امیر خسرو دهلوی (انتخاب از غزلیات)
بس که خوشدل با غم شبهای در خویش را
 گم شدم در سر آن کوی مجویید مرا
 خبرت هست ؟ که از خویش خبر نیست مرا
 قدری بخند و ازرخ قمری نمای ما را!
 جان برلب است عاشق بخت آزمای را
 شفاعت آمدم ای دوست دیده‌ی خود را
 بهار پرده بر انداخت روی نیکو را
 ای صبا بوسه زن ز من در او را
 ای باد برقع برفگن آن روی آتش‌ناک را
 آورده‌ام شفیع دل زار خویش را
 بس بود این که سوی خود راه دهی نسیم را
 بشگفت گل در بوستان آن غنچه‌ی خندان کجا؟
 برو ای باد و پیش دیگران ده جلوه بستان را
 برقع برافگن ای پری حسن بلاانگیز را
 بسی شب با مهی بودم کجا شد آن همه شبها
 چو در چمن روی از خنده لب مبند آنجا
 جانا به پرسش یاد کن رو زی من گم بوده را
 چه اقبالست این یارب که دولت داده‌ای ما را
 دیوانه میکنی دل و جان خراب را
 دلم در عاشقی آواره شد آواره تر بادا
 رفت آنکه چشم راحت خوش می‌غنود ما را
 سیم خیال تو بس با قمر چکار مرا؟
 گر چه بربود عقل و دین مرا
 سری دارم که سامان نیست او را
 گذشت آرزو از حد بپای بوس تو ما را
 من به هوس همی خورم ناوک سینه دوز را
 من و پیچاک زلف آن بت و بیداری شبها
 یارب که داد آینه آن بت پرست را
 وقتی اندر سر کویی گذری بود مرا
 که ره نمود ندانم قبای تنگ ترا
 روز عید ست به من ده می نابی چو گلاب
 امشب شب من نور ز مهتاب دگر داشت
 تقدیر که یک چند مرا از تو جدا داشت
 بی شاهد رعنا به تماشا نتوان رفت
 ما را چه غم امروز که معشوقه به کام است
 نسیما آن گل شبگیر چون است؟
 بیا کز رفتنت جانم خراب است
 مرا داغ تو بر جان یادگار است
 آنجاست دل من و هم آنجاست
 چون بگیتی هر چه می‌آید روان خواهد گذشت
 با غمش خو کردم امشب گرچه در زاری گذشت
 گر چه خفتن خوش بود با یار در شبهای وصل
 سرو بستان ملاحت قامت رعنای تست
 شربت و صلت نجویم کار من خون خوردنست
 هر مژه از غمزه‌ی خون ریز تو ناوک زنی است
 جعد مرغولت که در هربند او صد حلقه است
 عاشق سوخته دل زنده به جان دگر است
 در شب هجر که از روز قیامت بتر است
 برگ زیرآمد و برگ گل و گلزار برفت
 کشته‌ی تیغ جفایت دل درویش من است
 هر کس آنجا که می و شاهد و گلشن آنجاست
 هر کرا کن مکن و هوش و خرد در کار است
 ستمی کز تو کشد مرد ستم نتوان گفت
 سرآن قامت چون سرو روان خواهم گشت
 خبری ده به من ای باد که جانان چون است؟
 نه مرا خواب به چشم و نه مرا دل دردست
 صفتی است آب حیوان ز دهان نو شخندت
 ای نسیم صبح‌دم یارم کجاست؟
 نرگس مست تو خواب آلودست
 عمر به پایان رسید در هوس روی دوست
 در چمن جان من سرو خرامان یکی است
 درد دلم را طبیب چاره ندانست
 بیدار شو دلا که جهان جای خواب نیست
 ای دل غمین مباش که جانان رسیدنی است
 مهی گذشت که آن مه به سوی ما نگذشت
 بیا بیا که مرا طاقت جدایی نیست
 شاخ گل از نسیم جلوه گر است
 شوق توأم باز گریبان گرفت
 آنکه دلم شیفته‌ی روی اوست
 باغمت شادی جهان هوس است
 این جفا کاریت نو به نو است
 تن پاکت که زیر پیرهن است
 روی نیکوی تو ز مه کم نیست
 سرو را با قد تو هستی نیست
 تر کن من دی سخن به ره می گفت
 گل ز رخساره‌ی تو بی آبست
 دل من به جانانی آویختست
 ندانم تا چه بادست این که ازگلزار می‌آید؟
 زمستان می رود ایام شادی پیش می‌آید
 که می آید چنین یارب مگر مه بر زمین آمد
 سخن می گفتم از لبهایش در کام زبان گم شد
 ز هجرش بس که در خود گم شدم آگاهیم نبود
 هنوزت ناز گرد چشم خواب آلود می‌گردد
 دلم برون شد از غمت غمت زدل برون نشد
 دل بازبهوش آمد جانان که می‌آید؟
 یک دل به سر کوی تو آباد نیابند
 گر خاک وجودم زپس مرگ ببیزند
 باد آمد و بویی ز نگارم نرسانید
 باد آمد و زان سرو خرامان خبرآورد
 ای زلف تو دام دل دانا و خردمند
 جان تشنگی از شربت عناب تو دارد
 دل نیست که در روی غم دلدار نگنجد
 برفت آن دل که با صبر آشنا بود
 لب از تو وز شکر پیمانه‌یی چند
 ز اهل عقل نپسندد خردمند
 دیت از خوبرویان جست باید
 وفا در نیکوان چندان نباشد
 فلک با کس دل یکتا ندارد
 صبا آمد ولی دل باز نامد
 نگارا از من مسکین چه خیزد
 از یاد تو دل جدا نخواهد شد
 یاری دل ما به رایگان برد
 با یار ز من خبر بگویید
 هنگام گلست باده باید
 بیداد غم از دلم بگوید
 شمشیر کین باز آن صنم برقصه دلها می کشد
 ناز کم کن که نکویی به کسی دیر نماند
 از کجا مست آمدی ای مه که غارت شد نماز
 باز گل می آید دل در بلا خواهد فتاد
 شهسوارانی که فتح قلعه‌ی دین کرده‌اند
 ژاله از نرگس فرو بارید و گل را آب داد
 گر کنی یاری و گر آزار بر من بگذرد
 خبرم شدست کامشب سر یار خواهی آمد
 بت نو رسیده‌ی من هوس شکار دارد
 در کین گشاد چشمت به خیال خود بگو تا
 دل من ز زلف و رویت شد اسیر و چون نگردد
 دل‌بران مهرنمایند و وفا نیز کنند
 گوش من از پی نام تو به هر کوی بماند
 ای که عمر از پی‌سودای تو دادیم بباد
 گر سر زلف تو از باد پریشان نشود
 کار حسن تو رسیدست به جایی که سزد
 لب لعلت به لطافت گرو از جان ببرد
 آمدی باز و به نظاره برون آمد دل
 دانم ای دوست که در خانه شرابت باشد
 ترک عاشق کش من ترک جفا خوش باشد
 سرو در باغ اگر هم‌چو تو موزون خیزد
 آن کسان کز بر آن روی بدم می گویند
 باد بازآمد و بوی گل وریحان آورد
 باز بوی گل مرا دیوانه کرد
 عاقبت را بر زمین گردی نماند
 لعل شیرینی چو خندان می‌شود
 من نشنیدم که خط برآب نویسند
 درشهر فتنه‌یی شد می‌دانم از که باشد
 آنانکه عاشقان ترا طعنه می‌زنند
 خوبان گمان مبرکه زاولاد آدمند
 ای همرهان که اگه از آن رفته‌ی منید
 دل در هوایت ای بت عیار جان دهد
 دل باز سوی آن بت خو چه می‌دود
 عمری در آرزوی تو رفتست و می‌رود
 بازآن سوار مست به نخجیر می‌رود
 ترکی و خوب روی کسی کاینچنین بود
 مهمی گذشت که چشمم خبر زخواب ندارد
 گل و شکوفه همه هست و یار نیست چه سود
 مبصران که مزاج جهان شناخته‌اند
 نرگست مست رسید و به هوش خویش نبود
 بهار بی رخ گلرنگ و چه کار آید
 بتم چو روی سوی خانه‌ی کتاب آرد
 خطی که بر سمن آن گل عذار بنویسد
 کسی که دل زخم زلف او برون آرد
 شب ! وفتاد و غمت باز کار خواهد کرد
 جماعتی که ز هم صحبتان جدا باشند
 جوان و پیر که در بند مال و فرزندند
 چوکارهای جهانست جمله بی بنیاد
 دل ز تو بی‌غم نتوانیم کرد
 ای لعل لبت چو بر شکر شیر
 ای شمع رخ تو مطلع نور
 خوش بود باده‌ی گلرنگ در ایام بهار
 ای باد صبح‌دم خبر آشنا بیار
 تن پیر گشت و آرزوی دل جوان هنوز
 دل ز تن بردی و درجانی هنوز
 مست من چون باده نوشی جرعه برمن بریز
 تعالی‌الله چه دولت داشتم دوش
 مرا کاریست مشکل با دلی خویش
 دزدانه در آمد از درم دوش
 سالها خون خورده‌ام ازبخت بی سامان خویش
 گر مرا با بخت کاری نیست گو هرگز مباش
 نام سرچشمه‌ی حیوان چه بری با دهنش
 آن سخن گفتن تو هست هنوزم در گوش
 آنکه از جان دو ستر میدارمش
 دل من رفت نتوان یافت بازش
 چندین شبم گذشت به کنج خراب خویش
 ابری خوشست و وقت خوش است و هوای خوش
 گر ای نسیم ترا ره دهند درحرمش
 ستمگری که دلم شاد نیست جز به غمش
 قبا و پیرهن او که می‌رسد به تنش
 کرشمه‌های سر زلف در بنا گوشش
 رفت دل نیست روشنم حالش
 دی می‌گذشت و سوی او دلها روان ازهر طرف
 رسید دوش ندایی از ین بلند رواق
 نگارا صحبت از اغیار بگسل
 سرو منی و ازدل بستان خودت خوانم
 ای گل صفت حسنت بر وجه حسن گویم
 دردیده چه کار آید این اشک چو بارانم
 تا سوختن عشق ز پروانه به دیدم
 صافی مده ای دوست که مادرد کشانیم
 عاشق شدم و محرم اینکار ندارم
 گمراه شدم ره سوی جانان ز که پرسم؟
 یارب غم آن سرو خرامان به که گویم ؟
 ببستی چشم من ز افسون زبان هم
 مرا دل ده که من سنگی ندارم
 ترا جان گفتم ای دلبر تو دانی
 شبی در کوی آن مه روی رفتم
 دل بی‌عشق را من دل نگویم
 ز عشقت بی‌قرارم با که گویم
 نمی‌داند مه نامهربانم
 امشب سوی دوست راه گیریم
 شب من سیه شد از غم مه من کجات جویم
 ذوق خرد نجویم کز غمکشان عشقم
 نی پای آنکه از سر کویت سفر کنم
 شبها که گرد کوی تو گردم به یک قدم
 گر خود سخن ز زهره و از ماد بشنوم
 ذوق خرد نجویم کز غمکشان عشقم
 نی پای آنکه از سرکویت سفر کنم
 شبها که گرد کوی تو گردم به یکقدم
 گر خود سخن ززهره و از ما بشنوم
 رخی که برکف پای تو سیم تن مالم
 روا مدار که از دیدنت شوم محروم
 ما درین شهر پای بند توایم
 هر شب از شوق جامه پاره کنم
 دوش می‌رفت وآه می‌کردم
 دل به زلفت سپر دم رفتم
 من آن ترک طناز را می شناسم
 چو نام تو در نامه‌یی دیده‌ام
 وصیت میکنم گر بشنود ابرو کمان من
 با چون تو مهی یک شب گر خواب توان کردن
 ما نا که بگشاید دلم بندی ز گیسو باز کن
 با لای تست این پیش من یا سرو بستانیست این
 گر چه ز خوی نازکت سوخته گشت جان من
 تنگ نبات چون بود؟ لب بگشا که همچنین
 جان من از بی‌دلان آخر گهی یادی بکن
 ای دل ز وعده‌ی کنج آن شوخ یاد کن
 ای دل علم به ملک قناعت بلند کن
 امروز باز شکل دگر گشت یار من
 باز آمد آنکه سوخته‌ی اوست ؟ جان من
 ای بوده در قفای تو دایم دعای من
 روی ای صبا و سلامم به دلنواز رسان
 آخر نگاهی بر حال ما کن
 سبزه همان وگل و صحرا همان
 دل شکیبا نمی‌توان کردن
 آن کیست که می آید صد لشکر دل با او
 از دوری خود جانا حال دل من بشنو
 گر نه کمند بلاست بر دل عشاق تو
 عاشق و دیوانه‌ام سلسله یار کو
 ای رفته و ترک من بد نام گرفته
 ای آرزوی دل شکسته
 سروی چنین یا سوسنی یا از گل تر خرمنی
 خنده را سوختن جان من آموخته‌ای
 آتش اندر آب هرگز دیده‌ای
 سر در خمار شب به کنار که بوده‌ای ؟
 مشک براطراف مه آورده‌ای
 ای فراق تو یار دیرینه
 بیکار دلی باشد کو را نبود دردی
 ای چهره‌ی زیبای تو رشک بتان آذری
 بهر گشاد عالمی بگشا ز زلف خود خمی
 نفسی که با نگاری گذرد به شادمانی
 نو بهار است و گل و موسم عید ای ساقی
 آمد بهار و سرو برآراست قامتی
 تو می روی و به نظاره‌ی تو چشم جهانی
 بت من بت پرست را چه زنی
 چو کار جهان نیست جز بی‌وفایی
 ای بر سر خوبان جهان سر چشمت
 خشخاش که آرایش حلواش کنند
 ای باد که از کوی وفا می‌آیی
 عشق آمد و گرد فتنه بر جایم ریخت
 دی دلبر من که سر فرازی می‌کرد
 تا کی به زبان طاعت و اندر دل جام
 ایزد که به زلفت شکن و تاب نهاد
 آن لاله و گل که بوستان ساخت همه
 ای صوفی سیمی به صفائی نرسی
 بی معرفی سخن مسلسل چکنم
 ای زندگانی بخش من ، لعل شکر گفتار تو
 برگ ریز آمد و برگ گل و گلزار برفت
 تیغ بر گیر تاز سر برهم
 به باغ سایه‌ی بیدست و آب در سایه
 خرم آن لحظه که مشتاق به یاری برسد
 مهر بگشای لعل میگون را
 آرام جانم میرود، جان را صبوری چون بود
 سخت دشوار ست تنها ماندن از دلدار خویش
 نامه تمام گشت ، به جانان که می‌برد؟

غزلیات امیر خسرو دهلوی