ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಂಗುಮಾಲೆ
ರಂಗುಮಾಲೆ
 	ಬಿಕ್ಸೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಸ್ಯಜಾತಿ, ಬಿಕ್ಸ್ಸ್ ಓರೆಲ್ಲಾನಾ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಯಾದ ಇದನ್ನು ಬ್ರಜಿಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಯಾನ, ಆಂಟಿಲೀಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳೆಸಲಾಗಿದೆ.  ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಪಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

   ಇದು 3-4 ಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಮರ. ಎಲೆಗಳೂ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ.  14 ಘಿ 9  ಸೆಂಮೀ ವಿಸ್ತಾರದ ಇವು ಹೃದಯದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿವೆ.  ಹೂಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುವುವು.  ದಳಗಳ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ ಇಲ್ಲವೆ ಕೆಂಪು. ಫಲ ಸಂಪುಟ ಮಾದರಿಯದು, ಕೊಂಚ ಚಪ್ಪಟೆ. ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸೀಳುತ್ತದೆ.  ಹಣ್ಣಿನ ಹೊರಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಳ್ಳುಗಳಿವೆ.  ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವು.

   ರಂಗುಮಾಲೆಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬೀಜಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲಿತ ಮೇಲೆ, ಇದ್ನನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಜಜ್ಜಿ, ಬಿಸಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಡಲಾಗುವುದು.  ಆಗ ತಿರುಳಿನಿಂದ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣ ಹೊರಬಂದು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಲಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರವಾಗುವುದು.  ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳ ತರುವಾಯ ಈ ಬಣ್ಣ ಕೊಳೆತು ತಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅನಂತರ ಇದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಹಲ್ಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುವುದು.  ಹೀಗೆ ದೊರೆಯುವ ಬಣ್ಣವೇ ರಂಗು ಅಥವಾ ಅನಾಟೊ ಈ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅನಾಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಕ್ಸಿನ್ ಎಂಬ ಕೆಂಪುವರ್ಣಕ ಮತ್ತು ಓರೆಲಿನ್ ಎಂಬ ಹಳದಿ ವರ್ಣಕ. ಹಿಂದೆ ಅನಾಟೊವನ್ನು ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಇದು ಗಟ್ಟಿ ಬಣ್ಣವಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.  ಅದರೆ ಬೆಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ ವನಸ್ಪತಿ, ಗಿಣ್ಣು ಮತ್ತು ಚಾಕಲೇಟುಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣಕೊಡಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ಅಲ್ಲದೆ ಬೂಟ್‍ಪಾಲಿಷ್, ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ, ಕೇಶತೈಲ. ಸಾಬೂನು ಮುಂತಾದವಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಕಟ್ಟಲೂ ಬಳಸುವುದುಂಟು.  ರಂಗಮಾಲೆಯ ಬೇರು ಅಡುಗೆ ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.  ಎಲೆಗಳು ಕಾಮಾಲೆರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
(ಇಸ್.ಐ.ಎಚ್.ಎ.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ