महाभारतम्-02-सभापर्व-057
द्वारकावर्णनम्।। 1।।
रुक्मिणीसत्यभामादिगृहवर्णनम्।।2।।
कृष्णेन स्वर्गादानीतस्व पारिजातस्य प्रतिष्ठापनमुद्यान वर्णनं च।। 3।। 
<table>				
				
<td>

	तां पुरी द्वारकीं दृष्ट्वा विभुर्नारायणो हरिः। हृष्टः सर्वार्थसम्पन्नः प्रवेष्टुमुपचक्रमे।। 	<td>	2-57-1a2-57-1b	
				
<td>

	सोऽपश्यद्वृक्षषण्डांश्च रम्यान्नानाजनान्वहून्। समन्ततो द्वारवत्यां नानापुष्पफलान्वितान्।। 	<td>	2-57-2a2-57-2b	
				
<td>

	अर्कचन्द्रप्रतीकाशैर्मेरुकूटनिभैर्गृहैः। द्वारकामावृतां रम्यां सुकृतां विश्वकर्मणा।। 	<td>	2-57-3a2-57-3b	
				
<td>

	पद्मषण्डाकुलाभिश्च हंससेवितवारिभिः। गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिघाभिरलङ्कृताम्।।	<td>	2-57-4a2-57-4b	
				
<td>

	प्राकारेणार्कवर्णेन पाण्डरेण विराजिताम्। वियन्मूर्ध्नि निविष्टेन द्यामिवाभ्रपरिच्छदाम्।। 	<td>	2-57-5a2-57-5b	
				
<td>

	नन्दनप्रतिमैश्वापि मिश्रकप्रतिमैर्वनैः। तत्र सा विहिता साक्षान्नगरी विश्वकर्मणा।। 	<td>	2-57-6a2-57-6b	
				
<td>

	काञ्चनैर्मणिसोपानैरुपेता जनहर्षिणी। गीतघोषमहाघोषैः प्रसादप्रवरैः शुभा।। 	<td>	2-57-7a2-57-7b	
				
<td>

	तस्मिन्पुरवारश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम्। नेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः।। 	<td>	2-57-8a2-57-8b	
				
<td>

	समुच्छ्रितपताकानि पारिप्लवनिभानि च। काञ्चनाभानि भाखन्ति मेरुकूटनिभानि च।। 	<td>	2-57-9a2-57-9b	
				
<td>

	सुधापाण्डरशृङ्गैश्च शातकुम्भपरिच्छदैः।रत्नसानुमहाशृङ्गैः सर्वरत्नसमन्वितैः?	<td>	2-57-10a2-57-10b	
				
<td>

	सहर्म्यैः सार्धचन्द्रैश्च सनिर्यूहैः सपञ्ज्अरैः।सयन्त्रगृहसंबाधैः सधातुभिरिवाद्रिभिः।। 	<td>	2-57-11a2-57-11b	
				
<td>

	मणिकाञ्चनभ्ॐऐश्च सुधामृष्टतलैस्तथा।जाम्बूनदमयद्वारैर्वैडूर्यविकृतार्गलैः।। 	<td>	2-57-12a2-57-12b	
				
<td>

	सर्वर्तुसुखसंस्यर्शैर्महाधनपरिच्छदैः। रम्यसानुगृहैः शृङ्गैर्विचित्रैरिव पर्वतैः।। 	<td>	2-57-13a2-57-13b	
				
<td>

	पञ्चवर्णसवर्णैश्च पुष्पवृष्टिसमप्रभैः। तुल्यैः पर्जन्यनिर्घोषैर्ह्रादैर्भोगवती यथा।। 	<td>	2-57-14a2-57-14b	
				
<td>

	कृष्णध्वजोपवाह्यैश्च दाशार्हायुधरोहितैः। वृष्णिवीरमयूरैश्च स्त्रीसहस्रप्रजाकुलैः।। 	<td>	2-57-15a2-57-15b	
				
<td>

	वासुदेवैन्द्रपर्जन्यैर्गृहमेघैरलङ्कृता। ददृशे द्वारकाऽतीव मेघैर्द्यैरिव संवृता।। 	<td>	2-57-16a2-57-16b	
				
<td>

	साक्षाद्भगवतो वेश्म विहितं विश्वकर्मणा। ददृशुर्वासुदेवस्य चतुर्योजनमायतम्।। 	<td>	2-57-17a2-57-17b	
				
<td>

	तावदेव सुविस्तीर्णं सुसम्पूर्णं महाधनैः। प्रासादवरसम्पन्नं युक्तं जगति पर्वतैः।। 	<td>	2-57-18a2-57-18b	
				
<td>

	यं चकार महाभागस्त्वष्टा वासवचोदितः। प्रासादं हेमनाभस्य सर्वतो योजनायतम्।। 	<td>	2-57-19a2-57-19b	
				
<td>

	मेरोरिव गिरेः शृङ्गमुच्छ्रितं काञ्चनालयम्। रुक्मिण्याः प्रवरो वासो निर्मितः सुमहात्मना।। 	<td>	2-57-20a2-57-20b	
				
<td>

	सत्यभामा पुनर्वेश्म सदा वसति पाण्डरम्। विचित्रमणिसोपानं यं विदुः शीतवानिति।। 	<td>	2-57-21a2-57-21b	
				
<td>

	विमलादित्यवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम्। व्यक्तबद्धं यथोद्देशे चतुर्दशमहाध्वजम्।। 	<td>	2-57-22a2-57-22b	
				
<td>

	सर्वप्रासादमुख्योऽत्र जाम्बवत्या विभूषितः। प्रभाया जृम्भणैश्चित्रैस्त्रैलोक्यमिव भासयन्।। 	<td>	2-57-23a2-57-23b	
				
<td>

	यस्तु पाण्डरवर्णाभस्तयोरन्तरमाश्रितः। विश्वकर्माकरोदेनं कैलासशिखरोपमम्।। 	<td>	2-57-24a2-57-24b	
				
<td>

	जाम्बूनदप्रदीप्ताग्रः प्रदीप्तज्वलनोपमः। सागरप्रतिमोऽतिष्ठन्मेरुरित्यभिविश्रुतः।। 	<td>	2-57-25a2-57-25b	
				
<td>

	तस्मिन्गान्धारराजस्य दुहिता कुलशालिनी। सुकेशी नाम विख्याता केशवेन निवेशिता।। 	<td>	2-57-26a2-57-26b	
				
<td>

	पद्मकूट इति ख्यातः पद्मवर्णो महाप्रभः। सुप्रभाया महाबाहो वासः स परमोच्छ्रितः।। 	<td>	2-57-27a2-57-27b	
				
<td>

	यस्तु सूर्यप्रभो नाम प्रासादवर उच्यते। लक्षणायाः कुरुश्रेष्ठ स दत्तः शार्ङ्गधन्वना।। 	<td>	2-57-28a2-57-28b	
				
<td>

	वैडूर्यवरवर्णाभः प्रासादो हरितप्रभः। श्वेतजाला हि यत्रैव यत्रैव च निवेशिता।। 	<td>	2-57-29a2-57-29b	
				
<td>

	यं विदुः सर्वभूतानि हरिरित्येव भारत। सुमित्रविजयावासो देवर्षिगणपूजितः।। 	<td>	2-57-30a2-57-30b	
				
<td>

	महिष्या वासुदेवस्य भूषणं सर्ववेश्मनाम्। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र विहितः सर्वशिल्पिभिः।। 	<td>	2-57-31a2-57-31b	
				
<td>

	महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः। प्रसादो विरजो नाम विरजस्को महात्मनः।। 	<td>	2-57-32a2-57-32b	
				
<td>

	उपस्थानगृहं तात केशवस्य महात्मनः। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र यं त्वष्टा व्यदधात्स्वयम्।। 	<td>	2-57-33a2-57-33b	
				
<td>

	योजनायतविष्कम्भं सर्वरत्नमयं विभोः। तेषां तु विहिताः सर्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः।। 	<td>	2-57-34a2-57-34b	
				
<td>

	सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जनना ध्वजाः। घण्टाजालानि तत्रैव सर्वेषां निवेशने।। 	<td>	2-57-35a2-57-35b	
				
<td>

	आहृत्य यदुसिंहेन वैजयन्तच्छलो महात्।हंसकूटस्य यच्छ्रङ्गमिन्द्रद्युम्नसरो महत्।। 	<td>	2-57-36a2-57-36b	
				
<td>

	षष्टितालसमुत्सेधमर्धयोजनविस्तृतम्। सकिन्नरमहानादं तदप्यमिततेजसः।। 	<td>	2-57-37a2-57-37b	
				
<td>

	पश्यतां सर्वभूतानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। आदित्यपथगं यत्तन्मेरोः शिखरमुत्तमम्।। 	<td>	2-57-38a2-57-38b	
				
<td>

	जाम्बूनदमयं दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तदप्युत्पाट्य कुच्छ्रेण स्वं निवेशनमाहृतम्।। 	<td>	2-57-39a2-57-39b	
				
<td>

	भ्राजमानं पुरा तत्र सर्वौषधिविदीपितम्। यमिन्द्रभवनाच्छौरिराजहार परन्तपः।। 	<td>	2-57-40a2-57-40b	
				
<td>

	पारिजातः स तत्रैव केशवेन निवेशितः। लेपहस्तशतैर्जुष्टो विमानैश्च हिरण्मयैः।।	<td>	2-57-41a2-57-41b	
				
<td>

	विहिता वासुदेवेन तत्रैव च महाद्रुमाः। पद्माकुलजलोपेता रक्तसौगन्धिकोत्पलाः।। 	<td>	2-57-42a2-57-42b	
				
<td>

	मणिमौक्तिकवालूकाः पुष्करिण्यः सरांसि च। तासां परमकूलि शोभयन्ति महाद्रुमाः।। 	<td>	2-57-43a2-57-43b	
				
<td>

	सालतालाश्वकर्णाश्च शतशाखाश्च रोहिणः। भल्लातककपित्थाश्च इन्द्रवृक्षाश्च चम्पकाः।।	<td>	2-57-44a2-57-44b	
				
<td>

	खादिरा मृतकाश्चैव समन्तात्परिरोपिताः। ये च हैमवता वृक्षा ये च नन्दनजास्तथा।। 	<td>	2-57-45a2-57-45b	
				
<td>

	आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः। रत्नपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः।। 	<td>	2-57-46a2-57-46b	
				
<td>

	सर्वर्तुफलपूर्णोस्ते ते च काननसिन्धुषु। सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः।। 	<td>	2-57-47a2-57-47b	
				
<td>

	अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नाग मल्लिकाः। कुरका नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणपुल्लिकाः।। 	<td>	2-57-48a2-57-48b	
				
<td>

	सप्तवर्णाः कबन्धाश्च नीपाः कुरवकास्तथा। केतकाः केसराश्चैव हिनतालतलताटकाः।। 	<td>	2-57-49a2-57-49b	
				
<td>

	तालाः प्रलम्बा वकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः। द्रुतामलकखर्जूरा महिता जम्बुकास्तथा।। 	<td>	2-57-50a2-57-50b	
				
<td>

	आम्राः पनसवृक्षाश्च चम्पकास्तिलतिन्दुकाः। लिकुचामृताश्चैव क्षीरिका कर्णिका तथा।। 	<td>	2-57-51a2-57-51b	
				
<td>

	नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च। कदली जातमल्ली च पाटली कुमुदोत्पलाः।। 	<td>	2-57-52a2-57-52b	
				
<td>

	नीलोत्पलकपूर्णाश्च वाप्यः कूपाः सहस्रशः। फुल्लाशाककपित्थाश्च तैस्तीर्त्वा बन्धुजीवकाः।। 	<td>	2-57-53a2-57-53b	
				
<td>

	प्रियालाशोकवादिर्याः प्राचीनाश्चापि सर्वशः। प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्यन्दनचन्दनैः।। 	<td>	2-57-54a2-57-54b	
				
<td>

	शचीपीलुपलाश्चैश्च पलाशवधपिप्लैः। उदुम्बरैश्च बिल्वैश्च पालाशैः पारिभद्रकैः।। 	<td>	2-57-55a2-57-55b	
				
<td>

	इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरबिल्वकैः। भौमगञ्जनवृक्षैश्च भल्लाभैरश्वसाह्वयैः।। 	<td>	2-57-56a2-57-56b	
				
<td>

	सज्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा। वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात्परिरोपितैः।। 	<td>	2-57-57a2-57-57b	
				
<td>

	ये च नन्दनजा वृक्षा ये च चैत्ररथे वने। सर्वे ते यदुनाथेन समन्तात्परिरोपिताः।। 	<td>	2-57-58a2-57-58b	
				
<td>

	समाहिता महानद्यः पीतलोहितवालुकाः।तस्मिन्गृहवरे रम्ये मणिशक्रसवालुकाः।। 	<td>	2-57-59a2-57-59b	
				
<td>

	मत्तबर्हिणनादाश्च कोकिलाश्च मदावहाः। बभूवुः परमोपेताः सर्वे जगति पर्वताः।। 	<td>	2-57-60a2-57-60b	
				
<td>

	तत्रैव गजयूथानि तत्र गोमहिषास्तथा। निवासाश्च कृतास्तत्र वराहा मृगपक्षिणाम्।। 	<td>	2-57-61a2-57-61b	
				
<td>

	विश्वकर्मकृतः शैलः प्राकारस्तत्र वेश्मनि। व्यक्तकिष्कुशतोद्यामः सुधारससमप्रभः।। 	<td>	2-57-62a2-57-62b	
				
<td>

	तेन ते च महाशैलाः सरितश्च सरांसि च। परिक्षिप्तानि वै तस्य वनान्युपवनानि च।। 	<td>	2-57-63a2-57-63b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वण अर्घाहरणपर्वणि सप्तपञ्चाशोऽध्यायः।। 57।। 	<td>		

तां पुरी द्वारकां दृष्ट्वा विभुर्नारायणो हरिः। 
हृष्टः सर्वार्थसम्पन्नः प्रवेष्टुमुपचक्रमे॥ 2-57-1 
सोऽपश्यद्वृक्षषण्डांश्च रम्यान्नानाजनान्बहून्।
समन्ततो द्वारवत्यां नानापुष्पफलान्वितान्॥ 2-57-2  
अर्कचन्द्रप्रतीकाशैर्मेरुकूटनिभैर्गृहैः। 
द्वारकामावृतां रम्यां सुकृतां विश्वकर्मणा॥ 2-57-3 
पद्मषण्डाकुलाभिश्च हंससेवितवारिभिः।
गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिघाभिरलङ्कृताम्॥ 2-57-4 
प्राकारेणार्कवर्णेन पाण्डरेण विराजिताम्। 
वियन्मूर्ध्नि निविष्टेन द्यामिवाभ्रपरिच्छदाम्॥ 2-57-5 
नन्दनप्रतिमैश्वापि मिश्रकप्रतिमैर्वनैः। 
तत्र सा विहिता साक्षान्नगरी विश्वकर्मणा॥ 2-57-6 
काञ्चनैर्मणिसोपानैरुपेता जनहर्षिणी। 
गीतघोषमहाघोषैः प्रासादप्रवरैः शुभा॥ 2-57-7 
तस्मिन्पुरवरेश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम्।
वेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः॥ 2-57-8 
समुच्छ्रितपताकानि पारिप्लवनिभानि च। 
काञ्चनाभानि भाखन्ति मेरुकूटनिभानि च॥ 2-57-9 
सुधापाण्डरशृङ्गैश्च शातकुम्भपरिच्छदैः।
रत्नसानुमहाशृङ्गैः सर्वरत्नसमन्वितैः? 2-57-10 
सहर्म्यैः सार्धचन्द्रैश्च सनिर्यूहैः सपञ्जरैः। 
सयन्त्रगृहसंबाधैः सधातुभिरिवाद्रिभिः॥ 2-57-11 
मणिकाञ्चनभोमेश्च सुधामृष्टतलैस्तथा।
जाम्बूनदमयद्वारैर्वैडूर्यविकृतार्गलैः॥ 2-57-11 
सर्वर्तुसुखसंस्पर्शैर्महाधनपरिच्छदैः।
रम्यसानुगृहैः शृङ्गैर्विचित्रैरिव पर्वतैः॥ 2-57-13 
पञ्चवर्णसवर्णैश्च पुष्पवृष्टिसमप्रभैः। 
तुल्यैः पर्जन्यनिर्घोषैर्ह्रादैर्भोगवती यथा॥ 2-57-14 
कृष्णध्वजोपवाह्यैश्च दाशार्हायुधरोहितैः।
वृष्णिवीरमयूरैश्च स्त्रीसहस्रप्रजाकुलैः॥ 2-57-15 
वासुदेवैन्द्रपर्जन्यैर्गृहमेघैरलङ्कृता। 
ददृशे द्वारकाऽतीव मेघैर्द्यौरिव संवृता॥ 2-57-16 
साक्षाद्भगवतो वेश्म विहितं विश्वकर्मणा।
ददृशुर्वासुदेवस्य चतुर्योजनमायतम्॥ 2-57-17 
तावदेव सुविस्तीर्णं सुसम्पूर्णं महाधनैः। 
प्रासादवरसम्पन्नं युक्तं जगति पर्वतैः॥ 2-57-18 
यं चकार महाभागस्त्वष्टा वासवचोदितः।
प्रासादं हेमनाभस्य सर्वतो योजनायतम्॥ 2-57-19 
मेरोरिव गिरेः शृङ्गमुच्छ्रितं काञ्चनालयम्। 
रुक्मिण्याः प्रवरो वासो निर्मितः सुमहात्मना॥ 2-57-20 
सत्यभामा पुनर्वेश्म सदा वसति पाण्डरम्। 
विचित्रमणिसोपानं यं विदुः शीतवानिति॥ 2-57-21 
विमलादित्यवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम्। 
व्यक्तबद्धं यथोद्देशे चतुर्दशमहाध्वजम्॥ 2-57-22 
सर्वप्रासादमुख्योऽत्र जाम्बवत्या विभूषितः। 
प्रभाया जृम्भणैश्चित्रैस्त्रैलोक्यमिव भासयन्॥ 2-57-23 
यस्तु पाण्डरवर्णाभस्तयोरन्तरमाश्रितः। 
विश्वकर्माकरोदेनं कैलासशिखरोपमम्॥ 2-57-24 
जाम्बूनदप्रदीप्ताग्रः प्रदीप्तज्वलनोपमः। 
सागरप्रतिमोऽतिष्ठन्मेरुरित्यभिविश्रुतः॥ 2-57-25 
तस्मिन्गान्धारराजस्य दुहिता कुलशालिनी। 
सुकेशी नाम विख्याता केशवेन निवेशिता॥ 2-57-26 
पद्मकूट इति ख्यातः पद्मवर्णो महाप्रभः। 
सुप्रभाया महाबाहो वासः स परमोच्छ्रितः॥ 2-57-27 
यस्तु सूर्यप्रभो नाम प्रासादवर उच्यते। 
लक्षणायाः कुरुश्रेष्ठ स दत्तः शार्ङ्गधन्वना॥ 2-57-28 
वैडूर्यवरवर्णाभः प्रासादो हरितप्रभः। 
श्वेतजाला हि यत्रैव यत्रैव च निवेशिता॥ 2-57-29 
यं विदुः सर्वभूतानि हरिरित्येव भारत। 
सुमित्रविजयावासो देवर्षिगणपूजितः॥ 2-57-30 
वासः स मित्रविन्दाया देवर्षिगणपूजितः।। (पाठभेदः)
महिष्या वासुदेवस्य भूषणं सर्ववेश्मनाम्। 
यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र विहितः सर्वशिल्पिभिः॥ 2-57-31
अतीव रम्यः सोप्यत्र प्रहसन्निव तिष्ठति।
सुदत्तायाः सुवासस्तु पूजितः सर्वशिल्पिभिः।।(पाठभेदः)
महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः। 
प्रासादो विरजो नाम विरजस्को महात्मनः॥ 2-57-32
उपस्थानगृहं तात केशवस्य महात्मनः। 
यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र यं त्वष्टा व्यदधात्स्वयम्॥ 
योजनायतविष्कम्भं सर्वरत्नमयं विभोः। 
तेषां तु विहिताः सर्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः॥ 2-57-34 
सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जनना ध्वजाः। 
घण्टाजालानि तत्रैव सर्वेषां निवेशने॥ 2-57-35 
आहृत्य यदुसिंहेन वैजयन्त्यचलो महान्। 
हंसकूटस्य यच्छृङ्गमिन्द्रद्युम्नसरो महत्॥ 2-57-36 
षष्टितालसमुत्सेधमर्धयोजनविस्तृतम्। 
सकिन्नरमहानादं तदप्यमिततेजसः॥ 2-57-37 
पश्यतां सर्वभूतानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। 
आदित्यपथगं यत्तन्मेरोः शिखरमुत्तमम्॥ 2-57-38 
जाम्बूनदमयं दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। 
तदप्युत्पाट्य कुच्छ्रेण स्वं निवेशनमाहृतम्॥ 2-57-39 
भ्राजमानं पुरा तत्र सर्वौषधिविदीपितम्। 
यमिन्द्रभवनाच्छौरिराजहार परन्तपः॥ 2-57-40 
पारिजातः स तत्रैव केशवेन निवेशितः। 
लेपहस्तशतैर्जुष्टो विमानैश्च हिरण्मयैः॥ 2-57-41 
विहिता वासुदेवेन तत्रैव च महाद्रुमाः।
पद्माकुलजलोपेता रक्तसौगन्धिकोत्पलाः॥ 2-57-42 
मणिमौक्तिकवालूकाः पुष्करिण्यः सरांसि च। 
तासां परमकूलानि शोभयन्ति महाद्रुमाः॥ 2-57-43 
सालतालाश्वकर्णाश्च शतशाखाश्च रोहिणः। 
भल्लातककपित्थाश्च इन्द्रवृक्षाश्च चम्पकाः॥ 2-57-44 
खादिरा मृतकाश्चैव समन्तात्परिरोपिताः। 
ये च हैमवता वृक्षा ये च नन्दनजास्तथा॥ 2-57-45 
आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः। 
रत्नपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः॥ 2-57-46 
सर्वर्तुफलपूर्णास्ते ते च काननसिन्धुषु। 
सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः॥2-57-47 
अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नाग मल्लिकाः। 
कुरका नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणपुल्लिकाः॥ 2-57-48 
सप्तवर्णाः कबन्धाश्च नीपाः कुरवकास्तथा। 
केतकाः केसराश्चैव हिनतालतलताटकाः॥ 2-57-49 
तालाः प्रलम्बा वकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः। 
द्रुतामलकखर्जूरा महिता जम्बुकास्तथा॥ 2-57-50 
आम्राः पनसवृक्षाश्च चम्पकास्तिलतिन्दुकाः। 
लिकुचामृताश्चैव क्षीरिका कर्णिका तथा॥ 2-57-51 
नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च। 
कदली जातमल्ली च पाटली कुमुदोत्पलाः॥ 2-57-52 
नीलोत्पलकपूर्णाश्च वाप्यः कूपाः सहस्रशः।
फुल्लाशाककपित्थाश्च तैस्तीर्त्वा बन्धुजीवकाः॥ 2-57-53 
प्रियालाशोकवादिर्याः प्राचीनाश्चापि सर्वशः। 
प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्यन्दनचन्दनैः॥ 2-57-54 
शचीपीलुपलाश्चैश्च पलाशवधपिप्लैः। 
उदुम्बरैश्च बिल्वैश्च पालाशैः पारिभद्रकैः॥ 2-57-55 
इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरबिल्वकैः।
भौमगञ्जनवृक्षैश्च भल्लाभैरश्वसाह्वयैः॥ 2-57-56 
सज्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा। 
वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात्परिरोपितैः॥ 2-57-57 
ये च नन्दनजा वृक्षा ये च चैत्ररथे वने। 
सर्वे ते यदुनाथेन समन्तात्परिरोपिताः॥ 2-57-58 
समाहिता महानद्यः पीतलोहितवालुकाः।
तस्मिन्गृहवरे रम्ये मणिशक्रसवालुकाः॥ 2-57-59 
मत्तबर्हिणनादाश्च कोकिलाश्च मदावहाः। 
बभूवुः परमोपेताः सर्वे जगति पर्वताः॥ 2-57-60 
तत्रैव गजयूथानि तत्र गोमहिषास्तथा। 
निवासाश्च कृतास्तत्र वराहा मृगपक्षिणाम्॥ 2-57-61 
विश्वकर्मकृतः शैलः प्राकारस्तत्र वेश्मनि।
व्यक्तकिष्कुशतोद्यामः सुधारससमप्रभः॥ 2-57-62 
तेन ते च महाशैलाः सरितश्च सरांसि च। 
परिक्षिप्तानि वै तस्य वनान्युपवनानि च॥ ॥ 2-57-63 

महाभारतम्/सभापर्व