महाभारतम्-18-स्वर्गारोहणपर्व-005
वैशंपायनेन जनमेजयंप्रति भीष्मद्रोणादीनां स्वस्वसुकृतफलत्वेन स्वर्गभोगानन्तरं स्वैस्स्वैरंशिभिः सहैक्यप्राप्तिकथनम्।। 1 ।।
जनमेजयेन यज्ञान्ते सबहुमानमास्तिकादिप्रेषणपूर्वकं तक्षशिलातो हास्तिनमेत्य प्रजापालनपूर्वकं सुखनिवासः।। 2 ।।
सौतिना शौनकादीन्प्रति जनमेयाय वैशम्पायनोक्तभारतकथनसमापनपूर्वकं भारतमहिमप्रशंसनम्।। 3 ।।
<table>				
<td>

	जनमेजय उवाच।	<td>	18-5-1x	
				
<td>

	भीष्मद्रोणौ महात्मानौ धृतराष्ट्रश्च पार्थिवः।विराटद्रुपदौ चोभौ शङ्खश्चैवोत्तरस्तथा।।	<td>	18-5-1a18-5-1b	
				
<td>

	धृष्टकेजुर्जयत्सेनो राजा चैव स सत्यजित्।दुर्योधनसुताश्चैव शकुनिश्चैव सौबलः।।	<td>	18-5-2a18-5-2b	
				
<td>

	कर्णपुत्राश्च विक्रान्ता राजा चैव जयद्रथः।घटोत्कवादयश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः।।	<td>	18-5-3a18-5-3b	
				
<td>

	ये चान्ये कीर्तिता वीरा राजानो दीप्तमूर्तयः।स्वर्गे कालं कियन्तं ते तस्थुस्तदपि शंस मे।।	<td>	18-5-4a18-5-4b	
				
<td>

	आहोस्विच्छाश्वतं स्थानं तेषां तत्र द्विजोत्तम।अन्ते वा कर्मणां कां ते गतिं प्राप्ता नरर्षभाः।।	<td>	18-5-5a18-5-5b	
				
<td>

	एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रोच्यमानं द्विजोत्तम।तपसा हि प्रदीप्तेन सर्वं त्वमनुपश्यति।।	<td>	18-5-6a18-5-6b	
<td>

	सौतिरुवाच।	<td>	18-5-7x	
				
<td>

	इत्युक्तः स तु विप्रर्षिरनुज्ञातो महात्मना।व्यासेन तस्य नृपतेराख्यातुमुपचक्रमे।	<td>	18-5-7a18-5-7b	
<td>

	वैशम्पायन उवाच।	<td>	18-5-8x	
				
				
<td>

	गन्तव्यं कर्मणामन्ते सर्वेषां मनुजाधिप।शृणु गुह्यमिदं राजन्देवानां भरतर्षभ।यदुवाच महातेजा दिव्यचक्षुः प्रतापवान्।।	<td>	18-5-8a18-5-8b18-5-8c	
				
<td>

	मुनिः पुराणः कौरव्य पाराशर्यो महाव्रतः।अगाधबुद्धिः सर्वज्ञो गतिज्ञः सर्वकर्मणाम्।।	<td>	18-5-9a18-5-9b	
<td>

	तेनोक्तं कर्मणामन्ते प्रविशन्ति स्विकां तनुम्।।	<td>	18-5-10a	
				
<td>

	वसूनेव महातेजा भीष्मः प्राप महाद्युतिः।अष्टावेव हि दृश्यन्ते वसवो भरतर्षभ।।	<td>	18-5-11a18-5-11b	
				
<td>

	बृहस्पतिं विवेशाथ द्रोणो ह्यङ्गिरसां वरम्।कृतवर्मा तु हार्दिक्यः प्रविवेश मरुद्गणान्।।	<td>	18-5-12a18-5-12b	
				
<td>

	सनत्कुमारं प्रद्युम्नः प्रविवेश यथागतम्।धृतराष्ट्रो धनेशस्य लोकान्प्राप दुरासदान्।।	<td>	18-5-13a18-5-13b	
				
<td>

	धृतराष्ट्रो सहिता गन्धारी च यशस्विनी।पत्नीभ्यां सहितः पाण्डुमहेन्द्रसदनं ययौ।।	<td>	18-5-14a18-5-14b	
				
<td>

	विराटद्रुपदौ चोभौ धृष्टकेतुश्च पार्थिवः।निशठाक्रूरसाम्बाश्च भानुः कण्वो विदूरथः।।	<td>	18-5-15a18-5-15b	
				
<td>

	भूरिश्रवाः शलश्चैव भूरिश्च पृथिवीपतिः।कंशश्चैवोग्रसेनश्च वसुदेवस्तथैव च।।	<td>	18-5-16a18-5-16b	
				
<td>

	उत्तरश्च सह भ्रात्रा शङ्खेन नरपुङ्गवः।विश्वेषां देवतानां ते विविशुर्नरसत्तमाः।।	<td>	18-5-17a18-5-17b	
				
<td>

	[वर्चा नाम महातेजाः सोमपुत्रः प्रतापवान्।सोभिमन्युर्नृसिंहस्य फल्गुनस्य सुतोऽभवत्।।	<td>	18-5-18a18-5-18b	
				
<td>

	स युद्ध्वा क्षत्रधर्मेण यथा नान्यः पुमान्क्वचित्।]विवेश सोमं धर्मात्मा कर्मणोन्ते मरारथः।।	<td>	18-5-19a18-5-19b	
				
<td>

	आविवेश रविं कर्णो निहतः पुरुषर्षभ।द्वापरं शकुनिः प्राप धृष्टद्युम्नस्तु पावकम्।।	<td>	18-5-20a18-5-20b	
				
<td>

	धृतराष्ट्रात्मजाः सर्वे यातुधानान्प्रपेदिरे।धर्ममेवाविशत्क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः।।	<td>	18-5-21a18-5-21b	
				
<td>

	अनन्तो भगवान्देवः प्रविवेश रसातलम्।पितामहनियोगाद्वै यो योगाद्गामधारयत्।।	<td>	18-5-22a18-5-22b	
				
<td>

	यः स नारायणो नाम देवदेवः सनातनः।तस्यांशो वासुदेवस्तु कर्मणोन्ते विवेश ह।।	<td>	18-5-23a18-5-23b	
				
<td>

	षोडशस्त्रीसहस्राणि वासुदेवपरिग्रहाः।अमज्जंस्ताः सरस्वत्यां कालेन जनमेजय।।	<td>	18-5-24a18-5-24b	
				
<td>

	तत्र त्यक्त्वा शरीराणि दिवमारुरुहुः पुनः।ताश्चैवाप्सरसो भूत्वा वासुदेवमुपाविशन्।।	<td>	18-5-25a18-5-25b	
				
<td>

	हतास्तस्मिन्महायुद्धे ये वीरास्तु महारथाः।घटोत्कचादयश्चैव देवान्यक्षांश्च भेजिरे।।	<td>	18-5-26a18-5-26b	
				
<td>

	दुर्योधनसहायाश्च राक्षसा येऽनुकीर्तिताः।प्राप्तास्ते क्रमशो राजन्सर्वलोकाननुत्तमान्।।	<td>	18-5-27a18-5-27b	
				
<td>

	भवनं च महेन्द्रस्य कुबेरस्य च धीमतः।वरुणस्य तथा लोकान्विविशुः पुरुषर्षभाः।।	<td>	18-5-28a18-5-28b	
				
<td>

	एतत्ते सर्वमाख्यातं विस्तरेण महाद्युते।कुरूणां चरितं कृत्स्नं पाण्डवानां च भारत।।	<td>	18-5-29a18-5-29b	
<td>

	सौतिरुवाच।	<td>	18-5-30x	
				
<td>

	एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठात्स राजा जनमेजयः।विस्मितोऽभवदत्यर्थं यज्ञकर्मान्तरेष्वथ।।	<td>	18-5-30a18-5-30b	
				
<td>

	ततः समापयामासुः कर्म तत्तस्य याजकाः।आस्तिकश्चाभवत्प्रीतः परिमोक्ष्य भुजङ्गमान्।।	<td>	18-5-31a18-5-31b	
				
<td>

	ततो द्विजातीन्सर्वास्तान्दक्षिणाभिरतोषयत्।पूजिताश्चापि ते राज्ञा ततो जग्मुर्यथागतम्।।	<td>	18-5-32a18-5-32b	
				
<td>

	विसर्जयित्वा विप्रांस्तान्राजाऽपि जनमेजयः।हृष्टस्तक्षशिलायाः स पुनरायाद्गचाह्वयम्।।	<td>	18-5-33a18-5-33b	
				
<td>

	एतत्ते सर्वमाख्यातं वैशम्पायनकीर्तितम्।व्यासाज्ञया समाज्ञातं सर्पसत्रे नृपस्य हि।।	<td>	18-5-34a18-5-34b	
				
<td>

	पुण्योऽयमितिहासाख्यः पवित्रं चेदमुत्तमम्।कृष्णेन मुनिना विप्र निर्मितं सत्यवादिना।।	<td>	18-5-35a18-5-35b	
				
<td>

	सर्वज्ञेन विधिज्ञेन धर्मज्ञानवता सता।अतीन्द्रियेण शुचिना तपसा भावितात्मना।।	<td>	18-5-36a18-5-36b	
				
<td>

	ऐश्वर्ये वर्तता चैव साङ्ख्ययोगवता तथा।नैकतन्त्रविबुद्धेन दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा।।	<td>	18-5-37a18-5-37b	
				
<td>

	कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम्।अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम्।।	<td>	18-5-38a18-5-38b	
				
<td>

	`क्रीडां च वासुदेवस्य देवदेवस्य शाङ्गिणः।विश्वेषां देवभागानां जन्मसायुज्यमेव च।।	<td>	18-5-39a18-5-39b	
				
<td>

	य इदं शृणुयाद्विद्वान्पर्वसु द्विजसत्तमः।धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय गच्छति।।	<td>	18-5-40a18-5-40b	
				
<td>

	कार्ष्णं वेदमिमं सर्वं शृणुयाद्यः समाहितः।ब्रह्महत्याकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति।।	<td>	18-5-41a18-5-41b	
				
<td>

	यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः।अक्षय्यमन्नपानं वै पितॄंस्तस्योपतदिष्ठते।।	<td>	18-5-42a18-5-42b	
				
<td>

	अह्ना यदेनः कुरुते इन्द्रियैर्मनसाऽपि वा।महाभारतमाख्याय सर्पपापैः प्रमुच्यते।।	<td>	18-5-43a18-5-43b	
				
<td>

	[यद्रात्रौ कुरुते पापं ब्राह्मणः स्त्रीगणैर्वृतः।महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते।।	<td>	18-5-44a18-5-44b	
				
<td>

	महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते।निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते।।	<td>	18-5-45a18-5-45b	
				
<td>

	अष्टादशपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः।वेदाः साङ्गास्तथैकत्र भारतं चैकतः स्थितम्।।	<td>	18-5-46a18-5-46b	
				
<td>

	श्रूयतां सिंहनादोऽयमृषेस्तस्य महात्मनः।अष्टादशपुराणानां कर्तुर्वेदमहोदधेः।।	<td>	18-5-47a18-5-47b	
				
<td>

	त्रिभिर्वर्षैर्महत्पुण्यं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः।अखिलं भारतं चेदं चकार भगवान्मुनिः।।	<td>	18-5-48a18-5-48b	
				
<td>

	[आकर्ण्य भक्त्या सततं जयाख्यं भारतं महत्।श्रीश्च कीर्तिस्तथा विद्या भवन्ति सहिताः सदा।।]	<td>	18-5-49a18-5-49b	
				
<td>

	धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ।यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न कुत्रिचित्।।	<td>	18-5-50a18-5-50b	
				
<td>

	"वाच्यते यत्र सततं जयाख्यं भारतं महत्।श्रीश्व कीर्तिश्च विद्या च भवन्ति मुदिताः सदा।।	<td>	18-5-51a18-5-51b	
				
<td>

	भारतस्य तु वक्तारं ब्रह्मर्षि च महागुरुम्।।वैशंपायनमारोप्य स्वर्णभद्रासनं तदा।।	<td>	18-5-52a18-5-52b	
				
<td>

	जनमेजयादिराजान आस्तिकाद्या द्विजातयः।धर्मदत्तादिवैश्याश्च सोम्यवंश्यादिशूद्रकाः।।	<td>	18-5-53a18-5-53b	
				
<td>

	प्रयुतं चायुतं चेति सहस्रं शतमित्यपि।दशकं चेति निष्काणामानर्चुस्तं महागुरुम्।।	<td>	18-5-54a18-5-54b	
				
<td>

	निष्काणां दशकं दत्त्वा मृतपुत्रोऽमृतप्रजः।ऊष्मादिव्याधियुक्तश्च शतं दत्त्वा निरामयः।।	<td>	18-5-55a18-5-55b	
				
<td>

	सहस्रदानात्संतानहीनः संतानपुत्रवान्।आयुरारोग्यमैश्वर्यं भेजुस्तेऽन्नं च पुत्रकान्।।	<td>	18-5-56a18-5-56b	
				
<td>

	सुवर्णं रजतं रत्नं सर्वाण्याभरणानि च।सर्वोपकरणैर्युक्तं निधिनिक्षेपसंयुतम्।।	<td>	18-5-57a18-5-57b	
				
				
<td>

	इष्टकाभित्तिसंयुक्तमग्निबाधादिवर्जितम्।देवपूजाग्निहोत्रादिपाठार्थगृहसंयुतम्।सान्तर्बहिस्संवरणं सप्रासादं सगोगृहम्।।	<td>	18-5-58a18-5-58b18-5-58c	
				
<td>

	व्यष्ट्या समष्ट्या वा दद्यात्स्वर्गारोहणपर्वणि।निवृत्तिकामो दद्याच्चेत्पुनर्जन्म न विद्यते।।	<td>	18-5-59a18-5-59b	
<td>

	सकामश्चेद्ब्रह्मकल्पं सुकं ब्रह्मगृहे वसेत्।।	<td>	18-5-60a	
				
<td>

	पुराणमुखतो यस्माद्वेदान्तज्ञानमाप्यते।स तेन गुरुराख्यातस्तत्पूजा हीशपूजनम्।।	<td>	18-5-61a18-5-61b	
				
<td>

	भारतस्य तु वक्तारं श्रोतारं लेखकांस्तदा।प्रपूजयन्ति संहृष्टाः सिद्धाश्च परमर्षयः।।	<td>	18-5-62a18-5-62b	
				
<td>

	महाभारतवक्तारं नार्चयन्तीह ये नराः।तेषां सर्वक्रियाहानिर्भवेद्देवाः शपन्ति च।।'	<td>	18-5-63a18-5-63b	
				
<td>

	जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो जयमिच्छता।राज्ञा राजसुतैश्चैव गर्भिण्या चैव योषिता।।	<td>	18-5-64a18-5-64b	
				
<td>

	[स्वर्गकामो लभेत्स्वर्गं जयकामो लभेज्जयम्।गर्भिणी लभते पुत्रं कन्यां वा बहुभागिनीम्।।	<td>	18-5-65a18-5-65b	
				
<td>

	अनागतश्च मोक्षश्च कृष्णद्वैपायनः प्रभुः।संदर्भं भारतस्यास्य कृतवान्धर्मकाम्यया।।	<td>	18-5-66a18-5-66b	
				
<td>

	षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम्।त्रिंशच्छतसहस्राणि देवलोके प्रतिष्ठितम्।।	<td>	18-5-67a18-5-67b	
				
<td>

	पित्र्ये पञ्चदशं ज्ञेयं यक्षलोके चतुर्दश।एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रभाषितम्।।	<td>	18-5-68a18-5-68b	
				
<td>

	नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितॄन्।रक्षोयक्षाञ्शुको मर्त्यान्वैशम्पायन एव तु।।	<td>	18-5-69a18-5-69b	
				
<td>

	इतिहासमिमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम्।व्यासोक्तं श्रूयते येन कृत्वा ब्राह्म्णमग्रतः।।	<td>	18-5-70a18-5-70b	
				
<td>

	स नरः सर्वकामांश्च कीर्तिं प्राप्येह शौनक।गच्छेत्परमिकां सिद्धिमत्र मे नास्ति संशयः।।	<td>	18-5-71a18-5-71b	
				
				
<td>

	भारताध्ययनात्पुण्यादपि पादमधीयतः।श्रद्धया परया भक्त्या श्राव्यते चापि येन तु।य इमां संहितां पुण्यां पुत्रमध्यापयच्छुकम्।।	<td>	18-5-72a18-5-72b18-5-72c	
				
<td>

	मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च।संसारेष्वनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे।।	<td>	18-5-73a18-5-73b	
				
<td>

	हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च।दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्।।	<td>	18-5-74a18-5-74b	
				
<td>

	ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति मे।धर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते।।	<td>	18-5-75a18-5-75b	
				
				
				
<td>

	न जातु कामान्न भयान्न लोभा-द्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः।नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनिथ्येजीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः।।	<td>	18-5-76a18-5-76b18-5-76c18-5-76d	
				
<td>

	इमां भारतसावित्रीं प्रातरुत्थायः यः पठेत्।स भारतफलं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति।।	<td>	18-5-77a18-5-77b	
				
<td>

	कयथा समुद्रो भगवान्यथा हि हिमवान्गिरिः।ख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते।।	<td>	18-5-78a18-5-78b	
				
				
<td>

	कार्ष्णं देवमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वाऽर्थमश्नुते।इदं भारतमाख्यानं यः पठेत्सुसमाहितः।स गच्छेत्परमां सिद्धिमिति मे नास्ति संशयः।।	<td>	18-5-79a18-5-79b18-5-79c	
				
				
				
<td>

	द्वैपायनोष्ठपुटनिस्सृतमप्रमेयंपुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानंकिं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन।।	<td>	18-5-80a18-5-80b18-5-80c18-5-80d	
				
				
				
<td>

	यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददातिविप्राय वेदविदुषे सुबहुश्रुताय।पुण्यां च भारतकथां सततं शृणोतितुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव।।]	<td>	18-5-81a18-5-81b18-5-81c18-5-81d	
				
<tr><td>

	"यद्यदिष्टतमं कामं लभते श्रद्धयाऽन्वितः।शृणुयान्मुदितो भूत्वा आस्तिको बुद्धिसंयुतः।।	<td>	18-5-82a18-5-82b	</p></tr>
				
<td>	वासुदेवं स्मरन्विद्वान्पुण्डरीकायतेक्षणम्।इतिहासमिमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम्।।	<td>	18-5-83a18-5-83b	
				
<td>	श्रावयेद्यस्तु वर्णादीन्कृत्वा ब्राह्मणमग्रतः।सर्वपापविशुद्धात्मा शुचिस्तद्गतमानसः।।	<td>	18-5-84a18-5-84b	
				
<td>	इह कीर्तिं महत्प्राप्य भोगवान्सुखमश्नुते।व्यासप्रसादेन पुनः स्वर्गलोकं स गच्छति।।	<td>	18-5-85a18-5-85b	
				
<td><p>	एतद्विदित्वा सर्वं तु सर्ववेदार्थविद्भवेत्।पूजनीयश्च सततं माननीयो भवेद्द्विजः।।"	<td>	18-5-86a18-5-86b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते शतसाहस्र्यां संहितायां वैयासिक्यां स्वर्गारोहणपर्वणि पञ्चमोऽध्यायः।। 5 ।।	<td>		
<td>

	।। समाप्तं स्वर्गारोहणपर्व।। 18 ।। इति श्रीमन्महाभारतं समाप्तम्।।	<td>		
<td>

	---------------	<td>		
</table>

18-5-8	न शक्यं कर्मिणामन्ते सर्वेण मनुजाधिप। प्रकृतिं किंनु सम्यक्ते पृच्छैषा सम्प्रयोजितेतिय ज्ञ. पाठः।।
18-5-36	विधिज्ञेन दैवज्ञेन। अतीन्द्रियेणेन्द्रियाण्यतिक्रान्तेन।।
18-5-38	सर्वेषां तृतीयान्तानां निर्मितमित्यनेनान्वयः। अन्येषामपि कीर्तिवासुदेवस्य क्रीडां च प्रथयतेति सम्बन्धः।।
18-5-40	यश्चेदं श्रावयेद्विद्वान्सदा पर्वणिपर्वणि। ब्रह्मभूयाय कल्पते। इति झ.पाठः।।
18-5-41	ब्रह्महत्यादिप्पपानां कोटिस्तस्य विनश्यति इति झ.पाठः।
18-5-42	अन्ततो निकटे।।
18-5-43	आख्याय पश्चात्संध्यां प्रमुच्यत इति झ.पाठः। तत्र महाभारतस्याल्पमपि पश्चिमायां संध्यायां पठ्यते चेद्दिनकृतं पापं नश्यति। एवं प्रातः संध्यायां रात्रिकृतमित्यर्थः।।
18-5-45	निरुक्तं नामनिर्वचनं।।
18-5-48	त्रिभिर्वर्षैरिदं पूर्णमिति झ.पाठः।।
18-5-50	चकारचतुष्टयादधर्मादिचतुष्टयमप्यत्रोक्तं हानार्तमिति बोध्यम्।।
18-5-64	श्रोतव्यो मोक्षमिच्छता। ब्राह्मणेन च राज्ञा च गार्भिण्या इति पाठः।।
18-5-66	अनागतोऽनागन्तुको नित्यसिद्ध इतियावत्। एवंविधो यो मोक्षः कैवल्यं तदेव स्वरूपं यस्य स मोक्षः। यद्वा मोक्तुमिच्छन्। मुचोऽकर्मिकस्य गुणो वेति सनि गुणोऽभ्यासलोपश्च। मुमुक्षुरित्यर्थः। लोकहित इति भावः।।
18-5-67	अन्यां वेदचतुष्टयसंहिताभ्यः पृथग्भूतां तदर्थवतीम्।।
18-5-70	श्रूयते येन यः शृणोतीत्यर्थः। उभयत्र विभक्तिव्यत्यय आर्षः।।
18-5-72	भारताध्ययनादिति सार्धश्लोकः। यः व्यासः इमां संहितां शुकं पुत्रं अध्यापयत्। तस्य अधीयतो भारताख्यमितिहासं स्मरतः। स्मृत्वा च ग्रन्थरूपेण प्रणयतः। भक्त्या परया श्रद्धया च व्यास एव पूज्यस्तस्य वाक्यं प्रमाणमेवेत्यास्तिक्यबुद्द्या येन पुंसा इदं श्राव्यते सु पुण्यात् पुण्यकरात् अपि पादं श्लोकपादं ग्रन्थपादं वा भारतस्याध्ययनात्परमिकां सिद्धिं गच्छेदिति पूर्वेणान्वयः। व्यासे श्रद्धां बद्ध्वा भारतमध्येव्यभित्यर्थः।।
18-5-73	संध्यायां भारतं पठनीयमित्युक्तं तत्र पठनायोग्यं भारतसारसंप्रहं चतुः श्लोकीरूपमाह मातेति।।

महाभारतम्/स्वर्गारोहणपर्व