Opus agriculturae/XIV
Liber XIV
siue
De insitione

AD PASIPHILVM VIRVM DOCTISSIMVM.
    
 
Habes aliud indultae fiduciae testimonium. Pro usura temporis hoc opus de arte insitionis adieci. Sed quod uolumina haec ruris colendi serius, quam iusseras, scripta sunt, librarii manus segnior effecit, cuius ego tarditatem numquam maligne aestimo. Existimo enim, quo frequenter inclinet argutia seruorum. Malo operam eius expectare potius quam timere. [2] Nescio, utrum commune sit dominis: mihi difficile contingit in seruilibus ingeniis inuenire temperiem. Ita saepissime natura haec uitiat commodum, si quod est, et miscet optanda contrariis. Velocitas procurrit in facinus: segnities figuram benignitatis imitatur et tantum recedit ab agilitate, quantum recessit a scelere. Dius tamen apud te pudorem meum distuli, sed hoc quasi bonus famulus feci. Verum nescio, si tuum ad has modo minutias inclinetur ingenium. [3] Grande erit et par desiderio suo, quod studii tui quaeret adfectio. Et licet de hic nugis fauorabiliter sentias, ego meas opes existimare non differo. Non est magni loci assibus intuendis oculos duxisse per puluerem, quia nescio quomodo notae sunt quaedam maximarum personarum minuta conpendia.
Pasiphile, ornatus fidei, cui iure fatemur,		
     si quid in arcano pectoris umbra tegit,		
bis septem paruos, opus agricolare, libellos,		
     quos manus haec scripsit parte silente pedum,		
nec strictos numeris nec Apollinis amne fluentes		5
     sed pura tantum rusticitate rudes		
commendas, dignaris, amas et uilia dicta		
     adfectu socii sollicitante colis.		
Nunc ideo modicum crescens fiducia carmen		
     obtulit arbitrio laetificanda tuo.		10
Et nostrae studium non condemnabile Musae		
     urbanum fari rusticitatis opus:		
sub thalami specie felices iungere siluas,		
     ut suboli mixtus crescat utrimque decor,		
connexumque nemus uestire adfinibus umbris		15
     et gemina partum nobilitare coma,		
foederibus blandis dulces confundere sucos		
     et laetum duplici fruge saporis ali:		
quae quibus hospitium praestent uirgulta, docebo,		
     quae sit adoptiuis arbor onusta comis.		20
Ipse poli rector, quo lucida sidera currunt,		
     quo fixa est tellus, quo fluit unda maris,		
cum possent mixtos ramis inducere flores		
     et uaria grauidum pingere fronde nemus,		
dignatus nostros hoc insignire labores,		25
     naturam fieri sanxit ab arte nouam.		
Non segne officium nostrae reor esse camenae		
     aut operis parui gratia fiet inops.		
Si uelocis equae pigro miscetur asello		
     ardor, ut in sterilem res cadat acta gradum		30
fecundumque genus productus deleat heres		
     et sibi defectum copia prolis agat:		
cur non arbor inops pinguescat ab hospite gemma		
     et decus externi floris adepta micet?		
Incipiam, quicquid ueteres scripsere coloni,		35
     sacraque priscorum uerba labore sequar.		
Principio multas species industria sollers		
     protulit et doctam iussit inire manum.		
nam quaecumque uirens alienis frondibus arbos		
     comitur, his discit credita ferre modis.		40
aut noua discreto figuntur germina libro		
     aut aliud sumunt robora fissa caput		
aut uirides oculos externi gemma tumoris		
     accipit et lento stringitur uda sinu.		

                DE VITE.		
Primus echionii palmes se iungere Bacchi		45
     nouit et externo tenditur uua mero.		
Nexilibus gemmis fecundos inplicat artus		
     uitis et amplexum pascit adulta genus		
degenerisque comae uestigia mitis inumbrat		
     pampinus et pingui curuat onusta deo.		50

                DE OLIVA.		
Robora Palladii decorant siluestria rami,		
     nobilitat partus baca superba feros,		
fecundat sterilis pingues oleaster oliuas		
     et quae non nouit munera, ferre docet.		

                DE PIRO.		
Germine cana prius niueos haud inuida flores		55
     commodat et uarium nectit amore nemus.		
Nunc rapit hirsutis horrenda sororibus arma		
     et docet indomitas ponere tela piros.		
Nunc teretem pingui producit acumine malum		
     fraxineasque nouo flectit honore manus.		60
Phyllida quin etiam grandi mitescere fructu		
     instituens, durae dat sua membra cuti.		
Et steriles spinos et inertem fetibus ornum		
     dotat et ignotum cogit amare decus.		
Huius et inmissi uertere cydonea rami		65
     pomaque confusus blanda creauit odor.		
Castaneae septos aspro uelamine fetus		
     exuit et placido pondere mutat onus		
mespilaque exarmat pugnacibus horrida membris		
     et mala tranquillo cortice uota premit.		70
Creditur in libycis sua germina nectere ramis		
     laetaque puniceo posse decore frui.		

                DE MALO PVNICO.		
Punica non alios umquam dignata sapores		
     mala nec externis adsociata comis,		
ipsa suas augent mutato semine gemmas		75
     et sibi cognato picta rubore placent.		

                DE POMO.		
Insita proceris pergit concrescere ramis		
     et sociam mutat malus amica pirum		
seque feros siluis hortatur linquere mores		
     et partu gaudet nobiliore frui.		80
Spiniferas prunos armataque robora sentes		
     leuigat et pulchris uestit adulta comis.		
Exiguam sorbum dulci distendere suco		
     nouit et ad cupidas flectere poma manus.		
Stipitibus gaudet nomen mutare salignis		85
     et gratum Nymphis spargere flore nemus.		
Robora thyrsigero platani concordia Baccho		
     fetibus instituit plena rubere nouis.		
Illius insolitas miratur persicus umbras		
     populeaeque ferunt candida dona comae.		90
Mespilus huic paret lapidosaque uiscera mutans		
     tenditur et niueo plena liquore rubet.		
Pro sudibus fetis et pro praegnantibus armis		
     castaneae fuluum dant noua mala decus.		

                DE PERSICO.		
Ipsa suos onerat meliori germine ramos		95
     persicus et pruno scit sociare genus		
imponitque leues in stipite phyllidis umbras		
     et tali discit fortior esse gradu.		

                DE MALO CYDONEO.		
Cum praestet cunctis se fulua cydonea pomis,		
     alterius nullo creditur hospitio.		100
Roboris externi librum aspernata superbit,		
     Scit tantum nullo crescere posse decus.		
Sed propriis pandens cognata cubilia ramis		
     stat contenta suum nobilitare bonum.		

                DE MESPILO.		
Aemula dura piri despecti mala saporis		105
     mespilus admisso germine tuta subit		
et geminis sese uiolentior inserit armis		
     atque auidas terrent robora saeua manus.		

                DE CITRO.		
Nec non et citrei patiuntur mutua rami		
     pignora, quae grauido cortice morus alit,		110
pomaque pasturi blando redolentia suco		
     armatis mutant spicula nota piris.		

                DE PRVNO.		
Pruna suis addunt felicia germina membris		
     donaque cognato corpore laeta ferunt.		
Exarmat fetus, sed brachia roboris armat		115
     castaneae prunus iussa tenere larem.		

                DE SILIQVA.		
Adsuescunt siliquae uiridi mollescere suco		
     et gremio pascunt cerea poma suo.		

                DE FICV.		
Persuadet moris tetrum uariare colorem		
     ficus et inuasis dat sua iura comis.		120
Se quoque miratur pingui grandescere suco		
     et solitum gaudet uincere poma modum.		
Insignes foliis platanos, felicia mensis		
     brachia, gaudentes uitis honore comas,		
ingrediens pingui se cortice maxima ficus		125
     seruat et optatos inplet adepta sinus.		

                DE MORO.		
Mutua quin etiam moris commercia ficus		
     praestat et oblatum robore germen alit.		
Fraxinus huic auidae confert sua membra sodali		
     et metuit fetus sparsa cruore nouos.		130
Proceras fagos et poma hirsuta uirentis		
     castaneae duris aspera mala comis		
inficiens monstrat piceo nigrescere partu,		
     et suco pascit turgida poma nouo.		
Obsequitur moris blando terebinthus odore		135
     et geminis ueniunt munera mixta bonis.		

                DE SORBIS.		
Sorba suos partus merito maioris honestant		
     seminis et pulchro curua labore nitent.		
Haec arbos spinae duros mucronibus artus		
     exuit ac libris mitibus arma tegit		140
aureaque adnexo miscere cydonea fetu		
     gaudet et externi dona coloris amat.		

                DE CERASO.		
Inseritur lauro cerasus partuque coacto		
     tingit adoptiuus uirginis ora pudor.		
Vmbrantes platanos et iniquam robore prunum		145
     conpellit gemmis pingere mebra suis		
populeasque nouo distinguit munere frondes,		
     sic blandus spargit brachia cana rubor.		

                DE AMYGDALO.		
Phyllis odoratos primaeuis floribus artus		
     discisso pruni cortice fixa tegit		150
pomaque permutat uelamine persica mixto		
     duritiemque docet tegminis esse loco.		
In modicam tornat siliqua tendente figuram		
     et frondes pulchro ditat odore feras		
castaneamque trucem depulsis cogit echinis		155
     mirari fructus leuia poma sui.		

                DE PISTACIIS.		
Quin et amygdaleos subeunt pistacia ramos		
     et meritum maius de breuitate petunt.		
Haec et cognato cingens terebinthus amictu		
     nutrit adoptiuis nobilitanda comis.		160

                DE CASTANEA.		
Flumineam salicem fecundant ardua membra		
     castaneae et multo pasta liquore uigent.		

                DE NVCE.		
Arbuteas frondes uastae nucis occupat umbra		
     pomaque sub duplici cortice tuta refert.		

Cetera, quae sollers processu temporis usus		165
     exprimet exemplis instituere nouis.		
Haec sat erit tenuem uersu memorasse poetam,		
     quem iuuat effossi terga mouere soli.		
Carmina tu duros inter formata bidentes		
     aspera sed miti rusticitate lege.		170