रघुवंशम्/सप्तमः सर्गः
अथोपयन्त्रा सदृशेन युक्तां स्कन्देन साक्षादिव देवसेनां  ।स्वसारं आदाय विदर्भनाथः पुरप्रवेशाभिमुखो बभूव   । । ७.१  । ।	</tr></p>
<td><p>		
	सेनानिवेशान्पृथिवीक्षितोऽपि जग्मुर्विभातग्रहमन्दभासः   ।भोज्यां प्रति व्यर्थमनोरथत्वाद्रूपेषु वेषेषु च साभ्यसूयाः   । । ७.२  । ।	</p>
<td><p>		
	सांनिध्ययोगात्किल तत्र शच्याः स्वयंवरक्षोभकृतां अभावः   ।काकुत्स्थं उद्दिश्य समत्सरोऽपि शशाम तेन क्षितिपाललोकः   । । ७.३  । ।	</p>
<td><p>		
	तावत्प्रकीर्णाभिनवोपचारं इन्द्रायुधद्योतिततोरणाङ्कं  ।वरः स वध्वा सह राजमार्गं प्राप ध्वजच्छायनिवारितोष्णं  । । ७.४  । ।	</p>
<td><p>		
	ततस्तदालोकनतत्पराणां सौधेषु चामीकरजालवत्सु   ।बभूवुरित्थं पुरसुन्दरीणां त्यक्तान्यकार्याणि विचेष्टितानि   । । ७.५  । ।	</p>
<td><p>		
	आलोकमार्गं सहसा व्रजन्त्या कयाचिदुद्वेष्टनवान्तमाल्यः   ।बद्धुं न संभावित एव तावत्करेण रुद्धोऽपि हि केशपाशः   । । ७.६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रसाधिकालम्बितं अग्रपादं आक्षिप्य काचिद्द्रवरागं एव   ।उत्षृषृअलीलागतिरा गवाक्षाद्ययौ शलाकां अपरा वहन्ती   । । ७.७  । ।	</p>
<td><p>		
	विलोचनं दक्षिणं अञ्जनेन संभाव्य तद्वञ्चितवामनेत्रा   ।तथैव वातायनसंनिकर्षं ययौ शलाकां अपरा वहन्ती   । । ७.८  । ।	</p>
<td><p>		
	जालान्तरप्रेषितदृष्टिरन्या प्रस्थानभिन्नां न बबन्ध नीवीं  ।नाभिप्रविष्टाभरणप्रभेण हस्तेन तस्थाववलम्ब्य वासः   । । ७.९  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्धाचिता सत्वरं उत्थितायाः पदे पदे दुर्निमिते गलन्ती   ।कस्याश्चिदासीद्रशना तदानीं अङ्गुष्ठमाउलार्पितसूत्रशेषा   । । ७.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	स्तनंधयन्तं तनयं विहाय विलोकनाय त्वरया व्रजन्ती   ।संप्रस्नुताभ्यां पदवीं स्तनाभ्यां सिषेच काचित्पयस्ऽऽ आ गवाक्षाथ् । । ७.१०*  । ।	</p>
<td><p>		
	तासां मुखैरासवगन्धगर्भैर्व्याप्तान्तराः सान्द्रकुतूहलानां  ।विलोलनेत्रभ्रमरैर्गवाक्षाः सहस्रपत्त्राभरणा इवासन्  । । ७.११  । ।	</p>
<td><p>		
	ता राघवं दृष्टिभिरापिबन्त्यो नार्यो न जग्मुर्विषयान्तराणि   ।तथा हि शेषेन्द्रियवृत्तिरासां सर्वात्मना चक्षुरिव प्रविष्टा   । । ७.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	स्थाने वृता भूपतिभिः परोक्षैः स्वयंवरं साधुं अमंस्त भोज्या   ।पद्मेव नारायणं अन्यथासौ लभेत कान्तं कथं आत्मतुल्यं  । । ७.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	परस्परेण स्पृहणीयशोभं न चेदिदं द्वन्द्वं अयोजयिष्यथ् ।अस्मिन्द्वये रूपविधानयत्नः पत्युः प्रजानां वितथोऽभविष्यथ् । । ७.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	रतिस्मरौ नूनं इमावभूतां राज्ञां सहरेषु तथा हि बाला   ।गतेयं आत्मप्रतिरूपं एव मनो हि जन्मान्तरसंगतिज्ञं  । । ७.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	इत्युद्गताः पौरवधूमुखेभ्यः शृण्वन्कथाः श्रोतसुखाः कुमारः   ।उद्भासितं मङ्गलसंविधाभिः संबन्धिनः सद्म समाससाद   । । ७.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	ततोऽवतीर्याशु करेणुकायाः स कामरूपेश्वरदत्तहस्तः   ।वैदर्भनिर्दिष्टं अथो विवेश नारीमनांसीव चतुष्कं अन्तः   । । ७.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	महार्हसिंहासनसंस्थितोऽसौ सरत्नं अर्घ्यं मधुपर्कमिश्रं  ।भोजोपनीतं च दुकूलयुग्मं जग्राह सार्धं वनिताकटाक्षैः   । । ७.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	दुकूलवासाः स वधूसमीपं निन्ये विनीतैरवरोधरक्षैः   ।वेलासाक्शं स्फुटपेहराजिर्नवैरुदन्वानिव चन्द्रपादैः   । । ७.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्रार्चितो भोजपतेः पुरोधा हुत्वाग्निं आज्यादिभिरग्निकल्पः   ।तं एव चाधाय विवाहसाक्ष्ये वधूवरौ संगमयां चकार   । । ७.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	हस्तेन हस्तं परिगृह्य वध्वाः स राजसूनुः सुतरां चकाशे   ।अनन्तराशोकलताप्रवालं प्राप्येव चूतः प्रतिपल्लवेन   । । ७.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	आसीद्वरः कण्टकितप्रकोष्टः स्विन्नाङ्गुलिः संववृते कुमारी   ।वृत्तिस्तयोः पाणिसमागमेन समं विभक्तेव मओभवस्य   । । ७.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	तयोरपाङ्ग-प्रतिसारितानि क्रियासमापत्तिवर्तितानि   ।ह्रीयन्त्रणां आनशिरे मनोज्ञां अन्योन्यलोलानि विलोचनानि   । । ७.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रदक्षिणप्रक्रमणात्कृषानोरुदर्चिषस्तन्(?) मिथुनं चकाशे   ।मेरोरुपान्तेष्विव वर्तमानं अन्योन्यसंसक्तं अहस्त्रियामं  । । ७.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	नितम्बगुर्वी गुरुणा प्रयुक्ता वधूर्विधातृप्रतिमेन तेन   ।चकार सा मत्तचकोरनेत्रा लज्जावती लाजविसर्गं अग्नौ   । । ७.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	हविःशमीपल्लवलाजगन्धिः पुण्यः कृशानोरुदियाय धूमः   ।कपोलसंसर्पिशिखः स तस्या मुहूर्तकर्णोत्पलतां प्रपेदे   । । ७.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	तदञ्जनक्लेदसमाकुलाक्षं प्रम्लानभीजाङ्कुरकर्णपूरं  ।वधूमुखं पाटलगण्डलेखं आचारधूमग्रहणाद्बभूव   । । ७.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ स्नातकैर्बन्धुमता च राज्ञा पुरंध्रिभिश्च क्रमशः प्रयुक्तं  ।कन्याकुमारौ कनकासनस्थावार्द्राक्षतारोपणं अन्वभूतां  । । ७.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	इति स्वसुर्भोजकुलप्रदीपः संपाद्य पाणिग्रहणं स राजा   ।महीपतीनां पृथगर्हणार्थं समादिदेशाधिकृतानधिश्रीः   । । ७.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	लिङ्गैर्मुदः संवृतविक्रियास्ते ह्रदाः प्रसन्ना इव गूढनक्राः   ।वैदर्भं आमन्त्र्य ययुस्तदीयां प्रत्यर्प्य पूजां औप्दाछलेन   । । ७.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	स राजलोकः कृतपूर्वसंविदारम्भसिद्धौ समयोपलभ्यम्)   ।आदास्यमानः प्रम्दामिषं तदावृत्य पन्थानं अजस्य तस्थौ   । । ७.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	भर्तापि तावत्क्रथकैषिकानां अनुष्ठितानन्तरजाविवाहः   ।सत्त्वानुरूपाहरणी कृतश्रीः प्रास्थापयद्राघवं अन्वगाच्च   । । ७.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	तिस्रस्त्रिलोकी प्रथितेन सार्धं अजेन मार्गे वसतीरुषित्वा   ।तस्मादपावर्तत कुण्डिनेशः पर्वात्यये स्ॐअ इवोष्णरश्मेः   । । ७.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रमन्यवः प्रागपि कोसलेन्द्रे प्रत्येकं आत्तस्वतया बभूवुः   ।अतो नृपाश्चक्षमिरे समेताः स्त्रीरत्नलाभं न तदात्मजस्य   । । ७.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	तं उद्वहन्तं पथि भोजकन्यां रुरोध राजन्यगणः स दृप्तः   ।बलिप्रदिष्टं श्रियं आददानं त्रैविक्रमं पादं इवेन्द्रशत्रुः   । । ७.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्यः स रक्षार्थं अनल्पयोधं आदिष्य पित्र्यं सचिवं कुमारः   ।प्रत्यग्रहीत्पार्थिववाहिनीं तां ज्योतीरथां शोण इवोत्तरङ्गः   । । ७.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	पत्तिः पदातिं रथिनं रथेशस्तुरंगसादी तुरगाधिरूढं  ।यन्ता गजस्याभ्यपतद्गजस्थं तुल्यप्रतिद्वन्द्वि बभूव युद्धं  । । ७.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	नदत्सु तूर्येष्वविभाव्यवाचो नोदीरयन्ति स्म कुलोपदेशान्  ।बाणाक्षरैरेव परस्परस्य नामोर्जितं चापभृतः शशंसुः   । । ७.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्थापितः संयति रेणुरश्वैः सान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः   ।चिस्तारितः कुञ्जरकर्णतालैर्नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यं  । । ७.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	मत्स्यध्वजा वायुवशाद्विदीर्णैर्मुखैः प्रवृद्धद्वजिनीरजांसि   ।बभुः पिबन्तः परमार्थमत्स्याः पर्याविलानीव नवोदकानि   । । ७.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	रथो रथाङ्गध्वनिना विजज्ञे विलोलघण्टाक्वणितेन नागः   ।स्वभर्तृनामग्रहणाद्बभूव सान्द्रे रजस्यात्मपरावबोधः   । । ७.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	आवृण्वतो लोचनमार्गं आजौ रजोऽन्धकारस्य विजृम्भितस्य   ।शस्त्रक्षताश्वद्विपवीरजन्मा बालारुणोऽभूद्रुधिरप्रवाहः   । । ७.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	स च्छिन्नमूलः क्षतजेन रेणुस्तस्योपरिष्टात्पवनावधूतः   ।अङ्गारशेषस्य हुताशनस्य पूर्वोत्थितो धूम इवाबभासे   । । ७.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रहारमूर्छापगमे रथस्थान्यन्तःनुपालभ्य निवर्तिताश्वाः   ।यैः सादिता लक्षितपूर्वकेतूंस्तानेव सामर्षतया निजघ्नुः   । । ७.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	अप्यर्धमार्गे परबाणलूना धनुर्भृतां हस्तवतां पृषत्काः   ।संप्रापुरेवात्मजवानुवृत्त्या पूर्वार्धभागैः फलिभिः शरव्यं  । । ७.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	आधोरणानां गजसंनिपाते शिरांसि चक्रैर्निशितैः क्षुराग्रैः   ।हतान्यपि आयेननखाग्रकोटिव्यासक्तकेशानि चिरेण पेतुः   । । ७.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	पूर्वं प्रहर्ता न जघान भूयः प्रतिप्रहाराक्षमं अश्वसादी   ।तुरंगमस्कन्धनिषण्णदेहं प्रत्याश्वसन्तं रिपुं आचकाङ्क्ष   । । ७.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	तनुत्यजां वर्मभृतां विकोशैर्बृहत्सु दन्तेष्वसिभिः पतद्भिः   ।रणक्षितिः शोणितमद्यकुल्या गजा विविग्नाः करशीकरेण   । । ७.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	शिलीमुखोत्कृत्तशिरःफलाढ्या च्युतैः शिरत्रैश्चषकोत्तरेव   ।रणक्षितिः शोणितमद्यकुल्या रराज मृत्योरिव पानभूमिः   । । ७.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	उपान्तयोर्निष्कुषितं विहंगैराक्षिप्य तेभ्यः पिशितप्रियापि   ।केयूरकोटिक्षततालुदेशा शिवा भुजच्छेदं अपाचकार   । । ७.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	कश्चिद्द्विषत्खड्गहृतोत्तमाङ्गः सद्यो विमानप्रभुतां उपेत्य   ।वामाङ्गसंसक्तसुराङ्गनः स्वं नृत्यत्कबन्धं समरे ददर्श   । । ७.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्योन्यसूतोन्मथनादभूतां तावेव सूतौ रथिनौ च कौचिथ् ।व्यश्वौ गदाव्यायतसंप्रहारौ बग्नायुधौ बाहुविमर्दनिष्ठौ   । । ७.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	परस्परेण क्षतयोः प्रहर्त्रोरुत्क्रान्तवाय्वोः समकालं एव   ।अमर्त्यभावेऽपि कयोश्चिदासीदेकासरःप्रार्थितयोर्विवादः   । । ७.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यूहावुभौ तावितरेतरस्माद्भङ्गं जयं चापतुरव्यवस्थं  ।पश्चात्पुर्ॐआरुतयोः प्रवृद्धौ पर्यायवृत्त्येव महार्णवोर्मी   । । ७.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	परेण भग्नेऽपि बले महौजा ययावजः प्रत्यरिसैन्यं एव   ।धूमो निवर्तेत समीरणेन यतो हि कक्षस्तत एव वह्निः   । । ७.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	रथी निषङ्गी कवची धनुष्मान्दृप्तः स राजन्यकं एकवीरः   ।निवारयां आस महावराहः कल्पक्षयोद्धूतं इवार्णवाम्भः   । । ७.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	स दक्षिणं तूण-मुखेन वामं व्यापारयन्हस्तं अलक्ष्यताजौ   ।आकर्णकृष्टा सकृदस्य योद्धुर्मौर्वीव बाणान्सुषुवे रिगुफ्नान्  । । ७.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	स रोषदष्टाधिकलोहितोष्ठैर्व्यक्तोर्ध्वरेका भृकुटीर्वहद्भिः   ।तस्तार गां भल्लनिकृत्तकण्ठैर्हुंकारगर्भैर्द्विषतां शिरोभिः   । । ७.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वैर्बलाङ्गैर्द्विरदप्रधानैः सर्वायुधैः कङ्कटभेदिभिश्च   ।सर्वप्रयत्नेने च भूमिपालास्तस्मिन्प्रजह्रुर्युधि सर्व एव   । । ७.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽस्त्रव्रजैश्छन्नरथः परेषां ध्वजाग्रमात्रेण बभूव लक्ष्यः   ।नीहारमग्नो दिनपूर्वभागः किंचित्प्रकाशेन विवस्वतेव   । । ७.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रियंवदात्प्रापं असौ कुमारः प्रायुङ्क्त राजस्वधिराजसूनुः   ।गान्धर्वं अस्त्रं कुसुमास्त्रकान्तः प्रस्वापनं स्वपनिवृत्तलौल्यः   । । ७.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	ततो धनुष्कर्षणमूढहस्तं एकांसपर्यस्तशिरस्त्रजालं  ।तस्थौ ध्वजस्तम्भनिषण्णदेहं निद्राविधेयं नरदेवसैन्यं  । । ७.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	ततः प्रियोपात्तरसेऽधरोष्ठे निवेश्य दध्मौ जलं कुमारः   ।येन स्वहस्तार्जितं एकवीरः पिबन्यशो मूर्तं इवाभासे   । । ७.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	शङ्खस्वनाभिज्ञतया निवृत्तास्तं सन्नशत्रुं ददृशुः स्वयोधाः   ।निमीलितानां इव पङ्कजानां मध्ये स्फुरन्तं प्रतिमाशशाङ्कं  । । ७.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	सशोणितैस्तेन शिलीमुखाग्रैर्निक्षेपिताः केतुषु पार्थिवानां  ।यशो हृतं संप्रति राघवेण न जीवितं वः कृपयेति वर्णाः   । । ७.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	स चापकोटीनिहितैकबाहुः शिरस्तनिष्कर्षणभिन्नमुलिः   ।ललाटबद्धश्रमवारिबिन्दुर्भीतां प्रियां एत्य वचो बभाषे   । । ७.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	इतः परानर्भकहार्यशस्त्रान्वैदर्भि पश्यानुमता मयासि   ।एवंविधेनाहवचेष्टितेन त्वं प्रार्थ्यसे हस्तगता ममभिः   । । ७.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्याः प्रतिद्वन्द्विभवाद्विषादात्सद्यो विमुक्तं मुखं आबभासे   ।निश्वासबाष्पापगमात्प्रपन्नः प्रसादं आत्मीयं इवात्मदर्षाः   । । ७.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	हृष्टापि सा ह्रीविजिता न साक्षाद्वाग्भिः सखीनां प्रियं अभ्यनन्दथ् ।स्थली नवाम्भःपृषताभिवृष्टा मयूरकेकाभिरिवाभ्रवृन्दं  । । ७.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	इति शिरसि स वामं पादं आधाय राज्ञां उदवहदनवद्यां तां अवद्यादपेतह्  ।रथतुरगरजोभिस्तस्य रूक्षालकाग्रा समरविजयलष्मीः सैव मूर्ता बभूव   । । ७.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रथमपरिगतार्थस्तं रघुः संनिवृत्तं विजयिनं अभिनन्द्य श्लाघ्यजायासमेतं  ।तदुपहितकुटुम्बः शान्तिमार्गोतुस्कोऽभून्न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय   । । ७.७१  । ।	</p>
<tr><td><p>		
</table>

7