सौन्दरनन्दकाव्यम्/चतुर्थः सर्गः
सर्ग ४	
	
मुनौ ब्रुवाञेऽपि तु तत्र धर्मं धर्मं प्रति ज्ञातिषु चादृतेषु  ।	
प्रासादसंस्थो मदनैककार्यः प्रियासहायो विजहार नन्दः ।। ४.१ ।।	
स चक्रवाक्येव हि चक्रवाकस्तया समेतः प्रियया प्रियार्हः  ।	
नाचिन्तयद्वैश्र्मणं न शक्रं तस्थानहेतोः कुत एव धर्मं ।। ४.२ ।।	
लक्ष्म्या च रूपेण च सुन्दरीति स्तम्भेन गर्वेण च मानिनीति  ।	
दीप्त्या च मानेन च भामिनीति यतो बभाषे त्रिविधेन नाम्ना ।। ४.३ ।।	
सा हासहंसा नयन्द्विरेफा पीनस्तनात्युन्नतपद्मकोशा  ।	
भूयो बभासे स्वकुलोदितेन स्त्रीपद्मिनी नन्ददिवाकरेण ।। ४.४ ।।	
रूपेण चात्यन्तमनोहरेण रूपानुरूपेण च चेष्टितेन  ।	
मनुष्यलोके हि तदा बभूव सा सुन्दरी स्त्रीषु नरेषु नन्दः ।। ४.५ ।।	
सा देवता नन्दनचारिणीव कुलस्य नन्दीजननश्च नन्दः  ।	
अतीत्य मर्त्याननुपेत्य देवान्सृष्टावभूतां इव भूतधात्रा ।। ४.६ ।।	
तां सुन्दरीं चेन्न लभेत नन्दः सा वा निषेवेत न तं नतभ्रूः  ।	
द्वन्दं ध्रुवं तद्विकलं न शोभेतान्योन्यहीनाविव रात्रिचन्द्रौ ।। ४.७ ।।	
कन्दर्परत्योरिव लक्ष्यभूतं प्रमोदनान्द्योरिव नीडभूतं  ।	
प्रहर्षतुष्ट्योरिव पात्रभूतं द्वन्दं सहारंस्त मदान्धभूतं ।। ४.८ ।।	
परस्परोद्वीक्षणतत्पराक्षं परस्परव्याहृतसक्तचित्तं  ।	
परस्पराश्लेषहृताण्गरागं परस्परं तन्मिथुनं जहार ।। ४.९ ।।	
भावानुरक्तौ गिरिनिर्झरस्थौ तौ किंनरीकिंपुरुषाविवोभौ  ।	
चिक्रीडतुश्चाभिविरेजतुश्च रूपश्रियान्योन्यं इवाक्षिपन्तौ ।। ४.१० ।।	
अन्योन्यसंरागविवर्धनेन तद्द्वन्द्वं अन्योन्यं अरीरमच्च  ।	
क्लमान्तरेऽन्योन्यविनोदनेन सलीलं अन्योन्यं अमीमदच्च ।। ४.११ ।।	
विभूषयां आस ततः प्रियां स सिषेविषुस्तां न मृजावहार्थं  ।	
स्वेनैव रूपेण विभूषिता हि विभूषणानां अपि भुषणं सा ।। ४.१२ ।।	
दत्त्वाथ सा दर्पणं अस्य हस्ते ममाग्रतो धारय तावदेनं  ।	
विशेषकं यावदहं कर्ॐईत्युवाच कान्तं स च तं बभार ।। ४.१३ ।।	
भर्तुस्ततः श्मश्रु निरीक्षमाणा विशेषकङ्सापि चकार तादृक् ।	
निश्वासवातेन च दर्पञस्य चिकित्सयित्वा निजघान नन्दः ।। ४.१४ ।।	
सा तेन चेष्टाललितेन भर्तुः शाठ्येन चान्तर्मनसा जहास  ।	
भवेच्च रुष्टा किल नाम तस्मै ललाटजिह्मां भृकुटिं चकार ।। ४.१५ ।।	
चिक्षेप कर्णोत्पलं अस्य चांसे करेञ सव्येन मदालसेन  ।	
पत्त्राङ्गुलिं चार्धनिमीलिताक्षे वक्त्रेऽस्य तां एव विनिर्दुधाव ।। ४.१६ ।।	
ततश्चलन्नूपुरयोक्त्रिताभ्यां नखप्रभोधासितराङ्गुलिभ्यां  ।	
पध्यां प्रियाया नलिनोपमाभ्यां मूर्ध्ना भयान्नाम ननाम नदः ।। ४.१७ ।।	
स मुक्तपुष्पोन्मिषितेन मूर्ध्ना ततः प्रियायाः प्रियकृद्बभासे  ।	
सुवर्णवेद्यां अनिलावभग्नः पुष्पातिभारादिव नागवृक्षः ।। ४.१८ ।।	
सा तं स्तनोद्वर्तितहारष्टिरुत्थापयां आस निपीड्य दोर्भ्यां  ।	
कथं कृतोऽसीति जहास चोच्चैर्मुखेन साचीकृतकुण्डलेन ।। ४.१९ ।।	
पत्युस्ततो दर्पणसक्तपाणेर्मुहुर्मुहुर्वक्त्रं अवेक्षमाणा  ।	
तमालपत्त्रार्द्रतले कपोले समापयामास विशेषकं तत् ।। ४.२० ।।	
तस्या मुखङ्तत्सतमालपत्त्रङ्ताम्राधरौष्ठं चिकुरायताक्षं  ।	
रक्ताधिकाग्रं पतितद्विरेफङ्सशैवलङ्पद्मं इवाबभासे ।। ४.२१ ।।	
नन्दस्ततो दर्पणं आदरेण बिभ्रत्तदामण्डनसाक्षिभूतं  ।	
विशेषकावेक्षणकेकराक्षो लडत्प्रियाया वदनं ददर्श ।। ४.२२ ।।	
तत्कुण्डलादष्टविशेषकान्तं कारण्डवक्लिष्टं इवारविन्दं  ।	
नन्दः प्रियाया मुखं ईक्षमाणो भूयः प्रियानन्दकरो बभूव ।। ४.२३ ।।	
विमानकल्पे स विमानगर्भे ततस्तथा चैव नन्दन नन्दः  ।	
तथागतश्चागतभैक्षकालो भैक्षाय तस्य प्रविवेष वेश्म ।। ४.२४ ।।	
अवाङ्मुखो निष्प्रणयश्च तस्थौ भ्रातु गृहेऽन्यस्य गृहे यथैव  ।	
तस्मादथो प्रेष्यजनप्रमादाद्भिक्षां अलब्धैव पुनर्जगाम ।। ४.२५ ।।	
का चित्पिपेषाङ्गविलेपनं हि वासोऽङ्गना का चिदवासयच्च  ।	
अयोजयत्स्नानविधिं तथान्या जग्रन्थुरन्याः सुरभीः स्रजश्च ।। ४.२६ ।।	
तस्मिन्गृहे भर्तुरतश्चरन्त्यः क्रीडानुरूपं ललितं नियोगं  ।	
काश्चिन्न बुद्धं ददृशुर्युवत्यो बुद्धस्य वैषा नियतङ्मनीषा ।। ४.२७ ।।	
का चित्स्थिता तत्र तु हर्म्यपृष्ठे गवाक्षपक्षे प्रणिधाय चक्षुः  ।	
विनिष्पतन्तं सुगतं ददर्श पयोदगर्भादिव दीप्तं अर्कं ।। ४.२८ ।।	
सा गौरवं तत्र विचार्य भर्तुः स्वया च भक्त्यार्हतयार्हतश्च  ।	
नन्दस्य तस्थौ पुरतो विवक्षुस्तदाज्ञया चेति तदाचचक्षे ।। ४.२९ ।।	
अनुग्रहायास्य जनस्य शङ्के गुरुर्गृहं नो भगवान्प्रविष्टः  ।	
भिक्षां अलब्ध्वा गिरं आसनं वा सून्यादरण्यादिव याति भूयः ।। ४.३० ।।	
श्रुत्वा महर्षेः स गृहप्रवेशं सत्कारहीनं च पुनःप्रयाणं  ।	
चचाल चित्राभरणाम्बरस्रक्कल्पद्रुमो धूत इवानिलेन ।। ४.३१ ।।	
कृत्वाञ्जलिं मूर्धनि पद्मकल्पं ततः स कान्तां गमनं ययाचे  ।	
कर्तुं गमिष्यामि गुरौ प्रणामं मां अभ्यनुज्ञातुं इहार्हसीति ।। ४.३२ ।।	
सा वेपमाना परिसस्वजे तं शालं लता वातसमीरितेव  ।	
ददर्श चाशुप्लुतलोलनेत्रा दीर्घं च निश्वस्य वचोऽभ्युवाच ।। ४.३३ ।।	
नाहं यियासोर्गुरुदर्शनार्थं अर्हामि कर्तुं तव धर्मपीडां  ।	
गच्छार्यपुत्रैहि च शीघ्रं एव विशेषको यावदयङ्न शुष्कः ।। ४.३४ ।।	
सचेद्भवेस्त्वं खलु दीर्घसूत्रो दण्दं महान्तं त्वयि पातयेयं  ।	
मुहुर्मुहुस्त्वां शयितं कुचाभ्यां विबोधयेयं च न चालपेयं ।। ४.३५ ।।	
अथाप्यनाश्यानविशेषकायां मय्येष्यसि त्वं त्वरितं ततस्त्वां  ।	
निपीडयिष्यामि भुजद्वयेन निर्भूषञेनार्द्रविलेपनेन ।। ४.३६ ।।	
इत्येवं उक्तश्च निपीडितश्च तयासवर्णस्वनया जगाद  ।	
एवं करिष्यामि विमुञ्च चण्डि यावद्गुरुर्दूरगतो न मे सः ।। ४.३७ ।।	
ततः स्तनोद्वर्तितचन्दनाभ्यां मुक्तो भुजाभ्यां न तु मानसेन  ।	
विहाय वेषं मदनानुरूपं सत्कारयोग्यं स वपुर्बभार ।। ४.३८ ।।	
सा तं प्रयान्तं रमणं प्रदध्यौ प्रध्यानशून्यस्थितनिश्चलाक्षी  ।	
स्थितोच्चकर्णा व्यपविद्धशष्पा भ्रान्तसं मृगं भ्रान्तं मृगङ्भ्रान्तं मुखी मृगीव ।। ४.३९ ।।	
दिदृक्षयाक्षिप्तमना मुनेस्तु नन्दः प्रयाणं प्रति तत्वरे च  ।	
विवृत्तदृष्टिश्च शनैर्ययौ तां करीव पश्यन्स लडत्करेञुं ।। ४.४० ।।	
छातोदरिं पीनपयोधरोरुं स सुन्दरीं रुक्मदरीं इवाद्रेः  ।	
काक्षेण पश्यन्न ततर्प नन्दः पिबन्निवैकेन जलं करेण ।। ४.४१ ।।	
तङ्गौरवं बुद्धगतं चकर्ष भार्यानुरागः पुनराचकर्ष  ।	
सऽनिश्चयान्नापि ययौ न तस्थौ तुरंस्तरङ्गेष्विव राजहंसः ।। ४.४२ ।।	
अदर्शनं तूपगतश्च तस्या हर्म्यात्ततश्चावततार तूर्णं  ।	
श्रुत्वा ततो नूपुरनिस्वनं स पुनर्ललम्बे हृदये गृहीतः ।। ४.४३ ।।	
स कामरागेञ निगृह्यमाणो धर्मानुरागेञ च कृष्यमाणः  ।	
जगाम दुःखेन विवर्त्यमानः प्लवः प्रतिस्रोत इवापगायाः ।। ४.४४ ।।	
ततः क्रमैर्दीर्घतमैः प्रचक्रमे कतं नु यातो न गुरुर्भवेदिति  ।	
स्वजेय तां चैव विशेषकप्रियां कथं प्रियां आर्द्रविशेषकां इति ।। ४.४५ ।।	
अथ स पथि ददर्श मुक्तमानं पितृनगरेऽपि तथागताभिमानं  ।	
दशबलं अभितो विलम्बमानं ध्वजं अनुयान इवैन्द्रं अर्च्यमानं ।। ४.४६ ।।	
	
Sऔन्दरनन्दे महाकाव्ये भार्यायाचितको नाम चतुर्थः सर्गः  ।