Categoriae
[01] 
Aequiuoca dicuntur quorum nomen solum commune est, secundum nomen uero
substantiae ratio diuersa, ut animal homo et quod pingitur. Horum enim
solum nomen commune est, secundum nomen uero substantiae ratio
diuersa; si enim quis assignet quid est utrique eorum quo sint
animalia, propriam assignabit utriusque rationem.

Uniuoca uero dicuntur quorum et nomen commune est et secundum nomen
eadem substantiae ratio, ut animal homo atque bos. Communi enim nomine
utrique animalia nuncupantur, et est ratio substantiae eadem; si quis
enim assignet utriusque rationem, quid utrique sit quo sint animalia,
eandem assignabit rationem.

Denominatiua uero dicuntur quaecumque ab aliquo, solo differentia
casu, secundum nomen habent appellationem, ut a grammatica grammaticus
et a fortitudine fortis.
			 
 [02] 
Eorum quae dicuntur alia quidem secundum complexionem dicuntur, alia
uero sine complexione. Et ea quae secundum complexionem dicuntur sunt
ut homo currit, homo uincit; ea uero quae sine complexione, ut homo,
bos, currit, uincit.

Eorum quae sunt alia de subiecto quodam dicuntur, in subiecto uero
nullo sunt, ut homo de subiecto quidem dicitur aliquo homine, in
subiecto uero nullo est; alia autem in subiecto quidem sunt, de
subiecto uero nullo dicuntur (in subiecto autem esse dico quod, cum in
aliquo sit non sicut quaedam pars, impossibile est esse sine eo in quo
est), ut quaedam grammatica in subiecto quidem est in anima, de
subiecto uero nullo dicitur, et quoddam album in subiecto est in
corpore (omnis enim color in corpore est); alia uero et de subiecto
dicuntur et in subiecto sunt, ut scientia in subiecto quidem est in
anima, de subiecto uero dicitur de grammatica; alia uero neque in
subiecto sunt neque de subiecto dicuntur, ut aliquis homo uel aliquis
equus; nihil enim horum neque in subiecto est neque de subiecto
dicitur. Simpliciter autem quae sunt indiuidua et numero singularia
nullo de subiecto dicuntur, in subiecto autem nihil ea prohibet esse;
quaedam enim grammatica in subiecto est.
		 
 [03] 
Quando alterum de altero praedicatur ut de subiecto, quaecumque de
eo quod praedicatur dicuntur, omnia etiam de subiecto dicentur, ut
homo de quodam homine praedicatur, animal uero de homine, ergo et de
quodam homine animal praedicabitur; quidam enim homo et homo est et
animal.

Diuersorum generum et non subalternatim positorum diuersae secundum
speciem et differentiae sunt, ut animalis et scientiae; animalis
quidem differentiae sunt ut gressibile et uolatile et bipes, scientiae
uero nulla harum est; neque enim scientia ab scientia differt in eo
quod bipes est. Subalternorum uero generum nihil prohibet easdem esse
differentias; superiora enim de subterioribus generibus praedicantur,
quare quaecumque praedicati differentiae fuerint, eaedem erunt etiam
subiecti.
			 
 [04] 
Eorum quae secundum nullam complexionem dicuntur singulum aut
substantiam significat aut quantitatem aut qualitatem aut ad aliquid
aut ubi aut quando aut situm aut habitum aut facere aut pati. Est
autem substantia quidem ut figuratim dicatur ut homo, equus; quantitas
ut bicubitum, tricubitum; qualitas ut album; ad aliquid ut duplum,
maius; ubi uero ut in Lycio; quando autem ut heri; situs uero ut
sedet, iacet; habere autem ut calciatus, armatus; facere uero ut
secare, urere; pati uero ut secari, uri. Singula igitur eorum quae
dicta sunt ipsa quidem secundum se in nulla affirmatione dicuntur,
horum autem ad se inuicem complexione affirmatio fit. Videtur enim
omnis affirmatio uel falsa esse uel uera; eorum autem quae secundum
nullam complexionem dicuntur neque uerum quicquam neque falsum est, ut
homo, album, currit.
		  
 [05] DE SUBSTANTIA 
Substantia autem est, quae proprie et principaliter et maxime dicitur,
quae neque de subiecto praedicatur neque in subiecto est, ut aliqui
homo uel aliqui equus. Secundae autem substantiae dicuntur, in quibus
speciebus illae quae principaliter substantiae dicuntur insunt, hae et
harum specierum genera; ut aliquis homo in specie quidem est in
homine, genus uero speciei animal est; secundae ergo substantiae
dicuntur, ut est homo atque animal. Manifestum est autem ex his quae
dicta sunt quoniam eorum quae de subiecto dicuntur necesse est et
nomen et rationem de subiecto praedicari, ut homo de subiecto dicitur
aliquo homine, et praedicatur nomen; namque hominem de aliquo homine
praedicabis. Ratio quoque hominis de aliquo homine praedicabitur;
quidam enim homo et homo est. Quare et nomen et ratio praedicabitur de
subiecto. Eorum uero quae sunt in subiecto, in pluribus quidem neque
nomen de subiecto neque ratio praedicatur, in quibusdam uero nomen
quidem nihil prohibet praedicari, rationem uero impossibile est; ut
album, cum in subiecto sit corpore, praedicatur de subiecto (dicitur
enim corpus album), ratio uero albi numquam de corpore
praedicabitur. Caetera uero omnia aut de subiectis dicuntur primis
substantiis aut in eisdem subiectis sunt. Hoc autem manifestum est ex
his quae singulatim proferuntur; ut animal de homine praedicatur,
quare et de aliquo homine praedicabitur; nam si de nullo aliquorum
hominum diceretur, nec de ipso homine praedicaretur omnino. Rursus
color in corpore est; ergo et in aliquo corpore; nam si in nullo esset
corporum singulorum, nec in corpore esset omnino. Quocirca caetera
omnia aut de subiectis primis substantiis dicuntur aut in subiectis
ipsis sunt. Si ergo primae substantiae non sunt, impossibile est
aliquid esse caeterorum. Omnia enim alia aut de ipsis subiectis
dicuntur aut in subiectis ipsis sunt; quare, si primae substantiae non
sunt, impossibile est aliquid esse caeterorum.

Secundarum uero substantiarum magis est species substantia quam genus;
propinquior enim est primae substantiae. Si enim quis primam
substantiam quid sit assignet, euidentius et conuenientius
assignabit speciem proferens quam genus, ut de aliquo homine
euidentius assignabit hominem proferens quam animal; illud enim magis
est proprium alicuius hominis, hoc uero communius. Et aliquam
arborem assignans, euidentius assignabit arborem nominans quam
plantam. Amplius primae substantiae, propterea quod aliis omnibus
subiacent et omnia caetera uel de ipsis praedicantur uel in ipsis
sunt, idcirco maxime substantiae dicuntur. Quemadmodum autem primae
substantiae ad omnia caetera se habent, ita sese species habet ad
genus; subiacet enim species generi; etenim genera de speciebus
praedicantur, species uero de generibus non conuertuntur. Quocirca
etiam ex his species genere magis est substantia. Ipsarum uero
specierum quae genera non sunt, nihilo plus alia ab alia substantia
est; nihil enim conuenientius proferetur si quis de aliquo homine
hominem reddat quam si de aliquo equo proferat equum. Similiter autem
et in primis substantiis nihilo plus alia ab alia substantia est;
nihil enim magis aliquis homo quam aliquis bos substantia est.

Recte autem post primas substantias solae omnium caeterorum species et
genera dicuntur secundae esse substantiae; eorum enim quae
praedicantur primas substantias solae significant. Aliquem enim
hominem si quis assignet quid sit, si speciem quam genus protulerit,
conuenienter proferet, et manifestum faciet hominem quam animal
proferens; caeterorum uero quicquid protulerit, aliena erit illa
prolatio, ut album uel currit uel quodlibet huiusmodi si
reddat. Quare recte hae solae praeter caetera substantiae
dicuntur. Amplius primae substantiae, propterea quod aliis omnibus
subiacent, idcirco propriae substantiae dicuntur; quemadmodum autem
primae substantiae ad omnia caetera sese habent, ita primarum
substantiarum genera et species ad omnia reliqua sese habent; de istis
enim omnibus caetera praedicantur: aliquem enim hominem dices
grammaticum, ergo et hominem et animal grammaticum praedicabis;
similiter autem et in aliis.

Commune est autem omni substantiae in subiecto non esse. Prima enim
substantia nec de subiecto dicitur nec in subiecto est; secundae uero
substantiae sic quoque manifestum est quoniam non sunt in
subiecto. Etenim homo de subiecto quidem aliquo homine dicitur, in
subiecto uero nullo est; neque enim in aliquo homine homo
est. Similiter autem et animal de subiecto quidem dicitur de aliquo
homine, non est autem animal in aliquo homine. Amplius eorum quae sunt
in subiecto nomen quidem de subiecto aliquotiens nihil prohibet
praedicari, rationem uero impossibile est. Secundarum uero
substantiarum de subiectis ratio praedicatur et nomen; rationem enim
hominis et animalis de aliquo homine praedicabis. Quare non erit eorum
substantia quae sunt in subiecto. Non est autem proprium substantiae
hoc; sed differentia eorum est quae in subiecto non sunt; bipes enim
et gressibile de subiecto quidem de homine praedicatur, in subiecto
uero nullo est; non enim in homine est bipes neque gressibile. Et
ratio quoque differentiae de illo dicitur de quo ipsa differentia
praedicatur, ut si gressibile de homine dicatur, et ratio gressibilis
de homine praedicabitur; est enim homo gressibile. Non nos uero
conturbent substantiarum partes quae ita sunt in toto quasi in
subiecto sint, ne forte cogamur dicere non eas esse substantias; non
enim sic dicebantur esse ea quae sunt in subiecto ut quasi partes
essent.

Inest autem substantiis et differentiis ab his omnia uniuoce
praedicari. Omnia enim quae ab his praedicamenta sunt aut de
indiuiduis praedicantur aut de speciebus. Et a prima quidem substantia
nulla est praedicatio (de nullo enim subiecto dicitur), secundarum
uero sub st antiarum species quidem de in diuiduo praedicatur, genus
autem et de specie et de indiuiduo; similiter autem et differentiae et
de speciebus et de indiuiduis praedicantur. Rationem quoque
suscipiunt primae substantiae specierum et generum, et species
generis (quaecumque enim de praedicato dicuntur, eadem et de
subiecto dicentur); similiter autem et differentiarum rationem
suscipiunt species et indiuidua; uniuoca autem erant quorum et nomen
commune est et ratio. Quare omnia a substantiis et differentiis
uniuoce praedicantur.

Omnis autem substantia uidetur hoc aliquid significare. Et in primis
quidem substantiis indubitabile et uerum est quoniam hoc aliquid
significat; indiuiduum enim et unum numero est quod significatur. In
secundis uero substantiis uidetur quidem similiter ad appellationis
figuram hoc aliquid significare, quando quis dixerit hominem uel
animal; non tamen uerum est sed quale aliquid significat (neque enim
unum est quod subiectum est quemadmodum prima substantia sed de
pluribus homo dicitur et animal); non autem simpliciter qualitatem
significat, quemadmodum album (nihil enim aliud significat album quam
qualitatem), genus autem et species circa substantiam qualitatem
determinant (qualem enim quandam substantiam significant). Plus autem
genere quam specie determinatio fit: dicens enim animal plus
complectitur quam hominem.

Inest autem substantiis et nihil illis esse contrarium. Primae enim
substantiae quid erit contrarium? Ut alicui homini; nihil enim est
contrarium; at uero nec homini nec animali nihil est contrarium. Non
est autem hoc substantiae proprium sed etiam multorum aliorum, ut
quantitatis; bicubito enim nihil est contrarium, at uero nec decem nec
alicui talium, nisi quis multa paucis dicat esse contraria uel magnum
paruo; determinatorum uero nullum nulli est contrarium.

Videtur autem substantia non suscipere magis et minus; dico autem non
quoniam substantia non est a substantia magis substantia (hoc enim
dictum est quoniam est) sed quoniam unaquaeque substantia hoc ipsum
quod est non dicitur magis et minus; ut, si est ipsa substantia homo,
non erit magis et minus homo, nec ipse a se ipso nec ab altero. Neque
enim est alter altero magis homo, quemadmodum album est alterum altero
magis album, et bonum alterum altero magis bonum; et ipsum se ipso
magis et minus dicitur, ut corpus, album cum sit, magis dicitur nunc
quam primo, et calidum magis et minus dicitur; substantia uero non
dicitur (neque homo magis dicitur nunc homo quam antea dicitur, nec
caeterorum aliquid quae sunt substantia); quare non suscipiet
substantia magis et minus.

Maxime autem proprium substantiae uidetur esse quod, cum sit idem et
unum numero, contrariorum susceptibile est. Et in aliis quidem nullis
hoc quisquam habeat proferre quae non sunt substantiae, quod unum
numero contrariorum erit susceptibile; ut color, quod est unum et idem
numero, non erit album et nigrum, nec eadem actio et una numero erit
mala et bona; similiter autem et in aliis quaecumque substantiae non
sunt. Ipsa uero substantia, cum sit una et eadem numero, contrariorum
susceptibilis est; ut quidam homo, unus et idem cum sit, aliquando
albus aliquando niger fit, et calidus et frigidus, et improbus et
probus. In aliis uero nullis tale aliquid uidetur, nisi quis opponat
orationem et opinionem dicens huiusmodi esse; eadem enim oratio et
uera et falsa esse uidetur, ut, si uera oratio est aliquem sedere, cum
ipse surrexerit eadem ipsa erit falsa; similiter autem et in opinione;
si quis enim uere opinabitur sedere aliquem, cum ipse surrexerit false
opinabitur, eandem de eo retinens opinionem. Quod si quis etiam hoc
recipiat, at modo ipso differt; eadem enim quae sunt in substantiis
ipsa permutata contrariorum sunt susceptibilia (frigidum enim ex
calido factum permutatum est, et nigrum ex albo et probum ex improbo,
similiter autem et in aliis singula ipsa permutationem suscipientia
contrariorum susceptibilia sunt), oratio uero et opinio ipsa quidem
immobilia omnino semperque permanent, re uero mota contrarietas circa
ea fit; oratio enim permanet eadem sedere aliquem, re uero mota
aliquotiens quidem uera fit aliquotiens falsa; similiter autem et in
opinione. Quapropter hoc modo proprium erit substantiae ut secundum
propriam permutationem susceptibilis contrariorum sit - si quis etiam
hoc suscipiat, opinionem et orationem contrariorum esse susceptibiles;
non est autem hoc uerum; etenim oratio et opinio non quod ea
suscipiant aliquid contrariorum esse susceptibilia dicuntur sed quod
circa alteram quandam passionem sint. - Eo enim quo res est uel non
est, eo oratio uel uera uel falsa dicitur, non eo quod ipsa
susceptibilis est contrarii. Simpliciter enim nihil neque oratio
mouetur neque opinio, quare non erunt susceptiuae contrariorum nullo
in eis facto. Substantia uero, quod ipsa suscipiat contraria, eo
dicitur contrariorum susceptibilis. Aegritudinem enim et sanitatem
suscipit, et albedinem et nigredinem; et unumquodque talium ipsa
suscipiens contrariorum esse dicitur susceptibilis. Quare proprium
erit substantiae, cum sit idem et unum numero, susceptibilem
contrariorum esse. Et de substantia quidem haec dicta sint.
		  
 [06] DE QUANTITATE 
Quantitatis aliud est continuum, aliud disgregatum atque discretum; et
aliud quidem ex habentibus positionem ad se inuicem suis partibus
constat, aliud uero ex non habentibus positionem. Est autem discreta
quantitas ut numerus et oratio, continua uero ut linea, superficies,
corpus, praeter haec uero tempus et locus. Partium enim numeri nullus
est communis terminus ad quem partes ipsius coniungantur; ut
quinarius, si est pars denarii, ad nullum communem terminum
coniunguntur quinque et quinque sed disiuncti sunt; et tres et septem
ad nullum communem terminum coniunguntur; neque omnino aliquis habebit
in numero sumere communem terminum partium sed semper discretae sunt;
quare numerus discretorum est. Similiter est autem et oratio
discretorum; (quoniam enim quantitas est et oratio manifestum est;
mensuratur enim syllaba longa et breuis; dico uero illam quae fit cum
uoce orationem); ad nullum enim communem terminum partes eius
coniunguntur; neque enim est communis terminus ad quem syllabae
coniunguntur sed unaquaeque discreta est secundum se ipsam. Linea
uero continua est; namque est sumere communem terminum ad quem partes
ipsius coniunguntur, hoc est autem punctum, et superficiei linea
(superficiei enim partes ad quendam communem terminum
coniunguntur). Similiter autem et in corpore habebit quis sumere
communem terminum, uel lineam uel superficiem, ad quem partes corporis
coniunguntur. Sunt autem talium et tempus et locus; praesens enim
communis est terminus ad quem coniunguntur praeterita uel
futura. Rursus locus continuorum est; locum enim quendam partes
corporis retinent, quae ad quendam communem terminum coniunguntur;
ergo et loci partes, quas tenent singulae partes corporis, ad eundem
terminum coniunguntur ad quem et partes corporis iungebantur; quare
continuum est et locus; ad unum enim communem terminum eius partes
coniunguntur.

Amplius alia sunt quae ex habentibus ad se inuicem positionem suis
partibus constant; ut lineae quidem partes habent ad se inuicem
positionem (singulae enim iacent alicubi, et possis cognoscere et
designare ubi singulae in superficie iaceant et ad quam caeterarum
partium coniungantur); similiter autem et superficiei partes habent
aliquam positionem (similiter enim designabuntur singulae ubi iacent,
et quae ad se inuicem coniunguntur). Et soliditatis quoque et loci
similiter. In numero uero nullus habet perspicere quemadmodum partes
habeant ad se inuicem aliquam positionem uel ubi iaceant uel quae ad
quam coniungantur; at uero nec temporis; nihil enim permanet ex
partibus temporis, quod autem non est permanens, quomodo hoc habebit
aliquem positionem? Sed magis ordinem quendam dices retinere idcirco
quod temporis hoc quidem prius est, illud uero posterius. Et in numero
quoque eo quod prius numeretur unus quam duo et duo quam tres; et sic
habebunt aliquem ordinem, positionem uero non multum accipies. Et
oratio similiter; nihil enim eius partium permanet sed dictum est et
non est ultra hoc sumere, quare non erit ulla positio eius partium
cuius permanet nihil. Igitur alia ex habentibus ad se inuicem partibus
positionem constant, alia uero ex non habentibus positionem.

Proprie autem quantitates hae solae sunt quas diximus, alia uero omnia
secundum accidens sunt; ad haec enim aspicientes et alias dicimus
quantitates, ut multum dicitur album eo quod superficies multa sit, et
actio longa eo quod tempus multum et longum sit, et motus multus;
neque enim horum singulum per se quantitas dicitur; ut, si quis
assignet quanta sit actio, tempore definiet, annuam uel sic aliquo
modo assignans, et album quantum sit assignans superficie definiet
(quanta enim fuerit superficies, tantum esse album dicet); quare
solae proprie et secundum se ipsae quantitates dicuntur quae dictae
sunt, aliorum uero nihil per se sed, si forte, per accidens.

Quantitatibus uero nihil est contrarium (in his enim quae definita
sunt manifestum est quoniam nihil est contrarium, ut bicubito uel
tricubito uel superficiei uel alicui talium -- nihil enim est
contrarium), nisi multa paucis dicat quis esse contraria uel magnum
minori. Horum autem nihil est quantitas sed ad aliquid; nihil enim per
se ipsum magnum dicitur uel paruum sed ad aliud refertur; nam mons
quidem paruus dicitur, milium uero magnum eo quod hoc quidem sui
generis maius sit, illud uero sui generis minus; ergo ad aliud est
eorum relatio; nam, si per se ipsum parurum uel magnum diceretur,
numquam mons quidem aliquando paruus, milium uero magnum
diceretur. Rursus in uico quidem plures homines esse dicimus, in
ciuitate uero paucos cum sint eorum multiplices, et in domo quidem
multos, in theatro uero paucos cum sint plures. Amplius bicubitum
uel tricubitum et unumquodque talium quantitatem significat, magnum
uero uel paruum non significat quantitatem sed magis ad aliquid;
quoniam ad aliud spectatur magnum et paruum; quare manifestum est
quoniam haec ad aliquid sunt. Amplius, siue aliquis ponat ea esse
quantitates siue non ponat, nihil illis erit contrarium; quod enim non
est sumere per se ipsum sed ad solam alterius relationem, quomodo huic
aliquid erit contrarium? Amplius, si sunt magnum et paruum
contraria, contingit idem simul contraria suscipere et ea ipsa sibi
esse contraria. Contingit enim simul idem paruum esse et magnum (est
enim ad hoc quidem paruum, ad aliud uero hoc idem ipsum magnum); quare
idem paruum et magnum et eodem tempore esse contingit, quare simul
contraria suscipiet; sed nihil est quod uideatur simul contraria posse
suscipere; ut substantia, susceptibilis quidem contrariorum esse
uidetur sed nullus simul sanus est et aeger, nec albus et niger simul;
nihilque aliud simul contraria suscipit.

Et eadem sibi ipsis contingit esse contraria; nam si est magnum et
paruum contrarium, ipsum autem idem simul est paruum et magnum, ipsum
sibi erit contrarium; sed impossibile est ipsum sibi esse
contrarium. Non est igitur magnum paruo contrarium nec multa paucis;
quare si quis haec non relatiua esse dicat, quantitas tamen nihil
contrarium habebit.

Maxime autem circa locum esse uidetur contrarietas quantitatis;
sursum enim ei quod est deorsum contrarium ponunt, regionem mediam
deorsum dicentes propterea quod multa distantia est medietatis ad
mundi terminos. Videntur autem et aliorum contrariorum definitionem ab
his proferre; quae enim multum a se inuicem distant in eodem genere
contraria esse definiunt.

Non uidetur autem quantitas suscipere magis et minus, ut bicubitum
(neque enim est aliud alio magis bicubitum); neque in numero, ut
ternarius quinario (nihil enim magis tria dicentur, nec tria potius
quam tria); nec tempus aliud alio magis tempus dicitur; nec in his
quae dicta sunt omnino aliquid magis et minus dicitur. Quare quantitas
non suscipit magis et minus.

Proprium autem maxime quantitatis est quod aequale et inaequale
dicitur. Singulum enim earum quae dictae sunt quantitatum et aequale
dicitur et inaequale, ut corpus aequale et inaequale, et numerus
aequalis et inaequalis dicitur, et tempus aequale et inaequale;
similiter autem et in aliis quae dicta sunt e singulis aequale et
inaequale dicitur. In caeteris uero quae quantitatis non sunt, non
multum uidebitur aequale et inaequale dici, namque dispositio aequalis
et inaequalis non multum dicitur sed magis similis, et album aequale
et inaequale non multum sed simile. Quare quantitatis proprium est
aequale et inaequale nominari.
	   
 [07] DE RELATIVIS VEL AD ALIQUID 
Ad aliquid uero talia dicuntur quaecumque hoc ipsum quod sunt aliorum
dicuntur, uel quomodolibet aliter ad aliud, ut maius hoc ipsum quod
est ad aliud dicitur (aliquo enim maius dicitur), et duplex ad aliud
dicitur hoc ipsum quod est (alicuius enim duplex dicitur); similiter
autem et quaecumque alia talia sunt. At uero sunt etiam et haec ad
aliquid, ut habitus, affectio, scientia, sensus, positio; haec enim
omnia quae dicta sunt hoc ipsum quod sunt aliorum dicuntur et non
aliter; habitus enim alicuius habitus est, et scientia alicuius
scientia, et positio alicuius positio, et alia quidem similiter. Ad
aliquid ergo sunt quaecumque id quod sunt aliorum dicuntur uel
quomodolibet aliter ad aliud; ut mons magnus dicitur ad montem alium
(magnum enim ad aliquid dicitur), et simile alicui simile dicitur, et
omnia talia similiter ad aliquid dicuntur. Est autem et accubitus et
statio et sessio positiones quaedam, positio uero ad aliquid est;
iacere autem uel stare u el sedere ipsa quidem non sunt positiones,
denominatiue uero ex his quae dictae sunt positionibus nominantur.

Inest autem et contrarietas in relatione, ut uirtus malitiae
contrarium est, cum sit utrumque ad aliquid, et scientia
inscientiae. Non autem omnibus relatiuis inest contrarietas; duplici
enim nihil est contrarium, neque uero triplici neque ulli
talium. Videntur autem et magis et minus relatiua suscipere; simile
enim magis et minus dicitur, et inaequale magis et minus dicitur, cum
utrumque sit relatiuum (simile enim alicui simile dicitur et inaequale
alicui intequale). Non autem omnia suscipiunt magis et minus; duplex
enim non dicitur magis et minus duplex, nec aliquid talium.

Omnia autem relatiua ad conuertentia dicuntur, ut seruus domini seruus
dicitur et dominus serui dominus, et duplum dimidii duplum et
dimidium dupli dimidium, et maius minore maius et minus maiore minus;
similiter autem et in aliis; sed casu aliquotiens differt secundum
locutionem, ut scientia scibilis rei dicitur scientia et scibile
scientia scibile, et sensus sensibilis sensus et sensibile sensu
sensibile. At uero aliquotiens non uidebitur conuertere nisi
conuenienter ad quod dicitur assignetur sed peccet is qui assignat; ut
ala si assignetur auis, non conuertitur ut sit auis alae; neque enim
conuenienter prius assignatum est ala auis; neque enim in eo quod
auis, in eo eius ala dicitur sed in eo quod alata est (multorum enim
et aliorum alae sunt, quae non sunt aues); quare si assignetur
conuenienter, et conuertitur; ut ala alati ala, et alatum ala
alatum. Aliquotiens autem forte et nomina fingere necesse erit, si non
fuerit positum nomen ad quod conuenienter assignetur; ut remus nauis
si assignetur, non erit conueniens assignatio (neque enim in eo quod
est nauis, in eo eius remus dicitur; sunt enim naues quarum remi non
sunt); quare non conuertitur; nauis enim non dicitur remi. Sed forte
conuenientior assignatio erit si sic quodam modo assignetur, remus
remitae remus, uel aliquo modo aliter dictum sit (nomen enim non est
positum); conuertitur autem si conuenienter assignetur (remitum enim
remo remitum est). Similiter autem et in aliis, ut caput conuenientius
assignabitur capitati quam si animalis assignetur; neque enim in eo
quod animal est caput habet (multa enim sunt animalium capita non
habentia). Sic autem facilius fortasse sumetur quibus nomen non est
positum, si ab his quae prima sunt et [ab] his ad quae conuertuntur
nomina ponuntur, ut in his quae praedicta sunt ab ala alatum, a remo
remitum. Omnia ergo quae ad aliquid dicuntur, si conuenienter
assignentur, ad conuertentia dicuntur. Nam, si ad quodlibet aliud
assignentur et non ad illud dicantur, non conuertuntur. Dico autem
quoniam neque in his quae confesse conuersim dicuntur et in quibus
nomen est positum, nihil conuertitur, si ad aliquid eorum quae sunt
accidentia assignetur et non ad illud dicatur; ut seruus si non domini
assignetur sed hominis uel bipedis uel alicuius talium, non
conuertitur (non enim erit conueniens assignatio).

Amplius, si conuenienter assignetur ad id quod dicitur, omnibus
aliis circumscriptis quaecumque accidentia sunt, relicto uero solo
illo ad quod assignatum est, semper ad ipsum dicetur; ut si seruus ad
dominum dicitur, circumscriptis omnibus quae sunt accidentia domino,
ut esse bipedem uel scientiae susceptibilem uel hominem, relicto uero
solo dominum esse, semper seruus ad illud dicetur; seruus enim domini
seruus dicitur. Si autem non conuenienter reddatur ad id quod dicitur
circumscriptis omnibus aliis, relicto uero solo ad quod redditum est,
non dicetur ad illud; assignetur enim seruus hominis et ala auis, et
circumscribatur ab homine esse dominum; non enim iam seruus ad hominem
dicitur (cum enim dominus non sit, seruus non est); similiter autem et
de aui, circumscribatur alatam esse; non enim iam erit ala ad aliquid
(cum enim non sit alatum, nec ala erit alicuius). Quare oportet
assignare ad id quod conuenienter dicitur; et si sit nomen positum,
facilis erit assignatio; si autem non sit, fortasse erit necessarium
nomen fingere. Quod si ita reddantur, manifestum est quoniam omnia
relatiua conuersim dicuntur.

Videtur autem ad aliquid simul esse natura. Et in aliis quidem
pluribus uerum est; simul enim est duplum et dimidium, et cum sit
dimidium duplum est, et cum sit seruus dominus est; similiter autem
his et alia. Simul autem haec auferunt sese inuicem; si enim non sit
duplum non est dimidium, et si non sit dimidium duplum non est;
similiter et in aliis quaecumque talia sunt. Non autem in omnibus
relatiuis uerum uidetur esse simul naturaliter; scibile enim
scientia prius esse uidebitur; namque in pluribus subsistentibus iam
rebus scientias accipimus; in paucis enim uel in nullis hoc quisque
perspiciet, simul cum scibili scientiam factam. Amplius scibile
sublatum simul aufert scientiam, scientia uero non simul aufert
scibile; nam, si scibile non sit, non est scientia, si scientia uero
non sit, nihil prohibet esse scibile; ut circuli quadratura si est
scibile, scientia quidem eius nondum est, illud uero scibile
est. Amplius animali quidem sublato non est scientia, scibilium uero
plurima esse contingit. Similiter autem his sese habent et quae in
sensu sunt; sensibile enim prius sensu esse uidetur; sublatum enim
sensibile simul aufert sensum, sensus uero sensibile non simul
aufert. Sensus enim circa corpus et in corpore sunt; sensibili ergo
sublato aufertur corpus (sensibilium enim et corpus est), cum autem
corpus non sit sublatus est sensus; quare simul aufert sensibile
sensum. Sensus uero sensibile non; sublato enim animali sublatus est
sensus, sensibile autem permanet, ut corpus, calidum, dulce, amarum,
et alia omnia quaecumque sunt sensibilia. Amplius sensus quidem simul
cum sensato fit (simul enim animal fit et sensus), sensibile uero ante
est quam esset sensus (ignis enim et aqua et alia huiusmodi, ex quibus
ipsum animal constat, ante sunt quam animal sit omnino uel sensus);
quare prius quam sensus sensibile esse uidebitur.

Habet autem dubitationem an ulla substantia ad aliquid dicatur,
quemadmodum uidetur, an hoc quidem contingit secundum quasdam
secundarum substantiarum. Nam in primis quidem substantiis uerum est;
nam neque totae neque partes ad aliquid dicuntur; nam aliquis homo non
dicitur alicuius aliquis homo, neque aliquis bos alicuius aliquis
bos. Similiter autem et partes; quaedam enim manus non dicitur
alicuius quaedam manus sed alicuius manus, et quoddam caput non
dicitur alicuius quoddam caput sed alicuius caput. Similiter autem et
in secundis substantiis, atque hoc quidem in pluribus; ut homo non
dicitur alicuius homo, nec bos alicuius bos, nec lignum alicuius
lignum sed alicuius possessio dicitur. Atque in huiusmodi quidem
manifestum est quoniam non est ad aliquid; in aliquibus uero secundis
substantiis habet aliquam dubitationem; ut caput alicuius caput
dicitur et manus alicuius manus dicitur et singula huiusmodi; quare
haec esse fortasse ad aliquid uidebuntur. Si igitur sufficienter eorum
quae sunt ad aliquid definitio assignata est, aut nimis difficile aut
impossibile est soluere quoniam nulla substantia eorum quae sunt ad
aliquid dicitur; si autem non sufficienter sed sunt ad aliquid quibus
hoc ipsum esse est ad aliquid quodam modo habere, fortasse aliquid
contra ista dicetur. Prior uero definitio sequitur quidem omnia
relatiua, non tamen hoc eis est quod sint ad aliquid quod ea ipsa quae
sunt aliorum dicuntur. Ex his ergo manifestum est quod, si quis
aliquid eorum quae sunt ad aliquid definite sciet, et illud ad quod
dicitur definite sciturus est. Si manifestum quidem etiam ex ipso est;
nam si quis nouit quoniam hoc eorum quae sunt ad aliquid est,
relatiuis autem hoc est esse, ad aliquid quodammodo habere, et illud
nouit ad quod hoc aliquo modo habet; nam si omnino nescit ad quod
aliquo modo habet, nec si ad aliquid quodammodo habet sciturus est. Et
in particularibus hoc manifestum est; ut, si hoc ad aliquid scit
definite quoniam duplum est, et cuius duplum est definite nouit (nam
si nullius definite nouit illud esse duplum, nec si omnino duplum est
nouit); similiter autem et hoc [ad] aliquid si nouit quoniam melius
est, et quo melius erit definite eum scire necesse est propter haec
ipsa quae dicta sunt (non autem infinite quoniam hoc est peiore
melius, opinio enim iam fit huiusmodi, non scientia; neque enim sciet
integre quoniam est peiore melius; nam fortasse contingit nihil eo
esse peius); quare manifestum est quoniam necesse est quod quis
nouerit eorum quae sunt ad aliquid definite, etiam illud ad quod
dicitur sciturum esse definite. Caput uero et manum et eorum singula
quae substantiae sunt, hoc ipsum quidem quod sunt potest sciri
definite, ad quod autem dicantur non necesse est; cuius enim hoc caput
uel cuius haec manus non est dicere definite; quare haec non erunt
eorum quae sunt ad aliquid; quod si non sunt eorum quae sunt ad
aliquid, uerum erit nullam esse substantiam relatiuam. Fortasse autem
difficile sit de huiusmodi rebus confidenter declarare nisi saepius
pertractata sint; dubitare autem de singulis non erit inutile.
	      
 [08] DE QUALI ET QUALITATE 
Qualitatem uero dico secundum quam quales quidam dicimur.

Est autem qualitas eorum quae multipliciter dicuntur. Et una quidem
species qualitatis habitus affectioque dicantur. Differt autem
habitus affectione quod permanentior et diuturnior est; tales uero
sunt scientiae uel uirtutes; scientia enim uidetur esse permanentium
et eorum quae difficile moueantur, si quis uel mediocriter scientiam
sumat, nisi forte grandis permutatio facta sit uel ab aegritudine uel
ab aliquo huiusmodi; similiter autem et uirtus, et iustitia uel
castitas et singula talium non uidentur facile posse moueri neque
facile permutari. Affectiones uero dicuntur quae sunt facile mobiles
et cito permutabiles, ut calor et infrictio et aegritudo et sanitas et
alia huiusmodi; affectus est enim quodammodo circa eas homo, cito
autem permutatur ut ex calido frigidus fiat et ex sanitate in
aegritudinem; similiter autem et in aliis, nisi forte in his quoque
contingit per temporis longitudinem in naturam cuiusque translata et
insanabilis uel difficile mobilis, quam iam quilibet habitudinem
uocet.

Manifestum est autem quoniam haec uolunt habitus nominari, quae sunt
diuturniora et difficile mobilia; namque in disciplinis non multum
retinentes sed facile mobiles dicunt habitum non habere, quamuis sint
ad disciplinam peius meliusue dispositi. Quare differt habitus
affectione, quod hoc quidem facile mobile est, illud uero diuturnius
et difficile mobile.

Sunt autem habitus etiam affectiones, affectiones uero non necessario
habitus; qui enim retinent habitum et quodammodo affecti sunt ad ea
uel peius uel melius; qui autem affecti sunt, non omnino retinent
habitum.

Aliud uero genus qualitatis est secundum quod pugillatores uel
cursores uel salubres uel insalubres dicimus, et simpliciter
quaecumque secundum potentiam naturalem uel impotentiam
dicuntur. Non enim quoniam sunt affecti aliquo modo, unumquodque
huiusmodi dicitur sed quod habeant potentiam naturalem uel facere quid
facile uel nihil pati; ut pugillatores uel cursores dicuntur non quod
sint affecti sed quod habeant potentiam hoc facile faciendi, salubres
autem dicuntur eo quod habeant potentiam naturalem ut nihil a
quibuslibet accidentibus patiantur, insalubres uero quod habeant
impotentiam nihil patiendi. Similiter autem et durum et molle sese
habent; durum enim dicitur quod habeat potentiam non citius secari,
molle uero quod eiusdem ipsius habeat impotentiam.

Tertium uero genus qualitatis est passibiles qualitates et
passiones. Sunt autem huiusmodi ut dulcedo uel amaritudo et omnia his
cognata, amplius calor et frigus et albedo et nigredo. Et quoniam hae
qualitates sunt, manifestum est; quaecumque enim ista susceperint
qualia dicuntur secundum ea; ut mel, quoniam dulcedinem suscepit,
dicitur dulce, et corpus album quod albedinem susceperit; similiter
autem sese habet etiam in caeteris.

Passibiles uero qualitates dicuntur non quo ea quae illas susceperint
qualitates aliquid patiantur; neque enim mel, quoniam aliquid passum
sit, idcirco dicitur dulce, nec aliud aliquid huiusmodi; similiter
autem his et calor et frigus passibiles dicuntur non quo ea quae eas
suscipiunt qualitates aliquid patiantur sed quoniam singulum eorum
quae dicta sunt secundum sensus qualitatum passionis perfectiua sunt,
passibiles qualitates dicuntur; dulcedo enim passionem quandam
secundum gustum efficit, et calor secundum tactum; similiter autem et
alia.

Albedo autem et nigredo et alii colores non similiter his quae dicta
sunt passibiles qualitates dicuntur sed hoc quod hae ipsae ab
aliquibus passionibus innascuntur.

Quoniam ergo fiunt propter aliquam passionem multae colorum
mutationes, manifestum est; erubescens enim aliquis rubicundus
factus est et timens pallidus et unumquodque talium.

Quare uel si quis naturaliter aliquid talium passionum passus est,
similem colorem eum habere oportet; quae enim affectio nunc ad
uerecundiam circa corpus facta est, et secundum naturalem
constitutionem eadem affectio fit, quare naturaliter color similis
fit.

Quaecumque igitur talium casuum ab aliquibus passionibus difficile
mobilibus et permanentibus principium ceperunt, qualitates dicuntur;
siue enim [uel] secundum naturalem substantiam pallor aut nigredo
facta est, qualitas dicitur (quales enim secundum eas dicimur), siue
propter aegritudinem longam uel propter aestum contingit uel nigredo
uel pallor, et non facile praeterit et in uita permanet, qualitates et
ipsae dicuntur (similiter enim quales secundum eas dicimur).

Quaecumque uero ex his quae facile soluuntur et cito transeunt fiunt,
passiones dicuntur; non enim dicimur secundum eas quales; neque enim
qui propter uerecundiam rubicundus factus est rubicundus dicitur, nec
cui pallor propter timorem uenit pallidus sed magis quod aliquid
passus sit; quare passiones huiusmodi dicuntur, qualitates uero
minime. Similiter autem his et secundum animam passibiles qualitates
et passiones dicuntur. Quaecumque enim mox in nascendo ab aliquibus
passionibus fiunt, qualitates dicuntur, ut dementia uel ira uel alia
huiusmodi; quales enim secundum eas dicimur, id est iracundi et
dementes. Similiter autem et quaecumque alienationes non naturaliter
sed ab aliquibus aliis casibus factae sunt difficile praetereuntes et
omnino immobiles, etiam huiusmodi qualitates sunt; quales enim
secundum eas dicimur. Quaecumque enim ex his quae citius praetereunt
fiunt, passiones dicuntur, ut si quis contristatus iracundior est; non
enim dicitur iracundus qui in huiusmodi passione iracundior est sed
magis aliquid passus; quare passiones quidem huiusmodi dicuntur,
qualitates uero minime.

Quartum uero genus qualitatis est forma et circa aliquid constans
figura; ad haec quoque rectitudo uel curuitas, et si quid his simile
est; secundum enim unumquodque eorum quale quid dicitur; quod enim est
triangulum uel quadratum quale quid dicitur, et quod est rectum uel
curuum. Et secundum figuram uero unumquodque quale dicitur.

Rarum uero et spissum uel asperum uel lene putabitur quidem qualitatem
significare, uidentur autem aliena esse huiusmodi a qualitatis
diuisione; quandam enim quodammodo positionem uidetur partium
utrumque monstrare; spissum quidem eo quod partes sibi ipsae
propinquae sint, rarum uero quod distent a se inuicem; et lene
quidem quod in rectum sibi partes iaceant, asperum uero cum haec
quidem pars superet, illa uero sit inferior. Et fortasse alii quoque
appareant qualitatis modi sed qui maxime dicuntur hi sunt.

Qualitates ergo sunt haec quae dicta sunt, qualia uero quae secundum
haec denominatiue dicuntur, uel quomodolibet ab his.

In pluribus quidem et paene in omnibus denominatiue dicuntur, ut ab
albedine albus et a grammatica grammaticus et a iustitia iustus,
similiter autem et in caeteris. In aliquibus uero propterea quod
qualitatibus nomina non sunt posita impossibile est ab his
denominatiue dici, ut cursor uel pugillator, si secundum potentiam
naturalem dicitur, a nulla qualitate denominatiue dicitur; neque
enim positum est nomen illis potestatibus: secundum quas isti quales
dicuntur, quemadmodum etiam in disciplinis secundum quas uel
pugillatores uel palaestrici secundum affectionem dicuntur
(pugillatoria enim disciplina dicitur et palaestrica, quales uero ab
his denominatiue qui ad eas sunt affecti dicuntur). Aliquando autem et
posito nomine denominatiue non dicitur id quod secundum ipsam quale
quid dicitur, ut a uirtute probus dicitur; hoc enim quod habet
uirtutem probus dicitur sed non denominatiue a uirtute; non est autem
hoc in multis. Qualia ergo dicuntur quaecumque ex his quae dictae sunt
qualitatibus denominatiue dicuntur uel quolibet alio ab ipsis modo.

Inest autem et contrarietas secundum qualitatem, ut iustitia
iniustitiae contrarium est et albedo nigredini et alia similiter; et
secundum eas qualia quae dicuntur, ut iustum iniusto et album
nigro. Non autem hoc in omnibus est; rubeo enim et pallido et
huiusmodi coloribus nihil est contrarium cum qualitates sint.

Amplius: si ex contrariis unum fuerit quale, et reliquum erit
quale. Hoc autem manifestum est omnia alia praedicamenta proferenti,
ut si est iustitia iniustitiae contrarium, qualitas est autem
iustitia, nihilo minus qualitas erit iniustitia; nullum enim aliud
praedicamentum conuenit iniustitiae, nec quantitas nec relatio nec ubi
nec omnino aliquid huiusmodi, nisi sola qualitas; similiter autem et
in aliis secundum qualitatem contrariis.

Suscipit autem qualitas magis et minus; album et enim magis et minus
alterum altero dicitur, et iustum alterum altero magis. Et idem ipsum
sumit intentionem (album enim cum sit, contingit illud fieri albius);
hoc autem in omnibus non est sed in pluribus; dubitabit enim quis an
iustitia magis esse iustitia dicatur; similiter autem et in aliis
affectionibus. Quidam uero in hoc dubitant; dicunt enim iustitiam
iustitia non nimis magis uel minus dici, nec sanitatem sanitate; minus
autem habere alterum altero sanitatem dicunt, et iustitiam minus
alterum altero habere, similiter et grammaticam et alias
disciplinas. Sed secundum eas qualia quae dicuntur indubitate
suscipiunt magis et minus; magis enim grammaticus alter altero dicitur
et iustior et sanior, et in aliis similiter.

Triangulum uero et quadratum non uidetur magis suscipere, nec aliquid
aliarum formarum.

Quaecumque enim definitionem trianguli suscipiunt et circuli, omnia
similiter triangula uel circuli sunt, de his autem quae non suscipiunt
nihil magis alterum altero dicitur; nihil enim quadratum magis quam
parte altera longior forma circulus est; nullum enim ipsorum suscipit
circuli rationem. Simpliciter autem, si utraque non suscipiunt
propositi rationem, non dicitur alterum altero magis. Non igitur omnia
qualia suscipiunt magis et minus. Ex his ergo quae dicta sunt nihil
est proprium qualitatis.

Simile autem et dissimile secundum solas dicuntur qualitates; simile
enim alterum alteri non est secundum aliud nisi secundum hoc quod
quale est. Quare proprium erit qualitatis secundum eam simile et
dissimile dici.

At uero non decet conturbari ne quis nos dicat de qualitate
propositionem facientes multa de relatiuis interposuisse;
habitudines enim et affectiones eorum quae sunt ad aliquid esse
diximus. Paene enim ea quae sunt in omnibus his generibus ad aliquid
dicuntur, eorum uero quae sunt singulatim nihil; scientia enim, quae
genus est, hoc ipsum quod est alterius dicitur (alicuius enim scientia
dicitur), singulorum uero nihil hoc ipsum quod est alterius dicitur,
ut grammatica non dicitur alicuius grammatica nec musica alicuius
musica sed si forte secundum genus proprium et istae dicuntur
alicuius; ut grammatica alicuius dicitur scientia, non alicuius
grammatica, et musica alicuius scientia, non alicuius musica; quare
singula non sunt relatiua.

Dicimur autem quales secundum singula; haec enim et habemus (scientes
enim dicimur quod habemus singulas scientias); quare haec erunt etiam
qualitates, quae singulatim sunt, secundum quas et quales dicimur;
haec autem non sunt eorum quae sunt ad aliquid.

Amplius si contingat idem et quale esse et relatiuum, nihil est
inconueniens in utrisque hoc generibus annumerare.
		
 [9] DE FACERE ET PATI 
Suscipit autem et facere et pati contrarietatem et magis et minus;
calefacere enim et frigidum facere contraria sunt, et calefieri et
frigidum fieri, et delectari et contristari; quare suscipit
contrarietatem facere et pati. Et magis autem et minus; est enim
calefacere et magis et minus, et calefieri magis et minus, et
contristari. Suscipiunt ergo et magis et minus facere et pati. Ac de
his quidem haec dicta sunt.

Dictum est autem et de situ in relatiuis, quoniam denominatiue a
positionibus dicitur. De reliquis uero, id est quando et ubi et
habere, propterea quod manifesta sunt, nihil de his ultra dicitur quam
quod in principio dictum est, quod habere significat calciatum esse
uel armatum, ubi uero in Lycio, uel alia quaecumque de his dicta sunt.

Igitur de his generibus quae proposuimus sufficienter dictum est.
		  
 [10] DE OPPOSITIS 
Quotiens solent opponi, dicendum est. Dicitur autem alterum alteri
opponi quadrupliciter, aut ut ad aliquid, aut ut contraria, aut ut
habitus et priuatio, aut ut affirmatio et negatio. Opponitur autem
unumquodque istorum, ut sit figuratim dicere, ut relatiua ut duplum
medio, ut contraria ut bonum malo, ut secundum priuationem et habitum
ut caecitas et uisus, ut affirmatio et negatio ut sedet -- non sedet.

Quaecumque igitur ut relatiua opponuntur, ea ipsa quae sunt
oppositorum dicuntur, aut quomodolibet aliter ad ea; ut duplum medii,
hoc ipsum quod est, dicitur duplum; et scientia scibilis rei scientia
ut ad aliquid opponitur, et dicitur scientia, hoc ipsum quod est,
scibilis; et scibile, hoc ipsum quod est, ad oppositum dicitur,
scilicet scientiam (scibile enim aliqua scientia scibile dicitur).

Quaecumque ergo opponuntur ut ad aliquid, ea ipsa quae sunt
oppositorum uel alio quolibet modo ad se inuicem dicuntur.

Illa uero quae ut contraria, ipsa quidem quae sunt nullo modo ad
inuicem dicuntur, contraria uero sibi inuicem dicuntur; neque enim
bonum mali dicitur bonum sed contrarium; nec album nigri album sed
contrarium. Quare differunt istae oppositiones in�uicem.

Quaecumque uero contrariorum talia sunt ut in quibus nata sunt fieri
et de quibus praedicantur, necessarium sit alterum ipsorum inesse,
nihil eorum medium est (quorum autem non est necessarium alterum
inesse, horum omnium est aliquid medium); ut aegritudo et sanitas in
corpore animalis nata est fieri, et necesse est alterum ipsorum inesse
animalis corpori, aut aegritudinem aut sanitatem; et par quidem et
impar de numero praedicatur, et necesse est horum alterum numero
inesse, uel par uel impar; et non est horum aliquid medium, neque
aegritudinis neque sanitatis, neque imparis neque paris. Quorum autem
nor est necessarium alterum inesse, horum est aliquid medium; ut album
et nigrum in corpore natum est fieri, et non est necesse alterum eorum
inesse corpori (non enim omne corpus uel album uel nigrum est); et
probum et improbum dicitur quidem de homine et de aliis pluribus, non
est autem necesse alterum inesse his de quibus praedicatur; non enim
omnia aut proba sunt aut improba. Et est aliquid horum medium, ut albi
et nigri uenetum uel pallidum uel quicumque alii colores sunt, foedi
uero et pulchri quod neque pulchrum est neque foedum. In aliquibus
quidem medietatibus posita sunt nomina, ut albi et nigri uenetum et
pallidum; in aliquibus uero non est nomine assignare medietatem,
utriusque uero negatione definitur, ut nec bonum nec malum, nec iustum
nec iniustum.

Priuatio uero et habitus dicuntur quidem circa idem aliquid, ut uisio
et caecitas circa oculum; uniuersaliter autem dicere est in quo
nascitur habitus fieri, circa hoc dicitur utrumque eorum.

Priuari uero tunc dicimus unumquodque habitus susceptibilium, quando
in quo natum est inesse uel quando natum est habere nullo modo habet.

Edentulum enim dicimus non qui non habet dentes, nec caecum qui non
habet uisionem sed qui, quando contigit habere, non habet (multa enim
ex natiuitate neque dentes habent neque uisionem sed non dicuntur
edentula neque caeca).

Priuari uero et habere habitum non est habitus et priuatio; habitus
enim est uisus, priuatio uero caecitas, habere autem uisum non est
uisus, nec caecum esse caecitas (priuatio enim quaedam est caecitas,
caecum uero esse priuari, non priuatio est).

Nam si idem esset caecitas et caecum esse, utraque de eodem
praedicarentur; nunc uero minime sed caecus quidem dicitur homo,
caecitas uero nullo modo dicitur.

Opponi quidem et ista uidentur, priuari scilicet et habere habitum,
quemadmodum priuatio et habitus; idem enim modus est oppositionis;
<...>.

Non est autem nec quod sub affirmatione uel negatione est negatio uel
affirmatio; affirmatio enim oratio est affirmatiua et negatio oratio
negatiua, eorum uero quae sunt sub affirmatione yel negatione nihil
est oratio. Dicuntur autem et ista sibi opponi ut affirmatro et
negatio; nam etiam in his modus oppositionis idem est; quemadmodum
enim affirmatio ad negationem opponitur, ut sedet - non sedet, sic
res quae sub utrisque est sibi opponitur sedere et non sedere.

Quoniam autem priuatio et habitus non sic opponuntur ut ad aliquid,
manifestum est; neque enim dicitur hoc ipsum quod est oppositi; uisus
enim non est caecitatis uisus, nec alio ullo modo ad ipsum dicitur;
similiter autem nec caecitas dicitur caecitas uisus sed priuatio uisus
caecitas dicitur <...>. Amplius omnia quaecumque ad aliquid dicuntur
conuersim dicuntur, quare etiam caecitas, si esset eorum quae sunt ad
aliquid, conuerteretur illud ad quod dicitur; sed non conuertuntur;
neque enim dicitur uisus caecitatis.

Quoniam autem neque ut contraria opponuntur ea quae secundum
priuationem et habitum dicuntur, ex his manifestum est. Quorum enim
contrariorum nihil est medium, necesse est, in quibus nata sunt fieri
aut de quibus praedicari, alterum ipsorum inesse semper; horum enim
nihil erat medium, quorum necesse erat alterum inesse eorum
susceptibili, ut in aegritudine et sanitate et impari atque
pari. Quorum autem est aliquid medium nunquam necesse est omni inesse
alterum; nam neque album aut nigrum necesse est omne esse eorum
susceptibili, nec frigidum nec calidum (nihil enim prohibet aliquam
ipsorum inesse medietatem); erat etiam istorum medietas, quorum non
necesse esset alterum inesse eorum susceptibili, nisi forte
aliquibus naturaliter contigerit unum ipsorum inesse, ut igni
calidum esse et niui album (in his autem necesse est definite unum
ipsorum inesse, et non hoc aut illud; neque enim potest ignis esse
frigidus nec nix esse nigra); quare non necesse est omnibus eorum
susceptibilibus alterum horum inesse sed solis his quibus
naturaliter unum inest, et his definite unum, non autem hoc aut
illud.

In priuatione uero et habitu neutrum uerum est eorum quae dicta sunt,
neque enim semper eorum susceptibili necesse est alterum ipsorum
inesse; quod enim nondum natum est habere uisum neque caecum neque
uisum habere dicitur, <...> habens uisum dicitur; et horum non
definite alterum sed aut hoc aut illud (neque enim necesse est aut
caecum aut habentem uisum esse sed aut hoc aut illud); in contrariis
uero, quorum est medietas, numquam necesse est omni alterum inesse
sed aliquibus, et his definite unum. Quare manifestum est quoniam
secundum neutrum modum quemadmodum contraria opponuntur [ita sibi
sunt] ea quae sunt secundum priuationem et habitum opposita.

Amplius in contrariis, cum sit eorum susceptibile, potest fieri in
alterna mutatio, nisi cui naturaliter unum insit, ut igni calido esse;
quod enim sanum est potest aegrescere, et album nigrum fieri, et
frigidum calidum, et ex probo improbum et ex improbo probum fieri
potest (improbus enim in meliorem consuetudinem sermonemque perductus
uel parum sese dabit in melius; sin uero uel semel paruam intentionem
sumat, manifestum est quoniam aut perfectissime permutetur aut
magnam sumat intentionem; semper enim mobilior ad uirtutem fit, si
quamlibet a principio sumpserit intentionem, quare erit possibile
maiorem illum intentionem sumere; et hoc saepius factum perfecte in
contrariam habitudinem consistere, nisi tempore prohibeatur). In
priuatione uero et habitu impossibile est ad inuicem fieri mutationem;
ab habitu enim ad priuationem fit permutatio, a priuatione uero ad
habitum impossibile est; neque enim factus aliquis caecus rursus
uidit, nec caluus rursus crinitus factus est, nec edentulus dentes
creauit.

Quaecumque uero ut affirmatio et negatio opponuntur, manifestum est
quoniam secundum nullum modum eorum qui dict sunt opponuntur; in his
enim solis necesse est hoc quidem esse uerum illud uero falsum. Nam
neque in contrariis necesse est semper alterum esse uerum, alterum
uero falsum, nec in relatiuis, neque in habitu et priuatione; ut
sanitas et aegritudo contraria sunt sed neutrum ipsorum neque uerum
neque falsum est; similiter autem et duplum et medium quae ut ad
aliquid opponuntur, non est eorum alterum falsum alterum uerum; nec
uero ea quae secundum habitum et priuationem sunt, ut uisus et
caecitas. Omnino autem nihil eorum quae secundum nullam complexionem
dicuntur aut uerum aut falsum est; omnia autem quae diximus sine
complexione dicuntur.

At uero magis hoc uidetur contingere in his quae secundum complexionem
dicuntur (sanum enim esse Socratem et aegrotare Socratem contraria
sunt) sed nec in his quoque necesse est semper alterum uerum esse,
alterum autem falsum; cum enim sit Socrates, est hoc quidem uerum
illud uero falsum, cum autem non sit, utraque falsa sunt; nam neque
aegrotare neque sanum esse uerum est cum ipse Socrates non sit
omnino. In priuatione uero, cum non sit, neutrum uerum est, et cum
sit, non semper alterum uerum est; uisum enim habere Socratem et
caecum esse Socratem opponun�tur ut habitus et priuatio, et cum sit,
non est necesse alterum uerum esse uel falsum (quando enim non est
natus ut habeat, utraque falsa sunt), cum autem non sit omnino
Socrates, sic quoque utraque falsa sunt, et habere eum uisum et eum
esse caecum.

In affirmatione uero uel negatione semper, uel si sit uel si non sit,
alterum ipsorum uerum, alterum falsum erit; aegrotare enim Socratem et
non aegrotare Socratem, cum sit idem ipse, manifestum est quoniam
alterum eorum uerum uel falsum est, cum non sit, similiter (namque
aegrotum esse, cum non sit, falsum est, non aegrotare uero uerum
est). Quare in solis his erit semper alterum ipsorum uerum esse uel
falsum, quaecumque ut affirmatio et negatio opponuntur.
		 
 [11] 
Contrarium autem est bono quidem ex necessitate malum (hoc autem
manifestum est ex unaqunque inductione, ut sanitati aegritudo et
iustitiae iniustitia et fortitudini timiditas, similiter autem et in
aliis), malo uero aliquotiens bonum contrarium est, aliquotiens malum
(diminutioni enim, quae mala est, superfluitas quae et ipsa mala est
contrarium est). In paucis autem hoc aliquis uidebit, in pluribus
autem semper malo bonum contrarium est.

Amplius in contrariis non est necesse, si alterum fuerit, et reliquum
esse; sanis enim omnibus, sanitas quidem erit, aegritudo uero minime;
similiter et albis omnibus albedo quidem erit, nigredo uero non
erit. Amplius, si Socratem sanum esse et Socratem aegrotare
contrarium est, et non contingit simul eidem utraque inesse, numquam
continget, cum alterum contrariorum sit, reliquum esse; nam cum sit
sanum esse Socratem, non erit aegrotare Socratem.

Manifestum est autem quoniam circa idem uel specie uel genere nata
sunt fieri contraria; aegritudo namque et sanitas circa corpus
animalis, albedo uero et nigredo simpliciter circa corpus, et iustitia
et iniustitia in anima.

Necesse est autem omnia contraria aut in eodem genere esse aut in
contrariis generibus, uel ipsa esse genera; album quidem et nigrum
in eodem genere (color enim ipsorum genus est), iustitia uero et
iniustitia in contrariis generibus (huius enim uirtus, huius uitium
genus est); bonum uero et malum non sunt in aliquo genere sed ipsa
sunt genera.

			    
 [12] DE PRIORE 
Prius alterum altero dicitur quadrupliciter. Primo quidem et proprie
secundum tempus, secundum quod scilicet antiquius alterum altero et
senius dicimus (eo enim quod plus est temporis longaeuius et antiquius
dicitur).

Secundo quod non conuertitur secundum subsistendi consequentiam, ut
unus duobus prius est (cum enim duo sint, consequitur mox unum esse,
cum uero sit unum non est necesse duo esse; quare non conuertitur ab
uno consequentia alterius subsistentiae); prius autem uidetur esse
illud a quo non conuertitur subsistentiae consequentia.

Tertio uero secundum quendam ordinem prius dicitur, quemadmodum et in
disciplinis et in orationibus; in demonstratiuis enim disciplinis
inest prius et posterius secundum ordinem (elementa enim priora sunt
descriptionibus secundum ordinem, et in grammatica elementa priora
sunt syllabis), et in orationibus similiter (exordium enim narratione
prius est ordine).

Amplius praeter haec omnia, quod melius et honorabilius est, prius
natura esse uidetur; solent autem plures honoratiores [magis] et
quos ipsi maxime uenerantur priores esse dicere; est autem hic modus
paene alienissimus.

Atque hi quidem qui dicuntur modi prioris isti sunt.

Videtur autem praeter eos qui dicti sunt alter esse prioris modus;
eorum enim quae conuertuntur secundum essentiae consequentiam, quod
alterius quomodolibet causa est digne prius natura dicitur. Quoniam
autem sunt quaedam talia, manifestum est; nam esse hominem conuertitur
secundum subsistentiae consequentiam ad uerum de eo sermonem; nam, si
est homo, uerus sermo est quo dicimus quoniam est homo, et conuertitur
(nam, si uerus est: sermo quo dicimus quoniam est homo, hominem esse
necesse est); est autem uerus sermo nullo modo causa subsistendi rem,
res autem uidetur quodammodo causa esse ut sermo uerus sit; nam,
quoniam est res uel non est, uerus sermo uel falsus dicitur. Quare
secundum quinque modos prius alterum altero dicitur.

		     
 [13] DE HIS QUAE SIMUL SUNT 
Simul autem dicuntur simpliciter et proprie quorum generatio in
eodem tempore est; neutrum enim neutro prius est aut posterius; simul
autem secundum tempus ista dicuntur.

Naturaliter autem simul sunt quaecumque conuertuntur quidem secundum
subsistendi consequentiam, si nullo modo alterum alteri subsistendi
causa sit, ut duplum et medium; conuertuntur enim ista (nam cum sit
duplum est medium, et cum sit medium est duplum), neutrum uero neutri
subsistendi causa est.

Et ea quae ex eodem genere in contrarium diuiduntur simul natura esse
dicuntur. In contrarium uero diuidi dicuntur secundum eandem
diuisionem, ut uolatile, gressibile et aquatile; haec enim in
contrarium diuiduntur, cum ex eodem genere sint; animal enim diuiditur
in uolatile, gressibile et aquatile, et nullum horum prius est uel
posterius sed simul haec uidentur esse natura.

Diuiditur autem et unumquodque eorum in species iterum secundum eandem
diuisionem, ut gressibile animal et uolatile et aquatile. Erunt igitur
et illa simul natura, quaecumque ex eodem ipso genere secundum eandem
subdiuisionem sunt, genera autem semper priora sunt; non enim
conuertuntur secundum substantiae consequentiam, ut aquatile quidem
cum sit est animal, animal uero cum sit, non necesse est esse
aquatile. Simul ergo natura esse dicuntur quaecumque conuertuntur
quidem secundum essentiae consequentiam, nullo autem modo alterum
alteri subsistendi causa est, et ex eodem genere quae in contrarium
sibi diuiduntur; simpliciter autem simul sunt quorum generatio in
eodem tempore est.

			     
 [14] DE MOTU 
Motus uero sunt species sex: generatio, corruptio, crementum,
diminutio, commutatio, secundum locum translatio. Alii quidem motus
manifestum est quoniam a se inuicem diuersi sunt; neque enim est
generatio corruptio, nec crementum diminutio nec secundum locum
translatio; similiter autem et caeterae.

In commutatione uero est aliqua dubitatio, ne forte necesse sit quod
commutatur secundum aliquem reliquorum motuum commutari. Hoc autem non
est uerum; paene enim secundum omnes passiones uel multas commutari
nobis contingit nullo aliorum motuum communicante; nam neque crescere
necesse est quod secundum passionem mouetur nec diminui, similiter
autem et in aliis: quare diuersus erit motus ab aliis commutationibus
(nam si idem esset, oporteret omne quod commutatur mox aut crescere
aut minui aut aliquem aliorum motuum consequi; sed non est
necesse). Similiter autem et quod crescit uel secundum quemlibet
alterum motum mutatur.

Sed sunt quaedam quae crescunt et non commutantur, ut quadratum
circumposito gnomone creuit quidem sed commutatum non est; similiter
autem et in aliis huiusmodi. Quare a se inuicem motus isti diuersi
sunt.

Simpliciter autem motus quieti contrarius est; singulis uero motibus,
generationi quidem corruptio, diminutio uero cremento, secundum locum
translationi secundum locum quies. Maxime autem uidetur opponi in
contrarium locum permutatio, ut de eo quod est deorsum ad id quod est
sursum et de eo quod est sursum ad id quod est deorsum.

Reliquo uero de his qui assignati sunt motui non est facile assignare
quid sit contrarium, uidetur autem neque esse aliquid ei contrarium,
nisi quis opponat secundum qualitatem quietem secundum qualitatem
translationi quae in contrarium, quemadmodum etiam in ea quae est
secundum locum translatione secundum locum quietem uel in contrarium
locum translationem (est enim commutatio translatio secundum
qualitatem).

Quare opponitur ei secundum qualitatem quies uel in contrarium
qualitatis translatio, ut album fieri quod est nigrum; commutatur
enim, in contrarium qualitatis facta translatione.

			    
 [15] DE HABERE 
Habere secundum plures modos dicitur aut enim ut habitum uel
affectionem uel aliam aliquam qualitatem (dicimur enim scientiam
habere et uirtutem); aut ut quantitatem, ut quam quisque habet
magnitudinem (dicitur enim bicubitam uel tricubitam habere
magnitudinem); aut circa corpus uestitum aut tunicam; aut in parte (ut
in manu anulum); aut partem (ut manum uel pedem); aut in uase (ut
modius triticum uel dolium uinum; uinum enim dolium habere dicitur, et
modius triticum; haec igitur habere dicuntur ut in uase); uel ut
possessionem (habere enim domum uel agrum dicimur). Dicimur uero et
habere uxorem et uxor uirum; uidetur autem alienissimus esse habendi
modus qui nunc dictus est; nihil enim aliud habere uxorem significat
quam cohabitare. Fortasse autem et alii habendi modi uidebuntur; qui
autem solent dici paene omnes sunt annumerati.

el:Κατηγορίαι
en:Categories (Owen)
fr:Catégories
ru:Категории (Аристотель)