ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ನೀರುಗಿಳಿ
ನೀರುಗಿಳಿ -
	ಕಾರಡ್ರೈಯಿಫಾರ್ಮೀಸ್ ಗಣದ ಜಕ್ಯಾನಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜಲಪಕ್ಷಿ (ಝಾಸನ). ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಉಪೋಸ್ಣ ವಲಯಗಳ ನಿವಾಸಿ ಇದು. ಕಮಲ, ನೈದಿಲೆ ಮುಂತಾದ ಜಲಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದಿರುವಂಥ ಸರೋವರ. ಕೊಳಗಳು ಇದರ ನೆಚ್ಚಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನ. ಇಂಥ ಸಸ್ಯಗಳ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಓಡಾಡುತ್ತ ತನ್ನ ಆಹಾರವಾದ ಜಲಕೀಟಗಳು, ಸಣ್ಣ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಮೀನುಗಳು, ಬೀಜಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಅರಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತ ಕಾಲಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ನೀರುಗಿಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: 1 ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಝಾಸನ ಸ್ಟೈನೋಸ. ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆರ್ಜಂಟೀನವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಲು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಸುಮಾರು 25 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಹಕ್ಕಿಯಿದು; ಇದರ ಮೈಬಣ್ಣ ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಕೆಂಪು. ರೆಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿ ಹಾರುವಾಗ ಹಳದಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಬುಡ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತಿಯ ನೀರುಗಿಳಿಯ ತಲೆ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣಕ್ಕಿದೆ.

	2 ಭಾರತ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯ, ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಾಣದೊರೆಯುವ ಹೈಡ್ರೊಫ್ಯಾಸಿಯಾನಸ್ ಚಿರುರ್ಗಸ್ (ಫೆಸೆಂಟ್-ಟೇಲ್ಡ್ ಝಾಸನ). ಚಾಕಲೇಟ್-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಬೆನ್ನುಭಾಗ, ಕಪ್ಪು ಉದರ, ಬಿಳಿಯ ಮುಖ ಹಾಗೂ ಕೊರಳು, ಹಳದಿ ಹೆಕ್ಕತ್ತು-ಇವು ಇದರ ದೇಹದ ಬಣ್ಣಗಳು. ಜೀವಂಜೀವದಲ್ಲಿ (ಫೆಸೆಂಟ್) ಇರುವಂಥ ಉದ್ದನೆಯ ಹಾಗೂ ಕುಡುಗೋಲಿನಾಕಾರದ ಬಾಲ ಇದಕ್ಕೆ ಉಂಟು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನೀರುಗಿಳಿಯ ದೇಹದ ಉದ್ದ 50 ಸೆಂಮೀ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

	ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯ, ಗಾತ್ರವ್ಯತ್ಯಾಸ ಏನೇ ಇರಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ನೀರುಗಿಳಿಗಳಲ್ಲೂ ಗೋಚರವಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಂತಿವೆ. ಉದ್ದ ಕಡ್ಡಿಕಾಲುಗಳು, ಜೇಡರ ಹುಳುವಿನ ಕಾಲಿನಂತೆ ಉದ್ದುದ್ದವಾಗಿ ಚಾಚಿರುವಂಥ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಂದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಚಾಚಿವೆ. ಇಂಥ ಕಾಲುಗಳಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನೀರುಗಿಳಿಗಳು ಜಲಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಓಡಾಡಬಲ್ಲವು) ರೆಕ್ಕೆ ಮಡಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚೂಪಾದ ಕೊಂಬಿನಂಥ ಮುಳ್ಳು, ಹಾರುವಾಗ ಕತ್ತನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನೀರಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಹಿಂಭಾಗ ಪರಸ್ಪರ ತಾಗುವಂತೆ ಅವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಗಂಡುಹಕ್ಕಿ ಹೆಣ್ಣಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ್ದು.

	ನೀರುಗಿಳಿಗಳು ಜಲಸಸ್ಯಗಳ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ, ಜೊಂಡಿನಿಂದ ನೀರಮೇಲೆ ತೇಲುವ ಗೂಡನ್ನು ರಚಿಸುವುವು. ಕೆಲವು ಸಲ ನೀರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜೊಂಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವುದೂ ಉಂಟು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು. ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕಾವು ಕೊಡುವುದು, ಮರಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಗಂಡಿನ ಕೆಲಸ, 23-24 ದಿವಸಗಳ ತರುವಾಯ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಮರಿ ಹೊರಬರುವುವು.
(ಎಂ.ಎನ್.ವಿಐ.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ