गरुडपुराणम्/आचारकाण्डः/अध्यायः ११२
श्रीगरुडमहापुराणम् ११२
सूत उवाच  ।
भृत्या बहुविधा ज्ञेया उत्तमाधममध्यमाः  ।
नियोक्तव्या यथार्हेषु त्रिविधेष्वेव कर्मसु  ॥ १,११२.१ ॥
भृत्ये परिक्षणं वक्ष्ये यस्ययस्य हि यो गुणः  ।
तमिमं संप्रवक्ष्यामि ये यथाकथितं किल  ॥ १,११२.२ ॥
यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः  ।
तथा चतुर्भिर्भृतकं परीक्षयेद्वतेन शीलेन कलेन कर्मणा  ॥ १,११२.३ ॥
कुलशीलगुणोपेतः सत्यधर्मपरायणः  ।
रूपवान्सुप्रसन्नश्च कोशाध्यक्षो विधीयते  ॥ १,११२.४ ॥
मूल्यरूपपरीक्षाकृद्भवे द्रत्नपरीक्षकः  ।
बलाबलपरिज्ञाता सेनाध्यक्षो विधीयते  ॥ १,११२.५ ॥
इङ्गिताकारतत्त्वज्ञो बलवान् प्रियदर्शनः  ।
अप्रमादी प्रमाथी च प्रतीहारः स उच्यते  ॥ १,११२.६ ॥
मेधावी वाक्पटुः प्राज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः  ।
सर्वशास्त्रसमालोकी ह्येष साधुः स लेखकः  ॥ १,११२.७ ॥
बुद्धिमान्मतिमांश्चैव परचित्तोपलक्षकः  ।
क्रूरो यथोक्तवादी च एष दूतो विधीयते  ॥ १,११२.८ ॥
समस्तस्मृतिशास्त्रज्ञः पण्डितोऽथ जितेन्द्रियः  ।
शौर्यवीर्यगुणोपेतो धर्माध्यक्षो विधीयते  ॥ १,११२.९ ॥
पितृपैतामहो दक्षः शास्त्रज्ञः सत्यवाचकः  ।
शुचिश्च कठिनश्चैव सूपकारः स उच्यते  ॥ १,११२.१० ॥
आयुर्वेदकृताभ्यासः सर्वेषां प्रियदर्शनः  ।
आयुः शीलगुणोपेतो वैद्य एव विधीयते  ॥ १,११२.११ ॥
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जपहमपरायणः  ।
आशीर्वादपरो नित्यमेष राजपुरोहित  ॥ १,११२.१२ ॥
लेखकः पाठकश्चैव गणकः प्रतिरोधकः  ।
आलस्ययुक्तश्चैद्राजा कर्म संवर्जयेत्सदा  ॥ १,११२.१३ ॥
द्विजिह्वमुद्वेगकरं क्रूरमेकान्तदारुणम्  ।
खलस्याहेश्च वदनमपकाराय केवलम्  ॥ १,११२.१४ ॥
दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालङ्कृतोऽपिसन्  ।
मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः  ॥ १,११२.१५ ॥
अकारणविष्कृतकोपधारिणः खलाद्भयं कस्य न नाम जायते  ।
विषं महाहेर्विषमस्य दुर्वचः सदुः सहं सन्निपतेत्सदा मुखे  ॥ १,११२.१६ ॥
तुल्यार्थं तुल्यसामर्थ्यं मर्मज्ञं व्यवसायिनम्  ।
अर्धराज्यहरं भृत्यं यो हन्यात्स न हन्यते  ॥ १,११२.१७ ॥
शूरत्वयुक्ता मृदुमन्दवाक्या जितेन्द्रियाः सत्यपराक्रमाश्च  ।
प्रागेव पश्चाद्विपरी तरुपा ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति  ॥ १,११२.१८ ॥
निरालस्याः सुसन्तुष्टाः प्रतिबोधकाः  ।
सुखदुः खसमा धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः  ॥ १,११२.१९ ॥
क्षान्तिस्तयविहीनश्च क्रूरबुद्धिश्च निन्दकः  ।
दाम्भिकः कपटी चैव शठश्च स्पृहयान्वितः  ।
अशक्तो भयभीतश्च राज्ञा त्यक्तव्य एव सः  ॥ १,११२.२० ॥
सुसन्धानानि चास्त्राणि शस्त्राणि विविधानि च  ।
दुर्गे प्रवेशितव्यानि ततः शत्रुं निपातयेत् ॥ १,११२.२१ ॥
षण्मासमथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यान्नराधिपः  ।
पश्यन्सञ्चितमात्मानं पुनः शत्रुं निपातयेत् ॥ १,११२.२२ ॥
मूर्खान्नियोजयेद्यस्तु त्रयोऽप्येते महीपतेः  ।
अयशश्चार्थनाशश्च नरके चैव पातनम्  ॥ १,११२.२३ ॥
यत्किञ्चित्कुरुते कर्म शुभं वा यादि वाशुभम्  ।
तेन स्म वर्धते राजा सूक्ष्मतो भृत्यकार्यतः  ॥ १,११२.२४ ॥
तस्माद्भूमीश्वरः प्राज्ञं धर्मकामार्थसाधने  ।
नियोज येद्धिसततं गोब्राह्मणहिताय वै  ॥ १,११२.२५ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहस्पत्युक्त नीतिप्तारे द्वादशोत्तरकशततमोऽध्यायः

आचारकाण्डः