ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬೀಟೆ
ಬೀಟೆ
ಫ್ಯಾಬೇಸೀ (ಲೆಗ್ಯೂಮಿನೋಸೀ) ಕುಟುಂಬದ ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊನೇಟೀ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಪಯುಕ್ತ ವನ್ಯವೃಕ್ಷ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚೌಬೀನೆ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಇದು ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ತೊಡೆಗಟ್ಟಿ ಇದರ ಪರ್ಯಾಯನಾಮ. ಸಸ್ಯವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು ಡಾಲ್‍ಬರ್ಜಿಯ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯ. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೋಸ್‍ವುಡ್, ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೋಸ್‍ವುಡ್ ಬಾಂಬೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ವುಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.

	ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದದ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಧಾನಕಾಂಡದಿಂದಲೂ ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಟೊಂಗೆ ಎಲೆಗಳ ವಿತಾನದಿಂದಲೂ ಕೂಡಿರುವ ಈ ಮರ ತುಂಬ ಚೆಲುವಾದದ್ದೆನಿಸಿದೆ. ಮರದ ಎತ್ತರ ನೆಲದ ಗುಣ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಮಹತ್ತಮ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರುವುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ. ಸುಮಾರು 40 ಮೀ ಎತ್ತರದ ದೈತ್ಯ ಬೀಟೆಮರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂಥ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾಂಡವೇ ಸುಮಾರು 25 ಮೀ ಉದ್ದದ ನೇರ ಸ್ತಂಭದಂತಿರುವುದುಂಟು. ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಳತೆ 6 ಮೀ ಇರುವುದಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಳತೆ 2 ಮೀ ಆಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಮರಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬರುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಬಲು ಅಪೂರ್ವ. 

	ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೊತೆಗಾಗಿ ತೇಗ (ಸಾಗುವಾನಿ), ಬೀಟಿ ಮರ ನೈಸ್, ಲ್ಯಾಟರೈಟ್, ಟ್ರ್ಯಾಪ್, ಮೆಕ್ಕಲು ಮುಂತಾದ ಹಲವು ತೆರನ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಾದರೂ ತೇವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂಥ ಆದರೆ ನೀರು ಬಸಿದುಹೋಗುವಂಥ ಆಳವಾದ ಮಣ್ಣು ಇದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತ. ನಿರಂತರ ಝರಿಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಹಳ್ಳಗಳ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶುಷ್ಕತೆಯನ್ನೂ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಥಮ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳನ್ನೂ ಇದು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಬೇಕು. ಆದರೆ ಎಳೆವೆಯಿಂದಲೇ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ತಾಕುವಂತಿದ್ದರೆ ಮರ ವಕ್ರವಾದುದೂ ಅಧಿಕ ರೆಂಬೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿತಮರದ ಬುಡದ ಸುತ್ತ ಬೇರುಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ಬೇರುಸಸಿಗಳಾಗಿ (ರೂಟ್‍ಸಕರ್ಸ್) ಬೆಳೆಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಬೀಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂಥ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಬೇರೆಡೆಗೆ ನೆಟ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಗುಣ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವೇ. ಅಲ್ಲದೆ ಕಾಂಡವನ್ನು ಬುಡಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ ಬೊಡ್ಡೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಕೂಡ ಪಲ್ಲವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೀಟೆ ಮರದ ವೃದ್ಧಿ ಬೀಜದ ಮೂಲಕವೇ ಹೆಚ್ಚು. ತೇಗದ ಮರದ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಟೆಯನ್ನು ಕೆಳಮಜಲಿನ ಸಸ್ಯವಾಗಿ (ಅಂಡರ್‍ಸ್ಟೋರಿ) ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಬೀಟೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಬಲುನಿಧಾನ. ಬುಡದ ಸುತ್ತಳತೆ 2 ಮೀ ಇರುವಂಥ ವೃಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು 80-150 ವರ್ಷ ತಗಲುತ್ತದೆ. 

	ಬೀಟೆ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಮರ. ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ತೊಗಟೆ ತೆಳು, ಬೂದಿಬಣ್ಣದು, ಹೆಕ್ಕಳೆಗಳಾಗಿ ಸುಲಿದು ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ರೀತಿಯವು. ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಕಿರುಎಲೆಗಳ ಆಕಾರ ಅಂಡದಂತೆ, ಹೂಗಳು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದವು. ಪರಿಮಳಭರಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ, ಹೂ ಗೊಂಚಲುಗಳು ರೆಸೀಮ್ ಮಾದರಿಯವು. 

	ಬೀಟೆ ತನ್ನ ಸುಂದರ ಕೆಂಪುಮಿಶ್ರಿತ ಕರಿಬಣ್ಣದ ಹಾಗೂ ಬಲುಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಚೌಬೀನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ತೇಗಕ್ಕಿಂತ ಗಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೃಢವಾಗಿದೆ. ಗೆದ್ದಲುಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದು. ಇದನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಾಗಲೀ ಆವಿಗೆಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬಹುದು. ಇದು ತುಂಬ ಗಡುಸಾಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಕೊಯ್ಯಲು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಷ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು. ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಮಂಚ, ಬಾಗಿಲು, ಕಿಟಕಿ, ಅಲಮಾರು ಮುಂತಾದ ಮರಗೆಲಸಗಳಿಗೆ ಇದು ತುಂಬ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮರ. ಅಲಂಕರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಗಣಿತೀಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಫಿರಂಗಿಗಾಡಿ ಚಕ್ರಗಳು, ಸೈನ್ಯದ ಗಾಡಿಗಳು. ದೇವರ ರಥಗಳು, ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು, ಬಾಚಣಿಗೆ, ಹತ್ಯಾರುಗಳ ಹಿಡಿಗಳು ಮುಂತಾದವಕ್ಕೆ ಇದು ತುಂಬ ಸೊಗಸಾಗಿ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಬೀಟೆಯ ಸೊಪ್ಪು ದನಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮೇವೂ ಹೌದು.												
(ಕೆ.ಎಚ್.ಕೆ.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ