Wewaton Panulise Basa Jawa Nganggo Aksara Jawa/Bab 9


BAB 9 UNINE SANDHANGAN TALING TARUNG 

( SWARA O )

1. Tumrap wanda menga aswara jejeg, manawa dumunung ing :

a. Tembung mung sawanda, kayata :
ꦲꦺꦴ ꦮꦺꦴ ꦱꦺꦴ ꦭꦺꦴ
ho wo so lo

b. Wanda wekasan, kayata :
ꦱꦶꦤ꧀ꦪꦺꦴ ꦔꦱꦺꦴ ꦧꦺꦝꦺꦴ ꦉꦧꦺꦴ
sinyo ngaso bedho rebo

c. Purwane tembung telung wanda, kayata :
ꦏꦺꦴꦫꦮ ꦭꦺꦴꦢꦪ ꦧꦸꦠ ꦭꦺꦴꦕꦪ
korawa lodaya buta locaya

d. Sangarepe wanda wekasan kang menga tanpa sandhangan swara, utawa mawa
sandhangan saliyane wulu utawa suku, kayata :
ꦏꦿꦺꦴꦝ ꦱꦼꦩ꧀ꦧꦺꦴꦗ ꦧꦺꦴꦝꦺꦴ ꦲꦺꦴꦫꦺ
krodha semboja bodho ore

e. Sangarepe wanda wekasan kang sigeg tanpa sandhangan swara, utawa mawa
sandhangan saliyane pepet utawa taling tarung, kayata :
ꦚꦺꦴꦤ꧀ꦪꦃ ꦏꦺꦴꦗꦸꦂ ꦏꦺꦴꦩꦸꦏ꧀ ꦏꦺꦴꦔꦱ꧀
nyonyah kojur komuk kongas

2. Tumrap ing wanda menga aswara miring, manawa dumunung ing :

a. Wanda ing sangareping wanda wekasan kang menga mawa sandhangan wulu lan
suku, kayata :
ꦠꦺꦴꦥꦶ ꦩꦺꦴꦫꦶ ꦮꦺꦴꦭꦸ ꦏꦺꦴꦭꦸ
topi mori wolu kolu

b. Wanda sangarepe wanda wekasan kang sigeg mawa sandhangan pepet utawa
taling tarung, kayata :
ꦕꦺꦴꦥ꧀ꦭꦺꦴꦏ꧀ ꦏꦿꦺꦴꦝꦺꦴꦁ ꦏꦺꦴꦥꦾꦺꦴꦂ
coplok krodhong kopyor

3. Tumrap ing wanda sigeg aswara jejeg, manawa dumunung ing :

a. Wanda sigeg aksara irung ing sangarepe wanda wekasan kang menga lan mawa
sandhangan swara taling atawa taling tarung.
ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦺ ꦔꦺꦴꦩ꧀ꦧꦺ ꦧ꧀ꦭꦺꦴꦤ꧀ꦝꦺꦴ ꦕꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴ
kondhe ngombe blondho conto

b. Wanda sigeg aksara irung ing sangarepe wanda wekasankang uga sigeg tanpa
sandhangan swara, utawa mawa sandhangan saliyane pepet utawa taling tarung,
kayata :
ꦥ꧀ꦭꦺꦴꦤ꧀ꦛꦁ ꦏꦺꦴꦩ꧀ꦥ꧀ꦭꦁ ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦛꦶꦠ꧀ ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝꦺ
plonthang komplang konthit kondhe

c. Wanda wekasan kang sigeg banjur oleh panambang a a, , an an\ , kayata

ꦕꦏꦺꦴꦠ꧀ cakot ( o miring)
ꦕꦏꦺꦴꦠ꧀ꦠꦤ꧀ cakottan ( o jejeg )
ꦚꦏꦺꦴꦠ꧀ꦠ nyakotta ( o jejeg )

d. Wanda sangarepe wanda wekasan kang sigeg kang banjur oleh panambang a
a utawa an an\ kayata :
ꦫꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦒ꧀ rontog ( o miring)
ꦫꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦒ꧀ꦒ rontoga ( o jejeg)
ꦫꦺꦴꦤ꧀ꦠꦺꦴꦒ꧀ꦒꦤ꧀ rontogan ( o jejeg )

4. Tumrap ing wanda sigeg aswara miring, yen dumunung ing :

a. Tembung mung sawanda, kayata :
ꦭꦺꦴꦂ ꦢꦺꦴꦩ꧀ ꦩꦺꦴꦃ ꦭꦺꦴꦃ ꦗ꧀ꦭꦺꦴꦒ꧀
lor dom moh loh jlog

b. Wanda wekasan, kayata :
ꦲꦢꦺꦴꦃ ꦧꦧꦺꦴꦤ꧀ ꦲꦤ꧀ꦗ꧀ꦭꦺꦴꦒ꧀
adoh babon anjlog *)
 *) katrangan : aksara Jawa ora kena tumpuk telu.

c. Wanda sigeg aksara irung ing sangarepe wanda wekasan kang menga tanpa
sandhangan swara, kayata :
ꦲꦺꦴꦩ꧀ꦧ ꦤꦺꦴꦁꦏ ꦕꦺꦴꦤ꧀ꦢꦿ ꦫꦺꦴꦤ꧀ꦝ
amba nangka candra randha
ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦕ ꦠꦺꦴꦩ꧀ꦧ ꦠꦺꦴꦤ꧀ꦝ ꦗꦺꦴꦁꦒ
kanca tamba tandha jangga
ꦒꦺꦴꦤ꧀ꦢ ꦭꦺꦴꦁꦏ ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦝ ꦩꦺꦴꦁꦱ
ganda langka kandha mangsa

Taling-tarung ing dhuwur iku lumrahe diarani TALING-TARUNG PALSU. Diarani mangkono,
jalaran yen tembunge rinaketan panambang apa bae, taling-tarung iku banjur ILANG ;
kajaba yen dipanambangi ꦲ. Tuladhane :
ꦏꦚ꧀ꦕ+ꦏꦸ (ꦩꦸ꧈ꦤꦺ꧈ꦲꦶꦥꦸꦤ꧀ ꦲꦶꦫ꧈ꦲꦶꦁꦱꦸꦤ꧀)
ꦏꦚ꧀ꦕꦏꦸ (ꦏꦚ꧀ꦕꦩꦸ꧈ ꦏꦚ꧀ꦕꦤꦺ꧈ ꦏꦚ꧀ꦕꦤꦶꦥꦸꦤ꧀ ꦏꦚ꧀ꦕꦤꦶꦫ꧈ ꦏꦚ꧀ꦕꦤꦶꦁꦱꦸꦤ꧀)
kancaku (kancamu, kancane, kancanipun, kancanira, kancaningsun )

d. Wanda sigeg aksara irung ing sangarepe wanda wekasan kang menga mawa
sandhangan swara saliyane taling utawa taling tarung, kayata :
ꦗꦺꦴꦁꦏꦶ ꦏꦺꦴꦁꦱꦶ ꦠꦺꦴꦁꦏꦶ
jongki kongsi tongki

e. Wanda sigeg aksara irung sangarepe wanda wekasan kang sigeg mawa
sandhangan swara pepet utawa taling-tarung , kayata :

ꦱꦺꦴꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀ ꦏꦺꦴꦤ꧀ꦠꦼꦤ꧀ ꦭꦺꦴꦩ꧀ꦧꦺꦴꦏ꧀
sonten konten lombok
ꦭꦺꦴꦤ꧀ꦛꦺꦴꦁ ꦒꦺꦴꦩ꧀ꦧꦾꦺꦴꦏ꧀ ꦥ꧀ꦭꦺꦴꦤ꧀ꦛꦺꦴꦱ꧀
lonthong gombyok plonthos
ꦧꦿꦺꦴꦁꦏꦺꦴꦱ꧀ ꦏꦿꦺꦴꦤ꧀ꦕꦺꦴꦁ ꦧꦿꦺꦴꦤ꧀ꦢꦺꦴꦁ
brongkos kroncong brondong