ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪ್ಲುಟೋ
ಪ್ಲೂಟೋ
	ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ ಕೊನೆಯ ಗ್ರಹ. ಉಳಿದ ಎಂಟು ಗ್ರಹಗಳು, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಆರೋಹೀ ದೂರಗಳಲ್ಲಿ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬುಧ, ಶುಕ್ರ, ಭೂಮಿ, ಮಂಗಳ, ಗುರು, ಶನಿ, ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್. ಶನಿಯಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಗ್ರಹಗಳು_ಯುರೇನಸ್, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೂಟೋ_ದೃಗ್ಗೋಚರವಲ್ಲ. ಯುರೇನಸ್ ಆವಿಷ್ಕಾರ, 1781ರಲ್ಲಿ, ಅದೃಷ್ಟದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಘಾತವಾದರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಆವಿಷ್ಕಾರ, 1846ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯತ್ನದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಫಲ.

	ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹದ ವಾಸ್ತವ ಕಕ್ಷೆಗೂ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಕ್ಷೆಗೂ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದರ ಕಾರಣ ಬಾಹ್ಯ ಅಗೋಚರ ಕಾರಕವೊಂದರ ಪ್ರಭಾವವೆಂದು ಬಗೆದು ಅದರ ಶೋಧವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಪತ್ತೆಯಾದದ್ದೇ ನೆಪ್ಚೂನ್. ಇದಾದ ತರುವಾಯವೂ ಯುರೇನಸ್ ವರ್ತನೆ ಪೂರ್ತಿ ಸರಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ನೆಪ್ಚೂನಾದರೂ ಅನ್ಯ ಅಜ್ಞಾತಕಾರಕವೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಗಣನೆಗಳಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಯಿತು. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಎಚ್. ಪಿಕರಿಂಗ್ (1858-1938) ಮತ್ತು ಪಿ. ಲೋವೆಲ್ (1855-1916) ಎಂಬ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯಿಸಿ ಅತೀತನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಗಣಿಸಿದರು. ಪಿಕರಿಂಗ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಕಾಶವಲಯವನ್ನು ಮಿಲ್ಪನ್ ಹ್ಯೂಮಸನ್ ಎಂಬಾತ 1919ರಲ್ಲಿ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ. ಅಜ್ಞಾತಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರವೇನೋ ಹಲವು ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೂ ಫಲಕದಲ್ಲಿದ್ದ ದೋಷದಿಂದ ಒಮ್ಮೆ, ಅತಿದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಬಿಂಬದ ಮೇಲೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಹಬಿಂಬ ನೆಲಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ, ಗ್ರಹಶೋಧ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ.

	ಲೋವೆಲ್ಲನ ಗಣನಫಲಿತಾಂಶಗಳು 1914ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಧಿಕ ಸಾಮಥ್ರ್ಯಯುತ ದೂರದರ್ಶಕವೊಂದರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗುವತನಕ ಅವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. 1930ರ ತನಕವೂ ಈ ಸುಮುಹೂರ್ತಾಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಜನವರಿ 23ರಲ್ಲಿ, ಲೋವೆಲ್ ವೇಧಶಾಲೆಯ ನೂತನ ದೂರದರ್ಶಕದ ನೆರವಿನಿಂದ, ಕೈಡ್‍ಟೋಂಬೋ ಎಂಬಾತ ಅತೀತ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿದ. ಇವುಗಳ ಕೂಲಂಕಷ ತಪಾಸಣೆ ಗ್ರಹದ ಇರವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಿತು (13-3-1930). ಪಿಕರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಲೋವೆಲ್ ಗಣಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಎಡೆಗಿಂತ ಕೇವಲ 5( ಆಚೆಗೆ ಇದು ಸರಿದಿತ್ತೆಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು.

	ಗ್ರಹನಾಮಕರಣದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ಲೂಟೋ (ರೋಮನ್ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧೋಲೋಕಾಧಿಪತಿ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ಲೂಟೋ ಗ್ರಹದ ಸರಾಸರಿ ಕಕ್ಷಾವೇಗ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4.74 ಕಿಮೀ. ಎಂದೇ ಇದರ ವರ್ಷ (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸೌರಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ತಾಗುವ ಅವಧಿ) 248 ಭೂವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು 157 ಭೂದಿವಸಗಳು, ದಿವಸ 6.3874 ಭೂದಿವಸಗಳು. ಬಿಂಬದ ಕೋನವ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 0.25” . ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸ ಸುಮಾರು 5860 ಕಿಮೀ. (ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸ 12,700 ಕಿಮೀ.) ರಾಶಿ ಅಂದಾಜು ಭೂರಾಶಿಯ 0.11 ರಷ್ಟು. ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಂದಾಜು 6.2 g-ಛಿm-3 (ಭೂಮಿ 5.52 g-ಛಿm-3). ಅಂದರೆ ಪ್ಲೂಟೋಗ್ರಹದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಭೂಮಿಯದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಲೆಗಳೂ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕೈದು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೋ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ದೊರೆತಂಥವು. ಒಂದು ಪೂರ್ತಿ ಪರಿಭ್ರಮಣಾವಧಿಯಾದರೂ-ನಮ್ಮ 248 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ಅವಧಿ-ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ವಿನಾ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
	ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರತೆ (0.25) ಮತ್ತು ಬಾಗು (ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ ತಳಕ್ಕೆ ಗ್ರಹಕಕ್ಷಾತಲ ಬಾಗಿರುವ ಕೋನ, 17.2() ಇರುವ ಗ್ರಹ ಪ್ಲೂಟೋ. ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಕೇಂದ್ರತೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇದರ ಸೂರ್ಯ ನೀಚಬಿಂದು ಅಥವಾ ಪುರರವಿ (ಪೆರಿಹೀಲಿಯನ್) ಸುಮಾರು 4.425(109 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಸೂರ್ಯೋಚ್ಚಬಿಂದು ಅಥವಾ ಅಪರವಿ (ಅಪ್‍ಹೀಲಿಯನ್) ಸುಮಾರು ಕಿಮೀ ದೂರ 7.369(109 ದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೋ ಗ್ರಹದ ಸೂರ್ಯಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಹ ನೆಪ್ಚೂನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಈ ಬೆಲೆಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 4,456(109 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು 45.37(109 ಕಿಮೀ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ಲೂಟೋಗ್ರಹ ಪುರರವಿ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗಿರುತ್ತದೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. (ಸೂರ್ಯ-ನೆಪ್ಚೂನ್ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರ 4.497(109 ಕಿಮೀಗಿಂತ ಸೂರ್ಯ_ಪ್ಲೂಟೋಪುರರವಿ ಬಿಂದು ಅಂತರ 4.425(109 ಕಿಮೀ ಕಡಿಮೆ ಆದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಇವೆರಡು ಆಸನ್ನ ಗ್ರಹಗಳು ಎಂದೂ ಡಿಕ್ಕಿ ಆಗುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಕಕ್ಷಾತಲಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಲಿಕೊಂಡಿರುವುದೇ ಇದರ ಕಾರಣ. (ನೆಪ್ಚೂನ್ ಕಕ್ಷೆಯ ಬಾಗು 1.8(.) ಪ್ಲೂಟೋಗ್ರಹವೀಗ (1983) ಕನ್ಯಾರಾಶಿಯಿಂದ ಮುಂದೆ ತುಲಾರಾಶಿಯ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದ್ದು 1989 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 12ರಂದು ಪುರರವಿ ಬಿಂದುವನ್ನು ದಾಟಿತು. 1865ರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಪರವಿ ಬಿಂದುವನೈದರಿದ ಉತ್ತರಿಸಿತು. (ಆಗಿನ್ನೂ ಅವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.)

	ಪ್ಲೂಟೋಗ್ರಹದ ರಾಶಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಲೋವೆಲ್ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಭೂರಾಶಿಯ ಏಳುಮಡಿ ಹಿರಿದಾಗಿರಬೇಕು. 1950ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಗಣನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ಲೂಟೋಸಾಂದ್ರತೆ ಭೂಸಾಂದ್ರತೆಗಿಂತ ಹತ್ತು ಮಡಿ ಹಿರಿದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಇತ್ತ ನೆಪ್ಚೂನಿನಂತೆ ಪ್ಲೂಟೋ ಕೂಡ ಬೋಡ್ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅಸಾಂಗತ್ಯಗಳು ಕ್ರಿ. ಶ. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ-ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ಲೂಟೋ 1930ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕøತವಾದ ಬಳಿಕ, ಪೂರ್ಣ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಮುಗಿಸಲಿರುವುದರಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಕಾಣಬಹುದು. ಸದ್ಯ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಊಹೆಗಳು ಎರಡು: ಒಂದು, ನೆಪ್ಚೂನಿನ ಮಾಜಿ ಉಪಗ್ರಹವೊಂದು ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಕಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೊರ ನೂಕಲ್ಪಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಹ ಪ್ಲೂಟೋ ಮೈದಳೆದಿರಬಹುದು; ಎರಡು, ಮಂಗಳ-ಗುರು ಕಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹಗಳ ಹೊನಲಿನಂತೆ ಅತೀತ ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊನಲು ಹರಿಯುತ್ತಿರಬಹುದು. ಅದರ ಒಂದು ಸದಸ್ಯ ಪ್ಲೂಟೋ ಆಗಿರಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ಲೂಟೋ ಸದೃಶ.  ಇತರ ಕಾಯಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಆಗಬೇಕು. ಈ ತನಕ ಆಗಿಲ್ಲ.

1990 ರ ನಂತರ ಪ್ಲೂಟೋ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ 2000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ  ವರುಣ (2002), ಕುಆರ್(2003) ಮತ್ತು ಸೆಡ್ನಾ(2004). ಆದರೂ ಇವು ಯಾವುವೂ ಪ್ಲೂಟೋಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲ. ಸೆಡ್ನಾವನ್ನು ಕೆಲವರು ಹತ್ತನೆಯ ಗ್ರಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಾಯಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೋವನ್ನು ಗ್ರಹಪಟ್ಟದಿಂದ ಇಳಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.
  										(ಆರ್.ಆರ್.ಯು.)
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ