ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರೇಲೀ, ಜಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಸ್ಟ್ರಟ್
ರೇಲೀ, ಜಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಸ್ಟ್ರಟ್
1842-1919. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ. ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ಪುರಸ್ಕøತ (1904).  ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಎಸೆಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಂತದ ಮೊಲ್ಡಾನ್ ಸಮೀಪದ ಲ್ಯಾಂಗ್‍ಫರ್ಡ್ ಗ್ರೂವ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1842 ನವೆಂಬರ್ 12ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈತ ಲಾರ್ಡ್ ರೇಲೀ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇವನ ತಂದೆ ಕೂಡ ಈ ಬಿರುದಿಗೆ ಭಾಜನನಾಗಿದ್ದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಈತ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಬಲು ಜಾಣನಾಗಿದ್ದ. 1865ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಈತ ಔಪಚಾರಿಕವಾದ ಗಣಿತಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ. 1873ರಲ್ಲಿ ಮನೆತನದ ಲಾರ್ಡ್ ಬಿರುದು ಪಡೆದ. ಅದೇ ವರ್ಷ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾದ.

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕವೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1871ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್‍ನ (1731-1810) ವಂಶಸ್ಥರು ನೀಡಿದ ದೇಣಿಗೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಪೀಠವೂ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡುವು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ಗಣಿತವಿದ ಹಾಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‍ವೆಲ್ (1831-79) ಪ್ರಥಮ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಅವನ ಬಳಿಕ 1879ರಲ್ಲಿ ಈತ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ. ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನಗಳ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗೆಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳವರೆಗೆ ಇವನ ಸಂಶೋಧನಾವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇತ್ತು. ಈತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಒಂದು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ ವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈತ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಚಾರಗಳ 430 ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದುವು.

ತರಂಗಚಲನೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈತ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಚದರುವ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆ ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಯುದ್ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನಪಾತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈತ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ. ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಯುದ್ದ 700 ನಾನೊಮೀಟರ ಹಾಗೂ ನೀಲಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಯುದ್ದ 400 ನಾನೊಮೀಟರ್ ಎಂದಾದರೆ ಅವು ಚದರಿದಾಗಿನ ತೀವ್ರತೆಗಳ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ  = = . ಎಂದರೆ ನೀಲ ಬೆಳಕು ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಚದರುತ್ತದೆ. ಚದರಿದ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕು ನೇರವಾಗಿ ಸಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದ ನೀಲಿಗೂ ಉದಯಾಸ್ತ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದಿಗಂತದ ಕೆಂಪುವರ್ಣಕ್ಕೂ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತ ತರಂಗಗಳಾಗಿರುವ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ವಾಯುಕಣ ಗಳಿಂದ ಚದರುವುದೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ರೇಲೀ ವಿವರಿಸಿದ. 

ಪ್ರಕಾಶೀಯ ಪ್ರವರ್ಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೃಥಕ್ಕರಿಸಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಆ ವಸ್ತುಗಳ ನಮನ ಬಳೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿರುವು ದನ್ನು ಈತ ವಿವರಿಸಿದ (1874). ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ನಮನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗರಿಷ್ಟ ತೀವ್ರತೆ ಬೀಳುವಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಥಮ ಕನಿಷ್ಠ ತೀವ್ರತೆಯ ಸ್ಥಾನವೂ ಇದ್ದರೆ ಆ ಎರಡೂ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿಗೆ ಪೃಥಕ್ಕರಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ರೇಲೀ ಪ್ರಮಾಣ (ರ್ಯಾಲಿ ಕ್ರೈಟೀರಿಯನ್) ಎನ್ನುವುದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಕಾಯದ ವಿಕಿರಣದಲ್ಲಿ (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬಾಡಿ ರೇಡಿಯೇಶನ್) ಅಲೆಯುದ್ದದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ಈತ ನೀಡಿದ. ಆದರೆ ದೀರ್ಘ ಅಲೆಯುದ್ದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಸೂತ್ರ ಸರಿಹೊಂದುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.

ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳ ಪರಮಾಣಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪರಮಾಣುಗಳು ಸೇರುವುದರಿಂದಲೇ ರಚನೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು 1815ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ ಪ್ರೌಟ್ (1785-1850) ಎಂಬಾತ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ. ಅದು ನಿಜವಾದರೆ ಧಾತುಗಳ ಪರಮಾಣು ತೂಕಗಳ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ (ಹೈಡ್ರೊಜನ್‍ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ) ಪೂರ್ಣಾಂಶ ರೂಪದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಲು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅನಿಲಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ನ್ನು ಈತ ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳೆದು ಹೋಲಿಸಿದ. ಅದು 1:16 ಎಂಬುದರ ಬದಲು 1:15.882 ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದ್ದದ್ದು ಕಂಡುಬಂತು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಆಗ ಕಾರಣ ಹೊಳೆಯದಿದ್ದುದರಿಂದ ಪ್ರೌಟ್ ಊಹೆ ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಈತ ಬಂದ.

ಅನಿಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈತ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆಕ್ಸಿಜನನ್ನು ಯಾವುದೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಲೀ ವಾತಾವರಣದ ವಾಯುವಿನಿಂದಾಗಲೀ ಪಡೆದಾಗ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಪಡೆದ ನೈಟ್ರೊಜನ್ನಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ನೈಟ್ರೊಜನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ವಾಯುವಿನಿಂದ ಪಡೆದ ನೈಟ್ರೊಜನ್ನಿ

ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಗಾನ್ ಎಂಬ ವಿರಳಾನಿಲ ಸೇರಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ ರ್ಯಾಮ್ಸೆ (1852-1916) ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ರೇಲೀ ಮತ್ತು ರ್ಯಾಮ್ಸೆ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರಾದ್ದರಿಂದ ರ್ಯಾಮ್ಸೆಗೆ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 1904ರ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ಲಭಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಇವನಿಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ ಲಭಿಸಿತು. 1905ರಲ್ಲಿ ಇವನು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ, 1908ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಛಾನ್ಸಲರ್ ಆದ.
ಆಗಿನ ಕಾಲದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ವಿಲಿಯಮ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಲಿವರ್ ಲಾಡ್ಜ್‍ರಂತೆಯೇ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ಈತ ಕೂಡ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ. 1919 ಜೂನ್ 30ರಂದು ಎಸೆಕ್ಸ್‍ನ ವಿಧಾಮ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಿಧನಹೊಂದಿದ.	
(ಎ.ಕೆ.ಬಿ.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ