تقویم‌التواریخ/سده دوم
جدول وقایع مائهٔ ثانیه از تاریخ هجرت نبوی صلّی اللّه علیه و آله

 ۱۰۱ : حرب یزید بن مهلب و یزید بن عبد الملک در بصره، و موت عمر بن عبدالعزیز در معره و خلافت یزید بن عبد الملک، و فوت ربعی بن حراش زاهد در کوفه، و ذو الرمه، و قطامی، و زیاد الاعجم رب الشعراء.

 ۱۰۲ : وفات یافتن ضحاک مفسر مشهور در خراسان.

 ۱۰۳ : وفات مجاهد، و عطاء بن یسار مفسر، و خالد بن معدان فقیه حمص، و ابو بردهٔ اشعری قاضی کوفه.

 ۱۰۴ : حرب جراح حکمی سردار لشکر اسلام با خاقان ترک در ارمنیه و انهزام خاقان ترک، و فوت عامر شعبی، و ابو قلابه عبدالله.

 ۱۰۵ : حرب جراح و خاقان در ارمنیه و انهزام ترک، و فتح کماخ و قونیه به مباشرت مروان بن محمد، [و وفات یزید بن عبد الملک خلیفه، و ابو رجاء العطاردی از تابعین].  ۱ 

 ۱۰۶ : حرب مسلمة بن سعید با کفار اتراک در فرغانه و قتل خاقان ترک، و موت سالم فقیه مدینه، و عکرمه، و طاوس بن کیسان از تابعین، [و حج هشام خلیفهٔ عصر].  ۲ 

 ۱۰۷ : هزیمت اسد القسری سردار لشکر اسلام در حرب سیستان و استیلای او بر طالقان و بلخ، و فتح قیصریه به مباشرت یزید بن مسلمه، و فوت سلیمان بن یسار از فقهای سبعه، و کثیر شاعر، و محمد بن ابی بکر.  ۳ 

 ۱۰۸ : شهادت حارث بن عمرو سردار لشکر اسلام در معرکهٔ آذربایجان و هزیمت اتراک، و وفات محمد بن کعب قرظی.  ۴ 

 ۱۰۹ : حرب اسد قسری با خاقان ترک و انهزام اتراک.

 ۱۱۰ : سفر معاویة بن هشام خلیفه بر سر روم، و واقعهٔ طین ما بین مسلمه و جریر در باب الابواب، و موت محمد بن سیرین معبر، و حسن بصری، و فرزدق، و جریر از مشاهیر شعرای عرب، [و عبد الرحن بن هرمز اعرج از کبار تابعین].  ۱ 

 ۱۱۱ : فتح بیضا به مباشرت جراح والی آذربایجان.

 ۱۱۲ : فتح حرسنا یعنی اماسیه به مباشرت معاویة بن هشام، و انهزام لشکر اسلام در حرب خزر.

و قتل جراح و استیلای ترک بر آذربایجان، و موت رجاء بن حیوة الکندی از عباد.

 ۱۱۳ : هزیمت اهل سمرقند از ترک، و هزیمت خاقان ترک از اهل اسلام در روم و انکسار اهل اسلام در روم، و شهادت مالک بن شبیب و عبد الوهاب الغازی در سیواس، [و وفات مکحول فقیه شام].  ۲ 

 ۱۱۴ : استیلای مروان الحمار بر بلاد ماوراء النهر با سبی و غارت اموال، و موت عطاء بن ابی رباح فقیه حجاز، و وفات امام محمد باقر علیه السّلام [در قرب رها]،  ۳ و وهب بن منبه.

 ۱۱۵ : در این سنه چیزی واقع نشده.

 ۱۱۶ : موت عدی بن ثابت کوفی، و میمون بن مهران فقیه جزیره.

 ۱۱۷ : حرب اسد قسری با اتراک در مرو  ۴ و هزیمت اتراک، و موت ابن ابی ملیلکه، و سعید بن یسار، و نافع فقیه مدینه.

 ۱۱۸ : قتل خاقان ترک در جنگ اسلام، و موت قتاده، و علی بن عبد الله جد عباسیان، و عبد الله بن عامر قاری شام.

 ۱۱۹ : غزای مروان بر بلاد لان و خزر و انهزام خاقان، و سقوط سرمناره در بازار زنان در قسطنطنیه از زلزله، و موت سلیمان اشدق فقیه دمشق.

 ۱۲۰ : تبری لاذن قیصر روم از نصارا و ازالهٔ صورت حضرت عیسی و مریم از دیوار کلیسا،  ۵ و اهلاک طایفهٔ بطارقهٔ نصارا، و خروج روم بر ایشان به اشارت ریم پاپا، و موت عبد الله بن کثیر قاری مکه، و حماد بن سلیمان فقیه کوفه.  ۱ 

 ۱۲۱ : استیلای مروان بر بلاد خزر، و سفر نصر بن سیار بر بلاد ماوراء النهر، و شهادت زید بن علی بن الحسین علیه السّلام در کوفه، و شهادت سیدی غازی ابو محمد البطال در روم.

و وفات مسلمة بن عبد الملک از امرای بنی امیه.

 ۱۲۲ : خروج عبد الواحد الهواری در مغرب با قوم بربر و هزیمت او، و موت ایاس بن معاویه قاضی بصره از ازکیاء دهر، و سماک بن حرب کوفی.

 ۱۲۳ : حرب مغاربه و صفریه و هزیمت طرفین و کشته شدن کلثوم سردار لشکر مغرب و کشته شدن ابو یوسف ازدی بزرگ صفریه، و وفات ثابت بن اسلم بنانی از کبار تابعین، و وفات قاری مکه محمد بن محیص، و حج یزید بن هشام.

 ۱۲۴ : حرب عظیم اهل اسلام با میسرهٔ سردار لشکر صفریه در مغرب، و موت محمد بن شهاب الزهری امام اهل مدینه.

 ۱۲۵ : موت هشام بن عبد الملک و خلافت ولید بن یزید، و موت ابو عبد الله محمد بن علی پدر سفاح.

 ۱۲۶ : خلافت یزید بن ولید ناقص بعد قتل ولید، و موت او نیز و خلافت پسر او ابراهیم، و موت کمیت شاعر، و عمرو بن دینار عالم در مکه.

 ۱۲۷ : حرب مروان بن محمد با خلیفه در مرج دمشق و خلافت مروان، و فوت مالک بن دینار زاهد بصره، و اسماعیل سدی مفسر از اهل کوفه.

 ۱۲۸ : قتل ضحاک بن قیس خارجی در حرب مروان در نصیبین، و قیام شیبان در مکان ضحاک و امتداد کارزار تا آخر سال، و خروج بسطام در آذربایجان و قتل او، و موت عاصم قاری در کوفه، [و ولادت امام موسی علیه السّلام از ائمه اثنی عشر].  ۱ 

 ۱۲۹ : ظهور ابو مسلم خراسانی صاحب دعوت برای عباسیان از مرو در رمضان، و اخبار نصر بن سیار والی خراسان مروان را از خروج او و غفلت و عدم اعتنای مروان به این خبر، [و وفات ابو جعفر یزید بن قعقاع القاری، و ابو اسحاق عمرو السبیعی از مشاهیر].  ۲ 

 ۱۳۰ : استیلای ابو مسلم بر خراسان و نقص دولت امویه، و موت محمد بن منکدر زاهد در مدینه.

 ۱۳۱ : هزیمت نصر بن سیار از ابو مسلم، و موت ایوب سختیانی فقیه بصره، و ابن ذکوان، و منصور بن زادان، و قتل ابراهیم بن میمون به غدر ابو مسلم.

 ۱۳۲ : ظهور دولت عباسیان در عراق عرب، و انهزام مروان از جنگ عبد الله عم سفاح در نهروان،  ۳ و انقراض دولت امویه به قتل او در بوصیر به دست صالح بن علی، و استیلای عبد الله بر بلاد شام بعد از استیصال بنی امیه و قتل‌عام ایشان.

 ۱۳۳ : استیلای الیون قیصر بر ملطیه و استیمان اسلامیان.

 ۱۳۴ : نقل سفاح دار الخلافه را از کوفه به انبار.

 ۱۳۵ : وفات عطاء خراسانی.

 ۱۳۶ : وفات علاء بن الحضرمی فقیه شام  ۴ ، و زید بن اسلم العدوی، و خلافت ابو جعفر منصور بعد از موت سفاح.

 ۱۳۷ : هزیمت عبد الله بن علی از حرب ابو مسلم در نصیبین، و گرفتن ابو مسلم خزاین بنی امیه را که از بلاد شام جمع کرده بود و چون ابو جعفر از او خواست ابو مسلم نداد و به خراسان رفت. لاجرم برای این کار به دام ابو جعفر گرفتار شد و به قتل رسید.

 ۱۳۸ : هزیمت قسطنطین از جنگ صالح بن علی عم منصور دوانقی بعد از تخریب ملطیه، و ابتدای دولت بنی رستم در مغرب.

 ۱۳۹ : ظهور دولت بنی امیه در اندلس.

 ۱۴۰ : بنای مصیصه به مباشرت جبرئیل بن یحیی از امرای منصور، و موت ابو سالم عالم مدینه.

 ۱۴۱ : ظهور دولت طایفهٔ راوندیه از اتباع ابو مسلم با مذهب تناسخ در خراسان و قتل ایشان در دار الخلافه، و فتح طبرستان بعد از حرب طویل، و مردن موسی بن عقبه صاحب مغازی.

 ۱۴۲ : موت عمرو بن عبید معتزلی عالم معروف.

 ۱۴۳ : هزیمت اهل اسلام از دیالمه، و غلبهٔ محمد بن اشعث امیر مصر بر طایفهٔ اباضیهٔ خوارج در مغرب، و شروع کردن علمای اسلام تدوین حدیث و فقه و تفسیر را.

 ۱۴۴ : سفر محمد بن سفاح بر سر دیلم، و مردن ابو شبرمه عبد الله فقیه کوفه، و مجالد بن سعید کوفی.

 ۱۴۵ : ظهور نفس زکیه محمد بن عبد الله بن حسن علیه السّلام در مدینه و کشته شدن او به مباشرت عیسی، ابن عم منصور، بعد از آن که اهل مدینه با او بیعت نمودند، و خروج برادرش ابراهیم به اجازت ابو حنیفه در بصره، و کشته شدن او ایضا بعد از محاربهٔ عظیمه با منصور در نزدیکی کوفه، و الزام پوشیدن اثیاب سیاه، عباسیان را، و بنای بغداد در کنار دجله.

 ۱۴۶ : نقل دار الخلافه از انبار به بغداد، و مردن محمد بن السائب الکلبی المفسر، و هشام بن عروه محدث مدینه.

 ۱۴۷ : ولادت امام علی بن موسی الرّضا علیه السّلام، و وفات امام جعفر من الائمة الاثنی عشر، [و سلیمان بن مهران اعمش محدث کوفه، و ابن ابی لیلی محمد قاضی کوفه].  ۱ 

 ۱۴۸ : استیلای کفار اتراک بر بلدهٔ تفلیس و هزیمت اهل اسلام، و مردن عبد الله بن علی سردار لشکر بنی امیه در حبس ابو جعفر.

 ۱۴۹ : غزای عباس بن محمد به جانب روم، و بنای سور قرطبه به مباشرت عبد الرحمن الداخل، و مردن محمد بن اشعث امیر  ۲ ، و زکریا بن ابی زائدهٔ قاضی.

 ۱۵۰ : خروج استادسیس از امرای خراسان و کشته شدن اجشم مرو رودی  ۱ سردار لشکر منصور در آن جنگ، و وفات امام اعظم و همام اقدم حضرت ابو حنیفه نعمان بن ثابت کوفی در رجب، و عبد الملک بن جریج مکی اول مصنف در حجاز، و بسته شدن خلیج قسطنطنیه از یخ از شدت سرما.

 ۱۵۱ : بنای رصافه در جانب شرقی آب دجله برای قدوم مهدی از ری؛ و الحال شهر بغداد، در آن مکان است، و مردن عبد الله بن عون شیخ بصره، و محمد بن اسحاق امام اهل سیر.

 ۱۵۲ : قتل استادسیس در جنگ حازم سردار لشکر اسلام.

 ۱۵۳ : استیلای فرقهٔ اباضیهٔ خوارج بر افریقیه و کشته شدن عمر بن حفص والی آن ولایت، و جنگ ابو قره سردار سفریه با ابو حاتم سر عسکر اباضیه، و وفات معمر بن راشد حافظ بصره، و هشام دستوائی محدث عراق، و ابو بکر بن عیاش از حفاظ.  ۲ 

 ۱۵۴ : سفر ابو جعفر خود به شام به جهت تجهیز لشکر به جانب افریقیه، و موت ابو عمرو بن علاء قاضی بصره، و اشعب طماع  ۳ از طرفه کاران جهان.

 ۱۵۵ : هزیمت خوارج مغرب از جنگ یزید بن حاتم سردار لشکر اسلام در مغرب از جانب خلیفه، و مردن مسعر بن کدام، و ابو هاشم صوفی.

 ۱۵۶ : موت حمزه شیخ قراء کوفه، و سعید بن ابی عروبه اول کسی که در عراق تصنیف نموده.

 ۱۵۷ : موت ابو عمرو عبد الرحمن اوزاعی امام اهل شام.

 ۱۵۸ : حج ابو جعفر خلیفه و مردن او در مکه و خلافت المهدی بالله، و مردن امام زفر از شاگردان ابو حنیفه.

 ۱۵۹ : حج نمودن مهدی خلیفه و امر او به توسیع حرم مدینهٔ مشرفه.

 ۱۶۰ : موت شعبة بن حجاج شیخ اهل بصره.

 ۱۶۱ : ظهور نمودن مقنع خراسانی از سحرهٔ روزگار در مرو، و مردن سفیان ثوری.

 ۱۶۲ : سفر مهدی خلیفه به جانب روم، و مردن داود بن نصیر طائی از زهاد کوفه، و ابراهیم ادهم بلخی در شام.

 ۱۶۳ : ظهور نمودن طایفهٔ مجبره و کشته شدن عبدالقاهر رئیس ایشان بعد از فتنهٔ عظیمه، و استیصال اهل جرجان، و هلاک شدن مقنع در قلعهٔ خود، و مقتولی زنادقه در حلب.

 ۱۶۴ : موت عبد العزیز ماجشون از شیوخ اهل مدینه.

 ۱۶۵ : هزیمت کفار روم از هارون الرشید و کشته شدن پنجاه هزار نفر از کفار، و مردن خالد برمکی وزیر سفاح.

 ۱۶۶ : آمدن هارون به اسکدار  ۱ و عقد صلح ما بین کفار.

 ۱۶۷ : توسیع حرم مکه به امر مهدی خلیفه، و وبا و طاعون عظیم در عراق عرب، و کشته شدن بشار شاعر به تهمت زندقه، و ابتدای دولت بنی مدرار در سجلماسهٔ مغرب.

 ۱۶۸ : فوت سید حسن بن سید زید والدست نفیسه در راه حج.

 ۱۶۹ : خلافت موسی الهادی بعد از موت مهدی در پی صید، و خروج حسین بن علی الاصغر  ۲ و بیعت اهل مدینه با او و کشته شدن او به دست اتباع عباسیین در مکهٔ معظمه، و گریختن ادریس بن عبد الله به جانب مغرب و استقلال او در آن مکان.

[و وفات نافع، شیخ قراء کوفه].  ۳ 

 ۱۷۰ : خلافت هارون الرشید بعد از مردن هادی و بنای طرسوس به حکم او، و بنای جامع مشهور قرطبه به امر عبد الرحمن الداخل.

 ۱۷۱ : موت یزید بن حاتم  ۴ از شجعان مشهور، و ابو دلامه از مشاهیر شعرای عرب.

 ۱۷۲ : ظهور دولت بنی ادریس  ۵ از شرفا در مغرب اقصی.

 ۱۷۳ : موت ابو خیثمه زهیر محدث جزیره، و ابو عصمة نوح بن ابی مریم قاضی مرو.

 ۱۷۴ : موت عبد الله بن لهیعه حافظ، [و وفات شقیق بلخی].  ۱ 

 ۱۷۵ : حرب طایفهٔ قیسیه و طایفهٔ یمانیه با هم در شام،  ۲ و مردن لیث بن سعد شیخ دیار مصر، و خلیل بن احمد استاد در فن عروض.

 ۱۷۶ : جنگ اعراب قیسیه و یمانیه ایضا، و خروج یحیی علوی در دیلم و حبس او، و مردن وضاح بزاز محدث واسط.

 ۱۷۷ : موت شریک بن عبد الله القاضی محدث کوفه.

 ۱۷۸ : موت یوسف بن خالد سمتی  ۳ از اتباع ابو حنیفهٔ کوفی.

 ۱۷۹ : خروج ولید بن طریف الشیبانی، و مردن امام مالک بن انس امام مدینه، و حماد بن زید امام بصره.

 ۱۸۰ : جنگ قیسیه با یمانیه در شام، و نزول رشید به مدینهٔ رقه برای توطن، و سقوط منارهٔ اسکندریه از زلزلهٔ عظیمه، و وفات حفص قاری راوی عاصم، و مسلم بن خالد زنجی فقیه مکه، و رابعهٔ عدویه زاهدهٔ بصره، و عمرو بن عثمان الشهیر به سیبویه النحوی.

 ۱۸۱ : سفر هارون الرشید به روم و فتح صفصاف،  ۴ و مردن اسماعیل بن عیاش محدث شام، و عبد الله بن مبارک فقیه بزرگوار، و امیر حسن بن قحطبه.

 ۱۸۲ : وفات یحیی بن ابی زائده عالم کوفه، و ابو یوسف یعقوب اول قاضی القضاة بغداد و تلمیذ ابو حنیفهٔ کوفی، و یونس بن حبیب نحوی.

 ۱۸۳ : استیلای خزر بر بلاد گنجه و شروان  ۵ و اسیر شدن صد هزار نفس نزد ایشان، و قائم نمودن حصار باب الابواب به امر رشید، و مردن محمد بن سماک واعظ، و فوت امام همام موسی بن جعفر سابع ائمهٔ اثنی عشر در حبس هارون الرشید و مسموم شدن به امر او، [و زیاد بکّائی صاحب مغازی].  ۱ 

 ۱۸۴ : ظهور دولت بنی اغلب در افریقیهٔ مغرب.

 ۱۸۵ : استیلای افرنج بر بلاد برشلونه،  ۲ و مردن برهان الدین ابراهیم فزاری.  ۳ 

 ۱۸۶ : استیلای عیسی بن علی سردار لشکر خلیفه بر خراسان و هزیمت یافتن ابو الخصیب از او در جنگ نسا، و مردن عیسی نجار محدث ماوراء النهر.

 ۱۸۷ : سفر هارون الرشید ایضا به روم و قرار دادن جزیه بر تکفور،  ۴ و کشته شدن جعفر برمکی وزیر و نکبت برامکه، [و وفات معتمر بن سلیمان شیخ بصره، و فضیل بن عیاض شیخ حجاز].  ۵ 

 ۱۸۸ : هزیمت تکفور از جنگ اهل اسلام در صفصاف و کشته شدن جمعی کثیر، و مقتولی نیکوفری قیصر در جنگ بلغار، و مردن اسد بن عمرو از اتباع ابو حنیفه.

 ۱۸۹ : سفر رشید به جانب ری از خوف طغیان والی خراسان  ۶ ، و مردن علی بن حمزهٔ کسائی شیخ قراء کوفه  ۷ ، و محمد بن حسن شیبانی شاگرد ابی حنیفه در ری، و مردن محمد بن مروان از اهل تفسیر.

 ۱۹۰ : سفر هارون الرشید ایضا به جانب روم و خراب هرقله، و توجه حمید بن معیوف سردار دوننما به جانب قبرس، و مردن یحیی بن خالد برمکی در حبس هارون الرشید.

 ۱۹۱ : قتل تکفور قیصر روم در جنگ برجان در این سنه.

 ۱۹۲ : ظهور طایفهٔ خرمیه در جبال آذربایجان و هلاک آن قوم به مباشرت حازم، و مردن فضل بن یحیی برمکی.

 ۱۹۳ : سفر هارون الرشید ایضا به خراسان به جهت مصادرهٔ علی بن عیسی و کشتن رافع بن لیث به سبب رفع لوای طغیان در ماوراء النهر، و مردن رشید در طوس و خلافت محمد امین، و مردن اسماعیل بن علبه محدث بصره، و عباس بن احنف شاعر، [و ابو بکر بن عیاش شیخ کوفه].  ۱ 

 ۱۹۴ : ظهور فتنه ما بین امین و مأمون به جهت خلع امین از ولایتعهدی، و کشته شدن شقیق بلخی در غزا،  ۲ و مردن حفص بن غیاث قاضی کوفه.

 ۱۹۵ : ابتدای دولت آل طاهر، و کشته شدن علی بن عیسی سردار لشکر امین در حرب طاهر سر عسکر مأمون در ری، و عزیمت عسکر خلیفه دوم بار به جانب همدان، و هجوم طاهر، و اقبال مأمون و آمدن او به حلوان، و ظهور ابو العمیطر در شام، و نزول لشکر امین در رقه، و ولادت امام علی النقی علیه السّلام.

 ۱۹۶ : خلافت مأمون الرشید بعد از خلع امین در شهر رجب و حدوث فتنهٔ عظیمه، و مردن ابو نواس حسن از مشاهیر شعراء بل اشعر شعراء به قول ابن عیینه.

 ۱۹۷ : محصور شدن امین در بغداد و استیلای طاهر بر او، و مردن بقیة بن الولید محدث شام، و عثمان بن سعید الشهیر به «ورش» راوی نافع قاری مصر [و وکیع بن جراح از مشاهیر ائمه].  ۳ 

 ۱۹۸ : قتل امین به مباشرت طاهر و استقلال مأمون در بغداد، و هزیمت ابو العمیطر از محمد بن صالح امیر عرب در شام، و واقعهٔ ربض میان حکم و اهل قرطبه،  ۴ و مردن سفیان بن عیینه شیخ حجاز، و ابو سعید یحیی بن سعید قطان امام بصره.

 ۱۹۹ : ظهور محمد بن طباطبا العلوی در کوفه، و هزیمت سردار لشکر بغداد از او، و کشته شدن محمد در آن شب، و هزیمت عبدوس  ۱ از پسرش بار دیگر، و وقوع فتنه در عراق و حجاز در این سنه، [و وفات ابو مطیع بلخی صاحب فقه اکبر].  ۲ 

 ۲۰۰ : تشتت احوال علویین در کوفه، و کشته شدن الیون قیصر روم، و مردن معروف کرخی از مشاهیر مشایخ، و رسیدن عدد بنی العباس در آن سال به سی هزار نفر.