سنایی غزنوی (قصاید)
ای در دل مشتاقان از عشق تو بستانها
 ای چو نعمان‌بن ثابت در شریعت مقتدا
 دیده نبیند همی، نقش نهان ترا
 آراست جهاندار دگرباره جهان را
 شاه را خواهی که بینی، خاک شو درگاه را
 کفر و ایمان را هم اندر تیرگی هم در صفا
 ای نهاده پای همت بر سر اوج سما
 تا ز سر شادی برون ننهند مردان صفا
 ای سنایی گر همی جویی ز لطف حق سنا
 منسوخ شد مروت و معدوم شد وفا
 مکن در جسم و جان منزل، که این دونست و آن والا
 تا کی ز هر کسی ز پی سیم بیم ما
 ای بنام و خوی خوش میراث دار مصطفا
 بتی که گر فکند یک نظر بر آتش و آب
 او کیست مرا یارب او کیست مرا یارب
 عربی‌وار دلم برد یکی ماه عرب
 مردی و جوانمردی آئین و ره ماست
 سنایی سنای خرد را سزاست
 سنایی کنون با ضیا و سناست
 مرد هشیار در این عهد کمست
 خاک را از باد بوی مهربانی آمدست
 آن طبع را که علم و سخاوت شعار نیست
 عقل را تدبیر باید عشق را تدبیر نیست
 کفر و ایمان دو طریقیست که آن پنهان نیست
 ای بنده ره شوق ملک بی خطری نیست
 مهر بنده‌ی آن رخ چون ماه باد
 همچو مردان یک قدم در راه دین باید نهاد
 مسلمانان سرای عمر، در گیتی دو در دارد
 اگر ذاتی تواند بود کز هستی توان دارد
 دل بی لطف تو جان ندارد
 تا باز فلک طبع هوا را چو هوا کرد
 دی دل ما فگار خواهد کرد
 باز جانها شکار خواهد کرد
 مبارز او بود کاول غزا با جان و تن گیرد
 روزی که جان من ز فراقش بلا کشد
 وجود عشق عاشق را وجود اندر عدم سازد
 خورشید چو از حوت به برج حمل آمد
 عاشقانت سوی تو تحفه اگر جان آرند
 عقل کل در نقش روی دلبرم حیران بماند
 ای مسلمانان خلایق حال دیگر کرده‌اند
 باز متواری روان عشق صحرایی شدند
 ای سنایی ز جسم و جان تا چند
 مرحبا بحری که از آب و گلش گوهر برند
 چون همی از باغ بوی زلف یار ما زند
 باش تا حسن نگارم خیمه بر صحرا زند
 روز بر عاشقان سیاه کند
 این ابلهان که بی‌سبب دشمن منند
 ای رفیقان دوش ما را در سرایی سور بود
 روشن آن بدری که کمتر منزلش عالم بود
 در جهان دردی طلب کان عشق سوز جان بود
 سوز شوق ملکی بر دلت آسان نشود
 تا بد و نیک جهان پیش تو یکسان نشود
 ای خدایی که رهیت افسر دو جهان نشود
 درین مقام طرب بی تعب نخواهی دید
 قصه‌ی یوسف مصری همه در چاه کنید
 ای خداوندان مال الاعتبار الاعتبار
 ای گردن احرار به شکر تو گرانبار
 طلب ای عاشقان خوش رفتار
 ای بی سببی از بر ما رفته به آزار
 نیست عشق لایزالی را در آن دل هیچ کار
 آبرویی کان شود بی علم و بی عقل آشکار
 تا چرخ برگشاد گریبان نوبهار
 کر ناگه گنبد بسیار سال عمر خوار
 ای خردمند موحد پاک دین هوشیار
 زیبد ار بی مایه عطاری کند پیوسته یار
 ای خنده زنان بوس تو بر تنگ شکر بر
 طالع از طالعت عجایب‌تر
 دوش سرمست نگارین من آن طرفه پسر
 از خلافست اینهمه شر در نهاد بوالبشر
 بیخ اقبال که چون شاخ زد از باغ هنر
 ای ذات تو ناشده مصور
 مرد کی گردد به گرد هفت کشور نامور
 نشود پیش دو خورشید و دو مه تاری تیر
 ای سنایی جهد کن تا پیش سلطان ضمیر
 در کف خذلان و ذل فتح و ظفر گشتی اسیر
 ای دل به کوی فقر زمانی قرار گیر
 ای دل خرقه سوز مخرقه ساز
 درگه خلق همه زرق و فریبست و هوس
 به آب ماند یار مرا صفات و صفاش
 ای جوان زیر چرخ پیر مباش
 مست گشتم ز لطف دشنامش
 ذات عشق ازلی را چون می‌آمد گهرش
 ای به آرام تو زمین را سنگ
 ای سنایی نشود کار تو امروز چو چنگ
 بس کنید آخر محال ای جملگی اصحاب مال
 مقدسی که قدیمست از صفات کمال
 ای گرفتار نیاز و آز و حرص و حقد و مال
 ای حل شده از علم تو صد گونه مسائل
 ز باده بده ساقیا زود دادم
 چون به صحرا شد جمال سید کون از عدم
 نظر همی کنم ار چند مختصر نظرم
 کی باشد کین قفس بپردازم
 درین لافگاه ارچه پیروز روزم
 مرحبا ای رایت تحقیق رایت را حشم
 دوش چون صبح بر کشید علم
 کجایی ای همه هوشت به سوی طبل و علم
 ای خدایی که بجز تو ملک‌العرش ندانم
 گاه آن آمد که با مردان سوی میدان شویم
 ای ز راه لطف و رحمت متصل با عقل و جان
 بنه چوگان ز دست ای دل که گمشد گوی در میدان
 ویحک ای پرده‌ی پرده‌در در ما نگران
 چرخ نارد به حکم صدر دوران
 خجسته باد بهاری بهار ارسنجان
 دین را حرمیست در خراسان
 کار عاقل نیست در دل مهر دلبر داشتن
 عقل محرم تا بود دستور سلطان بدن
 ای امیرالمومنین ای شمع دین ای بوالحسن
 چون مردان بشکن این زندان یکی آهنگ صحرا کن
 الا یا خیمه‌ی گردان به گرد بیستون مسکن
 ای سنایی خویشتن را بی سر و سامان مکن
 ای دل ار در بند عشقی عقل را تمکین مکن
 پیش پریشان مکن از پی آشوب من
 گر شراب دوست را در دست تو نبود ثمن
 چون من و چون تو شد ای دوست چمن
 دی ز دلتنگی زمانی طوف کردم در چمن
 ای همیشه دل به حرص و آز کرده مرتهن
 ای منزه ذات تو «اما یقول الظالمون»
 ایا از چنبر اسلام دایم برده سر بیرون
 کرد نوروز چو بتخانه چمن
 در میان کفر و دین بی اتفاق آن و این
 ای گزیده مر ترا از خلق رب‌العالمین
 هر که را ملک قناعت شد مسلم بر زمین
 ای امین شاه و سلطان و امیر ملک و دین
 تا سرا پرده زد به علیین
 ای برده عقل ما اجل ناگهان تو
 جهان پر درد می‌بینم دوا کو
 جوینده‌ی جان آمده ای عقل زهی کو
 در همه ملک ندید از مه مردان شاه
 ای ایزدت را رحمت آفریده
 ای دل غافل مباش خفته درین مرحله
 آمد هلال دلها ناگه پدید ناگه
 ای بنده به درگاه من آنگاه بر آیی
 ای ز عشق دین سوی بیت‌الحرام آورده رای
 ای ز آواز و جمال تو جهان پر طربی
 گر هیچ نگارینم بر خلق عیانستی
 این چه بود ای جان که ناگه آتش اندر من زدی
 با چشم چو بحرم ز گهر خنده نگاری
 ای پدیدار آمده همچون پری با دلبری
 شیفته کرد مرا هندوکی همچو پری
 گر درخت صف زده لشکر دیو و پری
 تا کی این لاف در سخن رانی
 شگفت آید مرا بر دل ازین زندان سلطانی
 مسلمانان مسلمانان مسلمانی مسلمانی
 ای کس به سزا وصف تو ناکرده بیانی
 چرا چو روز بهار ای نگار خرگاهی
 نه از اینجا نه از آنجا دل من برد مهی
 هستی به حقیقت ای سنایی
 فضل یحیاست بر ضعیف و قوی

قصیده‌های سنایی غزنوی