स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ३६
॥नारद उवाच॥	
एवं दृष्ट्वा क्षितौ तानि लिंगानि हरसूनुना॥	
हरिब्रह्मेंद्रप्रमुखा देवाः प्रोचुः परस्परम्॥ ३६.१ ॥	
अहो धन्यः कुमारोऽयं महीसागरसंगमे॥	
येन चत्वारी लिंगानि स्तापितानि सुदुर्लभे॥ ३६.२ ॥	
वयमप्यत्र शुद्ध्यर्थं तोषार्थं स्कन्दरुद्रयोः॥	
साध्वर्थे चात्मलाभाय कुर्मो लिंगपरंपराम्॥ ३६.३ ॥	
अथवा कोटिशो देवा मुनयो नैव संख्यया॥	
सर्वे चेत्स्थापयिष्यंति लिंगान्यत्र महीतटे॥ ३६.४ ॥	
पूजा तेषां कतं भावि बहुत्वाच्चात्र पठ्यते॥	
यस्य राष्ट्रे रुद्रलिंगं पूज्यते नैव शक्तितः॥ ३६.५ ॥	
तस्य सीदति तद्राष्ट्रं दुर्भिक्षव्याधितस्करैः॥	
संभूय स्थापयिष्यामो लिंगमेकं ततः शुभम्॥ ३६.६ ॥	
इति कृत्वा मतिं सर्वे प्राप्यानुज्ञां महेश्वरात्॥	
प्रहर्षिता सुहश्चैव हरिब्रह्ममुखाः सुराः॥ ३६.७ ॥	
भूमिभागं शुभं वीक्ष्य विजने लिंगमुत्तमम्॥	
स्थापयामासुरथ ते स्वयं ब्रह्मविनिर्मितम्॥ ३६.८ ॥	
सिद्धार्थैः स्तापितं यस्मा द्देवैर्ब्रह्मादिभिः स्वयम्॥	
सिद्धेश्वरमिति प्राह नाम लिंगस्य वै गुहः॥ ३६.९ ॥	
सर्वैर्देवैस्तत्र लिंगे खानितं सर उत्तमम्॥	
सर्वतीर्थोदकैः शुभ्रैः पूरितं च महात्मभिः॥ ३६.१० ॥	
एतस्मिन्नंतरे पार्थ पातालाच्छेषनंदनः॥	
कुमुदोनाम आगत्य प्राह शेषाहिपन्नगान्॥ ३६.११ ॥	
अस्मिंस्तारकयुद्धे तु प्रलंबोनाम दानवः॥	
पलायित्वा स्कंदभीत्या पापः पातालमाविशत्॥ ३६.१२ ॥	
स वो वसूनि पुत्रांश्च भार्याः कन्या गृहाणि च॥	
विध्वंसयति नागेंद्राः शीघ्रं धावतधावत॥ ३६.१३ ॥	
शेषात्मजस्य तद्वाक्यं कुमदस्य निशम्यते॥	
औत्सुक्यमापुर्नागेंद्रा यामयामेति वादिनः॥ ३६.१४ ॥	
तान्निवार्य ततः स्कंदः क्रुद्धः शक्तिमथाददे॥	
पातालाय मुमोचाथ प्रोच्य दैत्यो निहन्यताम्॥ ३६.१५ ॥	
ततः स्कंदभुजोत्सृष्टा भुवं निर्भिद्य वेगतः॥	
प्रविष्टा सहसा शक्तिर्यथा दैवं नरं प्रति॥ ३६.१६ ॥	
सा तं हत्वा प्रलंबं च कोटिभिर्दशभिर्वृतम्॥	
नंदयित्वा गता नागाञ्जलकल्लोपूर्विका॥ ३६.१७ ॥	
यांत्या शक्त्या तया पार्थ यत्कृतं विवरं भुवि॥	
पातालगंगातोयेन पूरितं पापहारिणा॥ ३६.१८ ॥	
तस्य नाम ददौ स्कंदः सिद्धकूप इति स्मृतः॥	
कृष्माष्टम्यां चतुर्दश्यामुपवासी नरः स्वयम्॥ ३६.१९ ॥	
स्नात्वा कूपेऽर्चयेदीशं सिद्धेश्वरमनन्यधीः॥	
प्रभूतभवसंभूतपापं तस्य विलीयते॥ ३६.२० ॥	
सिद्धकुंडे च यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः॥	
सर्वकल्मषनिर्मुक्तो भक्तियोग्यो भवेभवे॥ ३६.२१ ॥	
वृश्चाप्यक्षयस्तस्य तुष्टो रुद्रो वरं ददौ॥	
प्रयाग वटतुल्योऽयमेतत्सत्यं न संशयः॥ ३६.२२ ॥	
अत्रागत्य महाभागः क्षाद्धं कुर्यात्सुभक्तितः॥	
पितॄणामक्षयं तच्च सर्वेषां पिंडपातनम्॥ ३६.२३ ॥	
ततो ब्रह्मादयो देवाः स्कंदेन सहितास्तदा॥	
सिद्धांबिकां महाशक्तिं प्रार्थयामासुरीश्वरीम्॥ ३६.२४ ॥	
त्वयाविष्टो हि भगवान्मत्स्यरूपी जनार्दनः॥	
जगदुद्धारणार्थाय चक्रे कर्माम्यनेकशः॥ ३६.२५ ॥	
इति तां प्रार्थयामासुरत्र त्याज्यं न ते शुभे॥	
अत्र स्थिताः सर्व इमे क्षेत्रपाला महाबलाः॥ ३६.२६ ॥	
अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां बलिपुष्पैश्च त्वां शुभे॥	
ये पूजयंति ते पाल्याः सर्वापत्सु च या सदा॥ ३६.२७ ॥	
एवमुक्ता सिद्धमाता तथेति प्रत्यपद्यत॥	
स्थापयामासुरथ तां लिंगादुत्तरभागतः॥ ३६.२८ ॥	
ततः क्षेत्रपतीन्देवाश्चतुःषष्टिं महेश्वरम्॥	
सिद्धेयं नाम क्षेत्रस्य रक्षार्थं निदधुः स्वयम्॥ ३६.२९ ॥	
त्वां च ये पूजयिष्यंति कार्यारभेषु सर्वदा॥	
वर्षे वर्षे राजमाषबलिना च विशेषतः॥ ३६.३० ॥	
तानसौ पालयेत्तुष्टः पिता लोकानिव स्वकान्॥ 
सिद्धिकृतो देवास्तत्र सिद्धिविनायकम्॥ ३६.३१ ॥	
कपर्दितनयं प्रार्थ्य स्थापयाचक्रिरे मुदा॥	
तं च ये पूजयंत्यत्र कार्यारंभेषु सर्वदा॥ ३६.३२ ॥	
तेषां सिद्धिं ददात्येष प्रबलो विघ्नराड्भवः॥	
यद्यत्र पूजयेद्यस्तु सततं सिद्धसप्तकम्॥ ३६.३३ ॥	
पश्येद्वा स्मरते वापि सर्वदोषैर्विमुच्यते॥	
सिद्धेश्वरः सिद्धवटश्च साक्षात्सिद्धांबिका सिद्धविनायकश्च॥	
सिद्धेयक्षेत्राधिपतिश्च सिद्धसरस्तथा सिद्धकूपश्च सप्त॥ ३६.३४ ॥	
अत्र तुष्टो ददौ रुद्रः सुराणां दुर्लभान्वरान्॥	
वैशाखमासस्याष्टम्यां कृष्णायां सिद्धकूपके॥ ३६.३५ ॥	
स्नात्वा पिंडान्वटे कृत्वा पूजयन्मां च सिद्धभाक्॥	
सदा योऽभ्यर्चयेन्मां च ब्रह्मचारी जितेंद्रियः॥ ३६.३६ ॥	
अष्टाविष्टकरा नित्यं भवेयुस्तस्य सिद्धयः॥	
मंत्रजाप्यं बलिं होममत्र यः कुरुते नरः॥ ३६.३७ ॥	
एकचित्तः शुचिर्भूत्वा सोऽभूष्टां सिद्धिमाप्नुयात्॥	
समाहितमनाश्चाथ सिद्धेशं यस्तु पश्यति॥ ३६.३८ ॥	
तस्य सिद्धिर्भवत्येव विघ्नैर्यदि न हन्यते॥	
सिद्धांबिका महादेवी ह्यत्र संनिहितास्ति या॥ ३६.३९ ॥	
सिद्धिदा साधकेंद्राणां महाविद्यां जपंति ये॥	
धीरेभ्यो ब्रह्मचारिभ्यः सत्यचित्तेभ्य एव च॥ ३६.४० ॥	
मंत्रजाप्याद्ददात्येषा सर्वसिद्धीर्यथोप्सिताः॥	
पातालस्य बिलं चैतद्गुहशक्त्या कृतं महत्॥ ३६.४१ ॥	
सिद्धां बिकाप्रसादेन विघ्नक्षेत्रपयोर्मम॥	
प्रत्यक्षं भविता यत्र नानाश्चर्याणि भूरिशः॥ ३६.४२ ॥	
अत्र सिद्धिं प्रयास्यंति कोटिशः पुरुषाः सुराः॥	
विद्याधरत्वं देवत्वं गंधर्वत्वं च नागता॥ ३६.४३ ॥	
यक्षत्वं चामरत्वं च प्राप्स्यंत्यत्र च साधकाः॥	
अत्र वै विजयोनाम स्थंडिलस्य प्रभावतः॥ ३६.४४ ॥	
सिद्धांबिकां समाराध्य सिद्धिमाप्स्यति दुर्लभाम्॥	
यो मां द्रक्ष्यति चात्रस्थं यश्च मां पूजयिष्यति॥	
वादप्रचारतो वापि पुण्यावाप्तिर्भविष्यति॥ ३६.४५ ॥	॥नारद उवाच॥	
त्र्यंबकेण वरेष्वेवं दत्तेष्वपि सुरोत्तमाः॥ ३६.४६ ॥	
प्रहृष्टाः समपद्यंत गाथां चेमां जगुस्तदा॥	
तेन यज्ञैर्जपैःस्तोत्रैस्तपो भिस्तोषिता वयम्॥ ३६.४७ ॥	
सर्वे देवाः सिद्धिलिंगं यो नरः पूजयिष्यति॥	
सर्वकामफलावाप्तिरित्येवं शंकरोऽब्रवीत्॥ ३६.४८ ॥	
इत्युक्त्वा ते जयं प्राप्ताः स्कंदेन सहिताः सुराः॥	
काराय्यं रम्यप्रासादान्रम्यैस्तारकसंभवैः॥ ३६.४९ ॥	
चतुर्वर्गफलावाप्तिं दत्त्वा क्षेत्रस्य संययुः॥	
केचित्स्कंदं प्रशंसंतस्तीर्थमन्ये हरिं परे॥ ३६.५० ॥	
केचिल्लिंगानि पंचापि युद्धं केचिद्दिवं ययुः॥	
ततोंऽतरिक्षे चालिंग्य महासेनं हरोऽब्रवीत्॥ ३६.५१ ॥	
सप्तमे मारुतस्कंधे व स नित्यं प्रियात्मज॥	
कार्येष्वहं त्वया पुत्र संप्रष्टव्यः सदैव हि॥ ३६.५२ ॥	
दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि॥	
स्तंभतीर्थे च वत्स्येऽहं न विमोक्ष्यामि कर्हिचित्॥ ३६.५३ ॥	
इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्वज्य महेश्वरः॥	
ब्रह्मविष्णुमुखांश्चैव भक्त्या तैरभिनंदितः॥ ३६.५४ ॥	
विसर्जिताः सुराजग्मुः स्वानिस्वान्यालयानि च॥	
शर्वो जगाम कैलासं स्कंधं वै सप्तमं गुहः॥ ३६.५५ ॥	
इत्येतत्कथितं पार्थ लिंगपंचकसंभवम्॥	
यः पठेत्स्कंदसंबद्धां कथां मर्त्यो महामतिः॥ ३६.५६ ॥	
श्रृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स भवेत्कीर्तिमान्नरः॥	
बह्वायुः सुभगः श्रीमान्कांतिमाञ्छुभदर्शनः॥ ३६.५७ ॥	
भूतेभ्यो निर्भयश्चापि सर्वदुःखविवर्जितः॥	
शुचिर्भूत्वा पुमान्यश्च कुमारेश्वरसन्निधौ॥ ३६.५८ ॥	
श्रृणुयात्स्कंदचरितं महाधनपतिर्भवेत्॥	
बालानां व्याधिदुष्टानां राजद्वारोपसेविनाम्॥ ३६.५९ ॥	
इदं तत्परमं धन्यं सर्वदोषहरं सदा॥	
तनुक्षये च सायुज्यं षण्मुखस्य व्रजेन्नरः॥ ३६.६० ॥	
वरमेनं ददुर्देवाः स्कंदस्याथ गता दिवम्॥ ३६.६१ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे पंचलिंगोपाख्यानसमाप्तिवर्णनंनाम षट्‌त्रिंशोऽध्यायः॥ ३६ ॥ छ ॥	

कौमारिकाखण्डः