خاقانی (قصاید)
جوشن صورت برون کن در صف مردان درآ
 کار من بالا نمی‌گیرد در این شیب بلا
 عروس عافیت آنگه قبول کرد مرا
 سریر فقر تو را سرکشد به تاج رضا
 طفلی هنوز بسته‌ی گهواره‌ی فنا
 ای پنج نوبه کوفته در دار ملک لا
 نیست اقلیم سخن را بهتر از من پادشا
 فلک کژروتر است از خط ترسا
 از سر زلف تو بوئی سر به مهر آمد به ما
 مگر به ساحت گیتی نماند بوی وفا
 صبح است کمانکش اختران را
 ای رای تو صیقل اختران را
 عشق بیفشرد پا بر نمط کبریا
 ای صفت زلف تو غارت ایمان ما
 نافه‌ی آهو شده است ناف زمین از صبا
 داد مرا روزگار مالش دست جفا
 زد نفس سر به مهر صبح ملمع نقاب
 رخش به هرا بتاخت بر سر صبح آفتاب
 جبهه‌ی زرین نمود چهره‌ی صبح از نقاب
 شاهد سرمست من صبح درآمد ز خواب
 صبح دمان دوش خضر بر درم آمد به تاب
 دوش برون شد ز دلو یوسف زرین نقاب
 مرا ز هاتف همت رسد به گوش خطاب
 راه نفسم بستهشد از آه جگر تاب
 دل صید زلف اوست به خون در نکوتر است
 قلم بخت من شکسته سر است
 راحت از راه دل چنان برخاست
 دل روی مراد از آن ندیده است
 این پرده کاسمان جلال آستان اوست
 شهری به فتنه شد که فلانی از آن ماست
 صبح تا آستین برافشانده است
 نه به دولت نظری خواهم داشت
 طبع کافی که عسکر هنر است
 رستم و بهرام را بهم چه مصاف است
 شاه را تاج ثنا دادم نخواهم بازخواست
 شب روان چو رخ صبح آینه سیما بینند
 شب روان در صبح صادق کعبه‌ی جان دیده‌اند
 تا خیال کعبه نقش دیده‌ی جان دیده‌اند
 دشت موقف را لباس از جوهر جان دیده‌اند
 مقصد اینجاست ندای طلب اینجا شنوند
 الصبوح ای دل که جان خواهم فشاند
 غصه بر هر دلی که کار کند
 به فلک تخته در ندوخته‌اند
 خسرو بدار ملک جم ایوان تازه کرد
 مشتی خسیس ریزه که اهل سخن نیند
 صبح خیزان کاستین بر آسمان افشانده‌اند
 گوئیی کز عشق او یک شهر جان افشانده‌اند
 تا غبار از چتر شاه اختران افشانده‌اند
 صبح خیزان کز دو عالم خلوتی برساختند
 دوش چون خورشید را مصروع خاور ساختند
 طره مفشان کز هلالت عید جان برساختند
 مرا صبح دم شاهد جان نماید
 شه اختران زان زر افشان نماید
 می و مشک است که با صبح برآمیخته‌اند
 دوش بر گردون رنگی دگر آمیخته‌اند
 صبح چون زلف شب براندازد
 دل به سودای تو سر اندازد
 گردون نقاب صبح به عمدا برافکند
 نوروز برقع از رخ زیبا برافکند
 چه سبب سوی خراسان شدنم نگذارند
 صفتی است حسن او را که به وهم در نیاید
 بانوی تاجدار مرا طوقدار کرد
 آن مصر مملکت که تو دیدی خراب شد
 صبح گاهی سر خوناب جگر بگشایید
 ای نهان داشتگان موی ز سر بگشایید
 حاصل عمر چه دارید خبر باز دهید
 بیدقی مدح شاه می‌گوید
 دل ز راحت نشان نخواهد داد
 سر چه سنجد که هوش می‌بشود
 از همه عالم کران خواهم گزید
 چشم بر پرده‌ی امل منهید
 صبح چو کام قنینه خنده برآورد
 آن مه نو بین که آفتاب برآورد
 جام طرب کش که صبح کام برآمد
 ای پرده‌ی معظم بانوی روزگار
 صبح ز مشرق چو کرد بیرق روز آشکار
 بهر صبوح از درم مست در آمد نگار
 کرد خزان تاختن بر صف خیل بهار
 چون آه عاشقان شد صبح آتش معنبر
 در آبگون قفس بین طاووس آتشین پر
 ای کعبه‌ی جهان گرد، وی زمزم رسن در
 صحن ارم ندیدی در باغ شاه بنگر
 ای عندلیب جان‌ها طاووس بسته زیور
 هین که به میدان حسن رخش درافکند یار
 دست صبا برفروخت مشعله‌ی نوبهار
 الصبوح الصبوح کامد کار
 دیده بانان این کبود حصار
 بخ بخ ای بخت و خه خه ای دل دار
 کو دلی کانده کسارم بود و بس
 دل من پیر تعلیم است و من طفل زبان دانش
 صبح حمایل فلکت آهیخت خنجرش
 سر حد بادیه است روان پاش بر سرش
 اینک مواقف عرفات است بنگرش
 من صید آنکه کعبه‌ی جان‌هاست منظرش
 رخسار صبح را نگر از برقع زرش
 آمد دواسبه عید و خزان شد علم برش
 عیدی است فتنه‌زا ز هلال معنبرش
 صبح هزار عید وجود است جوهرش
 در پرده‌ی دل آمد دامن کشان خیالش
 صدری که قدر کان شکند گوهر سخاش
 ز عدل شاه که زد پنج نوبه در آفاق
 تا درد و محنت است در این تنگنای خاک
 هر صبح پای صبر به دامن درآورم
 هر صبح سر ز گلشن سودا برآورم
 هر زمان زین سبز گلشن رخت بیرون می‌برم
 من کیم باری که گوئی ز آفرینش برترم
 غصه بندد نفس افغان چکنم؟
 صبح وارم کفتابی در نهان آورده‌ام
 مرغ شد اندر هوا رقص کنان صبح‌دم
 ای لب و زلفین تو مهره و افعی بهم
 گرنه شب از عین عید ساخت طلسمی بخم
 طفلی و طفیل توست آدم
 با آنکه به موی مانم از غم
 ای شحنه‌ی شش جهات عالم
 روزم فرو شد از غم، هم غم‌خواری ندارم
 ای باغ جان که به ز لبت نوبری ندارم
 در این دامگاه ارچه همدم ندارم
 به دل در خواص بقا می‌گریزم
 هر صبح که نو جهان ببینم
 حضرت ستر معلا دیده‌ام
 از آن قبل که سر عالم بقا دارم
 عافیت را نشان نمی‌یابم
 رهروم مقصد امکان به خراسان یابم
 آن پیر ما که صبح لقایی است خضر نام
 ای قبله‌ی جان کجات جویم
 به درد دلم کاشنایی نبینم
 بی‌باغ رخت جهان مبینام
 بس وفا پرورد یاری داشتم
 قحط وفاست در بنه‌ی آخر الزمان
 هین کز جهان علامت انصاف شد نهان
 زین بیش آبروی نریزم برای نان
 سنت عشاق چیست؟ برگ عدم ساختن
 ناگذران دل است نوبت غم داشتن
 ضمان‌دار سلامت شد دل من
 صبح‌دم چون کله بندد آه دود آسای من
 گرچه کان خرد مرا دانی
 الامان ای دل که وحشت زحمت آورد الامان
 کژ خاطران که عین خطا شد صوابشان
 نطع بگسترد عشق پای فرو کوب هان
 ای لب و خالت بهم طوطی و هندوستان
 تا نفخات ربیع صور دمید از دهان
 عالم جان خاص توست نوبه فرو کوب هین
 غارت دل می‌کنی شرط وفا نیست این
 تا رقم حسن تو زد آسمان
 از همه عالم شده‌ام بر کران
 شاعر ساحر منم اندر جهان
 کوی عشق آمد شد ما برنتابد بیش از این
 ای نایب عیسی از دو مرجان
 اکنون که گشاد گل گریبان
 یعقوب دلم، ندیم احزان
 نکهت حور است یا هوای صفاهان
 هان ای دل عبرت بین از دیده نظر کن هان
 دوش چو سلطان چرخ تافت به مغرب عنان
 خرمی در جوهر عالم نخواهی یافتن
 عشق بهین گوهری است، گوهر دل کان او
 سلسله‌ی ابر گشت زلف زره سان او
 لشکر غم ران گشاد و آمد دوران او
 دهر سیه کاسه‌ای است ما همه مهمان او
 دلسوز ما که آتش گویاست قند او
 صبح خیزان بین به صدر کعبه مهمان آمده
 الوداع ای کعبه کاینک وقت هجران آمده
 ما را دلی است زله خور خوان صبح‌گاه
 در ساخت زمانه ز راحت نشان مخواه
 آوازه‌ی رحیل شنیدم به صبح‌گاه
 در کام صبح از ناف شب مشک است عمدا ریخته
 ای تیر باران غمت، خون دل ما ریخته
 باز از تف زرین صدف، شد آب دریا ریخته
 ما فتنه بر توایم و تو فتنه بر آینه
 خورشید کسری تاج بین ایوان نو پرداخته
 دور فلک ده جام را از نور عذرا داشته
 ای در دل سوداییان، از غمزه غوغا داشته
 این آتشین کاسه نگر، دولاب مینا داشته
 صبح خیزان بین قیامت در جهان انگیخته
 ماه نو دیدی حمایل ز آسمان انگیخته
 این تویی کز غمزه غوغا در جهان انگیخته
 عید است و پیش از صبح‌دم مژده به خمار آمده
 ای با دل سوداییان عشق تو در کار آمده
 مهر است یا زرین صدف خرچنگ را یار آمده
 ای در حرمت نشان کعبه
 به خراسان شوم انشاء الله
 ای در عجم سلاله‌ی اصل کیان شده
 دلنواز من بیمار شمایید همه
 سر تابوت مرا باز گشایید همه
 نثار اشک من هر شب شکر ریزی است پنهانی
 صبح‌دم آب خضر نوش از لب جام گوهری
 ناگذران دل توئی کز طرب آشناتری
 دوش که صبح چاک زد صدره‌ی چرخ عنبری
 موکب شاه اختران، رفت به کاخ مشتری
 پیش که صبح بر درد شقه‌ی چتر عنبری
 ماه به ماه می‌کند شاه فلک کدیوری
 بردار زلفش از رخ تا جان تازه بینی
 چون صبح‌دم عید کند نافه گشایی
 جان پیشکشت سازم اگر پیش من آئی
 در این منزل اهل وفایی نیابی
 چو گل بیش ندهم سران را صداعی
 خاک سیاه بر سر آب و هوای ری
 گر به قدر سوزش دل چشم من بگریستی
 جان سگ دارم به سختی ورنه سگ‌جان بودمی
 سرورانی که مرا تاج سرند
 سر چه سنجد که هوش می بشود
 لطف ملک العرش به من سایه برافکند
 عارضه‌ی تازه بین که رخ به من آورد
 هرگز به باغ دهر گیایی وفا نکرد
 دردا که دل نماند و بر او نام درد ماند
 راز دلم جور روزگار برافکند
 تا دل من دل به قناعت نهاد
 خوی فلک بین که چه ناپاک شد
 ایام خط فتنه به فرق جهان کشید
 عهد عشق نیکوان بدرود باد
 دیر خبر یافتی که یار تو گم شد
 دست درافشان چو زی تیغ درفشان آورد
 دل‌های ما قرارگه درد کرده‌اند
 ای دل به سر مویی آزاد نخواهی شد
 امروز مال و جاه خسان دارند
 در کفم نیست آنچه می‌باید
 نه دل از سلامت نشان می‌دهد
 صورت نمی‌بندد مرا کان شوخ پیمان نشکند
 مرد آن بود که از سر دردی قدم زند
 منتظری تا ز روزگار چه خیزد
 تشنه‌ی دل به آب می‌نرسد
 بس بس ای طالع خاقانی چند
 به جوی سلامت کس آبی نبیند
 آمد بهار و بخت که عشرت فزا شود
 در جهان کس نیست اندوه جهان کس مخور

قصیده‌های خاقانی