پروین اعتصامی (مثنویات و تمثیلات و مقطعات)
به لاله نرگس مخمور گفت وقت سحر
 ای خوشا مستانه سر در پای دلبر داشتن
 ای خوشا سودای دل از دیده پنهان داشتن
 ای خوش از تن کوچ کردن، خانه در جان داشتن
 ای خوشا خاطر ز نور علم مشحون داشتن
 ای خوش اندر گنج دل زر معانی داشتن
 کبوتر بچه‌ای با شوق پرواز
 جهاندیده کشاورزی بدشتی
 شنیده‌اید که آسایش بزرگان چیست:
 از ساحت پاک آشیانی
 وقت سحر، به آینه‌ای گفت شانه‌ای
 بارید ابر بر گل پژمرده‌ای و گفت
 مرغی نهاد روی بباغی ز خرمنی
 بی روی دوست، دوش شب ما سحر نداشت
 روزی گذشت پادشهی از گذرگهی
 بلبل آهسته به گل گفت شبی
 به نومیدی، سحرگه گفت امید
 با دوک خویشن، پیرزنی گفت وقت کار
 تا بکی جان کندن اندر آفتاب ای رنجبر
 ای گربه، ترا چه شد که ناگاه
 ای مرغک خرد، ز اشیانه
 عالمی طعنه زد به نادانی
 عدسی وقت پختن، از ماشی
 بادی وزید و لانه‌ی خردی خراب کرد
 بلبلی از جلوه‌ی گل بی قرار
 به ماه دی، گلستان گفت با برف
 شنیدستم که وقت برگریزان
 بنفشه صبحدم افسرد و باغبان گفتش
 خمید نرگس پژمرده‌ای ز انده و شرم
 بزرگی داد یک درهم گدا را
 بغاری تیره، درویشی دمی خفت
 به سر خاک پدر، دخترکی
 دید موری در رهی پیلی سترک
 گفت دیوار قصر پادشهی
 به آب روان گفت گل کاز تو خواهم
 ز سری، موی سپیدی روئید
 بدامان گلستانی شبانگاه
 نهال تازه رسی گفت با درختی خشک
 در دست بانوئی، به نخی گفت سوزنی
 لاله‌ای با نرگس پژمرده گفت
 دختری خرد، بمهمانی رفت
 گفت تیری با کمان، روز نبرد
 دختری خرد، شکایت سر کرد
 گفت ماهیخوار با ماهی ز دور
 به درویشی، بزرگی جامه‌ای داد
 کودکی در بر، قبائی سرخ داشت
 نهان شد از گل زردی گلی سپید که ما
 کاهلی در گوشه‌ای افتاد سست
 کسی که بر سر نرد جهان قمار نکرد
 گنجشک خرد گفت سحر با کبوتری
 بلبلی شیفته میگفت به گل
 بطعنه پیش سگی گفت گربه کای مسکین
 بر سر راهی، گدائی تیره‌روز
 مرغی بباغ رفت و یکی میوه کند و خورد
 آن قصه شنیدید که در باغ، یکی روز
 بالماس میزد چکش زرگری
 حکایت کرد سرهنگی به کسری
 برد دزدی را سوی قاضی عسس
 اینچنین خواندم که روزی روبهی
 قاضی کشمر ز محضر، شامگاه
 بلبلی گفت بکنج قفسی
 در آبگیر، سحرگاه بط بماهی گفت
 شبی بمردمک چشم، طعنه زد مژگان
 شکایت کرد روزی دیده با دل
 گفت با زنجیر، در زندان شبی دیوانه‌ای
 شنیده‌اید که روزی بچشمه‌ی خورشید
 در آنساعت که چشم روز میخفت
 ای که عمریست راه پیمائی
 گفت سوزن با رفوگر وقت شام
 خلید خار درشتی بپای طفلی خرد
 ز قلعه، ماکیانی شد به دیوار
 تو چو زری، ای روان تابناک
 بشکوه گفت جوانی فقیر با پیری
 سخن گفت با خویش، دلوی بنخوت
 آن نشنیدید که در شیروان
 کبوتری، سحر اندر هوای پروازی
 نهفتن بعمری غم آشکاری
 به جغذ گفت شبانگاه طوطی از سر خشم
 بصحرا، سرود اینچنین خارکن
 نهان کرد دیوانه در جیب، سنگی
 براهی در، سلیمان دید موری
 اشک طرف دیده را گردید و رفت
 بکنج مطبخ تاریک، تابه گفت به دیگ
 شاهدی گفت بشمعی کامشب
 شباهنگام، کاین فیروزه گلشن
 چو رنگ از رخ روز، پرواز کرد
 نیکنامی نباشد، از ره عجب
 روز شکار، پیرزنی با قباد گفت
 با بنفشه، لاله گفت ای بیخبر
 بزندان تاریک، در بند سخت
 نارونی بود به هندوستان
 برزگری پند به فرزند داد
 غنچه‌ای گفت به پژمرده گلی
 شنیدم بود در دامان راغی
 کودکی کوزه‌ای شکست و گریست
 تاجری در کشور هندوستان
 عاقلی، دیوانه‌ای را داد پند
 سحرگه، غنچه‌ای در طرف گلزار
 ببام قلعه‌ای، باز شکاری
 زاغی بطرف باغ، بطاوس طعنه زد
 ز دامی دید گنجشگی همائی
 در آن سرای که زن نیست، انس و شفقت نیست
 فتاد طائری از لانه و ز درد تپید
 ز حیله، بر در موشی نشست گربه و گفت
 نخودی گفت لوبیائی را
 کرد آسیا ز آب، سحرگاه باز خواست
 سرو خندید سحر، بر گل سرخ
 دی، کودکی بدامن مادر گریست زار
 گربه‌ی پیری، ز شکار اوفتاد
 به کرم پیله شنیدم که طعنه زد حلزون
 گفت با صید قفس، مرغ چمن
 نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم
 یکی گوهر فروشی، ثروت اندوز
 گه احرام، روز عید قربان
 موشکی را بمهر، مادر گفت
 شمع بگریست گه سوز و گداز
 دی، مرغکی بمادر خود گفت، تا بچند
 بچشم عجب، سوی کاه کرد کوه نگاه
 بخویش، هیمه گه سوختن بزاری گفت
 کاشکی، وقت را شتاب نبود
 پیام داد سگ گله را، شبی گرگی
 شنیدستم یکی چوپان نادان
 پیرمردی، مفلس و برگشته بخت
 باغبانی، قطره‌ای بر برگ گل
 به گربه گفت ز راه عتاب، شیر ژیان
 بلبلی گفت سحر با گل سرخ
 صبحدم، صاحبدلی در گلشنی
 نهفت چهره گلی زیر برگ و بلبل گفت
 بطرف گلشنی، در نوبهاری
 گل سرخ، روزی ز گرما فسرد
 در باغ، وقت صبح چنین گفت گل به خار
 صبحدم، تازه گلی خودبین گفت
 گلی، خندید در باغی سحرگاه
 گفت گرگی با سگی، دور از رمه
 نهاد کودک خردی بسر، ز گل تاجی
 دزد عیاری، بفکر دستبرد
 آن نشنیدید که یک قطره اشک
 شنیدستم که اندر معدنی تنگ
 مادر موسی، چو موسی را به نیل
 با مرغکان خویش، چنین گفت ماکیان
 یکی مرغ زیرک، ز کوتاه بامی
 محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت
 دید موری طاسک لغزنده‌ای
 شنیده‌اید میان دو قطره خون چه گذشت
 با مور گفت مار، سحرگه بمرغزار
 قاضی بغداد، شد بیمار سخت
 نوگلی، روزی ز شورستان دمید
 جوانی چنین گفت روزی به پیری
 بزرگمهر، به شیروان نوشت که خلق
 به سوزنی ز ره شکوه گفت پیرهنی
 ز درد پای، پیرزنی ناله کرد زار
 شب شد و پیر رفوگر ناله کرد
 صبح آمد و مرغ صبحگاهی
 هر که با پاکدلان، صبح و مسائی داد
 سیر، یک روز طعنه زد به پیاز
 همای دید سوی ماکیان بقلعه و گفت
 جعل پیر گفت با انگشت
 سپیده‌دم، نسیمی روح پرور
 ای نهال آرزو، خوش زی که بار آورده‌ای
 ای دل، اول قدم نیکدلان
 گفت با خاک، صبحگاهی باد
 آب نالید، وقت جوشیدن
 ای جسم سیاه مومیائی
 ای گل، تو ز جمعیت گلزار، چه دیدی
 پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل
 اینکه خاک سیهش بالین است
 دو همراز