स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः १६
॥लोमश उवाच॥	
ततः शची तान्प्रोवाच वाचं धर्मार्थसंयुताम्॥	
मा चिंता क्रियतां देवा बृहस्पतिपुरोगमः॥ १६.१ ॥	
गच्छत त्वरिताः सर्वे शक्रं द्रष्टुं विचक्षणाः॥	
ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ यत्रास्ते सुरसत्तमः॥ १६.२ ॥	
बहूनां कारणेनैव विश्वरूपे हि मंदधीः॥	
हतस्तेन महेंद्रेण सर्वैः सोऽपि निराकृतः॥ १६.३ ॥	
तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च गंतव्यं यत्र स प्रभुः॥	
अवज्ञा हि कृता पूर्वं महेंद्रेण तवानघ॥ १६.४ ॥	
अवज्ञामात्रक्षुबंधेन त्वया शप्तः पुरंदरः॥	
तथैव शापितश्चासि मया त्वं हि बृहस्पते॥ १६.५ ॥	
निरस्तोऽपि हि तस्मात्त्वमवसानपरो भव॥ १६.६ ॥	
यथा मदर्थमानीतौ शक्रे जीवति तावुभौ॥	
त्वयि जीवति भो ब्रहमन्कार्यं तव करिष्यति॥ १६.७ ॥	
कोऽपि सौभाग्यवाँल्लोके तव क्षेत्रे जनिष्यति॥	
पुत्रं विख्यातनामानमत्रनैवास्ति संशयः॥ १६.८ ॥	
गच्छ शीघ्रं सुरैःसार्द्धं शक्रमानय म चिरम्॥	
प्रयासि त्वरितो नो चेत्पुनः शापं ददामि ते॥ १६.९ ॥	
शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सुरैः सार्द्धं जगाम सः॥	
पुरंदरं गताः सर्वे ब्रह्महत्याभिपीडितम्॥ १६.१० ॥	
सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन्॥	
दृष्टाः शक्रेम ते सर्वे तदा ह्यप्सु स्थितेन वै॥ १६.११ ॥	
उवाच देवानेदेवेशः कस्माद्यूयमिहागताः॥	
अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः॥	
अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः॥ १६.१२ ॥	
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वे देवाः शतक्रतोः॥	
ऊचुर्विह्वलिता एनं देवराजानमद्भुतम्॥ १६.१३ ॥	
एतादृशं न वाच्यं ते परेषामुपकारतः॥	
कृतं त्वयैव यत्कर्म विश्वरूपवधादिकम्॥ १६.१४ ॥	
विश्वकर्मसुतेनैव कृतं याजनमद्भुतम्॥	
येन देवाः क्षयं यांति ऋषयोऽपि महाप्रभाः॥ १६.१५ ॥	
तस्माद्वतस्त्वया देव परेषामुपकारतः॥	
ततः सर्वे वयं प्राप्तास्त्वां नेतुममरावतीम्॥ १६.१६ ॥	
एवं विवदमानेषु देवेषु च तदाऽब्रवीत्॥	
ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता देवेंद्रं वरयाम्यहम्॥ १६.१७ ॥	
तदा बृहस्पतिर्वाक्यमुवाच सहसैव तु॥ १६.१८ ॥	॥बृहस्पतिरुवाच॥	
वासार्थं च करिष्यामः स्थानानि तव सांप्रतम्॥	
प्रसांत्विता तदा हत्या देवैस्तत्कार्यगौरवात्॥ १६.१९ ॥	
विमृश्य सर्वे विभजुश्चतुर्द्धा हत्यां सुरास्ते ऋषयो मनीषिणः॥	
यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगास्तथा च सर्वे सुरसिद्धचारणाः॥ १६.२० ॥	
आदौ क्षमां प्रति तदा ऊचुः सर्वे दिवौकसः॥	
हे क्षमेंऽशस्त्वया ग्राह्यो हत्यायाः कार्यसिद्धये॥ १६.२१ ॥	
सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कंपिताऽवदत्॥	
कथं ग्राह्ये मया ह्यंशो हत्यायास्तद्विमृश्यताम्॥ १६.२२ ॥	
अहं हि सर्वभूतानां धात्री विश्वं धराम्यहम्॥	
अपवित्रा भविष्यामि एनसा संवृता भृशम्॥ १६.२३ ॥	
पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम्॥	
मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा॥ १६.२४ ॥	
यदा यदुकुले श्रीमान्वासुदेवो भविष्यति॥	
तदा तत्पदविन्यासान्नष्पापा त्वं भविष्यसि॥ १६.२५ ॥	
कुरु वाक्यं त्वमस्माकं नात्र कार्या विचारणा॥ १६.२६ ॥	
इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः॥	
ततो वृक्षान्समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन्वचः॥ १६.२७ ॥	
हत्यांशो हि ग्रहीतव्यो भवद्भिः कार्यसिद्धये॥	
एवमुक्ताऽब्रुवन्वबृक्षा देवान्सर्वे समागताः॥ १६.२८ ॥	
वयं सर्वे तथा भूतास्तापसानां फलप्रदाः॥	
तदा हत्यान्विताः सर्वे भविष्यंति तपस्विनः॥ १६.२९ ॥	
पापिनो हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम्॥	
तदा पुरोधसा चोक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः॥ १६.३० ॥	
मा चिंता क्रियतां सर्वैः प्रसादाच्च शतक्रतोः॥	
छेदिताश्चैव सर्वे वै ह्यनेकांशत्वमागताः॥ १६.३१ ॥	
ततो विटपिनो नित्यं यूयं सर्वे भविष्यथ॥	
इत्युक्तास्ते तदा सर्वेगृह्णन्हत्यां विभागशः॥ १६.३२ ॥	
ततो ह्यपः समाहूय ऊचुः सर्वे दिवौकसः॥	
अद्भिश्च गृह्यतामद्य हत्यांशः कार्यसिद्धये॥ १६.३३ ॥	
तदा ह्यापो मिलित्वाथ ऊचुः सर्वाः पुरोधसम्॥	
यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च॥ १६.३४ ॥	
अस्मत्संपर्कसंबंधात्स्नानशौचाशनादिभिः॥	
पुनंति प्राणिनः सर्वे पापेन परिवेष्टिताः॥ १६.३५ ॥	
तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच ह॥	
मा भयं क्रियतामाप एनसा दुस्तरेण हि॥ १६.३६ ॥	
आपः पुनंतु सर्वेषां चराचरनिवासिनाम्॥	
तदा स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह॥ १६.३७ ॥	
अद्यैव ग्राह्ये हत्यांशः सर्वकार्यार्थसिद्धये॥	
निशम्य तद्गुरोर्वाक्यमूचुः सर्वाश्चयोपितः॥ १६.३८ ॥	
पापमाचरते योषा तेन पापेन नान्यथा॥	
लिप्यंते बहवः पक्षा इति वेदानुशासनम्॥ १६.३९ ॥	
श्रुतमस्ति न ते किंचिद्धेपुरोधो विमृश्यताम्॥	
योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि उवाचाथ बृहस्पतिः॥ १६.४० ॥	
मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात्सुलोचनाः॥	
भविष्याणां तथान्येषां भविष्यति फलप्रदः॥	
हत्यांशो यो हि सर्वासां यथाकामित्वमेव च॥ १६.४१ ॥	
एवमंशाश्च त्यायाश्चत्वारः कल्पिताः सुरैः॥	
निवासमकरोत्सद्यस्तेषुतेषु द्विजोत्तमाः॥ १६.४२ ॥	
निष्पापो हि तदा जातो महेंद्रो ह्यभिषेचितः॥	
देवपुर्यां सुरगणैस्तथैव ऋषभिः सह॥ १६.४३ ॥	
शच्या समेतो हि तदा पुरंदरो बभूव विश्वाधिपतिर्महात्मा॥	
देवैः समेतो हि महानुभावैर्मुनीश्वरैः सिद्धगणैस्तदानीम्॥ १६.४४ ॥	
तदाग्नयः शोभना वायवश्च सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शांतियुक्ताः॥	
जाताः सद्यः पृथिवी शोभमाना तथाद्रयो मणिप्रभवा बभूवुः॥ १६.४५ ॥ 	
प्रसन्नानि तथा ह्यासन्मनांसि च मनस्विनाम्॥ १६.४६ ॥	
नद्यश्चामृतवाहिन्यो वृक्षा ह्यासन्सदाफलाः॥	
अकृष्टपच्यौषधयो बभूवुश्चमृतोपमाः॥ १६.४७ ॥	
ऐकपद्येन सर्वेषामिंद्रलोकनिवासिनाम्॥	
बभूव परमोत्साहो महामोदकरस्तथा॥ १६.४८ ॥	
॥लोमश उवाच॥	
एतस्मिन्नंतरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेंद्रमहोत्सवम्॥	
बभूव रुषि तोऽतीव पुत्रशोकप्रपीडितः॥ १६.४९ ॥	
जगाम निर्वेदपरस्तपस्तप्तुं सुदारुणम्॥	
तपसा तेन संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः॥ १६.५० ॥	
त्वष्टारमब्रवीत्तुष्टो वरं वरय सुव्रत॥	
तदा वव्रे वरं त्वष्टा सर्वलोकभयावहम्॥	
वरं पुत्रो हि दात्वोय देवानां हि भयावहः॥ १६.५१ ॥	
तथेति च वरो दत्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना॥	
वरदानात्सद्य एव बभूव पुरुषस्तदा॥ १६.५२ ॥	
वृत्रनामांकितस्तत्र दैत्यो हि परमाद्भुतः॥	
धनुषां शतमात्रं हि प्रत्यहं ववृधेऽसुरः॥ १६.५३ ॥	
पातालान्निर्गता दैत्या ये पुराऽमृतमंथने॥	
घातिताः सुरसंघैश्च भृगुणा जीवितास्त्वरात्॥ १६.५४ ॥	
सर्वं महीतलं व्याप्तं तेनैकेन महात्मना॥ १६.५५ ॥	
तदा सर्वेऽपि ऋषयो वध्यमानास्तपस्विनः॥	
ब्रह्माणं त्वरिताः सर्वे ऊचुर्व्यसनमागतम्॥ १६.५६ ॥	
तथा चेंद्रादयो देवा गंधर्वाः समरुद्गणाः॥	
ब्रह्मणा कथितं सर्वं त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्॥ १६.५७ ॥	
भवद्वधार्थं जनितस्तपसा परमेण तु॥	
वृत्त्रोनाम महातेजाः सर्वदैत्यापिधो महान्॥ १६.५८ ॥	
तथापि यत्नः क्रियतां यथा वध्यो भवेदसौ॥	
निशम्य ब्रह्मणो वाक्यमूचुर्द्देवाः सवासवाः॥ १६.५९ ॥	॥ देवा ऊचुः॥	
यदा इंद्रो हि हत्याया विमुक्तः स्थापितो दिवि॥	
तदास्माभिरकार्यं वै कृतमस्ति दुरासदम्॥ १६.६० ॥	
शस्त्राण्यस्त्राण्यनेकानि संक्षिप्तानि ह्यबुद्धितः॥	
दधीच स्याश्रमे ब्रह्मन्किं कार्यं करवामहे॥ १६.६१ ॥	
तच्छ्रुत्वा प्रहसन्वाक्यं देवान्ब्रह्मा तदाऽब्रवीत्॥	
चिरं स्थितानि विज्ञायागच्छध्वं तानि वै सुराः॥ १६.६२ ॥	
गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम्॥	
पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम्॥ १६.६३ ॥	
पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः॥ १६.६४ ॥	
ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये॥	
तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः॥ १६.६५ ॥	
तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत्॥ १६.६६ ॥	
विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये॥	
एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः॥ १६.६७ ॥	
तथा पुरोधसा चैव निःश्रीकस्तत्क्षणात्कृतः॥	
दिष्ट्या परमया चाहं प्रविष्टो निजमंदिरम्॥ १६.६८ ॥	
दधीचं घातयित्वा वै तस्यास्थीनि बहून्यपि॥	
अस्त्राणि तानि भगवन्कृतानि ह्यशुभानि वै॥ १६.६९ ॥	
त्वष्ट्रा हि जनितो यो वै वृत्रो नामैष दैत्यराट्॥	
कथं तं घातयाम्येवं सततं पापभीरुणा॥	
शक्रेणोक्तं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच ह॥ १६.७० ॥	
अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत्॥	
आततायिनमायांतं ब्राह्मणं वा तपस्विनम्॥	
हंतुकामं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्॥ १६.७१ ॥	
'''॥इन्द्र उवाच॥	
दधीचस्य वधाद्ब्रह्मन्नहं भीतो न संशयः॥	
तस्माद्ब्रह्मवधात्सत्यं महदेनो भविष्यति॥ १६.७२ ॥	
अतो न कार्यमस्माभिर्ब्राह्मणानां तु हेलनम्॥	
हेलनाद्बहवो दोषा भविष्यंति न चान्यथा॥ १६.७३ ॥	
अदृष्टं परमं धर्म्यं विधिना परमेण हि॥	
कर्तव्यं मनसा चैवं पुरुषेण विजानता॥ १६.७४ ॥	
निःस्पृहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा ह्युवाच तम्॥	
शक्रस्वबुद्ध्यावर्तस्व दधीचिं गच्छ सत्वरम्॥ १६.७५ ॥	
याचस्व तस्य चास्थीनि दधीचेः कार्यगौरवात्॥	
गुरुणा सहितः शक्रो देवैः सह समन्वितः॥ १६.७६ ॥	
तथेति गत्वा ते सर्वे दधीचस्याश्रमं शुभम्॥	
नानासत्त्वसमायुक्तं वैरबावविवर्जितम्॥ १६.७७ ॥	
मार्जारमूषकाश्चैव परस्परमुदान्विताः॥	
ऐकपद्येन सिंहाश्च गजिन्यः कलभैः सह॥ १६.७८ ॥	
तथा जात्यश्च विविधाः क्रीडायुक्ताः परस्परम्॥	
नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडायुक्ताः परस्परम्॥ १६.७९ ॥	
एवंविधान्यनेकानि ह्यश्चर्याणि तदाश्रमे॥	
पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः॥ १६.८० ॥	
अथासने मुनिश्रेष्ठं ददृशुः परमास्थितम्॥	
तेजसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम्॥ १६.८१ ॥	
विभावसुं द्वितीयं वा सुवर्चसहितं तदा॥	
यथा ब्रह्मा हि सावित्र्या तथासौ मुनिसत्तमः॥ १६.८२ ॥	
तं प्रणम्य ततो देवा वचनं चेदमब्रुवन्॥	
त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वत्सकाशमिहगताः॥ १६.८३ ॥	
निशम्य वचनं तेषां देवानां भुनिरब्रवीत्॥	
किमर्थ मागताः सर्वे वदध्वं तत्सुरोत्तमाः॥ १६.८४ ॥	
प्रयच्छामि न संदेहो नान्यथा मम भाषितम्॥	
तदोचुः सहिताः सर्वे दधीचिं स्वार्थकामुकाः॥ १६.८५ ॥	
भयभीता वयं विप्र भवद्दर्शनकांक्षिणः॥	
त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा नोदिता वयम्॥ १६.८६ ॥	
सम्प्राप्ता विद्धि तत्सर्वं दातुमर्होऽथ सुव्रत॥ १६.८७ ॥	
निशम्य वचनं तेषां किं दातव्यं तदुच्यताम्॥ १६.८८ ॥	
ततो देवाब्रुवन्विप्र दैत्यानां निधनायनः॥	
शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि प्रयच्छ वै॥ १६.८९ ॥	
प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेव हि॥	
स्वयमेव त्वहं देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्॥ १६.९० ॥	
इत्युक्त्वा तानथो पत्नीं समाहूय सुवर्चसम्॥	
प्रोवाच स महातेजाः श्रृणु देवी शुचिस्मिते॥ १६.९१ ॥	
अस्थ्यर्थं याचितो देवैस्त्यजाम्येतत्कलेवरम्॥	
ब्रह्मलोकं व्रजाम्यद्य परमेण समाधिना॥ १६.९२ ॥	
मयि याते ब्रह्मलोकं त्वं स्वधर्मेण तत्र माम्॥	
प्राप्स्यस्येव न संदेहो वृथा चिन्तां च मा कृथाः॥ १६.९३ ॥	
इत्युक्त्वा तां स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम्॥	
ततो देवाग्रतो विप्रः समाधिमगमत्तदा॥ १६.९४ ॥	
समाधिना परेणैव विसृज्य स्वं कलेवरम्॥	
ब्रह्मलोकं गतः सद्यः पुनर्नावर्तते यतः॥ १६.९५ ॥	
दधीचिनामा मुनिवृंदवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षाभियुक्तः॥	
परोपकारार्थमिदं कलेवरं शीघ्रं स विप्रोऽत्यजदात्मना तदा॥ १६.९६ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखण्डे देवैरस्थिकृताऽभ्यर्थितस्य दधीचेर्योगेन स्वदेहविसर्जननाम षोडशोऽध्यायः॥ १६ ॥ छ ॥	

केदारखण्डः