बृहस्पतिस्मृतिः/अस्वामिविक्रयः


पीठिका
निक्षेपानन्तरं प्रोक्तो भृगुणास्वामिविक्रयः   ।
श्रूयतां तं प्रयत्नेन सविशेषं ब्रवीम्यहम्  ।। १,१२.१  ।।

अस्वामिलक्षणम्
निक्षेपान्वाहितन्यास हृतयाचितबन्धकम्  ।
उपांशुजनविक्रीतं अस्वामी सोऽभिधीयते   ।। १,१२.२  ।।

अध्यक्षनिवेदितक्रयेण दोषः
येन क्रीतं तु मूल्येन प्रागध्यक्षनिवेदितम्  ।
न विद्यते तत्र दोषः स्तेन स्यादुपधिक्रयात् ।। १,१२.३  ।।

उपविक्रयलक्षणम्
अन्तर्गृहे बहिर्ग्रामान्निशायां असतो जनात् ।
हीनमूल्यं च यत्क्रीतं ज्ञेयोऽसावुपविक्रयः   ।। १,१२.४  ।।

तत्र क्रेतृशुद्धिनिर्णयः
पूर्वस्वामी तु तद्द्रव्यं यदागत्य विचारयेत् ।
तत्र मूल्यं दर्शनीयं क्रेतुः शुद्धिस्ततो भवेत् ।। १,१२.५  ।।

मूले समाहृते क्रेता नाभियोज्यः कथंचन   ।
मूलेन सह वादस्तु नाष्टकस्य विहीयते   ।। १,१२.६  ।।

विक्रेता दर्शितो यत्र हीयते व्यवहारतः   ।
क्रेत्रे राज्ञे मूल्यदण्डौ प्रदद्यात्स्वामिने धनम्  ।। १,१२.७  ।।

परद्रव्येऽभिलषति योऽस्वामी लोभसंयुतः   ।
अभावयंस्ततः पश्चाद्दाप्यः स्याद्द्विगुणं दमम्  ।। १,१२.८  ।।

प्रमाणहीने वादे तु पुरुषापेक्षया नृपः   ।
समन्यूनाधिकत्वेन स्वयं कुर्याद्विनिर्णयम्  ।। १,१२.९  ।।

वणिग्वीथीपरिगतं विज्ञातं राजपूरुषैः   ।
अविज्ञाताश्रयात्क्रीतं विक्रेता यत्र वा मृतः   ।। १,१२.१०  ।।

स्वामी दत्त्वार्धमूल्यं तु प्रकृह्णीत स्वकं धनम्  ।
अर्धं द्वयोरपि हृतं तत्र स्याद्व्यवहारतः   ।। १,१२.११  ।।

अविज्ञातक्रयो दोषस्तथा चापरिपालनम्  ।
एतद्द्वयं समाख्यातं द्रव्यहानिकरं बुद्धैः   ।। १,१२.१२  ।।

वणिग्वीथीपरिगतं विज्ञातं राजपूरुषैः   ।
दिवा गृहीतं सत्क्रेता समृद्धो लभते धनम्  ।। १,१२.१३  ।।

विक्रीयोर्वीं तु यत्क्रेतुर्भुक्तिं यो न [च] साधयेत् ।
स तस्मै तद्धनं दद्यादन्यथा चोरदण्डभाक्  ।। १,१२.१४  ।।

एतद्द्वयं समाख्यातं द्रव्यहानिकरं बुद्धैः   ।
अविज्ञातविशेषत्वाद्यत्र मूल्यं न लभ्यते   ।। १,१२.१५  ।।

हानिस्तत्र समा कल्प्या क्रेतृनास्तिकयोर्द्वयोः   ।। १,१२.१६  ।।