Españiako uritar constitucionalaren cartilla civilla
aurreneco buru edo Capitulua. 

G. ¿Cer esan naidú Uritar Españiaco gobernu-legueari  emanac, edo Constitucionalac?

E. Guizon bere-jave, edo librea, azcar  errutzu ta viotz aundicoa, prestua ecarguiña, ta bere etsayaquin ere zucen  edo justoa: Despotismoa esaten zayen gobernu locarrigaveen izua:  zucen-bidegave besteai aguintcen disten edo Tiranoen azotea; guizonaren  escubide edo derechoa viotzean dituena; ta prest dagoana premian escudatu edo  defenditceco.

G. ¿Nundic sortu dira locarri ta bidegaveco  gobernu edo despotismoa: ta aimbeste urtetan Españiar errucarriac macurtu, ta  azpian eduqui dituan ustarri pisu lotsagarria?

E. Españar gueienen ez jaquiñetic: guizonen  escubide edo derecho berezcoac ez barrundu edo esaminatzetic: ez jaquitetic  cer escubide ceucaten bere gobernu oneraco eguin bear ziran leguetan: ez  ezagutceti cer lecu beste guizonaquin batera iduqui bear zuten elcartasun  urico edo sociedadean.

G. ¿Cer dá alcartasun uricoa; edo sociedade  civilla?

E. Dá guizonac alcarrequin erri edo erreinu  bateen vicitcea erabaquitcen duteneti eguiten duten batzarre edo gorputza,  itzac ematen ditustela edo eguin alcarren artean ongui-izate edo Convencio  batzuec, ceñen bidez lotutcen ta obligatcen diran batac bestea laguntcera.

G. ¿Cerc beartu ditu guizonac alcarrequin  vicitcera edo elcartasun sociedade oyec eguitera?

E. Beren buruen gorde naiac: au dá beren  ondasun, izate, ta vícia indarraren contra gorde, escudatu, edo defenditceco  premiac.

G. ¿Cein dá elcartasun edo sociedadearen  bidez urrindatu, ta bota naidan indarra?

E. Beste elcarrequin edo sociedadean vici  diran guizon batzuena, dala aldean, dala urruti: ceinzuec beren cutici, ta  aundi-nayac daramaizqui asco aldiz besteac menderatcera, ta dutenaren jave  eguin nai izatera.

G. ¿Nola eguin, erastu edo formatu dira  guizonen elcartasun edo sociedade oriec?

E. Guizonac esagutcen dutelaric, elcarren  laguntasunean vicico badira, nai ta ez bear dituztela legueac bata  bestearequin vicitceco, ta batac bestea beren estutasunetan legue oyen bidez  laguntceco: legue berdiñaquin juzgatcen dituztela beren artean igaroricaco  itz, baldinde edo Convencioac asturic oquertzen diranac, ta oyec eguindaco  calteac: au dá elcartasun erazcoac eguiteco bide zucen leguezco bacarra.

G. ¿Beraz badira elcartasun edo sociedade  zucenbideric ez dutenac ta arrazoi-leguearequin ongui ez datocenac?

E. Bai, badira ez zucenac, ez justoac ez  diranac: ta á la baldin guizonac beren elcartasunean eyen arteco bat beren  oneraco burutzat autu edo escogituba dute; ta onec, besteac beren oneraco  eman cioten escubide aguintea bereganatcen badu, jatorriz ta berez gucien  buru balitz becela: besteac aguintcen, ta gobernatcen baditu buruac ta gogoac  ematen dion becela; onen aguinte au da legue-arrazoyarequin ez datorrena, ta  elcartasun edo sociedade au zucen justoa ez dana.

G. ¿Ta nola deitcen zayo elcarrequin vici  diran gucien escubide derechoac, ta elcartasun edo sociedadeac berac  bereganatce oni?

E. Gobernu bidegave edo tirania: ta ori  eguiten duten aguintari buruai Bidagueac edo Tiranoac.

G. ¿Cergatic deitcen zayo onela, besteren ta  elcartasun sociedadearen escubide derechoac berac eguite oni?

E. Cergatic bide-gavetasunic  lotsagarrienarequin lapurcen ditusten ta beretu, guizonari berez ta izatez  datozquion escubide derecho guciac.

G. ¿Cer dá bada guizona bereac, ta izate  berezco edo naturalean?

E. Bere buruaren jabea dan izate bat,  locarrigabe edo libre jayoa, besteren mendean ez dagoana, ta besteri ecer zor  ez diona, guraso izatea eman diotenai baicic, ceñai bacarric zor die jatorriz  obediencia, ta beguiruze on edo errespetoa, bere buruaren jabe izan artean.

G. ¿Cer dá berezco escubide edo derecho  naturala?

E. Guizonac bere izatez duan escua cerbait  bere indar edo jaquinduriarequin irabasteco edo eguiteco; ta eguin edo  irabaci duana gordetceco.

G. ¿Guizonaren escubide edo derecho oyen  artean ceinzuec dira aurrenecoac, ta maitagarrienac?

E. Es besterena izatea; baicican bere  buruaren jave, edo libertadea: bere anzecoaquin berdiña izatea, edo  igualdadea; berari dagoquionaren javetasun, edo propiedadea; bere seguranza,  ta memperatu nai dutenai arpegui eguiteco escuba.

G. ¿Certan dago bere javetasun edo  libertadea?

E. Escuba izatean bacoitzac, iñorc galeraci  gave, eguiteco bere oneraco ondoen dagoquiona, besteri artatic calteric ez  badatorquio.

G. ¿Certan dago berdin izatea, edo  igualdadea?

[E.] Iñorc gure gañean aguinte edo derecho  berezcoric ez izatean: bada guizon gucioc guere izate edo naturalezaz  berdiñac guera; ta beti esca dezaquegu, ta irichi doai au, bestec quentzen  badigu.

G. ¿Certan dago bere ondasun izateen  javetasun edo propriedadea?

E. Dituan ondasun, izate, escubide edo  derecho guciaczaz berac nai duena eguitean.

G. ¿Ta seguridadea certan dago?

E. Escuba izatean bere, ta bereen edo  familiacoen indarraquin bere on dasun, vici, ta izateac escudatu, ta gordean  ipintceco, iñorc eragotci gave.

G. ¿Certan dago menderatu nai duanari  arpegui eguiteco escu edo facultadea?

E. Berac ecin iñor bere mendean ipiñi  dezaquean becela, besteac ere bera menderatceco escuric ez izatean: ta ala  bestec azpiratu nai badu, ez bacarric dauca escuba [19] ari arpegui eguiteco,  baicic dago beartuba indar eguitera, ta albadu indarra indarrarequin  botatcera.

G. ¿Usten ditu guizonac iñoiz berez dituan  escubide, edo bere izateari darraiquion derecho oyec?

E. Bai besteaquin baera elcarren laguntasun  edo sociedadean vicitcea erabaquitcen duanean, ta orduan sartcen dá Uritar  guztien escubide derechoetan.

G. ¿Cer dá Uritarren escubide edo derecho  civilla?

E. Guizonac batac besteaquin elcartasunean  vicitzeco igaro citusten itzac: edo beren artean, gucien oneraco, batac  bestea laguntzeco, ta gordetzeco, eguin cituzten nola izate, baldinde, edo  convencioac.

G. ¿Galtcen ditu iñoiz guizonac bere izateac  ematen diozcan escubide berezco, edo derecho natural oyec?

E. Eguia esatera ez ditu iñoiz beren izate,  edo esencian galtcen, ceren berezcoac ditu, ta guizonaren izateari dagozquio  itsasiac becela; baño ecin asco aldiz berac naico luquean vecela escubide  oyezaz balia diteque; ta alde onetatic galtcen ditu beren eguiera edo  egercicioan.

G. ¿Ta nola elcarrequin izateac, edo  sociedadeac escubide derecho oyec gordetcen diozca?

E. Gobernu legue, edo Constitucio bat  eguiñaz, ceñean gobernu on bateraco bear diran gauzac erabaquitcen diran; ta  elcartasun edo sociedadean ondoen izateco legueac.

G. ¿Ta nola deitzen zayo escubide edo  derecho oni?

E. Uritarren escubide, edo derecho civilla;  Patriaco leguea; guciaquingo escubide edo derecho publicoa.

G. ¿ Ta guizonac derecho onetan arquitcen  ditu berez dagozquion, ta bere izate edo naturalezac ematen diozcan escubide  guciac?

E. Bay arquitzen ditu: ceren elcartasun edo  sociedadean jarri ciranean beren artean igaroricaco itzac, ta batac bestea  lagunduric, al zuten onduen vicitceco eguin zuten baldinde pacto edo  convencioac gordetcen diozca, bere buruaren jave izatea edo libertadea;  beste, berarequin vici diranaquin berdiña izatea, edo igualdadea; bere  dituanen javetasun, edo propriedadea, seguridadea, ta gaitz eguin nai dionari  arpegui eguitea..

G. ¿Nola gordetcen ta seguratcen diozca?

E. Lendavicicoa, Uritar guciay escuba emanaz  edocein gauza eguiteco, ez besteen, ez nacioaren caltean ez danean.  Bigarrena, escubide berdiñac guciai emanaz, da esatea, legue berdiñac  gucientzat ipiñiaz, ala castigatceco, nola amparatceco; ta guciac leguearen  aurrean berdiñac eguiñaz. Irugarrena, bacoitzari escuba emanaz nai duana  eguiteco bide onetic dituan ondasun izate, ta bere icerdiarequin edo  jaquinduriarequin irabaci duan guciaz. Laugarrena, gucien indarrac elcartzen  dituala; bata bestearequingo elcartasun edo gucien indarraren unio onetatic  gucien ona sortu dedin, ta bacoitzaren seguranza aundiagoa: ta aizquenic,  gucien indar elcartu onequin, (onetaraco elcartasun edo sociedadeac eguiñic  dauzcan legueaquin, gucien indar au zucentcen edo gobernatcen dala) menderatu  nai gaituzten guciai arpegui eguiten diegula, irrindatu oyen indarra guere  indar elcartuarequin, ajolatu edo escarmentatu oquertcen diranac; ta  eguindaco baldinde edo convenio, ta igaro guenituan itzac ausiric, guizonen  escubide derecho oyen contra dijoacen guciac, ala guere artecoac, nola  campocoac.

 bigarren buru edo Capitulua. 

G. ¿Cer da Leguea?

E. Erri guciac gandic Legueac eguiteco  escubidea artu duten guizonac, gucien vorondateen javeac vecela, gucien  icenean cerbait aguintzea edo debecatzea bere batzarre edo Cortetan; ceren  Uritar guciac dute escubide berdiña Legueac eguitecoan aditzeco, edo bere,  edo beren icenean onetaraco biraltzen dituztenen bidez. Ta ala ongui barrundu  edo examinaturic, leguea ezta besteric, Uritar guciac beren buruai ipiñi  dioten aguinte bear bat baicic, beren paque oneraco, ta gauzac gucientzat  zucen juan ditean.

G. ¿Cembait guisa edo moducoac dira legue  oriec?

E. Bi era edo moducoac: batzuec dira  legue-cimenduac, edo fundamentalac; ceren aguintea eduqui bear dutenai  iracusten dien, ceinzuec diran beren escubideac, nola besteac aguindu ta  gobernatu bear dituzten, ta ce cimenduren gañean; ta legue oyec eguiten dute  Constitucioa. Besteac dira eman-legue, edo distribuciocoac; ceren Uritar  bacoitzari dagoquion escubide derechoa emateco eguiñac diran; ta legue oyec  dacazquien liburuai deitzen zaye Código, ordenanza, ta erreglamenduac.

G. ¿Cerda Códigoa?

E. Liburu batzuec, ceñetan dauden justicia  zucen eguiteco legueac, ala artu emanetan, ala ondasunean, nola oben edo  gaizqui eguiñetan.

G. [¿]Cer dira ordenanza, erreglamenduac?

E. Ichaso ta lurreco Erregue-guizon, edo  Soldaduac aguintceco ta gobernatzeco, Erriac artaraco autu edo escogitu  cituzten guizonac eguindaco legueac, baita ere mercataritza edo comercioa,  Urigaro edo navegacioa, ta ala nacioac, nola Uritar bacoitzac dauzcaten  lantegui, biar-lecu, edo oficina ta establecimenduac guidatzeco eguiñac.

G. ¿Beraz elcarrequin edo sociedadean vici  diran guizonen artean ere badira bacar legue edo privilegioac, desberdintasun  edo distincioac?

E. Ez dira; ta ecin izan ere ditezque,  nacioac berac ematen ez paditu; baño nola beste gorputz bat eguiten duten  guiza-altra edo Corporacio oriec, nola beste uritar guciac baicic beste bear  lanic dituzten ala ere bear dituzte aguinte ta leguebesteric: baño beti,  beste Uritar guciac vecela, nacioac gucienzat ipiñiric dauzcan legueen  mendean daudela: ceren elcarrequin edo sociedadean vici diranen artean ezdira  sartu bear desberdintasun distincioric, gucien ondo izate eguiazcoac aguitz  escatcen dituanac besteric.

G. ¿Ceñec dauca escuba legue bacar desberdin  oyec eguiteco, ta beste aldaera edo mudanzaren batzuec gobernu-leguetan?

E. Erriac beren icenean viraldu dituzten  guizonac, beren batzarre edo juntetan: Erriac escubidea emanten diela legue  berriac eguiteco, edo leen eguiñac aldatzeco gucien on ongui adituac ala  escatzen badu.

G. ¿Ceinzuec dirá Errien icenean autu diran  guizon edo Diputaduac?

E. Erriac beren Parroquietaco batzarre edo  juntetan icentatu ta beren arteti autu edo escogitu citusten guizonac, beste  Erreinu gucico Parroquiac era berean autu, ta biraltcen dituztenaquin nacio  gucico batzarre bat eguin dezaten: Ceñari Españian Corteac deitzen zayo;  Corte oyetan aguertu ta errepresenta ditzaten icentatu, ta biraldu ditustenen  escubide derechoac.

G. ¿Ce honore daucate, ce sillu edo  Caractere Erriac viraldu ditusten, ta Errien lecuban dauden Diputadu oriec?

E. Al ditequean donetsu edo sagraduena, ausi  ecin ditequean ta errespetagarriena: bada viraldu ditustenen escubide  goieneco edo Soberania aguerzen ta errepresentatcen dute.

G. ¿Beraz escubide goieneco edo Soberania  elcarrequin edo sociedadean vici diran Uritar gucietan dago, ta Uritar guciac  dira Soberanoac?

E. Ez: ez dira Uritar guciac Soberanoac,  eztago ere aguinte goieneco edo Soberania au Uritar gucietan; baicican guciac  batean elcarturic, ta unituric eguiten duten gorputz edo sociedadean; ta  Uritar bacoitza ezta gorputz edo sociedade onen zati edo porcio bat baicic.

G. ¿Bada norbait aguinte goieneco, edo  Soberania onetara escubide edo derechoa duanic?

E. Ezda iñor, ez bacarric, ez besteaquin  batera; ezta ere guizonen reunioric edo batzarreric, baldin aurrez Erri  guciac vorondate au aguertcen ezpadute edo bere, edo beren icenean onetaraco  escubidearequin biraldu ditustenen videz.

G. ¿Ta guciac aguinte goieneco onetaraco,  legueac agintcen duan becela autu edo escogitu dutenari, naiz izan dedilla  guizon bacarra, naiz asco, nola deitcen zayo?

E. Gucien gañeco edo Soberanoa: ta onen  icendamendu, edo nombramendua, ta escubideac erabaquitzen dituan, ta  dacazquian legue erreglamenduari Constitucioa.

G. ¿Cer da Constitucioa?

E. Erri Provinciac artaraco icentatu ta  biraldu dituzten guizonac erabaqui dituzten legueac dacazquian liburu bat:  ceñean dauden gucien gañeco edo Soberanuaren escubide, erregalia, altasun, ta  bearrac; baita ere bere escubideen mugac, ta eranzunquizuna: auda cer eguin  dezaquean ta cer ez, ta nola erantzun bear duan nacioac bere escuetan ipiñi  duan escubide onezaz[.] Constitucio onetan daude ere legueac eguiteco,  eguiñac egecuta-eracitzeco, ta juzgatceco escubideac; ta iru escubide oyec  eguiten dute gobernua.

G. ¿Cembait gobernu era, edo modu dira?

E. Iru aurreneco edo principalac: Baten  gobernua, edo Monarquicoa: aundi-ascorequingoa, edo aristocraticoa;  guciac-quingoa, edo democraticoa; ta beste asco iru oyetatic sortzen diranac,  ta iru oyetatican batera urreratzen diranac, batzuec gueyago besteac  guchiago: edo elcarrequin vici diran gorputz edo sociedade bacar asco bata  besteaquin aditzen diranean, guciac gai ascotan gorputz bat eguiteco, ta oyei  deitcen zaye gobernu elcartubac edo federatiboac.

G. ¿Cer dá gobernu-batequingo edo  Monarquicoa?

E. Legue ipiñiac gorde, edo eguin-erazotzeco  escubidea guizon bacar baten escuetan ipiñi duana: ta guizon oni esaten zayo  Monarca, Erregue, edo Emperadorea: ta eguiazqui itz-eguitera da nacioco  aurreneco guizona.

G. ¿Cer da gobernu aundi ascorequingoa, edo  Aristocraticoa?

E. Besteac guiatzeco, ta gobernatzeco escu,  ta aguinte gucia aundien escuetan ipiñi duana; besteac ez dituzten becelaco  legue, fuero, escubide desberdiñac aundi oyec berentzat arturic, gende mearen  caltean.

G. ¿Certan dago gucien gobernu, edo  Democraticoa?

E. Escubide goyeneco edo Soberania Erriac  autu, ta icentatu dituan guizonetan egotean: baño cerbait aguindu edo  erabaqui bear danean, ez bacarric oyec, baicican guciac, gende meac berac  escuba dualaric artan aditzeco, ta bere iritzia emateco; ta orregatic deitzen  zayo gucien gobernua, libre edo popularra.

G. ¿Ceinda iru oyetatic gobernuric onena?

E. Batequingoa edo Monarquicoa; guizon bacar  baten escubide oni bear becelaco muga, edo locarriac ipintzen bazaizca,  Locabetasun edo Despotismoan eman ez dezan.

G. ¿Beraz badira gobernu locarrigabe edo  Despoticoac?

E. Bai; baño ez dira guizonac autu, ta  ipiñiac; baicican baten, edo gueyagoen gucia aguindu nayac sortu dituanac,  guizonac elcarren laguntasunean vicitzeco eguin cituzten legueai beguiratu  gabe, Constitucioac buru aguintarien escubideai marcatzen dien muga igarotzen  dutela, ta ausi, gucia aguindu nai au bere neurrian eduquitzeco locarri  ipiñiac.

G. ¿Ceñec du escubidea, ta eragotzi bear  ditu gaitz oyec?

E. Edocein guizonec du escuba, Constitucioa  ausiric icusten duanean, Erreinuco batzarre edo Corteai gaztigatzera, oyec bilduric  daudenean: ta oyen dembora ez danean, beren ordez urrengo Cortetaraño  guelditzen diran guizon icentatu, edo Diputacio guelditzen danari; ta bide  onetatican Constitucioa osoro gorde-erazo.

 irugarren buru edo Capitulua. 

G. ¿Cer esan nai du legueac eguiteco  escubideac?

E. Guciac gordetzera beartuac dauden  legueac, nacio guciaren icenean erabaqui, ta ipintzeco escuba.

G. ¿Ceñec dauca escu ori?

E[.] Ez edoceñec, ez ta ere edoceiñ  demboratan: baicic Constitucioac aguintzen duan becela, Erriac autu ta  icentatzen dituzten guizon edo Diputaduac, batzarre edo Cortetan bilduric  daudenean.

G. ¿Ceri esaten zayo gorde, edo  egecuta-eracitzeco escubidea?

E. Legueac gorde-eraci, ta oyec aguintzen  dutena eguin-erazotzeco escubari: ceña Corteac onetaraco nacioaren icenean  icentatu, ta ipintzen duten.

G. ¿Ceñec lan, edo bear ori eguiten du?

E[.] Gucien aguinte edo escubide goyeneco  Soberanía dutenac, naiz egon dedilla aguinte goyeneco soberania au ascoren  escubetan, naiz batenetan. Gure Españian Erregueri Constitucioac ematen dio  lan au; ta orain guere Fernando aundi zazpigarrenac eguin beardu, escu au  eman dion nacioaren icenean, ta onec bere Cortetan eguiten dituan legueen  azpian.

G. ¿Cerda juzgatzeco escubidea?

E. Justicia eguiten duana; edo guizonen  arteraco eguindaco zucenbide, justicia legueac eguite, edo egecucioan  ipintzen dituana, baño beti legueac aguintzen duten becela, ta  egecuta-eracitzeco escubac dituan buru edo Soberanoaren mendean.

G. ¿Eguin dezaque iñoiz nai duana gucien  buru edo Soberanoac?

E. Ez, ceren beti eguin beardu legueac  aguintzen duten becela, beti leguearen azpian gobernatcen duala, iñoiz  leguearen gañean jarri gabe: beti aguindu beardu Constitucioaren icenean, ez  iñoiz berean.

G. ¿Cer eguin beardu bada gucien buru edo  Soberano onec guertaera estuetan?

E. Erabaqui estu bitarte ayetan gauzac  Constitucioac aguintcen duanarequin ondoen datorren erara; baño ez dirade  aguinte oyec legue osoac izango, nacioaren icenean legueac eguiteco escuba  dutenac, beren baiezcoa emanic indarra eman arte.

G. ¿Nola escubide edo potestade oyei  beguiratu bear diegu?

E. Nacio guciac ipiñiac becela legueac  eguiteco; ta gorde edo egecuta-eracitzeco: ta ala deitzen zaye, legueac  eguiteco escubidea; aguinte goieneco, edo Soberanua, ta juzgatzeco escuba.

G. ¿Nundic sortzen dira escubide oriec, ta  ceñen mendean daude?

E. Lendabicicoa, edo legueac eguiteco  escuba, nacio guciagandic; bigarrena, edo aguinte goieneco Soberanua,  lendabicicoa-gandic; ta irugarrena edo juzgatzecoa, beste biac-gandic.

G. ¿Ta iru escubide edo autoridade oyetaco  bacoitzac ecin eman [53] dioten escubaz gaizqui usa dezaque?

E. Bai, bear ezpaluquete ere: ta eragozteco,  Erriac esan beardiote lendabicicoari ematen dioten escubide edo poderetan, ce  escu edo facultade ematen dioten: onec berriz marcatu bear diozca bigarrenari  bere escubideen mugac. Certaraño eltzen dan bere escuba: bigarrenac berebat  irugarrenari, ta onec bere mendecoai; irurac Constitucioa beren ispillu  moldetzat artzen dutela; ta beren mendecoac, justicia eguiteco ta gobernu  oneraco eguiñic dauden legue, erreglamendu ta ordenanzac.

G. ¿Beraz escubidedun, edo potestade oriec,  dirudianez, beste euraquin elcartasun edo sociedadean vici diranac ez  dituzten vecelaco escu ta distincioac dituzte?

E. Bai: baño nola oyen ta beste Uritarren  artean aurquitzen dan desberdintasun edo distincio au bateti nacio guciaren  ondo izateac escatcen duan, ta besteti Uritarren ontasun, virtute, ta  merecimenduari ematen zayen honra, ta saria diran, orregatic ez da  arrazoyaren contracoa.

G. ¿Ta Uritar guciac daucate onore, sari edo  distincio oyetara escubide berdiña?

E. Bai, ceren Uritarren azcartasun arreta  jaquinduria, ta nacioari eguindaco lan edo servicioen sariac diran.

G. ¿Ta Constitucioac nola fermutcen ta  seguratzen ditu Uritarren escubide derechoac[?]

E. Uritar guciac bere aurrean berdiñac  eguiñaz; ta guciai ichoden-bide edo esperanza berdiñac emanaz.

G. ¿Ta nola berdin izate edo igualdade oni  iraun-erazten zayo elcartasun edo sociedadean?

E. Gaiztaqueri berdiñai pena berdiñac  emanaz: emanquizun edo contribucioac berdiñac izanaz, batari aimbe besteari  escatcen zayola bere dituan ondasunen neurrian: Uritar guciac iracurza edo  distincioric batere gabe Estaduco Cargac eramatera beartuaz; ta orobat guciai  ala Uritarren artean, nola Erregue guizon edo soldaduen artean escubide  berdiña emanaz, goyende edo empleoetaraco, jaquinduria virtute merecimenduen  iracurza, edo distincioa baicic, beste iracurza distincioric ez dutela.

[G.] ¿Cein da nacioco Estadu ori, ceñaren  cargac eramatera Uritar gucioc gauden beartuac?

[E.] Nacioco Estadu onegati aditzen dira  Erregue bere aldameneco neque lagun edo Ministro, ta mendecoaquin, ceñac  diran Consejubac, Tribunalac, Escutuari edo Secretariac, beguiranza edo  administracioac, zucende, edo direcioac guciaquingo lengarista edo Capitania  generalac, Eronde edo gobernacioac, Uritzaigo edo Corregimenduac, ta ichaso  ta lurreco Erregue guizon edo soldaduac; ceñac eguiten duten nacioetan  Estadua deitcen zayon gorputz bat.

G. ¿Certara daude beartuac nacioco gorputz  Estadu au eguiten duten guciac?

E. Bacoitzac bere zai edo contura dauden  bearrac ondo eguitera, beren utseguite gucien erantzuten dutela, beren  naiustes ecer eguin ez dezaten, baicican gucia legueac dioten vecela.

G.¿Ta ce neurri bacoitza bere zai edo  cargura dauden gauzac ondo eguitera beartceco?

E. Moldizquiraco escubide, edo imprentaco  libertadea, auda edocein Uritarrec besteen eguite edo accioetan bere iritzia  emateco, edo criticatzeco escuba izatea, beardan neurri moldetsia, veguirunce  onarequin danean; ta eranzun-quizun estuba bere gañean duala iñorgatic ez  danic moldizquiratzen edo escribitcen badu, edo dana ere gaitzera arrazoi  gabe beteaz, gueituaz, edo beste moduz belstucen badu: neurri oyequin  edoceñec besteen eguiñac erizmatu edo critica ditzaque: ceren guere eguiteac  besteac jaquin ta mundu guciaren aotan ibilli, ta degun icen ona galduco  degunen beldurrac eduquico gaitu frenu-batequin becela guere bearrean, ta  escubide onequin beartutcen ditugu guizonac onac izatera.

G. ¿Ta ceinzuec dira Estaduco guizonen nacio  gucia-ganaco bear edo obligacioac?

E. Esan diranaz gañera guisa gucietaco  iracaslecu edo escolac ipintcea gasteen asiera jaquinsu oneraco:  mercataritzari, ta equiñ-arteai vicia ta beroa ematea: gaiztaqueriaraco  bideac epaquitcea; gaistoac ta oyen gaizqui eguiñac ez ajola edo escarmendu  gabe ustea: ta ernai beti egotea, persona guciac, oyen izate ondasunac, ta  nacio gucia bere erri lur guciaquin ondo gordea egon dedin.

G. ¿Ta ceinzuec dira Uritarren  estaduarequingo bearrac?

E. Servitzea, escudatu edo defenditzea;  leguearen mendean beti vicitzea; legue oyec aguertu ta gorde-eracitzen  dizquigutenac errespetatcen ditugula; ceña eguiten degun bere aguinduac  gordeaz: bereagatic guere izate ondasun ta vicia bera premian emanaz:  elcartasun edo sociedadeac aguintcen dituan gauzac ondo eguiñaz: besteen  izate escubide derechoac errespetatuaz: itz batean Uritar onac becela guere  nacio Patria maite izanaz; Aita ona, senar ona, seme ona, anai ona, adisquide  ona, ta cristau ona izanaz: ala eguiñic beste munduco betico zori ona  irichico degu; ta elcartasun edo sociedadeac escudatu edo defendituco gaitu  gucian, ta gorde ondo beste elcartasun edo sociedaderen baten mendean erori  ez gaitean.

G. ¿Nundic sortcen dira, ta nora jotzen dute  guizonac elcarrequin edo sociedadean vicitzeco ipiñi ditusten cimendu oyec  gucioc?

E. Egui-cimendu oyec gucioc sortcen dira bi  iturritic becela, guizon gucien cillegui-legue edo morala eguiten duten eguia  nagusi oyetatic: aurrenecoa, ez dezazula besterentzat nai ceretzat nai ez  dezunic: bigarrena, guciai eguin bear diezu guciac ceuri eguitea nai dezuna.  Au dá guere ontasun virtute gucien asiera, ta aizquena becela aguintcen  diguna guere Religio Santa, Católica, Apostólica, Erromacoac, bacarric  eguiazcoac; ceña gordetzera beartu gniñan juramenduz, Constitucioa ondo  gordetceco juramendu eguin guenduanean, ceñac debecatcen digun beste edocein  Religio, ceren au bacarraic dá Estaduaren, ta Españiaco Uritar  Constitucionalen Religioa.

aizquena.

Espainiako konstituzioak
1820 urteko testuak