Contra Eutychen

Anxie te quidem diuque sustinui, ut de ea quae in conuentu mota est
quaestione loqueremur. Sed quoniam et tu quominus uenires occupatione
distractus es et ego in crastinum constitutis negotiis implicabor,
mando litteris quae coram loquenda seruaueram. Meministi enim, cum in
concilio legeretur epistola, recitatum Eutychianos ex duabus naturis
Christum consistere confiteri, in duabus negare: catholicos uero
utrique dicto fidem praebere, nam et ex duabus eum naturis consistere
et in duabus apud uerae fidei sectatores aequaliter credi. Cuius dicti
nouitate percussus harum coniunctionum quae ex duabus naturis uel in
duabus consisterent differentias inquirebam, multum scilicet referre
ratus nec inerti neglegentia praetereundum, quod episcopus scriptor
epistolae tamquam ualde necessarium praeterire noluisset. Hic omnes
apertam esse differentiam nec quicquam in eo esse caliginis inconditum
confusumque strepere nec ullus in tanto tumultu qui leuiter attingeret
quaestionem, nedum qui expediret inuentus est.

Adsederam ego ab eo quem maxime intueri cupiebam longius atque adeo,
si situm sedentium recorderis, auersus pluribusque oppositis, ne si
aegerrime quidem cuperem, uultum nutumque eius aspicere poteram ex quo
mihi aliqua eius darentur signa iudicii. Atqui ego quidem nihil
caeteris amplius afferebam, immo uero aliquid etiam minus. Nam de re
proposita aeque nihil caeteris sentiebam; minus uero quam caeteri ipse
afferebam, falsae scilicet scientiae praesumptionem. Tuli aegerrime,
fateor, compressusque indoctorum grege conticui metuens ne iure
uiderer insanus, si sanus inter furiosos haberi contenderem. Meditabar
igitur dehinc omnes animo quaestiones nec deglutiebam quod acceperam
sed frequentis consilii iteratione ruminabam. Tandem igitur patuere
pulsanti animo fores et ueritas inuenta quaerenti omnes nebulas
Eutychiani reclusit erroris. Unde mihi maxime subiit admirari, quaenam
haec indoctorum hominum esset audacia qui inscientiae uitium
praesumptionis atque impudentiae nube conentur obduccre, cum non modo
saepe id quod proponatur ignorent, uerum in huiusmodi contentionibus
ne id quidem quod ipsi loquantur intellegant, quasi non deterior fiat
inscientiae causa, dum tegitur.

Sed ab illis ad te transeo, cui hoc quantulumcumque est examinandum
prius perpendendumque transmitto. Quod si recte se habere
pronuntiaueris, peto ut mei nominis hoc quoque inseras chartis; sin
uero uel minuendum aliquid uel addendum uel aliqua mutatione uariandum
est, id quoque postulo remitti, rmeis exemplaribus ita ut a te
reuertitur transcribendum. Quae ubi ad calcem ducta constiterint, tum
demum eius cuius soleo iudicio censenda transmittam. Sed quoniam semel
res a conlocutione transfertur ad stilum, prius extremi sibique
contrarii Nestorii atque Eutychis summoueantur errores; post uero
adiuuante deo, Christianae medietatem fidei temperabo. Quoniam uero in
tota quaestione contrariarum sibimet *haireseon* de personis dubitatur
atque naturis, haec primitus definienda sunt et propriis differentiis
segreganda.
			
 1 
Natura igitur aut de solis corporibus dici potest aut de solis
substantiis, id est corporeis atque incorporeis, aut de omnibus rebus
quae quocumque modo esse dicuntur. Cum igitur tribus modis natura dici
possit, tribus modis sine dubio definienda est. Nam si de omnibus
rebus naturam dici placet, talis definitio dabitur quae res omnes quae
sunt possit includere. Erit ergo huiusmodi:

 1 Natura est earum rerum quae, cum sint, quoquo modo intellectu capi possunt. 
In hac igitur definitione et accidentia et substantiae definiuntur;
haec enim omnia intellectu capi possunt. Additum uero est "quoquo
modo" quoniam deus et materia integro perfectoque intellectu intelligi
non possunt sed aliquo tamen modo caeterarum rerum priuatione
capiuntur. Idcirco uero adiunximus "quae cum sint" quoniam etiam ipsum
nihil significat aliquid sed non naturam. Neque enim quod sit aliquid
sed potius non esse significat; omnis uero natura est. Et si de
omnibus quidem rebus naturam dici placet, haec sit naturae definitio
quam superius proposuimus. Sin uero de solis substantiis natura
dicitur, quoniam substantiae omnes aut corporeae sunt aut incorporeae,
dabimus, definitionem naturae substantias significanti huiusmodi:
  
 2 Natura est uel quod facere uel quod pati possit. 
"Pati" quidem ac "facere" ut omnia corporea atque corporeorum anima;
haec enim in corpore et a corpore et facit et patitur. "Facere" uero
tantum ut deus caeteraque diuina. Habes igitur definitionem eius
quoque significationis naturae quae tantum substantiis applicatur. Qua
in re substantiae quoque est reddita definitio. Nam si nomen naturae
substantiam monstrat, eum naturam descripsimus substantiae quoque est
assignata descriptio. Quod si naturae nomen relictis incorporeis
substantiis ad corporales usque contrahitur, ut corporeae tantum
substantiae naturam habere uideantur, sicut Aristoteles caeterique et
eiusmodi et multimodae philosophiae sectatores putant, definiemus eam,
ut hi etiam qui naturam non nisi in corporibus esse posuerunt. Est
autem eius definitio hoc modo:

 3 Natura est motus principium per se non per accidens. 
Quod "motus principium" dixi hoc est, quoniam corpus omne habet
proprium motum, ut ignis sursum, terra deorsum. Item quod "per se
principium motus" naturam esse proposui et non "per accidens" tale
est, quoniam lectum quoque ligneum deorsum ferri necesse est sed non
deorsum per accidens fertur. Idcirco enim quia lignum est, quod est
terra, pondere et grauitate deducitur. Non enim quia lectus est,
deorsum cadit sed quia terra est, id est quia terrae contigit, ut
lectus esset; unde fit ut lignum naturaliter esse dicamus, lectum uero
artificialiter. Est etiam alia significatio naturae per quam dicimus
diuersam esse naturam auri atque argenti in hoc proprietatem rerum
monstrare cupientes, quae significatio naturae definietur hoc modo:
 
 4 Natura est unam quamque rem informans specifica differentia. 
Cum igitur tot modis uel dicatur uel definiatur natura, tam catholici
quam Nestorius secundum ultimam definitionem duas in Christo naturas
esse constituent; neque enim easdem in deum atque hominem differentias
conuenire.

 2 
Sed de persona maxime dubitari potest, quaenam ei definitio possit
aptari. Si enim omnis habet natura personam, indissolubilis nodus est,
quaenam inter naturam personamque possit esse discretio; aut si non
aequatur persona naturae sed infra terminum spatiumque naturae persona
subsistit, difficile dictu est ad quas usque naturas persona
perueniat, id est quas naturas conueniat habere personam, quas a
personae uocabulo segregari. Nam illud quidem manifestum est personae
subiectam esse naturam nec praeter naturam personam posse praedicari.
Vestiganda sunt igitur haec inquirentibus hoc modo.

Quoniam praeter naturam non potest esse persona quoniamque naturae
aliae sunt substantiae, aliae accidentes et uidemus personam in
accidentibus non posse constitui (quis enim dicat ullam albedinis uel
nigredinis uel magnitudinis esse personam?), relinquitur ergo ut
personam in substantiis dici conueniat. Sed substantiarum aliae sunt
corporeae, aliae incorporeae. Corporearum uero aliae sunt uiuentes,
aliae minime; uiuentium aliae sunt sensibiles, aliae minime;
sensibilium aliae rationales, aliae irrationales. Item incorporearum
aliae sunt rationales, aliae minime, ut pecudum uitae; rationalium
uero alia est inmutabilis atque impassibilis per naturam ut deus, alia
per creationem mutabilis atque passibilis, nisi impassibilis gratia
substantiae ad impassibilitatis firmitudinem permutetur ut angelorum
atque animae. Ex quibus omnibus neque in non uiuentibus corporibus
personam posse dici manifestum est (nullus enim lapidis ullam dicit
esse personam), neque rursus eorum uiuentium quae sensu carent (neque
enim ulla persona est arboris), nec uero eius quae intellectu ac
ratione deseritur (nulla est enim persona equi uel bouis caeterorumque
animalium quae muta ac sine ratione uitam solis sensibus degunt), at
hominis dicimus esse personam, dicimus dei, dicimus angeli. Rursus
substantiarum aliae sunt uniuersales, aliae particulares. Uniuersales
sunt quae de singulis praedicantur ut homo, animal, lapis, lignum
caeteraque huiusmodi quae uel genera uel species sunt; nam et homo de
singulis hominibus et animal de singulis animalibus lapisque ac lignum
de singulis lapidibus ac lignis dicuntur. Particularia uero sunt quae
de aliis minime praedicantur ut Cicero, Plato, lapis hic unde haec
Achillis statua facta est, lignum hoc unde haec mensa composita est.
Sed in his omnibus nusquam in uniuersalibus persona dici potest sed in
singularibus tantum atque in indiuiduis; animalis enim uel generalis
hominis nulla persona est sed uel Ciceronis uel Platonis uel
singulorum indiuiduorum personae singulae nuncupantur.
		 
 3 
Quocirca si persona in solis substantiis est atque in his
rationabilibus substantiaque omnis natura est nec in uniuersalibus sed
in indiuiduis constat, reperta personae est definitio: "naturae
rationabilis indiuidua substantia." Sed nos hac definitione eam quam
Graeci *hypostasin* dicunt terminauimus. Nomen enim personae uidetur
aliunde traductum, ex his scilicet personis quae in comoediis
tragoediisque eos quorum interest homines repraesentabant. Persona
uero dicta est a personando, circumflexa paenultima. Quod si acuatur
antepaenultima, apertissime a sono dicta uidebitur; idcirco autem a
sono, quia concauitate ipsa maior necesse est uoluatur sonus. Graeci
quoque has personas *prosopa* uocant ab eo quod ponantur in facie
atque ante oculos obtegant uultum: *para tou pros tous opas
tithesthai*. Sed quoniam personis inductis histriones indiuiduos
homines quorum intererat in tragoedia uel in comoedia ut dictum est
repraesentabant, id est Hecubam uel Medeam uel Simonem uel Chremetem,
idcirco caeteros quoque homines, quorum certa pro sui forma esset
agnitio, et Latini personam et Graeci *prosopa* nuncupauerunt. Longe
uero illi signatius naturae rationabilis indiuiduam subsistentiam
hypostaseos* nomine uocauerunt, nos uero per inopiam significantium
uocum translaticiam retinuimus nuncupationem, eam quam illi
hypostasin* dicunt personam uocantes; sed peritior Graecia sermonum
hypostasin* uocat indiuiduam subsistentiam. Atque, uti Graeca utar
oratione in rebus quae a Graecis agitata Latina interpretatione
translata sunt:

hai ousiai en men tois katholou einai dynantai en de tois atomois kai kata meros nomois hyphistantai*

id est: essentiae in uniuersalibus quidem esse possunt, in solis uero
indiuiduis et particularibus substant. Intellectus enim uniuersalium
rerum ex particularibus sumptus est. Quocirca cum ipsae subsistentiae
in uniuersalibus quidem sint, in particularibus uero capiant
substantiam, iure subsistentias particulariter substantes
hypostaseis* appellauerunt. Neque enim pensius subtiliusque intuenti
idem uidebitur esse subsistentia quod substantia.

Nam quod Graeci *ousiosin* uel *ousiosthai* dicunt, id nos
subsistentiam uel subsistere appellamus; quod uero illi *hypostasin*
uel *hyphistasthai*, id nos substantiam uel substare interpretamur.
Subsistit enim quod ipsum accidentibus, ut possit esse, non indiget.
Substat autem id quod aliis accidentibus subiectum quoddam, ut esse
ualeant, subministrat; sub illis enim stat, dum subiectum est
accidentibus. Itaque genera uel species subsistunt tantum; neque enim
accidentia generibus speciebusue contingunt. Indiuidua uero non modo
subsistunt uerum etiam substant, nam neque ipsa indigent accidentibus
ut sint; informata enim sunt iam propriis et specificis diffcrentiis
et accidentibus ut esse possint ministrant, dum sunt scilicet
subiecta. Quocirca *einai* atque *ousiosthai* esse atque subsistere,
hyphistasthai* uero substare intellegitur. Neque enim uerborum inops
Graecia est, ut Marcus Tullius alludit sed essentiam, subsistentiam,
substantiam, personam totidem nominibus reddit, essentiam quidem
ousian*, subsistentiam uero *ousiosin*, substantiam *hypostasin*,
personam *prosopon* appellans. Ideo autem *hypostasieis* Graeci
indiuiduas substantias uocauerunt, quoniam caeteris subsunt et
quibusdam quasi accidentibus subpositae subiectaeque sunt; atque
idcirco nos quoque eas substantias nuncupamus quasi subpositas, quas
illi *hypostasieis*, cumque etiam *prosopa* nuncupent easdem
substantias, possumus nos quoque nuncupare personas. Idem est igitur
ousian* esse quod essentiam, idem *ousiosin* quod subsistentiam, idem
hypostasin* quod substantiam, idem *prosopon* quod personam. Quare
autem de irrationabilibus animalibus Graecus *hypostasin* non dicat,
sicut nos de eisdem nomen substantiae praedicamus, haec ratio est,
quoniam nomen hoc melioribus applicatum est, ut aliqua id quod est
excellentius, tametsi non descriptione naturae secundum id quod
hyphistasthai* atque substare est, at certe *hypostaseos* uel
substantiae uocabulis discerneretur.

Est igitur et hominis quidem essentia, id est *ousia*, et
subsistentia, id est *ousiosis*, et *hypostasis*, id est substantia,
et *prosopon*, id est persona; *ousia* quidem atque essentia quoniam
est, *ousiosis* uero atque subsistentia quoniam in nullo subiecto est,
hypostasis* uero atque substantia, quoniam subest caeteris quae
subsistentiae non sunt, id est *ousioseis*; est *prosopon* atque
persona, quoniam est rationabile indiuiduum. Deus quoque et *ousia*
est et essentia, est enim et maxime ipse est a quo omnium esse
proficiscitur. Est *ousiosis*, id est subsistentia (subsistit enim
nullo indigens); et *hyphistasthai*: substat enim. Unde etiam dicimus
unam esse *ousian* uel *ousiosin*, id est essentiam uel subsistentiam
deitatis sed tres *hypostaseis*, id est tres substantias. Et quidem
secundum hunc modum dixere unam trinitatis essentiam, tres substantias
tresque personas. Nisi enim tres in deo substantias ecclesiasticus
loquendi usus excluderet, uideretur idcirco de deo dici substantia,
non quod ipse caeteris rebus quasi subiectum supponeretur sed quod
idem omnibus uti praeesset ita etiam quasi principium subesset rebus,
dum eis omnibus *ousiosthai* uel subsistere subministrat.
			 
 4 
Sed haec omnia idcirco sint dicta, ut differentiam naturae atque
personae id est *ousias* atque *hypostaseos* monstraremus. Quo uero
nomine unumquodque oporteat appellari, ecclesiasticae sit locutionis
arbitrium. Hoc interim constet quod inter naturam personamque differre
praediximus, quoniam natura est cuiuslibet substantiae specificata
proprietas, persona uero rationabilis naturae indiuidua substantia.
Hanc in Christo Nestorius duplicem esse constituit eo scilicet
traductus errore, quod putauerit in omnibus naturis dici posse
personam. Hoc enim praesumpto, quoniam in Christo duplicem naturam
esse censebat, duplicem quoque personam esse confessus est. Qua in re
eum falsum esse cum definitio superius dicta conuincat, tum haec
argumentatio euidenter eius declarabit errorem. Si enim non est
Christi una persona duasque naturas esse manifestum est, hominis
scilicet atque dei (nec tam erit insipiens quisquam, utqui utramque
earum a ratione seiungat), sequitur ut duae uideantur esse personae;
est enim persona ut dictum est naturae rationabilis indiuidua
substantia.

Quae est igitur facta hominis deique coniunctio? Num ita quasi cum duo
corpora sibimet apponuntur, ut tantum locis iuncta sint et nihil in
alterum ex alterius qualitate perueniat? Quem coniunctionis Graeci
modum *kata parathesin* uocant. Sed si ita humanitas diuinitati
coniuncta est, nihil horum ex utrisque confectum est ac per hoc nihil
est Christus. Nomen quippe ipsum unum quiddam significat singularitate
uocabuli. At si duabus personis manentibus ea coniunctio qualem
superius diximus facta est naturarum, unum ex duobus effici nihil
potuit; omnino enim ex duabus personis nihil umquam fieri potest.
Nihil igitur unum secundum Nestorium Christus est ac per hoc omnino
nihil. Quod enim non est unum, nec esse omnino potest; esse enim atque
unum conuertitur et quodoumque unum est est. Etiam ea quae ex pluribus
coniunguntur ut aceruus, chorus, unum tamen sunt. Sed esse Christum
manifeste ac ueraciter confitemur; unum igitur esse dicimus Christum.
Quod si ita est, unam quoque Christi sine dubitatione personam esse
necesse est. Nam si duae personae essent, unus esse non posset; duos
uero esse dicere Christos nihil est aliud nisi praecipitatae mentis
insania. Cur enim omnino duos audeat Christos uocare, unum hominem
alium deum? Vel cur eum qui deus est Christum uocat, si eum quoque qui
homo est Christum est appellaturus, cum nihil simile, nihil habeant ex
copulatione coniunctum? Cur simili nomine diuersissimis abutatur
naturis, cum, si Christum definire cogitur, utrisque ut ipse dicit
Christis non possit unam definitionis adhibere substantiam? Si enim
dei atque hominis diuersa substantia est unumque in utrisque Christi
nomen nec diuersarum coniunctio substantiarum unam creditur fecisse
personam, aequiuocum nomen est Christi et nulla potest definitione
concludi. Quibus autem umquam scripturis nomen Christi geminatur? Quid
uero noui per aduentum saluatoris effectum est? Nam catholicis et
fidei ueritas et raritas miraculi constat. Quam enim magnurm est
quamque nouum, quam quod semel nec ullo alio saeculo possit euenire,
ut eius qui solus est deus natura cum humana quae ab eo erat
diuersissima conueniret atque ita ex distantibus naturis una fieret
copulatione persona! Secundum Nestorii uero sententiam quid contingit
noui? "Seruant," inquit, "proprias humanitas diuinitasque personas."
Quando enim non fuit diuinitatis propria humanitatisque persona?
Quando uero non erit? Vel quid amplius in Iesu generatione contingit
quam in cuiuslibet alterius, si discretis utrisque personis discretae
etiam fuere naturae? Ita enim personis manentibus illic nulla
naturarum potuit esse coniunctio, ut in quolibet homine, cuius cum
propria persona subsistat, nulla est ei excellentissimae substantiae
coniuncta diuinitas. Sed fortasse Iesum, id est personam hominis,
idcirco Christum uocet, quoniam per eam mira quaedam sit operata
diuinitas. Esto. Deum uero ipsum Christi appellatione cur uocet? Cur
uero non elementa quoque ipsa simili audeat appellare uocabulo per
quae deus mira quaedam cotidianis motibus operatur? An quia
irrationabiles substantiae non possunt habere personam qua Christi
uocabulum excipere possint? Nonne in sanctis hominibus ac pietate
conspicuis apertus diuinitatis actus agnoscitur? Nihil enim intererit,
cur non sanctos quoque uiros eadem appellatione dignetur, si in
adsumptione humanitatis non est una ex coniunctione persona. Sed dicat
forsitan, "Illos quoque Christos uocari fateor sed ad imaginem ueri
Christi." Quod si nulla ex homine atque deo una persona coniuncta est,
omnes ita ueros Christos arbitrabimur ut hunc qui ex uirgine genitus
creditur. Nulla quippe in hoc adunata persona est ex dei atque hominis
copulatione sicut nec in eis, qui dei spiritu de uenturo Christo
praedicebant, propter quod etiam ipsi quoque appellati sunt Christi.
Iam uero sequitur, ut personis manentibus nullo modo a diuinitate
humanitas credatur adsumpta. Omnino enim disiuncta sunt quae aeque
personis naturisque separantur, prorsus inquam disiuncta sunt nec
magis inter se homines bouesque disiuncti quam diuinitas in Christo
humanitasque discreta est, si mansere personae. Homines quippe ac
boues una animalis communitate iunguntur; est enim illis secundum
genus communis substantia eademque in uniuersalitatis collectione
natura. Deo uero atque homini quid non erit diuersa ratione
disiunctum, si sub diuersitate naturae personarum quoque credatur
mansisse discretio? Non est igitur saluatum genus humanum, nulla in
nos salus Christi generatione processit, tot prophetarum scripturae
populum inlusere credentem, omnis ueteris testamenti spernatur
auctoritas per quam salus mundo Christi generatione promittitur. /100/
Non autem prouenisse manifestum est, si eadem in persona est quae in
natura diuersitas. Eundem quippe saluum fecit quem creditur
adsumpsisse; nulla uero intellegi adsumptio potest, si manet aeque
naturae personaeque discretio. Igitur qui adsumi manente persona non
potuit, iure non uidebitur per Christi generationem potuisse saluari.
Non est igitur per generationem Christi hominum saluata natura -- quod
credi nefas est.

Sed quamquam permulta sint quae hunc sensum impugnare ualeant atque
perfringere, de argumentorum copia tamen haec interim libasse
sufficiat.
		 
 5 
Transeundum quippe est ad Eutychen qui cum a ueterum orbitis esset
euagatus, in contrarium cucurrit errorem asserens tantum abesse, ut in
Christo gemina persona credatur, ut ne naturam quidem in eo duplicem
oporteat confitcri; ita quippe esse adsumptum hominem, ut ea sit
adunatio facta cum deo, ut natura humana non manserit. Huius error ex
eodem quo Nestorii fonte prolabitur. Nam sicut Nestorius arbitratur
non posse esse naturam duplicem quin persona fieret duplex, atque
ideo, cum in Christo naturarm duplicem confiteretur, duplicem credidit
esse personam, ita quoque Eutyches non putauit naturam duplicem esse
sinc duplicatione personae et cum non confiteretur duplicem esse
personam, arbitratus est consequens, ut una uideretur esse natura.
Itaque Nestorius recte tenens duplicem in Christo esse naturam
sacrilege confitetur duas esse personas; Eutyches uero recte credens
unam esse personam impie credit unam quoque esse naturam. Qui
conuictus euidentia rerum, quandoquidem manifestum est aliam naturam
esse hominis aliam dei, ait duas se confiteri in Christo naturas ante
adunationem, unam uero post adunationem. Quae sententia non aperte
quod uult eloquitur. Ut tamen eius dementiam perscrutemur, adunatio
haec aut tempore generationis facta est aut tempore resurrectionis.
Sed si tempore generationis facta est, uidetur putare et ante
generationem fuisse humanam carnem non a Maria sumptam sed aliquo modo
alio praeparatam, Mariam uero uirginem appositam ex qua caro
nasceretur quae ab ea sumpta non esset, illam uero carnem quae antea
fuerit esse et diuisam atque a diuinitatis substantia separatam; cum
ex uirgine natus est, adunatum esse deo, ut una uideretur facta esse
natura. Vel si haec eius sententia non est, illa esse poterit dicentis
duas ante adunationem, unam post adunationem, si adunatio generatione
perfecta est, ut corpus quidem a Maria sumpserit sed, antequam
sumeret, diuersam deitatis humanitatisque fuisse naturam; sumptam uero
unam factam atque in diuinitatis cessisse substantiam. Quod si hanc
adunationem non putat generatione sed resurrectione factam, rursus id
duobus fieri arbitrabitur modis; aut enim genito Christo et non
adsumente de Maria corpus aut adsumente ab eadem carnem, usque dum
resurgeret quidem, duas fuisse naturas, post resurrectionem unam
faetam. De quibus illud disiunctum nascitur, duod interrogabimus hoe
modo: natus ex Maria Christus aut ab ea carnem humanam traxit aut
minime. Si non confitetur ex ea traxisse, dicat quo homine indutus
aduenerit, utrumne eo qui deciderat praeuaricatione peccati an alio?
Si eo de euius semine ductus est homo, quem uestita diuinitas est? Nam
si ex semine Abrahae atque Dauid et postremo Mal iae non fuit caro
illa qua natus est, ostendat ex cuius hominis sit carne deriuatus,
quoniam post primum hominem caro omnis humana ex humana carnc
deducitur. Sed si quem dixerit hominem a quo generatio sumpta sit
saluatoris praeter Mariam uirginem, et ipse errore confundetur et
adscribere mendacii notam summae diuinitati inlusus ipse uidebitur,
quando quod Abrahae atque Dauid promittitur in sanctis diuinationibus,
ut ex eorum semine toti mundo salus oriatur, aliis distribuit, cum
praesertim, si humana caro sumpta est, non ab alio sumi potuerit nisi
unde etiam procreabatur. Si igitur a Maria noll est sumptum corpus
humanum sed a quolibet alio, per Mariam tamen est procreatum quod
fuerat praeuaricatione corruptum, superius dicto repellitur argumento.
Quod si non eo homine Christus indutus est qui pro peccati poena
sustinuerat mortem, illud eueniet ex nullius hominis semine talem
potuisse nasci qui fuerit sine originalis poena peccati. Ex /106/
nullo igitur talis sumpta est caro; unde fit ut nouiter uideatur esse
formata. Sed haec aut ita homillum uisa est oculis, ut humanum
putaretur corpus quod reuera non esset humanum, quippe quod nulli
originali subiaceret poenae, aut noua quaedam uera nec poenae peccati
subiacens originalis ad tempus hominis natura formata est? Si uerum
hominis corpus non fuit, aperte arguitur mentita diuinitas, quae
ostenderet hominibus corpus, quod cum uerum non esset, tum fallerentur
ii qui uerum esse arbitrarentur. At si noua ueraque non ex homine
sumpta caro formata est, quo tanta tragoedia generationis? Ubi ambitus
passionis? Ego quippe ne in homine quidem non stulte fieri puto quod
inutiliter factum est. Ad quam uero utilitatem facta probabitur tanta
humilitas diuinitatis, si homo qui periit generatione ac passione
Christi saluatus non est, quoniam negatur adsumptus? Rursus igitur
sicut ab eodem Nestorii fonte Eutychis error principium sumpsit, ita
ad eundem finem relabitur, ut secundum Eutychen quoque non sit
saluatum genus humanum, quoniam negatur adsumptus? Rursus igitur sicut
ab eodem Nestorii fonte Eutychis error principium sumpsit, ita ad
eundem finem relabitur, ut secundum Eutychen quoque non sit saluatum
genus humanum, quoniam non is qui aeger esset et saluatione curaque
egeret, adsumptus est. Traxisse autem hanc sententiam uidetur, si
tamen huius erroris fuit ut crederet non fuisse corpus Christi uere ex
homine sed extra atque adeo in caelo formatum, quoniam cum eo in
caelum creditur ascendisse. Quod exemplum continet tale:

Non ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit.
		 
 6 
Sed satis de ea parte dictum uidetur, si corpus quod Christus excepit
ex Maria non credatur adsumptum. Si uero adsumptum est ex Maria neque
permansit perfecta humana diuinaque natura, id tribus effici potuit
modis: aut enim diuinitas in humanitatem translata est aut humanitas
in diuinitatem aut utraeque in se ita temperatae sunt atque commixtae,
ut neutra substantia propriam formam teneret. Sed si diuinitas in
humanitatem translata est, factum est, quod credi nefas est, ut
humanitate inmutabili substantia permanente diuinitas uerteretur et
quod passibile atque mutabile naturaliter exsisteret, id inmutabile
permaneret, quod uero inmutabile atque impassibile naturaliter
creditur, id in rem mutabilem uerteretur. Hoc igitur fieri nulla
ratione contingit. Sed humana forsitan natura in deitatem uideatur
esse conuersa. Hoc uero qui fieri potest, si diuinitas in generatione
Christi et humanum animam suscepit et corpus? Non enim omnis res in
rem omnem uerti ac transmutari potest. Nam cum substantiarum aliae
sint corporeae, aliae incorporeae, neque corporea in incorpoream neque
incorporea in eam quae corpus est mutari potest, nec uero incorporea
in se inuicem formas proprias mutant; sola enim mutari transformarique
in se possunt quae habent unius materiae commune subiectum, nec haec
omnia sed ea quae in se et facere et pati possunt. Id uero probatur
hoc modo: neque enim potest aes in lapidem permutari nec uero idem aes
in herbam nec quodlibet aliud corpus in quodlibet aliud transfigurari
potest, nisi et eadem sit materia rerum in se transeuntium et a se et
facere et pati possint, ut, cum uinum atque aqua miscentur, utraque
sunt talia quae actum sibi passionemque communicent. Potest enim aquae
qualitas a uini qualitate aliquid pati; potest item uini ab aquae
qualitate aliquid pati. Atque idcirco si multum quidem fuerit aquae,
uini uero paululum, non dicuntur inmixta sed alterum alterius
qualitate corrumpitur. Si quis enim uinum fundat in mare, non mixtum
est mari uinum sed in mare corruptum, idcirco quoniam qualitas aquae
multitudine sui corporis nihil passa est a qualitate uini sed potius
in se ipsam uini qualitatem propria multitudine commutauit. Si uero
sint mediocres sibique aequales uel paulo inaequales naturae quae a se
facere et pati possunt, illae miscentur et mediocribus inter se
qualitatibus temperantur. Atque haec quidem in corporibus neque his
omnibus sed tantum quae a se, ut dictum est, et facere et pati possunt
communi atque eadem materia subiecta. Omne enim corpus quod in
generatione et corruptione subsistit communem uidetur habere materiam
sed non omne ab omni uel in omni uel facere aliquid uel pati potest.
Corpora uero in incorporea nulla ratione poterunt permutari, quoniam
nulla communi materia subiecta participant quae susceptis qualitatibus
in alterutram permutetur. Omnis enim natura incorporeae substantiae
nullo materiae nititur fundamento; nullum uero corpus est cui non sit
materia subiecta. Quod cum ita sit cumque ne ea quidem quae communem
materiam naturaliter habent in se transeant, nisi illis adsit potestas
in se et a se faciendi ac patiendi, multo magis in se non
permutabuntur quibus non modo communis materia non est sed cum alia
res materiae fundamento nititur ut corpus, alia omnino materiae
subiecto non egeat ut incorporeum.

Non igitur fieri potest, ut corpus in incorporalem speciem permutetur,
nec uero fieri potest, ut incorporalia in sese commixtione aliqua
permutentur. Quorum enim communis nulla materia est, nec in se uerti
ac permutari queunt. Nulla autem est incorporalibus materia rebus; non
poterunt igitur in se inuicem permutari. Sed anima et deus incorporeae
substantiae recte creduntur; non est igitur humana anima in
diuinitatem a qua adsumpta est permutata. Quod si neque corpus neque
anima in diuinitatem potuit uerti, nullo modo fieri potuit, ut
humanitas conuerteretur in deum. Multo minus uero credi potest, ut
utraque in sese confunderentur, quoniam neque incorporalitas transire
ad corpus potest neque rursus e conuerso corpus ad incorporalitatem,
quando quidem nulla his materia subiecta communis est quae alterutris
substantiarum qualitatibus permutetur.

At hi ita aiunt ex duabus quidem naturis Christum consistere, in
duabus uero minime, hoc scilicet intendentes, quoniam quod ex duabus
consistit ita unum fieri potest, ut illa ex quibus dicitur constare
non maneant; ueluti cum mel aquae confunditur neutrum manet sed
alterum alterius copulatione corruptum quiddam tertium fecit, ita
illud quidem quod ex melle atque aqua tertium fit constare ex utrisque
dicitur, in utrisque uero negatur. Non enim poterit in utrisque
constare, quando utrorumque natura non permanet. Ex utrisque enim
constare potest, licet ea ex quibus coniungitur alterutra qualitate
corrupta sint; in utrisque uero huiusmodi constare non poterit,
quoniam ea quae in se transfusa sunt non manent ac non sunt utraque in
quibus constare uideatur, cum ex utrisque constet in se inuicem
qualitatum mutatione transfusis.

Catholici uero utrumque rationabiliter confitentur, nam et ex utrisque
naturis Christum et in utrisque consistere. Sed id qua ratione
dicatur, paulo posterius explicabo. Nunc illud est manifestum
conuictam esse Eutychis sententiam eo nomine, quod cum tribus modis
fieri possit, ut ex duabus naturis una subsistat, ut aut diuinitas in
humanitatem translata sit aut humanitas in diuinitatem aut utraque
permixta sint, nullum horum modum fieri potuisse superius dicta
argumentatione declaratur.
		 
 7 
Restat ut, quemadmodum catholica fides dicat, et in utrisque naturis
Christum et ex utrisque consistere doceamus.

Ex utrisque naturis aliquid consistere duo significat: unum quidem,
cum ita dicimus aliquid ex duabus naturis iungi sicut ex melle atque
aqua, id autem est ut ex quolibet modo confusis, uel si una uertatur
in alteram uel si utraeque in se inuicem misceantur, nullo modo tamen
utraeque permaneant; secundum hunc modum Eutyches ait ex utrisque
naturis Christum consistere.

Alter uero modus est ex utrisque consistendi quod ita ex duabus
iunctum est, ut illa tamen ex quibus iunctum esse dicitur maneant nec
in alterutra uertantur, ut cum dicimus coronam ex auro gemmisque
compositam. Hic neque aurum in gemmas translatum est neque in aurum
gemma conuersa sed utraque permanent nec formam propriam derelinquunt.
Talia ergo ex aliquibus constantia et in his constare dicimus ex
quibus consistere praedicantur. Tunc enim possumus dicere coronam
gemmis auroque consistere; sunt enim gemmae atque aurum in quibus
corona consistat. Nam in priore modo non est mel atque qua in quibus
illud quod ex utrisque iungitur constet. Cum igitur utrasque manere
naturas in Christo fides catholica confiteatur perfectasque easdem
persistere nec alteram in alteram transmutari, iure dicit et in
utrisque naturis Christum et ex utrisque consistere: in utrisque
quidem, quia manent utraeque, ex utrisque uero, quia utrarumque
adunatione manentium una persona fit Christi. Non autem secundum eam
significationem ex utrisque naturis Christum iunctum esse fides
catholica tenet, secundum quam Eutyches pronuntiat. Nam ille talem
significationem coniunctionis ex utraque natura sumit, ut non
confiteatur in utrisque consistere, neque enim utrasque manere;
catholicus uero eam significationem ex utrisque consistendi sumit quae
illi sit proxima eamque conseruet quae in utrisque consistere
confitetur.

Aequiuocum igitur est "ex utrisque consistere" ac potius amphibolum et
gemina significatione diuersa designans: una quidem significatione non
manere substantias ex quibus illud quod copulatum est dicatur esse
coniunctum, alio modo significans ita ex utrisque coniunctum, ut
utraque permaneant.

Hoc igitur expedito aequiuocationis atque ambiguitatis nodo nihil est
ultra quod possit opponi, quin id sit quod firma ueraque fides
catholica continet; eundem Christum hominem esse perfectum, eundem
deum eundemque qui homo sit perfectus atque deus unum esse deum ac dei
filium, nec quaternitatem trinitati adstrui, dum homo additur supra
perfectum deum sed unam eandemque personam numerum trinitatis explere,
ut cum humanitas passa sit, deus tamen passus esse dicatur, non quo
ipsa deitas humanitas facta sit sed quod a deitate fuerit adsumpta.
Item qui homo est, dei filius appellatur non substantia diuinitatis
sed humanitatis, quae tamen diuinitati naturali unitate coniuncta est.
Et cum haec ita intelligentia discernantur permisceanturque, tamen
unus idemque et homo sit perfectus et deus: deus quidem, quod ipse sit
ex patris substantia genitus, homo uero, quod ex Maria sit uirgine
procreatus. Itemque qui homo, deus eo quod a deo fuerit adsumptus, et
qui deus, homo, quoniam uestitus homine sit. Cumque in eadem persona
aliud sit diuinitas quae suscepit, aliud quam suscepit humanitas, idem
tamen deus atque homo est. Nam si hominem intellegas, idem homo est
atque deus, quoniam homo ex natura, deus adsumptione. Si uero deum
intellegas, idem deus est atque homo, quoniam natura deus est, homo
adsumptione. Fitque in eo gemina natura geminaque substantia, quoniam
homo-deus unaque persona, quoniam idem homo atque deus. Mediaque est
haec inter duas haereses uia sicut uirtutes quoque medium tenent.
Omnis enim uirtus in medio rerum decore locata consistit. Siquid enim
uel ultra uel infra quam oportuerit fiat, a uirtute disceditur.
Medietatem igitur uirtus tenet.

Quocirca, si quattuor llaec neque ultra neque infra esse possunt ut in
Christo aut duae naturae sint duaeque personae ut Nestorius ait, aut
una persona unaque natura ut Eutyches ait, aut duae naturae sed una
persona ut catholica fides credit, aut una natura duaeque personae,
cumque duas quidem naturas duasque personas in ea quae contra
Nestorium dicta est responsione conuicerimus (unam uero personam
unamque naturam esse non posse Eutyche proponente monstrauimus neque
tamen tam amens quisquam huc usque exstitit, ut unam in eo naturam
crederet sed geminas esse personas), restat ut ea sit uera quam fide
catholica pronuntiat geminam substantiam sed unam esse personam.  Quia
uero paulo ante diximus Eutychen confiteri duas quidem in Christo ante
adunationem naturas, unam uero post adunationem, cumquehunc errorem
duplicem interpretaremur celare sententiam, ut haec adunatio aut
generatione fieret, cum ex Maria corpus hominis minime sumeretur aut
ad sumptuml quidem ex Maria per resurrectionem fieret adunatio, de
utrisque quidem partibus idonee ut arbitror disputatum est. Nunc
quaerendum est quomodo fieri potuerit ut duae naturae in unam
substantiam miscerentur.
		 
 8 
Verumtamen est etiam nunc et alia quaestio quae ab his inferri potest
qui corpus humanum ex Maria sumptum esse non credunt sed alias fuisse
sequestratum praeparatumque quod in adunatione ex Mariae utero gigni
ac proferri uideretur. Aiunt enim: si ex homine sumptum est corpus,
homo uero omnis ex prima praeuaricatione non solum peccato et morte
tenebatur, uerum etiam affectibus peccatorum erat implicitus, eaque
illi fuit poena peccati, ut, cum morte teneretur obstrictus, tamen
esset reus etiam uoluntate peccandi, cur in Christo neque peccatum
fuit neque uoluntas ulla peccandi? Et omnino habet animaduertendam
dubitationem talis quaestio. Si enim ex carne humana Christi corpus
adsumptum est, dubitari potest, quaenam caro haec quae adsumpta sit
esse uideatur. Eum quippe saluauit quem etiam adsumpsit; sin uero
talem hominem adsumpsit qualis Adam fuit ante peccatum, integram
quidem uidetur humanam adsumpsisse naturam sed tamen quae medicina
penitus non egebat. Quomodo autem fieri potest, ut talem adsumpserit
hominem qualis Adam fuit, cum in Adam potuerit esse peccandi uoluntas
atque affectio, unde factum est ut etiam praetergressis diuinis
praeceptis inobedientiae delictis teneretur adstrictus? In Christo
uero ne uoluntas quidem ulla creditur fuisse peccandi, cum praesertim
si tale corpus hominis adsumpsit quale Adae ante peccatum fuit, non
debuerit esse mortalis, quoniam Adam, si non peccasset, mortem nulla
ratione sensisset. Cum igitur Christus non peccauerit, quaerendum est
cur senserit mortem, si Adae corpus ante quam peccaret adsumpsit. Quod
si talem statum suscepit hominis qualis Adae post peccatum fuit,
uidetur etiam Christo non defuisse necessitas, ut et delictis
subiceretur et passionibus confunderetur obductisque iudicii regulis
bonum a malo non sincera integritate discerneret, quoniam has omnes
poenas Adam delicti praeuaricatione suscepit.

Contra quos respondendum est tres intellegi hominum posse status: unum
quidem Adae ante delictum in quo, tametsi ab eo mors aberat nec adhuc
ullo se delicto polluerat, poterat tamen in eo uoluntas esse peccandi:
alter in quo mutari potuisset, si firmiter in dei praeceptis manere
uoluisset, tunc enim id addendum foret ut non modo non peccaret aut
peccare uellet sed ne posset quidem aut peccare aut uelle delinquere.
Tertius status est post delictum in quo mors illum necessario
subsecuta est et peccatum ipsum uoluntasque peccati. Quorum summitatum
atque contrariorum haec loca sunt: is status qui praemium esset, si in
praeceptis dei Adam manere uoluisset et is qui poenae fuit, quoniam
manere noluit; in illo enim nec mors esset nec peccatum nec uoluntas
ulla peccati, in hoc uero et mors et peccatum et delinquendi omnis
affectio omniaque in perniciem prona nec quicquam in se opis habentia,
ut post lapsum posset adsurgere. Ille uero medius status in quo
praesentia quidem mortis uel peccati aberat, potestas uero utriusque
constabat, inter utrumque statum est conlocatus. Ex his igitur tribus
statibus Christus corporeae naturae singulas quodam modo indidit
causas; nam quod mortale corpus adsumpsit ut mortem a genere humano
fugaret, in eo statu ponendum est quod post Adae praeuaricationem
poenaliter inflictum est. Quod uero non fuit in eo uoluntas ulla
peccati, ex eo sumptum est statu qui esse potuisset, nisi uoluntatem
insidiantis fraudibus applicasset. Restat igitur tertius status id est
medius, ille scilicet qui eo tempore fuit, cum nec mors aderat et
adesse poterat delinquendi uoluntas. In hoc igitur Adam talis fuit ut
manducaret ac biberet, ut accepta digereret, ut laberetur in somnum et
alia quae ei non defuerunt humana quidem sed concessa et quae nullam
poenam mortis inferrent.

Quae omnia habuisse Christum dubium non est; nam et manducauit et
bibit et humani corporis officio functus est. Neque enim tanta
indigentia in Adam fuisse credenda est ut nisi manducasset uiuere non
potuisset sed, si ex omni quidem ligno escam sumeret, semper uiuere
potuisset hisque non mori; idcirco paradisi fructibus indigentiam
explebat. Quam indigentiam fuisse in Christo nullus ignorat sed
potestate non necessitate; et ipsa indigentia ante resurrectionem in
eo fuit, post resurrectionem uero talis exstitit ut ita illud corpus
inmutaretur humanum, sicut Adae praeter praeuaricationis uinculum
mutari potuisset. Quodque nos ipse dominus Iesus Christus uotis docuit
optare, ut fiat uoluntas eius sicut in caelo et in terra et ut
adueniat eius regnum et nos liberet a malo. Haec enim omnia illa
beatissima humani generis fideliter credentium inmutatio deprecatur.

Haec sunt quae ad te de fidei meae credulitate scripsi. Qua in re si
quid perperam dictum est, non ita sum amator mei, ut ea quae semel
effuderim meliori sententiae anteferre contendam. Si enim nihil est ex
nobis boni, nihil est quod in nostris sententiis amare debeamus. Quod
si ex illo cuncta sunt bona qui solus est bonus, illud potius bonum
esse credendum est quod illa incommutabilis bonitas atque omnium
bonorum causa perscribit.

fr:Contre Eutychès