امیر خسرو دهلوی (انتخاب از مثنویات)
با علم فتح دران راه دور
 من ز پی شرم خداوند خویش
 بعد دو روزی که رسیدم ز راه
 از درشه با همه شرمندگی
 گر چه شد از بهر چنین نامه‌ای
 گرمی دل نیست چو حاصل مرا
 چند گهم بود به دل این خیال
 آنچه زسر جوش دل نقشبند
 آن که شنا سنده‌ی این گوهر ست
 لیک اگر پند من آری به گوش
 ور هوس مثنویت در دل ست
 ور غزلت یاد جوانی دهد
 حمد خداوند سرایم نخست
 من که به حکم تو درین کارگاه
 پیش رو کوکبه انبیاء
 رفته و باز آمده در یک زمان
 یافت خبر خسرو مشرق پناه
 شه به چنین وقت برآهنگ می
 در وسط ماه ربیع نخست
 کزپدر اول برسانش سلام
 گفت به حاجب که بشه باز پوی
 ای سر از آئین وفا تافته !
 داد جوابی ادب آمیخته
 ای ز نسب گشته سزای سریر
 ای شه‌ی مشرق شده چون آفتاب
 بادشه شرق، که آن مژده یافت
 شاه به رویش چو نظر کرد چست
 روز چو آخر شد و گرما گذشت
 چون بسخن رفت بسی داوری
 شب چو وداع مه و سیاه کرد
 کرد چو ره در سرطان آفتاب
 رخش طلب کرد شه کام گار
 حضرت دهلی کنف دین و داد
 مسجد جامع که ز فیض اله
 شکل مناره چو ستونی ز سنگ
 در کمر سنگ میان دو کوه
 مردم او جمله فرشته سرشت
 خانه چو خورشید به جوزا گرفت
 ساخته از حکمت کار آگهان
 کرد چوره در سرطان آفتاب
 پیل چو کوهی که بود بی‌سکون
 گرم‌ترین کارگزاران خوان
 بیره تنبول که صد برگ بست
 شد زن مطرب به نوا پروری
 گر چه پدر بر سر تختش کشید
 لشکر اسلام که آنجا رسید
 جوهری شام به سودا گری
 چون دل شب حامله‌ی مهر گشت
 مستی او مایه‌ی هشیاریش
 چرخ نداند در و دیوار کس
 جانب سایه شده مردم روان
 آب در از تاج و قبا و کمر
 تیغ خوش و تیغ زبان ناخوش است
 خسرو من! بگذر از بن گفتگوی
 باش به کامم که به کام توام
 تا به سریر عرب آن جسم نشست
 دیده که نادیده‌ی دیدار تست
 پنج طرف چتر چو مهر سپهر
 آهوی مشکین و سرش باد شاخ
 عود قماری که همی داد دود
 باده نوشین به صفا خواست کرد
 تن ز غنیمت به هزیمت سپرد
 باد! همه وقت، به شادی و ناز
 چون هنر مرغ فراوان شود
 سر نامه به نام آن خداوند
 خداوندا چو جان دادی دلم بخش
 محمد کایت نورست رویش
 شبی همچون سواد چشم پاکان
 پس از دیباچه‌ی نعت رسالت
 علای دیدن و دنیا، شاه والا
 گرفتن سهل باشد، این جهان را
 شه آن را دان که گفت از جان آزاد
 مبارک بامدادی کاختر روز
 خوشا هندوستان و رونق دین
 کنون از فتح هندوستان دهم شرح
 همیشه دور چرخ لاجوردی
 چه خوش باشد در آغاز جوانی
 شبی داده جهان را زیور و روز
 صبا چون باغ را پیرایه نو کرد
 چو اصحاب غرض گفتند هر چیز
 زهی بستان آن شه را جمالی
 مبادا آسمان را خانه معمور
 شبی چون سینه‌ی عشاق پر دود
 چو خوش باشد که یابد تشنه دیر
 بسی دیدم درین گردنده دولاب
 سر فرمان سپاس باد شاهی
 گرت در سینه چشمی هست روشن
 شراب عشق بازان آب تیغ است
 ایا چشم و چراغ دیده‌ی من
 به حمد الله که از عون الهی
 یکی را خانه بود آتش گرفته
 دگر گفت کامروز در هر دیار
 چو بنشست بر تخت قطب زمانه
 کشور هند است بهشتی به زمین
 هند چو فردوس شد از صحبت من
 گشت چو ثابت که به هند است هوا
 چو مرد آید برون از عهده‌ی عهد
 دلیری کاو صف مردان بدیده‌ست
 به پرسیدم من از پیروزی بخت
 مبارک روز شنبه گاه پیشین

مثنوی امیر خسرو دهلوی
مثنوی امیر خسرو دهلوی