Quod nunquam
SANCTISSIMI DOMINI NOSTRI 

P I I 

DIVINA PROVIDENTIA 

PAPAE IX. 

EPISTOLA ENCYCLICA 

AD ARCHIEPISCOPOS ET EPISCOPOS REGNI BORVSSICI 

VENBRABILIBVS FRATRIBVS ARCHIEPISCOP1S 
ET EPISCOPIS REGNI BORVSSICI. 

PIVS PP. IX. 
Venerabiles Fratres 

Salutem et Apostolicam Benedictionem. 

Quod nunquam eventurum arbitrati sumus, animo reputantes ea, quae ab hac Apostolica Sede communi consilio cum 
suprema Borussiae Potestate anno huius saeculi vicesimo \v. imo pro rei catholicae incolumitate et bono constituta fuerant, 
id infeliciter his temporibus factum esse perspeximus. Venerabiles Fratres, in istis regionibus vestris, ubi tranquillitati, 
qua fruebatur Ecclesia Dei, saeva et inopinata successit tempestas. Legibus enim, quae non ita pridem adversus Ecclesiae 
iura latae fuerant, quaeque perculerunt complures e Clero et 
e fidelibus strenue officio perfunctos, aliae additae sunt, quae 
divinam Ecclesiae constitutionem penitus subvertunt, et omnino sacra Episcoporum iura pessumdant. 

Ac sane his legibus facta potestas laicis iudicibus, ut Episcopos aliosque animarum curationi praepositos, e dignitate 
et muneris exercitio deiicerent ; multa et gravia impedimenta 
iis obiecta, qui pro Pastoribus absentibus ad legitimam iurisdictionem exercendam essent constituti ; indictum Capitulis Cathedralibus, ut Vicarios eligerent, nondum vacante,, iuxta canon 1 s. Episcopali Sede; denique, ut alia omittamus, demandala facultas provinciarum Praefectis, ut viros etiam acatholicos deputarent, qui Episcopis sofferti eorum vice parique iure 
in Dioecesibus administrationi bonorum temporalium praeessent, 
sive sacris personis, sive usui ecclesiastico eadem sint destinata. Probe scitis, Venerabiles Fratres, quae damna, et vexa 
tiones ex his omnibus legibus, et aspera earumdem exequutione fuerint insequnta Consulto haec praeterimus, ne communem dolorem luctuosa recolendo augeamus ; at reticere non 
possumus calamitatem Dioecesium Gnesnensis et Posnaniensis, 
ac Dioecesis Paderbonensis ; traditis enim in custodiam Venerabilibus Fratribus Miecislao Gnesnensi et Posnaniensi Anti 
stite, ac Conrado Episcopo Paderbonensi, ac in eos sententia 
lata, qua ab Episcopali sua Sede et auctoritate per summam 
iniuriam deiecti declarantur, memoratae Dioeceses subsidio 
egregiorum Pastorum suorum orbatae in gravium difficultatum 
et aerumnarum molem misere coniectae sunt. Atque ipsi qui 
dem praedicti Venerabiles Fratres non deplorandi Nobis, sed 
suspiciendi et gratulatone prosequendi videntur , quippe qui 
divini memores effati « Beati eritis cum vos oderint homines, 
et cum separaverint vos et exprobraverint, et eiecerint nomen 
vestrum tamquam malum propter Filium hominis » (1) non 
solum detenuti non sunt impendenti periculo et legum animad 
versione, quin pro ministerii sui gravitate Ecclesiae iura et 
mandata custodirent, verum etiam decori sibi duxerunt et gloriae, sicut et alii istius regionis speditissimi Episcopi, quod 
damnationem immeritam et nocentium poenas propter iustitiam subirent, egregiam exhibentes virtutem in aedificationem 
totius Ecclesiae redundantem. At quamquam ipsis laudis ornamenta potius quam miserantis lacrymae debeantur; contem 
ptus tamen Episcopalis dignitatis, violatio libertatis et iurium 
Ecclesiae, vexationes, quae non modo supramemoratas illas, 
sed et alias Borussici Regni Dioeceses premunt, a Nobis flagitant, ut pro Apostolico munere, quod Nobis , quamvis im 
merentibus, concredidit Deus, querelas Nostras contra leges 
illa, unde tot mala parta sunt et adhuc plura timenda, offeramus, et libertatem Ecclesiae iniqua vi depressam , ea qua 
possumus ratione et saoeta divini iuris auctoritate vindicemus.

Ad Ii o s enimvero partes Nostri muneris implendas intendimus 
pei' _iasee literas aperta testatione denunciantes omnibus, ad 
quos ea res pertinet, et universo Catholico Orbi leges illas irritas esse, utpote quae divinae Ecclesiae constitutioni prorsus 
adversantur. Non enim potentes huius saeculi praefecit Dominus sacrorum Antistitibus in iis , quae ad sanctum ministe 
rium attinent ; sed Beatum Petrum, cui non modo agnos, sed 
et oves suas pascendas commendavit , proindeque a nulla 
quantumvis sublimi saeculi potestate episcopali officio privari 
possunt ii, quos Spiritus Sanctus,posuit Episcopos regere 
Ecclesiam Dei . 

illud porro accedit indignum illustri gente, idque ab acatholicis ipsis, partium studio haud obnoxiis, perspectum iri 
arbitramur, quod eae leges, severis munitae sanctionibus, acres 
animadversiones non obtemperantibus comminantes, et militarem manum paratam habentes ad executionem, pacatos atque 
inermes cives, merito ab iis aversos propter conscientiae dict amen, quod neque ignorare, neque contemnere ipsarum le 
gum latores poterant, in ea ferme conditione saepe constituant, 
in qua sunt miseri afflictique homines, quos premit atque urget 
vis maior, quam nequeant avertere. Quare eae leges non liberis civibus indictae videntur ad rationabile obsequium exi 
gendum ; sed quasi servis impositae, ut coactam obedientiam 
vi terroris extorqueant. 

Haec tamen non ita volumus accipi, quasi iusta excusa 
tione purgatos eos censeamus , qui propter metum hominibus 
obedire maluerunt, quam Deo: multoque minus quasi impune 
habituri sint a Divino. Iudice improbi homines, siqui sunt, qui 
unius civilis auctoritatis praesidio suffulti, paroeciales Ecclesias temere occuparunt, et sacrum ministerium in iis capessere 
«nisi sunt. Imo perditos istos et quotquot in posterum sese 
in Ecclesiarum regimen simili crimine intruserint, in maiorem excommunicationem iuxta sacros canones incidisse, et in 
cidere ipso iure et facto declaramus ; monentes pios fideles, 
ut ad eorum sacra haud accedant, neque ab iis sacramenta 
suscipiant, atque ita ab eorum commercio consortioque prudenter abstineant, ne malum fermentum massam intaminataro 
corrumpat. 

Has inter calamitates valuit ad leniendum dolorem Nostrum 
fortitudo et constantia Vestra, quam profecto. Venerabiles Fratres, in aspera dimicatione obeunda certatim aemulati sunt re 
liquus Clerus et fideles, quorum tanta fuit animarum firmitas 
in catholicis servandis officiis, tanta cuiusque in suo genere 
laus, ut omnium, vel alienissimorum, oculos et admirationem 
in se converterint. Nec secus fieri poterat: nam « quantum 
perniciosa res est ad sequentium lapsum ruina praepositi, 
in tantum contra utile est et salutare cum se Episcopus per 
firmamentum, fidei fratribus praebet imitandum, P  . 

Utinam levamen aliquod in hisce rerum angustiis Vobis 
afferte valeremus! Firma interim hac Nostra protestatione quoad 
ea omnia, quae divinae Ecclesiae Constitutioni, eiusque legibus opponuntur, nec non quoad vim, quae iniuste vobis in 
fertur ; consilio certe, opportunisque monitis pro rerum circumstantiis Vobis non deerimus. 

Illud autem sciant qui Vobis infesti sunt, quod renuentes 
vos praestare Caesari, quae Dei sunt, nullam Regiae auctoritati iniuriam allaturi estis, et nihil ex ea detracturi ; scri 
ptum est enim « Obedire oportet Deo magis, quam hominibus » ; ac simul noverint, unumquemque vestrum tributum 
et obsequium Caesari dare paratum esse, non propter iram, 
sed propter conscientiam in iis, quae civili subsunt imperio et 
potestati. 

Sic utraque officia rite obeuntes. Deique ordinationi obsequentes, alacri estote animo, atque uti coepistis, sic pergite. 
Non enim modica lucrati estis, quod patientiam habetis et sustiniustis propter nomen Iesu et non defecistis ( 3 ). Ipsum su 
spicite, qui vos graviora patiendo praecessit, et « poenam pro 
brosae mortis oppetiit, ut membra Eius videlicet discerent 
favores mundi fugere, terrores minime timere, pro veritate 
adversa diligere, prospera formidando declinare » (1). Ipse, 
qui vos in hac acie constituit, pares cert imini vires praebebit. In illo spes est, ei nos subdamus et misericordiam precemur . iam illud, quod ipse praenuntiavit evenisse, cernitis : quod igitur Ipse promisit, indubie ab Eo praestandum 
esse confidite. In mundo, ait, pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum (3). 

Huic itaque victoriae confisi pacem interea et gratiam a 
Spiritu Si neto suppliciter adprecamur, et praecipuae dilectionis 
Nostrae testem Apostolicam Benedictioneai Vobis , universo 
Clero, et Fidelibus vigilantiae Vestrae commissis peramanter 
impertimus. 

Datum Romae apud S. Petrum die 5. Februarii Anno 1875. 
Pontificatus Nostri An. XXIX. 

PIVS PP. IX.