स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०६७
॥ सूत उवाच ॥ ॥
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो रामो भ्रातृभिरन्वितः ॥ 
फलानि कन्दमूलानि गृहीत्वाऽऽश्रमसम्मुखः ॥ १ ॥ 
स दृष्ट्वा स्वाश्रमं ध्वस्तं पुलिन्दैर्बहुशो वृतम् ॥ 
लकुटाश्मप्रहारैस्तु तां धेनुं जर्जरीकृताम् ॥ २ ॥ 
पप्रच्छ किमिदं सर्वं व्याकुलत्वमुपागतम् ॥ 
आश्रमास्पदमाभीरैः पुलिन्दैश्च समावृतम् ॥ ३ ॥ 
केनैषा मामिका धेनुः प्रहारैर्जर्जरीकृता ॥ 
तापस्यस्तापसाः सर्वे कस्मादेते रुदन्ति च ॥ ४ ॥ 
क्व स मेऽद्य पिता वृद्धो माता च सुतवत्सला ॥ 
न मामद्य यथापूर्वं स्नेहाच्चायाति सम्मुखी ॥ ५ ॥ 
अथ तस्य समाचख्युर्वृत्तांतं सर्वतापसाः ॥ 
यथादृष्टं सुदुःखार्ता सहस्रार्जुनचेष्टितम् ॥ ६ ॥ 
ततस्ते भ्रातरः सर्वे वज्रपातोपमं वचः ॥ 
श्रुत्वा दृष्ट्वा च तं शस्त्रैः खंडितं जनकं निजम् ॥ ७ ॥ 
मातरं क्षतसर्वाङ्गीं प्राणशेषां व्यथान्विताम्॥ 
रुरुदुः शोकसन्तप्ता मुक्त्वा रामं महाबलम्॥ ८ ॥ 
रुदित्वाथ चिरं कालं विप्रलप्य मुहुर्मुहुः ॥ 
अन्त्येष्टिं चक्रिरे तस्य वेदोक्तविधिना ततः ॥ ९ ॥ 
अथ दाहावसाने ते कृत्वा गर्तां यथोचिताम्॥ 
मुक्त्वा रामं ददुस्तोयं पितुः पुत्रास्तिलान्वितम् ॥ ६.६७.१० ॥ 
अथान्यैस्तापसैः प्रोक्तो रामः शस्त्रभृतां वरः ॥ 
न प्रयच्छसि कस्मात्त्वं प्रेतपित्रे जलांजलिम्॥ ११ ॥ 
अथासौ बहुधा प्रो क्तस्तापसैर्जमदग्निजः ॥
प्रहारान्गणयन्मातुः शितशस्त्रविनिर्मितान्॥ १२ ॥ 
ततस्तानब्रवीद्रामो विनिःश्वस्य मुनीश्वरान् ॥ 
निषेधस्तोयदानस्य श्रूयतां यन्मया कृतः ॥ १३ ॥ 
अपराधं विना तातः क्षत्रियेण हतोमम ॥ 
एकविंशतिः प्रहाराणां मातुरंगे स्थिता मम ॥ १४ ॥   
तस्मान्निःक्षत्रियामुर्वीं यद्यहं न करोमि वै ॥ 
प्रहारसंख्यया विप्रास्तन्मे स्यात्सर्वपातकम् ॥ १५ ॥ 
पितृमातृवधाज्जातं यत्कृतं तेन पाप्मना ॥ 
क्षत्रियापसदेनात्र तथान्यदपि कुत्सितम् ॥ १६ ॥ 
ततस्तस्यैव चान्येषां क्षत्रियाणां दुरात्मनाम् ॥ 
रुधिरैः पूरयित्वेमां गर्तां पितृजलोचिताम् ॥ 
तर्पयिष्यामि रक्तेन पितरं नाहमंभसा ॥ १७ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
श्रुत्वा ते दारुणां तस्य प्रतिज्ञां तापसोत्तमाः ॥ 
परं विस्मयमापन्ना नोचुः किंचित्ततः परम् ॥ १९ ॥ 
अथाशौचांतमासाद्य रामः क्रोधसमन्वितः ॥ 
तीक्ष्णं परशुमादाय माहिष्मत्युन्मुखं ययौ ॥ १९ ॥ 
सर्वैस्तैः शबरैः सार्धं पुलिन्दैर्मेदकैस्तथा ॥ 
बद्धगोधांगुलित्राणैर्वरबाणधनुर्धरैः ॥ ६.६७.२० ॥ 
तथाऽर्जुनोऽपि तं श्रुत्वा समायातं भृगूत्तमम् ॥ 
सैन्येन महता युक्तं प्रतिज्ञाधारिणं तथा ॥ २१ ॥ 
ततस्तु सम्मुखो दृष्टो युद्धार्थं स विनिर्ययौ ॥ 
सार्धं नानाविधैर्योधैः सर्वैर्देवासुरोपमैः ॥ २२ ॥ 
अथाभवन्महायुद्धं पुलिन्दानां द्विजोत्तमाः ॥ 
हैहयाधिपतेर्योधैः सार्धं देवासुरोपमैः ॥ २३ ॥ 
ततस्ते हैहयाः सर्वे शरैराशीविषोपमैः ॥ 
वध्यन्ते शबरैः संख्ये गर्जमानैर्मुहुर्मुहुः ॥ २४ ॥ 
ब्रह्महत्यासमुत्थेन पातकेन ततश्च ते ॥  
जाता निस्तेजसः सर्वे प्रपतंति धरातले ॥ २५ ॥ 
न कश्चित्पौरुषं तत्र संप्रदर्शयितुं क्षमः ॥ 
पलायनपरा सर्वे वध्यन्ते निशितैः शरैः ॥ २६ ॥ 
अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा हैहयाधिपतिः क्रुधा ॥ 
स्वचापं वाञ्छयामास सज्यं कर्तुं त्वरान्वितः ॥ 
शक्नोति नारोपयितुं सुयत्नमपि चाश्रितः ॥ २७ ॥ 
ततश्चाकर्षयामास खङ्गं कोशात्सुनिर्मलम् ॥ 
आक्रष्टुं न च शक्रोति वैलक्ष्यं परमं गतः ॥ २८ ॥ 
गदया निर्जितो रौद्रो रावणो लोकरावणः ॥ 
यया साप्यपतद्धस्तात्तत्क्षणात्पृथिवीतले ॥ २९ ॥ 
नर्मदायाः प्रवाहो यैः सहस्राख्यैः करैः शुभैः ॥ 
विधृतस्तेन ते सर्वे बभूवुः कम्पविह्वलाः ॥ ६.६७.३० ॥ 
न शस्त्रं शेकुरुद्धर्तुं दैवयोगात्कथंचन ॥ 
दिव्यास्त्राणां तथा सर्वे मन्त्रा विस्मृतिमागताः ॥ ३१ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे रामः संप्राप्तः क्रोधमूर्छितः ॥ 
तीक्ष्णं परशुमुद्यम्य ततस्तं प्राह निष्ठुरम् ॥ ३२ ॥ 
हैहयाधिपते पाप यैः करैर्जनको मम ॥ 
त्वया विनिहतस्तान्मे शीघ्रं दर्शय सांप्रतम् ॥ ३३ ॥ 
ब्रह्मतेजोहतः सोऽपि प्रोक्तस्तेन सुनिष्ठुरम् ॥ 
नोवाच चोत्तरं किंचिदालेख्ये लिखितो यथा ॥३४॥ 
ततो भुजवनं तस्य रामः शस्त्रभृतां वरः ॥ 
मुहुर्मुहुर्विनिर्भर्त्स्य प्रचकर्त शनैःशनैः ॥ ३५ ॥ 
ततश्छित्त्वा शिरस्तस्य कुठारेण भृगूद्वहः ॥ 
जग्राह रुधिरं यत्नात्प्रहारेभ्यः स्वयं द्विजाः ॥ ३६ ॥ 
पूरयित्वा महाकुम्भाञ्छबरेभ्यो ददौ ततः ॥ 
म्लेच्छेभ्यो लुब्धकेभ्यश्च ततः प्रोवाच सादरम् ॥३७॥ 
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गर्ता मे भ्रातृभिः कृता ॥ 
पितृसंतर्पणार्थाय सलिलेन परिप्लुता ॥ ३८ ॥ 
प्रक्षिपध्वं द्रुतं गत्वा तस्यां रक्तमिदं महत् ॥ 
पापस्यास्य सपत्नस्य ममादेशादसंशयम् ॥ ३९ ॥ 
येन तातं निजं भक्त्या तर्पयित्वा विधानतः ॥ 
ऋणस्य मुक्तिर्भवति येन मे पैतृकस्यच ॥ ६.६७.४० ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशातिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सहस्रार्जुनवधवर्णनंनाम सप्तषष्टितमोऽ ध्यायः ॥ ६७ ॥ ॥ ध ॥