रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः २६
स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन वीर्यवान् ।	
अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत् ।। ७.२६.१ ।।	
उदिते विमले चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि ।	
प्रसुप्तं सुमहत्सैन्यं नानाप्रहरणायुधम् ।। ७.२६.२ ।।	
रावणस्तु महावीर्यो निषण्णः शैलमूर्धनि ।	
स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादपशोभितान् ।। ७.२६.३ ।।	
कर्णिकारवनैर्दीप्तैः कदम्बगहनैस्तथा ।	
पद्मिनीभिश्च फुल्लाभिर्मन्दाकिन्या जलैरपि ।। ७.२६.४ ।।	
चम्पकाशोकपुन्नागमन्दारतरुभिस्तथा ।	
चूतपाटललोध्रैश्च प्रियङ्ग्वर्जुनकेतकैः ।	
तगरैर्नारिकैलैश्च प्रियालपनसैस्तथा ।। ७.२६.५ ।।	
आरग्वधैस्तमालैश्च प्रियालवकुलैरपि ।	
एतैरन्यैश्च तरुभिरुद्भासितवनान्तरे ।	
किन्नरा मदनेनार्ता रक्ता मधुरकण्ठिनः ।। ७.२६.६ ।।	
समं सम्प्रजगुर्यत्र मनस्तुष्टिविवर्धनम् ।। ७.२६.७ ।।भिरुद्भासितवनान्तरे ।	
विद्याधरा मदक्षीबा मदरक्तान्तलोचनाः ।	
योषिद्भिः सह सङ्क्रान्ताश्चिक्रीडुर्जहृषुश्च वै ।। ७.२६.८ ।।	
घण्टानामिव सन्नादः शुश्रुवे मधुरस्वरः ।	
अप्सरोगणसङ्घानां गायतां धनदालये ।। ७.२६.९ ।।	
पुष्पवर्षाणि मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः ।	
शैलं तं वासयन्तीव मधुमाधवगन्धिनः ।। ७.२६.१० ।।	
मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धमादाय पुष्कलम् ।	
प्रववौ वर्धयन्कामं रावणस्य सुखो ऽनिलः ।। ७.२६.११ ।।	
गेयात्पुष्पसमृद्ध्या च शैत्याद्वायोर्गिरेर्गुणात् ।	
प्रवृत्तायां रजन्यां च चन्द्रस्योदयनेन च ।। ७.२६.१२ ।।	
रावणस्तु महावीर्यः कामस्य वशमागतः ।	
विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य शशिनं समवैक्षत ।। ७.२६.१३ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे तत्र दिव्याभरणभूषिता ।	
सर्वाप्सरोवरा रम्भा दिव्यपुष्पविभूषिता ।। ७.२६.१४ ।।	
दिव्यचन्दनलिप्ताङ्गी मन्दारकृतमूर्धजा ।	
दिव्योत्सवकृतारम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना ।। ७.२६.१५ ।।	
चक्षुर्मनोहरं पीनं मेखलादामभूषितम् ।	
समुद्वहन्ती जघनं रतिप्राभृतमुत्तमम् ।। ७.२६.१६ ।।	
कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः षडर्तुकुसुमोद्भवैः ।। ७.२६.१७ ।।	
बभावन्यतमेव श्रीकान्तिद्युतिमतिह्रियाम् ।	
नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवकुण्ठिता ।। ७.२६.१८ ।।	
यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे ।	
ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ ।	
सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपवीक्षिता ।। ७.२६.१९ ।।	
तां समुत्थाय गच्छन्तीं कामबाणवशं गतः ।	
करे गृहीत्वा लज्जन्तीं स्मयमानो ऽभ्यभाषत ।। ७.२६.२० ।।	
क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम् ।	
कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते ।। ७.२६.२१ ।।	
त्वदाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः ।	
सुधामृतरसस्येव को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति ।। ७.२६.२२ ।।	
स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ ।	
कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ ।। ७.२६.२३ ।।	
सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु ।	
अध्यारोहति कस्ते ऽद्य जघनं स्वर्गरूपिणम् ।। ७.२६.२४ ।।	
मद्विशिष्टः पुमान्को ऽद्य शक्रो विष्णुरथाश्विनौ ।	
मामतीत्य हि यं च त्वं यासि भीरु न शोभनम् ।। ७.२६.२५ ।।	
विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलमिदं शुभम् ।। ७.२६.२६ ।।	
त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव मदन्यो नैव विद्यते ।। ७.२६.२७ ।।	
तदेवं प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः ।	
भर्तुर्भर्ता विधाता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम् ।। ७.२६.२८ ।।	
एवमुक्ता ऽब्रवीद्रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः ।	
प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे गुरुः ।। ७.२६.२९ ।।	
अन्येभ्यो हि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि ।	
तद्धर्मतः स्नुषा ते ऽहं तत्त्वमेव ब्रवीमि ते ।। ७.२६.३० ।।	
अथाब्रवीद्दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् ।	
रोमहर्षमनुप्राप्तां दृष्टमात्रेण तां तदा ।। ७.२६.३१ ।।	
सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं हि स्नुषा भवेः ।	
बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम् ।। ७.२६.३२ ।।	
धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुङ्गव ।	
पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते ।	
विख्यातस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्ययम् ।। ७.२६.३३ ।।	
धर्मतो यो भवेद्विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् ।	
क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः ।। ७.२६.३४ ।।	
तस्यास्मि कृतसङ्केता लोकपालसुतस्य वै ।	
तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम् ।। ७.२६.३५ ।।	
तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति ।। ७.२६.३६ ।।	
तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम ।। ७.२६.३७ ।।	
स हि तिष्ठति धर्मात्मा मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः ।	
तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम् ।। ७.२६.३८ ।।	
सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसुपुङ्गव ।	
माननीयो मम त्वं हि पालनीया तथा ऽस्मि ते ।। ७.२६.३९ ।।	
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच विनीतवत् ।	
स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।	
देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता ।। ७.२६.४० ।।	
पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः ।। ७.२६.४१ ।।स्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।	
एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले ।	
कामभोगाभिसंसक्तो मैथुनायोपचक्रमे ।। ७.२६.४२ ।।	
सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा ।	
गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता ।। ७.२६.४३ ।।	
लुलिताकुलकेशान्ता करवेपितपल्लवा ।	
पवनेनावधूतेव लता कुसुमशालिनी ।। ७.२६.४४ ।।	
सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः ।	
नलकूबरमासाद्य पादयोर्निपपात ह ।। ७.२६.४५ ।।	
तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः ।	
अब्रवीत्किमिदं भद्रे पादयोः पतिता ऽसि मे ।। ७.२६.४६ ।।	
सा वै निःश्वसमाना तु वेपमाना कृताञ्जलिः ।	
तस्मै सर्वं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।। ७.२६.४७ ।।	
एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम् ।	
तेन सैन्यसहायेन निशेयं परिणामिता ।। ७.२६.४८ ।।	
आयन्ती तेन दृष्टा ऽस्मि त्वत्सकाशमरिन्दम ।	
गृहीता तेन पृष्टा ऽस्मि कस्य त्वमिति रक्षसा ।। ७.२६.४९ ।।	
मया तु सर्वं यत्सत्यं तस्मै सर्वं निवेदितम् ।	
काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत्तद्वचो मम ।। ७.२६.५० ।।	
याच्यमानो मया देव स्नुषा ते ऽहमिति प्रभो ।	
तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात्तेनास्मि धर्षिता ।। ७.२६.५१ ।।	
एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि सुव्रत ।	
न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च ।। ७.२६.५२ ।।	
एतछुत्वा तु सङ्क्रुद्धस्तदा वैश्रवणात्मजः ।	
धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह ।। ७.२६.५३ ।।	
तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः ।	
मुहूर्तात्क्रोधताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना ।। ७.२६.५४ ।।	
गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि ।	
उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ।। ७.२६.५५ ।।	
अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता ।	
तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति ।। ७.२६.५६ ।।	
यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् ।	
मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा ।। ७.२६.५७ ।।	
तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे ।	
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।	
पितामहमुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः ।। ७.२६.५८ ।।	
ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः ।	
ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम् ।। ७.२६.५९ ।।	
श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् ।	
नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ।। ७.२६.६० ।।	
तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः पतिव्रताः ।	
नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम् ।। ७.२६.६१ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षड्वविंशः सर्गः ।। २६ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्