गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः १८
श्रीगरुडमहापुराणम् १८
श्रीकृष्ण उवाच  ।
श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः  ।
यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम्  ॥ २,१८.१ ॥
तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् ।
चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ  ॥ २,१८.२ ॥
वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम्  ।
मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम्  ॥ २,१८.३ ॥
एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः  ।
विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते  ॥ २,१८.४ ॥
तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि  ।
दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत् ॥ २,१८.५ ॥
अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते  ।
दीप्तेऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः  ॥ २,१८.६ ॥
कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै  ।
अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम्  ॥ २,१८.७ ॥
वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति  ।
एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः  ॥ २,१८.८ ॥
उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः  ॥ २,१८.९ ॥
शय्यादानाद्बिमानस्थो याति स्वर्गेषु मानवः  ।
तदह्नि दीयते सर्वं द्वादशाहे विशेषतः  ॥ २,१८.१० ॥
पदानि सर्ववस्तूनि वरिष्ठानि त्रयोदशे  ।
यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे  ॥ २,१८.११ ॥
तदाश्रितो महामार्गे वैनतेय स गच्छति  ।
एक एवास्ति सर्वत्रे व्यवहारः खगाधिप  ॥ २,१८.१२ ॥
उत्तमाधममध्यानां तत्तदावर्जनं भवेत् ।
यावद्भाग्यं भवेद्यस्य तावन्मार्गेऽतिरिच्यते  ॥ २,१८.१३ ॥
स्वयं स्वस्येन यद्दत्तं तत्तत्राधिकरोति तम्  ।
मृते यद्बान्धवैर्दत्तं तदाश्रित्य सुखी भवेत् ॥ २,१८.१४ ॥
गरुड उवाच  ।
कस्मात्पदानि देयानि किंविधानि त्रयोदश  ।
दीयते कस्य देवेश तद्वदस्व यथातथम्  ॥ २,१८.१५ ॥
श्रीभगवानुवाच  ।
छत्त्रोपानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः  ।
आसनं भाजनं चैव पदं सप्तविधं स्मृतम्  ॥ २,१८.१६ ॥
आतपस्तत्र यो रौद्रो दह्यते येन मानवः  ।
छत्रदानेन सुच्छाया जायते प्रेततुष्टिदा  ॥ २,१८.१७ ॥
असिपत्रवनं घोरं सोऽतिक्रामति वै ध्रुवम्  ।
अश्वारूढाश्च गच्छन्ति ददते य उपानहौ  ॥ २,१८.१८ ॥
आसने स्वागते (भोजने) चैव दत्तं तस्मै द्विजायते  ।
सुखेन भुङ्क्ते स प्रेतः पथि गच्छञ्छनैः शनैः  ॥ २,१८.१९ ॥
बहुधर्मसमाकीर्णे निर्वाते तोयवर्जिते  ।
कमण्डलुप्रदानेन सुखी भवति निश्चितम्  ॥ २,१८.२० ॥
मृतोद्देशेन यो दद्यादुदपात्रं तु ताम्रजम्  ।
प्रपादानसहस्रस्य तत्फलं सोऽश्नुते ध्रुवम्  ॥ २,१८.२१ ॥
यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः  ।
न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभरणदानतः  ॥ २,१८.२२ ॥
सायुधा धावमानाश्च न मार्गे दृष्टिगोचराः  ।
प्रयान्ति यमदूतास्ते मुद्रिकायाः प्रदानतः  ॥ २,१८.२३ ॥
भाजनासनदानेन आमान्नभोजनेन च  ।
आज्ययज्ञोपवीताभ्यां पदं सम्पूर्णतां व्रजेत् ॥ २,१८.२४ ॥
एवं मार्गे गच्छमानस्तृषार्तः श्रमपीडितः  ।
महिषीरथ (दुग्ध) दानाच्च सुखी भवति निश्चितम्  ॥ २,१८.२५ ॥
गरुड उवाच  ।
मृतोद्देशेन यत्किञ्चिद्दीयते स्वगृहे विभो  ।
स गच्छति महामार्गे तद्दत्तं केन गृह्यते  ॥ २,१८.२६ ॥
श्रीभगवानुवाच  ।
गृह्णाति वरुणो दानं मम हस्ते प्रयच्छति  ।
अहं च भास्करे देवे भास्करात्सोऽश्नुते सुखम्  ॥ २,१८.२७ ॥
विकर्मणः प्रभावेण वंशच्छेदे क्षिताविह  ।
सर्वे ते नरकं यान्ति यावत्पापस्य संक्षयः  ॥ २,१८.२८ ॥
कस्मिंश्चित्समये पूर्णे महिषासनसंस्थितः  ।
नरकान्वीक्ष्य धर्मात्मा नानाक्रन्दसमाकुलान्  ॥ २,१८.२९ ॥
चतुरशीतिलक्षाणां नरकाणां स ईश्वरः  ।
तेषां मध्ये श्रेष्ठतमा घोरा या एकविंशतिः  ॥ २,१८.३० ॥
तामिस्त्रं लोहशङ्कुश्च महारौरवशाल्मली  ।
रौरवं कुड्वलं कालसूत्रकं पूतिमृतिका  ॥ २,१८.३१ ॥
सङ्घातं लोहतोदं च सविषं सम्प्रतापनम्  ।
महानरककालोलः सजीवनमहापथः  ॥ २,१८.३२ ॥
अवीचिरन्धता मिस्त्रः कुम्भोपाकस्तथैव च  ।
असिपत्रवनं चैव पतनश्चैकविंशतिः  ॥ २,१८.३३ ॥
येषां तु नरके घोरे बह्वब्दानि गतानि वै  ।
सन्तातर्नैव विद्यते दूतत्वं ते तु (प्रेत्य) यान्ति हि  ॥ २,१८.३४ ॥
यमेन प्रेषितास्ते वै मानुषस्य मृतस्य तु  ।
दिनेदिने प्रगृह्णन्ति दत्तमन्नाद्यपानकम्  ॥ २,१८.३५ ॥
प्रेतस्यैव विलुण्ठन्ति मध्ये मार्गे बुभुक्षिताः  ।
मासान्ते भोजनं पिण्डमेके यच्छन्ति तत्र वै  ॥ २,१८.३६ ॥
तृप्तिं प्रयान्ति ते सर्वे प्रत्यहं चैव वत्सरम्  ।
एवमादिकृतैः पुण्यैः क्रमात्सौरिपुरं व्रजेत् ॥ २,१८.३७ ॥
ततः संवत्सरस्यान्ते प्रत्यासन्ने यमालये  ।
बहुभीतकरे प्रेतो हस्तमात्रं समुत्सृजेत् ॥ २,१८.३८ ॥
दिवसैर्दशभिर्जातं तं देहं दशपिण्डजम्  ।
जामदग्न्यस्येव रामं दृष्ट्वा तेजः प्रसर्पति  ॥ २,१८.३९ ॥
कर्मजं देहमाश्रित्य पूर्वदेहं समुत्सजेत् ।
अङ्गुष्ठमात्रो वायुश्च शमीपत्रंसमारुहेत् ॥ २,१८.४० ॥
व्रजंस्तिष्ठन्पदैकेन यथैवैकेन गच्छति  ।
यथा तृणजलौकेव देही कर्मानुगोऽवशः  ॥ २,१८.४१ ॥
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि  ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही  ॥ २,१८.४२ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मदृप्रेतदृश्रीकृष्णगरुड संवादे वृषोत्सर्गनानादानफलयमलोकगमनकर्मजदेहप्राप्तिनिरूपणं नामाष्टादशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः