भृगुसंहिता/त्रयोविंशोऽध्यायः
अथत्रयोविंशोऽध्यायः.	
उत्सवचक्रम्	
अतःपरं प्रवक्ष्यामि पूर्वोद्दिष्टं सुदर्शनं  ।	
सुदर्शनस्य चोद्दिष्टं प्रमाणं च विशेषुः   ।। २३.१  ।।	
महाबेरस्य मानेन नवाङ्गुलमिति स्मृतं  ।	
तस्य वृत्तं समुद्दिष्टमराश्चैव तु त्षङ्गुलं  ।। २३.२  ।।	
वृत्तं पट्टस्य विस्तारमेकाङ्गुलमुदाहृतं  ।	
तन्मध्ये चारकूटं स्यादेकांगुलमुदाहृतं  ।। २३.३  ।।	
अरा द्वादश उद्दिष्टा एतच्चक्रस्य वै तथा   ।	
अधमं मार्गमालोक्य प्रोक्तमेतत्प्रमाणकं  ।। २३.४  ।।	
तत्र मध्यं प्रमाणन्तु वक्ष्यामि श्रुणुतादराथ् ।	
महाबेरस्य हस्तेन द्वादशांगुलमुच्यते   ।। २३.५  ।।	
तद्वृत्तं तस्य हस्तेन द्वादशांगुलमुच्यते   ।	
वृत्तं तस्य समुद्दिष्टमारकूटं द्वियङ्गुलं  ।। २३.६  ।।	
वृत्तपट्टस्य विस्तारमेकांगुलमुदाहृतं  ।	
अष्टौ च चतुरङ्गुल्या? दुद्दिष्टाश्च समासतः   ।। २३.७  ।।	
अराष्षोडश उद्दिष्टाश्चक्रस्यैव तु मध्यमे   ।	
कूर्मं वाप्यथ सिंहं वा पद्मं वाप्यथ कालयेथ् ।। २३.८  ।।	
अधस्ताद्योगदण्डं च एकाङ्गुलमुदाहृतं  ।	
उभयोः पादयोश्चैव सिंहेनैव तु कारयेथ् ।। २३.९  ।।	
आयसेनैव वा कुर्याद्दारुणा वा तथैव च   ।	
सर्वत्र सुंदरं कुर्यात्सजानन? विधीयते   ।। २३.१०  ।।	
एतल्लक्षणमुद्गिष्टं चक्रस्यैव प्रमाणतः   ।	
मधूच्छिष्टेन विधिना कुर्याद्वै तत्र तत्र तु   ।। २३.११  ।।	
विदध्याद्देव देवस्य हेति प्रवरमुत्तमं  ।	
प्रमाणं च तु सर्वत्र तत्त्रिभागं विशेषतः   ।। २३.१२  ।।	
स्थापनां मूर्तिमन्त्रं च चक्रस्य श्रुणुतर्षयः   ।	
अथातस्संप्रवक्ष्यामि वैष्णवं चक्रमुत्तमं  ।। २३.१३  ।।	
त्रिविधं चक्रमुद्दिष्टं ब्रह्मणा परमेषिना   ।	
कालचक्रं वीरचक्रं सहस्रविकचं क्रमाथ् ।। २३.१४  ।।	
करोद्धृतं वीरचक्रं देवस्य मुखमानतः   ।	
सर्वाजिनां समूहन्त बजं खत्रयमन्ततः?   ।। २३.१५  ।।	
देवस्य मुखमानं स्याद्द्वादशाष्टारचिह्नितं  ।	
ज्वालापञ्चकसंयुक्तं कराग्रे दक्षिणे चरेथ् ।। २३.१६  ।।	
मयं महीमयं दिव्यमष्टारं द्वादशारकं  ।	
एभिर्मन्त्रैस्समभ्यर्च्य रक्षार्थं मोक्षशान्तये   ।। २३.१७  ।।	
कालचक्रं प्रवक्ष्यामि औत्सवं सर्वशान्तिदं  ।	
ध्रुवबेरमुखायामं द्विगुणायामविस्तृतं  ।। २३.१८  ।।	
वृत्तं च षड्गुणं प्रोक्तं क्षतान्तं तत्सुवृत्तकं  ।	
वृत्तस्य पट्टविस्तारं त्रियङ्गुलमिति स्मृतं  ।। २३.१९  ।।	
षडङ्गुलसमायाममारकूटं तु त्षङ्गुलं  ।	
यवा कारकरा ज्ञेया उभयत्र प्रवेशता   ।। २३.२०  ।।	
अरकूटेऽथ सिंहं वा मकरं वाथ पद्मकं  ।	
ज्वालात्रिकं वा कर्तव्यं ज्वालापञ्जकमेव वा   ।। २३.२१  ।।	
शताष्टारं निंशतिं वा उत्तमे सम्यगाचरेथ् ।	
चतुष्पञ्चद्विपञ्चाशन्मध्यमे समुदाहृतं  ।। २३.२२  ।।	
द्वात्रिंशद्वा चतुर्विंशदधमे संप्रयोजयेथ् ।	
एवं स्यात्कालचक्रन्तु उत्सवार्थं प्रकल्पयेथ् ।। २३.२३  ।।	
चक्राधस्तात्तथा नालं द्वादशांगुलमाचरेथ् ।	
चक्रद्विगुणदण्डन्तु खदिरं चासनं भवेथ् ।। २३.२४  ।।	
याज्ञिकैरथ वा वृक्षैः कारयेदत्र शासनं  ।	
षडङ्गुलायतविस्तारां फलकां संप्रकल्पयेथ् ।। २३.२५  ।।	
वृत्तं वा चतुरश्रं वा लंबदामसमायुतं  ।	
त्रियङ्गुलसमुत्सेधं संधयेत्तरिकोपरि   ।। २३.२६  ।।	
तदधस्तात्तु ताटिं च कुंभलंबकसंयुतं  ।	
अष्टांगुलसमुत्सेथं कारयेदिति शासनं  ।। २३.२७  ।।	
अन्तस्सुषिरसं कृत्वा?दण्डाग्रे चाध एव वा   ।	
कूरदण्डेन संयोज्य फलकोफलपद्मकं  ।। २३.२८  ।।	
लता प्रस्थतरं वापि कारयेदिति शासनं  ।	
पद्मं तु त्षङ्गुनायामं विस्तारमधिकांगुलं  ।। २३.२९  ।।	
पालिकोपरि सिंहौ द्वावुभयोः पार्श्वयोश्चरेथ् ।	
चक्रं संवहमानौ तौ यावत्तत्र च कालयेथ् ।। २३.३०  ।।	
तयोर्मानं समुद्दिष्टं पञ्चांगुलमिति स्मृतं  ।	
दण्डमध्येन कुर्यात्तद्दण्डमूले षडङ्गुलं  ।। २३.३१  ।।	
पीठं षडङ्गुलोत्सेधं चतुरङ्गुलमेव वा   ।	
वृत्तं वा चतुरश्रं वा सरोजदलकर्णयुक्  ।। २३.३२  ।।	
षाढशांगुलमायामं विस्तारं संप्रकीर्तितं  ।	
कर्णिकामध्यमे नालमष्टांगुल समायुतं  ।। २३.३३  ।।	
नालदण्डेन संयोज्य बन्धयेदष्टबन्धनैः   ।	
हारवत्सुदृढं कुर्यादवक्रमृजुसंयुतं  ।। २३.३४  ।।	
एवं कृत्वा यथामार्गं स्थापनं सम्यगाचरेथ् ।	
सहस्रविकचं चक्रं पुरुषाकारमाचरेथ् ।। २३.३५  ।।	
रक्ताभं नीलवर्णं च नवतालेन मानतः   ।	
द्विभुजं मुकुटोद्बन्धं चक्रचूलिनमाचरेथ् ।। २३.३६  ।।	
सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रविकचं तथा   ।	
अनपायिनमित्येवं मूर्तिमन्त्रैस्समर्चयेथ् ।। २३.३७  ।।	
शतधारं कालचक्रं सर्वासुरविमर्दनं  ।	
सर्वविघ्नहरं चेति कालचक्रं समर्चयेथ् ।। २३.३८  ।।	
कालचक्रं प्रवक्ष्यामि सर्वासुरविनाशनं  ।	
षट्ट्रिंशदङ्गुलं वापि षट्पञ्चाशच्छताष्टकं  ।। २३.३९  ।।	
विस्तारायामतोमानमुत्तमाधममध्यमं  ।	
मानांगुलेन तद्ग्राह्यं तक्षकं वर्तुलं भवेथ् ।। २३.४०  ।।	
सहस्रारा अष्टशतं त्रिशतं षष्टिमेव वा   ।	
अराःक्रमेण संयुक्ता उत्तमाधममध्यमाः   ।। २३.४१  ।।	
चतुर्विंशत्तथा ज्वालाष्षोडश द्वादशाथ वा   ।	
दशसप्ताङ्गुलं पञ्च वृत्तं पट्टस्य संयुतं  ।। २३.४२  ।।	
चक्रप्रभेहकं भागं पीठं पद्मकमाचरेथ् ।	
दण्डादीनि विना तस्य पद्मं पीठस्ययोजयेथ् ।। २३.४३  ।।	
एतदुक्तं महच्चक्रं सर्वारिष्टविनाशनं  ।	
चक्रस्य स्थापनं मार्गं प्रवक्ष्यामि तपोधनाः   ।। २३.४४  ।।	
अङ्कुरानर्पयित्वातु कारयेदक्षिमोचनं  ।	
तथाधिवासनं कृत्वा गव्यानामधिवासनं  ।। २३.४५  ।।	
यागशालां तथा कृत्वा भूषयेत्तोरणान्वितं  ।	
शय्यावेदिं च तन्मध्ये चाध्यर्धायामविस्तृतं  ।। २३.४६  ।।	
तत्तुर्यांशोदयां वेदिं कृत्वा तां चतुरश्रकं  ।	
प्राच्यामाहवनीयं च कुण्डमौपासनाग्निवथ् ।। २३.४७  ।।	
प्राच्यां तु स्नानवेदिं च कृत्वाचैव विचक्षणः   ।	
अथाधिवासितं चक्रमादायेवाभिषिच्य च   ।। २३.४८  ।।	
अग्निं संसाध्य पूर्वोक्तं कुंभं संसाथयेत्पुनः   ।	
चक्रस्याभिमुखे कुंभं धान्यपीठोपरिक्रमाथ् ।। २३.४९  ।।	
सन्न्यस्य तु गुरुर्धीमान्यदितं भावयेत्तथा   ।	
ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा शालायां स्थापयेत्तथा   ।। २३.५०  ।।	
हृत्पद्ममध्ये चक्रेशं द्विभुजं प्रांजलीकृतं  ।	
रक्ताभं कृतवस्त्राभं ध्यात्वासम्यक्प्रपूर्य च   ।। २३.५१  ।।	
तस्मात्कुंभे समावाह्य पूर्वोक्तमभिपूज्य च   ।	
वेद्यां संस्नाप्य तच्चक्रं कलशैस्नापयेत्तदा   ।। २३.५२  ।।	
समल कृत्य वक्त्राद्यैर्धान्यपीठोपरिक्रमाथ् ।	
सन्न्यस्य कुंभं संयुक्तं बद्ध्वा प्रतिसरं ततः   ।। २३.५३  ।।	
शाययित्वा तथा चक्रं हौत्रं सम्यक्प्रशंस्य च   ।	
चक्राङ्गान्यायधांगानि मूर्तिमन्त्रान्प्रचक्षते   ।। २३.५४  ।।	
पश्चादग्निं परिस्तीर्य वैष्णवैर्मन्त्र संयुतैः   ।	
"भूमाननोऽग्रे वन्द्यानऽहुत्वा गायत्रिसंयुतं  ।। २३.५५  ।।	
शतमष्टोत्तरं हुत्वा रात्रिशेषं व्यपोह्य च   ।	
स्नात्वा प्रभाते पूर्वोक्तं चक्रमादाय पूर्ववथ् ।। २३.५६  ।।	
ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा कुंभेनासादयेत्तथा   ।	
मण्डपे दक्षिणे पार्श्वे कृतपीठे विशेषतः   ।। २३.५७  ।।	
रत्नं निक्षिप्य पूर्वोक्तमन्त्रेण स्थापयेत्तदा   ।	
चक्रमन्त्रौ सुसन्न्यस्य बीजान्सन्न्यस्य पूर्ववथ् ।। २३.५८  ।।	
कुंभाच्छक्तिं तथावाह्य पूजयेदासनादिभिः   ।	
पायसाद्यैर्नि वैद्याथ गुरुं सम्यक्प्रपूजयेथ् ।। २३.५९  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे	
भगवच्छास्त्रे भृसुप्रोक्तायां संहितायां	
प्रकीर्णाधिकारे त्रयोविंशोऽध्यायः.