भृगुसंहिता/त्रिंशोऽध्यायः
अथत्रिंशोऽध्यायः.	
प्रायश्चित्तम्	
अथवक्ष्ये विशेषेण तन्त्रसंकरनिष्कृतिं  ।	
वैष्णवस्यान्यतन्त्रेण संकरे दोषमादिशेथ् ।। ३०.१  ।।	
ग्रामस्य यजमानस्य राज्ञो राष्ट्रस्य संक्षयः   ।	
तद्दोषशमनायैव सांकर्यमपहाय च   ।। ३०.२  ।।	
पद्मावले वैष्णवं च विष्णुसूक्तं च पौरुषं  ।	
पारमात्मिकमीङ्कारा द्यष्टाशीतिं विशेषतः   ।। ३०.३  ।।	
अष्टोत्तरसहस्रं वा शतमष्टोत्तरं तु वा   ।	
दोषगौरवमुद्दिश्य हुत्वा पूर्ववदाचरेथ् ।। ३०.४  ।।	
वैष्णवं द्विविधं शास्त्रं मुनिभिः परिकीर्तितं  ।	
वैखानसं पञ्चरात्रं वैदिकं तान्त्रिकं क्रमाथ् ।। ३०.५  ।।	
वैखानसं वैदिकं स्याद्वैदिकैरर्चितं द्विजैः   ।	
ऐहिकामुष्मिकफलप्रदं स्ॐयं प्रकीर्तितं  ।। ३०.६  ।।	
पञ्चरात्रमथाग्नेयमवैदिकमतात्त्विकं  ।	
तापादिपञ्चसंस्कारदीक्षावद्भिस्समर्चितं  ।। ३०.७  ।।	
अश्रीकरमथ प्रोक्तङ्केवलामुष्मिकप्रदं  ।	
स्ॐयं सर्वत्र संपूज्यं ग्रामादिषु विशेषतः   ।। ३०.८  ।।	
ब्राह्मणानां च गेहेषु स्ॐये नै वार्चयेद्धरिं  ।	
आग्नेयमर्चयेत्तद्वदवास्त्वङ्गालये तथा   ।। ३०.९  ।।	
पर्वतादिष्वरण्येषु विविक्तेषु स्थलेषुच   ।	
विप्रावासे जनावासे नैव कुर्यादनेन तु   ।। ३०.१०  ।।	
स्ॐये वैखानसे मार्गे यद्याग्ने येन संकरः   ।	
पञ्चरात्रेण संप्राप्तो राजा राष्ट्रं विनश्यति   ।। ३०.११  ।।	
तद्दोषशमानायैव पद्माग्नौ जुहुयात्क्रमाथ् ।	
महाशान्तिं विधानेन सप्ताहं वा त्षहन्तु वा   ।। ३०.१२  ।।	
अष्टाधिकशदैश्चैव संस्नाप्य कलशैस्ततः   ।	
अभ्यर्च्य देवदेवेशं संपूज्यैव तु वैष्णवान्  ।। ३०.१३  ।।	
भोजयित्वा ब्राह्मणांस्तु कारयेत्पूर्ववर्त्मना   ।	
पञ्चरात्रविधानेन प्रतिष्ठाप्यार्चनेकृते   ।। ३०.१४  ।।	
कालेनान्तरिते तस्मिन्कुर्यात्स्ॐय प्रवेशनं  ।	
स्ॐयत्वाद्राजराष्ट्राणां तत्स मृद्धिकरं भवेथ् ।। ३०.१५  ।।	
पद्मानले महाशान्तिं हुत्वादौ च ततःक्रमाथ् ।	
वैखानसेन विधिनाविमानं बिंबमेव च   ।। ३०.१६  ।।	
संस्कृत्य चोचितैस्सर्वैस्कंस्कारैः कर्षणादिभिः   ।	
प्रतिष्ठाप्य तदारभ्य सर्वं तेनैव चाचरेथ् ।। ३०.१७  ।।	
आलयाश्रितदेवानां परिवारस्य पर्षदां  ।	
पूजायामप्यमुख्यायां संकरो नैव सम्मतः   ।। ३०.१८  ।।	
महात्म्यं किमुवक्ष्यामि शास्त्रस्य महतोऽस्य वै   ।	
नालं देवास्त्रयस्सेन्द्रा अनन्तोऽप्युपवर्णितुं  ।। ३०.१९  ।।	
श्रुणन्तु मुनयस्सर्वे शास्त्रमाहात्म्यमुत्तमं  ।	
यावच्छक्ति प्रवक्ष्यामि ज्ञातं गुरुकृपाबलाथ् ।। ३०.२०  ।।	
पुरा चतुर्मुखो ब्रह्मासिसृक्षुरखिलं जगथ् ।	
सुप्तोद्थितश्चिरं कालं प्राक्रामीत्सर्गकर्मणि   ।। ३०.२१  ।।	
विसस्मार यदा धाता निद्रयाक्रान्तमानसः   ।	
वेदान्त्सर्गप्रधानांस्तु सृष्टिर्नैवप्रवर्तते   ।। ३०.२२  ।।	
चिन्तातुर स्तदा ब्रह्मा मूढः कर्तव्यकर्मणि   ।	
बहुधा ध्यायमानस्तुन लेभे कारणं स्वतः   ।। ३०.२३  ।।	
स्वशक्त्या यद्विधेयं स्यात्सर्वं चक्रे विमूढधीः   ।	
न हि तत्कारणं लेभे वेदविस्मरणं तु यथ् ।। ३०.२४  ।।	
चिराच्छिन्तां तु तां त्यक्त्वा स्वस्थचित्तः प्रजापतिः   ।	
हृत्पद्ममध्ये पुरुषं परमेण समाधिना   ।। ३०.२५  ।।	
चिन्तयामास वै विष्णुमृग्यजुस्सामरूपिणं  ।	
तुष्टाव च तदा ब्रह्मा हरिप्रवणमानसः   ।। ३०.२६  ।।	
ननाम च तदा विष्णुं शङ्खचक्रगद्धरं  ।	
अर्चयामास देवेशं पाद्याद्यैर्विग्रहैस्समैः   ।। ३०.२७  ।।	
मुहुर्मुहुः प्रणम्याथमूर्थ्ना देवं जगत्पतिं  ।	
निर्व्याजकरुणालेशाद्देवस्य विमलान्तरः   ।। ३०.२८  ।।	
तुष्टावजगदीशानं नारायणमजं विधिः   ।	
"जितन्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन   ।। ३०.२९  ।।	
नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज   ।	
देशकालपरिच्छेदरहितानन्त चिन्मय   ।। ३०.३०  ।।	
सत्यज्ञानसुखानन्दस्वरूप परमेश्वर   ।	
पञ्चव्यूह चतुर्व्यूहान न्तव्यूहात्मविग्रह   ।। ३०.३१  ।।	
विष्णो पुरुष सत्याच्युतानिरुद्ध जगत्पते   ।	
नित्यमुक्तजनावासपरमव्योमनायक   ।। ३०.३२  ।।	
श्रीभूनीलादिसंसेव्य दिव्यमङ्गलविग्रह   ।	
शङ्खचक्रगदावाणे भक्ताभयवरप्रद   ।। ३०.३३  ।।	
कीरीट हार केयूर कटकाङ्गदभूषित   ।	
ग्रैवेयकपरिष्कार कटीसूत्रविराजित   ।। ३०.३४  ।।	
तुलसीमालिकाराजद्विशालोरस्थ्सलांचित   ।	
प्रलंबयज्ञसूत्राढ्य कौस्तुभाभरणोज्ज्वल   ।। ३०.३५  ।।	
सर्वलोकेश्वराचिन्त्य श्रीवत्सकृतलक्षण   ।	
दिव्यायुधसमासेव्य पीतांबरसुशोभित   ।। ३०.३६  ।।	
नित्यनिर्यत्ननिरन्ध्रविसारिकरुणारस   ।	
मन्दस्नितमुखांभोज मधुराधरपल्लव   ।। ३०.३७  ।।	
रुक्माभ रक्तनेत्रास्यपाणिपाद सुखोद्वह   ।	
सुभ्रूललाटसुभग सुनस स्वायतेक्षण   ।। ३०.३८  ।।	
वृत्तपीनायतभुज तनुमध्य महाहनो   ।	
विलासविक्रमाक्रान्त त्रैलोक्यचरणांबुज   ।। ३०.३९  ।।	
ज्ञानशक्ति बलैश्वर्यवीर्य तेजोविधेऽनघ   ।	
नमस्ते विष्णवे तुभ्यं पुरुषाय नमो नमः   ।। ३०.४०  ।।	
समस्सत्यस्वरूपाय अच्युताय नमो नमः   ।	
नमोऽनिरुद्धरूपाय वासुदेवाय शार्ङ्गिणे   ।। ३०.४१  ।।	
नमश्चिदात्मनेऽनन्त शान्तरूपाय धन्विने   ।	
शासते निरपेक्षाय स्वतन्त्रायाधिकारिणे   ।। ३०.४२  ।।	
अच्युतायाविकाराय तेजसां निधये नमः   ।	
प्रधान पुरुषेशाय वेदवेद्याय वेदिने   ।। ३०.४३  ।।	
नमः पर व्यूहरूप नमो विभवविग्रह   ।	
अन्तर्यामिन्नमस्तेऽस्तु नमोर्ऽचारूप शाश्वत   ।। ३०.४४  ।।	
सहस्रशीर्षं पुरुषं सहस्राक्षं निरञ्जनं  ।	
सहस्रपादं त्रातारं शरणं त्वाङ्गतोऽस्म्यहं  ।। ३०.४५  ।।	
माता त्वं मे पिता त्वं मे भ्राता त्वं मे सखामम   ।	
सर्वं त्वमसि विश्वात्मंस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितं  ।। ३०.४६  ।।	
संसारसागरं घोरमनन्तं क्लेशभाजनं  ।	
त्वामेव शरणं पाप्य निस्तरन्ति मनीषिणः   ।। ३०.४७  ।।	
न हि ते गोप्य ते किञ्चिन्न ह्यन्त्यविदितं तव   ।	
त्वं साक्षी देहिनामेकस्सर्वं व्याप्य त्वमेधसे   ।। ३०.४८  ।।	
न ते रूपं न करणं कारणं नास्ति तेऽनघ   ।	
त्वं शास्ता सर्वलोकानां स्रष्टापाता हरन्हरे   ।। ३०.४९  ।।	
अहं भवश्च ते ब्रह्मन्प्रसादक्रोधजावुभौ   ।	
त्वत्तो मे मानसं जन्म प्रथमं द्विजपूजितं  ।। ३०.५०  ।।	
विज्ञानं तदिदं प्राप्तं ब्रह्मत्वं च यदार्जितं  ।	
सर्वं तव कटाक्षस्य लेशोऽयं मधुसूदन   ।। ३०.५१  ।।	
तमसाक्रान्तचित्तस्य विस्मृता निगमा मम   ।	
अवेदविहितस्सर्गो मया कर्तुं न शक्यते   ।। ३०.५२  ।।	
प्रसीद परमेशान वेदभिक्षां प्रयच्छ मे   ।	
इति चिन्तयतस्तस्य बभूवावाविलं मनः   ।। ३०.५३  ।।	
ततस्तुभगवान्ब्रह्मा वेदराशिमवाप्तवान्  ।	
सस्मार निखिलान्वेदान्सांगानुपनिषद्गणं  ।। ३०.५४  ।।	
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणि सर्वशः   ।	
चतुष्षष्टिकलाश्चैव विद्यास्थानानि यानि च   ।। ३०.५५  ।।	
अन्तर्हितानां खननाद्वेदानान्तु विशेषतः   ।	
स विभुः प्रोच्यते ब्रह्मा विखना ब्रह्मवादिभिः   ।। ३०.५६  ।।	
वैखानसश्च भगवान्प्रोच्यते स पितामहः   ।	
जगत्सर्वमशेषेण वेददृष्टेन वर्त्मना   ।। ३०.५७  ।।	
प्राणाच्च चक्षुषस्तद्वदभिमानाच्च मर्मणः   ।	
हृदयाच्छिरसश्श्रोत्रादुदानाद्व्यानतस्ततः   ।। ३०.५८  ।।	
समानाच्च तथापानादृषिश्रेष्ठानिमान्दश   ।	
दक्षं मरीचिनं नीललोहितं भृगुमेन च   ।। ३०.५९  ।।	
तथांगिरसमत्रिञ्च पुलस्त्यं पुलहं तथा   ।	
वसिष्ठं चक्रतुं चैव क्रमादसृजदब्जभूः   ।। ३०.६०  ।।	
नव ब्रह्माण एवै ते विनास्युर्नीललोहितं  ।	
वेदानां व्यसनादर्पाक्प्राग्रूपं मिलितं तु यथ् ।। ३०.६१  ।।	
तान्तु वैखानसीं शाखायेतानध्यापयन्मुनिः   ।	
नाम्ना विखनसं प्राहुर्यं च शातातपं तथा   ।। ३०.६२  ।।	
भृग्वङ्गिरोमरीच्यत्रिपुलस्त्यपुलहाःक्रतुः   ।	
तथा वसिष्ठोदक्षश्च नव ब्रह्माणरिरिता   ।। ३०.६३  ।।	
(नव ब्राह्माण एवैते विन्यान्ये नीललोहितम्)   ।	
एते विखनसश्सिष्याश्श्रुतिस्मृतिविधानतः   ।	
तच्छिष्यास्तु महात्मानो मुनयस्तत्त्वदर्शिनः   ।। ३०.६४  ।।	
वेदानुगानि शास्त्राणि चक्रुर्लोकहितैषिणः   ।	
के चिद्गृह्याणि वै चक्रुर्गृह्यश्रौतात्मकानि तु   ।। ३०.६५  ।।	
धर्मशास्त्राणि केचित्तु पुराणानि च के चन   ।	
इतिहासांस्तथाकल्पान्प्रोचुरन्ये महर्षय?   ।। ३०.६६  ।।	
के चिद्व्याकरणं केचिन्न्यायमन्ये तथेतरथ् ।	
वाङ्मयं सकलं सर्वं शास्त्रबद्धं प्रचक्रिरे   ।। ३०.६७  ।।	
तान्तुवाखानसीं शाखां स्वसूत्रे विनियुक्तवान्  ।	
पद्मभूःपरमो धाता तस्मिन्नाराधनत्रयं  ।। ३०.६८  ।।	
तान्तु वैखानसीं शाखां स्वसूत्रे विनियुक्तवान्  ।	
चक्रे ऋगादिभेदैस्तु व्यसित्वा तु पृथक्पृथक्  ।। ३०.६९  ।।	
आदिकाले तु भगवान्ब्रह्मातु विखना मुनिः   ।	
यजुश्शाखानुसारेण चक्रेसूत्रं महत्तरं  ।। ३०.७०  ।।	
वर्णाश्रमाचारयुतं श्रौतस्मार्तसमन्वितं  ।	
यत्सूत्राद्यन्तमध्येषु भगवान्विष्णुरव्ययः   ।। ३०.७१  ।।	
यष्टव्यो गीयते यस्मात्सर्वसूत्रोत्तमं तु तथ् ।	
वेदे वैखानसे सूत्रे यो धर्मः परिकीर्तितः   ।। ३०.७२  ।।	
सर्वैस्सधर्मोनुष्ठेयो नात्र कार्याविचारणा   ।	
स्वसूत्रस्य परित्यागादन्यसूत्रसमाश्रयाथ् ।। ३०.७३  ।।	
सद्यःपतति वै विप्रोन वेदस्य समाश्रये   ।	
सूत्रं वैखानसं यत्तु वेदस्संप्रतिपद्यते   ।। ३०.७४  ।।	
एतद्वैखानसं सूत्रमन्यसूत्रानपेक्षितं  ।	
एतद्वैखानसं सूत्रं सर्ववेदार्थसंग्रहः   ।। ३०.७५  ।।	
वैष्णवं सर्वविप्राणां साम्न्यमभिधीयते   ।	
वैखानसस्य सूत्रस्य चाग्नेश्श्रामणकस्य च   ।। ३०.७६  ।।	
नारायणस्य देवस्य माहात्म्यं नावबुध्यते   ।	
यथा वेदेषु सर्वेषु सामवेदः प्रशस्यते   ।। ३०.७७  ।।	
तथा सर्वेषु सूत्रेषु सूत्रमेतत्प्रशस्यते   ।	
अग्निर्वैखानसं शास्त्रं विष्णुर्वेदाश्चशाश्वताः   ।। ३०.७८  ।।	
गायत्री वैष्णवा विप्रास्सप्तैते बहुपावनाः   ।	
अधीतेषु च वेदेषु सांगेषु लभते फलं  ।। ३०.७९  ।।	
तत्फलं लभते सद्यस्सूत्रमेतत्पठन्द्विजः   ।	
अग्नीषोमादयो देवा ये यज्ञांशहविर्भुजः   ।। ३०.८०  ।।	
ते सर्वे सूत्रमाश्रित्य चैनं गच्छन्ति माधवं  ।	
शारीराण्यन्यसूत्राणि तथा स्वर्गफलानि च   ।। ३०.८१  ।।	
वैष्णवं सूत्रमेतद्धि सर्वसिद्धिकरं परं  ।	
आद्यत्वात्सर्वसूत्राणां वैष्णवत्वाद्विशेषतः   ।। ३०.८२  ।।	
मयानुवर्तितं तद्वत्काश्यपात्रिमरीचिभिः   ।	
यस्मिन्नेव तु संप्रोक्ते सूत्रे विखनसा पुरा   ।। ३०.८३  ।।	
वनस्थानां तु सर्वेषां विधिश्श्रामणकाभिधः   ।	
वानप्रस्थास्ततस्स्वर्वे येद्विजाश्चान्यसूत्रिणः   ।। ३०.८४  ।।	
तत्सूत्रविध्यमष्ठानात्स्मृता वैखानसा अमी   ।	
किं बहूक्तेन विधिना सर्वं वैखानसं जगथ् ।। ३०.८५  ।।	
परस्मिन्व्योम्नि यच्चार्ऽके यत्तेजस्तुत्रयीमयं  ।	
तद्वैखानः परं ब्रह्म इति वेदादधीमहि   ।। ३०.८६  ।।	
शास्त्रमेतच्च सूत्रं च सर्वेषामपि जीवनं  ।	
ये वैखानससूत्रेण संस्कृतास्तु द्विजातयः   ।। ३०.८७  ।।	
ते विष्णुसदृशा ज्ञेयास्सर्वेषामुत्तमोत्तमाः   ।	
वैखानसानां सर्वेषां गर्भवैष्णवजन्मनां  ।। ३०.८८  ।।	
नारायणस्स्वयं गर्भेमुद्रां धारयिते निजां  ।	
विप्रा वैखानसाख्याये तेभक्तास्तत्त्वमुच्यते   ।। ३०.८९  ।।	
एकान्तिनस्सुसत्त्वस्था देहान्तं नान्ययाजीनः   ।	
विष्णोःप्रियतमा लोके चत्वारः परिकीर्तिताः   ।। ३०.९०  ।।	
अश्वद्थःकपिला गावस्तुलसी वैष्णवा द्विजाः   ।	
द्विजेषु ब्राह्माणाश्श्रेष्ठा ब्राह्मणेषु च चैष्णवाः   ।। ३०.९१  ।।	
वैष्णवेषु परं श्रेष्ठा ये वैखानससूत्रिणः   ।	
वैष्णवीं प्रतिमां लोके विप्रं वैखानसं तथा   ।। ३०.९२  ।।	
गङ्गां विष्णुपदीं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते मूलमस्यापि शास्त्रस्य   ।	
सार्धकोटिप्रमाणतः उपादिशत्स भगवानस्मभ्यं नैमिशे वने   ।। ३०.९३  ।।	
इति संक्षेपतः प्रोक्तं महत्त्वं सूत्रशास्त्रयोः   ।	
तस्माद्वैखानसा विप्रास्संपूज्या भगवत्प्रियाः   ।। ३०.९४  ।।	
पूजान्ते स्नपनान्ते च तथान्ते चोत्सवस्य च   ।	
आचार्यमर्चकं चापि सर्वान्वैखानसांस्तथा   ।। ३०.९५  ।।	
प्रथमं पूजयित्वैव पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।	
यःपूजकमनादृत्य विप्रं वैखानसं हठाथ् ।। ३०.९६  ।।	
तीर्थं गृहीतुं प्रथम्च्छेत्स पतति ध्रुवं यः   ।	
पूजकमनादृत्य विप्रं वैखानसं पुनः   ।। ३०.९७  ।।	
प्रसादं देवदेवस्य प्रथमं तु जिघृक्षति   ।	
ब्रह्महत्यामवाप्नोति तत्बूजा निष्पला भवेथ् ।। ३०.९८  ।।	
यः पूजकमनादृत्य विप्रं वैखानसं पुनः   ।	
यादृशीमपि देवाग्रे वाञ्छत्यपचितिं जनः   ।। ३०.९९  ।।	
चतुर्वेद्यपि सो विप्रस्सद्यश्चण्डालतां व्रजेथ् ।	
तत्पूजा निष्फला च स्याद्राजराष्ट्रं विनश्यति   ।। ३०.१००  ।।	
षट्कालं वा त्रिकालं वा द्विकालं कालमेव वा   ।	
आलये भगवत्पूजा स्ॐयेन विधिना कृता   ।। ३०.१०१  ।।	
सर्वसंपत्करी सा स्याज्जगतामिति शासनं  ।	
तत्रार्चने तु शुद्धात्मा पूजकः परितोषितः   ।। ३०.१०२  ।।	
तेन राजा च राज्यं च यजमानश्च नान्वयः   ।	
सर्वलोकश्च संतुष्टो वर्धते ब्रह्मतेजसा   ।। ३०.१०३  ।।	
अग्रं वृक्षस्य राजानोमूलं वृक्षस्य पूजकाः   ।	
तस्मान्मूलं न हिंसीयान्मूलादग्रं प्ररोहति   ।। ३०.१०४  ।।	
फलं वृक्षस्य राजानः पुष्पं वृक्षस्य पूजकाः   ।	
तस्मात्पुष्पं न हिंसीयात्पुष्पात्संजायते फलं  ।। ३०.१०५  ।।	
देवस्यं ब्राह्मणस्वं च सन्मानं पूजकस्य च   ।	
यस्तु न त्रायते राजा तमाहुर्ब्रह्मघातुकं  ।। ३०.१०६  ।।	
दुर्बलानामनाथानां बालवृद्धतपस्विनां  ।	
अन्यायैः परिभूतानां सर्वेषां पार्थिवो गतिः   ।। ३०.१०७  ।।	
राजा पिता च माता च राजा च परमो गुरुः   ।	
राजा च सर्वभूतानां परित्राता गुरुर्मतः   ।। ३०.१०८  ।।	
दावाग्निदवदग्धानां राजा पूर्णमिवांभसा   ।	
समुद्रमिव तृप्यन्ति ब्राह्मणा वेदवादिनः   ।। ३०.१०९  ।।	
दहत्यग्निस्तेजसा च सूर्यो दहति रश्मिभिः   ।	
राजा दहति दिडेन विप्रो दहति मन्युवा   ।। ३०.११०  ।।	
मन्युप्रहरणा विप्राश्चक्र प्रहरणो हरिः   ।	
चक्रात्तीक्ष्णतरो मन्युस्तस्माद्विप्रान्न कोपयेथ् ।। ३०.१११  ।।	
अग्निदग्धं प्ररोहेत सूर्यदग्धं तथैव च   ।	
दण्ड्यस्तु संप्ररोहेत ब्रह्मशापहतो हतः   ।। ३०.११२  ।।	
आपद्यपि च कष्टायां नावमान्यो हि पूजकः   ।	
अर्चकेन तु तुष्टेन यदुक्तं देवसन्निधौ   ।। ३०.११३  ।।	
तद्वाक्यं तु ह रेर्वाक्यं नावमान्यो हि पूजकः   ।	
अर्चकं कोपयेद्यस्तु स हि देवस्य कोपकृथ् ।। ३०.११४  ।।	
देवेशं तोषयेद्यस्तु स हि पूजकतोषकृथ् ।	
गन्धं पुष्पं तथा माल्यं तांबूलं चाक्षतादिकं  ।। ३०.११५  ।।	
प्रसादं चापि देवस्य प्रथमं पूजकोर्ऽहति   ।	
षडङ्गविदुषां चैव क्रतुप्रवरयाजिनां  ।। ३०.११६  ।।	
वैखानसः पुनात्यग्रे गोष्ठीं विप्रशतस्य तु   ।	
फलाभिसंधिरहितं सर्वं कर्माखिलं कृतं  ।। ३०.११७  ।।	
ब्रह्मार्पणधिया कुर्यात्स भवेद्वैष्णवोत्तमः   ।	
नान्यं देवं नमस्कुर्यान्नान्यं देवं प्रपूजयेथ् ।। ३०.११८  ।।	
अर्चयेत्सततं ध्यायेन्नारायणमनायं  ।	
कायेन मनसा वाचा स तु वैष्णव उच्यते   ।। ३०.११९  ।।	
तिर्यक्पुण्ड्रधरं चैव पाषण्डिनमवैष्णवं  ।	
देवाग्रे पूजयेऽन्नैव तद्वैष्णवविमानना   ।। ३०.१२०  ।।	
अभ्यर्च्या विष्णुभक्ता हि वैष्णवा भगवत्प्रियाः   ।	
अवैष्णवस्य पूजा तु तेषामग्रे सुदारुणा   ।। ३०.१२१  ।।	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन त्यजेद्दूरादवैष्णवं  ।	
येतु सामान्यभावेन मन्यन्ते पुरुषोत्तमं  ।। ३०.१२२  ।।	
रुद्रादिभिस्सहाज्ञा नात्तेऽपि ज्ञेया अवैष्णवाः   ।	
नरेषु ब्राह्मणाश्श्रेष्ठा ब्राह्मणेषु विपश्चितः   ।। ३०.१२३  ।।	
विपश्चित्सु कृतधियस्तेषु कर्तार एव च   ।	
कर्तृषु ब्रह्मविदुषो ये हि भक्ताजनाक्दने   ।। ३०.१२४  ।।	
विष्णुभक्तेषु सर्वत्र श्रेष्ठा वैखानसास्स्मृताः   ।	
तस्मात्संपूज्य सर्वादौ भक्त्या वैखानसं द्विजं  ।। ३०.१२५  ।।	
विष्णुभक्तं ततः पूज्य यथावर्णानुपूर्व्यशः   ।	
गोष्ठीं समर्चयेत्काले भोज्याश्चान्ये द्विजातयः   ।। ३०.१२६  ।।	
स्त्रीयः पूज्या विधानेन वैष्णप्यो वैष्णवाश्रयाः   ।	
न हि साधारणि सृष्यिर्वैष्णवीति विचिन्तयेथ् ।। ३०.१२७  ।।	
जन्मान्तरसहस्रेषु तपोध्यानसमाधिभिः   ।	
नराणां क्षीणपापानां कृष्णे भक्तिः प्रजायते   ।। ३०.१२८  ।।	
न ह्यभागवतैर्विष्णुर्ज्ञ्रातुं स्तोतुं च तत्त्वतः   ।	
द्रष्टुं वा शक्यते मूढाः प्रवेष्टुं कुत एव हि   ।। ३०.१२९  ।।	
तद्भक्तिभाविताः पूता नरास्तद्गतचेतसः   ।	
भवन्तिवै भागवतास्ते विष्णुं प्रविशन्ति च   ।। ३०.१३०  ।।	
अनेक जन्मसंसारचिते पापसमुच्चये   ।	
वार्षिणे जायते पुंसां गोविन्दाभिमुखी मतिः   ।। ३०.१३१  ।।	
प्रद्वेषं याति गोविन्दे द्विजान्वेदांश्च निन्दति   ।	
यो नरस्तं विजानीयादासुरांशसमुद्भवं  ।। ३०.१३२  ।।	
पाषण्डेषु रतिः पुंसां हेतुवादानुकूलता   ।	
जायते विष्णुमायातः पतितानां दुरात्मनां  ।। ३०.१३३  ।।	
यदा पापक्षयः पुंसां तदा देवद्विजातिषु   ।	
विष्टौ च यज्ञपुरुषे श्रद्धा भवति निश्चला   ।। ३०.१३४  ।।	
यथा स्वल्पान शेषस्तु नराणां पापसंचयः   ।	
भवन्ति ते भागवता निश्श्रेयशपरा नराः   ।। ३०.१३५  ।।	
भ्राम्यतामत्र संसारे नराणां कर्मदुर्गमे   ।	
हस्तावलंबनो ह्येको भक्तिक्रीतो जनार्दनः   ।। ३०.१३६  ।।	
कर्मणा मनसा वाचा प्राणिनां योऽनसूयकः   ।	
भावसक्तश्च गोविन्दे विष्णौ भागवतो हि सः   ।। ३०.१३७  ।।	
यो ब्राह्मणांश्च वेदांश्च नित्यमेव नमस्यति   ।	
न द्रोग्धा परवित्तादेः सहि भागवतः स्मृतः   ।। ३०.१३८  ।।	
सर्वान्देवान्हरिं वेत्ति सर्वान्लोकांश्च केशवं  ।	
तेभ्यश्च नास्यमात्मावं स हि भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१३९  ।।	
देवं मनुष्यमन्यं वा पशुपक्षिपिपीलिकाः   ।	
तरुपाषाणकाष्ठादीन्भूम्यंभोगगनं दिशः   ।। ३०.१४०  ।।	
आत्मानं चापि देवेशाद्व्यतिरिक्तं जनार्दनाथ् ।	
यो न जानाति पुण्यात्मा स हि भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१४१  ।।	
सर्वं भगवतो भागो यद्भूतं भव्यसंस्थितं  ।	
इति यो वै विजानाति स हि भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१४२  ।।	
भवभीतिं हरत्येष भक्तिभावेन भावितः   ।	
भगवानिति यद्भावस्स तु भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१४३  ।।	
भावं न कुरुते यस्तु सर्वभूतेषु पापकं  ।	
कर्मणा मनसा वाचा स तु भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१४४  ।।	
बाह्यार्थनिरपेक्षो यो भक्त्या भगवतः क्रियां  ।	
भावेन निष्पादयति ज्ञेयो भागवतो हि सः   ।। ३०.१४५  ।।	
नारयो यस्य सुस्निग्धा न चोदासीनवृत्तयः   ।	
पश्यतस्सर्वमेवेदं विष्णुं भागवतस्स हि   ।। ३०.१४६  ।।	
सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः   ।	
तां गतिं न नरायान्ति यां तु भागवता नराः   ।। ३०.१४७  ।।	
योगच्युतैर्भागवतैद्देवराजश्शतक्रतुः   ।	
अवाङ्निरीक्ष्यते नज्रीकिमु ये योगपारगाः   ।। ३०.१४८  ।।	
यज्ञनिष्पत्तये वेदा देवा यज्ञपतेः कृते   ।	
तत्तोषणाय यतते स हि भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१४९  ।।	
येन सर्वात्मना भक्त्या विष्णौ भावो निवेशितः   ।	
युक्तत्वात्कृतकृत्यत्वात्स हि भागवतस्स्मृतः   ।। ३०.१५०  ।।	
व्रतिनां यज्ञपुरुषः पूज्यो विष्णुरसंशयः   ।	
स्त्रीयश्च स्वं च भर्तारमृते पूज्यन्न दैवतं  ।। ३०.१५१  ।।	
भर्तुर्गृहस्थस्य सतः पूज्यो यज्ञपतिर्हरिः   ।	
वैखानसानामाराध्यस्तपोभिर्मधुसूदनः   ।। ३०.१५२  ।।	
ध्येयः परिव्राजकानां वासुदेवो महात्मनां  ।	
एवमाश्रमिणां विष्णुस्सर्वेषां च परायणं  ।। ३०.१५३  ।।	
न दानैर्नतपोभिश्च प्रीयते भगवान्हरिः   ।	
वर्णाश्रमाचारवता यथा स परितुष्यति   ।। ३०.१५४  ।।	
वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परःपुमान्  ।	
विष्णुराराध्यते पन्था नान्यस्तत्तोषकारकः   ।। ३०.१५५  ।।	
अत्रानुक्तेषु दोषेषु प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यते   ।	
पैण्डरीकाग्निमासाद्य परिषिच्य च पावकं  ।। ३०.१५६  ।।	
षट्कृत्वो वैष्णवं तद्वच्चतुष्कृत्वश्च व्याहृतीः   ।	
अष्टाक्षरं चाष्टकृत्वस्तथा च द्वादशाक्षरं  ।। ३०.१५७  ।।	
हुत्वा द्वादशकृत्वस्तु विष्णुसूक्तं च पौरुषं  ।	
एकाक्षरादिसूक्तं च श्रीभूसूक्तद्वयं हुनेथ् ।। ३०.१५८  ।।	
देवं संस्नाप्य चाभ्यर्च्य हविस्सम्यङ्नि वेदयेत्,   ।	
अनेन विधिना तत्र शान्तिर्भवति शोभना   ।। ३०.१५९  ।।	
हादोषेषु च पुनरुक्तहोमैस्सहैव तु   ।	
पारमात्मिकमीङ्काराद्यष्टाशीतिं विशेषतः   ।। ३०.१६०  ।।	
हुत्वा च सर्वदैवत्यमष्टाभिश्च शतैर्घटैः   ।	
देवं संस्नाप्य चाभ्यर्च्य हविस्सम्यङ्नि वेदयेथ् ।। ३०.१६१  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे त्रिंशोऽध्यायः.