महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-080
सञ्जय उवाच॥

अथ शूरा महाराज परस्परकृतागसः |
जग्मुः स्वशिबिराण्येव रुधिरेण समुक्षिताः ॥१॥

विश्रम्य च यथान्यायं पूजयित्वा परस्परम् |
संनद्धाः समदृश्यन्त भूयो युद्धचिकीर्षया ॥२॥

ततस्तव सुतो राजंश्चिन्तयाभिपरिप्लुतः |
विस्रवच्छोणिताक्ताङ्गः पप्रच्छेदं पितामहम् ॥३॥

सैन्यानि रौद्राणि भयानकानि व्यूढानि सम्यग्बहुलध्वजानि |
विदार्य हत्वा च निपीड्य शूरास्ते पाण्डवानां त्वरिता रथौघाः ॥४॥

संमोह्य सर्वान्युधि कीर्तिमन्तो व्यूहं च तं मकरं वज्रकल्पम् |
प्रविश्य भीमेन निबर्हितोऽस्मि घोरैः शरैर्मृत्युदण्डप्रकाशैः ॥५॥

क्रुद्धं तमुद्वीक्ष्य भयेन राजन्संमूर्छितो नालभं शान्तिमद्य |
इच्छे प्रसादात्तव सत्यसन्ध प्राप्तुं जयं पाण्डवेयांश्च हन्तुम् ॥६॥

तेनैवमुक्तः प्रहसन्महात्मा दुर्योधनं जातमन्युं विदित्वा |
तं प्रत्युवाचाविमना मनस्वी गङ्गासुतः शस्त्रभृतां वरिष्ठः ॥७॥

परेण यत्नेन विगाह्य सेनां सर्वात्मनाहं तव राजपुत्र |
इच्छामि दातुं विजयं सुखं च न चात्मानं छादयेऽहं त्वदर्थे ॥८॥

एते तु रौद्रा बहवो महारथा यशस्विनः शूरतमाः कृतास्त्राः |
ये पाण्डवानां समरे सहाया जितक्लमाः क्रोधविषं वमन्ति ॥९॥

ते नेह शक्याः सहसा विजेतुं वीर्योन्नद्धाः कृतवैरास्त्वया च |
अहं ह्येतान्प्रतियोत्स्यामि राजन्सर्वात्मना जीवितं त्यज्य वीर ॥१०॥

रणे तवार्थाय महानुभाव न जीवितं रक्ष्यतमं ममाद्य |
सर्वांस्तवार्थाय सदेवदैत्याँ ल्लोकान्दहेयं किमु शत्रूंस्तवेह ॥११॥

तत्पाण्डवान्योधयिष्यामि राजन्प्रियं च ते सर्वमहं करिष्ये |
श्रुत्वैव चैतत्परमप्रतीतो दुर्योधनः प्रीतमना बभूव ॥१२॥

सर्वाणि सैन्यानि ततः प्रहृष्टो निर्गच्छतेत्याह नृपांश्च सर्वान् |
तदाज्ञया तानि विनिर्ययुर्द्रुतं रथाश्वपादातगजायुतानि ॥१३॥

प्रहर्षयुक्तानि तु तानि राजन्महान्ति नानाविधशस्त्रवन्ति |
स्थितानि नागाश्वपदातिमन्ति विरेजुराजौ तव राजन्बलानि ॥१४॥

वृन्दैः स्थिताश्चापि सुसम्प्रयुक्ताश्चकाशिरे दन्तिगणाः समन्तात् |
शस्त्रास्त्रविद्भिर्नरदेव योधै रधिष्ठिताः सैन्यगणास्त्वदीयाः ॥१५॥

रथैश्च पादातगजाश्वसङ्घैः प्रयाद्भिराजौ विधिवत्प्रणुन्नैः |
समुद्धतं वै तरुणार्कवर्णं रजो बभौ छादयत्सूर्यरश्मीन् ॥१६॥

रेजुः पताका रथदन्तिसंस्था वातेरिता भ्राम्यमाणाः समन्तात् |
नानारङ्गाः समरे तत्र राजन्मेघैर्युक्ता विद्युतः खे यथैव ॥१७॥

धनूंषि विस्फारयतां नृपाणां बभूव शब्दस्तुमुलोऽतिघोरः |
विमथ्यतो देवमहासुरौघैर्यथार्णवस्यादियुगे तदानीम् ॥१८॥

तदुग्रनादं बहुरूपवर्णं तवात्मजानां समुदीर्णमेवम् |
बभूव सैन्यं रिपुसैन्यहन्तृ युगान्तमेघौघनिभं तदानीम् ॥१९॥

	भीष्मदुर्योधनसंवादः ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-80-1x	
				
<td>

	क्षत्रियास्ते महाराज परस्परकृतागसः।जग्मुः स्वशिबिराण्येव रुधिरेण समुक्षिताः ।।	<td>	6-80-1a6-80-1b	
				
<td>

	विश्रम्य च यथान्यायं पूजयित्वा परस्परम् ।सन्नद्धाः समदृश्यन्त भूयो युद्धचिकीर्षवः ।।	<td>	6-80-2a6-80-2b	
				
<td>

	ततस्तव सुतो राजंश्चिन्तयाभिपरिप्लुतः ।विस्रवच्छोणिताक्ताङ्गः पप्रच्छेदं पितामहम् ।।	<td>	6-80-3a6-80-3b	
				
				
				
<td>

	सैन्यानि रौद्राणि भयानकानिव्यूढानि सम्यग्बहुलध्वजानि।विदार्य हत्वा च निपीड्य शूरां-स्ते पाण्डवा लब्धजयाः प्रहृष्टाः ।।	<td>	6-80-4a6-80-4b6-80-4c6-80-4d	
				
				
				
<td>

	संमोह्य सर्वान्युधि कीर्तिमन्तोव्यूहं च तं मकरं मृत्युकल्पम् ।प्रविश्य भीमेन रणे हतोऽस्मिघोरैः शरैर्मृत्युदण्डप्रकाशैः ।।	<td>	6-80-5a6-80-5b6-80-5c6-80-5d	
				
				
				
<td>

	क्रुद्धं तमुद्वीक्ष्य भयेन राज-न्संमूर्च्छितो न लभे शान्तिमद्य ।इच्छे प्रसादात्तव सत्यसन्धप्राप्तुं जयं पाण्डवेयांश्च हन्तुम् ।।	<td>	6-80-6a6-80-6b6-80-6c6-80-6d	
				
				
				
<td>

	तेनैवमुक्तः प्रहसन्महात्मादुर्योधनं मन्युगतं विदित्वा।तं प्रत्युवाचाविमना मनस्वीगङ्गासुतः सस्त्रभृतां वरिष्ठः ।।	<td>	6-80-7a6-80-7b6-80-7c6-80-7d	
				
				
				
<td>

	परेण यत्नेन विगाह्य सेनांसर्वात्मनाऽहं तव राजपुत्र।इच्छामि दातुं विजयं सुखं चन चात्मानं छादयेऽहं त्वदर्थे ।।	<td>	6-80-8a6-80-8b6-80-8c6-80-8d	
				
				
				
<td>

	एते तु रौद्रा बहवो महारथायशस्विनः शूरतमाः कृतास्त्राः ।ये पाण्डवानां समरे सहायाजितक्लमा रोषविषं वमन्ति ।।	<td>	6-80-9a6-80-9b6-80-9c6-80-9d	
				
				
				
<td>

	केनेह शक्याः सहसा विजेतुंवीर्योद्धताः कृतवैरास्त्वया च।अहं ह्येतान्प्रतियोत्स्यामि राज-न्सर्वात्मना जीवितं त्यज्य वीर ।।	<td>	6-80-10a6-80-10b6-80-10c6-80-10d	
				
				
				
<td>

	रणे तवार्थाय महानुभावन जीवितं रक्षितव्यं ममाद्य।सर्वांस्तवार्थाय सदेवदैत्याँ-ल्लोकान्दहेयं किमु शत्रुसेनाम् ।।	<td>	6-80-11a6-80-11b6-80-11c6-80-11d	
				
<td>

	तान्पाण्डवान्योधयिष्यामि राजन्प्रियं च ते सर्वमहं करिष्ये।	<td>	6-80-12a6-80-12b	
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-80-12x	
				
<td>

	श्रुत्वा पितुस्ते वचनं प्रतीतोदुर्योधनः प्रीतमना बभूव ।।	<td>	6-80-12c6-80-12d	
				
				
				
<td>

	सर्वाणि सैन्यानि ततः प्रहृष्टोनिर्गच्छतेत्याह नृपांश्च सर्वान्।तदाक्षया तानि विनिर्ययुर्द्रुतंगजाश्वपादातरथायुतानि ।।	<td>	6-80-13a6-80-13b6-80-13c6-80-13d	
				
				
				
<td>

	प्रहर्षयुक्तानि तु तानि राज-न्महान्ति नानाविधशस्त्रवन्ति।स्थितानि नागाश्वपदातिमन्तिविरेजुराजौ तव राजन्बलानि ।।	<td>	6-80-14a6-80-14b6-80-14c6-80-14d	
				
				
				
<td>

	शस्त्रास्त्रविद्भिर्नरवीरयोधै-रधिष्ठिताः सैन्यगणास्त्वदीयाः।रथौघपादातगजाश्वसङ्घैःप्रयाद्भिराजौ विधिवत्प्रणुन्नैः ।।	<td>	6-80-15a6-80-15b6-80-15c6-80-15d	
				
				
				
<td>

	समुद्धतं वै तरुणार्कवर्णंरजो बभौ च्छादयत्सूर्यश्मीन्।रेजुः पताका रथदन्तिसंस्थावातेरिता भ्राम्यमाणाः समन्तात् ।।	<td>	6-80-16a6-80-16b6-80-16c6-80-16d	
				
				
				
<td>

	नानालिङ्गैः समरे तत्र राजन्मेघैर्युता विद्युतः खे यथैव।वृन्दैः स्थिताश्चापि सुसंप्रयुक्ता-श्चकाशिरे दन्तिगणाः समन्तात् ।।	<td>	6-80-17a6-80-17b6-80-17c6-80-17d	
				
				
				
<td>

	धनूंषि विष्फारयतां नृपाणांबभूव शब्दस्तुमुलोऽतिघोरः।विमथ्यतो देवमहासुरौघै-र्यथार्णवस्यादियुगे तदानीम् ।।	<td>	6-80-18a6-80-18b6-80-18c6-80-18d	
				
				
				
<td>

	तदुग्रनागं बहुरूपवर्णंतवात्मजानां समुदीर्णकोपम् ।बभूव सैन्यं रिपुसैन्यहन्त-युगान्तमेघौघनिभं तदानीम् ।।	<td>	6-80-19a6-80-19b6-80-19c6-80-19d	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि सप्तमदिवसयुद्धे अशीतितमोऽद्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व