बृहत्संहिता/अध्यायः १६
१६ ग्रहभक्तियोगाध्यायः ।।
 प्राङ्नर्मदार्धशोणौड्रवङ्गसुह्माः कलिङ्गबाह्लीकाः ।	
 शकयवनमगधशबरप्राग्ज्योतिषचीनकाम्बोजाः ।।	१६.०१ ।।
 मेकलकिरातविटका बहिरन्तःशैलजाः पुलिन्दाश्च ।	
 द्रविडानां प्रागर्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः ।।	१६.०२ ।।
 चम्पौदुम्बरकौशाम्बिचेदिविन्ध्याटवीकलिङ्गाश्च ।	
 पुण्ड्रा गोलाङ्गूलश्रीपर्वत*वर्धमानानि[क्.वर्धमानाश्च] ।।	१६.०३ ।।
 इक्षुमतीइत्यथ तस्करपारतकान्तारगोपबीजानाम् ।	
 तुषधान्यकटुकतरुकनकदहनविषसमरशूराणाम् ।।	१६.०४ ।।
 भेषजभिषक्चतुष्पदकृषिकरनृपहिंस्रयायिचौराणाम् ।	
 व्यालारण्ययशोयुततीक्ष्णाणां भास्करः स्वामी ।।	१६.०५ ।।
 गिरिसलिलदुर्गकोशलभरुकच्छसमुद्ररोमक*तुषाराः[क्.तुखाराः] ।	
 वनवासितङ्गणहलस्त्रीराज्यमहार्णवद्वीपाः ।।	१६.०६ ।।
 मधुररसकुसुमफलसलिललवणमणिशङ्खमौक्तिकाब्जानाम् ।	
 शालियवाउषधिगोधूमसोमपऽक्रन्दविप्राणाम् ।।	१६.०७ ।।
 सितसुभगतुरगरतिकरयुवतिचमूनाथभोज्यवस्त्राणाम् ।	
 शृङ्गिनिशाचरकार्षकयज्ञविदां चाधिपश्चन्द्रः ।।	१६.०८ ।।
 शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमार्धस्थाः ।	
 निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा ।।	१६.०९ ।।
 मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः ।	
 उत्तरपाण्ड्यमहेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयौपगाश्चोलाः ।।	१६.१० ।।
 द्रविडविदेहान्ध्राश्मक*भासापर[क्.भासापुर]कौङ्कणाः समन्त्रिषिकाः ।	
 कुन्तलकेरलदण्डककान्तिपुरम्लेच्छ*सङ्करिणः[क्.सङ्करजाः] ।।	१६.११ ।।
 नासिक्यभोगवर्धनविराटविन्ध्याद्रिपार्श्वगा देशाः ।	[क्.१६.१२अब्  ।।
 ये च पिबन्ति सुतोयां तापीं ये च अपि गोमतीसलिलं  ।।]	क्.१६.१२च्द्  ।।
 नागरकृषिकरपारतहुताशनाजीवि*शस्त्रवार्तानाम्[क्.शस्त्रवार्त्तानाम्] ।	
 आटविकदुर्गकर्वट*वधिक[क्.वधक]नृशंसावलिप्तानाम् ।।	१६.१२ ।।
 नरपतिकुमारकुञ्जरदाम्भिकडिम्भाभिघातपशुपानाम् ।	
 रक्तफलकुसुमविद्रुमचमूपगुडमद्यतीक्ष्णानाम् ।।	१६.१३ ।।
 कोशभवनऽग्निहोत्रिकधात्वाकरशाक्यभिक्षुचौराणाम् ।	
 शठदीर्घवैरबह्वाशिनां च वसुधासुतो +अधिपतिः ।।	१६.१४ ।।
 लोहित्यः सिन्धुनदः सरयूर्गाम्भीरिका रथाख्या च ।	
 गङ्गाकौशिक्याद्याः सरितो वैदेहकाम्बोजाः ।।	१६.१५ ।।
 मथुरायाः पूर्वार्धं हिमवद्गोमन्तचित्रकूटस्थाः ।	
 सौराष्ट्रसेतुजलमार्गपण्यबिलपर्वतऽश्रयिणः ।।	१६.१६ ।।
 उदपानयन्त्रगान्धर्वलेख्यमणिरागगन्धयुक्तिविदः ।	
 आलेख्यशब्दगणितप्रसाधकऽयुष्यशिल्पज्ञाः ।।	१६.१७ ।।
 चरपुरुषकुहकजीवकशिशुकविशठसूचकाभिचाररताः ।	
 दूतनपुंसकहास्यज्ञभूततन्त्रैन्द्रजालज्ञाः ।।	१६.१८ ।।
 आरक्षकनटनर्तकघृततैलस्नेहबीजतिक्तानि ।	
 व्रतचारिरसायनकुशलवेसराश्चन्द्रपुत्रस्य ।।	१६.१९ ।।
 सिन्धुनदपूर्वभागो मथुरापश्चार्धभरतसौवीराः ।	
 स्रुघ्न*औदीच्य[क्.उदीच्य]विपाशासरित्शतद्रू रमठ*शाल्वाः[क्.साल्वाः] ।।	१६.२० ।।
 त्रैगर्त*पौरव[क्.पौरब]अम्बष्ठपारता वाटधानयौधेयाः ।	
 सारस्वतार्जुनायनमत्स्यार्धग्रामराष्ट्राणि ।।	१६.२१ ।।
 हस्त्यश्वपुरोहितभूपमन्त्रिमाङ्गल्यपौष्टिकऽसक्ताः ।	
 कारुण्यसत्यशौचव्रतविद्यादानधर्मयुताः ।।	१६.२२ ।।
 पौरमहाधनशब्दार्थवेदविदुषो +अभिचारनीतिज्ञाः ।	
 मनुजेश्वरौपकरणं छत्रध्वजचामरऽद्यं च ।।	१६.२३ ।।
 शैलेयकुष्ठ[क्.कष्ठ]मांसीतगररससैन्धवानि वल्लीजम् ।	
 मधुररसमधूच्छिष्टानि चोरकश्चैति जीवस्य ।।	१६.२४ ।।
 तक्षशिल*मर्तिकावत[क्.ऊ.मार्तिकावत]बहुगिरिगान्धारपुष्कलावतकाः ।	
 प्रस्थलमालवकैकयदाशार्णौशीनराः शिबयः ।।	१६.२५ ।।
 ये च पिबन्ति वितस्तां इरावतीं चन्द्रभागसरितं च ।	
 रथरजतऽकरकुञ्जरतुरगमहामात्रधनयुक्ताः ।।	१६.२६ ।।
 सुरभिकुसुमानुलेपनमणिवज्रविभूषणाम्बुरुहशय्याः ।	
 वरतरुणयुवतिकामौपकरणमृष्टान्नमधुरभुजः ।।	१६.२७ ।।
 उद्यानसलिलकामुकयशःसुखाउदार्यरूपसम्पन्नाः ।	
 विद्वदमात्यवणिग्जनघटकृच्चित्राण्डजास्त्रिफलाः ।।	१६.२८ ।।
 कौशेयपट्टकम्बलपत्रौर्णिकरोध्रपत्रचोचानि ।	
 जातीफलागुरुवचापिप्पल्यश्चन्दनं च भृगोः ।।	१६.२९ ।।
 आनर्तऽर्बुदपुष्करसौराष्ट्रऽभीरशूद्ररैवतकाः ।	
 नष्टा यस्मिन्देशे सरस्वती पश्चिमो देशः ।	१६.३० ।।
 कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशा वेदस्मृती महीतटजाः ।	
 खलमलिननीचतैलिकविहीनसत्त्वौपहतपुंस्त्वाः ।।	१६.३१ ।।
 *बान्धन[क्.बन्धन]शाकुनिकाशुचिकैवर्तविरूपवृद्धसौकरिकाः ।	
 गणपूज्यस्खलितव्रतशबरपुलिन्दार्थपरिहीनाः ।	१६.३२ ।।
 कटुतिक्तरसायनविधवयोषितो भुजगतस्करमहिष्यः ।	
 खरकरभचणक*वातल[क्.वातुल]निष्पावाश्चार्कपुत्रस्य ।।	१६.३३ ।।
 गिरिशिखरकन्दरदरीविनिविष्टा म्लेच्छजातयः शूद्राः ।	
 गोमायुभक्षशूलिकवोक्काणाश्वमुखविकलाङ्गाः ।	१६.३४ ।।
 कुलपांसनहिंस्रकृतघ्नचौरनिःसत्यशौचदानाश्च ।	
 खरचरनियुद्धवित्तीव्ररोष*गर्त्ताश्रया[क्.गर्भाशया] नीचाः ।।	१६.३५ ।।
 उपहतदाम्भिकराक्षसनिद्राबहुलाश्च जन्तवः सर्वे ।	
 धर्मेण च संत्यक्ता माषतिलाश्चार्कशशिशत्रोः ।।	१६.३६ ।।
 गिरिदुर्गपह्लवश्वेतहूणचोलऽवगाणमरुचीनाः ।	
 प्रत्यन्तधनिमहेच्छव्यवसायपराक्रमोपेताः ।।	१६.३७ ।।
 परदारविवादरताः पररन्ध्रकुतूहला मदौत्सिक्ताः ।	
 मूर्खाअधार्मिकविजिगीषवश्च केतोः समाख्याताः ।।	१६.३८ ।।
उदयसमये यः स्निग्धांशुर्महान्प्रकृतिस्थितो	
यदि च न हतो निर्घातौल्कारजोग्रहमर्दनैः ।	
स्वभवनगतः स्वोच्चप्राप्तः शुभग्रहवीक्षितः	
स भवति शिवस्तेषां येषां प्रभुः परिकीर्तितः ।।	१६.३९ ।।
 अभिहितविपरीत*लक्षणे[क्.लक्षनैः] क्षयं उपगच्छति तत्परिग्रहः ।	
 डमरभयगदऽतुरा जना नरपतयश्च भवन्ति दुःखिताः ।।	१६.४० ।।
 यदि न रिपुकृतं भयं नृपाणां स्वसुतकृतं नियमादमात्यजं वा ।	
 भवति जनपदस्य चाप्यवृष्ट्या गमनं अपूर्वपुराद्रिनिम्नगासु ।।	१६.४१ ।।