नारदपञ्चरात्रम्‌/प्रथमैकरात्रे/अध्यायः ४
प्रथमैकरात्रे चतुर्थोऽध्यायः	
ब्रह्मोवाच	
ब्राह्मणस्य स्तवं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः   ।	
कृपां चकार भगवान्भक्तेशो भक्तवत्सलः   ।। ४.१  ।।	
एतस्मिन्नन्तरे तत्र भगवान्नन्दनन्दनः   ।	
नारायणर्षिः कृपया चाजगाम सरोवरं  ।। ४.२  ।।	
ददर्श ब्राह्मणवटुं तं एव मुनिपुङ्गवं  ।	
तेजसा सुखदृश्येन सुन्दरं सुमनोहरं  ।। ४.३  ।।	
पीतवस्त्रपरीधानं नवीनजलदप्रभं  ।	
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं वनमालाविभूषितं  ।। ४.४  ।।	
प्रसन्नवदनं शुद्धं सस्मितं सर्वपूजितं  ।	
विभान्तं च जपन्तं शुद्धस्फटिकमालया   ।। ४.५  ।।	
दृष्ट्वा ननाम सहसा शिरसा विप्रपुङ्गवः   ।	
शुभाशिषं ददौ तस्मै दत्वा शिरसि हस्तकं  ।। ४.६  ।।	
तं उवाच मुनिश्रेष्ठः कृपया दीनवत्सलः   ।	
हितं तथ्यं नीतिसारं परिणामसुखावहं  ।। ४.७  ।।	
श्रीनारायणर्षिरुवाच	
अये विप्र महाभाग सफलं जीवनं तव   ।	
यस्मिन्कुले च जातोऽसि तद्धन्यं सुप्रशंसितं  ।। ४.८  ।।	
भज त्वं परमानन्दं सानन्दं नन्दनन्दनं  ।	
ध्रुवं यास्यसि गोलोकं परमानन्दं ईप्सितं  ।। ४.९  ।।	
तत्कुलं पावनं धन्यं यशस्यं च निरापदं  ।	
यस्मिन्स्वयं भवान्जातः पुण्यः कृष्णपरायणः   ।। ४.१०  ।।	
नैवेद्यं पतितं मार्गे जीर्नं श्वापदभक्षितं  ।	
भुक्त्वा तवैषा बुद्धिश्च कृष्णभक्तिर्बभूव च   ।। ४.११  ।।	
कृष्णनैवेद्यमाहात्म्यं को वत्स कथितुं क्षमः   ।	
यद्वक्तुं न हि शक्ताश्च वेदाश्चत्वार एव च   ।। ४.१२  ।।	
वरं वृणुष्व भद्रं ते सुभद्र द्विजपुङ्गव   ।	
सर्वं दातुं अहं शक्तो यत्ते मनसि वाञ्च्छितं  ।। ४.१३  ।।	
नारायणवचः श्रुत्वा तं उवाच शिषुः स्वयं  ।	
पुनः कम्पितसर्वाङ्गः साश्रुनेत्रः पुटाञ्जलिः   ।। ४.१४  ।।	
सुभद्र उवाच	
देहि मे कृष्णपादाब्जे दृढं भक्तिं सुदुर्लभं  ।	
तद्दास्यं तत्पदे वासं जरामृत्युहरं परं  ।। ४.१५  ।।	
अन्यं वरं न गृह्णामि न मे किंचित्प्रयोजनं  ।	
नाहं वरार्थी कामी च रागी वेतनभुग्यथा   ।। ४.१६  ।।	
नारायणर्षिरुवाच	
श्रीकृष्णो यस्य भक्तिश्च तस्यात्र किं सुदुर्लभं  ।	
अणिमादिकद्वत्रिंशत्सिद्धिः करतले परा   ।। ४.१७  ।।	
निर्विकल्पो ददात्यस्य नैव गृह्णाति वैष्णवः   ।	
अनिमित्तां हरेर्भक्तिं भक्ता वाञ्च्छन्ति सन्ततं  ।। ४.१८  ।।	
गृहाण मन्त्रं कृष्णस्य परं कल्पतरुं वरं  ।	
भक्तिदं दास्यदं शुद्धं कर्ममूलनिकृन्तनं  ।। ४.१९  ।।	
लक्ष्मीर्मायाकामबीजं ङेऽन्तं कृष्णपदं तथा   ।	
वह्निजायान्तमन्त्रं च मन्त्रराजं मनोहरं  ।। ४.२०  ।।	
इत्येवं उक्त्वा तत्कर्णे कथयां आस दक्षिणे   ।	
वारत्रयं मुनिश्रेष्ठः शुद्धभावेन पुत्रक   ।। ४.२१  ।।	
येन स्तोत्रेण तुष्टाव सुभद्रः परमेश्वरं  ।	
आज्ञां चकार स ऋषिस्तदेव पठितुं मुदा   ।। ४.२२  ।।	
कवचं च ददौ तस्मै जगन्मङ्गलमङ्गलं  ।	
ध्यानं च सामवेदोक्तं सर्वपूजाविधिक्रमं  ।। ४.२३  ।।	
हरेर्दास्यं च तद्भक्तिर्गोलोकवासं ईप्सितं  ।	
जन्मद्वयान्तरे चैव कर्मभोगक्षये सति   ।। ४.२४  ।।	
सुभद्र उवाच	
सत्यं कुरु महाभाग वरं मे यदि दास्यसि   ।	
वरं वृणोमि तत्पश्चात्यन्मे मनसि वाञ्च्छितं  ।। ४.२५  ।।	
नारायणर्षिरुवाच	
ओं सत्यं वत्स दास्यामि वरं वृणु यथेप्सितं  ।	
ममाशक्यं नास्ति किंचित्दाताहं सर्वसम्पदां  ।। ४.२६  ।।	
सुभद्र उवाच	
कण्ठे ते किं च कवचं कस्य वा सर्वपूजितं  ।	
अमूल्यरत्नगुटिकायुक्तं च सुमनोहरं  ।। ४.२७  ।।	
कवचं देहि मे देव स्वसत्यरक्षणं कुरु   ।	
विप्रस्य वचनं श्रुत्वा शुष्ककण्ठौष्ठातालुकः   ।। ४.२८  ।।	
वक्तुं न शक्तस्तद्वाक्यं दध्यौ कृष्णपदाम्बुजं  ।	
प्रददौ गुटिकां तस्मै नोवाच कवचं मुनिः   ।। ४.२९  ।।	
तं उवाच महर्षिश्च वितुष्टश्चोन्मनाः सुत   ।	
वत्स क्रोधो हि देवस्य वरं तुल्यं च वाञ्च्छितं  ।। ४.३०  ।।	
नारायणर्षिरुवाच	
त्रिंषत्सहस्रवर्षं च भुङ्क्ष्व राज्यं सुदुर्लभं  ।	
लभस्व दुर्लभां लक्ष्मीं मायया मोहितो भव   ।। ४.३१  ।।	
मदिष्टदेवकवचं गृहीतं येन हेतुना   ।	
सप्तकल्पान्तजीवस्य परत्र च भविष्यति   ।। ४.३२  ।।	
सुचिरेणैव कालेन गोलोकं च प्रायस्यसि   ।	
परे मृकण्डुपुत्रस्त्वं मार्कण्डेयो भविष्यसि   ।। ४.३३  ।।	
मया दत्तं च कवचं त्वां च रक्षति पुत्रक   ।	
तव कण्ठे स्थितिश्चाश्य प्रति जन्मनि जन्मनि   ।। ४.३४  ।।	
पुनश्च गुटिकायुक्तं कृत्वा च कवचं मुनिः   ।	
गले दधार भक्त्या च तद्भक्तो धर्मनन्दनः   ।। ४.३५  ।।	
वरं दत्वा च स मुनिर्ययौ गेहं स उन्मनाः   ।	
विप्राय कवचं दत्वा नष्टवत्सा गौर्यथा   ।। ४.३६  ।।	
भ्रात्रा नरेण पित्रा च धर्मेण च महात्मना   ।	
मात्रा मूर्त्या च पत्न्या च शान्त्या च भर्त्सितो मुनिः   ।। ४.३७  ।।	
विप्रः सम्प्राप्य कवचं मन्त्रं कल्पतरुं परं  ।	
सरोवरात्समुत्थाय प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा   ।। ४.३८  ।।	
क्षणं तस्थौ सरस्तीरे वटमूले मनोहरे   ।	
जजाप परमं मन्त्रं सम्पूज्य जगदीश्वरं  ।। ४.३९  ।।	
अथ तत्तातविप्रो हि समन्विष्य सुतं चिरं  ।	
गत्वा च स्वगृहं दुःखी शोकार्तः स रुरोद च   ।। ४.४०  ।।	
समुद्यता तनुं त्यक्तुं तन्माता पुत्रवार्तया   ।	
न तत्याज तनुं विप्रो दृष्ट्वा सुस्वप्नं उत्तमं  ।। ४.४१  ।।	
विप्रो विप्रा गृहं त्यक्त्वा पुत्रान्वेषणपूर्वकं  ।	
प्रययौ काननं घोरं सर्वैश्च बान्धवैः सहः   ।। ४.४२  ।।	
सर्वं वनं समन्विष्य प्रययुस्ते सरोवरं  ।	
ददृशुस्ते शिशुं गृह्यं सूर्याभं वटमूलके   ।। ४.४३  ।।	
चुचुम्ब गण्डं पुत्रस्य विप्रो विप्रा च सारदं  ।	
आशिश्लेष क्रमेणैव माता तातः पुनः पुनः   ।। ४.४४  ।।	
पुत्रश्च सर्ववृत्तान्तं कथयां आस सादरं  ।	
श्रुत्वा पुत्रस्य विप्रश्च विप्रा बान्धवस्तथा   ।। ४. ४५  ।।	
ययुः सर्वे स्वदेशं च परमाह्लादमानसाः   ।	
चन्द्रभागां समुत्तीर्य विवेश नगरं परं  ।। ४.४६  ।।	
नगरस्थो नृपेन्द्रश्च दृष्ट्वा तेजस्विनं शिशुं  ।	
ददौ तस्मै स्वकन्यां च रत्नालङ्कारभूषितं  ।। ४.४७  ।।	
युवतीं सुन्दरीं श्यामां तप्तकञ्चनसंनिभां  ।	
पतिव्रतां महाभागां सुन्दरीं कमलाकलां  ।। ४.४८  ।।	
गजेन्द्राणां सहस्रं च प्रददौ यौतुकं मुदा   ।	
अश्वानां दशलक्षं च रत्नानां च सहस्रकं  ।। ४.४९  ।।	
दासीनां निष्ककण्ठीनां सौन्दरीणां सहस्रकं  ।	
वस्त्ररत्नसहस्रं च बहुमूल्यं सुदुर्लभं  ।। ४.५०  ।।	
दासानां च सहस्रं च पदातीनां त्रिलक्षकं  ।	
दशलक्षं सुवर्णं च रत्नमालां सुदुर्लभां  ।। ४.५१  ।।	
दत्वा तस्मै च कन्यां च रुरोद च सभार्यकः   ।	
राजा च कन्यया सार्धं प्रययौ विप्रमन्दिरं  ।। ४.५२  ।।	
गत्वा चापि कियद्दूरं ददर्श नगरं नृपः   ।	
अतीव सुन्दरं रम्यं विजित्य चामरावतीं  ।। ४.५३  ।।	
शुद्धस्फटिकसंकाशं रत्नसारविनिर्मितं  ।	
त्रिकोटिचट्टालिकागेहं नवकोटिसुमन्दिरं  ।। ४.५४  ।।	
सप्तप्राकारयुक्तं च परिखात्रयसम्युक्तं  ।	
दुर्लङ्घ्यं अतिदुर्गम्यं रिपूणां अपि पुत्रक   ।। ४.५५  ।।	
शिशोश्च स्वाश्रमं रम्यं सद्रत्नसारनिर्मितं  ।	
स्फुरत्वज्रकपाटं च रत्नेन्द्रकलशान्वितं  ।। ४.५६  ।।	
सद्रत्नदर्पणाइर्दीपं रत्नकुम्भैर्विराजितं  ।	
प्राङ्गणं रत्नसाराढ्यं रत्नसोपानशोभितं  ।। ४.५७  ।।	
मनोहरं राजमार्गं सिन्दूरादिपरिष्कृतं  ।	
प्राकारं मणिभूषाढ्यं उच्चैराकाशस्पर्शि च   ।। ४.५८  ।।	
जगाम विस्मयं राजा दृष्ट्वा नगरं उत्तमं  ।	
पित्रा मात्रा सह शिशुर्विस्मयं च ययौ मुदा   ।। ४.५९  ।।	
गजेन्द्राणां त्रिलक्षं च श्वानां शतलक्षकं  ।	
चतुर्गुणं पदातीनां आययुस्तेऽप्यनुव्रजं  ।। ४.६०  ।।	
वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य वेश्यां च नर्तकं तथा   ।	
द्विजांश्च पूर्णकुम्भांश्च पतिपुत्रवतीं सतीं  ।। ४.६१  ।।	
महापात्रः शिशुं दृष्ट्वा गजेन्द्रोपरिसंस्थितं  ।	
मूर्ध्ना ननाम वेगेनाप्यवरुह्य गजादपि   ।। ४.६२  ।।	
शिशुं प्रवेशयां आस रत्ननिर्माणमन्दिरं  ।	
रत्नसिंहासनं तस्मै प्रददौ सादरं मुदा   ।। ४.६३  ।।	
कन्यादात्रे च पित्रे च मात्रे च सादरं मुदा   ।	
रत्नसिंःआसनं रम्यं प्रददौ पात्र एव च   ।। ४.६४  ।।	
शिशुं सिषेव पात्रश्च स्वयं च श्वेतचामरैः   ।	
दधार रत्नछत्रं च हीराहारपरिष्कृतं  ।। ४.६५  ।।	
उवास स सभार्यां च सुधर्म्यां महेन्द्रवथ् ।	
श्वसुरश्च ययौ गेहं शिशुना च पुरस्कृतः   ।। ४.६६  ।।	
त्रिंशत्सहस्रवर्षं च राजा राज्यं चकार सः   ।	
कालान्तरे तत्पिता च वने व्याघ्रेण भक्षितः   ।। ४.६७  ।।	
पतिव्रता महाभागा माता सहमृता सुत   ।	
रत्नयानेन रम्येण सस्त्रीकः कृष्णमन्दिरं  ।। ४.६८  ।।	
प्रययौ सादरं विप्रः कृष्णनैवेद्यभक्षणाथ् ।	
तदस्थि भुक्त्वा व्याघ्रश्च पूतः सद्यश्च सांप्रतं  ।। ४.६९  ।।	
ताभ्यां सार्धं च प्रययौ गोलोकं सुमनोहरं  ।	
शिशुर्देहं परित्यज्य हिमाद्रौ स्वर्णदीतटे   ।। ४.७०  ।।	
दत्वा पुत्राय राज्यं च स्वर्गादपि सुदुर्लभं  ।	
मृकण्डुपत्नीगर्भे च लेभे जन्म स्वकर्मणा   ।। ४.७१  ।।	
मार्कण्डेयो मुनिश्रेष्ठो बभूव परजन्मनि   ।	
सप्तकल्पान्तजीवी च नारायणवरेण सः   ।। ४.७२  ।।	
बभूव सांप्रतं विप्रः कृष्णनैवेद्यभक्षणाथ् ।	
श्वभक्षितं च नैवेद्यं भुक्त्वा चेदीदृशी गतिः   ।	
अकामतश्चाप्यज्ञातो जीर्णमार्गस्थितं सुत   ।। ४.७३  ।।	
यो भक्षेत्कामतो ज्ञातो नित्यं नैवेद्यं ईप्सितं  ।	
न जानन्ति गतिस्तस्य वेदाश्चत्वार एव च   ।। ४.७४  ।।	
इति ते कथितं ब्रह्मन्नितिहासं पुरातनं  ।	
आश्चर्यं मधुरं रम्यं किं भूयः श्रोतुं इच्छसि   ।। ४.७५  ।।	
श्रीनारद उवाच	
श्रुतं नैवेद्यमाहात्म्यं अतीव सुमनोहरं  ।	
ईश्वरस्यापि हे तात कृष्णस्य परमात्मनः   ।। ४.७६  ।।	
अधुना श्रोतुं इच्छामि स्वात्मसन्देहभञ्जनं  ।	
नारायणर्षेर्कण्ठे च कवचं तस्य तद्वद   ।। ४.७७  ।।	
अथ कवचप्रश्नः	
सनत्कुमार उवाच	
ममाप्यस्तीति सन्देहो वचने प्रपितामह   ।	
कस्य तत्कवचं ब्रह्मन्निदं वक्तुं त्वं अर्हसि   ।। ४.७८  ।।	
स पिता स गुरुः स्वच्छः करोति भ्रमभञ्जनं  ।	
शीघ्रं ब्रूहि महाभाग नारदं मां सुतप्रिय   ।। ४.७९  ।।	
पुत्रयोश्च वचः श्रुत्वा शुष्ककण्ठौष्ठतालुकः   ।	
उवाच वचनं ब्रह्मा स्मरन्कृष्णपदाम्बुजं  ।। ४.८०  ।।	
ब्रह्मोवाच	
नारायणेन मुनिना जगन्मङ्गलमङ्गलं  ।	
विप्राय कवचं दत्तं ध्यानं च पर्मात्मनः   ।। ४.८१  ।।	
तद्ब्रवीमि महाभाग त्वां एव नारदं प्रति   ।	
कण्ठस्थं कवचं वक्तुं नैव शक्नोमि सांप्रतं  ।। ४.८२  ।।	
मत्कण्ठे कवचं यस्य गोपनीयं सुदुर्लभं  ।	
नारायणर्षिकण्ठे च तदेव परमाद्भुतं  ।। ४.८३  ।।	
तदेव धर्मकण्ठे च नरस्य च महात्मनः   ।	
अगस्त्यस्य च कण्ठे च लोमशस्य महामुनेः   ।। ४.८४  ।।	
तुलस्याश्चापि संज्ञायाः सावित्र्याश्चापि पुत्रक   ।	
अन्येषां च भाग्यवतां भारते च सुदुर्लभे   ।। ४.८५  ।।	
नारद उवाच	
पश्चात्श्रोष्यामि कवचं जगन्मङ्गलमङ्गलं  ।	
ध्यानं पूजां विधानं च कृष्णस्य परमात्मनः   ।। ४.८६  ।।	
आदौ कथय भद्रं ते परं परमभद्रकं  ।	
सुभद्रप्राप्तं कवचं माहात्म्यं यस्य दुर्लभं  ।। ४.८७  ।।	
ब्रह्मोवाच	
सुभद्रप्राप्तं कवचं पश्चात्श्रोष्यसि पुत्रक   ।	
शङ्करस्य मुखाद्विप्र स्वगुरोर्ज्ञानिनस्तथा   ।। ४.८८  ।।	
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे ब्रह्मानारदसंवादे