Exortae in ista
Litterae Apostolicae 

VENERABILIS FRATRIBUS EPISCOPIS BRASILANAE REGIONIS 

PIUS PP. IX 
VENERABILES FRATRES, SALUTEM ET APOSTOLICAM BENEDICTIONEM. 

Exortae in ista ditione superioribus annis perturbationes ex parte eorum, qui massonicae sectae addicti in 
piorum Christianorum sodalitate irrepserunt, uti vos, venerabiles fratres, in dioecesibus praesertim Olindensi et 
Belemensi de Para in gravem adduxere conflictum, sic 
nostro animo, ut scitis, molestae admodum et acerbae 
extiterunt. Non enim poteramus sine dolore respicere, 
quod exitiosa illius sectae pestis ad corruptionem praedictarum sodalitatum manasset, atque ita ea instituta 
quae ad sincerum fidei et pietatis spiritum fovendum ordinata essent, superseminata funesta zizaniorum messe in 
miseram conditionem essent prolapsa. Hinc nos Apostolico nostro munere admoniti, et paterna caritate impellente qua istam Dominici gregis partem prosequimur,
huic malo occurrendum esse incunctanter existimavimus, 
ac Uteris datis die 29 maii anno 1873 ad te, venerabilis 
frater Olindensis, nostras voces contra hanc deplorandam perversionem in Christianas sodalitates invectam 
extulimus, ea tamen lenitatis et clementiae ratione erga 
deceptos et illusos massonicae sectae asseclas adhibita, 
ut ad congruum tempus reservationem censurarum in 
quas ipsi inciderant suspenderemus, in eum finem ut 
nostra benignitate uterentur ad detestandos errores suos, 
et ad damnatos, quos iniverant coetus, deserendos. Mandavimus insuper tibi, venerabilis frater Olindensis, ut 
eo temporis spatio elapso nisi ipsi resipuissent, praedictas sodalitates supprimeret ac suppressas declarares, 
easque novis sociis adscriptis ab omni massonica labe 
immunibus, iuxta suae originis rationem de integro restituens. Praeterea cum Nos in encyclica epistola ad catholici orbis episcopos data die 1 novembris anno 1873 
fideles omnes adversus sectariorum artes et insidias pro 
munere Nostro munire studeremus, palam ea occasione 
pontificias constitutiones contra pravas societates sectariorum editas in memoriam fidelium revocavimus, atque 
ediximus iis constitutionibus non unos percelli massonicos coetus in Europa constitutos, sed omnes quotquot in 
America aliisque totius orbis plagis habentur. Hinc nos 
non potuimus non vehementer mirari, venerabiles fratres, quod, cum auctoritate nostra, et consiliis errantium 
salutem spectantibus interdicta sublata essent, quibus 
in ista regione nonnullae Ecclesiae et sodalitia ex massonicis asseclis late conflata, subiecta fuerant, ex hoc occasio capta fuerit in vulgus disseminandi, massonicam 
societatem in istis plagis consistentem apostolicarum 
damnationum exsortem esse, ac proinde eosdem sectarios 
tuto posse in piorum Christianorum sodalitatibus partem 
habere. Sed quantum haec a veritate et a nostri animi 
sententia aberrent, id aperte declarant tum ea acta, quae 
superius memoravimus, tum epistola ipsa quam ad serenissimum Imperatorem istius regionis scripsimus die 
9 februarii 1875, in qua dum interdictum, quod nonnullas 
Ecclesias istarum Dioecesium afficiebat, revocatum iri 
spondebamus, ubi vos venerabiles fratres Paranensis et 
Olindensis, iniusto carcere detenti in libertatem essetis 
restituti, eam tamen reservationem et conditionem adiecimus, ut scilicet massonici asseclae ab officiis quae in 
sodalitiis gererent, summoverentur. Quae ratio providentiae nostrae non aliud habuit neque habere potuit propositum, nisi ut Imperatoris votis hac ex parte expletis, 
ac tranquillitate animorum revocata, opportunitatem 
imperiali Gubernio praeberemus pias sodalitates, massonica labe depulsa, in pristinum statum restituendi, ac 
efficiendi, ut damnatae sectae homines nostra erga ipsos 
clementia permoti a perditionis via sese eripere curarent. 
Ne vero in re tam gravi ullum dubium superesse posset 
vel ullus deceptioni locus, nos non omittimus hac occasione iterum declarare et confirmare, massonicas societates, sive quae in ista regione, sive quae alibi terrarum 
existunt, quaeque a multis vel deceptis vel decipientibus 
socialem tantum utilitatem et progressum, mutuaeque 
beneficentiae exercitium spectare dicuntur, Apostolicis 
constitutionibus et damnationibus esse proscriptas atque 
perculsas, eosque omnes qui sectis iisdem nomen infauste 
dederint, ipso facto in maiorem excommunicationem Romano Pontifici reservatam incidere. Vehementer autem 
cupimus, venerabiles fratres, ut sive per vos, sive per 
cooperatores vestros de hac exitiosa peste fideles admoneatis, eosque omni qua potestis ratione ab ipsa incolumes praestare adnitamini. Nec minori cum sollicitudine 
vestro zelo commendamus, ut religiosa doctrina per praedicationem verbi Dei, per opportunas instructiones Christiano populo isthic sedulo tradatur; scitis enim quae 
utilitas ex hac ministerii parte, si rite impleatur, quae
damna gravissima si negligatur, in Christianum gregem 
dimanent. At praeter ea de quibus hic egimus, deplorare 
etiam cogimur potestatis abusum ex parte eorum qui 
memoratis sodalitatibus praesunt, qui nempe, ut ad Nos 
perlatum est, omnia ad suum arbitrium revocantes, indebitum ius in rebus et personis sacris, et in iis quae spiritualia sunt ibi vindicare praesumant ita, ut ecclesiastici 
viri et Parochi ipsi in sui officii muneribus obeundis, eorum potestati obnoxii reddantur. 

Quae res non modo ecclesiasticis legibus, sed et ipsi 
ordini a Christo Domino in Ecclesia sua constituto omnino adversatur; non enim laici homines a Christo positi 
sunt rerum ecclesiasticarum rectores, sed ii pro sua uti
litate et salute legitimis pastoribus subesse debent, eorumque et pro singulorum statu sese Cleri auditores praebere, non autem sese immiscere in iis rebus quae sacris 
Pastoribus sunt a Christo concreditae. Quapropter nihil 
magis necessarium agnoscimus, quam ut praedictarum 
sodalitatum statuta ad rectum ordinem exigantur; et 
quae in iis abnormia et incongrua hac ex parte sunt, cum 
Ecclesiae regulis et canonica disciplina rite componantur. 
Ad hunc finem assequendum nos, venerabiles fratres, 
spectatis rationibus quae inter ipsas sodalitates et civilem 
potestatem intercedunt in eo quod attinet ad earum in 
temporalibus constitutionem et ordinationem, iam Cardinali nostro a secretis status opportuna mandata dedimus ut cum imperiali Gubernio agat, et concordia cum 
ipso studia ad optatos effectus obtinendos convertat. Confidimus potestatem civilem in hanc rem suas curas nobiscum studiose collaturam, ac Deum enixe precamur, a 
quo bona cuncta procedunt, ut hoc opus quod ad religionis et societatis civilis tranquillitatem pertinet, sua gratia 
prosequi et adiuvare dignetur. Horum votorum ut compotes simus, vos etiam, venerabiles fratres, vestras preces nostris adiungite, ac in pignus sincerae dilectionis