Epithalamium in nuptias Vladislai Pannoniarum ac Boemiae regis et Annae Candaliae reginae/Epithalamium
Epithalamium Matthaei Andronici Tragurini in nuptias Vladislai invictissimi ac felicissimi Pannoniarum ac Boemiae regis et Annae Candaliae reginae serenissimae. 
   
           Nondum intemptatas pubes irruperat undas
        Thessala Phrixei cognatum velleris aurum
        Exposcens necdum refluo vada concita motu
        Consertisque iugis artatum evaserat aequor
        Puppis Hyperboreum Minyas vectura sub axem,
        Peleus eximiis quum iam virtutibus auctus
        Sumpserat Emathiae sceptrum populosque regebat
        Haemonios, icto qua cognita pascua Phoebo
        Amphrysus placido sinuosus flumine lambit;
        Sed nec adhuc magnae Thetidis flagrarat amore
        Nec sociare toros taedasque subire iugales
        Certus erat. Coeunt proceres cladique precantur,
        Fatalem Phrygiae terris ut reddat Achillem,
        Qui populos regat Emathios, quo vindice Troia
        Hospitii meritas laesi det perfida poenas.
        Iamque suis thalamis natarum Doridos unam
        Peleus addiderat: glaucae coiere puellae,
        Conveniunt superi festumque hymenaea frequentant
        Sertaque dependent reseratis undique valvis
        Aurea tecta patent, dant largos nectaris haustus,
        Vernat flore caput, respondent Pelea Tempe,
        Ossa Thetim resonant, Peneus sustinet undas
        Cantibus attonitas stupefactaque flumina tardat.
      
   
   
           Ecce iterum heroum redeunt felicia secla,
        Rursus faustus Hymen et festae vincula taedae
        Aspicis, aerea sonus ut prorumpat ab Alpe
        Parrhasiique celer ripas festinet ad Istri.
        Ducitur Arctoo Rhodani armipotentis alumna
        Nupta Iovi, geminae cui Gratia nexa sorori
        It comes et teneri pariter famulantur Amores,
        Astat et usque novae lateri Cytherea maritae.
        Aspice, ut Ausoniae geminatis plausibus urbes
        Exultent, citharae coniunctaque tympana buxo
        Tinnulaque aera sonent, blandae instrumenta Diones,
        Non aliter quondam Graias hilaraverat urbes
        Clamor ovans, domitis quum iam remearet ab Indis.
        Liber et Eoas patriis imponeret aris
        Exuvias festisque ululatibus orgia Bacchae
        Concinerent vulsasque trabes et saxa rotarent
        Maenades et scissis macularent arva iuvencis.
        Ecce serenato pelluntur nubila caelo
        Arridentque poli, suspendunt flamina venti
        Atque immota sui miratur regna profundi
        Nereus et refluos quae sistant numina cursus.
        Quacunque ingreditur, dominae blanditur eunti
        Terra rosas spargens, flatus dant nectaris aurae.
        Haud aliter segetes Arabum vel divitis arva
        Assyriae redolent, quum se novus induit annus
        Floribus ac vernis opibus gemmantia rident
        Prata et odoriferi mollis viget aura Favoni.
        Hannibal et flammis et vi mordacis aceti
        Temptet ver vetitae capturus moenia Romae:
        Sponte sua attonitas animatis rupibus Alpes
        Summittent cautes et saxa minantia caelo
        Agnoscentque suae venientia numina divae.
      
   
   
           Tu mihi legitimis facibus, Saturnia praeses,
        Tu, Paphiae proles et casti cultor amoris,
        Profer, Hymen, tantos quod numen iunxit amantes:
        Quae festinati sacros Concordia nexit
        Coniugii nodos, nexos quae Gratia sanxit.
      
   
   
           Forte Dionaeos hortos sedesque petebat
        Alma Venus Paphias pridem intermissa revisens
        Regna sui manibus quondam fabrefacta mariti.
        Circum aderant blandae Charites varioque volabant
        More sagittiferi fratres: hi summa feruntur
        Per loca caelestesque plagas passimque micantes
        Incursant stellas, illi inferiore meatu
        Purpureis summas pennis librantur in undas.
        Iamque propinquabant adverso litore, Cyprus
        Qua Pharii spectat septemflua cornua Nili.
        Quum Venus affata est puerum, cui plurimus ignis
        Aestuat et nullos telum frustratur in ictus:
      
   
   
   
           "Quid cessas, ignave puer? quid, lente, moraris?
        Quid non arma paras? num sat mugire iuvencos
        Inter Agenoreos semel est fecisse tonantem?
        An, postquam Eurotae cygneo carmine ripas
        Mulsit et Iliaca praepes stetit ales in Ida,
        Otia sunt ducenda tibi? cur spicula gestas
        Irrita? cur cessans inglorius otia ducit
        Nervus et aligerum mundus iam nescit Amorem?
        Dic, age, post domitos superos, post caerula regni
        Ad motus concussa tuos, post ferrea Ditis
        Pectora lascivis tandem mollita sagittis
        Torpet hebes telum, languet tibi dextera segnis!?
        Quin, age, maioris spectat te pompa triumphi,
        Auriflui cui nec Iovis aequiperaveris imbres
        Nec molles habitus Lydae sub lege puellae
        Clavigeri Alcidae nec amantis pascua Phoebi.
        Sume arcum atque illo rursus praecingere telo,
        Cui nec multiplici connexae adamante catenae,
        Invius ipse mei non thorax Martis et aegis
        Pallados obsistat, furvi non ora profundi,
        Imperiurato qua Styx devolvitur amne.
        Pannonii pete regna Iovis, qui coniugis expers
        Contemnit mea regna; tuis hunc, nate, sagittis
        Vince, truces animos, impervia pectora telis
        Concute et ignotos, fac, sentiat ille calores!
        Suspiret thalamos, mens tota in coniuge aberret
        Sepositoque sui paulum moderamine regni
        Ardeat arcanos refovens uxorius ignes!"
      
   
   
   
           Dixit et ipsa suis manibus dea collocat arcum,
        Suspendit nato pharetram selectaque ponit
        Spicula et omnidomo succensas lampadas igne.
      
   
   
           Evolat ille celer ripasque binominis Istri
        Attigit armiferas, ubi Pannona terra cohortes
        Explicat Othrysiae sese obiectura procellae.
        Quisquis erat refugas doctus post terga sagittas
        Mittere, qui iussas arcu contingere metas,
        Qui iaculum torquere valent, cui fervida virtus
        Hostilem suadet per mille pericula vallum
        Scandere et eximium fecundo sanguine nomen
        Quaerere, qui fidis novit loca commoda castris
        Eligere et densas audet perrumpere turmas,
        Stat promptus mediique exultans pulvere campi
        Sithoniae iam nunc poscit concurrere turmae;
        Hic caput aerata pictis cum casside conis
        Integit; ille humeris gestat coryton et arcum;
        Aurea flaventes huic velant retia crines
        Arctoae de more plagae vel lactea colla
        Implicat intextum gemmis auroque monile
        Ille Semiramia variatum vellus ab arte
        Pectore habet rigidus; huic tantum pectora munit
        Sola chalybs, reliquo stat corpore pervius hosti;
        Huic fronte in media pictas ligat aurea pennas
        Concha et ab opposito radiat fulgentior aere;
        Parte alia frenis artat spumantibus ora
        Cornipedis cataphractus equi: fremit ille superbum
        Insultatque solo ac tumidis sub naribus ignem
        Colligit erectaque ferox attollitur aure.
        Aspiceres illic populos utraque iacentes
        Danubii ripa, rapidis quos circuit undis
        Savus et adverso quos ambit flumine Dravus.
        Illic Delmaticae gentes agilesque Liburni
        Atque Polemonii proceres proceresque Boemi,
        Denique Parrhasio quicquid sub cardine gentis
        Regna tenent, aderat regi auxiliaribus armis,
        Quoscunque in populos victricia signa movere
        Et quocunque parat deterre ex hoste triumphum.
      
   
   
           Regia selectis haec inter corda sagittis
        Traicit acer Amor Paphiosque his addidit ignes.
        Nec mora: Per teneras crescit nova flamma medullas,
        Flamma Dionaei vires testata caloris.
        Iam rex ignota suscepto vulnere dextra
        Torpet et occultos fit alter et alter ad ictus.
        Ardua non illum gemini moderamina regni,
        Non urbes populique iuvant, non regia curae est,
        Non, quae finitimus confinia proterit hostis,
        Paeones hinc, illinc Thraces et Sarmata velox.
        Non audire preces. suetas non condere leges,
        Non equitum turmas, peditum non agmina curat.
        Illud paulatim saevi Mavortis ab arte
        Declinat pectus, non densas claudere valles,
        Non temptare libet saltus aprosve frementes
        Aut propriis fetas turbare cubilibus ursas.
        Iam neque sidereas iuvat exercere per artes
        Illud perspectae discussum mentis acumen
        Cur Plaustra obliquo tardus temone Bootes
        Conetur refugo frustra summittere ponto,
        Quid tantum Oceano brumalibus obsita nimbis
        Astra procellosos properent demergere soles,
        Cur modo curvatam praetendat in aethere frontem
        Cynthia, nunc plenum reparabilis attrahat orbem.
        Cur eadem radios fratris populata micantes
        Ingerat immodicum Phoebo male grata laborem.
        Post tamen ipsa luat commisso crimine poenas,
        Quam subito immissis pallens ac maesta tenebris
        Nescit ab obiecta lucem sibi quaerere terra:
        Haec et multa prius variis sibi cognita curis
        Egregius belli ductor torpere relinquens
        Cogitur insomnes suspirans ducere noctes.
        Quique modo assuerat tragica gravitate superbus
        Acta Sophocleis evolvere tradita chartis,
        Nunc elegos molles mutato blandius ore
        Concinit, exculti quos olim Musa Tibulli
        Edidit et doctus, quo gaudeat Umbria, vates,
        Teque, parum prudens gemini praeceptor amori;
        Perlegit, extremas ponti qui missus ad oras
        Caesaris es, nullo crimen delebile seclo:
        Ingenii perit ille vigor divinus et ipsum
        Deprimit Idalia durus cum matre Cupido.
        Heu! tantum arcanos percussi pectoris ignes
        Suspirat laesoque rubor se prodit ab ore
        Obductas retegens flammas. Ah, nomen amantum
        Immemor imperii quoties tua lingua locuta est?!
        Te suspirantem nascentis lumina Phoebi,
        Te medius Titan, te serus conspicit Hesper.
        Ignotae haud aliter flagravit amore Lacaenae
        Iliaca quondam lectus Paris arbiter Ida.
      
   
   
           Dumque morae impatiens amor est, dum fervidus alto
        Aestuat igne vapor Sicula ferventius Aetna,
        Seligit e numero procerum, cui plurimus extat
        Eloquii splendor, Pyliae cui mella senectae
        Dulichiique oris torrentia flumina cedunt.
        Cuius saepe fides in summis cognita rebus,
        Orantem magnae stupuit quem curia Romae,
        Cuius honorato praefulget vertice clarae
        Pontificalis honos, pretium virtutis, et illi
        Dat mandata suo referat quae nomine regi,
        Cui regna Ausoniae, cui Gallica sceptra tenentur,
        Cognatoque petat prognatam sanguine neptem
        Sceptriferis thalamis et faustae foedera taedae
        Acceleret certis sponsalia nectere verbis:
        Non aliam se velle toris, quin caelibe lecto,
        Invida coniugium si forte hoc fata negarint,
        Tracturum vacuam ventura in tempora vitam.
        Nam quum sollicitus gentes percurrat et urbes,
        Nil habet Ausoniae plaga, nil Germania dives,
        Cognati nil regna soli, nil ultima tellus,
        Quae iam declives currus Phoebique cadentes
        Sentit equos, tanto dignum succedere lecto.
        Inter tot tantasque nurus, quas obtulit orbis,
        Anna placet: solam mens saucia cogitat Annam.
      
   
   
           At Venus haec inter Paphia iam sede relicta
        Tyrrhenas spectabat aquas cognataque circum
        Numina Nereidas, quas inter caerula Glauce
        Frenatum delphina premit, Cadmeia virgo
        Non sinit implicitos violis errare capillos,
        Acidis aspecta praereptos Cypride amores
        Suspirat Galatea sui Messeniaque antra
        Devovet, at Spatale virides super aequoris undas
        Marmoreo iactat gemmata monilia collo,
        Candida Cymodoce toto stat corpore anhela
        Amplexu Glauci iam iamque apprensa sequentis.
        Has ita formoso vultu est affata Cythera:
      
   
   
   
           "Este, deae, mecum taedas celebrate iugales,
        Quales vix quondam stellantis regia caeli
        Viderit, aethereo quum se Saturnia fratri
        Iunxit et optatum soror est amplexa tonantem.
        Desponsanda manet nunc regi regia virgo;
        Nomen ab extremis ductum regale Britannis
        Supremos hominum Morinos et Belgica regna
       Quod rexit longumque reget: sic iusta tulerunt
       Fata, adamanteae sic edixere sorores.
       Improba nil unquam demissum vidit in illa,
       Nil parvum fortuna domo, sed sceptra, triumphos,
       Imperium, fasces: horum sit Celtica testis
       Terra, Calidonii sint, ultima regna, profundi."
      
   
   
   
          Iam dea contigerat Romani moenia Planci,
       Qua celeres Arar et Rhodanus sua flumina miscent,
       Et iam regali constructa palatia luxu
       Intrarat. Bifores illic argentea valvas
       Ostia pandebant. Illic contemptus achates
       Et neglectus onyx teritur: non gratia ophiti
       Ulla datur, nihil est illic Euboea Carystos,
       Nil Ligurum lapides, nil inclyta saxa Laconum.
       Parte omni fulvo trabs exaturata metallo
       Pendet et attonitos hominum rapit undique visus.
       Divitiis nec cedit opus, stant aera Myronis,
       Stat labor, o Lysippe, tuus, tamen omnia vincit
       Porticus antiquis patrum variata triumphis
       Est illic Thybris, sunt captae moenia Romae,
       Sunt et Aquitanis Capitolia vincta maniplis;
       Arx Tarpeia manet graviori pressa periclo
       Porticibusque cavis volitans argenteus anser.
       Dum vigili attollit resonantia murmura voce.
       Per rupem audaces testatur adesse phalanges:
       Pensati est illic temerarius arbiter auri
       Ensis et Ausoniae tot rapta insignia genti:
       Parte alia Brennus per litora Graia cohortes
       Sequanicas ductat, — iam se vix Delphica tellus
       Numine Phoebeo nivibusque repente solutis
       In proceres Gallos victriciaque arma tuetur.
       Hos inter titulos antiqua ab origine patres
       Candalii apparent et honorae stemmata gentis.
       Ut primum visa est divinae stirpis alumna,
       Obstupuit Cytherea decus mirata puellae,
       Stellantes oculos primum, quibus urit amantes.
       Ardet ut Oetaeis circumfluus humor in arvis.
       Qui Phaethonteos iterum renovare calores
       Evaleant totique ignes immittere mundo.
       Unde suas solitus accendere saepe Cupido
       Lampadas; ingenuae stat frontis gratia, sub qua
       Excubat Euphrosyne geminam complexa sororem:
       Pallados armiferae dignum stat Gorgone pectus
       Atque Semiramia pharetra nodatur in aurum
       Crinis Apollineo solus certare decori,
       Dignus et auricomum Bacchi superare nitorem,
       Qui valeat valeatque tuis contendere flammis,
       Qui Bereniceo de vertice raptus ad astra
       Ignivomum tremulo praefers fulgore cometen.
       Cuncta animus vincit, quem non regina Scytharum
       Massagis exuperet, hostem licet illa superbum
       Ulta sit impune natum non passa iacere.
       Femineos non illa colos, non pensa gerebat,
       Nil privatum illi curae est, sed volvere libros,
       Scire pudicitiae laudata exempla prioris,
       Quot proba Penelope lustris errante marito,
       Tempore quot belli repetitae stamine telae
       Sit pactam tutata fidem, Lucretia morte
       Ut subita immeritae exuerit mala crimina culpae.
       Laodamia suo comes est ut facta marito
       Praevenitque diem laeto. Stat virginis usque
       Iphias ante oculos et casta Althaea pudicos.
       Dotibus his alias addit: non pectinis illa
       Nescia Threicii est, non saxa trahentis et undas
       Ismeniae citharae. Quicquid cantavit Arion,
       Quod Mytilenaea cecinit cum vate Corinna,
       Quod Linus, hoc repetens modulatur regia virgo;
       Aut ductat thyasos, quales non ante Cithaeron
       Baccheis vidit festis, non flumina quondam
       Thermodontiacas subito perpessa bipennes
       Armigerae sobolis, postquam peltata virago
       Depopulata Getam positis agit otia bellis. —
       Huic Venus haec roseo confestim prodidit ore:
      
   
   
   
          "Ecquid perpetuam dulci sine coniuge vitam
       Nescia natorum, genialis nestia lecti
       Sola trahes formaeque tuae decor iste peribit,
       Cui nec Taenareae faciem conferre maritae
       Graecia nec cursus Pisaea lege petitos
       Audeat et multa dotatam caede puellam,
       Illa licet Graias peritura in Pergama vires
       Moverit et demum in patriam repetita cremarit
       Laomedonteae fumantia moenia Troiae,
       Fixerit haec foribus putri squallentia tabo
       Ora suis victrixque ipsos damnarit amantes
       Ad Phlegethonteae liventia stagna paludis?
       O felix, cui te iungent bona fata marito,
       Felix virgo, tua facies quem prole parentem.
       Sed, quoscunque procos immensus detinet orbis,
       Conspice, nemo tuis thalamis succederet unquam
       Dignitor, Arctoae quam qui moderamina terrae
       Bina tenet geminoque caput diademate cinctum
       Irradiat, quem iam votis Germania regem
       Mille petit cuique addictum testantia mittit
       Dona amimum Thrace. Quae gens tam incognita nobis,
       Sive sit Eoos Phoebi surgentis ad ortus,
       Seu montes colat illa tuos, septemflue Melon,
       Seu videt Hesperio pomaria tuta dracone,
       Inclyta nescierit generis quae stemmata tanti
       Atque Polemonios reges successaque sceptra
       Per gentis seriem? quis aviti praelia belli
       Nescit et extremo prostratos Marte Sicambros.
       Aequarit cui nec celebratas sanguine Cannas
       Hannibal Ausonio, Tyria non Scipio caede
       Undantem Zamam, Marius non Cimbrica signa,
       Theutonicos currus et capti vincla Iugurthae
       Caesareoque genus maternum a sanguine ductum
       Inque suis titulis ter Romae sceptra, ter auctos
       Imperio proavos? cuinam se largius unquam
       Furtuna indulsit quamve est complexa favorem
       Tam iusto propensa domum? Nil grandius unquam
       Parrhasii summo vidit sub cardine mundi
       Torva Lycaonii sitiens custodia monstri.
       Editus ut fuerat Tyrioque exceptus in ostro,
       Iam regimen cum luce gerit patriosque triumphos
       Vagit et hostili squallentia castra cruore
       Incolit et mediis cunabula ducit in armis:
       Intremuere Scythae, tanti praenuntia regis
       Fata Getes timuit et mixtus Sarmata Daco.
       Vixdum bis fuerat quinquennis Olympias acta,
       Iam Scythicos arcus, iam Parthica tela, sagittas,
       Iam Thracum norat pugnas animosque Laconum;
       Ut Galli sua gaesa ferant, ut pila Latini;
       Iamque hostem turbare gradu, iam caede superbus
       Arma triumphanti captiva appendere curru.
       Aspice, quid possit virtus, lanugine vixdum
       Signabat malas, quum dant sua sceptra Boemi;
       Hac etiam allecti regem fecere rogantes
       Pannonii haud donis vel ambitione petiti.
       Hic coniunx fatis, hic dis acceptus et astris
       Iam pridem te, virgo, manet, quo nupta marito
       Sidera sublimi caelestia vertice tanges."
      
   
   
   
          Inde capit ceston, quo ventos illa furentes
       Sistit et irati rapidos Iovis edomat ignes
       Aspiratque faces et connubialia iura.
      
   
   
          Senserat insolitos ignes non conscia amoris
       Virgo prius; iam iam gaudet regina vocari,
       Iam cupit e tanti collo pendere mariti
       Incusatque moras et stantia tempora damnat
       Sollicitisque frequens digitis dum computat horas,
       Haud prius aspectum iam mens decurrit ad Istrum.
       Ah, quoties regi dixit: "Quid vota moraris
       Nostra? quid optatae producis foedera taedae?"
       Non secus in Tyria Dido miserabilis urbe
       Sensit Acidalium labefacta per ossa calorem,
       Quum pius Aeneas Siculo iactatus ab aestu
       Post patriae cineres, rapti post fata parentis
       Sorte sua Libycis tandem sese appulit oris.
       Dum pendet dubioque labant praecordia motu,
       Spesque timorque instat: "Quae dis donaria vovit
       Quaeve tulit?" — Sed pone metum, tam regia coniunx
       Parrhasii tu sola Iovis visura cubile es.
       Astat castus Hymen, tua qui connubia sanxit;
       Duceris et tecum per devia saxa cohortes
       Lingonicae properant; extrema tendit ab ora
       Santonis Oceani. Lateri comes haeret euntis
       Rex regum: Non ille truces ad bella Rutenos
       Ducit et Alpino populari milite campos
       Cogitat Ausonios, sed pacis plena verendae
       Maiestas; saevi non horrida classica Martis
       Triste minaxque fremunt, sed tota haec pompa triumphi,
       Virgo, tui; Hesperias tecum, regina, per urbes
       Belgica signa meant placidam portantia pacem.
       Occurrunt Itali proceres atque obvia divae
       Agmina agunt; numen selecto munere certant
       Promeruisse novum: portatur, decolor Indus
       Quicquid Erythraeis solers exquirit in undis
       Callaicisque fodit terris quod sedulus Astur;
       Quod Panchaeus Arabs metit felicibus arvis
       Quaeque suis silvis extremi vellera Seres
       Depectunt, quod bis cognato murice Sidon
       Tingit et Idaea quicquid variatur ab arte.
       Nativum decus ut spectetur divite cultu,
       Gratius, o felix, ac terque quaterque beata
       Aspicis Eridanum, quam se vix continet undis
       Applaudatque tibi. Sudant electra sorores
       Largius Heliades atque undas roribus augent
       Gemmificis; dulci resonant modulamine ripae
       Amnis oloriferi. Sic quondam Aegyptia coniunx
       Romanis aquilis reduci occursura marito
       Puppe papiriferi decurrit flumina Nili
       Aurata Tyrio madefactum murice velum
       Expandens Zephyris inter Cyllenia fila
       Cognatae citharae strepitantiaque aera canoris
       Continuata modis longique foramina buxi.
       Coniugis hinc adsunt equitum peditumque catervae.
       Lecta cohors, cinguntque latus fulgentibus armis.
       Reginae variis vernant cum casside crines
       Floribus, Ismenios simulant hastilia thyrsos.
      
   
   
   
          Gaudia miles agit festoque haec carmine iactat
       Militiae de more suae: "Quid, regia virgo,
       Coniugis amplexus tardas atque oscula differs
       Dulcia torquatas Veneris victura volucres?
       Quae te pugna manet? Iam formidata Gelonis
       Brachia constringent collum, velut implicat ulmos
       Vitis et amplexas arbor Baccheia frondes
       Flexipedi cingit nexu, iam dextera telum
       Excutere assueta hostilique rubere cruore
       Mitior incipiet teretes tractare papillas
       Blandaque iam roseis condetur lingua labellis.
       Cui nec Sicanium nectar nec mollis Hymetti
       Mopsopios aequet succos annosa vetustas.
       Virgineo videor sudantem cernere regem
       Marte Dionaeae pugnasque ciere palaestrae.
       Has ille exuvias, haec mavult ferre tropaea,
       Quam si victa iugo collum det perfida Thrace,
       India cunque suo Meroe circumflua Nilo.
       Nascetur proles materno gratior ore
       Plus de patre tamen referens; hunc, quantus in armis
       Insurgat, toties fecundo sanguine Ganges
       Decolor agnoscet, laxos huic porriget arcus
       Parthia, odorati mittent sua thura Sabaei.
       Sentiet hunc Garamas pronusque subibit habenas
       Nobilioris heri, cedent sublimia gesta
       Invicti Alcidae, summittet Pella triumphos
       Extremo Phoebi nascentis ab orbe petitos."
      
   
   
   
   
          Protulerat faustum miles praenuntius omen:
       Assensit Lachesis, geminae assensere sorores
       Cadmeoque parant saturatum murice pensum
       Candentesque legunt gemmas, quibus ordine certo
       Venturae numerent felicia tempora vitae.