भृगुसंहिता/चतुर्दशोऽध्यायः
अथ चतुर्दशोऽध्यायः.	
दशावतारकल्पः (वामनः)	
	
अथातस्संप्रवक्ष्यामि वामनस्य क्रमं यथा   ।	
वैरोचनसुतोह्युग्रो बली च बलिनां वरः   ।। १४.१  ।।	
तद्बलस्यापहारार्थं काश्यपाज्जायते हरिः   ।	
हरिर्वामनरूपोऽभूच्छत्री दण्डी च वेदविथ् ।। १४.२  ।।	
वटबीजेन सदृशः केवलं सूत्रदण्डभृथ् ।	
वर्तमाने महायज्ञे बलेर्वैरोचनेः पुरा   ।। १४.३  ।।	
तद्यज्ञशालां संप्राप्य वटुरूपो महाहरिः   ।	
त्वं देहि त्रिपदीं मह्यं गामित्यूचे स्वमायया   ।। १४.४  ।।	
बलिश्च त्रिपदं तस्मैप्रादात्तोयसमन्वितं  ।	
हस्तेजले पतत्याशु भद्रं रूपमवाप्य च   ।। १४.५  ।।	
देवस्त्रैविक्रमं रूपं सर्वं लोकं तदाग्रहीथ् ।	
त्रिविक्रमप्रतिष्ठायां विशेषस्संप्रवक्ष्यते   ।। १४.६  ।।	
वसन्त्विमाने वा भद्रके हस्तिभद्रके (?)   ।	
दीर्घशारे महाकूटे स्थापनं सर्वसिद्धिदं  ।। १४.७  ।।	
दशतालेन मानेन देवदेवं प्रकल्पयेथ् ।	
सव्यं पादं स्थितं कुर्याद्दक्षिणं चोद्थितं भवेथ् ।। १४.८  ।।	
चतुर्भुजं प्रकुर्वीत संयुतं वाष्टभिर्भुजैः   ।	
दक्षिणे शार्ङ्गमालंब्य भूम्यां चैव प्रस्र्य च   ।। १४.९  ।।	
शरं च दक्षिणे हस्ते खड्गं चैव तथा भवेथ् ।	
गदा वामकरे प्रोक्ता तथा खेटकमेव च   ।। १४.१०  ।।	
चक्रशङ्खेतथा कुर्यादूर्ध्वबाहोर्विचक्षणः   ।	
एवमेव प्रकुर्वीत वसुहस्तं प्रकल्पयन्  ।। १४.११  ।।	
सस्यश्यामनिभं कुर्याद्धर्ष वेगसमन्वितं  ।	
सर्वाभरण संयुक्तं कीरीटादिविभूषितं  ।। १४.१२  ।।	
इन्द्रं सस्यनिभं कुर्याद्वामपार्श्वे च सुस्थितं  ।	
दक्षिणे धर्मराजं च पुष्पमालाधरं पुनः   ।। १४.१३  ।।	
दक्षिणे भित्तिपोर्श्वे तु ब्रह्माणं च प्रकल्बयेथ् ।	
हस्ताभ्यां कुंभयोश्चैव पादप्रक्षालनं चरेथ् ।। १४.१४  ।।	
तस्यपादांबुजे चैव जातां गङ्गां च सुन्दरीं  ।	
प्राञ्जलीकृत्य हस्ताभ्यां नाभेरूल्रावं शरीरगौ   ।। १४.१५  ।।	
पार्श्वयोरुभयोश्चापि चन्द्रादित्यौ च पूर्ववथ् ।	
जांबवन्तं तथा भेरीं ताडयस्तं नराकृतिं  ।। १४.१६  ।।	
इन्द्रं श्यामनिभं कुर्याद्यममञ्जनसन्निभं  ।	
आदित्यं चाग्नि वर्णं च चन्द्रं श्तेतं तथा चरेथ् ।। १४.१७  ।।	
पीतवर्णं बलिं कुर्यान्नीलाभं जांबवन्तकं  ।	
ब्रह्माणं पीतवर्णं च श्यामवर्णां च जाह्नवीं  ।। १४.१८  ।।	
एवं वर्णक्रमेणैव चित्राभासं च कारयेथ् ।	
पूजकौ तु प्रकुर्वीत तथा शक्रबृहस्पती   ।। १४.१९  ।।	
शङ्खं दक्षिणतः कुर्याच्चक्रं वामे समर्चयेथ् ।	
अमूर्तं वा समूर्तं वा कल्पयित्वा यथाक्रमं  ।। १४.२०  ।।	
शुक्रं शुक्लनिभं कुर्यात्पीतवर्णं बृहस्पतिं  ।	
महीं दक्षिणतः पार्श्वेस्थितामेवं प्रकल्पयेथ् ।। १४.२१  ।।	
उदङ्मुखीं च कुर्दीत पद्महस्तां च दक्षिणे   ।	
वामे प्रसारितां चैव सर्वरत्न विभूषितां  ।। १४.२२  ।।	
तस्याःपूर्वे तथा कुर्यात्प्रह्लादं चोत्तरामुखं  ।	
जटामुकुटसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितं  ।। १४.२३  ।।	
हृदयेंजलिसंयुक्तं शुकवत्रनिभांबरं  ।	
तस्यचोत्तरपार्श्वे तु ब्रह्मासूत्रस्य दक्षिणे   ।। १४.२४  ।।	
असुरेन्द्रं तथासीनं विनतं पश्चिमामुखं  ।	
ब्रह्माञ्जलि समायुक्तं कीरीटादिविभूषितं  ।। १४.२५  ।।	
एवं वैरोचनिं कुर्यात्पुष्पांबरधरंपरं  ।	
नमुचिं च समासीनं पादपीठावलंबिनं  ।। १४.२६  ।।	
वामपार्श्वे समासीनं पूर्वभित्तिसमाश्रयं  ।	
कल्पयित्वा यथामार्गं शुक्रं चैव समागतं  ।। १४.२७  ।।	
वामपादं समासीनं दक्षिणं कुञ्चितं तथा   ।	
अभयं दक्षिणं हस्तं वामं कट्यवलंबितं  ।। १४.२८  ।।	
सर्वाभरण संयुक्तं पश्चिमामुखमेव च   ।	
तस्य चोत्तरपार्श्वेतु पक्षिराजं प्रकल्पयेथ् ।। १४.२९  ।।	
दक्षिणामुखसंयुक्तं शुक्रेमुष्टिप्रहारिणं  ।	
एवं गर्भगृहे प्रोक्तं विधिना कारयेद्बुधः   ।। १४.३०  ।।	
मण्डपे निम्नितस्थाने अनन्तं चोत्तरामुखं  ।	
हृदयेंजलिसंयुक्तं स्थितमेवं प्रकल्पयेथ् ।। १४.३१  ।।	
फणैस्तु पञ्चभिर्युक्तं सर्वाभरणभूषितं  ।	
उत्तरे भित्तिपार्श्वेतु वासुकीं च प्रकल्पयेथ् ।। १४.३२  ।।	
अन न्तवत्तथा कुर्याद्धर्ष वेगसमन्वितं  ।	
एवमेव विधानेन कल्पयित्वा यथाक्रमं  ।। १४.३३  ।।	
श्यामवर्णां तथा देवीं प्रह्गादं पीतमेव च   ।	
कनकाभं बलिञ्चैव नमुचिं च तथै व च   ।। १४.३४  ।।	
शक्रं तु पूर्ववत्कुर्यात्पञ्चवर्णं खगाधिपं  ।	
अनन्तं पीतवर्णं च वासुकिं श्याममेव च   ।। १४.३५  ।।	
एवं स्थानक्रमेणैव कूटयुक्तेन कारयेथ् ।	
अथ वा भित्तिपार्श्वे तु चित्राभासेऽधमाधमं  ।। १४.३६  ।।	
त्रिविक्रमं प्रवक्ष्यामि यथा कुर्याज्जगत्त्रये   ।	
एकं जानुसमं कुर्याद्द्वितीयं नाभितस्समं  ।। १४.३७  ।।	
तृतीयं तु ललाटान्तं त्रिविधं स्यात्त्रिविक्रमं  ।	
महीं देवीं तथा चैव प्रह्लादं तु बलिं तथा   ।। १४.३८  ।।	
नमुचिं च तथा शुक्रं गरुडं च तथा चरेथ् ।	
अनन्तं वासुकीं चैव मष्टांगस्थापनं चरेथ् ।। १४.३९  ।।	
विष्णुं त्रिविक्रमं चेति त्रिलोकेशमतः परं  ।	
विश्वेश्वरं त्रिमूर्ति च सर्पाधारऽ मितीरयेथ् ।। १४.४०  ।।	
"पीतवर्णं गुरुं चैव तैष्यं चैव बृहस्पतिम्ऽ   ।	
"समुचिं कनकाभं च पीतवाससमित्यपि   ।। १४.४१  ।।	
श्यामलाङ्गमिति प्रोक्तंऽ मूर्तिमन्त्रं यथाक्रमं  ।	
"हरिणीं च तथा पौष्णीं क्षौणीञ्चैव तथा महीम्.ऽ   ।। १४.४२  ।।	
"प्रह्लादं वीर्यवित्तं च विष्णु भक्तं महाबलम्ऽ   ।	
"असुरेन्द्रं बलिं चेति वदान्यं वीरऽमेव च   ।। १४.४३  ।।	
शुक्रस्य पूर्वमेवोक्तं गरुडस्य विधानतः   ।	
"काश्यपं गरुडं चैव वैनतेयं खगाधिपं  ।। १४.४४  ।।	
"सहस्रशीर्षं शेषं च नागराजमितीर्य च   ।	
अनस्तंऽ च समुच्चार्य शेषस्यावाहनं चरेथ् ।। १४.४५  ।।	
"वासुकीं नागराजं च काद्रवेयं मनोरमं  ।	
एवं मूर्तिक्रमश्चैव मष्टांगस्थापने चरेथ् ।। १४.४६  ।।	
प्रतिष्ठोक्तक्रमेणैव सर्वं पूर्ववदाचरेथ् ।	
त्रिविक्रमप्रतिष्ठायामन्वाहार्ये विशेषतः   ।। १४.४७  ।।	
तथा हौत्रं प्रशंस्यैव मूर्त्यावाहनमाचरेथ् ।	
जुष्टाकारं च कृत्वैव पूर्ववत्सर्वमाचरेथ् ।। १४.४८  ।।	
"यो वा त्रिमूर्तिऽरित्येवं शतमष्टाधिकं यजेथ् ।	
कर्षणादिप्रतिष्ठान्तं पूर्ववत्सम्यगाचरेथ् ।। १४.४९  ।।	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां	
संहितायां प्रकीर्णाधिकारे चतुर्दशोऽध्यायः.