ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕುಲುಮೆ
ಕುಲುಮೆ
ಆವಿಗೆಯ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇಂಧನವನ್ನು ದಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಜಾಗ. ಅಂಥ ಆವರಣವನ್ನೊದಗಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿರುವುದರಿಂದಲೆ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದದ್ದಾದರೂ ದಹನಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವುದು. ಕುಲುಮೆಯ ಅಳತೆ ಆಕಾರಗಳು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ವತಃ ಆವಿಗೆ, ಕಿಚ್ಚಿನ ಸಜ್ಜು ಮತ್ತು ಉರಿಸುವ ಇಂಧನ ಯಾವ ಬಗೆಯವು ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಗಾಳಿ ಮತ್ತು (ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅನಿಲ) ಇಂಧನಗಳ ಸಂಯೋಗವಾಗುವಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯುಂಟಾಗುವಂತೆಯೂ ಅದರ ರಚನೆಯಿರಬೇಕು. ಕುಲುಮೆಯೊಳಗಿನ ಉರಿ ಸತತವಾಗಿದ್ದು ದಹನಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಇರಬೇಕಾದರೆ ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಗೋಡೆಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಎರಡು ಗುಣಗಳ ಗಣನೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ : ದಹನಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲೂ ನೀರಿಗೆ ಉಷ್ಣಪ್ರವಾಹದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಲೂ ಗೋಡೆಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾವಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಟ್ಟಡದ ಬಲ ಕುಂದದಿರ ಬೇಕಾದರೆ ದುರಸ್ತಿನ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಿರಬೇಕಾದರೆ ಗೋಡೆಗಳು ಆದಷ್ಟು ತಂಪಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ರಚಿತವಾಗುವ ಕುಲುಮೆಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳುಂಟು.

	1 ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಆವಿಗೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಾವಿಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಾದಾ ಕಟ್ಟಡ. ಗೋಡೆಯ ಒಳಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿ ಗೋಡೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ವ್ಯಯವಾಗದಂತೆ ಗೋಡೆ ದಪ್ಪವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮ ಕಾವಿಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಳಗೋಡೆಯ ಮಗ್ಗುಲಿಗೆ ಬೂದಿಯಂಥ ಅವಾಹಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುವಂತೆ ಒಂದು ಕವಚ ಅಥವಾ ಸಾದಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಂದು ಹೊರಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.

	2 ವಾಯುತಂಪಿನ ಗೋಡೆಗಳು : ಇಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾದ ಕಾವಿಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಳಗೋಡೆಗೂ ಹೊರಾವರಣದ ಗೋಡೆಗೂ ನಡುವೆ ತಂಪುಗೈಯುವ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಳಿ ಒಳಗಿನಿಂದ ತೂರಿಬರುವ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿ ವೃಥಾವ್ಯಯವಾಗಲೀಯದೆ ಪುನಃ ಕುಲುಮೆಯೊಳಕ್ಕೇ ತೂರಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. 

	3 ಜಲದಿಂದ ತಂಪಾಗಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳು: ಇಲ್ಲಿ ಕುಲಮೆಯ ಕಾವಿಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಮಗ್ಗುಲನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಜಲನಾಳಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಕುಲುಮೆಯೊಳಗಿನ ಅತಿಕಾವಿನಿಂದ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಯಾವ ವಿಧದ ಅಪಾಯವೂ ಆಗದ ಇರುವುದಲ್ಲದೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರುವಲ್ಲಿ ಈ ನಾಳಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.							(ಕೆ.ವಿ.ಎಸ್.) 

	ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಬರೆದಿದೆ. 

		ಪ್ರತಿವರ್ತಕ ಕುಲುಮೆ : ಬೇರೊಂದು ಜ್ವಾಲಕದಲ್ಲಿ ಉರುವಲನ್ನು ಉರಿಸಿ ಪಡೆದ ಉನ್ನತ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುವರು. ಕುಲುಮೆ ಉಷ್ಣನಿರೋಧಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಜ್ವಾಲಕ. 

ಚಿತ್ರ-1

ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅಥವಾ ಬೇರಾವುದಾದರೊಂದು ಉರುವಲನ್ನು ಉರಿಸುವರು. ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಹರಡಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಒಂದು ಒಲೆ. ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳೂ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಒಂದು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುವು. ಜ್ವಾಲಕದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಕುಲುಮೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಹೊಡೆದು, ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗಿ, ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿರುವ ಪರಿವರ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಕಾಯಿಸುವುವು. ಆಮೇಲೆ ಈ ಅನಿಲಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹೊಗೆಗಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಸೂಸುವುವು. ಈ ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಸೀಸ, ತಾಮ್ರ, ತವರ ಮುಂತಾದ ಲೋಹಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ತಾಂಡವಾಳದಿಂದ ಮೆದುಕಬ್ಟಿಣವನ್ನೂ ಈ ವಿಧವಾದ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸುವರು. 

	ಮುಸುಕು ಕುಲುಮೆ : ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ಆವರಣದೊಳಗಿಟ್ಟು, ಆವರಣವನ್ನು ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಕಾಯಿಸುವರು. ಬೇರೊಂದು ಜ್ವಾಲಕದಲ್ಲಿ ಉರುವಲವನ್ನು ಉರಿಸಿ ಇದರ ದಹನದಿಂದಾದ ಬಿಸಿ ಅನಿಲಗಳು ಆವರಣವನ್ನು ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ಕಾಯಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೊಗೆಗಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಸೂಸುವುವು. ಉರುವಲಾಗಲೀ ಉರುವಲಿನ ದಹನದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅನಿಲಗಳಾಗಲಿ ಪರಿವರ್ತಕಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಮುಸುಕು ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಸತುವಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು.

ಚಿತ್ರ-2

	ಅಂತಸ್ತು ಒಲೆಯ ಕುಲುಮೆ : ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರುಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು (ಚಿತ್ರ 3). ಇದೊಂದು ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ ಉಷ್ಣನಿರೋಧಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ದೊಡ್ಡ ಕೋಷ್ಠ. ಇದರೊಳಗೆ ಒಂದರ ಕೆಳಗೊಂದರಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಜಾರಾದ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಕೋಷ್ಠದ ಮೇಲೆ ಅದುರನ್ನು ಒಳ ಸುರಿಯಲು ಒಂದು ತೆರಪು ಇದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಒಳಸುರಿದ ಅದುರು ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಮೂರನೆಯದಕ್ಕೆ-ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನವರೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತ ಹೋಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಮೂರನೆಯದಕ್ಕೆ-ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನ ವರೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತ ಹೋಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಗೋರುಕಡ್ಡಿಗಳು ಅದುರು ಒಂದು ಅಂತಸ್ತಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬೀಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಾಯಿಸಿದ ಗಾಳಿ ಕುಲುಮೆಯ ತಳದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಅದುರುಗಳಾದರೆ (ಉದಾ : ಜಿಂಕ್ ಸಲ್ಫೈಡ್, ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಅವು ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಿಂದ ಹೊರಸುರಿಯುವುವು.

	ಉರುಳು ಕುಲುಮೆ : ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಮೆಂಟಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ತಗಡುಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ್ದು ಇದರ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಪದರ ಉಷ್ಣನಿರೋಧಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟಿರುವರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಉದ್ದ 60'-80', ವ್ಯಾಸ 6'-8'. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದ್ದು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುಂಡಗೆ ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಗಿಸಲ್ಪಡುವುದು. ಸಿಮೆಂಟಿನ ಸರಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುವರು. ಕೆಳತುದಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ತುಂತುರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಉರಿಸಿ ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಕಾಯಿಸುವರು. 

	ಊದುಕುಲುಮೆ, ಬೆಸ್ಸಿಮರ್ ಪರಿವರ್ತಕ, ತೆರೆದ ಒಲೆಯ ಕುಲುಮೆ ಇವುಗಳ ವಿವರಣೆಗೆ (ನೋಡಿ- ಉಕ್ಕು). 

	ವಿದ್ಯುತ್ಕುಲುಮೆಗಳು : ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಯಿಸುವರು. ವಿದ್ಯುತ್ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾದವು ಮೂರು-(i) ನಿರೋಧಕ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳು, (ii) ಚಾಪದ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳು ಮತ್ತು (iii) ಪ್ರಚೋದನ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಭೇದಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವ ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಪದ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದನ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಚಾಪದ ಕುಲುಮೆ ತೆರೆದ ಒಲೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಬಟ್ಟಲಿನಂತೆ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿವೆ. ಇವು ಕರಗಿದ ತಾಂಡವಾಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಉಂಟಾಗುವುದು. ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಪ ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಉನ್ನತ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿಡುವುದು.

	ಇಂಡಕ್ಷನ್ ಮಾದರಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಂಡಲ ಉಂಟು. ಪರಿವರ್ತಕ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣವಿರುವ ಒಂದು ಮೂಸೆ-ದ್ವಿತೀಯಕ ವಲಯವಾಗಿರುವುದು. ಪ್ರಾಥಮಿಕದ ಮೂಲಕ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ ಸಾರಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಹರಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಹರಿಯುವುದು. ಇದು ಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವುದು. 

ಚಿತ್ರ-3

ಹೀಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ತಯಾರಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವರೂಪ, ಅದು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ, ವಸ್ತು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು, ತಯಾರಕರ ಅನುಕೂಲ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕುಲುಮೆಗಳು ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವುವು.	
(ಕೆ.ಎಸ್.ಬಿ.)