فخرالدین عراقی (غزلیات)
هر سحر ناله و زاری کنم پیش صبا
 ای مرا یک بارگی از خویشتن کرده جدا
 این حادثه بین که زاد ما را
 کشیدم رنج بسیاری دریغا
 ندیدم در جهان کامی دریغا
 سر به سر از لطف جانی ساقیا
 ای ز فروغ رخت تافته صد آفتاب
 مست خراب یابد هر لحظه در خرابات
 دیدی چو من خرابی افتاده در خرابات
 به یک گره که دو چشمت بر ابروان انداخت
 چو آفتاب رخت سایه بر جهان انداخت
 عراقی بار دیگر توبه بشکست
 ساقی قدحی شراب در دست
 از پرده برون آمد ساقی، قدحی در دست
 دو اسبه پیک نظر می‌دوانم از چپ و راست
 شوری ز شراب خانه برخاست
 از میکده تا چه شور برخاست؟
 باز مرا در غمت واقعه جانی است
 ز خواب، نرگس مست تو سر گران برخاست
 ناگه از میکده فغان برخاست
 مهر مهر دلبری بر جان ماست
 چنین که حال من زار در خرابات است
 ندیده‌ام رخ خوب تو، روزکی چند است
 جانا، نظری، که دل فگار است
 دل، چو در دام عشق منظور است
 ساز طرب عشق که داند که چه ساز است؟
 در کوی خرابات، کسی را که نیاز است
 طره‌ی یار پریشان چه خوش است
 در سرم عشق تو سودایی خوش است
 رخ نگار مرا هر زمان دگر رنگ است
 شاد کن جان من، که غمگین است
 مشو، مشو، ز من خسته‌دل جدا ای دوست
 کی ببینم چهره‌ی زیبای دوست؟
 یک لحظه دیدن رخ جانانم آرزوست
 جز دیدن روی تو مرا رای دگر نیست
 هر دلی کو به عشق مایل نیست
 ساقی، ار جام می، دمادم نیست
 عشق سیمرغ است، کورا دام نیست
 دل، که دایم عشق می‌ورزید رفت
 آه، به یک‌بارگی یار کم ما گرفت!
 باز هجر یار دامانم گرفت
 مرا گر یار بنوازد، زهی دولت زهی دولت
 کی از تو جان غمگینی شود شاد؟
 هر که را جام می به دست افتاد
 باز دل از در تو دور افتاد
 عشق، شوری در نهاد ما نهاد
 عشق شوقی در نهاد ما نهاد
 بر من، ای دل، بند جان نتوان نهاد
 بی‌رخت جان در میان نتوان نهاد
 هر شب دل پر خونم بر خاک درت افتد
 بنمای به من رویت، یارات نمی‌افتد
 با شمع روی خوبان پروانه‌ای چه سنجد؟
 با عشق عقل‌فرسا دیوانه‌ای چه سنجد؟
 با عشق قرار در نگنجد
 با عشق تو ناز در نگنجد
 جانا، حدیث شوقت در داستان نگنجد
 امروز مرا در دل جز یار نمی‌گنجد
 امروز مرا در دل جز یار نمی‌گنجد
 در حلقه‌ی فقیران قیصر چه کار دارد؟
 با پرتو جمالت برهان چه کار دارد؟
 با درد خستگانت درمان چه کار دارد؟
 با درد خستگانت درمان چه کار دارد؟
 خرم تن آن کس که دل ریش ندارد
 بیا، کاین دل سر هجران ندارد
 دل، دولت خرمی ندارد
 راحت سر مردمی ندارد
 نگارا، بی‌تو برگ جان که دارد؟
 نگارا، بی تو برگ جان که دارد؟
 تا کی کشم جفای تو؟ این نیز بگذرد
 بیا بیا، که نسیم بهار می‌گذرد
 بیا، که عمر من خاکسار می‌گذرد
 پشت بر روزگار باید کرد
 یاد آن شیرین پسر خواهیم کرد
 می روان کن ساقیا، کین دم روان خواهیم کرد
 روی ننمود یار چتوان کرد
 روی ننمود یار چتوان کرد؟
 من رنجور را یک دم نپرسد یار چتوان کرد؟
 از در یار گذر نتوان کرد
 بدین زبان صفت حسن یار نتوان کرد
 بتم از غمزه و ابرو، همه تیر و کمان سازد
 چنین که غمزه‌ی تو خون خلق می‌ریزد
 اگر یکبار زلف یار از رخسار برخیزد
 آن را که چو تو نگار باشد
 تا بر قرار حسنی دل بی‌قرار باشد
 دیده‌ی بختم، دریغا کور شد
 من مست می عشقم هشیار نخواهم شد
 گر نظر کردم به روی ماه رخساری چه شد؟
 ناگه بت من مست به بازار برآمد
 ناگه بت من مست به بازار برآمد
 غلام حلقه به گوش تو زار باز آمد
 بیا، که بی‌رخ زیبات دل به جان آمد
 ز اشتیاق تو، جانا، دلم به جان آمد
 آشکارا نهان کنم تا چند؟
 آن را که غمت ز در براند
 این درد مرا دوا که داند؟
 در من نگرد یار دگربار که داند
 ای دل، چو در خانه‌ی خمار گشادند
 نخستین باده کاندر جام کردند
 نگارا، جسمت از جان آفریدند
 اگر شکسته دلانت هزار جان دارند
 چو چشم مست تو آغاز کبر و ناز کند
 باز دلم عیش و طرب می‌کند
 هر که او دعوی مستی می‌کند
 به خرابات شدم دوش مرا بار نبود
 هر که در بند زلف یار بود
 تا کی از ما یار ما پنهان بود؟
 ای خوشا دل کاندر او از عشق تو جانی بود
 وه! که کارم ز دست می‌برود
 اندرین ره هر که او یکتا شود
 نگارینی که با ما می‌نپاید
 مرا، گرچه ز غم جان می‌برآید
 زان پیش که دل ز جان برآید
 آخر این تیره شب هجر به پایان آید
 صبا وقت سحر گویی ز کوی یار می‌آید
 صبا وقت سحر، گویی، ز کوی یار می‌آید
 گهی درد تو درمان می‌نماید
 مرا درد تو درمان می‌نماید
 ای باد صبا، به کوی آن یار
 دل در گره زلف تو بستیم دگر بار
 دل در گره زلف تو بستیم دگربار
 رخ سوی خرابات نهادیم دگربار
 نظر ز حال من ناتوان دریغ مدار
 غلام روی توام، ای غلام، باده بیار
 مرا از هر چه می‌بینم رخ دلدار اولی‌تر
 نیم چون یک نفس بی غم دلم خون خوار اولی‌تر
 سر به سر از لطف جانی ای پسر
 آب حیوان است، آن لب، یا شکر؟
 ای امید جان، عنایت از عراقی وامگیر
 بر درت افتاده‌ام خوار و حقیر
 به دست غم گرفتارم، بیا ای یار، دستم گیر
 بی‌دلی را بی سبب آزرده گیر
 ای مطرب درد، پرده بنواز
 چون تو کردی حدیث عشق آغاز
 از غم عشقت جگر خون است باز
 کار ما، بنگر، که خام افتاد باز
 بی‌جمال تو، ای جهان افروز
 ساقی، ز شکر خنده شراب طرب انگیز
 در بزم قلندران قلاش
 تماشا می‌کند هر دم دلم در باغ رخسارش
 بکشم به ناز روزی سر زلف مشک رنگش
 نرسد به هر زبانی سخن دهان تنگش
 صلای عشق، که ساقی ز لعل خندانش
 کردم گذری به میکده دوش
 باز غم بگرفت دامانم، دریغ
 حبذا عشق و حبذا عشاق
 بیا، که خانه‌ی دل پاک کردم از خاشاک
 بیا، که خانه‌ی دل پاک کردم از خاشاک
 دلی، که آتش عشق تواش بسوزد پاک
 گر آفتاب رخت سایه افکند بر خاک
 تنگ آمدم از وجود خود، تنگ
 در جام جهان نمای اول
 ای دیده، بدار ماتم دل
 مبند، ای دل، بجز در یار خود دل
 خوشتر از خلد برین آراستند ایوان دل
 اکوس تلالات بمدام
 از دل و جان عاشق زار توام
 باز در دام بلا افتاده‌ام
 ایندم منم که بیدل و بی‌یار مانده‌ام
 یاران، غمم خورید، که غمخوار مانده‌ام
 ساقی، چو نمی‌دهی شرابم
 دل گم شد، ازو نشان نیابم
 دل گم شد، ازو نشان نمی‌یابم
 هیهات! کزین دیار رفتم
 کجایی؟ای ز جان خوشتر ، شبت خوش باد ، من رفتم
 من باز ره خانه‌ی خمار گرفتم
 من چه دانم که چرا از تو جدا افتادم؟
 اگر فرصت دهد، جانا، فراقت روزکی چندم
 در ملک لایزالی دیدم من آنچه دیدم
 در حسن رخ خوبان پیدا همه او دیدم
 آن بخت کو که بر در تو باز بگذرم؟
 تا کی از دست تو خونابه خورم؟
 چه خوش بودی، دریغا، روزگارم؟
 چه خوش بودی، دریغا، روزگارم؟
 بر من نظری کن، که منت عاشق زارم
 نگارا، بی‌تو برگ جان ندارم
 هر زمان جوری ز خوبان می‌کشم
 ای راحت روانم، دور از تو ناتوانم
 جانا، نظری که ناتوانم
 کجایی، ای دل و جانم، که از غم تو بجانم
 دلی یا دلبری، یا جان و یا جانان، نمی‌دانم
 با من دلشده گر یار نسازد چه کنم؟
 شاید که به درگاه تو عمری بنشینم
 شود میسر و گویی که در جهان بینم؟
 نیست کاری به آنم و اینم
 مرا جز عشق تو جانی نمی‌بینم نمی‌بینم
 بر در یار من سحر مست و خراب می‌روم
 من آن قلاش و رند بی‌نوایم
 ما چو قدر وصلت، ای جان و جهان، نشناختیم
 ما دگرباره توبه بشکستیم
 افسوس! که باز از در تو دور بماندیم
 گر چه ز جهان جوی نداریم
 ما، کانده تو نیاز داریم
 من که هر لحظه زار می‌گریم
 گر ز شمعت چراغی افروزیم
 گر چه دل خون کنی از خاک درت نگریزیم
 ناخورده شراب می‌خروشیم
 ناخورده شراب می‌خروشیم
 خیزید، عاشقان، نفسی شور و شر کنیم
 خیز، تا قصد کوی یار کنیم
 تا کی از دست فراق تو ستم‌ها بینیم؟
 ز غم زار و حقیرم، با که گویم؟
 ز دلتنگی به جانم با که گویم؟
 ای دوست، بیا، که ما توراییم
 بیا، ای دیده، تا یک دم بگرییم
 تا کی همه مدح خویش گوییم؟
 شهری است بزرگ و ما دروییم
 بگذر ای غافل ز یاد این و آن
 مبتلای هجر یارم، الغیاث ای دوستان
 مقصود دل عاشق شیدا همه او دان
 در کف جور تو افتادم، تو دان
 رفت کار دل ز دست، اکنون تو دان
 ماهرخان، که داد عشق، عارض لاله رنگشان
 ز دل، جانا، غم عشقت رها کردن توان؟ نتوان
 نگار از سر کویت گذر کردن توان؟ نتوان
 عاشقی دانی چه باشد؟ بی‌دل و جان زیستن
 سهل گفتی به ترک جان گفتن
 تا توانی هیچ درمانم مکن
 ماهرویا، رخ ز من پنهان مکن
 بی‌رخت جانا، دلم غمگین مکن
 ای یار، بیا و یاریی کن
 ای رخ جان فزای تو گشته خجسته فال من
 چه کنم که دل نسازم هدف خدنگ او من؟
 بپرس از دلم آخر، چه دل؟ که قطره‌ی خون
 چو دل ز دایره‌ی عقل بی تو شد بیرون
 ای حسن تو بی‌پایان، آخر چه جمال است این؟
 ای دل و جان عاشقان شیفته‌ی جمال تو
 ای دل و جان عاشقان شیفته‌ی لقای تو
 ای آرزوی جان و دلم ز آرزوی تو
 ای همه میل دل من سوی تو
 ترک من، ای من غلام روی تو
 آن مونس غمگسار جان کو؟
 ساقی، قدحی می مغان کو؟
 مانا دمید بوی گلستان صبح گاه
 ای جمالت برقع از رخ ناگهان انداخته
 ای راحت روح هر شکسته
 ای در میان جانم گنجی نهان نهاده
 ای هر دهن ز یاد لبت پر عسل شده
 در صومعه نگنجد، رند شرابخانه
 در صومعه نگنجد رند شرابخانه
 بازم از غصه جگر خون کرده‌ای
 تا تو در حسن و جمال افزوده‌ای
 تا زخوبی دل ز من بربوده‌ای
 ای یار، مکن، بر من بی‌یار ببخشای
 در کار من درهم آخر نظری فرمای
 ای دوست الغیاث! که جانم بسوختی
 نگارا، گر چه از ما برشکستی
 ای به تو زنده جسم و جان، مونس جان کیستی؟
 پیش ازینم خوشترک می‌داشتی
 ای ز غم فراق تو جان مرا شکایتی
 ای عشق، کجا به من فتادی؟
 چه کرده‌ام که دلم از فراق خون کردی؟
 جانا، نظری به ما نکردی
 چه بد کردم؟ چه شد؟ از من چه دیدی؟
 چه کردم؟ دلبرا، از من چه دیدی؟
 آمد به درت امیدواری
 ای دل، بنشین چو سوکواری
 تا چند عشق بازیم بر روی هر نگاری؟
 نگارا، کی بود کامیدواری
 نگارا، از وصال خود مرا تا کی جدا داری؟
 نمی‌دانم چه بد کردم، که نیکم زار می‌داری؟
 چه خوش باشد دلا کز عشق یار مهربان میری
 چو برقع از رخ زیبای خود براندازی
 از کرم در من بیچاره نظر کن نفسی
 نگارا، وقت آن آمد که یکدم ز آن من باشی
 خوشا دردی!که درمانش تو باشی
 چه خوش باشد! که دلدارم تو باشی
 الا قم، واغتنم یوم التلاقی
 اندوهگنی چرا؟ عراقی
 فمالی لم اطا سبع الطباقی
 لقد فاح الربیع و دار ساقی
 آن جام طرب فزای ساقی
 جانا، ز منت ملال تا کی؟
 دلربایی دل ز من ناگه ربودی کاشکی
 از غم دلدار زارم، مرگ به زین زندگی
 الا، قد طال عهدی بالوصال
 گر به رخسار تو، ای دوست، نظر داشتمی
 در جهان گر نه یار داشتمی
 گرنه سودای یار داشتمی
 ای که از لطف سراسر جانی
 ترسا بچه‌ای، شنگی، شوخی، شکرستانی
 چنانم از هوس لعل شکرستانی
 سر عشقت کس تواند گفت؟ نی
 کی بود کین درد را درمان کنی؟
 نگویی باز: کای غم خوار چونی؟
 بیا، تا بیدلان را زار بینی
 ای خوشتر از جان، آخر کجایی؟
 ای ربوده دلم به رعنایی
 بود آیا که خرامان ز درم بازآیی؟
 بیا، که بی‌تو به جان آمدم ز تنهایی
 پسرا، ره قلندر سزد ار به من نمایی
 چه بود گر نقاب بگشایی؟
 در کوی تو لولیی، گدایی
 دلی دارم، چه دل؟ محنت سرایی
 ز اشتیاق تو جانم به لب رسید، کجایی؟
 ز دو دیده خون فشانم، ز غمت شب جدایی
 زهی! جمال تو رشک بتان یغمایی
 سحرگه بر در راحت سرایی
 کشید کار ز تنهاییم به شیدایی
 همی گردم به گرد هر سرایی
 شدم از عشق تو شیدا، کجایی؟
 نیم بی‌تو دمی بی‌غم، کجایی؟
 درین ره گر بترک خود بگویی
 درین ره گر به ترک خود بگویی
 گر از زلف پریشانت صبا بر هم زند مویی
 نه از تو به من رسید بویی