De gratia et libero arbitrio


De obscuritate quaestionis.

1. 1. Propter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et
defendunt, ut Dei gratiam qua uocamur ad eum et a nostris malis
meritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad
uitam perueniamus aeternam, negare audeant et conentur auferre,
multa iam disseruimus, litterisque mandauimus, quantum nobis
Dominus donare dignatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic
gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium, aut
quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium,
hinc aliquid scribere ad uestram Caritatem, Valentine frater, et
caeteri qui simul Deo seruitis, compellente mutua caritate
curaui.  Nuntiatum est enim mihi de uobis, fratres, ab aliquibus
qui in uestra congregatione sunt, et ad nos inde uenerunt, per
quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in uobis
sint. Itaque, dilectissimi, ne uos perturbet huius quaestionis
obscuritas, moneo uos primum, ut de iis quae intellegitis, agatis
Deo gratias: quidquid est autem quo peruenire nondum potest
uestrae mentis intentio, pacem inter uos et caritatem seruantes,
a Domino ut intellegatis orate; et donec uos ipse perducat ad ea
quae nondum intellegitis, ibi ambulate quo peruenire
potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum
se esse perfectum, paulo post ait: Quotquot ergo perfecti hoc
sapiamus; id est, ita nos esse perfectos, ut nondum ad
perfectionem quae nobis sufficit uenerimus: continuoque
subiunxit: Et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis Deus
reuelabit; uerumtamen in quod peruenimus, in eo
ambulemus. Ambulando quippe in quod peruenimus, et quo nondum
peruenimus peruenire poterimus, Deo nobis reuelante si quid
aliter sapimus, si ea quae iam reuelauit non relinquamus.

Est in homine liberum arbitrium: testimonia sanctae Scripturae
excusationem ignorantiae tolluntur.

2. 2. Reuelauit autem nobis per Scripturas suas sanctas, esse in
homine liberum uoluntatis arbitrium. Quomodo autem reuelauerit,
commemoro uos, non humano eloquio, sed diuino. Primum, quia ipsa
diuina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum
uoluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia
perueniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de
ignorantia non haberet, sicut Dominus dicit in Euangelio de
Iudaeis: Si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non
haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. De
quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum
futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri?
Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus uenisset
in carne ad eos. Item dicit Apostolus: Reuelatur ira Dei de caelo
in omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem
in iniquitate detinent: quia quod notum est Dei, manifestum est
in illis: Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim eius, a
creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur;
sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint
inexcusabiles. Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa
excusatione qua solet dicere humana superbia: Si scissem,
fecissem; ideo non feci quia nesciui"? aut: "Si scirem, facerem;
ideo non facio, quia nescio"? Haec eis excusatio tollitur, quando
praeceptum datur, uel scientia non peccandi manifestatur.

Homines de ipso Deo se excusare ne conentur.

2. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare
conantur, quibus dicit apostolus Iacobus: Nemo cum tentatur
dicat: Quoniam a Deo tentor.  Deus enim intentator malorum est;
ipse autem neminem tentat. Unusquisque uero tentatur a
concupiscentia sua abstractus et illectus; deinde concupiscentia,
cum conceperit, parit peccatum; peccatum uero, cum consummatum
fuerit, generat mortem. Item de ipso Deo se excusare uolentibus,
respondet liber Prouerbiorum Salomonis: Insipientia uiri uiolat
uias eius; Deum autem causatur in corde suo. Et liber
Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris: Quia propter Dominum recessi:
quae enim odit non facias. Ne dixeris: Quia ipse me induxit: non
enim opus habet uiro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus,
et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit
hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si uolueris,
conseruabis mandata, et fidem bonam placiti.  Apponit tibi ignem
et aquam; ad quodcumque uolueris extende manum tuam. In conspectu
hominis uita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei.  Ecce
apertissime uidemus expressum liberum humanae uoluntatis
arbitrium.

Domini mandata ostendunt liberum arbitrium uoluntatis humanae.

2. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua
custodiri et fieri iubet Deus? quomodo iubet, si non est liberum
arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege
Domini fuit uoluntas eius?  nonne satis indicat uoluntate sua
hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae
ipsam quodammodo nominatim conueniunt uoluntatem, sicut est: Noli
uinci a malo; et alia similia, sicut sunt: Nolite fieri sicut
equus et mulus, quibus non est intellectus; et: Noli repellere
consilia matris tuae; et: Noli esse sapiens apud te ipsum; et:
Noli deficere a disciplina Domini; et: Noli negligere legem; et:
Noli abstinere bene facere egenti; et: Noli fabricare in amicum
tuum mala; et: Noli intendere fallaci mulieri; et: Noluit
intellegere ut bene ageret; et: Noluerunt accipere disciplinam:
et innumerabilia talia in ueteribus Libris diuinorum eloquiorum
quid ostendunt, nisi liberum arbitrium uoluntatis humanae? In
Libris etiam nouis euangelicis et apostolicis, quid aliud
ostenditur, ubi dicitur: Nolite uobis condere thesauros in terra;
et: Nolite timere eos qui occidunt corpus; et: Qui uult uenire
post me, abneget semetipsum; et: Pax in terra hominibus bonae
uoluntatis; et quod dicit apostolus Paulus: Quod uult faciat, non
peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens
necessitatem, potestatem autem habens suae uoluntatis, et hoc
statuit in corde suo, seruare uirginem suam, bene facit. Item
dicit: Si autem uolens, hoc facio, mercedem habeo; et alio loco:
Sobrii estote iuste, et nolite peccare; et iterum: Ut quemadmodum
promptus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi. Et ad
Timotheum dicit: Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere
uolunt; et alibi: Sed et omnes qui pie uolunt uiuere in Christo
Iesu, persecutionem patientur; et ipsi Timotheo: Noli negligere
gratiam quae in te est. Et ad Philemonem: Ne bonum tuum uelut ex
necessitate esset, sed ex uoluntate. Seruos etiam ipsos monet, ut
dominis suis ex animo seruiant cum bona uoluntate. Item Iacobus:
Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum
acceptione habere fidem Domini nostri Iesu Christi; et: Nolite
detrahere de alterutro. Item Ioannes in Epistola sua: Nolite
diligere mundum; et caetera huiusmodi. Nempe ubi dicitur: Noli
hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum
in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum
demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed
sibi imputet quisque, cum peccat. Neque cum aliquid secundum Deum
operatur, alienet hoc a propria uoluntate. Quando enim uolens
facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni
operis merces ab eo, de quo dictum est: Qui reddet unicuique
secundum opera sua.

Ignorantia de diuinis mandatis excusatio homini non est.

3. 5. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio,
quam solent homines habere de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena
erunt, qui legem Dei nesciunt. Qui enim sine lege peccauerunt,
sine lege peribunt: qui autem in lege peccauerunt, per legem
iudicabuntur. Quod mihi non uidetur Apostolus ita dixisse,
tamquam peius aliquid significauerit esse passuros, qui legem
nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt.  Peius enim
uidetur esse perire, quam iudicari; sed cum hoc de Gentibus et de
Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem
acceperunt, quis audeat dicere Iudaeos qui in lege peccant, non
esse perituros, cum in Christum non crediderint, quandoquidem de
illis dictum est, per legem iudicabuntur? Sine fide enim Christi
nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur ut pereant. Nam
si peior est conditio nescientium quam scientium legem Dei,
quomodo uerum erit quod Dominus in Euangelio ait: Seruus qui
nescit uoluntatem domini sui, et facit digna plagis, uapulabit
pauca; seruus autem qui scit uoluntatem domini sui, et facit
digna plagis, uapulabit multa? Ecce ubi ostendit grauius peccare
hominem scientem quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum est
ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat
excusationem. Aliud est enim nescisse, aliud scire
noluisse. Voluntas quippe in eo arguitur, de quo dicitur: Noluit
intellegere ut bene ageret. Sed et illa ignorantia quae non est
eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter
nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si
propterea non credidit quia non audiuit omnino quid crederet; sed
fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est:
Effunde iram tuam in gentes quae te non nouerunt; et illud quod
ait Apostolus: Cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos
qui ignorant Deum. Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne
dicat unusquisque: Nesciui, non audiui, non intellexi; uoluntas
conuenitur humana, ubi dicitur: Nolite esse sicut equus et mulus,
quibus non est intellectus; quamuis peior appareat, de quo dictum
est: Verbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit,
non obaudiet. Quando autem dicit homo: Non possum facere quod
praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor, iam quidem de
ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde
suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit
Apostolus: Noli uinci a malo, sed uince in bono malum. Et utique
cui dicitur: Noli uinci, arbitrium uoluntatis eius sine dubio
conuenitur. Velle enim et nolle propriae uoluntatis est.

In defensione liberi arbitrii gratiae Dei locus relinquatur.

4. 6. Sed metuendum est ne ista omnia diuina testimonia, et
quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in
defensione liberi arbitrii, sic intellegantur, ut ad uitam piam
et bonam conuersationem, cui merces aeterna debetur, adiutorio et
gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando
bene uiuit et bene operatur, uel potius bene uiuere et bene
operari sibi uidetur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem
recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum
Ieremiae prophetae dicentis: Maledictus homo qui spem habet in
homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor
eius.  Intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. Quia
enim non dixit Propheta: Maledictus homo qui spem habet in se
ipso, posset alicui uideri ideo dictum esse: Maledictus homo qui
spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed
in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se
ipso haberet spem, propterea cum dixisset: Maledictus homo qui
spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem brachii
sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem
carnis intellegenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat
carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque inualidam, id
est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec
adiutorium sperat a Domino. Propterea subiecit: et a Domino
discedit cor eius. Talis est haeresis pelagiana, non antiqua, sed
ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset
diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia nouissima
necessitate peruentum est; unde uobis, non quidem omnia, sed
tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non
habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino
discedat cor nostrum; sed ei dicat: Adiutor meus esto, ne
derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus.

Sine gratia Dei nihil boni agit liberum arbitrium: diuina
testimonia: 1) de continentia monachorum.

4. 7. Proinde, carissimi, sicut superioribus testimoniis
sanctarum Scripturarum probauimus, ad bene uiuendum et recte
agendum esse in homine liberum uoluntatis arbitrium, sic etiam de
gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint diuina
testimonia uideamus. Ac primum de ipsa uestra professione aliquid
dicam. Neque enim congregaret uos ista societas, in qua
continenter uiuitis, nisi uoluptatem coniugalem
contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent
discipuli: Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit
nubere, respondit eis: Non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus
datum est. Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus
Apostolus dicens: Contine te ipsum? Et in hac re potestatem
uoluntatis ostendit, ubi ait: non habens necessitatem, potestatem
autem habens suae uoluntatis, ut seruet uirginem suam. Et tamen:
non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim
non est datum, aut nolunt, aut non implent quod uolunt; quibus
autem datum est, sic uolunt ut impleant quod uolunt.  Itaque, ut
hoc uerbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur,
et Dei donum est, et liberum arbitrium.

2) de continentia coniugali.

4. 8. De ipsa quoque pudicitia coniugali nempe Apostolus ait:
Quod uult faciat, non peccat si nubat; et tamen etiam hoc Dei
donum est, dicente Scriptura: A Domino iungitur mulier uiro. Ideo
Doctor Gentium et pudicitiam coniugalem per quam non fiunt
adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus
concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud
donum Dei esse monstrauit, scribens ad Corinthios, et admonens
coniuges ne se inuicem fraudent; quos cum admonuisset, adiecit:
Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum: quia utique
ipse ab omni concubitu continebat; et continuo subiunxit: Sed
unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem
sic. Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne
fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam
liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet
propriam uoluntatem, qua diuinis praeceptis obediret. Et tamen
Dei donum est, sine quo seruari castitatis praecepta non
possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo
esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat
sapientiae, scire cuius esset hoc donum. Ut autem ista non
seruentur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a
concupiscentia sua abstractus et illectus. Ubi si dixerit: Volo
seruare, sed uincor a concupiscentia mea, respondet Scriptura
libero eius arbitrio, quod iam superius dixi: Noli uinci a malo,
sed uince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adiuuat gratia: quae
nisi adiuuerit, nihil lex erit nisi uirtus peccati. Augetur enim
concupiscentia, et maiores uires accipit lege prohibente, nisi
adiuuet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor
Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; uirtus uero peccati,
lex. Ecce unde dicit homo: Volo legis seruare mandatum, sed
uirtute concupiscentiae meae uincor. Et cum uoluntas eius
conuenitur, et dicitur: Noli uinci a malo, quid ei prodest, nisi
gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adiunxit:
nam cum dixisset: uirtus peccati lex, continuo subiecit: Gratias
autem Deo, qui dat nobis uictoriam per Dominum nostrum Iesum
Christum. Ergo et uictoria qua peccatum uincitur, nihil aliud est
quam donum Dei, in isto certamine adiuuantis liberum arbitrium.

3) de concupiscentia uniuersi generis.

4. 9. Propter quod dicit et caelestis Magister: Vigilate et
orate, ne intretis in tentationem. Ergo unusquisque contra suam
concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est,
ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in
tentationem, si uoluntate bona uincat concupiscentiam malam. Nec
tamen sufficit arbitrium uoluntatis humanae, nisi a Domino
uictoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid uero
euidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur?
Si enim dixisset Saluator noster: Vigilate, ne intretis in
tentationem, admonuisse tantummodo uideretur hominis uoluntatem;
cum uero addidit: et orate, ostendit Deum adiuuare, ne intretur
in tentationem. Dictum est libero arbitrio: Fili, noli deficere a
disciplina Domini; et Dominus dixit: Ego rogaui pro te, Petre, ne
deficiat fides tua. Homo ergo gratia iuuatur, ne sine causa
uoluntati eius iubeatur.

Gratia Dei fit etiam ad Deum nostra conuersio...

5. 10. Cum dicit Deus: Conuertimini ad me, et conuertar ad uos,
unum horum uidetur esse nostrae uoluntatis, id est, ut
conuertamur ad eum; alterum uero ipsius gratiae, id est, ut etiam
ipse conuertatur ad nos. Ubi possunt putare pelagiani suam
obtinere sententiam, qua dicunt gratiam Dei secundum merita
nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in prouincia
Palaestina, in qua est ciuitas Ierusalem, cum ipse Pelagius ab
episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera
quae illi obiecta sunt, et hoc obiectum est quod diceret gratiam
Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica
doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc obiectum sibi
anathemasset, ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum
anathemasse, posteriores eius indicant libri, in quibus omnino
nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra
dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod
paulo ante dixi: Conuertimini ad me, et conuertar ad uos, ut
secundum meritum conuersionis nostrae ad Deum, detur gratia eius,
in qua ad nos et ipse conuertitur. Nec attendunt qui hoc
sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra
conuersio, non ei diceretur: Deus uirtutum, conuerte nos; et:
Deus, tu conuertens uiuificabis nos; et: Conuerte nos, Deus
sanitatum nostrarum; et huiusmodi alia, quae commemorare longum
est. Nam et uenire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum
credendo conuerti? Et tamen ait: Nemo potest uenire ad me, nisi
datum fuerit ei a Patre meo.

...contra Pelagianos dicentes gratiam Dei secundum merita nostra
dari.

5. 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon:
Dominus uobiscum, cum uos estis cum eo, et si quaesieritis eum,
inuenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet uos,
manifestat quidem uoluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt
gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic
accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum
Deo; eius autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse
nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et
secundum hoc meritum dari eius gratiam, ut inueniamus eum. Et in
libro primo quod dictum est: Et tu, Salomon fili mi, cognosce
Deum, et serui ei in corde perfecto et anima uolente; quia omnia
corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium nouit; si
quaesieris eum, inuenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te
in perpetuum, declarat uoluntatis arbitrium. Sed illi in eo
ponunt meritum hominis, quod dictum est: si quaesieris eum; et
secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est :
inuenietur tibi; et omnino laborant, quantum possunt, ostendere
gratiam Dei secundum merita nostra dari: hoc est, gratiam non
esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non
imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut
apertissime dicit Apostolus.

Paulus apostolus exemplo est.

5. 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum,
quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit: Non sum idoneus
uocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo
haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo:
ideoque secutus adiunxit: Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque
ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit: et gratia eius
in me uacua non fuit, sed plus omnibus illis laboraui. Hoc enim
liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit:
Rogamus ne in uacuum gratiam Dei suscipiatis.  Utquid enim eos
rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent
uoluntatem? Tamen ne ipsa uoluntas sine gratia Dei putetur boni
aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia eius in me uacua non
fuit, sed plus omnibus illis laboraui, subiunxit atque ait: Non
ego autem, sed gratia Dei mecum: id est, "non solus, sed gratia
Dei mecum": ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed
gratia Dei cum illo. Ut autem de caelo uocaretur, et tam magna
efficacissima uocatione conuerteretur, gratia Dei erat sola; quia
merita eius erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad
Timotheum: Collabora Euangelio secundum uirtutem Dei saluos nos
facientis, et uocantis uocatione sua sancta; non secundum opera
nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est
nobis in Christo Iesu. Item merita sua, sed mala commemorans
dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli,
errantes, seruientes desideriis et uoluptatibus uariis, in
malitia et inuidia agentes, abominabiles, inuicem odio
habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique
debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non
secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subiungit et
dicit: Cum autem benignitas et humanitas illuxit Saluatoris
nostri Dei, non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed
secundum suam misericordiam saluos nos fecit, per lauacrum
regenerationis et renouationis Spiritus sancti, quem ditissime
effudit super nos, per Iesum Christum Saluatorem nostrum, ut
iustificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem
uitae aeternae.

Donata gratia incipiunt esse merita nostra bona.

6. 13. His et talibus testimoniis diuinis probatur, gratiam Dei
non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis
bonis, uerum etiam multis meritis malis praecedentibus uidemus
datam, et quotidie dari uidemus. Sed plane cum data fuerint,
incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si
se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus
libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere
merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in
Psalmo: Adiutor meus esto, ne derelinquas me. Dicendo: ne
derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni
ualet ipse per se: unde et ille ait: Ego dixi in abundantia mea:
Non mouebor in aeternum. Putauerat enim suum fuisse bonum, quod
ei sic abundabat, ut non moueretur; sed ut ostenderetur illi,
cuius esset illud, de quo tamquam suo coeperat gloriari, paululum
gratia deserente admonitus dicit: Domine, in uoluntate tua
praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam a
me, et factus sum conturbatus. Ideo necessarium est homini, ut
gratia Dei non solum iustificetur impius, id est, ex impio fiat
iustus, cum redduntur ei bona pro malis, sed etiam cum fuerit iam
iustificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super
ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico Canticorum de
ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens
super fratruelem suum?  Dealbata est enim quae per se ipsam alba
esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per
Prophetam dicit: Si fuerint peccata uestra ut phoenicium, sicut
niuem dealbabo? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur;
iam uero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo
dealbata est, perseueranter incumbat. Propter quod et ipse Iesus,
super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis: Sine me
nihil potestis facere.

Redeamus ad apostolum Paulum.

6. 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certo inuenimus
sine ullis meritis bonis, immo cum multis meritis malis, Dei
gratiam consecutum reddentis bona pro malis: uideamus quid dicat,
sua iam propinquante passione, scribens ad Timotheum: Ego enim
iam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum
certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui. Ista utique
iam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur
coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam.  Denique
attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona iustitiae,
quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex. Cui redderet
coronam iustus iudex, si non donasset gratiam misericors pater?
Et quomodo esset ista corona iustitiae, nisi praecessisset gratia
quae iustificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi
prius illa gratuita donaretur?

Vita aeterna redditur meritis quae donauit Deus.

6. 15. Sed cum dicunt pelagiani hanc esse solam non secundum
merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur, illam uero
quae datur in fine, id est, aeternam uitam, meritis nostris
praecedentibus reddi, respondendum est eis. Si enim merita nostra
sic intellegerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non
esset reprobanda ista sententia; quoniam uero merita humana sic
praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus
rectissime respondet Apostolus: Quis enim te discernit? Quid
autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid
gloriaris quasi non acceperis? Prorsus talia cogitanti uerissime
dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua, si tibi a te
ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala
sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt:
quia, sicut dicit apostolus Iacobus: Omne datum optimum, et omne
donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum. Unde
dicit et Ioannes praecursor Domini: Non potest homo accipere
quidquam, nisi fuerit ei datum de caelo: utique de caelo, unde
etiam uenit Spiritus Sanctus, quando Iesus ascendit in altum,
captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus. Si ergo Dei dona
sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tamquam merita
tua, sed tamquam dona sua.

Verba apostoli Pauli: Bonum certamen certaui... cursum
consummaui...

7. 16. Proinde consideremus ipsa merita apostoli Pauli, quibus
dixit coronam iustitiae redditurum Iudicem iustum, et uideamus
utrum merita ipsius tamquam ipsius, id est, ex ipso illi
comparata, an dona sint Dei.  Bonum, inquit, certamen certaui,
cursum consummaui, fidem seruaui.  Primo ista bona opera, si non
ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite
itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad
Corinthios: Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis,
tamquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est.
Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen
certaui. Quaero qua uirtute certauerit: utrum quae illi ex
semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus
doctor ignorauerit legem Dei, cuius uox est in Deuteronomio: Ne
dicas in corde tuo: Fortitudo mea et potentia manus meae fecit
mihi uirtutem magnam hanc; sed memoraberis Domini Dei tui, quia
ipse tibi dat fortitudinem facere uirtutem. Quid autem prodest
bonum certamen, nisi sequatur uictoria? Et quis dat uictoriam,
nisi ille de qua dicit ipse: Gratias Deo qui dat nobis uictoriam
per Dominum nostrum Iesum Christum? et alio loco cum
commemorasset testimonium de Psalmo: Quoniam propter te
mortificamur tota die, deputati sumus uelut oues occisionis,
subiecit atque ait: sed in his omnibus superuincimus per eum qui
dilexit nos: non ergo per nos, sed per eum qui dilexit
nos. Deinde dixit: Cursum consummaui; sed ille hoc dixit, qui
alio loco dicit: Igitur non uolentis neque currentis, sed
miserentis est Dei. Quae sententia nullo modo potest etiam sic
conuerti ut dicatur: Non miserentis Dei, sed uolentis et
currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere,
aperte se ostendit Apostolo contradicere.

Fidem seruaui.

7. 17. Postremo dixit: Fidem seruaui; sed ille hoc dixit, qui
alibi ait: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. Non
enim dixit: Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed:
ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi
Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime
docet, dicens: Gratia salui facti estis per fidem, et hoc non ex
uobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere: Ideo accepimus
gratiam, quia credidimus; tamquam sibi fidem tribuentes, gratiam
Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset: per fidem, et hoc,
inquit, non ex uobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis
operibus se donum tale meruisse, continuo subiecit: non ex
operibus, ne forte quis extollatur. Non quia negauit aut
euacuauit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum
opera eius, sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides;
ac per hoc ab illo sunt nobis opera iustitiae, a quo est ipsa
fides, de qua dictum est: Iustus ex fide uiuit.

Fides quae per dilectionem operatur.

7. 18. Homines autem non intellegentes, quod ait ipse Apostolus:
Arbitramur iustificari hominem per fidem sine operibus legis,
putauerunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male uiuat
et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas Electionis;
qui cum dixisset quodam loco: In Christo enim Iesu neque
circumcisio aliquid ualet, neque praeputium, mox addidit: sed
fides quae per dilectionem operatur. Ipsa est fides quae fideles
Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit
apostolus Iacobus, credunt et contremiscunt; sed non bene
operantur. Non ergo habent istam fidem ex qua iustus uiuit, id
est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus uitam
aeternam secundum opera eius. Sed quia et ipsa bona opera nobis
ex Deo sunt, a quo nobis et fides est et dilectio, propterea idem
ipse Doctor Gentium etiam ipsam uitam aeternam gratiam
nuncupauit.

Quomodo est gratia uita aeterna?

8. 19. Et nascitur inde non parua quaestio, quae Domino donante
soluenda est. Si enim uita aeterna bonis operibus redditur, sicut
apertissime dicit Scriptura: Quoniam Deus reddet unicuique
secundum opera eius, quomodo gratia est uita aeterna, cum gratia
non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente:
Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed
secundum debitum? et iterum: Reliquiae, inquit, per electionem
gratiae saluae factae sunt; et mox addidit: Si autem gratia, iam
non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. Quomodo est
ergo gratia uita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte
uitam aeternam non dixit Apostolus gratiam?  Immo uero sic dixit,
ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed
tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset:
Stipendium peccati, mors, continuo subdidit: Gratia autem Dei,
uita aeterna, in Christo Iesu Domino nostro.

Quomodo quaestioni respondeatur.

8. 20. Ista ergo quaestio nullo modo mihi uidetur posse dissolui,
nisi intellegamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna
redditur uita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait
Dominus Iesus: Sine me nihil potestis facere. Et ipse Apostolus
cum dixisset: Gratia salui facti estis per fidem, et hoc non ex
uobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis
extollatur, uidit utique putare posse homines hoc ita dictum,
quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides
sola sufficiat, et rursus posse homines de bonis operibus
extolli, uelut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque
addidit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Iesu in
operibus bonis, quae praeparauit Deus, ut in illis
ambulemus. Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans
dixisset: non ex operibus, ne forte quis extollatur, cur hoc
dixerit rationem reddens: Ipsius enim sumus, inquit, figmentum,
creati in Christo Iesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex
operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellege, non
ex operibus dictum, tamquam tuis ex te ipso tibi existentibus,
sed tamquam his in quibus te Deus finxit, id est formauit et
creauit. Hoc enim ait: Ipsius sumus figmentum, creati in Christo
Iesu in operibus bonis: non illa creatione qua homines facti
sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique iam homo erat: Cor
mundum crea in me, Deus; et de qua dicit Apostolus: Si qua igitur
in Christo noua creatura, uetera transierunt; ecce facta sunt
noua: omnia autem ex Deo. Fingimur ergo, id est formamur et
creamur in operibus bonis, quae, non praeparauimus nos, sed
praeparauit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, carissimi, si
uita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et
uita aeterna, quae bonae uitae redditur, Dei gratia est: et ipsa
enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa
cui datur, tantummodo gratia est; haec autem quae illi datur,
quoniam praemium eius est, gratia est pro gratia, tamquam merces
pro iustitia; ut uerum sit, quoniam uerum est, quia reddet
unicuique Deus secundum opera eius.

Gratia pro gratia.

9. 21. Utrum autem legerimus in Libris sanctis: gratiam pro
gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Euangelium secundum
Ioannem tanta luce clarissimum, ubi Ioannes Baptista de Domino
Christo dicit: Nos autem ex plenitudine eius accepimus, et
gratiam pro gratia. Ex eius itaque plenitudine accepimus pro
modulo nostro tamquam particulas nostras ut bene uiuamus, sicut
Deus partitus est mensuram fidei; quia unusquisque proprium donum
habet a Deo, alius sic, alius autem sic, et ipsa est gratia; sed
insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis uita
aeterna reddetur, de qua dixit Apostolus: Gratia autem Dei uita
aeterna in Christo Iesu Domino nostro: cum prius dixisset:
Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae
diabolicae mors aeterna tamquam debitum redditur. Ubi cum posset
dicere, et recte dicere: Stipendium autem iustitiae uita aeterna,
maluit dicere: Gratia autem Dei, uita aeterna: ut hinc
intellegeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam
uitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit
homo eius animae suae: Qui coronat te in miseratione et
misericordia. Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed
quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est:
Deus est enim qui operatur in uobis et uelle et operari, pro bona
uoluntate, ideo dixit Psalmus: Coronat te in miseratione et
misericordia: quia eius miseratione bona operamur, quibus corona
redditur. Non enim, quia dixit: Deus est enim qui operatur in
uobis et uelle et operari, pro bona uoluntate, ideo liberum
arbitrium abstulisse putandus est. Quid si ita esset, non
superius dixisset: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem
operamini. Quando enim iubetur ut operentur, liberum eorum
conuenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore, ne sibi
tribuendo quod bene operantur, de bonis tamquam suis extollantur
operibus.  Tamquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur
ei: Quare dixisti: Cum timore et tremore? horum uerborum rationem
reddidit dicens: Deus est enim qui operatur in uobis. Si enim
timetis et tremitis, non extollimini tamquam de uestris operibus
bonis, quia Deus est qui operatur in uobis.

Per legem cognitio peccati; ex fide Christi iustificatio.

10. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non
facere mala, et facere bona: hoc enim nobis lex Dei praecipit in
Libris sanctis, siue Veteribus, siue Nouis; sed legamus et
adiuuante Domino intellegamus Apostolum dicentem: Quia non
iustificabitur ex lege omnis caro coram illo: per legem enim
cognitio peccati. Cognitio dixit, non: Consumptio. Quando autem
cognoscit homo peccatum, si non adiuuat gratia ut cognitum
caueatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse
Apostolus dicit, ipsius enim uerba sunt: Lex iram operatur. Hoc
autem dixit, quia ira Dei maior est in praeuaricatore, qui per
legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo
praeuaricator est legis, sicut et in alio loco dicit: Ubi enim
lex non est, nec praeuaricatio est. Propter hoc et alibi ait: Ut
seruiamus in nouitate spiritus, et non in uetustate litterae:
legem uolens intellegi litterae uetustatem, nouitatem uero
spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem uel
reprehendisse, continuo sibi opposuit quaestionem, et ait: Quid
ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subiunxit: Sed
peccatum non cognoui, nisi per legem; hoc est quod dixerat: Per
legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam,
nisi lex diceret: Non concupisces. Occasione autem accepta,
peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam:
sine lege enim peccatum mortuum est. Ego autem aliquando uiuebam
sine lege; adueniente autem mandato, peccatum reuixit, ego autem
mortuus sum, et inuentum est mihi mandatum quod erat in uitam,
hoc esse in mortem; peccatum enim occasione accepta per mandatum
fefellit me, et per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et
mandatum sanctum, et iustum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi
factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per
bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut
peccatum per mandatum. Et ad Galatas dicit: Scientes autem
quoniam non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem
Iesu Christi, et nos in Christo Iesu credidimus, ut iustificemur
ex fide Christi, et non ex operibus legis, quoniam ex operibus
legis non iustificabitur omnis caro.

Gratia non est lex.

11. 23. Quid est ergo quod uanissimi homines et peruersissimi
pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua iuuamur ad non
peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione
tanto Apostolo contradicunt?  Ille dicit peccatum uires aduersus
hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamuis sanctum
et iustum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei
mortem, de qua non liberaretur, nisi uiuificaret spiritus eum,
quem littera occiderat, sicut alio loco dicit: Littera occidit,
spiritus autem uiuificat: et isti indociles contra lucem Dei
caeci, et contra uocem Dei surdi, occidentem litteram uiuificare
dicunt, et uiuificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut
ipsius potius Apostoli uerbis uos moneam, debitores sumus non
carni, ut secundum carnem uiuamus. Si enim secundum carnem
uixeritis, moriemini; si autem spiritu actiones carnis
mortificaueritis, uiuetis. Haec dixi, ut apostolicis uerbis
liberum arbitrium uestrum a malo deterrerem, et exhortarer ad
bonum; nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in uobis ipsis,
non in Domino gloriari, quando non secundum carnem uiuitis, sed
spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent
quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona
opera facere posse, non Dei, propterea cum dixisset: Si autem
spiritu actiones carnis mortificaueritis, uiuetis, continuo
subiecit: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt
Dei. Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut uiuatis,
illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cuius
Spiritu agimini ut ista ualeatis, ut uos filios Dei esse
monstretis. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei.

Adiutorio gratiae, non sola uoluntate hominis lex impletur.

12. 24. Quotquot ergo adiuncto solo adiutorio legis, sine
adiutorio gratiae, confidentes in uirtute sua, suo spiritu
aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit
Apostolus, quod ignorantes Dei iustitiam, et suam uolentes
constituere, iustitiae Dei non sunt subiecti. De Iudaeis hoc
dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum
propterea non credebant. Suam uero iustitiam dicit eos uolentes
constituere, quae iustitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est
constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam iustitiam
constituerant, quando eamdem legem suis uiribus se implere posse
credebant: ignorantes Dei iustitiam, non qua iustitia Deus iustus
est, sed quae iustitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc
illum eorum dixisse iustitiam, quae est ex lege, hanc autem Dei,
quae homini est ex Deo, audite quid alio loco dicat, cum de
Christo loqueretur: Propter quem omnia, inquit, non solum
detrimenta esse credidi, uerum et stercora existimaui esse, ut
Christum lucrifaciam, et inueniar in illo non habens meam
iustitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi,
quae est ex Deo. Quid est autem: non habens meam iustitiam quae
ex lege est, cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi quia suam
dixit iustitiam, quamuis ex lege esset, quia sua uoluntate legem
se posse putabat implere sine adiutorio gratiae quae est per
fidem Christi? Ideo cum dixisset: non habens meam iustitiam quae
ex lege est, secutus adiunxit: sed eam quae est per fidem
Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait:
ignorantes Dei iustitiam, id est, quae est ex Deo (hanc enim dat
non littera occidens, sed uiuificans spiritus), et suam uolentes
constituere (quam dixit ipse ex lege iustitiam, cum diceret: non
habens meam iustitiam quae ex lege est), iustitiae Dei non sunt
subiecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subiecti. Sub lege enim
erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo
non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit:
Peccatum enim uobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed
sub gratia: non quia lex mala est, sed quia sub illa sunt quos
reos facit iubendo, non adiuuando. Gratia quippe adiuuat ut legis
quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo
erit legis auditor. Talibus itaque dicit: Qui in lege
iustificamini, a gratia excidistis.

Gratia non est natura.

13. 25. Quis ita sit surdus aduersus apostolicas uoces, quis ita
desipiat, immo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere,
legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur: Qui
in lege iustificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est
gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adiuuare, sed
gratia, numquid natura erit gratia? Nam et hoc pelagiani ausi
sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut
habeamus mentem rationalem, qua intellegere ualeamus, facti ad
imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et uolucribus caeli,
et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est
gratia, quam commendat Apostolus per fidem Iesu Christi. Hanc
enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis
esse communem; gratia uero per fidem Iesu Christi eorum
tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est
fides. Denique sicut eis qui uolentes in lege iustificari, a
gratia exciderunt, uerissime dicit: Si ex lege iustitia, ergo
Christus gratis mortuus est: sic et his qui gratiam quam
commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam,
uerissime dicitur: Si ex natura iustitia, ergo Christus gratis
mortuus est. Iam hic enim erat lex, et non iustificabat; iam hic
erat et natura, et non iustificabat: ideo Christus non gratis
mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit: Non ueni
soluere legem, sed implere, et natura per Adam perdita, per illum
repararetur, qui dixit uenisse se quaerere et saluare quod
perierat: in quem uenturum antiqui etiam Patres crediderant, qui
diligebant Deum.

Gratia non est solum dimissio peccatorum.

13. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Iesu
Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum ualere,
ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura uitentur, uel
repugnantia superentur. Sed si hoc uerum esset, utique in
oratione dominica, cum dixissemus: Dimitte nobis debita nostra,
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, non adderemus: et ne
nos inferas in tentationem. Illud enim dicimus ut peccata
dimittantur; hoc autem ut caueantur, siue uincantur: quod a Patre
qui in caelis est, nulla ratione peteremus, si uirtute uoluntatis
humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Caritatem uestram,
et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de
oratione dominica, diligenter legatis; et quantum uos Dominus
adiuuerit, intellegatis, memoriaeque mandetis. Ibi uidebitis
quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos
conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae
implenda iubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique
uanissime fieret, si ad illa agenda sine diuino adiutorio
uoluntas humana sufficeret.

Num uoluntas credentis praecedat gratiam Dei.

14. 27. Sed cum fuerint conuicti, non defensores, sed inflatores
et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia diuinae
legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa
gratia, quae per Iesum Christum Dominum nostrum datur, sed ipsa
facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum
dominetur: cum ergo in his conuicti fuerint, ad hoc se
conuertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei
secundum merita nostra dari. Dicunt enim: "Etsi non datur
secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur,
tamen secundum merita bonae uoluntatis datur: quia bona
uoluntas", inquiunt, "praecedit orantis, quam praecessit uoluntas
credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis
Dei".

Spiritus gratiae facit ut habeamus fidem.

14. 28. Iam quidem de fide, hoc est, de uoluntate credentis
superius disputaui, usque adeo eam demonstrans ad gratiam
pertinere, ut Apostolus non diceret: Misericordiam consecutus
sum, quia fidelis eram, sed diceret: Misericordiam consecutus
sum, ut fidelis essem. Sunt et alia testimonia, in quibus est
quod ait: Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus
est mensuram fidei. Et quod iam commemoraui: Gratia salui facti
estis per fidem, et hoc non ex uobis, sed Dei donum est. Et illud
quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et caritas cum fide a
Deo Patre et Domino Iesu Christo. Et illud, ubi ait: Quia uobis
donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, uerum
etiam ut patiamini pro eo. Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet,
et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque
dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem
eumdem spiritum fidei. Non enim ait: Scientiam fidei, sed:
spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intellegeremus, quia
fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia
concedantur. Quomodo enim inuocabunt, inquit, in quem non
crediderunt?. Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut
per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae
iubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem:
quoniam quod lex iubet, facere non ualemus, nisi per fidem
rogando impetremus, ut facere ualeamus.

Fides datur a Deo.

14. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a
Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant?
Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus,
etiam peruersas et fidei contrarias uoluntates omnipotentem Deum
ad credendum posse conuertere.  Liberum quidem hominis arbitrium
pulsatur, ubi dicitur: Hodie si uocem eius audieritis, nolite
obdurare corda uestra. Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis
auferre, non diceret per Prophetam: Auferam ab eis cor lapideum,
et dabo eis cor carneum. Quod de Nouo Testamento fuisse
praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra
uos estis, scripta non atramento, sed Spiritu Dei uiui; non in
tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Quod non ideo
dictum putemus, ut carnaliter uiuant qui debent spiritaliter
uiuere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor
durum, cui nisi carni sentienti cor intellegens debuit comparari?
Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis,
inquit, cor aliud, et spiritum nouum dabo eis; et euellam cor
lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in
praeceptis meis ambulent, et iustificationes meas obseruent, et
faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum,
dicit Dominus. Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere,
bonum meritum bonae uoluntatis in homine praecessisse, ut
euelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum
non significat nisi durissimam uoluntatem et aduersus Deum omnino
inflexibilem? Ubi enim praecedit bona uoluntas, iam non est
utique cor lapideum.

Deus non propter hominum merita, sed propter nomen suum donat.

14. 30. Nam et alio loco per eumdem Prophetam Deus manifestissime
ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen
suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter
nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis
illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est in
gentibus, quod profanastis in medio eorum; et scient gentes quia
ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in
uobis ante oculos eorum. Et accipiam uos de gentibus, et
congregabo uos ex omnibus terris, et inducam uos in terram
uestram; et aspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus
immunditiis uestris, et ab omnibus idolis uestris, et mundabo
uos; et dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo in uobis; et
auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor
carneum, et spiritum meum dabo in uobis: et faciam ut in
iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea obseruetis et
faciatis. Quis ita sit caecus, ut non uideat, quis ita lapideus,
ut non sentiat istam gratiam, non secundum merita bonae
uoluntatis dari, Domino dicente atque testante: Ego facio, domus
Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit: Ego
facio, sed propter nomen meum sanctum, nisi ne illi putarent
propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere
pelagiani? Non solum autem bona merita eorum nulla, uerum etiam
mala merita praecessisse demonstrat, dicendo: sed propter nomen
meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non uideat
horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen
propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis uos, ego
faciam uos bonos, non propter uos: et sanctificabo, inquit, nomen
meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in
medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius
dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica,
dicentes: Sanctificetur nomen tuum, ut sanctificetur in
hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est
sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum
Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in
uobis. Cum ergo ipse semper sit sanctus, sanctificatur tamen in
eis quibus largitur gratiam suam, auferendo ab eis cor lapideum,
per quod nomen Domini profanauerunt.

Semper est autem in nobis uoluntas libera.

15. 31. Ne autem putetur, nihil ibi facere ipsos homines per
liberum arbitrium, ideo in Psalmo dicitur: Nolite obdurare corda
uestra.  Et per ipsum Ezechielem: Proiicite a uobis omnes
impietates uestras, quas impie egistis in me, et facite uobis cor
nouum et spiritum nouum, et facite omnia mandata mea. Utquid
moriemini, domus Israel, dicit Dominus?  quia nolo mortem
morientis, dicit Adonai Dominus, et conuertimini et
uiuetis. Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui
dicitur: Conuerte nos, Deus. Meminerimus eum dicere: Proiicite a
uobis omnes impietates uestras: cum ipse iustificet impium.
Meminerimus ipsum dicere: Facite uobis cor nouum et spiritum
nouum, qui dicit: Dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo in
uobis.  Quomodo ergo qui dicit: Facite uobis, hoc dicit: Dabo
uobis? Quare iubet, si ipse daturus est? Quare dat, si homo
facturus est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat ut faciat cui
iubet? Semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper
est bona. Aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato,
et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit
iustitiae, et tunc est bona. Gratia uero Dei semper est bona, et
per hanc fit ut sit homo bonae uoluntatis, qui prius fuit
uoluntatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona uoluntas, quae
iam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere
diuina mandata quae uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. Ad
hoc enim ualet quod scriptum est: Si uolueris, seruabis mandata:
ut homo qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle
cognoscat, et oret ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit
ad implenda mandata. Sic quippe adiuuatur, ut faciat quod
iubetur. Tunc enim utile est uelle, cum possumus; et tunc utile
est posse, cum uolumus: nam quid prodest, si quod non possumus
uolumus, aut quod possumus nolumus?

Deus iubet quae non possumus ut nouerimus quid ab illo petere
debeamus.

16. 32. Magnum aliquid pelagiani se scire putant, quando dicunt:
"Non iuberet Deus, quod sciret non posse ab homine fieri". Quis
hoc nesciat?  Sed ideo iubet aliqua quae non possumus, ut
nouerimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est enim fides, quae
orando impetrat quod lex imperat.  Denique ipse qui dixit: Si
uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico
aliquanto post dicit: Quis dabit in ore meo custodiam, et super
labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea
perdat me?. Iam certe mandata acceperat: Cohibe linguam tuam a
malo, et labia tua ne loquantur dolum. Cum ergo uerum sit quod
dixit: Si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo
dari custodiam, similis ei qui dicit in Psalmo: Pone, Domine,
custodiam ori meo? Quare non ei sufficit mandatum Dei et uoluntas
sua, quandoquidem si uoluerit, conseruabit mandata? Quam multa
Dei mandata sunt contra superbiam, iam nouit ea; si uoluerit,
conseruabit ea. Quare ergo paulo post dicit: Domine Pater et Deus
uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? Iam dixerat ei
lex: Non concupisces: uelit ergo, et faciat quod iubetur; quoniam
si uoluerit, conseruabit mandata. Quare sequitur et dicit:
Concupiscentiam auerte a me?  Contra luxuriam Deus quam multa
mandauit: faciat ea; quia si uoluerit, conseruabit mandata. Quid
est quod clamat ad Deum: Ventris appetitio et concubitus ne
apprehendat me? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis
responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo
peto, intellegite quomodo dixerim: Si uolueris, conseruabis
mandata.  Certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed
quia praeparatur uoluntas a Domino, ab illo petendum est ut
tantum uelimus, quantum sufficit ut uolendo faciamus. Certum est
nos uelle, cum uolumus; sed ille facit ut uelimus bonum, de quo
dictum est, quod paulo ante posui: Praeparatur uoluntas a Domino;
de quo dictum est: A Domino gressus hominis dirigentur, et uiam
eius uolet; de quo dictum est: Deus est qui operatur in uobis et
uelle. Certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit ut
faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit:
Faciam ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea
obseruetis et faciatis. Cum dicit: faciam ut faciatis, quid aliud
dicit, nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis,
et dabo uobis cor carneum, unde faciatis? Et hoc quid est, nisi:
Auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens,
unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone,
Domine, custodiam ori meo.  Hoc est enim dicere: Fac ut ponam
custodiam ori meo: quod beneficium Dei iam fuerat consecutus, qui
dixit: Posui ori meo custodiam.

Mandata Dei implentur magna uoluntate, hoc est magna caritate.

17. 33. Qui ergo uult facere Dei mandatum et non potest, iam
quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam;
poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim
martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc
est, magna caritate fecerunt: de qua caritate ipse Dominus ait:
Maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro
amicis suis. Unde et Apostolus dicit: Qui enim diligit proximum,
legem impleuit; nam: Non adulterabis, Non homicidium facies, Non
furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc
sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tamquam te
ipsum. Dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis,
dilectio. Ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando
timore Dominum ter negauit. Timor enim non est in caritate, sicut
ait Ioannes euangelista in epistola sua; sed perfecta caritas
foras mittit timorem. Et tamen quamuis parua et imperfecta, non
deerat, quando dicebat Domino: Animam meam pro te ponam: putabat
enim se posse, quod se uelle sentiebat. Et quis istam etsi paruam
dare coeperat caritatem, nisi ille qui praeparat uoluntatem, et
cooperando perficit, quod operando incipit?  Quoniam ipse ut
uelimus operatur incipiens, qui uolentibus cooperatur
perficiens. Propter quod ait Apostolus: Certus sum quoniam qui
operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi
Iesu. Ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus, et
sic uolumus ut faciamus, nobiscum cooperatur: tamen sine illo uel
operante ut uelimus, uel cooperante cum uolumus, ad bona pietatis
opera nihil ualemus. De operante illo ut uelimus, dictum est:
Deus est enim qui operatur in uobis et uelle. De cooperante autem
cum iam uolumus et uolendo facimus: Scimus, inquit, quoniam
diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Quid est: omnia,
nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? Sarcina quippe illa
Christi, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur
caritati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam leuem,
qualis Petrus fuit quando passus est pro Christo, non qualis fuit
quando negauit Christum.

Qualis caritas?

17. 34. Istam caritatem, id est diuino amore ardentissimam
uoluntatem commendans Apostolus, dicit: Quis nos separabit a
caritate Christi?  tribulatio? an angustia? an persecutio? an
fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Sicut scriptum est:
Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus uelut
oues occisionis. Sed in his omnibus superuincimus per eum qui
dilexit nos. Certus sum enim quia neque mors, neque uita, neque
angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neque
altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos
separare a caritate Dei, quae est in Christo Iesu Domino nostro.
Et alio loco dicit: Adhuc supereminentiorem uiam uobis
demonstro. Si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem
autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum
tinniens. Et si habuero prophetiam, et si sciero omnia
sacramenta, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam,
caritatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnia
mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem
autem non habeam, nihil mihi prodest. Caritas magnanima est,
benigna est: caritas non aemulatur, non agit perperam, non
inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non
irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate,
congaudet autem ueritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia
sperat, omnia suffert; caritas numquam cadit. Et paulo post:
Manet, inquit, fides, spes, caritas, tria haec; maior autem horum
caritas: sectamini caritatem. Item dicit ad Galatas: Vos enim in
libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in
occasionem carnis detis, sed per caritatem seruite inuicem. Omnis
enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum
tuum tamquam te ipsum. Hoc est quod ad Romanos ait: Qui diligit
alterum, legem impleuit. Item dicit ad Colossenses: Super omnia
autem haec caritatem, quae est uinculum perfectionis. Et ad
Timotheum: Finis, inquit, praecepti est caritas: et adiungens
qualis caritas: de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et
fide non ficta. Ad Corinthios autem cum dicit: Omnia uestra cum
caritate fiant, satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas
asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum caritate esse
faciendas. Unde alibi cum dixisset: Corripite inquietos,
consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad
omnes, mox adiunxit: Videte ne quis malum pro malo alicui
reddat. Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo,
sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi caritas
operatur?

Caritas plenitudo legis.

17. 35. Et apostolus Petrus: Ante omnia, inquit, mutuam inter uos
caritatem perpetuam habentes, quia caritas cooperit multitudinem
peccatorum. Dicit etiam apostolus Iacobus: Si tamen legem
perficitis regalem, secundum Scripturas: Diliges proximum tuum
tamquam te ipsum, bene facitis. Item Ioannes apostolus: Qui
diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet. Et alio loco: Qui
non est iustus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum:
quia haec est annuntiatio quam audiuimus ab initio, ut diligamus
inuicem.  Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut
credamus nomini Filii eius Iesu Christi, et diligamus inuicem. Et
iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit
Deum, diligat et fratrem suum. Et paulo post: In hoc, inquit,
cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et
praecepta eius facimus. Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta
eius seruemus, et praecepta eius grauia non sunt. Et in epistola
secunda scriptum est: Non quasi praeceptum nouum scribam tibi,
sed quod habuimus ab initio, ut diligamus inuicem.

In dilectione Domini et proximi tota lex.

17. 36. Dicit etiam ipse Dominus Iesus, in duobus praeceptis
dilectionis Dei et dilectionis proximi totam Legem Prophetasque
pendere. De quibus duobus praeceptis in Euangelio secundum Marcum
scriptum est: Et accessit unus de scribis qui audierat illos
perquirentes, et uidens quoniam illis bene responderit,
interrogauit eum quod esset primum omnium mandatum. Iesus autem
respondit ei: Primum omnium mandatum est: Audi, Israel, Dominus
Deus tuus Deus unus est; et: Diliges Dominum Deum tuum ex toto
corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua: hoc est
primum mandatum. Secundum autem simile illi: Diliges proximum
tuum tamquam teipsum. Maius horum aliud non est mandatum. Dicit
etiam in Euangelio secundum Ioannem: Mandatum nouum do uobis, ut
diligatis inuicem, sicut dilexi uos, ut et uos diligatis
inuicem. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si
dilectionem habueritis ad inuicem.

Caritas ex Deo est.

18. 37. Haec omnia praecepta dilectionis, id est caritatis, quae
tanta et talia sunt, ut quidquid se putauerit homo facere bene,
si fiat sine caritate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta
caritatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum
uoluntatis arbitrium; sed quia per legem dantur et ueterem et
nouam (quamuis in noua uenerit gratia quae promittebatur in
uetere), lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia
uero spiritus uiuificans, unde est in hominibus caritas Dei et
proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus,
uicerunt Pelagiani; si autem ex Deo, uicimus pelagianos. Sedeat
ergo inter nos iudex apostolus Ioannes, et dicat nobis:
Carissimi, diligamus inuicem. In his uerbis Ioannis cum se illi
extollere coeperint et dicere: Utquid nobis hoc praecipitur, nisi
quia ex nobis habemus ut inuicem diligamus? sequitur continuo
idem Ioannes, confundens eos et dicens: quia dilectio ex Deo
est. Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est:
Diligamus inuicem, quia dilectio ex Deo est, nisi quia praecepto
admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod
quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet
aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod iubebatur
impleret. Cum dicitur: Diligamus inuicem, lex est; cum dicitur:
quia dilectio ex Deo est, gratia est.  Sapientia quippe Dei legem
et misericordiam in lingua portat.  Unde scriptum est in Psalmo:
Etenim benedictionem dabit qui legem dedit.

Nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret.

18. 38. Nemo ergo uos fallat, fratres mei: quia nos non
diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Ioannes
apertissime hoc ostendit, et dicit: Nos diligamus, quia ipse
prior dilexit nos. Gratia nos facit legis dilectores, lex uero
ipsa sine gratia nonnisi praeuaricatores facit. Et quod
discipulis suis dicit Dominus: Non uos me elegistis, sed ego
elegi uos, nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius
dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret, prius illum nos
elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui ueritas est,
aliud dicit, et huic uanitati hominum apertissime contradicit:
Non uos me elegistis, inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio
nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent?
Sed ego, inquit, uos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt
eum, et omnibus bonis huius saeculi praetulerunt? Sed quia electi
sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium
hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei
praeueniret.  Unde et apostolus Paulus benedicens
Thessalonicenses : Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare
faciat in caritate in inuicem et in omnes. Hanc benedictionem
dedit ut nos inuicem diligeremus, qui legem dederat ut inuicem
diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in
quibusdam eorum iam erat, quod eis ut esset optauerat: Gratias,
inquit, agere debemus Deo semper pro uobis, fratres, sicut dignum
est, quoniam supercrescit fides uestra, et abundat caritas
uniuscuiusque uestrum in inuicem. Hoc dixit, ne forte de tanto
bono quod ex Deo habebant, tamquam ex se ipsis id habentes
extollerentur. Quod ergo supercrescit fides uestra, inquit, et
abundat caritas uniuscuiusque uestrum in inuicem, gratias agere
debemus Deo de uobis, non ita uos laudare, tamquam hoc habeatis
ex uobis.

Caritas, pax, fides: magna bona Dei.

18. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum
timoris, sed uirtutis et caritatis et continentiae. In quo sane
Apostoli testimonio cauere debemus, ne nos arbitremur non
accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei
donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum
spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et
fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris
Domini. Non quo timore Petrus Christum negauit, sed illius
timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum
timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in
Gehennam: ita dico uobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo
timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri
uoluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus
occidunt, et postea non habent quid faciant. Huius timoris non
accepimus spiritum, sed uirtutis et caritatis et continentiae. De
quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in
tribulationibus, scientes quoniam tribulatio patientiam operatur,
patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit:
quia caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum
Sanctum, qui datus est nobis. Non itaque per nos, sed per
Spiritum Sanctum qui datus est nobis, ipsa caritate fit, quam Dei
donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius
operetur patientiam. Ad Ephesios etiam: Pax, inquit, fratribus et
caritas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo, inquit,
Patre et Domino Iesu Christo. Ergo haec magna bona, non sunt nisi
Dei dona.

Pelagiani caritatem ex nobis ipsis uolunt.

19. 40. Sed non est mirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae
eam non comprehendunt. In Ioanne lux dicit: Ecce qualem
dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei uocemur et simus. Et
in pelagianis tenebrae dicunt: Dilectio nobis ex nobis est. Quam
si ueram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et
unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat: Nos autem
non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut
sciamus quae a Deo donata sunt nobis. Ioannes dicit: Deus
dilectio est. Et pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex
semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis
esse fateantur, caritatem ex nobis ipsis uolunt. Nec audiunt
Apostolum dicentem: Scientia inflat, caritas autem
aedificat. Quid est ineptius, immo uero quid est amentius, et ab
ipsa sanctitate caritatis alienius, quam confiteri ex Deo esse
scientiam, quae sine caritate inflat, et ex nobis esse caritatem,
quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat
Apostolus: supereminentem scientiae caritatem Christi, quid est
insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est
caritati, et ex hominibus caritatem, quae supereminet scientiae?
Fides autem uera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia
scriptum est: A facie eius scientia et intellectus procedit;
scriptum est: Caritas ex Deo est. Et legimus: Spiritum scientiae
et pietatis; legimus: Spiritum uirtutis et caritatis et
continentiae. Sed maius est donum caritas quam scientia: nam
scientia quando est in homine, caritas est necessaria, ne
infletur; caritas autem non aemulatur, non agit perperam, non
inflatur.

Deus dominatur in uoluntatibus hominum.

20. 41. Satis me disputasse arbitror aduersus eos qui gratiam Dei
uehementer oppugnant, qua uoluntas humana non tollitur, sed ex
mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adiuuatur; et sic
disputasse, ut non magis ego, quam diuina ipsa Scriptura uobiscum
locuta sit euidentissimis testimoniis ueritatis: quae Scriptura
diuina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas
hominum uoluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas
in actus bonos et in aeternam dirigit uitam, uerum etiam illas
quae conseruant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut
eas quo uoluerit, quando uoluerit, faciat inclinari, uel ad
beneficia quibusdam praestanda, uel ad poenas quibusdam
ingerendas, sicut ipse iudicat, occultissimo quidem iudicio, sed
sine ulla dubitatione iustissimo. Nam inuenimus aliqua peccata
etiam poenas esse aliorum peccatorum; sicut sunt uasa irae, quae
perfecta dicit Apostolus in perditionem; sicut est induratio
Pharaonis, cuius et causa dicitur, ad ostendendam in illo
uirtutem Dei; sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de
ciuitate Gai: in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc
factum est ut uindicaretur peccatum eo modo, quo fuerat
uindicandum: unde dicit Dominus ad Iesum Naue: Non poterunt filii
Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum. Quid est: Non
poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum
arbitrium, sed per timorem turbata uoluntate fugiebant, nisi quia
Deus dominatur et uoluntatibus hominum, et quos uult in
formidinem conuertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum
aduersus populum Dei, quem ducebat Iesus Naue, sua uoluntate
pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est
confortari cor eorum, ut obuiam irent ad bellum ad Israel, ut
exterminarentur. Numquid non sua uoluntate homo improbus filius
Gemini maledicebat regi Dauid? Et tamen quid ait Dauid, plenus
uera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem
percutere uoluit?  Quid mihi, inquit, et uobis, filii Saruiae?
Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere
Dauid. Et quis dicet ei: Quare fecisti sic?. Deinde Scriptura
diuina plenam sententiam regis uelut ab alio initio repetendo
commendans: Et dixit, inquit, Dauid ad Abessa et ad omnes pueros
eius: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam
meam, et adhuc modo filius Gemini. Sinite illum, maledicat,
quoniam dixit illi Dominus, ut uideat Dominus humilitatem meam,
et retribuat mihi bona pro maledicto eius in die isto. Quomodo
dixerit Dominus huic homini maledicere Dauid, quis sapiens et
intelleget? Non enim iubendo dixit, ubi obedientia laudaretur;
sed quod eius uoluntatem proprio uitio suo malam in hoc peccatum
iudicio suo iusto et occulto inclinauit, ideo dictum est: dixit
ei Dominus. Nam si iubenti obtemperasset Deo, laudandus potius
quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea nouimus esse
punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit
maledicere Dauid, hoc est, cor eius malum in hoc peccatum miserit
uel dimiserit: ut uideat, inquit, Dominus humilitatem meam, et
retribuat mihi bona pro maledicto eius in die isto. Ecce quomodo
probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque
adiumentum bonorum. Sic usus est Iuda tradente Christum, sic usus
est et Iudaeis crucifigentibus Christum.  Et quanta inde bona
praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur
pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem
bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis,
quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid
non sua uoluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et
tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus eius patrem orantem, ut
hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandauit
dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super
Abessalon omnia mala. Bonum consilium dixit, quod ad tempus
proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem eius, contra
quem rebellauerat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus
consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde
Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non
expediebat eligeret.

Agit Deus in cordibus hominum ad inclinandas uoluntates quocumque
uult.

21. 42. Quis non ista iudicia diuina contremiscat, quibus agit
Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid uult, reddens eis
tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit
consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure
ageret, et uerbis coaeuorum suorum potius acquieuit, respondendo
minaciter quibus leniter debuit.  Unde hoc, nisi propria
uoluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et
alium regem sibi constituerunt Ieroboam, ut irati Dei uoluntas
fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura
dicit? Et non audiuit rex plebem, quoniam erat conuersio a
Domino, ut statueret uerbum suum quod locutus est in manu Achiae
Selonitae de Ieroboam filio Nabath. Nempe sic factum est illud
per hominis uoluntatem, ut tamen conuersio esset a Domino. Legite
libros Paralipomenon, et inuenietis in secundo libro scriptum: Et
suscitauit Dominus super Ioram spiritum Philistiim et Arabum qui
finitimi erant Aethiopibus; et ascenderunt in terram Iuda, et
dissipauerunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo
regis inuenta est. Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis
terris uastandis, quas tali poena iudicat dignas. Numquid tamen
Philistiim et Arabes in terram Iudaeam dissipandam sine sua
uoluntate uenerunt, aut sic uenerunt sua uoluntate, ut mendaciter
scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum
suscitauit? Immo utrumque uerum est, quia et sua uoluntate
uenerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitauit. Quod etiam
sic dici potest, et eorum spiritum Dominus suscitauit, et tamen
sua uoluntate uenerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum
etiam motum uoluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere
ipse uoluerit, qui omnino iniuste aliquid uelle non nouit. Quid
est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem: Non ueniat tecum
exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis
Ephrem: quoniam si putaueris obtinere in illis, in fugam
conuertet te Deus ante inimicos, quoniam uirtus est Deo uel
adiuuare uel in fugam uertere?  Quomodo uirtus Dei alios adiuuat
in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore uertit in
fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque
uoluit fecit, etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid
dixerit Ioas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem
uolentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in
domo tua. Quid prouocas in malum, et cadis tu et Iuda tecum?.
Deinde Scriptura subiunxit: Et non audiuit Amessias; quoniam a
Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos
Edom. Ecce Deus idololatriae peccatum uolens uindicare, hoc
operatus est in eius corde, cui utique iuste irascebatur, ut
admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in
bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam
dicit Deus: Et propheta si errauerit et locutus fuerit, ego
Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum,
et exterminabo eum de medio populi mei Israel. In libro Esther
scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captiuitatis
facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in eius libro
scriptum est, quod cum haberet necessitatem interueniendi pro
populo suo, quem rex, ubicumque in regno eius esset, iusserat
trucidari, orauit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas,
ut praeter iussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet
intrare. Et uidete quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam
tamquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et
conuersus est color eius per dissolutionem, et inclinauit se
super caput delicatae suae, quae praecedebat eam; et conuertit
Deus, et transtulit indignationem eius in lenitatem. Scriptum est
et in Prouerbis Salomonis: Sicut impetus aquae sic cor regis in
manu Dei; quocumque uoluerit, declinabit illud. Et in Psalmo
centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit
Deus: Et conuertit cor eorum ut odissent populum eius, ut dolum
facerent in seruos eius. In Litteris etiam apostolicis uidete
quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos:
Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in
immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in
passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probauerunt Deum
habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut
faciant quae non conueniunt. Et ad Thessalonicenses in Epistola
secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem ueritatis non
receperunt, ut salui fierent, et ideo mittet illis Deus
operationem erroris, ut credant mendacio, ut iudicentur omnes qui
non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati.

Operatur Deus in cordibus hominum ad inclinandas uoluntates
quocumque uult.

21. 43. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae
omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo,
manifestatur, operari Deum in cordibus hominum ad inclinandas
eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua
misericordia, siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo
aliquando aperto, aliquando occulto, semper tamen iusto. Fixum
enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est
iniquitas apud Deum. Ac per hoc quando legitis in Litteris
ueritatis, a Deo seduci homines, aut obtundi uel obdurari corda
eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste
ista paterentur; ne incurratis in illud prouerbium Salomonis:
Insipientia uiri uiolat uias suas; Deum autem causatur in corde
suo. Gratia uero non secundum merita hominum datur, alioquin
gratia iam non est gratia: quia ideo gratia uocatur, quia gratis
datur. Si autem potens est, siue per Angelos, uel bonos uel
malos, siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus
malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed
aut originaliter tracta est ab Adam, aut creuit per propriam
uoluntatem, quid mirum est, si per Spiritum Sanctum operatur in
cordibus electorum suorum bona, qui operatus est ut ipsa corda
essent ex malis bona?

In accipienda gratia, paruulorum nulla est uoluntas cuius meritum
praecessisse dicant.

22. 44. Sed suspicentur homines quaelibet merita bona, quae
putant praecedere, ut iustificentur per Dei gratiam, non
intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam se negare
gratiam: sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur; de
paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum
nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis
meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu
reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina Sacramenta
percipiunt: quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur,
si iam libero uterentur arbitrio; et tamen haeret etiam in
reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente,
alioquin gratia iam non esset gratia. Et aliquando filiis
infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei prouidentia in
manus piorum quomodocumque perueniunt; aliquando autem filii
fidelium non eam consequuntur, aliquo impedimento existente, ne
possit periclitantibus subueniri. Fiunt uero ista per occultam
Dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia, et
inuestigabiles uiae: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit
intuemini. Agebat enim de Iudaeis et Gentibus, cum scriberet ad
Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando uos non
credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in
illorum incredulitate, ita et hi nunc non crediderunt in uestra
misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur: conclusit
enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur.  Et cum
attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem
ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo concluserit Deus
omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala
ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: O altitudo diuitiarum
sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt iudicia
eius, et inuestigabiles uiae eius! Haec enim inscrutabilia
iudicia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes,
et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum,
putabant et iactitabant Apostolum dicere: Faciamus mala, ut
ueniant bona. Quod absit ut Apostolus diceret; sed homines non
intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit
Apostolus: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum: ubi
autem abundauit delictum, superabundauit gratia. Sed utique
gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerunt mala; non
ut perseuerent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non
itaque debent dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona; sed:
Fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro
saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus
pro malis bona. Propter quod scriptum est in Psalmo:
Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine. Prius itaque non
ideo uenit Filius hominis in mundum, ut iudicet mundum, sed ut
saluetur mundus per ipsum: hoc propter misericordiam; postea uero
propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis
et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed
occulto: ideo ait: In iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non
uident, uideant; et qui uident, caeci fiant.

Deus bonus et iustus est.

23. 45. Ad occulta ergo Dei iudicia reuocate, quando uidetis in
una causa, quam certe habent omnes paruuli, haereditarium malum
trahentes ex Adam, huic subueniri ut baptizetur, illi non
subueniri ut in ipsa obligatione moriatur; illum baptizatum in
hac uita relinqui, quem praesciuit Deus impium futurum, istum
uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutet intellectum
eius; et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam Deo,
apud quem iustitiae fons est et sapientiae; sed sicut uos
exhortatus sum ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, in
eo ambulate, et hoc quoque uobis Deus reuelabit, et si non in hac
uita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non
reuelabitur. Quando ergo auditis dicentem Dominum: Ego Dominus
seduxi prophetam illum, et quod ait Apostolus: Cuius uult
miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel
obdurari, mala eius merita credite; in eo uero cuius miseretur,
gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis,
fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a
Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus: Ego
induraui Pharaonem; uel: induraui, aut: indurabo cor
Pharaonis. Non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor
suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis
cynomya, dicente Scriptura: Et ingrauauit Pharao cor suum et in
isto tempore, et noluit dimittere populum. Ac per hoc et Deus
indurauit per iustum iudicium, et ipse Pharao per liberum
arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor uester,
si in bono proposito proficientes perseueretis usque in
finem. Deus enim qui modo illis quos liberat non reddit secundum
opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. Reddet
omnino Deus et mala pro malis, quoniam iustus est; et bona pro
malis, quoniam bonus est; et bona pro bonis, quoniam bonus et
iustus est; tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam
iniustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro
iniustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro iniustitia; et
reddet bona pro bonis, gratiam pro gratia.

Ubi non intellegitis, orate ut intellegatis.

24. 46. Repetite assidue librum istum, et si intellegitis, Deo
gratias agite; ubi autem non intellegitis, orate ut intellegatis:
dabit enim uobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si
quis uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus
affluenter et non improperat, et dabitur ei. Ipsa est sapientia
desursum descendens, sicut ipse apostolus Iacobus dicit. Illam
uero sapientiam repellite a uobis, et orate ut non sit in uobis,
quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et
contentiones in uobis sunt, non est ista sapientia desursum
descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et
contentio est, ibi inconstantia et omne opus prauum. Quae autem
desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde
pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus
bonis, inaestimabilis, sine simulatione. Quid boni ergo non
habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino?
Et hinc intellegite gratiam; quia si ex nobis esset ista
sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creauit Deo
postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et
pie et iuste uiuamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam
spem, et manifestationem Domini et Saluatoris nostri Iesu
Christi, cui est honor et gloria et regnum cum Patre et Spiritu
Sancto in saecula saeculorum. Amen.