स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/प्रभासक्षेत्र माहात्म्यम्/अध्यायः ०९०
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
ततो गच्छेन्महादेवि चतुर्थं रुद्रमुत्तमम् ॥ 
वृषभेश्वरनामानं कल्पलिंगं सुरप्रियम् ॥ १ ॥ 
बालरूपी महादेवि यत्र ब्रह्मा स्वयं स्थितः ॥ 
तस्यैव चोत्तरे भागे धनुषां त्रितये स्थितम् ॥ २ ॥ 
आद्यं महाप्रभावं हि नापुण्यो वेद मानवः ॥ 
तस्यैव कल्पनामानि सांप्रतं प्रब्रवीमि ते ॥ ३॥ 
पूर्वकल्पे महादेवि ब्रह्मेश्वर इति स्मृतः ॥ 
ब्रह्मणाराधितः पूर्वं वर्षाणामयुतं प्रिये ॥ ४ ॥ 
सृष्टिकामेन देवेन ततस्तुष्टो महेश्वरः ॥ 
चतुर्विधां भूतसृष्टिं ततश्चक्रे पितामहः ॥ ५ ॥ 
ब्रह्मणस्त्वीशभावेन गतस्तुष्टिं यतो हरः ॥
तेन ब्रह्मेश्वरं नाम तस्मिँल्लिंगे पुराऽभवत् ॥ ६ ॥ 
ततो द्वितीयकल्पे तु संप्राप्ते वरवर्णिनि ॥ 
रैवतेश्वरनामेति प्रख्यातं धरणीतले ॥७॥ 
रैवतो नाम राजाऽभूद्ब्रह्मांडे सचराचरे ॥ 
जगद्योनिर्जिगायेदं तल्लिंगस्य प्रभावतः ॥ ८ ॥ 
रैवतेश्वरनामाभूत्तेन लिंगं महाप्रभम् ॥ 
पुनस्तृतीयकल्पे  तु संप्राप्ते वरवर्णिनि॥९ ॥ 
वृषभेश्वरनामाभूत्तस्य लिंगस्य भामिनि ॥ 
ममैव वाहनं योऽसौ धर्मोयं वृषरूपधृक् ॥ 7.1.90.१० ॥ 
तेन तत्पूजितं लिंगं दिव्याब्दानां सहस्रकम्॥ 
ततस्तुष्टेन देवेशि नीतः सायुज्यतां वृषः ॥ ११ ॥ 
तेन तल्लिंगमभवद्वृषभेशेति भूतले ॥ 
ततश्चतुर्थे संप्राप्ते वाराहेकल्प संज्ञिते ॥ १२ ॥ 
अष्टाविंशतिमे तत्र त्रेतायुगमुखे तदा ॥ 
इक्ष्वाकुर्नाम राजाऽभूत्सूर्यवंशविभूषणः ॥ १३ ॥ 
स लिंगं पूजयामास त्रिकालं भक्तिभावितः ॥ 
एकाहारो जिताहारो भूभिशायी जितेंद्रियः ॥ १४ ॥ 
एवं काले बहुविधे ततस्तुष्टो महेश्वरः ॥ 
ददौ राज्यं महोदग्रं संततिं पुत्र पौत्रिकीम्॥ १५ ॥ 
इक्ष्वाक्वीश्वरनामाभूत्तेनेदं लिंगमुत्तमम् ॥ 
यस्तं पूजयते भक्त्या देवं वृषभवाहनम् ॥ .१६ ॥ 
सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः ॥ 
त्रिंशद्धनुष्प्रमाणेन तस्य क्षेत्रचतुर्द्दिशम्॥ १७॥ 
स्नानं जाप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रमुदीरणम् ॥ 
तस्मिंस्तीर्थे तु यः कुर्यात्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत् ॥ १८ ॥ 
चतुष्कोणांतरा क्षेत्रमेवं मात्राप्रमाणतः ॥ 
एकरात्रोषितो भूत्वा तस्य लिंगस्य सन्निधौ ॥ १९ ॥ 
ब्रह्मचर्येण जागर्त्ति स पापैः संप्रमुच्यते ॥ 
होमजाप्यसमाधिस्थो नृत्यगीतादिवादनैः ॥ 7.1.90.२० ॥ 
गोघ्नो वा ब्रह्महा पापी मुच्यते दुष्कृतैर्नरः ॥ 
यः संप्रीणयते विप्रांस्तत्र भोज्यैः पृथग्विधैः ॥ २१ ॥ 
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ॥ 
भैरवं चैव केदारं पुष्करं द्रुतिजंगमम् ॥ २२ ॥ 
वाराणसी कुरुक्षेत्रं महा कालं च नैमिषम् ॥ 
एतत्तीर्थाष्टकं देवि तस्मिँल्लिंगे व्यवस्थितम् ॥ २३ ॥ 
माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि ॥ 
संपूज्य विधिना देवं स तीर्थाष्टफलं लभेत् ॥ २४ ॥ 
ददाति तत्र यः पिण्डं नष्टेन्दौ शिवसंनिधौ ॥ 
तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावद्ब्रह्मदिनान्तकम् ॥ २५ ॥ 
दधिक्षीर घृतेनैव पंचगव्यकुशोदकैः ॥ 
कुंकुमागरुकर्पूरैस्तल्लिगं पूजयेन्निशि ॥ २६ ॥ 
संमंत्र्याघोरमंत्रेण ध्यात्वा देवं सदाशिवम् ॥ 
एवं कृत्वा महादेवि मुच्यते पंचपातकैः ॥ २७ ॥ 
अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां दध्ना संस्नापयेद्यदि ॥ 
स ब्राह्मणश्चतुर्वेदो जायते नात्र संशयः ॥ २८ ॥ 
क्षीरेण स्नापयेद्देवि यदि तं वृषभेश्वरम् ॥ 
सप्तधेनुसहस्राणां स फलं विंदते महत् ॥ २९ ॥ 
जन्मांतरेण यत्पापं सांप्रतं यत्कृतं प्रिये ॥ 
तत्सर्वं नाशमायाति घृतस्नानेन भामिनि ॥ 7.1.90.३० ॥ 
पंचगव्येन यो देवि स्नापयेद्वृषभेश्वरम् ॥ 
स दहेत्सर्वपापानि सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ ३१ ॥ 
तद्दृष्ट्वा ब्रह्महा गोघ्नः स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ 
शरणागतघाती च मित्रविश्रंभघातकः ॥ ३२ ॥ 
दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहा तथा ॥ 
मुच्यते सर्वपापैस्तु तल्लिंगाराधनोद्यतः ॥ ३३ ॥ 
कार्तिकं सकलं यस्तु पूजयेद्ब्रह्मणा सह ॥ 
ब्रह्मेश्वरं महालिंगं स मुक्तः पातकैर्भवेत् ॥ ३४ ॥ 
तेन दत्तं भवेत्सर्वं गुरवस्तेन तोषिताः ॥ 
श्राद्धं कृतं गयातीर्थे तेन तप्तं महत्तपः ॥ 
येन देवाधिदेवोऽसौपूजितो वृषभेश्वरः ॥ ३५ ॥ 
इति ते कथितं देवि माहात्म्यं देवपूजितम् ॥ 
वृषभेश्वरदेवस्य कल्पलिंगस्य भामिनि ॥ ३६ ॥ 
यः शृणोति महादेवि माहात्म्यं दैवदेवतम् ॥ 
मूर्खो वा पंडितो वाऽपि स याति परमां गतिम् ॥ ३७ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये वृषवाहनेश्वरमाहाम्यवर्णनंनाम नवतितमोऽध्यायः ॥ ९० ॥