स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०३३
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः ॥ 
यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः ॥ १ ॥ 
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः ॥
स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम् ॥ २ ॥ 
तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् ॥ 
तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम् ॥ ॥ ३ ॥ 
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ॥ 
पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा ॥ ४ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः ॥ 
प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम् ॥ ५ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः ॥ 
अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले ॥ ६ ॥ 
यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः ॥ 
पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः ॥ ७ ॥ 
अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः ॥ 
रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि ॥ ८ ॥ 
यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः ॥ 
वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव ॥ ९ ॥ 
यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः ॥ 
कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव ॥ ॥ ६.३३.१० ॥ 
निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् ॥ 
मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः॥ ११ ॥ 
चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे ॥ 
हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु ॥ १२ ॥ 
इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः ॥ 
शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः ॥ ॥ १३ ॥ 
यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा ॥ 
ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः ॥ १४ ॥ 
कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् ॥ 
कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि ॥ १५ ॥ 
॥ भास्कर उवाच ॥ ॥ 
न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् ॥ 
एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत् ॥ १६ ॥ 
तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च ॥ 
तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा ॥ १७ ॥ 
एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः ॥ 
प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे ॥ 
रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः ॥ १८ ॥ 
अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः ॥ 
चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम् ॥ १९ ॥ 
करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् ॥ 
तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये ॥ ६.३३.२० ॥ 
मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः ॥ 
अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् ॥ 
नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा ॥ २१ ॥ 
एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः ॥ 
जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम् ॥ २२ ॥ 
नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना ॥ 
अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम् ॥ २३ ॥ 
ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः ॥ 
चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ ॥ २४ ॥ 
ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः ॥ 
प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम ॥ २५ ॥ 
ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने ॥ 
मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः ॥ २६ ॥ 
तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् ॥ 
अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च ॥ २७ ॥ 
॥ भास्कर उवाच ॥ ॥ 
अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने ॥ 
सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये ॥ २८ ॥ 
त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः ॥ 
वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः ॥ २९ ॥ 
तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम ॥ 
देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः ॥ ६.३३.३० ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः ॥ 
अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम् ॥ ३१ ॥ 
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः ॥ 
तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम् ॥ ३२ ॥ 
॥ भास्कर उवाच ॥ ॥ 
एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः ॥ । 
स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम ॥ ३३ ॥ 
सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय ॥ 
कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु ॥ ३४ ॥। ॥ 
॥ अगस्त्य उवाच ॥ ॥ 
अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् ॥ 
स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर ॥ ३५ ॥ 
ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः ॥ 
स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम् ॥ ३६ ॥ 
अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् ॥ 
न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम ॥३७॥ 
दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः ॥ 
तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम् ॥ ३८ ॥ 
स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः ॥ 
अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः॥३९॥
अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः॥ 
त्वयैवं संस्थितेनाथ() स्थातव्यमित्युवाच तम् ॥ ६.३३.४० ॥ 
यावदागमनं मह्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ 
नो चेच्छापं प्रदास्यामि येन संयास्यसि क्षयम् ॥४॥।
स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः॥ 
न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया॥४२॥
सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च॥ 
यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः ॥४३॥ 
अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः ॥ 
समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम् ॥ ४४ ॥ 
तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते ॥ 
तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन ॥ ४५ ॥ 
तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते ॥ 
यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या ॥ ४६ ॥ 
॥ भास्कर उवाच ॥ ॥ 
एवं मुने करिष्यामि  तव वाक्यादसंशयम् ॥ 
पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि ॥ ४७ ॥ 
योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः ॥ 
मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक् ॥ ४८॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः ॥ 
चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा ॥ ४९ ॥ 
एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः ॥ 
भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः ॥ ६.३३.५० ॥ 
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ऽगस्त्याश्रममाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३३ ॥ छ ॥