स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/प्रभासक्षेत्र माहात्म्यम्/अध्यायः १४८
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् ॥ 
तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः ॥ १ ॥ 
यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः ॥ 
तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात् ॥ २ ॥ 
सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः ॥ 
चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः ॥ ३ ॥  
शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् ॥ 
कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये ॥ ४ ॥ 
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् ॥ 
एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर ॥ ५ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् ॥ 
यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात् ॥ ६ ॥ 
प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः ॥ 
आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः । ॥ ७ ॥ 
धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् ॥ 
राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् ॥ 
समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम् ॥ ८ ॥  
तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा ॥ 
चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता ॥ ९ ॥ 
तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् ॥ 
करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः ॥ 
हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया ॥ 7.1.148.१० ॥ 
तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा ॥ 
सुनंदा  नामविख्याता काशिराजसुता शुभा ॥ ११ ॥ 
तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा ॥ 
भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा ॥१२॥ 
अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः ॥ 
एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते ॥ १३ ॥ 
कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने ॥  
सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत् ॥ १४ ॥ 
॥ सुदर्शन उवाच ॥ ॥ 
शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने ॥ 
व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल ॥ १५ ॥ 
॥राज्ञ्युवाच ॥ ॥ 
महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम ॥ 
एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते ॥ १६॥ ॥ 
॥ राजोवाच ॥ ॥ 
शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् ॥ 
तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने॥१७॥ 
आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे ॥ १८॥ 
ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते ॥ 
शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ १९॥ 
मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः॥ 
तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम् ॥ 7.1.148.२० ॥ 
धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा ॥ 
धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः ॥ ॥२१ ॥ 
स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः ॥ 
तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता ॥ २२ ॥ 
प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता ॥ 
स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः ॥२३॥ 
प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः ॥ 
यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः ॥२४॥ 
तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः ॥ 
सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः ॥ २५ ॥ 
पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा ॥ 
तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः ॥ २६ ॥ 
कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने ॥ 
वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः ॥ २७ ॥  
सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा ॥ 
गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः ॥ २८ ॥ 
तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः ॥ 
एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै ॥ २९ ॥
निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता ॥ 
धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता ॥ 7.1.148.३० ॥ 
तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः ॥ 
ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः ॥ ३१ ॥ 
श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा ॥ 
धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः ॥ ३२ ॥ 
तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः ॥ 
निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम् ॥ ॥ ३३ ॥ 
खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम ॥ 
उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि ॥ ३४ ॥ 
हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् ॥ 
न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात् ॥ ३५ ॥ 
कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः ॥ 
ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा ॥ ३६ ॥ 
निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् ॥ 
खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे ॥ ३७ ॥ 
पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे ॥ 
शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः ॥ ३८ ॥ 
राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि ॥ 
एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् ॥ 
एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये ॥ ३९ ॥ 
॥ राज्ञ्युवाच ॥ ॥ 
गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव ॥ 
स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि ॥ 
प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः ॥ 7.1.148.४० ॥ 
॥ राजोवाच ॥ ॥ 
कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः ॥ 
उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् ॥ ४१ ॥ 
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् ॥ 
गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे ॥ ४२ ॥ 
ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् ॥ 
आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान् ॥ ४३ ॥ 
व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि ॥ 
ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः ॥४४॥ 
हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम् ॥ ४५ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह ॥ 
जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम् ॥ ४६ ॥ 
जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम् ॥ ॥ ४७ ॥ 
नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने ॥ 
चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे ॥ ४८ ॥ 
तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ॥ ४९ ॥ 
श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः ॥ 
यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः ॥ 7.1.148.५० ॥ 
चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते ॥ ५१ ॥ 
एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् ॥ 
भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ५२ ॥ 
य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः ॥ 
सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते ॥ ५३ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये कुण्डलकूपमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १४८ ॥ ॥ छ ॥