Catullocalvos
IOHANNI COMITI CODRONCHIO ARGELIO
SENATORII SACRA

	Ibat per Veteres tunicatus forte Tabernas
	quidam annis iuvenis nec voltu serior idem,
	bellus et urbanus, nihil indefessus agendo.
	Si toga dest umeris, digito non, thunice, laevae,
	anule, non destis levibus, sicyonia, talis.
	Praeterea flavos, procero corpore, sic ut
	trans ripas fortasse Padi crevisse putares.
	Cetera nil optet puero nutricula, quod non
	huic uno tribuat, formam, rem, denique mentem,
	aspectu quivis, nisi quid color arguit albus
	atque inducta genis oculorum longior umbra.
	Venerat ad nonam pedetemtim a Castore pilam,
	qua crotalis sonat et mima saltante taberna:
	exadversus adest statura parvolus alter,
	mundus et acer et is qui vano plurima gestu
	secum ageret, digitis conclusis rite duobus,
	saepius extendens infesto pollice dextram.
	Perstrictus taciti strepitu certaminis auris
	cauponam pernix evaserat, ecce «Quid?» audit
	«quo videor, Licini, tibi casu struma Vatini?
	nam minitabundus praeter nos ire parabas.
	Effluxitne animo quod heri convenit? Adesdum!»
	«O Valeri, mi feste dies» respondit, «at adsum.
	Nescioquid mecum gradiens meditabar et ultra
	quam vellem mentis nos impetus ipse ferebat.
	Quid tu, belle? satin recte? Sed pallor amantem
	arguit. Heu vereor ne exerceat illa βοῶπις 
	Alciden Iuno te alium. Cave. Consulis uxor
	est, si non eadem Iovis est uxorque sororque!»
	«Nugaris, Licini: nihil hoc» ait «adtinet ad nos.
	Amentis, nec amantis erat». «Cur? scire laboro.
	Dic nobis» inquit «sodes, ἵνα εἴδομεν ἄμφω ».
	«Nosti: non vir me consul, non Iuppiter ipse
	deterreret, ut iste bonus deterret adulter,
	qui colit, urguet, amat, qui rursus respuit, odit,
	istud qui nomen de more βοώπιδι fecit».
	«Num Cicero?» «Cicero». «Qui? quaeso. Nonne patronus
	optimus ... ?» «Em! fateor talem mihi, stante corona,
	visum, cum graviter sit sanctum dixit apud vos
	hoc igitur nomen (meministin, Calve?) poetae.
	Nunc aliud longe est». «Quine ipsos saepe poetas
	eludit ...» «Sine nos eludat, iure vocet nos
	cantores, dum ne mox ipse poemata tangat!»
	«Dum ne, inquam, desiderio se venditet ultro,
	false, tuo! Sed macte, puer, virtute: nihildum
	profecit, nihil, adiuro, post proficiet, si
	vera Terentia, quod dicunt, praesensit». «Ain tu?»
	«Sic». «Me, ocelle, beas». «Et ab hoc metuo Pulchello,
	Patri quem dicunt Patriae ne forte mali quid
	apportetur. At hora abiit iam tota. Tabernam
	cur cessas intrare pudens?» «I prae, sequar». «Euge!»
	Ut consederunt, melioris copa lagenam
	iussa notae tulit et cyathos. Potatur. Utrumque
	movit deinde pedum et manuum crotalistria plausu:
	te magis heu, Valeri. Nam dum fiagrantibus illi
	imminet hic oculis et toto pectore, lapsae
	forte pugillares ita defluxere tabellae
	in mensam. Quibus obrepsisti, Calve, sinistra.
	Arripit et subito legit et pronuntiat Ille
	mi par esse deo ... «Iam Calvom iure vocem te,
	Marrucine Asini?» conclamat «redde» Catullus
	«redde pugillares». «Ad calcem dum veniam, sis».
	«O sectumque mala mihi sutumque alite buxum!
	Moecha mihi pridem quod ridens involat, et nunc ...»
	«Nunc minime tibi moechus ego; magis, inprobe, moecho.
	Qualis enim est, cyathis totidem quae pulchra bibatur
	Lesbia, quot bibitur Celeris, si collibet, uxor?
	Heu vere statuo nimium gestire Catullum!»
	«Ten sanum, iucunde, rear?» «Si scribere versus
	insani est, dicas ambo insanire licebit».
	Arreptoque stilo coepit perarare tabellas.
	It stilus et tenui proscindit vomere ceram:
	nusquam haeret nec cunctatur nec vertitur umquam.

	I
	EIDOLON HELENAE

	Otium, Valeri, tibi molestum est.
	Somnias vigil atque vana captas
	nubila, aera solitudinemque,
	seu quid vanius est inaniusque.
	Namque femina non id est, quod ipsa est,
	sed quod esse cupis, quod esse reris
	tute eam; tibi non amatur ipsa,
	sed tuae mera mentis umbra quaedam.
	Idaeaque Helenen trahis biremi,
	concupiscis, haves, amas, potiris,
	pugnasque et cruciaris interisque:
	tu quidem excruciabere et peribis:
	in Pharo latet insula puella,
	quam verax habitat senex marinus.
	Tum, Valeri, certas aequatam currere ceram.
	It manus et metam velox evitat et addit
	in spatia: inversa buxum conscribitur hasta.

	II
	ALAUDAE

	Tintinant aures mihi nuntiantes
	non ita absenti bona verba dici,
	mens nec ipsa iam meliora de me
	     sentit et adfert.
	Quin et ex alto videor mihi corde
	omen exaudire malum, velut si
	tu gemas, orto Cane, parra, nulli
	     conspicienda.
	Sentio: sed quid faciam? Voluptas
	altior sensus animumque tangit
	et beat, monstrent licet haec et illa et
	     omnia letum.
	Inminent campis nebulae malignis,
	alites ipsis nebulis rapaces:
	garriunt vero super has et illas
	     semper alaudae.
	Hinc voluit propriis Calvom meminisse Priapi
	versiculis, elegis Sileni Musa Catullum.

	III
	PRIAPUS

	Sola deliciis suis destituta puella
	quaedam reptat in hortulo, subrubent ubi mala,
	iamque humi cucumis viret, iam cucurbita pallet.
	Tristis adloquitur senem mox puella Priapum:
	«Cur, quaeso, iuvenis iubet me valere, Priape,
	cuius in tenero fides tanta amore reperta est?
	cui nemo facinus volens exprobraverit, unum
	praeter hoc miserae mihi, nolit ipse quod unus?
	Qui tamen sequitur malam stultus omnivolamque
	feminam, et magis et magis tanto deperit illam
	quanto digna minus minusque et videtur et ipsa est».
	Cui Priapus: «In hortulo falce qui tibi tutus
	est mea, aspice ut mala dulcia pendent,
	aspice ut tibi et inminent sorba livida eidem.
	Quae si sponte cadunt, legis sorba, mala relinquis.
	Namque dulcem ab eo trahunt ipso sorba
	unde amarities venit multa marcida malis.
	Haec contusa, puto, levi quamvis volnere sordent,
	haec sunt in pretio magis quo sunt putidiora».

	IV
	SILENUS

	«Te clausum gleba Pariorum marmoris una
	     in lapicidinis delituisse ferunt
	Aevi qui cursum, qui longa silentia labi
	     audieris longis pervigil auriculis;
	cum vero cunei diviso marmore glebam
	     solverunt, exstas protinus e lapide:
	dic age, quae tantum diducat labra voluptas
	     et quo sis nobis nomine rite deus».
	«Nullus eram latuique diu Silenus, et idem
	     hic Genius bruti marmoris usque fui.
	Nil circum nisi marmor erat, pars marmoris ipse:
	     sic magno mixta est parvola gutta mari.
	Hic Amor uda tuens, hic mecum nuda latebat
	     emergens pelago Praxitelia Venus,
	hic Bacchus mecum florens, hic Maenades; euhoe!
	     nocturnoque lapis murmure plenus erat».
	Hic ubi facundi calices hausere Falerni,
	alterni dicunt discordi carmine Noctem.

	V
	NOCTIS PARTES PRIORES

	Abibat in crepusculum dies nimis morata.
	Inops, amore perditus, domo remotus, «Inger,
	vini ministeri» inquit «scyphos meracioris».
	Ut lychnus igne floruit, iam prima fax bibentis
	rugis videt senilibus frontem solutiorem.
	Cubare tempus ut fuit, caput mihi bibenti,
	quae me, puella, fugeras, exoscularis absens.
	Ut tempus omne defuit, me visus est bibente
	adesse tinnulum mihi qui commodaret aurum;
	mediaque nocte principes et plebs domum bibentem
	magnis vocare plausibus me; rex et audiebam.

	VI
	NOCTIS PARTES ALTERAE

	Ut galli cecinere, illud Ave et perpetuo vale
	invitus recolo, quod neque, lux, audieram libens.
	Quare, sic ut erant cuncta gravi pressa silentio,
	omnes adfuerunt iam positae sollicitudines.
	Subversos calices deseruit lychnus et in nigris
	me solum tenebris et memorem destituit mei.
	Dilucescit: abest et genetrix et pater et domus,
	telluremque aliam sol alius detegit exsuli.

	Tum tardo sulcant ambo mucrone tabellas.
	Te, Circe, Calvos canit et te, Anticle, Catullus.

	VII
	CIRCE

	Ut Sole nata Circe semel adtigit oculis
	heroa, subitus aegros amor inpulit animos;
	itaque ad pedes viri amens provolvitur; ab eo,
	prensis genubus, amorem petit anxia misere.
	Quid alumnus ibi Iovis, quid populator urbium?
	Simul undique pepulit lux umbras nova resides,
	socii ducem foventes calida stabula sues
	limis vident Ulixen fera per nemora gradi
	Comes est itineris illi vaga cerva pede levi.
	Hanc virgula cohercens, quocumque cupit, agit,
	quae virgula sociorum male terga tetigerat.
	Cicuresque iam leones domitique modo lupi
	surgunt eramque longis ululatibus agitant.

	VIII
	ANTICLUS

	Dimicat Anticlus: pugnanti personat auris
	cognita longinqua maga vox a coniuge, clausum
	quae vox nuper equi lignea conmorat in alvo.
	paene vir et socios et se ipsum prodidit amens,
	absentis vocem simul excepit Hypereas
	ni manibus multaque os conpressisset Ulixes
	vi respondenti iamiamque exire volenti.
	«Infans! non coniunx» inquit «tibi: Tyndaris haec est,
	quae teque in letum vocat et communiter omnis!»
	Sic erat: ille memor carae nunc coniugis instat
	et furit in Troas facibus nocturnus et hasta,
	donec Deiphobi pugnans procumbit ad aedis.
	Ardebant aedes, cum vir iam mortis in ipso
	limine conspexit Menelaum. «Rex,» ait «audi!
	si quicquam de te meritus procul omnibus aegre,
	invitus, morior carisque parentibus atque
	fratribus atque domo, me fac Helene Ledaea
	visat et, ut nuper, voces imitetur amatae
	coniugis: hoc fuerit pro tantis luctibus unum,
	coniugis audita si tantum voce quiescam».
	Annuit armipotens casum miseratus amici.
	Ut vero (clara cingunt incendia fiamma)
	prodiit et lento coram gradiens incessu
	Tyndaris Anticlo semel adstitit admiranti,
	«Ne, dea, ne quicquam, quaeso, Iove nata, loquaris»
	inquit «ut aspectam moribundo pectore portem
	unam te servemque memor, neu vita sub umbras
	cum lacrimis fugiat sese miserata». Nec illinc
	declinans oculos paulatim est obrutus umbra.
	 
	Tum duo versiculis vates caelestia tangunt:
	Hesperus adridet Calvo, sed Luna Catullo.

	IX
	HESPERUS

	Ne, puer, maledixeris
	linquens Lucifero domum
	cum patris grege, cum pedo,
	quod tu, Lucifer ut iubet,
	     peram sumis abisque;
	unus et peragras agros
	tu quidem, unus et emicat
	caelo Lucifer, atque alau-
	dae superne canunt, sonant
	     tintinnabula terris.
	Perge, ne maledic, puer,
	namque vespere te domum
	sidus et referet. Domi
	ligna sunt, puer, in foco,
	     mater est, bona puls est.
	Unus et peragras humi
	tu quidem, unus et emicat
	sublime Hesperus: abstulit
	Lucifer, referet novo
	     nomine Hesperus idem.
	Nupta, tu quoque ne nimis
	criminare, quod Hesperus
	tardus haereat (hoc quidem
	tu tecum, bona sed palam
	     carpis advenientem):
	uxor in thalamo viri
	mane cras eadem nimis
	criminabere, quod nimis
	Lucifer properet, novo
	     nomine Hesperus idem.

	X
	LUNA

	Luna, quae vaga vertici
	montis et tacitis casis
	inmines et anhelitu
	     lucidos legis amnis,
	te canam miseris piam,
	Luna, nam simul occidit
	Sol et aurea cum die
	     Spes hinc avolat omnis;
	non eam sinis exsulem
	tunc abire, sed excipis
	candido trepidam sinu
	     vestis, Luna, vietae;
	induis trepidae tuum
	lumen, atque silentiis
	rosidis madidam tuis
	     huc Spem, Luna, remittis:
	facta quae leve Somnium
	clausas ingreditur domos,
	exilisque, ope qua solet,
	     dormientibus adstat.
	Haec tu, Calve, supervolitans levis aequora cerae:
	
	XI
	NESTOR

	Eamus! Ecquis ancorale solvere
	moratur? ecquis alba vela pandere?
	Eamus atque iam petamus insulas
	ubi est Achillis umbra praepetis pedes.
	Humi haeret hasta, currus adstat, hordeo
	equi fruuntur, arbori ipse se applicat;
	sub arbore umbra Nestoris sedet senis.
	«Fuisse pauper» Aeaci nepos ait
	«colonus atque pauperis, senex, quoque
	bubulcus ipse, sed diutius quidem
	fuisse mallet hic! Quid interest enim,
	age, omnibus vel imperare mortuis?»
	«Deosne» Nestor inquit «inmemor tui
	lacessis usque, praeter une ceteros
	beate? Namque quicquid istud est, quod es,
	adhuc iuventa prima suppetit tibi
	equosque iungis excitasque pulverem.
	Ego ille iure, qui prius Gerenius
	eques vocabar omnibus, querar magis
	senex perennis usquequaque desidens».
	Haec haerens uno versu tu quoque, Catulle:

	XII
	REDITUS

	Eamus: esse nuntium ferunt matri
	non belle. Eamus: heu piae malest matri
	periculose cara mater aegrotat,
	exstinguitur. Citata me rapit raeda.
	Est foedus aer, stridulo natant imbri
	viae. Domum nanciscor. Adferunt: «Actum est.
	Iam nec potest videre nec potest fari;
	matrisque membra solvit ultimum frigus».
	Accedo. At oculum mater adlevat: fatur:
	«Quin facitis ignem? pupulus meus friget».
	Alterni posthac referunt haec ordine vates:

	XIII
	AMOR
	

	Ut violae circa ripas et flumina, cum ver
	incipit et clari vicerunt frigora soles,
	permulcent auras, procul et via fragrat odore
	et procul aeria fruitur novitate viator:
	at propius cupide ripas accede, viator:
	nullus odor naris temptabit, nulla voluptas:
	sic et amor: dum primus abest, dum fervet oletque:
	si propius tandem, victus dulcedine, tangis,
	iam nec olet nec fervet amor nec denique quicquam est.

	

	Ut flos in clausis humilis viget hesperis hortis
	inter odoratas violas et lilia, nullo
	in pretio, quippe ex se nullum exspiret odorem:
	praeteriens luci despectat iure viator:
	ast idem redeat multa vel nocte viator:
	nocte olet et secum vigil aurea sidera mulcet:
	sic amor: ut luci despectent, ut male volgo
	audiat; ut tranquilla quies advenit et umbra
	ille animum quodam secretum ture vaporat.
	Hic Calvos: «Satis est lusum: labor ultimus hic est».

	XIV
	MEL

	At tu, Catulle, somnia, ut lubet: licet
	captare nubes, experiri Lesbiam.
	Tua, ut leo, in te patere, saeve, verbera,
	sine illa taetra peste morboque inplicet,
	expellat omni pectore omne gaudium,
	perurat intestina! Nam quid adtinet?
	Flores amaros apibus offerat salix:
	apes amaro ex flore dulce mel liquant.
	Tristisque amor progignet iste carmina
	saeclis futura plurimis dulcedini.
	Consurgunt tandem, nam serior appetit umbra.
	Mox vero ut minime iuvisset cena Catullum,
	non oculos somnus noctu texisset (at illum
	excepit, lecto deserto, lectulus, et sic
	fecit, Calve, tibi parvom, iucunde, poema),
	ipse, puto, dixit, nec me narrare necesse est.