शिवपुराणम्/संहिता ७ (वायवीयसंहिता)/पूर्व भागः/अध्यायः २५
वायुरुवाच
ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता  ॥ ७.१,२५.१
नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम्  ॥ ७.१,२५.१
तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः  ॥ ७.१,२५.२
तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः  ॥ ७.१,२५.२
ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे  ॥ ७.१,२५.३
प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती  ॥ ७.१,२५.३
पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च  ॥ ७.१,२५.४
स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम्  ॥ ७.१,२५.४
संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम्  ॥ ७.१,२५.५
सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम्  ॥ ७.१,२५.५
तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः  ॥ ७.१,२५.६
त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः  ॥ ७.१,२५.६
स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम्  ॥ ७.१,२५.७
प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः  ॥ ७.१,२५.७
तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते  ॥ ७.१,२५.८
दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत् ॥ ७.१,२५.८
तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः  ॥ ७.१,२५.९
गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः  ॥ ७.१,२५.९
तं दृष्ट्वापि तथा व्याघ्रं दुष्टभावादुपागतम्  ॥ ७.१,२५.१०
न पृथग्जनवद्देवी स्वभावेन विविच्यते  ॥ ७.१,२५.१०
स तु विष्टब्धसर्वांगो बुभुक्षापरिपीडितः  ॥ ७.१,२५.११
ममामिषं ततो नान्यदिति मत्वा निरन्तरम्  ॥ ७.१,२५.११
निरीक्ष्यमाणः सततं देवीमेव तदा ऽनिशम्  ॥ ७.१,२५.१२
अतिष्ठदग्रतस्तस्या उपासनमिवाचरत् ॥ ७.१,२५.१२
देव्याश्च हृदये नित्यं ममैवायमुपासकः  ॥ ७.१,२५.१३
त्राता च दुष्टसत्त्वेभ्य इति प्रववृते कृपा  ॥ ७.१,२५.१३
तस्या एव कृपा योगात्सद्योनष्टमलत्रयः  ॥ ७.१,२५.१४
बभूव सहसा व्याघ्रो देवीं च बुबुधे तदा  ॥ ७.१,२५.१४
न्यवर्तत बुभुक्षा च तस्यांगस्तम्भनं तथा  ॥ ७.१,२५.१५
दौरात्म्यं जन्मसिद्धं च तृप्तिश्च समजायत  ॥ ७.१,२५.१५
तदा परमभावेन ज्ञात्वा कार्तार्थ्यमात्मनः  ॥ ७.१,२५.१६
सद्योपासक एवैष सिषेवे परमेश्वरीम्  ॥ ७.१,२५.१६
दुष्टानामपि सत्त्वानां तथान्येषान्दुरात्मनाम्  ॥ ७.१,२५.१७
स एव द्रावको भूत्वा विचचार तपोवने  ॥ ७.१,२५.१७
तपश्च ववृधे देव्यास्तीव्रं तीव्रतरात्मकम्  ॥ ७.१,२५.१८
देवाश्च दैत्यनिर्बन्धाद्ब्रह्माणं शरणं गताः  ॥ ७.१,२५.१८
चक्रुर्निवेदनं देवाः स्वदुःखस्यारिपीडनात् ॥ ७.१,२५.१९
यथा च ददतुः शुम्भनिशुम्भौ वरसम्मदात् ॥ ७.१,२५.१९
सो ऽपि श्रुत्वा विधिर्दुःखं सुराणां कृपयान्वितः  ॥ ७.१,२५.२०
आसीद्दैत्यवधायैव स्मृत्वा हेत्वाश्रयां कथाम्  ॥ ७.१,२५.२०
सामरः प्रार्थितो ब्रह्मा ययौ देव्यास्तपोवनम्  ॥ ७.१,२५.२१
संस्मरन्मनसा देवदुःखमोक्षं स्वयत्नतः  ॥ ७.१,२५.२१
ददर्श च सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठे तपसि निष्ठिताम्  ॥ ७.१,२५.२२
प्रतिष्ठामिव विश्वस्य भवानीं परमेश्वरीम्  ॥ ७.१,२५.२२
ननाम चास्य जगतो मातरं स्वस्य वै हरेः  ॥ ७.१,२५.२३
रुद्रस्य च पितुर्भार्यामार्यामद्रीश्वरात्मजाम्  ॥ ७.१,२५.२३
ब्रह्माणमागतं दृष्ट्वा देवी देवगणैः सह  ॥ ७.१,२५.२४
अर्घ्यं तदर्हं दत्त्वा ऽस्मै स्वागताद्यैरुपाचरत् ॥ ७.१,२५.२४
तां च प्रत्युपचारोक्तिं पुरस्कृत्याभिनंद्य च  ॥ ७.१,२५.२५
पप्रच्छ तपसो हेतुमजानन्निव पद्मजः  ॥ ७.१,२५.२५
ब्रह्मोवाच
तीव्रेण तपसानेन देव्या किमिह साध्यते  ॥ ७.१,२५.२६
तपःफलानां सर्वेषां त्वदधीना हि सिद्धयः  ॥ ७.१,२५.२६
यश्चैव जगतां भर्ता तमेव परमेश्वरम्  ॥ ७.१,२५.२७
भर्तारमात्मना प्राप्य प्राप्तञ्च तपसः फलम्  ॥ ७.१,२५.२७
अथवा सर्वमेवैतत्क्रीडाविलसितं तव  ॥ ७.१,२५.२८
इदन्तु चित्रं देवस्य विरहं सहसे कथम्  ॥ ७.१,२५.२८
देव्युवाच
सर्गादौ भवतो देवादुत्पत्तिः श्रूयते यदा  ॥ ७.१,२५.२९
तदा प्रजानां प्रथमस्त्वं मे प्रथमजः सुतः  ॥ ७.१,२५.२९
यदा पुनः प्रजावृद्ध्यै ललाटाद्भवतो भवः  ॥ ७.१,२५.३०
उत्पन्नो ऽभूत्तदा त्वं मे गुरुः श्वशुरभावतः  ॥ ७.१,२५.३०
यदा भवद्गिरीन्द्रस्ते पुत्रो मम पिता स्वयम्  ॥ ७.१,२५.३१
तदा पितामहस्त्वं मे जातो लोकपितामह  ॥ ७.१,२५.३१
तदीदृशस्य भवतो लोकयात्राविधायिनः  ॥ ७.१,२५.३२
वृत्तवन्तःपुरे भर्ता कथयिष्ये कथं पुनः  ॥ ७.१,२५.३२
किमत्र बहुना देहे यश्चायं मम कालिमा  ॥ ७.१,२५.३३
त्यक्त्वा सत्त्वविधानेन गौरी भवितुमुत्सहे  ॥ ७.१,२५.३३
५३०

ब्रह्मोवाच
एतावता किमर्थेन तीव्रं देवि तपः कृतम्  ॥ ७.१,२५.३४
स्वेच्छैव किमपर्याप्ता क्रीडेयं हि तवेदृशी  ॥ ७.१,२५.३४
क्रीडा ऽपि च जगन्मातस्तव लोकहिताय वै  ॥ ७.१,२५.३५
अतो ममेष्टमनया फलं किमपि साध्यताम्  ॥ ७.१,२५.३५
निशुंभशुंभनामानौ दैत्यौ दत्तवरौ मया  ॥ ७.१,२५.३६
दृप्तौ देवान्प्रबाधेते त्वत्तो लब्धस्तयोर्वधः  ॥ ७.१,२५.३६
अलं विलंबनेनात्र त्वं क्षणेन स्थिरा भव  ॥ ७.१,२५.३७
शक्तिर्विसृज्यमाना ऽद्य तयोर्मृत्युर्भविष्यति  ॥ ७.१,२५.३७
ब्राह्मणाभ्यर्थिता चैव देवी गिरिवरात्मजा  ॥ ७.१,२५.३८
त्वक्कोशं सहसोत्सृज्य गौरी सा समजायत  ॥ ७.१,२५.३८
सा त्वक्कोशात्मनोत्सृष्टा कौशिकी नाम नामतः  ॥ ७.१,२५.३९
काली कालाम्बुदप्रख्या कन्यका समपद्यत  ॥ ७.१,२५.३९
सा तु मायात्मिका शक्तिर्योगनिद्रा च वैष्णवी  ॥ ७.१,२५.४०
शंखचक्रत्रिशूलादिसायुधाष्टमहाभुजा  ॥ ७.१,२५.४०
सौम्या घोरा च मिश्रा च त्रिनेत्रा चन्द्रशेखरा  ॥ ७.१,२५.४१
अजातपुंस्पर्शरतिरधृष्या चातिसुन्दरी  ॥ ७.१,२५.४१
दत्ता च ब्रह्मणे देव्या शक्तिरेषा सनातनी  ॥ ७.१,२५.४२
निशुंभस्य च शुंभस्य निहंत्री दैत्यसिंहयोः  ॥ ७.१,२५.४२
ब्रह्मणापि प्रहृष्टेन तस्यै परमशक्तये  ॥ ७.१,२५.४३
प्रबलः केसरी दत्तो वाहनत्वे समागतः  ॥ ७.१,२५.४३
विन्ध्ये च वसतिं तस्याः पूजामासवपूर्वकैः  ॥ ७.१,२५.४४
मांसैर्मत्स्यैरपूपैश्च निर्वर्त्यासौ समादिशत् ॥ ७.१,२५.४४
सा चैव संमता शक्तिर्ब्रह्मणो विश्वकर्मणः  ॥ ७.१,२५.४५
प्रणम्य मातरं गौरीं ब्रह्माणं चानुपूर्वशः  ॥ ७.१,२५.४५
शक्तिभिश्चापि तुल्याभिः स्वात्मजाभिरनेकशः  ॥ ७.१,२५.४६
परीता प्रययौ विन्ध्यं दैत्येन्द्रौ हन्तुमुद्यता  ॥ ७.१,२५.४६
निहतौ च तया तत्र समरे दैत्यपुंगवौ  ॥ ७.१,२५.४७
तद्बाणैः कामबाणैश्च च्छिन्नभिन्नांगमानसौ  ॥ ७.१,२५.४७
तद्युद्धविस्तरश्चात्र न कृतो ऽन्यत्र वर्णनात् ॥ ७.१,२५.४८
ऊहनीयं परस्माच्च प्रस्तुतं वर्णयामि वः  ॥ ७.१,२५.४८
इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे देवीगौरत्वभवनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः