स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/प्रभासक्षेत्र माहात्म्यम्/अध्यायः ०१४
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम्॥ 
तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते ॥ १ ॥ 
कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः ॥ 
पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः ॥ २ ॥ 
के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत्॥ 
जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् ॥ 
तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि ॥ ३ ॥ 
पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा ॥ 
तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा ॥ ४ ॥ 
एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते ॥ 
ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर ॥ ५ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः ॥ 
सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः ॥ ६ ॥ 
पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु ॥ 
आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः ॥ ७ ॥ 
पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः ॥ 
प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः ॥ ८ ॥ 
अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल ॥ 
अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा ॥ ९ ॥ 
चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः ॥ 
शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत ॥ 7.1.14.१० ॥ 
पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् ॥ 
स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि ॥ ११ ॥ 
भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् ॥ 
जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः ॥ १२ ॥ 
तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् ॥ 
भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत् ॥ १३ ॥ 
जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा ॥ 
तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम् ॥ १४ ॥ 
स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम्॥ 
प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत् ॥ १५ ॥ 
॥ जैगीषव्य उवाच ॥ ॥ 
भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो ॥ 
ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्॥ १६ ॥ 
भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् ॥ 
त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे ॥ ॥ १७ ॥ 
न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता ॥ 
अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च ॥ १८ ॥ 
एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन ॥ १९ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः ॥ 
महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः॥7.1.14.२०॥ 
प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् ॥ 
योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत् ॥ २१ ॥ 
भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः ॥ २२ ॥ 
यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति ॥ 
सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति ॥ २३ ॥ 
जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः ॥ 
स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति ॥ २४ ॥ 
मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति ॥ 
एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन्॥ 
त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत् ॥ २५ ॥ 
पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः ॥ 
इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम ॥ २६ ॥ 
इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत ॥ 
एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम् ॥ २७ ॥ 
त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च ॥ 
कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः ॥ २८ ॥ 
अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः ॥ 
आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम् ॥ २९ ॥ 
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः ॥ 
वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्॥7.1.14.३०॥ 
ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने ॥ 
यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी ॥ 
तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम् ॥ ३१ ॥ 
ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते ॥ 
तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात् ॥ ३२ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सिद्धेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥