ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬಾಯಿ
ಬಾಯಿ
ಆಹಾರ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾತಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ತಕ್ಕಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂಗ. ಅನ್ನನಾಳ ಹಾಗೂ ಉಸಿರುನಾಳಗಳ ಊಧ್ರ್ವದ್ವಾರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳದ್ವಾರ (ವಾತ್). ಮೂಗು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಇಲ್ಲವೇ ಅತಿಶ್ರಮದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಡುವುದಾದರೂ ಅದು ಆ ಕಾಲದ ಅನುಕೂಲ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಕ್ಕೆಂದೇ ಬಾಯಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದೊಡ್ಡದ್ವಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೆ. ಮೇಲ್ದರ್ಜೆ ಮೀನುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ವಿಕಸಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬಾಯಿ ಈ ರೀತಿ ಅನ್ನನಾಳ ಹಾಗೂ ಉಸಿರುನಾಳಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಿಯಾಹಂತಗಳಾದ ಚರ್ವಣ. ಲಾಲಾರಸಸ್ರಾವ, ನುಂಗಣೆ ಹಾಗೂ ರುಚಿಗ್ರಹಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಒಡಗೂಡಿದೆ.

ತುಟಿ ಕೆನ್ನೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ನಾಲಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಡೊಗರೇ ಬಾಯಿ ಎನ್ನುವುದು ಸುಲಭ ಗ್ರಾಹ್ಯ. ದಂತಾವಳಿ ಮತ್ತು ತುಟಿ ಕೆನ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹಿಗ್ಗಬಲ್ಲ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಾಯಿಯ ಅಂಗುಳ (ವೆಸ್ಟಿಬ್ಯೂಲ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ತುಟಿಗಳು ಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಭಾಗಗಳು. ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಹೀರುವುದಕ್ಕೂ ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಚಲನ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವುಳ್ಳ ರಚನೆ ಇದಕ್ಕಿದೆ. ತುಟಿಯ ಹೊರಹೊದಿಕೆ ಚರ್ಮ, ಒಳ ಹೊದಿಕೆ ಲೋಳೆಪೊರೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಐಚ್ಛಿಕ ಸ್ನಾಯುವಾದ ಅರ್ಬಿಕ್ಕೂಲ್ಯಾರಿಸ್ ಓರಿಸ್ ಹಾಗೂ ಲೋಳೆ ಸ್ರವಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿವೆ. ತುಟಿಯ ಹೊರಗೆ ಕಾಣುವ ಕೆಂಪು ಅಂಚು ಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ಲೋಳೆಪೊರೆಗಳ ಸಂಧಿ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಹಾಲುಣ್ಣುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ತುಟಿಯ ಸ್ನಾಯುವಿಗೂ ಚರ್ವಣ ಸ್ನಾಯುವಾದ ಮ್ಯಾಸ್ಸೀಟರಿಗೂ ನಡುವೆ ಮೇದಾಂಗಾಂಶದ ಗಂಟು ಇದ್ದು ಮೊಲೆ ಚೀಪಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೀರುಮೆತ್ತೆ (ಸಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಪ್ಯಾಡ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹಾಲುಣ್ಣುವುದು ತಪ್ಪಿದ ಮೇಲೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಣ್ಣದಾಗುತ್ತ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೂ ತುಂಬು ಕೆನ್ನೆಯವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದರ ಅವಶೇಷ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆನ್ನೆದೊಸೆದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇದರ ಗುರುತೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅರ್ಧ ಅಗಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪುನಃ ಚರ್ವಣಕ್ಕಾಗಿ ದವಡೆಹಲ್ಲುಗಳೆಡೆ ರವಾನಿಸುವ ಚೀಲಗಳಂತೆ ಕೆನ್ನೆಗಳು ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ತುಟಿಯಂತೆಯೇ ಕೆನ್ನೆಯ ರಚನೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಸ್ನಾಯುವಿಗೆ ಬಕ್ಸಿನೇಟರ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ತುಟಿ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಗಳ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಭಾವೋದ್ರೇಕ (ಇಮೋಷನಲ್)ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲು ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿಯೇ ವರ್ತಿಸಿ ಆಯಾ ಭಾವನೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಖಭಂಗಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ದವಡೆ ಕಡೆಗೆ ರವಾನಿಸಲೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಗಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತುತ್ತಾಗಿಸಿ ನುಂಗಲೂ, ಮಾತಾಡಲೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂಥ ಚಲನಾಸಾಮಥ್ರ್ಯವುಳ್ಳ ರಚನೆ ನಾಲಗೆ. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಡವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶ, ಶೀತೋಷ್ಣಗಳು, ರುಚಿ ಮುಂತಾದ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಂದ ನಾಲಗೆ ಅವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿ ಹೊರಗೆಡಹಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಬಾಯಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲಗೆಯದೇ ಪ್ರಧಾನಪಾತ್ರ.

ಬಾಯಿಗೂಡು ಹಲ್ಲುಸಾಲುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಗಂಟಲಿನ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಲೋಳೆಪೊರೆ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಮಡಿಕೆ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ (ಪೀವ್ಲರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಾಸೀಸ್) ಮುಂದಿನ ಮಡಿಕೆಯವರೆಗೂ ಪಸರಿಸಿದೆ. ನಾಲಗೆ ಇದನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಾಯಿಗೂಡಿನ ತಳ[ಫ್ಲೋರ್] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ತಳ ತುಟಿ ಕೆನೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂx ಲೋಳೆ ಪೊರೆಯಿಂದಲೇ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಾಲಗೆಯ ತಳ ಫ್ರೆÉ್ರನ್ಯುಲಮ್ ಎಂಬ ಲೋಳೆಪೊರೆಮಡಿಕೆಯಿಂದ ದೇಹದ ನಡುಗೆರೆಯ ನೇರದಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಗೂಡಿನ ತಳಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಫ್ರೆನ್ಯುಲಮ್ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಲ್ಲಿ ಲ್ರಾಲಾಗ್ರಂಥಿüಗಳ ನಾಳಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಬಾಯಿಗೂಡಿನ ಛಾವಣಿಗೆ (ರೂಫ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೌತ್) ಅಂಗುಳ ಅಥವಾ ತಾಲು (ಪ್ಯಾಲೇಟ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದು ನಾಸಿಕಮಾರ್ಗದ ತಳವೂ (ಫ್ಲೋರ್) ಹೌದು. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ತಾಲು ಗಡಸಾಗಿದೆ (ಹಾರ್ಡ್‍ಪ್ಯಾಲೇಟ್). 

 	ಈ ಭಾಗದ ತಾಲಿನ ಲೋಳೆಪೊರೆ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ವಿಶೇಷ ರಚನೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ಮೂಳೆಯ ನಿಕಟ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ (ಮ್ಯೂಕೋ ಪೆರಿ ಆಸ್ಟಿಯಮ್). ಗಡಸುತಾಲು ಭಾಗದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಇರುವುದು ಮೃದುತಾಲು ಭಾಗ (ಸಾಫ್ಟ್ ಪ್ಯಾಲೇಟ್). ಇದು ಲೋಳೆಪೊರೆಯಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಲೋಳೆ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನೂ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನೂ (ಮ್ಯೂಕಸ್‍ಗ್ಲಾಂಡ್ಸ್‍ಲಿಂಫ್‍ನೋಡ್ಸ್) ಹೊಂದಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಅಗಿಯುವಾಗ ನಾಸಿಕದಲ್ಲಿಯ ಉಸಿರುನಾಳಕ್ಕೂ ಬಾಯಿಗೂ ಇರುವ ಸಂಪರ್ಕ ತಪ್ಪಿಸಿ ಉಸಿರಾಟ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಮೃದುತಾಲು ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ತೀರ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗ ನಡುಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಿರುನಾಲಗೆ (ಯುವ್ಯುಲ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮೃದು ಶಾಲುವಿನ ನಡುಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಜನ್ಮ ನ್ಯೂನತೆ ಆಗಿ ಸೀಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮಾತಾಡುವುದಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ನುಂಗುವಾಗ ಆಹಾರ ಮೂಗಿನಿಂದ ಹೊರಬರಬಹುದು.

ಬಾಯಿಗೂಡಿನ ತಳದಲ್ಲಿಯ ಹಾಗೂ ಛಾವಣಿಯ ಲೋಳೆ ಪೊರೆಯ ಮುಂದುಗಡೆಯಲ್ಲಿಯ ಹಲ್ಲು ಸಾಲುಗಳ ಬುಡವೇ ವಸಡು. ಇದು ದವಡೆ ಮೂಳೆಗಳೊಳಗೆ ನೆಟ್ಟಿರುವ ಹಲ್ಲು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಚಾಚುಗಳಂತೆ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.

ಹಲ್ಲುಗಳು ಭ್ರೂಣಾವಸ್ಥೆಯ ಐದನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಭ್ರೂಣ ಸುಮಾರು 1.25 ಸೆಂಮೀ ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿರುವಾಗ ವಿಕಸಿಸುತ್ತವೆ. ಭ್ರೂಣದ ಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೊರಪದರದಿಂದ (ಎಕ್ಟೋಡರ್ಮ್) ಒಂದು ಗಡಸು ಮಡಿಕೆ ಇಳಿಬಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಮುಕುಳಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಸುಳೆ ಹಲ್ಲುಗಳ (ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಟೀತ್) ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಹಲ್ಲುಗಳ (ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಟೀತ್) ಆದಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು ಒಳಗೇ ಹುದುಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಶಿಶು ಜನನಾನಂತರ 6-7ನೆಯ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 20-25 ವರ್ಷ ತನಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವು ಮೊಳೆತು ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವನ ವೈಶಿಷ್ಯ್ಟವಾದ 32 ಹಲ್ಲುಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. 6-8 ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಎಂಟು ಹಸುಳೆ ಬಾಚಿ ಹಲ್ಲುಗಳು (ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಇನ್‍ಸೈಸರ್ಸ್) ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ. 12ನೆಯ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಹಸುಳೆ ದವಡೆ ಹಲ್ಲೂ (ಫಸ್ಟ್ ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಪ್ರೀಮೋಲಾರ್, ಫಸ್ಟ್ ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಬೈಕಸ್ಪಿಡ್), 18ನೆಯ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಹಸುಳೆ ಕೋರೆಹಲ್ಲೂ (ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಕನೈನ್), 24ನೆಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಹಸುಳೆ ದವಡೆಹಲ್ಲೂ (ಸೆಕೆಂಡ್ ಡೆಸಿಡ್ಯುಯಸ್ ಪ್ರಿಮೋಲಾರ್; ಬೈಕಸ್‍ಪಿಡ್) ಈ ರೀತಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳು ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೂಡಿ 3-4 ವರ್ಷದ ಹಸುಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 30 ಹಲ್ಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು (ಫಸ್ಟ್ ಮೋಲಾರ್, ಫಸ್ಟ್ ಟ್ರೈಕಸ್‍ಪಿಡ್) ಮೂಡುತ್ತದೆ. 7-9 ವರ್ಷವಾಗುವಾಗ ಹಸುಳೆ ಬಾಚಿ ಹಲ್ಲುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಮೂಡಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆಯೇ 9-10 ವರ್ಷವಾದಾಗ ಹಸುಳೆ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳೂ 11-12 ವರ್ಷವಾದಾಗ ಹಸುಳೆ ಕೋರೆ ಹಲ್ಲುಗಳೂ ಬಿದ್ದು ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮ ವಯಸ್ಕ ಹಲ್ಲುಗಳು (ಪರ್ಮನೆಂಟ್ ಟೀತ್) ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. 12-13 ವರ್ಷವಾದಾಗ ವಯಸ್ಕ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು (ಸೆಕೆಂಡ್ ಮೋಲಾರ್, ಸೆಕೆಂಡ್ ಟ್ರೈಕಸ್‍ಪಿಡ್) ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂರನೆಯ ಹಲ್ಲು (ಥರ್ಡ್ ಮೋಲಾರ್) ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ 18-20 ವರ್ಷವಾದರೂ ಮೂಡದೆ ಇರಬಹುದು. 25 ವರ್ಷ ಮೀರಿದ ಮೇಲೂ ಇವು ಹೊರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರಬಹುದಾದ ಈ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬುದ್ದಿವಂತ ಹಲ್ಲು (ವಿಸ್‍ಡಮ್ ಟೂತ್) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಉದಯಕ್ಕೂ ಏನೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.

ಬಾಯೊಳಗಿನ ಲೋಳೆಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಅನೇಕಾನೇಕ ಲೋಳೆ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಸದಾಕಾಲವೂ ಸ್ರವಿಸುತ್ತ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜಲಾಂಶ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಗ ಬಾಯಿ ಒಣಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಾಯಾರಿಕೆ, ತೃಷೆ ಅಥವಾ ನೀರಡಕೆ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬಿಸಿಲ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಬಾಯಿ ಆರಿದಾಗ ಆಗುವ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀರಡಕೆಯೆಂದೂ ಖಾಯಿಲೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಬಾಯಿ ಆರಿದಾಗ ಆಗುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಬಾಯಾರಿಕೆಯೆಂದೂ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಬಾಯಿಯ ಲೋಳೆಪೊರೆ ರೋಗಕಾರಕ ಏಕಾಣುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕೊಡುವ ರಕ್ಷಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೋಜಿಗ. ಊಡುವ ವೇಳೆ, ಭಾವೋದ್ರೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಮಯಗಳÀಲ್ಲಿ ತುಟಿಕಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಗಿಯುವಾಗ ನಾಲಗೆ ಕಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೆನ್ನೆಯ ಒಳಗೆ ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಬಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವುದು ಎಲ್ಲರ ಅನುಭವ. ಬಲು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಗಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಾಣುಗಳ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದರೂ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೀತುಕೊಳ್ಳದೆ ಬೇಗನೆ ವಾಸಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಆಘಾತಗಳಿಂದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿದಿದ್ದರೂ ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಬಗೆಬಗೆಯ ಏಕಾಣುಗಳು ತಾವೂ ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡದೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಹೊರ (ಅನ್ಯ) ಏಕಾಣುಗಳ ಸೋಂಕಿಗೂ ಎಡೆಕೊಡದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ರಕ್ಷಣೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.

ಆದರೂ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಾಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರಕ್ಷಣೆ ಕೊಡುವ ಏಕಾಣುಗಳು ನಾಶಹೊಂದಿದಾಗ ಬಾಯಿಹುಣ್ಣು ಅಥವಾ ಆಸಪಾಕ ಸ್ಥಿತಿ (ಆಫ್ತೆ, ಸ್ಪೊಮೆಟೈಟಿಸ್) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಜೈವಿಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೂ ಬಿ ಜೀವಸತ್ತ್ವಗಳ ಅಭಾವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗಲೂ ಬಾಯಿ ಹುಣ್ಣು ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಯಿ ಹುಣ್ಣು ಆಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಥ್ರಷ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿರುವವರಲ್ಲಿ ಏಡಿಗಂತಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. (ಎಸ್.ಆರ್.ಆರ್.)

ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ