महाभारतम्-04-विराटपर्व-045
अर्जुनेन युद्धप्रस्थानसमये उत्तररथात्सिंहध्वजस्यावरोपणपूर्वकं स्वध्यानसंनिहितस्य हनुमद्ध्वजस्य रथे स्थापनम् ।। 1 ।।
	तथा स्वशङ्खादिशब्दश्रवणवित्रस्तस्योत्तरस्य समाश्वासनपूर्वकं रणायाभियानम् ।। 2 ।।
<table>				
<td>	वैशंपायन उवाच।	<td>	4-45-1x	
				
<td>	उत्तरं सांरथिं कृत्वा शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम्।आयुधं सर्वमादाय ततः प्रायाद्धनञ्जयः ।।	<td>	4-45-1a4-45-1b	
				
<td>	ध्वजं च सिंहं मात्स्यस्य भ्रातॄणामायुधानि च।प्रणिधाय शमीमध्ये प्रयातुमुपचक्रमे ।।	<td>	4-45-2a4-45-2b	
				
				
<td>	ततः काञ्चनलाङ्गूलं ध्वजं वानरलक्षणम् ।दिव्यं मायामयं युक्तं विहितं विश्वकर्मणा ।मनसा चिन्तयामास प्रसादं पावकस्य च ।।	<td>	4-45-3a4-45-3b4-45-3c	
				
<td>	स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ध्वजे भूतान्ययोजयत्।रथे वानरमुच्छ्रित्य गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः ।।	<td>	4-45-4a4-45-4b	
				
<td>	सपताकं विचित्राङ्गं सोपासङ्गं महाबलम्।खात्पपात रथे तूर्णं दिव्यरूपं मनोरमम् ।।	<td>	4-45-5a4-45-5b	
				
				
<td>	रथमास्थाय बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः।बद्धासिः सतलत्राणः प्रगृहीतशरासनः ।ततः प्रायादुदीचीं स कपिप्रवरकेतनः ।।	<td>	4-45-6a4-45-6b4-45-6c	
				
				
<td>	सैन्याभ्याशं स संप्राप्य गृहीत्वा शङ्खमुत्तमम् ।स्वनवन्तं महाशब्दं देवदत्तं धनञ्जयः ।शशाङ्करूपं बीभत्सुः प्राध्मापयदरिंदमः ।।	<td>	4-45-7a4-45-7b4-45-7c	
				
<td>	[ शशाङ्ककुन्दधवलं मुखे निक्षिप्य वासविः ।उच्छ्वसद्गण्डयुगलं सिराल्याचितफालकम् ।।	<td>	4-45-8a4-45-8b	
				
<td>	आरक्तनिम्ननयनं ह्रस्वस्थूलशिरोधरम्।अतिश्लिष्टोदरोरस्कं तिर्यगाननशोभितम् ।।	<td>	4-45-9a4-45-9b	
				
<td>	यावत्स्वशक्तिसामग्र्यं त्रैलोक्यं क्षोभयन्निव ।मरुद्भिर्दशभिश्चैव प्राध्मापयदरिंदमः ]।।	<td>	4-45-10a4-45-10b	
<td>	शङ्खशब्दोस्य सोत्यर्थं श्रूयते कालमेघवत् ।।	<td>	4-45-11a	
				
				
<td>	तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुपो निस्वनेन च।वानरस्य निनादेन रथनेमिस्वनेन च।जङ्गमस्य भयं घोरमकरोत्पाकशासनिः ।।	<td>	4-45-12a4-45-12b4-45-12c	
				
<td>	शङ्खशब्देन पार्थस्य मुखेनाश्वाः पतन्क्षितौ ।उत्तरश्चापि संत्रस्थो रथोपस्थ उपाविशत् ।।	<td>	4-45-13a4-45-13b	
				
<td>	अथाश्वान्रश्मिभिः पार्थः समुद्यम्य परंतपः ।अभ्राजत रथोपस्थे भानुर्मेराविवोत्तरे ।।	<td>	4-45-14a4-45-14b	
				
<td>	शङ्खघोषेण वित्रस्तं ज्याघातेन च मूर्छितम् ।उत्तरं संपरिष्वज्य समाश्वासयदर्जुनः ।।	<td>	4-45-15a4-45-15b	
				
<td>	मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परन्तप ।कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि ।।	<td>	4-45-16a4-45-16b	
				
<td>	श्रुतास्ते शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च सर्वशः ।कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु नित्यशः ।।	<td>	4-45-17a4-45-17b	
				
<td>	स त्वं कथमिवानेन शङ्खशब्देन भीषितः ।विपण्णरूपो वित्रस्तः पुरुषः प्राकृतो यथा ।।	<td>	4-45-18a4-45-18b	
<td>	उत्तर उवाच।	<td>	4-45-19x	
				
<td>	श्रुता मे शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च नित्यशः।कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु तिष्ठतः ।।	<td>	4-45-19a4-45-19b	
				
				
<td>	नैवंविधाः शङ्खशब्दाः पुरा जातु मया श्रुताः।ध्वजस्य चापि रूपं मे दृष्टपूर्वं नहीदृशम् ।धनुषश्चापि घोषश्च श्रुतपूर्वो न मे क्वचित् ।।	<td>	4-45-20a4-45-20b4-45-20c	
				
				
<td>	अस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च।अमानुषाणां शब्देन भूतानां निस्वसेन च।रथनेमिप्रणादेन मनो कमे मुह्यते भृशम् ।।	<td>	4-45-21a4-45-21b4-45-21c	
				
				
<td>	व्याकुलाश्च दिशः सर्वा हृदयं व्यथतीव च।ध्वजेन पिहिताः सर्वा दिशो न प्रतिभान्ति मे।गाण्डीवस्य च शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ।।	<td>	4-45-22a4-45-22b4-45-22c	
<td>	वैशंपायन उवाच।	<td>	4-45-23x	
				
<td>	पुनर्ध्वजं पुनः शङ्खं धनुश्चैव पुनः पुनः ।स मूढचेता वैराटिरर्जुनं समुदैक्षत ।।	<td>	4-45-23a4-45-23b	
<td>	स मुहूर्तं प्रयातं तु पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।।	<td>	4-45-24a	
				
				
<td>	स्थिरो भव महाबाहो संज्ञां चात्मानमानय।एकान्ते रथमास्थाय पद्भ्यां त्वमवपीड्य च।दृढं च रश्मीन्संयच्छ शङ्खं ध्मास्याम्यहं पुनः ।।	<td>	4-45-25a4-45-25b4-45-25c	
				
				
<td>	एवमुक्त्वा महाबाहुः सव्यसाची परन्तपः।ततः शङ्खमुपाध्मासीद्दारयन्निव पर्वतान्।गुहा गिरीणां च तदा दिशः शैलांस्तथैव च ।।	<td>	4-45-26a4-45-26b4-45-26c	
				
				
<td>	ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत्।उत्तरश्चापि संलीनो रथोपस्थ उपाविशत्।तं समाश्वासयामास पुनरेव धनञ्जयः ।	<td>	4-45-27a4-45-27b4-45-27c	
				
<td>	तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च।गाण्डीवस्य च शब्देन पृथिवी समकम्पत ।।	<td>	4-45-28a4-45-28b	
<td>	।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि गोग्रहणपर्वणि पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ।। 45 ।।	<td>