स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/प्रभासक्षेत्र माहात्म्यम्/अध्यायः ०३५
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
भगवन्भार्गवे वंशे यस्त्वौर्वः कथितस्त्वया ॥ 
वैवस्वतेंऽतरे चास्मिंस्तस्योत्पत्तिं वद प्रभो ॥ १ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
ब्राह्मणा निहता ये तु क्षत्रियैर्वित्तकारणात् ॥ 
क्षयं नीतास्तु ते सर्वे सपुत्राश्च सगर्भतः ॥ २ ॥ 
म्रियमाणेषु सर्वेषु एका स्त्री समतिष्ठत ॥ 
तया तु रक्षितो गर्भ ऊर्वोर्देशे निधाय च ॥ ३ ॥ 
अन्यासां चैव नारीणां सर्वासामपि भामिनि ॥ 
गर्भानि पातितास्तैस्तु द्रव्यार्थं क्षत्रियाधमैः ॥ ४ ॥ 
कालांतरे ततो भित्त्वा कुरुदेशं महाप्रभः ॥ 
निर्गतोत्तंभितशिरा ज्वलदास्योतिभीषणः ॥ ५ ॥ 
तद्वैरं हृदि चाधाय ददाह वसुधातलम् ॥ 
उत्पाद्य वह्निं तपसा रौद्रमौर्वं जलाशनम् ॥ ६ ॥ 
तमिन्द्रः प्लावयामास वृष्ट्यौघैर्वरवर्णिनि ॥ 
न शशाक यदा नेतुं तदा स यतवाक्स्थितः ॥ ७ ॥ 
ततो देवाः सगंधर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः ॥ 
अभवन्भयसंत्रस्ताः सर्वे प्रांजलयः स्थिताः ॥ ८ ॥ 
॥ देवा ऊचुः ॥ ॥ 
भगवन्भार्गवे वंशे जातः कोऽपि महाद्युतिः ॥ 
अग्निरूपेण सर्वं स ददाह वसुधातलम् ॥  ॥ 
कृतो यत्नः पुराऽस्माभिस्तद्विनाशाय सत्तम ॥ 
जलेन वृद्धिमायाति ततो नो भयमागतम् ॥ 7.1.35.१० ॥ 
विनष्टे भूतले देव अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः॥ 
उच्छिद्यते ततोऽस्माकं नाशो नूनं भविष्यति ॥ ११ ॥ 
तस्माद्यत्नं कुरु विभो त्रैलोक्यहितकाम्यया ॥ १२ ॥ 
ततो ब्रह्मा सुरैः सार्द्धं भार्गवैश्च महर्षिभिः ॥ 
आगत्य चाब्रवीदौर्वं किमर्थं दहसि क्षितिम् ॥ १३ ॥ 
विरामः क्रियतां सद्यो ममार्थं च द्विजोत्तम॥ १४ ॥ 
॥ और्व उवाच ॥ ॥ 
एष एव निवृत्तोऽहं तव वाक्येन सत्तम ॥ 
एष वह्निर्मयोत्सृष्टः स विभो तव शासनात् ॥ १५ ॥ 
यथा गच्छेत्समुद्रांतं तथा नीतिर्विधीय ताम् ॥ १६ ॥ 
समाहूय ततो देवीं स्वां सुतां पद्मसंभवः ॥ 
उवाच पुत्रि गच्छ त्वं गृहीत्वाग्निं महोदधिम् ॥ 
मद्वाक्यं नान्यथा कार्यं गच्छ शीघ्रं महाप्रभे ॥ १७ ॥ 
॥ सरस्वत्युवाच ॥ ॥ 
एषास्मि प्रस्थिता देव तव वाक्यादसंशयम् ॥ 
इत्युक्ते साधु साध्वीति ब्रह्मणा समुदाहृता ॥ ॥ १८ ॥ 
ततोभिमंत्रितं वह्निं क्षिप्त्वा कुंभे हिरण्मये ॥ 
प्रायच्छत सरस्वत्यै स्वयं ब्रह्मा पितामहः ॥ 
आशिषो विविधा दत्त्वा प्रोवाचेदं पुनः पुनः ॥ १९ ॥ 
गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन ॥ 
अरिष्टं व्रज पंथानं मा संतु परिपन्थिनः ॥ 7.1.35.२० ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणा च सरस्वती ॥ 
हिमवंतं गिरिं प्राप्य पिप्पलादाश्रमात्तदा ॥ २१ ॥ 
उद्भूता सा तदा देवी अधस्ताद्वृक्षमूलतः ॥ 
तत्कोटर कुटीकोटिप्रविष्टानां द्विजन्मनाम् ॥ २२ ॥ 
श्रूयन्ते वेदनिर्घोषा सरसारक्तचेतसाम् ॥ 
विष्णुरास्ते तत्र देवो देवानां प्रवरो गुरुः ॥ २३ ॥ 
तस्मात्स्थानात्ततो देवी प्रतीच्यभिमुखं ययौ ॥ 
अन्तर्द्धानेन सा प्राप्ता केदारं हिममध्यगम् ॥ २४ ॥ 
तत्संप्लाव्य गिरेः शृंगं केदारस्य पुरः स्थिता ॥ 
तेनाग्निना करस्थेन दह्यमाना सरस्वती ॥ २५ ॥ 
भूमिं विदार्य तस्याधः प्रविष्टा गजगामिनी ॥ 
तदंतर्द्धानमार्गेण प्रवृत्ता पश्चिमामुखी ॥ २६ ॥ 
पापभूमिमतिक्रम्य भूमिं भित्त्वा विनि(?)गता ॥ 
तत्र कूपः समभवन्नाम्ना  गन्धर्वसंज्ञितः ॥ २७ ॥ 
तस्मात्कूपात्पुनर्दृश्या सा बभूव महानदी ॥ 
मतिः स्मृतिस्तथा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्गिराधरा ॥ २८ ॥ 
उपासिकाः सरस्वत्याः षडेताः प्रस्थितास्तदा ॥ 
पुनः प्रवृत्ता सा तस्मादुद्भेदात्पश्चिमामुखी ॥२९॥ 
भूतीश्वरं समायाता सिद्धो यत्र महामुनिः ॥ 
भूतीश्वरे समीपस्थं तत्र प्राप्ता मनोरमम् ॥7.1.35.३०॥ 
तस्य दक्षिणदिक्संस्थं रुद्रकोट्युपलक्षितम् ॥ 
श्रीकंठ देशं विख्यातं गता सर्वौषधीयुतम् ॥ ३१ ॥ 
तस्मात्पुण्यतमाद्देशाच्छ्रीकण्ठात्सा मनस्विनी ॥ 
संप्राप्ता वह्निना सार्द्धं कुरुक्षेत्रं सरस्वती ॥ ३२ ॥ 
पुनस्तस्मात्कुरुक्षेत्राद्विराटनगरस्य सा ॥ 
समुद्भूता समीपस्था अन्तर्द्धानान्मनोरमा ॥ 
गोपायनो गिरिर्यत्र तत्र सा पुनरुद्गता ॥ ३३ ॥ 
गोपायिता केशवेन यत्र ते पाण्डुनन्दनाः ॥ 
कुर्वंतः स्वानि कर्माणि न कैश्चिदुपलक्षिता ॥ ३४ ॥ 
तत्र कुंडे स्थिता देवी महापातकनाशिनी ॥ 
पुन र्गोपायनाद्देवी क्षेत्रं प्राप्तातिशोभनम् ॥ ३५ ॥ 
खर्जुरीवनमापन्ना नन्दानाम्नीति तत्र सा ॥ 
सरस्वती पुनस्तस्माद्वनात्खर्जूरसंज्ञितात् ॥ ३६ ॥ 
मेरुपादं समासाद्य मार्कंडाश्रममागता ॥ 
यत्र मार्कंडकं तीर्थं मेरुपादे समाश्रितम् ॥ ३७ ॥ 
सरस्वती पुनस्तस्मादर्बुदारण्यमाश्रिता ॥ 
गता वटवनं रम्यं मार्कंडेयाश्रमाच्छुभात् ॥३८॥ 
तपस्तप्तं पुरा यत्र वसिष्ठेन समाश्रितात् ॥ 
तस्माद्वटवनात्पुण्यादुदुम्बरवनं गता ॥ 
मेरुपादे च तत्रैव तण्डिर्यत्रा तपत्तपः ॥ ३९ ॥ 
ऊदुंबरवनात्तस्मात्पुनर्देवी सरस्वती ॥ 
अन्तर्द्धानेन शिखरमन्यत्प्राप्ता महानदी ॥ 7.1.35.४० ॥ 
मेरुपादं तु सुमहत्सुरसिद्धनिषेवितम् ॥ 
भिन्नांजनचयाकारं गोलांगूलमिति स्मृतम् ॥ ४१ ॥ 
स्थानं मनोरमं तस्मादुद्गता सा सुमध्यमा ॥ 
वंशस्तंबात्सुविपुला प्रवृत्ता दक्षिणामुखी ॥ ४२ ॥ 
तत्रोद्गमवटस्तस्यास्तत्समाख्यो व्यवस्थितः ॥ 
ततः प्रभृति सा देवी सुप्रभं प्रकटा स्थिता ॥ ४३ ॥ 
अंतर्द्धानं परित्यज्य प्राणिनामनुकम्पया ॥ 
तस्यास्तटेषु रम्येषु संति तीर्थानि कोटिशः ॥ ४४ ॥ 
तेषु तीर्थेषु सर्वेषु धर्महेतुः सरस्वती ॥ 
रुद्रावतारमार्गेऽस्मिन्प्रवरं प्रथमं स्मृतम् ॥ ४५ ॥ 
तरत्तरंगनामाढ्यं काकतीर्थं महाप्रभम् ॥ 
तत्र तीर्थं पुनस्त्वन्यत्तीर्थं धारेश्वरं स्मृतम् ॥ ४६ ॥ 
धारेश्वरात्पुनश्चान्यद्गंगोद्भेदमिति स्मृतम् ॥ 
सारस्वतं तथा गांगं यत्रैकं संस्थितं जलम् ॥ 
तस्मादन्यत्परं तीर्थं पुंडरीकं ततः परम् ॥ ॥ ४७ ॥ 
मातृतीर्थं महापुण्यं सर्वातंकहरं परम् ॥ 
मातृतीर्थात्पुनस्तस्मान्नातिदूरे व्यवस्थितम् ॥ ४८ ॥ 
तीर्थं त्वनरकंनाम नरकार्ति भयापहम् ॥ 
ततस्तस्मादनरकात्तीर्थमन्यत्पुनः स्थितम् ॥ ४९ ॥ 
संगमेश्वरनामाढ्यं प्रसिद्धं तन्महीतले ॥ 
ततस्तस्मात्पुनश्चान्यत्तीर्थं कोटीश्वराह्वयम् ॥ 7.1.35.५० ॥ 
ततस्तस्मान्महादेवि शंभुकुण्डेश्वरं स्मृतम् ॥ 
तीर्थे सरस्वतीतीरे तस्मिन्सिद्धेश्वरं स्मृतम् ॥ ५१ ॥ 
सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी ॥ 
पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा ॥५२॥ 
स्थित्वा पूर्वमुखा देवी हा गंगेति विना त्वया॥ 
एकाकिनी मंदभाग्या क्व गमिष्याम्यबांधवा ॥ ५३ ॥
तां विज्ञाय ततो गंगा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ 
शीघ्रं स्वर्गात्समायाता तीर्थानां कोटिभिः सह ॥ ५४ ॥ 
ततो दुःखं परित्यज्य तत्र प्राची सरस्वती ॥ 
सर्वदेवगुणैयुक्ता एवं तत्र स्थिताऽभवत् ॥ ५५ ॥ 
तत्र सिद्धवटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम् ॥ 
वटेश्वरस्य पुरतः सर्वपापक्षयंकरम् ॥ ५६ ॥ 
त्रिकालं यत्र रुद्रस्तु समागत्य व्यवस्थितः ॥ 
तन्महालयमित्युक्तं स्थानं तस्य महात्मनः ॥ ॥ ५७ ॥ 
पिंडतारकमित्येतत्प्राचीनं तीर्थमुत्तमम् ॥ 
कुम्भकुक्षिगिरिस्थं तत्पित्र्ये कर्मणि सिद्धिदम् ॥ ५८ ॥ 
प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रति ष्ठितम्॥ 
प्राची सरस्वती यत्र तत्र किं मृग्यते परम् ॥ ५९ ॥ 
निवृत्ते भारते युद्धे तत्र तीर्थे किरीटिना ॥ 
प्रायश्चित्तं पुरा चीर्णं विष्णुना प्रेरितात्मना ॥ 7.1.35.६० ॥ 
तेन तस्माद्विनिर्मुक्तः पातकात्पूर्वसंचितात् ॥ 
नरतीर्थं ततः ख्यातं तत्र पापभयापहम् ॥ ६१ ॥ 
नरतीर्थादन्यतीर्थं पुंडरीकमिति स्मृतम् ॥ 
अर्जुनेन सहागत्य यत्र स्नातो हरिः प्रिये ॥ ६२ ॥ 
प्राचीनेशात्परं तीर्थं वालखिल्येश्वरं महत् ॥ 
तत्र तस्मान्महातीर्थात्तीर्थमन्यन्महोदयम्॥ ६३ ॥ 
गंगासमागमंनाम तीर्थमन्यन्महोदयम् ॥ 
तत्रालोक्य पुनर्देवीं दीनास्यां दीनमानसाम् ॥ ६४ ॥ 
ब्रह्मासृजत्सखीं तस्याः कपिलां विपुलेक्षणाम् ॥ 
हरिणीं हरिरप्याशु वज्रिणीमपि देवराट् ॥ 
न्यंकुं विनोदनार्थं च सरस्वत्या ददौ हरः ॥ ६५ ॥ 
ततः प्रहृष्टा सा देवी देवादेशात्सरस्वती ॥ 
तस्माद्गन्तुं समारब्धा प्राचीना पापनाशिनी ॥ ६६ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा ॥ 
सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी ॥ 
तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम् ॥ ६७ ॥ 
एकद्वारेण यत्सेना स्वर्गं प्राप्ता ततो वरात् ॥ 
तस्मात्तीर्थात्पुनश्चान्यत्तीर्थं यत्र गुहेश्वरः ॥ ६८ ॥ 
गुहेन स्थापितः पूर्वं यत्र देवो महेश्वरः ॥ 
गुहेश्वरान्नातिदूरे वटेश्वरमिति स्मृतम् ॥ ६९ ॥ 
दिव्यं सरस्वतीतीरे व्यासेनाराधितं पुरा ॥ 
आमर्द्दकी नदी यत्र सरस्वत्या सहैकताम् ॥ 7.1.35.७० ॥ 
संप्राप्ता तन्महातीर्थं फलदं सर्वदेहिनाम् ॥ 
आमर्दकी संगमं तं नापुण्यो वेद कश्चन ॥ 
संगमेश्वरनामेति तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् ॥ ७१ ॥ 
मुण्डीश्वरेति च तथा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ ॥ 
मुंडीश्वरसमीपस्थं सरस्वत्यां महोदयम् ॥ ७२ ॥ 
नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् ॥ 
मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः ॥ ७३ ॥ 
पीलुकर्णिकसंज्ञं तु तीर्थमन्यत्पुनस्ततः ॥ 
सरस्वतीतीरगतमृषिणा सेवितं महत् ॥ ७४ ॥ 
तस्मादन्यत्सरस्वत्यां तीर्थं द्वारवती स्मृतम् ॥ 
तीर्थानां प्रवरं देवि यत्र संनिहितो हरिः ॥ ७५ ॥
ततस्तस्य समीपस्थं तीर्थं गोवत्ससंज्ञितम् ॥ 
यत्रावतीर्य गोवत्सस्वरूपेणांबिकापतिः ॥ ७६ ॥ 
स्वयं भूलिंगरूपेण संस्थितस्तेजसां निधिः ॥ 
गोवत्सान्नैर्ऋते भागे दृश्यते लोहयष्टिका ॥ ७७ ॥ 
स्वयंभूलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्वयं स्थितः ॥ 
एकविंशति वारस्य भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् ॥ ७८ ॥ 
गंगायां प्राप्यते पुंसां श्राद्धेनैकेन तत्र तत् ॥ 
ततस्तस्मान्महातीर्थाद्बालक्रीडनकी यथा ॥ ७९ ॥ 
सखीभिः सहिता तत्र क्रीडताऽसौ यथेच्छया ॥ 
आनुलोम्यविलोम्येन दक्षिणेनोत्तरेण च ॥ 7.1.35.८० ॥ 
रुल्लं प्राप्य पुनर्देवी समुद्भूता मनोरमा ॥ 
रुल्लं नाम पुरं यत्र सृष्टं देवेन शंभुना ॥ ८१ ॥ 
सह देवैस्तु पार्वत्या धारायंत्रप्रयोगकैः ॥ 
एकं वर्षसहस्रं तु शंभुना तत्र रुल्लितम् ॥ ८२ ॥ 
रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् ॥ 
साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः ॥ ८३ ॥ 
पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु ॥ 
स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः ॥ ८४ ॥ 
पश्यंति ये नराः सम्यक्तेऽपि पापविवर्जिताः ॥ 
अश्वमेधसहस्रस्य प्राप्नुवंति फलं ध्रुवम् ॥ ८५ ॥ 
परतस्तस्य कूष्मांडमुनेस्तत्राश्रमं महत् ॥ 
कूष्मांडेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ८६ ॥ 
कोल्लादेवी स्थिता तत्र सर्वपापभयापहा ॥ 
अन्तर्द्धानेन तां कोल्लां संप्राप्ता सा महानदी ॥ ८७ ॥ 
ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा संप्राप्ता तु मनोरमम् ॥ 
सानुं मदनसंज्ञं तु क्षेत्रं सिद्धनिषेवितम् ॥ ८८ ॥ 
ततोऽप्यंतर्हिता भूत्वा पुनः प्राप्ता हिमाचलम् ॥ 
खादिरामोदनामानं सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलम् ॥ ८९ ॥ 
तत्रारुह्य विलोक्याथ ददर्श सुमनोरमम ॥ 
क्षारोदं पश्चिमाशास्थं घनवृंदमिवोन्नतम् ॥ 7.1.35.९० ॥ 
एवंविधं च तं तत्र सा विलोक्य महाप्रभा ॥ 
हर्षात्पंचानना भूत्वा देवकार्यार्थमुद्यता ॥ ९१ ॥ 
हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती ॥ 
पंचस्रोताः स्थिता तत्र मुनिनोक्ता सरस्वती ॥ ९२ ॥ 
श्रमापनोदं कुर्वाणा मुनीनां यत्र संस्थिता ॥ 
तत्तत्पादकमित्युक्तं तीर्थं तीर्थार्थिनां नृणाम् ॥ 
सर्वेषां पातकानां च शोधनं तद्वरानने ॥ ९३ ॥ 
खादिरामोदमासाद्य तत्रस्था वीक्ष्य सागरम् ॥ 
गन्तुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुन्दरि ॥ ९४ ॥ 
दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् ॥ 
समुद्रस्य समीपस्था स्थिता हृष्टतनूरुहा ॥ ९५ ॥ 
ततः प्रविष्टा सा देवी अगाधे लवणांभसि ॥ 
वाडवं वह्निमादाय जलमध्ये व्यसर्जयत् ॥ ९६ ॥ 
ततस्तस्याः पुनः प्रीतः स्वयमेव हुताशनः ॥ 
तद्दृष्ट्वा दुष्करं कर्म वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ९७ ॥ 
परितुष्टोऽस्मि ते भद्रे वरं वरय सुव्रते ॥ 
तत्ते दास्याम्यहं प्रीतो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ ९८ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
प्रगृह्य वलयं हस्तादिदं वचनमब्रवीत् ॥ 
इदं मे वलयं वह्ने वक्त्रे धार्यं सदा त्वया ॥ ९९ ॥ 
अनेन शक्यते यावत्तावत्तोयं समाहर ॥ 
न त्वया शोषणीयोऽयं समुदः सरितांपतिः ॥ 7.1.35.१०० ॥ 
बाढमित्येव चोक्त्वा स प्रविष्टो निधिमंभसाम्॥ 
एवमेषा महादेवि प्रभासे तु सरस्वती ॥ 
गृहीत्वा वाडवं प्राप्ता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्॥ १०१ ॥ 
सा विश्रांता कुरुक्षेत्रे भद्रावर्ते च भामिनि ॥ 
पुष्करे श्रीकला देवी प्रभासे च महानदी ॥ १०२ ॥ 
देवमातेति सा तत्र संस्थिता लवणोदधौ ॥ 
अस्मिन्मन्वंतरे देवि आदौ त्रेतायुगे पुरा॥१०३॥ 
इति वृत्तं सरस्वत्या वाडवाग्नेस्तथाभवत् ॥ 
मन्वन्तरे व्यतीतेऽस्मिन्भविताऽन्यस्तु वाडवः ॥ १०४ ॥ 
ज्वालामुखेति नाम्ना वै रुद्रक्रोधाद्भविष्यति ॥ 
सरस्वत्यास्तथा नाम ख्यातिं ब्राह्मीति यास्यति ॥ १०५ ॥ 
सरस्वतीति वै लोके वर्तते नाम सांप्रतम् ॥ 
अतीतं नाम यत्तस्याः कमंडलुभवेति च ॥ 
रत्नाकरेति सामुद्रं सत्यं नामांतरं पुरा ॥ १०६ ॥ 
अस्मिन्मन्वंतरे देवि सागरेति प्रकीर्तितम् ॥ 
क्षारोदेति भविष्यं तु नाम देवि प्रकीर्तितम् ॥ १०७ ॥ 
एवं जानाति यः कश्चित्स तीर्थफलमश्नुते ॥ 
स्वर्गनिःश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती ॥ १०८ ॥ 
नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी ॥ 
प्राची सरस्वती देवि सर्वत्र च सुदुर्लभा ॥ 
विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा ॥ १०९ ॥ 
एवंप्रभावा सा देवी वडवानल धारिणी॥ 
अग्नितीर्थसमीपस्था स्थिता देवी सरस्वती ॥ 7.1.35.११० ॥ 
तामादौ पूजयेद्यस्तु स तीर्थफलमश्नुते ॥ 
सागरं यच्च तत्तीर्थं पापघ्नं पुण्यवर्द्धनम् ॥ १११ ॥ 
दर्शनादेव तस्यैव महाक्रतुफलं लभेत् ॥ 
अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः ॥ ११२ ॥ 
दृष्टमात्राः पुनंत्येते तस्मात्पश्येद्धि भावितः ॥ 
अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पावके प्रक्षिपेत्ततः ॥ 
गुग्गुलं भारसहितं सोग्निलोके महीयते ॥ ११३ ॥ 
एवं संक्षेपतः प्रोक्तो ह्यग्नि तीर्थमहोदयः ॥ 
सरस्वत्याश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम् ॥११४॥ 
स्नात्वाग्नितीर्थे विधिवत्कंकणं प्रक्षिपेततः ॥ 
सुवर्णस्य महादेवि यथावित्तानुसारतः ॥ ११५ ॥ 
ततः सरस्वतीं पूज्य कपर्दिनमथार्चयेत् ॥ ११६ ॥ 
ततः केदारनामानं भीमेश्वरमतःपरम् ॥ 
भैरवेश्वरनामानं चण्डीश्वरमतः परम्॥ ११७ ॥ 
ततः सोमेश्वरं देवं पूजयेद्विधिवन्नरः ॥ 
नवग्रहेश्वरानिष्ट्वा रुद्रैकादशकं तथा ॥ ११८ ॥ 
ततः संपूजयेद्देवं ब्रह्माणं बालरूपिणम् ॥ 
एवं रौद्री समाख्याता यात्रा पातकनाशिनी॥११९॥ 
माहात्म्यमखिलं तस्या यो जानाति नरोत्तमः॥ 
निवसन्क्षेत्रमध्ये तु स तीर्थफलमश्नुते॥7.1.35.१२॥। 
एवं कृत्वा ततो गच्छेन्महादेवीं सरस्वतीम्॥१२१॥ 
सरस्वतीवाससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः॥ 
सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्॥ १२२ ॥
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्र माहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसमागमाग्नितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः॥३५॥