ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೧೦.ಗದಾಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೫)
{| border="1" cellspacing="0" width="680em" 
|-style="background:#ffffed;" 
|<ಕುಮಾರವ್ಯಾಸಭಾರತ-ಸಟೀಕಾ

ಗದಾಪರ್ವ: ೫ ನೆಯ ಸಂಧಿ

ಸೂಚನೆ
ಸೂಚನೆ~ 
ಮುತ್ತಿಮೂದಲಿಸಿದರು ಕುರುರಾ
ಜೋತ್ತಮನನುದಕದಲಿ ಹೊರವಡಿ
ಸುತ್ತ ಕಂಡರು ಪಾಂಡುತನುಜರು ರೋಹಿಣೀಸುತನ ||ಸೂ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಮುತ್ತಿ ಮೂದಲಿಸಿದರು ಕುರುರಾಜೋತ್ತಮನನು+ ಉದಕದಲಿ ಹೊರವಡಿಸುತ್ತ ಕಂಡರು ಪಾಂಡುತನುಜರು ರೋಹಿಣೀಸುತನ
ಅರ್ಥ:ಪಾಂಡವರು ವೈಶಂಪಾಯಬನ ಸರೋವರವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಕುರುರಾಜ ಕೌರವನನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಪಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ ಮೂದಲಿಸಿದರು. ಅವನನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರವಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ರೋಹಿಣೀಸುತ ಬಲರಾಮನುನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.ಪೀಠಿಕೆ - ತೋರಣನಾಂದಿ: ಕುವೆಂಪು ; ;ಕರ್ನಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾ ಮಂಜರಿ; ಸಂಪಾದಕರು ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್; ಪ್ರಕಾಶನ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ; ಕಾಪಿರೈಟ್ ಮುಕ್ತ. 
ॐ

ವೈಶಂಪಾಯನ ಸರಸ್ಸಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು
ಕೇಳು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಾವನಿಪ ರಿಪು
ಜಾಲ ಜಡಿದುದು ಕೊಳನ ತಡಿಯಲಿ
ತೂಳಿದುದು ಬಲುಬೊಬ್ಬೆಯಬ್ಬರವಭ್ರಮಂಡಲವ  |
ಸೂಳವಿಸಿದವು ಲಗ್ಗೆಯಲಿ ನಿ
ಸ್ಸಾಳ ಬಹುವಿಧ ವಾದ್ಯರವ ಹೆ
ಗ್ಗಾಳೆಗಳು ಚೀರಿದವು ಬೈಸಿಕೆ ಬಿಡೆ ಕುಲಾದ್ರಿಗಳ || ೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕೇಳು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ+ ಅವನಿಪ ರಿಪುಜಾಲ ಜಡಿದುದು ಕೊಳನ ತಡಿಯಲಿ ತೂಳಿದುದು(ತೂಳು= ಹರಡು), ಬಲುಬೊಬ್ಬೆಯ+ ಅಬ್ಬರವ+ ಅಭ್ರಮಂಡಲವ(ಅಭ್= ಆಕಾಶ) ಸೂಳವಿಸಿದವು(ಸೂಳು= ಹಲವು ವಾದ್ಯಗಳ ಜೋರಾದ ಧ್ವನಿ,- ಶಬ್ದ.ಆರ್ಭಟಿಸಿದವು) ಲಗ್ಗೆಯಲಿ ನಿಸ್ಸಾಳ (ರಣವಾದ್ಯ) ಬಹುವಿಧ ವಾದ್ಯರವ ಹೆಗ್ಗಾಳೆಗಳು (ದೊಡ್ಡ ಕಹಳೆ) ಚೀರಿದವು ಬೈಸಿಕೆ (ಬೈಸಿಕೆ= ದೃಢತೆ.) ಬಿಡೆ ಕುಲಾದ್ರಿಗಳ.
ಅರ್ಥ:ವೈಶಂಪಾಯನನು ಜನಮೇಜಯನಿಗೆ, ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಹೇಳಿದ, 'ಕೇಳು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜನೇ, ಅವನಿಪ ಧರ್ಮಜನ ಶತ್ರುಸೇನೆಯು ಕೊಳದ ತಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಡಿದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.  ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಬಲು ಬೊಬ್ಬೆಯ/ಗದ್ದಲ ತುಂಬಿತು.  ಹಲವು ವಾದ್ಯಗಳ ಜೋರಾದ ಧ್ವನಿಯ ಅಬ್ಬರವು ಆಕಾಶ ಮಂಡಲವನ್ನು ತುಂಬಿತು. ಸೇನೆಯ ಲಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ/ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ರಣವಾದ್ಯದ ಬಹುವಿಧದ ವಾದ್ಯರವ ದೊಡ್ಡ ಕಹಳೆಗಳು ಗಟ್ಟಿ ಕುಲಾದ್ರಿಗಳು ಬಿರುಕು ಬಿಡುವಂತೆ ಚೀರಿದವು.' 

ತಳಮಳಲ ಮೊಗೆಮೊಗೆದು ಕದಡಿತು
ಕೊಳನ ಜಲಚರನಿಚಯವೀ ಬೊ
ಬ್ಬುಳಿಕೆ ಮಿಗಲೊಬ್ಬುಳಿಕೆ ನೆಗೆದವು ವಿಗತವೈರದಲಿ  |
ದಳವ ಬಿಗಿದಂಬುಜದೊಳಡಗಿದ
ವಳಿನಿಕರ ಹಾರಿದವು ಹಂಸಾ
ವಳಿ ಜವಾಯಿಲತನದಿ ಜಗುಳ್ದವು ಜಕ್ಕವಕ್ಕಿಗಳು  || ೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ತಳಮಳಲ ಮೊಗೆಮೊಗೆದು ಕದಡಿತು ಕೊಳನ ಜಲಚರ ನಿಚಯವು (ಸಮೂಹ)+ ಈ ಬೊಬ್ಬುಳಿಕೆ ಮಿಗಲು+ ಒಬ್ಬುಳಿಕೆ(ಒಬ್ಬುಳಿ= ಗುಂಪು.) ನೆಗೆದವು ವಿಗತ(ಇಲ್ಲದೆ- ಬಿಟ್ಟು) ವೈರದಲಿ ದಳವ ಬಿಗಿದ+ ಅಂಬುಜದೊಳು+ ಅಡಗಿದವು+ ಅಳಿನಿಕರ (ದುಂಬಿಗಳು), ಹಾರಿದವು ಹಂಸಾವಳಿ (ಹಂಸ+ ಆವಳಿ- ಸಮೂಹ) ಜವಾಯಿಲ-ತನದಿ(ಜವ= ವೇಗ ವೇಗವಾಗಿ;) ಜಗುಳ್ದವು (ಜುಗುಳು= ಜಾರು, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು)ಜಕ್ಕವಕ್ಕಿಗಳು.
ಅರ್ಥ: ಸೇನೆಯ,ವಾದ್ಯಘೋಷಗಳ ಗದ್ದಲಕ್ಕೆ ಸರೋವರದ ತಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಳಲು/ಮರಳು ಮೊಗೆಮೊಗೆದು ಸರೋವರವನ್ನು ಕದಡಿತು. ಕೊಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲಚರ ಸಮೂಹವು ಈ ಬೊಬ್ಬುಳಿಕೆ/ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲ ಹೆಚ್ಚಲು ಜೀವಚರಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪು ಪರಸ್ಪರ ವೈರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆದವು. ದುಂಬಿಗಳು ಹೂವಿನ ಬಿಗಿದ/ಮುಚ್ಚಿದ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದವು. ಹಂಸದ ಸಮೂಹವು ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿದವು. ಜಕ್ಕವಕ್ಕಿಗಳು ಗದ್ದಲಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಳು ಹಾರಿಹೋದವು.

ಬಂದುದರಿಬಲ ಕೊಳನ ತೀರದ
ಲಂದು ವೇಢೈಸಿದರು ಸರಸಿಯ
ಬಂದಿಕಾರರು ಬೊಬ್ಬಿರಿದರಬ್ಬರಕೆ ಧರೆ ಬಿರಿಯೆ
ಅಂದಣದಲೈತಂದು ಧರ್ಮಜ
ನಿಂದನರ್ಜುನ ಭೀಮ ಯಮಳ ಮು
ಕುಂದ ಸಾತ್ಯಕಿ ದ್ರುಪದಸೂನು ಶಿಖಂಡಿಗಳು ಸಹಿತ  || ೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಬಂದುದು+ ಅರಿಬಲ ಕೊಳನ ತೀರದಲಿ+ ಅಂದು ವೇಢೈಸಿದರು ಸರಸಿಯ ಬಂದಿಕಾರರು ಬೊಬ್ಬಿರಿದು+ ಅಬ್ಬರಕೆ ಧರೆ (ಭೂಮಿ) ಬಿರಿಯೆ ಅಂದಣದಲಿ+ ಐತಂದು ಧರ್ಮಜ ನಿಂದನು+ ಅರ್ಜುನ ಭೀಮ ಯಮಳ(ನಕುಲ ಸಹದೇವ) ಮುಕುಂದ ಸಾತ್ಯಕಿ ದ್ರುಪದಸೂನು ಶಿಖಂಡಿಗಳು ಸಹಿತ.
ಅರ್ಥ:ಸರೋವರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಕೌರವನ ಶತ್ರುಸೇನೆಯಾದ ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆ ಬಂದಿತು. ಅಂದು ಅವರು ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು. ಹೀಗೆ ಸರಸ್ಸನ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬೊಬ್ಬಿರಿದು ಆರ್ಭಟಿಸಿದರು. ಈ ಅಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಭೂಮಿ ಬಿರಿಯುವಂತಿತ್ತು. ಆಗ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ  ಧರ್ಮಜನು ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತನು. ಅವನ ಜೊತೆ ಅರ್ಜುನ ಭೀಮ ನಕುಲ, ಸಹದೇವ, ಕೃಷ್ಣ, ಸಾತ್ಯಕಿ, ದ್ರುಪದನಮಗ ದೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಶಿಖಂಡಿಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಬಂದರು.

ವರ ಯುಧಾಮನ್ಯೂತ್ತಮೌಂಜಸ
ರಿರಲು ಪಂಚದ್ರೌಪದೀಸುತ
ರರಸ ನಿಮ್ಮ ಯುಯುತ್ಸು ಸೃಂಜಯ ಸೋಮಕಾದಿಗಳು |
ಕರಿಗಳೈನೂರೈದು ಸಾವಿರ
ತುರಗಪಯದಳವೆಂಟು ಸಾವಿರ
ವೆರಡು ಸಾವಿರ ರಥವಿದರಿಮೋಹರದ ಪರಿಶೇಷ   || ೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ವರ ಯುಧಾಮನ್ಯು+ ಉತ್ತಮೌಂಜಸರು+ ಇರಲು ಪಂಚದ್ರೌಪದೀಸುತರ+ ಅರಸ ನಿಮ್ಮ ಯುಯುತ್ಸು ಸೃಂಜಯ ಸೋಮಕಾದಿಗಳು ಕರಿಗಳು+ ಐನೂರೈದು ಸಾವಿರ ತುರಗಪಯದಳವು+ ಎಂಟು ಸಾವಿರವು+ ಎರಡು ಸಾವಿರ ರಥವು+ ಇದು+ ಅರಿ ಮೋಹರದ ಪರಿಶೇಷ. 
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದ,'ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಾಮನ್ಯು, ಉತ್ತಮೌಂಜಸರು, ಇದ್ದರು; ಜೊತೆಗೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಐವರು; ಅರಸನೇ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆ ಹೋದ ನಿಮ್ಮ ಮಗ ಯುಯುತ್ಸು, ಸೃಂಜಯ, ಸೋಮಕ ಮೊದಲಾದವರು. ಆನೆಗಳು ಐನೂರೈದು ಸಾವಿರ, ಕುದುರೆಯ ಪಾಯದಳ ಎಂಟು ಸಾವಿರವು, ಎರಡು ಸಾವಿರ ರಥವು, ಇದು ನಮ್ಮ ಶತ್ರು ಸೇನೆಯ- ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯ ಪರಿಶೇಷ/ ಉಳಿದ ಭಾಗ'. 

ದೇವ ಕಂಡಿರೆ ಕುರುಪತಿಯ ಮಾ
ಯಾವಿಡಂಬನವಿದ್ಯೆಯನು ನಿ
ಷ್ಠೀವನಾವಿರ್ಭೂತ ಸಲಿಲಸ್ತಂಭ ಡಂಬರವ |
ಆವುದಿಲ್ಲಿಯ ವಿಧಿಯ ಸಮರ
ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿಷಯ ತಪ್ಪದೆ
ನೀವು ಬೆಸಸುವುದೆಂದನರಸನು ದೇವಕೀಸುತನ  || ೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದೇವ ಕಂಡಿರೆ ಕುರುಪತಿಯ ಮಾಯಾವಿಡಂಬನ ವಿದ್ಯೆಯನು, ನಿಷ್ಠೀವನು (ನಿಷ್ಠಾವಂತ)+ ಆವಿರ್ಭೂತ(ಹುಟ್ಟಿದ, ಸೃಷ್ಠಿಸಿದ; ಕಣ್ಣಿಗೆಕಾಣುವಂತಹ, ಸ್ವಯಂವ್ಯಕ್ತ ) ಸಲಿಲಸ್ತಂಭ ಡಂಬರವ(ತೋರಿಕೆ, ಢಂಭ ೨ ಹೆಮ್ಮೆ, ಅಹಂಕಾರ) ಆವುದು+ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಧಿಯ ಸಮರ(ಯುದ್ಧ) ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿಷಯ(ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮ) ತಪ್ಪದೆ ನೀವು ಬೆಸಸುವುದೆಂದನು+ ಅರಸನು ದೇವಕೀಸುತನ
ಅರ್ಥ:ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೇವಕೀಸುತ ಕೃಷ್ನನನ್ನು ಕುರಿತು,'ದೇವ ಕುರುಪತಿ ಕೌರವನ ಮಾಯಾವಿಡಂಬನ ವಿದ್ಯೆಯೆನ್ನು ಕಂಡಿರಾ! ಕ್ಷತ್ರಿಯ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ಕೌರವನು, ತಾನು ಕಲಿತು  ಕಣ್ಣಿಗೆಕಾಣುವಂತಹ, ಜಲಸ್ತಂಭದ ಢಂಭ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಿರಾ?  ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಸಮರ ಕ್ರಮ ಯಾವುದು, ತಪ್ಪದೆ ನೀವು ಹೇಳುವುದು,' ಎಂದನು.

ಕೃಷ್ಣನ ಯುದ್ಧ ನೀತಿ
ಭರತವಂಶಲಲಾಮ ಕೇಳ್ ನೃಪ
ವರರ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಟಕದಿನು
ತ್ತರಿಸುವುದು ಕಂಟಕವ ಮಾಯಾವಿಗಳ ವಿದ್ಯೆಗಳ |
ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಮಾಯೆಯಿಂ ಪ್ರತಿ
ಗರಳದಲಿ ಗರಳವನು ಮಾಯಾ
ಪರರು ಮಾಯೋಪಾಯವಧ್ಯರು ಭೂಪ ಕೇಳೆಂದ   || ೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಭರತವಂಶಲಲಾಮ(ಲಲಾಮ= ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಕೇಳ್ ನೃಪವರರ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಟಕದಿಂ+ ನ+ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಕಂಟಕವ ಮಾಯಾವಿಗಳ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಮಾಯೆಯಿಂ; ಪ್ರತಿಗರಳದಲಿ ಗರಳವನು(ಗರಳ= ವಿಷ) ಮಾಯಾಪರರು ಮಾಯೋಪಾಯವಧ್ಯರು ಭೂಪ ಕೇಳೆಂದ.
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ನನು,'ಭರತವಂಶ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಧರ್ಮಜನೇ ಕೇಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಜರ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಟಕವನ್ನು ಕಂಟಕದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುವುದು.  ಮಾಯಾವಿಗಳ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪರಿಹರಿಸುವುದು; ವಿಷವನ್ನು ಪ್ರತಿವಿಷದಿಂದ ತೆಗೆಯಬೇಕು.  ಮಾಯಾಪರರಾದವರು ಮಾಯ ಉಪಾಯದಿಂದ ವಧ್ಯರು/ಸಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರು, ರಾಜನೇ ಕೇಳು ಎಂದ.

ಮರಣವೆಂದಿಂಗಾಗದಂತಿರೆ
ವರವ ಕೊಂಡು ಹಿರಣ್ಯಕಾಸುರ
ಸುರನರೋರಗರನು ವಿಭಾಡಿಸಿ ಧರ‍್ಮಪದ್ಧತಿಗೆ |
ಧರಧುರವ ಮಾಡಿದಡೆ ನರಕೇ
ಸರಿಯ ರೂಪಿನೊಳಾದಿವಿಶ್ವಂ
ಭರನು ಗೆಲಿದನು ಮಾಯೆಯನು ಮಾಯಾಭಿಯೋಗದಲಿ || ೭||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಮರಣವೆಂದಿಂಗೂ+ ಆಗದಂತಿರೆ ವರವ ಕೊಂಡು ಹಿರಣ್ಯಕ+ ಅಸುರ ಸುರ ನರ+ ಓರಗರನು ವಿಭಾಡಿಸಿ(ಆಕ್ರಮಿಸಿ) ಧರ್ಮಪದ್ಧತಿಗೆ ಧರಧುರವ (ಆರ್ಭಟ,ಕೋಲಾಹಲ) ಮಾಡಿದಡೆ ನರಕೇಸರಿಯ ರೂಪಿನೊಳು+ ಆದಿವಿಶ್ವಂಭರನು ಗೆಲಿದನು ಮಾಯೆಯನು ಮಾಯಾಭಿಯೋಗದಲಿ. 
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನ ಹೇಳಿದನು,'ಅಸುರ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವು ಮರಣವು ತನಗೆ ಎಂದಿಂಗೂ ಆಗದಂತೆ ವರವನ್ನು ಪಡದುಕೊಂಡು, ಸುರರು ನರರು ನಾಗರುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಧರ್ಮಪದ್ಧತಿಗೆ ಆರ್ಭಟ,ಕೋಲಾಹಲದಿಂದ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಿದಾಗ,  ಆದಿವಿಶ್ವಂಭರನು/ ವಿಷ್ಣುವು ಅವನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ನರಸಿಂಹ ರೂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯೆಯ ಅಭಿಯೋಗದಲ್ಲಿ/ ಮಾಯಾರೂಪದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಗೆದ್ದನು.' 

ಲಲಿತ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವ
ನಳಿದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾಲನೇಮಿಯ
ತಲೆಯ ಕೊಂಡನು ಚಕ್ರದಲಿ ದೈತ್ಯಾರಿ ಪೂರ್ವದಲಿ
ಬಲನ ಜಂಭನ ವೃತ್ರನನು ಶೃಂ
ಖಳಿತ ಮಾಯರ ಮಾಯೆಯಿಂದವೆ
ಬಲವಿರೋಧಿ ವಿಭಾಡಿಸಿದನವನೀಶ ಕೇಳೆಂದ ೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಲಲಿತ (ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ) ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನು+ ಅಳಿದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾಲನೇಮಿಯ ತಲೆಯ ಕೊಂಡನು ಚಕ್ರದಲಿ ದೈತ್ಯಾರಿ ಪೂರ್ವದಲಿ ಬಲನ ಜಂಭನ ವೃತ್ರನನು ಶೃಂಖಳಿತ ಮಾಯರ ಮಾಯೆಯಿಂದವೆ ಬಲವಿರೋಧಿ ವಿಭಾಡಿಸಿದನು+ ಅವನೀಶ (ರಾಜನೇ) ಕೇಳೆಂದ. 
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನು,ರಾಜನೇ,'ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ/ಅಹಂಕಾರಿಯಾದ ಕಾಲನೇಮಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ದೈತ್ಯಾರಿ ವಿಷ್ನುವು ಚಕ್ರದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೊಂದನು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ/ಹಿಂದೆ ತಾರಕಾಸುರನ ಪ್ರಧಾನಿ ಬಲನನ್ನೂ, ಜಂಭನನ್ನೂ, ವೃತ್ರನನ್ನೂ ಶೃಂಖಲಿತ/ಕಟ್ಟುವ ಸರಪಳಿಯಂತಿರುವ ಮಾಯಗಾರರ ಮಾಯೆಯಿಂದವಲೆ ಬಲವಿರೋಧಿ ಇಂದ್ರನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಸೋಲಿಸಿದನು,' ಕೇಳು ಎಂದ.

ಹರನ ವರದಲಿ ಹೆಚ್ಚಿ ಭಸ್ಮಾ
ಸುರನು ಶಿವನ ವಿರೋಧಿಸಿದನು
ಬ್ಬರದವನನುರುಹಿದನು ಹರಿ ಮಾಯಾಪ್ರಯೋಗದಲಿ
ಸುರರನರೆಯಾಳಿದನು ಭುವನವ
ನೊರಲಿಸಿದ ರಾವಣನ ರೂಢಿಯ
ಶಿರವ ನರರೂಪಿನಲಿ ಖತಿಯಲಿ ರಾಮ ಖಂಡಿಸಿದ ೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹರನ ವರದಲಿ ಹೆಚ್ಚಿ ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಶಿವನ ವಿರೋಧಿಸಿದನು+ ಉಬ್ಬರದವನನು+ ಉರುಹಿದನು (ಉರುಹು= ಸುಡು) ಹರಿ ಮಾಯಾಪ್ರಯೋಗದಲಿ ಸುರರನು+ ಅರೆಯೆ (ಅರೆಯೆ= ಅರೆಯಲು, ಅರೆ= ಹಿಂಸಿಸು, ತಿಕ್ಕು, ಪುಡಿಮಾಡು)+ ಆಳಿದನು ಭುವನವನ+ ಒರಲಿಸಿದ ರಾವಣನ ರೂಢಿಯ ಶಿರವ ನರರೂಪಿನಲಿ ಖತಿಯಲಿ ರಾಮ ಖಂಡಿಸಿದ.
ಅರ್ಥ:ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಶಿವನ ವರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು/ಸೊಕ್ಕಿ ಶಿವನನ್ನೇ ವಿರೋಧಿಸಿದನು ಸೊಕ್ಕಿದ ಅವನನ್ನು ಹರಿ ಮಾಯಾಪ್ರಯೋಗದಿಂದ/ ಮೋಸದಿಂದ ಸುಟ್ಟನು. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ ಆಳಿದನು ಭುವನವನವನ್ನು ಶೋಕದಿಂದ ಒರಲಿಸಿದ/ಅಳುವಂತೆಮಾಡಿದ ರಾವಣನ ರೂಢಿಯ ಶಿರವ- ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಹತ್ತು ಶಿರಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರೂಪಿನಿಂದ ಬಂದು ಕೋಪದಿಂದ ರಾಮ ಖಂಡಿಸಿದ/ಕತ್ತರಿಸಿದನು. 

ಎಮಗೆ ತಾಯೊಡಹುಟ್ಟಿದನು ನಿ
ರ್ಮಮತೆಯಲಿ ನಿರ್ದಾಟಿಸಿದನಾ
ಕ್ರಮದಲೇ ಕಂಸಂಗೆ ಹಿಂಸಾಕೃತಿಯ ರಚಿಸಿದೆವು  |
ಸಮರದೊಳಗೆ ಸೃಗಾಲನೃಪನಾ
ಕ್ರಮಿಸಿದನು ಠಕ್ಕಿನಲಿ ಮಾಯಾ
ತಿಮಿರವನು ಮಾಯೆಯಲಿ ಗೆಲಿದೆವು ಭೂಪ ಕೇಳೆಂದ || ೧೦||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಮಗೆ ತಾಯ+ ಒಡಹುಟ್ಟಿದನು ನಿರ್ಮಮತೆಯಲಿ ನಿರ್ದಾಟಿಸಿದನು(ನಿರ್+ ದಾಟಿಸಿದೆನು)+ ಆಕ್ರಮದಲೇ ಕಂಸಂಗೆ ಹಿಂಸಾಕೃತಿಯ ರಚಿಸಿದೆವು ಸಮರದೊಳಗೆ, ಸೃಗಾಲನೃಪನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು ಠಕ್ಕಿನಲಿ ಮಾಯಾ ತಿಮಿರವನು ಮಾಯೆಯಲಿ ಗೆಲಿದೆವು ಭೂಪ ಕೇಳೆಂದ. 
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನು,'ಕಂಸನು ನಮಗೆ ತಾಯಿಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನು. ಆದರೆ ದುಷ್ಟನೂ ಮಾಯಾತಂತ್ರದವನೂ ಆದ ಅವನನ್ನು ಕರುಣೆತೋರದೆ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಿಂದ ದಾಟಿಸಿದೆನು. ಆ ಮಾಯಾ ಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಕಂಸನಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದೆವು. ಸೃಗಾಲನೃಪನು ಠಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು;  ಆ ಮಾಯಾ ತಿಮಿರವನು ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಗೆದ್ದೆವು. ಭೂಪನೇ ಕೇಳು,' ಎಂದ. (ಶೃಗಾಲವಾಸುದೇವ ನೃಪ, ಕರವೀರಪುರದ ರಾಜ, ಸೂರ್ಯನ ವರದಿಂದ ದಿವ್ಯ ರಥ,ಅಕ್ಷಯಬತ್ತಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಕೃಷ್ಣನ ಚಕ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಹತನಾದನು.)

ಕಾಲಯವನನ ದಂತವಕ್ರನ
ಸಾಲುವನ ಮಾಗಧನ ನರಕನ
ಸೀಳಿದೆವು ಕೃತಮಾಯರನು ಮಾಯಾಪ್ರಪಂಚದಲಿ |
ಢಾಳರನು ಢವಳರನು ಠಕ್ಕಿನ
ಠೌಳಿಕಾರರನವರ ವಿದ್ಯೆಯ
ಲಾಳಿಗೊಂಡಡೆ ದೋಷವಿಲ್ಲವನೀತ ಕೇಳೆಂದ  || ೧೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕಾಲಯವನನ, ದಂತವಕ್ರನ, ಸಾಲುವನ, ಮಾಗಧನ, ನರಕನ, ಸೀಳಿದೆವು ಕೃತಮಾಯರನು ಮಾಯಾಪ್ರಪಂಚದಲಿ ಢಾಳರನು( ಮೋಸಗಾರ.) ಢವಳರನು(ವಂಚಕ) ಠಕ್ಕಿನ ಠೌಳಿಕಾರರನು(ಸುಳ್ಳುಗಾರ)+ ಅವರ ವಿದ್ಯೆಯಲಿ+ ಆಳಿಗೊಂಡಡೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ+ ಅವನೀತ ಕೇಳೆಂದ
ಅರ್ಥ: ಅವನೀಶ- ಧರ್ಮಜನೇ ಕೇಳು,'ಕಾಲಯವನನ್ನೂ, ದಂತವಕ್ರನನ್ನೂ, ಸಾಲುವನ, ಮಾಗಧನನ್ನೂ, ನರಕಾಸುರನನ್ನೂ, ನಾವು ಸಂಹಾರಮಅಡಿದೆವು. ಮಾಯಕೃತಿಕಾರರನ್ನು ಮಾಯಾಪ್ರಪಂಚದಿಂದಲೇ, ಮೋಸಗಾರರನ್ನು ವಂಚಕರನ್ನು, ಠಕ್ಕಿನ ಸುಳ್ಳುಕಾರರನ್ನು ಅವರ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂದರೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ'ಎಂದ

ದ್ಯೂತ ಮೃಗಯಾವ್ಯಸನವಿವು ನೃಪ
ಜಾತಿಗಾದ ವಿನೋದ ಕಪಟ
ದ್ಯೂತವಿದು ನೃಪಧರ್ಮವೇ ಮಾಯಾಭಿಯೋಗದಲಿ |
ಸೋತಿರಿಳೆಯನದಂತಿರಲಿ ನಿ
ರ್ಭೀತಿಯಲಿ ನಿಮ್ಮರಸಿಯುಟ್ಟುದ
ನೀತ ಸುಲಿಸಿದನಿವನು ಸುಜನನೆ ಭೂಪ ಹೇಳೆಂದ  || ೧೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದ್ಯೂತ ಮೃಗಯಾದಿ+ ವ್ಯಸನವು+ ಇವು ನೃಪಜಾತಿಗೆ+ ಆದ ವಿನೋದ; ಕಪಟ ದ್ಯೂತವು+ ಇದು ನೃಪಧರ್ಮವೇ, ಮಾಯಾ+ ಅಭಿಯೋಗದಲಿ (ಆಕ್ರಮಣ) ಸೋತಿರಿ+ ಇಳೆಯನು(ಭೂಮಿ)+ ಅದಂತಿರಲಿ, ನಿರ್ಭೀತಿಯಲಿ ನಿಮ್ಮ+ ಅರಸಿಯು+ ಉಟ್ಟುದನು+ ಈತ ಸುಲಿಸಿದನು+ ಇವನು ಸುಜನನೆ ಭೂಪ ಹೇಳೆಂದ.
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನು,'ದ್ಯೂತ, ಮೃಗಬೇಟೆ ವ್ಯಸನವು/ಅಭ್ಯಾಸವು- ಇವು ರಾಜರಿಗೆ ಕೇವಲ ವಿನೋದ ಆದ ಕ್ರೀಡೆ. ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಪಟ ದ್ಯೂತವು/ಪಗಡೆಯಾಟವು- ಇದು ರಾಜಧರ್ಮವೇ? ಮಾಯಾ/ಮೋಸದ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ನೀವು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೋತಿರಿ. ಅದು ಹಾಗಿರಲಿ, ನಿರ್ಭೀತಿಯಿಂದ/ನಾಚಿಕ ಇಲ್ಲದೆ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅರಸಿ ದ್ರೌಪದಿಯು ಉಟ್ಟ ಸೀರೆಯನ್ನು ಈತ ಬಿಚ್ಚಿಸಿದನು. ಇವನು ಸುಜನನೆ/ಸಜ್ಜನನೇ?' ರಾಜನೇ ಹೇಳು ಎಂದ.

ಐಹಿಕದ ಸಂಭಾವನೆಯ ಸ
ಮ್ಮೋಹನಕೆ ಮರುಳಾಗಿ ಸುಕೃತ
ದ್ರೋಹವಾಗದಲೇ ಸುಯೋಧನವಧೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ |
ಈ ಹದನ ಬಿನ್ನೈಸಿದೆವು ನೀ
ವಾಹವಕೆ ಧರ‍್ಮಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವ
ನೂಹಿಸಿದಿರೆಂದರಸ ನುಡಿಸಿದನಿತ್ತ ಕುರುಪತಿಯ || ೧೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಐಹಿಕದ ಸಂಭಾವನೆಯ ಸಮ್ಮೋಹನಕೆ ಮರುಳಾಗಿ ಸುಕೃತ ದ್ರೋಹವಾಗದಲೇ! ಸುಯೋಧನವಧೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಈ ಹದನ ಬಿನ್ನೈಸಿದೆವು ನೀವು+ ಆಹವಕೆ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರವನು+ ಊಹಿಸಿದಿರಿ+ ಎಂದು+ ಅರಸ ನುಡಿಸಿದನು+ ಇತ್ತ ಕುರುಪತಿಯ
ಅರ್ಥ: ಈ ಲೋಕದ ಲಾಭ- ಸುಖದ ಸಮ್ಮೋಹನಕ್ಕೆ/ಆಸೆಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ಸುಯೋಧನನ ವಧೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸುಕೃತವಾದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ದ್ರೋಹವಾಗಬಾರದಲ್ಲವೇ! ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಕೃಷ್ಣಾ ನಿಮಗೆ ದರ್ಮ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿಸಲು ಬೇಡಿಕೊಂಡೆವು. ನೀವು ಯುದ್ಧಮಾಡಲು ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ತಿಳಿಸಿದಿರಿ.' ಎಂದು ಅರಸ ಧರ್ಮಜನು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ಇತ್ತ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಕುರುಪತಿ ಕೌರವನನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದನು.

ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಕೃಷ್ಣನ ಕರೆ
ಏಳು ಕೌರವರಾಯ ಸಲಿಲ
ವ್ಯಾಳನೇ ನೀನಕಟ ಜಲದೊಳ
ಗಾಳುವರೆ ಕಾಳಾಯ್ತು ನಿನ್ನಲಿ ಗರುವ ಶಶಿವಂಶ |
ಕಾಳೆಗದೊಳದ್ದಿದೆ ಸಹೋದರ
ಜಾಲ ಪುತ್ರಜ್ಞಾತಿ ಬಂಧು ನೃ
ಪಾಲರನು ನೀ ನೀರೊಳಡಗಿದೆ ಕಷ್ಟವಾಯ್ತೆಂದ   || ೧೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಏಳು ಕೌರವರಾಯ ಸಲಿಲ ವ್ಯಾಳನೇ(ನೀರುಹಾವೇ) ನೀನು+ ಅಕಟ ಜಲದೊಳಗೆ+ ಆಳುವರೆ ಕಾಳಾಯ್ತು ನಿನ್ನಲಿ ಗರುವ (ದೊಡ್ಡ) ಶಶಿವಂಶ ಕಾಳೆಗದೊಳು+ ಅದ್ದಿದೆ ಸಹೋದರಜಾಲ ಪುತ್ರಜ್ಞಾತಿ ಬಂಧು ನೃಪಾಲರನು ನೀ ನೀರೊಳು+ ಅಡಗಿದೆ ಕಷ್ಟವಾಯ್ತೆಂದ.
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನು, 'ನೀರಿನಿಂದ ಏಳು ಕೌರವರಾಯನೇ ನೀನು ನೀರುಹಾವೇ ಅಕಟ! ಜಲದೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುವರೆ? ನಿನ್ನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರವಂಶ ಕೆಟ್ಟಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. ನೀನು ಸಹೋದರಸಮೂಹವನ್ನೂ, ಪುತ್ರಜ್ಞಾತಿಗಳನ್ನೂ, ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ, ನೃಪಾಲರನ್ನೂ,ನಿನ್ನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಸಾಯಿಸಿದೆ.  ನೀನು ಮಾತ್ರಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದಕೊಂಡೆ. ಇದು- ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ ನಿನಗೆ ಕಷ್ಟವು ಮೇಲೆ ಬಾ,' ಎಂದನು.

ಜಾತಿಮಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಂದ
ಖ್ಯಾತಿವಿಖ್ಯಾತಿಗಳು ನಮಗೆನೆ
ಜಾತರಾದೆವು ನಾವು ನಿರ್ಮಳಸೋಮವಂಶದಲಿ  |
ಭೀತಿಯಲಿ ನೀ ನೀರ ಹೊಕ್ಕಡೆ
ಮಾತು ತಾಗದೆ ತಮ್ಮನಕಟಾ
ಬೂತುಗಳ ಕೈಬಾಯ್ಗೆ ಬಂದೈ ತಂದೆ ಕುರುರಾಯ  || ೧೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಜಾತಿಮಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಖ್ಯಾತಿವಿಖ್ಯಾತಿಗಳು ನಮಗೆ+ ಎನೆ ಜಾತರಾದೆವು(ಹುಟ್ಟಿದೆವು) ನಾವು ನಿರ್ಮಳ ಸೋಮವಂಶದಲಿ, ಭೀತಿಯಲಿ ನೀ ನೀರ ಹೊಕ್ಕಡೆ ಮಾತು ತಾಗದೆ ತಮ್ಮನು (ತಮ್ಮನ್ನು- ನಿಮಗೆ)+ ಅಕಟಾ ಬೂತುಗಳ (ನಾಚಕೆಗೆಟ್ಟ ಮಾತು, ವಂಚಕ,ಮೋಸಗಾರ, ಭಂಡ) ಕೈಬಾಯ್ಗೆ ಬಂದೈ ತಂದೆ ಕುರುರಾಯ
ಅರ್ಥ:ಕೃಷ್ಣನು ಮುಂದುವರಿದು,'ಕೇವಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಖ್ಯಾತಿವಿಖ್ಯಾತಿಗಳು ನಮಗೆ ಬರುವುದು ಎನ್ನುವಂತೆ ನಾವು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಚಂದ್ರವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆವು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನೀನು ಯುದ್ಧಮಾಡದೆ ಪ್ರಾಣಭೀತಿಯಿಂದ ನೀರೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕರೆ, ಅಕಟಾ! ನಾಚಕೆಗೆಟ್ಟವನು, ಭಂಡ ಎಂಬ ಮಾತು ತಮ್ಮನ್ನು/ನಿನಗೆ ತಾಗದೆ?  ಲೋಕದ ಜನರ ಕೈಬಾಯಿಗೆ ಬಂದೆಯಲ್ಲಾ (ನಿಂದೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯಲ್ಲಾ) ತಂದೆ ಕುರುರಾಯ' ಎಂದನು.

ನಾಡೊಳರ್ಧವ ಕೊಡದೆ ಹೋದಡೆ
ಬೇಡಿದೈದೂರುಗಳ ಕೊಡುಯೆನ
ಲೇಡಿಸಿದಲೈ ಸೂಚಿಯಗ್ರಪ್ರಮಿತಧಾರುಣಿಯ |
ಕೂಡೆ ನೀ ಕೊಡೆನೆಂದು ದರ್ಪವ
ಮಾಡಿ ಸಕಲ ಮಹೀತಳವ ಹೋ
ಗಾಡಿ ಹೊಕ್ಕೈ ಜಲವನಾವೆಡೆ ನಿನ್ನ ಛಲವೆಂದ  || ೧೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ನಾಡೊಳು+ ಅರ್ಧವ ಕೊಡದೆ ಹೋದಡೆ ಬೇಡಿದ+ ಐದು+ ಊರುಗಳ ಕೊಡು+ ಯೆ+ ಎನಲು+ ಏಡಿಸಿದಲೈ (ಏಡಿಸು=ಅವಹೇಳನ ಮಾಡು.) "ಸೂಚಿಯಗ್ರಪ್ರಮಿತಧಾರುಣಿಯ ಕೂಡೆ" ನೀ ಕೊಡೆನೆಉ+ ಎಂದು ದರ್ಪವಮಾಡಿ ಸಕಲ ಮಹೀತಳವ ಹೋಗಾಡಿ ಹೊಕ್ಕೈ ಜಲವನು+ ಆವೆಡೆ (ಯಾವೆಡೆ - ಎಲ್ಲಿ)ನಿನ್ನ ಛಲ? + ಎಂದ?
ಅರ್ಥ: ಕೃಷ್ನನು,'ನಾನು ಸಂಧಿಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೊಡು ಎಂದಾಗ, ನೀನು ಆಗದು ಎಂದೆ; ಅದನ್ನು ಕೊಡದೆ ಹೋದರೆ ಬೇಡಿದ ಐದು ಊರುಗಳನ್ನಾದರೂ ಕೊಡು ಎಂದು ನಾನು ಎನ್ನಲು ನನಗೆ ಅವಹೇಳನ ಮಅಡಿ "ಸೂಚಿಯಗ್ರಪ್ರಮಿತಧಾರುಣಿಯ ಕೂಡೆ" (ಸೂಜಿಯಮೊಯಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ನೀನು ಕೊಡೆನು" ಎಂದು ದರ್ಪವಮಾಡಿದ. ಈಗ ಸಕಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕೈಬಿಟ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹೊಕ್ಕೆಯಲ್ಲಾ! ಈಗ ನಿನ್ನ ಆ ಛಲ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಯಿತು?' ಎಂದ?

ಧರ್ಮಜನ ಕರೆ
ಹೇಳಿದರಲಾ ಭೀಷ್ಮವಿದುರರು
ಮೇಲುದಾಯದ ತಾಗುಥಟ್ಟನು
ಕೇಳದಖಿಳಾ ಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ತಡೆಗಡಿಸಿ ||
ಕಾಳೆಗದೊಳೊಟ್ಟೈಸಿ ನೀರೊಳು
ಬೀಳುವುದ ನಿನಗಾರು ಬುದ್ಧಿಯ
ಹೇಳಿದರು ನುಡಿ ನುಡಿ ಸುಯೋಧನ ಎಂದನಾ ಭೂಪ || ೧೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹೇಳಿದರಲಾ ಭೀಷ್ಮವಿದುರರು ಮೇಲುದಾಯದ(ಸತ್+ ಸಂ+ ಪ್ರ+ ದಾಯ: ಉತ್ತಮವಾದ ಸಮ್ಪ್ರ ದಾಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ; ದಾಯ- ಪಾಲು) ತಾಗುಥಟ್ಟನು(ಥಟ್ಟು- ಸೇನೆ- ತಾಗು-ಯುದ್ಗ) ಕೇಳದೆ+ ಅಖಿಳ+ ಆಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ತಡೆಗಡಿಸಿ(ತಡೆ+ ಕಡಿಸಿ; ತಡೆದು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ+ ಕಡಿಸಿ) ಕಾಳೆಗದೊಳು+ ಒಟ್ಟೈಸಿ ನೀರೊಳು ಬೀಳುವುದ ನಿನಗಾರು ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳಿದರು ನುಡಿ ನುಡಿ ಸುಯೋಧನ ಎಂದನಾ ಭೂಪ.
ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಜನು,'ಕೌರವನೇ, ಭೀಷ್ಮವಿದುರರು ನಿನಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೂ,ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೂ ಹೇಳಿದರಲ್ಲವೇ, ಅದನ್ನು ಕೇಳದೆ ಎಲ್ಲಾ  ಹನ್ನೊಂದು ಆಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯನ್ನೂ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ಕಾಳೆಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ತಂದು ಕಡಿಸಿ/ ಕೊಲ್ಲಿಸಿ, ಈಗ ನೀರಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಯಾರು ಹೇಳಿದರು? ಸುಯೋಧನಾ, ನುಡಿ ನುಡಿ/ ಹೇಳು ಹೇಳು' ಎಂದನು. 

ಕಂಡೆವಂದೊಬ್ಬನ ಪಲಾಯನ
ಪಂಡಿತನನುತ್ತರನನಾತನ
ಗಂಡ ನೀನಾದೈ ಪಲಾಯನಸಿರಿಯ ಸೂರೆಯಲಿ   |
ಭಂಡರಿಬ್ಬರು ಭೂಮಿಪರೊಳಾ
ಭಂಡನಿಗೆ ನೀ ಮಿಗಿಲು ಸಲಿಲದ
ಕೊಂಡದಲಿ ಹೊಕ್ಕನೆ ವಿರಾಟಜನೆಂದನಾ ಭೂಪ   || ೧೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕಂಡೆವು+ ಅಂದು+ ಒಬ್ಬನ ಪಲಾಯನ ಪಂಡಿತನನು+ ಉತ್ತರನನು+ ಆತನ ಗಂಡ (ಯಜಮಾನ, ಮಿಗಿಲು) ನೀನಾದೈ ಪಲಾಯನ ಸಿರಿಯ (ಸಂಪತ್ತು) ಸೂರೆಯಲಿ ಭಂಡರು+ ಇಬ್ಬರು ಭೂಮಿಪರೊಳು(ರಾಜವಂಶದವರು)+ ಆ ಭಂಡನಿಗೆ ನೀ ಮಿಗಿಲು ಸಲಿಲದ ಕೊಂಡದಲಿ ಹೊಕ್ಕನೆ ವಿರಾಟಜನು+ ಎಂದನು+ ಆ ಭೂಪ.
ಅರ್ಥ:ಧರ್ಮಜನು,'ಅಯ್ಯಾ ಕೌರವಾ, ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬನ ಪಲಾಯನ ಪಂಡಿತನಾದ ಉತ್ತರನನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೆವು. ಈಗ ಆತನ ಗಂಡ ನೀನಾದೆಯಲ್ಲಾ! ಪಲಾಯನವೆಂಬ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸೂರೆಹೊಡೆಯವುದರಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ಭಂಡರು ಇಬ್ಬರು; ಆ ಮೊದಲ ಭಂಡ ಉತ್ತರನಿಗಿಂತ ನೀನು ಹಚ್ಚಿನ ಭಂಡ! ಏಕೆಂದರೆ ವಿರಾಟಜ ಉತ್ತರನು ನೀರಿನ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕನೆ? ಇಲ್ಲ. ಎಂದನು,'

ಅಡವಿಯೇ ನೆಲೆ ಪಾಂಡುಸುತರಿಗೆ
ಕೊಡೆನು ಧರಣಿಯನೆಂದು ಖಡುಗವ
ಜಡಿದೆಲಾ ನಿನ್ನೋಲಗದ ನಾರಿಯರ ಸಮ್ಮುಖದಿ  |
ಖಡುಗವನು ಕಳನೊಳಗೆ ಹಾಯಿಕಿ
ನಡುಗೊಳನ ನೀನೋಡಿ ಹೊಕ್ಕಡೆ
ಮಡದಿಯರು ತಮತಮಗೆ ನಗರೇ ಹೊಯ್ದು ಕರತಳವ || ೧೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅಡವಿಯೇ ನೆಲೆ ಪಾಂಡುಸುತರಿಗೆ ಕೊಡೆನು ಧರಣಿಯನೆಂದು ಖಡುಗವ ಜಡಿದೆಲಾ ನಿನ್ನ+ ಓಲಗದ(ಸಭೆ) ನಾರಿಯರ ಸಮ್ಮುಖದಿ ಖಡುಗವನು ಕಳನೊಳಗೆ ಹಾಯಿಕಿ ನಡುಗೊಳನ ನೀನು+ ಓಡಿ ಹೊಕ್ಕಡೆ ಮಡದಿಯರು ತಮತಮಗೆ ನಗರೇ ಹೊಯ್ದು ಕರತಳವ(ಅಂಗೈ + ಅಂಗೈ, ಹೊಯ್ದು = ತಟ್ಟಿ)
ಅರ್ಥ:ಧರ್ಮಜನು,'ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಡವಿಯೇ ನೆಲೆ- ವಾಸ; ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೌರುಷದಿಂದ ನಿನ್ನ ರಾಜಸಭೆಯ ನಾರಿಯರ ಎದುರಿಗೆ ಖಡ್ಗವನು ಜಡಿದೆಲಾ/ಕುಟ್ಟಿದೆಯಲ್ಲಾ! ಈಗ ಖಡ್ಗವನ್ನು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಎಸೆದು, ನೀನು ಓಡಿಹೊಗಿ ಕೊಳದ ನಡುವೆ ಹೊಕ್ಕು ಅಡಗಿದರೆ ನಿನ್ನ ಮಡದಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಕೈ ಕೈತಟ್ಟಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ನಗವುದಿಲ್ಲವೇ? ' ಎಂದನು.

ಜೀವಸಖ ರಾಧೇಯನಾತನ
ಸಾವಿನಲಿ ನೀನುಳಿದೆ ಸೋದರ
ಮಾವ ಶಕುನಿಯ ಸೈಂಧವನ ದುಶ್ಶಾಸನಾದಿಗಳ |
ಸಾವಿನಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜೀವನ
ಜೀವನವೆ ಜೀವನನಿವಾಸವಿ
ದಾವ ಗರುವಿಕೆ ಕೊಳನ ಹೊರವಡು ಕೈದುಗೊಳ್ಳೆಂದ || ೨೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ಜೀವಸಖ ರಾಧೇಯನು+ ಆತನ ಸಾವಿನಲಿ ನೀನು+ ಉಳಿದೆ ಸೋದರಮಾವ ಶಕುನಿಯ, ಸೈಂಧವನ, ದುಶ್ಶಾಸನಾದಿಗಳ ಸಾವಿನಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜೀವನ ಜೀವನವೆ, ಜೀವನನಿವಾಸವು+ ಇದಾವ ಗರುವಿಕೆ (ಘನತೆ) ಕೊಳನ ಹೊರವಡು ಕೈದುಗೊಳ್ಳು (ಕೈದು= ಆಯುಧ, ಕೊಳ್ಳು= ತೆಗೆದುಕೊ)+ ಎಂದ. 
ಅರ್ಥ:ಧರ್ಮಜನು ಕೌರವನಿಗೆ,'ರಾಧೇಯ ಕರ್ಣನು ನಿನ್ನ ಜೀವಸಖನು. ಆತನ ಸಾವನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ನೀನು ಬದುಕಿ ಉಳಿದೆ. ಸೋದರಮಾವನಾದ ಶಕುನಿಯನ್ನು, ನಿನ್ನ ತಂಗಿಯ ಗಂಡ ಸೈಂಧವನನ್ನು, ದುಶ್ಶಾಸನ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ನೂಕಿ ನೀನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡೆ; ಆ ಜೀವನ ಒಂದು ಜೀವನವೆ? ಜೀವನದ ನಿವಾಸವು- ಹೀಗೆ ಬದುಕಿರುವುದು ಇದು ಯಾವ ಗೌರವವುಳ್ಳದ್ದು? ಹೀನಾಯ ಜೀವನವು. ಕೌರವಾ ಕೊಳದಿಂದ ಹೊರಹೊರಡು; ಆಯುಧ ತೆಗೆದುಕೊ,' ಎಂದ. 

ಓಡಿ ಕೈದುವ ಹಾಯ್ಕಿ ಕಳನೊಳು
ಹೇಡಿಗರ ಹಿಡಿದಳುಕಿ ಬದುಕಿದ
ಗೂಡಿಹುದೆ ಗರುವಾಯಿಯಲಿ ಕಲ್ಪಾಂತಪರಿಯಂತ  |
ಓಡಿ ಪಾತಾಳವನು ಹೊಕ್ಕಡೆ
ಕೂಡೆ ಸಂಧಿಸಿ ನಿನ್ನ ಬೇಂಟೆಯ
ನಾಡದಿಹ ಠಾವುಂಟೆ ಕುರುಪತಿ ಕೈದುಗೊಳ್ಳೆಂದ  || ೨೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ಓಡಿ ಕೈದುವ ಹಾಯ್ಕಿ(ಆಯುಧವನ್ನು ಹಾಕಿ)  ಕಳನೊಳು(ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ) ಹೇಡಿಗರ ಹಿಡಿದು+ ಅಳುಕಿ(ಹೆದರಿ) ಬದುಕಿದ ಗೂಡಿಹುದೆ, ಗರುವಾಯಿಯಲಿ ಕಲ್ಪಾಂತ ಪರಿಯಂತ ಓಡಿ ಪಾತಾಳವನು ಹೊಕ್ಕಡೆ ಕೂಡೆ ಸಂಧಿಸಿ ನಿನ್ನ ಬೇಂಟೆಯನು+ ಆಡದಿಹ ಠಾವು+ ಉಂಟೆ (ಸ್ಥಳ ಇದೆಯೇ) ಕುರುಪತಿ ಕೈದುಗೊಳ್ಳು+ ಎಂದ 
ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಜನು,'ಕೌರವಾ, ನೀನು ಆಯುಧವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಓಡಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಡಿಗರಂತೆ ಹೆದರಿ ಓಡುಹೋಗಿ ಬದುಕಲು ಹಿಡಿಯುವ ಗೂಡು ಇರುವುದೆ? ದೊಡ್ಡತನವಿದ್ದೂ ನಾಲ್ಕುಯುಗಗಳ ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದ ಪರ್ಯಂತ ಓಡಿಹೋಗಿ, ಪಾತಾಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕರೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಹುಡುಕಿ ಸಂಧಿಸಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಆಡದಿರುವ ಸ್ಥಳ ಇದೆಯೇ? ಕುರುಪತಿಯೇ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿ, ಎಂದ.

ಭರತ ನಹುಷ ಯಯಾತಿ ನಳ ಸಂ
ವರಣ ಸಗರ ದಿಳೀಪ ನೃಗ ರಘು
ವರ ಪುರೂರವ ದುಂದುಮಾರ ಭಗೀರಥಾದಿಗಳು  |
ಧರಣಿಪಾಲರನಂತಸಮರದೊ
ಳರಿಬಲವ ಸವರಿದರು ನಿನ್ನವೊ
ಲುರುಳಿದವರಾರುದಕದಲಿ ನೃಪ ಕೈದುಗೊಳ್ಳೆಂದ  || ೨೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಭರತ ನಹುಷ ಯಯಾತಿ ನಳ ಸಂವರಣ ಸಗರ ದಿಳೀಪ ನೃಗ ರಘುವರ ಪುರೂರವ ದುಂದುಮಾರ ಭಗೀರಥ+ ಆದಿಗಳು ಧರಣಿಪಾಲರು+ ಅನಂತ(ಬಹುಕಾಲ) ಸಮರದೊಳು+ ಅರಿಬಲವ ಸವರಿದರು ನಿನ್ನವೊಲು+ ಉರುಳಿದವರು+ ಆರು+ ಉದಕದಲಿ(ನೀರಿನಲ್ಲಿ) ನೃಪ ಕೈದುಗೊಳ್ಳು+ ಎಂದ.
ಅರ್ಥ: ಭರತ, ನಹುಷ, ಯಯಾತಿ, ನಳ, ಸಂವರಣ, ಸಗರ, ದಿಲೀಪ, ನೃಗ, ರಘುವರ, ಪುರೂರವ, ದುಂದುಮಾರ, ಭಗೀರಥ, ಮೊದಲಾದ ಧರಣಿಪಾಲರು/ರಾಜರು ಅನಂತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸವರಿದರು. ಆದರೆ ನಿನ್ನಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉರುಳಿದವರು/ ಬಿದ್ದವರು ಯಾರು?ರಾಜನೇ ಕೈದುವನ್ನು ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೋ, ಮೇಲೆ ಬಾ, ಎಂದ.

ಕೊಳನ ಬಿಡು ಕಾದೇಳು ಹಿಂದಣ
ಹಳಿವ ತೊಳೆ ಹೇರಾಳ ಬಾಂಧವ
ಬಳಗ ಭೂಮೀಶ್ವರರ ಬಹಳಾಕ್ಷೋಹಿಣೀದಳವ |
ಅಳಿದ ಕೀರ್ತಿಯ ಕೆಸರ ತೊಳೆ ಭೂ
ವಳಯಮಾನ್ಯನು ದೈನ್ಯವೃತ್ತಿಯ
ಬಳಸುವರೆ ಸುಡು ಮರುಳೆ ಕುರುಪತಿ ಕೈದುಗೊಳ್ಳೆಂದ   || ೨೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕೊಳನ ಬಿಡು ಕಾದು(ಯುದ್ಧಮಾಡು)+ ಏಳು ಹಿಂದಣ ಹಳಿವ(ತೆಗಳು, ಅವಮಾನ) ತೊಳೆ ಹೇರಾಳ(ಬಹಳ) ಬಾಂಧವ ಬಳಗ ಭೂಮೀಶ್ವರರ ಬಹಳ+ ಅಕ್ಷೋಹಿಣೀ ದಳವ ಅಳಿದ (ಕೊಂದ) ಕೀರ್ತಿಯ ಕೆಸರ ತೊಳೆ, ಭೂವಳಯ ಮಾನ್ಯನು ದೈನ್ಯವೃತ್ತಿಯ ಬಳಸುವರೆ ಸುಡು ಮರುಳೆ ಕುರುಪತಿ ಕೈದುಗೊಳ್ಳು+ ಎಂದ 
ಅರ್ಥ:ಧರ್ಮಜನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ,ಕೌರವಾ, ಕೊಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲೆಬಂದು ಯುದ್ಧಮಾಡು. ಏಳು. ಹಿಂದಿನ ಬಾಂಧವನ್ನು ಕೊಂದ ದೋಷವನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊ. ಹೇರಾಳ ಬಾಂಧವರನ್ನೂ, ಬಂಧುಬಳಗದವರನ್ನೂ, ಭೂಮೀಶ್ವರರನ್ನೂ, ಬಹಳ ಅಕ್ಷೋಹಿಣೀ ಸೈನಿಕರನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯಕೆಸರನ್ನು/ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ತೊಳೆದುಹಾಕು. ಭೂವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯನು/ ಗೌರವವುಳ್ಳವನು, ಹೀಗೆ ದೈನ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವರೆ?  ಸುಡು ಈ ಹೇಡಿತನದ ಬಾಳನ್ನು! ಮರುಳೆ ಕುರುಪತಿ ಕೈದುವನ್ನು ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊ,' ಎಂದ.

ಭೀಮನ ಮೂದಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಭಟ
ವಿಷವನಿಕ್ಕಿದೆ ಹಾವಿನಲಿ ಬಂ
ಧಿಸಿದೆ ಮಡುವಿನೊಳಿಕ್ಕಿ ಬಳಿಕು
ಬ್ಬಸವ ಮಾಡಿದೆ ಹಿಂದೆ ಮನಮುನಿಸಾಗಿ ಬಾಲ್ಯದಲಿ |
ವಸತಿಯಲಿ ಬಳಿಕಗ್ನಿದೇವರ
ಪಸರಿಸಿದೆ ಪುಣ್ಯದಲಿ ನಾವ್ ಜೀ
ವಿಸಿದೆವಡಗಿದಡಿನ್ನು ಬಿಡುವೆನೆಯೆಂದನಾ ಭೀಮ   || ೨೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ವಿಷವನು+ ಇಕ್ಕಿದೆ(ಇಕ್ಕು- ಹಾಕು) ಹಾವಿನಲಿ ಬಂಧಿಸಿದೆ ಮಡುವಿನೊಳು+ ಇಕ್ಕಿ ಬಳಿಕ+ ಉಬ್ಬಸವ (ಉಸಿರುಕಟ್ಟು) ಮಾಡಿದೆ ಹಿಂದೆ ಮನಮುನಿಸಾಗಿ (ದ್ವೇಷ ಮುನಿಸು=ಸಿಟ್ಟು) ಬಾಲ್ಯದಲಿ, ವಸತಿಯಲಿ(ಮನೆಯಲ್ಲಿ) ಬಳಿಕ+ ಅಗ್ನಿದೇವರ ಪಸರಿಸಿದೆ, ಪುಣ್ಯದಲಿ ನಾವ್ ಜೀವಿಸಿದೆವು+ ಅಡಗಿದಡೆ+ ಇನ್ನು ಬಿಡುವೆನೆ? ಯೆಂದನು+ ಆ ಭೀಮ
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನು ಕೌರವನನ್ನು ಕುರಿತು,'ಹಿಂದೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸುಕೆಟ್ಟು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನನಗೆ ವಿಷವನ್ನು ಹಾಕಿದೆ; ಬಳಿಕ ನನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಹಾವಿನ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದೆ. ಕೈಕಾಲು ಕಟ್ಟಿ ಮಡುವಿಗೆ ಹಾಕಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ನಂತರ ನಾವು ಇದ್ದ ಅರಗಿನ ಮನಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವರ/ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಹಚ್ಚಿಸಿದೆ. ನಮ್ಮ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ನಾವವು ಬದುಕಿದೆವು. ಈಗ ಅಡಗಿದರೆ ಇನ್ನು ಬಿಡುವೆನೆ?' ಎಂದನು. 

ಎಲವೊ ರಾಯನ ಪಟ್ಟದರಸಿಯ
ಸುಲಿಸಿದಾ ಛಲವೆಲ್ಲಿ ಹಗೆಗಳ
ಹಳುವದಲಿ ಹೊಗಿಸಿದೆನೆನಿಪ ಸುಮ್ಮಾನ ತಾನೆಲ್ಲಿ |
ಖಳ ಶಿರೋಮಣಿ ನಿನ್ನ ತಲೆಗೂ
ದಲಲಿ ಕೈಗಳ ಕಟ್ಟಿ ಖೇಚರ
ನೆಳೆಯೆ ಬಿಡಿಸಿದರಾರು ಕೌರವ ಎಂದನಾ ಭೀಮ || ೨೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಲವೊ ರಾಯನ ಪಟ್ಟದ+ ಅರಸಿಯ ಸುಲಿಸಿದ+ ಆ ಛಲವೆಲ್ಲಿ, ಹಗೆಗಳ ಹಳುವದಲಿ ಹೊಗಿಸಿದೆನು+ ಎನಿಪ ಸುಮ್ಮಾನ ತಾನೆಲ್ಲಿ, ಖಳ(ದುಷ್ಟ) ಶಿರೋಮಣಿ (ಶ್ರೇಷ್ಠ, ದುಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ) ನಿನ್ನ ತಲೆಗೂದಲಲಿ ಕೈಗಳ ಕಟ್ಟಿ ಖೇಚರನು(ಗಂಧರ್ವ)+ ಎಳೆಯೆ ಬಿಡಿಸಿದರು+ ಆರು ಕೌರವ, ಎಂದನು+ ಆ ಭೀಮ.
ಅರ್ಥ:ಕೌರವನು ಧರ್ಮಜನ ಮಾತಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಬಾರದಿರಲು, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಭೀಮನು, 'ಎಲವೊ ಧರ್ಮರಾಯನ ಪಟ್ಟದ ರಾಣಿಯ ಸೀರೆಯನನು ಸುಲಿಸಿದ/ಬಿಚ್ಚಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಆ ಛಲವು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಯಿತು? ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗಿಸಿದೆನು ಎನ್ನುವ ಸುಮ್ಮಾನ/ಅಹಂಕಾರ ತಾನು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಯಿತು? ಖಳ ಶಿರೋಮಣಿಯೇ, ನಿನ್ನ ತಲೆಗೂದಲಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ, ಗಂಧರ್ವನು ಎಳೆದುಕೊಂಉ ಹೋದಾಗ ಬಿಡಿಸಿದರು ಯಅರು ಕೌರವ? ಎಂದನು. 

ಭೀಮನೆನೆ ಭುಗಿಲೆಂಬ ರೋಷದ
ತಾಮಸವ ಬೀಳ್‌ಕೊಟ್ಟೆಲಾ ನಿ
ರ್ನಾಮವಾದುದೆ ಬಿರುದು ಪಾಂಡವತಿಮಿರರವಿಯೆಂಬ |
ಭೀಮವನದಾವಾಗ್ನಿ ಹೊರವಡು
ಭೀಮಭಾಸ್ಕರರಾಹು ಹೊರವಡು
ಭೀಮಗರ್ಜನೆ ಮಧುರಗೀತವೆ ನೃಪತಿಯೇಳೆಂದ  || ೨೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಭೀಮನು+ ಎನೆ ಭುಗಿಲೆಂಬ ರೋಷದ ತಾಮಸವ ಬೀಳ್‌-ಕೊಟ್ಟೆಲಾ (ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಾ), ನಿರ್ನಾಮವಾದುದೆ ಬಿರುದು ಪಾಂಡವತಿಮಿರರವಿಯೆಂಬ; ಭೀಮವನ-ದಾವಾಗ್ನಿ ಹೊರವಡು, ಭೀಮಭಾಸ್ಕರರಾಹು ಹೊರವಡು, ಭೀಮಗರ್ಜನೆ ಮಧುರಗೀತವೆ ನೃಪತಿಯೆ+ ಏಳು+ ಎಂದ 
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನು,'ಕೌರವಾ, ಭೀಮ ಎಂದರೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಭುಗಿಲೆಂದು ರೋಷಪಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾಮಸ ಗುಣವನ್ನು ಬೀಳುಕೊಟ್ಟೆಯಲಾ!   ಪಾಂಡವತಿಮಿರರವಿಯೆಂಬ- ಪಾಂಡವರೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಎಂಬ ನಿನ್ನ ಬಿರುದು ನಿರ್ನಾಮವಾದುದೆ- ಇಲ್ಲವಾಯಿತೇ?; ಭೀಮವನ-ದಾವಾಗ್ನಿ ಹೊರವಡು- ಭೀಮನೆಂಬ ವನವನ್ನು ಸುಡುವ ಕಾಢುಕಿಚ್ಚೇ, ಹೊರಗೆ ಬಾ! ಭೀಮಭಾಸ್ಕರರಾಹು ಹೊರವಡು- ಭೀಮನೆಂಬ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ರಾಹು ಎಂದು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೌರವನೇ ಹೊರಗೆ ಬಾ!, ಭೀಮಗರ್ಜನೆ ಮಧುರಗೀತವೆ ನೃಪತಿಯೆ- ಭೀಮನ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಅಲಕ್ಷದಿಂದ ಮಧುರ ಗೀತೆ ಎನ್ನುವ ನೃಪತಿಯೇ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ಏಳು,' ಎಂದ.

ಕೆಡಹಿ ದುಶ್ಶಾಸನನ ರಕುತವ
ಕುಡಿದವನು ತಾನಲ್ಲಲೇ ನಿ
ನ್ನೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನೂರ ನುಂಗಿದ ಕಾಲಯಮನಲ್ಲಾ  |
ಅಡಗಿದಡೆ ಬಿಡುವೆನೆ ಭಯಜ್ವರ
ಹಿಡಿದ ನಿನ್ನನು ಸೆಳೆದು ರಣದಲಿ
ತೊಡೆಯ ಕಳುಚವ ಮೃತ್ಯು ಭೀಮನ ಕಯ್ಯ ನೋಡೆಂದ   || ೨೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕೆಡಹಿ ದುಶ್ಶಾಸನನ ರಕುತವ ಕುಡಿದವನು ತಾನಲ್ಲಲೇ, ನಿನ್ನೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನೂರ ನುಂಗಿದ ಕಾಲಯಮನಲ್ಲಾ (ಮೃತ್ಯು), ಅಡಗಿದಡೆ ಬಿಡುವೆನೆ ಭಯಜ್ವರ ಹಿಡಿದ ನಿನ್ನನು ಸೆಳೆದು ರಣದಲಿ(ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ) ತೊಡೆಯ ಕಳುಚವ ಮೃತ್ಯು ಭೀಮನ ಕಯ್ಯ ನೋಡೆಂದ.
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನು,'ದುರ್ಯೋಧನಾ, ನಿನ್ನ ತಮ್ಮ ದುಶ್ಶಾಸನನನ್ನು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಡವಿಕೊಂದು, ಅವನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದವನು ತಾನಲ್ಲವೇನೋ-ಲೇ! ನಿನ್ನೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನೂರಜನ ನಿನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ನುಂಗಿದ ಕಾಲಯಮನು ನಾನಲ್ಲವಾ!, ಅಡಗಿದರೆ ಬಿಡುವೆನೆ? ಭಯದ ಜ್ವರಹಿಡಿದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸೆಳೆದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕಳುಚವ ಮೃತ್ಯು ಭೀಮನ ಕಯ್ಯನ್ನು ನೋಡು,' ಎಂದ.

ಜಲವಹೊಕ್ಕನ ಹುಲ್ಲ ಕಚ್ಚಿದ
ಖಳನ ತರುಗಿರಿಶಿಖರದಲಿ ಕಾ
ಲ್ದೊಳಸಿದನ ವಲ್ಮೀಕಸಂಗತನನು ನಿರಾಯುಧನ
ಕೊಲುವುದನುಚಿತವೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರವ
ತಿಳಿದು ನಂಬಿದೆ ನಿನ್ನನೊಬ್ಬನ
ಕೊಲುವುದಕೆ ಶ್ರುತಶಾಸ್ತ್ರರಾವಲ್ಲೆಂದನಾ ಭೀಮ ೨೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಜಲವಹೊಕ್ಕನ, ಹುಲ್ಲ ಕಚ್ಚಿದ ಖಳನ, ತರುಗಿರಿ ಶಿಖರದಲಿ ಕಾಲ್ದೊಳಸಿದನ, ವಲ್ಮೀಕ (ಹುತ್ತ) ಸಂಗತನನು, ನಿರಾಯುಧನ ಕೊಲುವುದು+ ಅನುಚಿತವೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರವ ತಿಳಿದು ನಂಬಿದೆ, ನಿನ್ನನು+ ಒಬ್ಬನ ಕೊಲುವುದಕೆ ಶ್ರುತಶಾಸ್ತ್ರರು(=ಶಾಸ್ತ್ರ+ ಶ್ರುತರು= ಕೇಳಿ ತಿಳಿದವರು)+ ಆವಲ್ಲ(ನಾವಲ್ಲ)+ ಎಂದನು ಆ ಭೀಮ.
ಅರ್ಥ: ಭೀಮನು,'ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕವನನ್ನು, ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡ ದುಷ್ಟನನ್ನು, ಮರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡವನನ್ನು. ಹುತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವನನ್ನು, ನಿರಾಯುಧನಾದವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅನುಚಿತವು- ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ, ಅಧರ್ಮವು ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ನಂಬಿದೆ - ನೀಇನಲ್ಲ ಹೊಕ್ಕಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರಾ ಆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು (ಶ್ರುತ)ಕೇಳಿತಿಳಿದವರು ನಾವಲ್ಲ.' (ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆ ನಿಯಮಗಳು ನಮಗಿಲ್ಲ) ಎಂದನು.

ರನ್ನನ ಗದಾಯುದ್ಧದ ಭಾಗ

ಭೀಮನ ಮೂದಲಿಕೆ
ಅರಸನಲಿ ಹಗೆಯಿಲ್ಲ ಯಮಳರು
ತರಳರಲಿ ಮುನಿಸಿಲ್ಲ ಫಲುಗುಣ
ನರೆವಿರೋಧಿ ಸಗರ್ವಿ ಭೀಮನ ಬಾಡ ಕೊಯ್‌ಕೊಯ್ದು  |
ಮರುಳ ಬಳಗವ ತಣಿಸಿದಡೆ
ಹಿರಿಯರಸರಲಿ ಸಂಧಾನವೆಂಬೈ
ಕುರುಪತಿಯೆ ನೆರೆ ವೈರಿ ಭೀಮನ ಸೀಳಲೇಳೆಂದ   || ೨೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಸನಲಿ ಹಗೆಯಿಲ್ಲ ಯಮಳರು ತರಳರಲಿ(ಚಿಕ್ಕವರು) ಮುನಿಸು+ ಇಲ್ಲ ಫಲುಗುಣನ+ ಅರೆವಿರೋಧಿ ಸಗರ್ವಿ ಭೀಮನ ಬಾಡ(ಮಾಂಸ) ಕೊಯ್‌ ಕೊಯ್ದು ಮರುಳ ಬಳಗವ(ಬಳಗ= ಗುಂಪು) ತಣಿಸಿದಡೆ ಹಿರಿಯ+ ಅರಸರಲಿ ಸಂಧಾನವೆಂಬೈ ಕುರುಪತಿಯೆ ನೆರೆ(ಹೆಚ್ಚು, ದೊಡ್ಡ) ವೈರಿ ಭೀಮನ ಸೀಳಲು+ ಏಳು+ ಎಂದ 
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನು,'ಕೌರವನೇ ನಿನಗೆ ಅರಸ ಧರ್ಮಜನಲ್ಲಿ ವೈರತ್ವವಿಲ್ಲ; ಚಿಕ್ಕವರಾದ ಯಮಳರು- ನಕುಲ ಸಹದೇವರಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಫಲುಗುಣನನುನಿನಗೆ ಅರೆವಿರೋಧಿ; ಗರ್ವಿಷ್ಠನಾದ ಭೀಮನ ಮಾಂಸವನ್ನು ಕೊಯ್ದು ಕೊಯ್ದು ಮರುಳ/ಕ್ರೇತಗಳ ಬಳಗವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ ನಂತರ ಮಾತ್ರಾ, ಹಿರಿಯ ಅರಸ ಧರ್ಮಜನೊಡನೆ ಸಂಧಾನವೆಂಬೆಯಲ್ಲವೇ? ಈಗ ಕುರುಪತಿಯೆ/ಕೌರವನೇ ದೊಡ್ಡ ವೈರಿ ಭೀಮನನ್ನು ಸೀಳಲು ಏಳು,' ಎಂದ.
  
ತನತನಗೆ ಸಾತ್ಯಕಿ ಯಮಳ ಫಲು
ಗುಣರು ಪಂಚದ್ರೌಪದೀನಂ
ದನರು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಸೃಂಜಯ ಸೋಮಕಾದಿಗಳು  |
ಅನುಚಿತವು ಸಲಿಲಪ್ರವೇಶವು
ಜನಪತಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬುದು
ಜನಜನಿತವೆಂದುಲಿದುದೈದೆ ಸಮುದ್ರಘೋಷದಲಿ   || ೩೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ತನತನಗೆ (ತಾವು ತಾವೇ - ಹೇಳಿದರು) ಸಾತ್ಯಕಿ ಯಮಳ ಫಲುಗುಣರು ಪಂಚದ್ರೌಪದೀ ನಂದನರು(ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದುಮಕ್ಕಳು) ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಸೃಂಜಯ ಸೋಮಕಾದಿಗಳು- ಅನುಚಿತವು ಸಲಿಲಪ್ರವೇಶವು (ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗುವುದು) ಜನಪತಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬುದು ಜನಜನಿತವೆಂದು+ ಉಲಿದುದು (ಹೇಳಿದರು)+ ಐದೆ (ಬರಲು, ಬಂದು) ಸಮುದ್ರಘೋಷದಲಿ
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನ ಜೊತೆಗೇ ಅಲ್ಲಿದ್ದ,ಸಾತ್ಯಕಿ, ಯಮಳನಕುಲಸಹದೇವರು, ಫಲುಗುಣನು, ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದುಮಕ್ಕಳು, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ಸೃಂಜಯ, ಸೋಮಕ ಮೊದಲಾದವರು (ಐದೆ-ಬರಲು) ಬಂದು  ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗಿ ಅಡಗುವುದು ರಾಜನಿಗೆ ಅನುಚಿತ ತಾರ್ಯವೆಂಬುದು ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ- ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಾವು ತಾವೇ ಸಮುದ್ರಘೋಷದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.

ಕೌರವನು ಭೀಮನ ಮೂದಲಿಕೆಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮರೆತನು 
ಅರಸ ಕೇಳೈ ನಿನ್ನ ಮಗನು 
ಬ್ಬರಿಸಿದನು ರೋಮಾಂಚದಲಿ ಗ
ಬ್ಬರಿಸುತಧಿಕಕ್ರೋಧಶಿಖಿ ಕರಣೇಂದ್ರಿಯಾದಿಗಳ  |
ತುರುಗಿದಂತಃಖೇದ ಮಂತ್ರಾ
ಕ್ಷರಕೆ ಜವನಿಕೆಯಾದುದೈ ನಿ
ರ್ಭರದ ವೀರಾವೇಶದಲಿ ಪಲ್ಲಟಿಸಿದನು ಭೂಪ || ೩೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಸ ಕೇಳೈ ನಿನ್ನ ಮಗನು+ ಉಬ್ಬರಿಸಿದನು(ಉಬ್ಬರಿಸು- ಹೆಚ್ಚು ಹಿಗ್ಗು, ಉಕ್ಕು,) ರೋಮಾಂಚದಲಿ ಗಬ್ಬರಿಸುತ(ಗಬ್ಬರಿಸು= ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆ,- ತೋಡು. ಆರ್ಭಟಿಸು) + ಅಧಿಕಕ್ರೋಧಶಿಖಿ (ಶಿಖಿ=ಬೆಂಕಿ) ಕರಣೇಂದ್ರಿಯಾದಿಗಳ ತುರುಗಿದ (ತುಂಬಿದ)+ ಅಂತಃಖೇದ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಕೆ ಜವನಿಕೆಯಾದುದೈ(ಜವನಿಕೆ= ತೆರೆ;ಪರದೆ;) ನಿರ್ಭರದ (1. ವೇಗ. 2. ಕ್ರೌರ್ಯ. 3. ಪೂರ್ಣವಾದುದು) ವೀರಾವೇಶದಲಿ ಪಲ್ಲಟಿಸಿದನು(ಚಂಚಲವಾದನು, ತಿರಿಚು, ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸು, ನುಲಿ, ಹಿಂಡು) ಭೂಪ.
ಅರ್ಥ: ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ,'ಅರಸನೇ ಕೇಳಯ್ಯಾ, ಭೀಮನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ರೋಮಾಂಚನ ಹೊಂದಿ ಉಬ್ಬರಿಸಿದನು- ಮೈ ಉಬ್ಬಿತು;  ಅವನು ನೆಲವನ್ನು ಕಾಲಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾ ಅಧಿಕವಾದ ಕ್ರೋಧದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕರಣೇಂದ್ರಿಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ- ತನ್ನ ಅಂತಃ ಕರಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ಕ್ರೋಧದಿಂದ- ಅಂತಃಖೇದದಿಂದ ಜಲಸ್ಥಂಬದ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡ ತೆರೆಬಂದಿತು. ಮನಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟು ಮಂತ್ರವೂ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಸಿಟ್ಟಿನ ಆವೇಗದ ವೀರಾವೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕೌರವನ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಯಿತು.

ಮರೆದುದುದಕಸ್ತಂಭ ಸಲಿಲದ
ಹೊರಗೆ ಬೊಬ್ಬುಳಿಕೆಗಳ ತೆರೆ ನೊರೆ
ದುರುಗಿದವು ಘುಳುಘುಳಿಸಿ ಜಲಬುದ್ಬುದದ ಚೂಣಿಯಲಿ  |
ದುರುದುರಿಪ ಬಿಸುಸುಯ್ಲ ಸೆಕೆಯಲಿ
ಮರುಗಿ ಕುದಿದುದು ನೀರು ಭೀಮನ
ಬಿರುನುಡಿಯ ಬೇಳಂಬದಲಿ ಬೆಂಡಾದನಾ ಭೂಪ   || ೩೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಮರೆದುದು+ ಉದಕಸ್ತಂಭ, ಸಲಿಲದ ಹೊರಗೆ ಬೊಬ್ಬುಳಿಕೆಗಳ ತೆರೆ ನೊರೆದು+ ಉರುಗಿದವು ಘುಳುಘುಳಿಸಿ, ಜಲಬುದ್ಬುದದ ಚೂಣಿಯಲಿ ದುರುದುರಿಪ ಬಿಸುಸುಯ್ಲ ಸೆಕೆಯಲಿ ಮರುಗಿ ಕುದಿದುದು ನೀರು, ಭೀಮನ ಬಿರುನುಡಿಯ ಬೇಳಂಬದಲಿ (ವಿಡಂಬನೆ.) ಬೆಂಡಾದನು ಆ ಭೂಪ.
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯ ಹೇಳಿದ,'ಕೌರವನಿಗೆ ಜಲಸ್ತಂಭ ಮಂತ್ರವು ಮರೆತುಹೋಯಿತು. ಸರೋವರದ ನೀರಿನ ಹೊರಗೆ ಬೊಬ್ಬುಳಿಕೆಗಳ-ಕೌರವನ ಉಸುರಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳ ತೆರೆ ನೊರೆ ನೊರೆಯಾಗಿ ಘುಳುಘುಳಿಸಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಜಲ ಬುದ್ಬುದದ/ ಉಕ್ಕುವಿಕೆಯ ಎದುರಲ್ಲಿಲ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ದುರುದುರಿಯುವ ಬಿಸುಸುಯ್ಲ/ ಬಿಸಿ ಉಸುರಿನ ಸೆಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಳುತ್ತಾ ನೀರು ಕುದಿಯಿತು. ಹೀಗೆ ಭೀಮನ ಬಿರುನುಡಿಯ ವಿಡಂಬನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಭೂಪ ಕೌರವನು ಬೆಂದು ಬೆಂಡಾದನು.

ಜ್ಞಾನವಳಿದುದು ವೀರಪಣದಭಿ
ಮಾನ ಮಸೆದುದು ಮಮತ್ರನಿಷ್ಠೆಯ
ಮೌನ ಹಿಂಬೆಳೆಯಾಯ್ತು ಮೋಹಿದುದಾಹವವ್ಯಸನ  |
ದೀನಮನ ಹೊರಗಳೆದುದುದಕ
ಸ್ಥಾನಭಾವಕೆ ನಾಚಿದನು ತವ
ಸೂನು ತಳವೆಳಗಾದನಹಿತವಚೋವಿಘಾತದಲಿ || ೩೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಜ್ಞಾನವು+ ಅಳಿದುದು(ಅಳಿ= ನಾಶ), ವೀರಪಣದ+ ಅಭಿಮಾನ ಮಸೆದುದು(ಮಸೆ= ಹುಟ್ಟು), ಮಮತ್ರನಿಷ್ಠೆಯ (ಮಮ-ಸಂ,= ನನ್ನದು, ನಾನು, ಸ್ವನಿಷ್ಠೆ) ಮೌನ ಹಿಂಬೆಳೆಯಾಯ್ತು(ಹಿಂಬೆಳೆ= ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲವಿಲ್ಲ,ಮೌನ- ಇಲ್ಲವಾಯಿತು;), ಮೋಹಿದುದು(ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸಿತು)+ ಆಹವ(ಯುದ್ಧ)+ ವ್ಯಸನ, ದೀನಮನ ಹೊರಗಳೆದುದು(ಹೊರಗ+ ಅಳೆದು)+ ಉದಕಸ್ಥಾನಭಾವಕೆ(ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ) ನಾಚಿದನು ತವ+ಸೂನು ತಳವೆಳಗಾದನು (ತತ್ತರಿಸು, ದಿಗಿಲುಗೊಳ್ಳು. ಬೆರಗಾಗು. ಕಳವಳಿಸು. ಉದ್ರಿಕ್ತವಾಗು)+ ಅಹಿತ(ಕೆಟ್ಟ)+ವಚೋ(ಮಾತು)+ವಿಘಾತದಲಿ()ಹೊಡೆತ.
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ,'ಕೌರವನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನಷ್ಟವಾಯಿತು. ವೀರಫಣದ- ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಅಭಿಮಾನ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವ-ನಿಷ್ಠೆಯ ಮೌನ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು, ಯುದ್ಧಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವ್ಯಸನ/ ಪ್ರಬಲ ಆಸೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಮೂದಲಿಕೆ ಕೇಳಿ ದೀನವಾದ ಮನಸ್ಸು ಅವನನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಳೆದು ನೋಡಿತು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮಗ ಕೌರವನು ನಾಚಿದನು. ಅವನು ಭೀಮನ ಕಠೋರವಾದ ಹಿತವಲ್ಲದ ಮೂದಲಿಕೆಯ ಮಾತಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಉದ್ರಿಕ್ತನಾದನು.

ಕೌರವನು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರ ಹೊರಟನು
ಜಲಧಿ ಮಧ್ಯದೊಳೇಳ್ವ ವಡಬಾ
ನಲನವೊಲು ತವಕದಲಿ ತಡಿಗ
ವ್ವಳಿಸಿದನು ತತ್ಕ್ರೋಧಶಿಖಿ ಕಿಡಿಮಸಗೆ ಕಂಗಳಲಿ |
ಹೊಳೆವ ಭಾರಿಯ ಹೆಗಲ ಗದೆ ಕರ
ತಳದ ವಿಪುಳ ಸಘಾಡಗರ್ವದ
ಚಳನಯನದ ಛಡಾಳಛಲದ ನೃಪಾಲ ಹೊರವಂಟ  || ೩೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಜಲಧಿ(ಸಮುದ್ರ- ಸರೋವರ) ಮಧ್ಯದೊಳು+ ಏಳ್ವ ವಡಬಾನಲನವೊಲು ತವಕದಲಿ(ಅವಸರದಿಂದ) ತಡಿಗೆ(ದಡಕ್ಕೆ )+ ಅವ್ವಳಿಸುದನು(ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ) ತತ್ಕ್ರೋಧಶಿಖಿ(ತತ್+ಕ್ರೋಧ+ ಶಿಖಿ- ಅಗ್ನಿ) ಕಿಡಿಮಸಗೆ ಕಂಗಳಲಿ ಹೊಳೆವ ಭಾರಿಯ ಹೆಗಲ ಗದೆ ಕರತಳದ ವಿಪುಳ ಸಘಾಡ ಗರ್ವದ ಚಳನಯನದ(ಚಳ-ಹೆಚ್ಚಳ+ ನಯನದ) ಛಡಾಳಛಲದ(ಛಡಾಳ= ಆಧಿಕ್ಯ;) ನೃಪಾಲ ಹೊರವಂಟ. 
ಮಸಗು=  ಹರಡು.  ಪ್ರಕಟವಾಗು. ರಭಸವನ್ನು ಹೊಂದು.
ಅರ್ಥ: ಕೌರವನು ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳುವ ವಡಬಾನಲದಂತೆ- ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಅವಸರದಿಂದ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾ ಮೇಲೆದ್ದನು.  ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಕಿಡಿಗಳು ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಸುತ್ತಿರಲು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾರಿದೊಡ್ಡ ಹೆಗಲಮೇಲಿದ್ದ ಗದೆಯನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಅತಿ ಗರ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣಿನ, ಅತಿಛಲದ ಕೌರವನು ಸರೋವರದಿಂದ ಹೊರಹೊರಟು ದಡಕ್ಕೆ ಬಂದನು. 

ಅರಳಿತರಸನ ವದನ ಭೀಮನ
ಹರುಷವುಕ್ಕಿತು ಪಾರ್ಥನುಬ್ಬಿದ
ನುರುಮುದದಿನುರೆ ನಕುಲನುಬ್ಬರಿಸಿದನು ಸಹದೇವ |
ಹರಕೆಯಲಿ ದೈವಂಗಳಿತ್ತವು
ವರವನೆಂದರು ದ್ರೌಪದೀಸುತ
ರುರು ಶಿಖಂಡಿ ದ್ರುಪದಸುತ ಸಾತ್ಯಕಿಗಳೊಲವಿನಲಿ  || ೩೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಳಿತು+ ಅರಸನ ವದನ(ಮುಖ) ಭೀಮನ ಹರುಷವುಕ್ಕಿತು ಪಾರ್ಥನು+ ಉಬ್ಬಿದನು+ ಉರು(ಬಹಳ), ಮುದದಿಂ+ನ+ ಉರೆ ನಕುಲನು+ ಉಬ್ಬರಿಸಿದನು ಸಹದೇವ ಹರಕೆಯಲಿ ದೈವಂಗಳು+ ಇತ್ತವು(ಕೊಟ್ಟವು) ವರವನೆಂದರು ದ್ರೌಪದೀಸುತ ರುರು ಶಿಖಂಡಿ ದ್ರುಪದಸುತ ಸಾತ್ಯಕಿಗಳು+ ಒಲವಿನಲಿ.
ಅರ್ಥ:ಕವರವನು ಹೊರ ಬರಲು, ಅರಸ ಧರ್ಮಜನ ಮುಖ ಸಂತಸದಿಂದ ಅರಳಿತು. ಭೀಮನ ಹರುಷವು ಉಕ್ಕಿತು. ಪಾರ್ಥನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದನು.  ನಕುಲನು ಸಹ ಮುದದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದನು. ಸಹದೇವನು ಹರಕೆಯ ಬಲದಿಂದ ಕೌರವನು ಸಿಕ್ಕಿದನು ಎಂದನು.  ದ್ರೌಪದೀ ಮಕ್ಕಳು, ರುರು, ಶಿಖಂಡಿ, ದ್ರುಪದಸುತ ದೃಷ್ಟದ್ಯಮ್ನ ಸಾತ್ಯಕಿಗಳು,ಸಂತದಿಂದ ದೈವಬಲವು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದರು.

ರನ್ನನ ಗದಾಯುದ್ಧದ ಭಾಗ