महाभारतम्-07-द्रोणपर्व-016
द्रोणेन युधिष्ठिरग्रहणोद्यमे अर्जुमेन तद्भङ्गः।। 1 ।।		<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	5-16-1x	
				
<td>

	तद्बलं सुमहद्दीर्णं त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान्।दधारैको रणे पाण्डून्वृषसेनोऽस्त्रमायया।।	<td>	5-16-1a5-16-1b	
				
<td>

	शरा दश दिशो मुक्ता वृषसेनेन संयुगे।विचेरुस्ते विनिर्भिद्य नरवाजिरथद्विपान्।।	<td>	5-16-2a5-16-2b	
				
<td>

	तस्य दीप्ता महाबाणा विविश्चेरुः सहस्रशः।भानोरिव महाराज घर्मकाले मरीचयः।।	<td>	5-16-3a5-16-3b	
				
<td>

	तेनार्दिता महाराज रथिनः सादिनस्तथा।निपेतुरुर्व्यां सहसा वातभग्ना इव द्रुमाः।।	<td>	5-16-4a5-16-4b	
				
<td>

	हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च महारथः।अपातयद्रणे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः।।	<td>	5-16-5a5-16-5b	
				
<td>

	दृष्ट्वा तमेकं समरे विचरन्तमभीतवत्।सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः।।	<td>	5-16-6a5-16-6b	
				
<td>

	नाकुलिस्तु शतानीको वृषसेनं समभ्ययात्।विव्याध चैनं दशभिर्नाराचैर्मर्मभेदिभिः।।	<td>	5-16-7a5-16-7b	
				
<td>

	तस्य कर्णात्मजश्चापं छित्त्वा केतुमपातयत्।तं भ्रातरं परीप्सन्तो द्रौपदेयाः समभ्ययुः।।	<td>	5-16-8a5-16-8b	
				
<td>

	कर्णात्मजं शरव्रातैरदृश्यं चक्रुरञ्जसा।तान्नदन्तोऽभ्यधावन्त द्रोणपुत्रमुखा रथाः।।	<td>	5-16-9a5-16-9b	
				
<td>

	छादयन्तो महाराज द्रौपदेयान्महारथान्।शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पर्वताञ्जलदा इव।।	<td>	5-16-10a5-16-10b	
				
<td>

	तान्पाण्डवाः प्रत्यगृह्णंस्त्वरिताः पुत्रगृद्धिनः।पाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्चोद्यतायुधाः।।	<td>	5-16-11a5-16-11b	
				
<td>

	तद्युद्धमभवद्धोरं सुमहद्रोमहर्षणम्।त्वदीयैः पाण्डुपुत्राणां देवानामिव दानवैः।।	<td>	5-16-12a5-16-12b	
				
<td>

	एवं युयुधिरे वीराः संरब्धाः कुरुपाण्डवाः।परस्परमुदीक्षन्तः परस्परकृतागसः।।	<td>	5-16-13a5-16-13b	
				
<td>

	तेषां ददृशिरे कोपाद्वपूम्ष्यमिततेजसाम्।युयुत्सूनामिवाकाशे पतत्त्रिवरभोगिनाम्।।	<td>	5-16-14a5-16-14b	
				
<td>

	भीमकर्णकृपद्रोणद्रौणिपार्षतसात्यकैः।बभासे स रणोद्देशः कालसूर्यैरिवोदितैः।।	<td>	5-16-15a5-16-15b	
				
<td>

	`प्रजानां संक्षये घोरे यथा सूर्योदयो भवेत्।शूराणामुदयस्तद्वदासीत्पुरुषसत्तम'।।	<td>	5-16-16a5-16-16b	
				
<td>

	तदासीत्तुमुलं युद्धं निघ्नतामितरेतरम्।महाबलानां बलिभिर्दानवानां यथा सुरैः।।	<td>	5-16-17a5-16-17b	
				
<td>

	ततो युधिष्ठिरानीकमुद्धूतार्णवनिःस्वनम्।त्वदीयमवधीत्सैन्यं संप्रद्रुतमहारथम्।।	<td>	5-16-18a5-16-18b	
				
<td>

	तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा शत्रुभिर्भृशमर्दितम्।अलं द्रुतेन वः शूरा इति द्रोणोऽभ्यभाषत।।	<td>	5-16-19a5-16-19b	
				
				
<td>

	`भारद्वाजममर्षश्च विक्रमश्च समाविशत्।समुद्धृत्य निषङ्गाच्च धनुर्ज्यामवमृज्य च।महाशरधनुष्पाणिर्यन्तारमिदमब्रवीत्।।	<td>	5-16-20a5-16-20b5-16-20c	
				
<td>

	सारथे याहि यत्रैष पाण्डरेण विराजता।ध्रियमाणेन च्छेण राजा तिष्ठति धर्मराट्।।	<td>	5-16-21a5-16-21b	
				
<td>

	तदेतद्दीर्यते सैन्यं धार्तराष्ट्रमनेकधा।एतत्संस्तम्भयिष्यामि प्रतिवार्य युधिष्ठिरम्।।	<td>	5-16-22a5-16-22b	
				
<td>

	न हि मामभिवर्षन्तं संयुगे तात पाण्डवाः।मात्स्यपाञ्चालराजानः सर्वे च सहसोमकाः।।	<td>	5-16-23a5-16-23b	
				
<td>

	अर्जुनो मत्प्रसादाद्धि महास्त्राणि समाप्तवान्।न मामुत्सहते तात न भीमो न च सात्यकिः।।	<td>	5-16-24a5-16-24b	
				
<td>

	मत्प्रसादाद्धि बीभत्सुः परमेष्वासतां गतः।ममैवास्त्रं विजानाति धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः।।	<td>	5-16-25a5-16-25b	
				
<td>

	नायं संरक्षितुं कालः प्राणांस्तात जयैषिणा।याहि सर्गं पुरस्कृत्य यशसे च जयाय च।।	<td>	5-16-26a5-16-26b	
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	5-16-27x	
<td>

	एवं सञ्चोदितो यन्ता द्रोणमभ्यवहत्ततः।।	<td>	5-16-27a	
				
<td>

	तदाऽश्वहृदयेनाश्वानभिमन्त्र्याशु हर्षयन्।रथेन सवरूथेन भास्वरेण विराजता।।	<td>	5-16-28a5-16-28b	
				
<td>

	तं करूशाश्च मात्स्याश्च चेदयश्च ससात्वताः।पाण्डवाश्च सपाञ्चालाः सहिताः पर्यवारयन्'।।	<td>	5-16-29a5-16-29b	
				
<td>

	ततः शोणहयः क्रुद्धश्चतुर्दन्त इव द्विपः।प्रविश्य पाण्डवानीकं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्।।	<td>	5-16-30a5-16-30b	
				
<td>

	तमाविध्यच्छितैर्बाणैः कङ्कपत्रैर्युधिष्ठिरः।तस्य द्रोणो धनुश्छित्वा तं द्रुतं समुपाद्रवत्।।	<td>	5-16-31a5-16-31b	
				
<td>

	चक्ररक्षः कुमारस्तु पाञ्चालानां यशस्करः।दधार द्रोणमायान्तं वेलेव सरितां पतिम्।।	<td>	5-16-32a5-16-32b	
				
<td>

	द्रोणं निवारितं दृष्ट्वा कुमारेण द्विजर्षभम्।सिंहनादरवो ह्यासीत्साधुसाध्विति भाषितम्।।	<td>	5-16-33a5-16-33b	
				
<td>

	कुमारस्तु ततो द्रोणं सायकेन महाहवे।विव्याधोरसि सङ्क्रुद्धः सिंहवच्च नदन्मुहुः।।	<td>	5-16-34a5-16-34b	
				
<td>

	संवार्य च रणे द्रोणं कुमारस्तु महाबलः।शरैरनेकसाहस्रैः कृतहस्तो जितश्रमः।।	<td>	5-16-35a5-16-35b	
				
<td>

	तं शूरमार्यव्रतिनं मन्त्रास्त्रेषु कृतश्चमम्।चक्ररक्षतं परामृद्रात्कुमारं द्विजपुङ्गवः।।	<td>	5-16-36a5-16-36b	
				
<td>

	स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन्दिशः।तव सैन्यस्य गोप्तासीद्भारद्वाजो द्विजर्षभः।।	<td>	5-16-37a5-16-37b	
				
<td>

	शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम्।नकुलं पञ्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः।।	<td>	5-16-38a5-16-38b	
				
<td>

	युधिष्ठिरं द्वादशभिर्द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः।सात्यकिं पञ्चभिर्विद्ध्वा मत्स्यं च दशभिः शरैः।।	<td>	5-16-39a5-16-39b	
				
<td>

	व्यक्षोभयद्रणे योधान्यथामुख्यमभिद्रवन्।अभ्यवर्ततं सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्।।	<td>	5-16-40a5-16-40b	
				
<td>

	युगन्धरस्ततो राजन्भारद्वाजं महारथम्।वारयामास सङ्क्रुद्वं वातोद्धतमिवार्णवम्।।	<td>	5-16-41a5-16-41b	
				
<td>

	युधिष्ठिरं स विद्ध्वा तु शरैः सन्नतपर्वभिः।युगन्धरं तु भल्लने रथनीडादपातयत्।।	<td>	5-16-42a5-16-42b	
				
<td>

	`तं विजित्य महातेजा भारद्वाजो महामनाः।अभ्यवर्तत सम्प्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्'।।	<td>	5-16-43a5-16-43b	
				
<td>

	ततो विराटद्रुपदौ केकयाः सात्यकिः शिबिः।व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चल्यः सिंहसेनश्च वीर्यवान्।।	<td>	5-16-44a5-16-44b	
				
<td>

	एते चान्ये च बहवः परीप्सन्तो युधिष्ठिरम्।आवव्रुस्तस्य पन्थानं किरन्तः सायकान्बहून्।।	<td>	5-16-45a5-16-45b	
				
<td>

	व्याघ्रदत्तस्तु पाञ्चाल्यो द्रोणं विव्याध मार्गणैः।पञ्चाशता शितै राजंस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः।।	<td>	5-16-46a5-16-46b	
				
<td>

	त्वरितं सिंहसेनस्तु द्रोणं विद्ध्वा महारथम्।प्राहसत्सहसा हृष्टस्त्रासयन्वै महारथान्।।	<td>	5-16-47a5-16-47b	
				
<td>

	ततो विष्फार्य नयने धनुर्ज्यामवमृज्य च।तलशब्दं महत्कृत्वा द्रोणस्तं समुपाद्रवत्।।	<td>	5-16-48a5-16-48b	
				
<td>

	ततस्तु सिंहसेनस्य शिरः कायात्सकुण्डलम्।व्याघ्रदत्तस्य चाक्रम्य भल्लाभ्यामाहरद्बली।।	<td>	5-16-49a5-16-49b	
				
<td>

	तान्प्रमृज्य शरव्रातैः पाण्डवानां महारथान्।युधिष्ठिररथाभ्याशे तस्थौ मृत्युरिवान्तकः।।	<td>	5-16-50a5-16-50b	
				
<td>

	ततोऽभवन्महाशब्दो राजन्यौधिष्ठिरे बले।हृतो राजेति योधानां समीपस्थे यतव्रते।।	<td>	5-16-51a5-16-51b	
				
<td>

	अब्रुवन्सैनिकास्तत्र दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम्।अद्य राजा धार्तराष्ट्रः कृतार्थो वै भविष्यति।।	<td>	5-16-52a5-16-52b	
				
<td>

	अस्मिन्महूर्ते द्रोणस्तु पाण्डवं गृह्य हर्षितः।आगमिष्यति नो नूनं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे।।	<td>	5-16-53a5-16-53b	
				
<td>

	एवं सञ्जल्पतां तेषां तावकानां महारथः।आयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्।।	<td>	5-16-54a5-16-54b	
				
<td>

	शोणितोदां रथावर्तां कृत्वा विशसने नदीम्।शूरास्थिचयसङ्कीर्णां प्रेतकूलापहारिणीम्।।	<td>	5-16-55a5-16-55b	
				
<td>

	तां शरौघमहाफेनां प्रासमत्स्यसमाकुलाम्।नदीमुत्तीर्य वेगेन कुरून्विद्राव्य पाण्डवः।।	<td>	5-16-56a5-16-56b	
				
<td>

	ततः किरीटि सहसा द्रोणानीकमुपाद्रवत्।छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव।।	<td>	5-16-57a5-16-57b	
				
<td>

	शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्सन्दधानस्य चानिशम्।नान्तरं ददृशे कश्चित्कौन्तेयस्य यशस्विनः।।	<td>	5-16-58a5-16-58b	
				
<td>

	न दिशो नान्तरिक्षं च न द्यौर्नैव च मेदिनी।अदृश्यन्त महाराज बाणभूता इवाभवन्।।	<td>	5-16-59a5-16-59b	
				
<td>

	नादृश्यत तदा राजंस्तत्र किञ्चन संयुगे।बाणान्धकारे महति कृते गाण्डीवधन्वना।।	<td>	5-16-60a5-16-60b	
				
<td>

	सूर्ये चास्तमनुप्राप्ते तमसा चाभिसंवृते।नाज्ञायत तदा शत्रुर्न सुहृन्न च कश्चन।	<td>	5-16-61a5-16-61b	
				
<td>

	ततोऽवहारं चक्रुस्ते द्रोणदुर्योधनादयः।तान्विदित्वा पुनस्त्रस्ता न युद्धमनसः परान्।।	<td>	5-16-62a5-16-62b	
				
<td>

	स्वान्यनीकानि बीभत्सुः शनकैरवहारयत्।ततोऽभितुष्टुवुः पार्थं प्रहृष्टाः पाण्डुसृञ्जयाः।।	<td>	5-16-63a5-16-63b	
				
<td>

	पाञ्चालाश्च मनोज्ञाभिर्वाग्भिः सूर्यमिवर्षयः।एं स्वशिबिरं प्रायाज्जित्वा शत्रून्धनञ्जयः।।	<td>	5-16-64a5-16-64b	
				
<td>

	पृष्ठतः सर्वसैन्यानां मुदितो वै सकेशवः।।मसारगल्वर्कमुवर्णरूपैर्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैः।	<td>	5-16-65a5-16-65b	
<td>

	चित्रे रथे पाण्डुसुतो बभासे नक्षत्रचित्रे वियतीव चन्द्रः।।	<td>	5-16-66a	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि एकादशदिवसयुद्धे षोडशोऽध्यायः।। 16 ।।	<td>		
<tr><td>

	0	<td>	</text>	

</tr>
				
<td>

	वृद्धक्षत्रस्य दायादं पितुरत्यन्तवैरिणम्।ससाराभिमुखः शूरः शार्दूल इव कुञ्जरम्।।	<td>	5-14-67a5-14-67b	
				
<td>

	तौ परस्परमासाद्य खह्गदन्तनखायुधौ।हृष्टवत्सम्प्रजहाते व्याघ्रकेसरिणाविव।।	<td>	5-14-68a5-14-68b	
				
<td>

	सम्पातेष्वभिघातेषु निपातेष्वसिचर्मणोः।न तयोरन्तरं कश्चिद्ददर्श नरसिंहयोः।।	<td>	5-14-69a5-14-69b	
				
<td>

	अवक्षेपोऽसिनिर्हादः शस्त्रान्तरनिदर्शनम्।बाह्यान्तरनिपातश्च निर्विशेमदृश्यत।।	<td>	5-14-70a5-14-70b	
				
<td>

	बाह्यमाभ्यन्तरं चैव चरन्तौ मार्गमुत्तमम्।ददृशाते महात्मानौ सपक्षाविव पर्वतौ।।	<td>	5-14-71a5-14-71b	
				
<td>

	ततो विक्षिपतः खङ्गं सौभद्रस्य यशस्विनः।शरावरणपक्षान्ते प्रजहार जयद्रथः।।	<td>	5-14-72a5-14-72b	
				
<td>

	रुक्मपत्रान्तरे सक्तस्तस्मिंश्चर्मणि भास्वरे।सिन्धुराजबलोद्धूतः सोऽभज्यत महानसिः।।	<td>	5-14-73a5-14-73b	
				
<td>

	भग्नमाज्ञाय निस्त्रिंशमवप्लुत्य पदानि षट्।अदृश्यत निमेषेण स्वरथं पुनरास्थितः।।	<td>	5-14-74a5-14-74b	
				
<td>

	तं कार्ष्णिं समरान्मुक्तमास्थितं रथमुत्तमम्।सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः।।	<td>	5-14-75a5-14-75b	
				
<td>

	ततश्चर्म च खङ्गं च समुत्क्षिप्य महाबलः।ननादार्जुनदायादः प्रेक्षमाणो जयद्रथम्।।	<td>	5-14-76a5-14-76b	
				
<td>

	सिन्धुराजं परित्यज्य सौभद्रः परवीरहा।तापयामास तत्सैन्यं भुवनं भास्करो यथा।।	<td>	5-14-77a5-14-77b	
				
<td>

	तस्य सर्वायसीं शक्तिं शल्यः कनकभूषणाम्।चिक्षेप समरे घोरां दीप्तामग्निशिखामिव।।	<td>	5-14-78a5-14-78b	
				
<td>

	तामवप्लुत्य जग्राह विकोशं चाकरोदसिम्।वैनतेयो यथा कार्ष्णिः पतन्तमुरगोत्तमम्।।	<td>	5-14-79a5-14-79b	
				
<td>

	तस्य लाषवमाज्ञाय सत्वं चामिततेजसः।सहिताः सर्वराजानः सिंहनादमथानदन्।।	<td>	5-14-80a5-14-80b	
				
<td>

	ततस्तामेव शल्यस्य सौभद्रः परवीरहा।मुमोच भुजवीर्येण वैदूर्यविकृतां शिताम्।।	<td>	5-14-81a5-14-81b	
				
<td>

	सा तस्य रथमासाद्य निर्मुक्तभुजगोपमा।जघान सूतं शल्यस्य रथाच्चैनमपातयत्।।	<td>	5-14-82a5-14-82b	
				
<td>

	ततो विराटद्रुपदौ धृष्टकेतुर्युधिष्ठिरः।सात्यकिः केकया भीमो धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ।।	<td>	5-14-83a5-14-83b	
				
<td>

	यमौ च द्रौपदेयाश्च साधुसाध्विति चुक्रुशुः।बाणशब्दाश्च विविधाः सिंहनादाश्च पुष्कलाः।।	<td>	5-14-84a5-14-84b	
				
<td>

	प्रादुरासन्हर्षयन्तः सौभद्रमपलायिनम्।तन्नामृष्यन्त पुत्रास्ते शत्रोर्विजयलक्षणम्।।	<td>	5-14-85a5-14-85b	
				
<td>

	अथैनं सहसा सर्वे समन्तान्निशितैः शरैः।अभ्याकिरन्महाराज जलदा इव पर्वतम्।।	<td>	5-14-86a5-14-86b	
				
<td>

	तेषां च प्रियमन्विच्छन्सूतस्य च पराभवम्।आर्तायनिरमित्रघ्नः क्रुद्धः सौभद्रमभ्ययात्।।	<td>	5-14-87a5-14-87b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि एकादशदिवसयुद्धे चतुर्दशोऽध्यायः।। 14 ।।	<td>		</table>

5-16-1	अस्त्रमायया अस्त्रकौशलेन।।
5-16-14	पतत्त्रिवरभोगिनामिव पतत्त्रिवरो गरुडः। भोगिनः सर्पाः।। 
5-16-19	द्रुतेन पलायितेन।।
5-16-55	विशसने युद्धे।।
5-16-66	मसारः इन्द्रनीलः। गल्वर्कः पद्मरागः।।
5-16-16	षोडशोऽध्यायः।।

महाभारतम्/द्रोणपर्व