سنایی غزنوی (غزلیات)
احسنت و زه ای نگار زیبا
 جمالت کرد جانا هست ما را
 بنده‌ی یک دل منم بند قبای ترا
 باز بر عاشق فروش آن سوسن آزاد را
 باز تابی در ده آن زلفین عالم سوز را
 می ده ای ساقی که می به درد عشق آمیز را
 جاودان خدمت کنند آن چشم سحر آمیز را
 انعم‌الله صباح ای پسرا
 ساقیا می ده که جز می نشکند پرهیز را
 در ده پسرا می مروق را
 چند رنجانی نگارا این دل مشتاق را
 مرد بی حاصل نیابد یار با تحصیل را
 ساقیا دل شد پر از تیمار پر کن جام را
 ساقیا دانی که مخموریم در ده جام را
 من کیم کاندیشه‌ی تو هم نفس باشد مرا
 نیست بی دیدار تو در دل شکیبایی مرا
 ای به بر کرده بی وفایی را
 مرحبا مرحبا برای هلالا
 ای همه خوبی در آغوش شما
 ای ز عشقت روح را آزارها
 ای از بنفشه ساخته بر گل مثالها
 ما باز دگر باره برستیم ز غمها
 فریاد از آن دو چشمک جادوی دلفریب
 از آن می خوردن عشقست دایم کار من هر شب
 ای لعبت صافی صفات ای خوشتر از آب حیات
 دوش مرا عشق تو از جامه برانگیخت
 این رنگ نگر که زلفش آمیخت
 تا نقش خیال دوست با ماست
 از عشق روی دوست حدیثی به دست ماست
 ای مسلمانان مرا در عشق آب بت غیر تست
 ماهرویا در جهان آوازه‌ی تست
 تا گل لعل روی بنمودست
 این چه جمالست و ناز کز تو در ایام تست
 تا هلاک عاشقان از طره‌ی شبرنگ تست
 ماه شب گمرهان عارض زیبای تست
 بر دوزخ هم کفر و هم ایمان تراست
 تا بدیدم بتکده بی بت دلم آتشکدست
 ای صنم در دلبری هم دست و هم دستان تراست
 هر زمان از عشق جانانم وفایی دیگرست
 راه عشق از روی عقل از بهر آن بس مشکلست
 ای پر در گوش من ز چنگت
 توبه‌ی من جزع و لعل و زلف و رخسارت شکست
 زان چشم پر از خمار سرمست
 دوست چنان باید کان منست
 تا خیال آن بت قصاب در چشم منست
 ای جان جهان کبر تو هر روز فزونست
 ای پیک عاشقان گذری کن به بام دوست
 دارم سر خاک پایت ای دوست
 روی تو ای دلفروز گر نه چو ماهست
 گر تو پنداری که جز تو غمگسارم نیست هست
 گر تو پنداری ترا لطف خدایی نیست هست
 کار تو پیوسته آزارست گویی نیست هست
 ای ساقی می بیار پیوست
 سبب عاشقان نه نیکوییست
 نرگسین چشما به گرد نرگس تو تیر چیست
 ماه رویا گرد آن رخ زلف چون زنجیر چیست
 عشق بازیچه و حکایت نیست
 ای پسر عشق را شکایت نیست
 هر کرا درد بی نهایت نیست
 چون درد عاشقی به جهان هیچ درد نیست
 معشوقه از آن ظریفتر نیست
 جام می پر کن که بی جام میم انجام نیست
 جانا بجز از عشق تو دیگر هوسم نیست
 عشق رخ تو بابت هر مختصری نیست
 کار دل باز ای نگارینا ز بازی در گذشت
 سرگران از چشم دلبر دوش چون بر ما گذشت
 زینهاد این یادگار از دست رفت
 عشق ازین معشوقگان بی وفا دل بر گرفت
 هر آن روزی که باشم در خرابات
 تا سوی خرابات شد آن شاه خرابات
 چه خواهی کرد قرایی و طامات
 نخواهم من طریق و راه طامات
 گل به باغ آمده تقصیر چراست
 ای مستان خیزید که هنگام صبوحست
 رازی ز ازل در دل عشاق نهانست
 راه فقرست ای برادر فاقه در وی رفتنست
 دوش رفتم به سر کوی به نظاره‌ی دوست
 اندر دل من عشق تو نور یقینست
 شور در شهر فگند آن بت زنارپرست
 در کوی ما که مسکن خوبان سعتریست
 ای سنایی خواجگی در عشق جانان شرط نیست
 هر که در راه عشق صادق نیست
 ساقیا می ده که جز می عشق را پدرام نیست
 در دل آن را که روشنایی نیست
 دان و آگه باش اگر شرطی نباشد با منت
 نگارینا دلم بردی خدایم بر تو داور باد
 معشوق به سامان شد تا باد چنین باد
 دوش یارم به بر خویش مرا بار نداد
 روزی دل من مرا نشان داد
 تا نگار من ز محفل پای در محمل نهاد
 این نه زلفست آنکه او بر عارض رخشان نهاد
 تا کی کنم از طره‌ی تو فریاد
 ایام چو من عاشق جانباز نیابد
 مرا عشق نگارینم چو آتش در جگر بندد
 کسی کاندر تو دل بندد همی بر خویشتن خندد
 آنکس که ز عاشقی خبر دارد
 دلم با عشق آن بت کار دارد
 آنرا که خدا از قلم لطف نگارد
 با من بت من تیغ جفا آخته دارد
 نور رخ تو قمر ندارد
 آنی که چو تو گردش ایام ندارد
 تا لب تو آنچه بهتر آن برد
 منم که دل نکنم ساعتی ز مهر تو سرد
 زلف پر تابت ما در تاب کرد
 عاشقی تا در دل ما راه کرد
 سوال کرد دل من که دوست با تو چه کرد
 روی خوبت نهان چه خواهی کرد
 ناز را رویی بباید همچو ورد
 ای کم شده وفای تو این نیز بگذرد
 صحبت معشوق انتظار نیرزد
 عشق آن معشوق خوش بر عقل و بر ادراک زد
 خوبت آراست ای غلام ایزد
 زهی مه رخ زهی زیبا بنامیزد بنامیزد
 زهی چابک زهی شیرین بنامیزد بنامیزد
 چه رنگهاست که آن شوخ دیده نامیزد
 دگر گردی روا باشد دلم غمگین چرا باشد
 معشوق که او چابک و چالاک نباشد
 هر دل که قرین غم نباشد
 در مهر ماه زهدم و دینم خراب شد
 از دوست به هر جوری بیزار نباید شد
 دل به تحفه هر که او در منزل جانان کشد
 ما را ز مه عشق تو سالی دگر آمد
 بر مه از عنبر معشوق من چنبر کند
 گر شبی عشق تو بر تخت دلم شاهی کند
 وصال حالت اگر عاشقی حلال کند
 مردمان دوستی چنین نکنند
 گر سال عمر من به سر آید روا بود
 آفرین بادا بر آن کس کو ترا در بر بود
 چون دو زلفین تو کمند بود
 عاشق و یار یار باید بود
 هزار سال به امید تو توانم بود
 روی او ماهست اگر بر ماه مشک افشان بود
 از هر چه گمان بر دلم یار نه آن بود
 نور تا کیست که آن پرده‌ی روی تو بود
 با او دلم به مهر و مودت یگانه بود
 هر کرا در دل خمار عشق و برنایی بود
 هر زمان از عشقت ای دلبر دل من خون شود
 ای یار بی تکلف ما را نبید باید
 ترا باری چو من گر یار باید
 تا رقم عاشقی در دلم آمد پدید
 لشکر شب رفت و صبح اندر رسید
 اقتدا بر عاشقان کن گر دلیلت هست درد
 معشوق مرا ره قلندر زد
 روزی بت من مست به بازار برآمد
 هر که در کوی خرابات مرا بار دهد
 دوش ما را در خراباتی شب معراج بود
 هر که در عاشقی تمام بود
 هر که در بند خویشتن نبود
 هر کو به راه عاشقی اندر فنا شود
 هر کو به خرابات مرا راه نماید
 جمع خراباتیان سوز نفس کم کنید
 میر خوبان را کنون منشور خوبی در رسید
 بیهوده چه شینید اگر مرد مصافید
 عاشق مشوید اگر توانید
 هر که او معشوق دارد گو چو من عیار دار
 ای من غلام عشق که روزی هزار بار
 جانا ز غم عشق تو من زارم من زار
 مارا مدار خوار که ما عاشقیم و زار
 زهی حسن و زهی عشق و زهی نور و زهی نار
 ای سنایی خیز و در ده آن شراب بی خمار
 زینهار ای یار گلرخ زینهار
 ای نهاده بر گل از مشک سیه پیچان دو مار
 هر کرا در دل بود بازار یار
 چون رخ به سراب آری ای مه به شراب اندر
 ماهی که ز رخسارش فتنه‌ست به چین اندر
 غریبیم چون حسنت ای خوش پسر
 تا کی از ناموس هیهات ای پسر
 راحتی جان را به گفتار ای پسر
 صبح پیروزی برآمد زود بر خیز ای پسر
 حلقه‌ی زلف تو در گوش ای پسر
 باز در دام بلای تو فتادیم ای پسر
 ماه مجلس خوانمت یا سرو بستان ای پسر
 من ترا ام حلقه در گوش ای پسر
 چون سخنگویی از آن لب لطف باری ای پسر
 زلف چون زنجیر و چون قیر ای پسر
 همواره جفا کردن تا کی بود ای دلبر
 ای سنایی کفر و دین در عاشقی یکسان شمر
 ای یوسف حسن و کشی خورشید خوی خوش سیر
 ساقیا می ده و نمی کم گیر
 هر زمان چنگ بر کنار مگیر
 سکوت معنویان را بیا و کار بساز
 با تابش زلف و رخت ای ماه دلفروز
 تا جایزی همی نشناسی ز لایجوز
 دلبر من عین کمالست و بس
 چون تو نمودی جمال عشق بتان شد هوس
 ای من غریب کوی تو از کوی تو بر من عسس
 ای من غلام روی تو تا در تنم باشد نفس
 ای ز ما سیر آمده بدرود باش
 ای ز خوبی مست هان هشیار باش
 ای سنایی دل بدادی در پی دلدار باش
 ای دل اندر نیستی چون دم زنی خمار باش
 ای پسر میخواره و قلاش باش
 بامدادان شاه خود را دیده‌ام بر مرکبش
 ای سنایی جان ده و در بند کام دل مباش
 ای جهان افروز دلبر ای بت خورشید فش
 دلم برد آن دلارامی که در چاه زنخدانش
 برخیز و برو باده بیار ای پسر خوش
 الا ای دلربای خوش بیا کامد بهاری خوش
 بر من از عشقت شبیخون بود دوش
 چه رسمست آن نهادن زلف بر دوش
 از فلک در تاب بودم دی و دوش
 در عشق تو ای نگار خاموش
 دوش تا روز من از عشق تو بودم به خروش
 ز جزع و لعلت ای سیمین بناگوش
 چون نهی زلف تافته بر گوش
 ای جور گرفته مذهب و کیش
 آن کژدم زلف تو که زد بر دل من نیش
 ای زلف تو تکیه کرده بر گوش
 ای بس قدح درد که کردست دلم نوش
 تا به بستانم نشاندی بر بساط انبساط
 ای زلف تو بند و دام عاشق
 خویشتن داری کنید ای عاشقان با درد عشق
 تا دل من صید شد در دام عشق
 از حل و از حرام گذشتست کام عشق
 تا جهان باشد نخواهم در جهان هجران عشق
 من کیستم ای نگار چالاک
 ای بلبل وصل تو طربناک
 در زلف تو دادند نگارا خبر دل
 ای ساقی خیز و پر کن آن جام
 هر شب نماز شام بود شادیم تمام
 بس که من دل را به دام عشق خوبان بسته‌ام
 دلبرا تا نامه‌ی عزل از وصالت خوانده‌ام
 برندارم دل ز مهرت دلبرا تا زنده‌ام
 صنما تا بزیم بنده‌ی دیدار توام
 بسته‌ی یار قلندر مانده‌ام
 تا بر آن روی چو ماه آموختم
 از همت عشق بافتوحم
 دگر بار ای مسلمانان به قلاشی در افتادم
 تا من به تو ای بت اقتدی کردم
 دستی که به عهد دوست دادیم
 ما عاشق همت بلندیم
 خیز تا ما یک قدم بر فرق این عالم زنیم
 خیز تا بر یاد عشق خوبرویان می‌زنیم
 پسرا خیز تا صبوح کنیم
 خیز تا در صف عقل و عافیت جولان کنیم
 گفتم از عشقش مگر بگریختم
 الا ای ساقی دلبر مدار از می تهی دستم
 من نصیب خویش دوش از عمر خود برداشتم
 ترا دل دادم ای دلبر شبت خوش باد من رفتم
 تا به رخسار تو نگه کردم
 به دردم به دردم که اندیشه دارم
 ای یار سر مهر و مراعات تو دارم
 روزی که رخ خوب تو در پیش ندارم
 الحق نه دروغ سخت زارم
 می ده پسرا که در خمارم
 چو آمد روی بر رویم که باشم من که من باشم
 فراق آمد کنون از وصل برخوردار چون باشم
 روا داری که بی روی تو باشم
 من که باشم که به تن رخت وفای تو کشم
 چو دانستم که گردنده‌ست عالم
 ای چهره‌ی تو چراغ عالم
 در راه عشق ای عاشقان خواهی شفا خواهی الم
 مسلم کن دل از هستی مسلم
 ای ناگزران عقل و جانم
 ای دیدن تو حیات جانم
 آمد بر من جهان و جانم
 به صفت گر چه نقش بی جانم
 تا شیفته‌ی عارض گلرنگ فلانم
 هر گه که به تو در نگرم خیره بمانم
 از عشق ندانم که کیم یا به که مانم
 دگر بار ای مسلمانان ستمگر گشت جانانم
 بی تو یک روز بود نتوانم
 روزی من آخر این دل و جان را خطر کنم
 ای مسلمانان ندانم چاره‌ی دل چون کنم
 بی تو ای آرام جانم زندگانی چون کنم
 تا کی ز تو من عذاب بینم
 بی صحبت تو جهان نخواهم
 ای دو زلفت دراز و بالا هم
 ای به رخسار کفر و ایمان هم
 لبیک زنان عشق ماییم
 خورشید تویی و ذره ماییم
 ما را میفگنید که ما اوفتاده‌ایم
 دلبرا ما دل به چنگال بلا بسپرده‌ایم
 از پی تو ز عدم ما به جهان آمده‌ایم
 ما کلاه خواجگی اکنون ز سر بنهاده‌ایم
 تا ما به سر کوی تو آرام گرفتیم
 چشم روشن بادمان کز خود رهایی یافتیم
 رورو که دل از مهر تو بد عهد گسستیم
 سر بر خط عاشقی نهادیم
 ما فوطه و فوطه پوش دیدیم
 نه سیم نه دل نه یار داریم
 آمد گه آنکه ساغر آریم
 ما عشق روی آن نگاریم
 خیز تا می خوریم و غم نخوریم
 خیز تا دامن ز چرخ هفتمین برتر کشیم
 ما قد ترا بنده‌تر از سرو روانیم
 گرچه از جمع بی نیازانیم
 ما همه راه لب آن دلبر یغما زنیم
 او چنان داند که ما در عشق او کمتر زنیم
 باز ماندم در بلایی الغیاث ای دوستان
 سنایی را یکی برهان ز ننگ و نام جان ای جان
 مرا عشقت بنامیزد بدانسان پرورید ای جان
 تماشا را یکی بخرام در بستان جان ای جان
 جانا نخست ما را مرد مدام گردان
 ای وصل تو دستگیر مهجوران
 عاشقی گر خواهد از دیدار معشوقی نشان
 چون در معشوق کوبی حلقه عاشق‌وار زن
 چنگ در فتراک عشق هیچ بت رویی مزن
 جام را نام ای سنایی گنج کن
 ساقیا مستان خواب آلوده را بیدار کن
 خانه‌ی طاعات عمارت مکن
 قومی که به افلاس گراید دل ایشان
 جوانی کردم اندر کار جانان
 ز دست مکر وز دستان جانان
 همه جانست سر تا پای جانان
 تخم بد کردن نباید کاشتن
 نی‌نی به ازین باید با دوست وفا کردن
 چیست آن زلف بر آن روی پریشان کردن
 جانا ز لب آموز کنون بنده خریدن
 ای به راه عشق خوبان گام بر میخواره زن
 ای سنایی در ره ایمان قدم هشیار زن
 ای برادر در ره معنی قدم هشیار زن
 ای هوایی یار یک ره تو هوای یار زن
 گر رهی خواهی زدن بر پرده‌ی عشاق زن
 عاشقا قفل تجرد بر در آمال زن
 خیز ای بت و در کوی خرابی قدمی زن
 ای رخ تو بهار و گلشن من
 ای نگار دلبر زیبای من
 گر کار بجز مستی اسکندر می من
 ای دوست ره جفا رها کن
 ایا معمار دین اول دل و دین را عمارت کن
 این که فرمودت که رو با عاشقان بیداد کن
 ای باد به کوی او گذر کن
 غلاما خیز و ساقی را خبر کن
 غریب و عاشقم بر من نظر کن
 بند ترکش یک زمان ای ترک زیبا باز کن
 ساقیا برخیز و می در جام کن
 ای شوخ دیده اسب جفا بیش زین مکن
 جانا دل دشمنان حزین کن
 چشمکان پیش من پر آب مکن
 مکن آن زلف را چو دال مکن
 ای دل ار مولای عشقی یاد سلطانی مکن
 جانا اگر چه یار دگر می‌کنی مکن
 ای نموده عاشقی بر زلف و چاک پیرهن
 صبر کم گشت و عشق روز افزون
 ای ماه ماهان چند ازین ای شاه شاهان چند ازین
 ای چون تو ندیده جم آخر چه جمالست این
 ای رشک رخ حورا آخر چه جمالست این
 خواجه سلام علیک آن لب چون نوش بین
 خواجه سلام علیک آن لب چون نوش بین
 جاوید زی ای تو جان شیرین
 اسب را باز کشیدی در زین
 ای لعبت مشکین کله بگشای گوی از آن کله
 چون سخن زان زلف و رخ گویی مگو از کفر و دین
 گر نشد عاشق دو زلف یار بر رخسار او
 ای جهانی پر از حکایت تو
 ای شکسته رونق بازار جان بازار تو
 ای همه انصاف‌جویان بنده‌ی بیداد تو
 خنده گریند همی لاف زنان بر در تو
 حلقه‌ی ارواح بینم گرد حلقه‌ی گوش تو
 ای شادی و غم ز صلح و جنگ تو
 ای مونس جان من خیال تو
 ای دریغا گر رسیدی دی به من پیغام تو
 موی چون کافور دارم از سر زلفین تو
 تا کی از عشوه و بهانه‌ی تو
 عاشقم بر لعل شکرخای تو
 باز افتادیم در سودای تو
 ای گشته ز تابش صفای تو
 ای کعبه‌ی من در سرای تو
 تا بدیدم زلف عنبرسای تو
 ای ببرده آب آتش روی تو
 باد عنبر برد خاک کوی تو
 گر خسته دل همی نپسندی بیار رو
 ای خواب ز چشم من برون شو
 خه خه ای جان علیک عین‌الله
 ای قوم مرا رنجه مدارید علی‌الله
 ای ز آب زندگانی آتشی افروخته
 ای دل اندر بیم جان از بهر دل بگداخته
 من نه ارزیزم ز کان انگیخته
 ای نقاب از روی ماه آویخته
 بردیم باز از مسلمانی زهی کافر بچه
 آن جام لبالب کن و بردار مرا ده
 ساقیا مستان خواب‌آلوده را آواز ده
 ای من مه نو به روی تو دیده
 ای مهر تو بر سینه‌ی من مهر نهاده
 ای سنایی خیز و بشکن زود قفل میکده
 زهی سروی که از شرمت همه خوبان سرافگنده
 از عشق آن دو نرجس وز مهر آن دو لاله
 دی ناگه از نگارم اندر رسید نامه
 پر کن صنما هلاقنینه
 جان جز پیش خود چمانه منه
 گر بگویی عاشقی با ما هم از یک خانه‌ای
 سینه مکن گرچه سمن سینه‌ای
 عقل و جانم برد شوخی آفتی عیاره‌ای
 این چه رنگست برین گونه که آمیخته‌ای
 ای جان و جهان من کجایی
 جانا نگویی آخر ما را که تو کجایی
 ای کرده دلم سوخته‌ی درد جدایی
 از ماه رخی نوش لبی شوخ بلایی
 ای لعل ترا هر دم دعوی خدایی
 ای پیشه‌ی تو جفانمایی
 ای یوسف ایام ز عشق تو سنایی
 آخر شرمی بدار چند ازین بدخویی
 بتا پای این ره نداری چه پویی
 کودکی داشتم خراباتی
 ای آنکه به دو لب سبب آب حیاتی
 غالیه بر عاج برآمیختی
 باز این چه عیاری را شب پوش نهادستی
 تا مسند کفر اندر اسلام نهادستی
 اگر در کوی قلاشی مرا یکبار بارستی
 دلا تا کی سر گفتار داری
 آن دلبر عیار من ار یار منستی
 یار اگر در کار من بیمار ازین به داشتی
 صنما آن خط مشکین که فراز آوردی
 ای راه ترا دلیل دردی
 تا معتکف راه خرابات نگردی
 زان خط که تو بر عارض گلنار کشیدی
 زهی پیمان شکن دلبر نکوپیمان به سر بردی
 دلم بردی و جان بر کار داری
 روی چو ماه داری زلف سیاه داری
 ای آنکه رخ چو ماه داری
 انصاف بده که نیک یاری
 در ره روش عشق چه میری چه اسیری
 عشق و شراب و یار و خرابات و کافری
 نگویی تا به گلبن بر چه غلغل دارد آن قمری
 چرا ز روی لطافت بدین غریب نسازی
 ای گل آبدار نوروزی
 ای سنایی چو تو در بند دل و جان باشی
 لولو خوشاب من از چنگ شد یکبارگی
 به درگاه عشقت چه نامی چه ننگی
 الا ای لعبت ساقی ز می پر کن مرا جامی
 ای پسر گونه ز عشقت دست بر سر دارمی
 تا به گرد روی آن شیرین پسر گردم همی
 ای چشم و چراغ آن جهانی
 ای زبده‌ی راز آسمانی
 تو آفت عقل و جان و دینی
 گاه آن آمد بتا کاندر خرابی دم زنی
 دلم بربود شیرینی نگاری سرو سیمینی
 الا ای نقش کشمیری الا ای حور خرگاهی
 عاشق نشوی اگر توانی
 ربی و ربک‌الله ای ماه تو چه ماهی
 برخی رویتان من ای رویتان چو ماهی
 صنما چبود اگر بوسگکی وام دهی
 گفتی که نخواهیم ترا گر بت چینی
 صبحدمان مست برآمد ز کوی

غزلیات سنایی غزنوی