Wewaton Panulise Basa Jawa Nganggo Aksara Jawa/Bab 15


BAB 15 UNINE AKSARA ꦲ
1. Unine aksara ꦲ ana sing anteb (mawa abab akeh) lan ana kang ampang. Aksara ꦲ kang unine anteb, yaiku:

a). Ing tembung manca sawetara, kayata:
1 ꦲꦮ hawa 
2 ꦲꦶꦏ꧀ꦩꦠ꧀ hikmat (tg. kawicaksanan; iguh; kasekten)
3 ꦲꦏꦶꦩ꧀ hakim 
4 ꦲꦶꦩꦮꦤ꧀ himawan (tg. gunung kang puncake tansah ketutupan salju)

b). Manawa kadunungan sandhangan wyanjana, kayata:
1 ꦲꦿꦸ hru (tg. panah)
2 ꦲꦽꦢꦪ hredaya (tg. ati)
3 ꦲꦾꦸꦤ꧀ hyun (tg. arep)
4 ꦲꦾꦁ hyang (tg. dewa)

c). Yen ana saburine wanda menga kang nunggal swara, kayata:
1 ꦱꦲ saha (tg. tuwin)
2 ꦠꦸꦲꦸ tuhu (tg. nyata)
3 ꦲꦺꦲꦺ ehe (tg. arane taun Jawa kang angka loro)
4 ꦠꦲꦠꦲ taha-taha (tg. wigah-wigih)

d). Manawa dumunung ing wanda wekasan kang sigeg karaketan sandhangan suku; samono iku yen wanda sangarepe menga kadunungan sandhangan suku utawa taling tarung. Tuladhane:
1 ꦕꦺꦴꦲꦸꦔ꧀ cohung (tg. manuk merak)
2 ꦥꦺꦴꦲꦸꦔ꧀ pohung
3 ꦝꦸꦲꦸꦫ꧀ dhuhur (tg. dhuwur)
4 ꦭꦸꦲꦸꦫ꧀ luhur (tg. dhuwur)

e). Ana maneh aksara ha (a) kang unine anteb kang ora kena dipathoki, kayata:
1 ꦲꦫ hara
2 ꦲꦸꦱ꧀ hus
3 ꦲꦺꦴꦫꦺ hore
4 ꦲ꧀ꦭꦺꦴ hlo

2. Aksara ha kang unine ampang, yaiku:

a). yen dumunung saburine wanda menga kang ora nunggal swara, kayata:
1 ꦗꦲꦺ jae
2 ꦧꦲꦸ bau
3 ꦥꦲꦶꦁ paing
4 ꦏꦲꦺ kae

b). Yen dadi bebukaning tembung kang ora kedunungan sandhangan wyanjana, kayata:
1 ꦲꦁꦒꦼꦂ angger
2 ꦲꦮꦺꦃ aweh
3 ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ esuk
4 ꦲꦸꦩꦸꦏ꧀ umuk

c). Aksara ꦲ kang dumunung ing saburine wanda sigeg unine kaya aksara sesigeging wanda iku. Dadi pamacane miturut sastralaku (Çastralampah) ; kajaba manawa sesigege wanda iku aksara ꦏ꧉ Tuladhane:
ꦔꦸꦫꦶꦥ꧀ꦲꦸꦫꦶꦥ꧀ pamacane: ꦔꦸꦫꦶꦥ꧀ꦥꦸꦫꦶꦥ꧀ (ngurip-urip)
ꦮꦶꦱ꧀ꦲꦸꦩꦺꦴꦧ꧀ pamacane: ꦮꦶꦱ꧀ꦱꦸꦩꦺꦴꦧ꧀ (wis umob)
ꦄꦢꦩ꧀ꦲꦉꦥ꧀ꦲꦢꦸꦱ꧀ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ pamacane: ꦲꦢꦩ꧀ꦩꦉꦥ꧀ꦥꦢꦸꦱ꧀ꦱꦺꦱꦸꦏ꧀꧈ (Adam arep adus esuk)
Nanging: 
ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ ora kena diwaca: ꦲꦺꦱꦸꦏ꧀ꦏꦺꦱꦸꦏ꧀ (esuk-esuk)
ꦧꦥꦏ꧀ꦲꦫꦶꦥ꧀ ora kena diwaca: ꦧꦥꦏ꧀ꦏꦫꦶꦥ꧀ (bapak arip)
ꦩꦤꦸꦏ꧀ꦲꦼꦩ꧀ꦥꦿꦶꦠ꧀ ora kena diwaca: ꦩꦤꦸꦏ꧀ꦏꦼꦩ꧀ꦥꦿꦶꦠ꧀ (manuk emprit)

3. Ana tembung mawa wanda aksara ꦲ kang aksarane ꦲ kena diwaca anteb utawa ampang, amarga tegese tembung iku ana werna loro, kayata:
ꦠꦲꦸ = 1 tau (tg. wis ngalami, wis nindakake). 2 Tahu (arane lawuhan).
ꦠꦸꦲꦸ = 1 tuu (arane manuk). 2. Tuhu (tg. nyata).