रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ७६
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।	
अवाक्छिरास्तथाभूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.७६.१ ।।	
शूद्रयोन्यां प्रसूतो ऽस्मि शम्बूको नाम नामतः ।	
देवत्वं पार्थये राम सशरीरो महायशः ।। ७.७६.२ ।।	
न मिथ्या ऽहं वदे राम देवलोकजिगीषया ।	
शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ तप उग्रं समास्थितम् ।। ७.७६.३ ।।	
भाषतस्तस्य शूद्रस्य खड्गं सुरुचिरप्रभम् ।	
निष्कृष्य कोशाद्विमलं शिरश्चिच्छेद राघवः ।। ७.७६.४ ।।	
तस्मिञ्छूद्रे हते देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।	
साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुर्मुहुर्मुहुः ।। ७.७६.५ ।।	
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्दिव्यानां सुसुगन्धिनाम् ।	
पुष्पाणां वायुमुक्तानां सर्वतः प्रपपात ह ।। ७.७६.६ ।।	
सुप्रीताश्चाब्रुवन्रामं देवाः सत्यपराक्रमम् ।	
सुरकार्यमिदं सौम्य सुकृतं ते महामते ।। ७.७६.७ ।।	
गृहाण च वरं सौम्य यत्त्वमिच्छस्यरिन्दम ।	
स्वर्गभाङ्नहि शूद्रो ऽयं त्वत्कृते रघुनन्दन ।। ७.७६.८ ।।	
देवानां भाषितं श्रुत्वा राघवः सुसमाहितः ।	
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सहस्राक्षं पुरन्दरम् ।। ७.७६.९ ।।	
यदि देवाः प्रसन्ना मे द्विजपुत्रः स जीवतु ।	
दिशन्तु वरमेतं मे इप्सितं परमं मम ।। ७.७६.१० ।।	
ममापचाराद्यातो ऽसौ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः ।	
अप्राप्तकालः कालेन नीतो वैवस्वतक्षयम् ।। ७.७६.११ ।।	
तं जीवयथ भद्रं वो नानृतं कर्तुमर्हथ ।	
द्विजस्य संश्रुतो ऽर्थो मे जीवयिष्यामि ते सुतम् ।। ७.७६.१२ ।।	
राघवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा विबुधसत्तमाः ।	
प्रत्युचू राघवं प्रीता देवाः प्रीतिसमन्वितम् ।। ७.७६.१३ ।।	
निर्वृतो भव काकुत्स्थ सो ऽस्मिन्नहनि बालकः ।	
जीवितं प्राप्तवान्भूयः समेतश्चापि बन्धुभिः ।। ७.७६.१४ ।।	
यस्मिन्मुहूर्ते काकुत्स्थ शूद्रो ऽयं विनिपातितः ।	
तस्मिन्मुहूर्ते बालो ऽसौ जीवेन समयुज्यत ।। ७.७६.१५ ।।	
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते साधु याम नरर्षभ ।	
अगस्त्यस्याश्रमपदं द्रष्टुमिच्छाम राघव ।। ७.७६.१६ ।।	
तस्य दीक्षा समाप्ता हि ब्रह्मर्षेः सुमहाद्युतेः ।	
द्वादशं हि गतं वर्षं जलशय्यां समासतः ।। ७.७६.१७ ।।	
काकुत्स्थ तद्गमिष्यामो मुनिं समभिनन्दितुम् ।	
त्वं चाप्यागच्छ भद्रं ते द्रष्टुं तमृषिसत्तमम् ।। ७.७६.१८ ।।	
स तथेति प्रतिज्ञाय देवानां रघुनन्दनः ।	
आरुरोह विमानं तं पुष्पकं हेमभूषितम् ।। ७.७६.१९ ।।	
ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुविस्तरैः ।	
रामो ऽप्यनुजगामाशु कुम्भयोनेस्तपोवनम् ।। ७.७६.२० ।।	
दृष्ट्वा तु देवान्सम्प्राप्तानगस्त्यस्तपसां निधिः ।	
अर्चयामास धर्मात्मा सर्वांस्तानविशेषतः ।। ७.७६.२१ ।।	
प्रतिगृह्य ततः पूजां सम्पूज्य च महामुनिम् ।	
जग्मुस्ते त्रिदशा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगैः ।। ७.७६.२२ ।।	
गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च ।	
ततो ऽभिवादयामास ह्यगस्त्यमृषिसत्तमम् ।। ७.७६.२३ ।।	
सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।	
आतिथ्यं परमं प्राप्य निषसाद नराधिपः ।। ७.७६.२४ ।।	
तमुवाच महातेजाः कुम्भयोनिर्महातपाः ।	
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ।। ७.७६.२५ ।।	
त्वं मे बहुमतो राम गुणैर्बहुभिरुत्तमैः ।	
अतिथिः पूजनीयश्च मम नित्यं हृदि स्थितः ।। ७.७६.२६ ।।	
सुरा हि कथयन्ति त्वामागतं शूद्रघातिनम् ।	
ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः ।। ७.७६.२७ ।।	
उष्यतां चेह रजनी सकाशे मम राघव ।	
प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता ऽसि पुरमेव हि ।। ७.७६.२८ ।।	
त्वं हि नारायणः श्रीमांस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।	
त्वं प्रभुः सर्वदेवानां पुरुषस्त्वं सनातनः ।। ७.७६.२९ ।।	
इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा ।	
दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा ।	
प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव ।। ७.७६.३० ।।	
दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते ।	
भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि ।। ७.७६.३१ ।।	
त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः ।	
तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप ।। ७.७६.३२ ।।	
दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम् ।। ७.७६.३३ ।।	
अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः ।	
रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ।। ७.७६.३४ ।।	
प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः ।	
गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव ।। ७.७६.३५ ।।	
ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि ।	
एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः ।। ७.७६.३६ ।।	
आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे ।	
अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः ।। ७.७६.३७ ।।	
ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् ।	
सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः ।। ७.७६.३८ ।।	
प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् ।	
यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि ।	
न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः ।। ७.७६.३९ ।।	
प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम् ।। ७.७६.४० ।।	
ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् ।	
समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत ।। ७.७६.४१ ।।	
ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः ।	
अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः ।। ७.७६.४२ ।।	
तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् ।	
ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम् ।। ७.७६.४३ ।।	
तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः ।	
वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः ।। ७.७६.४४ ।।	
कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा ।	
यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः ।। ७.७६.४५ ।।	
तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन ।	
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो ।। ७.७६.४६ ।।	
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् ।	
तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम् ।। ७.७६.४७ ।।	
प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् ।	
आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे ।। ७.७६.४८ ।।	
अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् ।	
कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम् ।। ७.७६.४९ ।।	
कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः ।	
आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान् ।। ७.७६.५० ।।	
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।	
शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे ।। ७.७६.५१ ।।	
रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् ।	
आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम् ।। ७.७६.५२ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः ।। ७६ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्