स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०४१
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तस्यैवोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः ॥ 
स्थानमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम् ॥ १ ॥ 
यस्तत्पूजयते भक्त्या शयने बोधने हरेः ॥ 
उपवासपरो भूत्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥ २ ॥ 
अशून्यशयनानाम द्वितीया दयिता तिथिः ॥ 
सदैव देवदेवस्य कृष्णा सुप्तस्य या भवेत् ॥ ३ ॥ 
तस्यां यः पूजयेत्तत्र तं देवं जलशायिनम्॥ 
शास्त्रोक्तेन विधानेन स गच्छति हरेः पदम् ॥ ४ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
जलशायी कथं तत्र संप्राप्तः सूतनन्दन ॥ 
पूज्यते विधिना केन तत्सर्वं विस्तराद्वद ॥ ५ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
पुरासीद्बाष्कलिर्नाम दानवेन्द्रो महाबलः ॥ 
अजेयः सर्वदेवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ ६ ॥ 
अथासौ भूतलं सर्वं वशीकृत्वा महाबलः ॥ 
ततो दैत्यगणैः सार्द्धं जगाम त्रिदशालयम् ॥ ७ ॥ 
तत्राभवन्महायुद्धं देवासुरविनाशकम् ॥ 
देवानां दानवानां च क्रुद्धानामितरेतरम् ॥ ८ ॥ 
वर्षाणामयुतं तावदहन्यहनि दारुणम् ॥ 
तत्रासृक्कर्दमो जातः पर्वतश्चास्थि संभवः ॥ ९ ॥ 
ततो वर्षसहस्रांते दशमे समुपस्थिते ॥ 
जितस्तेन सहस्राक्षः ससैन्यः सपरिग्रहः ॥ ६.४१.१० ॥ 
ततः स्वर्गं परित्यज्य सर्वदेवगणैः सह ॥ 
जगाम शरणं विष्णोः श्वेतद्वीपं प्रतिश्रयम् ॥ ११ ॥ 
यत्रास्ते भगवान्विष्णुर्योगनिद्रावशंगतः ॥ 
शयानः शेषपर्यंके लक्ष्म्या संवाहितांघ्रियुक् ॥ १२ ॥ 
ततो वेदोद्भवैः सूक्तैः स्तुतिं चक्रुः समंततः ॥ 
तस्य देवस्य सद्भक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः ॥ १३ ॥ 
अथोत्थाय जगन्नाथः प्रोवाच बलसूदनम् ॥ 
कच्चित्क्षेमं सहस्राक्ष सांप्रतं भुवनत्रये ॥ 
यत्त्वं देवगणैः सार्द्धं स्वयमेव इहागतः ॥ १४ ॥ 
॥ शक्र उवाच ॥ ॥ 
बाष्कलिर्नाम देत्येन्द्रो हरलब्धवरो बली ॥ 
अजेयः संगरे देवैस्तेनाहं विजितो रणे ॥ १५ ॥ 
संस्थितिश्च कृता स्वर्गे सांप्रतं मधु सूदन ॥ 
तेनैष शरणं प्राप्तो देवैः सार्द्धं सुरोत्तम ॥ १६ ॥ 
हिरण्याक्षभयाद्देवा हिरण्यकशिपोः पुरा ॥ 
त्वया त्राता वयं सर्वे तथान्येषां दुरात्मनाम् ॥।७॥ 
तस्मादस्मादपि त्राहि दानवाद्बलवत्तरात् ॥ 
बाष्कलेर्नास्ति देवेश त्वां मुक्त्वान्या परा गतिः ॥।८॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
अहं तं निग्रहीष्यामि संप्राप्ते समये स्वयम्॥ 
तस्मात्त्वं समयंयावत्कुरु शक्र तपो महत् ॥ १९ ॥ 
येन ते जायते शक्तिस्तपोवीर्येण वासव ॥ 
वधाय तस्य दैत्यस्य बलयुक्तस्य बाष्कलेः ॥ ६.४१.२० ॥ 
॥ शक्र उवाच ॥ ॥ 
कस्मिन्क्षेत्रे जगन्नाथ करोमि सुमहत्तपः ॥ 
तस्य दैत्यस्य नाशार्थं तद स्माकं प्रकीर्तय ॥ २१ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः प्रोवाचाथ पुरंदरम् ॥ 
चिरं मनसि निश्चित्य क्षेत्राण्यायतनानि च ॥ २२ ॥ 
चमत्कारपुरं क्षेत्रं शक्र सिद्धिप्रदायकम् ॥ 
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तद्वधार्थं तपः कुरु ॥ २३ ॥ 
॥ शक्र उवाच ॥ ॥ 
न वयं भवता हीना यास्यामोऽन्यत्र केशव ॥ 
बाष्कलेर्दानवेन्द्रस्य भयाद्भीताः कथंचन ॥ २४ ॥ 
तस्मादागच्छ तत्र त्वं स्वयमेव सुरेश्वर ॥ 
त्वया संरक्षितो येन करोमि सुमहत्तपः ॥ २६ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
ततः स भगवान्विष्णुस्तथेत्युक्त्वा सुरैः सह ॥ 
चमत्कारपुरं क्षेत्रमाजगाम सह श्रिया ॥ ॥ २६ ॥ 
अथ देवगणाः सर्वे तत्र गत्वा तदाऽऽश्रमान् ॥ 
चक्रुः पृथक्पृथग्घृष्टास्तपोऽर्थं कृतनिश्चयाः ॥ २७ ॥ 
वासुदेवोऽपि संस्मृत्य क्षीरोदं तत्र सागरम् ॥ 
आनिनायाशु विस्तीर्णं ह्रदे तस्मिन्पुरातने ॥ २८ ॥ 
चकार शयनं तत्र श्वेतद्वीपे यथा पुरा ॥ 
स्तूयमानः सुरैः सर्वैः समंताद्विनयान्वितैः ॥ २९ ॥ 
अथाषाढस्य संप्राप्ते द्वितीयादिवसे शुभे ॥ 
कृष्णपक्षे सहस्राक्षं स्वयमेव बृहस्पतिः ॥ 
प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं बाष्पव्याकुल लोचनम् ॥ ६.४१.३० ॥ 
॥ बृहस्पतिरुवाच ॥ ॥ 
अशून्यशयनानाम द्वितीयाद्य पुरंदर ॥ 
अतीव दयिता विष्णोः प्रसुप्तस्य जलाशये ॥ ३१ ॥ 
अस्यां संपूजितो विष्णुर्यावन्मासचतुष्टयम् ॥ 
ददाति सकलान्कामान्ध्यातश्चेतसि सर्वदा ॥ 
शास्त्रोक्तविधिना सम्यग्व्रतस्थो जलशायिनम् ॥ ३२ ॥ 
एवं स चतुरो मासान्द्वितीयादिवसे हरिम् ॥ 
पूजयित्वा सहस्राक्षस्तेजसा सहितोऽभवत् ॥ ३३ ॥ 
तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं परितुष्टो जनार्दनः ॥ 
प्रोवाच शक्र गच्छाद्य वधार्थं तस्य बाष्कलेः ॥ 
सर्वैर्देवगणैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति ॥ ३४ ॥ 
॥ शक्र उवाच ॥ ॥ 
बिभेमि तस्य देवाहं दानवेन्द्रस्य दुर्मतेः ॥ 
त्वया विना न गच्छामि सार्धं सर्वैः सुरैरपि ॥ ३५ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
त्वया सह सहस्राक्ष चक्रमेतत्सुदर्शनम् ॥ 
गमिष्यति वधार्थाय मदीयं सुरविद्विषाम् ॥ ३६ ॥ 
एवमुक्त्वा हरिश्चक्रं प्रमुमोच सुदर्शनम् ॥ 
वधार्थं दानवेन्द्राणां शक्रेण सहितं तदा ॥ ३७ ॥ 
शक्रोऽपि सहितस्तेन गत्वा चक्रेण कृत्स्नशः ॥ 
सर्वानुत्सादयामास दानवान्रणमूर्धनि ॥ ३८ ॥ 
स चापि बाष्कलिस्तेन च्छिन्नश्चक्रेण कृत्स्नशः ॥ 
पपात धरणीपृष्ठे वज्राहत इवाचलः ॥ ३९ ॥ 
तथान्ये बहवः शूरा दानवा बलदर्पिताः ॥ 
हत्वा सुदर्शनं चक्रं भूयः प्राप्तं हरेः करम्॥ ६.४१.४० ॥ 
तेऽपि शक्रादयो देवाः प्रहृष्टा गतसंशयाः ॥ 
भूयो विष्णुं समेत्याथ प्रोचुर्नत्वा ततः परम् ॥ ४१  
प्रभावात्तव देवेश हताः सर्वेऽमरारयः ॥ 
प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यं च भूयो निहतकंटकम् ॥ ४२ ॥ 
तस्मात्कीर्तय यत्कृत्यं तच्च श्रेयस्करं मम ॥ 
सदा स्यात्पुंडरीकाक्ष तथा शत्रुभयावहम् ॥ ४३ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
मयात्रैव सदा स्थेयं रूपेणानेन वासव ॥ 
सर्वलोकहितार्थाय ह्रदे पुण्य जलाश्रये ॥ ४४॥ 
त्वया तस्मात्समागम्य चातुर्मास्यं शचीपते ॥ 
प्रयत्नेन प्रकर्तव्यमशून्यशयनं व्रतम् ॥ ४५ ॥ 
न भवंति सहस्राक्ष येन ते परि पंथिनः ॥ 
तथाभीष्टफलावाप्तिर्मत्प्रसादादसंशयम् ॥ ४६ ॥ 
अन्योऽपि यो नरो भक्त्या पूजयिष्यति मामिह ॥ 
संप्राप्स्यति स ताँल्लोकान्दुर्लभांस्त्रि दशैरपि ॥ ४७ ॥ 
तस्माद्गच्छ सहस्राक्ष कुरु राज्यं त्रिविष्टपे ॥ 
भूयोऽप्यत्रैव देवेश द्रष्टव्योऽस्मि न संशयः ॥ 
कार्यकाले समायाते श्वेतद्वीपे यथा तथा ॥ ४८ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
ततः प्रणम्य तं दृष्ट्वा प्रजगाम शतक्रतुः ॥ 
वासुदेवोऽपि तत्रैव स्थितो लोकहिताय च ॥ ४९ ॥ 
एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा जलशायी जनार्दनः ॥ 
सर्वलोकहितार्थाय संस्थितः परमेश्वरः ॥ ६.४१.५० ॥ 
यस्तं पूजयते भक्त्या श्रद्धया परया युतः ॥ 
चातुर्मास्ये विशेषेण स याति परमां गतिम् ॥ ५१ ॥ 
तथा देवगणैः सर्वैर्द्वारका तत्र सा कृता ॥ 
संपूज्य तु नरा यांति चातुर्मास्ये त्रिविष्टपम् ॥ ५२ ॥ 
शेषकालेऽपि चित्तस्थान्कामान्मर्त्यः समाप्नुयात् ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्या सा द्वारका नरैः ॥ 
सर्वेष्वपि हि कालेषु चातुमास्ये विशेषतः ॥ ५३ ॥ 
एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् ॥ 
आख्यानं देवदेवस्य सुपुण्यं जलशायिनः ॥ ५४ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युत्पत्तिवर्णनंनामैकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४१ ॥ ॥ छ ॥