स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/द्वारकामाहात्म्यम्/अध्यायः २२
॥ श्रीप्रह्लाद उवाच ॥ ॥ 
शृणुध्वं द्विजशार्दूला यथावत्कथयामि वः ॥ 
स्नापयित्वा जगन्नाथं तथा गंधैर्विलिप्य च ॥ 
पूजयित्वा तुलस्या तु भूषयित्वा च भूषणैः ॥ १ ॥ 
नैवेद्येन च सन्तर्प्य तथा नीराजनादिभिः ॥ 
दुर्वाससं तथा पूज्य पुंडरीकाक्षमेव च ॥२॥ 
अनंतं वैनतेयादीन्भक्त्या सम्पूज्य मानवः ॥ 
दद्याद्दानं स्वशक्त्या च वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ ३ ॥ 
दीनांधकृपणांस्तत्र तर्पयेच्च समाश्रितान् ॥ ४ ॥ 
रुक्मिणीं च ततो गच्छेद्विदर्भतनयां नरः ॥ 
उपहृत्योपहारांश्च बलिभिर्गंधदीपकैः ॥ ५ ॥ 
पीडयंति ग्रहास्तावद्व्याधयोऽभिभवंति च ॥ 
भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ ॥ ६ ॥ 
उपसर्गभयं तावद्दुःखं च भूतसंभवम् ॥ 
भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ ॥ ७ ॥ 
भवेद्दरिद्री दुःखी च तावद्वै परयाचकः ॥ 
भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ ॥ ८ ॥ 
तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भाग्या दुःखसंयुता ॥ 
भक्त्या न पश्यति यदा नारीकृष्णप्रियां तथा ॥ ९ ॥ 
तावच्छत्रुभयं पुंसां गृहभंगं च मूर्खता ॥ 
भक्त्या न पश्यति नरो यावत्कृष्णप्रियां कलौ॥7.4.22.१०॥
संपूज्य क्रृष्णं विधिवद्रुक्मिणीं पूजयेत्ततः ॥ 
स्नापयेद्दधिदुग्धाभ्यां मधुशर्करया तथा ॥ ११ ॥ 
घृतेन विविधैर्गन्धैस्तथैवेक्षुरसेन च ॥ 
तीर्थोदकेन संस्नाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १२ ॥ 
एवं यः स्नापये द्देवीं रुक्मिणीं क्रृष्णवल्लभाम् ॥ 
न तस्य दुर्ल्लभं किंचिदिह लोके परत्र च ॥ १३ ॥ 
श्रीखण्डकुंकुमेनैव तथा मृगमदेन च ॥ 
विलेपयेदपुत्रस्तु स पुत्रं लभते धुवम् ॥ १४ ॥ 
सदा स भोगी भवति रूपवाञ्जनपूजितः ॥ 
पूजयेन्मालतीपुष्पैः शतपत्रैः सुगन्धिभिः  ॥ १५ ॥ 
करवीरैर्मल्लिकाभिश्च चम्पकैस्तु विशेषतः ॥ 
कमलैर्वारिसंभूतैः केतकीभिश्च पाटलैः ॥ १६ ॥ 
धूपेनागुरुणा चैव पूजयेद्गौग्गु लेन च ॥ 
वस्त्रैः सुकोमलैः शुभ्रैर्नानादेशसमुद्भवैः ॥ १७ ॥ 
भक्त्या संछाद्य वैदर्भीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् ॥ 
भूषणैर्भूषयेद्देवीं मणिरत्न  समन्वितैः ॥ १८ ॥ 
तस्मिन्कुले नाऽसुखः स्यान्नाऽधर्मो नाऽधनस्तथा ॥ 
नाऽपुत्रो न विकर्मस्थः कितवो नीचसेवकः ॥ १९ ॥ 
यैः पूजिता जगन्माता रुक्मिणी मानवैः कलौ ॥ 
नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्याद्यैर्देवी मे प्रीयतामिति ॥ 
तांबूलं च सकर्पूरं भावेन विनिवेदयेत् ॥ 7.4.22.२० ॥ 
गृहीत्वा च फलं शुभ्रं ह्यक्षतैश्च समन्वितम्॥ 
मन्त्रेणानेन वै विप्रा ह्यर्घ्यं दद्याद्विधानतः ॥ २१ ॥ 
कृष्णप्रिये नमस्तुभ्यं विदर्भाधिपनंदिनि ॥ 
सर्वकामप्रदे देवि गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥ २२ ॥ 
आरार्तिकं ततः कुर्याज्ज्वलन्तं भावनान्वितः ॥ 
नीराजनं प्रकर्तव्यं कर्पूरेण विशेषतः ॥ २३ ॥ 
शंखे कृत्वा तु पानीयं भ्रामयेद्भावसंयुतः ॥ 
भ्रामयित्वा च शिरसा धारणीयं विशुद्धये ॥ २४ ॥ 
दण्डवत्प्रणमेद्भूमौ नमः कृष्णप्रियेति च ॥ 
विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च पूजयेच्छक्तितो द्विजाः॥ २५ ॥ 
ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैर्वासोभिः कञ्चुकैस्तथा ॥ 
सुगन्धकुसुमैरर्च्य कुंकुमेन विलिप्य च ॥ २६ ॥ 
कौसुंभकैः कज्जलेन तांबूलेन च तोषयेत् ॥ 
भक्ष्यैर्भोज्यैमोदकैश्च इक्षुभिर्मधुसर्पिभिः ॥ २७ ॥ 
प्रीतो भवति देवेशो रुक्मिण्या सह केशवः ॥ 
विशेषतः फलानीह दातव्यानि द्विजोत्तमाः ॥ २८ ॥ 
उन्मत्तकं ततो देवं द्वारपालं प्रपूजयेत् ॥ 
स्नापयित्वा सुगन्धेन कुंकुमेन विलिप्य च ॥ २९ ॥ 
धूपेन धूपयित्वा तु पुष्पाद्यैः संप्रपूजयेत ॥ 
नैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यैश्च मांसेन सुरया तथा ॥ 7.4.22.३० ॥ 
प्रभूतबलिभिश्चैव पिष्टेन विविधेन च ॥ 
योगिनीनां चतुःषष्टिं तस्मिन्पीठे प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥ 
अर्चयेद्धरसिद्धिं च क्षेत्रपालं च सर्वशः ॥ 
विरूपस्वामिनीं तत्र तथा वै सप्तमातरः ॥ ३२ ॥ 
अष्टमूर्तीः कृष्णपत्नीः पीठे तस्मिन्प्रपूजयेत् ॥ 
रुक्मिणीं सत्यभामां च शुभां जांबवतीं तथा ॥ ३३ ॥ 
मित्रविन्दां च कालिन्दीं भद्रां नाग्नजितीं तथा ॥ 
अष्टमीं लक्ष्मणां तत्र पूजयेत्कृष्णवल्लभाः ॥ ३४ ॥ 
एताः संपूज्य विधिवत्संतर्प्य दधिपायसैः ॥ 
गीतवादित्रघोषेण दीपैर्जागरणेन च ॥ ३५ ॥ 
पुत्र पौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः ॥ 
सर्वान्कामानवाप्नोति तस्य विष्णुः प्रसीदति ॥ ३६ ॥ 
किं तस्य वहुदानैस्तु किं व्रतैर्नियमैस्तथा ॥ 
येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥ ३७ ॥ 
किं यज्ञैर्बहुभिस्तस्य संपूर्णवरदक्षिणैः ॥ 
येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥ ३८ ॥ 
तेन दत्तं हुतं तेन जप्तं तेन सनातनम् ॥ 
येन दृष्टा जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥३९॥ 
हेलया तेन संप्राप्ताः सिद्धयोऽष्टौ न संशयः ॥ 
गत्वा द्वारवतीं येन दृष्टा केशववल्लभा ॥ 7.4.22.४० ॥ 
सफलं जीवितं तस्य सफलाश्च मनोरथाः ॥ 
कलौ कृष्णपुरीं गत्वा दृष्ट्वा माधववल्लभाम् ॥ ४१ ॥ 
देव राज्येन किं तस्य तथा मुक्तिपदेन च ॥ 
न दृष्टा चेज्जगन्माता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥ ४२ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुक्मिणी कृष्णवल्लभा ॥ 
सदाऽर्चनीया मनुजैर्द्रष्टव्या सर्वकामदा॥४३॥ 
विशेषतः पूजनीया नवरात्रे सदाश्विने ॥ 
नवम्यां तु नरैर्यैस्तु पूजिता हरिवल्लभा॥४१॥
स्नानगन्धादि वस्त्रैस्तु प्रभूतबलिभिस्तथा ॥ 
गीतवादित्रघोषेण दीपजागरणेन च ॥ 
तोषिता भीष्मकसुता सर्वान्कामान्प्रयच्छति ॥ ४५ ॥ 
तथा दीपोत्सवदिने चतुर्द्दश्यां समाहितः ॥ 
पूजयित्वा यथाशास्त्रमीप्सितं लभते फलम् ॥ ४६ ॥ 
माघमासे सिताष्टम्यां कन्दर्प्पजननी तु यैः ॥ 
पूजिता गन्धपुष्पाद्यैरुपहारैरनेकशः ॥ 
सफलं जीवितं तेषां सफलाश्च मनोरथाः ॥ ४७ ॥ 
द्वादश्यां चैत्रमासे तु कृष्णेन सह रुक्मिणीम् ॥ 
ये पश्यंति नरा देवीं रुक्मिणीं मधुमाधवे ॥ 
कृष्णेन सह गच्छन्तीं धन्यास्ते मानवा भुवि ॥४८॥
पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमन्विताः॥ 
जीविते व्याधिनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ४९ ॥ 
ज्येष्ठाष्टम्यां नरैर्यैस्तु पूजिता कुष्णवल्लभा ॥ 
तेषां मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः ॥ 7.4.22.५० ॥ 
तथा भाद्रपदे मासि मातुः पूजा कृता तु यैः ॥ 
सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णुपदे नराः ॥ ५१ ॥ 
कार्त्तिके मासि द्वादश्यां रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् ॥ 
ये पश्यंति नरास्तेषां न भयं विद्यते क्वचित् ॥ ५२ ॥ 
यस्त्वेकत्र स्थितां पश्येद्रुक्मिणीं कृष्णसंयुताम् ॥ 
सफलं जीवितं तस्य ह्यक्षया पुत्रसंततिः ॥ 
अक्षयं धनधान्यं च कदा नैव दरिद्रता ॥ ५३ ॥ 
य एवं रुक्मिणीं पश्येत्पूजयेत्कृष्णवल्लभाम् ॥ 
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ५४ ॥ 
यः स्नायात्सर्वतीर्थेषु दानं शक्त्या ददाति यः ॥ 
तस्य पुण्यफलं चैव लोके यज्जायते द्विजाः ॥ 
कथितं तदशेषेण कलौ कृष्णस्य संस्थितौ ॥ ५५ ॥ 
द्वारावतीं विना विप्रा मुक्तिर्न प्राप्यते कलौ ॥ 
पुराणसंहितामेतां  कृतवान्बलिबन्धनः ॥ 
ददौ स तु प्रसादेन पूर्वं मह्यं द्विजोत्तमाः ॥ ५६ ॥ 
इहार्थे च पुरा प्रोक्तं इतिहासो द्विजोत्तमाः ॥ 
प्रद्युम्नेन सुसंवादे मार्कण्डेन महात्मना ॥ ५७ ॥ 
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये रुक्मिणीपूजनमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥ २२ ॥ छ ॥ ॥