Proposta dun Novo Estatuto para Euskadi/Título I

 Título I.- Do réxime de relación política co Estado español e as súas garantías
Capítulo Primeiro.- Do Estatus de Libre Asociación 
Artigo 12.- Réxime de Libre Asociación 
Os cidadáns e cidadás da Comunidade de Euskadi, de acordo coa súa 
propia vontade e co respecto e actualización dos dereitos históricos que 
contempla a disposición adicional primeira da Constitución, acceden ao autogobierno 
mediante un réxime singular de relación política co Estado español, baseado na 
libre asociación, desde o respecto e o recoñecemento mutuo, conforme establécese no 
presente Estatuto Político, que constituirá a devanditos efectos a súa norma institucional 
básica. 
A aceptación deste Réxime de Libre Asociación non supón renuncia algunha dos 
dereitos históricos do Pobo Vasco, que poderán ser actualizados en cada momento 
en función da súa propia vontade democrática. 
Artigo 13.- Exercicio democrático do Dereito a Decidir 
1. Aos efectos do exercicio democrático do dereito de libre decisión dos 
cidadáns e cidadás vascas, do que emana a legitimidad democrática do presente 
Estatuto, as Institucións da Comunidade de Euskadi ostentan a potestade para regular 
e gestionar a realización de consultas democráticas á cidadanía vasca por vía 
de referendo, tanto no que corresponde a asuntos do seu ámbito competencial como ás 
relacións que desexan ter con outros Territorios e Comunidades do Pobo Vasco, 
así como no relativo ás relacións co Estado español e as súas Comunidades 
Autónomas, e ás relacións no ámbito europeo e internacional. 

2. As Institucións da Comunidade de Euskadi regularán no seu ámbito 
territorial o exercicio do dereito á consulta en referendo mediante Lei do 
Parlamento Vasco, establecendo, para ese efecto, as modalidades, o procedemento a seguir 
en cada caso, as condicións de validez dos seus resultados e a incorporación dos 
mesmos ao ordenamiento xurídico. 

3. Cando no exercicio democrático da súa libre decisión, os cidadáns e 
cidadás vascas manifestasen, en consulta suscitada ao efecto, a súa vontade clara e 
inequívoca de alterar íntegra ou sustancialmente o modelo e réxime de relación política 
co Estado español, así como as relacións co ámbito europeo e internacional, 
que se regulan no presente Estatuto, as Institucións vascas e as do Estado entenderanse comprometidas a garantir un proceso de negociación para establecer as 
novas condicións políticas que permitan materializar, de común acordo, a vontade 
democrática da sociedade vasca.

Capítulo Segundo.- Das Garantías do Autogobierno 
Artigo 14.- Principios de Relación Política co Estado 
O réxime de relacións entre a Comunidade de Euskadi e o Estado español que 
contempla o presente Estatuto suxéitase ao establecemento dun réxime de garantías 
xurídicas baseado nos principios de lealtad institucional recíproca, cooperación e 
equilibrio entre poderes. 
En virtude da natureza de pacto político deste réxime de relacións, o Estado 
deberá esgotar todos os instrumentos de cooperación e de prevención de conflitos 
que se establecen no presente Estatuto. En consecuencia, non resultará de aplicación 
unilateral, por parte do Estado, a previsión do artigo 155 da 
Constitución, nin poderá dictar unilateralmente medidas coercitivas de cumprimento 
obligatorio para a Comunidade de Euskadi. 
Artigo 15.- Comisión Bilateral Euskadi-Estado 
1. Con carácter xeral, o Estado e a Comunidade de Euskadi garantirán o emprego 
do mecanismo de consulta previa, así como as cartas de cooperación, que 
constitúen requerimientos que poderán dirixirse libremente as Institucións entre si a fin 
de solicitar a información e colaboración necesarias para harmonizar as súas actuacións 
respectivas e previr situacións eventuales de conflito. 

2. Constitúese a Comisión Bilateral Euskadi-Estado, formada por un número 
igual de representantes designados polo Goberno do Estado e polo Goberno Vasco, 
que coñecerá con carácter xeral das relacións institucionais de cooperación 
intergubernamental e que deberá harmonizar a aplicación dos seguintes 
procedementos singulares: 
a) Coñecer e informar dos proxectos de Lei que afecten ao desenvolvemento dos 
dereitos e deberes fundamentais. 
b) Xestionar ante as Cortes Xerais ou o Parlamento Vasco requerimientos 
de coperación normativa cando se aprecie a tramitación de Leis, disposicións 
normativas ou actos con forza de Lei que poidan vulnerar o réxime de relacións e de reparto 
competencial entre o Estado e a Comunidade de Euskadi. 

3. A esta Comisión bilateral corresponderalle, tamén, a coordinación e o seguimiento 
das actuacións en materia de relacións exteriores. 

4. A Comisión Bilateral Euskadi-Estado exercerá as súas funcións sen prexuízo dos 
outros organismos específicos de coordinación para políticas e materias concretas 
previstas no presente Estatuto.

Artigo 16.- Tribunal de Conflitos Euskadi-Estado 
Establécense as seguintes medidas especiais de ordenación xurídica e procesal 
do Tribunal Constitucional en relación coa Comunidade de Euskadi: 

1. Créase unha nova Sala Especial do Tribunal Constitucional, que se constituirá no Tribunal de Conflitos Euskadi-Estado, e coñecerá dos procedementos de declaración de inconstitucionalidade e dos conflitos 
constitucionais que se poidan suscitar en relación coas Institucións e Poderes da 
Comunidade de Euskadi, absorbendo a tal fin as facultades de entre as sinaladas que 
correspondan ao Tribunal en Pleno. 

2. A Sala Especial do Tribunal Constitucional, constituída como Tribunal de Conflitos 
Euskadi-Estado, estará integrada por seis maxistrados. Os tres primeiros 
serán designados polo Tribunal en Pleno, a proposta do Senado, e entre os 
maxistrados que xa se integran no Tribunal. Os tres restantes serán de novo 
nomeamento, correspondendo o mesmo ao Rei a proposta do Parlamento Vasco, 
entre xuristas vascos que requirirán as mesmas condicións de competencia como 
xuristas que os maxistrados do Tribunal. Actuará como Presidente da Sala Especial 
un dos maxistrados da mesma por quenda, que terá voto de calidade. 

3. Establécese un novo procedemento de conflito de competencias negativo 
ante o Tribunal Constitucional, que terá como actor ao Goberno Vasco e como 
órgano requirido ao Goberno do Estado, por declararse este incompetente para exercitar 
as atribucións que lle confiren a Constitución ou as Leis en relación á Comunidade 
de Euskadi. A Sentenza do Tribunal poderá, ou ben declarar a improcedencia do 
requerimento, ou ben declarar o seu procedencia, establecendo en tal caso un prazo dentro 
do cal deberase exercitar a atribución requirida. 

4. Os Poderes e Institucións da Comunidade de Euskadi poderán exercitar 
ante o Tribunal de Conflitos unha acción constitucional ao obxecto de dirimir a 
afectación ao autogoberno vasco das Sentenzas recaídas en procesos nos que non 
sexan parte. Deducirase mediante un único escrito de interposición no prazo de dous 
meses desde a publicación no Boletín Oficial do Estado de tales Sentenzas, a 
fin de que o Tribunal de Conflitos Euskadi-Estado resolva sobre a produción de efectos 
pola Sentenza no ámbito da Comunidade de Euskadi.
 
5. En virtude do presente Estatuto Político, nos procedementos 
constitucionais nos que sexan parte as Institucións vascas garantirase de modo 
singular o principio de equilibrio entre poderes, de modo que a impugnación polo 
Goberno do Estado das disposicións normativas e resolucións adoptadas polas 
Institucións vascas non supoñerá a suspensión automática das mesmas prevista cun 
carácter xeral no artigo 161.2 da Constitución.

Capítulo Terceiro.- Da Modificación e Actualización do Estatuto Político 
Artigo 17.- Procedemento de modificación e actualización 
Sen prexuízo das especificidades establecidas na regulación do exercicio democrático do dereito a decidir, para a modificación e actualización deste Estatuto Político atenderase ao seguinte procedemento: 

a) A iniciativa corresponderá ao Parlamento Vasco a proposta de 1/5 parte dos seus membros, ao Goberno Vasco, ou ás Cortes Xerais do Estado. 

b) A proposta haberá de ser aprobada pola maioría absoluta do Parlamento Vasco. 

c) Unha vez aprobada, iniciarase un proceso de negociación entre as Institucións Vascas e as do Estado, que deberá culminar nun prazo máximo de 6 meses. 

d) O acordo alcanzado, no seu caso, deberá ser aprobado polo Parlamento Vasco e as Cortes Xerais e ratificado definitivamente pola sociedade vasca, mediante referendo convocado para ese efecto polo Goberno Vasco. 

e) No suposto de non alcanzarse un acordo, o Parlamento Vasco poderá solicitar ao Goberno Vasco que someta á ratificación da sociedade vasca mediante referendo a proposta inicialmente aprobada. 

f) Se a proposta é ratificada pola sociedade vasca, iniciarase un novo proceso de negociación coas Institucións do Estado para incorporar a vontade democrática da sociedade vasca ao ordenamiento xurídico.

Proposta dun Novo Estatuto para Euskadi