صائب تبریزی (غزلیات)
یا رب از دل مشرق نور هدایت کن مرا
 آنچنان کز رفتن گل خار می‌ماند به جا
 بی قدر ساخت خود را، نخوت فزود ما را
 نداد عشق گریبان به دست کس ما را
 اگر به بندگی ارشاد می‌کنیم ترا
 یک بار بی خبر به شبستان من درآ
 دانسته‌ام غرور خریدار خویش را
 نیستم بلبل که بر گلشن نظر باشد مرا
 سودا به کوه و دشت صلا می‌دهد مرا
 گر قابل ملال نیم، شاد کن مرا
 ساقی از رطل گرانسنگی سبکدل کن مرا
 دل ز هر نقش گشته ساده مرا
 نه دل ز عالم پر وحشت آرمیده مرا
 طاقت کجاست روی عرقناک دیده را؟
 چو دیگران نه به ظاهر بود عبادت ما
 هر که دولت یافت، شست از لوح خاطر نام ما
 عمری است حلقه‌ی در میخانه‌ایم ما
 یاد رخسار ترا در دل نهان داریم ما
 خجلت ز عشق پاک گهر می‌بریم ما
 خار در پیراهن فرزانه می‌ریزیم ما
 چشم مست یار شد مخمور و مدهوشیم ما
 دایم ز خود سفر چو شرر می‌کنیم ما
 ای دفتر حسن ترا، فهرست خط و خالها
 هوا چکیده‌ی نورست در شب مهتاب
 عرق‌فشانی آن گلعذار را دریاب
 درون گنبد گردون فتنه بار مخسب
 حضور دل نبود با عبادتی که مراست
 از زمین اوج گرفته است غباری که مراست
 دیوانه‌ی خموش به عاقل برابرست
 با کمال احتیاج، از خلق استغنا خوش است
 به غم نشاط من خاکسار نزدیک است
 دیدن روی تو ظلم است و ندیدن مشکل است
 مرگ سبکروان طلب، آرمیدن است
 باد بهار مرهم دلهای خسته است
 از جوانی داغها بر سینه‌ی ما مانده است
 مهربانی از میان خلق دامن چیده است
 زان خرمن گل حاصل ما دامن چیده است
 موج شراب و موجه‌ی آب بقا یکی است
 روی کار دیگران و پشت کار من یکی است
 آب خضر و می شبانه یکی است
 مدتی شد کز حدیث اهل دل گوشم تهی است
 چون سرو بغیر از کف افسوس، برم نیست
 مبند دل به حیاتی که جاودانی نیست
 بار غم از دلم می گلرنگ برنداشت
 کنون که از کمر کوه، موج لاله گذشت
 از سر خرده‌ی جان سخت دلیرانه گذشت
 تابه فکر خود فتادم، روزگار از دست رفت
 دنبال دل کمند نگاه کسی مباد
 هر ذره ازو در سر، سودای دگر دارد
 خوش آن که از دو جهان گوشه‌ی غمی دارد
 آزاده‌ی ما برگ سفر هیچ ندارد
 جویای تو با کعبه‌ی گل کار ندارد
 از فسون عالم اسباب خوابم می‌برد
 مکتوب من به خدمت جانان که می‌برد؟
 تا به کی درخواب سنگین روزگارم بگذرد
 چاره‌ی دل عقل پر تدبیر نتوانست کرد
 دل را به زلف پرچین، تسخیر می‌توان کرد
 نه پشت پای بر اندیشه می‌توانم زد
 جذبه‌ی شوق اگر از جانب کنعان نرسد
 گردنکشی به سرو سرافراز می‌رسد
 هر ساغری به آن لب خندان نمی‌رسد
 شوق می از بهار گل‌اندام تازه شد
 زان سفله حذر کن که توانگر شده باشد
 به زیر چرخ دل شادمان نمی‌باشد
 از جلوه‌ی تو برگ ز پیوند بگسلد
 آبها آیینه‌ی سرو خرامان تواند
 نه آسمان سبوکش میخانه‌ی تواند
 دل را کجا به زلف رسا می‌توان رساند؟
 هر که در زنجیر آن مشکین سلاسل ماند، ماند
 طی شد زمان پیری و دل داغدار ماند
 نه گل، نه لاله درین خارزار می‌ماند
 فلک به آبله‌ی خار دیده می‌ماند
 سبکروان به زمینی که پا گذاشته‌اند
 این غافلان که جود فراموش کرده‌اند
 دل را نگاه گرم تو دیوانه می‌کند
 دیده‌ی ما سیر چشمان، شان دنیا بشکند
 از پختگی است گر نشد آواز ما بلند
 کو جنون تا خاک بازیگاه طفلانم کنند؟
 نیستم غمگین که خالی چون کدویم می‌کنند
 هر چه دیدیم درین باغ، ندیدن به بود
 می‌کند یادش دل بیتاب و از خود می‌رود
 دل از مشاهده‌ی لاله‌زار نگشاید
 پیرانه‌سر همای سعادت به من رسید
 خواری از اغیار بهر یار می‌باید کشید
 چون صراحی رخت در میخانه می‌باید کشید
 من نمی‌آیم به هوش از پند، بیهوشم گذار
 سینه‌ای چاک نکردیم درین فصل بهار
 شرح دشت دلگشای عشق را از ما مپرس
 صد گل به باد رفت و گلابی ندید کس
 ز خار زار تعلق کشیده دامان باش
 پیش از خزان به خاک فشاندم بهار خویش
 از هر صدا نبازم، چون کوه‌ی لنگر خویش
 سیراب در محیط شدم ز آبروی خویش
 در کشاکش از زبان آتشین بودم چو شمع
 تا چند گرد کعبه بگردم به بوی دل؟
 رفتی و در رکاب تو رفت آبروی گل
 روزگاری شد ز چشم اعتبار افتاده‌ام
 در نمود نقشها بی‌اختیار افتاده‌ام
 از جنون این عالم بیگانه را گم کرده‌ام
 ماه مصرم، در حجاب چاه کنعان مانده‌ام
 شهری عشقم، چو مجنون در بیابان نیستم
 از سر کوی تو گر عزم سفر می‌داشتم
 نه آن جنسم که در قحط خریدار از بها افتم
 ترک سر کردم، ز جیب آسمان سر بر زدم
 دست در دامن رنگین بهاری نزدم
 مکش ز حسرت تیغ خودم که تاب ندارم
 نه چون بید از تهیدستی درین گلزار می‌لرزم
 ز خال عنبرین افزون ز زلف یار می‌ترسم
 از روی نرم، سرزنش خار می‌کشم
 با تجرد چون مسیح آزار سوزن می‌کشم
 به دامن می‌دود اشکم، گریبان می‌درد هوشم
 دو عالم شد ز یاد آن سمن سیما فراموشم
 بیخود ز نوای دل دیوانه‌ی خویشم
 سیه مست جنونم، وادی و منزل نمی‌دانم
 به تنگ همچو شرر از بقای خویشتنم
 می‌کنم دل خرج، تا سیمین بری پیدا کنم
 چه بود هستی فانی که نثار تو کنم؟
 دلم ز پاس نفس تار می‌شود، چه کنم
 ما از امیدها همه یکجا گذشته‌ایم
 ما هوش خود با باده‌ی گلرنگ داده‌ایم
 ما نقش دلپذیر ورق‌های ساده‌ایم
 ما درین وحشت سرا آتش عنان افتاده‌ایم
 ما نقل باده را ز لب جام کرده‌ایم
 ما گل به دست خود ز نهالی نچیده‌ایم
 ما رخت خود به گوشه‌ی عزلت کشیده‌ایم
 ما گر چه در بلندی فطرت یگانه‌ایم
 ازباد دستی خود، ما میکشان خرابیم
 ما ز غفلت رهزنان را کاروان پنداشتیم
 ما اختیار خویش به صهبا گذاشتیم
 ما خنده را به مردم بی‌غم گذاشتیم
 از یار ز ناسازی اغیار گذشتیم
 خاکی به لب گور فشاندیم و گذشتیم
 ما دستخوش سبحه و زنار نگشتیم
 جز غبار از سفر خاک چه حاصل کردیم؟
 صبح در خواب عدم بود که بیدار شدیم
 گر چه از وعده‌ی احسان فلک پیر شدیم
 ما تازه روی چون صدف از دانه‌ی خودیم
 ما در شکست گوهر یکدانه‌ی خودیم
 چندان که چو خورشید به آفاق دویدیم
 چشم امید به مژگان‌تر خود داریم
 ما گرانی از دل صحرای امکان می‌بریم
 ما درد را به ذوق می ناب می‌کشیم
 ما چو صبح از راست گفتاری علم در عالمیم
 گردباد دامن صحرای بی‌سامانیم
 اشک است، درین مزرعه، تخمی که فشانیم
 بده می که بر قلب گردون زنیم!
 ما کنج دل به روضه‌ی رضوان نمی‌دهیم
 تا از خودی خود نبریدند عزیزان
 موج دریا را نباشد اختیار خویشتن
 توبه از می به چه تدبیر توانم کردن؟
 بوی گل و نسیم صبا می‌توان شدن
 مکن منع تماشایی ز دیدن
 خدایا قطره‌ام را شورش دریا کرامت کن
 ساقی دمید صبح، علاج خمار کن
 با حلقه‌ی ارادت ساغر به گوش کن
 ای دل از پست و بلند روزگار اندیشه کن
 ز بی‌عشقی بهار زندگی دامن کشید از من
 عاشق سلسله‌ی زلف گرهگیرم من
 زمین به لرزه درآید ز دل تپیدن من
 عقل سالم ز می ناب نیاید بیرون
 ز گل فزود مرا خارخار خنده‌ی تو
 زبان چو پسته شود سبز در دهن بی‌تو
 عقده‌ای نگشود آزادی ز کارم همچو سرو
 به ساغر نقل کرد از خم، شراب آهسته آهسته
 یارب از عرفان مرا پیمانه‌ای سرشار ده
 صبح شد برخیز مطرب گوشمال ساز ده
 یارب آشفتگی زلف به دستارش ده
 بهار گشت، ز خود عارفانه بیرون آی
 در کدامین چمن ای سرو به بار آمده‌ای؟
 دلربایانه دگر بر سر ناز آمده‌ای
 ای جهانی محو رویت، محو سیمای که‌ای؟
 ای شمع طور از آتش حسنت زبانه‌ای
 گر درد طلب رهبر این قافله بودی
 یک روز گل از یاسمن نچیدی
 سوختی در عرق شرم و حیا ای ساقی
 حجاب جسم را از پیش جان بردار ای ساقی
 به شکر این که داری دست بر میخانه ای ساقی
 چشم خونبارست ابر نوبهار زندگی
 زهی رویت بهار زندگانی
 دایم ستیزه با دل افگار می‌کنی

غرلیات صائب تبریزی