बृहत्संहिता/अध्यायः ७७
७७ स्त्रीपुंससमायोगाध्यायः ।।
 शस्त्रेन वेणीविनिगूहितेन विदूरथं स्वा महिषी जघान ।	
 विषप्रदिग्धेन च नूपुरेण देवी विरक्ता किल काशिराजम् ।।	७७.०१ ।। 
एवं विरक्ता जनयन्ति दोषान्	
प्राणच्छिदो +अन्यैरनुकीर्तितैः किम् ।	
रक्ताविरक्ताः पुरुषैरतो +अर्थात्	
परीक्षितव्याः प्रमदाः प्रयत्नात् ।।	७७.०२ ।। 
स्नेहं मनोभवकृतं कथयन्ति भावा	
नाभीभुजस्तनविभूषणदर्शनानि ।	
वस्त्राभिसंयमनकेशविमोक्षणानि	
भ्रूक्षेपकम्पितकटाक्षनिरीक्षणानि ।।	७७.०३ ।। 
उच्चैः ष्ठीवनं उत्कटप्रहसितं शय्याआसनौत्सर्पणं	
गात्रऽस्फोटनजृम्भणानि सुलभद्रव्याल्पसम्प्रार्थना ।	
बालऽलिङ्गनचुम्बनान्यभिमुखे सख्याः समालोकनं	
दृक्पातश्च पराङ्मुखे गुणकथा कर्णस्य कण्डूयनम् ।।	७७.०४ ।। 
इमां च विन्द्यादनुरक्तचेष्टां	
प्रियाणि वक्ति स्वधनं ददाति ।	
विलोक्य संहृष्यति वीतरोषा	
प्रमार्ष्टि दोषान्गुणकीर्तनेन ।।	७७.०५ ।। 
तन्मित्रपूजा तदरिद्विषत्वं	
कृतस्मृतिः प्रोषितदौर्मनस्यम् ।	
स्तनओष्ठदानान्युपगूहनं च	
स्वेदो +अथ चुम्बाप्रथमाभियोगः ।।	७७.०६ ।। 
विरक्तचेष्टा भ्रुकुटी[क्.भृकुटी]मुखत्वं	
पराङ्मुखत्वं कृतविस्मृतिश्च ।	
असम्भ्रमो दुष्परितोषता च	
तद्द्विष्टमैत्री परुषं च वाक्यम् ।।	७७.०७ ।। 
स्पृष्ट्वाअथ वाआलोक्य धुनोति गात्रं	
करोति गर्वं न रुणद्धि यान्तम् ।	
चुम्बाविरामे वदनं प्रमार्ष्टि	
पश्चात्समुत्तिष्ठति पूर्वसुप्ता ।।	७७.०८ ।। 
 भिक्षुणिका प्रव्रजिता दासी धात्री कुमारिका रजिका ।	
 मालाकारी दुष्टाङ्गना सखी नापिती दूत्यः ।।	७७.०९ ।। 
 कुलजनविनाशहेतुर्दूत्यो यस्मादतः प्रयत्नेन ।	
 ताभ्यः स्त्रियो +अभिरक्ष्या वंशयशोमानवृद्ध्यर्थम् ।।	७७.१० ।। 
 रात्रीविहारजागररोगव्यपदेशपरगृहईक्षणिकाः ।	
 व्यसनौत्सवाश्च सङ्केतहेतवस्तेषु रक्ष्याश्च ।।	७७.११ ।। 
आदौ नैच्छति नौज्झति स्मरकथां व्रीडाविमिश्रऽलसा	
मध्ये ह्रीपरिवर्जिताभ्युपरमे लज्जाविनम्रऽनना ।	
भावैर्नएकविधैः करोत्यभिनयं भूयश्च या सादरा	
बुद्ध्वा पुम्प्रकृतिं च याअनुचरति ग्लानेतरैश्चेष्टितैः ।।	७७.१२ ।। 
स्त्रीणां गुणा यौवनरूपवेष	
दाक्षिण्यविज्ञानविलासपूर्वाः ।	
स्त्री रत्नसंज्ञा च गुणान्वितासु	
स्त्रीव्याधयो +अन्याश्चतुरस्य पुंसः ।।	७७.१३ ।। 
न ग्राम्यवर्णैर्मलदिग्धकाया	
निन्द्याङ्गसंबन्धिकथां च कुर्यात् ।	
न चान्यकार्यस्मरणं रहःस्था	
मनो हि मूलं हरदग्धमूर्तेः ।।	७७.१४ ।। 
 श्वासं मनुष्येण समं त्यजन्ती बाहुउपधानस्तनदानदक्षा ।	
 सुगन्धकेशा सुसमीपरागा सुप्ते +अनुसुप्ता प्रथमं विबुद्धा ।।	७७.१५ ।। 
 दुष्टस्वभावाः परिवर्जनीया विमर्दकालेषु च न क्षमा याः ।	
 यासां असृग्वाअसितनीलपीतं आताम्रवर्णं च न ताः प्रशस्ताः ।।	७७.१६ ।। 
 या स्वप्नशीला बहुरक्तपित्ता प्रवाहिनी वातकफातिरक्ता[क्.अतिरिक्ता] ।	
 महाशना स्वेदयुताङ्गदुष्ठा या ह्रस्वकेशी पलितान्विता वा[क्.च] ।।	७७.१७ ।। 
मांसानि यस्याश्च चलन्ति नार्या	
महोदरा खिक्खिमिनी च या स्यात् ।।	
स्त्रीलक्षणे याः कथिताश्च पापास्	
ताभिर्न कुर्यात्सह कामधर्मम् ।।	७७.१८ ।। 
 शशशोणितसङ्काशं लाक्षारससन्निकाशं अथवा यत् ।	
 प्रक्षालितं विरज्यति यच्चासृक्तद्भवेत्शुद्धम् ।।	७७.१९ ।। 
 यच्छब्दवेदनावर्जितं त्र्यहात्सन्निवर्तते रक्तम् ।	
 तत्पुरुषसम्प्रयोगादविचारं गर्भतां याति ।।	७७.२० ।। 
 न दिनत्रयं निषेव्यं[क्.निषेवेत्] स्नानं माल्यानुलेपनं *स्त्रीभिः[क्.च स्त्री] ।	
 स्नायाच्चतुर्थदिवसे शास्त्रौक्तेनौपदेशेन ।।	७७.२१ ।। 
 पुष्यस्नानओषधयो याः कथितास्ताभिरम्बुमिश्राभिः ।	
 स्नायात्तथात्र मन्त्रः स एव यस्तत्र निर्दिष्टः ।।	७७.२२ ।। 
 युग्मासु किल मनुष्या निशासु नार्यो भवन्ति विषमासु ।	
 दीर्घायुषः सुरूपाः सुखिनश्च विकृष्टयुग्मासु ।।	७७.२३ ।। 
 दक्षिणपार्श्वे पुरुषो वामे नारी यमावुभयसंस्थौ ।।	
 यदुदरमध्यौपगतं नपुंसकं तन्निबोद्धव्यम् ।।	७७.२४ ।। 
केन्द्रत्रिकोणेषु शुभस्थितेषु	
लग्ने शशाङ्के च शुभैः समेते ।	
पापैस्त्रिलाभारिगतैश्च यायात्	
पुंजन्मयोगेषु च सम्प्रयोगम् ।।	७७.२५ ।। 
न नखदशनविक्षतानि कुर्याद्	
ऋतुसमये पुरुषः स्त्रियाः कथञ् चित् ।	
ऋतुरपि दश षट्च वासराणि	
प्रथमनिशात्रितयं न तत्र गम्यम् ।।	७७.२६ ।।