ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾಜಿ
ಜಾಜಿ
ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.  ಓಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.  ಜಾಸ್ಮಿನಮ್  ಅಫಿಸಿನೇಲ್ ಫಾರ್ಮ ಗ್ರಾಂಡಿಫ್ಲೋರಮ್ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು.  ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್, ಕಾಮನ್ ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.  ಇದರ ತವರು ಪರ್ಷಿಯ ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಶ್ಮೀರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1000-3000ಮೀ.  ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಇದು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಏಷ್ಯ, ಆಫ್ರಿಕಗಳಲ್ಲೂ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಸುಗಂಧಪೂರಿತ ಹೂಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಘಾಜಿಪುರ, ಫರೂಕಾಬಾದ್, ಜೋನ್ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಜಿಯ ಕೃಷಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.  ಭಾರತದ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಾಜಿ ತೋಟಗಳುಂಟು.

ಆಸರೆಗಳಿಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪೊದೆಸಸ್ಯ ಇದು.  ರೆಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏಣುಗಳಿವೆ.  ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಏಕಪಿಚ್ಛಕ ಮಾದರಿಯವು;  ಅಭಿಮುಖ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ.  ಒಂದೊಂದು ಎಲೆಯಲ್ಲೂ 7-11 ಕಿರು ಎಲೆಗಳಿವೆ.  ಎಲೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿರು ಎಲೆ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.  ಎಲೆಗಳ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ರೀತಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ.  ಹೂಗಳ ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ.  ದಳಗಳ ಬೆನ್ನುಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಊದಾ ಬಣ್ಣದ್ದು.  ಹೂಗಳಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ ಸುಗಂಧ ಉಂಟು. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 5 ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರಗಳು, 5 ದಳಗಳು, 2 ಕೇಸರಗಳು ಮತ್ತು 2 ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಅಂಡಾಶಯ ಉಂಟು.
ಜಾಜಿಯನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು.  ತುಂಡುಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಮಳೆಗಾಲ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯ.  ಉದ್ದನೆಯ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಸಿ ಅರ್ಧಭಾಗ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವಂತೆ ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸುವುದೇ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಮ.  ಇದರ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗೆ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಅತ್ಯುತ್ತಮ.  ಹೂಬಿಟ್ಟ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅನಂತರ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅವುಗಳ  ಉದ್ದದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರು ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಹೂ ಬಿಡುವ ಕಾಲ ಫೆಬ್ರುವರಿ-ಮಾರ್ಚ್. ಒಂದು ಗಿಡ 8-15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.  ಹೂಗಳ ಸರಾಸರಿ ಇಳುವರಿ ಎಕರೆಗೆ 160-280ಕೆ.ಜಿ.  (ಒಂದು ಕಿಲೋಗ್ರಾಮಿನಲ್ಲಿ 10,000-12,000 ಹೂಗಳಿರುತ್ತವೆ).  ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿಯ ಮೊತ್ತ ಬಲು ಹೆಚ್ಚು-ಅಂದರೆ, ಎಕರೆಗೆ 1,660 ಕೆ.ಜಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಜಾಜಿಗೆ ಬರುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು ಯೂರೋಮೈಸೀಸ್ ಹಾಬ್ಸಾನಿಯ ಎಂಬ ಬೂಷ್ಟಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲೆ ಹಾಗೂ ಕಾಂಡದ ತುಕ್ಕು ರೋಗ.  ಜಾಜಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತಿಗಣೆಯೂ ಅಂಟುವುದುಂಟು.  ಮೀನೆಣ್ಣೆ, ರೆಸಿóನ್ ಹಾಗೂ ಸಾಬೂನುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಕೀಟವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು.

ಜಾಜಿಹೂಗಳನ್ನು ಹಾರ, ದಂಡೆ ಮತ್ತು ಗುಚ್ಛಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಕೇಶತೈಲಗಳಿಗೆ ವಾಸನೆ ಕಟ್ಟಲೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ಇದರದೇ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುವುದುಂಟು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಜಾಜಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ (ನೋಡಿ- ಮಲ್ಲಿಗೆ).  ಜಾಜಿಗೆ ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳೂ ಉಂಟು.  ಇದರ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ರಾಳವೂ ಸ್ಯಾಲಿಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವೂ ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನಿನ್ ಎಂಬ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರವೂ ಒಂದು ತೆರನ ಒಗರು ಪದಾರ್ಥವೂ ಇವೆ.  ಬಾಯ ಹುಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಹಲ್ಲುನೋವು ನಿವಾರಣೆಗೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅಗಿಯುವ ಕ್ರಮ ಉಂಟು.  ಎಲೆಗಳ ರಸವನ್ನು ಮೃದು ಆಣಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರೆದು ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸುವುದಿದೆ.  ಅಲ್ಲದೆ ಜಾಜಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ  ಜಂತುನಾಶಕ, ಮೂತ್ರಸ್ರಾವ ಉತ್ತೇಜಕ ಗುಣಗಳೂ ಉಂಟು.  ಜಾಜಿ ಅತ್ತರು ತಂಪುಕಾರಕವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.  ತಲೆನೋವು, ಕಣ್ಣುಬೇನೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.						    *

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ