Georgikoak
Georgikoak, I, 463-515. Eguzkia gerraren iragarle.

(Itz.: Iñigo Ruiz Arzalluz, Bukolikak eta Georkikak. Bibliotheca Scriptorum Classicorum Vasconica, Eusko Jaurlaritza - EHU, 1997.)

Nor ausart liteke eguzkiari gezurtia esaten? askotan hark gogorarazten digu
gainean daudela baita asaldura itsuak ere, eta azpikeria eta gudu ezkutuak
antolatzen direla. Hark ere Erroma erruki zuen Cesarren heriotzagatik, bere buru
aratza herdoil ilunez estali zuenean eta gizaldi dongeak gau betiraun baten beldur
izan zirenean. Garai hartan lurrak eta itsasoaren lauak eta zakur asturugaitzekoek
eta zantzu gaiztoko txoriek seinaleak ematen bazituzten ere. Zenbat aldiz ikusi
genuen Etna, labeak lehertuta, bere olatuekin ziklopeen lurretara gainez egiten eta
sugarrezko biribilak eta harri urtuak iraultzen! Arma-hotsa zeru guztian entzun
zuen Germaniak; ohigabeko astinketez ikaratu ziren Alpeak. Ahots handi bat ere
aditu zuen askok oihan ixiletatik, eta gauaren ilunbean mamu era miragarrian
zurbilak ikusi ziren eta (esanezina!) abereek hitz egin zuten; ibaiak gelditu egiten
dira eta lurrak ireki eta marfil tristeak negar egiten du tenpluetan eta brontzeak
izerditu egiten dira. Gainez egin zuen ibaien erregeak, Eridano, bere zurrunbilo
zentzugabean basoak biratuz, eta saldoak eraman zituen landa guztietatik
ukuiluekin batera. Eta, garai berean, etengabe, edo errai mehatxagarriak ageri ziren
barrunbe tristeetan, edo odola zerien putzuei, eta hiri altuek, gauaz, orroka ziren
otsoei erantzuten zieten. Inoiz ez zen zeru garbitik tximista gehiago erori ezta ere
hainbestetan piztu asturugaitzeko kometak. Izan ere, berriz ikusi zituen Philliposek
erromatar ahoak elkarren aurka gezi berdintsuekin borrokatzen; ez zitzaien merezi
gabea iruditu goikoei Emathia eta Hemoko landa zabalak bi bider joritzea gure
odolez. Dudarik gabe, helduko da garaia zeinetan nekazariak, bazter haietan golde
okerraz lurra jorratzen, herdoil latzak jandako azkonak aurkituko baitituen edo
eskuare pisuez kasko hutsak topatu eta lurrean zulatu hilobietan hezur handiak
mirestu.

Sorterriko jainkook, Indigeteak eta Romulo eta Vesta ama, Tiberis etruriarra eta
erromatar Palatinoa gordetzen dituzunori, ez ezazue behintzat eragotz gazte honek
erauzia izan den gizaldi honi lagun diezaion! Aski garbitu genituen aspaldi gure
odolarekin Laomedontetar Trojaren zin-hausteak; zeruko jauregia aspaldi dago
guganako bekaitzez zugatik, Cesar, eta gizonen trinfoekin arduratzen zarelako
kexatzen da, gizonak, zeinen artean, izan ere, haizu eta debeku direnak iraulita baitira:
hainbeste gudu dira munduan zehar, hainbeste aurpegi dira gaiztakeriarenak;
goldeak ez du inongo ohorerik merezi; laborariez gabetuak, soroak lantzeke daude
eta igitai okerrekin ezpata zurruna galdatzen da. Hemendik Euphratesek egiten du
gudua, handik Germaniak; elkarren auzo diren hiriek, legeak hautsita, armak
hartzen dituzte; Marte dongea zeru-lur guztiekin sumintzen da: lau-zaldidunak
kartzeletatik barreiatzen direnean lasterrari ematen diren bezala, eta gurdizaina
—alferrik tiraka uhaletatik— zaldiek daramaten bezala, eta gurdiak hedeak
sentitzen ez dituen bezala.

Georgikoak, III, 75-88. Zaldia.

(Itz.: Nikolas Ormaetxea “Orixe”. “Zaldia”. Jesus’en Biotzaren Deya, 1919.)

Bela zaldi gazte jatorra, alorretan

barrena sartzen da; belaunburu biak

bilduaz bidean aurrena dijoa.

Ugaldea aztalkan bizkor igaro nai,

baitare biderik ez dun itxasoa.

Ez du zalapartak izutzen; lepoa

zuti, burua arin, sabelmei, bizkarzu,

lepape mardula nabarmen. Gorri ta

urdintsu diranak ederrenak dira;

baño ori-zuriak itxusi motelak.

Guda-adarrak urrun otsegin dunean,

egonarririk ez, ta belarri-ikara,

zain-ikara dabil. Sudupilletako

sua ba darabil sudurrots egiñez.

Lepalde eskuikora dario illepill

arroa; askatxuloz bi erdi bizkarra:

Azkazal-kozkorrez urratzen du lurra.

Georgikoak, IV, 149-209. Erleak.

(Itz.: Andima Ibiñagabeitia. Bergiliren Unai eta Alor-kantak. Iñigo Ruiz Arzalluzen edizioa, Klasikoak 55 - Euskal Editoreen Elkartea, 1992.)

Goazemazu orain, Iupiter berberak erleai eman senari buruz mintzatzera; saritzat
eman omen zien, Kuretarren soiñu ozenak eta borontze astinduen durundiak
erakarrita, zeruko erregea Diete-ko arzuloan alatu zutelako. Erleak soilik azi oi
ditute elkartasunean beren ondorengoak, eurak soilik bizi dira uri-etxe bakarrean
lege egiñen babesean; eurak bakarrik ezagutu oi ditute aberria ta etxe-iainko
egiñak; etorkizun dagoen neguaz oroituta, udaroz ari dira lanean eta bildutakoak
guztien ianaritzat metatzen ditute. Batzuek iatekoaren ardura dute, ta artu erabakien
arabera, arloetan ari izaten dira: besteak, etxebarnean ertsita, unanu-malkoarekin
eta zugaitz-azalari darion negarrarekin orrazearen oiñarriak egiten ditute, ondoren
ezko-tenkorra edatzen dutelarik goitik beera; beste batzuk garerdiko erleak
ilkiarazten ditute, iatorriaren itxaropena, bestetzuek ezti garbi-garbia batzen dute ta
nektar gardenez gelatxoak gantzutzen ditute. Badira zozketan atezaitza egokitu
zaienak ere; zeruko ur eta odeiak aldizka oartzen ditute, edo datozenen zama
iasotzen dute, edota elkar-lerrokatzen dira erlategitik erlanagien taldea iraizteko.

Lanak irakin diraki ta ezti urrintsuak elar-usaia dario. Kiklopeak burni mokor
malguz tximistak egiten itokarrean dabiltzanean, batzuek zezen-larruzko auspoekin
aizea artu ta eman ari dira; besteek borontze txistularia uretan sartzen dute;
artzuloak durundi dagi inkudean eman ukaldiekin; norgeiagoka neurri berean
iasotzen ditute besoak, kurrika aginkariekin burnia irauliz: era berean, (txikiak
aundiekin alderatzea bidezkoa balitz) Krekops-ko erleak, euki-naiak zirikatuta
bakoitza bere arloan ari da. Zarrenari dagokie uriaren ardura, orrazeak egin eta
tegiak antzetsuki moldatzekoa. Gazteak, berriz, aztalak elarrez gaiñezka etortzen
dira gauez nekatuta; an-or, xurgatzen ibiltzen dira gurbiz-ondoetan, sarats
orailletan, izkaro eta zafrai gorrizketan, erkiondo gurietan eta unanu burni
kolorekoetan (iakintu). Batera atertzen dira lanetik; bakarra eginbearra ere
danentzat; goizean atetik irtetzen dira burrundari oldarka; an eztago nagirik.
Urrupaketa utzita landatatik aldentzeko Arratsak ots-egiten dieneko, tegietara
dioaz indarrak berrizteko (atseden artzeko); abarrotsa sortzen da ta burrundari
dabiltza ate ta ertzeen inguruan. Geroago, etzalekuetan kokatu ala, gauarekin
batera ixiltzen dira ta loak artzen ditu beren soin-atal akituak. Eztira baiña
erlategitik geiegi aldentzen euri-antza somatzen dutenean eta Eurus urbiltzerakoan
zeruaren beldur diranean. Uriko (erlategiko) aterpeen babesean, urak ekartzen
ditute txango laburrak egiñaz; arri koxkorrak ere ekartzen ditute maiz, odeiak
barrena leiatzekoan, olatu arteko txalupa ariñei lorra bezela, euskarri dakien.

Erleei atsegiñen zaizkien oituren artean, auxe, batez ere, miresgarriena: eztirala
ernalketarako elkartzen, Venuskerian alegia, eztituela gorputzak aiolagabekeriz
igatzen, ezta umeak erdi-miñez ernetzen ere. Belar leun ta ostoetatik iasotzen
ditute iaioberriak muturrekin; eurak euretara, errege ta zalduntxoak egokitzen
ditute, eurak eraikitzen iauregia eta argizarizko erresuma ere. Sarri, alderrai dabiltzanean,
arri gogorren artean egoak austen ditute ta bizia galtzen dute zamapean:
ain aundia baita loreenganako beren maitasuna, ain aundi eztigintzarako duten
apeta.

Ala ere orren bizi laburra izan arren (ezpaita zazpi udaldira iristen), iatorriak ezilko
irauten du aitasoen aitasoak ioteraiño. 

Iturria: Bilbao Telletxea, G. (2002): Latin-literaturarako sarbidea: idazleak eta idazlanak, UEU, Bilbo, 121-124.

Latinezko literatura lanak