De fide catholica

Christianam fidem noui ac ueteris testamenti pandit auctoritas; et
quamuis nomen ipsum Christi uetus intra semet continuerit instrumentum
eumque semper signauerit afiuturum quem credimus per partum uirginis
iam uenisse, tamen in orbem terrarum ab ipsius nostri saluatoris
mirabili manasse probatur aduentu.

Haec autem religio nostra, quae uocatur christiana atque catholica,
his fundamentis principaliter nititur asserens: ex aeterno, id est
ante mundi constitutionem, ante omne uidelicet quod temporis potest
retinere uocabulum, diuinam patris et filii ac spiritus sancti
exstitisse substantiam, ita ut deum dicat patrem, deum filium, deum
spiritum sanctum, nec tamen tres deos sed unum: patrem itaque habere
filium ex sua substantia genitum et sibi nota ratione coaeternum, quem
filium eatenus confitetur, ut non sit idem qui pater est: neque patrem
aliquando fuisse filium, ne rursus in infinitum humanus animus diuinam
progeniem cogitaret, neque filium in eadem natura qua patri coaeternus
est aliquando fieri patrem, ne rursus in infinitum diuina progenies
tenderetur: sanctum uero spiritum neque patrem esse neque filium atque
ideo in illa natura nec genitum nec generantem sed a patre quoque
procedentem uel filio; qui sit tamen processionis istius modus ita non
possumus euidenter dicere, quemadmodum generationem filii ex paterna
substantia non potest humanus animus aestimare. Haec autem ut
credantur uetus ac noua informat instructio. De qua uelut arce
religionis nostrae multi diuersa et humaniter atque ut ita dicam
carnaliter sentientes aduersa locuti sunt, ut Arrius qui licet deum
dicat filium, minorem tamen patre multipliciter et extra patris
substantiam confitetur. Sabelliani quoque non tres exsistentes
personas sed unarn ausi sunt affirmare, eundem dicentes patrem esse
qui filius est eundemque filium qui pater est atque spiritum sanctum
eundem esse qui pater et filius est; ac per hoc unam dicunt esse
personam sub uocabulorum diuersitate signatam.

Manichaei quoque qui duo principia sibi coaeterna et aduersa
profitentur, unigenitum dei esse non credunt. Indignum enim iudicant,
si deus habere filium uideatur, nihil aliud cogitantes nisi
carnaliter, ut quia haec generatio duorum corporum eommixtione
procedit, illic quoque indignum esse intellectum huiusmodi applicare;
quae res eos nec uetus facit recipere testamentum neque in integro
nouum. Nam sicut illud omnino error eorum non recipit ita ex uirgine
generationem filii non uult admittere, ne humano corpore polluta
uideatur dei fuisse natura. Sed de his hactenus; suo enim loco
ponentur sicut ordo necessarius postularit.

Ergo diuina ex aeterno natura et in aeternum sine aliqua mutabilitate
perdurans sibi tantum conscia uoluntate sponte mundum uoluit fabricare
eumque cum omnino non esset fecit ut esset, nec ex sua substantia
protulit, ne diuinus natura crederetur, neque aliunde molitus est, ne
iam exsititisse aliquid quod eius uoluntatem existentia propriae
naturae iuuaret atque esset quod neque ab ipso factum esset et tamen
esset; sed uerbo produxit caelos, terram creauit, ita ut caelesti
habitatione dignas caelo naturas efficeret ac terrae terrena
componeret. De caelestibus autem naturis, quae uniuersaliter uocatur
angelica, quamuis illic distinctis ordinibus pulchra sint omnia, pars
tamen quaedam plus appetens quam ei natura atque ipsius auctor naturae
tribuerat de caelesti sede proiecta est; et quoniam angelorum numerum,
id est supernae illius ciuitatis cuius ciues angeli sunt, imminutum
noluit conditor permanere, formauit ex terra hominem atque spiritu
uitae animauit, ratione composuit, arbitrii libertate decorauit eumque
praefixa lege paradisi deliciis constituit, ut, si sine peccato manere
uellet, tam ipsum quam eius progeniem angelicis coetibus sociaret, ut
quia superior natura per superbiae malum ima petierat, inferior
substantia per humilitatis bonum ad superna conscenderet. Sed ille
auctor inuidiae non ferens hominem illuc ascendere ubi ipse non meruit
permanere, temptatione adhibita fecit etiam ipsum eiusque comparem,
quam de eius latere generandi causa formator produxerat,
inoboedientiae suppliciis subiacere, ei quoque diuinitatem affuturam
promittens, quam sibi dum arroganter usurpat elisus est. Haec autem
reuelante deo Moysi famulo suo comperta sunt, cui etiam humani generis
conditionem atque originem uoluit innotescere, sicut ab eo libri
prolati testantur. Omnis enim diuina auctoritas his modis constare
uidetur, ut aut historialis modus sit, qui nihil aliud nisi res gestas
enuntiet, aut allegoricus, ut non illic possit historiae ordo
consistere, aut certe ex utrisque compositus, ut et secundum historiam
et secundum allegoriam manere uideatur. Haec autem pie intelligentibus
et ueraci corde tenentibus satis abundeque relucent. Sed ad ordinem
redeamus.

Primus itaque homo ante peccatum cum sua coniuge incola paradisi fuit.
At ubi aurem praebuit suasori et conditoris praeceptum neglexit
attendere, exul effectus, terram iussus excolere atque a paradisi sinu
seclusus in ignotis partibus sui generis posteritatem transposuit
atque poenam quam ipse primus homo praeuaricationis reus exceperat
generando transmisit in posteros. Hinc factum est ut et corporum atque
animarum corruptio et mortis proueniret interitus primusque mortem in
Abel filio suo meruit experiri, ut quanta esset poena quam ipse
exceperit probaret in subole. Quod si ipse primus moreretur, nesciret
quodam modo ac, si dici fas est, nec sentiret poenam suam, sed ideo
expertus in altero est, ut quid sibi iure deberetur contemptor
agnosceret et dum poenam mortis sustinet, ipsa exspectatione fortius
torqueretur. Hoc autem praeuaricationis malum, quod in posteros
naturaliter primus homo transfuderat, quidam Pelagius non admittens
proprii nominis haeresim dedicauit, quam catholica fides a consortio
sui mox reppulisse probatur. Ab ipso itaque primo homine procedens
humanum genus ac multiplici numerositate succrescens erupit in lites,
commouit bella, occupauit terrenam miseriam quia felicitatem paradisi
in primo patre perdiderat. Nec tamen ex his defuerunt quos sibi
conditor gratiae sequestraret eiusque placitis inseruirent; quos licet
meritum naturae damnaret, futuri tamen sacramenti et longe postmodum
proferendi faciendo participes perditam uoluit reparare naturam.
Impletus est ergo mundus humano genere atque ingressus est homo uias
suas qui malitia propriae contumaciae despexerat conditorem.  Hinc
uolens deus per iustum potius hominem reparare genus humanum quam
manere proteruum, poenalem multitudinem effusa diluuii inundatione
excepto Noe iusto homine cum suis liberis atque his quae secum in
arcam introduxerat interire permisit. Cur autem per arcae lignum
uoluerit iustos eripere, notum est diuinarum scripturarum mentibus
eruditis. Iit quasi prima quaedam mundi aetas diluuio ultore transacta
est.

Reparatur itaque humanum genus atque propriae naturae uitium, quod
praeuaricationis primus auctor infuderat, amplecti non destitit.
Creuitque conturnacia quam dudum diluuii unda puniuerat et qui
numerosam annorum seriem permissus fuerat uiuere, in breuitate annorum
humana aetas addicta est. Maluitque deus non iam diluuio punire genus
humanum, sed eodem permanente eligere uiros per quorum seriem aliqua
generatio commearet, ex qua nobis filium proprium uestitum humano
corpore mundi in fine concederet. Quorum primus est Abraham, qui cum
esset aetate confectus eiusque uxor decrepita, in senectute sua
repromissionis largitione habere filium meruerunt. Hic uocatus est
Isaac atque ipse genuit Iacob. Idem quoque duodecim patriarchas non
reputante deo in eorum numero quos more suo natura produxerat. Hic
ergo Iacob cum filiis ac domo sua transigendi causa Aegyptum uoluit
habitare atque illie per annorum seriem multitudo concrescens
coeperunt suspicioni esse Aegyptiacis imperiis eosque Pharao magna
ponderum mole premi decreuerat et grauibus oneribus affligebat. Tandem
deus Aegyptii regis dominationem despiciens diuiso mari rubro, quod
numquam antea natura ulla cognouerat, suum transduxit exercitum
auctore Moyse et Aaron. Postea igitur pro eorum egressione altis
Aegyptus plagis uastata est, cum nollet dimittere populum. Transmisso
itaque ut dictum est mari rubro uenit per deserta eremi ad montem qui
uocatur Sinai, ibique uniuersorum conditor deus uolens sacramenti
futuri gratia populos crudire per Moysen data lege constituit,
quemadmodum et sacrificiorum ritus et populorum mores instruerentur.
Et cum multis annis multas quoque gentes per uiam debellassent,
uenerunt tandem ad fluuium qui uocatur Iordanis duce iam Iesu Naue
filio atque ad corum transitum quemadmodum aquae maris rubri ita
quoque Iordanis fluenta siccata sunt; peruentumque est ad eam
ciuitatem quae nunc Hierosolyma uocatur. Atque dum ibi dei populus
moraretur, post iudices et prophetas reges instituti leguntur, quorum
post Saulem primatum Dauid de tribu Iuda legitur adeptus fuisse.
Descendit itaque ab eo per singulas successiones regium stemma
perduetumque est usque ad Herodis tempora, qui prirmus ex gentilibus
memoratis populis legitur imperassc. Sub quo exstitit beata uirgo
Maria quae de Dauidica stirpe prouenerat, quae humani generis genuit
conditorem. Hoc autem ideo quia multis infectus criminibus mundus
iacebat in morte, electa est una gens in qua dei mandata clarescerent,
ibique missi prophetae sunt et alii sancti uiri per quorum
admonitior.em ipse certe populus a tumore peruicaciae reuocaretur.
Illi uero eosdem occidentes in suae nequitiae peruersitate mancre
uoluerunt.

Atque iam in ultimis temporibus non prophetas neque alios sibi
placitos sed ipsum unigenitum suum deus per uirginem nasci constituit,
ut humana salus quae per primi hominis inoboedientiam deperierat per
hominem deum rursus repararetur et quia exstiterat mulier quae causam
mortis prima uiro suaserat, esset haec secunda mulier quae uitae
causam humanis uisceribus apportaret. Nec uile uideatur quod dei
filius ex uirgine natus est, quoniam praeter naturae modum conceptus
et editus est. Virgo itaque de spiritu sancto incarnatum dei filium
concepit, uirgo peperit, post eius editionem uirgo permansit; atque
hominis factus est idemque dei filius, ita ut in eo et diuinae naturae
radiaret splendor et humanae fragilitatis appareret assumptio. Sed
huic tam sarae atque ueracissimae fidei exstiterant multi qui diuersa
garrirent et praeter alios Nestorius et Eutyches repertores haereseos
exstiterunt, quorum unus hominem solum, alter deum solum putauit
asserere nec humanum corpus quod Christus induerat de humanae
substantiae participatione uenisse. Sed haec hactenus.

Creuit itaque secundum carnem Christus, baptizatus est, ut qui
baptizandi formam erat caeteris tributurus, ipse primus quod docebat
exciperet. Post baptismum uero elegit duodecim discipulos, quorum unus
traditor eius fuit. Et quia sanam doctrinam Iudaeorum populus non
ferebat, eum inlata manu crucis supplicio peremerunt. Occiditur ergo
Christus, iacet tribus diebus ac noctibus in sepulcro, resurgit a
mortuis, sicut ante constitutionem mundi ipse cum patre decreuerat,
ascendit in caelos ubi, in eo quod dei filius est, numquam defuisse
cognoscitur, ut assumptum hominem, quem diabolus non permiserat ad
superna conscendere, secum dei filius caelesti habitationi
sustolleret. Dat ergo formam discipulis suis baptizandi, docendi
salutaria, efficientiam quoque miraculorum atque in uniuersum mundum
ad uitam praecipit introire, ut praedicatio salutaris non iam in una
tantum gente sed orbi terrarum praedicaretur.  Et quoniam humanum
genus naturae merito, quam ex primo praeuaricatore contraxerat,
aeternae poenae iaculis fuerat uulneratum nec salutis suae erat
idoneum, quod eam in parente perdiderat, medicinalia quaedam tribuit
sacramenta, ut agnosceret aliud sibi deberi per naturae meritum, aliud
per gratiae donum, ut natura nihil aliud nisi poenae summitteret,
gratia uero, quae nullis meritis attributa est, quia nec gratia
diceretur si meritis tribueretur, totum quod est salutis afferret.

Diffunditur ergo per mundum caelestis illa doctrina, adunantur populi,
instituuntur ecclesiae, fit unum corpus quod mundi latitudinem
occuparet, cuius caput Christus ascendit in caelos, ut necessario
caput suum membra sequerentur. Haec itaque doctrina et praesentem
uitam bonis informat operibus et post consummationem saeculi
resurrectura corpora nostra praeter corruptionem ad regna caelestia
pollicetur, ita ut qui hic benc ipso donante uixerit, esset in illa
resurrectione beatissimus, qui uero male, miscr post mun us res
urrectioni s ad ess et . Et hoc est principale religionis nostrae, ut
credat non solum animas non perire, sed ipsa quoque corpora, quae
mortis aduentus resoluerat, in statum pristinum futura de beatitudine
reparari. Haec ergo ecclesia catholica per orbem diffusa tribus modis
probatur exsistere: quidquid in ea tenetur, aut auctoritas est
scripturarum aut traditio uniuersalis aut certe propria et
particularis instructio. Sed auctoritate tota constringitur,
uniuersali traditione maiorum nihilominus tota, priuatis uero
constitutionibus et propriis informationibus unaquaeque uel pro
locorum uarietate uel prout cuique bene uisum est subsistit et
regitur. Sola ergo nunc est fidelium exspectatio qua credimus
affuturum finem mundi, omnia corruptibilia transitura, resurrecturos
homines ad examen futuri iudicii, recepturos pro meritis singulos et
in perpetuum atque in aeternum debitis finibus permansuros; solumque
esse praemium beatitudinis eontemplationem conditoris -- tanta
dumtaxat, quanta a creatura ad creatorem fieri potest, -- ut ex eis
reparato angelico numero superna illa ciuitas impleatur, ubi rex est
uirginis filius eritque gaudium sempiternum, delectatio, cibus, opus,
laus perpetua creatoris.

fr:De la foi catholique