रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः २८
सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् ।	
स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं सुरैः ।। ७.२८.१ ।।	
ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा ।	
निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ।। ७.२८.२ ।।	
सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः ।	
अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ।। ७.२८.३ ।। 	
ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः ।	
विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा दर्शनादेव देवताः ।। ७.२८.४ ।।	
न बभूव तदा कश्चिद्युयुत्सोरस्य सम्मुखे ।	
सर्वानाविद्ध्य वित्रस्तांस्ततः शक्रो ऽब्रवीत्सुरान् ।। ७.२८.५ ।।	
न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणे सुराः ।	
एष गच्छति पुत्रो मे युद्धार्थमपराजितः ।। ७.२८.६ ।।	
ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः ।	
रथेनाद्भुतकल्पेन सङ्ग्रामे सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२८.७ ।।	
ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम् ।	
रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य प्रजघ्निरे ।। ७.२८.८ ।।	
तेषां युद्धं समभवत्सदृशं देवरक्षसाम् ।	
महेन्द्रस्य च पुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ।। ७.२८.९ ।।	
ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः ।	
सारथौ पातयामास शरान्कनकभूषणान् ।। ७.२८.१० ।।	
शचीसुतश्चापि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् ।	
तं चापि रावणिः क्रुद्धः समन्तात्प्रत्यविध्यत ।। ७.२८.११ ।।	
स हि क्रोधसमाविष्टो बली विस्फारितेक्षणः ।	
रावणिः शक्रतनयं शरवर्षैरवाकिरत् ।। ७.२८.१२ ।।	
ततो नानाप्रहरणाञ्छितधारान्सहस्रशः ।	
पातयामास सङ्क्रुद्धः सुरसैन्येषु रावणिः ।। ७.२८.१३ ।।	
शतघ्नीमुसलप्रासगदाखड्गपरश्वधान् ।	
महान्ति गिरिशृङ्गाणि पातयामास रावणिः ।। ७.२८.१४ ।।	
ततः प्रव्यथिता लोकाः सञ्जज्ञे च तमो ऽभवत् ।	
तस्य रावणपुत्रस्य शत्रुसैन्यानि निघ्नतः ।। ७.२८.१५ ।।	
ततस्तद्दैवतबलं समन्तात्तं शचीसुतम् ।	
बहुप्रकारमस्वस्थमभवच्छरपीडितम् ।। ७.२८.१६ ।।	
नाभ्यजानन्त चान्योन्यं रक्षो वा देवता ऽथवा ।	
तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात्परिधावति ।। ७.२८.१७ ।।	
देवा देवान्निजघ्नुस्ते राक्षसान्राक्षसास्तथा ।	
सम्मूढास्तमसाच्छन्ना व्यद्रवन्नपरे तथा ।। ७.२८.१८ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे वीरः पुलोमा नाम वीर्यवान् ।	
दैत्येन्द्रस्तेन सङ्गृह्य शचीपुत्रो ऽपवाहितः ।। ७.२८.१९ ।।	
सङ्गृह्य तं तु दौहित्रं प्रविष्टः सागरं तदा ।	
आर्यकः स हि तस्यासीत्पुलोमा येन सा शची ।। ७.२८.२० ।।	
ज्ञात्वा प्रणाशं तु तदा जयन्तस्याथ देवताः ।	
अप्रहृष्टास्ततः सर्वा व्यथिताः सम्प्रदुद्रुवुः ।। ७.२८.२१ ।।	
रावणिस्त्वथ सङ्क्रुद्धो बलैः परिवृतः स्वकैः ।	
अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च महास्वनम् ।। ७.२८.२२ ।।	
दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य दैवतेषु च विद्रुतम् ।	
मातलिं चाह देवेशो रथः समुपनीयताम् ।। ७.२८.२३ ।।	
स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः ।	
उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो महाजवः ।। ७.२८.२४ ।।	
ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडित्त्वन्तो महाबलाः ।	
अग्रतो वायुचपला नेदुः परमनिःस्वनाः ।। ७.२८.२५ ।।	
नानावाद्यानि वाद्यन्त गन्धर्वाश्च समाहिताः ।	
ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा निर्याते त्रिदशेश्वरे ।। ७.२८.२६ ।।	
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्साध्यैश्च समरुद्गणैः ।	
वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ त्रिदशाधिपः ।। ७.२८.२७ ।।	
निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ ।	
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ।। ७.२८.२८ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान् ।	
आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ।। ७.२८.२९ ।।	
पन्नगैः सुमहाकार्यैर्वेष्टितं रोमहर्षणैः ।	
तेषां निःश्वासवातेन प्रदीप्तमिव संयुगे ।। ७.२८.३० ।।	
दैत्यैर्निशाचरैश्चैव स रथः परिवारितः ।	
समराभिमुखो दैत्यो महेन्द्रं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२८.३१ ।।	
पुत्रं तं वारयित्वा तु स्वयमेव व्यवस्थितः । 	
सो ऽपि युद्धाद्विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत् ।। ७.२८.३२ ।।	
ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सुराणां राक्षसैः सह ।	
शस्त्राणि वर्षतां घोरं मेघानामिव संयुगे ।। ७.२८.३३ ।।	
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा नानाप्रहरणोद्यतः ।	
नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ।। ७.२८.३४ ।।	
दन्तैः भुजाभ्यां पद्मां च शक्तितोमरसायकैः ।	
येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान्	
।। ७.२८.३५ ।। 	
ततो रुद्रैर्महाघोरैः सङ्गम्याथ निशाचरः ।	
प्रयुद्धस्तैश्च सङ्ग्रामे क्षतः शस्त्रैर्निरन्तरम् ।। ७.२८.३६ ।।	
बभौ शस्त्राचिततनुः कुम्भकर्णः क्षरन्नसृक् ।	
विद्युत्स्तनितनिर्घोषो धारवानिव तोयदः ।। ७.२८.३७ ।।	
ततस्तद्राक्षसं सैन्यं प्रयुद्धं समरुद्गणैः ।	
रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ।। ७.२८.३८ ।।	
केचिद्विनिहताः कृत्ताश्चेष्टन्ति स्म महीतले ।	
वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ।। ७.२८.३९ ।।	
रथान्नागान्खरानुष्ट्रान्पन्नगांस्तुरगान् रणे ।	
शिंशुमारान्वराहांश्च पिशाचवदनान्तथा ।। ७.२८.४० ।।	
तान्समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिदुच्छ्रुताः ।	
देवैस्तु शस्त्रसम्भिन्ना मम्रिरे च निशाचराः ।। ७.२८.४१ ।।	
चित्रकर्म इवाभाति स तेषां रणसम्प्लवः ।	
निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ।। ७.२८.४२ ।।	
शोणितोदकनिष्पन्दकङ्कगृध्रसमाकुला ।	
प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती नदी ।। ७.२८.४३ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो दशग्रीवः प्रतापवान् ।	
निरीक्ष्य तद्बलं कृत्स्नं दैवतैर्विनिपातितम् ।। ७.२८.४४ ।।	
स तं प्रति विगाह्याशु प्रवृद्धं सैन्यसागरम् ।	
त्रिदशान्समरे निघ्नञ्छक्रमेवाभ्यवर्तत ।। ७.२८.४५ ।।	
आगाच्छक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् ।	
यस्य विस्फारघोषेण स्तनन्ति स्म दिशो दश ।। ७.२८.४६ ।।	
तद्विकृष्य महच्चापमिन्द्रो रावणमूर्धनि ।	
निपातयामास शरान्पावकादित्यवर्चसः ।। ७.२८.४७ ।।	
तथैव च महाबाहुर्दशग्रीवो व्यवस्थितः ।	
शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैरवाकिरत् ।। ७.२८.४८ ।।	
प्रयुध्यतोरथ तयोर्बाणवर्षैः समन्ततः ।	
न ज्ञायते तदा किञ्चित्सर्वं हि तमसा वृतम् ।। ७.२८.४९ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टाविंशः सर्गः ।। २८ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्