स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः २००
॥ विश्वामित्र उवाच ॥ ॥ 
ततः प्रभाते संजाते प्रोद्गते रविमण्डले ॥ 
सा चापि दुहिता तस्य दीक्षितस्य महात्मनः ॥ १ ॥ 
रोरूयमाणाऽभ्यगमत्पितरं मातरं प्रति ॥ 
प्रोवाच गद्गदं वाक्यं बाष्पव्याकुललोचना ॥ २ ॥ 
ताताम्ब किमिदं पापं युवाभ्यां समनुष्ठितम् ॥ 
अन्त्यजस्य प्रदत्ताऽहं यत्पापस्य दुरात्मनः ॥ ३ ॥ 
स नष्टो रजनीवक्त्रे ममावेद्य निजं कुलम्॥ 
तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि प्रदीप्ते हव्यवाहने ॥ ४ ॥ 
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा दीक्षितः स सुभद्रकः ॥ 
निश्चेष्टः पतितो भूमौ वातभग्न इव द्रुमः ॥ ५ ॥ 
ततः स शीततोयेन संसिक्तश्च पुनःपुनः ॥ 
लब्ध्वाशु चेतनां कृच्छ्रात्स्वजनैः परिवारितः ॥ 
प्रलापान्विविधांश्चक्रे ताडयन्स्वशिरो मुहुः ॥ ६ ॥ 
अथ ते ब्राह्मणाः सर्वे तस्य संपर्कदूषिताः ॥ 
भर्तृयज्ञं समासाद्य तेनैव सहितास्ततः ॥ ७ ॥ 
प्रोचुर्विनयसंयुक्ताः प्रोच्चैस्तत्सुतया सह ॥ 
सुभद्रेण निजे हर्म्ये सुतां दत्त्वा निवेशितः ॥ ८ ॥ 
चण्डालो द्विजरूपोत्र चंद्रप्रभ इति स्मृतः ॥ ९ ॥ 
यावत्संवत्सरं सार्धं दैवे पित्र्ये च योजितः ॥ 
पापकर्मा न विज्ञातः सोऽधुना प्रकटोऽभवत् ॥ ६.२००.१० ॥ 
सुभद्रस्यानुषंगेण स्थानं सर्वं प्रदूषितम् ॥ 
अन्त्यजेन महाभाग तत्कुरुष्व विनिग्रहम्॥ ११ ॥ 
कैश्चित्तस्य गृहे भुक्तं जलं पीतं तथा परैः ॥ 
अन्यैश्च गृहमानीय प्रदत्तं भोजनं तथा ॥ १२ ॥ 
किं वा ते बहुनोक्तेन न स कोऽस्ति द्विजोत्तम ॥ 
संकरो यस्य नो जातस्तस्य पापस्य संभवः ॥ १३ ॥ 
त्वया स्थानमिदं पुण्यं कृतं पूर्वं महामते ॥ 
सर्वेषां च गुरुस्त्वं हि तस्माच्छुद्धिं वदस्व नः ॥ १४ ॥ 
ततः संचिन्त्य सुचिरं स्मृतिशास्त्राण्यनेकशः ॥ 
प्रायश्चित्तं ददौ तेषां सर्वेषां स द्विजन्मनाम् ॥ १५ ॥ 
चांद्रायणशतं प्रादात्सुभद्रायाहिताग्नये ॥ 
सर्वभंडपरित्यागं पुनराधानमेव च ॥ १६ ॥ 
लक्षहोमविधानं च गृहमध्यविशुद्धये ॥ 
वह्निप्रवेशनं तस्यास्तत्सुतायाः प्रकीर्तितम् ॥ १७ ॥ 
येन यावंति भोज्यानि तस्य भुक्तानि मंदिरे ॥ 
तस्य तावंति कृच्छ्राणि तेनोक्तानि महात्मना ॥ १८ ॥ 
यैर्जलानि प्रपीतानि यावन्मात्राणि तद्गृहे ॥ 
प्राजापत्यानि दत्तानि तेभ्यस्तावंति पार्थिव ॥ १९ ॥ 
ब्राह्मणानां तथान्येषां तत्र स्थाने निवासिनाम् ॥ 
तत्स्पर्शदूषितानां च प्राजापत्यं पृथक्पृथक् ॥ ६.२००.२० ॥ 
स्त्रीशूद्राणां तदर्धं च तदर्ध बालवृद्धयोः ॥ 
मृन्मयानां च भांडानां परित्यागो निवेदितः ॥ २१ ॥ 
सर्वेषामेव लोकानां रसत्यागस्तथैव च ॥ 
कोटिहोमस्तु निर्दिष्टो ब्रह्मस्थाने यथोदितः ॥ 
सर्वस्थानविशुद्ध्यर्थं स्थानवित्तेन केवलम् ॥ ॥ २२ ॥ 
अथोवाच पुनर्विप्रान्स कृत्वा चोच्छ्रितं भुजम ॥ 
तारनादेन महता सर्वांस्तान्नागरोद्भवान् ॥ २३ ॥ 
सुभद्रेण च सर्वस्वं देयं विप्रेभ्य एव च ॥ 
चतुर्थांशश्च यैर्भुक्तं तद्गृहे स्वधनस्य च ॥ २४ ॥ 
अष्टांशं यैर्जलं पीतं गोदानं स्पर्शसंभवम् ॥ 
शेषाणामपि लोकानां यथाशक्त्या तु दक्षिणा ॥ २५ ॥ 
दीक्षितेन जपः कार्यो लक्षगायत्रिसंभवः ॥ 
शेषैर्विप्रैर्यथा वित्तं तथा कार्यो जपोऽखिलः ॥ २६ ॥ 
अहं चैव करिष्यामि प्राणायामशतत्रयम् ॥ 
नित्यमेव द्विजश्रेष्ठाः षष्ठकालकृताशनः ॥ २७ ॥ 
यावत्संवत्सरस्यांतं ततः शुद्धिर्भविष्यति ॥ 
जन संपर्कसंजाता सैवं तस्य दुरात्मनः ॥ २८ ॥ 
एवमुक्त्वा ततो भूयः स प्रोवाच द्विजोत्तमान् ॥ 
अथाऽऽद्यान्मध्यगास्येन ब्रह्मस्थानसमाश्रयान् ॥ ॥ २९ ॥ 
अद्यप्रभृति यः कन्यामविदित्वा तु नागरम् ॥ 
नागरो दास्यति क्वापि पतितः स भविष्यति ॥६.२००. ३० ॥ 
अश्राद्धेयो ह्यपांक्तेयो नागराणां विशेषतः ॥ ३१ ॥ 
यः श्राद्धं नागरं मुक्त्वा ह्यन्यस्मै संप्रदास्यति ॥ 
विमुखास्तस्य यास्यंति पितरो विबुधैः सह ॥ ३२ ॥ 
नागरेण विना यस्तु सोमपानं करिष्यति ॥ 
स करिष्यत्यसंदिग्धं मद्यपानं तु नागरः ॥ 
तन्मतेन विना यस्तु श्राद्धकर्म करिष्यति  ३३ ॥ 
ततः सर्वं वृथा तस्य भविष्यति न संशयः ॥ 
विशुद्धिरहितं यस्तु नागरं भोजयिष्यति ॥ ३४ ॥ 
श्राद्धे तस्यापि तत्सर्वं व्यर्थतां संप्रयास्यति ॥ 
सर्वेषां नागराणां च मर्यादेयं कृता मया ॥ ३५ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धिः कार्या द्विजोत्तमैः ॥ 
वर्षेवर्षे तु संप्राप्ते स्वस्थानस्य विशुद्धये ॥ ३६ ॥ 
॥ विश्वामित्र उवाच ॥ ॥ 
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम ॥ 
श्राद्धार्हा नागरा येन नागराणां व्यवस्थिताः ॥ 
भर्तृयज्ञेन मर्यादा कृता तेषां यथा पुरा ॥ ३७ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये भर्तृयज्ञकृतनागरज्ञातिमर्यादावर्णनं नाम द्विशततमोऽध्यायः ॥ २०० ॥ ॥ छ ॥