रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ४३
तत्रोपविष्टं राजानमुपासन्ते विचक्षणाः ।	
कथानां बहुरूपाणां हास्यकाराः समन्ततः ।। ७.४३.१ ।।	
विजयो मधुमत्तश्च काश्यपो मङ्गलः कुटः ।	
सुराजः कालियो भद्रो दन्तवक्रः सुमागधः ।। ७.४३.२ ।।	
एते कथा बहुविधाः परिहाससमन्विताः ।	
कथयन्ति स्म संहृष्टा राघवस्य महात्मनः ।। ७.४३.३ ।।	
ततः कथायां कस्याञ्चिद्राघवः समभाषत ।	
काः कथा नगरे भद्र वर्तन्ते विषयेषु च ।। ७.४३.४ ।।	
मामाश्रितानि कान्याहुः पौरजानपदा जनाः ।	
किं च सीतां समाश्रित्य भरतं किं च लक्ष्मणम् ।। ७.४३.५ ।।	
किं नु शत्रुघ्नमुद्दिश्य कैकयीं किं नु मातरम् ।	
वक्तव्यतां च राजानो वरे राज्ये व्रजन्ति च ।। ७.४३.६ ।।	
एवमुक्ते तु रामेण भद्रः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।	
स्थिताः कथा शुभाः राजन्वर्तन्ते पुरवासिनाम् ।। ७.४३.७ ।।	
अमुं तु विजयं सौम्य दशग्रीववधार्जितम् ।	
भूयिष्ठं स्वपुरे पौरैः कथ्यन्ते पुरुषर्षभ ।। ७.४३.८ ।।	
एवमुक्तस्तु भद्रेण राघवो वाक्यमब्रवीत् ।	
कथयस्व यथातत्त्वं सर्वं निरवशेषतः ।। ७.४३.९ ।।	
शुभाशुभानि वाक्यानि यान्याहुः पुरवासिनः ।	
श्रुत्वेदानीं शुभं कुर्यां नकुर्यामशुभानि च ।। ७.४३.१० ।।	
कथयस्व च विस्रब्धो निर्भयं विगतज्वरः ।	
कथयन्ति यथा पौराः पापा जनपदेषु च ।। ७.४३.११ ।।	
राघवेणैवमुक्तस्तु भद्रः सुरुचिरं वचः ।	
प्रत्युवाच महाबाहुं प्राञ्जलिः सुसमाहितः ।। ७.४३.१२ ।।	
शृणु राजन्यथा पौराः कथयन्ति शुभाशुभम् ।	
चत्वरापणरथ्यासु वनेषूपवनेषु च ।। ७.४३.१३ ।।	
दुष्करं कृतवान्रामः समुद्रे सेतुबन्धनम् ।	
अश्रुतं पूर्वकैः कैश्चिद्देवैरपि सदानवैः ।। ७.४३.१४ ।।	
रावणश्च दुराधर्षो हतः सबलवाहनः ।	
वानराश्च वशं नीता ऋक्षाश्च सह राक्षसैः ।। ७.४३.१५ ।।	
हत्वा च रावणं सङ्ख्ये सीतामाहृत्य राघवः ।	
अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा स्ववेश्म पुनरानयत् ।। ७.४३.१६ ।।	
कीदृशं हृदये तस्य सीतासम्भोगजं सुखम् ।	
अङ्कमारोप्य तु पुरा रावणेन बलाद्धृताम् ।। ७.४३.१७ ।।	
लङ्कामपि पुरा नीतामशोकवनिकां गताम् ।	
रक्षसां वशमापन्नां कथं रामो न कुत्सते ।। ७.४३.१८ ।।	
अस्माकमपि दारेषु सहनीयं भविष्यति ।	
यथा हि कुरुते राजा प्रजा तमनुवर्तते ।। ७.४३.१९ ।।	
एवं बहुविधा वाचो वदन्ति पुरवासिनः ।	
नगरेषु च सर्वेषु राजञ्जनपदेषु च ।। ७.४३.२० ।।	
तस्यैवं भाषितं श्रुत्वा राघवः परमार्तवत् ।	
उवाच सुहृदः सर्वान्कथमेतद्ब्रवीथ माम् ।। ७.४३.२१ ।।	
सर्वे तु शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य च ।	
प्रत्यूचू राघवं दीनमेवमेतन्न संशयः ।। ७.४३.२२ ।।	
श्रुत्वा तु वाक्यं काकुत्स्थः सर्वेषां समुदीरितम् ।	
विसर्जयामास तदा वयस्याञ्छत्रुसूदनः ।। ७.४३.२३ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ।। ४३ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्