Decreto 130/2007
Decreto 130/2007, do 28 de xuño, polo que se establece o currículo da educación primaria na Comunidade Autónoma de Galicia.

Preámbulo
A Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, no capítulo III, determina que se entende por currículo o conxunto de obxectivos, competencias básicas, contidos, métodos pedagóxicos e criterios de avaliación de cada unha das ensinanzas reguladas pola citada lei.

Así mesmo, coa finalidade de asegurar unha formación común a toda a cidadanía española e garantir a validez das titulacións correspondentes, establece que lle corresponde ao Goberno de España fixar os aspectos básicos do currículo en relación aos obxectivos, contidos e criterios de avaliación que constitúen as ensinanzas mínimas ás cales se refire a disposición adicional primeira, punto 2, letra c, da Lei orgánica 8/1985, do 3 de xullo, reguladora do dereito á educación.

O Estatuto de Autonomía de Galicia, no seu artigo 31, determina que é competencia plena da Comunidade Autónoma galega o regulamento e administración do ensino en toda a súa extensión, niveis e graos, modalidades e especialidades, sen prexuízo do disposto no artigo 27 da Constitución e nas leis orgánicas que, conforme o parágrafo primeiro do seu artigo 81, o desenvolvan.

O Real decreto 1513/2006, do 7 de decembro, polo que se establecen as ensinanzas mínimas da educación primaria que facilitarán a continuidade, progresión e coherencia da aprendizaxe no caso de mobilidade xeográfica do alumnado, desenvolve os aspectos básicos do currículo en relación cos obxectivos, competencias básicas, contidos e criterios de avaliación.

A Lei orgánica de educación indica que serán as administracións educativas as que establezan o currículo das distintas ensinanzas reguladas pola citada lei, do cal formarán parte os aspectos básicos anteriormente indicados.

Os centros docentes desenvolverán e completarán, se for o caso, o currículo das diferentes etapas e ciclos no uso da súa autonomía, tal e como se recolle no capítulo II do título V da Lei orgánica de educación, respondendo ao principio de autonomía pedagóxica, de organización e xestión que a citada lei lles atribúe aos centros educativos coa finalidade de adecuarse ás características e á realidade educativa de cada un deles.

O currículo que se establece neste decreto ten como obxectivo contribuír ao logro dos principios básicos desta Lei orgánica de educación que se expresan no preámbulo e que se resumen en lograr:
Calidade de educación para todo o alumnado.
Equidade que garanta a igualdade de oportunidades.
Esforzo compartido por todas as persoas compoñentes da comunidade educativa.

A educación primaria e mais a educación secundaria obrigatoria constitúen o ensino básico, que é obrigatorio e gratuíto para todas as persoas.

A educación primaria é, pois, a primeira etapa do ensino obrigatorio. Como tal, caracterízase por unha especial atención á diversidade, pola prevención das dificultades de aprendizaxe e a posta en práctica de apoios e/ou reforzos tan pronto como sexan detectadas, acudindo ás medidas organizativas e/ou curriculares que sexan precisas para asegurar o principio de equidade, sen prexuízo de garantir unha educación común para todo o alumnado.

Nesta liña, estableceranse os mecanismos precisos para lograr unha coordinación entre esta etapa e as de educación infantil e educación secundaria obrigatoria.

Porén, será de grande importancia a acción titorial que vertebre todas as actuacións con cada un dos grupos e con cada alumno e cada alumna dese grupo.

O eixe do traballo nesta etapa educativa será o desenvolvemento das competencias básicas que permitan encamiñar todo o alumnado cara ao logro dunha formación integral, tanto na súa vertente persoal coma nas demandas sociais e culturais que faciliten a continuación dos estudos e, posteriormente, a inclusión na vida laboral, pero sempre coa asunción da necesidade de aprender ao longo de toda a vida.

Ten enorme importancia a presenza no currículo das competencias básicas que o alumnado deberá desenvolver na educación primaria e completar na educación secundaria obrigatoria. As competencias básicas permiten identificar aquelas aprendizaxes que se consideran imprescindibles desde un enfoque integrador e orientado á aplicación dos saberes adquiridos. O seu logro deberá capacitar as alumnas e os alumnos para a súa realización persoal, a incorporación satisfactoria á vida adulta e o desenvolvemento dunha aprendizaxe permanente ao longo da vida.

Será preciso que a organización dos centros educativos, as formas de relación de todas as persoas compoñentes da comunidade educativa, as actividades docentes, así como as complementarias e extraescolares, incidan no desenvolvemento das citadas competencias básicas. Prestarase especial atención á educación en valores e ás normas de convivencia que permitan unha incorporación á sociedade democrática con respecto, interese, esforzo e responsabilidade.

Neste decreto inclúense os seguintes anexos:
Anexo I. Competencias básicas.
Anexo II. Obxectivos, competencias básicas, contidos e criterios de avaliación das distintas áreas que constitúen a etapa.
Anexo III. Cadro de distribución horaria.
Anexo IV. Proxecto lector de centro.
Anexo V. Plan de introdución das tecnoloxías da información e da comunicación.

De conformidade co exposto, por proposta da conselleira de Educación e Ordenación Universitaria, no
exercicio da facultade outorgada polo artigo 34 da Lei 1/1983, do 22 de febreiro, reguladora da Xunta e da súa presidencia, modificada pola Lei 11/1988, do 20 de outubro, e pola Lei 2/2007, do 28 de marzo, do traballo en igualdade das mulleres de Galicia, oídos os ditames do Consello Consultivo e do Consello Escolar, e logo de deliberación do Consello da Xunta de Galicia, na súa reunión do día vinte e oito de xuño de dous mil sete,

DISPOÑO:

Artigo 1º. Principios xerais
A educación primaria é unha etapa educativa que ten carácter obrigatorio e gratuíto. Comprende seis
cursos académicos, que se cursarán ordinariamente entre os seis e os doce anos de idade. Con carácter xeral, o alumnado incorporarase ao primeiro curso da educación primaria no ano natural en que cumpra seis anos.

A educación primaria consta de tres ciclos que se organizarán en áreas con carácter global e integrador.

Artigo 2º. Fins
1. A finalidade da educación primaria é proporcionarlles a todos os nenos e nenas unha educación que
permita afianzar o seu desenvolvemento persoal e o seu propio benestar, adquirir as habilidades culturais básicas relativas á expresión e comprensión oral, á lectura, á escritura e ao cálculo, ao sentido artístico, á creatividade e á afectividade, así como desenvolver habilidades sociais e hábitos de traballo.

2. A acción educativa nesta etapa procurará a integración das distintas experiencias e aprendizaxes do alumnado e adaptarase aos seus ritmos de traballo.

Artigo 3º. Obxectivos da educación primaria
Os obxectivos da educación primaria estarán encamiñados ao logro da adquisición, por parte de todo o
alumnado, das capacidades que permitan:

a) Coñecer e apreciar os valores e as normas de convivencia, aprender a obrar de acordo con elas, prepararse para o exercicio activo da cidadanía e respectar os dereitos humanos, así como o pluralismo propio dunha sociedade democrática.

b) Desenvolver hábitos de traballo individual e de equipo, de esforzo e de responsabilidade no estudo, así como actitudes de confianza en si mesmo, sentido crítico, iniciativa persoal, curiosidade, interese e creatividade na aprendizaxe.

c) Adquirir habilidades para a prevención e para a resolución pacífica de conflitos que lle permitan
desenvolverse con autonomía no ámbito familiar e doméstico, así como nos grupos sociais con que se
relaciona.

d) Coñecer, comprender e respectar as diferentes culturas e as diferenzas entre as persoas, a igualdade de dereitos e oportunidades de homes e de mulleres e a non-discriminación de persoas con discapacidade.

e) Coñecer e utilizar de xeito apropiado a lingua galega, a lingua castelá e desenvolver hábitos de lectura.

f) Adquirir en, polo menos, unha lingua estranxeira a competencia comunicativa básica que lle permita expresar e comprender mensaxes sinxelas e desenvolverse en situacións cotiás.

g) Desenvolver as competencias matemáticas básicas e iniciarse na resolución de problemas que requiran a realización de operacións elementais de cálculo, coñecementos xeométricos e estimacións, así como ser capaz de aplicalos a situacións da súa vida cotiá.

h) Coñecer e valorar o seu contorno natural, social e cultural, así como as posibilidades de acción e de coidado deste, con especial atención á singularidade de Galicia. Coñecer mulleres e homes que realizaron achegas importantes á cultura e sociedade galegas.

i) Iniciarse na utilización, para a aprendizaxe, das tecnoloxías da información e da comunicación,
desenvolvendo un espírito crítico ante as mensaxes que recibe e elabora.

j) Utilizar diferentes representacións e expresións artísticas e iniciarse na construción de propostas visuais.

k) Valorar a hixiene e a saúde, aceptar e aprender a coidar o propio corpo e o dos outros, respectar as diferenzas e utilizar a educación física e o deporte como medios para favorecer o desenvolvemento persoal e social.

l) Coñecer e valorar a flora e a fauna, en especial a presente na Comunidade Autónoma de Galicia, e
adoptar modos de comportamento que favorezan o seu coidado.

m) Desenvolver as súas capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas súas relacións coas demais persoas, o valor da corresponsabilidade no traballo doméstico e no coidado das outras persoas, así como unha actitude contraria á violencia, aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas.

n) Fomentar a educación vial e actitudes de respecto que incidan na prevención dos accidentes de tráfico.

Artigo 4º. Currículo
1. Enténdese por currículo da educación primaria o conxunto de obxectivos, competencias básicas, contidos, métodos pedagóxicos e criterios de avaliación desta etapa educativa.

2. As competencias básicas que se deben adquirir no ensino básico publícanse no anexo I deste decreto.

Ao seu logro deberá contribuír a educación primaria, de acordo cos criterios de avaliación que para cada ciclo e área figuran no anexo II.

3. O currículo para a educación primaria nos centros docentes dependentes da Consellería de Educación e Ordenación Universitaria da Comunidade Autónoma de Galicia será o que se recolle para cada área e nos diferentes ciclos no anexo II a este decreto.

4. Os centros docentes desenvolverán e concretarán o currículo establecido neste decreto. Estas concrecións formarán parte do proxecto educativo, así como o tratamento nas distintas áreas de educación en valores, a educación moral e cívica, a educación para a paz, a igualdade de oportunidades entre os sexos, a educación ambiental, a educación sexual, para a saúde e calidade de vida, a educación para o lecer a educación do consumidor e a viaria.

Artigo 5º. Organización
1. A etapa da educación primaria comprende tres ciclos de dous anos académicos cada un e organízase
en áreas, que terán un carácter global e integrador.

2. Cada un dos ciclos constitúe unha unidade de ensino-aprendizaxe, polo que é imprescindible a
coordinación de todo o profesorado implicado para o desenvolvemento correcto do currículo. A etapa de educación primaria terá, pois, un carácter global e integrador.

3. A educación primaria será impartida por mestres e mestras, que terán competencia docente en todas as áreas deste nivel. As ensinanzas da música, da educación física e dos idiomas estranxeiros serán impartidas por mestres e mestras coa especialidade ou habilitación correspondente.

Artigo 6º. Áreas de coñecemento
1. As áreas que se impartirán en todos e cada un dos cursos da educación primaria, entre as que terán especial consideración polo seu carácter instrumental as linguas e as matemáticas, son as seguintes:

Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Educación artística.
Educación física.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Lingua estranxeira.
Matemáticas.

2. Ademais, no segundo ano do terceiro ciclo engadirase a área de educación para a cidadanía e os
dereitos humanos, na cal se prestará especial atención á igualdade entre homes e mulleres.

3. Sen prexuízo do seu tratamento específico nalgunha das áreas da etapa, a comprensión lectora, a
expresión oral e escrita, a comunicación audiovisual, as tecnoloxías da información e da comunicación e a educación en valores traballaranse en todas as áreas.

4. Coa finalidade de fomentar o hábito da lectura, os centros elaborarán e aplicarán un proxecto lector que se axustará ás liñas básicas que se publican como anexo IV ao presente decreto, asegurándose como mínimo media hora diaria.

5. Os centros docentes elaborarán e aplicarán, ademais, o plan de introdución das tecnoloxías da información e da comunicación que se axustará ás directrices que se publican como anexo V deste decreto.

Artigo 7º. Horario
1. Sen esquecer o carácter global e integrador das diferentes áreas en que se organiza a educación primaria, o horario semanal de cada unha das áreas nos distintos cursos é o que figura no anexo III deste decreto.

Artigo 8º. Avaliación
1. A avaliación dos procesos de aprendizaxe do alumnado será continua, global, formativa e integradora de todas as áreas. Terá en conta o progreso do alumnado no conxunto das áreas.

2. Na avaliación serán tidos en conta todos os elementos que compoñen o currículo.

3. Os criterios de avaliación das áreas serán referentes fundamentais para valorar o grao de adquisición das competencias básicas.

4. Se no proceso de avaliación continua se advertise que un alumno ou alumna non progresa adecuadamente, o centro educativo, tan pronto detecte as dificultades de aprendizaxe, adoptará medidas de reforzo educativo coa finalidade de que o alumnado adquira os coñecementos necesarios para continuar o proceso educativo.

5. O profesorado avaliará tanto as aprendizaxes do alumnado coma os procesos de ensino e a súa propia práctica docente.

Artigo 9º. Promoción de ciclo
1. Ao final de cada ciclo, e como consecuencia do proceso de avaliación, tomaranse as decisións sobre promoción de ciclo do alumnado.

2. A decisión de promoción de ciclo adoptaraa o equipo de profesores e profesoras que imparten
docencia ao grupo de alumnos e alumnas no último curso do ciclo, e deberá ter en especial consideración a información e o criterio do titor ou titora.

3. O alumnado acadará a promoción ao ciclo educativo seguinte sempre que alcanzase o desenvolvemento
correspondente das competencias básicas e un axeitado grao de madurez. Accederase tamén ao
seguinte ciclo cando as aprendizaxes non alcanzadas non sexan un obstáculo para seguir satisfactoriamente o novo ciclo. Neste caso, o centro educativo adoptará as medidas precisas para que o alumnado reciba os apoios necesarios para a recuperación das ditas aprendizaxes.

4. Cando o alumno ou alumna non cumpra as condicións establecidas no parágrafo anterior, permanecerá
un ano máis no ciclo, tendo en conta que esta medida só se poderá adoptar unha soa vez ao longo de
toda a etapa educativa. Esta medida deberá ir acompañada dun plan específico de reforzo educativo que os centros educativos organizarán de acordo co que estableza a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria.

Artigo 10º. Promoción á educación secundaria obrigatoria
1. O alumnado accederá á educación secundaria obrigatoria se alcanzou o desenvolvemento correspondente das competencias básicas e o adecuado grao de madurez. Accederá tamén cando as aprendizaxes non alcanzadas non sexan un obstáculo para seguir satisfactoriamente a nova etapa. Neste caso, o centro educativo receptor do alumnado establecerá as medidas de apoio necesarias para que este recupere as ditas aprendizaxes, á vista dos informes individualizados.

2. Se non se cumpren as condicións establecidas no parágrafo anterior, o alumno ou alumna permanecerá un ano máis no terceiro ciclo, agás se xa repetise unha vez nos dous ciclos anteriores.

Artigo 11º. Procedemento en materia de avaliación
A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria ditará as normas oportunas de procedemento en
materia de avaliación e promoción do alumnado.

Artigo 12º. Informe sobre a aprendizaxe
1. De conformidade co establecido no artigo 20.5º da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, e coa finalidade de garantir a continuidade do proceso de formación do alumnado, ao rematar a etapa, os titores ou titoras, tendo en conta a información solicitada ao equipo de profesores e profesoras, elaborarán un informe individualizado de cada alumno ou alumna sobre a súa aprendizaxe, os obxectivos alcanzados e as competencias básicas adquiridas, así como sobre aqueles elementos que puidesen condicionar o progreso educativo do alumnado.

2. A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria elaborará as características do informe, establecerá os mecanismos de coordinación coa etapa educativa seguinte e garantirá a súa confidencialidade.

Artigo 13º. Participación dos pais ou titores
A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria establecerá o procedemento para que, de conformidade co establecido no artigo 4.2º e), da Lei orgánica 8/1985, do 3 de xullo, reguladora do dereito á educación, os pais e nais ou titores/as participen e apoien a evolución do proceso educativo dos seus fillos/as ou tutelados/as, coñezan as decisións relativas á avaliación e promoción e colaboren nas medidas de apoio ou reforzo que adopten os centros educativos para facilitar o seu progreso educativo.

Artigo 14º. Titoría
1. Na educación primaria, cada grupo de alumnos e alumnas terá un titor ou titora. A súa actuación deberá coordinarse especialmente coa dos outros profesores e profesoras que incidan sobre o mesmo grupo de alumnos e alumnas, sen prexuízo da necesaria coordinación co equipo de profesoras e profesores de ciclo e etapa.

2. Na educación primaria, a acción titorial orientará o proceso educativo individual e colectivo do alumnado, sen prexuízo das competencias e a necesaria coordinación, se é o caso, co Departamento de Orientación.

3. A persoa titora manterá unha relación permanente coas familias do alumnado, atendendo á conciliación profesional e familiar, teraas informadas sobre o progreso da aprendizaxe e integración socio-educativa dos seus fillos/as e escoitaraas naquelas decisións que afecten a orientación académica e profesional dos seus fillos/as, sen prexuízo, se é o caso, das competencias
do Departamento de Orientación.

Artigo 15º. Atención á diversidade
1. A intervención educativa nesta etapa atenderá á diversidade do alumnado, é dicir, centrarase nas
actuacións educativas dirixidas a dar resposta ás diferentes capacidades, ritmos e estilos de aprendizaxe.

Ademais, porá énfase na detección temperá do alumnado que requira unha atención educativa diferente á ordinaria, por presentar necesidades educativas especiais, por dificultades específicas da aprendizaxe, polas súas altas capacidades intelectuais, por incorporarse tardiamente ao sistema educativo, ou por condicións persoais ou de historia familiar.

2. En canto se detecten dificultades de aprendizaxe nalgún alumno ou alumna, o centro educativo deberá poñer en funcionamento as medidas de reforzo educativo que se consideren máis convenientes e que poderán ser tanto organizativas como curriculares. Entre estas medidas encóntranse o apoio dentro do grupo ordinario, o apoio ocasional fóra do grupo ordinario, os agrupamentos flexibles e as adaptacións do currículo.

3. A escolarización do alumnado que se incorpora tardiamente ao sistema educativo por proceder doutros países ou por calquera outro motivo realizarase atendendo ás súas circunstancias, coñecementos, idade e historial académico.

Cando presente graves carencias na lingua de escolarización do centro, realizará un programa de inmersión lingüística que será, en todo caso, simultáneo á escolarización nos grupos ordinarios, cos cales compartirá o maior tempo posible de horario semanal, nos termos que estableza a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria.

Os alumnos e alumnas que presenten un desfase no seu nivel de competencia curricular de máis dun ciclo poderán ser escolarizados nun curso inferior ao que lles correspondería por idade. Neste caso, o centro educativo adoptará as medidas de reforzo educativo máis adecuadas para facilitar a súa integración escolar e a recuperación do desfase curricular. No suposto de superar o dito desfase, incorporaranse ao curso que lles corresponde pola súa idade.

4. A escolarización do alumnado con altas capacidades intelectuais flexibilizarase de tal forma que se poida anticipar un curso o inicio da escolarización nesta etapa educativa ou reducir a súa duración cando se prevexa que estas son as medidas máis adecuadas para o desenvolvemento do seu equilibrio persoal e a súa socialización, ou poderá enriquecerse o currículo, nos termos que estableza a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria.

Artigo 16º. Alumnado con necesidades educativas especiais
1. Enténdese por alumnado que presenta necesidades educativas especiais aquel que requira, por un
período da súa escolarización ou ao longo de toda ela, determinados apoios e atencións educativas específicas derivadas de discapacidade ou trastornos graves da conduta, tal como indica o artigo 73 da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación.

2. Para que este alumnado poida alcanzar o máximo desenvolvemento das súas capacidades persoais e os
obxectivos da etapa, estableceranse as medidas curriculares e organizativas oportunas que aseguren o seu adecuado progreso, dentro dos principios de inclusión e normalidade.

3. Na educación primaria poderán realizarse adaptacións curriculares que se aparten significativamente dos contidos e criterios de avaliación do currículo, dirixidas a este alumnado con necesidades educativas especiais.

4. As adaptacións curriculares deste alumnado, que estarán precedidas en todo caso dunha avaliación das súas necesidades educativas especiais e da conseguinte proposta curricular específica, realizaranse buscando o máximo desenvolvemento das competencias básicas de acordo coas posibilidades do alumno ou alumna; a avaliación e a promoción tomarán como referencia os obxectivos e criterios de avaliación fixados nas ditas adaptacións.

5. A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria determinará o procedemento de autorización
das adaptacións referidas neste artigo.

6. Sen prexuízo da permanencia durante un curso máis no mesmo ciclo, prevista no artigo 9.4º do presente decreto, a escolarización deste alumnado na educación primaria en centros ordinarios poderá prolongarse un ano máis, sempre que se favoreza a súa integración socioeducativa.

Artigo 17º. Avaliación de diagnóstico
1. Ao finalizar o segundo ciclo da educación primaria, todos os centros realizarán unha avaliación de diagnóstico das competencias básicas alcanzadas polo seu alumnado. Esta avaliación, que non terá
efectos académicos, terá carácter formativo e orientador para os centros, informativo para as familias e para o conxunto da comunidade educativa, como establece o artigo 21 da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación.

2. A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria facilitaralles aos centros educativos os
modelos e apoios necesarios, co fin de que todos realicen de xeito adecuado estas avaliacións.

Disposicións adicionais

Primeira. Ensinanzas de relixión
1. A área de relixión católica será de oferta obrigatoria para os centros e de carácter voluntario para o alumnado.

2. O ensino doutras relixións axustarase ao disposto nos acordos de cooperación celebrados polo Estado español coa Federación de Entidades Relixiosas Evanxélicas de España, a Federación de Comunidades Israelitas de España, a Comisión Islámica de España e, se é o caso, aqueles que no futuro se poidan subscribir con outras confesións relixiosas.

3. Ao inicio de cada curso académico os pais/nais ou titores/as dos alumnos e alumnas manifestarán a
súa vontade de que os seus fillos/as reciban ou non ensinanzas de relixión.

4. Os centros docentes disporán as medidas organizativas para que o alumnado cuxos pais ou titores non optasen por que cursen as ensinanzas de relixión, reciban a debida atención educativa co fin de que a elección dunha ou outra opción non supoña discriminación ningunha. A dita atención, en ningún caso comportará a aprendizaxe de contidos curriculares asociados ao coñecemento do feito relixioso nin a calquera área da etapa. As medidas organizativas que dispoñan os centros deberán ser incluídas no proxecto educativo para que familias e titores/as as coñezan con anterioridade.

5. A determinación do currículo do ensino de relixión católica e das diferentes confesións relixiosas coas cales o Estado español subscribiu acordos de cooperación en materia educativa será competencia, respectivamente, da xerarquía eclesiástica e das correspondentes autoridades relixiosas. O seu contido deberá, en calquera caso, ser respectuoso cos dereitos das persoas marcados na lexislación vixente e sobre todo co valor de igualdade entre mulleres e homes.

6. A avaliación do ensino da relixión católica realizarase nos mesmos termos e cos mesmos efectos ca a das outras áreas da educación primaria. A avaliación do ensino das diferentes confesións relixiosas axustarase ao establecido nos acordos de cooperación subscritos polo Estado español.

7. Coa finalidade de garantir o principio de igualdade e a libre concorrencia entre todo o alumnado, as cualificacións que se obtivesen na avaliación das ensinanzas de relixión non se computarán nas convocatorias en que deban entrar en concorrencia os expedientes académicos.

Segunda. Ensinanzas en linguas estranxeiras
A Administración educativa poderá autorizar que unha parte do currículo se imparta en linguas
estranxeiras, sen que iso supoña modificación dos aspectos básicos do currículo regulados neste decreto.

Os centros que impartan unha parte das áreas do currículo en linguas estranxeiras non poderán incluír en ningún caso requisitos lingüísticos entre os criterios de admisión do alumnado.

Disposición derrogatoria
Queda derrogado o Decreto 245/1992, do 30 de xullo, polo que se establece o currículo da educación
primaria na Comunidade Autónoma de Galicia, sen prexuízo da vixencia do seu currículo ata a implantación da nova ordenación da educación primaria, de acordo co disposto no Real decreto 806/2006, do 30 de xuño, polo que se establece o calendario de aplicación da nova ordenación do sistema educativo, establecida pola Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación.

Disposicións derradeiras

Primeira. Desenvolvemento normativo
Autorízase a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria para ditar as disposicións que
sexan necesarias para a execución e o desenvolvemento do establecido neste decreto.

Segunda. Entrada en vigor
Este decreto entra en vigor o día seguinte ao da súa publicación no Diario Oficial de Galicia, sen prexuízo do establecido na súa disposición derrogatoria.

Santiago de Compostela, vinte e oito de xuño de dous mil sete.

Emilio Pérez Touriño
Presidente

Laura Sánchez Piñón
Conselleira de Educación e Ordenación Universitaria

ANEXO I: Competencias básicas
Unha posible definición de competencia básica podería ser «a capacidade de poñer en práctica de
forma integrada, en contextos e situacións diversas, os coñecementos, as habilidades e as actitudes persoais adquiridas. O concepto de competencia inclúe tanto os saberes como as habilidades e as actitudes e vai máis alá do saber e do saber facer, incluíndo o saber ser ou estar».

A incorporación de competencias básicas ao currículo permite poñer o acento naquelas aprendizaxes
que se consideran imprescindibles desde unha posición integradora e orientada á aplicación dos saberes adquiridos. De aí o seu carácter básico. Son aquelas competencias que debe desenvolver un mozo ou unha moza ao finalizar o ensino obrigatorio para poder lograr a súa realización persoal, exercer a cidadanía activa, incorporarse á vida adulta de xeito satisfactorio e ser capaz de desenvolver unha aprendizaxe permanente ao longo da vida.

A inclusión das competencias básicas no currículo ten varias finalidades: integrar as diferentes aprendizaxes, tanto as formais, incorporadas ás diferentes áreas ou materias, coma as informais e non formais.

Permitirlles a todos os estudantes integrar as súas aprendizaxes, poñelas en relación con distintos tipos de contidos e utilizalas de xeito efectivo cando lles resulten necesarias en diferentes situacións e contextos.

Orientar o ensino, ao permitir identificar os contidos e os criterios de avaliación que teñen carácter imprescindible e, en xeral, inspirar as distintas decisións relativas ao proceso de ensino e de aprendizaxe, a metodoloxía, a organización dos centros educativos, as relacións persoais e a participación de toda a comunidade educativa.

Coas áreas e materias do currículo preténdese que todos os alumnos e as alumnas alcancen os obxectivos educativos e, consecuentemente, que adquiran as competencias básicas. Con todo, non existe unha relación unívoca entre o ensino de determinadas áreas ou materias e o desenvolvemento de certas competencias.

Cada unha das áreas contribúe ao desenvolvemento de diferentes competencias e, pola súa vez, cada unha das competencias básicas alcanzarase como consecuencia do traballo en varias áreas ou materias.

Ao ser as competencias un elemento organizador van ter influencia, non só nos contidos e na avaliación, senón tamén na metodoloxía.

O traballo nas áreas e materias do currículo para contribuír ao desenvolvemento das competencias básicas debe complementarse con diversas medidas organizativas e funcionais, imprescindibles para o seu desenvolvemento. Así, a organización e o funcionamento dos centros e as aulas, a participación do alumnado, as normas de réxime interno, o uso de determinadas metodoloxías e recursos didácticos, ou a concepción, organización e funcionamento da biblioteca escolar, entre outros aspectos, poden favorecer ou dificultar o desenvolvemento de competencias asociadas á comunicación, a análise do contorno físico, a creación, a convivencia e a cidadanía ou a alfabetización dixital. Igualmente, a acción titorial permanente pode contribuír de modo determinante á adquisición de competencias relacionadas coa regulación das aprendizaxes, o desenvolvemento emocional ou as habilidades sociais. A planificación das actividades complementarias e extraescolares pode reforzar o desenvolvemento do conxunto das competencias básicas.

No marco da proposta realizada pola Unión Europea, e de acordo coas consideracións que se acaban de expoñer, identificáronse oito competencias básicas:

Competencia en comunicación lingüística.
Competencia matemática.
Competencia no coñecemento e na interacción co mundo físico.
Tratamento da información e competencia dixital.
Competencia social e cidadá.
Competencia cultural e artística.
Competencia para aprender a aprender.
Autonomía e iniciativa persoal.

Neste anexo recóllense a descrición, finalidade e aspectos distintivos destas competencias e ponse de manifesto, en cada unha delas, o nivel considerado básico que debe alcanzar todo o alumnado ao finalizar a educación secundaria obrigatoria.

O currículo da educación primaria estrutúrase en áreas; é nelas onde se deben buscar os referentes que permitan o desenvolvemento e adquisición das competencias nesta etapa. Así pois, en cada área incluiranse referencias explícitas á súa contribución a aquelas competencias básicas ás cales se orienta en maior medida. Doutra banda, tanto os obxectivos como a propia selección dos contidos buscan asegurar o desenvolvemento de todas elas. Os criterios de avaliación serven de referencia para valorar o progresivo grao de adquisición.

Competencia en comunicación lingüística
Esta competencia refírese á utilización da linguaxe como instrumento de comunicación oral e escrita, de representación, interpretación e comprensión da realidade, de construción e comunicación do coñecemento e de organización e autorregulación do pensamento, das emocións e da conduta.

Os coñecementos, destrezas e actitudes propios desta competencia permiten expresar pensamentos,
emocións, vivencias e opinións, así como dialogar, formar un xuízo crítico e ético, xerar ideas, estruturar o coñecemento, dar coherencia e cohesión ao discurso e ás propias accións e tarefas, adoptar decisións e desfrutar escoitando, lendo ou expresándose de forma oral e escrita, todo o cal contribúe ademais ao desenvolvemento da autoestima e da autoconfianza.

Comunicarse e conversar son accións que supoñen habilidades para establecer vínculos e relacións construtivas cos demais e co contorno, así como achegarse a novas culturas, que adquiren consideración e respecto na medida en que se coñecen. Por iso, a competencia de comunicación lingüística está presente na capacidade efectiva de convivir e de resolver conflitos.

A lingua, como ferramenta de comprensión e representación da realidade, debe ser instrumento para a
igualdade; para a construción de relacións, en termos de igualdade, entre mulleres e homes; para a eliminación de estereotipos e expresións machistas ou xenófobas.

A comunicación será o eixe da resolución pacífica de conflitos na comunidade escolar.

Escoitar, expoñer e dialogar implica ser consciente dos principais tipos de interacción verbal, ser progresivamente competente na expresión e comprensión das mensaxes orais que se intercambian en situacións comunicativas diversas e adaptar a comunicación ao contexto. Supón tamén a utilización activa e efectiva de códigos e habilidades lingüísticas e non lingüísticas e das regras propias do intercambio comunicativo en diferentes situacións, para producir textos orais adecuados a cada situación de comunicación. Ler e escribir son accións que supoñen e reforzan as habilidades que permiten buscar, recompilar e procesar información, e ser competente á hora de comprender, compoñer e utilizar distintos tipos de textos con intencións comunicativas ou creativas diversas. A lectura facilita a interpretación e comprensión do código que permite facer uso da lingua escrita e é, ademais, fonte de pracer, de descubrimento doutros contornos, idiomas e culturas, de fantasía e de saber, todo o cal contribúe, pola súa vez, a conservar e mellorar a competencia comunicativa.

A habilidade para seleccionar e aplicar determinados propósitos ou obxectivos ás accións propias da
comunicación lingüística (o diálogo, a lectura, a escritura, etc.) está vinculada a algúns trazos fundamentais desta competencia, como as habilidades para representarse mentalmente, interpretar e comprender a realidade, e organizar e autorregular o coñecemento e a acción dotándoos de coherencia.
Comprender e saber comunicar son saberes prácticos que se deben apoiar no coñecemento reflexivo sobre o funcionamento da lingua e as súas normas de uso, e implican a capacidade de tomar a lingua como obxecto de observación e de análise. Expresar e interpretar diferentes tipos de discurso acordes á situación comunicativa en diferentes contextos sociais e culturais implica o coñecemento e aplicación efectiva das regras de funcionamento do sistema da lingua e das estratexias necesarias para interactuar lingüisticamente dun xeito adecuado.

Dispoñer desta competencia implica ter conciencia das convencións sociais, dos valores e aspectos culturais e da versatilidade da lingua en función do contexto e da intención comunicativa. Implica a capacidade empática de poñerse no lugar doutras persoas; de ler, de escoitar, de analizar e de ter en conta opinións distintas á propia con sensibilidade e espírito crítico; de expresar adecuadamente -en fondo e forma- as propias ideas e emocións, e de aceptar e realizar críticas con espírito construtivo.

Con distinto nivel de dominio e de formalización -especialmente en lingua escrita- esta competencia significa, no caso das linguas estranxeiras, poder comunicarse nalgunhas delas e, con iso, enriquecer as relacións sociais e desenvolverse en contextos distintos ao propio. Así mesmo, favorécese o acceso a máis e diversas fontes de información, comunicación e aprendizaxe.

En síntese, o desenvolvemento da competencia lingüística ao final da educación obrigatoria comporta o dominio da lingua oral e escrita en múltiples contextos, e o uso funcional de, polo menos, unha lingua estranxeira.

Na Comunidade Autónoma de Galicia, recollendo as normas do Estatuto de autonomía, todos estes elementos que configuran a competencia lingüística estarán referidos ás dúas linguas oficiais, o galego, lingua propia de Galicia, e o castelán, así como, polo menos, a unha lingua estranxeira.

Competencia matemática
Consiste na habilidade para utilizar e relacionar os números, as súas operacións básicas, os símbolos e as formas de expresión e razoamento matemático, tanto para producir e interpretar distintos tipos de información como para ampliar o coñecemento sobre aspectos cuantitativos e espaciais da realidade, e para resolver problemas relacionados coa vida cotiá e co mundo laboral.

Forma parte da competencia matemática a habilidade para interpretar e expresar con claridade e precisión informacións, datos e argumentacións, o que aumenta a posibilidade real de seguir aprendendo ao longo da vida, tanto no ámbito escolar ou académico como fóra del, e favorece a participación efectiva na vida social.

Así mesmo, esta competencia implica o coñecemento e manexo dos elementos matemáticos básicos (distintos tipos de números, medidas, símbolos, elementos xeométricos, etc.) en situacións reais ou simuladas da vida cotiá, e a posta en práctica de procesos de razoamento que levan á solución dos problemas ou á obtención de información. Estes procesos permiten aplicar esa información a unha maior variedade de situacións e contextos, seguir cadeas argumentais identificando as ideas fundamentais, e estimar e axuizar a lóxica e validez de argumentacións e informacións.

En consecuencia, a competencia matemática supón a habilidade para seguir determinados procesos
de pensamento (como a indución e a dedución, entre outros) e aplicar algúns algoritmos de cálculo ou
elementos da lóxica, o que conduce a identificar a validez dos razoamentos e a valorar o grao de certeza asociado aos resultados derivados dos razoamentos válidos.

A competencia matemática implica unha disposición favorable e de progresiva seguridade e confianza
cara á información e ás situacións (problemas, incógnitas, etc.) que conteñen elementos ou soportes matemáticos, así como cara á súa utilización cando a situación o aconsella, baseadas no respecto e no gusto pola certeza e na súa procura a través do razoamento.

Esta competencia cobra realidade e sentido na medida en que os elementos e razoamentos matemáticos
son utilizados para enfrontarse a aquelas situacións cotiás que os precisan. Xa que logo, a identificación de tales situacións, a aplicación de estratexias de resolución de problemas e a selección das técnicas adecuadas para calcular, representar e interpretar a realidade a partir da información dispoñible están incluídas nela. En definitiva, a posibilidade real de utilizar a actividade matemática en contextos tan variados como sexa posible. Por iso, o seu desenvolvemento
na educación obrigatoria alcanzarase na medida en que os coñecementos matemáticos se apliquen de xeito espontáneo a unha ampla variedade de situacións, provenientes doutros campos de coñecemento
e da vida cotiá.

O desenvolvemento da competencia matemática ao final da educación obrigatoria implica utilizar espontaneamente -nos ámbitos persoal e social- os elementos e razoamentos matemáticos para interpretar e producir información, para resolver problemas provenientes de situacións cotiás e para tomar decisións.

En definitiva, supón aplicar aquelas destrezas e actitudes que permiten razoar matematicamente, comprender unha argumentación matemática e expresarse e comunicarse na linguaxe matemática, utilizando as ferramentas de apoio adecuadas, e integrando o coñecemento matemático con outros tipos de coñecemento para dar unha mellor resposta ás situacións da vida de distinto nivel de complexidade.

Competencia no coñecemento e a interación co mundo físico
É a habilidade para interactuar co mundo físico, tanto nos seus aspectos naturais como nos xerados
pola acción humana, de tal modo que se posibilite a comprensión de sucesos, a predición de consecuencias e a actividade dirixida á mellora e preservación das condicións de vida propia, das demais persoas e do resto dos seres vivos. En definitiva, incorpora habilidades para desenvolverse adecuadamente, con autonomía e iniciativa persoal, en ámbitos da vida e do coñecemento moi diversos (saúde, actividade produtiva, consumo, ciencia, procesos tecnolóxicos, etc.) e para interpretar o mundo, o que exixe a aplicación dos conceptos e principios básicos que permiten a análise dos fenómenos desde os diferentes campos de coñecemento científico involucrados.

Así, forma parte desta competencia a adecuada percepción do espazo físico en que se desenvolven a vida e a actividade humana, tanto a grande escala coma no contorno inmediato, e a habilidade para interactuar co espazo circundante: moverse nel e resolver problemas nos cales interveñan os obxectos e a súa posición.

Así mesmo, a competencia de interactuar co espazo físico leva implícito ser consciente da influencia que ten a presenza das persoas no espazo, o seu asentamento, a súa actividade, as modificacións que introducen e as paisaxes resultantes, así como da importancia de que todos os seres humanos se beneficien do desenvolvemento e de que este procure a conservación dos recursos e a diversidade natural, e se manteña a solidariedade global e interxeracional. Supón, así mesmo, demostrar espírito crítico na observación da realidade e na análise das mensaxes informativas e publicitarias, así como uns hábitos de consumo responsables na vida cotiá.

Esta competencia, partindo do coñecemento do corpo humano, da natureza e da interacción dos homes e
mulleres con ela, permite argumentar racionalmente as consecuencias duns ou doutros modos de vida, e
adoptar unha disposición a unha vida física e mental saudables nun contorno natural e social tamén saudable.

Así mesmo, supón considerar a dobre dimensión -individual e colectiva- da saúde, e mostrar actitudes
de responsabilidade e de respecto cara aos demais e cara a un mesmo.

Esta competencia fai posible identificar preguntas ou problemas e obter conclusións baseadas en probas, coa finalidade de comprender e tomar decisións sobre o mundo físico e sobre os cambios que a actividade humana produce no medio natural, na saúde e na calidade de vida das persoas. Supón a aplicación destes coñecementos e procedementos para dar resposta ao que se percibe como demandas ou necesidades das persoas, das organizacións e do medio natural.

As habilidades asociadas ao movemento no espazo físico e á saúde activan esta competencia a través da actividade física e do control do propio corpo. A actividade física está mediatizada polo movemento e as súas funcións. Unha correcta utilización do movemento por medio da actividade física facilitará, ademais dun maior coñecemento de si mesmo, unha utilización máis produtiva do contorno, unhas mellores relacións entre as persoas e un incremento da calidade de vida e da saúde, entendida como un estado de benestar físico, mental e social.

Tamén incorpora a aplicación dalgunhas nocións, conceptos científicos e técnicos, e de teorías científicas básicas previamente comprendidas. Isto implica a habilidade progresiva para poñer en práctica os procesos e actitudes propios da análise sistemática e de indagación científica: identificar e propoñer problemas relevantes; realizar observacións directas e indirectas con conciencia do marco teórico ou interpretativo que as dirixe; formular preguntas; localizar, obter,
analizar e representar información cualitativa e cuantitativa; propoñer e contrastar solucións, tentativas ou hipóteses; realizar predicións e inferencias de distinto nivel de complexidade; e identificar o coñecemento dispoñible (teórico e empírico) necesario para responder ás preguntas científicas, e para obter, interpretar, avaliar e comunicar conclusións en diversos
contextos (académico, persoal e social). Así mesmo, significa recoñecer a natureza, fortalezas e límites da actividade investigadora como construción social do coñecemento ao longo da historia.
Esta competencia proporciona, ademais, destrezas asociadas á planificación e ao manexo de solucións
técnicas, seguindo criterios de economía e de eficacia, para satisfacer as necesidades da vida cotiá e do mundo laboral.

En definitiva, esta competencia supón o desenvolvemento e aplicación do pensamento científico-técnico para interpretar a información que se recibe e para predicir e tomar decisións con iniciativa e autonomía persoal nun mundo en que os avances que se van producindo nos ámbitos científico e tecnolóxico teñen unha influencia decisiva na vida persoal, na sociedade e no mundo natural. Así mesmo, implica a diferenciación e valoración do coñecemento científico á beira
doutras formas de coñecemento, e a utilización de valores e de criterios éticos asociados á ciencia e ao desenvolvemento tecnolóxico.

En coherencia coas habilidades e destrezas relacionadas ata aquí, son parte desta competencia básica o uso responsable dos recursos naturais, o coidado do medio, o consumo racional e responsable, e a protección da saúde individual e colectiva como elementos clave da calidade de vida das persoas.

Tratamento da información e competencia dixital
Esta competencia consiste en dispoñer de habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar información, e para transformala en coñecemento. Incorpora diferentes habilidades, que van desde o acceso á información ata a súa transmisión en distintos soportes unha vez tratada, incluíndo a utilización das tecnoloxías da información e da comunicación como elemento esencial para informarse, aprender e comunicarse.

Está asociada coa procura, selección, rexistro e tratamento ou análise da información, utilizando técnicas e estratexias diversas para acceder a ela segundo a fonte á cal se acuda e o soporte que se utilice (oral, impreso, audiovisual, dixital ou multimedia). Require o dominio de linguaxes específicas básicas (textual, numérica, icónica, visual, gráfica e sonora) e das súas pautas de descodificación e de transferencia, así como aplicar en distintas situacións e contextos o coñecemento dos diferentes tipos de información, das súas fontes, das súas posibilidades e da súa localización, así como as linguaxes e soportes máis frecuentes en que esta adoita expresarse.
Dispoñer de información non produce de forma automática coñecemento. Transformar a información en coñecemento exixe de destrezas de razoamento para organizala, relacionala, analizala, sintetizala e facer inferencias e deducións de distinto nivel de complexidade; en definitiva, comprendela e integrala nos esquemas previos de coñecemento. Significa, así mesmo, comunicar a información e os coñecementos adquiridos empregando recursos expresivos que incorporen, non só diferentes linguaxes e técnicas específicas, senón tamén as posibilidades que ofrecen as tecnoloxías da información e da comunicación.

Ser competente na utilización das tecnoloxías da información e da comunicación como instrumento de
traballo intelectual inclúe utilizalas na súa dobre función de transmisoras e xeradoras de información e de coñecemento. Utilizaranse na súa función xeradora ao empregalas, por exemplo, como ferramenta no uso de modelos de procesos matemáticos, físicos, sociais, económicos ou artísticos. Así mesmo, esta competencia permite procesar e xestionar adecuadamente información abundante e complexa, resolver problemas reais, tomar decisións, traballar en contornos colaborativos ampliando os contornos de comunicación para participar en comunidades de aprendizaxe formais e informais, e xerar producións responsables e creativas.

A competencia dixital inclúe utilizar as tecnoloxías da información e da comunicación extraendo o seu máximo rendemento a partir da comprensión da natureza e modo de operar dos sistemas tecnolóxicos, e do efecto que eses cambios teñen no mundo persoal e sociolaboral. Así mesmo, supón manexar estratexias para identificar e resolver os problemas habituais de software e de hardware que vaian xurdindo. Igualmente, permite aproveitar a información que proporcionan e analizala de forma crítica mediante o traballo persoal autónomo e o traballo colaborativo, tanto na súa vertente sincrónica como diacrónica, coñecendo e relacionándose con contornos físicos e sociais cada vez máis amplos. Ademais de utilizalas como ferramenta para organizar a información, procesala e orientala para conseguir obxectivos e fins de aprendizaxe, traballo e lecer previamente  establecidos.

En definitiva, a competencia dixital comporta facer uso habitual dos recursos tecnolóxicos dispoñibles para resolver problemas reais de modo eficiente. Ao mesmo tempo, posibilita avaliar e seleccionar novas fontes de información e innovacións tecnolóxicas a medida que van aparecendo, en función da súa utilidade para acometer tarefas ou obxectivos específicos. En síntese, o tratamento da información e a competencia dixital implican ser unha persoa autónoma, eficaz, responsable, crítica e reflexiva ao seleccionar, tratar e utilizar a información e as súas fontes, así como as distintas ferramentas tecnolóxicas; tamén ter unha actitude crítica e reflexiva na valoración da información dispoñible, contrastándoa cando for necesario, e respectar as normas de conduta acordadas socialmente para regular o uso da información e as súas fontes nos distintos soportes.

Competencia social e cidadá
Esta competencia fai posible comprender a realidade social en que se vive, cooperar, convivir e exercer a cidadanía democrática nunha sociedade plural, así como comprometerse a contribuír á súa mellora. Nela están integrados coñecementos diversos e habilidades complexas que permiten participar, tomar decisións, elixir como comportarse en determinadas situacións e responsabilizarse das eleccións e decisións adoptadas.

Globalmente supón utilizar, para desenvolverse socialmente, o coñecemento sobre a evolución e organización das sociedades e sobre os trazos e valores do sistema democrático, así como utilizar o xuízo moral para elixir e tomar decisións, e exercer activa e responsablemente os dereitos e deberes da cidadanía.

Esta competencia favorece a comprensión da realidade histórica e social do mundo, da súa evolución,
dos seus logros e dos seus problemas. A comprensión crítica da realidade exixe experiencia, coñecementos e conciencia da existencia de distintas perspectivas ao analizar esa realidade. Supón recorrer á análise multicausal e sistémica para axuizar os feitos e problemas sociais e históricos e para reflexionar sobre eles de forma global e crítica, así como realizar razoamentos críticos e loxicamente válidos sobre situacións reais, e dialogar para mellorar colectivamente a comprensión da realidade.

Significa tamén entender os trazos das sociedades actuais, a súa crecente pluralidade e o seu carácter evolutivo, ademais de demostrar comprensión da achega que as diferentes culturas fixeron á evolución e progreso da humanidade, e dispoñer dun sentimento común de pertenza á sociedade en que se vive. En definitiva, mostrar un sentimento de cidadanía global compatible coa identidade local.
Así mesmo, forman parte fundamental desta competencia aquelas habilidades sociais que permiten saber que os conflitos de valores e de intereses forman parte da convivencia, resolvelos con actitude construtiva e tomar decisións con autonomía empregando tanto os coñecementos sobre a sociedade como unha escala de valores construída mediante a reflexión crítica e o diálogo no marco dos patróns culturais básicos de cada rexión, país ou comunidade.

As dinámicas persoais ou de grupo a través do propio corpo, en situacións de cooperación e de oposición, fomentan a reflexión sobre os fenómenos deportivos na actualidade, así como os valores deportivos máis esenciais de colaboración, de compañeirismo e de solidariedade e a súa aplicación a outros ámbitos da vida do alumnado.

A dimensión ética da competencia social e cidadá entraña ser consciente dos valores do contorno, avalialos e reconstruílos afectiva e racionalmente para crear progresivamente un sistema de valores propio e comportarse en coherencia con eles ao afrontar unha decisión ou un conflito. Iso supón entender que non toda posición persoal é ética se non está baseada no respecto a principios ou valores universais como os que encerra a Declaración universal dos dereitos humanos.

En consecuencia, entre as habilidades desta competencia destacan coñecerse e valorarse, saber comunicarse en distintos contextos, expresar as propias ideas e escoitar as alleas, ser capaz de poñerse no lugar do outro e comprender o seu punto de vista aínda que sexa diferente do propio, e tomar decisións nos distintos niveis da vida comunitaria, valorando conxuntamente os intereses individuais e os do grupo.

Ademais, implica a valoración das diferenzas á vez que o recoñecemento da igualdade de dereitos entre os diferentes colectivos, en particular entre homes e mulleres. Igualmente, a práctica do diálogo e da negociación  para chegar a acordos como forma de resolver os conflitos, tanto no ámbito persoal como no social.

Para rematar, forma parte desta competencia o exercicio dunha cidadanía activa e integradora que exixe o coñecemento e a comprensión dos valores en que se asentan os estados e sociedades democráticas, dos seus fundamentos, modos de organización e funcionamento.

Esta competencia permite reflexionar criticamente sobre os conceptos de democracia, liberdade,
solidariedade, corresponsabilidade, participación e cidadanía, con particular atención aos dereitos e deberes recoñecidos nas declaracións internacionais, na Constitución española e na lexislación autonómica, así como á súa aplicación por parte de diversas institucións; e mostrar un comportamento coherente cos valores democráticos, que á súa vez implica dispoñer de habilidades como a toma de conciencia dos propios pensamentos, valores, sentimentos e accións, e o control e autorregulación deles.

En definitiva, o exercicio da cidadanía implica dispoñer de habilidades para participar activa e plenamente na vida cívica. Significa construír, aceptar e practicar normas de convivencia acordes cos valores democráticos, exercer os dereitos, liberdades, responsabilidades e deberes cívicos, e defender os dereitos dos demais.

En síntese, esta competencia supón comprender a realidade social en que se vive, afrontar a convivencia e os conflitos empregando o xuízo ético baseado nos valores e prácticas democráticas, e exercer a cidadanía, actuando con criterio propio, contribuíndo á construción da paz e da democracia, e mantendo unha actitude construtiva, solidaria e responsable ante o cumprimento dos dereitos e obrigas cívicas.

Competencia cultural e artística
Esta competencia supón coñecer, comprender, apreciar e valorar criticamente diferentes manifestacións culturais, artísticas e deportivas, utilizalas como fonte de enriquecemento e desfrute e consideralas como parte do patrimonio dos pobos.

Apreciar o feito cultural en xeral, e o feito artístico en particular, leva implícito dispoñer daquelas habilidades e actitudes que permiten acceder ás súas distintas manifestacións, así como habilidades de pensamento, perceptivas e comunicativas, sensibilidade e sentido estético para poder comprendelas, valoralas, emocionarse e desfrutalas.

Esta competencia implica poñer en xogo habilidades de pensamento diverxente e converxente, posto
que comporta reelaborar ideas e sentimentos propios e alleos; atopar fontes, formas e canles de comprensión e expresión; planificar, avaliar e axustar os procesos necesarios para alcanzar uns resultados, xa sexa no ámbito persoal ou académico. Trátase, xa que logo, dunha competencia que facilita tanto expresarse e comunicarse como percibir, comprender e enriquecerse con diferentes realidades e producións do mundo da arte e da cultura.

Require poñer en funcionamento a iniciativa, a imaxinación e a creatividade para expresarse mediante
códigos artísticos e, na medida en que as actividades culturais e artísticas supoñen en moitas ocasións un traballo colectivo, cómpre dispoñer de habilidades de cooperación para contribuír á consecución dun resultado final, e ter conciencia da importancia de apoiar e apreciar as iniciativas e contribucións alleas.

A competencia artística incorpora, así mesmo, o coñecemento básico das principais técnicas, recursos
e convencións das diferentes linguaxes artísticas, así como das obras e manifestacións máis destacadas do patrimonio cultural. Ademais, supón identificar as relacións existentes entre esas manifestacións e a sociedade -a mentalidade e as posibilidades técnicas da época en que se crean-, ou coa persoa ou colectividade que as crea. Isto significa tamén ter conciencia da evolución do pensamento, das correntes estéticas, das modas e dos gustos, así como da importancia representativa, expresiva e comunicativa que os factores estéticos desempeñaron e desempeñan na vida
cotiá da persoa e das sociedades.

Supón igualmente unha actitude de aprecio da creatividade implícita na expresión de ideas, experiencias ou sentimentos a través de diferentes medios artísticos, como a música, a literatura, as artes visuais e escénicas, ou das diferentes formas que adquiren as chamadas artes populares. Exixe, así mesmo, valorar a liberdade de expresión, o dereito á diversidade cultural, a importancia do diálogo intercultural e a realización de experiencias artísticas compartidas.

En síntese, o conxunto de destrezas que configuran esta competencia refírese tanto á habilidade para
apreciar e desfrutar coa arte e outras manifestacións culturais como a aquelas relacionadas co emprego dalgúns recursos da expresión artística para realizar creacións propias. Implica un coñecemento básico das distintas manifestacións culturais, artísticas e deportivas; a aplicación de habilidades de pensamento diverxente e de traballo colaborativo; unha actitude aberta, respectuosa e crítica cara á diversidade de expresións artísticas e culturais; o desexo e a vontade de cultivar a propia capacidade estética e creadora e un interese por participar na vida cultural e por  contribuír á conservación do patrimonio cultural e artístico, tanto da propia comunidade como doutras.

Competencia para aprender a aprender
Aprender a aprender supón dispoñer de habilidades para iniciarse na aprendizaxe e ser capaz de continuar aprendendo de xeito cada vez máis eficaz e autónomo de acordo cos propios obxectivos e necesidades.

Esta competencia ten dúas dimensións fundamentais. Por unha banda, a adquisición da consciencia das propias capacidades (intelectuais, emocionais, físicas), do proceso e das estratexias necesarias para desenvolvelas, así como do que se pode facer por un mesmo e do que se pode facer con axuda doutras persoas ou recursos. Doutra banda, dispoñer dun sentimento de competencia persoal, que redunda na motivación, na confianza nun mesmo e no gusto por aprender.

Significa ser consciente do que se sabe e do que cómpre aprender, de como se aprende, e de como se
xestionan e controlan de forma eficaz os procesos de aprendizaxe, optimizándoos e orientándoos a satisfacer obxectivos persoais. Require coñecer as propias potencialidades e carencias, sacando proveito das primeiras e tendo motivación e vontade para superar as segundas desde unha expectativa de éxito, aumentando progresivamente a seguridade para afrontar novos retos de aprendizaxe.

Por iso, comporta ter consciencia daquelas capacidades que entran en xogo na aprendizaxe, como a
atención, a concentración, a memoria, a comprensión e a expresión lingüística ou a motivación de logro, entre outras, e obter un rendemento máximo e personalizado delas coa axuda de distintas estratexias e técnicas: de estudo, de observación e rexistro sistemático de feitos e de relacións, de traballo cooperativo e por proxectos, de resolución de problemas, de planificación e de organización de actividades e tempos de forma efectiva, ou do coñecemento sobre os diferentes recursos e fontes para a recolla, selección e tratamento da información, incluídos os recursos tecnolóxicos.

Implica, así mesmo, a curiosidade de formularse preguntas, identificar e manexar a diversidade de respostas posibles ante unha mesma situación ou problema utilizando diversas estratexias e metodoloxías que permitan afrontar a toma de decisións, racional e criticamente, coa información dispoñible.

Inclúe, ademais, habilidades para obter información -xa sexa individualmente ou en colaboración- e,
moi especialmente, para transformala en coñecemento propio, relacionando e integrando a nova información cos coñecementos previos e coa propia experiencia persoal e sabendo aplicar os novos coñecementos e capacidades en situacións parecidas e contextos diversos.

Por outra banda, esta competencia require proporse metas alcanzables a curto, medio e longo prazo e cumprilas, elevando os obxectivos de aprendizaxe de forma progresiva e realista.

Fai necesaria tamén a perseveranza na aprendizaxe, desde a súa valoración como un elemento que enriquece a vida persoal e social e que é, xa que logo, merecedor do esforzo que require. Supón ser capaz de autoavaliarse e autorregularse, responsabilidade e compromiso persoal, saber administrar o esforzo, aceptar os erros e aprender de e cos demais.

En síntese, aprender a aprender implica a consciencia, xestión e control das propias capacidades e coñecementos desde un sentimento de competencia ou eficacia persoal, e inclúe tanto o pensamento estratéxico como a capacidade de cooperar, de autoavaliarse, e o manexo eficiente dun conxunto de recursos e técnicas de traballo intelectual, todo o cal se desenvolve a través de experiencias de aprendizaxe conscientes e gratificantes, tanto individuais coma colectivas.

Autonomía e iniciativa persoal
Esta competencia refírese, por unha banda, á adquisición da consciencia e aplicación dun conxunto de
valores e actitudes persoais interrelacionadas, como a responsabilidade, a perseveranza, o coñecemento de simesmo e a autoestima, a creatividade, a autocrítica, o control emocional, a capacidade de elixir, de calcular riscos e de afrontar os problemas, así como a capacidade
de demorar a necesidade de satisfacción inmediata, de aprender dos erros e de asumir riscos.

Por outra banda, remite á capacidade de elixir con criterio propio, de imaxinar proxectos, e de levar adiante as accións necesarias para desenvolver as opcións e plans persoais -no marco de proxectos individuais ou colectivos- responsabilizándose deles, tanto no ámbito persoal coma no social e no laboral.

Supón poder transformar as ideas en accións; é dicir, propoñerse obxectivos e planificar e levar a
cabo proxectos. Require, xa que logo, poder reelaborar as propostas previas ou elaborar novas ideas, buscar solucións e levalas á práctica. Ademais, analizar posibilidades e limitacións, coñecer as fases de desenvolvemento dun proxecto, planificar, tomar decisións, actuar, avaliar o feito e autoavaliarse, tirar conclusións e valorar as posibilidades de mellora.

Exixe, por todo iso, ter unha visión estratéxica dos retos e oportunidades que axude a identificar e cumprir obxectivos e a manter a motivación para lograr o éxito nas tarefas emprendidas, cunha ambición persoal, académica e profesional. Igualmente, ser capaz de poñer en relación a oferta académica, laboral ou de lecer dispoñible, coas capacidades, desexos e proxectos persoais.

Ademais, comporta unha actitude positiva cara ao cambio e á innovación que presupón flexibilidade de
formulacións para que se comprendan os devanditos cambios como oportunidades, para adaptarse crítica e construtivamente a eles, afrontar os problemas e atopar solucións en cada un dos proxectos vitais que se emprenden.

Na medida en que a autonomía e iniciativa persoal involucran a miúdo outras persoas, esta competencia obriga a dispoñer de habilidades sociais para relacionarse, para cooperar e para traballar en equipo: poñerse no lugar do outro, valorar as ideas dos demais, dialogar e negociar, a asertividade para comunicarlles adecuadamente aos demais as propias decisións, e traballar de forma cooperativa e flexible.

Outra dimensión importante desta competencia, moi relacionada con esta vertente máis social, está
constituída por aquelas habilidades e actitudes relacionadas co liderado de proxectos, que inclúen a confianza nun mesmo, a empatía, o espírito de superación, as habilidades para o diálogo e a cooperación, a organización de tempos e tarefas, a capacidade de
afirmar e defender dereitos ou a asunción de riscos.

En síntese, a autonomía e a iniciativa persoal supoñen ser capaz de imaxinar, emprender, desenvolver e avaliar accións ou proxectos individuais ou colectivos con creatividade, confianza, responsabilidade e sentido crítico.

Relación entre competencias básicas, obxectivos xerais da etapa e áreas curriculares
Aínda que todas as áreas contribúen á consecución das oito competencias básicas, a contribución é maior ou menor segundo a competencia á cal nos refiramos:

Competencia no coñecemento e a interacción co mundo físico
Obxectivos xerais.
Coñecer, valorar e desfrutar do contorno natural, social e cultural, as interaccións entre eles, así como as posibilidades de defensa, mellora e conservación del.
Coñecer e valorar os animais máis próximos ao ser humano e adoptar modos de comportamento que favorezan o seu coidado.

Áreas máis directamente relacionadas.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Matemáticas.

Competencia cultural e artística
Obxectivos xerais.
Coñecer, valorar e desfrutar do contorno natural, social e cultural, as interaccións entre eles, así como as posibilidades de defensa, mellora e conservación del.
Utilizar diferentes representacións e expresións artísticas, desenvolvendo a sensibilidade estética e a capacidade de desfrute das súas diferentes manifestacións e iniciándose na construción de propostas persoais.
Coñecer, comprender, valorar e respectar as diferentes culturas e os seus patrimonios, as diferenzas entre as persoas, a igualdade de dereitos e oportunidades de homes e mulleres e a non-discriminación de persoas por ningunha causa.

Áreas máis directamente relacionadas.
Educación artística.
Coñecemento do medio natural, social e vultural
Educación gísica.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.

Competencia en comunicación lingüística
Obxectivos xerais.
Coñecer e utilizar apropiadamente a lingua galega e a lingua castelá e desenvolver hábitos de lectura e de respecto á diversidade lingüística.
Adquirir en, polo menos, unha lingua estranxeira a competencia comunicativa básica que permita expresar e comprender mensaxes sinxelas e desenvolverse en situacións cotiás.

Áreas máis directamente relacionadas.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.

Competencia en matemáticas
Obxectivos xerais.
Desenvolver as competencias matemáticas básicas e iniciarse na resolución de problemas que requiran a realización de operacións elementais de cálculo, coñecementos xeométricos e estimacións, así como ser capaces de aplicalos a situacións da súa vida cotiá.

Áreas máis directamente relacionadas.
Matemáticas.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.

Competencia dixital e tratamento da información
Obxectivos xerais.
Iniciarse na utilización, para a aprendizaxe, das tecnoloxías da información e da comunicación desenvolvendo un espírito crítico ante as mensaxes que recibe e elabora.
Utilizar estratexias persoais e variadas para obter, seleccionar, organizar, transformar, representar e comunicar a información.

Áreas máis directamente relacionadas:
Matemáticas.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.
Educación artística.
Educación física.

Competencia para aprender a aprender
Obxectivos xerais.
Desenvolver hábitos de traballo individual e de equipo, de esforzo e de responsabilidade no estudo, así como actitudes de confianza en si mesmo, sentido crítico, iniciativa persoal, curiosidade, interese e creatividade na aprendizaxe.
Utilizar estratexias persoais e variadas para obter, seleccionar, organizar, transformar, representar e comunicar a información.

Áreas máis directamente relacionadas.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Matemáticas.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.
Educación artística.
Educación física.

Autonomía e iniciativa persoal
Obxectivos xerais.
Valorar a hixiene e a saúde, aceptar o propio corpo e o do resto das persoas, respectar as diferenzas e utilizar a educación física e o deporte como medios para favorecer o desenvolvemento persoal e social.
Desenvolver hábitos de traballo individual e de equipo, de esforzo e de responsabilidade no estudo, así como actitudes de confianza en si mesmo, sentido crítico, iniciativa persoal, curiosidade, interese e creatividade na aprendizaxe.
Adquirir habilidades para a prevención e para a resolución pacífica de conflitos que lle permitan desenvolverse con autonomía no ámbito familiar e doméstico, así como nos grupos sociais cos cales se relaciona. Fomentar a práctica e o respecto de normas cívicas e de aspectos de educación viaria, asumindo comportamentos que incidan na vida saudable, no consumo responsable, na seguridade e na prevención dos accidentes de tráfico.
Desenvolver as capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas relacións co resto das persoas, así como unha actitude contraria á violencia, aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas.

Áreas máis directamente relacionadas.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Educación artística.
Educación física.

Competencia social e cidadá
Obxectivos xerais.
Coñecer e apreciar os valores e as normas da convivencia, aprender a actuar de acordo con elas, prepararse para o exercicio activo da cidadanía e respectar os dereitos humanos, así como o pluralismo propio dunha sociedade democrática.
Desenvolver as capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas relacións co resto das persoas, así como unha actitude contraria á violencia, aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas.
Coñecer, comprender, valorar e respectar as diferentes culturas e os seus patrimonios, as diferenzas entre as persoas, a igualdade de dereitos e de oportunidades de homes e mulleres e a non-discriminación de persoas por ningunha causa.
Adquirir habilidades para a prevención e para a resolución pacífica de conflitos que lle permitan desenvolverse con autonomía no ámbito familiar e doméstico, así como nos grupos sociais cos cales se relaciona o alumnado. Fomentar a práctica e o respecto de normas cívicas e de aspectos de educación viaria, asumindo comportamentos que incidan na vida saudable, no consumo responsable, na seguridade e prevención dos accidentes de tráfico.
Coñecer, valorar e desfrutar do seu contorno natural, social e cultural, as interaccións entre eles, así como as posibilidades de defensa, mellora e conservación del.
Desenvolver as capacidades afectivas en todos os ámbitos da personalidade e nas relacións co resto das persoas, así como unha actitude contraria á violencia, aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas.

Áreas máis directamente relacionadas.
Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.
Coñecemento do medio natural, social e cultural.
Lingua galega e literatura.
Lingua castelá e literatura.
Linguas estranxeiras.
Educación artística.

ANEXO II. Obxectivos, competencias básicas, contidos e criterios de avaliación das distintas áreas que constitúen a etapa

Introdución
A educación primaria, na LOE, pon énfase no desenvolvemento das competencias básicas, na atención
á diversidade do alumnado e na prevención das dificultades de aprendizaxe, actuando tan pronto
como estas se detecten.

Ao longo da etapa, o alumnado progresa en control e autonomía. Evoluciona a consciencia do propio corpo e prodúcense enormes avances nas habilidades de coordinación, na axilidade, flexibilidade, equilibrio, resistencia, velocidade, forza e precisión. A finais da mesma etapa xorde a conciencia crítica do propio corpo e da propia imaxe, polo que é importante un clima de aceptación e de valoración no contorno onde vive o alumnado.

O control do espazo desenvólvese simultaneamente ao do corpo. Pasa dun coñecemento directo e vivencial del a un coñecemento máis abstracto e representable con signos convencionais.

No ámbito cognitivo danse salientables progresos.

De acordo coas necesidades, os nenos e nenas van creando e elaborando representacións para asimilar a realidade. Ao comezo da etapa, o alumnado xa constrúe os coñecementos por medio da linguaxe, pero a súa percepción do mundo é aínda limitada e está influída polo egocentrismo. A medida que progresa
este período, as alumnas e os alumnos adquiren unhas actitudes menos egocéntricas e máis realistas;
comezan a percibir con maior claridade as diferenzas existentes entre si e o resto das persoas.
Pouco a pouco van organizando as súas accións en sistemas de conxuntos e prodúcense grandes avances na aplicación de nocións lóxicas, pero aínda con apego á situación concreta; poderán, en definitiva, ir accedendo a niveis de razoamento cada vez máis complexos.

A educación primaria sitúase de cheo no estadio das operacións concretas. O proceso de socialización
é gradual e, ao longo del, o alumnado adquire valores, normas e condutas que son precisas para comportarse en sociedade, fórmanse os vínculos afectivos e constrúense os conceptos de persoa, grupo e relacións sociais.

Ao longo da etapa o alumnado evoluciona desde posicións de dependencia a posicións de maior autonomía moral e de acordo social. É a etapa propicia para poñer as bases das actitudes e dos comportamentos de participación, democráticos, de respecto e de tolerancia cara ao resto das persoas; é dicir, para a asunción de valores. Ao alumnado desta etapa deberá procurárselle un desenvolvemento o máis autónomo e equilibrado posible, procurando sempre que, nos seus diferentes e novos niveis de integración social, poida acadar a autoestima, a seguridade e a atención necesarias que lle permitan coñecerse de maneira máis profunda.

A escola debe favorecer en todas as nenas e en todos os nenos un desenvolvemento equilibrado, tanto
afectivo como social e cognitivo, que os leven a ir acadando as competencias necesarias que lles permitan ter unha vida con calidade na sociedade actual.

Metodoloxía xeral
A incorporación das competencias básicas no currículo da educación primaria require reconsiderar a
práctica educativa para permitirlle ao alumnado integrar as súas aprendizaxes relacionándoas con diferentes tipos de contidos (conceptos, destrezas e actitudes), usar eses contidos con efectividade cando cumpra e aplicalos a situacións e contextos variados. Consecuentemente,
a práctica educativa debe:
Salientar aquelas aprendizaxes básicas e imprescindibles e seleccionar aqueles contidos que sexan máis relevantes para acadar competencias; os contidos esenciais deberán ser considerados e analizados desde a óptica da utilidade para formar cidadás e cidadáns cos perfís necesarios para moverse con adecuación, responsabilidade e liberdade no mundo actual.
Dotar os contidos dun enfoque integrador promovendo a globalización.
Centrarse na funcionalidade, orientando as aprendizaxes cara á súa aplicación en contextos diferentes e diversificados e conseguindo que as nenas e os nenos desenvolvan diversos xeitos de actuación e adquiran a capacidade de enfrontarse a situacións novas.
Procurar que o alumnado aprenda a aprender (participe na planificación e na toma de decisións sobre o traballo, controlando os procesos, usando conscientemente estratexias de aprendizaxe e sendo progresivamente máis autónomo).
Favorecer o traballo cooperativo e a práctica vivenciada da participación, compromiso democrático e resolución pacífica de conflitos.
Permitirlle ao alumnado moverse con seguridade entre a superabundancia e rápida renovación da información, fomentando habilidades para a busca, selección, procesamento, tratamento e comunicación dela.

Todo isto permite inferir certos principios, estratexias metodolóxicas, fórmulas organizativas:
Na educación primaria deberán utilizarse dúas estratexias metodolóxicas básicas: o desenvolvemento en espiral e a globalización.
A metodoloxía proposta, que será global, será activa, entendendo por tal tanto a actividade mental coma física que potencie a construción de aprendizaxes significativas.
A autorregulación das aprendizaxes por parte do alumnado forma parte fundamental das prácticas educativas actuais.
Os modelos de ensino-aprendizaxe deben atender á diversidade do alumnado, tanto na práctica docente coma na selección de contidos.
A aprendizaxe é un proceso interactivo no cal cómpre a participación activa e dinámica das nenas e dos nenos, que achegarán as súas habilidades, destrezas, actitudes, conceptos, intereses, xunto ás do resto de compañeiras e compañeiros, nun ambiente de cooperación.
Por conseguinte, o alumnado reorganizará os seus coñecementos, coa axuda do grupo, á luz da nova información.

Cómpre utilizar, pois, na escola, métodos que lles permitan aos rapaces e ás rapazas identificar a necesidade de información, localizala, seleccionala e recoñecer as fontes e os recursos máis apropiados, así como responsabilizarse do seu uso ético e adecuado.

Son precisos enfoques didácticos que lle permitan ao alumnado utilizar cada vez máis autonomamente as bibliotecas e as TIC como recursos de aprendizaxe.

No desenvolvemento da autonomía na aprendizaxe inflúen aspectos como que o alumnado encontre sentido
ao traballo que debe realizar, o coñecemento dos obxectivos e finalidades que se pretenden acadar, a
consciencia dos propios erros e a busca de recursos necesarios para superalos.

Neste proceso o rol do profesorado é moi importante: actúa como guía e mediador para facilitar a construción de aprendizaxes; utiliza contextos cotiáns, familiares e habituais para que o alumnado aprenda comprobando o interese e a utilidade do que aprende, de maneira que poidan transcender do contexto en que se produciron e ser aplicadas a contextos múltiples; crea un contorno seguro e un ambiente motivador.

A avaliación concíbese como reguladora da aprendizaxe e será formativa. A información que xere a avaliación debe orientar o proceso educativo e indicarlles a profesorado e alumnado onde están respecto ás competencias e aos obxectivos establecidos e facilitar a intervención na mellora deste proceso. A avaliación non se debe reducir a comprobar os resultados da aprendizaxe; trátase dunha avaliación continua que precisa estar presente en todos os aspectos e momentos do proceso de ensino-aprendizaxe. Neste contexto, as alumnas e os alumnos deberán poder achegar as súas propias valoracións a través da autoavaliación e da coavaliación.

En síntese, para a educación primaria precísanse métodos que permitan aprender desde a realidade e
desde as concepcións previas, desde unha ollada ao contorno con curiosidade e interese, desde a diversidade, desde un plan común, compartido e conxunto; cómpren métodos que favorezan que as nenas e os nenos traballen man con man e mente con mente, fagan conxuntamente, cooperen, progresen ao seu
propio ritmo, aprendan a aprender... acadando cada vez maior autonomía, posibilitando unha auténtica comunicación na aula e sendo protagonistas da súa propia aprendizaxe.

Áreas

Área de coñecemento do medio natural, social e cultural
Introdución

Características da área
A área de coñecemento do medio natural, social e cultural ten como finalidade iniciar a preparación de futuras cidadás e futuros cidadáns para participar na sociedade e interactuar co contorno comprendendo a realidade en que vive (social, física...), sendo quen de contribuír á súa mellora e conservación e de exercer a cidadanía democrática. É dicir, a área tenta proporcionar recursos para coñecer o contorno cotián, para aprender a vivilo, respectándoo, conservándoo e transformándoo para melloralo. Todos os aspectos da área son concibidos como ámbitos de aprendizaxe desde os cales facer fincapé na comprensión da realidade, no desenvolvemento de actitudes críticas e na aceptación das diferenzas, usando como recurso o coñecemento do contorno propio e o achegamento progresivo a realidades diferentes no tempo e no espazo.

Esta área contribúe moi especialmente ao proceso de socialización de nenas e de nenos, proceso ao cal deben contribuír todas as áreas, pero máis especialmente unhas ca outras. Contribúe, pois, ao desenvolvemento persoal e social do alumnado, para a súa integración nun sistema de valores e nun corpo de saberes organizado, que é o que constitúe en sentido amplo unha cultura.

Os contidos agrúpanse en bloques que non son unidades independentes, nin se deben entender como
unha proposta de organización didáctica. Pola contra, o profesorado deberá atopar fórmulas de tratamento integrador e globalizado que lle permitan ao alumnado adquirir coñecementos útiles para interpretar os feitos, sucesos e problemas dun xeito integral. Eses bloques son os seguintes:

O bloque 1. Os seres humanos e a saúde, integra coñecementos, habilidades, destrezas e actitudes
encamiñados ao coñecemento do propio corpo e das interaccións deste cos demais seres humanos e co
medio, á prevención das condutas de risco e á toma de iniciativas para desenvolver e fortalecer comportamentos responsables e estilos de vida con calidade e saudables. Recolle tamén o coñecemento de si mesmo para valorarse como ser diferente así como para respectar a diversidade e para facilitar o equilibrio emocional.

O bloque 2. As plantas e os animais, oriéntase basicamente ao coñecemento, respecto e aprecio polos
seres vivos, xunto a aspectos relativos aos beneficios e coidados que precisan e ao interese por conservar a biodiversidade da Terra.

O bloque 3. A vida en sociedade, inclúe contidos orientados á comprensión do funcionamento da sociedade a partir da análise de organizacións próximas e dunha aproximación ao coñecemento das institucións galegas, españolas e europeas.

O bloque 4. O medio físico: espazo e materiais, inclúe contidos que van desde a percepción e a representación espacial ata o universo, pasando polo clima e a súa influencia, a auga e o seu aproveitamento, os fenómenos físicos, as substancias e os cambios químicos, así como a capacidade das persoas para actuar sobre eles.

O bloque 5. O paso do tempo, inicia o alumnado a apreciar os cambios e o paso do tempo, inclúe contidos relativos á súa medida e o achegamento á súa conceptualización a partir da historia persoal, do tempo familiar e local, axudando a sentar as bases para un pensamento cronolóxico. Pode tamén abordar a vida noutros tempos (alimentación, as achegas de mulleres e homes relevantes da historia de Galicia, de España e de Europa, o vestiario, as festas, os xogos infantís, algúns aspectos do patrimonio artístico galego...) a partir da caracterización dalgunhas sociedades
de épocas históricas.

O bloque 6. Máquinas, aparellos e tecnoloxías, inclúe os contidos que se refiren á alfabetización nas tecnoloxías a través do traballo con máquinas e aparellos relacionados coa vida doméstica e cotiá, así como coas TIC (tecnoloxías da información e da comunicación). Este bloque desenvolverá a participación igualitaria de nenas e nenos na utilización de aparellos, máquinas e tecnoloxías coa finalidade última de formar unha cidadanía activa e unhas persoas participativas, críticas, responsables e intelixentes no seu uso.

Obxectivos
Comportarse de acordo cos hábitos de saúde e coidado persoal que derivan do coñecemento do corpo humano, amosando unha actitude de aceptación e de respecto polas diferenzas individuais (idade, sexo, etnia, características físicas, personalidade).
Identificar e analizar as características, organización e interaccións de aspectos relevantes do contorno natural, social e cultural, progresando no dominio de ámbitos espaciais cada vez máis complexos.
Promover un sentimento positivo de pertenza aos grupos sociais de referencia: a unha familia, a unha escola... a unha comunidade nacional (Galicia), a un Estado (España), a unha cultura europea e a unha universal, desde posicións solidarias e respectuosas con outras culturas a partir da propia identidade.
Identificar o patrimonio natural, cultural, histórico e artístico galego diferenciándoo do doutras comunidades, identidades e Estados e participando na súa defensa e conservación.
Recoñecer, valorar e apreciar a existencia de identidades sociais e culturais diversas con características propias e singulares (costumes, lingua, intereses, celebracións...), tomando conciencia da súa pertenza a unha delas e respectando as outras no marco dos dereitos recoñecidos ás persoas nas declaracións universais e nos documentos lexislativos.
Identificar, suscitar e resolver interrogantes e problemas relacionados co contorno usando estratexias de busca, selección e tratamento da información, formulación de hipóteses, comprobación delas, exploración de solucións alternativas e reflexión sobre o propio proceso de aprendizaxe, e tamén mantendo unha actitude crítica ante as fontes de información.
Expresar e comunicar os contidos da área de xeito persoal e creativo, seleccionando e interpretando datos, procesos, feitos, etc. e integrando códigos diversos (numéricos, gráficos, cartográficos, artísticos, lingüísticos) procedentes das diferentes linguaxes.
Participar activamente no traballo de grupo planificando e realizando tarefas conxuntas, dialogando e argumentando as propias opinións e contrastándoas coas das outras persoas e adoptando un comportamento responsable, construtivo, comprometido e solidario, respectando as regras de organización pactadas e os principios básicos do funcionamento democrático.
Identificar, analizar e valorar criticamente a intervención humana no medio e o seu impacto a curto e a longo prazo, adoptando o compromiso individual e colectivo de actuar na defensa, conservación e recuperación do medio natural e do patrimonio cultural.
Recoñecer no medio natural, social e cultural, cambios e transformacións relacionados co paso do tempo e indagar algunhas relacións de simultaneidade e sucesión para aplicar estes coñecementos á comprensión doutros momentos históricos.
Planificar e realizar proxectos e aparellos sinxelos relacionados coa vida cotiá e familiar cunha finalidade previamente establecida, utilizando os coñecementos das propiedades elementais dalgúns materiais, substancias e obxectos.
Analizar máquinas e aparellos diversos do contorno (de uso doméstico, laboral...) identificando algúns elementos constitutivos e formas de enerxía necesarias, valorando a contribución da ciencia e da técnica na mellora das condicións de vida familiares e sociais.
Utilizar de xeito responsable e creativo as TIC e o material relacionado coa experimentación e co traballo de campo para aprender a aprender, para obter información e para compartir coñecementos.

Contidos
Primeiro ciclo
Bloque 1. Os seres humanos e a saúde.
Identificación do home e da muller como seres vivos. Comparación cos outros seres vivos.
Identificación das partes do corpo humano. Observación das partes do corpo que permiten a relación co medio.
Observación de igualdades e diferenzas entre as persoas. Aceptación do propio corpo e do das demais persoas coas súas limitacións e posibilidades.
Recoñecemento da respiración e da nutrición como funcións vitais.
Identificación e descrición de alimentos diarios necesarios. Análise de usos e costumes na alimentación diaria.
Valoración de aspectos que inflúen nunha vida saudable: a correcta respiración, alimentación variada e equilibrada, a hixiene persoal, o exercicio, o descanso e a adecuada utilización do tempo de lecer.
Identificación e verbalización de emocións (medo, tristeza, enfado, ledicia) e sentimentos propios e alleos.
Fomento de hábitos de prevención de enfermidades e de accidentes domésticos e identificación de comportamentos apropiados de actuación cando se producen.

Bloque 2. As plantas e os animais
Identificación das características dos seres vivos e das súas funcións vitais. Diferenzas entre seres vivos e obxectos inertes.
Observación dun ser vivo no seu medio natural ou reproducindo o medio na aula (acuario, plantación), rexistro elemental da observación e contraste dos datos entre compañeiras e compañeiros.
Observación directa de animais e de plantas con instrumentos apropiados e con medios audiovisuais e tecnolóxicos.
Identificación de animais e de plantas do contorno. Clasificación dos seres vivos do contorno segundo criterios observables e variados.
Identificación das características e comportamentos de animais e de plantas para adaptarse ao seu medio.
Valoración da responsabilidade no coidado de plantas e de animais domésticos. Respecto polos seres vivos do contorno.
Comunicación das experiencias realizadas utilizando diferentes linguaxes (oral, escrita, gráfica non convencional, iconográfica, fotográfica).

Bloque 3. A vida en sociedade
Identificación dos diferentes ámbitos aos cales se pertence: familia, escola, aldea/vila/barrio e cidade, Galicia.
Recoñecemento da diversidade de familias. Valoración da importancia da participación e da corresponsabilidade nas tarefas domésticas.
Identificación das persoas que compoñen a comunidade educativa: recoñecemento das súas tarefas e responsabilidades. Valoración da importancia da participación activa na aula e no centro.
Valoración da importancia do intercambio comunicativo no grupo, do diálogo como recurso para a xestión dos conflitos e do respecto aos acordos adoptados. Recoñecemento dos dereitos e deberes das persoas.
Descubrimento e observación das manifestacións e do patrimonio cultural galego como mostra de diversidade e riqueza.
Participación en festas, xogos e costumes populares propios da localidade, da bisbarra e de Galicia.
Recoñecemento de diferentes profesións evitando estereotipos sexistas.
Identificación de elementos da organización e de funcionamento da escola e valoración da importancia da participación na aula e no centro.
Descubrimento de formas de organización no contorno próximo.
Identificación dos medios de transporte. Responsabilidade no cumprimento das normas básicas de seguridade viaria.
Iniciación á recolla de datos e de información e análise de imaxes relacionadas co contorno social próximo para ampliar o coñecemento sobre o medio; realizar un cartafol, un mural, unha exposición de centro, unha maqueta...

Bloque 4. O medio físico: espazo e materiais
Utilización de técnicas sinxelas para orientarse mediante a observación do medio físico e humano.
Observación, descrición e representación sinxela do espazo habitual. Introdución ao uso de planos da escola, da casa ou da localidade. Deseño de planos non convencionais. Elaboración de maquetas simples con identificación de espazos e funcións.
Observación da paisaxe próxima e identificación dalgunhas formas de relevo. Representación do observado mediante debuxos e maquetas sinxelas. Identificación dalgúns exemplos familiares da acción
humana no contorno (presas, devasas, canteiras, estradas, pontes).
Observación e exploración dalgún aspecto do contorno próximo a partir dun tema de interese consensuado polo alumnado coa finalidade de realizar un dossier, un texto expositivo curto, un folleto, un mapa mental.
Observación directa dalgúns fenómenos atmosféricos e busca das primeiras formas de representación.
Elaboración de gráficos non estandarizados de temperaturas e de datos climáticos.
Observación e descrición da lúa, das estrelas e do sol.
Percepción do paso do tempo: o día e a noite, as estacións do ano.
Exploración de materiais e obxectos do contorno para descubrir a súa orixe, a súa utilidade, as súas propiedades (cor, dureza, fraxilidade, flexibilidade, flotación), clasificalos, analizalos, etc.
Realización de experiencias con algunhas propiedades da auga e comunicación dos resultados utilizando diferentes linguaxes.
Recoñecemento da presenza da auga e do aire no medio físico. Uso responsable da auga na vida cotiá e valoración da importancia dun aire limpo para a vida.
Participación en tarefas de redución, reutilización e reciclaxe de residuos da escola para contribuír á conservación e mellora do medio natural.
Observación e exploración para obter información e realizar traballos sinxelos sobre algún ecosistema acuático ou terrestre do contorno próximo.
Observación dos efectos da aplicación dunha forza. Realización de experiencias sinxelas para analizar efectos das forzas sobre obxectos e movementos cotiáns.
Identificación de fontes sonoras no contorno próximo. Valoración da importancia do silencio. Identificación do ruído como unha forma de contaminación (acústica).

Bloque 5. O paso do tempo
Utilización das nocións básicas de tempo (antesdespois, pasado-presente-futuro, duración) e das unidades de medida (día, semana, mes, ano) en feitos cotiáns e propios.
Observación dos cambios nas persoas ao longo do tempo. Recoñecemento das diversas etapas da vida.
Realización de traballos sobre a historia persoal e familiar previa, investigación na propia familia utilizando fontes orais e iconográficas e/ou fotográficas.Elaboración de árbores xenealóxicas.
Utilización de fotos ou outras imaxes, para investigación sobre outros tempos. Ordenación delas seguindo criterio temporal e elaboración de álbums.
Observación dos cambios sociais, ciclos agrícolas, hábitos e costumes ao longo do ano.

Bloque 6. Máquinas, aparellos e tecnoloxías
Observación e clasificación (con criterios variados e consensuados) de aparellos e máquinas sinxelas do contorno identificando a súa utilidade.
Observación do funcionamento de aparellos domésticos e da escola, das partes que os compoñen e da enerxía que necesitan para funcionar. Identificación de elementos que poidan xerar risco e adopción de comportamentos que contribúan á seguridade persoal e das demais persoas.
Hábito de consulta de fontes de información variadas (dicionarios, enciclopedias, revistas, monografías) para resolver situacións problemáticas da vida cotiá (guía telefónica, teléfonos habituais de emerxencia, planos da poboación, rede de autobuses, etc.).
Manexo de aparellos sinxelos (teléfono, espremedor, crebanoces, etc.). Valoración das habilidades manuais implicadas no manexo de ferramentas e aparellos domésticos superando os estereotipos sexistas.
Identificación de materiais de obxectos e aparellos de uso cotián (lapis, xoguete, tesoiras, afialapis).
Recoñecemento de aspectos tecnolóxicos no ambiente doméstico, na escola e no contorno.
Identificación dos compoñentes básicos dun ordenador. Iniciación no seu uso. Coidado dos recursos informáticos.
Montaxe e desmontaxe de xogos e obxectos sinxelos relacionados coa vida cotiá. Construción de estruturas simples a partir de pezas modulares (pontes, escaleiras, obxectos de decoración, caixas, etc.).

Criterios de avaliación
Primeiro ciclo
Identificar semellanzas e diferenzas entre as persoas valorando a diversidade. Avaliarase a capacidade para recoñecer partes do propio corpo, aceptándoo e respectando as diferenzas.
Identificar e describir algúns recursos fundamentais para os seres vivos (auga, aire), e a súa relación coa vida das persoas, tomando conciencia da necesidade do seu uso responsable.

Este criterio de avaliación pretende coñecer a capacidade para observar, describir e explicar algúns compoñentes do medio (aire, auga...) recoñecendo a súa importancia para a vida das persoas. Apreciarase tamén a capacidade do alumnado para valorar a necesidade da adopción de medidas de protección do medio por parte de todas as persoas.

Recoñecer e clasificar con criterios elementais os seres vivos máis relevantes do contorno do alumnado, utilizando instrumentos e procedementos adecuados.

Este criterio trata de avaliar a capacidade para establecer criterios elementais de clasificación (tamaño, cor, forma de desprazarse, alimentación) e identificar animais e plantas pola súa pertenza a algunha das categorías establecidas, utilizando instrumentos adecuados e amosando respecto pola natureza e polo material.

Valorarase tamén a utilización guiada de diversas fontes de información e a capacidade de usala para realizar esas clasificacións, transferindo os datos a outros seres vivos.

Valorar positivamente a práctica de determinados hábitos asociados á hixiene, á alimentación equilibrada, ao exercicio físico e ao descanso.

Con este criterio trátase de comprobar que as alumnas e os alumnos identifican e valoran a relación entre o benestar e a práctica de determinados hábitos: alimentación variada, hixiene persoal e exercicio físico.

Recoñecer, identificar e poñer exemplos sinxelos sobre as principais profesións e responsabilidades que desempeñan as persoas do contorno.

A través deste criterio trátase de avaliar o grao de coñecemento sobre os traballos das persoas do contorno, a importancia das diferentes profesións, a súa contribución social e a responsabilidade que todas elas requiren, superando os estereotipos sexistas.

Recoñecer algunhas manifestacións culturais presentes no ámbito escolar, local e galego, valorando a súa diversidade e riqueza.

Este criterio trata de avaliar o coñecemento das principais manifestacións culturais (festas, xogos, folclore, costumes) da propia localidade e de Galicia, así como a percepción do valor cultural da diversidade.

Valorarase, así mesmo, o interese e o respecto ante a presenza doutras linguas e outras realidades culturais no medio escolar.

Identificar algúns dos medios de transporte máis comúns do contorno e valorar o seu uso, respectando as normas básicas de seguridade viaria.

Este criterio permitirá avaliar o grao de coñecemento sobre medios de transporte que se utilizan no contorno próximo, así como o coñecemento e respecto das normas básicas de seguridade viaria.

Ordenar temporalmente algúns feitos relevantes da vida persoal, familiar ou do contorno próximo.

Por medio deste criterio preténdese medir a capacidade para describir aspectos característicos da vida persoal e familiar con criterios temporais.

Identificar e observar diferenzas na composición dos materiais, experimentando e usando instrumentos sinxelos.

Este criterio avalía se as alumnas e os alumnos son quen de identificar propiedades físicas observables como cheiro, sabor, textura, peso/masa, cor, dureza, estado ou capacidade de disolución na auga, así como de explicar con exemplos concretos e familiares a relación entre as características dalgúns materiais e os usos a que se destinan, partindo dun proceso que implique planificación, experimentación, formulación de hipóteses e obtención de conclusións relevantes.

Montar e desmontar obxectos e aparellos simples domésticos e escolares, describindo o seu funcionamento e o xeito de utilizalos con seguridade.

Téntase avaliar o grao de desenvolvemento de habilidades manuais para montar e desmontar obxectos
simples de uso cotián nos ámbitos doméstico e escolar.

Tamén se terá en conta a capacidade para explicar o seu funcionamento, a súa utilidade e os riscos
que se deben evitar na súa manipulación.

Realizar de maneira guiada experimentos sinxelos relacionados co medio familiar e próximo.

Este criterio trata de avaliar a competencia para enfrontarse a unha experimentación sinxela, logo de planificación, observación, formulación de interrogantes que permitan obter información relevante utilizando, se cómpre, instrumentos sinxelos tanto para realizar a observación como para a recolla da información.

Valorarase tamén a elaboración guiada de textos escritos básicos, murais, paneis, esquemas ou presentacións para recoller as conclusións.

Contidos
Segundo ciclo
Bloque 1. Os seres humanos e a saúde
Recoñecemento dos cambios físicos e persoais nas diferentes etapas da vida das persoas.
Identificación das partes externas do corpo e algúns órganos importantes para o funcionamento do corpo humano.
Valoración da importancia dos sentidos na relación co medio e co resto dos seres humanos. Descrición do seu papel e formas para o seu coidado habitual.
Valoración dos hábitos de hixiene persoal, de descanso, de alimentación equilibrada e de exercicio físico adecuado para unha vida saudable. Actitude crítica ante prácticas e mensaxes que non favorecen o correcto desenvolvemento persoal e da saúde.
Recoñecemento dalgúns factores que producen as enfermidades máis habituais (caries, catarros, gripe) para favorecer a súa prevención.
Análise de dietas equilibradas. Clasificación dos alimentos en función dos nutrientes principais e identificación de sistemas de conservación alimentaria.
Recoñecemento e valoración das habilidades persoais. Identificación e descrición de emocións e sentimentos propios e alleos.
Planificación de forma autónoma e creativa de actividades de lecer, individuais ou colectivas.

Bloque 2. As plantas e os animais
Identificación de animais e de plantas como seres vivos. Observación e comparación das diversas maneiras en que os seres vivos realizan as funcións vitais utilizando instrumentos apropiados e medios audiovisuais e tecnolóxicos da maneira máis precisa e rigorosa posible.
Identificación de cambios observables que se producen nos seres vivos e na natureza ao longo do ano. Observación e rexistro sistemático do crecemento de plantas e animais do contorno próximo. Elaboración de esquemas que permitan resumir as informacións observadas.
Recoñecemento das principais características dos animais vertebrados e dalgúns invertebrados. Clasificación de animais a partir de características observables.
Recoñecemento das características das plantas. Clasificación das plantas (herbas, arbustos e árbores) a partir de características observables.
Valoración da importancia da existencia de animais e plantas para as persoas: a agricultura e a gandaría. Estudo dalgúns animais e cultivos típicos de Galicia.
Interese pola observación e o estudo dos seres vivos, planificando a observación ou preparando visitas-saídas, empregando os instrumentos e materiais necesarios (lupa, termómetro, diario de campo, etc.) e rexistrando o observado, contrastando os rexistros propios cos doutras persoas, comparando as observación con informacións doutras fontes, elaborando unha documentación final que recolla todo o proceso (informe, cartafol, presentación, gráficas...).
Interese e compromiso pola conservación e coidado de plantas e animais do contorno.

Bloque 3. A vida en sociedade
Identificación e representación gráfica da organización da comunidade educativa. Recoñecemento e
uso das canles de participación democrática activa na vida e nas actividades do centro.
Identificación das relacións interpersoais presentes nun grupo ou nunha comunidade (veciñanza, compañeirismo), e valoración da cooperación e do diálogo como forma de construír plans comúns e de evitar e resolver conflitos. Recoñecemento dos dereitos e deberes das persoas. Responsabilidade ante a elaboración e o cumprimento das normas de convivencia.
Identificación das manifestacións culturais do contorno, recoñecendo a súa evolución no tempo e valorándoas como elementos de cohesión social. Recoñecemento de costumes, de tradicións e de trazos diferenciais do patrimonio galego.
Participación activa en festas, xogos e costumes populares propios da bisbarra e de Galicia.
Planificación de xeito autónomo e creativo de actividades de lecer individuais e colectivas.
Observación, identificación e descrición dalgunhas características demográficas e económicas do contorno propio. Uso de datos e de representacións gráficas para a súa análise e comparación sobre contornos rurais e urbanos.
Identificación das formas da actividade económica do contorno próximo (traballo, profesións, produción): observación e análise de produtos de consumo habitual no contorno e dos lugares da súa comercialización (mercados, lonxas, feiras, supermercados, tendas), seguimento do proceso de elaboración dun produto e das profesións relacionadas. Realización conxunta de murais, cartafoles, etc. coa información obtida, planificando previamente, contrastando a información, usando diferentes linguaxes e valorando a correcta presentación final do traballo.
Desenvolvemento de actitudes de consumo responsable e comercio xusto. Análise crítica dalgunhas
mensaxes publicitarias, relacionando a súa incidencia na toma de decisións.
Identificación e representación gráfica da estrutura básica de organización do concello propio. Valoración da participación cidadá e da contribución ao funcionamento das institucións.
Recoñecemento dos referentes colectivos que manteñen a identidade da propia aldea, parroquia, vila, barrio, cidade, área metropolitana (símbolos, lugares de interese, monumentos emblemáticos, personaxes, institucións, tradicións, nomes das rúas e prazas...).
Localización da propia aldea, concello, cidade e doutras agrupacións de poboación nun mapa da provincia, de Galicia, de España, etc., ou noutros medios (SIGPAC, Google Earth...).
Identificación dos servizos públicos do concello, vila, localidade... para satisfacer as necesidades humanas. Descrición da súa orixe e transformación. Responsabilidade individual e social na conservación e uso adecuado destes servizos. Recoñecemento e prevención de situacións que poden comportar risco, especialmente as relativas á mobilidade viaria.
Utilización de diversas fontes de información (libros, documentos, información oral, medios de comunicación, TIC) para a obtención, selección e contraste de información sobre aspectos da realidade local, municipal e galega e comunicación dela a través de diferentes soportes (visuais, auditivos, dixitais, escritos...) elaborados individual ou colectivamente, valorando o seu contido e a súa presentación.
Identificación da organización territorial de Galicia e do Estado español e localización das diferentes comunidades autónomas de España. Aproximación ao coñecemento dalgunhas institucións de goberno galegas.

Bloque 4. O medio físico: espazo e materiais
Utilización de técnicas de orientación no espazo relacionadas cos puntos cardinais.
Recoñecemento e uso de aspectos básicos (cromatografía, signos convencionais, lendas) que lle permitan ao alumnado, de xeito elemental, situarse no lugar onde vive a través da lectura de mapas e planos.
Iniciación ao uso de planos e mapas da aldea, vila, localidade, cidade.
Identificación dalgúns elementos xeográficos e do relevo do contorno (montañas, ríos, rías, lagoas). Confección de maquetas despois da observación directa da paisaxe.
Observación e descrición de diferentes tipos de paisaxe. Análise dos cambios que a influencia humana provoca na paisaxe a curto e a longo prazo.
Valoración da necesidade da conservación do patrimonio (paisaxe, bosques, montañas, praias, monumentos) e das actuacións responsables de defensa e respecto cara ao contorno.
Elaboración de cartafol ou carpetas en ordenador sobre lugares, paisaxes, o relevo galego, vilas, Galicia ou lugares do mundo, usando fotos, recortes de xornal, deseños, esquemas, artigos e textos expositivos.
Observación dalgunhas variables meteorolóxicas: temperatura, vento, precipitacións. Uso de aparellos meteorolóxicos (termómetro, catavento...) e iniciación ao rexistro e representación gráfica de temperatura e datos climáticos elementais. Comparación cos datos meteorolóxicos achegados polos medios de comunicación.
Realización guiada de experiencias sinxelas para estudar as propiedades dalgúns aspectos do medio físico próximo, partindo dunha pregunta ou problema de interese para o alumnado (formulando respostas intuitivas ou hipóteses, confrontándoas co resto da clase, planificando conxuntamente o proceso de comprobación, prevendo os medios e os instrumentos necesarios, seleccionando os datos útiles, explorando solucións alternativas, tirando conclusións, comunicando os resultados e reflexionando sobre o proceso desenvolvido).
Recoñecemento dos movementos da Terra e da Lúa e as súas consecuencias (as estacións). Manexo de programas de simulación no ordenador que modelicen o sistema Sol-Terra-Lúa.
Comparación, clasificación e ordenación de diferentes obxectos e materiais a partir de propiedades físicas observables (estado, volume, cor, textura, olor, atracción magnética), orixe deses obxectos e posibilidades de uso.
Experimentación cos cambios de estado da auga. Recoñecemento e representación gráfica do ciclo da auga na terra. Valoración dos usos sociais da auga (vivenda, regadío, industria...) e da importancia da súa utilización responsable.
Identificación das características e propiedades do aire e das actuacións necesarias para evitar a súa contaminación.
Valoración da importancia da boa calidade da auga e do aire para a nosa saúde e o mantemento da vida.
Comprobación experimental para a análise e identificación de forzas coñecidas que fan que os obxectos se movan ou se deformen.
Observación da intervención da enerxía nos cambios da vida cotiá. Identificación do sol e da auga como fontes de enerxía. Valoración do uso responsable da enerxía no noso planeta. Recoñecemento da responsabilidade individual e colectiva no aforro enerxético.
Busca de información en fontes variadas sobre algúns problemas urbanísticos e ambientais máis comúns en Galicia e elaboración de murais coa información recollida, logo de análise, contraste e valoración dela.
Reflexión sobre as posibles solucións e actuacións coherentes para a conservación do medio natural ante a produción de residuos e a contaminación.
Identificación e preparación de mesturas de diferentes substancias relacionadas coa vida doméstica e do contorno (con zume, leite...).
Realización de experiencias sinxelas sobre o comportamento dos corpos (lupas, espellos, auga, prismas) ante a luz.
Planificación e realización de experiencias sinxelas para estudar as propiedades de materiais de uso común e o seu comportamento ante a calor facendo predicións explicativas sobre resultados. Utilización de técnicas elementais de busca e rexistro sistemático de datos utilizando diversas estratexias de comunicación das conclusións.

Bloque 5. O paso do tempo
 Utilización de unidades de medida temporal (década, século) e aplicación das nocións de sucesión, ordenación e simultaneidade na análise da evolución dalgún aspecto da vida cotiá ao longo do tempo (vivenda, transporte, vestiario, alimentación, xogos infantís, festas), diferenciando o tempo biolóxico do tempo histórico.
Utilización de documentos escritos, dixitais e audiovisuais para obter información histórica, coa posterior selección e contraste da información, uso de técnicas de rexistro e representación e elaboración de distintos traballos sobre o pasado familiar e próximo, comunicando a información con diversas estratexias.
Recoñecemento e valoración do significado dalgunhas pegadas antigas no contorno (tradicións, edificios, obxectos, manifestacións artísticas). Identificación dalgunhas evidencias do pasado no contorno propio (na aldea, na localidade, na vila, na cidade...): os vestixios e os museos.
Aproximación a sociedades dalgunhas épocas históricas a partir do coñecemento de aspectos da vida cotiá.
Identificación do papel de homes e mulleres na historia. Realización de traballos sobre a historia de mulleres e homes (personaxes significativos da localidade, de Galicia...) empregando fontes variadas, confrontando datos e elaborando un esquema, un texto expositivo... coa información atopada e seleccionada.
Realización de cronogramas para a clasificación de imaxes referentes a feitos relevantes da historia da localidade e de Galicia en diferentes épocas históricas. Elaboración de álbums ou preparación conxunta de exposicións.
Utilización da información oral, da prensa e da internet para investigar feitos importantes ocorridos no contorno próximo nas últimas décadas ou no último século, uso de eixes cronolóxicos para representalos e elaboración de cartafoles, carpetas dixitais... Valoración do intercambio interxeracional de experiencias.
Sensibilidade cara á conservación dos restos artístico-culturais presentes no propio contorno.

Bloque 6. Máquinas, aparellos e tecnoloxías
Realización de gráficos que relacionen oficios e profesións (modista-modisto, cociñeira-cociñeiro, albanel, etc.) cos materiais, ferramentas e máquinas (máquina de coser, tesoiras, forno, paleta...) que utilizan.
Identificación da enerxía que fai funcionar as máquinas de uso cotián e doméstico e algúns operadores mecánicos (eixe, roda, polea, plano inclinado, engrenaxe, freo, panca, manivela, etc.).
Manipulación e observación do funcionamento de obxectos, aparellos e máquinas sinxelas (bicicleta, xoguetes móbiles, tesoiras, rodas, manivelas, espremedor, batedor, reloxo, pinzas, culleres de xeado, inxeccións, triturador, alicate).
Planificación e realización dalgún obxecto ou máquina de construción sinxela incluíndo operadores mecánicos.
Valoración da influencia da tecnoloxía nas condicións de vida e no traballo.
Relevancia dos inventos de mulleres e homes e valoración da súa contribución á mellora das condicións de vida. Realización de traballos sobre inventoras e inventores utilizando fontes variadas de información.
Apreciación da importancia das habilidades manuais implicadas no manexo de ferramentas, aparellos e máquinas de uso doméstico e non doméstico, superando estereotipos sexistas.
Recoñecemento dos riscos que poden xerar diferentes aparellos e ferramentas cotiás en función das súas características. Reflexión sobre a prevención de riscos e elaboración conxunta de folletos sobre as normas necesarias para previlos.
Interese por coidar a presentación dos traballos en papel ou en soporte dixital.
Uso das TIC de xeito cada vez máis autónomo para buscar información e para a súa comunicación, usando a nivel básico o tratamento de textos (titulación, formato, arquivo e recuperación dun texto, cambios, substitucións e impresión) e o seguimento dunha secuencia dada para atopar unha información na internet.

Criterios de avaliación
Segundo ciclo
Coñecer as partes externas do corpo e algúns órganos importantes para o seu funcionamento.

Avaliarase se o alumnado recoñece o funcionamento do corpo humano nun sentido global, identificando
as partes que permiten o movemento e a relación co medio.

Identificar, valorar e explicar as consecuencias para a saúde e o desenvolvemento persoal de determinados hábitos de alimentación, hixiene, exercicio físico, descanso...

Preténdese avaliar a capacidade para discernir entre as actividades que prexudican e as que favorecen a saúde e o desenvolvemento equilibrado da personalidade.

Así mesmo, valorarase se van definindo un estilo de vida propio adecuado á súa idade e constitución, no cal tamén se prevexa a súa capacidade para resolver conflitos, a súa autonomía, o coñecemento de si mesma e de si mesmo, ou a súa capacidade de decisión na adopción de condutas saudables no tempo de lecer.

Recoñecer e explicar, recollendo datos e utilizando aparellos de medida, as relacións entre algúns factores do medio físico (relevo, solo, clima, vexetación...) e as formas de vida e actuacións das persoas, amosando unha actitude respectuosa cara á conservación do medio e cara ao mantemento do equilibrio ecolóxico.

Con este criterio trátase de coñecer se as nenas e os nenos son quen de apreciar relacións entre tipo de vivenda, cultivos, paisaxe, vestiario, alimentación... co clima, o relevo, a presenza de determinadas especies animais e vexetais... como aproximación ao concepto de hábitat, observando e recollendo datos no contorno próximo. Así mesmo, avaliarase se valoran a importancia da conservación do medio e o mantemento do equilibrio ecolóxico.

Identificar e clasificar animais, plantas e rochas, recoñecendo as características básicas de determinadas especies de acordo con criterios científicos.

Trátase de saber se coñecen algúns criterios científicos para clasificar seres vivos ou inertes. Valorarase que poidan activar os coñecementos que os sustentan.

Identificar, a partir de exemplos da vida cotiá, algúns dos principais usos que as persoas fan dos recursos naturais e algunhas das consecuencias negativas dos usos inadecuados. Analizar o proceso seguido desde a súa orixe ata o seu consumo.

Preténdese avaliar o coñecemento dos recursos fundamentais do medio físico, a súa relación coa vida das persoas, así como o equilibrio existente entre os diferentes elementos do medio físico e as consecuencias derivadas do uso inadecuado do medio e dos recursos.

Avaliarase se valora os usos sociais da auga e se se decata da importancia do seu uso responsable. Da mesma maneira, avaliarase o grao de coñecemento dalgúns procesos de produción de alimentos, das técnicas e procedementos de conservación deles e da súa comercialización, a partir da confección de esquemas nos cales se analice o proceso seguido. Así mesmo, valorarase se sabe poñer exemplos da relevancia que ten para a economía mundial a introdución das tecnoloxías para o desenvolvemento da
sociedade do benestar.

Sinalar algunhas funcións das organizacións e institucións municipais e do contorno próximo e a súa contribución ao funcionamento da sociedade, valorando a importancia da participación activa nelas a través de mecanismos democráticos.

Avaliarase o grao de coñecemento dalgunha organización próxima e se se identifican os servizos públicos que garanten a mellora das condicións de vida cidadá, valorando a importancia da responsabilidade social e individual no seu mantemento.

Valorar os costumes, tradicións e trazos de identidade do patrimonio galego. Participar activamente en festas, xogos e costumes populares propios da bisbarra e de Galicia.

Avaliarase a participación activa en festas, xogos infantís e costumes populares propios da bisbarra e de Galicia. Observarase se recoñece os costumes, tradicións e trazos diferenciais do patrimonio galego, valorándoos como sinais de identidade.

Usar as nocións espaciais e a referencia aos puntos cardinais para situarse no contorno, para localizar e describir a situación dos obxectos en espazos concretos e para utilizar planos e mapas para desprazarse e localizar determinados aspectos xeográficos, patrimoniais...

Con este criterio de avaliación trátase de comprobar se interiorizaron as nocións espaciais e se son quen de utilizar planos e mapas, así como algúns mecanismos de orientación espacial para situarse no contorno, localizar determinados aspectos del (ríos, montañas, monumentos, poboacións...) e desprazarse con seguridade e autonomía.

Utilizar as nocións de duración, sucesión e simultaneidade para situar feitos históricos relevantes relacionados con algún aspecto da vida cotiá.

Trátase de comprobar o grao de adquisición das nocións básicas de tempo histórico: presente-pasado-futuro, anterior-posterior, duración e simultaneidade.

Manipular e identificar algunhas máquinas e aparellos sinxelos, analizando o seu funcionamento,
fixándose especialmente na enerxía que utilizan e valorando a importancia de facer un uso responsable da enerxía do planeta.

Preténdese avaliar se as nenas e os nenos identifican máquinas e aparellos habituais na vida cotiá, recoñecendo a enerxía que utilizan (sol, electricidade, combustible, vento...). Así mesmo, valorarase que sexan quen de poñer exemplos de comportamentos individuais e colectivos que utilicen de forma responsable a enerxía.

Montar, desmontar ou planificar e realizar un proceso sinxelo de construción dalgún obxecto ou aparello simple, amosando actitudes de cooperación no traballo en equipo e de coidado pola seguridade.

Avalíase o coñecemento sobre as partes dun aparello, obxecto ou máquina sinxela e a aplicación deses coñecementos á construción dalgún obxecto ou aparello, planificando previamente a elaboración. Valorarase o traballo cooperativo e a desenvoltura manual, apreciando o coidado pola seguridade persoal e o coidado das ferramentas.

Responder preguntas e resolver problemas do contorno relacionados con feitos e fenómenos naturais e sociais, facendo predicións ou establecendo conxecturas, obtendo información relevante por medio da observación e/ou do manexo de fontes diversas e comunicando os resultados.

Este criterio trata de avaliar a capacidade para formular e responder preguntas ou para resolver problemas respecto de sucesos que ocorren dunha forma natural, así como a capacidade de cooperar coas compañeiras e compañeiros valorando as súas achegas. Comprobarase a capacidade de establecer conxecturas, facer predicións, obter información por medio da observación ou noutras fontes, seleccionando a información relevante, contrastando datos, comunicando os resultados de forma correcta, variada e coherente.

Contidos
Terceiro ciclo

Bloque 1. Os seres humanos e a saúde
Identificación dos diferentes aparellos e sistemas do corpo humano recoñecendo as súas funcións principais.
Recoñecemento da nutrición como unha función vital para os seres humanos. Identificación dos aparellos relacionados con ela (aparellos respiratorio, dixestivo, circulatorio e excretor).
Recoñecemento das características básicas do sistema reprodutor humano e das diferenzas entre sexos, identificando, a grandes trazos, en que consiste a fecundación e os procesos que se dan durante o embarazo, parto e nacemento dun ser humano, e apreciando na sexualidade humana a función afectiva e reprodutora.
Descrición dos sentidos e do sistema nervioso e valoración da súa importancia na relación co medio e co resto dos seres humanos.
Valoración positiva dos hábitos de hixiene e dos estilos de vida saudable.
Actitude crítica ante os factores e prácticas sociais que favorecen ou dificultan un desenvolvemento saudable e un comportamento responsable. Valoración do impacto que producen sobre a saúde as accións dos seres humanos no medio (son e contaminación acústica, contaminación do aire...).
Identificación dos riscos do consumo de alcohol, tabaco, drogas... Busca de información, expresión razoada da propia opinión contrastándoa coas opinións das compañeiras e dos compañeiros, recollida da información e conclusións en folletos, murais, carteis, páxina web...
Aceptación e práctica das normas sociais referidas á saúde, hixiene, alimentación, protección e seguridade persoal. Coñecemento de actuacións relacionadas cos primeiros auxilios para saber axudarse e axudar as demais persoas.
Recoñecemento e análise da relación existente entre os cambios que comporta o crecemento e as relacións coas outras persoas: amizades, familia...
Identificación das características persoais e dos trazos de identidade propios. Coñecemento de si mesma e de si mesmo para facilitar o equilibrio emocional valorándose como diferente e respectando a diversidade. Desenvolvemento da autoestima, da autonomía na planificación e execución de accións e tarefas e da iniciativa na toma de decisións.

Bloque 2. As plantas e os animais
 Elaboración cooperativa de traballos sobre os
seres vivos do contorno próximo e sobre as súas condicións
de vida, indicando as concepcións previas e
formulando hipóteses, buscando información en fontes
variadas -persoas expertas, a internet, enciclopedias,
observación directa, monografías...-, seleccionando,
tratando e esquematizando esa información,
reflexionando sobre o proceso, confrontando coas
compañeiras e compañeiros a información e mantendo
unha actitude crítica ante as fontes.
 Observación do desenvolvemento das principais
funcións vitais de plantas e animais do medio próximo.
Identificación da estrutura e dos órganos grazas
aos cales poden realizar esas funcións.
 Utilización guiada de claves e de guías de animais
e de plantas para a clasificación e identificación dalgunhas
especies existentes en Galicia.
 Observación e rexistro dalgún proceso asociado á
vida dos seres vivos, logo de planificación do proceso,
elección de instrumentos adecuados, tratamento dos
datos obtidos e contraste de observacións. Comunicación
oral e escrita de resultados empregando soportes
textuais variados.
 Sensibilidade pola precisión e o rigor na observación
de animais e de plantas.
 Identificación da célula como unidade fundamental
dos seres vivos. Uso guiado de medios tecnolóxicos
e do microscopio para a observación dalgunha
delas.
 Utilización de lupas binoculares e doutros aparellos
de laboratorio para observar animais e plantas ou
algunha das súas partes, respectando as normas de
uso e de seguridade dos instrumentos e dos materiais
de traballo.
 Preparación conxunta de itinerarios e saídas para
a observación de seres vivos do contorno, utilización
básica de diarios de campo, elaboración guiada de
documentos que recollan o observado empregando
linguaxes variadas (despois de poñer en común as
observacións realizadas). Valoración da orde e da
estética na presentación de documentos e traballos.
 Diferenciación entre as plantas e animais e outras
formas de vida presentes no contorno (bacterias,
virus, algas e fungos).
 Valoración da biodiversidade, interese pola súa
conservación.
Bloque 3. A vida en sociedade.
 Participación activa na escola como unha aprendizaxe
para a vida en democracia. Recoñecemento da
diversidade de opinións e da necesidade do seu intercambio
e da difusión de informacións por variadas
canles.
 Análise do funcionamento de organizacións próximas.
Comparación coa organización de Galicia e do
Estado español. Valoración da participación cidadá
nos ámbitos local, autonómico e estatal.
 Elaboración dun organigrama simple onde se
reflicta o funcionamento dunha das entidades públicas
estudadas.
 Aproximación ao coñecemento das institucións
españolas e europeas a partir da análise das institucións
máis próximas.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.691
 Observación, identificación e descrición dalgunhas
características culturais, demográficas e económicas
da sociedade galega e da española. Recoñecemento e
valoración da diversidade cultural e lingüística de
España.
 Identificación das raíces propias e dos trazos da
cultura (lingua, institucións, festas, xogos, tradicións).
Participación en festas, xogos e costumes populares
propios de Galicia e interese pola súa conservación
como sinais de identidade social.
 Uso de diferentes fontes de información para
coñecer algunhas características elementais dos países
europeos e para aproximarse ao coñecemento da
Unión Europea, intercambiando información coas
compañeiras e cos compañeiros para elaborar esquemas
(mapas mentais, mapas conceptuais...).
 Recoñecemento da importancia da emigración no
mundo actual.
 Respecto polas diferenzas e rexeitamento dos
estereotipos, dos prexuízos e de calquera tipo de discriminación
(por razón de sexo, etnia, cultura, crenza,
orixe...), desenvolvendo sentimentos de empatía e respecto
cara ás outras persoas.
 Reflexión sobre as desigualdades no acceso aos
bens de consumo no contorno próximo e no mundo.
 Resolución de problemas relacionados co contorno,
usando estratexias de formulación de hipóteses,
comprobación destasmediante a busca, a selección e
o tratamento da información, exposición de conclusións
provisionais, exploración de solucións alternativas
e reflexión sobre o proceso seguido, mantendo
unha actitude crítica ante as fontes de información.
 Identificación das responsabilidades das distintas
institucións de goberno na resolución de problemas
sociais, ambientais, económicos, etc.
 Identificación e utilización de fontes orais, dixitais,
audiovisuais e escritas de xeito progresivamente
máis autónomo para informarse sobre aspectos problemáticos
do contorno próximo e do mundo (desigualdade
de acceso aos bens de consumo, pobreza,
traballo infantil...), analizando criticamente as informacións,
reflexionando e debatendo sobre as desigualdades
e sobre a necesidade do compromiso social
e o papel dos dereitos e deberes da cidadanía na
construción dun mundo máis xusto.
 Actitude crítica ante a influencia da publicidade
sobre o consumo.
 Recoñecemento do papel das comunicacións, do
transporte e doutros servizos nas actividades persoais,
económicas e sociais.
 Uso das formas de comportamento adecuado (respecto,
interese, lectura de avisos, contribución á limpeza...)
segundo os espazos (rúa, lugares de lecer,
museos, parques...).
Bloque 4. O medio físico: espazo e materiais.
 Identificación e diferenciación de diferentes
representacións (planos, fotografías aéreas, maquetas,
mapas, globo...) sobre un espazo.
 Utilización guiada de planos e de mapas para
orientarse e desprazarse, para localizar lugares e itinerarios,
aspectos do mundo físico e político, interpretando
o cromatismo, as lendas e os signos convencionais
máis habituais.
 Preparación conxunta de visitas e realización de
itinerarios para recoñecer elementos da paisaxe e do
relevo.
 Identificación, localización en diferentes representacións
cartográficas e descrición dos principais e
máis relevantes elementos xeográficos do contorno,
de Galicia, de España e do mundo.
 Recoñecemento da influencia de factores como a
actividade humana, os fenómenos meteorolóxicos, a
erosión, terremotos e erupcións volcánicas sobre a
paisaxe.
 Valoración da diversidade e riqueza das paisaxes
do territorio galego e español e interese por coñecer
paisaxes doutros lugares.
 Utilización das TIC e doutras fontes para recoller
información sobre outros lugares, comunicar con
outras comunidades ou poboacións da mesma comunidade,
para comparar diferentes ambientes, paisaxes,
modos de vida, costumes... e esquematizar a
información con diversas estratexias.
 Lectura e interpretación do tempo atmosférico en
distintas representacións. Diferenciación entre tempo
meteorolóxico e clima. Influencia do clima na paisaxe
e na actividade humana. Recoñecemento das principais
características do clima galego.
 Valoración de actuacións que contribúen á conservación
do medio e á sustentabilidade.
 Exploración do territorio na busca de actuacións
humanas axeitadas ou rexeitables.
 Identificación da Terra como un planeta do sistema
solar. Manexo de programas de simulación no
ordenador que o mostren.
 Realización de experiencias sinxelas para estudar
as propiedades dalgúns aspectos do medio físico, partindo
dunha pregunta ou problema de interese para o
alumnado (formulando hipóteses, confrontándoas co
resto da clase, planificando cooperativamente o proceso
de comprobación, prevendo os medios e os instrumentos
necesarios, seleccionando os datos útiles,
explorando solucións alternativas, predicindo resultados,
tirando conclusións, comunicando os resultados
e reflexionando sobre o proceso desenvolvido e a
aprendizaxe realizada).
 Respecto polas normas de uso, de seguridade e de
conservación dos instrumentos e dos materiais de traballo.
11.692 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Comparación e clasificación dalgúns materiais
polas súas propiedades (dureza, solubilidade, estado
de agregación, condutividade térmica...).
 Busca de información sobre rochas e minerais
presentes en Galicia. Identificación e clasificación de
rochas e minerais polas características observables.
 Uso de técnicas sinxelas para a separación de
compoñentes en mesturas: filtración, destilación,
disolución e evaporación.
 Reflexión sobre as actuacións necesarias para o
aproveitamento da auga e o seu uso responsable.Análise
dos procesos de depuración e potabilización da
auga para o seu uso.
 Experimentación da flotabilidade dos materiais e
obxectos nos líquidos. Utilización de diferentes procedementos
experimentais para a medida e comparación
de masas e volumes de materiais diversos.
 Planificación conxunta e realización de experiencias
sinxelas e variadas para estudar propiedades dos
materiais habituais no contorno e de uso común e o
seu comportamento ante a luz, o son, a calor, a humidade,
a electricidade, o magnetismo, comunicando o
proceso levado a cabo e as conclusións por linguaxes
e medios diversos.
 Observación directa e experimentación dalgúns
efectos e cambios que provoca a calor nos materiais:
cambios de estado, dilatación e cambio de temperatura.
 Experimentación coa transmisión do son nos diferentes
medios. Sensibilidade ante a contaminación
acústica.
 Predición de cambios no movemento, na forma ou
no estado dos corpos por efecto das forzas ou das
achegas de enerxía.
 Recoñecemento das formas de enerxía máis usadas
na sociedade actual e a súa clasificación en enerxías
renovables e non renovables. Identificación e
experimentación de transformacións simples de enerxía.
 Valoración da importancia de conservar os recursos
enerxéticos e non malgastalos. Identificación dalgunhas
estratexias de aforro enerxético no contorno
propio. O desenvolvemento enerxético sustentable e
equitativo.
 Observación e experimentación de reaccións químicas
da vida cotiá e doméstica (combustión, oxidación
e fermentación).
 Identificación de produtos químicos habituais no
fogar e os posibles riscos para o organismo (queimaduras,
intoxicacións...). Identificación na etiquetaxe
dos símbolos de perigo máis comúns.
 Identificación dos diferentes tipos de residuos que
producimos na sociedade actual. Recoñecemento dos
sistemas de redución, reutilización e reciclaxe.
Bloque 5. O paso do tempo.
 Uso da periodización convencional (idades) e das
convencións de datación (antes da nosa era, despois
da nosa era).
 Uso representacións para situar diversos momentos
evolutivos e históricos, e para percibir a duración,
a simultaneidade e a relación entre acontecementos.
 Elaboración de ficheiro de vocabulario colectivo
específico relacionado cos cambios ao longo do tempo.
 Identificación e análise dalgúns acontecementos e
de mulleres e homes relevantes da historia de Galicia.
 Caracterización dalgunhas sociedades de épocas
históricas: prehistórica, clásica, medieval, dos descubrimentos,
do desenvolvemento industrial e do mundo
no século XX, a partir da análise dos diferentes
modos de vida.
 Identificación dalgúns acontecementos e personaxes
(mulleres e homes) relevantes da historia de
España.
 Valoración e respecto polo patrimonio histórico e
cultural como fonte de información do pasado e como
signo de identidade.
 Recoñecemento das contribucións da muller ao
longo da historia. Identificación do papel dos homes e
das mulleres como suxeitos da historia.
 Utilización de distintas fontes históricas (orais,
documentais, patrimoniais), xeográficas, artísticas e
outras fontes (prensa, a internet, enciclopedias, biografías,
atlas...) para a busca de información de contido
histórico, uso de estratexias para a súa organización
sistemática e para a súa representación (cronogramas,
liña do tempo...), contraste da información coas compañeiras
e cos compañeiros, elaboración de informes
orais, dixitais ou escritos, bandas de deseño e outros
traballos para a comunicación do investigado.
 Planificación conxunta de visitas a museos ou
lugares con vestixios do pasado (castros, mámoas,
petróglifos....) como parte do proceso de utilización de
fontes históricas para a elaboración de traballos sobre
algún aspecto histórico.
 Realización de arquivos con fotografías, fichas,
documentos, imaxes, música, notas de prensa... sobre
temas de actualidade. Análise dunha mesma información
en diferentes medios.
Bloque 6. Máquinas, aparellos e tecnoloxías.
 Distinción de modos de produción artesanal e
industrial e observación das ferramentas, aparellos,
útiles e máquinas implicadas.
 Investigación sobre a evolución dun obxecto, aparello
(teléfono, radio, televisión, ordenador, neveira...)
ao longo da historia.
 Recoñecemento das aplicacións dos obxectos e
das máquinas, e da súa utilidade para facilitar a realización
de determinadas actividades humanas.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.693
 Planificación e construción cooperativa de estruturas
sinxelas a partir de pezas moduladas que cumpran
unha función ou condición para resolver un problema.
 Elaboración de textos instrutivos e explicativos
sobre o manexo seguro dalgún aparello ou obxecto de
uso cotián.
 Interpretación de gráficos e instrucións para a
montaxe de obxectos ou aparellos sinxelos.
 Construción de circuítos eléctricos simples. Identificación
dos seus compoñentes e funcións.
 Comparación de formas de vida e de traballo de
diferentes épocas históricas ou sociedades.
 Valoración da influencia do desenvolvemento tecnolóxico
nas condicións de vida e do traballo.
 Valoración das habilidades manuais implicadas
no manexo de ferramentas e aparellos domésticos e
non-domésticos superando os estereotipos sexistas.
 Detección de avarías habituais no funcionamento
de aparellos cotiáns e domésticos. Identificación dos
comportamentos máis adecuados para evitar accidentes
(escapes de gas, incendios, inundacións...).
 Control de riscos no manexo de aparellos e de
máquinas. Elaboración de protocolos de uso.
 Utilización de recursos sinxelos proporcionados
polas tecnoloxías da información para comunicar conclusións
sobre os traballos realizados, para elaborar
informes, para buscar información e para colaborar.
Uso progresivamente autónomo de tratamento de textos
(axuste de páxina, inserción de ilustracións ou
notas, etc.). Busca guiada de información na rede e
xestión de ficheiros.
 Uso responsable das TIC. Valoración da necesidade
de controlar o tempo destinado ás tecnoloxías da
información e da comunicación e o seu poder de adicción.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Identificar algúns dos usos que as persoas fan dos
recursos naturais e da enerxía, así como algunhas das
consecuencias negativas dos usos inadecuados, valorando
o seu impacto a curto e longo prazo. Propor
exemplos dos efectos da contaminación sobre as persoas,
as plantas, os animais e os seus contornos, así
como diferentes formas de previr ou reducir a contaminación
do aire, da auga e da terra.
Este criterio pretende avaliar o grao de coñecemento
da utilización humana dos recursos naturais e da
enerxía, os cambios ocasionados no medio natural, os
efectos dalgúns tipos comúns de contaminación e a
capacidade de prevención con condutas responsables.
 Recoñecer a diversidade de paisaxes de Galicia e
de España e a necesidade de preservar a riqueza paisaxística
e patrimonial. Analizar algúns axentes físicos
e humanos que conforman as paisaxes, e poñer
exemplos do impacto das actividades humanas no
territorio ao longo do tempo.
Preténdese medir o coñecemento sobre as características
das paisaxes (relevo, clima, vexetación...) de
Galicia e de España e a capacidade para establecer
comparacións (semellanzas e diferenzas) entre paisaxes,
distinguir os elementos fundamentais, coñecer os
principais tipos de asentamento humano e comprender
a importancia da intervención humana na modificación
ou na conservación das paisaxes naturais.
 Identificar e localizar os principais órganos implicados
na realización das funcións vitais do corpo
humano, establecendo algunhas relacións fundamentais
entre eles e determinados hábitos de saúde.
Trátase de valorar se as nenas e os nenos posúen
unha visión xeral do funcionamento do corpo humano,
indicando os órganos, aparellos e sistemas (a súa
localización, forma, estrutura, funcións principais,
coidados, etc.). Do mesmo xeito, valorarase se relacionan
determinadas prácticas e hábitos co adecuado
funcionamento do corpo. Avaliarase se recoñecen as
repercusións dos hábitos incorrectos sobre a saúde.
 Identificar, describir e analizar procesos de cambio
e transformacións (sociais, culturais, económicas
e tecnolóxicas) no contorno, provocadas polo incremento
das comunicacións e dos bens e servizos, reflexionando
sobre as causas da desigualdade no acceso
a eles.
O criterio pretende avaliar a capacidade do alumnado
para analizar os cambios de todo tipo que as comunicacións
e os transportes teñen provocado nas actividades
persoais, económicas e sociais do contorno e os
cambios que sobre a vida das persoas introduciron as
novas actividades económicas. Tamén a capacidade
de recoñecer as diferenzas que aínda persisten nas
formas de vida entre un medio rural e un medio urbano,
entre comunidades e entre uns países e outros, e
a necesidade de superar as desigualdades que o acceso
a bens e servizos provocan.
Valorarase a capacidade de reflexionar sobre as
múltiples relacións que permiten as TIC.
 Recoñecer e valorar a diversidade cultural e lingüística
de Galicia e de España.
Quérese avaliar a capacidade de recoñecer as manifestacións
de identidade propia e de valorar a diversidade
cultural, identificando e respectando as manifestacións
culturais do contorno como formas de cohesión
social e de pertenza a grupos concretos.
 Describir os mecanismos de funcionamento e de
participación propios das sociedades democráticas
aplicados aos principais órganos de goberno de diferentes
institucións (escolares, municipais, autonómicas,
estatais e comunitarias), valorando o interese da
xestión dos servizos públicos para a cidadanía.
11.694 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
Este criterio pretende avaliar se as alumnas e os
alumnos valoran a importancia da participación
democrática, e se recoñecen os órganos de goberno
dalgunhas instancias administrativas públicas, a súa
organización básica e as funcións que cumpren na
vida da cidadanía.
Así mesmo, valoraranse os comportamentos de participación
e asunción de responsabilidades para favorecer
a convivencia na aula e a participación nos
órganos de goberno do centro.
 Utilizar e interpretar planos e mapas para orientarse,
situar aspectos do contorno e desprazarse adecuadamente.
Elaborar planos, maquetas e esquemas
sinxelos como un medio de análise do territorio próximo.
Avalíase a competencia para interpretar representacións
gráficas do espazo e a aplicación que o alumnado
fai dos seus coñecementos. Terase en conta a capacidade
para elaborar planos, maquetas e esquemas
como un medio para analizar elementos do territorio e
comunicar os resultados desas observacións e interpretacións.
 Obter información para identificar características
significativas da sociedade nalgunhas épocas pasadas
e situar os feitos relevantes utilizando liñas do tempo,
cronogramas, utilizando diferentes tipos de fontes
(orais, escritas, dixitais, patrimoniais...)
Téntase comprobar se o alumnado é quen de buscar
información para identificar algúns restos, usos, costumes,
actividades, ferramentas... como indicadores
de formas de vida características de determinadas
épocas históricas concretas.
 Planificar e realizar sinxelas investigacións para
estudar o comportamento dos corpos ante a luz, a
electricidade, o magnetismo, a calor ou o son e saber
comunicar os resultados.
Este criterio trata de avaliar a aptitude para realizar
de forma guiada experiencias sinxelas e pequenas
investigacións sobre diferentes fenómenos físicos e
químicos controlando, planificando e compartindo o
proceso coas compañeiras e cos compañeiros e reflexionando
sobre o proceso desenvolvido.
 Planificar a construción de obxectos e aparellos
cunha finalidade previa, utilizando fontes enerxéticas,
operadores e materiais apropiados, e realizala
coa habilidade manual necesaria, combinando o traballo
individual e en equipo, velando pola propia
seguridade e a das demais persoas.
Avaliarase a capacidade para planificar e realizar
proxectos de construción dalgún obxecto ou aparello,
seleccionando, se cómpre, as fontes enerxéticas máis
idóneas para o seu funcionamento e os materiais pertinentes,
amosando coñecemento dalgúns operadores
(roda, freo, interruptor, engrenaxe, resorte, polea,
manivela, panca, etc.) e a habilidade manual necesaria.
Así mesmo, valorarase se o alumnado amosa una
actitude cooperativa, non-discriminatoria e igualitaria
no traballo en equipo, apreciando o coidado pola
seguridade propia e a das demais persoas.
 Resolver problemas e responder preguntas sobre
aspectos do medio galego usando diferentes fontes,
elaborando a información, tirando conclusións e
comunicando as posibles solucións e respostas.
Trátase de comprobar se as nenas e os nenos son
quen de identificar e formular preguntas e problemas
no medio próximo; se adiantan hipóteses; se as comproban
usando fontes diversas (enquisas, observacións,
imaxes, documentos...); se seleccionan, tratan,
contrastan a información e a recollen (en gráficos,
táboas, textos escritos, imaxes, esquemas...); se tiran
conclusións e comunican as solucións e respostas
usando diversas linguaxes.
 Elaborar un traballo, utilizando soporte papel e
dixital, sobre aspectos ou situacións sinxelas, recollendo
información de diferentes fontes (directas,
libros, a internet), establecendo un plan de traballo e
comunicando a información e as conclusións finais.
Trátase de avaliar a capacidade do alumnado para,
partindo das súas concepcións previas sobre temas ou
aspectos do contorno, buscar, seleccionar, analizar,
contrastar, tratar, esquematizar e organizar información
concreta e relevante, comparar o que se atopou
coas compañeiras e cos compañeiros, comunicar a
información utilizando diversas linguaxes e reflexionar
sobre o proceso.
Atenderase especialmente á presentación ordenada,
clara e limpa do traballo, ao uso de linguaxes variadas,
así como á capacidade para colaborar durante as
diferentes fases do seu proceso de elaboración.

Área de educación artística
Introdución.
Características da área.
A expresión artística é connatural ás persoas desde
a orixe dos tempos, xa fose considerada medio de
comunicación, vía para descargar enerxías, actividade
pracenteira, evasión ou instrumento para acadar o
equilibrio interior, posibilidade de lograr unha aprendizaxe
emocional ou forma de cuestionar o establecido.
As diferentes manifestacións artísticas teñen unha
presenza constante no contorno e na vida privada e
pública das persoas. As artes son imprescindibles no
desenvolvemento expresivo individual e social e son
parte esencial do patrimonio cultural. Con elas somos
quen de darlle forma á nosa imaxinación, empregando
o razoamento e a emoción; con elas participamos
en proxectos individuais e colectivos que contribúen
á construción da identidade persoal e social, con elas
conformamos a identidade nacional, e con elas mantemos
un diálogo aberto e constante coas outras culturas,
proporcionando espazos de relación nos cales
flúen experiencias, significados, emocións, sentimentos,
ideas e pensamentos.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.695
Na educación primaria, a área desenvolverá as
capacidades básicas relacionadas coa percepción e
interpretación das representacións musicais e plásticas
e coa expresión de pensamentos, sentimentos e
emocións; é dicir, desenvolverá a dimensión comunicativa
dos procesos artísticos.
Tanto a linguaxe plástica como a musical constitúen
ámbitos artísticos específicos con características propias,
pero con aspectos comúns e con estreitas conexións
entre os distintos xeitos de expresión e representación.
A partir dos dous grandes ámbitos (música e plástica)
e dos eixes en que se articula a área (percepción
e expresión) distribúense os contidos en catro bloques.
Esta maneira de estruturar o conxunto de contidos
da área non indica en absoluto que se deban
desenvolver independentemente uns doutros, o que
queda de manifesto ao comprobar a interrelación que
existe entre eles.
O bloque 1 Escoita, recolle os contidos relacionados
co desenvolvemento de capacidades de discriminación
auditiva e de audición comprensiva.
O bloque 2 Interpretación e creación musical, aborda
o desenvolvemento de habilidades técnicas e de
capacidades vinculadas coa interpretación e coa
improvisación e a creación de distintas producións
musicais resultantes da exploración, da selección e
da combinación de movementos e de sons.
Os elementos da música e os seus referentes culturais
non se disocian dela; por isto, tanto os contidos
da linguaxe musical coma os referidos á música como
expresión cultural están explícitos ou implícitos nos
dous bloques.
O bloque 3 Observación plástica, céntrase na interpretación,
indagación e análise do contorno natural e
da actividade e creación humanas. Abórdanse nel
aspectos espaciais e os relativos á interpretación do
significado das imaxes e á análise das mensaxes icónicas.
O bloque 4 Expresión e creación plástica, comprende
contidos relativos á exploración dos elementos propios
da linguaxe plástica e visual, así como ao tratamento
dos materiais; recolle, tamén, variadas posibilidades
de expresar o percibido e sentido logo de planificación.
A escola asegurará a construción de aprendizaxes
significativas que partan deses esquemas previos de
coñecemento para modificalos, completalos ou
reconstruílos. A aprendizaxe sobre as linguaxes artísticas
é un proceso inacabado que se segue completando
ao longo da vida, tentando sempre atopar solucións
para chegar a resultados que supoñan un alto grao de
elaboración persoal e a interpretacións e percepcións
cada vez máis completas e ricas.
A actividade do alumnado é moi importante para
que esa aprendizaxe se produza. Non se trata só
dunha actividade externa, senón, e fundamentalmente,
dunha actividade mental que lle permita formular
interrogantes e buscar estratexias para resolvelos,
relacionar o que sabe co novo que se lle presenta e
abordar novas propostas en que a percepción, expresión,
reflexión e intercambio de ideas formarán parte
esencial do proceso de aprendizaxe. O traballo artístico
deberá partir da experiencia persoal, dos saberes
que o alumnado posúe social e colectivamente e da
investigación e recoñecemento das propias características
e posibilidades. A progresión de cada nena e
de cada neno require de estratexias personalizadas
que lle permitan avanzar e afianzar destrezas, coñecementos
e actitudes no ámbito artístico. Neste contexto
debe estar presente a loita contra os estereotipos e
os roles preestablecidos, polo que se deben proporcionar
oportunidades, alternativas e recursos múltiples
que faciliten a reflexión e o desenvolvemento do
xuízo crítico.
Obxectivos.
 Desenvolver mecanismos de sensibilidade estética
e a creación artísticas para promover a percepción
e a expresión de ideas, emocións, sentimentos e
vivencias.
 Formar progresivamente o sentido estético persoal
como recurso para apreciar e valorar elementos constitutivos
das artes e obras verdadeiramente artísticas;
desenvolver o xuízo crítico e o posicionamento pluralista
na aproximación ás obras artísticas e ás autoras
e autores.
 Indagar nas posibilidades do son, da imaxe e do
movemento como elementos de representación e de
comunicación e utilizalas para expresar ideas e sentimentos,
contribuíndo con iso ao equilibrio afectivo e
á relación coas demais persoas.
 Explorar e coñecer materiais e instrumentos
diversos e adquirir códigos e técnicas específicas das
diferentes linguaxes artísticas para utilizalos con fins
expresivos e comunicativos.
 Aplicar os coñecementos artísticos na observación
e na análise de situacións e de obxectos da realidade
cotiá e de diferentes manifestacións do mundo
da arte e da cultura para comprendelos mellor e formar
un gusto propio.
 Manter unha actitude de busca persoal e colectiva,
articulando a percepción, a imaxinación, a indagación
e a sensibilidade e reflexionando á hora de
realizar e desfrutar de diferentes producións artísticas.
 Recoñecer que as diversas manifestacións da arte
e da cultura son fonte de coñecemento, foron realizadas
por homes e por mulleres e reflicten a súa experiencia
e percepción da vida.
 Coñecer algunhas das posibilidades dos medios
audiovisuais e das tecnoloxías da información e da
comunicación en que interveñen a imaxe e o son, e
empregalas como recursos para a observación, para a
busca de información e para a elaboración de produ11.696
DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
cións propias, xa sexa de forma autónoma ou en combinación
con outros medios e materiais.
 Valorar e compartir manifestacións artísticas do
patrimonio cultural galego apreciando a súa riqueza e
diversidade e comprometéndose na súa defensa, conservación
e difusión.
 Coñecer e valorar diferentes manifestacións artísticas
do patrimonio cultural doutros pobos, colaborando
na conservación e renovación das formas de expresión
locais e nacionais e estimando o enriquecemento
que supón o intercambio con persoas de diferentes
culturas que comparten un mesmo contorno.
 Desenvolver unha relación de autoconfianza coa
produción artística persoal, respectando as creacións
propias e as das outras persoas, cunha actitude de
interese e de admiración polo distinto e/ou novo,
sabendo recibir e expresar críticas e opinións, e utilizándoas
como recurso para a mellora.
 Participar activamente en producións artísticas de
forma cooperativa, asumindo distintas funcións e
colaborando na resolución dos problemas que se presenten
para conseguir un produto final o máis satisfactorio
posible.
 Coñecer algunhas das profesións dos ámbitos
artísticos, interesándose polas características do traballo
das artistas e dos artistas e desfrutando como
público na observación e recreación das súas propias
producións.
 Valorar no contorno próximo as intervencións
artísticas das que cumpriría dispor co fin de crear
espazos esteticamente agradables que contribúan a
mellorar a calidade de vida.
 Contidos.
Primeiro ciclo.
Música.
Bloque 1. Escoita.
 Percepción da diferenza entre son, silencio e ruído
e das distintas calidades do son.
 Escoita, exploración e discriminación dos sons
presentes no contorno natural, cultural e artístico:
elementos do contorno que producen son; sons que se
poden producir co propio corpo.
 Reacción espontánea ou dirixida a estímulos
sonoros.
 Interese e curiosidade pola escoita activa dunha
selección de pezas instrumentais e vocais breves
coñecidas polo alumnado e interpretadas de diversos
xeitos.
 Uso de diferentes recursos para o seguimento
dunha obra musical: corporais, plásticos, musicogramas...
 Iniciación ao recoñecemento visual e auditivo dalgúns
instrumentos musicais, así como de voces masculinas,
femininas e infantís, en audicións musicais.
 Identificación de esquemas rítmicos sinxelos e
interese e esforzo na súa repetición utilizando diferentes
medios (percusión corporal, voz, instrumentos
de percusión...).
 Asociación intuitiva dos sons a unha representación
gráfica mediante símbolos non convencionais.
 Interese por coñecer e interpretar pequenas pezas
de música e de danza do patrimonio galego, así como
por ensinárllelas a outras persoas e por aprender as
que outras persoas coñecen.
 Expresión oral de emocións e de sentimentos que
esperta unha audición.
 Recoñecemento e observancia das normas de
comportamento en audicións e noutras actividades
musicais.
Bloque 2. Interpretación e creación musical.
 Exploración das posibilidades sonoras e expresivas
da voz, do corpo e dos obxectos do contorno.
 Interpretación e memorización de cancións, de
lerias, de refráns, de adiviñas... da propia cultura ou
doutras ao unísono, con e sen acompañamento rítmico.
 Utilización progresiva da voz, da percusión corporal
e dos instrumentos de pequena percusión como
recursos para o acompañamento de textos recitados,
de cancións e de danzas sinxelas.
 Realización de movementos, de xogos motores e
de danzas sinxelas, acompañados de secuencias sonoras,
de cancións e de obras musicais, tentando desenvolver
a coordinación tanto individual como colectiva.
 Incorporación e utilización progresiva de grafías
non convencionais (puntos, liñas, debuxos, símbolos...)
na lectura e na interpretación de partituras
sinxelas.
 Utilización de obxectos de uso cotián, como instrumentos,
e desfrute co seu uso nas diferentes producións.
 Improvisación de esquemas rítmicos e melódicos
sinxelos (pregunta/resposta, formas dadas...).
 Improvisación de movementos como resposta a
diferentes estímulos sonoros e busca de sons que
acompañen movementos predeterminados, atendendo
á velocidade.
 Sonorización de situacións, relatos breves...
empregando sons vocais, obxectos e instrumentos.
 Confianza e seguridade progresivas nas propias
posibilidades de produción musical.
 Valoración da atención, da escoita e do respecto
nas interpretacións propias e alleas.
 Interese e respecto polas obras musicais e polas
persoas que as compoñen.
Plástica.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.697
Bloque 3. Observación plástica.
 Observación e exploración sensorial dos elementos
presentes no contorno integrando actividades de
tocar, ulir, oír e ver.
 Diálogo ante unha obra de arte expresando verbalmente
sensacións, emocións e ideas que suxire, así
como indicando o que gusta e non gusta.
 Comentario de obras plásticas e visuais presentes
no contorno e en exposicións, museos ou saídas.
 Curiosidade por descubrir as posibilidades artísticas
que ofrece o contorno: festas, esculturas, pintura,
decoración...
 Recoñecemento de elementos artísticos ou de certos
aspectos das obras de arte (previamente traballadas
na clase) na vida cotiá.
 Coñecemento e observancia das normas de comportamento
nos lugares dedicados a manifestacións
artísticas.
 Iniciación ao coñecemento de identificadores
artísticos da cultura galega e doutras culturas e valoración
deles.
 Observación e identificación de imaxes presentes
en contextos próximos: historietas, bandas de deseño,
ilustracións, fotografías, etiquetas, cromos, carteis,
adhesivos, debuxos animados, marcas, propaganda,
cine, encaixes, bordados, cerámica...
 Vivenciación do espazo e achegamento á súa
representación de maneira intuitiva.
 Observación e comparación de diferentes representacións
artísticas (pintura, escultura...) dun mesmo
motivo.
 Establecemento de relacións entre unha manifestación
plástica e un conto, unha lenda, unha canción...
 Comparación de mostras de diversos materiais e
observación destes transformados en producións
artísticas. Fomento da fantasía a través da visualización
do que podería ser un determinado material (un
anaco de madeira, de metal, de cristal...).
 Discriminación de materiais, cores, formas, volumes
ou liñas, nas imaxes, nos obxectos e nas obras
artísticas.
Bloque 4. Expresión e creación plástica.
 Experimentación con mesturas e con manchas de
cor utilizando diferentes tipos de pintura e útiles
sobre soportes diversos.
 Experimentación das posibilidades expresivas do
trazo espontáneo e con intencionalidade, das liñas
que delimitan contornos e do espazo que define a forma.
 Interese pola manipulación e pola exploración de
materiais e de técnicas diversas.
 Busca sensorial de texturas naturais e artificiais e
das calidades e posibilidades de diversos materiais
(follas, pedras, area, sal, plastilina, madeira, arxila...)
e transformación deles para a elaboración de producións
plásticas.
 Composición individual e en grupo de debuxos,
pinturas, colaxes, estampados, cosido, ilustracións,
volumes, modelaxe e pregamento de formas utilizando
materiais de refugallo e materiais e elementos
plásticos. Reflexión sobre os resultados para mellorar
as producións.
 Manipulación e transformación de obxectos para o
seu uso en representacións teatrais e noutras manifestacións
artísticas.
 Construción e uso de máscaras e de monicreques
sinxelos para dramatizacións significativas.
 Composicións plásticas empregando diferentes
materiais e técnicas partindo dunha planificación
previa guiada, elaboracións seguindo o plan e valoración
dos resultados.
 Uso progresivo de imaxes de diferentes fontes
(fotografías, revistas, prensa, cromos, historietas,
adhesivos...) nas producións propias.
 Aproximación á exploración de recursos dixitais
para a creación de obras artísticas.
 Organización progresiva do proceso de elaboración
concretando o tema xurdido desde a percepción
sensorial, a imaxinación, a fantasía ou a realidade,
prevendo os recursos necesarios para a realización,
explorando as posibilidades de materiais e de instrumentos
e mostrando confianza nas posibilidades de
creación.
 Recreación de obras de arte significativas para as
nenas e os nenos.
 Investigación e experimentación de diferentes
modos de representar a figura humana.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Percibir algunhas calidades e características de
materiais, obxectos e instrumentos presentes no contorno
natural e artificial como resultado dunha exploración
lúdica e sensorial, e recoñecer neles algunhas
posibilidades de transformación artística.
Trátase de comprobar se, despois de realizar unha
manipulación lúdica e unha exploración sensorial de
materiais, de obxectos e de instrumentos do contorno,
as nenas e os nenos son capaces de nomear algunhas
das súas principais características (forma, cor, peso,
textura...) e calidades sonoras (intensidade, duración...),
verbalizar as súas impresións e describir
sinxelamente o descuberto.
Téntase tamén avaliar a capacidade de alumnas e
alumnos para imaxinar posibilidades de transformación
deses materiais e de usalos de forma creativa.
11.698 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Usar termos sinxelos para comentar as obras plásticas
e musicais observadas e escoitadas.
Preténdese valorar a capacidade para identificar e
describir algunhas das características máis evidentes
en distintas obras plásticas e musicais e para expresar
as ideas e os sentimentos que estas suscitan. Así
mesmo, valorarase a actitude positiva e de respecto
cara ás opinións das outras persoas.
 Identificar e expresar, a través de diferentes linguaxes,
algúns dos elementos (velocidade, voces, instrumentos)
dunha obra musical.
Con este criterio trátase de comprobar se as nenas e
os nenos son quen de recoñecer os compoñentes
nunha obra musical e de representalos a través do
movemento, da elaboración de debuxos ou da linguaxe
verbal.
 Reproducir patróns de movemento, esquemas rítmicos
e melódicos coa voz, co corpo, cos obxectos
sonoros e cos instrumentos.
Valorarase a capacidade de atención e de retención
a curto prazo de mensaxes sonoras e corporais e o
emprego das técnicas necesarias para a súa interpretación.
Así mesmo, comprobarase a capacidade de resposta
a estímulos sensoriais e a naturalidade espontánea
e mais a expresividade na reprodución.
 Seleccionar e combinar sons producidos pola voz,
polo corpo, polos obxectos e polos instrumentos para
sonorizar relatos ou imaxes entre varios dados.
Trátase de comprobar se son capaces de usar os
datos obtidos na exploración sonora para sonorizar
unha imaxe, conto ou situación, seleccionando os
sons máis axeitados e combinándoos de forma apropiada
para lograr o efecto desexado, utilizando a imaxinación
e propondo solucións orixinais.
 Identificar diferentes formas de representar o
espazo e a figura humana.
Comprobarase se o alumnado ten interiorizadas as
diversas posibilidades de representación do espazo e
da figura humana, así como a utilización axeitada
desa variedade nas súas producións.
 Probar en producións propias as posibilidades
que adoptan as formas, texturas e cores.
Trátase de comprobar, no contexto dunha expresión
espontánea, o interese e a curiosidade que o alumnado
manifesta por incorporar ás súas producións o percibido
na exploración sensorial de materiais, de
obxectos e de instrumentos e na observación efectuada
de imaxes do seu contorno próximo.
 Realizar composicións plásticas que representen
o mundo imaxinario, afectivo e social.
Con este criterio comprobarase se o alumnado se
serve da representación plástica para plasmar as súas
vivencias, as situacións da vida cotiá, as súas ideas
imaxinarias... empregando diversos materiais. Así
mesmo, valorarase se as nenas e os nenos comezan a
percibir que a elaboración plástica lles é útil tanto
para expresarse como para comunicarse coas demais
persoas.
Contidos.
Segundo ciclo.
Música.
Bloque 1. Escoita.
 Identificación e comentario da variedade de sons,
de músicas, de movementos do corpo e de tecnoloxías
que se poden utilizar cando se fai expresión musical,
partindo da observación no contorno e incorporando
unha terminoloxía cada vez máis adecuada.
 Audición activa dunha selección de pezas instrumentais
e vocais de distintos estilos e culturas adaptadas
á idade do alumnado e recoñecemento dalgúns
trazos característicos, utilizando diferentes recursos
para o seu seguimento: corporais, plásticos, instrumentais,
musicogramas...
 Utilización de obxectos e de instrumentos para
percibir, diferenciar, explorar e identificar os parámetros
do son (intensidade, duración, altura e timbre).
 Recoñecemento de calidades dos sons e dos instrumentos
en pezas musicais.
 Identificación visual e auditiva dalgúns instrumentos:
da orquestra, da música popular galega e dos
utilizados por outras culturas, tentando aproximarse a
unha clasificación por familias.
 Interese polas cancións e polos bailes tradicionais
de Galicia e das zonas de procedencia de compañeiras
e de compañeiros.
 Interese por coñecer o traballo de artistas e de
persoas que traballan na composición e na interpretación
de música e de danza tradicional galega.
 Interese por obter información sobre compositoras
e compositores, intérpretes, festivais de música e
representacións musicais e de danza, empregando
diferentes fontes (biblioteca, a internet...).
 Interese pola escoita de obras musicais de distintas
características e procedencias.
 Valoración positiva da diversidade de opinións, de
xuízos, de gustos e de argumentos relacionados coa
música.
 Actitude atenta e silenciosa, respecto ás normas
de comportamento durante a audición de música e/ou
na asistencia a diferentes representacións.
Bloque 2. Interpretación e creación musical.
 Exploración das posibilidades sonoras e expresivas
da voz, do corpo, dos obxectos e dos instrumentos.
 Interpretación, memorización e improvisación
guiada de cancións a unha ou varias voces.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.699
 Memorización e interpretación de xogos motrices,
de secuencias de movementos fixados ou inventados e
de danzas, procurando unha progresiva coordinación
tanto individual como colectiva.
 Iniciación á interpretación de danzas e de cancións
tradicionais galegas e das zonas de orixe de
compañeiras e compañeiros.
 Identificación dalgunhas cantigas galegas que
acompañaban os momentos de traballo e celebracións
(cantigas de arada, de seitura, de esfolla, cantos de
reis...) e relación destas coa finalidade para a cal
foron concibidas.
 Inicio ao uso das grafías convencionais na lectura
e na interpretación de cancións e de pezas instrumentais
sinxelas.
 Interese e responsabilidade nas actividades de
interpretación e de creación.
 Improvisación de esquemas rítmicos e melódicos
sobre bases musicais dadas mediante instrumentos de
percusión e percusión corporal.
 Estratexia de repetición e imitación como recursos
da improvisación.
 Creación de acompañamentos sinxelos para cancións
e pezas instrumentais.
 Recreación musical e sonorización dun texto oral
ou escrito.
 Creación de pezas musicais sinxelas a partir de
elementos dados.
 Iniciación á creación de coreografías sinxelas
para cancións e pezas musicais breves a partir da
combinación de elementos dados e que teñan relación
con ideas, emocións e experiencias propias ou alleas.
 Adquisición progresiva de responsabilidade para
favorecer a dinámica de traballo cooperativo na aula.
 Desenvolvemento progresivo de hábitos de coidado
da voz, do corpo, dos instrumentos e dos materiais
de traballo.
Plástica.
Bloque 3. Observación plástica.
 Clasificación de texturas e de tonalidades e apreciación
de formas naturais e artificiais exploradas
sensorialmente e desde diferentes ángulos e posicións.
 Elaboración conxunta de protocolos e de pautas
para seguir o procedemento de observación e a súa
comunicación oral ou escrita, incorporando unha terminoloxía
cada vez máis adecuada.
 Identificación de elementos artísticos, de obras de
arte ou de certos aspectos relativos a algunhas delas
previamente traballadas na clase na vida cotiá.
 Identificación da variedade de materiais, de técnicas
e de tecnoloxías sinxelas que se utilizan na
creación de obxectos e de imaxes mediante a observación
de producións do contorno artístico e cultural e
dos medios de comunicación.
 Valoración e identificación dalgunhas producións
artísticas que forman parte do patrimonio cultural
galego (xoguetes, disfraces, olaría, cestaría, encaixes,
bordados, petróglifos, xoiaría, alfombras florais,
maios, máscaras de Entroido, edificacións...).
 Respecto e coidado do contorno, das obras que
constitúen o patrimonio cultural, das producións propias
e das das demais persoas.
 Interese por buscar información sobre producións
artísticas, autoras e autores para a elaboración de traballos
diversos (exposicións, cartafoles individuais ou
da clase, colaboración en eventos culturais...).
 Interese por dialogar ante unha obra de arte,
expresando o que gusta e o que non gusta, así como as
emocións que a obra esperta en cadaquén, intentando
asociar aspectos da obra coas sensacións producidas
(significado das cores, das liñas, das formas, da representación
do espazo...).
 Apreciación dos diferentes significados que pode
ter unha obra de arte para cada persoa.
 Análise de imaxes en diferentes formatos identificando
elementos variados (enfoque, simetría, repetición,
distribución espacial, plano, xestos...).
 Apreciación da incidencia da cultura visual do
contorno nas reaccións, nas preferencias e na forma
de pensar.
 Comparación de mostras de diversos materiais e
observación destes transformados en producións
artísticas, reflexionando sobre o proceso de transformación.
 Fomento da fantasía a través da visualización do
que podería ser unha representación imprecisa (unha
mancha, unha engurra, unha luz, un xogo de liñas...).
 Indagación sobre diferentes maneiras de representar
o espazo e aproximación á idea de proporción.
 Exploración de diferentes formas, texturas e
obxectos utilizando o tacto, o gusto, o oído e o olfacto,
e representación plástica das sensacións que producen.
 Valoración do traballo desenvolvido por mulleres
e por homes na produción artística e artesanal.
 Recoñecemento de identificadores artísticos de
diferentes culturas e valoración deles (máscaras africanas,
sombras chinesas...).
Bloque 4. Expresión e creación plástica.
 Busca das posibilidades da cor (tonalidades,
gamas...) en contrastes, variacións e combinacións,
mesturando diversas clases de pintura, utilizando
variados instrumentos e apreciando os resultados
sobre diferentes soportes.
 Experimentación das posibilidades de transformación
dos materiais plásticos no referente á ductili11.700
DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
dade, á transparencia, á consistencia, á solubilidade...
Comportamento dalgúns materiais en contacto
con outros. Aproveitamento destas experiencias nas
producións plásticas.
 Experimentación con liñas diversas e formas en
diferentes posicións iniciándose no emprego de instrumentos
convencionais e non convencionais para
deseñalas.
 Elaboración individual e colectiva de imaxes en
bandas de deseño, historietas, carteis, murais, mosaicos,
tapices e impresións, cunha planificación previa
e unha revisión posterior.
 Construción de móbiles, de estruturas, de maquetas
e de xoguetes populares galegos.
 Construción de decorados, de máscaras, de vestiario
e de personaxes (monicreques, sombras...) e elaboración
de maquillaxes para dramatizacións.
 Utilización de fotografías (enfoque e planos) para
enriquecer un texto expositivo, para a realización dun
álbum ou dunha fotonovela.
 Utilización de diferentes recursos (dos medios de
comunicación, informáticos, libros, láminas, teas,
materiais de refugallo e naturais...) á súa disposición
para a elaboración individual e colectiva de producións
artísticas.
 Aplicación, en producións propias, de aspectos
observados en obras artísticas galegas e de artistas de
renome.
 Interese por axustar o proceso de creación, individual
ou en grupo, ás intencións previstas, planificando,
seleccionando apropiadamente os materias e instrumentos
segundo as súas posibilidades plásticas,
decidindo a técnica máis adecuada, usando responsablemente
instrumentos, materiais e espazos, asumindo
as tarefas, respectando as normas que o grupo estableza
e valorando o resultado final.
 Valoración do coñecemento de diferentes códigos
artísticos como medios de expresión de sentimentos e
de ideas.
 Recreación de obras de arte significativas da cultura
galega e doutras culturas, reflexionando sobre o
proceso seguido pola persoa que o realizou.
 Seguridade no uso progresivo de materiais e de
obxectos do contorno para expresar e comunicar
aspectos do propio mundo: da vida cotiá, da historia
da poboación ou do barrio, da historia persoal e familiar.
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Identificar e describir as características de elementos
presentes no contorno e as sensacións que as
obras artísticas provocan, sinalando algunhas das
estratexias plásticas e musicais que usaron as creadoras
e os creadores das obras.
Quérese comprobar con este criterio se as nenas e
os nenos son capaces de amosar os coñecementos
adquiridos na observación por medio de descricións e
de informacións relevantes sobre elementos da linguaxe
visual e musical presentes nas manifestacións
artísticas e no contorno. Observarase se saben expresar
oralmente as súas apreciacións persoais sobre o
feito artístico e se son quen de descubrir semellanzas
e diferenzas entre esas manifestacións artísticas e as
sensacións, impresións, sentimentos... que lles provocan.
 Usar axeitadamente algúns dos termos propios da
linguaxe plástica e musical en contextos precisos,
intercambios comunicativos, descrición de procesos e
argumentacións.
Trátase de comprobar se o alumnado incorporou
algúns dos termos técnicos propios das linguaxes
artísticas nas súas explicacións e descricións, se os
emprega nas situacións apropiadas e se traslada eses
coñecementos a outros contextos nos cales lle poden
ser útiles. Comprobarase, pois, se identifica e verbaliza,
cunha terminoloxía o máis adecuada posible, as
posibilidades plásticas, sonoras e corporais que usan
as artistas e os artistas e os medios de comunicación.
 Utilizar distintos recursos gráficos durante a audición
dunha peza musical.
Este criterio permite avaliar se as rapazas e os rapaces
son capaces de establecer unha relación entre o
que oen e o representado en musicogramas ou partituras
sinxelas con distintos tipos de grafías, así como
se son quen de representar graficamente (mediante
debuxos ou empregando signos gráficos que coñecen
ou inventan) os trazos característicos da música escoitada.
 Memorizar e interpretar un repertorio básico de
cancións, de pezas instrumentais e de danzas relacionadas
cos seus intereses individuais e colectivos.
A través deste criterio preténdese valorar en que
medida o alumnado ten memorizada e é capaz de
recordar algunha das cancións, pezas instrumentais e
danzas aprendidas por imitación no contexto da aula,
interpretándoas con desinhibición e amosando progresiva
responsabilidade para favorecer a dinámica
de traballo cooperativo na aula.
 Explorar estruturas musicais e seleccionar e combinar
ideas musicais dentro de estruturas sinxelas
entre varias dadas.
Con este criterio téntase valorar se son capaces de
seguir un proceso (planificar, producir, revisar) o máis
ordenado posible e se son quen de utilizar criterios
axeitados para crear unha peza musical sinxela a partir
da selección, combinación e organización dunha
serie de elementos dados previamente, coñecidos
e/ou manexados.
Valorarase tamén a capacidade creativa do alumnado
para dar solucións orixinais que se afasten o máis
posible de estereotipos.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.701
 Interpretar e compartir con compañeiras e compañeiros
o contido de imaxes presentes no contorno.
Comprobarase se o alumnado pode explicar a información
que conteñen os sinais, os signos, os símbolos
e as imaxes máis habituais no seu medio, e se é quen
de usar esas interpretacións na produción de mensaxes
propias que transmitan unha información básica
do contorno, compartindo coas compañeiras e cos
compañeiros os significados.
 Clasificar texturas, formas, calidades e cores atendendo
a criterios de similitude ou diferenza.
Trátase de comprobar se na observación e manipulación
de materiais, de obxectos, de instrumentos...
obtiveron datos abondos para establecer algunha pauta
sobre as súas características; se poden especificalas,
comentalas e organizar clasificacións elementais,
ben sexa por semellanza, ben por oposición ou diferenza.
 Empregar instrumentos, técnicas e materias axeitados
ao produto artístico que se pretende.
Con este criterio quérese verificar se as alumnas e
os alumnos son capaces de servirse dos datos obtidos
na exploración de instrumentos, de técnicas e de
materiais para realizar en nunha obra persoal, non
estereotipada. Valorarase a diversidade de solucións
dadas en diferentes contextos, a variedade de soportes
empregados e a orixinalidade no uso dos materiais,
así como a intencionalidade en función da persoa
destinataria.
 Amosar respecto e responsabilidade no traballo
individual e colectivo con actividades plásticas e
musicais.
Avaliarase a capacidade do alumnado para participar
en diferentes tipos de traballo de aula e de centro
relacionados coa educación artística.
Interesa coñecer, tamén, o seu grao de compromiso
nas actividades colectivas e de respecto ante as contribucións
das demais persoas.
 Identificar manifestacións artísticas propias de
Galicia.
Avaliarase se o alumnado é quen de recoñecer
algunhas manifestacións típicas do patrimonio cultural
e artístico galego.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Música.
Bloque 1. Escoita.
 Indagación sobre as posibilidades comunicativas
das TIC, da interacción de diferentes medios e linguaxes
artísticas, das familias e das agrupacións instrumentais
e vocais.
 Identificación e apreciación de formas musicais
sinxelas, das calidades dos sons, de agrupacións instrumentais
e vocais en pezas musicais.
 Análise dos parámetros do son: altura, intensidade,
duración e timbre.
 Gravación, escoita e comentario da música interpretada
na aula e suxestión de posibilidades de
mellora persoal e colectiva.
 Utilización dos medios de comunicación e da
internet para a busca de información, en soporte
papel e dixital, sobre instrumentos, compositoras e
compositores, intérpretes e eventos musicais de interese.
 Investigación sobre as relacións entre as producións
musicais e coreográficas e as realidades persoais
e sociais onde naceron.
 Valoración dos instrumentos populares galegos
como integrantes do noso patrimonio cultural.
 Valoración e interese pola música de diferentes
épocas e culturas.
 Identificación de agresións acústicas e da súa
influencia na calidade de vida das persoas, e contribución
activa á súa diminución e ao benestar persoal
e colectivo.
 Actitude atenta, silenciosa e respectuosa durante
a audición de música e/ou na asistencia a diferentes
representacións musicais.
Bloque 2. Interpretación e creación musical.
 Exploración das posibilidades sonoras e expresivas
da voz, do corpo, dos obxectos, dos instrumentos,
dos medios audiovisuais e tecnolóxicos para comunicar
de forma sonora e corporal pensamentos, sensacións,
emocións e experiencias.
 Interpretación, memorización e improvisación
guiada de cancións (da cultura galega e doutras) a
unha ou varias voces desenvolvendo progresivamente
a dicción, a afinación e a técnica vocal.
 Improvisación, individual e/ou colectiva, de motivos,
frases e pequenas formas, rítmicas e melódicas,
como forma de acompañamento.
 Interpretación de danzas coidando a coordinación
tanto individual coma colectiva.
 Incorporación e utilización progresiva dalgunha
terminoloxía propia da linguaxe musical, adecuándoa
á actividade.
 Creación de mensaxes combinando elementos
sonoros e corporais diversos para comunicar emocións,
sensacións, experiencias e sentimentos.
 Interese pola participación en eventos e celebracións
de contido musical, formulando opinións sobre
eles.
 Incorporación e utilización progresiva das grafías
convencionais na lectura, na escritura e na interpretación
de cancións e de pezas instrumentais sinxelas.
11.702 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Asunción de responsabilidades na interpretación
en grupo, e respecto ás achegas das demais persoas e
á persoa que asuma a dirección.
 Interese pola mellora do proceso de interpretación
e do resultado final, cun nivel progresivo de confianza
e de seguridade.
 Utilización guiada dos medios audiovisuais e dos
recursos informáticos para a sonorización de imaxes,
de contos, de poesías, de refráns e de ditos, de pezas
dramáticas... e para a creación de producións propias.
 Invención de coreografías sinxelas para cancións
e de pezas musicais de diferentes estilos.
 Traballo cooperativo, asumindo as responsabilidades
que lle correspondan e respectando as achegas
das demais persoas do grupo.
 Actitude de constancia e de progresiva exixencia
na interpretación musical.
Plástica.
Bloque 3. Observación plástica.
 Observación e discriminación de materiais, de
cores, de formas, de volumes, de texturas, de contornos,
de perspectiva, da bidimensionalidade e da tridimensionalidade,
de luz, e de movemento nos obxectos,
nas imaxes e nas obras artísticas.
 Elaboración conxunta de protocolos, de forma oral
e escrita, para a observación de aspectos, de calidades
e de características notorias e sutís de elementos
naturais e artificiais.
 Indagación sobre as posibilidades plásticas e
expresivas de elementos naturais.
 Descubrimento e identificación de elementos
artísticos, obras de arte ou certos aspectos relativos a
elas (previamente traballadas na clase) na vida cotiá
e nos medios de comunicación, reflexionando sobre o
seu uso.
 Exploración das características, elementos, técnicas
e materiais que as obras artísticas ofrecen e suxiren
para a súa recreación e creación de obras novas.
 Documentación, rexistro e valoración de formas
artísticas e artesanais representativas da expresión
cultural de Galicia e doutras colectividades.
 Busca de información sobre producións artísticas,
autoras e autores para a elaboración e recreación de
traballos diversos (exposicións, cartafoles individuais
ou da clase, colaboración en eventos culturais...).
 Diálogo ante unha obra de arte expresando o que
gusta e non gusta, como se sente cadaquén, o que
pensan ou o que lles recorda, identificando o significado
que poidan ter certos elementos da obra (a cor, a
liña, a técnica empregada, os materiais, a luz, a perspectiva...)
coas sensacións producidas.
 Apreciación dos diferentes significados que pode
ter unha obra de arte para cada persoa, para cada cultura
e para cada época.
 Valoración positiva da diversidade de opinións, de
xuízos, de gustos e de argumentos relacionados coa
expresión plástica.
 Iniciación á análise das formas de representación
de volumes no plano segundo o punto de vista ou a
situación no espazo.
 Análise e valoración da intención comunicativa
das imaxes nos medios e tecnoloxías da información e
da comunicación e xuízo crítico das imaxes que do
home e da muller se ofrecen neles.
 Comparación de mostras de diversos materiais e
observación destes transformados en producións
artísticas, reflexionando sobre o proceso de transformación
e posibles resultados alternativos.
 Coñecemento de identificadores artísticos de diferentes
culturas e valoración destes como enriquecedores
da nosa.
 Valoración e apreciación da obra artística como
instrumento de comunicación persoal e de transmisión
de valores culturais.
 Interese por coñecer producións artísticas do
patrimonio cultural galego e por obter información
sobre as persoas que as produciron.
Bloque 4. Expresión e creación plástica.
 Aplicación de cores complementarias e/ou opostas
e mais de tonalidades de forma intencionada,
como medio de expresión e de representación.
 Experimentación de formas abertas e pechadas e
de liñas segundo a súa forma, dirección e situación
espacial, e aplicación dos resultados á propia produción
artística.
 Exploración dos cambios que experimentan os
volumes, as persoas e os espazos pola incidencia da
luz (sombras chinesas, teatro negro...).
 Exploración de materiais diversos coa finalidade
de atopar o máis adecuado para unha produción artística
cunha finalidade determinada (expresión de
ideas, de accións, de situacións).
 Elaboración de producións plásticas empregando
técnicas mixtas, texturas diferentes, materiais variados,
instrumentos diversos e en soportes diversificados.
 Construción e caracterización de personaxes,
recreación de espazos imaxinados, creación de estruturas,
de maquetas, de decorados e de exposicións
relacionados coa propia experiencia e no desenvolvemento
de actividades do centro. Uso durante o proceso,
entre outras, de nocións métricas e de perspectiva.
 Realización de fotografías (enfoque e planos) para
enriquecer un informe, para recoller unha saída de
campo, para a realización dunha fotonovela, para ilustrar
unha noticia ocorrida no centro.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.703
 Emprego de tecnoloxías da información e da
comunicación para o tratamento de imaxes, deseño e
animación, e para a difusión dos traballos elaborados.
 Composición de pezas recreando as obras artísticas
analizadas (ou aspectos delas), logo de busca de
información sobre a obra, a época de elaboración, a
autora ou o autor.
 Preparación de documentos propios da comunicación
artística como carteis, guías ou programas de
man para difundir e informar sobre unha exposición,
unha representación, un festival.
 Constancia e exixencia progresiva no proceso de
realización aplicando estratexias creativas na composición,
asumindo responsabilidades no traballo cooperativo,
establecendo momentos de revisión, respectando
as achegas das outras persoas e resolvendo as
discrepancias con argumentos.
 Incorporación progresiva e utilización durante o
proceso de produción dalgunha terminoloxía propia
da linguaxe plástica.
 Seguimento cada vez máis autónomo dun proceso
para chegar á materialización plástica dunha idea.
 Organización progresiva do proceso de elaboración
concretando o tema xurdido desde a percepción
sensorial, a imaxinación, a fantasía ou a realidade,
prevendo os recursos necesarios para a realización,
explorando as posibilidades de materiais e de instrumentos
e mostrando confianza nas posibilidades de
creación.
 Apreciación da orixinalidade como fundamento
da conduta creativa e respecto ás obras doutras persoas.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Buscar, seleccionar e organizar informacións
sobre manifestacións artísticas do patrimonio cultural
propio e doutras culturas, de acontecementos, creadoras
e creadores e outras persoas relacionadas coas
artes plásticas e a música.
Trátase de valorar a capacidade de busca e de uso
de información en formatos variados. Valorarase especialmente
a axeitada selección da información.
 Formular opinións acerca das manifestacións
artísticas ás cales se accede, amosando o coñecemento
que se ten delas e a inclinación persoal para gozar
e encher o tempo de lecer.
Con este criterio quérese comprobar o coñecemento
que os nenos e as nenas teñen das manifestacións e
dos feitos artísticos tanto do contorno máis próximo
coma doutros pobos, a súa implicación sensible na
observación da realidade e a súa capacidade para formar
criterios e opinións propias, así como o interese
por compartilos coas compañeiras e cos compañeiros,
empregando unha terminoloxía o máis apropiada
posible.
 Recoñecer músicas do medio social e cultural
propio e doutras épocas e culturas.
Con este criterio preténdese avaliar se o alumnado
coñece e é capaz de nomear e identificar algúns dos
trazos característicos e salientables de exemplos de
obras musicais de diferentes épocas e culturas.
 Axustar a propia acción á das outras persoas do
grupo na interpretación de pezas musicais e de danzas.
Este criterio pretende avaliar a capacidade do
alumnado para atender e concertar a súa propia
acción coas outras partes do conxunto. Non se trata de
valorar o nivel técnico acadado, senón a actitude con
que as nenas e os nenos participan nas actividades de
interpretación, observando a súa vontade de adaptarse
ao resto do grupo e de responsabilizarse no traballo
cooperativo e coordinado.
 Rexistrar a música e os ritmos creados empregando
distintos tipos de grafías.
Comprobarase a capacidade de relacionar son e grafía.
Avaliarase a súa capacidade para representar graficamente
os sons dunha obra musical inventada no
contexto da aula, individual ou colectivamente.
 Producir obras plásticas de forma cooperativa que
impliquen organización espacial, uso de materiais
diversos e aplicación de diferentes técnicas e instrumentos.
Avaliarase a flexibilidade nos argumentos e a disposición
a asumir outras opinións na realización dunha
obra plástica en grupo a través da calse comprobará
se as alumnas e os alumnos aplican os coñecementos
adquiridos sobre as técnicas, os materiais, os instrumentos,
a distribución dos elementos plásticos na
composición, planificando conxuntamente, elaborando
e reelaborando e revisando o produto final. Valoraranse
especialmente as actitudes de constancia e de
exixencia progresiva na elaboración e na asunción de
responsabilidades no traballo cooperativo.
 Comprobar as posibilidades de aplicación de
materiais, de texturas, de formas e de cores sobre
diferentes soportes.
Con este criterio avaliarase a disposición a experimentar
e indagar sobre os elementos da linguaxe plástica,
sobre as transformacións que estes experimentan
segundo a manipulación que se faga deles e sobre os
resultados que se obteñen cando son tratados nun
soporte ou noutro. Servirá tamén para comprobar se
se teñen interiorizadas aprendizaxes sobre o tratamento
dos materiais e sobre o uso que se lles pode dar
á forma, á cor e á textura.
 Representar de forma persoal ideas, accións e
situacións valéndose dos recursos que a linguaxe
plástica e visual proporciona.
Avaliarase a capacidade de autonomía e de expresión
con que as rapazas e os rapaces afrontan a realización
plástica, o grao de desenvolvemento da capa11.704
DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
cidade creadora e imaxinativa ao combinar, suprimir
ou transformar os elementos artísticos dunha produción
e a súa capacidade de representar situacións vinculadas
á experiencia persoal.
 Usar adecuadamente as tecnoloxías da información
e da comunicación para a creación de producións
plásticas e musicais sinxelas.
Avaliarase o uso que o alumnado fai das TIC á hora
de empregar algunhas aplicacións básicas para o tratamento
da imaxe e do son e para a creación de producións
propias.
 Identificar manifestacións musicais e plásticas
propias de Galicia.
Avaliarase se o alumnado é quen de recoñecer
algunhas manifestacións musicais e plásticas propias
do patrimonio cultural e artístico galego, valorándoas
e apreciándoas como fórmulas de transmisión de valores
culturais.

Área de lingua galega e literatura
Introdución.
Características da área.
Os seres humanos comunícanse entre si a través de
sistemas diferentes, pero a linguaxe verbal é un dos
sistemas máis universais de comunicación.
A comunicación é unha das funcións esenciais da
linguaxe, pero non a única. Tamén ten outras como a
de representación do mundo físico e social que comparte
coas imaxes, coa motricidade. A linguaxe vincúlase
directamente ao pensamento e, en particular, ao
coñecemento. Grazas á linguaxe analizamos os problemas,
organizamos información, elaboramos plans,
valoramos, verbalizamos procesos. A linguaxe cumpre,
pois, unha función de representación e autorregulación
do pensamento e da acción.
Aprender lingua non é só apropiarse dun sistema de
signos e das regras que rexen a súa combinación, é
tamén apropiarse dos significados culturais que estes
transmiten, e xunto con eles, dos modos en que as
persoas do contorno entenden e interpretan a realidade.
Aprender lingua significa acadar a competencia
necesaria para desenvolverse con facilidade e éxito
nas diferentes situacións da vida.
É na etapa de educación primaria cando, ademais
da progresiva consolidación e perfeccionamento da
lingua oral, se produce unha aprendizaxe máis sistemática
da lingua escrita.
Considérase que a educación lingüística nesta etapa
se debe facer con base nun uso prioritario dos procedementos.
O control da linguaxe dota de forma progresiva da
capacidade de emitir mensaxes cargadas de valoracións
e de matices, con posibilidade de repercusión e
influencia a través do que se di e se escribe, mellorando
o sentimento de seguridade e de progreso.
O currículo artéllase ao redor dun eixe que é o uso
social da lingua nos diferentes contextos: privados e
públicos, familiares e escolares. Os contidos aparecen
repartidos en bloques, o que non presupón que a
actividade docente se deba corresponder a esta ordenación;
ao contrario, débense producir múltiples
conexións entre todos eles.
O bloque 1 Escoitar e falar, recolle diversos aspectos
da lingua oral. O uso oral é obxecto de observación
e de análise para recoñecer as normas que rexen o
intercambio comunicativo, para observar as estratexias
que usan as e os falantes para comunicar satisfactoriamente
e para identificar e criticar estereotipos
e prexuízos de diferentes tipos.
O bloque 2 Ler e escribir, recolle diversos aspectos
da lingua escrita. O uso persoal, autónomo e creativo
da lingua escrita implica o coñecemento das posibilidades
que ofrece o código desde o punto de vista do
léxico, da ortografía, da estrutura do discurso, da
dimensión estética. A lectura implicará unha progresiva
regulación de estratexias que permitan operar co
significado do texto, establecendo relacións entre
coñecementos previos e información nova. A produción
escrita significará buscar para cada situación o
tipo de texto, adecuando, planificando e redactando,
atendendo a aspectos diversos e revisando a escrita
final. Nesta etapa consolidaranse o dominio de técnicas
gráficas, a relación son-grafía, as normas ortográficas
convencionais e a disposición do texto.
O bloque 3 Reflexionar sobre a lingua, integra contidos
relacionados co coñecemento da lingua. Implica
o desenvolvemento de procesos metacognitivos e permite
unha reflexión sistemática sobre os factores do
contexto aos cales se debe adecuar o discurso, sobre
os esquemas textuais convencionais que serven de
modelo tanto para a produción como para a comprensión,
sobre o funcionamento de certas unidades lingüísticas
como elementos de cohesión do texto e sobre
as regularidades léxico-sintácticas dos textos usados
durante a etapa.
O obxectivo desta área non é outro que o de contribuír
a que o alumnado poida chegar a ser competente
lingüisticamente, que sexa quen de comunicarse
mellor, entendida esa comunicación no máis amplo
sentido posible.
O obxecto de aprendizaxe é a lingua, unha lingua
real e contextualizada, unha lingua que é un instrumento
multifuncional e que é útil para solicitar algo,
para agradecer, para queixarse, para saudar, para dar
información, para protestar, para convencer, para acadar
un acordo, para crear, para falar das emocións,
para debater, para planificar...
Aprender lingua é aprender a usala con propiedade,
é desenvolver as denominadas catro grandes destrezas
lingüísticas: falar, escoitar, ler e escribir (é dicir,
habilidades orais e habilidades escritas).
Un factor fundamental que se debe ter presente é
que na nosa comunidade coexisten dúas linguas en
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.705
contacto estreito e cotián, estando a galega minorizada.
Cómpre, pois, atopar fórmulas apropiadas para
reflexionar sobre as estruturas comúns das dúas linguas
(galega e castelá) e recoller o tratamento das
interferencias idiomáticas, valéndose sobre todo da
análise de textos orais e escritos de diversa procedencia,
soporte e tipoloxía, coa finalidade de mellorar a
expresión en cada unha das linguas partindo sempre
da predominante no contorno inmediato.
Respecto da lingua oral cómpre ter presente que o
alumnado inicia o período obrigatorio cunha determinada
competencia lingüística oral que se manifesta no
léxico, na estrutura dos enunciados, na construción
do texto oral. Ampliar estas destrezas, coñecementos
e habilidades é un labor escolar de grande importancia.
A lingua oral e a escrita desenvolveranse a través
dun traballo sistemático que utilice unha ampla gama
de situacións comunicativas, cotiás e funcionais. Na
vida diaria da escola prodúcense moitas situacións de
comunicación oral que se potenciarán e aproveitarán
para acadar obxectivos de área; entre estas situacións
están: as comunicacións para planificar; chegar a
consenso; poñer en común; debater; tomar decisións
sobre procesos que se van seguir; establecer responsabilidades;
comunicar resultados; comparar; contrastar
respostas, opinións e significados; xustificar e
verbalizar estratexias; valorar tarefas; transmitir emocións
e informacións; estruturar coñecemento; defender
argumentos e puntos de vista; preguntar... e ser
vehículo e instrumento para a aprendizaxe das distintas
áreas do currículo.
Obxectivos.
 Comprender e expresarse oralmente e por escrito
de xeito adecuado nos diferentes contextos da actividade
social e cultural cotiá.
 Utilizar a lingua oral de xeito adecuado na actividade
social e cultural adoptando unha actitude respectuosa
e de cooperación.
 Utilizar a lingua eficazmente na actividade escolar
tanto para buscar, recoller, seleccionar, contrastar,
transformar e procesar información, como para escribir
textos propios do ámbito académico.
 Usar, en situacións relacionadas coa escola e coa
súa actividade, as diversas clases de escritos coa axuda
dos cales se produce a comunicación, tanto entre
as persoas como destas coas institucións públicas ou
privadas.
 Utilizar os medios de comunicación social e as
tecnoloxías da información e da comunicación para
obter, interpretar e valorar informacións e opinións
diferentes.
 Utilizar adecuadamente a biblioteca e os seus
diferentes departamentos como fonte de recursos
variados para o desfrute e o pracer de ler, así como
para a obtención de informacións variadas.
 Utilizar a lectura como fonte de pracer e de enriquecemento
persoal, e aproximarse a obras relevantes
da tradición literaria galega para desenvolver hábitos
lectores.
 Comprender textos literarios de xéneros diversos
procedentes da literatura infantil e xuvenil galega
adecuados en canto á temática e complexidade e iniciarse
no coñecemento das convencións específicas
da linguaxe literaria.
 Valorar e estimar a lingua galega como lingua propia
como mostra de identidade de Galicia e recoñecer
a existencia da diversidade lingüística como feito cultural
enriquecedor.
 Facer uso dos coñecementos sobre a lingua e
sobre as normas de uso lingüístico para escribir e
falar de maneira adecuada, coherente e correcta e
para comprender textos orais e escritos.
 Reflexionar sobre os diferentes usos sociais das
linguas para evitar estereotipos lingüísticos que supoñan
xuízos de valor e prexuízos clasistas, racistas ou
sexistas.
Contidos.
Primeiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación en situacións comunicativas
da aula (peticións, anuncios, ordes, explicacións
sinxelas, avisos, instrucións, conversas ou
narracións de feitos vitais, emocións e sentimentos),
con valoración e respecto das normas que rexen a
interacción oral (quendas de palabra, ton adecuado,
mantemento do tema, mostra de interese, mirar a
quen fala, actitude receptiva de escoita e respecto ás
opinións das demais persoas).
 Uso de fórmulas e de tratamento adecuado para
saudar, despedirse, presentarse, felicitar, agradecer,
escusarse e solicitar axuda.
 Comprensión e valoración de textos orais procedentes
da radio e da televisión para obter información
xeral e relevante sobre feitos e acontecementos próximos
á experiencia infantil.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender, tanto os producidos con finalidade didáctica
coma os cotiáns (breves exposicións ante a clase,
conversas sobre contidos de aprendizaxe e explicacións
sobre a organización do traballo).
 Comprensión de informacións audiovisuais procedentes
de diferentes soportes establecendo relacións
de identificación, de clasificación e de comparación
entre elas.
 Escoita de textos procedentes da literatura oral
galega.
 Comprensión, memorización e recitado de poemas
co ritmo, pronuncia e entoación adecuados.
11.706 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Dramatización de situacións presentadas en textos
literarios.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente con pronuncia
e entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas, en especial as referentes ao
xénero, ás razas ou ás etnias.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión de informacións concretas en textos
de uso cotián como invitacións, felicitacións, notas e
avisos ou SMS.
 Comprensión de información xeral sobre feitos e
acontecementos próximos á experiencia do alumnado
en textos procedentes dos medios de comunicación
social, especialmente noticias.
 Localización de informacións en textos para
aprender, vinculados á experiencia, tanto en textos
producidos con finalidade didáctica como nos de uso
cotián (folletos, descricións, instrucións e explicacións).
 Utilización e valoración de aspectos iconográficos
e tipográficos como axuda á localización e comprensión
de información textual.
 Integración de coñecementos e informacións procedentes
de diferentes soportes textuais para aprender,
identificando, clasificando e comparando.
 Produción e reescritura de textos relativos a situacións
cotiás infantís como invitacións, felicitacións,
notas ou avisos, utilizando as características usuais
deses xéneros.
 Composición de textos propios dos medios de
comunicación social e /ou dos seus elementos (novas,
titulares, pés de foto...) sobre acontecementos próximos
á experiencia do alumnado en soportes habituais
no ámbito escolar.
 Composición de textos relacionados coa escola
para obter, organizar e comunicar información (cuestionarios,
listaxes, descricións, explicacións elementais).
 Lectura guiada de textos adecuados aos intereses
infantís para chegar progresivamente á expresividade
e autonomía lectoras.
 Valoración da autonomía lectora, interese pola
elección de temas e de textos, pola comunicación das
preferencias persoais, e pola apreciación do texto literario
como recurso de desfrute persoal.
 Recreación e reescritura de textos narrativos (contos)
e de carácter poético (adiviñas, refráns, trabalinguas,
cantigas, xogos de sortes...) usando modelos.
 Adquisición progresiva das convencións do código
escrito.
 Iniciación á utilización de programas informáticos
de procesamento de textos.
 Interese pola escritura como instrumento de relación
e de aprendizaxe.
 Interese pola presentación coidada e polo uso de
normas ortográficas en textos escritos.
 Iniciación ao uso dirixido das tecnoloxías da
información e da comunicación como instrumento
cotián de busca de información e fonte de recursos
textuais diversos.
 Introdución ao uso das bibliotecas do centro e da
aula, como un medio máis de aproximación á literatura
e como espazo privilexiado de recursos para a
diversión e para o coñecemento.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Recoñecemento do papel das situacións sociais
como factor condicionante dos intercambios comunicativos.
 Identificación dos contextos nos cales a comunicación
se produce mediante textos escritos e valoración
da escritura en determinados ámbitos.
 Identificación de textos de uso cotián na aula a
partir de elementos paratextuais e textuais.
 Observación das diferenzas entre a lingua oral e a
escrita.
 Recoñecemento da relación entre son e grafía no
sistema lingüístico galego.
 Identificación da palabra como instrumento básico
para a segmentación da escritura.
 Coñecemento das normas ortográficas máis sinxelas.
 Substitución, inserción, supresión, cambio de
orde e segmentación de elementos lingüísticos no funcionamento
dos enunciados e textos para adquirir
novos recursos.
 Inicio á reflexión sobre as estratexias de planificación,
textualización e revisión como partes do proceso
escritor.
 Inicio na identificación implícita e uso dos termos
seguintes en actividades de produción e de interpretación:
denominación dos textos traballados, enunciado,
palabra e sílaba, nome común e nome propio.
 Observación das variacións morfolóxicas (de singular
e plural, feminino e masculino) en textos.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Participar en situacións comunicativas da aula
tomando en consideración os hábitos e as regras que
rexen estas situacións. Usar fórmulas e tratamento
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.707
adecuados para saudar, despedirse, presentarse,
escusarse e solicitar axuda.
Quérese avaliar a capacidade do alumnado de participar
en diferentes situacións de comunicación da
vida escolar e a progresiva interiorización daquelas
normas e hábitos básicos que facilitan a comunicación
e a relación social.
 Comprender textos orais de uso habitual procedentes
de diferentes soportes, identificando a información
máis relevante. Usar estratexias elementais
para comprender as mensaxes que se escoitan, atendendo
a sinais relevantes como o ton de voz ou os xestos
e formulando preguntas sobre o que non se comprende
ben.
Preténdese avaliar a capacidade do alumnado para
captar a información e as mensaxes de textos orais de
uso cotián e dalgúns procedentes da radio, da televisión
e de webs infantís, así como o uso de estratexias
para mellorar a comprensión.
 Expresar oralmente vivencias, feitos, sentimentos
ou emocións, e comunicar mensaxes de xeito organizado.
Avalíase a capacidade para expresarse progresivamente
con maior claridade e adecuación á situación e
á intención de comunicación, usando a entoación, a
pronuncia e o léxico máis adecuados para cada contexto,
é dicir, avalíase a capacidade para achegar
información comprensible.
 Coñecer e reproducir textos de literatura oral,
especialmente a popular.
Trátase de avaliar a capacidade de identificar, recoñecer,
reproducir e valorar textos do patrimonio cultural
galego relacionados co contorno do alumnado e
de dramatizar aspectos concretos destes.
 Localizar información concreta e realizar inferencias
directas na lectura de textos.
Este criterio pretende avaliar a capacidade para
identificar e extraer ideas puntuais e datos concretos
indicados nos textos de maneira explícita, relacionándoos
coas propias vivencias do alumnado e cos seus
coñecementos previos.
 Producir e reescribir textos diferentes e diversos
con variados obxectivos comunicativos, seguindo
modelos e observando estratexias de planificación,
textualización (coidando as normas ortográficas elementais
e os aspectos básicos da organización textual)
e revisión de escritos. Iniciar o uso do procesador de
texto para composicións sinxelas.
Téntase avaliar o nivel de adquisición do código
escrito. Observarase se a composición de textos propios,
relacionados con aspectos da aula ou sociais ou
literarios (poemas e contos), garda coherencia coas
regras do sistema da lingua.
Así mesmo, avaliarase o proceso de produción e utilización
guiada das fases de planificación e de revisión.
 Ler textos diversos dos traballados e creados na
aula, con descodificación e entoación axeitada, coa
finalidade de desfrutar e/ou aprender coa escoita lectora.
Preténdese avaliar a capacidade de ler comprensivamente
en voz alta, logo de lectura silenciosa, textos
coñecidos, facendo fincapé fundamentalmente na
entoación e na expresividade.
 Amosar iniciativa e interese pola lectura.
Avaliarase o interese amosado pola lectura. Comprobarase
a iniciativa e a progresiva autonomía para
ler e usar as fontes que proporciona a biblioteca da
escola e a internet.
 Identificar mudanzas que se producen nas palabras,
enunciados e textos facendo substitucións,
supresións, cambios de orde e observar as modificacións
que se poden dar na compresión e na expresión
escrita.
Trátase de avaliar a habilidade para observar e
recoñecer, de forma guiada, os efectos que se producen
cando nun texto, enunciado ou palabra se fan
cambios de orde, substitucións, supresións e insercións
coa finalidade de reflexionar sobre a linguaxe.
 Identificar intuitivamente texto, enunciado, palabra,
nome común, nome propio, masculino e feminino,
singular e plural en actividades relacionadas coa
produción e comprensión de textos.
Téntase que, en actividades de produción e de comprensión
de textos, o alumnado identifique algunha
terminoloxía elemental que o poida axudar a facer
melloras na linguaxe escrita.
Contidos.
Segundo ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación nas situacións comunicativas
habituais (expresión espontánea, asemblea,
informacións, conversas reguladoras da convivencia,
debates, discusións ou instrucións) con valoración e
respecto das normas que rexen a interacción oral
(petición e quendas de palabra, mantemento de tema,
respecto ás opinións das demais persoas, papeis
diversos no intercambio comunicativo, ton de voz,
posturas e xestos adecuados).
 Comprensión e valoración de textos orais procedentes
da radio, da televisión ou da internet, con
especial incidencia na noticia, para obter información
xeral sobre feitos e acontecementos que resulten significativos.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender e para informarse, tanto os producidos con
finalidade didáctica como os de uso cotián, de carácter
informal (conversas entre iguais e no equipo de
traballo) e dun maior grao de formalización (exposicións
na clase).
11.708 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Produción de textos orais para expresar ideas,
sentimentos, emocións, desexos, opinións e vivencias,
e para elaborar plans.
 Uso de estratexias elementais para comprender as
mensaxes orais: ton de voz, entoación, xestualidade e
formulación de preguntas coherentes.
 Utilización de estratexias para potenciar a expresividade
das mensaxes orais.
 Actitude de escoita adecuada ante situacións
comunicativas (respecto das opcións de quen fala,
non interrupcións inadecuadas, contacto visual).
 Escoita, memorización e reprodución de textos
procedentes da literatura popular oral galega (adiviñas,
lendas, contos, poemas, cancións, ditos).
 Valoración e aprecio do texto literario oral galego
como fonte de coñecemento da propia cultura e como
recurso de desfrute persoal.
 Sensibilidade estética ante elementos imaxinativos,
emotivos e creativos da literatura oral galega.
 Dramatización de situacións e de textos literarios
diversos.
 Utilización de documentos audiovisuais para
obter, seleccionar e relacionar informacións relevantes
identificando, clasificando e comparando.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente con claridade,
exposición ordenada, pronuncia e entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión de información relevante en textos
de situacións cotiás de relación social, como correspondencia
escolar, normas da clase, normas do comedor,
normas do transporte, normas de uso da biblioteca
ou regras de xogos.
 Comprensión de información xeral en textos procedentes
de medios de comunicación social (incluídas
webs infantís) con especial incidencia na noticia
e nas cartas á dirección do xornal, localizando informacións
destacadas en portadas, titulares, subtítulos,
entradas.
 Comprensión de información relevante en textos
para aprender e para informarse, tanto os producidos
con finalidade didáctica coma os de uso cotián (folletos,
descricións, instrucións e explicacións).
 Integración de coñecementos e de informacións
procedentes de diferentes soportes para aprender e
contrastar información identificando, clasificando,
comparando e interpretando.
 Composición de textos propios de situacións
cotiás de relación social (correspondencia escolar,
normas de convivencia, avisos, solicitudes, instrucións...)
de acordo coas características propias destes
xéneros.
 Composición de textos de información e de opinión
característicos dos medios de comunicación
social sobre acontecementos significativos, con especial
incidencia na noticia e nas cartas á dirección do
xornal, en situacións reais ou simuladas, así como nos
SMS.
 Produción de textos relacionados co ámbito académico
para obter, organizar e comunicar información
(cuestionarios, resumos, informes sinxelos, descricións,
explicacións...)
 Uso das estratexias de planificación, de textualización
e de revisión como partes do proceso escritor.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
 Utilización de elementos gráficos e paratextuais,
con grao crecente de dificultade, para facilitar a comprensión
(ilustracións, subliñados, gráficos e tipografía).
 Lectura persoal, silenciosa e en voz alta, de obras
en galego adecuadas á idade e aos intereses das alumnas
e dos alumnos.
 Introdución ás estratexias de control do proceso
lector (anticipación, hipotetización, relectura...)
 Lectura guiada e expresiva de textos narrativos de
literatura infantil galega, adaptacións de obras literarias
clásicas e de literatura actual en diversos soportes.
 Comprensión, memorización e recitado de poemas,
co ritmo, pronuncia e a entoación adecuados.
 Recreación e composición de poemas e de relatos
para comunicar sentimentos, emocións, preocupacións,
desexos, estados de ánimo ou lembranzas,
recoñecendo as características dalgúns modelos.
 Valoración da escritura como instrumento de relación
social, de obtención e de reelaboración da información
e dos coñecementos.
 Desenvolvemento da autonomía lectora, da capacidade
de elección de temas e de textos e de expresión
das preferencias persoais.
 Valoración e aprecio do texto literario como vehículo
de comunicación, fonte de coñecemento doutros
mundos, tempos e culturas, e como recurso de desfrute
persoal.
 Elaboración e reescritura de textos literarios (contos,
cómics, poesías) e non literarios.
 Interese polo coidado e pola presentación dos textos
escritos, así como atención ás normas ortográficas.
 Utilización de estratexias de resolución de dificultades
léxicas e/ou ortográficas (uso de dicionarios
variados en diversos soportes).
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.709
 Dramatización e lectura dramatizada de situacións
e de textos diversos.
 Coñecemento do funcionamento da biblioteca do
centro e participación en actividades literarias.
 Iniciación á creación dunha biblioteca persoal.
 Uso guiado de programas informáticos de procesamento
de textos.
 Uso dirixido das tecnoloxías da información e da
comunicación e das bibliotecas para obter información
e modelos para a composición escrita e para a
lectura.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Recoñecemento dos elementos do contexto comunicativo
como factores que inciden na selección das
formas orais ou escritas de intercambio comunicativo.
 Identificación de estruturas narrativas, descritivas,
instrutivas e explicativas sinxelas para a comprensión
e composición de textos.
 Recoñecemento das diferenzas máis relevantes
entre lingua oral e escrita.
 Coñecemento das regras ortográficas, apreciando
o seu valor social e a necesidade de cinguirse a elas
nos escritos.
 Conciencia positiva da variedade lingüística existente
no contexto escolar e social.
 Coñecemento da diversidade lingüística e valoración
positiva desta riqueza.
 Comparación de textos orais e escritos producidos
en diferentes variedades da lingua galega.
 Comparación e transformación de enunciados,
mediante inserción, supresión, cambio de orde, segmentación
e recomposición, para xulgar a gramaticalidade
dos resultados e facilitar o desenvolvemento
dos conceptos lingüísticos e da metalinguaxe.
 Uso e definición intuitiva nas actividades de produción
e de interpretación da terminoloxía seguinte:
denominación dos textos traballados, enunciado,
palabra e sílaba, xénero e número, determinantes,
cuantificadores, tempos verbais (pasado, presente,
futuro).
 Identificación de palabras compostas e derivadas,
de sinónimos e de antónimos en relación coa comprensión
e coa produción de textos.
 Comparación de estruturas sintácticas elementais
para observar a súa equivalencia semántica ou posibles
alteracións do significado.
 Inserción e coordinación de oracións como instrumento
na mellora da composición escrita.
 Exploración das posibilidades do uso de diversos
enlaces entre oracións (adición, causa, oposición, contradición...)
en relación coa composición de textos.
 Identificación funcional das modalidades oracionais
declarativa, interrogativa e exhortativa.
 Identificación intuitiva de suxeito e de predicado
e dalgúns papeis semánticos do suxeito (axente,
paciente).
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Participar en situacións comunicativas que se dan
na aula (reais ou simuladas) e que correspondan a
diversa tipoloxía (conversa, expresión espontánea,
asemblea, debate) e a diversos obxectivos comunicativos,
respectando as normas que rexen estas situacións.
Avaliarase a capacidade e a actitude de intervención
en situacións variadas da aula en que se produce
comunicación oral, así como a adaptación á diversa
tipoloxía e a diversos obxectivos comunicativos.
Observarase especialmente o respecto das normas
existentes.
 Comprender textos orais de uso cotián, extraendo
o senso global das mensaxes orais. Usar estratexias
elementais para comprender as mensaxes que escoitan
as nenas e os nenos atendendo a sinais relevantes
como o ton de voz, a entoación, os xestos, e formulando
preguntas coherentes que axuden á comprensión.
Preténdese avaliar o desenvolvemento da capacidade
de comprensión de producións orais cotiás.
Avalíase especialmente o recoñecemento de ideas
principais, a habilidade de seleccionar a información
necesaria segundo o obxectivo e a capacidade para
facer algunhas deducións a partir do escoitado.
 Producir textos orais (explicacións sinxelas, exposicións,
narracións...) presentando coherentemente
ideas, estados de ánimo, sentimentos, emocións, feitos,
vivencias e opinións.
Téntase constatar a capacidade para expresarse en
diferentes contextos comunicativos usando o léxico,
as formas lingüísticas, o ton, a entoación e a pronuncia
axeitados, e a de iniciar e soster unha interacción
comunicativa.
Atenderase á coherencia e á potenciación da mensaxe
con aspectos non verbais como xestos, posturas
ou movementos.
Observarase a habilidade para narrar situacións
reais ou imaxinadas con certa desinhibición.
 Memorizar e reproducir textos orais propios da
literatura popular galega empregando a pronuncia e
entoación adecuadas.
Quérese observar o coñecemento dalgúns textos da
literatura oral galega (adiviñas, lendas, contos, poemas,
cancións, ditos...) adecuados ao seu interese,
nivel e contorno.
11.710 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Detectar e comprender a información explícita en
textos escritos (en soporte papel ou dixital) realizando
inferencias directas sobre o seu contido.
Este criterio pretende avaliar a capacidade de localizar
e extraer a información relevante de textos escritos
variados, así como de elaborar inferencias directas
a partir de datos presentes neles.
 Interpretar as ideas contidas nos textos escritos
habituais (expositivos, informativos, instrutivos e literarios),
tanto en formato impreso como multimedia,
integrándoas nos seus propios esquemas de coñecemento.
Comprobarase se o alumnado establece relacións
entre os seus coñecementos previos e as súas experiencias
e a información contida no texto.
Verificarase o uso de estratexias de comprensión
baseadas na anticipación de hipóteses, na explicitación
dos obxectivos ou propósitos lectores, na interpretación
de indicadores textuais, paratextuais e contextuais
e de estratexias de resolución de dificultades
léxicas (uso de dicionarios, dedución polo contexto) e
de integración (reler, retroceder).
Así mesmo, observarase se a nena ou o neno é quen
de formular xuízos persoais sobre os textos lidos, de
contrastar a información procedente de textos de contido
similar e de esquematizar, con axuda de modelos,
a información.
 Elaborar e reescribir textos escritos de diferente
tipoloxía e formato (impreso e/ou multimedia) acordes
a diversas situacións funcionais cotiás (cartas, avisos,
solicitudes, instrucións, normas, anuncios, noticias) e
literarias (contos, poesías, cómics) empregando estratexias
de planificación, de textualización e de revisión
de escritos.
Trátase de avaliar a capacidade de producir textos
escritos instrutivos, expositivos, informativos ou literarios,
relativos a situacións cotiás, escolares e
sociais, en que se valorará o plan establecido, a textualización
que recolla a corrección ortográfica e a
revisión do escrito.
Tamén se valorará o uso dos medios informáticos
para a presentación.
 Ler expresivamente textos de tipoloxía variada
(entre os traballados e/ou elaborados na aula) con
fluidez e entoación adecuadas vinculadas á puntuación
e á intencionalidade e coa velocidade apropiada
segundo o tipo de texto e o obxectivo lector (ler para
deleitar outras persoas, ler para dar a coñecer un texto
propio, ler para compartir información dun texto
único na aula).
Preténdese constatar a capacidade de ler comprensivamente
en voz alta, logo de lectura silenciosa, textos
variados, facendo fincapé fundamentalmente na
entoación, na fluidez e na expresividade que poida
axudar á interpretación do texto.
 Coñecer textos de literatura infantil galega (poesía,
cómics, contos...) adecuados ao ciclo, coa finalidade
de desfrutar coa lectura e de uso como modelo
para as propias reescrituras, reelaboracións e producións
escritas.
Trátase de avaliar o uso da literatura infantil adecuada
como fonte de pracer e como fonte de modelos
pertinentes para a expresión escrita literaria.
Comprobarase a presenza dunha actitude positiva
cara á lectura e dunha progresiva autonomía lectora.
 Empregar as bibliotecas de aula e de centro con
certa autonomía, como fonte de información e como
lugar que proporciona recursos relacionados coa lectura
por pracer.
Trátase de avaliar a participación do alumnado en
actividades de biblioteca e o uso desta.
Valorarase que sexa quen de localizar aquilo que
precisa de acordo con necesidades concretas, así
como o respecto polas normas de uso e a colaboración
no bo funcionamento dese espazo.
 Identificar en textos orais e escritos de uso cotián
termos e usos que poidan supoñer discriminación.
Préstase atención á capacidade de detectar algunhas
manifestacións discriminatorias (sexuais, étnicas,
sociais...) na linguaxe e a busca de alternativas para
corrixilas.
 Comparar textos orais e escritos producidos en
diferentes variedades da lingua galega.
Avalíase a capacidade do alumnado de identificar e
de respectar variedades da lingua galega partindo da
súa realidade máis inmediata e recoñecendo a diversidade
lingüística como riqueza cultural.
 Reflexionar sobre como algúns cambios nas palabras,
enunciados e textos producen modificacións
comprensivas e expresivas.
Procúrase avaliar a capacidade do alumnado para
xogar coa linguaxe observando os cambios semánticos
e expresivos que se producen en textos, enunciados e
palabras cando se practican omisións, insercións,
cambios de orde, segmentacións.
Avalíase, así mesmo, a habilidade para usar estes
recursos nas propias producións escritas e orais.
 Utilizar, de xeito intuitivo, terminoloxía relacionada
coa tipoloxía textual, os tempos verbais (presente,
futuro e pasado), os adxectivos cualificativos, os
determinantes e algúns aspectos relativos á semántica,
como antónimos e sinónimos, cando se realicen
actividades de comprensión e de expresión orais e
escritas.
Téntase avaliar se, en actividades de produción e de
comprensión de textos, o alumnado identifica algún
elemento lingüístico e gramatical que o poida axudar
a facer melloras na comprensión e na expresión escrita.
Non se trata de avaliar illadamente o coñecemenN
º 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.711
to dos conceptos gramaticais, senón a súa funcionalidade,
para mellorar o uso da linguaxe.
 Usar as experiencias coas diversas linguas que o
alumnado coñece ou está a aprender para realizar
análises e comparacións que lle permitan establecer
melloras na súa expresión e comprensión en lingua
galega.
Preténdese avaliar a capacidade de identificar similitudes
e diferenzas entre as linguas da comunidade
como fórmula de análise, de reforzo de aspectos de
lingua (gráficos, sintácticos, léxicos e semánticos) e,
polo tanto, de mellora na súa expresión e comprensión.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación nas situacións comunicativas
de relación social especialmente as destinadas
a favorecer a convivencia (debates, exposicións
curtas, conversas, expresións espontáneas, discusións,
asembleas, narracións orais, entrevistas) con
valoración e respecto das normas que rexen a interacción
oral (quendas de palabra, roles diversos no intercambio,
respecto ás opinións e opcións lingüísticas
das demais persoas, ton de voz, posturas e xestos adecuados).
 Comprensión de textos orais procedentes da radio,
da televisión ou da internet, con especial incidencia
na noticia, na entrevista, na reportaxe infantil e nos
debates e comentarios de actualidade, para obter
información xeral sobre feitos e acontecementos que
resulten significativos e distinguindo información de
opinión.
 Interpretación elemental en textos orais da retranca,
da ironía e de dobres sentidos.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender e para informarse, tanto os creados con finalidade
didáctica como os de uso cotián, de carácter
informal (conversas entre iguais e no equipo de traballo)
e dun maior grao de formalización (exposicións da
clase, entrevistas ou debates).
 Produción de textos orais propios dos medios de
comunicación social mediante simulación ou participación
para ofrecer e compartir información e opinión.
 Uso de estratexias elementais para comprender e
facer comprender as mensaxes orais: fluidez, claridade,
orde, léxico apropiado, pronuncia correcta, ton de
voz, entoación, xestualidade. Incorporación das intervencións
das demais persoas, formulación de preguntas
coherentes e percepción das reaccións.
 Utilización de estratexias para potenciar a expresividade
das mensaxes orais (acenos, miradas, posturas
corporais).
 Actitude de escoita adecuada ante situacións
comunicativas (tolerancia ás opinións, escoita atenta,
respecto das opcións de quen fala sen interrupcións
inadecuadas, contacto visual).
 Escoita, memorización e produción de textos procedentes
da literatura popular oral galega (refráns,
adiviñas, lendas, contos, poemas, conxuros, cancións,
ditos, romances, cantigas).
 Valoración e aprecio do texto literario oral galego
como vehículo de comunicación, fonte de coñecemento
da nosa cultura e como recurso de desfrute persoal.
 Valoración dos medios de comunicación social
como instrumento de aprendizaxe e de acceso a informacións
e a experiencias doutras persoas.
 Uso de documentos audiovisuais como medio de
obter, identificar, seleccionar, clasificar, comparar e
relacionar con progresiva autonomía informacións
relevantes para aprender.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente coa pronuncia
e coa entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión da información relevante en textos
das situacións cotiás de relación social: correspondencia,
normas, programas de actividades, convocatorias,
plans de traballo ou regulamentos.
 Comprensión de textos procedentes dos medios de
comunicación social (incluídas webs infantís e xuvenís)
con especial incidencia na noticia, na entrevista
e nas cartas á dirección do xornal, para obter información
xeral, localizando informacións destacadas.
 Comprensión de textos do ámbito escolar en
soporte papel ou dixital para aprender e para informarse,
tanto os producidos con finalidade didáctica
como os de uso social (folletos informativos ou publicitarios,
prensa, programas, fragmentos literarios).
 Utilización de elementos gráficos e paratextuais
para facilitar a comprensión (ilustracións, gráficos,
táboas e tipografía).
 Integración de coñecementos e de informacións
procedentes de diferentes soportes para aprender,
comparando, clasificando, identificando e interpretando
con especial atención aos datos que se transmiten
mediante gráficos, esquemas e ilustracións.
 Esquematización da información relevante dun
texto.
 Uso das estratexias de planificación, de textualización
(formato, estrutura, ortografía e normas lingüísticas...)
e revisión como partes do proceso escritor.
 Composición de textos propios de situacións
cotiás de relación social (correspondencia, normas,
11.712 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
programas, convocatorias, plans de traballo, SMS) de
acordo coas características propias destes xéneros.
 Composición de textos de información e de opinión
característicos dos medios de comunicación
social sobre feitos e acontecementos significativos,
con especial incidencia na noticia, na entrevista, no
comentario breve sobre libros ou música, en situacións
reais ou simuladas.
 Produción de textos relacionados co ámbito académico
para obter, organizar e comunicar información
(cuestionarios, enquisas, resumos, esquemas, informes,
descricións, explicacións).
 Realización de diferentes tipos de lectura: de
investigación, de aprendizaxe, de desfrute persoal, de
resolución de problemas.
 Lectura:
-Expresiva de textos de diferente tipoloxía textual
non literaria.
-Persoal, silenciosa e en voz alta de obras en galego
adecuadas á idade e aos intereses (conto, cómic,
novela).
-Guiada de textos narrativos da literatura infantil,
adaptacións de obras literarias clásicas e literatura
actual en diversos soportes.
-Comentada de poemas, de relatos e de obras teatrais
tendo en conta as convencións literarias (xéneros,
figuras) e a presenza de certos temas e motivos
repetitivos e tópicos.
 Uso das estratexias de control do proceso lector
(anticipación, formulación de hipóteses, relectura...)
 Desenvolvemento da autonomía lectora, da capacidade
de elección de temas e de textos e de expresión
das preferencias persoais.
 Valoración e aprecio do texto literario como vehículo
de comunicación e fonte de aprecio da cultura e
como recurso de desfrute persoal.
 Recreación e composición de poemas e relatos
para comunicar sentimentos, emocións, estados de
ánimo, lembranzas, recoñecendo as características
dalgúns modelos.
 Interese polo coidado e a presentación dos textos
escritos e respecto pola norma ortográfica.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
 Valoración da escritura como instrumento de relación
social, de obtención e de reelaboración da información
e dos coñecementos.
 Uso dirixido das tecnoloxías da información e da
comunicación para a localización, selección, interpretación
e organización da información.
 Uso progresivamente autónomo de programas
informáticos de procesamento de textos e de corrección
ortográfica.
 Uso da biblioteca do centro, amosando coñecemento
da súa organización (catalogación, funcionamento)
e participación en actividades literarias e na
elaboración de propostas.
 Creación da biblioteca persoal.
 Utilización das bibliotecas, incluíndo as virtuais,
de xeito cada vez máis autónomo, para obter información
e modelos para a produción escrita.
 Dramatización e lectura dramatizada de textos
literarios e non literarios diversos.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Identificación das relacións entre os elementos do
contexto e as formas lingüísticas en que se manifestan
os discursos orais e escritos.
 Identificación en situacións comunicativas de
participantes, lugares, xeitos de proceder, para reflexionar
sobre as diferentes variables que inciden na
comunicación.
 Recoñecemento de estruturas narrativas, descritivas,
instrutivas e explicativas para a comprensión e
composición.
 Identificación dos mecanismos que favorecen e
controlan a comprensión lectora.
 Coñecemento das normas ortográficas, apreciando
o seu valor social e a necesidade de cinguirse a elas
nos escritos.
 Uso de procedementos de derivación, de comparación
e de contraste para xulgar sobre a corrección
das palabras e xeneralizar as normas ortográficas.
 Valoración das variedades lingüísticas da lingua
galega.
 Comparación e transformación de enunciados,
mediante inserción, supresión, cambio de orde, segmentación
e recomposición, para xulgar sobre a gramaticalidade
dos resultados e facilitar o desenvolvemento
dos conceptos lingüísticos e da metalinguaxe.
 Comparación de textos orais e escritos producidos
en diferentes variedades da lingua galega.
 Comparación entre aspectos das linguas que o
alumnado coñece e/ou está a aprender para mellorar
os procesos comunicativos en lingua galega e recoñecer
as interferencias.
 Uso e identificación intuitiva da terminoloxía
seguinte nas actividades de produción e interpretación:
denominación dos textos traballados; sílaba
tónica e átona; enunciados: frase e oración; tipos de
enunciado: declarativo, interrogativo, exclamativo,
imperativo; enlaces: preposición e conxunción; grupo
de palabras: núcleo e complementos; adxectivo; tempo
verbal; persoa gramatical; modo imperativo e infiN
º 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.713
nitivo; suxeito e predicado; complementos do nome e
complementos do verbo.
 Comparación de estruturas sintácticas diversas
para observar a súa equivalencia semántica ou posibles
alteracións do significado.
 Observación da inserción e coordinación de oracións
como procedementos propios da explicación
tanto na escritura como na expresión oral.
 Exploración das posibilidades do uso de diversos
enlaces entre oracións (causa, consecuencia, finalidade,
contradición, condición...) en relación coa composición
de textos.
 Identificación, en oracións, de suxeito e de predicado,
e do papel semántico do suxeito (axente,
paciente, causa).
 Transformación de oracións de activa en pasiva e
viceversa para mellorar a comprensión de determinados
textos.
 Práctica do paso de estilo directo a estilo indirecto
na narración.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Participar nas diversas situacións de intercambio
oral que se producen na aula observando as actitudes
adecuadas e autorregulando as estratexias que fan
efectiva a comunicación. Amosar interese por expresarse
en público coherentemente, sen contradicións,
sen repeticións innecesarias e usando nexos adecuados.
Trátase de avaliar a capacidade de intervir nas
situacións comunicativas da aula respectando os
hábitos de correcta participación, desde a fala e a
escoita; usando adecuadamente os recursos verbais e
non verbais así como as estratexias elementais nun
acto de comunicación.
 Comprender textos orais diversos interpretando as
intencións explícitas así como as intencións, valores e
opinións non explícitos.
Preténdese avaliar a capacidade de obter e seleccionar
informacións e a de establecer relacións entre
as informacións orais procedentes da escola e dos
medios de comunicación transcendendo da literalidade
do texto para facer deducións e inferencias elementais,
así como para interpretar aspectos implícitos
como a ironía, a retranca ou o dobre sentido e ser
quen de entrever mensaxes subliminais.
Así mesmo, avalíase a capacidade de distinguir
información de opinión e a de reflexionar sobre as
técnicas empregadas no proceso de comprensión, de
cara a aprender a aprender.
 Expresarse oralmente con corrección, usando
diferentes textos segundo a situación comunicativa de
que se trate e empregando os recursos lingüísticos e
non lingüísticos que cumpran.
Constatarase a capacidade das nenas e dos nenos
para producir textos orais de tipoloxía variada adecuados
ás diferentes situacións (formais e informais) e
necesidades con progresiva coherencia, corrección
léxica, organización e control de dicción, empregando
o rexistro lingüístico adecuado e usando os recursos
non verbais apropiados como medios de potenciar a
expresividade. Valorarase: a capacidade de producir
oralmente relatos, noticias, anuncios, exposicións,
explicacións sinxelas e reflexións; a capacidade de
comunicar do xeito máis claro e correcto posible; a
capacidade de recoñecer a utilidade de técnicas non
verbais para facerse entender mellor; a habilidade
para iniciar, soster e finalizar as conversas entre
iguais nas relacións sociais.
 Producir textos orais a partir de textos preexistentes
da literatura oral popular (refráns, ditos, conxuros,
lendas, contos, adiviñas, cantigas, cancións, romances)
co ritmo e a entoación adecuados.
Preténdese avaliar o uso da lingua oral desfrutando
de textos de tradición oral popular, así como a capacidade
de usar recursos expresivos e creativos en
tarefas de dramatización, de recreación ou de memorización
destes textos.
 Buscar, localizar e seleccionar información explícita
en textos escritos de soportes variados (webs,
libros, carteis) e realizar inferencias determinando
intencións e dobres sentidos.
Téntase avaliar a capacidade do alumnado para
localizar e extraer a información en textos escritos de
diversa tipoloxía e formato para comprender o sentido
do texto ou hipertexto e as relacións esenciais entre os
diferentes elementos: discernindo a información principal
da secundaria; analizando elementos que
inflúen na comprensión (estrutura, vocabulario, contexto,
soporte); utilizando estratexias para resolver
dúbidas (uso de dicionarios, busca de información
complementaria, ampliación de datos, relectura, contraste
coas compañeiras e compañeiros); usando diferentes
tipos de lectura (rápida, selectiva, integral) e
estratexias diferenciadas para determinar o relevante
(subliñado, esquematización).
 Interpretar e integrar as concepcións previas e
ideas propias coas contidas nos textos comparando e
contrastando informacións variadas.
Comprobarase se o alumnado manexa con autonomía
informacións contidas en textos de diferente tipoloxía
e en hipertextos: utilizando estratexias para
resolver dúbidas; confrontando información procedente
deles coa propia; contrastando os datos obtidos;
elaborando esquemas simples que recollan a información
fundamental; formulando xuízos persoais sobre o
lido con argumentos e amosando actitude crítica ante
calquera texto que comporte algún tipo de discriminación.
 Producir textos de diferente tipoloxía que permitan
narrar, describir, resumir, explicar e expoñer opinións,
emocións e informacións relacionadas con
11.714 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
situacións cotiás da aula de xeito coherente, usando o
máis adecuadamente posible estratexias de planificación,
de textualización e de revisión e empregando
soportes variados, incluídos os dixitais.
Verificarase que as alumnas e os alumnos son capaces
de expresarse por escrito con progresiva cohesión
e coherencia seguindo os pasos da produción textual
(planificación e textualización adecuada).
Avaliarase a importancia que o alumnado lle dá á
lingua escrita no intercambio social, así como a capacidade
de elaborar textos diversos.
Farase fincapé na observación dunha presentación
definitiva adecuada e correcta en relación coas normas
do sistema da lingua.
 Ler expresivamente textos de diversa tipoloxía
con fluidez e precisión, atendendo á dicción, entoación,
intensidade de voz, ritmo e velocidade, adecuados
ás diversas situacións funcionais da lectura en
voz alta (ler para que alguén desfrute escoitando, ler
para dar a coñecer un texto descoñecido, ler para
compartir información que se acaba de localizar)
facendo participar a audiencia da súa interpretación.
Preténdese constatar a capacidade expresiva e comprensiva
cando se len textos habituais en voz alta
(logo de lectura silenciosa) e a capacidade de realizar
lectura dramatizada de textos literarios contando coa
improvisación vocal, facendo fincapé fundamentalmente
na velocidade, ritmo, intensidade de voz,
entoación, pausado e dicción.
Buscarase valorar a habilidade para controlar o proceso
lector.
 Coñecer textos de literatura infantil en galego
adecuados ao ciclo coa finalidade de que sirvan de
modelos para a escritura creativa e de recursos para a
lectura por pracer.
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade de
gozar autonomamente con diferentes textos literarios
escritos, adecuados aos intereses do alumnado e ao
ciclo.
 Usar as bibliotecas da aula e do centro, así como
os seus diferentes departamentos, con autonomía
abonda, comprendendo como se organiza e colaborando
no seu coidado e mellora.
Avalíase a capacidade de usar as diferentes bibliotecas
e os espazos específicos destas de xeito autónomo,
amosando coñecemento básico de usuaria e usuario
e observando as normas.
Valorarase a capacidade de colaboración no coidado,
dinamización e mantemento da biblioteca e a
manifestación de preferencias na selección de lecturas
expresando as propias opinións sobre elas.
 Analizar textos orais e escritos producidos en
diferentes variedades da lingua galega.
Avalíase a capacidade do alumnado de analizar de
xeito guiado textos en diferentes variedades da lingua
galega para reflexionar sobre a expresión e a comprensión,
partindo sempre da súa realidade máis
inmediata e valorando a diversidade lingüística como
riqueza cultural.
 Analizar criticamente os textos e hipertextos e
reflexionar sobre o seu contido identificando a estrutura,
o uso da linguaxe e o punto de vista da autora ou
do autor a partir dos cambios que se poden producir
nos elementos textuais efectuando modificacións
variadas neles.
Trátase de observar a capacidade de recoñecer os
efectos na comprensión e expresión que se producen
en elementos do texto cando, xogando con diferentes
aspectos deste, se realizan modificacións como: cambios
de orde, insercións, supresións, recomposicións,
modificacións léxicas....
 Utilizar terminoloxía lingüística e gramatical
básica, implícita e funcionalmente, e como apoio á
comprensión e á produción de textos.
Preténdese avaliar o coñecemento e uso de terminoloxía
específica (nome, verbo, tempo verbal, determinante,
adxectivo e nexos) que lle permita ao alumnado
debater sobre a súa produción oral e escrita, explicar
o que aprende e falar da propia lingua.
 Establecer relacións entre as diversas linguas que
utiliza ou está a aprender o alumnado para reflexionar
sobre como mellorar os seus procesos comunicativos
na lingua galega.
Quérese avaliar se o alumnado pode atopar relacións
e interferencias doutros idiomas na lingua galega
e se é quen de observar regularidades sintácticas,
ortográficas, morfolóxicas... en diferentes textos e
hipertextos procedentes das linguas que se falan en
Galicia
Área de lingua castelá e literatura.
Introdución.
Características da área.
Os seres humanos comunícanse entre si a través de
sistemas diferentes, pero a linguaxe verbal é un dos
sistemas máis universais de comunicación.
A comunicación é unha das funcións esenciais da
linguaxe, mais tamén ten outras funcións como as de
representación do mundo físico e social, función esta
última que comparte coas imaxes, coa motricidade. A
linguaxe vincúlase directamente ao pensamento e, en
particular, ao coñecemento. Grazas á linguaxe analizamos
os problemas, organizamos información, elaboramos
plans, valoramos, verbalizamos procesos. A
linguaxe cumpre, pois, unha función de representación
e de autorregulación do pensamento e da acción.
Aprender lingua non é só apropiarse dun sistema de
signos e das regras que rexen a súa combinación, é
tamén apropiarse dos significados culturais que estes
transmiten, e xunto con eles, dos modos en que as persoas
do contorno entenden e interpretan a realidade.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.715
Aprender lingua significa acadar a competencia
necesaria para desenvolverse con facilidade e éxito
nas diferentes situacións da vida.
É na etapa de educación primaria cando, ademais
da progresiva consolidación e perfeccionamento da
lingua oral, se produce unha aprendizaxe máis sistemática
da lingua escrita.
O control da linguaxe dota progresivamente da
capacidade de emitir mensaxes cargadas de valoracións
e de matices, con posibilidade de repercusión e
influencia a través do que se di e se escribe, mellorando
o sentimento de seguridade e de progreso.
O currículo articúlase ao redor dun eixo que é o uso
social da lingua nos diferentes contextos: privados e
públicos, familiares e escolares. Os contidos aparecen
repartidos en bloques, o que non presupón que a
actividade docente deba corresponderse con esta
ordenación; ao contrario, deben producirse múltiples
conexións entre todos eles.
O bloque 1 Escoitar e falar, recolle diversos aspectos
da lingua oral. O uso oral é obxecto de observación
e de análise para recoñecer as normas que rexen o
intercambio comunicativo, para observar as estratexias
que usan as e os falantes para comunicar satisfactoriamente
e para identificar e criticar estereotipos
e prexuízos de diferentes tipos.
O bloque 2 Ler e escribir, recolle diversos aspectos
da lingua escrita. O uso persoal, autónomo e creativo
da lingua escrita implica o coñecemento das posibilidades
que ofrece o código desde o punto de vista do
léxico, da ortografía, da estrutura do discurso, da
dimensión estética. A lectura implicará unha progresiva
regulación de estratexias que permitan operar co
significado do texto, establecendo relacións entre
coñecementos previos e a información nova. A produción
escrita significará buscar para cada situación o
tipo de texto, adecuando, planificando e redactando,
atendendo a aspectos diversos e revisando a escrita
final. Nesta etapa consolidaranse o dominio de técnicas
gráficas, a relación son-grafía, as normas ortográficas
convencionais e a disposición do texto.
O bloque 3 Reflexionar sobre a lingua, integra contidos
relacionados co coñecemento da lingua. Implica
o desenvolvemento de procesos metacognitivos e permite
unha reflexión sistemática sobre os factores do
contexto aos que se debe adecuar o discurso, sobre os
esquemas textuais convencionais que serven de
modelo tanto para a produción como para a comprensión,
sobre o funcionamento de certas unidades lingüísticas
como elementos de cohesión do texto e sobre
as regularidades léxico-sintácticas dos textos usados
durante a etapa.
O obxectivo desta área non é outro que o de contribuír
a que o alumnado poida chegar a ser competente
lingüisticamente, que sexa quen de comunicarse
mellor, entendida esa comunicación no máis amplo
senso posible.
O obxecto de aprendizaxe é a lingua, unha lingua
real e contextualizada, unha lingua que é un instrumento
multifuncional e que é útil para solicitar algo,
para agradecer, para queixarse, para saudar, para dar
información, para protestar, para convencer, para acadar
un acordo, para crear, para falar das emocións,
para debater, para planificar...
Aprender lingua é aprender a usala con propiedade,
é desenvolver as denominadas catro grandes destrezas
lingüísticas: falar, escoitar, ler e escribir (é dicir,
habilidades orais e habilidades escritas).
Un factor fundamental que se debe ter presente é
que na nosa comunidade coexisten dúas linguas en
contacto estreito e cotián. Cómpre, pois, atopar fórmulas
apropiadas para reflexionar sobre as estruturas
comúns das dúas linguas (galega e castelá) e recoller
o tratamento das interferencias idiomáticas, valéndose
sobre todo da análise de textos orais e escritos de
diversa procedencia, soporte e tipoloxía, coa finalidade
de mellorar a expresión en cada unha das linguas
partindo sempre da predominante no contorno inmediato.
Respecto da lingua oral cómpre ter presente que o
alumnado inicia o período obrigatorio cunha determinada
competencia lingüística oral que se manifesta no
léxico, na estrutura dos enunciados, na construción
do texto oral. Ampliar estas destrezas, coñecementos
e habilidades é un labor escolar de grande importancia.
A lingua oral e a escrita desenvolveranse a través
dun traballo sistemático que utilice unha ampla gama
de situacións comunicativas, cotiás e funcionais.
Na vida diaria da escola prodúcense moitas situacións
de comunicación oral que se potenciarán e
aproveitarán para acadar obxectivos da área, entre
estas situacións están: as comunicacións para planificar;
chegar a consenso; poñer en común; debater;
tomar decisións sobre procesos que se van seguir;
establecer responsabilidades; comunicar resultados;
comparar; contrastar respostas, opinións e significados;
xustificar e verbalizar estratexias; valorar tarefas;
transmitir emocións e informacións; estruturar coñecemento;
defender argumentos e puntos de vista; preguntar...
e ser vehículo e instrumento para a aprendizaxe
das distintas áreas do currículo.
Obxectivos.
 Comprender e expresarse oralmente e por escrito
de xeito adecuado nos diferentes contextos da actividade
social e cultural cotiá.
 Utilizar a lingua oral de xeito adecuado na actividade
social e cultural adoptando unha actitude respectuosa
e de cooperación.
 Utilizar a lingua eficazmente na actividade escolar
tanto para buscar, recoller, seleccionar, contrastar,
transformar e procesar información, como para escribir
textos propios do ámbito académico.
11.716 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Usar, en situacións relacionadas coa escola e coa
súa actividade, as diversas clases de escritos coa axuda
dos que se produce a comunicación, tanto entre as
persoas como destas coas institucións públicas ou privadas.
 Utilizar os medios de comunicación social e as
tecnoloxías da información e da comunicación para
obter, interpretar e valorar informacións e opinións
diferentes.
 Utilizar adecuadamente a biblioteca e os seus
diferentes departamentos como fonte de recursos
variados para o desfrute e o pracer de ler, así como
para a obtención de informacións variadas.
 Utilizar a lectura como fonte de pracer e de enriquecemento
persoal, e aproximarse a obras relevantes
da tradición literaria para desenvolver hábitos lectores.
 Comprender textos literarios de xéneros diversos
procedentes da literatura infantil e xuvenil adecuados
en canto á temática e a complexidade e iniciarse no
coñecemento das convencións específicas da linguaxe
literaria.
 Facer uso dos coñecementos sobre a lingua e das
normas de uso lingüístico para escribir e falar de
maneira adecuada, coherente e correcta e para comprender
textos orais e escritos.
 Reflexionar sobre os diferentes usos sociais das
linguas para evitar estereotipos lingüísticos que supoñan
xuízos de valor e prexuízos clasistas, racistas ou
sexistas.
Contidos.
Primeiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación en situacións comunicativas
da aula (peticións, anuncios, ordes, explicacións
sinxelas, avisos, instrucións, conversas ou
narracións de feitos vitais, emocións e sentimentos),
con valoración e respecto das normas que rexen a
interacción oral (quendas de palabra, ton adecuado,
mantemento do tema, mostra de interese, mirar a
quen fala, actitude receptiva de escoita e respecto ás
opinións das demais persoas).
 Uso de fórmulas e de tratamento adecuado para
saudar, despedirse, presentarse, felicitar, agradecer,
escusarse e solicitar axuda.
 Comprensión e valoración de textos orais procedentes
da radio e da televisión para obter información
xeral e relevante sobre feitos e acontecementos próximos
á experiencia infantil.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender, tanto os producidos con finalidade didáctica
como os cotiáns (breves exposicións ante a clase,
conversas sobre contidos de aprendizaxe e explicacións
sobre a organización do traballo).
 Comprensión de informacións audiovisuais procedentes
de diferentes soportes establecendo relacións
de identificación, de clasificación e de comparación
entre elas.
 Escoita de textos procedentes da literatura oral.
 Comprensión, memorización e recitado de poemas
co ritmo, pronuncia e entoación adecuados.
 Dramatización de situacións presentadas en textos
literarios.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente con pronuncia
e entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas, en especial as referencias ao
xénero, ás razas ou ás etnias.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión de informacións concretas en textos
de uso cotián como invitacións, felicitacións, notas,
avisos e SMS.
 Comprensión de información xeral sobre feitos e
acontecementos próximos á experiencia do alumnado
en textos procedentes dos medios de comunicación
social, especialmente noticias.
 Localización de informacións en textos para
aprender, vinculados á experiencia, tanto en textos
producidos con finalidade didáctica como nos de uso
cotián (folletos, descricións, instrucións e explicacións).
 Utilización e valoración de aspectos iconográficos
e tipográficos como axuda á localización e comprensión
de información textual.
 Integración de coñecementos e de informacións
procedentes de diferentes soportes textuais para
aprender, identificando, clasificando e comparando.
 Produción e reescritura de textos relativos a situacións
cotiás infantís como invitacións, felicitacións,
notas ou avisos, utilizando as características usuais
deses xéneros.
 Composición de textos propios dos medios de
comunicación social e/ou dos seus elementos e aspectos
(novas, titulares, pés de foto...) sobre acontecementos
próximos á experiencia do alumnado en
soportes habituais no ámbito escolar.
 Composición de textos relacionados coa escola
para obter, organizar e comunicar información (cuestionarios,
listaxes, descricións, explicacións elementais).
 Lectura guiada de textos adecuados aos intereses
infantís para chegar progresivamente á expresividade
e autonomía lectoras.
 Valoración da autonomía lectora, interese pola
elección de temas e de textos, pola comunicación das
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.717
preferencias persoais e pola apreciación do texto literario
como recurso de desfrute persoal.
 Recreación e reescritura de textos narrativos (contos)
e de carácter poético (adiviñas, refráns, trabalinguas,
cantigas, xogos de sortes...) usando modelos.
 Adquisición progresiva das convencións do código
escrito.
 Iniciación á utilización de programas informáticos
de procesamento de textos.
 Interese pola escritura como instrumento de relación
e de aprendizaxe.
 Interese pola presentación coidada e polo uso de
normas ortográficas en textos escritos.
 Iniciación ao uso dirixido das tecnoloxías da
información e da comunicación como instrumento
cotián de busca de información e fonte de recursos
textuais diversos.
 Introdución ao uso das bibliotecas do centro e da
aula, como un medio máis de aproximación á literatura
e como espazo privilexiado de recursos para a
diversión e para o coñecemento.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Recoñecemento do papel das situacións sociais
como factor condicionante dos intercambios comunicativos.
 Identificación dos contextos en que a comunicación
se produce mediante textos escritos e valoración
da escritura en determinados ámbitos.
 Identificación de textos de uso cotián na aula a
partir de elementos paratextuais e textuais.
 Observación das diferenzas entre lingua oral e
escrita.
 Recoñecemento da relación entre son e grafía no
sistema lingüístico.
 Identificación da palabra como instrumento básico
para a segmentación da escritura.
 Coñecemento das normas ortográficas máis sinxelas.
 Substitución, inserción, supresión, cambio de
orde e segmentación de elementos lingüísticos no funcionamento
dos enunciados e textos para adquirir
novos recursos.
 Inicio á reflexión sobre as estratexias de planificación,
textualización e revisión como partes do proceso
escritor.
 Inicio na identificación implícita e uso dos termos
seguintes en actividades de produción e de interpretación:
denominación dos textos traballados, enunciado,
palabra e sílaba, nome común e nome propio.
 Observación das variacións morfolóxicas (de singular
e plural, feminino e masculino) en textos.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Participar en situacións comunicativas de aula
tomando en consideración os hábitos e as regras que
rexen estas situacións. Usar fórmulas e tratamento
adecuados para saudar, despedirse, presentarse,
escusarse e solicitar axuda.
Quérese avaliar a capacidade do alumnado de participar
en diferentes situacións de comunicación da
vida escolar e a progresiva interiorización daquelas
normas e hábitos básicos que facilitan a comunicación
e a relación social.
 Comprender textos orais de uso habitual procedentes
de diferentes soportes, identificando a información
máis relevante. Usar estratexias elementais
para comprender as mensaxes que escoitan, atendendo
a sinais relevantes como o ton de voz ou os xestos,
e formulando preguntas sobre o que non se comprende
ben.
Preténdese avaliar a capacidade do alumnado para
captar a información e as mensaxes de textos orais de
uso cotián e dalgúns procedentes da radio, da televisión
e de webs infantís, así como o uso de estratexias
para mellorar a comprensión.
 Expresar oralmente vivencias, feitos, sentimentos,
ou emocións, e comunicar mensaxes de xeito organizado.
Avalíase a capacidade para expresarse progresivamente
con maior claridade e adecuación á situación e
á intención de comunicación, usando a entoación, a
pronuncia e o léxico máis adecuados para cada contexto;
é dicir, avalíase a capacidade para achegar
información comprensible.
 Coñecer e reproducir textos de literatura oral,
especialmente a popular.
Trátase de avaliar a capacidade de identificar, recoñecer,
reproducir e valorar textos relacionados co
contorno e a de dramatizar aspectos concretos dos
destes.
 Localizar información concreta e realizar inferencias
directas na lectura de textos.
Este criterio pretende avaliar a capacidade para
identificar e extraer ideas puntuais e datos concretos
indicados nos textos de maneira explícita, relacionándoos
coas propias vivencias do alumnado e cos seus
coñecementos previos.
 Producir e reescribir textos diferentes e diversos
con variados obxectivos comunicativos, seguindo
modelos e observando estratexias de planificación,
textualización (coidando as normas ortográficas elementais
e os aspectos básicos da organización textual)
e revisión de escritos. Iniciar o uso do procesador de
texto para composicións sinxelas.
11.718 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
Téntase avaliar o nivel de adquisición do código
escrito. Observarase se a composición de textos propios
relacionados con aspectos de aula ou sociais ou
literarios (poemas e contos), garda coherencia coas
regras do sistema da lingua.
Tamén se avaliará o proceso de produción e utilización
guiada das fases de planificación e de revisión.
 Ler textos diversos dos traballados e creados na
aula, con decodificación e entoación axeitada, coa
finalidade de gozar e/ou aprender coa escoita lectora.
Preténdese avaliar a capacidade de ler comprensivamente
en voz alta, logo de lectura silenciosa, textos
coñecidos, facendo fincapé fundamentalmente na
entoación e na expresividade.
 Amosar iniciativa e interese pola lectura.
Avaliarase o interese amosado pola lectura. Comprobarase
a iniciativa e a progresiva autonomía para
ler e usar as fontes que proporciona a biblioteca da
escola a internet.
 Identificar mudanzas que se producen nas palabras,
enunciados e textos facendo substitucións,
supresións, cambios de orde e observar as modificacións
que se poden dar na compresión e na expresión
escrita.
Trátase de avaliar a habilidade para observar e
recoñecer, de forma guiada, os efectos que se producen
cando nun texto, enunciado ou palabra se fan
cambios de orde, substitucións, supresións e insercións
coa finalidade de reflexionar sobre a linguaxe.
 Identificar intuitivamente texto, enunciado, palabra,
nome común, nome propio, masculino e feminino,
singular e plural en actividades relacionadas coa
produción e comprensión de textos.
Téntase que, en actividades de produción e de comprensión
de textos, o alumnado identifique algunha
terminoloxía elemental que lle poida axudar a facer
melloras na linguaxe escrita.
Contidos.
Segundo ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación nas situacións comunicativas
habituais (expresión espontánea, asemblea,
informacións, conversas reguladoras da convivencia,
debates, discusións ou instrucións) con valoración e
respecto das normas que rexen a interacción oral
(petición e quendas de palabra, mantemento de tema,
respecto ás opinións das demais persoas, papeis
diversos no intercambio comunicativo, ton de voz,
posturas e xestos adecuados).
 Comprensión e valoración de textos orais procedentes
da radio, da televisión ou da internet, con
especial incidencia na noticia, para obter información
xeral sobre feitos e acontecementos que resulten significativos.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender e para informarse, tanto os producidos con
finalidade didáctica como os de uso cotián, de carácter
informal (conversas entre iguais e no equipo de
traballo) e dun maior grao de formalización (exposicións
na clase).
 Produción de textos orais para expresar ideas,
sentimentos, emocións, desexos, opinións e vivencias,
e para elaborar plans.
 Uso de estratexias elementais para comprender as
mensaxes orais: ton de voz, entoación, xestualidade e
formulación de preguntas coherentes.
 Utilización de estratexias para potenciar a expresividade
das mensaxes orais.
 Actitude de escoita adecuada ante situacións
comunicativas (respecto das opcións de quen fala,
non interrupcións inadecuadas, contacto visual).
 Escoita, memorización e reprodución de textos
procedentes da literatura popular oral (adiviñas, lendas,
contos, poemas, cancións, ditos).
 Valoración e aprecio do texto literario oral como
fonte de coñecemento da cultura e como recurso de
gozo persoal.
 Sensibilidade estética ante elementos imaxinativos,
emotivos e creativos da literatura oral.
 Dramatización de situacións e de textos literarios
diversos.
 Utilización de documentos audiovisuais para
obter, seleccionar e relacionar informacións relevantes
identificando, clasificando e comparando.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente con claridade,
exposición ordenada, pronuncia e entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión de información relevante en textos
de situacións cotiás de relación social, como correspondencia
escolar, normas da clase, normas do comedor,
normas do transporte, normas de uso da biblioteca
ou regras de xogos.
 Comprensión de información xeral en textos procedentes
de medios de comunicación social (incluídas
webs infantís) con especial incidencia na noticia
e nas cartas á dirección do xornal, localizando informacións
destacadas en portadas, titulares, subtítulos,
entradas.
 Comprensión de información relevante en textos
para aprender e para informarse, tanto os producidos
con finalidade didáctica como os de uso cotián (folletos,
descricións, instrucións e explicacións).
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.719
 Integración de coñecementos e de informacións
procedentes de diferentes soportes para aprender e
contrastar información identificando, clasificando,
comparando e interpretando.
 Composición de textos propios de situacións
cotiás de relación social (correspondencia escolar,
normas de convivencia, avisos, solicitudes, instrucións...)
de acordo coas características propias destes
xéneros.
 Composición de textos de información e de opinión
característicos dos medios de comunicación
social sobre acontecementos significativos, con especial
incidencia na noticia e nas cartas á dirección do
xornal, en situacións reais ou simuladas, así como nos
SMS.
 Produción de textos relacionados co ámbito académico
para obter, organizar e comunicar información
(cuestionarios, resumos, informes sinxelos, descricións,
explicacións...)
 Uso das estratexias de planificación, de textualización
e de revisión como partes do proceso escritor.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
 Utilización de elementos gráficos e paratextuais,
con grao crecente de dificultade, para facilitar a comprensión
(ilustracións, subliñados, gráficos e tipografía).
 Lectura persoal, silenciosa e en voz alta, de obras
adecuadas á idade e aos intereses das alumnas e dos
alumnos.
 Introdución ás estratexias de control do proceso
lector (anticipación, hipotetización, relectura...)
 Lectura guiada e expresiva de textos narrativos de
literatura infantil, adaptacións de obras literarias clásicas
e literatura actual en diversos soportes.
 Comprensión, memorización e recitado de poemas,
co ritmo, a pronuncia e a entoación adecuados.
 Recreación e composición de poemas e de relatos
para comunicar sentimentos, emocións, preocupacións,
desexos, estados de ánimo ou lembranzas,
recoñecendo as características dalgúns modelos.
 Valoración da escritura como instrumento de relación
social, de obtención e de reelaboración da información
e dos coñecementos.
 Desenvolvemento da autonomía lectora, da capacidade
de elección de temas e de textos e de expresión
das preferencias persoais.
 Valoración e aprecio do texto literario como vehículo
de comunicación, fonte de coñecemento doutros
mundos, tempos e culturas, e como recurso de gozo
persoal.
 Elaboración e reescritura de textos literarios (contos,
cómics, poesías) e non literarios.
 Interese polo coidado e pola presentación dos textos
escritos, así como atención ás normas ortográficas.
 Utilización de estratexias de resolución de dificultades
léxicas e/ou ortográficas (uso de dicionarios
variados en diversos soportes).
 Dramatización e lectura dramatizada de situacións
e de textos diversos.
 Coñecemento do funcionamento da biblioteca do
centro e participación en actividades literarias.
 Iniciación á creación dunha biblioteca persoal.
 Uso guiado de programas informáticos de procesamento
de textos.
 Uso dirixido das tecnoloxías da información e da
comunicación e das bibliotecas para obter información
e modelos para a composición escrita e para a
lectura.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Recoñecemento dos elementos do contexto comunicativo
como factores que inciden na selección das
formas orais ou escritas de intercambio comunicativo.
 Identificación de estruturas narrativas, descritivas,
instrutivas e explicativas sinxelas para a comprensión
e composición de textos.
 Recoñecemento das diferenzas máis relevantes
entre lingua oral e escrita.
 Coñecemento das regras ortográficas, apreciando
o seu valor social e a necesidade de cinguirse a elas
nos escritos.
 Conciencia positiva da variedade lingüística existente
no contexto escolar e social.
 Coñecemento da diversidade lingüística e valoración
positiva desta riqueza.
 Comparación de textos orais e escritos producidos
en diferentes variedades de lingua.
 Comparación e transformación de enunciados,
mediante inserción, supresión, cambio de orde, segmentación
e recomposición, para xulgar a gramaticalidade
dos resultados e facilitar o desenvolvemento
dos conceptos lingüísticos e da metalinguaxe.
 Uso e definición intuitiva nas actividades de produción
e interpretación da terminoloxía seguinte:
denominación dos textos traballados, enunciado,
palabra e sílaba, xénero e número, determinantes,
cuantificadores, tempos verbais (pasado, presente,
futuro).
 Identificación de palabras compostas e derivadas,
de sinónimos e de antónimos en relación coa comprensión
e coa produción de textos.
 Comparación de estruturas sintácticas elementais
para observar a súa equivalencia semántica ou posibles
alteracións do significado.
11.720 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Inserción e coordinación de oracións como instrumento
na mellora da composición escrita.
 Exploración das posibilidades do uso de diversos
enlaces entre oracións (adición, causa, oposición,
contradición...) en relación coa composición de textos.
 Identificación funcional das modalidades oracionais
declarativa, interrogativa e exhortativa.
 Identificación intuitiva de suxeito e predicado e
dalgúns papeis semánticos do suxeito (axente,
paciente).
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Participar en situacións comunicativas que se dan
na aula (reais ou simuladas) e que correspondan a
diversa tipoloxía (conversa, expresión espontánea,
asemblea, debate) e a diversos obxectivos comunicativos,
respectando as normas que rexen estas situacións.
Avaliarase a capacidade e a actitude de intervención
en situacións variadas de aula nas cales se produce
linguaxe oral, así como a adaptación á diversa
tipoloxía e a diversos obxectivos comunicativos.
Observarase especialmente o respecto das normas.
 Comprender textos orais de uso cotián, extraendo
o senso global das mensaxes orais. Usar estratexias
elementais para comprender as mensaxes que escoitan
as nenas e os nenos atendendo a sinais relevantes
como o ton de voz, a entoación, os xestos e formulando
preguntas coherentes que axuden á comprensión.
Preténdese avaliar o desenvolvemento da capacidade
de comprensión de producións orais cotiás.
Avalíase especialmente o recoñecemento de ideas
principais, a habilidade de seleccionar a información
necesaria segundo o obxectivo e a capacidade para
facer algunhas deducións a partir do escoitado.
 Producir textos orais (explicacións sinxelas, exposicións,
narracións...) presentando coherentemente
ideas, estados de ánimo, sentimentos, emocións, feitos,
vivencias e opinións.
Téntase constatar a capacidade para expresarse en
diferentes contextos comunicativos usando o léxico,
as formas lingüísticas, o ton, a entoación e a pronuncia
axeitados, e a de iniciar e soster unha interacción
comunicativa.
Atenderase á coherencia e á potenciación da mensaxe
con aspectos non verbais como xestos, posturas
ou movementos.
Observarase a habilidade para narrar situacións
reais ou imaxinadas con certa desinhibición.
 Memorizar e reproducir textos orais propios da
literatura popular empregando a pronuncia e entoación
adecuadas.
Quérese observar o coñecemento dalgúns textos da
literatura oral (adiviñas, lendas, contos, poemas, cancións,
ditos) adecuados ao seu interese, nivel e contorno.
 Detectar e comprender a información explícita en
textos escritos (en soporte papel ou dixital) realizando
inferencias directas sobre o seu contido.
Este criterio pretende avaliar a capacidade de localizar
e extraer a información relevante de textos escritos
variados, así como de elaborar inferencias directas
a partir de datos presente neles.
 Interpretar as ideas contidas nos textos escritos
habituais (expositivos, informativos, instrutivos e literarios),
tanto en formato impreso como multimedia,
integrándoas nos seus propios esquemas de coñecemento.
Comprobarase se o alumnado establece relacións
entre os seus coñecementos previos e as súas experiencias
e a información contida no texto.
Verificarase o uso de estratexias de comprensión
baseadas na anticipación, na formulación de hipóteses,
na explicitación dos obxectivos ou propósitos lectores,
na interpretación de indicadores textuais, paratextuais
e contextuais e de estratexias de resolución
de dificultades léxicas (uso de dicionarios, dedución
polo contexto...) e de integración (reler, retroceder).
Así mesmo, observarase se a nena ou o neno é quen
de formular xuízos persoais sobre os textos lidos, contrastar
a información procedente de textos de contido
similar e esquematizar, con axuda de modelos, a
información.
 Elaborar e reescribir textos escritos de diferente
tipoloxía e formato (impreso e/ou multimedia) acordes
a diversas situacións funcionais cotiás (cartas, avisos,
solicitudes, instrucións, normas, anuncios, noticias) e
literarias (contos, poesías, cómics) empregando estratexias
de planificación, de textualización e de revisión
de escritos.
Trátase de avaliar a capacidade de producir textos
escritos instrutivos, expositivos, informativos, literarios...
relativos a situacións cotiás, escolares e sociais.
Valoraranse: un plan establecido, unha textualización
que recolla a corrección ortográfica e unha revisión
do escrito.
Tamén se valorará o uso dos medios informáticos.
 Ler expresivamente textos de tipoloxía variada
(entre os traballados e/ou elaborados na aula) con
fluidez e entoación adecuadas vinculadas á puntuación
e á intencionalidade e coa velocidade apropiada
segundo o tipo de texto e o obxectivo lector (ler para
deleitar outras persoas, ler para dar a coñecer un texto
propio, ler para compartir información dun texto
único na aula).
Preténdese constatar a capacidade de ler comprensivamente
en voz alta, logo de lectura silenciosa, textos
variados, facendo fincapé fundamentalmente na
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.721
entoación, na fluidez e na expresividade que poida
axudar á interpretación do texto.
 Coñecer textos de literatura infantil (poesía,
cómics, contos...) adecuados ao ciclo, coa finalidade
de gozo coa lectura e de uso como modelo para as
súas reescrituras, reelaboracións e producións escritas.
Trátase de valorar o uso da literatura infantil adecuada
á idade e aos intereses do alumnado como fonte
de pracer e como fonte de modelos pertinentes para
a expresión escrita literaria. Avaliarase tamén a capacidade
de explorar os recursos de cada texto para servir
de modelos en reescrituras, dramatizacións e
recreacións.
Comprobarase a presenza dunha actitude positiva
cara á lectura e o uso cada vez máis autónomo dela.
 Empregar as bibliotecas de aula e de centro con
certa autonomía como fonte de información e como
lugar que proporciona recursos relacionados coa lectura
por pracer.
Trátase de avaliar a participación do alumnado en
actividades de biblioteca e o uso desta.
Valorarase que sexa quen de localizar aquilo que
precisa de acordo con necesidades concretas, así
como o respecto polas normas de uso e a colaboración
no bo funcionamento dese espazo.
 Identificar en textos orais e escritos de uso cotián
temas e usos que poidan supoñer discriminación.
Préstase atención á capacidade de detectar algunhas
manifestacións discriminatorias (sexuais, étnicas,
sociais...) na linguaxe e á busca de alternativas para
corrixilas.
 Reflexionar sobre como algúns cambios nas palabras,
enunciados e textos producen modificacións
comprensivas e expresivas.
Procúrase avaliar a capacidade do alumnado para
xogar coa linguaxe observando os cambios semánticos
e expresivos que se producen en textos, enunciados e
palabras cando se practican omisións, insercións,
cambios de orde, segmentacións.
Avalíase, así mesmo, a habilidade para usar as súas
producións escritas e orais considerando o texto de
xeito crítico e creativo, o que lle permitirá analizalo
en diferentes aspectos (formato, estrutura, vocabulario,
recursos literarios).
 Utilizar de xeito intuitivo terminoloxía relacionada
coa tipoloxía textual, os tempos verbais (presente,
futuro e pasado), os adxectivos cualificativos, os
determinantes e algúns aspectos relativos á semántica
como antónimos e sinónimos, cando se realicen
actividades de comprensión e de expresión orais e
escritas.
Téntase avaliar se, en actividades de produción e de
comprensión de textos, o alumnado identifica algunha
terminoloxía lingüística e gramatical que lle poida
axudar a facer melloras na comprensión e na expresión
escrita. Non se trata de avaliar illadamente os
conceptos gramaticais senón a súa funcionalidade
para mellorar o uso da linguaxe.
 Usar as experiencias coas diversas linguas que
coñece ou está a aprender para realizar análises e
comparacións que lle permitan establecer melloras na
súa expresión e comprensión.
Preténdese que poidan identificar similitudes e
diferenzas entre as linguas da comunidade como fórmula
de análise de aspectos da lingua (gráficos, sintácticos,
léxicos, semánticos) que os axuden a mellorar
na súa expresión e comprensión correctas.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Participación e cooperación nas situacións comunicativas
de relación social especialmente as destinadas
a favorecer a convivencia (debates, exposicións
curtas, conversas, expresións espontáneas, discusións,
asembleas, narracións orais, entrevistas), con
valoración e respecto das normas que rexen a interacción
oral (quendas de palabra, papeis diversos no
intercambio, respecto ás opinións e opcións lingüísticas
das demais persoas, ton de voz, posturas e xestos
adecuados).
 Comprensión de textos orais procedentes da radio,
da televisión ou da internet con especial incidencia
na noticia, na entrevista, na reportaxe infantil e nos
debates e comentarios de actualidade, para obter
información xeral sobre feitos e acontecementos que
resulten significativos e distinguindo información de
opinión.
 Interpretación elemental en textos orais da retranca,
da ironía e dos dobres sentidos.
 Comprensión e produción de textos orais para
aprender e para informarse, tanto os creados con finalidade
didáctica como os de uso cotián, de carácter
informal (conversas entre iguais e no equipo de traballo)
e dun maior grao de formalización (exposicións da
clase, entrevistas ou debates).
 Produción de textos orais propios dos medios de
comunicación social mediante simulación ou participación
para ofrecer e compartir información e opinión.
 Uso de estratexias elementais para comprender e
facer comprender as mensaxes orais: fluidez, claridade,
orde, léxico apropiado, pronuncia correcta, ton de
voz, entoación, xestualidade. Incorporación das intervencións
das demais persoas, formulación de preguntas
coherentes e percepción das reaccións.
 Utilización de estratexias para potenciar a expresividade
das mensaxes orais (acenos, miradas, posturas
corporais).
11.722 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Actitude de escoita adecuada ante situacións
comunicativas (tolerancia ás opinións, escoita atenta,
respecto das opcións de quen fala sen interrupcións
inadecuadas, contacto visual).
 Escoita, memorización e produción de textos procedentes
da literatura popular oral (refráns, adiviñas,
lendas, contos, poemas, conxuros, cancións, ditos,
romances, cantigas).
 Valoración e aprecio do texto literario oral como
vehículo de comunicación, fonte de coñecemento da
nosa cultura e como recurso de gozo persoal.
 Valoración dos medios de comunicación social
como instrumento de aprendizaxe e de acceso a informacións
e a experiencia doutras persoas.
 Uso de documentos audiovisuais como medio de
obter, identificar, seleccionar, clasificar, comparar e
relacionar con progresiva autonomía informacións
relevantes para aprender.
 Actitude de cooperación e de respecto en situacións
de aprendizaxe compartida.
 Interese por expresarse oralmente coa pronuncia
e coa entoación adecuadas.
 Uso dunha linguaxe non discriminatoria e respectuosa
coas diferenzas.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Comprensión da información relevante en textos
das situacións cotiás de relación social: correspondencia,
normas, programas de actividades, convocatorias,
plans de traballo ou regulamentos.
 Comprensión de textos procedentes dos medios de
comunicación social (incluídas webs infantís e xuvenís)
con especial incidencia na noticia, na entrevista
e nas cartas á dirección do xornal, para obter información
xeral, localizando o máis destacado.
 Comprensión de textos do ámbito escolar en
soporte papel ou dixital para aprender e para informarse,
tanto os producidos con finalidade didáctica
como os de uso social (folletos informativos ou publicitarios,
prensa, programas, fragmentos literarios).
 Utilización de elementos gráficos e paratextuais
para facilitar a comprensión (ilustracións, gráficos,
táboas e tipografía).
 Integración de coñecementos e de informacións
procedentes de diferentes soportes para aprender,
comparando, clasificando, identificando e interpretando
con especial atención aos datos que se transmiten
mediante gráficos, esquemas e ilustracións.
 Esquematización da información relevante dun
texto.
 Uso das estratexias de planificación, de textualización
(formato, estrutura, ortografía e normas lingüísticas...)
e de revisión como partes do proceso
escritor.
 Composición de textos propios de situacións
cotiás de relación social (correspondencia, normas,
programas, convocatorias, plans de traballo, SMS) de
acordo coas características propias destes xéneros.
 Composición de textos de información e de opinión
característicos dos medios de comunicación
social sobre feitos e acontecementos significativos,
con especial incidencia na noticia, na entrevista, no
comentario breve sobre libros ou música, en situacións
reais ou simuladas.
 Produción de textos relacionados co ámbito académico
para obter, organizar e comunicar información
(cuestionarios, enquisas, resumos, esquemas, informes,
descricións, explicacións).
 Realización de diferentes tipos de lectura: de
investigación, de aprendizaxe, de gozo persoal, de
resolución de problemas.
 Lectura:
-Expresiva de textos de diferente tipoloxía textual
non literaria.
-Persoal, silenciosa e en voz alta de obras adecuadas
á idade e aos intereses (conto, cómic, novela).
-Guiada de textos narrativos da literatura infantil,
adaptacións de obras literarias clásicas e literatura
actual en diversos soportes.
-Comentada de poemas, de relatos e de obras teatrais
tendo en conta as convencións literarias (xéneros,
figuras) e a presenza de certos temas e motivos
repetitivos e tópicos.
 Uso das estratexias de control do proceso lector
(anticipación, formulación de hipóteses, relectura).
 Desenvolvemento da autonomía lectora, da capacidade
de elección de temas e de textos e de expresión
das preferencias persoais.
 Valoración e aprecio do texto literario como vehículo
de comunicación e como recurso de gozo persoal.
 Recreación e composición de poemas e de relatos
para comunicar sentimentos, emocións, estados de
ánimo, lembranzas, recoñecendo as características
dalgúns modelos.
 Interese polo coidado e a presentación dos textos
escritos e respecto pola norma ortográfica.
 Interese polos textos escritos como fonte de aprendizaxe
e como medio de comunicación de experiencias
e de regulación da convivencia.
 Valoración da escritura como instrumento de relación
social, de obtención e de reelaboración da información
e dos coñecementos.
 Uso dirixido das tecnoloxías da información e da
comunicación para a localización, selección, interpretación
e organización da información.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.723
 Uso progresivamente autónomo de programas
informáticos de procesamento de textos e de corrección
ortográfica.
 Uso da biblioteca do centro, amosando coñecemento
da súa organización (catalogación, funcionamento)
e participación en actividades literarias e na
elaboración de propostas.
 Creación da biblioteca persoal.
 Utilización das bibliotecas, incluíndo as virtuais,
de xeito cada vez máis autónomo, para obter información
e modelos para a produción escrita.
 Dramatización e lectura dramatizada de textos
literarios e non literarios diversos.
Bloque 3. Reflexionar sobre a lingua.
 Identificación das relacións entre os elementos do
contexto e as formas lingüísticas en que se manifestan
os discursos orais e escritos.
 Identificación en situacións comunicativas de
participantes, lugares, xeitos de proceder, para reflexionar
sobre as diferentes variables que inciden na
comunicación.
 Recoñecemento de estruturas narrativas, descritivas,
instrutivas e explicativas para a comprensión e
composición.
 Identificación dos mecanismos que favorecen e
controlan a comprensión lectora.
 Coñecemento das normas ortográficas, apreciando
o seu valor social e a necesidade de cinguirse a elas
nos escritos.
 Uso de procedementos de derivación, comparación
e contraste para xulgar sobre a corrección das
palabras e xeneralizar as normas ortográficas.
 Comparación e transformación de enunciados,
mediante inserción, supresión, cambio de orde, segmentación
e recomposición, para xulgar sobre a gramaticalidade
dos resultados e facilitar o desenvolvemento
dos conceptos lingüísticos e da metalinguaxe.
 Comparación entre aspectos das linguas que
coñece e/ou está a aprender para mellorar os procesos
comunicativos e recoñecer as interferencias das linguas
existentes na comunidade autónoma.
 Uso e identificación intuitiva da terminoloxía
seguinte nas actividades de produción e interpretación:
denominación dos textos traballados; sílaba
tónica e átona; enunciados: frase e oración; tipos de
enunciado: declarativo, interrogativo, exclamativo,
imperativo; enlaces: preposición e conxunción; grupo
de palabras: núcleo e complementos; adxectivo; tempo
verbal; persoa gramatical; modo imperativo e infinitivo;
suxeito e predicado; complementos do nome e
complementos do verbo.
 Comparación de estruturas sintácticas diversas
para observar a súa equivalencia semántica ou posibles
alteracións do significado.
 Observación da inserción e coordinación de oracións
como procedementos propios da explicación,
tanto na escritura como na expresión oral.
 Exploración das posibilidades do uso de diversos
enlaces entre oracións (causa, consecuencia, finalidade,
contradición, condición...) en relación coa composición
de textos.
 Identificación, en oracións, de suxeito e predicado,
así como do papel semántico do suxeito (axente
paciente, causa).
 Transformación de oracións de activa en pasiva e
viceversa para mellorar a comprensión de determinados
textos.
 Práctica do paso de estilo directo a estilo indirecto
na narración.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Participar nas diversas situacións de intercambio
oral que se producen na aula observando as actitudes
adecuadas e autorregulando as estratexias que fan
efectiva a comunicación. Amosar interese por expresarse
en público coherentemente, sen contradicións,
sen repeticións innecesarias e usando nexos adecuados.
Trátase de avaliar a capacidade de intervir nas
situacións comunicativas da aula respectando os
hábitos de correcta participación, empregando as
calidades que debe posuír quen fala, recoñecendo as
calidades de quen escoita e mais usando adecuadamente
os recursos non verbais e as estratexias elementais
para percibir reaccións.
 Comprender textos orais diversos interpretando as
intencións explícitas, así como as intencións, valores
e opinións non explícitas.
Preténdese avaliar a capacidade de obter e seleccionar
informacións e a de establecer relacións entre
as informacións orais procedentes da escola e dos
medios de comunicación transcendendo da literalidade
do texto para facer deducións e inferencias elementais,
así como para interpretar aspectos implícitos
como a ironía, a retranca ou o dobre sentido, e entrever
mensaxes subliminais.
Así mesmo, avalíase a capacidade de distinguir
información de opinión e a de reflexionar sobre os
mecanismos que se relacionan coa comprensión, de
cara a aprender a aprender.
 Expresarse oralmente con corrección, usando
diferentes textos orais segundo a situación comunicativa
de que se trate e empregando os recursos lingüísticos
e non lingüísticos que sexan precisos.
Constatarase a capacidade das nenas e dos nenos
para producir textos orais de tipoloxía variada adecuados
ás diferentes situacións (formais e informais) e
necesidades con progresiva coherencia, corrección
léxica, organización e control de dicción, empregando
11.724 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
o rexistro lingüístico adecuado e usando os recursos
non verbais apropiados como medios de potenciar a
expresividade. Valorarase: a capacidade de producir
oralmente relatos, noticias, anuncios, exposicións,
explicacións sinxelas e reflexións; a capacidade de
comunicar do xeito máis claro e correcto posible; a
capacidade de recoñecer a utilidade de técnicas non
verbais diversas con vistas a facerse entender mellor;
a habilidade para iniciar, soster e finalizar as conversas
entre iguais nas relacións sociais.
 Producir textos orais a partir de textos preexistentes
da literatura oral popular (refráns, ditos, conxuros,
lendas, contos, adiviñas, cantigas, cancións, romances)
co ritmo e a entoación adecuados.
Preténdese avaliar o uso da lingua oral desfrutando
de textos de tradición oral popular, así como a capacidade
de usar recursos expresivos e creativos en
tarefas de dramatización, de recreación ou de memorización
destes textos.
 Buscar, localizar e seleccionar información explícita
en textos escritos de soportes variados (webs,
libros, carteis) e realizar inferencias determinando
intencións e dobres sentidos.
Téntase avaliar a capacidade do alumnado para
localizar e extraer a información en textos escritos de
diversa tipoloxía e formato para comprender o sentido
do texto ou hipertexto e as relacións esenciais entre os
diferentes elementos:discernindo a información principal
da secundaria; analizando elementos que
inflúen na comprensión (estrutura, vocabulario, contexto,
soporte); utilizando estratexias para resolver
dúbidas (uso de dicionarios, busca de información
complementaria, ampliación de datos, relectura, contraste
coas compañeiras e compañeiros); usando diferentes
tipos de lectura (rápida, selectiva, integral...) e
estratexias diferenciadas para determinar o relevante
(subliñado, esquematización).
 Interpretar e integrar as concepcións previas e
ideas propias coas contidas nos textos, comparando e
contrastando informacións variadas.
Comprobarase se o alumnado manexa con autonomía
informacións contidas en textos de diferente tipoloxía
e en hipertextos: utilizando estratexias para
resolver dúbidas, confrontando información procedente
destes coa propia, contrastando os datos obtidos,
elaborando esquemas simples que recollan a
información fundamental, formulando xuízos persoais
sobre o lido con argumentos e amosando actitude crítica
ante calquera texto que comporte algún tipo de
discriminación.
 Producir textos de diferente tipoloxía que permitan
narrar, describir, resumir, explicar e expoñer opinións,
emocións e informacións relacionadas con
situacións cotiás da aula de xeito coherente, usando o
máis adecuadamente posible estratexias de planificación,
de textualización e de revisión e empregando
soportes variados, incluídos os dixitais.
Verificarase que as alumnas e os alumnos sexan
capaces de expresarse por escrito en progresión de
cohesión e de coherencia seguindo os pasos da produción
textual (planificación, textualización adecuada).
Avaliarase a importancia que o alumnado lle dá á
lingua escrita no intercambio social, así como a capacidade
de elaborar textos diversos.
Farase fincapé na observación dunha presentación
definitiva adecuada e correcta en relación coas normas
do sistema da lingua.
 Ler expresivamente textos de diversa tipoloxía
con fluidez e precisión atendendo á dicción, entoación,
intensidade de voz, ritmo e velocidade adecuados
ás diversas situacións funcionais da lectura en
voz alta (ler para que alguén goce escoitando, ler para
dar a coñecer un texto descoñecido, ler para compartir
información que se acaba de localizar), facendo
participar á audiencia da interpretación dela.
Preténdese constatar a capacidade expresiva e comprensiva
cando se len textos habituais en voz alta
(logo de lectura silenciosa) e a capacidade de realizar
lectura dramatizada de textos literarios contando coa
improvisación vocal, facendo fincapé fundamentalmente
na velocidade, ritmo, intensidade de voz,
entoación, pausado e dicción.
Valorarase a habilidade para controlar o proceso
lector.
 Coñecer textos de literatura infantil adecuados ao
ciclo coa finalidade de que sirvan de modelos para a
escritura creativa e de recursos para a lectura por pracer.
Este criterio avalía a capacidade de gozar autonomamente
con diferentes textos literarios escritos adecuados
aos seus intereses e ao ciclo.
 Usar as bibliotecas da aula e do centro e os seus
diferentes departamentos con autonomía abonda,
comprendendo como se organiza, e colaborando no
seu coidado e mellora.
Avalíase a capacidade de usar as diferentes bibliotecas
e os espazos específicos destas de xeito autónomo,
amosando coñecemento básico de usuaria e usuario
e observando as normas.
Valorarase a capacidade de colaboración no coidado,
dinamización e mantemento da biblioteca e a
manifestación de preferencias na selección de lecturas
expresando as propias opinións sobre elas.
 Analizar criticamente os textos e hipertextos e
reflexionar sobre o seu contido, identificando a estrutura,
o uso da linguaxe e o punto de vista da autora ou
do autor a partir dos cambios que se poden producir
nos elementos textuais efectuando modificacións
variadas neles.
Trátase de observar a capacidade de recoñecer os
efectos na comprensión e expresión que se producen
en elementos do texto cando, xogando con diferentes
aspectos deste, se realizan modificacións como: camN
º 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.725
bios de orde, insercións, supresións, recomposicións,
modificacións léxicas...
 Utilizar terminoloxía lingüística e gramatical
básica, implícita e funcionalmente, e como apoio á
comprensión e á produción de textos.
Preténdese avaliar o coñecemento de terminoloxía
específica ( nome, verbo, tempo verbal, determinante,
adxectivo e nexos) que lle permita ao alumnado debater
sobre a súa produción oral e escrita, explicar o que
aprende e falar da propia lingua.
 Establecer relacións entre as diversas linguas que
utiliza ou está a aprender o alumnado para reflexionar
sobre como mellorar os seus procesos comunicativos.
Quérese avaliar se o alumnado pode atopar relacións
e interferencias doutros idiomas e se é quen de
observar regularidades sintácticas, ortográficas, morfolóxicas...
en diferentes textos e hipertextos procedentes
das linguas que se falan en Galicia.
Área de lingua estranxeira.
Introdución.
Características da área.
As linguas son instrumentos de comunicación e de
coñecemento, vehículo dos sistemas de valores e das
expresións culturais e factor determinante da identidade
dos pobos e das persoas. Coa lingua somos quen
de expresar sentimentos e emocións, interactuamos
co medio, creamos culturas e facemos que estas pervivan
a través dos tempos.
No mundo actual, cada vez máis globalizado, onde
están a desaparecer os límites xeográficos da comunicación,
a aprendizaxe de linguas estranxeiras constitúe
unha necesidade e unha posibilidade ilimitada de
achegamento, por unha parte, á información, ao coñecemento
e ás tecnoloxías e, pola outra, a distintos formas
e estilos de vida e maneiras de pensar de diferentes
culturas.
Na sociedade europea actual, a competencia multilingüe
estase a conformar como un aspecto esencial
para a protección e o desenvolvemento da herdanza
lingüística como fonte de enriquecemento mutuo.
Esta permitiralles aos individuos relacionar de modo
significativo as distintas culturas ás que teñen acceso
mediante os seus coñecementos lingüísticos e lograr
unha mellor compresión delas ata configurar a competencia
pluricultural, da cal a competencia plurilingüe
é un dos compoñentes. Todo isto ha facilitará a
mobilidade plena das persoas e o intercambio democrático
de ideas.
A realidade galega está conformada por unha comunidade
de falantes que coñecen dúas linguas, o galego
e o castelán, e que están a aprender, polo menos,
unha lingua estranxeira. Isto, máis a integración na
nosa sociedade de persoas procedentes doutros países
de Europa e do resto do mundo, constitúe unha característica
dos contornos de aprendizaxe escolar das linguas,
en si mesmos plurilingües e, desde o punto de
vista metodolóxico, integradores. Neles débese tirar
proveito, non só das destrezas e coñecementos desenvoltos
en cada unha das linguas, senón tamén da simple
presenza de idiomas descoñecidos, referente real
das diferenzas lingüísticas e culturais, incidindo na
riqueza que tal feito implica.
Seguindo as indicacións do Consello de Europa no
Marco Común Europeo de Referencia, a aprendizaxe
das linguas estranxeiras e a súa certificación organízanse
nunha serie de niveis comúns ordenados en
graos de competencia lingüística progresivamente
máis amplos e ligados a distintos contextos sociais de
uso da competencia comunicativa. Será, pois, a etapa
de educación primaria a que inicie esta andaina cara
ao dominio pleno da competencia comunicativa nas
linguas estranxeiras obxecto de estudo.
Igualmente, o Marco Común Europeo de Referencia
promove o coñecemento das diversas linguas e culturas,
polo que este currículo ten tamén a finalidade de
favorecer a comunicación entre iguais, eliminar
barreiras, prexuízos e estereotipos e enriquecer persoalmente
as nenas o os nenos.
Na educación primaria, o estudo da lingua
estranxeira terá como meta a paulatina familiarización
coa nova lingua e a súa utilización en situacións
de comunicación sinxelas e significativas para os
nenos e para as nenas desa idade. As linguas apréndense
de moitas maneiras, pero o que se ensina e o
que aprende o alumnado está condicionado, entre
outros factores, polo conxunto de medios e materiais
utilizados. Así, as tarefas e os materiais deben ser
variados e adaptados ás características do alumnado
ao que van dirixidos e ás finalidades da aprendizaxe
da lingua estranxeira. Pola súa parte, a utilización das
TIC ofrece a posibilidade de respectar o ritmo de
aprendizaxe de cada alumno e cada alumna, de acceder
a contidos reais e adecuados ao seu nivel e intereses
ou de establecer contactos con alumnas e alumnos
de todo o mundo falantes desa lingua a través dos
recursos informáticos que internet pon á súa disposición
(correo electrónico, chats, foros, etc.), así como
de iniciarse, no caso da educación primaria, á competencia
básica de aprender a aprender utilizando este
instrumento.
Así, o currículo de lingua estranxeira para a educación
primaria promove un ensino integrador das linguas,
baséase no desenvolvemento progresivo da
competencia comunicativa e da competencia intercultural
e impulsa a utilización das diversas linguaxes
que posibilitan a comunicación: verbal, non verbal,
audiovisual e dixital.
O currículo artéllase en tres bloques:
O bloque 1 Escoitar e falar, reúne as dúas dimensións
básicas sobre as que traballar nesta etapa de
educación primaria. Cómpre non esquecer que as
destrezas produtivas (escribir e falar) son posteriores
ás receptivas.
11.726 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
Valorar a nova lingua de estudo; escoitar variadas e
significativas mensaxes cunha actitude positiva; comprender
o que falan as demais persoas; captar o sentido
global de textos orais emitidos a través de diferentes
medios e soportes; fomentar a comprensión crítica
e a identificación de estereotipos; participar nas
situacións de comunicación a través do movemento,
dos xestos, da palabra; aprender as normas dos intercambios
orais e escritos, a negociar o consenso e a
xogar cos novos sons, ritmos e entoación son aspectos
que se recollen neste bloque e que conducen ao coñecemento
e á aprendizaxe do idioma.
Cómpre lembrar a importancia de proporcionarlle
un rico e variado input ao alumnado a partir do cal
inicie un coñecemento intuitivo sobre os mecanismos
da nova lingua. Canto máis abundante e redundante
sexa o input, maior será a diversidade de patróns de
comunicación, o que permitirá aumentar a competencia
lingüística do alumnado e facilitar a súa participación
en situacións de comunicación propostas nas
actividades de aprendizaxe na aula.
O bloque 2 Ler e escribir, recolle dúas actividades
lingüísticas que se inician na etapa da educación primaria
como complemento ás dúas anteriores, polo que
nos primeiros cursos desta etapa a lingua traballada
no código escrito será aprendida na súa forma oral en
primeiro lugar.
O bloque 3 Reflexión sobre a lingua e consciencia
intercultural, integra contidos relacionados co coñecemento
do idioma e coa reflexión acerca deste e das
regras de funcionamento das linguas. Ademais, fai
visibles as estratexias de aprendizaxe: memorización,
repetición, relacións cos outros idiomas ou coñecementos...
Así, agudízase a atención selectiva ao reflexionar
sobre a mesma lingua.
Na educación primaria o enfoque comunicativo
dirixirá a comunicación oral, obxectivo prioritario
nesta etapa, e a motivación sentará as bases para a
aprendizaxe, de xeito que a atención sexa máis intensa,
a aprendizaxe máis rápida e a actitude tranquila e
relaxada ante a lingua estranxeira e a sociedade e cultura
que esta implica. Será unha metodoloxía baseada
no descubrimento guiado e colectivo e na resolución
de problemas, evitando o traballo analítico e favorecendo
en todo momento a participación e implicación
activa dos nenos e das nenas, coa finalidade de lograr
aprendizaxes eficaces desde o punto de vista cognitivo,
comunicativo e socio afectivo.
Obxectivos.
 Escoitar e comprender mensaxes en interaccións
verbais variadas, utilizando as informacións transmitidas
para a realización de diversas tarefas concretas
relacionadas coa experiencia do alumnado.
 Expresarse e interactuar oralmente en situacións
sinxelas e habituais que teñan un contido e desenvolvemento
coñecidos, utilizando procedementos verbais
e non verbais e adoptando unha actitude respectuosa
e de cooperación.
 Escribir textos diversos con finalidades variadas
sobre temas previamente tratados na aula e coa axuda
de modelos.
 Ler de xeito comprensivo textos diversos, relacionados
coas experiencias e intereses do alumnado,
extraendo información xeral e específica de acordo
cunha finalidade previa.
 Aprender a usar con progresiva autonomía medios
variados, incluídas as TIC, para obter información e
para comunicarse en lingua estranxeira.
 Valorar a lingua estranxeira, e as linguas en xeral,
como medio de comunicación e entendemento entre
as persoas de procedencias e culturas diversas e como
ferramenta de aprendizaxe de distintos contidos.
 Manifestar unha actitude receptiva, interesada e
de confianza na propia capacidade de aprendizaxe e
de uso da lingua estranxeira.
 Coñecer aspectos doutras culturas que utilizan a
lingua estudada e amosar unha actitude de respecto
cara as mesmas.
 Utilizar os coñecementos e as experiencias previas
coas linguas galega e castelá para unha adquisición
máis rápida, eficaz e autónoma da lingua
estranxeira.
 Identificar aspectos fonéticos, de ritmo, de acentuación
e de entoación, así como estruturas lingüísticas
e aspectos léxicos da lingua estranxeira e usalos
como elementos básicos da comunicación.
Contidos.
Primeiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Comprensión de mensaxes orais sinxelas (instrucións)
para realizar tarefas dentro ou fóra da aula.
 Comprensión de textos orais sinxelos -contos,
cancións, rimas...- conectados cos intereses das nenas
e dos nenos e apoiados con imaxes, sons e xestos.
 Escoita e comprensión de mensaxes sinxelas significativas
para o alumnado procedentes de diferentes
soportes multimedia.
 Achegamento, a través do xogo e da expresión
corporal e musical, a algúns aspectos fonéticos, do ritmo,
da acentuación e da entoación da nova lingua.
 Participación en situacións de comunicación reais
ou simuladas, empregando respostas verbais ou non
verbais (movemento, accións, debuxo, modelado,
mímica).
 Imitación de situacións de comunicación breves e
sinxelas a través de dramatizacións e de xogos de sortes,
de rutinas de comezo e fin da clase, de lerias, de
retrousos e de contos.
 Memorización de producións orais breves significativas
e apoiadas con axuda visual, auditiva e xestual
(cancións, rutinas para iniciar ou manter o xogo,
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.727
fórmulas orais breves para manter a atención,
lerias...).
 Participación con actitude de colaboración en
xogos e dramatizacións que precisen de breves intervencións
orais.
 Interese por empregar a lingua estranxeira en
situacións variadas de comunicación (saúdo, despedida,
presentacións, felicitación ás persoas da aula nos
seus aniversarios, estados de ánimo...).
 Valoración positiva das intervencións orais propias
e alleas.
 Recoñecemento e aprendizaxe de formas básicas
de relación social en lingua estranxeira.
 Iniciación ás estratexias básicas que favorecen a
comprensión e a expresión oral: uso do contexto
visual e non-verbal e dos coñecementos previos sobre
o tema ou sobre a situación de comunicación transferidos
desde as linguas que coñece o alumnado á lingua
estranxeira.
 Valoración da lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse e para achegarse a nenos e nenas
doutras culturas.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Asociación de imaxes con palabras coñecidas e
relacionadas con temas próximos ao alumnado -contos,
personaxes de debuxos animados- e identificación
delas, empregando diferentes recursos visuais e
informáticos.
 Asociación de grafía, fonema e significado de
palabras en contextos reais ou simulados procedentes
de diversas fontes, traballadas previamente a través
de diversos medios, e sempre con apoio visual.
 Lectura de palabras e de enunciados moi sinxelos
en recursos variados (audiovisuais e informáticos,
tiras de cómic, karaoke, xogos de ordenador).
 Escritura de palabras e de enunciados moi sinxelos
e traballados previamente en producións orais utilizando
distintos medios (xogos visuais e informáticos
en que o alumnado teña que formar palabras e asocialas
con imaxes, modelos, textos para completar...) coa
intención de compartir información ou cunha intención
lúdica e/ou funcional.
 Iniciación ao uso de programas informáticos educativos
para ler e escribir mensaxes sinxelas.
 Interese polo coidado na presentación dos textos
escritos.
 Valoración positiva dos textos escritos propios e os
do resto das persoas da aula, colaborando na súa produción
e exposición e integrándoas na rutina diaria
(carteis para identificar os recantos, calendario, cartafol
colectivo...).
Bloque 3. Reflexión sobre a lingua e consciencia
intercultural.
 Iniciación a algunhas diferenzas de sons e de ritmo
respecto da primeira lingua.
 Iniciación á utilización de estratexias de lectura:
uso do contexto visual e verbal e dos coñecementos
previos sobre o tema ou a situación transferidos desde
as linguas que coñece o alumnado.
 Familiarización con algunhas estratexias básicas
da produción de textos a partir dun modelo: selección
da persoa destinataria, da intención e do contido.
 Uso de habilidades e de procedementos (repetición,
memorización, asociación de palabras e de
expresións con elementos xestuais e visuais e observación
de modelos) para a adquisición de léxico e de
estruturas elementais da lingua.
 Iniciación ao uso de dicionarios visuais, contos,
webs infantís e produtos multimedia e achegamento
ás posibilidades que achegan na busca de información
e de coñecemento.
 Seguridade na propia capacidade para aprender
unha lingua estranxeira e gusto polo traballo cooperativo.
 Iniciación ao emprego dun cartafol (rexistro de
aprendizaxe) colectivo da aula, onde se irán acumulando
os traballos de cada neno e cada nena previamente
acordados no grupo-clase.
 Achegamento a algúns aspectos culturais semellantes
á nosa realidade a través de producións multimedia
e de manifestacións artísticas da cultura dos
países onde se fala a lingua estranxeira.
 Actitude receptiva cara ás persoas que falan outra
lingua e teñen unha cultura ou forma de vida diferentes.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Valorar a lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse e para achegarse a nenos e a nenas
doutras culturas que teñen formas de vida diferentes
da propia e para descubrir algúns aspectos comúns
(xogos de sortes, xogos tradicionais e festas...).
Con este criterio avaliarase o interese por iniciar
relacións con nenos e nenas falantes da lingua
estranxeira, a actitude positiva de respecto cara á
aprendizaxe dunha nova cultura e de interese por descubrir
semellanzas coa propia.
 Amosar unha actitude positiva cara á aprendizaxe
da nova lingua mostrando interese por imitar, escoitar
e reproducir rimas, cancións, xogos, elementos repetitivos
dos contos e de cancións.
Trátase de comprobar a aceptación da nova lingua
como fonte de pracer e de diversión e a valoración
desta como vehículo de xogo e de comunicación.
 Comprender mensaxes verbais, significativas e
contextualizadas coa axuda de elementos lingüísticos
e non lingüísticos.
11.728 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
Avalíase a capacidade progresiva de captar ideas e
mensaxes en situacións de comunicación oral significativas
en que se utilicen linguaxes diversas (xestos,
mímica, sons, imaxes e recursos multimedia).
 Participar comprensivamente, empregando formas
lingüísticas e non lingüísticas, en producións orais
moi sinxelas relativas a situacións e a temas de interese
para o alumnado: xogos, dramatizacións de contos,
instrucións para realizar actividades da aula.
Preténdese avaliar a participación oral activa en
situacións de dificultade progresiva utilizando fórmulas
sinxelas de interacción social e mediante respostas
non verbais.
 Amosar comprensión, mediante respostas verbais
sinxelas e básicas, en situacións de comunicación
cotiás (saúdo, despedida, presentación, expresión de
estados de ánimo e outros) e iniciarse nas fórmulas
orais da expresión cotiá.
Téntase comprobar que o alumnado comprende e
participa en interaccións orais sociais básicas de saúdo,
de despedida, de presentación e de manifestación
sinxela de estados de ánimo e que ten capacidade de
responder verbalmente nas ditas situacións de comunicación.
 Imitar sons, repetir producións orais sinxelas e
breves de uso diario na aula e memorizar fórmulas
breves e sinxelas de comunicación oral de interese
para os nenos e as nenas (xogos de sortes, retrousos de
cancións e contos, fórmulas verbais para iniciar unha
actividade, lerias, xogos de mans...)
Trátase de valorar o grao de aprendizaxe dos aspectos
fonéticos máis básicos da nova lingua mediante a
observación da capacidade de imitación do alumnado
e a repetición de sons, de palabras e de enunciados
con pronunciación, ritmo e entoación intelixibles.
 Identificar e interpretar palabras e enunciados
curtos contextualizados en situacións de comunicación
significativas para os nenos e para as nenas,
como mensaxes multimedia, contos, tarxetas de felicitación,
anuncios e carteis aprendidos con anterioridade
na súa forma oral.
Trátase de valorar a capacidade do alumnado de
relacionar a forma escrita coa forma oral, recorrendo
ás diversas linguaxes que acompañarán ás palabras e
enunciados (imaxes, xestos, sons). A identificación
das mesmas mensaxes noutros contextos será clave
para a valoración positiva da aprendizaxe.
 Producir mensaxes significativas sinxelas de xeito
guiado en papel ou en formato dixital cunha finalidade
comunicativa e con axuda de modelos que previamente
fosen aprendidos oralmente.
Avaliarase a capacidade de escribir palabras e frases
sinxelas a partir dun modelo substituíndo unha
palabra ou expresión por outra para unha funcionalidade
ou tarefa determinada (felicitar, informar, saudar,
escribir un cartel...) tanto de forma manuscrita
como en formato dixital.
 Utilizar recursos e estratexias moi sinxelos para
aprender a aprender, identificando as que son máis
apropiadas para o alumnado (axudas xestuais, repetición
sonora en voz alta ou de movemento, asociación,
emprego de dicionarios visuais, utilización da internet...).
Preténdese comprobar o grao de consciencia dos
logros do alumnado e a capacidade de recoñecer as
estratexias de aprendizaxe.
 Amosar curiosidade e interese por buscar información
a través de diferentes medios sobre a cultura
que están a estudar as alumnas e os alumnos (busca
de imaxes, xogos, fotografías, personaxes de debuxos
animados...) con diversas finalidades (exposición na
aula no rexistro de aprendizaxe, clasificación na carpeta
de favoritos, utilización como salvapantallas,
álbums... )
Téntase valorar con este criterio a curiosidade por
coñecer diferentes aspectos da vida e da cultura relacionadas
coa lingua estranxeira, así como o interese
por aprendelos e compartilos co resto da clase.
Contidos.
Segundo ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Comprensión de mensaxes orais (instrucións e
peticións) de progresiva complexidade para realizar
tarefas dentro ou fóra da aula.
 Comprensión de textos orais de dificultade crecente
-contos, anuncios, información meteorolóxica,
localización dunha persoa, obxecto ou lugar, cancións,
rimas...- conectados cos intereses das nenas e
dos nenos en soporte audiovisual e multimedia para
extraer información global e algunha específica.
 Participación en situacións reais ou simuladas de
comunicación dando respostas verbais e non verbais
que supoñan unha elección entre un repertorio limitado
de posibilidades, en contextos progresivamente
menos dirixidos.
 Participación activa en situacións funcionais de
comunicación (conversas telefónicas; peticións; autopresentación
e presentación doutras persoas; compravenda;
saúdos; identificación e localización de persoas,
de obxectos e de lugares...) respectando e
empregando as convencións propias do proceso
comunicativo: prestar atención á persoa que fala, respectar
as quendas de palabra, manter contacto visual,
amosar actitude positiva e presentar adecuación da
resposta á intervención das outras persoas.
 Produción de textos orais coñecidos previamente
mediante a participación activa en representacións,
cancións, recitados, dramatizacións, interaccións
dirixidas... ou ben preparados mediante un traballo
previo con axudas e modelos, amosando interese por
expresarse oralmente en actividades individuais e de
grupo.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.729
 Utilización progresiva de estratexias básicas para
apoiar a comprensión e a expresión oral: uso do contexto
visual e non verbal e dos coñecementos previos
sobre o tema ou a situación transferidos desde as linguas
que coñece á lingua estranxeira.
 Valoración positiva das intervencións orais propias
e alleas na lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse e coñecer outras culturas.
 Identificación e dominio progresivo de aspectos
fonéticos, do ritmo, da acentuación e da entoación da
lingua estranxeira como aspectos fundamentais para a
comprensión e produción de breves textos orais a través
do xogo e da expresión corporal e musical.
 Interese por facerse comprender, por entender e
por empregar a lingua estranxeira en situacións variadas
de comunicación.
Bloque 2. Ler e escribir.
 Asociación de grafía, pronunciación e significado
a partir de modelos escritos e de expresións orais
coñecidas, así como consolidación dalgunhas asociacións
grafía-son básicas en situacións contextualizadas
ben definidas para as nenas e os nenos.
 Lectura e comprensión de diferentes mensaxes de
interese para os nenos e as nenas (contos, menús, instrucións
dun xogo, mensaxes de correo electrónico,
xogos de pistas, anuncios publicitarios...) adaptadas á
súa competencia lingüística, en soporte papel e dixital,
para utilizar información global e específica no
desenvolvemento dunha tarefa ou polo simple pracer
da lectura.
 Uso guiado de estratexias de lectura (utilización
das imaxes, dos títulos e doutras informacións visuais,
así como dos coñecementos previos sobre o tema ou
sobre a situación de comunicación transferidos desde
as linguas que coñece o alumnado), identificando a
información máis importante e deducindo o significado
de palabras e de expresións non coñecidas.
 Lectura expresiva e escritura de textos propios de
situacións cotiás próximas como invitacións, felicitacións,
notas, avisos, billetes de transporte, entradas,
etiquetas ou xogos.
 Composición de textos sinxelos a partir de modelos,
empregando expresións e enunciados moi coñecidos
oralmente para transmitir información, ou con
intencións comunicativas propias da vida diaria.
 Utilización das tecnoloxías da información e da
comunicación para ler e transmitir información (webs,
programas multimedia, correo electrónico)
 Interese polo coidado e a presentación dos textos
escritos valorando o seu sentido estético.
 Interese por cooperar na utilización da lingua
estranxeira na súa forma escrita na aula, por expoñela
como recordatorio visual e para á aprendizaxe de
novas palabras e expresións (carteis para identificar
os obxectos e os espazos da aula, calendario, normas
de xogos, cartafol colectivo...)
 Iniciación ao coñecemento e uso das estratexias
básicas para producir textos (elección da persoa destinataria,
finalidade, planificación, redacción do
borrador, revisión do texto e versión final) a partir de
modelos moi estruturados e con axuda.
 Presenza da lingua estranxeira no contorno próximo.
Bloque 3. Reflexión sobre a lingua e consciencia
intercultural.
 Autonomía no emprego dun cartafol colectivo de
aula e iniciación e interese na utilización dun individual
para seleccionar de forma guiada os mellores traballos
propios.
 Uso de estratexias (repetición, imitación, memorización,
asociación de palabras e expresións con xestos,
imaxes ou sons, observación de modelos, lectura de textos,
utilización de soportes multimedia) para a adquisición
de novo léxico, formas e estruturas da lingua.
 Reflexión sobre a utilización progresiva de diferentes
medios (dicionarios visuais e bilingües, internet,
materiais audiovisuais e multimedia...) como instrumentos
de axuda para a aprendizaxe.
 Confianza na propia capacidade para aprender
unha lingua estranxeira, aceptación do erro como parte
do proceso e valoración do traballo cooperativo
como forma de acadar obxectivos de aprendizaxe.
 Utilización de recursos de compensación de insuficiencias
no uso da lingua oral: xestos, definicións,
debuxos.
 Identificación de aspectos lingüísticos e culturais
pouco complexos diferentes e semellantes á nosa realidade
a través de producións audiovisuais ou multimedia
e de manifestacións artísticas (diferentes horarios,
festas, hábitos...)
 Recoñecemento do valor da nova lingua para achegarse
a nenos e nenas doutras culturas que teñen formas
de vida e formas de pensar diferentes da propia.
 Actitude receptiva cara ás persoas que falan outra
lingua e teñen culturas, hábitos, crenzas e formas de
vida diferentes.
 Interese por coñecer información sobre as persoas
e a cultura dos países onde se fala a lingua estranxeira.
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Valorar a lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse, para achegarse a nenos e nenas
doutras culturas que teñen formas de vida diferentes
da propia e para descubrir algúns aspectos culturais
diferentes e semellantes á identidade galega (simboloxía,
música, festas e xogos tradicionais).
Con este criterio avaliarase a actitude positiva de
respecto cara á aprendizaxe dunha nova cultura e o
interese e a curiosidade por descubrir semellanzas e
diferenzas coa identidade propia.
11.730 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Amosar comprensión mediante respostas non verbais
(xestos, movemento, actividades artísticas) a instrucións
básicas dadas en situacións habituais na aula
e no centro.
Preténdese comprobar o grao de comprensión do
alumnado sen que interfira a súa capacidade de
expresión oral ou escrita.
 Captar a información máis relevante e identificar
información global en mensaxes diversas que inclúan
textos orais, sobre temas familiares e de interese para
os nenos e as nenas.
Trátase de avaliar a capacidade de captar o sentido
global dunha mensaxe oral con apoio de elementos
lingüísticos e non lingüísticos presentes na situación
de comunicación, así como a habilidade para recoñecer
e extraer palabras e expresións coñecidas dun texto
máis extenso, aínda que este non se comprenda na
súa totalidade.
 Participar comprensivamente en situacións de
comunicación (da vida da aula ou simuladas), respectando
as normas básicas dos intercambios orais e
empregando formas lingüísticas e non lingüísticas.
Avalíase a capacidade de interaccionar en situacións
comunicativas imprescindibles na vida diaria.
Atenderase tamén á actitude con que participa nos
intercambios: respectando convencións do proceso
comunicativo como escoitar con atención e interese,
mirar a quen fala, valorar as intervencións das outras
persoas...
 Memorizar e producir textos orais coñecidos previamente
e de interese para os nenos e as nenas
mediante a participación activa en representacións,
cancións, recitados, dramatizacións e interaccións
dirixidas.
Avaliarase a capacidade de producir breves textos
orais intelixibles pola súa adecuación fonética e do
seu ritmo e entoación, así como a participación activa.
 Comprender o significado global e algunhas informacións
específicas de textos sinxelos, en soporte
papel e dixital, sobre temas diversos, motivadores e
adaptados á competencia lingüística de nenos e de
nenas.
Con este criterio avalíase a capacidade de extraer
información global e específica, con axuda de estratexias
fundamentais de comprensión escrita, como usar
elementos do contexto lingüístico e non lingüístico e
transferir coñecementos das linguas que coñece o
alumnado, así como a adquisición do léxico previamente
traballado.
 Producir mensaxes escritas significativas en que
aparezan enunciados e textos curtos a partir de modelos,
cunha finalidade determinada e cun formato preestablecido,
tanto en soporte papel como dixital.
Este criterio intenta valorar a capacidade para
escribir textos diversos como notas, instrucións ou
normas, cartas, carteis, folletos, cómics ou descricións
sinxelas con corrección ortográfica. Avaliarase
a capacidade de utilizar o modelo ou guía para producir
un texto con certo grao de autonomía, atenderase
tamén ao interese pola presentación limpa e ordenada
do texto.
 Usar formas e estruturas propias da lingua
estranxeira en diferentes contextos comunicativos e
motivadores de forma significativa.
Trátase de comprobar que as nenas e os nenos recoñecen
e reproducen de xeito comprensible aspectos
sonoros, de ritmo, de acentuación e de entoación cando
participan activamente escoitando, repetindo e
anticipando expresións en actividades previas a dramatizacións,
cancións...
 Coñecer e empregar funcionalmente algunhas
estratexias para aprender a aprender e identificar
algunhas características persoais que axudan a aprender
mellor.
Este criterio pretende avaliar se se identifican e
usan estratexias básicas que favorecen o proceso de
aprendizaxe, como a utilización de recursos visuais e
xestuais, a petición de axuda e aclaracións, o uso
cada vez máis autónomo de dicionarios visuais e
bilingües e dalgúns medios tecnolóxicos básicos, a
busca e recompilación de información sobre temas
coñecidos en diferentes soportes... Avaliarase tamén a
capacidade de ir valorando os progresos do alumnado
e de poñer exemplos sobre estratexias que usa para
aprender mellor, así como a adquisición de certa
autonomía na utilización espontánea de formas e de
estruturas sinxelas e cotiás.
 Amosar curiosidade e interese por buscar información
a través de diferentes medios sobre a cultura
que están a estudar as nenas e os nenos con diversas
finalidades: exposición na aula no rexistro de aprendizaxe,
inclusión no cartafol propio, achegas a un
determinado traballo colectivo en rede, ou outros do
seu interese.
Valorarase a curiosidade por coñecer diferentes
aspectos da vida e da cultura relacionadas coa lingua
estranxeira, así como o interese por compartilos co
resto da clase.
 Respectar as diferenzas de todo tipo adoptando
unha actitude positiva ante culturas e opinións alleas.
Trátase de comprobar que o alumnado vai coñecendo
a realidade plural do mundo onde vive e que amosa
unha actitude aberta e positiva cara ás diferenzas
físicas, familiares, de horarios, de comidas, de tradicións,
de festividades e de formas de relacionarse das
persoas.
 Amosar confianza e interese por transmitir algúns
aspectos da nosa cultura a outros nenos e outras
nenas, empregando o idioma estranxeiro a través de
formatos e linguaxes diversas e valorando positivamente
o que podemos ofrecer.
Trátase de comprobar que o alumnado é consciente
da importancia da súa propia identidade e amosa conN
º 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.731
fianza ao transmitir aspectos significativos desta na
lingua estranxeira.
 Producir mensaxes sinxelas propias a partir dun
contexto concreto utilizando a educación artística, as
tecnoloxías da información e da comunicación...
Búscase comprobar o grao de autonomía na creación
das propias producións.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Bloque 1. Escoitar e falar.
 Comprensión de mensaxes orais (instrucións,
peticións e explicacións) de progresiva complexidade
para realizar tarefas dentro ou fóra da aula, emitidas
polas persoas presentes ou a través de gravacións nos
diferentes soportes.
 Comprensión de mensaxes orais de progresiva
complexidade relacionadas cos intereses dos rapaces
e das rapazas e cos seus sentimentos, desexos e gustos
(entrevistas a persoas coñecidas; contos; lendas; sucesos;
adiviñas; relato oral do que se está facendo, vendo
ou escoitando; relato da vida diaria doutros nenos e
doutras nenas da súa idade que viven de xeito diferente...),
emitidas en soporte audiovisual e informático,
para obter información global e específica.
 Exploración das posibilidades expresivas de textos
orais a través da imitación, da recitación, da dramatización
e da representación.
 Participación en situacións reais de comunicación
ou simuladas empregando expresións cada vez máis
complexas baseadas en modelos e en estruturas lingüísticas
coñecidas (para falar da familia e doutras
persoas, do tempo atmosférico, da roupa, dos libros,
dos xogos, das películas...), con adecuación ao contexto,
con progresiva autonomía e con reforzo de linguaxe
non verbal.
 Participación activa en situacións cotiás de comunicación
producidas dentro da aula (decidir sobre un
asunto, facer peticións, organizar a actividade, traballar
en equipo, pedir aclaracións ou axuda, expoñer
un tema...), respectando e empregando as convencións
propias do proceso comunicativo: prestar atención
á persoa que fala, usar adecuadamente das quendas
de palabra, manter o contacto visual, amosar actitude
positiva e adecuar a resposta á intervención.
 Recoñecemento de estruturas para afirmar, negar,
cuantificar...
 Sensibilidade ante a importancia da comunicación
oral en linguas estranxeiras.
 Valoración do diálogo entre iguais como medio de
aprendizaxe compartida.
 Emprego da lingua estranxeira como instrumento
para unha aprendizaxe integrada, coa finalidade de
acadar novos coñecementos non puramente lingüísticos
(taller de solidariedade, obradoiro de educación
viaria, aprendizaxe e práctica dun novo deporte,
dunha nova técnica artística...).
 Afianzamento e confianza nas estratexias básicas
para apoiar a comprensión e a expresión oral: uso do
contexto visual e non verbal e dos coñecementos previos
sobre o tema ou sobre a situación de comunicación
transferidos desde as linguas que coñece o alumnado
á lingua estranxeira, así como solicitude de
repeticións e de reformulacións para asegurar a comprensión.
 Valoración positiva das intervencións orais propias
e alleas na lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse e coñecer outras culturas.
 Interese por empregar a lingua estranxeira e por
aprender o seu uso en novas situacións de comunicación
de progresiva complexidade, atendendo á corrección
e á adecuación das expresións.
 Interese pola pronuncia coidada, polo ritmo, pola
entoación e pola acentuación adecuadas, tanto nas
participacións orais como nas imitacións, recitacións
e dramatizacións.
 Valoración das actividades realizadas fóra da aula
en que a lingua empregada sexa a lingua estranxeira
(asistencia a unha obra de teatro, xantar con persoas
doutros países, demostración dalgunha habilidade e
explicación...)
 Valoración das linguas como medio para comunicarse
e relacionarse con compañeiros e compañeiras
doutros países, como recurso de acceso á información
e como instrumento de enriquecemento persoal ao
coñecer culturas e maneiras de vivir diferentes.
 Actitude crítica ante as discriminacións amosadas
nas mensaxes procedentes dos diferentes medios de
comunicación social, audiovisuais e multimedia.
 Uso dos coñecementos en lingua estranxeira para
interpretar mensaxes presentes no propio medio. Presenza
da lingua estranxeira en Galicia.
Bloque 2. ler e escribir.
 Asociación de grafía, pronunciación e significado
a partir de modelos escritos e de expresións orais
coñecidas, así como consolidación das asociacións
grafía-son das mensaxes empregadas en situacións
funcionais de comunicación.
 Lectura e comprensión de diferentes mensaxes
significativas (entrevistas de personaxes de interese,
bitácoras, instrucións dun novo xogo, mensaxes de
correo, narración dun suceso...) en soporte papel e
dixital, adaptadas á competencia lingüística do alumnado,
para utilizar información global e específica, no
desenvolvemento dunha tarefa ou proxecto ou para
gozar da lectura.
 Uso progresivamente autónomo de estratexias de
lectura (utilización dos elementos do contexto visual e
dos coñecementos previos sobre o tema ou sobre a
situación de comunicación transferidos desde as linguas
que coñece), identificando a información máis
11.732 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
importante, deducindo o significado de palabras e de
expresións non coñecidas e empregando dicionarios
ou tradutores dixitais.
 Exploración das posibilidades expresivas da lectura
de mensaxes en que a expresividade sexa ingrediente
fundamental para a comprensión e para o gozo
destas (breves obras de teatro, chistes, poemas, cancións,
conversas da vida cotiá...)
 Actitude crítica ante as mensaxes procedentes dos
medios de comunicación social e da internet e identificación
de valores e de ideas subliminais que supoñan
calquera tipo de discriminación ou manipulación.
 Autonomía lectora e identificación e selección de
lecturas (contos, folletos, revistas e cómics en lingua
estranxeira) na biblioteca da aula e na do centro.
 Interese pola lectura autónoma de textos en lingua
estranxeira para obter información e para gozar con
eles.
 Lectura e escritura de textos propios de situacións
comunicativas habituais de relación social e dos
medios de comunicación, así como de textos para
aprender e para informarse.
 Valoración da lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse por escrito con rapaces e rapazas
doutros lugares (chat e correo electrónico) e para
aprender costumes e aspectos culturais propios dos
países onde se fala a lingua estranxeira e doutros
onde esta se estuda (manifestacións artísticas e musicais,
danzas, festivais, paisaxe, climatoloxía, patrimonio
histórico, comidas, deportes, xogos tradicionais e
actividades de lecer...).
 Produción de textos escritos sobre temas de interese
elaborados de forma cooperativa, seguindo as
secuencias do proceso de produción (planificación,
xeración de ideas, textualización e revisión), utilizando
as tecnoloxías da información para a súa produción,
e asegurando que o resultado se acade a través da
negociación entre o grupo. Interese por compartir os
textos producidos (exposición na aula ou no centro).
 Interese polo coidado e a presentación dos textos
escritos propios e alleos valorando o seu sentido estético.
 Composición de textos de creación propia asociados
a distintas situacións de comunicación, progresivamente
máis extensos e ricos en léxico e en estruturas,
seguindo as secuencias do proceso de produción
(planificación, xeración de ideas, textualización -
organización en parágrafos-, e revisión), con diversas
intencións comunicativas (contar experiencias, sentimentos,
preferencias, regular normas, informar de
acontecementos, invitar a actuar con responsabilidade
ecolóxica...).
 Interese por empregar as TIC para producir textos
e presentacións coa finalidade de transmitirlles a
outros rapaces e a outras rapazas aspectos relacionados
coa nosa identidade cultural (adaptando ou creando
poemas, lendas, cancións e describindo lugares do
contorno, personaxes da nosa cultura, xogos e festas
populares...).
Bloque 3. Reflexión sobre a lingua e consciencia
intercultural.
 Autonomía no emprego dun cartafol propio,
manuscrito ou en soporte dixital, onde estarán incluídos
unha selección dos mellores traballos, unha reflexión
propia da mellor maneira de aprender, autoavaliacións,
observacións, curiosidades, fotos, material
real... relacionados coa lingua estranxeira.
 Uso de estratexias como a repetición; a imitación;
a memorización; a asociación de palabras e de expresións
con xestos, imaxes ou sons; a observación de
modelos; a lectura de textos; a utilización de soportes
multimedia e de dicionarios para a adquisición de
novo léxico, formas e estruturas da lingua.
 Interese por revisar e autocorrixir os textos, comparando
os procedementos lingüísticos máis frecuentes
utilizados coa mesma finalidade nas distintas linguas.
 Confianza na propia capacidade para aprender
unha lingua estranxeira, aceptando o erro como parte
do proceso e valorando o traballo cooperativo como
forma de acadar obxectivos de aprendizaxe individuais
e colectivos.
 Activación e reflexión dos coñecementos lingüísticos
desenvolvidos nas outras linguas para favorecer a
comprensión das mensaxes escritas na lingua estranxeira
(relacionar elementos do texto, prescindir de comprender
o significado de palabras que non son esenciais,
deducir o sentido de palabras e de estruturas).
 Identificación dos propios problemas de comprensión
e progresiva superación destes a través de toma
de notas en producións orais, da atención ao contexto,
da repetición, da memorización...
 Recoñecemento do uso e da funcionalidade dalgunhas
formas e estruturas básicas propias da lingua
estranxeira previamente utilizadas.
 Actitude receptiva cara ás persoas que falan outra
lingua e teñen culturas, hábitos, crenzas, opinións e
formas de vida diferentes á propia.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Valorar a lingua estranxeira como instrumento
para comunicarse e para achegarse a rapaces e rapazas
doutras culturas que teñen formas de vida diferentes
da propia e para descubrir algúns aspectos culturais
diferentes e semellantes á identidade galega través
de diferentes canles de comunicación.
Con este criterio avaliarase a actitude positiva de
respecto cara á aprendizaxe dunha nova cultura e o
interese por descubrir semellanzas e diferenzas coa
identidade propia. Valorarase tamén o esforzo por
empregar a lingua estranxeira para establecer relacións
persoais a través de correspondencia escolar
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.733
utilizando as novas tecnoloxías, tanto na interacción
oral como na elaboración de comunicacións escritas.
 Empregar a lingua estranxeira como instrumento
para a construción de novas aprendizaxes que non
sexan puramente lingüísticas (obradoiro de solidariedade,
de educación viaria, aprendizaxe e práctica dun
xogo deportivo, dunha técnica artística...).
Trátase de valorar a capacidade para empregar e
identificar a lingua estranxeira non só como instrumento
de comunicación e de convivencia, senón
tamén como medio de acceso ao coñecemento.
 Comprender o sentido global de mensaxes orais
significativas e identificar informacións específicas
destas emitidas en diferentes situacións de comunicación,
procedentes de distintas fontes e en diversos
formatos.
Avalíase con este criterio a capacidade de comprender
mensaxes, informacións e conversas claras e
sinxelas emitidas en diferentes contextos situacionais
e mediante diversos formatos e fontes; mensaxes,
informacións e conversas en que se utilicen as expresións
e o vocabulario máis frecuente sobre o contorno
persoal e familiar básico, os xogos, os deportes, os
contidos abordados noutras áreas e outros temas
actuais do interese do alumnado. Avaliarase tamén a
utilización de estratexias para comprender os textos
orais, tales como relacionar elementos do texto e do
contexto, prescindir de comprender o significado de
palabras que non son esenciais e deducir o sentido de
vocábulos e de estruturas.
 Manter conversas cotiás sobre temas de interese
coñecidos e traballados con anterioridade en situacións
de comunicación funcionais, respectando as
normas básicas dos intercambios, como esperar a
quenda, escoitar e mirar a quen fala e interesarse
polas intervencións alleas.
Con este criterio preténdese comprobar se o alumnado
é quen de comunicarse en situacións habituais
sobre temas coñecidos e traballados previamente para
expresar necesidades inmediatas como facer peticións,
organizar a actividade, traballar en equipo,
pedir aclaracións ou axuda. Avalíase a capacidade de
utilizar expresións e enunciados para falar en termos
sinxelos sobre a súa familia e outras persoas, sobre o
tempo atmosférico, a roupa, os libros, os xogos e sobre
contidos das diferentes áreas. Tamén se valorará a
actitude coa que participa nos intercambios e se
manifesta interese polas intervencións das demais
persoas.
 Localizar en mensaxes escritas en diversos formatos,
e relacionadas cos intereses dos rapaces e das
rapazas, información explícita e realizar inferencias
directas baseadas no contexto.
Este criterio avalía a capacidade de ler e de identificar
e entender información ou ideas relevantes
explícitas en textos, máis complexos e extensos ca nos
ciclos anteriores, que traten temas do interese do
alumnado. Tamén se valora a habilidade para transcender
o significado superficial e facer inferencias
directas baseadas no texto e no contexto, así como
para transferir coñecementos doutras linguas.
 Compoñer mensaxes escritas significativas atendendo
ás persoas a quen van dirixidas, ao tipo de texto
e á finalidade, tanto en soporte papel como dixital,
e elaboradas de forma cooperativa.
Avaliar a capacidade do alumnado de producir, a
partir de modelos, textos curtos e diversos sobre
temas relacionados cos seus intereses atendendo aos
diferentes elementos da comunicación. Valorarase
especialmente a atención prestada ás fases de produción
do texto (planificación, xeración de ideas, textualización-
organización en parágrafos e revisión) e a
negociación no grupo para chegar ao resultado final.
 Usar formas e estruturas básicas propias da lingua
estranxeira, incluíndo aspectos de ritmo, de acentuación,
e de entoación en diferentes contextos comunicativos
de forma significativa.
Trátase de coñecer a capacidade de producir progresivamente,
con maior corrección e intelixibilidade,
aspectos fonéticos, de ritmo, de acentuación e de
entoación da lingua estranxeira durante a participación
activa en actividades diversas a partir de modelos.
 Empregar algunhas estratexias para aprender a
aprender, como facer preguntas pertinentes para obter
información, pedir aclaracións, utilizar dicionarios
bilingües e monolingües, acompañar a comunicación
con xestos, buscar, recompilar e organizar información
en diferentes soportes, utilizar as TIC para contrastar
e comprobar información e identificar algúns
aspectos que axudan ao alumnado a aprender mellor.
Este criterio pretende avaliar a utilización de estratexias
básicas que favorecen o proceso de aprendizaxe.
Tamén se avaliará a capacidade de ir valorando os
propios progresos e de identificar recursos e estratexias
que lle axudan ao alumnado a aprender mellor.
 Amosar comprensión, tolerancia e respecto cara
ás diferenzas de todo tipo, adoptando unha actitude
positiva ante culturas e opinións alleas.
Trátase de comprobar o coñecemento e a valoración
do alumnado sobre a realidade plural do mundo onde
vive e a súa actitude aberta e positiva cara ás diferenzas.
 Aplicar estratexias que favorezan a creatividade
na produción de mensaxes próximas ao alumnado a
partir dun contexto concreto e utilizando a educación
artística, as tecnoloxías da comunicación e da información...
Preténdese avaliar a capacidade dos nenos e das
nenas de crear as súas propias mensaxes comunicativas,
tomando como exemplo modelos actuais dos diferentes
medios e empregando as diversas linguaxes
que posibilitan a comunicación: verbal, non verbal,
artística, audiovisual e informática.
11.734 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007
 Recoñecer, identificar e valorar algúns aspectos
socioculturais do país ou países onde se fala a lingua
estudada, identificando semellanzas e diferenzas coa
nosa realidade. Demostrar curiosidade e interese por
buscar información a través de diferentes medios
Preténdese comprobar se o alumnado coñece, identifica
e localiza algúns aspectos socioculturais dos
países onde se fala a lingua estranxeira e se é quen de
establecer comparacións construtivas coa cultura propia,
avanzando nunha conciencia intercultural.
 Amosar confianza e interese por transmitir diferentes
aspectos da propia cultura a outros nenos e
nenas empregando o idioma estranxeiro oralmente e
por escrito e valorando positivamente o que desde a
nosa cultura podemos ofrecer.
Trátase de que o alumnado sexa consciente da
importancia da súa propia identidade e de que amose
confianza ao transmitir aspectos significativos desta.

Área de matemáticas
Introdución.
Características da área.
As matemáticas son unha fonte importante do
desenvolvemento intelectual. Son un conxunto de
ideas e de formas de actuar que inclúe non só usar
cantidades e formas xeométricas, senón tamén facerse
preguntas, obter modelos e identificar relacións e
estruturas, de maneira que, ao analizar os fenómenos
e situacións que se presentan na realidade, se poden
obter informacións e conclusións que nun comezo non
estaban explícitas. Razoar en matemáticas consiste
en establecer relacións, combinalas e crear novos
conceptos.
A comunicación, coa axuda da linguaxe matemática,
persegue un dobre obxectivo: a apropiación dunha
terminoloxía específica da área e a expresión de información
precisa e completa sobre o contorno. As matemáticas
permiten estruturar o coñecemento que se ten
da realidade, analizala e acadar unha información
nova para comprendela mellor, valorala e tomar decisións.
Entendidas así, as matemáticas incorporan ás
características tradicionais relacionadas coa dedución,
coa precisión, co rigor e coa seguridade as de
indución, estimación, aproximación e probabilidade,
que mellorarán a capacidade de enfrontarse a situacións
abertas, sen solución única, e pechadas.
O seu coñecemento constitúe tamén un elemento
fundamental para a inserción na sociedade. Os seus
descubrimentos son numerosos e diversificados e
contribuíron ao desenvolvemento arquitectónico,
informático e tecnolóxico, por poñer algúns exemplos,
ademais de permitir ter maior precisión na medición
do tempo, na fabricación de obxectos e na organización
do espazo. Na sociedade actual é imprescindible
manexar conceptos matemáticos relacionados coa
vida cotiá, no ámbito do consumo, da economía privada
e en moitas situacións da vida social. Apréndese
matemáticas tamén porque son útiles en varios ámbitos:
a medida que o alumnado progresa ao longo dos
ciclos da escolaridade obrigatoria son necesarias para
o coñecemento tanto das ciencias naturais como das
sociais. En canto á linguaxe específica con características
propias, a súa aprendizaxe mellorará a elaboración
e comunicación de diferentes coñecementos. As
matemáticas deben desempeñar varios papeis equilibrados
ao longo das etapas: un papel formativo básico
de capacidades intelectuais, un papel aplicado e
funcional en tanto se relacionan coa vida cotiá e un
papel instrumental en canto formalizadoras de coñecementos
doutras áreas.
As matemáticas forman parte do patrimonio cultural
dos pobos. A historia ensínanos que as matemáticas
constitúen unha área en continua expansión que
naceu da necesidade de dar solución a unha serie de
problemas prácticos e unha ferramenta para resolver
problemas da vida cotiá como o cómputo de pertenzas,
o comercio, o calendario, as medicións de
terras... Cada pobo, cada cultura, atopou solucións
persoais e exclusivas para cada problema e creou sistemas
de representación propios.
A área de matemáticas estrutúrase ao redor de tres
bloques:
O bloque 1 Espazos e formas, recolle os aspectos
fundamentais da xeometría. Preténdese que o alumnado
describa, analice propiedades, clasifique e
razoe, e non só que defina. Requírese pensar e facer,
construír, debuxar, clasificar con diversos criterios,
modelizar, medir, comparar... Todo o ámbito manipulativo
ten enorme importancia ao tratar os contidos
deste bloque e tamén o uso de programas informáticos
que poidan facilitar algúns ou varios destes requirimentos.
Espazo e forma fan referencia a relacións
espaciais e xeométricas, e require este bloque observar
similitudes e diferenzas, analizar os compoñentes
das formas e recoñecer formas en diferentes representacións
e dimensións, así como entender as propiedades
dos obxectos e as súas posicións no espazo.
O bloque 2 Cantidades, pretende esencialmente o
traballo coas cantidades nas diferentes vertentes en
que estas aparecen: o número e o dominio reflexivo
das relacións numéricas nos diferentes contextos.
O bloque 3 Tratamento da información e azar, fai
fincapé na iniciación ao uso crítico da información
recibida por diferentes medios e sobre todo na comprensión
das informacións dos medios de comunicación.
O alumnado, cando se incorpora á educación primaria,
chega cunha enorme bagaxe de experiencias
matemáticas, xeralmente intuitivas, relacionadas con
diversos aspectos da área (por exemplo, coas cantidades:
números, medidas de tempo, sistema monetario,
accións de engadir e quitar, cos espazos, coas formas,
coa importancia que lles atribúen as persoas do contorno
próximo...). Esas experiencias foron construídas
en interacción co seu contorno e coas persoas próximas
que as utilizan decote.
Nº 132 � Luns, 9 de xullo de 2007 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 11.735
O achegamento aos contidos matemáticos debe
apoiarse en actividades reais e na manipulación de
obxectos concretos e familiares para poder ir avanzando
progresivamente cara á formalización. O paso
desde o intuitivo ata un sistema de destrezas, de actitudes
e de coñecementos matemáticos coherente e
articulado debe ser progresivo e non finaliza na educación
primaria.
A escola debe establecer pontes entre os coñecementos
extraescolares e os escolares, entre os asistemáticos
e os sistemáticos, entre os espontáneos e os
intuitivos e os ligados a formas de representación
máis simbólica propia das matemáticas. Cómpre, non
obstante, abandonar a idea de construción lineal do
coñecemento, pois a integración dos novos coñecementos
é un proceso moito máis complexo que esas
vellas propostas (do simple ao complexo) e, xeralmente,
require de múltiples situacións, tempo para resolvelas
e reiteradas oportunidades para reflexionar
sobre o aprendido e poñelo en xogo.
A aprendizaxe significativa das matemáticas debe
partir das concepcións previas do alumnado. A modificación
deses esquemas previos só será posible despois
de pasar por unha situación de conflito cognitivo
(en que a contradición e a rotura do equilibrio inicial
dos esquemas cognitivos do alumnado vai permitir a
busca de coñecementos alternativos). Hai que propor
situacións didácticas contextualizadas no próximo e
familiar en que se consideren as súas experiencias
matemáticas previas como punto de partida para planificar
novas aprendizaxes.
A integración de novas aprendizaxes require múltiples
e variadas situacións, tempo e oportunidades
para que as nenas e os nenos poñan en xogo accións
como comparar, establecer relacións, transformar,
describir, interpretar, analizar, anticipar resultados,
ensaiar procesos ou descubrir regras e pautas.
Obxectivos.
 Apreciar o papel das matemáticas na vida cotiá,
gozar co seu uso e recoñecer o valor de actitudes
como a exploración de distintas alternativas, a conveniencia
da precisión ou a perseveranza na busca de
solucións.
 Recoñecer situacións do medio habitual do alumnado
que requiran, para a súa comprensión ou tratamento,
de operacións elementais de cálculo; formulalas
mediante formas sinxelas de expresión matemática
ou resolvelas empregando os algoritmos correspondentes;
valorar o sentido dos resultados, a presentación
ordenada e clara e a explicación oral e por escrito dos
procesos seguidos.
 Empregar o coñecemento matemático para comprender,
valorar e producir informacións e mensaxes
sobre feitos e situacións da vida cotiá e recoñecer o
seu carácter instrumental para outros campos de
coñecemento.
 Coñecer, valorar e adquirir seguridade nas propias
habilidades matemáticas para afrontar situacións
diversas que permitan gozar dos aspectos creativos,
estéticos ou utilitarios e confiar nas súas posibilidades
de uso.
 Empregar e elaborar instrumentos e estratexias
persoais de cálculo mental e de medida, así como procedementos
de orientación espacial, en contextos de
resolución de problemas, decidindo, en cada caso, as
vantaxes do seu uso e valorando a coherencia dos
resultados.
 Utilizar de forma axeitada as tecnoloxías da información
e da comunicación, a biblioteca e calquera
outro recurso pertinente do que se dispoña, tanto no
cálculo como na busca, tratamento e representación
de informacións diversas.
 Identificar formas xeométricas do contorno natural
e cultural, empregando o coñecemento dos seus
elementos e propiedades para describir a realidade e
desenvolver novas posibilidades de acción.
 Empregar técnicas elementais de recollida de datos
para obter información sobre fenómenos e situacións
do contorno do alumnado; representala de xeito gráfico
e numérico e formarse un xuízo sobre ela mesma.
Contidos.
Primeiro ciclo.
Bloque 1. Espazos e formas.
 Interpretación de mensaxes que conteñan informacións
sobre relacións espaciais contrastando significados
con compañeiras e compañeiros.
 Utilización do vocabulario topolóxico elemental
(esquerda-dereita, diante-detrás, arriba-abaixo, preto-
lonxe, próximo-afastado...) para describir relacións
de situación dos obxectos do espazo próximo.
 Descrición de posicións e de movementos, en
relación a si mesmo, a si mesma e a outros puntos de
referencia.
 Interpretación e descrición verbal de planos de
itinerarios e elaboración elemental e non convencional
destes, unha vez vivenciados.
 Recoñecemento de aspectos xeométricos básicos
(liñas, puntos, rectángulos, cadrados, triángulos, círculos,
esferas e cubos) no contorno inmediato.
Interpretación e emisión de informacións sobre
espazos e sobre obxectos familiares, usando vocabulario
xeométrico sobre estes aspectos.
 Construción de figuras xeométricas sinxelas, previa
análise e recoñecemento das súas características,
recorrendo a materiais manipulables.
 Experimentación lúdica con formas xeométricas
para buscar elementos de regularidade, identificar,
comparar, clasificar e descubrir as súas propiedades.
 Experimentación a partir de composición e descomposición
de figuras planas e de corpos xeométricos
para formar outros.
 Resolución de problemas xeométricos explicando
oralmente e por escrito o significado dos datos, a
situación planificada, o proceso seguido e as solucións
obtidas.
 Curiosidade pola exploración de materiais e de
obxectos diversos coa finalidade de descubrir as formas
e os seus elementos.
 Confianza nas propias posibilidades e valoración
positiva das contribucións alleas.
 Interese e constancia na busca de solucións a problemas
variados da vida cotiá.
Bloque 2. Cantidades.
 Recoñecemento dos usos dos números para solucionar
problemas en contextos próximos (contar,
medir, ordenar, nomear...).
 Reconto, comparación, ordenación e expresión de
cantidades en situacións da vida cotiá.
 Representación, lectura, escritura e descomposición
de números amosando coñecemento da grafía, do
nome e do valor.
 Recoñecemento e utilización dos números ordinais
para resolver problemas da vida diaria.
 Comparación de números en contextos familiares
e expresión de relacións entre eles (maior ca, menor
ca, diferente a, igual ca...) usando a simboloxía adecuada.
Situación dos números na recta numérica.
 Manipulación dos números para atopar intuitivamente
as súas propiedades e regularidades. Ensaio de
estratexias para contar rapidamente.
 Disposición para utilizar os números, así como as
súas relacións e operacións, para obter e expresar
información, para a interpretación de mensaxes e
para resolver problemas en situacións reais.
 Resolución de problemas da vida cotiá que impliquen
a aplicación de sumas e de restas e a utilización
de estratexias procesuais adecuadas (interpretación
da situación problemática, confrontación de puntos
de vista, determinación de datos útiles, selección da
operación axeitada, emprego do algoritmo correspondente,
verificación do resultado, expresión ordenada
do resultado, explicitación do proceso de resolución).
 Confianza nas propias posibilidades e curiosidade,
interese e perseveranza na busca de solucións.
 Uso do erro como mecanismo de mellora.
 Formulación de problemas variados da vida cotiá.
 Emprego da suma para xuntar ou engadir e da resta
para separar ou quitar en situacións familiares.
Recoñecemento do significado de cada operación.
 Utilización de procedementos diversos e de estratexias
persoais (de estimación de resultados, de aplicación
intuitiva das propiedades das operacións e de
cálculo mental) para realizar, en situacións cotiás,
sumas e restas. Explicación oral dos razoamentos e
das estratexias desenvolvidas.
 Cálculo de sumas e de restas, escollendo o método
máis adecuado (mentalmente, con algoritmos, coa
calculadora, co ordenador...), segundo o caso.
 Desenvolvemento de estratexias persoais de cálculo
mental para a busca do complemento dun número
á decena inmediatamente superior e para resolver
problemas de sumas e de restas.
 Cálculo aproximado. Estimación e redondeo do
resultado dun cálculo ata a decena máis próxima
escollendo entre varias solucións e valorando as respostas
razoables.
 Familiarización co uso da calculadora para a xeración
de series, composición e descomposición de
números e comprobación dos resultados das operacións
de suma e de resta.
 Aplicación da multiplicación a contextos cotiáns
en que a operación signifique suma de sumandos
repetidos.
 Construción das táboas de multiplicar do 2, do 5
e do 10 apoiándose en número de veces, suma repetida,
disposición en cuadrículas...
 Interese pola presentación ordenada e limpa dos
cálculos e dos seus resultados.
 Utilización de obxectos e de instrumentos do contexto
cotián do alumnado para medir obxectos, espazos
e tempos, e para resolver problemas relacionados
con tarefas habituais da aula ou con situacións familiares.
 Comparación de obxectos segundo lonxitude, peso
ou capacidade, de xeito directo ou indirecto.
 Medición con instrumentos e estratexias non convencionais
(palmo, pé, brazas, paso, baldosas, culleradas,
vasos, cuncas, mancheas, chiscos...).
 Experimentación con unidades non convencionais
para comparar valores, atopar equivalencias...
 Utilización de unidades usuais (quilogramo, litro,
metro e centímetro, día, semana, mes) e instrumentos
convencionais para medir en situacións cotiás.
 Introdución á medida do tempo co uso do reloxo
(as horas en punto, as medias).
 Resolución de problemas de medida con selección
do «instrumento» adecuado, con estimación de
resultados de medidas (distancias, tamaños, pesos,
capacidades...) en contextos familiares, coa explicación
oral do proceso seguido e da estratexia empregada
na medición. Expresión do resultado da medida
indicando o número e a unidade utilizada.
 Resolución de problemas sinxelos da vida cotiá do
alumnado en que haxa que manexar prezos de obxectos.
Identificación das distintas moedas e billetes que
se corresponderían con eses prezos.
 Curiosidade por coñecer e empregar a medida
dalgúns obxectos e tempos familiares e interese pola
interpretación de mensaxes que conteñan informacións
sobre medidas.
 Coidado na realización de medidas.
Bloque 3. Tratamento da información e azar.
 Lectura e interpretación de información matemática
rexistrada nunha gráfica sinxela (convencional ou
non convencional) relativa a fenómenos próximos.
 Utilización de técnicas elementais para a recollida
e ordenación de datos de contextos familiares e
próximos.
 Representación e organización guiada de datos
relacionados coa vida cotiá mediante gráficos sinxelos
(representación non convencional, liñas temporais,
pictogramas...).
 Resolución de problemas do contexto cotián en
que interveñan a lectura de gráficas elementais, as
descricións orais, o contraste de opinións, a planificación
do proceso de resolución, a comparación de procesos
e a resolución e valoración de resultados.
 Distinción entre seguro, posible e imposible, partindo
da experiencia diaria e incorporando este vocabulario
á súa linguaxe habitual.
 Participación e colaboración activa no traballo en
equipo e na aprendizaxe organizada a partir da investigación
sobre situacións reais. Respecto polo traballo
e polas estratexias das outras persoas.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Formular problemas sinxelos en que se precise
contar, ler, ordenar e escribir números ata o 999.
Interpretar a función que teñen os números cando
aparecen nun contexto real e usalos de acordo coas
súas características.
Preténdese comprobar con este criterio a capacidade
de aplicar a situacións variadas os coñecementos
adquiridos sobre o uso dos números (expresar cantidades,
identificar datas, indicar medidas, sinalar
intervalos...).
Avaliarase a capacidade de emitir e de interpretar
informacións en situacións cotiás empregando os
números. Así mesmo, valorarase o dominio do alumnado
sobre o valor de posición que teñen os números
e a asociación entre escritura cifrada e o seu nome e
viceversa.
En resumo, trátase de comprobar se as nenas e os
nenos manexan os números en situacións da vida
cotiá, operan con eles e interpretan o seu valor.
 Comparar cantidades pequenas (de obxectos, feitos
ou situacións familiares), interpretando e expresando
os resultados da comparación e redondeando,
se a situación o require, ata a decena máis próxima.
Trátase de avaliar a capacidade para comparar,
relacionar... cantidades, buscando, segundo a situación,
un resultado exacto ou aproximado. Valorarase a
habilidade para estimar cantidades pequenas, expresándoas
oralmente ou mediante escritura cifrada,
como paso previo á acción de contar e á determinación
do número exacto.
Tamén se valorará a capacidade de contrastar o
resultado exacto co valor estimado previamente.
Comprobarase, así mesmo, se as nenas e os nenos
son quen de efectuar redondeo, no resultado da apreciación,
ata a decena máis próxima.
 Resolver problemas relativos á vida cotiá en que
sexa pertinente aplicar operacións de suma e de resta,
empregando os algoritmos básicos correspondentes
ou outros procedementos de resolución e explicando
oralmente o proceso seguido.
Compróbase a capacidade do alumnado de interpretar
unha situación problemática, de confrontar puntos
de vista, de determinar os datos útiles, de seleccionar
a operación axeitada, de aplicala, de elaborar unha
solución, de verificar os resultados obtidos, de expresar
de forma ordenada e clara os datos (tanto para
detectar erros como para explicar o razoamento seguido)
e de expresar oralmente o proceso de resolución
usando linguaxe matemática elemental propia do
ciclo.
Tamén se observará a capacidade de empregar máis
dun procedemento e a actitude de perseveranza na
busca de solucións.
 Utilizar procedementos diversos e estratexias persoais
para realizar, en situacións cotiás e funcionais,
cálculos numéricos básicos coas operacións de suma
e de resta.
Avaliarase a capacidade para poñer en marcha procesos
persoais para resolver en contextos familiares
sumas e restas en cálculo mental e escrito: indicando
coñecemento do significado básico das operacións,
usando estratexias para facer estimacións sobre os
resultados, escollendo cal é o método máis conveniente
para facer un cálculo concreto (mentalmente,
con algoritmos, con calculadora...), desenvolvendo
estratexias propias de cálculo mental, usando a calculadora
para comprobacións.
Valorarase a aplicación intuitiva das propiedades
das operacións e a capacidade de explicar oralmente
os razoamentos e estratexias desenvolvidos.
 Aplicar a multiplicación a contextos cotiáns en que
a operación signifique suma de sumandos repetidos.
Este criterio trata de avaliar a capacidade para utilizar
a nivel introdutorio a multiplicación como operación
equivalente á suma de varios sumandos iguais en
situacións cotiás e funcionais de resolución.
 Utilizar obxectos, instrumentos... do contexto
habitual do alumnado para medir obxectos, espazos e
tempos coa finalidade de resolver problemas relacionados con tarefas habituais da aula ou con situacións
cotiás.
Preténdese valorar a habilidade para resolver problemas
cotiáns: facer unha receita, construír unha
figura, deseñar e construír un circuíto... que precisen
da medida de obxectos, de espazos e de tempos
empregando unidades de medida non convencionais
(palmo, pé, brazas, paso, baldosas, culleradas, vasos,
cuncas, manchea, chiscos...) e convencionais (quilogramo,
litro, metro e centímetro, día, semana, mes);
escollendo os diversos « instrumentos» en función do
que cumpra medir e deseñando algún instrumento
non convencional de medida se for necesario; estimando
o resultado da medida; explicando oralmente o
proceso de medición; expresando o resultado da
medida mediante indicación do número e da unidade
utilizada e observando intuitivamente algunhas equivalencias
entre as medidas non convencionais.
 Describir e representar dun xeito elemental a
situación dun obxecto do espazo próximo, un desprazamento
en relación a si mesma ou a si mesmo e a
situación do propio alumnado en relación a obxectos
e ás demais persoas da clase usando vocabulario
topolóxico elemental.
Trátase de avaliar se o alumnado ten a capacidade
de interpretar e usar conceptos como esquerda-dereita,
diante-detrás, arriba-abaixo, preto-lonxe, próximoafastado,
dentro-fóra, enriba-debaixo, dirección ou
distancia en tarefas de orientación e de representación
espacial variadas.
Valorarase a habilidade para orientarse no espazo
próximo e para describir itinerarios sinxelos con relación
a obxectos, ás demais persoas e a si mesmo.
 Utilizar o coñecemento das formas rectangulares,
triangulares, circulares, cadradas, esféricas e cúbicas
para describir e resolver situacións cotiás que as
requiran.
Este criterio tenta valorar a capacidade de recoñecer
no contorno inmediato (construcións, natureza,
arte...) as formas xeométricas elementais e a de interpretar
e emitir informacións orais ou escritas sobre
espazos familiares, obxectos... usando termos xeométricos
propios do ciclo.
Así mesmo, preténdese constatar a habilidade de
construír formas de dúas dimensións para deseñar
aspectos da realidade e a de experimentar ludicamente
con elas coa finalidade de descubrir intuitivamente
propiedades e características delas.
 Resolver e formular problemas en que interveña a
lectura de gráficas sinxelas de situacións familiares,
interpretándoas a nivel básico.
Trátase de comprobar que o alumnado é quen de
comprender a información matemática rexistrada
nunha gráfica (non convencional, pictográfica, liñas
temporais ou de barras) e de utilizar esa información
na resolución e formulación de problemas relacionados
co contexto cotián. Así mesmo, observarase a
habilidade guiada de representar datos da vida cotiá
mediante gráficos sinxelos.
 Diferenciar situacións da vida cotiá en función de
que sexan ou non previsibles os resultados. Manexar
termos relacionados co azar como seguro, posible e
imposible.
Avaliarase se o alumnado utiliza os termos seguro,
posible e imposible cando analiza acontecementos da
vida cotiá. Téntase verificar se o alumnado, partindo
da súa experiencia diaria, comeza a decatarse de que
hai sucesos imposibles, sucesos que se producen con
seguridade e sucesos que poden suceder.
Contidos.
Segundo ciclo.
Bloque 1. Espazos e formas.
 Interpretación e elaboración de mensaxes que
conteñan informacións sobre relacións espaciais.
 Descrición de posicións e de movementos en relación
a unha mesma ou a un mesmo e a outros puntos
de referencia.
 Descrición de itinerarios empregando unha linguaxe
matemática o máis correcta posible coa incorporación
de conceptos como rectas, curvas, paralelas
e intersección de rectas.
 Recoñecemento de simetrías e de translacións en
manifestacións e expresións artísticas.
 Interpretación, descrición e elaboración de planos
de itinerarios, en maquetas e en bosquexos de contornos
próximos.
 Identificación de figuras planas e de corpos xeométricos
(cubos, esferas, prismas, pirámides e cilindros)
en obxectos e en espazos cotiáns. Descrición da
súa forma, utilizando o vocabulario xeométrico básico
(lados, arestas, caras, ángulos e vértices, segundo
corresponda).
 Manipulación e experimentación con figuras e con
corpos xeométricos para buscar elementos de regularidade
neles, identificar as súas propiedades, comparalas
e clasificalas con criterios elementais, formar
figuras planas e corpos xeométricos a partir doutras
por composición e descomposición.
 Resolución de problemas xeométricos interpretando
o enunciado, recoñecendo os datos, identificando
a información útil, planificando o proceso, poñéndoo
en práctica e verbalizando para detectar erros e
poder rectificar.
 Interese pola elaboración e presentación coidadosa
das construcións xeométricas.
 Confianza nas propias posibilidades; curiosidade,
interese e constancia para empregar as construcións
xeométricas, os obxectos e as relacións espaciais.
 Participación activa e responsable no traballo en
equipo. Gusto por compartir os procesos de resolución
e os resultados obtidos.

Bloque 2. Cantidades.
 Busca e contraste de información relativa a aspectos
matemáticos variados (como o número ou a medida
ao longo da historia e en diferentes culturas, os
conceptos traballados na aula...), utilizando diversas
fontes: libros, a internet, persoas expertas...
 Identificación do papel das matemáticas na vida
cotiá e da necesidade de usalas en múltiples contextos
escolares e familiares.
 Uso dos números en situacións variadas e familiares
para solucionar problemas relacionados con cantidades
recoñecendo o valor de posición das cifras.
 Lectura, escritura, ordenación, comparación
(usando termos como maior ca, menor ca, diferente
de, igual a, aproximadamente igual, maior ca e menor
ca...), seriación, descomposición e representación na
recta numérica de diversos números.
 Expresión de particións e de relacións en contextos
familiares coa utilización de números fraccionarios
comparándoos mediante a ordenación e a súa
representación gráfica.
 Confianza nas propias posibilidades e perseveranza
para utilizar os números, as súas relacións e as
operacións na obtención e expresión de informacións,
manifestando iniciativa persoal nos procesos de resolución
de problemas da vida cotiá.
 Resolución de problemas sinxelos da vida cotiá:
interpretando o enunciado, recoñecendo os datos, atopando
a información relevante, planificando o proceso,
elaborando hipóteses sobre o resultado, empregando
estratexias persoais de resolución e as operacións
numéricas (suma, resta, multiplicación e división por
unha cifra) que cumpran, comprobando as solucións e
verbalizando o proceso.
 Formulación de problemas relacionados coa vida
cotiá que precisen da aplicación de coñecementos
numéricos e de operacionais para resolvelos.
 Valoración do contraste coas compañeiras e compañeiros,
tanto do resultado final como das estratexias
e procesos seguidos para chegar a el.
 Interpretación do erro como incentivo de mellora.
 Valoración da constancia na realización do traballo
operacional e do feito de non desanimarse ante as
dificultades.
 Utilización en contextos familiares, para resolver
situacións problemáticas, de: a suma como incremento;
a resta como diminución, comparación e complemento;
a multiplicación como suma abreviada, repetición
e operador multiplicativo e a división como
repartición e agrupación.
 Interese para a utilización dos números e do cálculo
numérico na resolución de problemas en situacións
reais.
 Descomposición aditiva e multiplicativa dos
números. Construción (empregando diferentes estratexias)
e memorización das táboas de multiplicar.
 Realización de cálculos con números naturais
indicando o coñecemento do significado das operacións,
realizando estimacións sobre os resultados e
valorando se a resposta é razoable, seleccionando o
método máis conveniente para facer o cálculo (mentalmente,
con algoritmos, con calculadora, con ordenador)
e explicando as estratexias utilizadas.
 Interese pola presentación limpa, ordenada e clara
dos cálculos e dos seus resultados.
 Mellora progresiva da seguridade, autonomía e
iniciativa persoal nas aprendizaxes numéricas e algorítmicas.
 Realización de medicións para resolver problemas
en contextos reais empregando unidades de
medida convencionais (múltiplos e submúltiplos máis
usuais), elixindo e usando adecuadamente os instrumentos,
seleccionando as unidades axeitadas, usando
estratexias persoais para medir e estimar, controlando
e verbalizando o proceso de medida, contrastando
resultados e expresándoos correctamente manifestando
as unidades utilizadas.
 Comparación, establecemento de equivalencias
funcionais e ordenación de unidades e de cantidades
dunha mesma magnitude (tanto de lonxitude, de peso,
de capacidade e de tempo como das derivadas do sistema
monetario).
 Confianza nas propias posibilidades e interese por
compartir coas demais persoas os procesos que utilizan
a medida para obter e expresar informacións e
para resolver problemas en situacións reais.
 Interese pola presentación limpa e ordenada do
proceso e pola expresión de medidas.
 Valorar a importancia de dispoñer dun sistema
convencional de medidas.
Bloque 3. Tratamento da información e azar.
 Resolución e formulación de problemas en que se
precise a interpretación de gráficas sinxelas (diagrama
de barras e pictogramas) e de táboas de datos.
 Recollida e rexistro de datos (táboas de dobre
entrada e gráficas) sobre obxectos, fenómenos e situacións
familiares utilizando técnicas elementais de
enquisas, de observación e de medición.
 Lectura, descrición e interpretación de táboas de
dobre entrada e de gráficos de uso habitual na vida
cotiá con propósitos funcionais.
 Interese pola elaboración e pola presentación de
gráficos e de táboas de forma ordenada e clara.
 Confianza nas propias posibilidades, curiosidade,
interese e constancia na interpretación de datos presentados
de forma gráfica.
 Utilización de expresións como posible, imposible,
máis ou menos probable, seguro na valoración de
resultados de experiencias lúdicas e cotiás en que
intervén o azar.
 Colaboración activa no traballo de grupo respectando
o traballo, os procesos e as estratexias das
outras persoas.
 Valoración do uso das novas tecnoloxías nos ámbitos
gráficos en que son precisas.
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Aplicar a situacións variadas e familiares os coñecementos
adquiridos sobre o uso dos números de ata
seis cifras e resolver problemas sinxelos en que se
precise lelos, escribilos, ordenalos, comparalos,
representalos, serialos, descompoñelos... interpretando
o valor de cada unha das súas cifras.
Avaliarase a habilidade de usar os números en contextos
cotiáns para resolver problemas interpretando o
valor posicional das cifras. Verificarase a capacidade
de comparar cantidades: interpretando e expresando
os resultados da comparación, exactos ou por tenteo,
segundo a situación; amosando coñecemento da simboloxía
das relacións numéricas (maior ca, menor ca,
diferente de, igual a, aproximadamente igual); situando
na recta numérica.
Así mesmo, valorarase a predisposición para explorar
regularidades nos números.
 Resolver problemas diversos relacionados co contorno
que exixan certa planificación, control procesual
e actitude favorable, aplicando unha ou dúas
operacións numéricas, contidos básicos de xeometría
ou tratamento da información e usando estratexias
persoais de resolución.
Téntase avaliar a capacidade de resolver problemas
variados: interpretando o enunciado e decatándose de
ata onde comprende; recoñecendo os datos, tanto
cifrados directamente como os dados en gráficas;
diferenciando a información útil da superflua; imaxinando
o camiño mental que leve á solución a modo de
planificación do que se realizará; elaborando hipóteses
sobre o resultado; empregando estratexias persoais
de resolución; recoñecendo as funcións das
diferentes operacións; realizando as operacións por
escrito ou con axuda da calculadora en función dos
cálculos que cumpra realizar; comprobando as solucións;
verbalizando o proceso seguido e expresando
claramente o resultado; rectificando a solución segundo
os resultados obtidos e os contrastes realizados co
resto do grupo de alumnas e alumnos; aceptando a
necesidade de rectificar a partir do erro; amosando
actitude de perseveranza na busca de solucións.
Tamén se valorará a capacidade de formular problemas
relacionados coa vida cotiá a partir de modelos.
 Realizar cálculos con números naturais, utilizando
o coñecemento do sistema de numeración decimal,
o procedemento máis axeitado, os recursos máis convenientes
e as propiedades das operacións (suma, resta,
multiplicación e división por unha cifra), en situacións
cotiás e funcionais de resolución de problemas.
Avaliarase a capacidade para poñer en marcha procesos
persoais para resolver, en contextos familiares,
sumas, restas, multiplicacións e divisións en cálculo
mental e escrito: indicando coñecemento do significado
básico das operacións; realizando estimacións
sobre os resultados e valorando se a resposta é razoable;
seleccionando o método máis conveniente para
facer un cálculo concreto (mentalmente, mediante
algoritmos, con calculadora, con ordenador...) en función
da complexidade deste; desenvolvendo e utilizando
con axilidade estratexias persoais de cálculo
mental; usando a calculadora para comprobacións;
considerando o erro como un estímulo para novos cálculos
e explicando as estratexias aplicadas.
Valorarase a aplicación intuitiva das propiedades
das operacións e a capacidade de explicar oralmente
os razoamentos desenvolvidos.
 Realizar medicións e estimacións (para resolver
problemas relacionados cos contextos próximos e
reais) escollendo, entre as unidades (lonxitude, capacidade,
peso, tempo e as derivadas do sistema monetario)
e instrumentos de medida usuais, os que mellor
se axusten ao que se vaia medir.
Trátase de valorar a capacidade de medir para
resolver problemas de contextos próximos (construír
figuras planas, calcular itinerarios, confrontar capacidades,
calcular intervalos, facer orzamentos, facer
horarios...) empregando medidas convencionais (múltiplos
e submúltiplos máis usuais); elixindo o instrumento
axeitado para efectuar medicións ou construíndo
o instrumento sinxelo que se precisa; seleccionando
a unidade de medida máis adecuada; elaborando e
utilizando estratexias persoais de estimación e facendo
estimacións máis ou menos razoables; empregando
adecuadamente o instrumento; controlando o proceso
de medida; usando, en situacións cotiás, as conversións
dunhas noutras; expresando os resultados na
unidade adecuada; contrastando resultados da medición;
comprendendo funcionalmente que a medida é
unha aproximación e que a unidade escollida afecta a
precisión; explicando oralmente ou por escrito o proceso
e razoamento seguido.
 Obter información puntual dunha representación
espacial (bosquexo dun itinerario, plano dunha pista,
maqueta do patio...), describila e representala sinxelamente
tomando como referencia obxectos familiares
coa finalidade de resolver problemas elementais do
contorno próximo. Utilizar as nocións básicas de
movementos xeométricos para describir e comprender
situacións da vida cotiá e para valorar expresións
artísticas.
Este criterio pretende avaliar a capacidade de interpretar
e de expresar información concreta contida nun
bosquexo, maqueta ou plano e para resolver problemas sinxelos, empregando unha linguaxe matemática
o máis correcta posible.
Valorarase a habilidade do alumnado para describir
unha representación espacial familiar de obxectos e
de contextos próximos utilizando o vocabulario e as
relacións xeométricas (aliñamento, paralelismo, perpendicularidade).
Quérese apreciar, ademais, a habilidade para emitir
e recibir informacións sobre obxectos referidas a posicións
e movementos no plano, e a de recoñecer e
reproducir manifestacións artísticas que inclúan
simetrías e translacións.
 Usar o coñecemento das formas e corpos xeométricos
do espazo (polígonos, círculos, cubos, prismas,
cilindros, esferas) para describir e resolver problemas
do contexto próximo.
Valórase a capacidade de: recoñecer as formas xeométricas;
analizar as súas propiedades; comparar e
clasificar figuras e corpos atendendo a diversos criterios
(formais e persoais), compartíndoos co resto das
compañeiras e dos compañeiros; construílas; experimentar
para transformalas, coa finalidade última de
describir usando vocabulario xeométrico básico;
razoar e resolver problemas relacionados co contexto
próximo.
 Resolver e formular problemas en que interveña a
lectura de gráficas e de táboas de datos sobre situacións
cotiás. Resolver problemas en que se precise:
recoller datos sobre feitos e sobre obxectos da vida
cotiá usando técnicas sinxelas de reconto, ordenar
estes datos atendendo a un criterio de clasificación e
expresar o resultado en forma de táboa ou de gráfica.
Trátase de valorar se o alumnado describe e interpreta
a información matemática contida en táboas de
datos e en gráficas sinxelas (diagrama de barras, pictogramas...)
e utiliza esa información na resolución e
na formulación de problemas do seu contorno habitual.
Así mesmo, é motivo de avaliación a capacidade de
resolución de problemas en que cumpra realizar:
unha observación de fenómenos da vida cotiá; unha
efectiva recollida e reconto de datos; unha análise e
ordenación deses datos atendendo a criterios variados;
unha representación do resultado utilizando os
gráficos estatísticos máis adecuados á situación,
acompañándoos da lenda oportuna.
 Empregar en situacións da vida cotiá e en xogos
expresións típicas para describir incerteza seguro,
posible e imposible. Identificar algúns sucesos aleatorios
do contorno do alumnado.
Avaliarase se o alumnado utiliza, en situacións de
xogo ou da vida real, expresións relacionadas con
situacións incertas: é posible, é imposible, é seguro.
Téntase comprobar se, partindo da experiencia, o
alumnado distingue fenómenos aleatorios e fenómenos
seguros.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Bloque 1. Espazos e formas.
 Interpretación, análise e representación elemental
(bosquexos, planos e maquetas) do espazo próximo.
Introdución ao concepto de escalas.
 Comprensión e emisión de informacións relativas
ao contorno físico, aos obxectos e á arte utilizando o
vocabulario básico relativo a formas, relacións (paralelismo,
perpendicularidade, simetría), posicións ou
elementos referenciais (coordenadas, puntos, distancias,
ángulos e xiros) e outras nocións xeométricas
(perímetro e superficie).
 Experimentación con ampliacións e con reducións
de figuras como introdución á noción de semellanza,
así como coa realización de simetrías por
dobramento e con espellos.
 Interese e perseveranza na busca de solucións
ante situacións de incerteza relacionadas coa organización
e utilización do espazo.
 Utilización de instrumentos de debuxo (regra,
escuadro, transportador, compás...) e programas informáticos
para a construción e exploración de formas e
de elementos xeométricos.
 Obtención experimental (mediante varios procedementos
como a descomposición ou o debuxo en
cuadrícula), para a resolución de problemas en situacións
funcionais, de perímetros e áreas de figuras
xeométricas. Contraste de estratexias e conclusións.
 Manipulación de figuras planas (polígonos, circunferencia
e círculo) e de corpos xeométricos (cubo,
prisma, pirámide, cono, cilindro e esfera) para formalas
a partir doutras por composición e descomposición,
atopar relacións entre os seus elementos, establecer
pautas para a súa construción e atopar regularidades
e simetrías.
 Comparación, descrición e clasificación de figuras
e de corpos xeométricos atendendo a diferentes
criterios e elementos.
 Sensibilidade para apreciar a xeometría no mundo
real.
 Interese pola precisión na descrición e na representación
de formas xeométricas e pola presentación
clara e ordenada dos traballos xeométricos.
 Confianza nas propias posibilidades para utilizar
as construcións xeométricas, os obxectos e as relacións
espaciais para resolver problemas en situacións
reais.
Bloque 2. Cantidades.
 Uso de diferentes fontes e recursos (libros, ordenador,
persoas expertas...) para atopar informacións
sobre as relacións entre as necesidades sociais, os
descubrimentos matemáticos e as mulleres e os
homes que os produciron.
 Busca e recollida de información sobre os sistemas
de numeración en culturas anteriores e sobre a
súa influencia na actualidade.
 Recoñecemento do papel da matemática na vida
cotiá, tanto en contextos escolares e en diferentes
áreas como noutros ámbitos próximos.
 Identificación de aspectos cuantitativos da vida
cotiá que se poden expresar empregando diferentes
tipos e sistemas (romano, arábigo) de números.
 Resolución de problemas co uso de diferentes
tipos de números, interpretando o seu valor e as súas
funcións (contar, medir, ordenar, expresar particións,
codificar informacións, distinguir elementos...).
 Lectura, escritura, seriación, ordenación, descomposición,
comparación (e expresión dos resultados da
comparación, exactos ou por tenteo, segundo a situación)
e representación na recta numérica de distintos
tipos de números (naturais, enteiros, fraccións, decimais
ata as centésimas) en contextos reais.
 Manipulación de números diversos explorando as
regularidades, atopando equivalencias e correspondencias
entre eles.
 Recoñecemento das propiedades dos números:
múltiplos, divisores, números primos e números compostos.
Clasificación de números en primos e compostos
buscando divisores. Utilización da táboa de multiplicar
para identificar múltiplos e divisores.
 Valoración da utilización dunha linguaxe numérica
e cuantitativa cada vez máis precisa e rigorosa.
 Resolución de problemas da vida cotiá en que se
observen as fases de decodificación, modelización,
verificación e explicitación, que implican: planificación,
anticipación, hipotetización e contraste de opinións,
verbalización, xuízo crítico, consciencia-control-
revisión do proceso, emprego de máis dun procedemento
de resolución, presentación de datos con
orde e claridade, utilización da calculadora en función
da complexidade dos cálculos e formulación de
razoamentos que argumenten a validez dunha solución
(identificando, se é o caso, os erros).
 Valoración das achegas estratéxicas das outras
persoas e perseveranza na busca de solucións e de
datos precisos.
 Colaboración activa e responsable no traballo en
equipo, manifestando iniciativa para resolver problemas
que implican a aplicación dos contidos estudados.
 Realización de cálculos numéricos sinxelos
(suma, resta, multiplicación e división con distintos
tipos de números), en situacións de resolución de problemas,
usando diferentes procedementos (algoritmos
escritos, cálculo mental, tenteo, estimación, calculadora,
ordenador...), segundo a natureza do cálculo e a
súa complexidade, decidindo sobre a razoabilidade
dun resultado obtido ou estimado.
 Cálculo en situacións cotiás e familiares en que se
recollan a xerarquía das operacións e os usos da
paréntese, o automatismo dos algoritmos das operacións
básicas, as propiedades das operacións, as
estratexias persoais, o emprego dos instrumentos de
cálculo e mais a presentación dos cálculos e dos
resultados de xeito ordenado e claro.
 Aplicación de porcentaxes en situacións cotiás
(compra, particións, orzamentos...) facendo correspondencias
sinxelas entre elas, as fraccións e os decimais.
 Introdución ao concepto de potencia como produto
de factores iguais. Cadrados e cubos.
 Selección, en contextos de resolución de problemas
da vida cotiá, dos instrumentos e das unidades de
medida usuais máis adecuados, facendo previamente
estimacións e expresando con precisión medidas de
lonxitude, de superficie, de peso, de capacidade, de
amplitude de ángulos e de tempo.
 Resolución de problemas de medida en que se
recollan os seguintes aspectos: planificación e control
de proceso; selección e uso correcto dos instrumentos
máis pertinentes en cada caso; uso de estratexias persoais;
estimación de magnitudes facendo previsións
razoables; conversión, se cómpre, dunhas unidades
noutras da mesma magnitude; expresión dos resultados
nas unidades adecuadas usando a simboloxía;
explicación dos razoamentos e dos procesos levados a
cabo.
 Desenvolvemento de estratexias persoais para
medir perímetros e superficies de figuras e de obxectos
de maneira exacta e aproximada. Comparación de
superficies de figuras planas por superposición, descomposición
e medición.
 Identificación dalgunhas medidas tradicionais
usadas na bisbarra e de ámbito local.
 Medición do tempo (analóxica ou dixitalmente),
busca de maior precisión co emprego dos minutos e
dos segundos. Cálculo das equivalencias e transformacións
entre horas, minutos e segundos, en situacións
cotiás.
 Medición de aberturas e de xiros co uso de ángulos,
así como utilización de instrumentos convencionais
para medir graos.
 Utilización da medición e das medidas para resolver
problemas, comprender e transmitir informacións,
validando o resultado de medida en contraste coas
propias hipóteses e co obtido por compañeiras e compañeiros.
 Interese por utilizar con coidado e precisión diferentes
instrumentos de medida e ferramentas tecnolóxicas
e mais por empregar unidades adecuadas.
 Valoración das vantaxes de dispor dun sistema
convencional de medida e comprensión de que a
medida é unha aproximación e que a unidade escollida
afecta a precisión.
Bloque 3. Tratamento da información e azar.
 Resolución e formulación de problemas en que
interveñan a lectura, a interpretación e a análise crítica
de representacións gráficas de datos do contorno.
 Recollida, selección, análise, organización e
rexistro de datos utilizando técnicas elementais de
enquisa, de observación e de medición.
 Representación gráfica da información mediante
táboas de datos, diagramas de barras, diagramas
lineais, diagramas de sectores...
 Interpretación e extracción da información que
fornecen a media aritmética, a moda e o rango, e aplicación
destas a situacións familiares e concretas.
 Disposición á elaboración e á presentación de gráficos
e de táboas de forma ordenada e clara.
 Valoración da importancia de analizar criticamente
as informacións que se presentan a través de gráficos
estatísticos e da tendencia a explorar todos os elementos
das gráficas evitando interpretacións parciais
e precipitadas.
 Obtención e emprego de información para a realización
de gráficos.
 Valoración do uso das novas tecnoloxías nos ámbitos
gráficos en que son precisas.
 Recoñecemento da presenza do azar na vida cotiá.
Distinción entre situacións aleatorias e as que non o
son.
 Estimación e predición de resultados posibles en
situacións aleatorias (xogos ou cotiás) e uso de terminoloxía
básica para describir situacións e experiencias
de azar (posibles, imposibles, probables, seguros...).
Comparación de resultados posibles cos obtidos
en experiencias aleatorias cotiás.
 Valoración da necesidade de reflexión, razoamento
e perseveranza para superar as dificultades implícitas
na resolución de problemas.
 Confianza nas propias posibilidades e interese por
empregar as ferramentas tecnolóxicas na comprensión
dos contidos funcionais.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Resolver e formular problemas para os que cumpra
recoñecer os aspectos cuantitativos da vida cotiá
que se poden expresar empregando números e para os
que haxa que ler, escribir, comparar, seriar, descompoñer,
representar e ordenar (utilizando razoamentos
apropiados) distintos tipos de números (naturais,
enteiros, fraccións e decimais ata as centésimas).
Con este criterio preténdese comprobar que se
manexan, en situacións de resolución de problemas
da vida real, diferentes tipos de números, interpretando
o seu valor e as súas funcións (contar, medir, ordenar,
expresar particións, codificar informacións, distinguir
elementos) e sendo quen de intercalar números
escritos de diferentes xeitos.
Avaliarase a capacidade de recoñecer aspectos
cuantitativos da vida cotiá que se poden expresar
empregando números e de comparar cantidades lendo
con seguridade e soltura os números; interpretando e
expresando os resultados da comparación exactos ou
por tenteo, segundo a situación; amosando coñecemento
da simboloxía das relacións numéricas; representándoos
na recta numérica e explorando regularidades
nos números.
 Utilizar os números decimais, os fraccionarios e
as porcentaxes sinxelas para interpretar e intercambiar
información en contextos da vida cotiá.
Con este criterio preténdese valorar a capacidade
de identificar e utilizar diferentes tipos de números
como operadores na interpretación e na resolución de
problemas.
Compróbase a utilización deses números en contextos
reais (situacións de compra, gastos, orzamentos...),
establecendo equivalencias e correspondencias entre
eles.
 Resolver problemas sinxelos, anticipando unha
solución razoable, buscando o proceso de resolución
máis adecuado, amosando actitudes de valoración das
diferentes estratexias e perseveranza na busca de
datos e de solucións precisas. Expresar de xeito ordenado
e claro, oralmente e por escrito, o proceso seguido
na resolución de problemas.
Este criterio está dirixido a comprobar a capacidade
na resolución de problemas, atendendo ao proceso
seguido (en que se observan as fases de decodificación,
modelización, verificación e explicitación) que
implica: planificación; anticipación; hipotetización;
relectura; verbalización; xuízo crítico; colaboración
activa e responsable no traballo en equipo; valoración
das achegas das outras persoas; perseveranza na busca
de solucións e dos datos precisos; confianza nas
propias capacidades; consciencia, control e revisión
do proceso e habilidade para empregar máis dun procedemento
de resolución.
Trátase de verificar que, ante un problema, as alumnas
e os alumnos tentan resolvelo de forma lóxica e
reflexiva.
Comprobarase que comprenden a importancia que a
orde e a claridade teñen na presentación de datos e na
busca da solución correcta para detectar os posibles
erros, para explicar o razoamento seguido e para argumentar
sobre a validez dunha solución.
 Realizar operacións e cálculos numéricos sinxelos,
en situacións de resolución de problemas,
mediante diferentes procedementos (incluído o cálculo
mental) que fagan referencia implícita ás propiedades
das operacións. Amosar gusto pola presentación
ordenada e clara dos cálculos e dos resultados.
Trátase de comprobar a capacidade de operar cos
números coñecendo a xerarquía das operacións, amo11.744
sando automatismo dos algoritmos das operacións
básicas, utilizando as propiedades das operacións
(cando facilitan a realización de cálculos) e as estratexias
persoais, usando diferentes procedementos
(algoritmos escritos, cálculo mental, tenteo, estimación,
calculadora, ordenador) segundo a natureza do
cálculo e a súa complexidade, coidando o emprego
dos instrumentos de cálculo, decidindo sobre a razoabilidade
dun resultado obtido e mais presentando os
cálculos e resultados de xeito ordenado e claro.
 Seleccionar, en contextos de resolución de problemas
familiares, os instrumentos e unidades de medida
usuais máis adecuados, facendo previamente estimacións
e expresando con precisión medidas de
lonxitude, de superficie, de peso, de capacidade, de
amplitude de ángulos e de tempo.
Con este criterio preténdese detectar a capacidade
de solucionar problemas de medida planificando e
controlando o proceso; escollendo os instrumentos
máis pertinentes en cada caso; usando eses instrumentos
de medida adecuadamente; desenvolvendo
estratexias persoais para medir: estimando a medida
de magnitudes de lonxitude, de capacidade, de peso...
e de tempo facendo previsións razoables; utilizando
con corrección as unidades de medida máis usuais en
función do obxecto de medición e identificando
algunhas medidas tradicionais usadas na bisbarra,
pero valorando as vantaxes de dispor dun sistema
convencional de medida; convertendo, se cumprir,
unhas unidades noutras da mesma magnitude; expresando
os resultados das medicións que se realicen nas
unidades de medida máis adecuadas; comprendendo
que a medida é unha aproximación e que a unidade
escollida afecta a precisión e mais explicando oralmente
e por escrito, con progresiva autonomía, os
razoamentos e procesos levados a cabo.
 Interpretar representacións espaciais (bosquexo
dun itinerario, planos de casas e maquetas) realizadas
a partir dun sistema de referencia e de obxectos e
situacións familiares coa finalidade de resolver problemas.
Este criterio pretende avaliar o desenvolvemento da
capacidade de interpretar bosquexos, planos e
maquetas sinxelas que representan espazos familiares
para resolver problemas.
Valórase a situación e a descrición de figuras nunha
representación espacial por medio de coordenadas,
de puntos de referencia e de distancias.
Tamén se comprobará a utilización de sistemas cada
vez máis convencionais de representación espacial
para obter ou comunicar información relacionada co
espazo próximo.
 Empregar as nocións xeométricas de paralelismo,
perpendicularidade, simetría, perímetro e superficie
para describir, comprender e resolver problemas de
situacións da vida cotiá.
É importante detectar se o alumnado coñece estas
nocións e sabe usar os termos correspondentes para
comprender e emitir informacións sobre a vida cotiá,
a natureza e a arte, e en particular se son utilizadas no
razoamento e na resolución de problemas xeométricos
do contorno.
Valorarase a capacidade de usar medios pertinentes
para medir perímetros e áreas de figuras xeométricas
e a de calculalos experimentalmente ou mediante a
descomposición noutras máis sinxelas realizando, se
cómpre, estimacións acordes coa idade do alumnado
e amosando razoamento espacial na análise de propiedades
das figuras.
 Resolver e formular problemas en que cumpra
realizar, ler, interpretar e comunicar con representacións
gráficas resultados dun conxunto de datos relativos
ao contorno inmediato.
Trátase de comprobar, en actividades de resolución
e de formulación de problemas, a capacidade do
alumnado para recoller (a través de enquisas, de
observación, de medición) e para rexistrar unha información
que se poida cuantificar; de utilizar algúns
recursos sinxelos de representación gráfica (como
táboas de datos, barras, diagramas lineais) e de comprender,
analizar criticamente e comunicar a información
así expresada.
Valorarase tamén o uso de programas informáticos
para deseñar gráficas sinxelas.
Así mesmo, observarase se o alumnado valora a
expresividade da linguaxe gráfica como forma de
representar datos e se se inicia na tendencia a explorar
todos os elementos das gráficas evitando interpretacións
parciais e precipitadas.
 Facer estimacións baseadas na experiencia sobre
o resultado (posible, imposible, seguro, igual ou máis
ou menos probable) de xogos sinxelos de azar para
comprobar o dito resultado.
Comprobarase que as nenas e os nenos comezan a
facer predicións sinxelas e estimacións en situacións
aleatorias; a constatar en situacións cotiás e de xogos
de azar que hai sucesos imposibles, sucesos que con
case toda seguridade se producen, ou que se repiten,
sendo esa repetición máis ou menos probable; a usar
terminoloxía de azar acorde coa súa idade.
Trátase de verificar, pois, nocións baseadas na súa
experiencia.

Área de educación para a cidadanía e os dereitos humanos
Introdución.
Características da área.
A inclusión dunha área como educación para a
cidadanía e os dereitos humanos no currículo da educación
primaria é unha aposta importante da LOE. É
unha novidade no noso sistema educativo que constitúe
un paso importante cara á converxencia europea
en materia educativa. Outros países do noso contorno
xa a teñen incluída seguindo as recomendacións da
Unión Europea co obxectivo de paliar importantes
déficits democráticos nos países asociados. Nesta
mesma liña apuntan organismos internacionais como
o Consello de Europa ou as Nacións Unidas.
A formación da persoa debe ter un carácter integrador
que abranga todos os ámbitos: a mente, o corpo, a
identidade persoal, o emocional e o social. En toda
esta construción, que cada quen vai facendo ao longo
da súa vida, os anos de escolarización obrigatoria son
cruciais para que as bases deste desenvolvemento
persoal se vaian fraguando dun xeito harmónico e
equilibrado. Tradicionalmente e no noso contexto era
clara a prioridade que nos procesos de educación formal
se lle concedía á formación intelectual, nun senso
acumulativo de limitados saberes, con habitual
esquecemento das outras dimensións da persoa, pero
os coñecementos de que dispoñemos na actualidade,
procedentes das investigacións levadas a cabo, en
particular, no campo das ciencias psico -pedagóxicas,
indícannos que debemos recoller as diversas dimensións
formativas, que ademais interactúan entre elas.
Nesta perspectiva, salienta actualmente a constatación,
menos considerada noutrora, de que en calquera
das aprendizaxes que realicemos a compoñente
emocional ten unha influencia decisiva. É así como
hai que contemplar o desenvolvemento corporal, o
cognitivo, o moral e o social; e resulta tamén imprescindible
o traballo en todo o referente á intelixencia
emocional intrapersoal e interpersoal, mediante estratexias
e procedementos para que as persoas se coñezan
mellor e sexan quen de identificar, recoñecer,
controlar e modular madurativamente os impulsos, as
emocións e os sentimentos, para deste modo, desenvolver
aspectos imprescindibles (empatía, autodominio,
capacidade de traballo e colaboración, comprensión)
para ser quen de desenvolverse no mundo, con
actitudes de autonomía, de respecto e de cooperación
solidaria.
Os referentes básicos deberán ser a Declaración dos
dereitos humanos, o Estatuto de autonomía de Galicia
e a Constitución española, pero non se trata só de que
alumnos e alumnas dispoñan de informacións teóricas
relevantes sobre os valores que deben presidir a convivencia
democrática (tolerancia, respecto, igualdade),
os documentos onde se plasman e as institucións
que son os seus garantes. O obxectivo é que estes
valores sexan integrados por cada persoa e incorporados
ao ser individual. Para que isto sexa posible, é
imprescindible o compoñente vivencial a través da
experiencia máis próxima. Neste sentido, os centros
educativos son lugares privilexiados por todas as
oportunidades que ofrecen na súa dinámica cotiá,
tanto en xeral como en cada unha das súas aulas. É
importante que estas aprendizaxes sexan transferidas
primeiro á realidade local circundante, como preparación
para facer o propio coa realidade máis afastada,
a realidade global.
A área está dividida en tres bloques, sen que esta
división supoña obrigatoriedade de tratamento.
O bloque 1 leva por título Identidade persoal e céntrase
na súa construción a través do traballo da autonomía,
da identidade, do recoñecemento e do manexo
das propias emocións e sentimentos.
O bloque 2 leva por título Identidade social e está
centrado na súa construción no sentido de identificarse
cos diferentes grupos en que se desenvolve a actividade
cotiá do alumnado.
O bloque 3 leva por título Compromiso social e está
centrado na construción persoal en vinculación coa
realidade social en que se vive.
As propostas metodolóxicas serán decisivas á hora
de asegurar que o coñecemento de principios e de
valores xere a adquisición de hábitos e inflúa nos
comportamentos.
Necesariamente deberá estar baseada na actividade
do alumnado, xa que todo o traballado nesta materia
ten un compoñente vivencial. A área non ten sentido
se non está presente este aspecto e se é basicamente
transmisiva. Cumprirá crear contextos, tanto na área
concreta como no resto das áreas e na totalidade da
vida do centro, que permitan levar a cabo estas vivencias
e que posibiliten que cada rapaz e cada rapaza
teña os seus tempos e os seus espazos de protagonismo,
de recoñecemento da súa valía persoal e das súas
contribucións aos diferentes grupos en que desenvolve
a súa actividade. Deberase partir das experiencias,
dos problemas e dos intereses do alumnado para que
as aprendizaxes se integren na súa vida cotiá, tanto no
plano persoal como no social. É imprescindible establecer
relacións sociais continuas e diversas, tanto
entre iguais como coas persoas adultas coas que o
alumnado se relaciona na súa vida cotiá, porque a
capacitación social só se consegue tendo a posibilidade
de interaccionar, xa que favorece a aparición de
opinións diferentes e provoca conflitos sociocognitivos
que hai que resolver para reequilibrar de novo e
medrar moral e democraticamente.
Obxectivos.
 Identificar e aceptar a propia identidade e desenvolver
a autoestima, a afectividade e a autonomía persoal
na vida cotiá, nas relacións de cada alumna ou
alumno coas demais persoas e como integrante dos
grupos sociais en que participa.
 Amosar actitudes contrarias á violencia, aos estereotipos
(de xénero, lingüísticos, relixiosos, culturais,
físicos...) e aos prexuízos, sendo quen de defender os
propios puntos de vista mediante o diálogo e a argumentación.
 Desenvolver e facer uso de habilidades emocionais,
comunicativas e sociais para actuar con progresiva
seguridade e autonomía na vida cotiá e para participar
activamente nas relacións de grupo, amosando
actitudes compresivas, cooperativas, xenerosas e
construtivas e sendo quen de autorregular emocións e
condutas.
 Coñecer e apreciar os valores e normas de convivencia,
obrar de acordo con elas asumíndoas como
propias e participar activamente na elaboración das
normas do centro educativo (da aula, relativas ao uso
de instalacións e materiais, nos regulamentos de actividades,
etc.).
 Utilizar estratexias de resolución pacífica dos
conflitos desde o diálogo e a mediación.
 Recoñecer e valorar a diversidade (de xénero, física,
cultural, lingüística, étnica, relixiosa, etc.) como
feito enriquecedor, valorar a contribución de cada
quen ao enriquecemento dun grupo, amosar respecto
polos costumes e modos de vida de persoas e de
poboacións distintas á propia e esforzarse por contribuír
á mellora das relacións, interesándose por compartir
espazos, tempos, actividades, materiais, experiencias,
etc.
 Coñecer, asumir e valorar os dereitos e deberes
que como neno ou nena lle corresponden ao alumnado
e os que lle corresponderán como persoa adulta,
manexar os documentos onde están recollidos e interesarse
polas iniciativas que os defenden, participando,
se existir a posibilidade, nalgunha delas.
 Coñecer os mecanismos fundamentais de funcionamento
das sociedades democráticas, fundamentalmente
nos ámbitos máis próximos á realidade do
alumnado, valorar o papel das administracións na
garantía dos servizos públicos e a obriga dos cidadáns
e das cidadás de contribuír ao seu mantemento
mediante a asunción dos seus deberes e compromisos
sociais.
 Fomentar iniciativas de participación democrática
e responsable no propio centro, asumindo os
papeis que correspondan en función da situación e
participando, tamén activamente, en actividades fóra
do centro.
 Identificar, analizar e rexeitar situacións de abuso,
de inxustiza e de discriminación, na vida cotiá do
alumnado e noutras realidades e amosar sensibilidade
polas necesidades das persoas e dos grupos máis
desfavorecidos, desenvolvendo comportamentos solidarios
e favorecedores da convivencia e participando,
na medida das súas posibilidades, en iniciativas que
buscan cambiar estas situacións.
 Ser capaz de analizar a situación do medio natural
no contorno próximo, tomar conciencia da situación
a niveis máis amplos, recoñecer a incidencia das
propias accións no seu coidado ou na súa deterioración,
desenvolver actitudes comprometidas para a súa
conservación e mellora e asumir comportamentos
(vida saudable, consumo responsable, seguridade...)
que contribúan á sustentabilidade.
Contidos.
Bloque 1. Identidade persoal.
 Identificación das características persoais e dos
trazos de identidade (as propias capacidades e necesidades).
 Desenvolvemento da autonomía persoal e da
autoestima (seguridade en si mesmo e en si mesma,
autonomía para a acción, confianza nas propias posibilidades,
sentimento de importancia, valoración da
historia persoal e das contribucións alleas á súa construción).
 Análise de situacións na escola e fóra dela que
producen sentimentos positivos ou negativos no alumnado.
Causas e consecuencias das accións propias
(accións que poden facer sentirse ben ou mal a outras
persoas). Responsabilidade polos propios actos.
Agradecer, desculparse, presentar unha queixa,
aprender a dicir non, aprender a recuperarse e responder
ao fracaso. A intelixencia emocional.
 Identificación, recoñecemento, verbalización,
manexo e control dos sentimentos propios (que me
ocorre, por que me ocorre, que podo facer cando me
sinto así).
 Valoración da liberdade e da responsabilidade na
toma de decisións con criterios de eficacia e de xustiza.
Responsabilidade na planificación do futuro
inmediato.
 Recoñecemento das diferenzas de sexo como un
elemento enriquecedor. Análise de medidas que contribúen
a un equilibrio de xénero e a unha auténtica
igualdade de oportunidades. A contribución das
mulleres ao longo da historia e á situación actual do
mundo. A vida das mulleres galegas no pasado e no
presente e as súas achegas á sociedade. Redes de
apoio de mulleres. Identificación e rexeitamento de
desigualdades entre mulleres e homes no mundo
laboral e na vida cotiá. Valoración da igualdade de
dereitos de homes e de mulleres na familia e no mundo
laboral e social. Características de veciñanza.
 Aplicación de condutas responsables no uso das
TIC (autonomía, autocontrol, seguridade, sentido ético)
e análise da realidade que presentan os medios de
comunicación para desenvolver a capacidade de elección
crítica e responsable.
 Sensibilización, visibilización e rexeitamento do
sexismo, do racismo, da homofobia... dentro da perspectiva
da defensa dos dereitos humanos e do respecto
á identidade persoal.
Bloque 2. Identidade social.
 Identificación coas colectividades en que se
desenvolve a vida do alumnado: escolar, familiar,
local, comarcal e autonómica. Recoñecemento das
vantaxes que supón pertencer a estes colectivos e das
achegas que se poden facer individualmente a cada
un deles.
 Importancia do recoñecemento dos dereitos e
deberes do alumnado no centro escolar.
 Identificación, recoñecemento e valoración dos
dereitos de todas as nenas e de todos os nenos do
mundo, así como os dereitos das persoas recoñecidos
nas declaracións universais, no Estatuto de autonomía
de Galicia e na Constitución. Coñecemento de
organizacións que loitan por que eses dereitos se respecten
e do traballo que desenvolven.
 Valoración da convivencia pacífica en sociedade e
recoñecemento dos valores en que se apoia: respecto,
tolerancia, solidariedade, xustiza, compromiso, cooperación
e cultura da paz. Identificación, recoñecemento
e análise de actuacións que posibilitan e que
dificultan a convivencia e o benestar dos grupos
socias.
 Aplicación de habilidades, de estratexias e de
procedementos que contribúen a xerar relacións de
entendemento e de convivencia pacífica. Habilidades
de comunicación e de relación tanto interpersoais
como intrapersoais. Identificación, recoñecemento e
análise de hábitos que facilitan e dificultan a relación
e a comunicación.
 Desenvolvemento da vontade, da flexibilidade e
da dispoñibilidade para resolver conflitos. Aplicación
do diálogo e da mediación como forma de resolución
pacífica dos conflitos.
 Valoración da colaboración e das diferentes posibilidades
de traballo cooperativo. Identificación do
proceso de toma de decisións de grupo. Identificación
e uso dos mecanismos de participación no funcionamento
da aula e da escola.
 Aplicación dos valores cívicos e do exercicio dos
dereitos e deberes nas situacións de convivencia no
contorno inmediato entre iguais e nas relacións interxeracionais.
 Valoración da igualdade dentro das diferenzas. A
diversidade física, social, cultural e relixiosa.
 Recoñecemento, valoración, tolerancia e respecto
polos costumes e modos de vida distintos ao propio.
 Recoñecemento de costumes, de tradicións e de
estilos de vida propios e os das compañeiras e compañeiros.
Valoración das celebracións e manifestacións
culturais como signos de identidade e de cohesión
social.
 Identificación das situacións de marxinación, de
discriminación e de inxustiza social.
 Desenvolvemento de actitudes de comprensión,
de superación de prexuízos e de estereotipos, de cooperación
e de solidariedade ante problemas e necesidades
doutras persoas. Protección e amparo das persoas
máis desfavorecidas.
Bloque 3. Compromiso social.
 Valoración da necesidade de normas compartidas
que regulan a convivencia frutífera no ámbito social.
Elaboración de normas de convivencia da aula e do
centro positivas, facilitadoras e asumidas polo grupo
e pola comunidade.
 Práctica de normas cívicas, como por exemplo as
de circulación viaria, e asunción de roles por medio
do xogo e da simulación.
 Recoñecemento dos principios de convivencia
que establecen o Estatuto de autonomía de Galicia e
a Constitución española.
 Reflexión sobre as características que debe posuír
unha sociedade democrática.
 Análise de mensaxes, de declaracións, de imaxes,
etc. procedentes de medios de comunicación, de páxinas
web, de publicidade... diferenciando información
veraz e contrastada de simples opinións persoais.
 Identificación, aprecio, respecto, responsabilidade,
coidado e mellora dos bens comúns e dos servizos
públicos. Normas de uso e accións que contribúen ao
seu axeitado funcionamento.
 Valoración dos impostos como un medio para
corresponsabilizarse socialmente.
 Identificación e rexeitamento das causas que provocan
situacións de marxinación, de discriminación e
de inxustiza social.
 Identificación de servizos e de persoas que interveñen
en casos de situacións de emerxencia (accidentes,
lumes, inundacións, terremotos, guerras...) e
daquelas persoas e organizacións que contribúen
desinteresadamente a mellorar situacións de desvantaxe
social, de pobreza, de marxinación, de fame, de
explotación da infancia, de enfermidade... Busca de
formas de apoio a elas e de contribución ao seu funcionamento.
 Reflexión sobre a repercusión social, no presente
e no futuro, de accións individuais e colectivas. Identificación
de actitudes e de estratexias persoais e
colectivas de consumo responsable, de coidado do
medio, de prevención de riscos viarios e de promoción
de formas de vida saudable. Reflexión sobre as
posibilidades de cambio nas rutinas individuais para
mellorar a calidade de vida.
Criterios de avaliación.
 Amosar respecto polas diferenzas e características
persoais propias e dos compañeiros e compañeiras.
Valorar as consecuencias das propias accións e
responsabilizarse delas.
A través deste criterio preténdese avaliar a capacidade
de cada alumno e de cada alumna de recoñecerse
como persoa orixinal e única e mais de valorarse
axeitadamente a través do coñecemento dos seus puntos
fortes e febles. Así mesmo, tamén se avaliará a
capacidade de recoñecer e de valorar as características
das persoas con que se relaciona, entendendo as
diferenzas como formas distintas de ver o mundo que
non teñen por que impedir as relacións entre as persoas.
Neste senso, insístese na necesidade de que o
alumnado desenvolva o pensamento consecuencial
(previr as consecuencias que os seus actos poden causar
a todos os niveis e asumilas), complementario do
causal e do alternativo que xa debería posuír.
 Argumentar e defender as propias opinións, escoitar
e valorar criticamente as opinións das demais persoas, amosando unha actitude de respecto e comprendendo
que o que se axuíza ou desautoriza son opinións
ou actuacións, nunca persoas.
Este criterio pretende avaliar ata que punto os
alumnos e as alumnas son quen de manexarse na súa
vida cotiá, establecendo comunicacións positivas e
construtivas en todas as situacións relacionais (actividade
académica, xogos, actividades extraescolares,
comedor, transporte escolar...) en que habitualmente
desenvolven as súas actividades.
Ademais, preténdese avaliar o modelo comunicativo
que utiliza o alumnado habitualmente (pasivo,
agresivo ou asertivo), a súa capacidade de recoñecemento
(na propia persoa e noutras) e a súa autorregulación,
así como a súa evolución cara a unha comunicación
cada vez máis eficiente e eficaz como base de
relacións positivas que posibilitarán unha convivencia
enriquecedora a nivel individual e de grupo (a
comunicación implica relación e a relación é a antítese
da violencia).
Serán obxecto de avaliación as habilidades sociais
tanto intrapersoais (autocontrol, autoestima, superación
do malestar, resiliencia...) como interpersoais
(escoita activa, mensaxes desde un mesmo e unha
mesma, habilidades de comunicación...)
 Participar colaborativamente na elaboración das
normas, aceptalas, asumilas como propias e incorporalas
aos propios patróns de conduta. Reflexionar
sobre as normas existentes na comunidade e sobre a
súa importancia.
Con este criterio avaliaremos o coñecemento que
ten o alumnado das normas que regulan a súa convivencia
cotiá e a capacidade que amosa de participar
creativamente na súa elaboración ou revisión. Preténdese
avaliar, así mesmo, o nivel de identificación e de
respecto por elas. É moi importante a avaliación do
proceso persoal seguido por cada alumno e cada
alumna intimamente relacionado co seu nivel de
desenvolvemento moral.
 Familiarizarse con algúns dos dereitos humanos
recollidos na Declaración universal dos dereitos
humanos e na Convención sobre os dereitos da infancia
e cos principios de convivencia que recollen o
Estatuto de autonomía e a Constitución española.
Identificar os deberes máis relevantes asociados a
eles. Recoñecer situacións en que non son respectados
e participar en iniciativas (reais ou simuladas) de
mellora delas.
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade de
recoñecer situacións cotiás ou das que o alumnado
pode ter información por diferentes vías (prensa, TV,
a internet, ONG...) en que os dereitos da infancia e
das persoas non son respectados, desenvolvendo actitudes
críticas e solidarias e achegando ideas ou propostas
de actuación na medida das posibilidades dos
rapaces e rapazas desta idade. Así mesmo, preténdese
verificar o establecemento de relacións entre os
dereitos individuais propios e alleos, os dereitos
colectivos e os deberes con eles relacionados.
 Recoñecer e rexeitar prexuízos, situacións de discriminación,
de marxinación e de inxustiza e interesarse
por identificar os factores sociais, económicos,
de orixe, de xénero ou de calquera outro tipo que as
provocan, así como por atopar posibles vías de mellora
para as persoas que as sofren. Valorar a importancia
das accións individuais, pero entendendo que se
necesitan accións colectivas.
Téntase avaliar a capacidade de recoñecer que hai
persoas e grupos que sofren situacións de inxustiza
(desprestixio, marxinación, violencia...) e que isto é
debido a múltiples causas. Tamén se pretende que o
alumnado desenvolva capacidades críticas cara a elas
e cara ao pensamento de perspectiva (capacidade de
poñerse na situación da persoa e identificación emocional
con ela), sendo quen de buscar, analizar e propor
iniciativas que contribúan á súa posible mellora
ou solución. Neste senso, cómpre avaliar tamén o
nivel de identificación individual coa elaboración e
co desenvolvemento de iniciativas de grupo para
saber se a alumna ou alumno se sente partícipe e
corresponsable destas iniciativas.
 Identificar o funcionamento dos servizos públicos
presentes na vida cotiá do alumnado e a súa relación
con diferentes institucións e mais recoñecer a necesidade
de que toda a poboación contribúa ao seu
correcto funcionamento, mantemento e mellora a través
de comportamentos responsables e solidarios (uso
deses servizos, pagamento de impostos...). Por extensión,
familiarizarse con outros servizos non tan próximos
ao alumnado, pero tamén presentes de maneira
directa ou indirecta na súa vida.
Trátase de avaliar o nivel de identificación do alumnado
con aqueles servizos que lle son máis familiares
(transporte, recollida de lixo, correos, sanidade, educación...)
entendéndoos como propiedade colectiva
compartida por toda a poboación. Así mesmo, téntase
avaliar o coñecemento sobre como funcionan, sobre
as condutas positivas e negativas en relación con eles
e sobre o nivel de correlación existente entre o seu
correcto funcionamento e o grao de benestar e de calidade
de vida que nos proporciona, tanto individual
como socialmente.
Tamén se avaliará a capacidade de relación destes
servizos con que as nenas e os nenos están máis familiarizados
con outros que teñen presenza na súa vida
aínda que dunha maneira máis difusa.
 Ser consciente da transcendencia presente e futura
de accións habituais na vida cotiá do alumnado e
da necesidade de realizalas seguindo pautas que
teñen a súa base na reflexión e na análise individual
e colectiva deses comportamentos.
Téntase avaliar a capacidade de análise de diferentes
accións realizadas na actividade diaria do alumnado
(uso da auga, gasto de papel, hábitos de consumo
persoal e familiar, produción e tratamento do lixo, riscos viarios, etc.) e a capacidade de relacionar esas
accións con situacións prexudiciais para a vida no
presente e no futuro. Así mesmo, valorarase a capacidade
de ir introducindo melloras nos hábitos de vida
propios e o interese por participar na elaboración e na
difusión de actuacións preventivas.
 Concienciarse da influencia que poden exercer os
medios de comunicación, a internet ou a publicidade
nas decisións e opinións das persoas.
Trátase de avaliar que o alumnado se inicie na comprensión
das mensaxes subliminares e da ideoloxía
encuberta presentes en textos e imaxes de diferente
orixe, sendo quen de decatarse de que non sempre
son transparentes e de que poden influír decisivamente
nas súas condutas habituais e futuras.
Así mesmo, avaliarase tamén a capacidade de
alumnos e alumnas de analizar criticamente diferenciando
información de opinión.

Área de educación física
Introdución.
Características da área.
Esta área na educación primaria debe fundamentarse
especialmente na adquisición das capacidades que
contribúan ao desenvolvemento persoal e a unha
mellor calidade de vida. Debe dirixirse cara ao coñecemento
progresivo da conduta motriz e cara á asunción
de actitudes, de valores e de normas referentes
ao corpo e ao movemento.
Pero a educación física non é unha simple aprendizaxe
de movementos, senón un camiño cara á educación
total que utiliza o dito movemento como axente
pedagóxico con diversas funcións: de coñecemento
(de si mesmo, de si mesma e do contorno), de organización
perceptiva (desenvolvendo a percepción do
propio corpo, do espazo e do tempo), anatómico-funcional
(incrementando as habilidades e mellorando a
condición física), estético/comunicativa (por medio de
manifestacións artísticas e de comunicación), de relación
social coas demais persoas (interaccionando co
resto de participantes), agonística (esforzándose e
superando dificultades), hixiénica (mellorando a saúde
e previndo enfermidades), hedonista (como fonte
de gozo), de compensación (fronte á vida sedentaria)
e catártica (para liberar tensións).
Especialmente importante é a relación que a educación
física ten coa saúde. A actividade física ben
practicada mellora o benestar e a calidade de vida. No
que atinxe a esta área dentro da educación primaria,
dáselle importancia á saúde ao dedicárselle un bloque
de contidos. Preténdese que o alumnado adopte
medidas de hixiene corporal na actividade física e na
vida cotiá, que adquira pautas de alimentación
correctas, que rexeite as substancias nocivas, que
empregue as posturas corporais precisas nas súas
accións, que mellore o coñecemento do seu corpo e do
contorno que o rodea e mais que incremente o nivel
de condición física e, por conseguinte, a súa saúde.
Esta área curricular está especialmente indicada
para integrar todo tipo de alumnado e resulta idónea
de cara á atención á diversidade. Por medio da educación
física desenvólvense interaccións co resto de
persoas, o que favorece as relacións construtivas, o
respecto, a aceptación, a cooperación, a autonomía, a
participación, o sentido crítico e o logro de obxectivos
comúns, propiciados polas múltiples e variadas agrupacións
que se poden formar.
Igualmente, en educación física débese incidir na
coeducación e na igualdade de oportunidades entre
ambos os sexos. As actividades propostas atenderán
do mesmo xeito os nenos e as nenas, integrando todas
as persoas participantes indistintamente para poder
acadar os obxectivos. O profesorado deberá equilibrar
as actividades e materiais de xeito que non predomine
ningún estereotipo e seleccionar aqueles que contribúan
á participación equilibrada e motivada de
nenos e de nenas. Outro aspecto que hai que ter en
conta para favorecer a igualdade entre os sexos son as
expectativas que o profesorado ten con respecto ás
nenas e aos nenos, así como as expresións que se utilicen
para favorecer as súas execucións e os resultados.
Finalmente, a educación física responde á necesidade
e á capacidade de moverse que teñen os nenos e
as nenas.
Desde esta perspectiva, a área de educación física
divídese en cinco bloques de contidos:
No primeiro bloque, O corpo: imaxe e percepción,
trátanse as capacidades perceptivas. Veñen representadas
polo esquema corporal, co coñecemento das
partes do corpo e das súas posibilidades de movemento;
pola percepción do espazo e pola do tempo. Tamén
se inclúen neste bloque o equilibrio, debido á relación
que ten coa percepción, o ton muscular (preciso
para adoptar posturas cotiás) e a capacidade para
relaxarse, así como a respiración.
A percepción do contorno comprende a do espazo e
a do tempo, aspectos que evolucionan paralelamente
ao desenvolvemento madurativo das nenas e dos
nenos entre os 6 e os 12 anos (período de operacións
concretas), idades de referencia da educación primaria.
O equilibrio, pola súa banda, está en estreita relación
coa actividade tónica e postural, aspectos presentes
no esquema corporal.
O segundo bloque, Habilidades motrices, céntrase
nos aspectos cuantitativos do movemento, nas habilidades
e na coordinación, capacidades que lle permiten
ao alumnado moverse con eficacia e con eficiencia,
facilitando a adaptación a situacións motrices
complexas. A coordinación mellórase con gran cantidade
e variedade de movementos, polo que vai estar
moi relacionada coa adquisición das habilidades.
O terceiro bloque, Actividades físicas artísticoexpresivas,
abrangue aspectos relacionados coa
expresividade e coa comunicación utilizando o propio
corpo a través do movemento. Aquí englóbanse o ritmo, os bailes e danzas, a expresión, a imitación, a
representación e a dramatización. O ritmo mellora a
percepción temporal, polo que se relaciona co primeiro
bloque de contidos. Desenvolverase a través de
actividades con música, bailes, danzas ou coreografías,
en función da idade do alumnado.
Outro dos aspectos específicos da expresión corporal
é a dramatización e a comunicación a través do
corpo. Esta incentivarase coa utilización de obxectos
e coa interacción con outras persoas para representar
personaxes, ideas, emocións, sentimentos, situacións...
Valorarase especialmente a superación do
medo ao ridículo, o respecto polas execucións alleas,
a participación e o gozo practicando estas actividades.
Favorecerase a creatividade incentivando o
alumnado para que se exprese por medio de accións
de acordo cuns estímulos dados e para que elabore
coreografías en grupo xa nos últimos cursos.
O cuarto bloque, Actividade física e saúde, engloba
todos aqueles contidos relacionados coa mellora da
saúde e da calidade de vida en que a educación física
pode influír. Algúns dos aspectos deste bloque son
a hixiene (tanto corporal como postural), a alimentación,
a condición física enfocada á saúde (que se relaciona
co segundo bloque), a adopción de medidas de
seguridade e a prevención de accidentes.
A hixiene corporal estará presente desde idades
temperás. Fomentarase a hixiene do propio corpo,
facendo fincapé no aseo e no cambio de roupa despois
da sesión de educación física, buscando a perduración
deste hábito ao longo da vida. En canto á hixiene
postural, traballarase a aprendizaxe de posturas
correctas, tanto relacionadas co exercicio físico coma
coa vida cotiá. A alimentación ten especial relevancia
na actualidade, xa que nos últimos anos se incrementaron
os problemas relacionados cos hábitos alimenticios
e coa falta de práctica de actividade física (anorexia,
obesidade...); por iso ten que levarse a cabo un
labor de concienciación en todos os ciclos como base
para unha aprendizaxe ao longo da vida. Finalmente,
as nenas e os nenos destas idades deben ser responsables
con respecto á práctica da educación física e o
deporte e coñecer certos parámetros (quecemento,
relaxación, dosificación...) que evitarán accidentes e
riscos innecesarios.
O quinto bloque, Xogos e deportes, presenta contidos
relacionados co xogo e coas actividades deportivas,
entendidos como manifestacións culturais da
motricidade humana. O xogo pode ser un recurso
metodolóxico ou un contido con sentido propio, con
fin en si mesmo. Neste caso priorízanse aspectos relativos
á práctica de xogos e de deportes, á realización
de xogos populares e tradicionais galegos e ao respecto
polas normas e polas compañeiras e compañeiros.
O xogo está presente case desde o nacemento e vai
evolucionando coa persoa. Antes, o xogo usábase cando
non se estaba a traballar, como distensión, mais as
correntes pedagóxicas actuais indican que é unha boa
maneira de conseguir os obxectivos previstos (xogo
como medio). Utilizaranse estratexias de cooperación,
de oposición e de cooperación/oposición, experimentando
a tensión intrínseca do xogo, aceptando a vitoria
e a derrota, amosando respecto polo resto das persoas
que xogan e polas normas e regras. Os xogos
populares tradicionais de Galicia estarán presentes
en todos os ciclos desta etapa educativa, de maneira
que a área contribúa á conservación da cultura galega.
Nestes bloques intégranse os conceptos, procedementos
e actitudes, aínda que non se diferencian
explicitamente. A pesar de que debe haber unha sincronía
entre a teoría e a práctica, os procedementos
son prioritarios en educación física, xa que o carácter
motriz da área implica un nivel determinado de práctica.
Estes procedementos propician a adquisición
dunha boa competencia no plano motor e conducen,
irremediablemente, cara á asimilación de conceptos.
As actitudes permiten afrontar con interese e con respecto
as situacións que se propoñan, contribuíndo ao
desenvolvemento dunha personalidade equilibrada.
Para rematar, a actividade física debe ser enfocada
de tal xeito que mellore as relacións afectivas e potencie
as actitudes e valores dunha sociedade solidaria e
respectuosa coas persoas, sen distincións por razón
de sexo, de etnia, de relixión, de ideoloxía, de capacidade
física ou sensorial...
A área de educación física contribúe ao desenvolvemento
das competencias básicas:
Competencia en comunicación lingüística. A educación
física desenvolve esta competencia desde
varias perspectivas, pero, en todas elas, grazas á
variedade de intercambios comunicativos que permite,
á parte do vocabulario específico que achega.
Competencia matemática. Certas actividades que se
realizan en educación física e contribúen ao desenvolvemento
da competencia matemática son:
 Apreciación de distancias, de traxectorias ou de
velocidades nos lanzamentos, nas recepcións, nos golpeos
e en calquera tarefa de manipulación que se faga
con móbiles, desenvolvendo tamén a percepción
espacial.
 A ocupación do espazo de acción, a dispersión, o
agrupamento... Estes aspectos inflúen na boa adquisición
das habilidades perceptivas e son importantes na
maioría das actividades que se fan, especialmente nos
deportes.
 A formación de figuras xeométricas co corpo, tanto
individualmente como en grupo (xogos de roda, distribución
en ringleiras...) ou con distintos materiais
(cordas, ladrillos de psicomotricidade...)
 Interpretación de símbolos: por exemplo, ao traballar
a orientación hai que entender a relación entre o
que está representado no plano e a realidade, polo
que resulta imprescindible interpretar os símbolos
máis básicos.
Competencia no coñecemento e a interacción co
mundo físico. Algunhas achegas a esta competencia
son as seguintes:
 Aumento da percepción: búscase enriquecer a
percepción e o control do propio corpo (esquema corporal),
do espazo e do tempo, mellorando deste xeito
o coñecemento do mundo que nos rodea e as relacións
coas demais persoas e cos obxectos.
 Exploración e coñecemento doutros medios (acuático,
natural, neve...): algunhas das actividades da
área de educación física realízanse no medio natural
ou incluso no medio acuático, o cal axudará o alumnado
a coñecer as diferenzas, as súas características,
os distintos espazos...
 Mellora da saúde e da calidade de vida: entendida
como o estado de completo benestar físico, mental
e social, e non só como ausencia de enfermidade. A
mellora na condición física (especialmente no terceiro
ciclo) ten numerosas repercusións na saúde: diminución
do peso corporal, aumento das cavidades do
corazón, do ton muscular, da autoestima... Tamén
contribúen á mellora da saúde e da calidade de vida
o traballo da hixiene corporal, a adquisición de hábitos
alimenticios axeitados, o rexeitamento da inxestión
de substancias prexudiciais, así como a práctica
de hixiene postural en accións cotiás e propias da
actividade física.
Tratamento da información e competencia dixital. A
área de educación física contribúe a esta competencia
desde os seguintes puntos de vista:
 Por unha banda, as nenas e os nenos aprenden a
valorar criticamente as mensaxes referidas ao corpo,
procedentes dos medios de información e de comunicación,
que poden danar a imaxe corporal. Ademais
deben saber seleccionar a información importante.
 Por outra banda, o alumnado ten que ser quen de
achar a información usando as TIC: bases de datos,
procesadores de texto, tratamento da imaxe, utilización
d a internet como ferramenta de busca... Debe
amosar un dominio básico de diferentes linguaxes
(icónica, visual, sonora, gráfica...) e un coñecemento
dos tipos de información, das súas fontes, das súas
posibilidades e da súa localización.
Competencia social e cidadá. As características da
educación física, especialmente no que se refire á
dinámica de relacións, presente nas sesións, fana
axeitada para a educación en habilidades sociais:
 Cun axeitado enfoque metodolóxico e didáctico,
faranse grandes achegas a esta competencia: a busca
de obxectivos grupais comúns nun xogo cooperativo,
o diálogo e a toma de decisións compartidas, as estratexias
de cooperación ou oposición nos deportes, a
comunicación... son un medio eficaz para facilitar a
relación, a integración, o respecto, a cooperación e a
solidariedade.
 A educación física conciencia e axuda a ter en
conta ás demais persoas nas actividades propostas, a
confiar nelas, a participar colectiva e grupalmente, a
asumir os diferentes papeis e as regras do xogo, a
compartir o éxito e o fracaso do equipo, a discutir e
elixir representantes, normas, funcións... aceptando
as posibilidades e limitacións propias e alleas, independentemente
do sexo, da raza, das crenzas, das
características físicas...
 Atenderase ao xogo limpo, responsabilizándose
cadaquén da integridade do resto de participantes. No
caso do xurdimento de conflitos, resolveranse por
medio da negociación, baseada no diálogo.
Competencia cultural e artística. A educación física
achégase a esta competencia:
 Apreciando a parte artística de certas execucións
motrices. Potenciando o desenvolvemento estético, a
creatividade, a imaxinación, a dramatización, a
expresión. Deste xeito, as manifestacións artísticas
significarán unha fonte de gozo e enriquecemento
persoal, valorando criticamente as mensaxes difundidas.
Entendendo algunhas manifestacións da motricidade
humana como feitos culturais presentes en todas as
culturas e civilizacións.
Competencia para aprender a aprender. O logro
desta competencia ten relación coa metodoloxía e coa
maneira de presentar as tarefas na organización do
proceso de ensino-aprendizaxe:
 Aprender a aprender por medio das actividades
cooperativas, en que o grupo-clase ten que buscar a
colaboración e as achegas de todas as persoas que o
compoñen, favorecendo o diálogo, a busca, o consenso,
o razoamento e a comprensión das ideas achegadas
polas e polos demais.
 O axeitado coñecemento de si mesma e de si mesmo,
do propio corpo, das posibilidades de acción, do
contorno que nos rodea, das demais compañeiras e
compañeiros así como a comprensión dos patróns de
movemento realizados para transferir a outras accións
que favoreza o coñecemento das propias capacidades
e a autoestima.
 Do mesmo xeito, as estratexias que cada nena e
neno desenvolven con respecto ao autocontrol e ao
control da actividade, regulando os seus movementos
e accións e respondendo aos obxectivos propostos,
favorecerán o feito de aprender a aprender.
Autonomía e iniciativa persoal. A educación física
aborda a autonomía e a iniciativa persoal do alumnado
desde varias perspectivas:
 Mellorando o coñecemento do seu propio corpo e
do contorno ao estruturar o esquema corporal, así
como a percepción do espazo e do tempo, de maneira
que se gañe progresivamente autonomía e se fagan os
movementos máis ricos e variados.
 Incrementando o nivel de habilidades e de capacidades
e, en consecuencia, a autonomía e a iniciativa
persoal.
 Utilizando unha metodoloxía que favoreza a
exploración: os estilos de ensino que potencian a busca
creando dúbidas nos coñecementos adquiridos ata
o momento incrementan a capacidade do alumnado
para realizar as accións con progresiva autonomía.
A metodoloxía empregada tenderá á adquisición de
aprendizaxes significativas, polo que é preciso que os
contidos sexan coherentes desde un punto de vista
obxectivo co nivel evolutivo e madurativo do alumnado.
Desta maneira, conseguirase unha alta motivación,
xa que as aprendizaxes terán conexión coas
inquedanzas, necesidades e capacidades de cada
neno e de cada nena.
Na etapa de educación primaria preténdese que
todas as áreas curriculares estean relacionadas entre
si (interdisciplinariedade). Os contidos impartidos
nelas deben ter conexión e o profesorado das diferentes
áreas deberá estar coordinado e programar globalmente,
o que favorecerá que os nenos e nenas perciban
as aprendizaxes transmitidas como parte dun
todo, relacionadas, cohesionadas e con coherencia.
Estruturar as aprendizaxes segundo a centros de interese
pode ser unha boa alternativa para afianzar os
coñecementos e garantir a calidade educativa.
Partirase de estilos de ensino que favorezan a busca,
a indagación e a investigación, implicando aspectos
mentais nas execucións motrices. O descubrimento
guiado ou a resolución de problemas baseándose en
propostas motrices levará as alumnas e os alumnos a
investigar, razoar e chegar a unha ou varias posibles
solucións.
O xogo é un recurso metodolóxico que debe utilizarse
para gran parte dos contidos que se traten. Está
sobradamente demostrada polas correntes pedagóxicas
actuais a idoneidade deste para acadar as aprendizaxes
propostas. O xogo ten un carácter natural,
está presente nas persoas case desde o nacemento e
pode ser multidisciplinar. Cómpre destacar os tradicionais
de Galicia, que nun pasado tiveron gran difusión,
e que sendo transmitidos de xeración en xeración.
O desenvolvemento de xogos ou de actividades
cooperativas favorecerá a adquisición de multitude de
valores e de competencias básicas.
Finalmente, é preciso prestar especial atención á
eliminación das diferenzas sexistas, buscando a igualdade
de oportunidades para os dous sexos co fin de
chegar así a unha verdadeira «coeducación física».
Obxectivos.
 Coñecer, aceptar e valorar o propio corpo e a actividade
física como medio de exploración e de gozo
das propias posibilidades motrices, de relación coas
demais persoas e como recurso para organizar o tempo
de lecer.
 Utilizar as propias capacidades motrices, habilidades
e destrezas e o coñecemento que o alumnado
posúe da estrutura e funcionamento do corpo para
adaptar o movemento ás circunstancias e condicións
de cada situación.
 Utilizar os recursos expresivos do corpo e do
movemento de xeito estético e creativo, comunicando
sensacións, emocións, ideas e estados de ánimo.
 Regular e dosificar o esforzo, asumindo un nivel
de auto exixencia acorde coas posibilidades de cadaquén
e coa natureza da tarefa que se está a realizar.
 Apreciar a actividade física para o benestar,
manifestando unha actitude responsable cara a si e
cara ao resto das persoas e recoñecendo os efectos da
actividade física, da hixiene corporal, da alimentación
e dos hábitos posturais sobre a saúde e a calidade
de vida.
 Participar en actividades físico-deportivas compartindo
proxectos, establecendo relacións de cooperación
para acadar obxectivos comúns, resolvendo por
medio do diálogo os conflitos que poidan xurdir e evitando
discriminacións por características persoais, de
xénero, sociais e culturais.
 Coñecer e valorar a diversidade de actividades
físicas, lúdicas e deportivas como elementos culturais,
amosando unha actitude crítica, tanto desde a
óptica de participante como desde a de público.
 Adquirir, elixir e aplicar principios e regras para
resolver problemas motores e actuar de xeito eficaz e
autónomo na práctica de actividades físicas, deportivas
e artístico-expresivas.
 Coñecer e practicar xogos, deportes e/ou bailes
tradicionais propios da cultura galega, amosando
interese pola indagación neste eido e pola súa difusión
e valorando as repercusións que teñen na nosa
sociedade.
Contidos.
Primeiro ciclo.
Bloque 1. O corpo: imaxe e percepción.
 Exploración do corpo, das sensacións e das propias
posibilidades de movemento.
 Concienciación do propio corpo en relación coa
tensión, coa relaxación e coa respiración.
 Experimentación de posturas corporais diferentes.
 Realización de actividades encamiñadas á afirmación
da lateralidade.
 Experimentación de situacións de equilibrio e de
desequilibrio.
 Nocións asociadas a relacións espaciais e temporais:
orientación espacial (diante, detrás, lonxe, preto...)
e temporal (antes, despois...).
 Aceptación da propia realidade corporal.
 Interese por aumentar a autonomía.
Bloque 2. Habilidades motrices.
 Exploración das habilidades e das propias posibilidades
de movemento.
 Experimentación de diferentes xeitos de execución
e de control das habilidades motrices básicas.
 Resolución de problemas motores sinxelos.
 Realización de coordinacións globais diversas.
 Interese por coñecer as propias posibilidades de
movemento e de acción.
 Disposición favorable a participar en actividades
variadas, esforzándose e aceptando a existencia de
diferenzas no nivel de habilidade.
Bloque 3. Actividades físicas artístico-expresivas.
 Descubrimento e exploración das posibilidades
expresivas do corpo e do movemento.
 Imitación de personaxes coñecidos e de situacións
cotiás.
 Exteriorización de emocións e de sentimentos a
través do corpo, do xesto e do movemento.
 Realización de representacións e de dramatizacións
sinxelas con obxectos e con materiais.
 Sincronización do movemento con pulsacións e
estruturas rítmicas sinxelas.
 Vivenciación de tarefas lúdico-motrices con base
musical.
 Participación desinhibida en situacións que supoñan
comunicación corporal, recoñecendo as diferenzas
no xeito de expresarse.
 Desfrute mediante a expresión a través do propio
corpo.
Bloque 4. Actividade física e saúde.
 Adquisición de hábitos básicos de hixiene corporal
e práctica de tarefas encamiñadas á hixiene postural.
 Coñecemento de pautas de alimentación básicas
en relación coa actividade física.
 Comprensión da relación da actividade física co
benestar.
 Realización de actividades motrices orientadas á
mellora da saúde.
 Adopción de medidas de seguridade na actividade
física.
 Respecto das normas de uso de materiais e de
espazos na práctica da actividade física.
 Actitude favorable cara á actividade física con
relación á saúde.
Bloque 5. Xogos e deportes.
 Consideración do xogo como actividade común a
todas as culturas.
 Comprensión e cumprimento das regras do xogo.
 Realización de xogos libres e organizados.
 Coñecemento e práctica de xogos populares tradicionais
galegos.
 Descubrimento das estratexias básicas de cooperación
e de oposición en determinados xogos.
 Respecto ás persoas participantes no xogo, aceptando
os diferentes papeis, valorando o esforzo e confiando
nas propias posibilidades.
 Valoración do xogo como medio de desfrute e de
relación coas demais persoas.
Criterios de avaliación.
Primeiro ciclo.
 Reaccionar corporalmente ante estímulos visuais,
auditivos e táctiles, dando respostas motrices axeitadas
ás características deses estímulos.
Trátase de comprobar se as nenas e os nenos son
quen de responder a estímulos dados en tres canles:
visual, auditivo e táctil. Verificarase que poidan descubrir
a procedencia e características dalgúns sons,
discriminar co tacto obxectos ou texturas habituais e
seguir visualmente ou interpretar traxectorias de
obxectos, de persoas e de móbiles. Teranse en conta a
memoria auditiva e visual.
 Adoptar diferentes posturas corporais, amosando
coñecemento do corpo e mantendo o equilibrio e o
control respecto á tensión/relaxación musculares e á
respiración.
Preténdese avaliar se o alumnado pode manter o
equilibrio e o control da respiración ao experimentar
posicións corporais variadas. Ademais, comprobarase
se coñece as partes máis importantes do seu corpo e
os movementos que se poden realizar con elas, se é
capaz de contraelas e de relaxalas en función da postura
que deba adoptar.
 Reproducir cos diferentes segmentos corporais ou
con instrumentos unha estrutura rítmica sinxela.
Inténtase saber se as nenas e nenos son quen de
reproducir unha determinada estrutura rítmica por
medio do movemento corporal con tarefas motrices
globais (desprazamentos, saltos...) ou finas (palmas,
golpes cos pés no chan...); tamén con variedade de
instrumentos de percusión ou materiais propios da
educación física (pelotas, picas, mazas...).
 Desprazarse e saltar coordinadamente, variando a
amplitude, a frecuencia, a dirección e o sentido do
movemento e mais amosando unha axeitada orientación
no espazo.
Preténdese comprobar nas alumnas e alumnos a
capacidade de executaren dúas habilidades básicas:
os desprazamentos e os saltos. Realizaranse en posicións
corporais variadas e adaptaranse aos requisitos
e condicións de cada xogo ou situación motriz presentada.
Avaliarase a ocupación do espazo (dirección e
sentido), así como as múltiples posibilidades de execución
(amplitude e frecuencia).
 Realizar lanzamentos, recepcións e outras habilidades
que impliquen o manexo de obxectos, coordinando
os segmentos corporais e situando o corpo axeitadamente.
Búscase verificar se as nenas e os nenos son capaces
de manexar móbiles e diferentes obxectos con
certa habilidade, utilizando ambos os lados do corpo
e as súas distintas partes (mans, pés, xeonllos...).
Débese atender á colocación do corpo de forma coordinada
para facilitar o xesto e a adaptación ás situacións
lúdicas que se ofrezan.
 Simbolizar personaxes, obxectos e situacións utilizando
o corpo e materiais variados, amosando
desinhibición e mais respectando e valorando as execucións
alleas.
Preténdese valorar a capacidade do alumnado para
referirse a sensacións, personaxes, animais, obxectos...
tanto co propio corpo coma con axuda doutros
materiais en situacións variadas. Prestarase atención
ao esforzo e á espontaneidade, así como ao rexeitamento
de estereotipos. Terase en conta o interese polo
descubrimento das posibilidades do propio corpo e o
grao de respecto ás execucións das outras persoas
participantes.
 Amosar interese pola adquisición de hábitos axeitados
de alimentación, de hixiene corporal, postural e
de seguridade na práctica da actividade física.
Avalíase a predisposición cara aos hábitos relacionados
coa saúde e co benestar. Constatarase se as
alumnas e os alumnos son conscientes da necesidade
de alimentarse e de hidratarse ben, sobre todo antes
da práctica da actividade física; de manter a hixiene
do corpo; de usar roupa e calzado axeitados para a
práctica física; de adoptar determinadas posturas corporais
para evitar problemas; así como de identificar
os riscos asociados a algunhas actividades motrices.
 Participar e gozar dos xogos, axustando a propia
actuación ás características da actividade e experimentando
relacións positivas coas outras persoas participantes.
Neste caso valóranse especialmente as relacións
axeitadas cos compañeiros e coas compañeiras, o respecto
polas normas e a aceptación de distintos papeis.
Ao atender á participación nos xogos, farase fincapé
na posta en acción das habilidades básicas (desprazamentos,
saltos, xiros e lanzamentos/recepcións) e na
percepción do propio corpo, do espazo e do tempo.
 Coñecer e practicar xogos populares tradicionais
galegos, interesándose pola súa busca e valorando a
súa importancia.
Quérese comprobar o coñecemento e a práctica por
parte do alumnado dalgúns aspectos da tradición
galega, tales como os xogos ou incluso os xoguetes e
os bailes. Valorarase a busca por medio da linguaxe
oral, da biblioteca de centro e da aula ou das tecnoloxías
da información e da comunicación.
Contidos.
Segundo ciclo.
Bloque 1. O corpo: imaxe e percepción.
 Interiorización do esquema corporal e utilización
dos elementos orgánico-funcionais no movemento.
 Conciencia e control do corpo en relación coa tensión,
coa relaxación global e segmentaria e coa respiración.
 Adecuación da postura ás necesidades expresivas
e motrices.
 Consolidación da lateralidade e da súa proxección
no espazo.
 Práctica de equilibrio estático, dinámico e con
obxectos en situacións coñecidas.
 Estruturación espacial e temporal en diversas
situacións.
 Valoración e aceptación da propia realidade corporal
e da do resto das persoas.
 Autonomía persoal e confianza nas propias posibilidades.
Bloque 2. Habilidades motrices.
 Práctica das habilidades motrices básicas: desprazamentos,
saltos, xiros e lanzamentos/recepcións.
 Uso eficaz das habilidades e das destrezas en situacións
motrices coñecidas e tarefas lúdico-motrices.
 Control motor e dominio corporal, adaptándose a
medios diversos: natural, acuático...
 Mellora das capacidades físicas básicas de forma
xenérica e orientada á execución motriz.
 Execución de movementos coordinados desde un
punto de vista motor.
 Reflexión sobre a competencia motriz do alumnado
e interese por mellorala.
 Disposición favorable a participar en actividades
diversas, esforzándose e aceptando as diferenzas individuais
en canto á habilidade para executalas.
Bloque 3. Actividades físicas artístico-expresivas.
 Utilización do corpo e do movemento como instrumentos
de expresión e de comunicación.
 Representación de obxectos e de personaxes reais
e ficticios en diferentes situacións.
 Expresión de ideas, de emocións e de sentimentos
a través do corpo, do xesto e do movemento.
 Utilización de obxectos e de materiais para a dramatización
e para a comunicación.
 Adecuación do movemento a ritmos diversos e a
estruturas espazo-temporais.
 Execución de danzas, de bailes e de coreografías
simples.
 Participación desinhibida en situacións que supoñan
comunicación corporal, valorando as diferenzas
no xeito de expresarse.
 Gozo mediante a expresión e a comunicación a
través do propio corpo.
Bloque 4. Actividade física e saúde.
 Consolidación dos hábitos de hixiene corporal e
adquisición de hábitos posturais correctos na práctica
física.
 Interiorización de hábitos alimentarios saudables
relacionados coa actividade física.
 Recoñecemento dos beneficios da actividade física
en relación coa saúde e co benestar.
 Práctica de actividades que melloren de xeito
xenérico a condición física orientada á saúde.
 Adquisición de hábitos que proporcionen seguridade
na práctica da actividade física.
 Uso correcto dos materiais e dos espazos, adoptando
medidas básicas de seguridade e prevención
durante a práctica da actividade física.
 Actitude favorable cara á actividade física con
relación á saúde.
Bloque 5. Xogos e deportes.
 Apreciación do xogo e do deporte como elementos
da realidade social.
 Comprensión, aceptación e cumprimento das
regras e das normas de xogo e actitude responsable
con relación ás estratexias acordadas.
 Participación e práctica de xogos diversos e de
actividades de iniciación predeportiva.
 Busca de información sobre xogos populares,
autóctonos e tradicionais de Galicia e práctica destes.
 Experimentación das estratexias básicas de xogo
relacionadas coa cooperación, coa oposición e coa
cooperación/oposición.
 Respecto cara ás persoas participantes no xogo,
valorando o esforzo e rexeitando os comportamentos
antisociais.
 Valoración do xogo e das actividades deportivas
como medio de gozo, de relación e de emprego do
tempo de lecer.
Criterios de avaliación.
Segundo ciclo.
 Amosar un axeitado coñecemento do corpo, dos
seus elementos e funcionalidade, controlándoo en
situacións variadas en relación coa tensión/relaxación
musculares e coa respiración.
Valórase se as nenas e os nenos destas idades son
capaces de diferenciar e de controlar as partes do seu
corpo e as súas posibilidades de movemento en situacións
motrices coñecidas e descoñecidas. Para comprobalo,
cómpre ofrecer cantidade e variedade de
estímulos. Daráselle importancia á economía e á fluidez
nos movementos, logradas en parte grazas a un bo
control da tensión e da relaxación musculares.
 Propoñer estruturas rítmicas sinxelas e reproducilas
corporalmente ou con instrumentos.
Quérese avaliar se o alumnado é quen de inventar
estruturas rítmicas, de acordo cun número de pulsacións
ou a unha secuencia, e de reproducilas de diferentes
maneiras. Esta reprodución pode ser por medio
de tarefas motrices globais (desprazamentos, saltos...)
ou finas (palmas, percusións en zonas corporais, golpes
co pé no chan...); tamén con instrumentos de percusión
ou materiais propios da educación física (pelotas,
mazas, picas...).
 Desprazarse e saltar, combinando as habilidades
de maneira equilibrada e coordinada, axustando os
movementos corporais eficazmente aos cambios das
condicións da actividade.
Preténdese verificar nos alumnos e alumnas a habilidade
de saltar e de desprazarse de diferentes maneiras
(en cuadrupedia, reptando, gabeando...); con distintas
velocidades; con cambios de dirección e de
sentido e adaptándose a condicións externas variables
(por exemplo, a outras persoas que igualmente se desprazan).
Atenderase ao equilibrio e reequilibrio nas
combinacións das habilidades, así como a unha
correcta coordinación.
 Xirar sobre os eixos lonxitudinal e transversal,
mantendo o equilibrio nas execucións e achegando
respostas motrices acordes coas prácticas solicitadas.
Compróbase se as nenas e os nenos realizan xiros
sobre o eixo transversal (viravolta adiante ou atrás) e
lonxitudinal (rolar, facer un medio xiro no aire). Os
xiros poderán estar combinados con desprazamentos e
con saltos, dando lugar a cambios de dirección e de
sentido. Avaliarase o control correcto do corpo desde
un punto de vista postural e o mantemento do equilibrio,
evitando riscos innecesarios.
 Lanzar, pasar e recibir pelotas ou outros móbiles
con certo control e adaptándose ás traxectorias.
Valórase a coordinación global e segmentaria no
manexo de móbiles, ben sexa ao manipulalos co corpo
ou con algún tipo de axuda material (pa, raqueta,
stick...), amosando unha axeitada percepción espacio-
temporal para adaptar o propio movemento ás
súas traxectorias. Este criterio avaliarase por medio
de xogos e de tarefas lúdico-motrices e verificarase
atendendo aos pases, recepcións, conducións, lanzamentos...
 Utilizar os recursos expresivos do corpo, os obxectos
e os materiais para a comunicación de ideas, de
emocións e de sentimentos e mais para a representación
de personaxes e de historias, reais ou imaxinarias,
individualmente e en grupo.
Compróbase a capacidade do alumno e da alumna
para representar e comunicar por medio da linguaxe
non verbal determinadas situacións, ideas, emocións,
sentimentos, estados de ánimo... individualmente e
en grupo. Nas producións grupais terase en conta a
predisposición ao diálogo e a responsabilidade na
organización e na preparación da proposta. Atenderase
especialmente ao respecto polo papel que lle
corresponde desempeñar a cadaquén e polas actuacións
do resto dos compañeiros e compañeiras.
 Manter unha predisposición positiva cara á práctica
da actividade física, valorando os seus beneficios
para a calidade de vida e amosando interese na hixiene,
na alimentación e na adquisición de hábitos saudables.
Avalíase se as nenas e os nenos son quen de valorar
os beneficios que a actividade física ten sobre o organismo,
especialmente no relativo á mellora das habilidades,
da percepción e da condición física, así como
a necesidade de evitar riscos innecesarios na práctica
de xogos e de actividades motrices. As prácticas saudables
pasarán por manter unha hixiene axeitada despois
das sesións de educación física, adoptar as posturas
correctas en cada situación e os hábitos alimenticios
que permitan practicar actividade física con
certas garantías (inxesta de alimentos, hidratación...).
 Participar en xogos e en actividades deportivas
con coñecemento das normas, resolvendo os retos
cooperativamente e amosando unha actitude de aceptación
cara ás demais persoas.
Verifícase se o alumnado participa nos xogos e nas
actividades aceptando o papel que lle corresponde
desempeñar; tendo en conta o resto das persoas;
rexeitando os comportamentos antisociais; evitando
discriminacións, estereotipos, prexuízos... Valorarase
a actitude cooperativa cos membros do mesmo equipo
e o respecto cara aos do equipo contrario, así como o
esforzo e a implicación na actividade.
 Buscar información sobre xogos populares tradicionais
galegos en diferentes medios, interesarse polo
seu coñecemento e practicalos.
Valórase se as alumnas e alumnos buscan información
sobre aspectos relacionados coa área de educación
física que son propios de Galicia, como os xogos
populares tradicionais, os xoguetes e os bailes. Realizaranse
buscas en soporte impreso (libros da biblioteca)
ou dixital (a internet), favorecendo así o uso das
TIC. Prestarase especial atención ao interese que
amosan as nenas e os nenos en practicar e difundir
estes xogos, xoguetes e danzas.
Contidos.
Terceiro ciclo.
Bloque 1. O corpo: imaxe e percepción.
 Interiorización da imaxe e do esquema corporal,
representación e uso dos elementos orgánico-funcionais
no movemento.
 Control corporal en situacións motrices complexas:
utilización da capacidade de tensión e de relaxación.
 Adquisición dunha axeitada mecánica respiratoria,
valorando a súa importancia.
 Adaptación da postura ás necesidades expresivas
e motrices de xeito eficiente, fluído e harmónico.
 Execución de movementos de certa dificultade cos
segmentos corporais dominantes e non dominantes.
 Realización de equilibrio estático, dinámico e con
obxectos en situacións complexas e descoñecidas.
 Estruturación e organización espacio-temporal en
accións e en situacións motrices complexas.
 Valoración e aceptación da propia realidade corporal,
reflexionando criticamente acerca das mensaxes
proporcionadas polos medios de comunicación.
 Seguridade, confianza e autonomía persoal.
Bloque 2. Habilidades motrices.
 Adaptación das habilidades motrices básicas e
específicas a diferentes situacións.
 Uso das habilidades motrices básicas aplicadas a
actividades deportivas e rítmicas complexas con eficiencia
e creatividade.
 Aplicación de habilidades específicas en iniciación
deportiva de maneira óptima.
 Dominio motor e corporal, seguridade e autonomía
en medios diversos: natural, acuático, a neve...
 Acondicionamento físico xeral orientado á mellora
da execución das habilidades motrices.
 Práctica de coordinacións globais e específicas en
situacións complexas.
 Valoración do traballo ben executado desde o
punto de vista motor.
 Disposición favorable para participar en actividades
físicas diversas, esforzándose e aceptando as diferenzas
no nivel de habilidade.
Bloque 3. Actividades físicas artístico-expresivas.
 Concienciación e uso axeitado das posibilidades
expresivas e comunicativas da linguaxe corporal.
 Elaboración de composicións grupais representando
situacións variadas e atendendo a diferentes
estímulos.
 Expresión e comunicación de sentimentos e de
emocións individuais e grupais a través do corpo, do
xesto e do movemento.
 Representacións e improvisacións artísticas por
medio da linguaxe corporal e coa axuda de obxectos e
materiais.
 Composición de movementos variados a partir da
combinación de estímulos rítmicos e musicais.
 Execución de bailes e de danzas e elaboración de
coreografías.
 Participación desinhibida en situacións de comunicación
corporal e de respecto ante as execucións
alleas.
 Valoración da expresión e da comunicación corporal
como importantes para a educación integral.
Bloque 4. Actividade física e saúde.
 Autonomía na hixiene corporal e adquisición de
hábitos posturais axeitados na vida cotiá e na actividade
física.
 Busca de información e análise crítica sobre
aspectos alimentarios (proteínas, carbohidratos, lípidos...)
para unha vida saudable.
 Recoñecemento dos efectos beneficiosos da actividade
física na saúde, identificación e rexeitamento
das prácticas pouco saudables.
 Incremento da condición física co obxectivo de
mellorar a saúde.
 Prevención de lesións na actividade física: quecemento,
dosificación do esforzo, recuperación/relaxación,
primeiros auxilios...
 Utilización correcta e respectuosa do contorno,
adoptando medidas de seguridade e de prevención de
accidentes na actividade física.
 Actitude favorable cara á actividade física con
relación á saúde.
Bloque 5. Xogos e deportes.
 Recoñecemento do xogo e do deporte como fenómenos
sociais e culturais: tipos de xogos e de actividades
deportivas.
 Aceptación e respecto cara ás normas, cara aos
regulamentos, cara ás estratexias e cara ás persoas
que participan no xogo, así como cara ao papel que
corresponda desempeñar.
 Realización de xogos e de actividades deportivas
de diversas modalidades e de dificultade crecente.
 Recompilación de información sobre xogos e
deportes populares, autóctonos e tradicionais de Galicia
e práctica destes.
 Utilización axeitada e valoración das estratexias
básicas do xogo: cooperación, oposición e cooperación/
oposición.
 Valoración do esforzo persoal e do colectivo nos
diferentes tipos de xogos e actividades deportivas á
marxe de preferencias e de prexuízos.
 Aprecio do xogo e do deporte como medio de desfrute,
de relación, de saúde e de ocupación do tempo
de lecer.
Criterios de avaliación.
Terceiro ciclo.
 Axustar as accións do corpo aos cambios nas condicións
da actividade, de maneira económica e eficaz,
incidindo nos mecanismos de percepción, de decisión
e de control motor.
Trátase de comprobar o axuste do alumnado ás condicións
e características específicas de cada situación
motriz, dado que é preciso escoller o patrón motor
axeitado en cada momento coa maior economía para
cumprir o obxectivo proposto (eficiencia), atendendo
aos mecanismos da aprendizaxe motora.
 Adaptar os desprazamentos, saltos e xiros a diferentes
contornos que poidan presentar incerteza,
sexan coñecidos ou descoñecidos.
Preténdense avaliar as habilidades básicas, buscando
adaptalas a condicións de execución cada vez máis
complexas, así como a outros medios: medio natural,
medio acuático... Valorarase a variedade de desprazamentos
(carreira, cuadrupedia, reptación, propulsión...),
de saltos (con ou sen carreira previa, cunha
perna, coas dúas...) e de xiros (nos eixos lonxitudinal,
transversal e antero-posterior).
 Lanzar, pasar e recibir pelotas ou outros móbiles
de maneira controlada nos xogos ou actividades
motrices e deportivas que o requiran, axustándose
axeitadamente á situación no terreo de xogo, ás distancias
e ás traxectorias.
Compróbase o dominio que ten o alumnado das
manipulacións e do manexo de obxectos e de móbiles
en situacións de xogo e interactuando co resto das
persoas participantes, tanto do equipo propio coma do
contrario. Avaliarase a coordinación no lanzamento
(adiantar a perna contraria ao brazo de lanzar); a adecuación
deste ás condicións variables de cada situación
motriz; a orientación do corpo en función da traxectoria,
da dirección e da velocidade do móbil e a
capacidade de anticipación.
 Incrementar globalmente a condición física, axustando
a súa actuación ao coñecemento das propias
posibilidades e limitacións corporais e de movemento.
Valórase se o alumnado amosa unha predisposición
de cara á mellora das súas capacidades físicas básicas.
Farase especial fincapé en comprobar a dosificación
do esforzo en función da propia capacidade,
adaptando o exercicio ás posibilidades e limitacións.
 Construír composicións grupais interaccionando
coas demais persoas, utilizando os recursos expresivos
do corpo e do movemento, dos materiais e dos
obxectos e atendendo a estímulos musicais, plásticos
ou verbais.
Avalíase se os nenos e as nenas son capaces de
expresar individualmente gran variedade de situacións,
de ideas, de emocións, de sentimentos, de estados
de ánimo, de mensaxes... por medio da linguaxe
corporal e apoiándose en varios aspectos e materiais.
Con este criterio valórase tamén a capacidade para
adecuarse a outras persoas e crear grupalmente un
pequeno «espectáculo». Teranse en conta a creatividade,
a soltura e a desinhibición.
 Identificar algunhas das relacións que se establecen
entre a práctica correcta e habitual da actividade
física e a mellora da saúde e da calidade de vida e
actuar de acordo con elas.
Quérese verificar se os alumnos e as alumnas son
conscientes da relación que existe entre a actividade
física practicada de forma coherente, axeitada e habitual
e a mellora da saúde e da calidade de vida. Comprobarase
a predisposición cara á realización de exercicio
físico, cara á adopción de posturas correctas,
cara á adquisición de hábitos de hixiene, cara á alimentación
e hidratación axeitadas, cara á adopción
de medidas de seguridade, cara ao rexeitamento de
prácticas pouco saudables (inxestión de substancias
nocivas, actividades físicas perigosas...) e cara á prevención
de accidentes ao realizar actividade física.
Valorarase o interese por buscar información variada
e en distintos medios, así como a capacidade de reflexión
crítica sobre as mensaxes que estes medios acheguen.
 Actuar coordinada e cooperativamente coas persoas
que compoñen o propio equipo para resolver
retos ou opoñerse ás do equipo contrario nun xogo ou
actividade deportiva colectiva, establecendo relacións
construtivas e equilibradas.
Preténdense avaliar as relacións e interaccións coas
demais persoas participantes nos xogos e deportes
realizados. Atenderase ás accións de cooperación e
de oposición (comunicación e contracomunicación
motriz) e á axeitada ocupación do terreo de xogo.
Terase en conta que as relacións entre as persoas participantes
dun e doutro equipo sexan respectuosas,
equilibradas e non discriminatorias.
 Identificar como valores fundamentais dos xogos e
das actividades deportivas o esforzo persoal e as relacións
co grupo, resolvendo de forma crítica as situacións
conflitivas que poidan xurdir.
Avalíase se as alumnas e os alumnos valoran o
esforzo nos xogos e nos deportes practicados, o xogo
limpo, as relacións coas demais persoas e a resolución
pacífica dos conflitos e das desavinzas xurdidas.
Prestaráselles atención á expresión de opinións, ao
diálogo, ao debate e á adopción de criterios propios,
así como á comprensión do punto de vista do resto das
persoas, máis ca aos resultados da propia actividade
(gañar ou perder).
 Coñecer, practicar e valorar xogos e deportes
populares tradicionais de Galicia, recompilando
información sobre eles e interesándose pola súa conservación.
Búscase comprobar que o alumnado recompile e
achegue información sobre xogos e xoguetes, deportes,
danzas ou bailes propios da nosa comunidade
autónoma, facendo para iso traballo de campo, utilizando
as TIC, a biblioteca da aula, a do centro, a
municipal ou calquera outro medio. Avaliarase a
práctica das ditas actividades e o interese pola súa
transmisión e conservación.

ANEXO III
Cadro de distribución horaria para a educación primaria
1º CICLO 2º CICLO 3º CICLO
1º
curso
2º
curso
3º
curso
4º
curso
5º
curso
6º
curso
Lingua castelá e literatura 4 4 4 4 4 3
Lingua galega e literatura 4 4 4 4 4 3
Lingua estranxeira 2 2 3 3 3 3
Educación artística 2 2 2 2 2 2
Educación física 2 2 2 2 2 2
Matemáticas 5 5 4 4 4 4
Coñecemento do medio
natural, social e cultural
5 4 5 4 5 4
Relixión 1 2 1 2 1 2
Educación para a cidadanía
e os dereitos humanos
- - - - - 2
TOTAIS 25 25 25 25 25 25

ANEXO IV
Proxecto lector de centro
Co fin de facilitar a consecución dos obxectivos que
a Lei orgánica de educación e a Comunidade Autónoma
de Galicia sinalan para as etapas de ensino obrigatorio,
os centros educativos deberán elaborar e
incluír nos seus proxectos educativos de centro, proxectos
lectores que integren todas as actuacións do
centro destinadas ao fomento da lectura e da escritura
e á adquisición das competencias básicas.
O proxecto lector de centro será un documento
deseñado para desenvolver a medio prazo en que, a
partir da análise do contexto en materia de lectura, se
articulen todas as intervencións que se van realizar no
centro en relación coa lectura, a escritura e as habilidades
informativas, coa participación do profesorado
das distintas áreas, materias e ciclos, incorporando a
biblioteca escolar e as bibliotecas de aula como
recursos fundamentais para a súa posta en marcha. O
proxecto lector de centro será a referencia para a elaboración
de programas ou plans anuais de lectura,
que se incluirán na programación xeral anual. O seu
deseño e posta en marcha son competencia de todo o
equipo docente e estarán coordinados preferentemente
pola persoa responsable da biblioteca escolar.
Para a consecución dos devanditos obxectivos, os
centros educativos deberán tomar decisións consensuadas
que permitan:
 A existencia dunha biblioteca escolar como centro
de recursos da información, da lectura e da aprendizaxe, dinamizadora da actividade educativa e da
vida cultural do centro.
 A integración das fontes informativas, en calquera
soporte (impreso ou electrónico) no tratamento dos
contidos curriculares.
 A formación de lectores e de lectoras competentes
e a creación e consolidación do hábito de lectura.
 O desenvolvemento de actitudes favorables á lectura
mediante a creación de ambientes lectores, entre
outras estratexias.
 O funcionamento da biblioteca escolar como factor
de compensación social.
Fundamentos.
O plan anual de lectura e o proxecto lector de centro
garantirán a paulatina capacitación do alumnado
nas competencias básicas que se pretenden, de cara á
súa formación como cidadáns activos e solidarios.
Con esta finalidade, empregaranse cun enfoque funcional
as distintas tecnoloxías da comunicación e da
información ao alcance do alumnado, para incidir en
aspectos específicos destes soportes e linguaxes de
cara a unha utilización eficaz, comprensiva e ética
deles.
A formación da lectura comprensiva exixe, pola súa
vez, un traballo progresivo e continuado. Traballarase
con todo tipo de textos: literarios, expositivos, xornalísticos,
publicitarios, gráficos; en soporte impreso ou
electrónico.
Incidirase na identificación da finalidade da lectura
e na forma de axustar a lectura ao obxectivo en
cada ocasión. Ensinaranse estratexias de comprensión
lectora.
O profesorado de todas e cada unha das áreas e
materias de todos os niveis educativos, incluirá nas
súas programacións as actividades previstas no proxecto
segundo a temporalización que nel se acorde,
determinando a dedicación real dun tempo mínimo
diario para a lectura e a inclusión de prácticas de
comprensión e fomento da lectura e da escritura.
Seguimento e avaliación.
Realizarase unha avaliación continuada dos avances
ou dificultades da posta en marcha do proxecto e
das súas concrecións nos plans anuais de lectura.
Para a avaliación de aspectos relacionados co hábito
lector teranse en conta non só os índices de lectura,
senón tamén a capacidade do alumnado para
avanzar na súa competencia literaria e ser quen de se
enfrontar a textos cada vez máis complexos, así como
a súa actitude diante da lectura como medio para a
aprendizaxe, fonte de pracer e recurso para o desenvolvemento
persoal.

ANEXO V
Plan de introdución das tecnoloxías da información e
da comunicación
Enmarcada nas accións que se dispoñen na Lei
orgánica de educación, e coa finalidade de que as tecnoloxías
da información e a comunicación se incorporen
como un recurso máis aos procesos de ensinoaprendizaxe,
cada centro educativo deberá elaborar e
incluír no proxecto educativo de centro, un plan de
introdución das tecnoloxías da información e da
comunicación que implique un cambio metodolóxico
e unha adaptación á realidade para o mellor aproveitamento
das posibilidades que as TIC ofertan.
A aplicación das TIC ao traballo da aula convértese
nunha peza clave na educación e formación das novas
xeracións. A súa importancia social e o lugar preferente
que ocupan xa na vida dos nenos e das nenas,
fai que deban estar presentes nos centros educativos,
de modo que aqueles adquiran os coñecementos e
habilidades necesarias para abordar con garantía de
éxito a súa utilización nos contornos de aprendizaxe,
familiares e de lecer.
Trátase de que o alumnado, ao rematar a escolarización
obrigatoria, acade unha competencia dixital.
Esta competencia consiste en dispoñer de habilidades
para buscar, obter, procesar e comunicar información,
para transformala en coñecemento. Incorpora
diferentes habilidades, que van desde o acceso á
información ata a súa transmisión en distintos soportes
unha vez tratada, incluíndo a utilización das TIC
como elemento esencial para informarse, aprender e
comunicarse.
Para que isto se poida poñer en práctica con garantía
de éxito e de coherencia, resulta necesaria a creación
dun plan de introdución das tecnoloxías da información
e da comunicación no centro e na aula coa
participación activa de todo o equipo docente, que
unha vez aprobado, se incorporará á programación
xeral anual de centro, e a súa avaliación, á súamemoria.
Cada proxecto será único atendendo ás características
e ás posibilidades que se poden acadar tendo
en conta a situación xeográfica, o tipo de alumnado, a
formación do profesorado e as infraestruturas dispoñibles.
Deseñaranse unhas pautas para realizar un seguimento
e avaliación do plan, polo menos trimestral,
polas persoas coordinadoras de ciclo e -en caso de
existir- pola persoa coordinadora do plan, que determinarán,
se é o caso, aspectos de mellora.
Como marco para a elaboración deste plan de traballo,
xúntanse as características que se deben ter en
conta para a súa elaboración:
 Estudo inicial do centro referido ás características
de toda a súa comunidade educativa. Poden recollerse
aquí as iniciativas xa realizadas neste campo e
mais as expectativas e os intereses de cara ao futuro.
 Obxectivos que, a curto e longo prazo, se pretenden
alcanzar, así como a metodoloxía e actividades
concretas que se aplicarán para acadalos. Deberán
incluírse iniciativas pedagóxicas innovadoras e cambios
metodolóxicos que redunden nun mellor aproveitamento
das TIC nas aulas.
 Estratexias de coordinación do profesorado das
distintas áreas e niveis educativos.
 Utilización e aproveitamento dos recursos existentes
no centro en beneficio do proxecto.
 Organización dos espazos do centro.
 Fomento dos valores democráticos, tratamento da
diversidade, atención ao alumnado con necesidade
específica de apoio educativo e medidas para promover
o acceso ás TIC en condicións de igualdade por
parte de persoas dos dous sexos e de diferentes condicións
sociais.
 Uso da biblioteca escolar como centro de recursos
multimedia para a obtención de información e para a
aprendizaxe.
 Plan de avaliación anual tendente a detectar os
obxectivos acadados e os incumpridos, así como as
estratexias que deberán adoptarse para alcanzar os
non conseguidos.
 Detección de necesidades formativas do profesorado.
Elaboración dun plan de formación interno que
permita difundir boas prácticas e aproveitar ideas e
coñecementos dos compañeiros e compañeiras docentes.
 Medidas para difundir o proxecto entre o alumnado,
as familias e a comunidade educativa en xeral, de
maneira que se fomente a súa participación nel.
Cada plan deberá recoller ademais os seguintes
obxectivos xerais:
 Fomentar a páxina web do centro como espazo de comunicación e de colaboración con toda a comunidade educativa.
 Coordinar a acción do profesorado de distintas áreas e materias en relación ao traballo coas TIC.
 Facilitar o acceso a esta ferramenta por parte do alumnado con necesidades especiais de apoio educativo e nas tarefas de apoio e reforzo de aprendizaxes.
 Impulsar a comunicación con outros centros e localidades, para coñecer e transmitir valores sociais e de respecto doutros costumes e outras formas de vida.
 Potenciar a capacidade de razoamento do alumnado, a súa motivación e o seu afán de coñecemento.
 Fornecer ao alumnado estratexias para obter e xestionar a información conseguida mediante o uso das TIC.
 Utilizar programas e contornos que faciliten a consecución dos obxectivos propostos nas diferentes áreas do currículo.
 Utilizar o ordenador como medio de creación, de integración, de cooperación e de expresión das propias ideas.
 Potenciar a comunicación cos seus iguais.
 Mellorar a proposta pedagóxica do profesorado e a súa práctica docente ao aproveitar as posibilidades que ofrecen as TIC.
 Empregar as TIC para o traballo cotián e nas actividades de aula: programacións, proxectos, explicacións, actividades...
 Consultar e obter información a través das TIC, tanto para temas profesionais como para experiencias interesantes para a súa actividade docente.
 Intercambiar experiencias, coñecementos, iniciativas...
en diversas redes de colaboración como a internet.
 Lograr a integración das TIC como medio dinámico de comunicación, de maneira que se constitúan nun elemento común de información e de contacto con todos os axentes do proceso educativo, facilitando
a conexión entre eles.
 A través das asociacións de nais e de pais dos centros, poñer en marcha mecanismos para aproveitar a infraestrutura tecnolóxica e favorecer a adquisición por parte de nais e pais dos coñecementos necesarios para un uso proveitoso das TIC.
Favorecer a superación das limitacións de acceso ás TIC derivadas das desigualdades sociais.
</div>

Diario Oficial de Galicia
2007