स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०९२
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
अग्नितीर्थस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् ॥ 
ब्रह्मकुंडसमुत्पत्तिरधुना श्रूयतां द्विजाः ॥ १ ॥ 
यदा संस्थापितो ब्रह्मा मार्कंडेन महात्मना ॥ 
तदा विनिर्मितं तत्र कुण्डं शुचिजलान्वितम् ॥ २ ॥ 
प्रोक्तं च कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे ॥ 
सम्यग्भीष्मव्रतं कृत्वा स्नात्वात्र सलिले शुभे ॥ ३ ॥ 
पूजयिष्यति यो देवं पद्मयोनिं ततः परम् ॥ 
स शूद्रोऽपि तनुं त्यक्त्वा ब्रह्मयोनौ प्रयास्यति ॥ ४ ॥ 
ब्राह्मणोऽपि यदि स्नानं तत्र कुण्डे करिष्यति ॥ 
कृत्वा भीष्मव्रतं सम्यग्ब्रह्मलोकं प्रयास्यति ॥ ५ ॥ 
एवं प्रवदतस्तस्य मार्कंडेयस्य सन्मुनेः ॥ 
श्रुतं तत्सकलं वाक्यं पशुपालेन केनचित् ॥ ६ ॥ 
ततः श्रद्धाप्रयुक्तेन तेन तद्भीष्मपंचकम् ॥ 
यथावद्विहितं सम्यक्कार्तिके मासि संस्थिते ॥ ७ ॥ 
ततश्च कृत्तिकायोगे पूर्णिमायां यथाविधि ॥ 
संपूज्य पद्मजं पश्चात्पूजितः पुरुषोत्तमः ॥ ८ ॥ 
ततः कालविपाकेन स पंचत्वमुपागतः ॥ 
ब्राह्मणस्य गृहे जातः पुरेऽत्रैव द्विजोत्तमाः ॥ 
जातिस्मरः प्रभायुक्तः पितृमातृप्रतुष्टिदः ॥ ९ ॥ 
एवं प्रगच्छतस्तस्य वृद्धिं तत्र पुरोत्तमे ॥ 
पितृमातृसमुद्भूतो यादृक्स्नेहो व्यवस्थितः ॥ ६.९२.१० ॥ 
अन्यदेहोद्भवे वापि तस्य शूद्रेपरिस्थितः ॥ 
स तस्य धनसंपन्नः सदैव कुरुते द्विजः ॥ ११ ॥ 
उपकारप्रदानं च यत्किंचित्तस्य संमतम् ॥ 
अन्यस्मिन्दिवसे शूद्रः स पिता पूर्वजन्मनः ॥ 
तस्य पञ्चत्वमापन्नः संप्राप्ते चायुषः क्षये ॥ १२ ॥ 
अथ तस्य महाशोकं स कृत्वा तदनंतरम् ॥ 
चकार प्रेतकार्याणि निःशेषाणि प्रभक्तितः ॥ १३ ॥ 
अथ तस्य समालोक्य तादृशं तद्विचेष्टितम् ॥ 
पृष्टः स कौतुकाविष्टैः पितृमातृसुतादिभिः ॥ १४ ॥ 
कस्मात्त्वमस्य नीचस्य पशुपालस्य सर्वदा ॥ 
अतिस्नेहसमायुक्तो निःस्पृहस्यापि शंस नः ॥ १५ ॥ 
तस्यापि प्रेतकार्याणि मृतस्यापि करोषि किम् ॥ 
एतन्नः सर्वमाचक्ष्व न चेद्गुह्यं व्यवस्थितम् ॥ १६ ॥ 
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा किंचिल्लज्जासमन्वितः ॥
तानब्रवीच्छृणुध्वं च कथयिष्याम्यसंशयम् ॥ १७ ॥ 
अहमस्यान्यदेहत्वे पुत्र आसं सुसंमतः ॥ 
पशुपालनकर्मज्ञः प्राणेभ्यो वल्लभः सदा ॥ १८ ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य मार्कंडस्य महामुनेः ॥ 
श्रुतं प्रवदतो वाक्यं ब्रह्मकुण्डसमुद्भवम् ॥ १९ ॥ 
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे भीष्मपञ्चककृन्नरः ॥ 
सम्यक्छ्रद्धासमुत्पन्नो योऽत्र स्नानं करिष्यति ॥ ६.९२.२० ॥ 
दृष्ट्वा पितामहं देवं पूजयित्वा जनार्दनम् ॥ 
स भविष्यति शूद्रोऽपि ब्राह्मणश्चान्यजन्मनि ॥ २१ ॥ 
तन्मया विहितं सम्यक्स्नात्वा तत्र शुभावहे ॥ 
सुकुण्डे कार्तिके मासि तेन जातोऽस्मि सद्द्विजः ॥ २२ ॥ 
चन्द्रोदयस्य विप्रर्षेरन्वये भुवि विश्रुते ॥॥ 
संस्मरन्पूर्विकां जाति तेन स्नेहो मम स्थितः ॥ 
तस्योपरि महान्नित्यं शूद्रस्यापि निरर्गलः ॥ २३ ॥ 
अतोऽहं कृत्तिकायोगे कार्तिक्यां भक्तिसंयुतः ॥ 
ज्ञात्वा करोमि भीष्मस्य पंचकं व्रतमुत्तमम् ॥ २४ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं तस्य वचः श्रुत्वा ते चान्ये च द्विजोत्तमाः ॥। 
भीष्मस्य पञ्चकं चक्रुः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः। २५ ॥ 
ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले ॥
स्थितमुत्तरदिग्भागे ब्रह्मकुण्डमिति स्मृतम् ॥ २६ ॥ 
यः स्नानं सर्वदा तत्र ब्राह्मणः प्रकरोति वै ॥ 
स संभवति विप्रेंद्रो जायमानः पुनः पुनः ॥ २७ ॥ 
इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोध्यायः ॥९२॥ ॥