گرداب (داستان کوتاه)
همایون با خودش زیر لب میگفت :

" آیا راست است ؟ ... آیا ممکن است ؟ آنقدر جوان، آنجا در شاه عبدالعظیم ما بین هزاران مردة دیگـر ، میـان
خاک سرد نمناک خوابیده ... کفن به تنش چسبیده! دیگر نه اول بهار را می بیند و نه آخر پائیز را و نـه روزهـای
خفة غمگین مانند امروز را ... آیا روشنائی چشم او و آهنگ صدایش به کلی خاموش شـد ! او کـه آنقـدر خنـدان
بود و حرف های بامزه میزد. "

هوا ابر بود ، بخار کمرنگی روی سیشه های پنجره را گرفته و از پشت آن شیروانی خانة همسایه دیـده مـی
شد که یک ورقه برف رویش نشسته بود . برفپاره ها آهسته و مرتـب در هـوا میچرخیدنـد و روی لبـة شـیروانی
فرود میآمدند . از دود کش روی شیروانی دود سیاه رنگی بیرون میآمد کـه جلـو آسـمان خاکسـتری پـیچ و خـم
میخورد و کم کم ناپدید می گردید .

همایون با زن جوان و دختر کوچکش هما در اطاق سر دستی خودشان جلو بخاری نشسته بودند . ولـی بـر
خلاف معمول که روز جمعه در این اطاق خنده و شادی فرمانروائی داشت ، ا مروز همة آنهـا افسـرده و خـاموش
بودند . حتی دختر کوچکشان که آنقدر مجلس گرمی میکرد ، امروز عروسک گچـی خـود را بـا صـورت شکسـته
پهلویش گذاشته ، مات و پکر به بیرون نگاه می کرد. مثل اینکه او هم پی برده بـود کـه نقصـی در بـین اسـت وآن
نقص عموجان بهرام بود که به عادت همیشه نیامده بود. و نیز حس می کرد کـه افسـردگی پـدر و مـادرش بـرای
خاطر اوست: لباس سیاه ، چشم های سرخ بی خوابی کشیده و دود سیگار که در هوا موج میزد همة اینها فکر او
را تأیید میکرد .

همایون خیره با آتش بخاری نگاه می کرد ، ولی فکرش جای دیگر بود . بـدون اراده یـاد روزهـای زمسـتان
مدرسه افتاده بود ، وقتیکه مثل امروز یک وجب برف روی زمین می نشست ، زنگ تنفس را که میزدند او و بهرام
بدیگران فرصت نمیدادند – بازی انها در این وقت همیشه یکجور بود : یک گلوله برف را روی زمین میغلتانیدند تا
اینکه تودة بزرگی میشد ، بعد بچه ها دو دسته میشدند، آنرا سنگر می کردند و گلوله برفبازی شروع میشد . بدون
اینکه احساس سرما بکنند با دستهای سرخ شده که از شدت سرما میسوخت ب ه یکدیگر گلوله پرتـاب مـی کردنـد .

یکروز که مشغول همین بازی بودند، او یک چنگه برف آبدار را ب ه هم فشرد و به بهرام پرت کرد که پیشانی او را
زخم کرد، خان ناظم آمد و چند تا ترکة محکم ب ه کف دست او زد و شاید مقدمـة دوسـتی او بـا بهـرام از همانجـا
شروع شد و تا همین اواخر هر وقت داغ زخم پیشانی او را میدید یاد کف دستیها میافتاد . در این مدت هژده سال
باندازه ای روح و فکر آنها بهم نزدیک شده بود که نه تنها افکار و احساسات خیلی محرمانة خودشان را بیکـدیگر
می کفتند ، بلکه خیلی از افکار نهائی یکدیگر را نگفته درک میکردند .

تقریبا" هر دو آنها یک فکر ، یک سلیقه و یک اخـلاق داشـتند . تـاکنون کمتـرین اخـتلاف نظـر یـا کـوچکترین
کدورت ما بین آنها رخ نداده بود . تا اینکه پریروز صبح بود در اداره به همایون تلفن زدند که بهرام میرزا خودش
را کشته. همایون همان ساعت درشکه گرفت و به تاخت سر بـالین او رفـت ، پارچـه سـفیدی کـه روی صـورتش
انداخته بودند و خون از پشت آن نشت کرده بود آهسته پس زد . مژه های خونالود ، مغز سر او کـه روی بـالش
ریخته بود، لکه های خون روی قالیچه ، ناله و بیتابی خویشانش مانند صاعقه در او تـأثی ر کـرد ، بعـد تـا نزدیـک
غروب که او را به خاک سپردند پا بپای تابوت همراهی کرد . یکدسته گل فرستاد آوردند ، روی قبر او گذاشـت و
پس از آخرین خدا نگهداری با دل پری بخانه برگشت – ولی از آنروز تاکنون دقیقـه ای آرام نداشـت ، خـواب بـه
چشمش نیامده بود و روی شقیقه هایش موی سفید پیدا شده بود یک بسته سیگار روبرویش بود و پی در پـی از
آن میکشید .

اولین بار بود که همایون در مسئله مرگ غور و تفکر می کرد ، ولی فکرش بجائی نمی رسید . هـیچ عقیـده و
فرضی نمیتوانست او را قانع بکند .

بکلی مبهوت مانده بود و هیچ تکلیف خودش را نمیدانست و گاهی حالت دیـوانگی بـاو دسـت میـداد ، هرچـه
کوشش میکرد نمیتوانست فراموش بکند ، دوستی آنها در توی مدرسه شروع شده بود و زندگی آنها تقریبا " بهـم
آمیخته بود . در غم و شادی یکدیگر شریک بودند و هر لحظه که بر میگشت و عکس بهـرام را نگـاه میکـرد تمـام
یادگار های گذشته او جلوش زنده میشد و او را میدید : با سبیلهای بور ، چشمهای زاغ که از هم فاصـله داشـت ،
دهن کوچک ، چانة باریک، خندة بلند و سینه صاف کردن او همه جلو چشمش بود ، نمیتوانست بـاور بکنـد کـه او
مرده، آنهم آنقدر ناگهانی ... ! چه جانفشانیها که بهرام در بارة او نکرد ، در مدت سه سال که به مأموریـت رفتـه
بود و بهرام سرپرستی خانة او را می کرد بقول بدری زنش " نگذاشت آب تو دل اهل خانه تکان بخورد . "
اکنون همایون بار زندگی را حس میکرد و افسوس روزهای گذشته را میخورد که آنقدر خودمانی در همـین
اطاق دور هم گرد میآمدند ، تخته نرد بازی میکردند و ساعتها میگذشت بدون آنکه گذشتن آنرا حس بکننـد . ولـی
چیزیکه بیشتر از همه او را شکنجه مینمود این فکر بود : "با اینکه آنها آنقدر یکدل و یکرنگ بودند و هیچ چیز را از
یکدیگر پنهان نمیکردند ، چطور شد که بهرام ازین تصمیم خود کشی بـا او مشـورت نکـرد ؟ چـه علتـی داشـته ؟
دیوانه شده یا سر خانوادگی در میان بوده ؟ "همین را پی در پی از خودش میپرسید . آخـر مثـل اینکـه فکـری بـه
نظرش رسید . بزنش بدری پناهنده شد و از او پرسید :

" تو چه حدس میزنی ، هیچ میدانی چرا بهرام این کار را کرد ؟ "

بدری که ظاهرا" سرگرم خامه دوزی بود سرش را بلند کرد و مثل اینکه منتظر این پرسش نبود با بـی میلـی
گفت :

" من چرا بدانم ، مگر بتو نگفته بود ؟ "

" نه ... آخر پرسیدم ... منهم از همین متعجبم ... از سفر که برگشتم حس کردم تغییر کرده. ولی چیزی بـه
من نگفت گمان کردم این گرفتگی او برای کارهای اداری است ... چون کار اداره روح او را پژمرده میکرد، بارهـا
بمن گفته بود ... اما او هیچ مطلبی را از من نمیپوشید . "

" نه ، ظاهرا" اینطور مینمود : . گاهی خیلی عوض میشد خیلی ... وقتیکه تنها بود ... یکروز وارد اطـاقش کـه
شدم او را نشناختم ، سرش را میان دستهایش گرفته بود فکر می کرد . همینکه دید من یکـه خـوردم، بـرای اینکـه
مغلطه بکند خندید و از همان شوخیها کرد. بازیگر خوبی بود . ! "

" شاید چیزی داشته که اگر بتو می گفت میترسید غمگین بشوی ، ملاحظه ات را کرده. آخر هر چـه باشـد تـو
زن و بچه داری ، باید به فکر زندگی باشی . اما او ... "

سرش را با حالت پر معنی تکان داد ، مثل اینکه خود کشی او اهمیتی نداشته . دوباره خاموشی آنهـا را بفکـر
وادار کرد . ولی همایون حس کرد که حرفهای زنش ساختگی و محـض مصـلحت روزگـار اسـت . همـین زن کـه
هشت سال پیش او را میپرستید ، که آنقدر افکار لطیف راجع ب ه عشق داشت ! درین ساعت مانند اینکه پـرده ای از
جلو چشمش افتاد ، این دلداری زنش در مقابل یادگارهای بهرام او را متنفر کرد. از زنش بیزار شد که حالا مادی ،
عقل رس، جا افتاده و به فکر مال و زندگی دنیا بوده و نمیخواست غـم و غصـه بخـودش راه بدهـد . و دلیلـی کـه
میآورد این بود که بهرام زن و بچه نداشته ! چه فکر پستی ، چون او خودش را از این لذت عمومی محـروم کـرده
مردنش افسوسی ندارد . آیا ارزش بچة او در دنیا بیش از رفیقش است ؟ هرگز ! آیا بهرام قابل افسوس نبود؟ آیا
در دنیا کسی را مانند او پیدا خواهد کرد ؟ ...

او باید بمیرد و این سید خانم هفهفوی نود ساله باید زنده باشد، که امروز توی برف و سرما از پا چنار عصا
زنان آمده بود ، سراغ خانه بهرام را میگرفت تا برود از حلوای مرده بخورد . این مصلحت خداسـت ، بنظـر زنـش
طبیعی است و زن او بدری هم یکروز به شکل همین سید خانم در میآید . از حالا هم بـدون بـزک ریخـتش خیلـی
عوض شده، حالت چشمها و صدایش تغییر کـرده. صـبح زود کـه بـه اداره میـرود، هنـوز او خـواب اسـت . پـای
چشمهایش چین خورده و تازگی خودش را از دست داده . لابد زنش هم همین احساس را نسبت باو می کند ، کـه
میداند ؟ آیا خود او هم تغییری نکرده ، آیا همان همایون مهربان فرمانبردار و خوشگل سابق است ؟ آیـا زنـش را
فریب نداده ؟ اما چرا این افکار برای او پیدا شده بود ؟ آیا در اثر بیخوابی بود و یا از یاد بود دردناک دوستش ؟

درین وقت در باز شد و خدمتکاری که گوشة چادر را ب ه دندانش گرفتـه بـود کاغـذ بـزرگ لاک زده ای آورد
بدست همایون داد و رفت .

همایون خط کوتاه و بریده بریدة بهرام را روی پاکت شناخت با شتاب سر آنرا باز کرد، کاغـذی از میـان آن
بیرون آورد و خواند :

" الآن که یکساعت و نیم از شب گذشته بتاریخ 13 مهر 311 این جانب بهرام میرزای ارژن پور از روی رضـا
و رغبت همه دارائی خودم را به هما خانم ماه آفرید بخشیدم – بهرام ارژن پور . "

" همایون با تعجب دوباره آنرا خواند و بحالت بهت زده کاغذ از دستش افتاد .
بدری که زیر چشمی متوجه او بود پرسید :

" کاغذ کی بود ؟ "

" بهرام . "

" چه نوشته ؟ "

" میدانی همه دارائی خودش را به هما بخشیده ... "

" چه مرد نازنینی ! "

این اظهار تعجب مخلوط با ملاطفت همایون را بیشتر از زنش متنفر کرد . ولی نگاه او بدون اراده روی عکـس
بهرام قرار گرفت . سپس برگشته به هما نگاه کرد . ناگهان چیزی بنظرش رسید که بی اختیار لرزیـد. ماننـد اینکـه
پردة دیگری از جلو چشمش افتاد : دخترش هما بدون کم و زیاد شبیه بهرام بـود ، نـه بـ ه او رفتـه بـود و نـه بـه
مادرش . چشم هیچ کدام از آنها زاغ نبود ، دهن کوچک ، چانة باریک ، درست همه اسباب صورت او ماننـد بهـرام
بود . اکنون همایون پی برد که چرا بهرام آنقدر هما را دوست داشت و حالا هم بعد از مرگش دارائی خود را به او بخشیده !
آیا این بچه ای که آنقدر دوست داشت نتیجة روابط محرمانة بهرام با زنش بود ؟ آنهم رفیقـی کـه بـا او
جان در یک قالب بود و آنقدر بهم اطمینان داشتند ؟ زنش سالها با او را ه داشته بی آنکـه او بدانـد و در تمـام ایـن
مدت او را گول زده ، مسخره کرده و حالا هم این وصیت نامه ، این دشنام پس از مرگ را برایش فرسـتاده . نـه ،
او نمیتوانست همة اینها را بخودش هموار بکند . این افکار مانند برق از جلوش گذشت ، سرش درد گرفـت ، گونـه
هایش سرخ شد ، نگاه شررباری به بدری انداخت و گفت :

" تو چه می گوئی ، هان ، چرا بهرام اینکار را کرده ، مگر خواهر و برادر نداشت ؟ " .

" از بسکه دور از حالا این بچه را دوست داشت . بندر گز که بودی هما سرخک گرفت ، ده شبانروز این مـرد
پای بالین این بچه پرستاری میکرد . خدا بیامرزدش ! " .

همایون خشمناک گفت :

" نه باین سادگی هم نیست ... "

" چطور باین سادگی نیست ؟ همه که مثل تو بیعلاقه نیستند که سـه سـال زن و بچـه ات را بینـدازی بـ روی .
وقتی هم که برمیگردی دست از پا درازتر ، یک جوراب هم برایم نیاوردی . خواستن دل دادن دست . خواست بچة
تو یعنی خواستن تو وگرنه عاشق هما که نشده بود . وانگهی مگر نمیدیدی ایـن بچـه را از تخـم چشـمش بیشـتر
دوست داشت ...

" نه ، بمن راستش را نمیگوئی . "

" میخواهی که چه بگویم ؟ من نمی فهمم ... "

" خودت را به نفهمی میزنی . "

" یعنی که چه ؟ ... یکی دیگر خودش را کشته ، یکی دیگر مال خودش را بخشیده ، من باید حساب کتاب پـس
بدهم ؟ "

" همینقدر میدانم که تو هم باید بدانی ! "

" میدانی چیست ، من گوشه کنایه سرم نمی شود . برو خودت را معالجه کن ، حواست پرت است ، از جان من
چه میخواهی ؟

" به خیالت من نمیدانم ؟ "

" پس چرا از من میپرسی ؟ "

همایون با بی صبری فریاد زد :

" بس است . بس است مرا مسخره کردی ! "

سپس وصیت نامة بهرام را برداشته گنجله کرد و در بخاری انداخت که گر زد و خاکستر شد .

بدری پارچه بنفشی که در دست داشت پرت کرد ، بلند شد و گفت :

" مثلا" به من لجبازی کردی ؟ به بچة خودت هم روا نداری ؟ "

همایون هم بلند شد، به میز تکیه داد و با لحن تمسخر آمیز گفت :

" بچة من ... بچة من . پس چرا شکل بهرام است ؟ "

با آرنجش زد به قاب خاتم که عکس بهرام در آن بود و بزمین افتاد .

بچه که تا کنون بغض کرده بود، به گریه افتاد. بدری با رنگ پریده و آهنگ تهدید آمیز گفت :

" مقصود تو چیست ؟ چه میخواهی بگوئی ؟ "

میخواهم بگویم که هشت سال است مرا گول زدی . مسخره کردی . هشت سال است که تف سر بالا بودی نه
زن ...؟ "

" به من ... ؟ به دخترم ؟ "

همایون با خندة عصبانی قاب عکس را نشان داد و نفس زنان گفت :

" آره : دختر تو ... دختر تو .... بردار ببین . میخواهم بگویم که حالا چشمم باز شد ، فهمیـدم چـرا بخشـش
کرده ، پدر مهربانی بوده . اما تو بقولی خودت هشت سال است که ... "

" که توی خانة تو بودم . که همه جور ذلت کشیدم ، که با فلاکت تو ساختم ، که سه سـال نبـودی خانـه ات را
نگهداشتم ، بعد هم خبرش را برایم آوردند که در بندر گز عاشق یک زنیکه شلختة روسی شـده بـودی . حـالا هـم
این مزد دستم است ، نمیتوانی بهانه ای بگیری ، میگوئی بچه ام شکل بهرام است . ولی من دیگر حاضر نیستم ...
دیگر یکدقیقه توی این خانه بند نمیشوم . بیا جانم ... بیا برویم. "

هما به حالت وحشت زده و رنگ پریده میلرزید. و این کشمکش عجیب و بی سابقه میان پدر و مادرش را نگاه
میکرد . گریه کنان دامن مادرش را گرفت و هر دو بطرف در رفتنـد . بـدری دم در دسـته کلیـدی را از جیـبش در
آورد و بسختی پرتاب کرد که جلو پای همایون غلطید .

صدای گریة هما و صدای پا در دالان دور شد ، د ه دقیقه بعد صدای چرخ درشکه شنیده شد که میان بـرف و
سرما آنها را برد . همایون مات ومنگ به سـر جـای خـودش ایسـتاده بـود . میترسـید کـه سـرش را بلنـد بکنـد،
نمیخواست باور بکند که این پیش آمدها راست است . از خودش میپرسید ، شاید دیوانه شده و یا خواب ترسناکی
می بیند ، ولی چیزیکه آشکار بود ازین به بعد این خانه و زنـدگی بـرایش تحمـل ناپـذیر بـود و دیگـر نمیتوانسـت
دخترش هما را که آنقدر دوست داشت ببیند. نمیتوانست او را ببوسد و نوازش بکند. یادگار گذشته رفیقش چرکین
شده بود . از همه بدتر زنش هشت سال پنهانی او با یگانـه دوسـتش راه داشـته و کـانون خـانوادگی او را آلـوده
کرده بود. همة اینها در خفای او . بدون اینکه بداند ! همه بازیگرهای زبر دستی بوده اند. تنها او گول خورده و بـه
ریشش خندیده اند. از سر تا سر زندگیش بیزار شد ، از همه چیز و همه کس سرخورده بود . خودش را بی اندازه
تنها و بیگانه حس کرد . راه دیگری نداشت مگر اینکه در یکـی از شـهرهای دور یـا یکـی از بنـدرهای جنـوب بـ ه
مأموریت برود و باقی زندگیش را در آنجا بسر ببرد و یا اینکه خودش را سرب ه نیست بکند . برود جائی کـه هـیچ
کس را نبیند . صدای کسی را نشنود ، در یک گودال بخوابد و دیگر بیدار نشود . چون برای نخستین بار حس کرد
که میان او و همة کسانیکه دور او بودند گرداب ترسناکی وجود داشته که تاکنون به آن پی نبرده بود .

سیگاری آتش زد چند قدم به درازی اطاق راه رفت ، دوباره بمیز تکیه داد . از پشت شیشه پنجـره تکـه هـای
برف مرتب آهسته و بی اعتنا مانند ایـن بـود کـه بـه آهنـگ موسـیقی مرمـوزی در هـوا میرقصـیدند و روی لبـة
شیروانی فرود میآمدند . بی اختیار یاد روزهای خوش و گوارائی افتاد که با پـدر و مـادرش بـ ه ده خودشـان در
عراق میرفتند . روزها را تنها لای سبزه ها زیر سایه درخت میخوابید ، همانجا که شیر علی چپقش را چاق می کرد،
و روی چرخ خرمن مینشست و دخترش که چادر سرخ داشت ساعتهای دراز آنجا انتظار پدرش را میکشید . چرخ
خرمن با صدای سوزناکش خوشه های طلائی گندم را خرد میکرد . گاوها که در اثر سیخک پشتشـان زخـم شـده
بود با شاخهای بلند و پیشانی گشاده تا غروب دور خودشان میگشتند . وضع او اکنون مثـل همـان گاوهـا بـود .
حالا میدانست این جانوران چه حس میکردند . او هم تمام زندگی چشم بسته به دور خودش چرخیده بود ، ماننـد
یابوی عصاری : مانند آن گاوها که خرمن را میکوبیدند ، ساعتهای یکنواختی که در اطاق کوچک گمرک پشت میز
نشسته بود و پیوسته همان کاغذ ها را سیاه میکرد بیاد آورد ، گاهی همکارش سـاعت را نگـاه میکـرد و خمیـازه
میکشید ، دوباره قلم را بر میداشت و همان نمرات را روی ستون خودش مینوشت ، مطابقه میکـرد ، جمـع میـزد ،
دفترها را زیر و رو میکرد – ولی آنوقت یک دلخوشی داشت ، میدانست که هر چند چشمش ، فکرش ، جـوانیش و
نیرویش خرده خرده به تحلیل میرود ، اما شب که بهرام ، دختر و زنش را با لبخند می بیند خسـتگی او را بیـرون
میآورد. ولی حالا از هر سه آنها بیزار شده بود . هر سه آنها بودند که او را به این روز انداخته بودند .

مثل اینکه تصمیم ناگهانی گرفت ، رفت پشت میـز تحریـرش نشسـت . کشـوی آنـرا بیـرون کشـید هفـت تیـر
کوچکی که همیشه در سفر همراه داشت در آورد . امتحان کرد ، فشنگها سر جایش بود توی لولـة سـرد و سـیاه
آنرا نگاه کرد و آنرا آهسته برد روی شقیقه اش گذاشت ، ولی صورت خونالود بهرام بیادش افتـاد . بـالاخره آنـرا
در جیب شلوارش جای داد .

دوباره بلند شد. در دالان پالتو و گالش خود را پوشید . چتر را هم برداشت و از در خانه بیرون رفت . کوچه
خلوت بود . تکه های برف آهسته در هوا میچرخید . او بی درنگ راه افتاد ، در صورتیکه نمیدانست کجا میـرود .
همینقدر میخواست که از خانه اش ، از اینهمه پیش آمدهای ترسناک بگریزد و دور بشود .

از خیابانی سر در آورد که سرد و سفید و غم انگیز بود . جای چرخ درشکه میان آن تشکیل شیارهای پسـت
و بلند داده بود . او آهسته گامهای بلند برمیداشت . اتومبیلی از پهلوی او گذشت و برفهای آبدار و گـل خیابـان را
به سر و روی او پاشید . ایستاد لباسش را نگاه کرد غرق گل شده بود و مثل این بود که او را تسلی داد . در بـین
راه برخورد بیک پسر بچة کبریت فروش . او را صدا زد. یک کبریت خرید ، ولی به صورت او کـه نگـاه کـرد دیـد
چشمهای زاغ، لب کوچک و موی بور داشت . یاد بهرام افتاد ، تنش لرزید و راه خود را پ یش گرفت . ناگهان جلوی
شیشة دکانی ایستاد. جلو رفت پیشانیش را به شیشة سرد چسبانید ، نزدیـک بـود کلاهـش بیفتـد . پشـت شیشـه
اسباب بازی چیده بودند . آستینش را روی شیشه میمالید تا بخار آب روی آن را پاک بکند ولی اینکار بیهوده بود
. یک عروسک بزرگ با صورت سرخ و چشمهای آبی جلو او بود ، لبخند میزد ، مدتی مات ب ه آن نگریست . یادش
افتاد اگر این عروسک مال هما بود چقدر او را خوشحال میکرد . صاحب مغازه در را باز کـرد . او دوبـاره بـه راه
افتاد ، از دو کوچة دیگر گذشت . سر راه او مرغ فروشی پهلوی سبد خودش نشسته بود ، روی سبد سـه مـرغ و

یک خروس که پاهایشان بهم بسته شده بود گذاشته شده بود . پاهای سرخ آنها از سرما میلرزید. پهلوی او روی
برف چکه های خون سرخ ریخته بود. کمی دورتر جلو هشتی خانه ای پسر بچة کچلی نشسته بود که بازوهـایش
از پیراهن پاره بیرون آمده بود .

همة اینها را متوجه شد، بدون اینکه محله و راهش را بشناسد، برفی که میآمد حس نمی کرد و چتر بسـته ای
که برداشته بود همینطور در دست داشت . در کوچة خلوت دیگری رفت ، روی سـکوی خانـه ای نشسـت ، بـرف
تندتر شده بود ، چترش را باز کرد . خستگی زیادی او را فـرا گرفتـه بـود . سـرش سـنگینی میکـرد، چشـمهایش
آهسته بسته شد .

صدای حرف گذرنده ای او را بخود آورد ، بلند شد ، هوا تاریک شده بـود . همـه گـزارش روزانـه را بـه یـاد
آورد. همچنین بچه کچلی که در هشتی آن خانه دیده بود و بازویش از پیراهن پاره پیدا بود و پاهای سرخ خـیس
شدة مرغها که روی سبد از سرما میلزید، و خونیکه روی برفها ریخته بود . کمی احساس گرسنگی نمود. از دکان
شیرینی فروشی نان شیرینی خرید ، در راه میخورد و مانند سایه در کوچه ها بدون اراده پرسه میزد .

وقتی که وارد خانه شد دو از نصف شب گذشته بود . روی صـندلی راحتـی افتـاد. یـک سـاعت بعـد از زور
سرما بیدار شد ، با لباس رفت روی تخت خواب ، لحاف را بسرش کشید . خـواب دیـد کـه در اطـاقی همـان بچـة
کبریت فروش لباس سیاه پوشیده بود و پشت میزی نشسته بود که رویش یک عروسک بزرگ بود ، با چشـمهای
آبی که لبخند میزد و جلو او سه نفر دست ب ه سینه ایسـتاده بودنـد . دختـر او همـا وارد شـد . شـمعی در دسـت
داشت. پشت سر او مردی وارد شد که روی صورتش نقاب سفید خونالود بود . جلو رفت ، دست آن پسر کبریـت
فروش و هما را گرفت. همین که خواست از در بیرون برود دو تا دست کـه هفـت تیـر بطـرف او گرفتـه بودنـد از
پشت پرده در آمد. همایون هراسان با سر درد از خواب پرید .

دو هفته زندگی او بهمین ترتیب گذشت . روزها را به اداره میرفت و فقط شبها خیلی دیر برای خـواب بخانـه
بر میگشت . گاهی عصرها نمیدانست چطور گذارش از نزدیک مدرسة دخترانه ای میافتاد که همـا در آنجـا بـود .
وقت مرخصی آنها سرپیچ پشت دیوار پنهان میشد ، میترسید مبادا مشه دی علی نوکر خانة پدر زنش او را ببینـد.
یکی یکی بچه ها را برانداز میکرد ولی دخترش هما را مابین آنها نمیدید ، تا اینکه درخواست مأموریت او قبول شد
و به او پیشنهاد کردند که برود در گمرک کرمانشاه .

روز پیش از حرکت همایون همة کارهایش را رو براه کرد ، حتی د ر گاراژ اتومبیل را دید و قطع کرد و بلیـت
خرید، با وجود اصرار صاحب گاراژ چون چمدانهایش را نبسته بـود عـوض اینکـه غـروب همـانروز بـرود قـرار
گذاشت فردا صبح به کرمانشاه حرکت بکند .

وارد خانه اش که شد یکسر رفت باطاق سر دستی خودش که میز تحریرش آنجا بود . اطاق شوریده ریختـه
و پاشیده ، خاکستر سرد در پیش بخاری ریخته بود . پارچة بنفش خامه دوزی و پاکت بهرام را که وصیت نامچه
در آن بود روی میز گذاشته بودند ، پاکت را برداشت از میان پاره کرد ، ولی تکه کاغذ نوشته ای در میان آن دید
که آنروز از شدت تعجیل ملتفت آن نشده بود . بعد از آنکه تکه ها را روی میز بغل هم گذاشت اینطور خواند :

" لابد این کاغذ بعد از مرگم بتو خواهد رسید . میدانم که از این تصمیم ناگهانی من تعجب خواهی کرد ، چون
هیچ کاری را بدون مشورت با تو نمی کردم ، ولی برای اینکه سری در میان ما نباشد اقرار میکنم کـه مـ ن بـدری
زنت را دوست داشتم . چهار سال بود که با خودم میجنگیدم ، آخرش غلبه کردم و دیوی که در مـن بیـدار شـده
بود کشتم ، برای اینکه به تو خیانت نکرده باشم . پیشکش ناقابلی به هما خانم میکنم که امیدوارم قبول شود ! -
قربان تو بهرام – "

همایون مدتی مات دور اطاق نگاه کرد .حالا دیگر او شک نداشت که هما بچة خـودش اسـت. آیـا میتوانسـت
برود بدون اینکه هما را ببیند ؟ کاغذ را دوباره و سه باره خواند ، در ج یبش فرو کرد و از خانه بیرون رفت . سـر
راه در مغازه اسباب بازی وارد شد و بی تأمل عروسک بزرگی که صورت سرخ و چشمهای آبی داشـت خریـد و
به سوی خانة پدر زنش رفت ، آنجا که رسید در زد . مشدی علی نوکرشان همایون را که دید با چشـمهای اشـک
آلود گفت :

" آقا ، چه خاکی بسرم شد ؟ هما خانم ! "

" چه شده ؟ "

" آقا ، نمیدانید ، هما خانم از دوری شما چه بی تابی میکرد .هر روز من میبردمش مدرسه ، روز یکشنبه بود
. تا حال پنج روز میشود که عصرش از مدرسه فرار کرد . گفته بود میروم آقا جانم را ببینم . ما آنقـدر دسـتپاچه
شدیم . مگر محمد بشما نگفت ؟ به نظمیه تلفون کردیم دوبار من آمدم در خانه تان . "

" چه میگوئی ؟ چه شده ؟ "

هیچ آقا ، سر شب بود که او را به خانه مان آوردند . راه را گم کرده بود . از سوز سرما سینه پهلو کـرد . تـا
آن دمیکه مرد همه اش شما را صدا میزد. دیروز او را بردیم شاه عبدالعظیم ، همان پهلوی قبر بهـرام میـرزا او را
به خاک سپردیم . "

همایون خیره به مشدی علی نگاه میکرد ، به اینجا که رسید جعبة عروسک از زیـر بغلـش افتـاد . بعـد ماننـد
دیوانه ها یخة پالتوش را بالا کشید و با گامهای بلند بطرف گاراژ رفت . چون دیگر از بستن چمدان منصرف شـد
و با اتومبیل عصر میتوانست هرچه زودتر حرکت بکند .