ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಿಥಿಲೆ
ಮಿಥಿಲೆ
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ, ಬಿಹಾರ-ನೇಪಾಳ ಗಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಸಿ ಮತ್ತು ಗಂಡಕಿ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಿದೇಹ (ತಿರ್ಹುತ್) ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿ ಜನಕಪುರ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೆ ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಜನಕಪುರವನ್ನೇ ಮಿಥಿಲೆ ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಜನಕಪುರವನ್ನೇ ಮಿಥಿಲೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆ ಪಡೆದು ಅಹಲ್ಯೆಯ ಆಶ್ರಮ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಸಮೀಪವಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳುವರು. ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮರ ವಿವಾಹ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಾಕಲ್ಯಕುಂಡವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನಾಳಿದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮೂಲಪುರುಷ ನಿಮಿ ಎಂದು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ನಿಮಿಯ ಮಗ ಮಿಥಿ; ಮಿಥಿಯ ಮಗ ಜನಕ. ಈ ಜನಕನ ವಂಶಜನಾದ ಜನಕರಾಜ ಸೀತೆಯ ತಂದೆ. ವಾಯು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಿ ವಿದೇಹದ ರಸನೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಹನಗರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮಿಥಿಲಾನಗರವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಸಭಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬೀಮಸೇನನಿಂದ ವಿದೇಹದರಸನಾದ ಜನಕ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದುದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ.

	ಮಖಾದೇವ ಮಿಥಿಲೆಯ ಮೊದಲ ದೊರೆಯೆಂದು ಬೌದ್ಧ ಕೃತಿ ಮಜ್ಝಿ ಮನಿಕಾಯ ಹಾಗೂ ನಿಮಿಜಾತಕಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾತಕ ಕಥೆಯೊಂದರರಲ್ಲಿ ಮಹಾಜನಕನೆಂಬ ಮಿಥಿಲೆಯರಸನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವೆಂಬ ಜೈನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಜೈನ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಮಹಾವೀರ ತೀರ್ಥಂಕರ ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಪ್ರಜ್ಞಾಪಣಾ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಮಿಲಿಲಿವಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಬರ್ಮಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಥಳವೊಂದಿದೆ. 
(ಎಚ್.ಎಂ.ಎನ್.ಆರ್.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ