स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ११६
॥ ॥ सूतउवाच ॥ ॥ 
तथान्यापि च तत्रास्ति सुविख्याताम्बरेवती ॥ 
देवी कामप्रदा पुंसां बालकानां सुखप्रदा ॥ १ ॥ 
यां दृष्ट्वा पूजयित्वाऽथ चैत्राष्टम्यां विशेषतः ॥ 
शुक्लायां नाप्नुयान्मर्त्यः कुटुम्बव्यसनं क्वचित् ॥ २ ॥ 
॥ ॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
केन वा स्थापिता तत्र सा देवी चाम्बरेवती ॥ 
किंप्रभावा किंस्वरूपा सूतपुत्र वदस्व नः ॥ ३ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
यदा शेषेण संदिष्टा नानानागा विषोल्बणाः ॥ 
पुरस्यास्य विनाशाय क्रोधसंरक्तलोचनाः ॥ 
तदा तस्य प्रिया सा च पुत्रशोकेनपीडिता ॥ ४ ॥ 
स्वयमेवाग्रतो गत्वा भक्षयामास तं द्विजम् ॥ 
कुटुम्बेन समायुक्तं येन पुत्रो निपातितः ॥ ५ ॥ 
अथ तस्य द्विजेन्द्रस्य बालवैधव्यसंयुता ॥ 
अनुजाऽऽसीत्तपोयुक्ता ब्रह्मचर्यकृतक्षणा ॥ ६ ॥ 
सा दृष्ट्वा भक्षितं सर्वं भट्टिकाख्या कुटुम्बकम् ॥ 
नाग पत्न्या ततः प्राह जलमादाय पाणिना ॥ ७ ॥ 
यस्मात्त्वया कुटुम्बं मे नाशं नीतं द्विजिह्वके ॥ 
दर्शितं च महद्दुःखं मम बन्धुजनोद्भवम् ॥ ८ ॥ 
तथा त्वमपि संप्राप्य मानुषत्वं सुगर्हितम् ॥ 
मानुषं पतिमासाद्य पुत्रपौत्रानवाप्य च ॥ ९ ॥ 
तेषां विनाशजं दुःखं मा नुषे त्वमवाप्स्यसि ॥ 
नागत्वे वर्तमानायाः शापं तेऽमुं ददाम्यहम् ॥ ६.११६.१० ॥ 
साऽपि श्रुत्वाऽथ तं शापं रेवती भट्टिकोद्भवम् ॥ 
क्रोधेन महताविष्टा ह्यदशत्तां द्रुतं ततः ॥ ११ ॥ 
अथ तस्यास्तनुं प्राप्य नागीदंष्ट्रा विषोल्बणा ॥ 
जगाम शतधा नाशं बिभिदे न त्वचं क्वचित् ॥ १२ ॥ 
ततः सा लज्जयाविष्टा स्वरक्तप्लावितानना ॥ 
विषण्णा निषसादाथ संनिविष्टा धरातले ॥ १३ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे नागास्तथान्ये ये समागताः ॥ 
रेवतीं ते समालोक्य तथारूपां भयान्विताम् ॥ 
प्रोचुश्च किमिदं देवि तव वक्त्रे रुजास्पदम् ॥ १४ ॥ 
अथवा किं प्रभावोऽयं कस्यचिद्रक्तसंपदः ॥ १५ ॥ 
॥ ॥ रेवत्युवाच ॥ ॥ 
येयं दुष्टतमा काचिद्दृश्यते दुष्टतापसी ॥ 
अस्या जातो विकारोऽयं ममास्ये नागसत्तमाः ॥ १६ ॥ 
तस्मादेनां महा दुष्टां भगिनीं तस्य दुर्मतेः ॥ 
येन मे निहतः पुत्रो द्विजपुत्रेण सांप्रतम् ॥ १७ ॥ 
भक्ष्यतां भक्ष्यतां शीघ्रं मम नाशाय संस्थिताम् ॥ 
सांप्रतं मन्मुखे तेनं रुधिरं पन्नगोत्तमाः ॥ १८ ॥ 
अथ ते पन्नगाः क्रुद्धा ददंशुस्तां तपस्विनीम् ॥ 
समं सर्वेषु गात्रेषु यथान्या प्राकृता स्त्रियम् ॥ १९ ॥ 
ततस्तेषामपि तथा मुखाद्दंष्ट्रा विनिर्गताः ॥ 
रुधिरं च ततो जज्ञे शेषपत्न्या यथा तथा ॥ ६.११६.२० ॥ 
अथ तस्याः प्रभावं तं दृष्ट्वा ते नागसत्तमाः ॥ 
शेषा भय परित्रस्ताः प्रजग्मुश्च दिशो दश ॥ २१ ॥ 
भट्टिकापि जगामाशु स्वाश्रमं प्रति दुःखिता ॥ 
भयत्रस्तैः समंताच्च वीक्ष्यमाणा महोरगैः ॥ २२ ॥ 
ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः॥ 
तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः ॥ २३ । 
जगामान्यत्र सा साध्वी सम्यग्व्रतपरायणा ॥ 
तीर्थ यात्रां प्रकुर्वाणा परिबभ्राम मेदिनीम् ॥ २४ ॥ 
एवमुद्वासिते स्थाने तस्मिन्सा रेवती तदा ॥ 
स्मृत्वा तं भट्टिकाशापं दुःखेन महताऽन्विता ॥ २५ ॥ 
कथं मे मानुषीगर्भे शापाद्वासो भविष्यति ॥ 
मानुष्येण च कांतेन प्रभविष्यति संगमः ॥ २६ ॥
नैतत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा मां बाधते ह्रदि ॥ 
यथेदं मानुषे गर्भे संवासो मानुषं प्रति ॥ २७ ॥ 
तथा दशनसंत्यक्ता कथं भर्तुः स्वमाननम् ॥ 
दर्शयिष्यामि भूयोऽपि क्षते क्षारोऽत्र मे स्थितः ॥ २८ ॥ 
तस्मात्परिचरिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थिता । 
किं करिष्यामि संप्राप्य गृहं पुत्रं विनाकृता ॥ २९ ॥ 
ततश्चाराधयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्विता ॥ 
अंबिकां सा तदा देवीं स्थापयित्वा सुरेश्वरीम् ॥ ६.११६.३० ॥ 
गन्धपुष्पोपहारेण नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ 
गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैर्मनोहारिभिरेव च ॥ ३१ ॥ 
ततः कतिपयाहस्य तस्तास्तुष्टा सुरेश्वरी ॥ 
प्रोवाच वरदाऽस्मीति प्रार्थयस्व हृदि स्थितम् ॥ ३२ ॥ 
॥ रेवत्युवाच ॥ ॥ 
अहं शप्ता पुरा देवि ब्राह्मण्या कारणांतरे ॥ 
यत्त्वं मानुषमासाद्य स्वयं भूत्वा च मानुषी ॥ ३३ ॥ 
ततः संप्राप्स्यसि फलं तेषां नाशसमुद्रवम् ॥ 
महद्दुःखं स्वपुत्रोत्थं मम शापेन पीडिता ॥ ३४ ॥ 
तथा मम मुखाद्दंष्ट्रा संनीताश्च सुरेश्वरि ॥ 
तेषां च संभवस्तावत्कथं स्यात्त्वत्प्रभावतः ॥ ३५ ॥ 
भवंतु तनया नश्च तथा वंशविवर्धनाः ॥ 
एतन्मे वांछितं देवि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम् ॥ ३६ ॥ 
॥ देव्युवाच॥ । 
नात्र वासस्त्वया कार्यः कथंचिदपि शोभने ॥ 
मनुष्यगर्भसंवासो भर्त्ता च भविता नरः । ३७ । 
तस्माच्छृणुष्व मे वाक्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥ 
दुःखनाशकरं तुभ्यं सत्यं च वरवर्णिनि ॥ ॥ ३८ ॥ 
उत्पत्स्यति न संदेहो देवकार्यप्रसिद्धये ॥ 
तव भर्त्ता त्रिलोकेऽस्मिन्कृत्वा मानुषविग्रहम् ॥ ३९ ॥ 
तक्षकाख्यस्तथा नागो द्विजशाप वशाच्छुभे ॥ 
सौराष्ट्रविषये राजा रैवताख्यो भविष्यति ॥६.११६.४॥। 
तस्य क्षेमकरी भार्या नामवंशसमुद्भवा ॥ 
भविष्यति न संदेहो विशिष्टा विप्रशापतः ॥ ॥४॥।
तस्या गर्भं समासाद्य त्वं जन्म समवाप्स्यसि ॥ 
रामरूपस्य शेषस्य पुनर्भार्या भविष्यसि ॥४२॥ 
तस्मात्त्वं देवि मा शोकं कार्येऽस्मिन्कुरु शोभने ॥ 
तेन मानुषजे गर्भे संभूतिः संभविष्यति ॥ ४३ ॥ 
तत्र पश्यसि यन्नाशं स्वकुटुम्बसमुद्भवम् ॥ 
हिताय तदवस्थायास्तद्भविष्यत्यसंशयम् ॥ ४४ ॥ 
ततः परं युगं पापं यतो भीरु भविष्यति ॥ 
तदूर्ध्वं मर्त्यधर्माणो म्लेच्छाः स्थास्यंति सर्वतः ॥ ४५ ॥ 
ततः स्वर्गनिवासार्थं भगवान्देवकीसुतः ॥ 
संहर्ता स्वकुलं सर्वं स्वयमेव न संशयः ॥ ४६ ॥ 
भविष्यंति पुनर्दंष्ट्रास्तव वक्त्रे मनोरमाः ॥ 
तस्मात्त्वं गच्छ पातालं स्वभर्त्ता यत्र तिष्ठति ॥ ४७ ॥ 
अन्यच्चापि यदिष्टं ते किंचिच्चित्ते व्यवस्थितम् ॥ 
तत्कीर्तयस्व कल्याणि महांस्तोषो मम स्थितः ॥ ४८ । 
॥ रेवत्यु वाच ॥ ॥ 
स्थाने स्थेयं सदाऽत्रैव मम नाम्ना सुरेश्वरि ॥ 
येन मे जायते कीर्तिस्त्रैलोक्ये सचराचरे ॥४९॥ 
तथाऽहं नागलोकाच्च चतुर्दश्यष्टमीषु च ॥ 
सदा त्वां पूजयिष्यामि विशेषान्नवमीदिने ॥६.११६.५०॥। 
आश्विनस्य सिते पक्षे सर्वैर्नागैः समन्विता ॥ 
प्रपूजां ते विधास्यामि श्रद्धया परया युता ॥५१॥ 
तस्मिन्नहनि येऽन्येऽपि पूजां दास्यंति ते नराः ॥ 
मा पश्यंतु प्रसादात्ते नरास्ते वल्लभक्षयम् । ५२ । 
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
एवं भद्रे करिष्यामि वासो मेऽत्र भविष्यति॥ 
त्वन्नाम्ना पूजकानां च श्रेयो दास्यामि ते सदा ॥ 
महानवमिजे चाह्नि विशेषेण शुचिस्मिते ॥ ५३ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवमुक्ता तया साऽथ रेवती शेषवल्लभा ॥ 
जगाम स्वगृहं पश्चाद्धर्षेण महतान्विता ५४ ॥ 
ततःप्रभृति सा देवी तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता ॥ 
तन्नाम्ना कामदा नृणां सर्वव्यसननाशिनी ॥ ५५ ॥ 
अंबा सा कीर्त्यते दुर्गा रेवती सोरगप्रिया ॥ 
ततः संकीर्त्यते लोके भूतले चांबरेवती ॥ ५६ ॥ 
यस्तां श्रद्धासमोपेतः शुचिर्भूत्वा प्रपूजयेत् ॥ 
नवम्यामाश्विने मासि शुक्लपक्षे समाहितः ॥ 
न स संवत्सरं यावद्व्यसनं स्वकुलो द्भवम्॥ ५७॥ 
दृष्ट्वाग्रे छिद्रकं व्यालयुक्तं दोषैर्विमुच्यते ॥ 
ग्रहभूतपिशाचोत्थैस्तथान्यैरपि चापदैः ॥ ५८ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येंऽबारेवतीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ॥ ११६ ॥ ॥ छ ॥