sine
Sacramentorum usu, homines ad se trahere, illuminare, iustificare et
salvare.

[14] VII. Item, Deum in conversione et regeneratione hominis,
Substantiam et Essentiam veteris Adami, et praecipue animam rationalem
penitus abolere, novamque animae essentiam ex nihilo, in illa
conversione et regeneratione creare.

[15] VIII. Item, Cum hi sermones citra declarationem usurpantur, quod
videlicet hominis voluntas, ante conversionem, in ipsa conversione, et
post conversionem, Spiritui sancto repugnet: et quod Spiritus sanctus
iis detur, qui ex proposito et pertinaciter ipsi resistunt. Nam Deus
in conversione ex nolentibus volentes facit, et in volentibus habitat:
ut Augustinus loqui solet.

[16] Quod vero ad dicta quaedam, tum Patrum, tum Neotericorum
quorundam doctorum attinet: Deus trahit, sed volentem trahit: et,
hominis voluntas in conversione non est otiosa, sed agit aliquid:
iudicamus haec formae sanorum verborum non esse analoga. Afferuntur
enim haec dicta ad confirmandam falsam opinionem, de viribus humani
arbitrii in hominis conversione, contra doctrinam, quae soli gratiae
divinae id opus attribuit. Ideoque ab eiusmodi sermonibus, quando de
conversione hominis ad Deum agitur, abstinendum censemus.

[17] Contra autem recte docetur, quod Dominus in conversione, per
Spiritus sancti tractionem (id est, motum et operationem) ex hominibus
repugnantibus et nolentibus, volentes homines faciat: et quod post
conversionem in quotidianis poenitentiae exercitiis hominis renati
voluntas non sit otiosa, sed omnibus Spiritus sancti operibus, quae
ille per nos efficit, etiam cooperetur.

[18] Item, Quod D. Lutherus scripsit, hominis voluntatem in
conversione pure passive se habere: id recte et dextre est
accipiendum, videlicet, respectu divinae gratiae in accendendis novis
motibus: hoc est, de eo intelligi oportet, quando Spiritus Dei per
verbum auditum, aut per usum Sacramentorum hominis voluntatem
aggreditur, et conversionem atque regenerationem in homine
operatur. Postquam enim Spiritus sanctus hoc ipsum iam operatus est,
atque effecit, hominisque voluntatem sola sua divina virtute et
operatione immutavit atque renovavit: tunc revera hominis nova illa
voluntas instrumentum est et organon Dei Spiritus sancti, ut ea non
modo gratiam apprehendat, verum etiam in operibus sequentibus Spiritui
sancto cooperetur.

[19] Relinquuntur igitur ante conversionem hominis duae tantum
efficientes causae, (ad conversionem efficaces) nimirum Spiritus
sanctus, et verbum Dei, quod est instrumentum Spiritus sancti, quo
conversionem hominis efficit. Hoc verbum homo certe audire debet: sed
tamen ut illud ipsum vera fide amplectatur, id nequaquam suis viribus
propriis, sed sola gratia et operatione Dei Spiritus sancti obtinere
potest.

III. DE IUSTITIA FIDEI CORAM DEO.

Status controversiae. 

[1] Unanimi consensu (ad normam verbi divini et sententiam Augustanae
Confessionis) in Ecclesiis nostris docetur, nos peccatores longe
miserrimos sola in Christum fide coram Deo iustificari et salvari: ita
ut Christus solus nostra sit iustitia. Hic autem Iesus Christus
salvator noster, et iustitia nostra, verus Deus est, et verus homo,
etenim divina et humana naturae in ipso sunt personaliter unitae.
Quaesitum igitur fuit: secundum quam naturam Christus nostra sit
iustitia? Et hac occasione duo errores et quidem inter se pugnantes,
Ecclesias quasdam perturbarunt.

[2] Una enim pars sensit, Christum tantummodo secundum divinam naturam
esse nostram iustitiam: si, videlicet, ille per fidem in nobis
habitet: etenim omnia hominum peccata, collata nimirum cum illa per
fidem inhabitante divinitate, esse instar unius guttulae aquae, cum
magno mari comparatae. Contra hanc opinionem alii quidam asseruerunt,
Christum esse nostram coram Deo iustitiam, duntaxat secundum humanam
naturam.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina piarum Ecclesiarum, utrique commemorato errori opposita.

[3] I. Ad refellendum utrunque errorem, credimus, docemus, et
confitemur unanimiter, quod Christus vere sit nostra iustitia: sed
tamen neque secundum solam divinam naturam, neque secundum solam
humanam naturam, sed totus Christus, secundum utranque naturam, in
SOLA, videlicet, obedientia sua: quam patri ad mortem usque
absolutissimam Deus et homo praestitit: eaque nobis peccatorum omnium
remissionem, et vitam aeternam promeruit. Sicut scriptum est: Sicut
per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi: ita
et per unius obedientiam iusti constituentur multi, Rom. 5.

[4] II. Credimus igitur, docemus, et confitemur, hoc ipsum nostram
esse coram Deo iustitiam, quod Dominus nobis peccata remittit, ex mera
gratia, absque ullo respectu praecedentium, praesentium, aut
consequentium nostrorum operum, dignitatis aut meriti. Ille enim donat
atque imputat nobis iustitiam obedientiae Christi: propter eam
iustitiam a Deo in gratiam recipimur, et iusti reputamur.

[5] III. Credimus etiam, docemus et confitemur, SOLAM FIDEM esse illud
medium et instrumentum, quo Christum salvatorem, et ita in Christo
iustitiam illam, quae coram iudicio Dei consistere potest,
apprehendimus: propter Christum enim fides illa nobis ad iustitiam
imputatur, Rom. 4.

[6] IV. Credimus praeterea, docemus, et confitemur, fidem illam
iustificantem non esse nudam notitiam historiae de Christo, sed ingens
atque tale Dei donum, quo Christum Redemtorem nostrum, in verbo
Evangelii recte agnoscimus, ipsique confidimus: quod videlicet,
propter solam ipsius obedientiam, ex gratia, remissionem peccatorum
habeamus, sancti et iusti coram Deo Patre reputemur, et aeternam
salutem consequamur.

[7] V. Credimus, docemus, et confitemur, vocabulum (iustificare)
phrasi scripturae sacrae, in hoc articulo, idem significare, quod,
absolvere a peccatis: ut ex dicto Salomonis intelligi potest: Qui
iustificat impium, et qui condemnat iustum, abominabilis est uterque
apud Deum. Item: Quis accusabit electos Dei?
Deus est, qui iustificat.

[8] Et, si quando pro vocabulo iustificationis, vocabula
regenerationis et vivificationis usurpantur: (quod in Apologia
Augustanae Confessionis factum est) sunt ea in illa superiore
significatione accipienda. Nam alias eae voces de hominis renovatione
intelligendae sunt, quae a fidei iustificatione recte discernitur.

[9] VI. Credimus, docemus, et confitemur etiam, etsi vere in Christum
credentes et renati multis infirmitatibus et naevis usque ad mortem
sunt obnoxii: non tamen illis vel de iustitia, quae per fidem ipsis
imputatur, vel de aeterna salute esse dubitandum: quin potius firmiter
illis statuendum esse, quod propter Christum, iuxta promissionem et
immotum verbum Evangelii, Deum sibi placatum habeant.

[10] VII. Credimus, docemus, et confitemur, quod ad conservandam puram
doctrinam de iustitia fidei coram Deo, necessarium sit: ut particulae
exclusivae, (quibus Apostolus Paulus Christi meritum ab operibus
nostris prorsus separat, SOLIQUE Christo eam gloriam tribuit) quam
diligentissime retineantur, ut cum Paulus scribit, ex gratia, gratis,
sine meritis, absque lege, sine operibus, non ex operibus. Quae omnia
hoc ipsum dicunt: SOLA fide in Christum iustificamur et salvamur.

[11] VIII. Credimus, docemus, et confitemur, etsi antecedens
contritio, et subsequens nova obedientia ad articulum iustificationis
coram Deo non pertinent: non tamen talem fidem iustificantem esse
fingendam, quae una cum malo proposito, peccandi videlicet, et contra
conscientiam agendi, esse et stare possit. Sed postquam homo per fidem
est iustificatus, tum veram illam et vivam fidem esse per charitatem
efficacem, et bona opera semper fidem iustificantem sequi, et una cum
ea, si modo vera et viva fides est, certissime deprehendi. Fides enim
vera nunquam sola est, quin charitatem et spem semper secum habeat.

ANTITHESIS, SEU NEGATIVA. 

Reiectio contrariae et falsae doctrinae.

[12] Repudiamus ergo, et damnamus omnia falsa dogmata, quae iam
recitabimus.

[13] I. Christum esse iustitiam nostram solummodo secundum divinam
naturam.

[14] II. Christum esse iustitiam nostram tantummodo iuxta humanam
naturam.

[15] III. In dictis Propheticis et Apostolicis, ubi de iustificatione
fidei agitur, vocabula (iusticare et iustificari) non idem esse, ac a
peccatis absolvere, et absolvi, et remissionem peccatorum consequi,
Sed nos per charitatem a Spiritu sancto infusam, per virtutes, et per
opera, quae a charitate promanant, reipsa coram Deo iustos fieri.

[16] IV. Fidem non respicere in solam Christi obedientiam, sed in
divinam eius naturam: quatenus, videlicet, ea in nobis habitet atque
efficax sit: ut per eam inhabitationem peccata nostra tegantur.

[17] V. Fidem esse talem fiduciam in obedientiam Christi, quae possit
in eo etiam homine permanere et consistere, qui vera poenitentia
careat, et ubi charitas non sequatur: sed qui contra conscientiam in
peccatis perseveret.

[18] VI. Non ipsum Deum, sed tantum dona Dei in credentibus habitare.

[19] VII. Fidem ideo salutem nobis conferre, quod novitas illa, quae
in dilectione erga Deum et proximum consistit, per fidem in nobis
inchoëtur.

[20] VIII. Fidem in iustificationis negotio primas quidem partes
tenere: sed tamen etiam renovationem et charitatem ad iustitiam
nostram coram Deo pertinere: ita, ut renovatio et charitas quidem non
sint principalis causa nostrae iustitiae: sed tamen iustitiam nostram
coram Deo (si absint renovatio et charitas) non esse integram et
perfectam.

[21] IX. Credentes in Christum coram Deo iustos esse et salvos, simul
per imputatam Christi iustitiam, et per inchoatam novam obedientiam:
vel, partim quidem per imputationem iustitiae Christi, partim vero per
inchoatam novam obedientiam.

[22] X. Promissionem gratiae nobis applicari per fidem in corde, et
praeterea etiam per confessionem, quae ore fit, et per alias virtutes.

[23] XI. Fidem non iustificare sine bonis operibus: itaque bona opera
necessario ad iustitiam requiri, et absque eorum praesentia, hominem
iustificari non posse.

IV. DE BONIS OPERIBUS.

Status controversiae. 

[1] In doctrina de bonis operibus, duae controversiae in quibusdam
Ecclesiis ortae sunt.

[2] I. Primum schisma inter Theologos quosdam factum est, cum alii
assererent: bona opera necessaria esse ad salutem: impossibile esse
salvari sine bonis operibus: Et, neminem unquam sine bonis operibus
salvatum esse: Alii vero docerent: Bona opera ad salutem esse
perniciosa.

[3] II. Alterum schisma inter Theologos nonnullos super vocabulis
(necessarium, et liberum) ortum est. Altera enim pars contendit,
vocabulum (necessarium) non esse usurpandum de nova obedientia: eam
enim non a necessitate quadam et coactione, sed a spontaneo spiritu
promanare. Altera vero pars vocabulum (necessarium) prorsus retinendum
censuit: propterea, quod illa obedientia non in nostro arbitrio posita
et libera sit, sed homines renatos illud obsequium debere praestare.

[4] Et dum de commemoratis illis vocabulis disputatum est, tandem
etiam de reipsa fuit disceptatum. Alii enim contenderunt, Legem apud
Christianos prorsus non esse docendam: sed tantummodo doctrina
Evangelii homines ad bona opera invitandos esse. Alii hanc opinionem
impugnarunt.

AFFIRMATIVA. 

Sincera Ecclesiae doctrina de hac controversia.

[5] Ut hae controversiae solide et dextre explicentur atque
decidantur, haec nostra fides, doctrina et confessio est.

[6] I. Quod bona opera veram fidem (si modo ea non sit mortua, sed
viva fides) certissime atque indubitato sequantur, tanquam fructus
bonae arboris.

[7] II. Credimus etiam, docemus, et confitemur: quod bona opera
penitus excludenda sint, non tantum cum de iustificatione fidei
agitur, sed etiam cum de salute nostra aeterna disputatur, sicut
Apostolus perspicuis verbis testatur, cum ait: Sicut et David dicit,
beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert iustitiam sine
operibus. Beati, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta
sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum,
etc. Et alibi: Gratia, inquit, estis salvati, per
fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est, non ex operibus, ne
quis glorietur.

[8] III. Credimus, docemus, et confitemur, omnes quidem homines,
praecipue vero eos, qui per Spiritum sanctum regenerati sunt et
renovati, ad bona opera facienda debitores esse.

[9] IV. Et in hac sententia vocabula illa (necessarium, debere,
oportere) recte usurpantur, etiam de renatis hominibus, et cum forma
sanorum verborum non pugnant.

[10] V. Sed tamen per vocabula (necessitas, necessarium) quando
videlicet de renatis est sermo, non intelligenda est coactio, sed
tantum debita illa obedientia: quam vere credentes, quatenus renati
sunt, non ex coactione, aut compulsu legis, sed libero et spontaneo
spiritu praestant: quandoquidem non amplius sub lege sunt, sed sub
gratia.

[11] VI. Credimus igitur, docemus, et confitemur, cum dicitur: renatos
bene operari libero et spontaneo spiritu: id non ita accipiendum esse,
quod in hominis renati arbitrio relictum sit, bene aut male agere,
quando ipsi visum fuerit: ut nihilominus tamen fidem retineat, etiamsi
in peccatis ex proposito perseveret.

[12] VII. Hoc tamen non aliter, quam de spiritu hominis iam liberato
intelligendum est: sicut hanc rem ipse Christus, eiusque Apostoli
declarant: quod videlicet spiritus hominis liberatus bene operetur,
non formidine poenae, ut servus: sed iustitiae amore: qualem
obedientiam filii praestare solent.

[13] VIII. Hanc vero libertatem spiritus, in electis Dei filiis non
perfectam, sed multiplici infirmitate adhuc gravatam agnoscimus:
quemadmodum D. Paulus super ea re de sua ipsius persona conqueritur.

[14] IX. Illam tamen infirmitatem Dominus electis suis non imputat:
idque propter mediatorem Christum. Sic enim scriptum est: Nihil iam
damnationis est his, qui in Christo Iesu sunt.

[15] X. Credimus praeterea, docemus, et confitemur, fidem et salutem
in nobis conservari, aut retineri non per opera, sed tantum per
Spiritum Dei, et per fidem (qua scilicet salus custoditur) bona autem
opera testimonia esse, quod Spiritus sanctus praesens sit, atque in
nobis habitet.

Negativa. 
Falsa doctrina, superiori repugnans.

[16] I. Reiicimus igitur, et damnamus subsequentes phrases, cum
docetur: Bona opera necessaria esse ad salutem: Neminem unquam sine
bonis operibus salvatum: Impossibile esse, sine bonis operibus
salvari.

[17] II. Repudiamus et damnamus nudam hanc, offendiculi plenam, et
Christianae disciplinae perniciosam phrasin: Bona opera noxia esse ad
salutem.

[18] His enim postremis temporibus, non minus necessarium est, ut
homines ad recte et pie vivendi rationem, bonaque opera invitentur
atque moneantur, quam necessarium sit, ut ad declarandam fidem atque
gratitudinem suam erga Deum in bonis operibus sese exerceant: quam
necessarium est, cavere, ne bona opera negotio iustificationis
admisceantur. Non minus enim homines Epicurea persuasione de fide,
quam Pharisaica et Papistica fiducia in propria opera et merita,
damnationem incurrere possunt.

[19] III. Praeterea reprobamus atque damnamus dogma illud: quod fides
in Christum non amittatur, et Spiritus sanctus nihilominus in homine
habitet, etiamsi sciens volensque peccet: et quod sancti atque electi
Spiritum sanctum retineant, tametsi in adulterium, aut in alia scelera
prolabantur, et in iis perseverent.

V. DE LEGE ET EVANGELIO.

Status controversiae. 

[1] Quaesitum fuit: an Evangelium proprie sit tantummodo concio de
gratia Dei, quae remissionem peccatorum nobis annuntiet: an vero etiam
sit concio poenitentiae, arguens peccatum incredulitatis, quippe quae
non per legem, sed per Evangelion duntaxat arguatur.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina, cum norma verbi Dei congruens.

[2] I. Credimus, docemus, et confitemur, discrimen Legis et Evangelii,
ut clarissimum quoddam lumen, singulari diligentia in Ecclesia Dei
retinendum esse: ut verbum Dei iuxta admonitionem D. Pauli, recte
secari queat.

[3] II. Credimus, docemus, et confitemur, Legem esse proprie doctrinam
divinitus revelatam, quae doceat, quid iustum, Deoque gratum sit: quae
etiam quicquid peccatum est, et voluntati divinae adversatur,
redarguat.

[4] III. Quare, quicquid extat in sacris literis, quod peccata arguit,
id revera ad Legis concionem pertinet.

[5] IV. Evangelion vero proprie doctrinam esse censemus, quae doceat,
quid homo credere debeat, qui Legi Dei non satisfecit, et idcirco per
eandem damnatur: videlicet, quod illum credere oporteat, Iesum
Christum omnia peccata expiasse, atque pro iis satisfecisse, et
remissionem peccatorum, iustitiam coram Deo consistentem, et vitam
aeternam, nullo interveniente peccatoris illius merito, impetrasse.

[6] V. Cum autem vocabulum (Evangelii) non semper in una eademque
significatione in sacra scriptura usurpetur: unde et dissensio illa
primum orta est: credimus, docemus, et confitemur, si vocabulum
(Evangelii) de tota Christi doctrina accipiatur, quam ipse in
ministerio suo, (quemadmodum et eius Apostoli) professus est, (in qua
significatione Marci 1. et Actor. 20. vox illa usurpatur) recte dici
et doceri, Evangelium esse concionem de poenitentia et remissione
peccatorum.

[7] VI. Quando vero Lex et Evangelion, sicut et ipse Moses ut doctor
legis, et Christus ut doctor Evangelii, inter se conferuntur:
credimus, docemus, et confitemur, quod Evangelion non sit concio
poenitentiae: arguens peccata: sed quod proprie nihil aliud sit, quam
laetissimum quoddam nuntium, et concio plena consolationis, non
arguens aut terrens: quandoquidem conscientias contra terrores Legis
solatur, easque in meritum solius Christi respicere iubet, et
dulcissima praedicatione, de gratia et favore Dei, per meritum Christi
impetrato, rursus erigit.

[8] VII. Quod vero ad revelationem peccati attinet, sic sese res
habent. Velum illud Moisis omnium hominum oculis est obductum, quam
diu solam Legis concionem, nihil autem de Christo, audiunt. Itaque
peccata sua ex Lege non vere agnoscunt: sed aut hypocritae fiunt, qui
iustitiae propriae opinione turgent, quales olim erant Pharisaei: aut
in peccatis suis desperant: quod Iudas proditor ille fecit. Eam ob
causam Christus sumsit sibi legem explicandam spiritualiter: et hoc
modo ira Dei de coelo revelatur super omnes peccatores: ut vera legis
sententia intellecta, animadvertatur, quanta sit illa ira. Et sic
demum peccatores ad legem remissi, vere et recte peccata sua
agnoscunt. Talem vero peccatorum agnitionem solus Moises nunquam ex
ipsis extorquere potuisset.

[9] Etsi igitur concio illa de passione et morte Christi, filii Dei,
severitatis et terroris plena est, quae iram Dei adversus peccata
ostendit: unde demum homines ad legem Dei propius adducuntur: postquam
velum illud Moisis ablatum est: ut tandem exacte agnoscant, quanta
videlicet Dominus in lege sua a nobis exigat, quorum nihil nos
praestare possumus: ita, ut universam nostram iustitiam in solo
Christo quaerere oporteat.

[10] VIII. Tamen, quam diu nobis Christi passio et mors iram Dei ob
oculos ponunt, et hominem perterrefaciunt, tam diu non sunt proprie
concio Evangelii, sed Legis et Moisis doctrina: et sunt alienum opus
Christi, per quod accedit ad proprium suum officium, quod est,
praedicare de gratia Dei, consolari, et vivificare. Haec propria sunt
praedicationis Evangelicae.

NEGATIVA. 

Contraria et falsa doctrina, quae reiicitur.

[11] Reiicimus igitur, ut falsum et perniciosum dogma, cum asseritur:
quod Evangelion proprie sit concio poenitentiae, arguens, accusans, et
damnans peccata: quodque non sit tantummodo concio de gratia Dei. Hac
enim ratione Evangelion rursum in legem transformatur: meritum
Christi, et sacrae literae obscurantur: piis mentibus vera et solida
consolatio eripitur: et Pontificiis erroribus et superstitionibus
fores aperiuntur.

VI. DE TERTIO USU LEGIS.

Status controversiae. 

[1] Cum constet, legem Dei propter tres causas hominibus datam esse.
Primo, ut externa quaedam disciplina conservetur, et feri atque
intractabiles homines quasi repagulis quibusdam coërceantur. Secundo,
ut per legem homines ad agnitionem suorum peccatorum adducantur.
Tertio, ut homines iam renati, quibus tamen omnibus multum adhuc
carnis adhaeret, eam ipsam ob causam certam aliquam regulam habeant,
ad quam totam suam vitam formare possint et debeant, etc.  Orta est
inter paucos quosdam Theologos controversia, super tertio usu Legis:
videlicet, an Lex etiam renatis inculcanda, et eius observatio apud
eos urgenda sit, an non. Alii urgendam legem censuerunt: alii
negarunt.

AFFIRMATIVA. 

Sincera et pia doctrina de hac controversia.

[2] I. Credimus, docemus, et confitemur, etsi vere in Christum
credentes, et sincere ad Deum conversi, a maledictione et coactione
legis per Christum liberati sunt: quod ii tamen propterea non sint
absque lege: quippe quos filius Dei eam ob causam redemit, ut legem
Dei diu noctuque meditentur, atque in eius observatione sese assidue
exerceant. Etenim ne primi quidem nostri parentes, etiam ante lapsum,
prorsus sine lege vixerunt: quae certe cordibus ipsorum tum inscripta
erat: quia Dominus eos ad imaginem suam creaverat.

[3] II. Credimus, docemus, et confitemur, concionem legis non modo apud
eos, qui fidem in Christum non habent, et poenitentiam nondum agunt,
sed etiam apud eos, qui vere in Christum credunt, vere ad Deum
conversi et renati, et per fidem iustificati sunt, sedulo urgendam
esse.

[4] III. Etsi enim renati, et spiritu mentis suae renovati sunt: tamen
regeneratio illa et renovatio, in hac vita non est omnibus numeris
absoluta, sed duntaxat inchoata. Et credentes illi, spiritu mentis
suae perpetuo luctantur cum carne, hoc est, cum corrupta natura, quae
in nobis ad mortem usque haeret. Et propter veterem Adamum, qui adhuc
in hominis intellectu, voluntate, et in omnibus viribus eius infixus
residet, opus est, ut homini Lex Dei semper praeluceat: ne quid
privatae devotionis affectu in negotio Religionis confingat, et cultus
divinos verbo Dei non institutos eligat. Item, ne vetus Adam pro suo
ingenio agat, sed potius contra suam voluntatem, non modo
admonitionibus et minis Legis, verum etiam poenis et plagis
coërceatur, ut spiritui obsequatur, seque ipsi captivum tradat.

[5] IV. Iam quod ad discrimen operum legis, et fructuum spiritus
attinet, credimus, docemus, et confitemur, quod opera illa, quae
secundum praescriptum legis fiunt, eatenus opera legis sint et
appellentur, quatenus ea solummodo urgendo, et minis poenarum atque
irae divinae, ab homine extorquentur.

[6] V. Fructus vero spiritus sunt opera illa, quae Spiritus Dei, in
credentibus habitans, per homines renatos operatur: et quae a
credentibus fiunt, quatenus renati sunt: ita quidem sponte ac libere,
quasi nullum praeceptum unquam accepissent, nullas minas audivissent,
nullamque remunerationem expectarent. Et hoc modo filii Dei in lege
vivunt, et secundum normam legis divinae vitam suam instituunt: hanc
vivendi rationem D. Paulus vocare solet in suis epistolis, legem
Christi, et legem mentis.

[7] VI. Ad hunc modum una eademque lex est manetque, immota videlicet
Dei voluntas, sive poenitentibus sive impoenitentibus, renatis aut non
renatis proponatur. Discrimen autem, quo ad obedientiam, duntaxat in
hominibus est: quorum alii non renati legi obedientiam qualemcunque a
lege requisitam praestant: sed coacti et inviti id faciunt: (sicut
etiam renati faciunt, quatenus adhuc carnales sunt) Credentes vero in
Christum, quatenus renati sunt, absque coactione, libero et spontaneo
spiritu, talem obedientiam praestant, qualem alias nullae, quantumvis
severissimae legis comminationes extorquere possent.

NEGATIVA. 

Falsae doctrinae reiectio.

[8] Repudiamus itaque ut perniciosum et falsum dogma, quod Christianae
disciplinae et verae pietati adversatur: cum docetur, quod Lex Dei (eo
modo, quo supra dictum est) non sit piis et vere credentibus, sed
tantum impiis, infidelibus et non agentibus poenitentiam, proponenda,
atque apud hos solos sit urgenda.

VII. DE COENA DOMINI. 

[1] Etsi Cingliani doctores non in eorum Theologorum numero, qui
Augustanam Confessionem agnoscunt et profitentur, habendi sunt: quippe
qui tum, cum illa Confessio exhiberetur, ab eis secessionem fecerunt:
Tamen cum nunc sese in eorum coetum callide ingerant, erroremque suum
sub praetextu piae illius confessionis quam latissime spargere
conentur, etiam de hac controversia Ecclesiam Dei erudiendam
iudicavimus.

Status controversiae, quae est inter nos et Sacramentarios, in hoc articulo. 

[2] Quaeritur, an in sacra Coena verum corpus et verus sanguis Domini
nostri Iesu Christi vere et substantialiter sint praesentia, atque cum
pane et vino distribuantur, et ore sumantur, ab omnibus illis, qui hoc
Sacramento utuntur: sive digni sint, sive indigni, boni aut mali,
fideles aut infideles: ita tamen, ut fideles e coena Domini
consolationem et vitam percipiant: infideles autem eam ad iudicium
sumant. Cingliani hanc praesentiam et dispensationem corporis et
sanguinis Christi in sacra coena negant: nos vero eandem asseveramus.

[3] Ad solidam huius controversiae explicationem primum sciendum est,
duo esse Sacramentariorum genera. Quidam enim sunt Sacramentarii
crassi admodum: hi perspicuis et claris verbis id aperte profitentur,
quod corde sentiunt: quod, videlicet, in coena Domini nihil amplius,
quam panis et vinum sint praesentia, ibique distribuantur, et ore
percipiantur. [4] Alii autem sunt versuti et callidi, et quidem omnium
nocentissimi Sacramentarii: hi de negotio coenae Dominicae loquentes,
ex parte nostris verbis splendide admodum utuntur: et prae se ferunt,
quod et ipsi veram praesentiam veri, substantialis, atque vivi
corporis et sanguinis Christi in sacra Coena credant: eam tamen
praesentiam et manducationem dicunt esse spiritualem, quae fiat
fide. [5] Et hi posteriores Sacramentarii sub his splendidis verbis
eandem crassam, quam priores habent, opinionem occultant et retinent:
quod videlicet praeter panem et vinum, nihil amplius in Coena Domini
sit praesens, et ore sumatur. Vocabulum enim (spiritualiter) nihil
aliud ipsis significat, quam spiritum Christi, seu virtutem absentis
corporis Christi, eiusque meritum, quod praesens sit: Ipsum vero
Christi corpus nullo prorsus modo esse praesens, sed tantummodo id
sursum in supremo coelo contineri sentiunt: et affirmant oportere nos
cogitationibus fidei sursum assurgere, inque coelum ascendere: et
ibidem (nulla autem ratione cum pane et vino sacrae Coenae) illud
corpus et sanguinem Christi quaerendum esse.

AFFIRMATIVA. 

Confessio sincerae doctrinae, de Coena Domini, contra Sacramentarios.

[6] I. Credimus, docemus, et confitemur, quod in Coena Domini, corpus et
sanguis Christi vere et substantialiter sint praesentia: et quod una
cum pane et vino vere distribuantur, atque sumantur.

[7] II. Credimus, docemus, et confitemur, verba Testamenti Christi non
aliter accipienda esse, quam sicut verba ipsa ad literam sonant: ita,
ne panis, absens Christi corpus, et vinum, absentem Christi sanguinem
significent: sed ut propter sacramentalem unionem, panis et vinum vere
sint corpus et sanguis Christi.

[8] III. Iam quod ad Consecrationem attinet, credimus, docemus, et
confitemur, quod nullum opus humanum, neque ulla ministri Ecclesiae
pronuntiatio praesentiae corporis et sanguinis Christi in Coena, causa
sit: sed quod hoc soli omnipotenti virtuti Domini nostri Iesu Christi
sit tribuendum.

[9] IV. Interim tamen unanimi consensu, credimus, docemus, et
confitemur, in usu Coenae Dominicae verba institutionis Christi
nequaquam omittenda, sed publice recitanda esse, sicut scriptum est:
Calix benedictionis, cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis
Christi est? etc. Illa autem benedictio fit, per recitationem verborum
Christi.

[10] V. Fundamenta autem, quibus in hoc negotio contra Sacramentarios,
nitimur, haec sunt: quae etiam D. Lutherus in maiore sua de Coena
Domini confessione, posuit.

[11] Primum fundamentum est articulus fidei nostrae Christianae:
videlicet, Iesus Christus est verus, essentialis, naturalis, perfectus
Deus et homo in unitate personae, inseparabilis et indivisus.

[12] Secundum: quod Dextera Dei ubique est: ad eam autem Christus,
ratione humanitatis suae, vere et reipsa, collocatus est: ideoque
praesens gubernat, in manu sua, et sub pedibus suis, ut scriptura
loquitur, habet omnia, quae in coelo sunt et in terra. Ad eam Dei
dexteram nullus alius homo, ac ne Angelus quidem, sed solus Mariae
filius collocatus est, unde et ea, quae diximus, praestare potest.

[13] Tertium: quod verbum Dei non est falsum, aut mendax.

[14] Quartum: quod Deus varios modos novit et in sua potestate habet,
quibus alicubi esse potest: neque ad unicum illum alligatus est, quem
Philosophi LOCALEM aut circumscriptum appellare solent.

[15] VI. Credimus, docemus, et confitemur, corpus et sanguinem Christi
non tantum spiritualiter per fidem, sed etiam ore, non tamen
Capernaitice, sed supernaturali et coelesti modo, ratione
Sacramentalis unionis, cum pane et vino sumi. Hoc enim verba Christi
perspicue testantur, quibus praecipit, accipere, edere, bibere: idque
ab Apostolis factum esse, scriptura commemorat, dicens: Et biberunt ex
eo omnes. Et Paulus inquit: Panis, quem frangimus, est communicatio
corporis Christi: hoc est, qui hunc panem edit,
corpus Christi edit. Idem magno consensu praecipui ex antiquissimis
Ecclesiae doctoribus, Chrysostomus, Cyprianus, Leo primus, Gregorius,
Ambrosius, Augustinus, testantur.

[16] VII. Credimus, docemus, et confitemur, quod non tantum vere in
Christum credentes, et qui digne ad coenam Domini accedunt: verum
etiam indigni et infideles verum corpus et sanguinem Christi sumant:
ita tamen ut nec consolationem nec vitam inde percipiant, sed potius,
ut illis sumtio ea ad iudicium et damnationem cedat, si non
convertantur, et poenitentiam agant.

[17] Etsi enim Christum, ut Salvatorem, a se repellunt, tamen eundem,
licet maxime inviti, ut severum iudicem, admittere coguntur. Is vero
non minus praesens iudicium suum, in convivis illis impoenitentibus,
exercet, quam praesens consolationem et vitam in cordibus vere
credentium et dignorum convivarum operatur.

[18] VIII. Credimus, docemus, et confitemur, unum tantum genus esse
indignorum convivarum: ii sunt soli illi, qui non credunt. De his
scriptum est: Qui non credit, iam iudicatus est.
Et hoc iudicium indigno sacrae Coenae usu, cumulatur et
aggravatur.

[19] IX. Credimus, docemus, et confitemur, quod nullus vere
credentium, quam diu vivam fidem retinet, sacram Domini coenam ad
iudicium sumat: quantacunque fidei imbecillitate laboret. Coena enim
Domini inprimis propter infirmos in fide, poenitentes tamen, instituta
est: ut ex ea veram consolationem et imbecillis fidei suae
confirmationem percipiant.

[20] X. Credimus, docemus, et confitemur, totam dignitatem convivarum
coelestis huius Coenae in sola sacratissima obedientia et
absolutissimo Christi merito consistere. Illud autem nobis vera fide
applicamus, et de applicatione huius meriti per Sacramentum certi
reddimur, atque in animis nostris confirmamur. Nequaquam autem
dignitas illa ex virtutibus nostris, aut ex internis vel externis
nostris praeparationibus pendet.

NEGATIVA. 

Contrariae et damnatae Sacramentariorum doctrinae reiectio.

[21] Reiicimus atque damnamus unanimi consensu, omnes erroneos, quos
iam recitabimus, articulos, ut qui commemoratae piae doctrinae,
simplicitati fidei, et sincerae confessioni de Coena Domini repugnant.

[22] I. Papisticam Transsubstantiationem: cum videlicet in Papatu
docetur, panem et vinum in sacra Coena substantiam atque naturalem
suam essentiam amittere, et ita annihilari: atque elementa illa ita in
Christi corpus transmutari, ut praeter externas species nihil de iis
reliquum maneat.

[23] II. Papisticum Missae sacrificium, quod pro peccatis vivorum et
mortuorum offertur.

[24] III. Sacrilegium, quo Laicis una tantum pars sacramenti datur:
cum nimirum contra expressa verba Testamenti Christi, calice illis
interdicitur, atque ita sanguine Christi spoliantur.

[25] IV. Dogma, quo docetur, quod verba Testamenti Iesu Christi non
simpliciter intelligenda et fide amplectenda sint, uti sonant: ea enim
obscura esse: ideoque verum eorum sensum ex aliis scripturae locis
petendum esse.

[26] V. Corpus Christi in sacra Coena non ore una cum pane sumi: sed
tantum panem et vinum ore accipi: corpus vero Christi spiritualiter
duntaxat, fide nimirum, sumi.

[27] VI. Panem et vinum in Coena Domini tantummodo symbola seu
tesseras esse, quibus Christiani mutuo sese agnoscant.

[28] VII. Panem et vinum tantum esse figuras, similitudines, et typos,
corporis et sanguinis Christi, longissimo intervallo a nobis absentis.

[29] VIII. Panem et vinum tantummodo signa, memoriae conservandae
gratia, instituta esse, quae sigillorum et pignorum rationem habeant:
quibus nobis confirmetur, quod fides, cum in coelum illa ascendit, et
evehitur, ibi tam vere corporis et sanguinis Christi particeps fiat,
quam vere nos in sacra coena panem manducamus, et vinum bibimus.

[30] IX. Fidem nostram de salute certam reddi et confirmari in coena
Domini, non nisi signis illis externis, pane et vino: nequaquam autem
vere praesentibus vero corpore et sanguine Christi.

[31] X. In sacra coena duntaxat virtutem, operationem, et meritum
absentis corporis et sanguinis Christi dispensari.

[32] XI. Christi corpus ita coelo inclusum esse, ut nullo prorsus
modo, simul, eodem tempore, pluribus aut omnibus locis in terris
praesens esse possit, ubi coena Domini celebratur.

[33] XII. Christum, substantialem corporis et sanguinis sui
praesentiam neque promittere neque exhibere potuisse, quandoquidem id
proprietas humanae ipsius naturae assumtae nequaquam ferre aut
admittere possit.

[34] XIII. Deum ne quidem universa sua omnipotentia (horrendum dictu
et auditu) efficere posse, ut corpus Christi, uno eodemque tempore in
pluribus, quam uno tantum loco, substantialiter praesens sit.

[35] XIV. Non omnipotens illud verbum Testamenti Christi, sed fidem
praesentiae corporis et sanguinis Christi in sacra Coena causam esse.

[36] XV. Fideles corpus et sanguinem Christi non in pane et vino
coenae Dominicae quaerere, sed oculos in coelum attollere, et ibi
corpus Christi quaerere debere.

[37] XVI. Infideles et impoenitentes Christianos in Coena Domini, non
verum corpus et sanguinem Christi, sed panem tantum, et vinum sumere.

[38] XVII. Dignitatem convivarum in hac coelesti Coena non ex sola
vera in Christum fide, sed etiam ex praeparatione hominum externa
pendere.

[39] XVIII. Eos etiam, qui veram et vivam in Christum fidem habent,
eamque retinent, nihilominus hoc sacramentum ad iudicium sumere posse:
propterea quod in externa sua conversatione adhuc imperfecti sint.

[40] XIX. Externa visibilia Elementa, panis et vini, in sacramento
adoranda esse.

[41] XX. Praeter haec, iusto Dei iudicio relinquimus omnes curiosas,
sannis virulentis tinctas, et blasphemas quaestiones, quae honeste,
pie, et sine gravi offensione recitari nequeunt, aliosque sermones:
quando de supernaturali et coelesti Mysterio huius sacramenti, crasse,
carnaliter, Capernaitice, et plane abominandis modis, blaspheme, et
maximo cum Ecclesiae offendiculo, Sacramentarii loquuntur.

[42] XXI. Prorsus etiam reiicimus atque damnamus Capernaiticam
manducationem corporis Christi: quam nobis Sacramentarii contra suae
conscientiae testimonium, post tot nostras protestationes, malitiose
affingunt, ut doctrinam nostram apud auditores suos in odium adducant:
quasi videlicet, doceamus, corpus Christi dentibus laniari, et instar
alterius cuiusdam cibi, in corpore humano digeri. Credimus autem et
asserimus, secundum clara verba Testamenti Christi, veram, sed
supernaturalem manducationem corporis Christi: quemadmodum etiam vere,
supernaturaliter tamen, sanguinem Christi bibi docemus. Haec autem
humanis sensibus aut ratione nemo comprehendere potest: quare in hoc
negotio, sicut et in aliis fidei articulis, intellectum nostrum in
obedientiam Christi captivare oportet. Hoc enim mysterium in solo Dei
verbo revelatur, et sola fide comprehenditur.

VIII. DE PERSONA CHRISTI. 

[1] Ex controversia superiore de Coena Domini inter sinceros Theologos
Augustanae Confessionis, et Calvinistas, qui alios etiam quosdam
Theologos perturbarunt, dissensio orta est, de persona Christi, de
duabus in Christo naturis, et de ipsarum proprietatibus.

Status controversiae. 

[2] Principalis huius dissidii, quaestio fuit, an divina et humana
natura et utriusque proprietates propter unionem personalem, REALITER,
hoc est, vere et reipsa in persona Christi invicem communicent, et
quousque illa communicatio extendatur?

[3] Sacramentarii affirmarunt, divinam et humanam naturas in Christo
eo modo personaliter unitas esse, ut neutra alteri quicquam realiter,
hoc est, vere, et reipsa, quod cuiusque naturae proprium sit,
communicet: sed nomina tantum nuda communicari. Unio (inquiunt illi)
facit tantum nomina communia: ut videlicet, Deus dicatur homo, et homo
Deus appelletur: ita tamen, ut Deus nihil cum humanitate commune
habeat: et vicissim humanitas nihil cum divinitate, quo ad ipsius
Maiestatem et proprietates, realiter, hoc est, revera et reipsa
commune habeat. Contrariam vero huic dogmati sententiam D. Lutherus,
et qui cum ipso faciunt, adversus Sacramentarios propugnarunt.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina Ecclesiae Dei de persona Christi.

[4] Ad explicandam hanc controversiam et iuxta analogiam fidei nostrae
Christianae decidendam, fidem, doctrinam et confessionem nostram piam
perspicue profitemur, videlicet:

[5] I. Quod divina et humana natura in Christo personaliter unitae
sint, ita prorsus, ut non sint duo Christi, unus filius Dei, alter
filius hominis: sed ut unus et idem sit Dei et hominis filius.

[6] II. Credimus, docemus, et confitemur, divinam et humanam naturas
non in unam substantiam commixtas, nec unam in alteram mutatam esse:
sed utramque naturam retinere suas proprietates essentiales: ut quae
alterius naturae proprietates fieri nequeant.

[7] III. Proprietates divinae naturae sunt, esse omnipotentem,
aeternam, infinitam, et secundum naturae, naturalisque suae essentiae
proprietatem, per se, ubique praesentem esse, omnia novisse, etc. Haec
omnia neque sunt, neque unquam fiunt humanae naturae proprietates.

[8] IV. Humanae autem naturae proprietates sunt: corpoream esse
creaturam, constare carne et sanguine, esse finitam et circumscriptam,
pati, mori, ascendere, descendere, de loco ad locum moveri, esurire,
sitire, algere, aestu affligi: et si quae sunt similia. Haec neque
sunt, neque unquam fiunt proprietates divinae naturae.

[9] V. Cum vero divina et humana naturae personaliter, hoc est, ad
constituendum unum ὑφιστάμενον, sint unitae, credimus, docemus, et
confitemur, unionem illam hypostaticam non esse talem copulationem aut
combinationem, cuius ratione neutra natura cum altera personaliter,
hoc est, propter unionem personalem, quicquam commune habeat: qualis
combinatio fit, cum duo asseres conglutinantur: ubi neuter alteri
quicquam confert, aut aliquid ab altero accipit. Quin potius hic summa
communio est, quam Deus cum assumto homine vere habet: et ex personali
unione, et summa ac ineffabili communione, quae inde consequitur,
totum illud promanat, quicquid humani de Deo, et quicquid divini de
homine Christo dicitur et creditur. Et hanc unionem atque communionem
naturarum antiquissimi Ecclesiae Doctores similitudine ferri
candentis, itemque unione corporis et animae in homine, declararunt.

[10] VI. Hinc etiam credimus, docemus, atque confitemur, quod Deus sit
homo, et homo sit Deus: id quod nequaquam ita se haberet, si divina et
humana natura prorsus inter se nihil revera et reipsa communicarent.

[11] Quomodo enim homo, Mariae filius, Deus aut filius Dei altissimi
vere appellari posset, aut esset, si ipsius humanitas cum filio Dei
non esset personaliter unita: atque ita realiter, hoc est, vere et
reipsa, nihil prorsus, excepto solo nudo nomine, cum ipso commune
haberet?

[12] VII. Eam ob causam credimus, docemus, et confitemur, quod virgo
Maria non nudum aut merum hominem duntaxat, sed verum Dei filium
conceperit et genuerit: unde recte Mater Dei et appellatur et revera
est.

[13] VIII. Inde porro credimus, docemus, et confitemur, quod non nudus
homo tantum, pro nobis passus, mortuus, et sepultus sit, ad inferos
descenderit, a mortuis resurrexerit, ad coelos ascenderit, et ad
Maiestatem et Omnipotentem Dei virtutem evectus fuerit: sed talis
homo, cuius humana natura cum filio Dei tam arctam ineffabilemque
unionem et communicationem habet, ut cum eo una sit facta persona.

[14] IX. Quapropter vere filius Dei pro nobis est passus: sed secundum
proprietatem humanae naturae, quam in unitatem divinae suae personae
assumsit, sibique eam propriam fecit: ut videlicet, pati, et Pontifex
noster summus, reconciliationis nostrae cum Deo causa, esse
posset. Sic enim scriptum est: Dominum gloriae
crucifixerunt. Et: sanguine Dei redempti
sumus.

[15] X. Ex eodem etiam fundamento credimus, docemus, et confitemur,
filium hominis ad dextram omnipotentis Maiestatis, et virtutis Dei
REALITER, hoc est, vere et reipsa, secundum humanam suam naturam, esse
exaltatum, cum homo ille in Deum assumtus fuerit, quamprimum in utero
matris a Spiritu sancto est conceptus, eiusque humanitas iam tum cum
filio Dei altissimi personaliter fuerit unita.

[16] XI. Eamque Maiestatem, ratione unionis personalis, semper
Christus habuit: sed in statu suae humiliationis sese exinanivit: qua
de causa revera aetate, sapientia, et gratia apud Deum atque homines
PROFECIT. Quare Maiestatem illam non semper, sed quoties ipsi visum
fuit, exeruit: donec formam servi, non autem naturam humanam, post
resurrectionem plene et prorsus deponeret, et in plenariam
usurpationem, manifestationem, et declarationem divinae maiestatis
collocaretur, et hoc modo in gloriam suam ingrederetur. Itaque iam non
tantum ut Deus, verum etiam, ut homo, omnia novit, omnia potest,
omnibus creaturis praesens est, et omnia quae in coelis, in terris, et
sub terra sunt, sub pedibus suis, et in manu sua habet. Haec ita se
habere, Christus ipse testatur, inquiens: Mihi data est omnis potestas
in coelo et in terra. Et Paulus ait: Ascendit super omnes coelos, ut
omnia impleat. Hanc suam potestatem ubique praesens exercere potest:
neque quicquam illi aut impossibile est, aut ignotum.

[17] XII. Inde adeo, et quidem facilime, corpus suum verum et
sanguinem suum in sacra Coena praesens distribuere potest. Id vero non
fit secundum modum et proprietatem humanae naturae: sed secundum modum
et proprietatem dextrae Dei: ut Lutherus secundum analogiam fidei
nostrae Christianae in Catechesi comprehensae, loqui solet. Et haec
Christi in sacra Coena praesentia neque physica aut terrena est, neque
Capernaitica: interim tamen verissima et quidem substantialis est. Sic
enim verba Testamenti Christi sonant: Hoc est, est, est, corpus meum,
etc.

[18] Hac nostra fide, doctrina et confessione persona Christi non
solvitur: quod olim Nestorius fecit. Is enim veram communicationem
Idiomatum seu proprietatum utriusque naturae in Christo negavit, et
hac ratione Christi personam solvit: quam rem D. Lutherus in libello
suo de Conciliis perspicue declaravit. Neque hac pia nostra doctrina
duae in Christo naturae, earumque proprietates confunduntur, aut in
unam essentiam commiscentur: (in quo errore Eutyches fuit) neque
humana natura in persona Christi negatur, aut aboletur: neque altera
natura in alteram mutatur. Sed Christus verus Deus et homo in una
indivisa persona est, permanetque in omnem aeternitatem. Hoc post
illud Trinitatis summum est mysterium, ut Apostolus testatur: in quo
solo tota nostra consolatio, vita et salus posita
est.

NEGATIVA. 

Contrariae et falsae doctrinae de persona Christi reiectio.

[19] Repudiamus igitur atque damnamus omnes erroneos, quos iam
recitabimus, articulos: eo quod verbo Dei et sincerae fidei nostrae
Christianae repugnent: cum videlicet sequentes errores docentur.

[20] I. Quod Deus et homo in Christo non constituant unam personam:
sed quod alius sit Dei filius, et alius hominis filius: ut Nestorius
deliravit.

[21] II. Quod divina et humana naturae in unam essentiam commixtae
sint, et humana natura in Deitatem mutata sit, ut Eutyches furenter
dixit.

[22] III. Quod Christus non sit verus, naturalis, et aeternus Deus: ut
Arius blasphemavit.

[23] IV. Quod Christus non veram humanam naturam anima rationali et
corpore constantem habuerit: ut Marcion finxit.

[24] V. Quod unio personalis faciat tantum communia nomina, et
communes titulos.

[25] VI. Quod phrasis tantum et modus quidam loquendi sit, cum
dicitur: Deus est homo, et homo est Deus: siquidem divinitas nihil cum
humanitate, et humanitas nihil cum deitate REALITER, hoc est, vere et
reipsa, commune habeat.

[26] VII. Quod tantum sit VERBALIS, sine re ipsa, Idiomatum
communicatio, cum dicitur: Filium Dei pro peccatis mundi mortuum esse:
Filium hominis omnipotentem factum esse.

[27] VIII. Quod humana in Christo natura, eo modo, quo est divinitas,
facta sit essentia quaedam infinita: et ex hac essentiali,
communicata, in humanam naturam effusa, et a Deo separata virtute et
proprietate, eo modo, quo divina natura, ubique praesens sit.

[28] IX. Quod humana natura divinae, ratione substantiae atque
essentiae suae, vel proprietatum divinarum essentialium exaequata sit.

[29] X. Quod humana natura in Christo, in omnia loca coeli et terrae
localiter expansa sit: quod ne quidem divinae naturae est tribuendum.

[30] XI. Quod Christo impossibile sit, propter humanae naturae
proprietatem, ut simul in pluribus, quam in uno loco, nedum ubique,
suo cum corpore esse possit.

[31] XII. Quod sola humanitas pro nobis passa sit, nosque redemerit:
et quod filius Dei in passione nullam prorsus cum humanitate (reipsa)
communicationem habuerit: perinde ac si id negotium nihil ad ipsum
pertinuisset.

[32] XIII. Quod filius Dei tantummodo divinitate sua nobis in terris,
in verbo, Sacramentis, in omnibus denique aerumnis nostris, praesens
sit: et quod haec praesentia prorsus ad humanitatem nihil
pertineat. Christo enim, postquam nos passione et morte sua redemerit,
secundum humanitatem suam nihil amplius nobiscum in terris esse
negotii.

[33] XIV. Quod filius Dei, qui humanam naturam assumsit, iam post
depositam servi formam, non omnia opera omnipotentiae suae, in, et cum
humanitate sua, et per eam efficiat, sed tantum aliqua, et quidem in
eo tantum loco, ubi humana natura est localiter.

[34] XV. Quod secundum humanitatem, Omnipotentiae aliarumque
proprietatum divinae naturae prorsus non sit capax: Idque asserere
audent contra expressum testimonium Christi: Mihi data est omnis
potestas in coelo et in terra. Et contradicunt
Paulo, qui ait: In ipso inhabitat tota divinitatis plenitudo
corporaliter.

[35] XVI. Quod Christo secundum humanitatem data quidem sit maxima
potestas in coelo et in terra, videlicet, maior et amplior, quam omnes
Angeli et creaturae acceperint: sed tamen ita, ut cum omnipotentia Dei
nullam habeat communicationem: neque omnipotentia illi data
sit. Itaque mediam quandam potentiam, inter omnipotentiam Dei, et
inter aliarum creaturarum potentiam, fingunt, datam Christo secundum
humanam eius naturam per exaltationem: quae minor quidem sit, quam Dei
omnipotentia, maior tamen omnium aliarum creaturarum potestate.

[36] XVII. Quod Christo secundum spiritum suum humanum certi limites
positi sint, quantum, videlicet, ipsum scire oporteat: et quod non
plus sciat, quam ipsi conveniat, et ad executionem sui officii,
iudicis nimirum, necessario requiratur.

[37] XVIII. Quod Christus ne hodie quidem perfectam habeat cognitionem
Dei, et omnium ipsius operum: Cum tamen de Christo scriptum sit: In
ipso omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos
esse.

[38] XIX. Quod Christo secundum humanitatis suae spiritum impossibile
sit scire, quid ab aeterno fuerit, quid iam nunc ubique fiat, et quid
in omnem aeternitatem sit futurum.

[39] XX. Reiicimus etiam, damnamusque, quod dictum Christi (Mihi data
est omnis potestas in coelo et in terra) horribili et blasphema
interpretatione a quibusdam depravatur, in hanc sententiam: quod
Christo secundum divinam suam naturam in resurrectione et ascensione
ad coelos iterum restituta fuerit omnis potestas in coelo et in terra,
perinde quasi, dum in statu humiliationis erat, eam potestatem, etiam
secundum divinitatem, deposuisset et exuisset. Hac enim doctrina non
modo verba Testamenti Christi falsa explicatione pervertuntur: verum
etiam dudum damnatae Arianae haeresi via de novo sternitur: ut tandem
aeterna Christi divinitas negetur, et Christus totus, quantus quantus
est, una cum salute nostra amittatur: nisi huic impiae doctrinae ex
solidis verbi Dei et fidei nostrae Catholicae fundamentis constanter
contradicatur.

IX. DE DESCENSU CHRISTI AD INFEROS.

Status controversiae. 

[1] Disceptatum fuit super hoc articulo inter quosdam Theologos, qui
Augustanam Confessionem profitentur: quando, et quomodo Dominus noster
Iesus Christus, ut testatur fides nostra Catholica, ad inferos
descenderit: an id ante vel post mortem eius factum sit. Praeterea
quaesitum fuit, num anima tantum, an divinitate sola, an vero anima et
corpore descenderit: idque an spiritualiter, an vero corporaliter sit
factum. Disputatum etiam est, num hic articulus ad passionem, an vero
ad gloriosam victoriam et triumphum Christi sit referendus.

[2] Cum autem hic fidei nostrae articulus, sicut et praecedens, neque
sensibus neque ratione nostra comprehendi queat: sola autem fide
acceptandus sit: unanimi consensu consulimus, de hac re non esse
disputandum, sed quam simplicissime hunc articulum credendum et
docendum esse. Atque in hoc negotio sequamur piam D. Lutheri
doctrinam: qui hunc articulum in concione Torgae habita (ANNO
etc. XXXIII.) pie admodum explicuit, omnes inutiles et curiosas
quaestiones praecidit, atque ad piam fidei simplicitatem omnes
Christianos adhortatus est.

[4] Satis enim nobis esse debet, si sciamus, Christum ad inferos
descendisse, infernum omnibus credentibus destruxisse, nosque per
ipsum e potestate mortis et Satanae, ab aeterna damnatione, atque adeo
e faucibus inferni ereptos. Quo autem modo haec effecta fuerint, non
curiose scrutemur, sed huius rei cognitionem alteri seculo reservemus:
ubi non modo hoc mysterium, sed et alia multa, in hac vita simpliciter
a nobis credita, revelabuntur: quae captum caecae nostrae rationis
excedunt.

X. DE CEREMONIIS ECCLESIASTICIS 

quae vulgo Adiaphora seu res mediae et indifferentes vocantur.

[1] Orta est etiam inter Theologos Augustanae Confessionis
controversia de ceremoniis seu ritibus Ecclesiasticis: qui in verbo
Dei neque praecepti sunt, neque prohibiti: sed ordinis tantum et
decori gratia in Ecclesiam sunt introducti.

Status controversiae. 

[2] Quaesitum fuit, num persecutionis tempore, et in casu confessionis
(etiamsi adversarii nobiscum in doctrina consentire nolint)
nihilominus salva conscientia aliquae iam abrogatae ceremoniae, quae
per se indifferentes, et a Deo neque mandatae neque prohibitae sint,
postulantibus id et urgentibus adversariis, iterum in usum revocari
possint: et an hoc modo cum Pontificiis in eiusmodi ceremoniis et
adiaphoris conformari recte queamus. Una pars hoc fieri posse
affirmavit: altera vero negavit.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina et confessio de hoc articulo.

[3] I. Ad hanc controversiam dirimendam unanimi consensu credimus,
docemus, et confitemur, quod ceremoniae sive ritus Ecclesiastici (qui
verbo Dei neque praecepti sunt, neque prohibiti, sed tantum decori et
ordinis causa instituti) non sint per se cultus divinus, aut aliqua
saltem pars cultus divini. Scriptum est enim: Frustra colunt me,
docentes, doctrinas, mandata hominum.

[4] II. Credimus, docemus, et confitemur, Ecclesiae Dei, ubivis
terrarum, et quocunque tempore, licere, pro re nata, ceremonias tales
mutare: iuxta eam rationem, quae Ecclesiae Dei utilissima, et ad
aedificationem eiusdem maxime accommodata iudicatur.

[5] III. Ea tamen in re omnem levitatem fugiendam, et offendicula
cavenda: in primis vero infirmorum in fide rationem habendam, et iis
parcendum esse censemus.

[6] IV. Credimus, docemus, et confitemur, quod temporibus
persecutionum, quando perspicua et constans confessio a nobis
exigitur, hostibus Evangelii in rebus adiaphoris non sit cedendum: Sic
enim Apostolus inquit: Qua libertate Christus nos liberavit, in ea
state, et nolite iterum iugo servitutis subiici.
Et alibi: Nolite iugum ducere cum infidelibus, etc. Quae enim est
societas luci ad tenebras? etc. Item: Quibus
neque ad horam cessimus subiectione: ut veritas Evangelii permaneret
apud vos. In tali enim rerum statu non agitur iam
amplius de adiaphoris: sed de veritate Evangelii, et de libertate
Christiana sarcta tectaque conservanda: et quomodo cavendum sit, ne
manifeste Idololatria confirmetur, et infirmi in fide offendantur. In
huiusmodi rebus nostrum certe non est, aliquid adversariis largiri:
sed officium nostrum requirit, ut piam et ingenuam confessionem
edamus, et ea patienter feramus, quae Dominus nobis ferenda
imposuerit, et hostibus verbi Dei in nos permiserit.

[7] V. Credimus, docemus, et confitemur, quod Ecclesia alia aliam
damnare non debeat, propterea, quod haec vel illa plus minusve,
externarum ceremoniarum, quas Dominus non instituit, observet: si modo
in doctrina, eiusque articulis omnibus, et in vero sacramentorum usu
sit inter eas consensus. Hoc enim vetus et verum dictum est:
Dissonantia ieiunii non dissolvit consonantiam fidei.

NEGATIVA. 

Falsae doctrinae, de hoc articulo, reiectio.

[8] Repudiamus atque damnamus haec falsa, et verbo Dei contraria
dogmata.

[9] I. Quod humanae traditiones et constitutiones, in Ecclesiasticis
rebus, per se, pro cultu Dei, aut certe pro parte divini cultus sint
habendae.

[10] II. Quando eiusmodi ceremoniae et constitutiones, Ecclesiae Dei
coactione quadam tanquam necessariae obtruduntur: et quidem contra
libertatem Christianam, quam Ecclesia Christi, in rebus eiusmodi
externis, habet.

[11] III. Cum asseritur, quod tempore persecutionis, quando clara
confessio requiritur, hostibus Evangelii in observatione eiusmodi
rerum adiaphorarum gratificari, et cum ipsis pacisci et consentire
liceat: quae res cum detrimento veritatis coelestis coniuncta est.

[12] IV. Cum externae ceremoniae, quae indifferentes sunt, ea opinione
abrogantur, quasi Ecclesiae Dei liberum non sit, pro re nata, ut
iudicaverit ad aedificationem utile esse, hanc vel illam ceremoniam,
ratione libertatis Christianae, usurpare.

XI. DE AETERNA PRAEDESTINATIONE ET ELECTIONE DEI. 

[1] De hoc articulo non quidem publice mota est controversia inter
Augustanae Confessionis Theologos, sed tamen cum hic articulus magnam
piis mentibus consolationem adferat, si recte et dextre explicetur:
visum est eundem in hoc scripto declarare: ne forte temporis progressu
disputationes aliquae cum offendiculo coniunctae de hac re exoriantur.

AFFIRMATIVA. 

Sincera doctrina de hoc articulo.

[2] I. Primum omnium est, quod accurate observari oportet: discrimen
esse inter Praescientiam, et Praedestinationem, sive aeternam
electionem Dei.

[3] II. Praescientia enim Dei nihil aliud est, quam quod Deus omnia
noverit, antequam fiant, sicut scriptum est: Est Deus in coelo,
revelans mysteria, qui indicavit tibi Rex Nabuchodonosor, quae ventura
sunt in novissimis temporibus.

[4] III. Haec Dei praescientia simul ad bonos et malos pertinet: sed
interim non est causa mali: neque est causa peccati, quae hominem ad
scelus impellat. Peccatum enim ex diabolo, et ex hominis prava et mala
voluntate, oritur. Neque haec Dei praescientia causa est, quod homines
pereant: hoc enim sibi ipsis imputare debent. Sed praescientia Dei
disponit malum, et metas illi constituit, quousque progredi et quam
diu durare debeat, idque eo dirigit, ut, licet per se malum sit,
nihilominus electis Dei ad salutem cedat.

[5] IV. Praedestinatio vero, seu, aeterna Dei electio, tantum ad
bonos, et dilectos filios Dei pertinet: et haec est causa ipsorum
salutis. Etenim eorum salutem procurat, et ea quae ad ipsam pertinent,
disponit. Super hanc Dei praedestinationem salus nostra ita fundata
est, ut inferorum portae eam evertere nequeant.

[6] V. Haec Dei praedestinatio non in arcano Dei consilio est
scrutanda, sed in verbo Dei, in quo revelatur, quaerenda est.

[7] VI. Verbum autem Dei deducit nos ad Christum: is est Liber ille
vitae, in quo omnes inscripti, et electi sunt, qui salutem aeternam
consequuntur. Sic enim scriptum est: Elegit nos in Christo, ante mundi
constitutionem.

[8] VII. Christus vero omnes peccatores ad se vocat, et promittit
illis levationem. Et serio vult, ut omnes homines ad se veniant, et
sibi consuli et subveniri sinant. His sese redemptorem in verbo
offert: et vult, ut verbum audiatur, et ut aures non obturentur, nec
verbum negligatur et contemnatur. Et promittit se largiturum virtutem
et operationem spiritus sancti, et auxilium divinum, ut in fide
constantes permaneamus, et vitam aeternam consequamur.

[9] VIII. De nostra igitur electione ad vitam aeternam, neque ex
rationis nostrae iudicio, neque ex lege Dei iudicandum est: ne vel
dissolutae et Epicureae vitae nos tradamus, vel in desperationem
incidamus. Qui enim rationis suae iudicium in hoc negotio sequuntur,
in horum cordibus hae perniciosae cogitationes (quibus aegerrime
resistere possunt) excitantur: si (inquiunt) Deus me ad aeternam
salutem elegit, non potero damnari, quicquid etiam designavero. Contra
vero, si non sum electus ad vitam aeternam, nihil plane mihi
profuerit, quantumcunque boni fecero: omnes enim conatus mei irriti
erunt.

[10] IX. Vera igitur sententia de Praedestinatione ex Evangelio
Christi discenda est. In eo enim perspicue docetur, quod Deus omnes
sub incredulitatem concluserit, ut omnium misereatur: et quod nolit
quenquam perire: sed potius ut omnes convertantur, et in Christum
credant.

[11] X. Qui igitur voluntatem Dei revelatam inquirunt, eoque ordine
progrediuntur, quem D. Paulus in Epistola ad Romanos secutus est (qui
hominem prius deducit ad poenitentiam, ad agnitionem peccatorum, ad
fidem in Christum, ad obedientiam mandatorum Dei, quam de aeternae
praedestinationis mysterio loquatur) iis doctrina de praedestinatione
Dei salutaris est, et maximam consolationem affert.

[12] XI. Quod vero scriptum est: multos quidem vocatos, paucos vero
electos esse: non ita accipiendum est, quasi Deus nolit, ut omnes
salventur: sed damnationis impiorum causa est, quod verbum Dei aut
prorsus non audiant, sed contumaciter contemnant, aures obturent, et
cor indurent, et hoc modo spiritui sancto viam ordinariam praecludant,
ut opus suum in eis efficere nequeat: aut certe quod verbum auditum
flocci pendant, atque abiiciant. Quod igitur pereunt, neque Deus,
neque ipsius electio, sed malitia eorum in culpa est.

[13] XII. Huc usque homo pius in meditatione articuli de aeterna Dei
electione tuto progredi potest: quatenus, videlicet, ea in verbo Dei
est revelata. Verbum Dei enim nobis Christum, Librum vitae, proponit:
is nobis per Evangelii praedicationem aperitur et evolvitur, sicut
scriptum est: Quos elegit, hos vocavit. In Christo
igitur electio aeterna Dei patris est quaerenda. Is in aeterno suo
consilio decrevit, quod praeter eos, qui filium eius Iesum Christum
agnoscunt et in eum vere credunt, neminem salvum facere
velit. Reliquae cogitationes ex animis piorum penitus excutiendae
sunt: quia non a Deo, sed ex afflatu Satanae proficiscuntur: quibus
humani generis hostis hoc agit, ut dulcissimam illam consolationem vel
enervet, vel penitus e medio tollat, quam ex saluberrima hac doctrina
haurire possumus: qua videlicet certi reddimur, quod mera gratia, sine
ullo nostro merito, in Christo ad vitam aeternam electi simus: et quod
nemo ex ipsius manibus rapere nos possit. Et hanc clementissimam
electionem non nudis verbis, sed interposito iureiurando Dominus
contestando confirmavit, et venerabilibus sacramentis nobis
obsignavit: quorum in summis tentationibus meminisse, et ex iis
consolationem petere debemus, ut ignita diaboli tela exstinguamus.

[14] XIII. Interim tamen summo studio in eo elaboremus, ut ad normam
voluntatis divinae vitam nostram instituamus, et vocationem nostram
(ut D. Petrus loquitur) firmam faciamus: neque a
Dei revelato verbo latum unguem recedamus: illud enim nunquam nos
fallet.

[15] XIV. Hac brevi explicatione aeternae electionis divinae honos
suus Deo plene et in solidum tribuitur: quod videlicet secundum
voluntatis suae propositum, mera misericordia, sine ullo nostro merito
salvos nos faciat. Neque tamen hac doctrina vel gravioribus illis
animi perturbationibus, et pusillanimitati, vel Epicurismo ansa
praebetur.

NEGATIVA. 

Falsae doctrinae, de hoc articulo, reiectio.

[16] Credimus igitur et sentimus, quando doctrina de electione Dei ad
vitam aeternam, eo modo proponitur, ut perturbatae piae mentes ex ea
consolationem nullam capere queant: sed potius per eam in animi
angustias aut desperationem coniiciantur: aut impoenitentes in
dissoluta sua vita confirmentur: quod articulus hic non ad normam
verbi et voluntatis Dei, sed iuxta humanae rationis iudicium, et
quidem impulsu Satanae male et perperam tractetur. Quaecunque enim
scripta sunt (inquit Apostolus) ad nostram doctrinam scripta sunt: ut
per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus. Reiicimus
itaque omnes, quos iam enumerabimus, errores.

[17] I. Quod Deus nolit, ut omnes homines poenitentiam agant, et
Evangelio credant.

[18] II. Quando Deus nos ad se vocat, quod non serio hoc velit, ut
omnes homines ad ipsum veniant.

[19] III. Quod nolit Deus, ut omnes salventur: sed quod quidam, non
ratione peccatorum suorum, verum solo Dei consilio, proposito, et
voluntate, ad exitium destinati sint, ut prorsus salutem consequi non
possint.

[20] IV. Quod non sola Dei misericordia, et sanctissimum Christi
meritum, sed etiam in nobis ipsis aliqua causa sit electionis divinae,
cuius causae ratione Deus nos ad vitam aeternam elegerit.

[21] Haec dogmata omnia falsa sunt, horrenda et blasphema: iisque piis
mentibus omnis prorsus consolatio eripitur, quam ex Evangelio et
sacramentorum usu capere deberent: et idcirco in Ecclesia Dei
nequaquam sunt ferenda.

[22] Haec brevis est et simplicissima articulorum controversorum
explicatio, de quibus inter Theologos Augustanae Confessionis
aliquandiu disceptatum et discrepantibus inter se sententiis
disputatum est. Et ex hac declaratione homo pius quantumvis simplex,
secundum analogiam verbi Dei, et Catechismi simplicem doctrinam
deprehendere potest, quid verum sit, quid falsum. Non enim tantummodo
sincera doctrina diserte est recitata, verum etiam contraria et falsa
doctrina repudiata est, et reiecta: et controversiae illae,
offendiculorum plenae, solide sunt decisae atque diiudicatae.

[23] Faxit Deus omnipotens, pater Domini nostri Iesu Christi, ut per
gratiam Spiritus sancti omnes in ipso consentientes et concordes
simus, atque in consensu pio, qui ipsi probetur, constanter
perseveremus, Amen.

XII. DE ALIIS HAERESIBUS ET SECTIS 

quae nunquam Augustanam Confessionem sunt amplexae.

[1] Ne tacita cogitatione haereses illae et sectae nobis tribuantur,
propterea, quod earum in commemorata declaratione expressam mentionem
non fecimus: visum est articulos earum ad calcem (ut dicitur) huius
scripti nude recitare, in quibus nostri temporis haeretici a veritate
dissentiunt, et sincerae nostrae religioni et confessioni contrarium
docent.

Errores Anabaptistarum. 

[2] Anabaptistae in multas sectas sunt divisi: quarum aliae plures,
aliae pauciores errores defendunt. Generatim tamen omnes talem
doctrinam profitentur, quae neque in Ecclesia, neque in Politia, neque
in Oeconomia tolerari potest.

Articuli Anabaptistici, qui in Ecclesia ferri non possunt. 

[3] I. Quod Christus carnem et sanguinem suum non e Maria virgine
assumserit, sed e coelo attulerit.

[4] II. Quod Christus non sit verus Deus: sed tantummodo caeteris
sanctis sit superior, quia plura Spiritus sancti dona acceperit, quam
alius quispiam homo sanctus.

[5] III. Quod iustitia nostra coram Deo, non in solo Christi merito,
sed in renovatione atque adeo in nostra propria probitate, in qua
ambulemus, consistat. Ea vero Anabaptistarum iustitia magna ex parte
electitia, et humanitus excogitata quadam sanctimonia constat, et
revera nil aliud est, quam novus quidam Monachatus.

[6] IV. Quod infantes non baptizati, coram Deo non sint peccatores,
sed iusti et innocentes: et in illa sua innocentia, cum usum rationis
nondum habeant, sine baptismo (quo, videlicet, ipsorum opinione non
egeant) salutem consequantur. Et hoc modo reiiciunt totam de peccato
Originali doctrinam, reliqua etiam, quae ex ea dependent.

[7] V. Quod infantes baptizandi non sint, donec usum rationis
consequantur, et fidem suam ipsi profiteri possint.

[8] VI. Quod Christianorum liberi eam ob causam, quia parentibus
Christianis et fidelibus orti sunt (etiam praeter et ante susceptum
baptismum) revera sancti, et in filiorum Dei numero sint habendi. Qua
de causa etiam neque Paedobaptismum magnifaciunt, neque id operam
dant, ut infantes baptizentur: Quod cum expressis verbis promissionis
divinae pugnat: ea enim tantum ad eos pertinet, qui foedus Dei
observant, illudque non contemnunt.

[9] VII. Quod ea non sit vera et Christiana Ecclesia, in qua aliqui
adhuc peccatores reperiuntur.

[10] VIII. Quod conciones non sint audiendae ullae, in iis templis, in
quibus aliquando Missae Pontificiae sunt celebratae.

[11] IX. Quod homo pius nihil prorsus commercii habere debeat cum
Ecclesiae ministris, qui Evangelion Christi iuxta Augustanae
Confessionis sententiam docent, et Anabaptistarum conciones ac errores
reprehendunt: et quod eiusmodi Ecclesiae ministris neque servire,
neque operam locare liceat: sed quod iidem ut perversores verbi divini
vitandi et fugiendi sint.

Articuli Anabaptistici, qui in Politia sunt intolerabiles. 

[12] I. Quod Magistratus officium non sit, sub novo Testamento, genus
vitae, quod Deo placeat.

[13] II. Quod homo Christianus salva et illaesa conscientia officio
Magistratus fungi non possit.

[14] III. Quod homo Christianus illaesa conscientia officium
magistratus, rebus ita ferentibus, adversus improbos administrare et
exequi, et subditi potestatem illam, quam magistratus a Deo accepit,
ad defensionem implorare non possint.

[15] IV. Quod homo Christianus sana conscientia iusiurandum praestare,
et iuramento interposito, obedientiam et fidem suo principi aut
magistratui promittere nequeat.

[16] V. Quod Magistratus, sub Novo Testamento, bona conscientia
homines facinorosos capitali supplicio afficere non possit.

Articuli Anabaptistici, qui in Oeconomia ferri non possunt. 

[17] I. Quod homo pius non possit conscientia salva proprium tenere et
possidere: sed quod is, quicquid omnino facultatum habeat, id totum in
commune conferre debeat.

[18] II. Quod homo Christianus illaesa conscientia neque cauponariam
neque mercaturam exercere, aut arma conficere possit.

[19] III. Quod coniugibus, propter diversam religionem, divortium
facere, et cum alia persona, quae in religione non dissentiat,
matrimonium contrahere liceat.

ERRORES SCHVVENCOFELDIANORUM. 

[20] I. Quod omnes illi, qui Christum, secundum carnem, creaturam esse
dicunt, non habeant veram regnantis coelestis Regis agnitionem.

[21] II. Quod caro Christi per exaltationem eo modo omnes proprietates
divinas acceperit, ut Christus, quatenus homo est, potentia, virtute,
maiestate, gloria Patri et τῷ λόγῳ, per omnia, in gradu et statu
essentiae, omnino aequalis sit: ita, ut iam utriusque in Christo
naturae una sit essentia, eaedem proprietates, eadem voluntas,
eademque gloria: et quod caro Christi ad Sacrosanctae Trinitatis
essentiam pertineat.

[22] III. Quod ministerium verbi, praedicatum et auditu perceptum
verbum, non sit instrumentum illud, per quod Deus Spiritus sanctus
homines doceat, salutaremque Christi agnitionem largiatur, et
conversionem, veram poenitentiam, fidem, et novam obedientiam in ipsis
efficiat.

[23] IV. Quod aqua baptismi non sit medium, per quod Dominus
adoptionem in filiis Dei obsignet, et regenerationem efficiat.

[24] V. Quod panis et vinum in sacra Coena non sint organa, per quae
et cum quibus Christus corpus et sanguinem suum distribuat.

[25] VI. Quod homo pius, vere per Spiritum Dei regeneratus, Legem Dei
in hac vita perfecte servare et implere valeat.

[26] VII. Quod non sit vera Ecclesia Christi, in qua non vigeat
publica excommunicatio, et solennis aliquis excommunicationis modus,
seu, ut vulgo dicitur, processus ordinarius.

[27] VIII. Quod is Ecclesiae minister alios homines cum fructu docere, aut
vera sacramenta dispensare non possit, qui ipse non sit vere
renovatus, renatus, et vere iustus.

ERROR NOVORUM ARIANORUM. 

[28] Quod Christus non sit verus, substantialis, naturalis Deus,
eiusdem cum Patre et Spiritu sancto essentiae: sed divina tantum
Maiestate ita cum Patre ornatus, ut Patre sit inferior.

ERROR ANTITRINITARIORUM. 

[29] Haec prorsus nova est haeresis, quae antehac Ecclesiis Christi
ignota fuit, eorum videlicet, qui opinantur, docent, et profitentur,
non esse unicam tantum divinam et aeternam Patris, Filii, et Spiritus
sancti essentiam: sed quemadmodum Pater, Filius, et Spiritus sanctus
tres sunt distinctae personae: ita unamquamque personam habere
distinctam, et a reliquis personis divinitatis separatam essentiam. Et
horum alii sentiunt, quod singulae personae in singulis essentiis
aequali sint potestate, sapientia, maiestate, et gloria: sicut alias
tres numero differentes homines, ratione essentiae suae, sunt a se
invicem disiuncti et separati. Alii sentiunt tres illas personas et
essentias ita inaequales esse, ratione essentiae et proprietatum, ut
solus Deus Pater verus sit Deus.

[30] Hos, atque his similes errores omnes, et eos etiam, qui ab his
dependent, et ex his consequuntur, reiicimus atque damnamus: utpote,
qui falsi sint atque haeretici, et qui verbo Dei, tribus approbatis
Symbolis, Augustanae Confessioni, eiusdem Apologiae, Smalcaldicis
articulis, et Catechismis Lutheri repugnent: quos etiam errores omnes
pii summi atque infimi cavere et vitare debent: nisi aeternae suae
salutis iacturam facere velint.

[31] Quod autem haec sit omnium nostrum fides, doctrina, et Confessio
(de qua in novissimo illo die, iudici Domino nostro Iesu Christo
rationem reddere parati sumus) et quod contra hanc doctrinam nihil vel
occulte vel aperte dicere aut scribere, sed per gratiam Dei in ea
constanter perseverare velimus: in eius rei fidem, re bene meditata,
in vero Dei timore et invocatione nominis eius, hanc epitomen propriis
manibus subscripsimus.