महाभारतम्-12-शांतिपर्व-139
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति पूजनीब्रह्मदत्तसंवादानुवादः।। 1।।

12-139-6 जीवजीवकः शाकुनिकः। जीवजीवक इति पक्षिविशेष इत्यन्ये।।
12-139-7 अभिप्रजाता प्रसूतवती। देव्यां राजभार्यायाम्।।
12-139-13 समजातकं समानवयसम्।।
12-139-21 इच्छया बुद्धिपूर्वकम्। उपसर्पति फलरूपेण कर्तारम्।।
12-139-22 पापमपराधकृतमेनः।।
12-139-24 मागमः मास्मगमः।।
12-139-25 परिलम्बतः विश्वासं कुर्वतः।।
12-139-27 नियच्छति मृत्युर्नाशयति। ततो नष्टसंततित्वात्परलोकं च नियच्छति।।
12-139-30 भार्या जरेति झ. पाठः। जरा वीर्यहरत्वात्। बीजमात्रं प्रसवरूपत्वात्। शत्रुः रिक्यहरत्वात्। क्लिन्नपाणिः उपक्रियमाणः। धनादिना पूज्यमानमेव मित्रं नान्यदित्यर्थः।।
12-139-31 हेतुः पुत्ररक्षा स्नेहो वा।।
12-139-32 कर्म स्वकृतम्।।
12-139-36 अन्योन्यस्यापकारमुभावपि नित्यं स्मरत इत्यर्थः।।
12-139-39 न शक्यन्ते जेतुमिति शेषः।।
12-139-40 श्वपचश्चण्डालः। श्वमांसाहारोऽपि शुना सह सख्यमेति।।
12-139-42 वैरं स्त्रीकृतं कृष्णशिशुपालयोः वास्तु गृंहादिकं स्थानं तज्जं कौरवपाण्डवानाम्। वाग्जं द्रोणद्रुपदयोः। सापन्नं जातिवैरं मूषकमार्जारयोः। अपराधजं आवयोः।।
12-139-43 कृतवैरोऽपि दाताऽर्थादिना मानयिता अर्थाशावत राज्ञा न हन्तव्यः।।
12-139-46 वैराग्निः अदग्ध्वा न शाम्यत्यपराधजं कर्म एकतरक्षयाद्विना न शाम्यतीति योजना।।
12-139-50 कार्यते जायते। तन्निमित्तं कालनिमित्तम्। न जीवति म्रियते।।
12-139-53 क्षम क्षमस्व।।
12-139-57 कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु। तदा विधिनिषेधकथा व्यर्था स्यादिति भावः।।
12-139-67 भिन्नकमा न सज्यन्त इति ध. पाठः।।
12-139-72 वैरिणो वाक्ये इति शेषः। शत्रुणा दर्शितं पुरःस्थितं मधु श्रद्दधानाः शुष्कतृणैश्छन्ने प्रपाते यथा पतन्ति तद्वदेते इत्यर्थः।।
12-139-76 सर्वथाऽनाश्वासे नृणां जीवनमेव न स्यादित्याह नेति।।
12-139-82 परिमाणमविज्ञाय इति ड. थ. पाटः।।
12-139-85 तस्मात्सर्वं व्यपोह्यार्थमिति झ. पाठः।।
12-139-87 कुप्यं ताम्रादि। चादकुप्यं स्वर्णरत्नादि। उपहितान्याहुरिति झ. पाठः। तत्र उपहितानि उपधिमित्राणीत्यर्थः।।
12-139-88 किंचित्तमिति शेषः।।
12-139-90 खादति। स्वापराधैस्तं संतापयति शुष्कं करोति। माघमां कर्कटीम्। सेगवास्तदपत्यानि। कर्कट्या नाशहेतुर्गर्भ एवेति प्रसिद्धम्।।
12-139-92 उत्पतेत्सहजाद्देशाद्व्याधिदुर्भिक्षपीडितादिति झ. पाठः।।
12-139-93 मे मया। अनाहार्यं अपरिहार्यमित्यर्थः।।
12-139-98 भीरेव नास्ति संबन्धो दरिद्रं यो बुभूषति इति झ. पाठः तत्र यत्र देशे बलात्कारो नास्ति तत्र भीरे वनास्ति। यो राजा दरिद्रं जनं बुभूषति पालयितुमिच्छति स एव तेन सह पाल्यपालकभावलक्षणः संबन्ध इति योज्यम्। यं जनोऽपि बुभूषति इति ड. थ. पाठः।।
12-139-99 धर्मनेत्रो धर्मनेता।।
12-139-101 समुपयोजयेत् भक्षयेत्।।
12-139-102 अभयमिति च्छेदः।।
12-139-106 संभावयति इष्टं चिन्तयति। उपपद्यते पालयति।।

महाभारतम्/शांतिपर्व