शिशुपालवधम्/नवमः सर्गः
अभितापसंपदमथोष्णरुचिर्निजतेसामसहमान इव   ।
पयसि प्रपित्सुरपराम्बुनिधेरधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतथ् ।। ९.१  ।।

गतया पुरः प्रतिगवाक्षमुखं दधती रतेन भृशमुत्सुकतां  ।
मुहुरन्तारालभुवमस्तगिरेः सवितुश्च योषिदमिमीत दृशा   ।। ९.२  ।।

विरलात पच्छविरनुष्णवपुः परितो विपाण्डु दधदभ्रशिरः   ।
अभवद्गतः परिणतिं शिथिलः परमन्दसूर्यनयनो दिवसः   ।। ९.३  ।।

अपराह्नशीतलतरेण शनैरनिलेन लोलितलताङ्गुलये   ।
निलयाय शाखिन इवाह्रयते दुदुराकुलाः खगकुलानि गिरः   ।। ९.४  ।।

उपसंध्यमास्त तनु सानुमतः शिखरेषु तत्क्षणमशीतरुचः   ।
करजालमस्तमयेऽपि सतामुतितं खलूच्चतरमेव पदं  ।। ९.५  ।।

प्रतिकूलमुपगते हि विधौ विफलत्वमेति बहुसाधनता   ।
अवलम्बनाय दिनभर्तुरभून्न पतिष्यतः करसहस्रमपि   ।। ९.६  ।।

नवकुङ्कुमारुणपयोधरया स्वकरावसक्तरुचिराम्बरया   ।
अतिसक्तिमेत्य वरुणस्य दिशा भृशमन्वरज्यदतुषारकरः   ।। ९.७  ।।

गतवत्यराजत जपाकुसुमस्तबकद्युतौ दिनकरेऽवनतिं  ।
बहलानुरागकुरुविन्ददलप्रतिबद्धमध्यमिव दिग्वलयं  ।। ९.८  ।।

द्रुतशातकुम्भनिभमंशुमतो वपुरर्धमग्नवपुषः पयसि   ।
रुरुचे विरिञ्चिनखभिन्नबृहद्दणडकैकतरखण्डमिव   ।। ९.९  ।।

अनुरागवन्तमपि लोचनयोर्दधतं वपुः सुखमतापकरं  ।
निरकासयद्रविमपेतवसुं वियदालयादपरदिग्गणिका   ।। ९.१०  ।।

अभितिग्मरश्मि चिरमविरमादवधानखिन्नमनिमेषतया   ।
विगलन्नमधुव्रतकुलाश्रुजलं न्ममीलदब्जनयनं नलिनी   ।। ९.११  ।।

अविभाव्यतारकमदृष्टहिमद्युतिबिम्बमस्तमितभानु नभः   ।
अवसन्नतापमतमिस्रमभादपदोषतैव विगुणस्य गुणः   ।। ९.१२  ।।

रुचिधाम्नि भर्तरि भृशं विमलाः परलोकमभ्युपगते विवशुः   ।
ज्वलनं त्विषः कथमितरथा सुलभोऽन्यजन्मनि स एव पतिः   ।। ९.१३  ।।

विहिताञ्जलिर्जनतया दधती विकसत्कुसुम्भकुसुमारुणतां  ।
चिरमुज्झितापि तनुरौज्झदसौ न पितृप्रसूः प्रकृतिमात्मभुवः   ।। ९.१४  ।।

अथ सान्द्रसान्ध्यकिरणारुणितं हरिहेतिहूति मिथुनं पततोः   ।
पृथगुत्पपात विरहार्तिदलद्धृदयस्रुतासृगनुलिप्तमिव   ।। ९.१५  ।।

निलयः श्रियः सततमेतदिति प्रथितं यदेव जलजन्म तया   ।
दिवसात्ययात्तदपि मुक्तमहो चपलाजनं प्रति न चोद्यमदः   ।। ९.१६  ।।

दिवसोऽनुमित्रमगमद्वलयं किमिहास्यते बत मयाबलया   ।
रुचिभर्तुरस्य विरहाधिगमादिति संध्ययापि सपदि व्यगमि   ।। ९.१७  ।।

पतिते पतङ्गमृगराजि निजप्रतिबिम्बरोषित इवाम्बुनिधौ   ।
अथ नागयूथमलिनानि जगत्परितस्तमांसि परितस्तरिरे   ।। ९.१८  ।।

व्यसरन्नु भूधरगुहान्तरतः पचलं बहिर्भहलपङ्करुचि   ।
दिवसावसानपटुनस्तमसो बहिरेत्य चाधिकमभक्त गुहाः   ।। ९.१९  ।।

किमलम्बताम्बरविलग्नमधः किमवर्धतोर्ध्वमवनीतलतः   ।
विससार तिर्यगथ दिग्भ्य इति प्रचुरीभवन्न निरधारि तमः   ।। ९.२०  ।।

स्थगिताम्बरक्षितितले परितस्तिमिरे जनस्य दृशमन्धयति   ।
दधिरे रसाञ्जनमपूर्वतः प्रियवेश्मवर्त्म सुदृशो ददृशुः   ।। ९.२१  ।।

अवधार्य कार्यगुरुतामभवन्न भयाय सान्द्रतमसन्तमसं  ।
सुतनोः स्तनौ च दयितोपगमे तनुर्ॐअराजिपथवेपथवे   ।। ९.२२  ।।

ददृशेऽपि भास्कररुचाह्नि न यः स तमीं तमोबिरभिगम्य ततां  ।
द्युतिमग्रहीद्ग्रहगणो लघवः प्रकटीभवन्ति मलिनाश्रयतः   ।। ९.२३  ।।

अनुलेपनानि कुसुमान्यबलाः कृतमन्यवः पतिषु धीपशिखाः   ।
समयेन तेन चिरसुप्तमनोभवबोधनं सममबोधिषत   ।। ९.२४  ।।

वसुधान्तनिःसृतमिवाहिपतेः पटलं फणामणिसहस्ररुचां  ।
स्फुरदंशुजालमथ शीतरुचः ककुभं समस्कुरुत माधवनीं  ।। ९.२५  ।।

विशदप्रभापरिगतं विबभावुदयाचलव्यवहितेन्दुवपुः   ।
मुखमप्रकाशदशनं शनकैः सविलासहासमिव शक्रदिशः   ।। ९.२६  ।।

कलया तुषारकिरणस्य पुरः परिमन्दभिन्नतिमिरौघजटं  ।
क्षणमभ्यपद्यत जनैर्न मृषा गगनं गणादिपतिमूर्तिरिति   ।। ९.२७  ।।

नवचन्द्रकाकुसुमकीर्णतमःकबरीभृतो मलयजार्द्रमिव   ।
ददृशे ललाटतटहारि हरेर्हरितो मुखे तुहिनरश्मिदलं  ।। ९.२८  ।।

प्रथमं कलाभवदथार्धमथो हिमदीधितिर्महदभूदुदितः   ।
दधति ध्रुवं क्रमश एव न तु द्युतिशालिनोऽपि सहसोपचयं  ।। ९.२९  ।।

उदमज्जि कैटभजितः शयनादपनिद्रपाण्डुरसरोजरुचा   ।
प्रथमप्रबुद्धनदराजसुतावदनेन्दुनेव तुहिनद्युतिना   ।। ९.३०  ।।

अथ लक्षमणागतकान्तवपुर्जलधिं विलङ्घ्य शशिदाशरथिः   ।
परिवारितः परित ऋक्षगणैस्तिरौघराक्षसकुलं बिभिदे   ।। ९.३१  ।।

उपजीवति स्म सततं दधतः परिमुग्धतां वणिगिवोडुपतेः   ।
घनवीथवीथिमवतीर्णवतो निधिरम्भसामुपचयाय कलाः   ।। ९.३२  ।।

रजनीमवाप्य रुचमाप शशी सपदि व्यभूषयदसावपि तां  ।
अविलम्बितक्रममहो महतामितरेतरकृतिमच्चरितं  ।। ९.३३  ।।

दिवसं भृशोष्णरुचिपादहतां रुदतीमिवानवरतलिरुतैः   ।
मुहुरामृशन्मृगधरोऽग्रकरैरुदशिस्वसत्कुमुदिनीवनितां  ।। ९.३४  ।।

प्रतिकामिनीति ददृशुश्चकिताः स्मरजन्मघर्मपयसोपचितां  ।
सुदृशोभिभर्तृशशैरश्मिगलज्जलबिन्दुमिन्दुमणिदारुवधूं  ।। ९.३५  ।।

अमृतद्रवैर्विदधब्जदृशाममपमार्गमोषधिपतिः स्म करैः   ।
परितो विसर्पि परितापि भृशं वपुषोऽवतारयति मानविषं  ।। ९.३६  ।।

अमलात्मसु प्रतिफलन्नभितस्तरुणीकपोलफलकेषु मुहुः   ।
विससार सान्द्रतरमिन्दुरुचामधिकावभासितदिशां निकरः   ।। ९.३७  ।।

उपगूढवेलमलघूर्मिभुजैः सरितामचुक्षुपदधीशमपि   ।
रजनीकरः किमिव चित्रमदो यदुरागिणां गणमनङ्गलघुं  ।। ९.३८  ।।

भवनोदरेषु  परिमन्दतया शयितोऽलसः स्फटिकयष्टिरुचः   ।
अवलम्ब्य जालकमुखोपगतानुदतिष्ठदिन्दुकिरणान्मदनः   ।। ९.३९  ।।

अविभावितेषुविषयः प्रथमं मदनोऽपि नूनमभवत्तमसा   ।
उदिते दिशः प्रकटयत्यमुना यदघर्मधाम्नि धनुराचकृषे   ।। ९.४०  ।।

युगपद्विकासमुदयाद्गमिते शशिनः शिलीमुखगणोऽलभत   ।
द्रुतमेत्य पुष्पधनुषो धनुषः कुमुदेऽङ्गनामनसि चावसरं  ।। ९.४१  ।।

ककुभां मुखानि सहसोज्ज्वलयन्दधदाकुलत्वमधिकं रतये   ।
अदिदीपदिन्दुरपरो दहनः कुसुमेषुमत्रिनयनप्रभवः   ।। ९.४२  ।।

इति निश्चितप्रियतमागतयः सितदीधितावदयवत्यबलाः   ।
प्रतिकर्म कर्तुमुचक्रमिरे समये हि सर्वमुपकारि कृतं  ।। ९.४३  ।।

सममेकमेव दधतुः सुतनोरु हारभूषणमुरोजतटौ    ।
घटते हि संहततया जनितामिदमेव निर्विरतां दधतोः   ।। ९.४४  ।।

कदलीप्रकाण्डरुचिरोरुतरौ जघनस्थलीपरिसरे महति   ।
रशनाकलापकगुणेन वधूर्मकरध्वजद्विरदमाकलयथ् ।। ९.४५  ।।

अदरेष्वलक्तकरसः सुदृशां विशदं कपोलभुवि लोध्ररजः   ।
नवमञ्जनं नयनपङ्कजयोर्बिभिदे न शङ्खनिहितात्पयसः   ।। ९.४६  ।।

स्फुरदुज्वलाधरदलैर्विसद्दशनांशुकेशकरैः परितः   ।
धृतमुग्धगण्डफलकैर्विबभुविकसद्भिरास्यकमलैः प्रमदाः   ।। ९.४७  ।।

भजते विदेशमधिकेन जितस्तदनुप्रवेशमथवा कुशलः   ।
मुखमिन्दुरुज्ज्वलकपोलमतः प्रतिमाच्छलेन सुदृशामविशथ् ।। ९.४८  ।।

ध्रुवमागताः प्रतिहतिं कठिने मदनेषवः कुचतटेमहति   ।
इतराङ्गवन्न यदिदं गरिमग्लपितावलग्नमगमत्तनुतां  ।। ९.४९  ।।

न मनोरमास्वपि विशेषविदां निरचेष्ट योग्यमिदमिति   ।
गृहमेष्यति प्रियतमे सुदृशां वसनाङ्गरागसुमनःसु मनः   ।। ९.५०  ।।

वपुरन्वलिप्त परिरम्भसुखव्यवधानभीरुकतया न वधूः   ।
क्षमस्य वाढमिदमेव हि यत्प्रियसंगमेष्वनवलेपमदः   ।। ९.५१  ।।

निजपाणिपल्लवतलस्खलनादभिनासिकविवरमुत्पतितैः   ।
अपरा परीक्ष्य शनकैर्मुमुदे मुखवासमास्यकमलश्वसनैः   ।। ९.५२  ।।

विधृते दिवा सवयसा च पुरः परिपूर्णमण्डलविकाशभृति   ।
हिमधाम्नि दर्पणतले च मुहुः स्वमुखश्रियं मृगदृशो ददृशुः   ।। ९.५३  ।।

अधिजानु बाहुमुपधाय नमत्करपल्लवार्पितकपोलतलं  ।
उदकण्ठि कण्ठपरिवर्तिकलस्वरसून्यगानपयापरया   ।। ९.५४  ।।

प्रणयप्रकाशनविदो मधुराः सुतरामभीष्टजनचित्तहृतः   ।
प्रजिघाय कान्तमनु मुग्धतरस्तरुणीजनो दृश इवाथ सखीः   ।। ९.५५  ।।

न च मेऽवगच्छति यथा लघुतां करुणां यथा च कुरुते स मयि   ।
निपुणं तथैनमुपगम्य वदेरभिदूति काचिदिति संदिदिशे   ।। ९.५६  ।।

दयितया मानपरयापरया त्वरितं ययावगदितापि सखी   ।
किमु चोदिताः प्रियहितार्थकृतः कृतिनो भवन्ति सुहृदः सुहृदां  ।। ९.५७  ।।

प्रतिभिद्य कान्तमपराधकृतं यदि तावदस्य पुनरेव मया   ।
क्रियतेऽनुवृत्तिरुचितैव ततः कलयेदमानमनसं सखि मां  ।। ९.५८  ।।

अवधीर्य धैर्यकलिता दयितं विदधे विरोधमथ तेन सह   ।
तव गोप्यते किमिव कर्तुमिदं न सहास्मि साहसमसाहसिकी   ।। ९.५९  ।।

तदुपेत्य मा स्म तमुपालभथाः क्ल दोषमस्य न हि विद्म वयं  ।
इति सम्प्रधार्य रमणाय वधूर्विहितागसेऽपि विससर्ज सखीं  ।। ९.६०  ।।

ननु सन्दिशेति सुदृशोदितया त्रपया न किञ्चन किलाभिदधे   ।
निजमैक्षि मन्दमनिशं निशितैः क्रशितं शरीरमशीरशरैः   ।। ९.६१  ।।

ब्रुवते स्म दूत्य उपसृत्य नरान्तरवत्प्रगल्भमतिगर्भगिरः   ।
सुहृदर्थमीहितमजिह्मधियां प्रकृतेर्विराजति विरुद्धमपि   ।। ९.६२  ।।

मम रूपकीर्तिमहरद्भुवि यस्तदनु प्रविष्टहृदयेयमिति   ।
त्वयि मत्सरादिव निरस्तदयः सुतरां क्षिणोति खलु तां मदनः   ।। ९.६३  ।।

तव सा कथासु परिघट्टयति श्रवणं यदङ्गुलिमुखेन मुहुः   ।
घनतां ध्रुवं नयति तेन भवद्गुणपूगपूरितमतृप्ततया    ।। ९.६४  ।।

उपतप्यमानमलघूष्णिभिः श्वसितैः सितेतरसरोजदृशः   ।
द्रवतां न नेतुमधरं क्षमते नवनागवल्लिदलरागरसः   ।। ९.६५  ।।

दधति स्फुटं रत्पतेरिषवः शिततां यदुत्पलपलाशदृशः   ।
हृदयं निरन्तरबृहत्कठिनस्तनमणडलावरणमप्यभिदन्  ।। ९.६६  ।।

कुसुमादपि स्मितदृशः सुतरां सुकुमारमङ्गमिति नापरथा   ।
अनिशं निजैरकरुणः करुणं कुसुमेषुरुत्तपाति यद्विशिखैः   ।। ९.६७  ।।

विषतां निषेवितमपक्रियया समुपैति सर्वमिति सत्यमदः    ।
अमृतुतस्रुऽपि विरहाद्भवतो यदमूं दहन्ति हिमरश्मिरुचः   ।। ९.६८  ।।

उदितं प्रियां प्रति सहार्दमिति श्रदधीयत प्रियतमेन वचः   ।
विदितेङ्गिते हि पुर एव जने सपदीरिताः खलु लगन्ति गिरः   ।। ९.६९  ।।

दयिताहृतस्य युवभिर्मनसः परिमूढतामिव गतैः प्रथमं  ।
उदिते ततः सपदि लब्धपदैः क्षणदाकरेऽनुपदिभिः प्रयये   ।। ९.७०  ।।

निपपात सम्भ्रमभृतः श्रवणादसितभ्रुवः प्रणदितासिकुलं  ।
दयितावलोकविकसन्नयनप्रसरप्रणुन्नमिव वारिरुहं  ।। ९.७१  ।।

उपनेतुमुन्नतिमतेव दिवं कुचयोर्युगेन तरसा कलितां  ।
रभसोत्थितामुपगतः सहसा परिरभ्य कञ्चन वधूमरुधथ् ।। ९.७२  ।।

अनुदेहमागतवतः प्रतिमां परिणायकस्य गुरुमुद्वहता   ।
मुकुरेण वेपथुभृतोऽतिभरात्कथमप्यपाति न वधूकरतः   ।। ९.७३  ।।

अवनम्य वक्षसि निमग्नकुचद्वितयेन गाढमुपगूढवता   ।
दयितेन तत्क्षणचलद्रशनाकलकिङ्किणीरवमुदासि वधूः   ।। ९.७४  ।।

कररुद्धनीवि दयितोपगतौ गलितं त्वराविरहितासनया   ।
क्षणदृष्टहाटकशिलासदृशस्फुरदूरुभित्ति वसनं ववसे   ।। ९.७५  ।।

पिदधानमन्वगुपगम्य दृशौ ब्रुवते जनाय वद कोऽयमिति   ।
अभिधातुमध्यवससौ न गिरा पुलकैः प्रियं नववधून्यगदथ् ।। ९.७६  ।।

उदितोरुसादमतिवेपथुमत्सुदृशोऽभिभर्तृ विधुरं त्रपया   ।
वपुरादरातिशयशंसि  पुनः प्रतिपत्तिमूढमपि वाढमभूथ् ।। ९.७७  ।।

पिमन्धराभिरलघूरुभरादधिवेश्म पत्युरुपचारविधौ   ।
स्खलिताभिरप्यनुपदं प्रमदाः प्रणयातिभूमिमगमन्गतिभिः   ।। ९.७८  ।।

मधुरान्नतभ्रू ललितं च दृशोः सकरप्रयोगचतुरं च वचः   ।
प्रकृति स्थमेव निपुणागमितं स्फुचनृत्तलीलमभवत्सुतनोः   ।। ९.७९  ।।

तदयुक्तमङ्ग तव विश्वसृजा न कृतं यदीक्षणसहस्रतयं  ।
प्रकटीकृता जगति येन खलु स्फुटमिन्द्रताद्य मयि गोत्रभिदा   ।। ९.८०  ।।

न विभावयत्यनिशमक्षिगतामपि मां भवानतिसमीपतया   ।
हृदयस्थितामपि पुनः परितः कथमीक्षते बहिरभीष्टतामां  ।। ९.८१  ।।

इति गन्तुमिच्छुमभिधाय पुरः क्षणदृष्टिपातविकसद्वदनां  ।
स्वकरावलम्बनविमुक्तगलत्कलकाञञ्चि काञ्चिदरुणत्तरुणः   ।। ९.८२  ।।

अपयाति सरोषया निरस्ते कृतकं कामिनि चुक्षुषे मृगाक्ष्या   ।
कलयन्नपि सव्यथोऽवतस्थेऽशकुनेन स्खलितः किलेतरोऽपि   ।। ९.८३  ।।

आलोक्य प्रियतममंशुके विनीवौ यत्तस्थे नामितमुखेन्दु मानवत्या   ।
तन्नूनं पदमवलोकयांबभूवे मानस्य द्रुतमपयानमास्थितस्य   ।। ९.८४  ।।

सुदृशः सरसव्यलीक तप्तस्तरसास्लष्टवतः सयौवनोष्मा   ।
कथमप्यभवत्स्मरानलोष्मणः स्तनभारो न नखंपचः प्रियस्य   ।। ९.८५  ।।

दधत्युरोजद्वयमुर्वशीतलं भुवो गतेव स्वयमुर्वशी तलं  ।
बभौ मुखेनाप्रतिमेन काचन श्रियाधिका तां प्रति मेनका च न   ।। ९.८६  ।।

इत्थं नारीर्घटयितुमलं कामिभिः काममासन्प्रालेयांशोः सपदि रुचयः शान्तमानान्तरायाः   ।
आचार्यत्वं रतिषु विलसन्मन्मथश्रीविलासा ह्रीप्रत्यूहप्रशमकुशलाः शीधवश्चक्रुरासां  ।। ९.८७  ।।