रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ३०
जिते महेन्द्रे ऽतिबले रावणस्य सुतेन वै ।	
प्रजापतिं पुरस्कृत्य ययुर्लङ्कां सुरास्तदा ।। ७.३०.१ ।।	
तत्र रावणमासाद्य पुत्रभ्रातृभिरावृतम् ।	
अब्रवीद्गगने तिष्ठन्सामपूर्वं प्रजापतिः ।। ७.३०.२ ।।	
वत्स रावण तुष्टो ऽस्मि पुत्रस्य तव संयुगे ।	
अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा ।। ७.३०.३ ।।	
जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा ।	
कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै ।। ७.३०.४ ।।	
अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण वीर्यवान् ।	
जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति ।। ७.३०.५ ।।	
बलवान्दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः ।	
यं समाश्रित्य ते राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे ।। ७.३०.६ ।।	
तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः ।	
किञ्चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्तु दिवौकसः ।। ७.३०.७ ।।	
अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित्समितिञ्जयः ।	
अमरत्वमहं देव वृणे यद्येष मुच्यते ।। ७.३०.८ ।।	
चतुष्पदां खेचराणामन्येषां वा महौजसाम् ।	
वृक्षगुल्मक्षुपलतातृणोपलमहीभृताम् ।। ७.३०.९ ।।	
सर्वे ऽपि जन्तवो ऽन्योन्यं भेतव्ये सति बिभ्यति ।	
अतो ऽत्र लोके सर्वेषां सर्वस्माच्च भवेद्भयम् ।। ७.३०.१० ।।	
ततो ऽब्रवीन्महातेजा मेघनादं प्रजापतिः ।	
नास्ति सर्वामरत्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।	
चतुष्पदः पक्षिणश्च भूतानां वा महौजसाम् ।। ७.३०.११ ।।	
श्रुत्वा पितामहेनोक्तमिन्द्रजित्प्रभुणाव्ययम् ।। ७.३०.१२ ।।्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।	
अथाब्रवीत्स तत्रस्थं मेघनादो महाबलः ।	
श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ।। ७.३०.१३ ।।	
ममेष्टं नित्यशो हर्व्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य पावकम् ।	
सङ्ग्राममवतर्त्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ।। ७.३०.१४ ।।	
अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु विभावसोः ।	
तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे निश्चयो वरः ।। ७.३०.१५ ।।	
तस्मिन्यद्यसमाप्ते च जप्यहोमे विभावसौ ।	
युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम् ।। ७.३०.१६ ।।	
सर्वो हि तपसा देव वृणोत्यमरतां पुमान् ।	
विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम् ।। ७.३०.१७ ।।	
एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः पितामहः ।	
मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ।। ७.३०.१८ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः ।	
इन्द्रश्चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः ।। ७.३०.१९ ।।	
तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः ।	
शतक्रतो किमु पुरा करोति स्म सुदुष्कृतम् ।। ७.३०.२० ।।	
अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टास्तथा प्रभो ।	
एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ।। ७.३०.२१ ।।	
तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा ।	
ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम् ।। ७.३०.२२ ।।	
सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे ।	
यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ।। ७.३०.२३ ।।	
ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता ।	
हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ।। ७.३०.२४ ।।	
यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता ।	
अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ।। ७.३०.२५ ।।	
निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ ।	
भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ।। ७.३०.२६ ।।	
त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो ।	
स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर ।। ७.३०.२७ ।।	
सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः ।	
न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ।। ७.३०.२८ ।।	
ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः ।	
ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ।। ७.३०.२९ ।।	
सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः ।	
दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ।। ७.३०.३० ।।	
सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना ।	
दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ।। ७.३०.३१ ।।	
ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा ।	
गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ।। ७.३०.३२ ।।	
यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् ।	
तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि ।। ७.३०.३३ ।।	
अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः ।	
मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.३४ ।।	
तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति ।	
न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः ।। ७.३०.३५ ।।	
यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति ।	
एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत् ।। ७.३०.३६ ।।	
तां तु भार्यां स निर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः ।	
दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ।। ७.३०.३७ ।।	
रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता ।	
तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यति ।। ७.३०.३८ ।।	
रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः ।	
यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः ।। ७.३०.३९ ।।	
तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः ।	
सा तं प्रसादयामास महर्षिं गौतमं तदा ।। ७.३०.४० ।।	
अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा ।	
न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.३०.४१ ।।	
अहल्यया त्वेवमुक्तः प्रत्युवाच स गौतमः ।	
उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः ।। ७.३०.४२ ।।	
रामो नाम श्रुतो लोके वनं चाप्युपयास्यति ।	
ब्राह्मणार्थे महाबाहुर्विष्णुर्मानुषविग्रहः ।	
तं द्रक्ष्यसि यदा भद्रे ततः पूता भविष्यसि ।। ७.३०.४३ ।।	
स हि पावयितुं शक्तस्त्वया यद्दुष्कृतं कृतम् ।	
तस्यातिथ्यं च कृत्वा वै मत्समीपं गमिष्यसि ।। ७.३०.४४ ।।	
वत्स्यसि त्वं मया सार्धं तदा हि वरवर्णिनि ।	
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिराजगाम स्वमाश्रमम् ।। ७.३०.४५ ।।	
तपश्चाचार सुमहत्सा पत्नी ब्रह्मवादिनः ।	
शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपस्थितम् ।। ७.३०.४६ ।।	
तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम् ।	
तेन त्वं ग्रहणं शत्रोर्यातो नान्येन वासव ।। ७.३०.४७ ।।	
शीघ्रं वै यज यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः ।	
पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसे त्रिदिवं ततः ।। ७.३०.४८ ।।	
पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे ।	
नीतः सन्निहितश्चैव आर्यकेण महोदधौ ।। ७.३०.४९ ।।	
एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञमिष्ट्वा च वैष्णवम् ।	
पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च देवराट् ।। ७.३०.५० ।।	
एतदिन्द्रजितो नाम बलं यत्कीर्तितं मया ।	
निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनो ऽन्ये तु किं पुनः ।। ७.३०.५१ ।।	
आश्चर्यमिति रामश्च लक्ष्मणश्चाब्रवीत्तदा ।	
अगस्त्यवचनं श्रुत्वा वानरा राक्षसास्तदा ।। ७.३०.५२ ।।	
विभीषणस्तु रामस्य पार्श्वस्थो वाक्यमब्रवीत् ।	
आश्चर्यं स्मारितो ऽस्म्यद्य यत्तद्दृष्टं पुरातनम् ।। ७.३०.५३ ।।	
अगस्त्यं त्वब्रवीद्रामः सत्यमेतच्छ्रुतं च मे ।। ७.३०.५४ ।।	
एवं राम समुद्भूतो रावणो लोककण्टकः ।	
सपुत्रो येन सङ्ग्रामे जितः शक्रः सुरेश्वरः ।। ७.३०.५५ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे त्रिंशः सर्गः ।। ३० ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्