सौन्दरनन्दकाव्यम्/तृतीयः सर्गः
तपसे ततः कपिलवास्तु हयगरथौघसंकुलं  ।	
श्रीमदभयं अनुरक्तजनं स विहाय विश्चितमना वनं ययौ ।। ३.१ ।।	
विविधाग्मांस्तपसि तांश्च विविधनियमाश्रयान्मुनीन् ।	
प्रेक्ष्य स विषयतृआकृपणाननवस्थितं तप इति न्यवर्तत ।। ३.२ ।।	
अथ मोक्षवादिनं अराडं उपशममतिं तथोड्रकं  ।	
तत्त्वकृतमतिरुपास्य जहावयं अप्यमार्ग इति मागकोविदः ।। ३.३ ।।	
स विचारयन्जगति किं नु परमं इति तं तं आगमं  ।	
निश्चयं अनधिगतः परतः परमं चचार तप एव दुष्करं ।। ३.४ ।।	
अथ नैष मार्ग इति विक्ष्य तदपि विपुलं जहौ तपः  ।	
ध्यानविषयं अवगम्य परं बुभुजे वरान्नं अमृतत्वबुद्धये ।। ३.५ ।।	
स सुवर्णपीनयुगबाहुरृषभगतिरायतेक्षणः  ।	
प्लक्षं अवनिरुहं अभ्यगमत्परमस्य निश्चयविधेर्बुभुत्सया ।। ३.६ ।।	
उपविश्य तत्र कृतबुद्धिरचल्धृतिरद्रिराजवत् ।	
मारबलं अजयदुग्रं अथो बुबुधे पदं शिवं अहार्यं अव्ययं ।। ३.७ ।।	
अवगम्य तं च कृतकार्यं अमृतमनसो दिवौकसः  ।	
हर्षं अतुलं अगमन्मुदिता विमुखी तु मारपरिषत्प्रचुक्षुभे ।। ३.८ ।।	
सनगा च भूः प्रविचाल हुतवहसकः शिवो ववौ  ।	
नेदुरपि च सुरदुन्दुभयः प्रववर्ष चाम्बुधरवर्जितं नभः ।। ३.९ ।।	
अवबुध्य चैव परमार्थं अजरं अनुकम्पया विभुः  ।	
नित्यं अमृतं उपदर्श्यितुं स वराञसीपरिकरां अयात्पुरीं ।। ३.१० ।।	
अथ धर्मचक्रं ऋतनाभि धृतिमतिसमाधिनेमिमत् ।	
तत्र विनयनिमारं ऋषिर्जगतो हिताय परिषद्यवर्तयत् ।। ३.११ ।।	
इति दुःखं एतदियं अस्य समुदयलता प्रवर्तिका  ।	
शान्तिरियं अयं उपाय इति प्रविभागशः परं इदं चतुष्टयं ।। ३.१२ ।।	
अभिधाय च त्रिपरिवर्तं अतुलं अनिवर्त्यं उत्तमं  ।	
द्वादशनियतविकल्पं ऋषिर्विनिनाय कौण्डिनसगोत्रं आदितः ।। ३.१३ ।।	
स हि दोषसागरं अगाधं उपधिजलं आधिजनुत्कं  ।	
क्रोधमदभयतर्ङ्गचलं प्रततार लोकं अपि व्यतारयत् ।। ३.१४ ।।	
स विनीय काशिषु गयेषु बहुजनं अथो गिरिव्रजे  ।	
पित्र्यं अपि परमकारुणिको नगरं ययावनुजिघृक्षया तदा ।। ३.१५ ।।	
विषयात्मकस्य हि इअनस्य बहुविविधमार्गसेविनः  ।	
सूर्यसदृशवपुरभ्युदितो विजहार सूर्य इव गौतमस्तमः ।। ३.१६ ।।	
अभितस्ततः कपिलवास्तु परमशुभवास्तुसंस्तुतं  ।	
वस्तुमतिशुचि शिवोपवनं स ददर्श निःस्पृहतया यथा वनं ।। ३.१७ ।।	
अपरिग्रहः स हि बभूव नियतमतिरात्मनीश्वरः  ।	
नैकविधभयकरेषु किम्-उ स्वजनस्वदेशजनमित्रवस्तुषु ।। ३.१८ ।।	
प्रतिपूजया न स जहर्ष न च शुचं अवज्ञयागमत् ।	
निश्चितमतिरसिचन्दनयोर्न जगाम दुःखसुखयोश्च विक्रियां ।। ३.१९ ।।	
अथ पार्थिवः समुपलभ्य सुतं उपगतं तथागतं  ।	
तूर्णं अबभुतुरगानुगतः सुतदर्शनोत्सुकतयाभिनिर्ययौ ।। ३.२० ।।	
सुगतस्तथागतं अवेक्ष्य नरपतिं अधीरं आशया  ।	
शेषं अपि च जनं अश्रुमुखं विनीषय गगनं उत्पपात ह ।। ३.२१ ।।	
स विचक्रमे दिवि भुवीव पुनरुपविवेश तस्थिवान् ।	
निश्चलमतिरशयिष्ट पुनर्बहुधाभवत्पुनरभूत्तथैकधा ।। ३.२२ ।।	
सलिले क्षिताविव चचार जलं इव विवेष मेदिनीं  ।	
मेघ इव दिवि ववर्ष पुनः पुनरज्वलन्नव इवोदितो रविः ।। ३.२३ ।।	
युगपज्ज्वलन्ज्वलनवच्च जलं अवसृहंश्च मेघवत् ।	
तप्तकनकसदृशप्रभया स बभौ प्रदीप्त इव सन्ध्यया घनः ।। ३.२४ ।।	
तं उदीक्ष्य हेममणिजालवलयिनं इवोत्थितं ध्वजं  ।	
प्रीतिं अगमदतुलां नृपतिर्जनता नताश्च बहुमानं अभ्ययुः ।। ३.२५ ।।	
अथ भाजनीकृतं अवेक्ष्य मनुजपतिं ऋद्धिसंपदा  ।	
पौरजनं अपि च तत्प्रवणं निजगाद धर्मविनयं विनायकः ।। ३.२६ ।।	
नृपतिस्ततः प्रथमं आप फलं अमृतधर्मसिद्धयोः  ।	
धर्मं अतुलं अधिगम्य मुनेर्मुनये ननाम स यतो गुराविव ।। ३.२७ ।।	
बहवः प्रसन्नमनसोऽथ जननमरणार्तिभीरवः  ।	
शाक्यतनयवृषभाः कृतिनो वृषभा इन्वानलभयात्प्रवव्रजुः ।। ३.२८ ।।	
विजहुस्तु येऽपि न गृहाणि तनयपितृमात्रपेक्षया  ।	
तेऽपि नियमविधिमामरणाज्जगृहुश्च युक्तमनसश्च दघ्रिरे ।। ३.२९ ।।	
न जिहिंस सूक्ष्मं अपि जन्तुं अपि परवधोपजीवनः  ।	
किं बत विपुलगुञः कुलजः सदयः सदा किमु मुनेरुपासया ।। ३.३० ।।	
अकृशोध्यमः कृशधनोऽपि परपरिभवासहोऽपि सन् ।	
नान्यधनं अपजहार तथा भुजगादिवान्यविभवाद्धि विव्यथे ।। ३.३१ ।।	
विभवान्वितोऽपि तरुणोऽपि विषयचपलेन्द्रियोऽपि सन् ।	
नैव च परयुवतीरगमत्परमं हि ता धनतोऽप्यमन्यत ।। ३.३२ ।।	
अनृतं जगाद न च कश्चिदृतं अपि जजल्प नाप्रियं  ।	
श्लक्ष्णं अपि च न जगावहितं हितं अप्युवाच न च पैशुनाय यत् ।। ३.३३ ।।	
मनसा लुलोभ न च जातु परवसुषु गृद्धमानसः  ।	
कामसुखं असुखतो विमृशन्विजहार तृप्त इव तत्र सज्जनः ।। ३.३४ ।।	
न परस्य कश्चिदपघातं अपि च स्गृणो व्यचिन्तयत् ।	
मातृपिऋसुतसुहृसदृशं स ददर्श तत्र हि परस्परं जनः ।। ३.३५ ।।	
नियतं भविष्यति परत्र भवदपि च भूतं अप्यथो  ।	
कर्मफलं अपि च लोकगतिर्नियतेति दर्शनं अवाप साधु च ।। ३.३६ ।।	
इति कर्मञा दशविधेन परमकुशलेन भूरिणा  ।	
भ्रंशिनि शितहिलगुणोऽपि युगे विजहार तत्र मुन्संश्रयज्जनः ।। ३.३७ ।।	
न च तत्र कश्चिदुपपत्तिसुखं अभिललाष तैर्गुणैः  ।	
सर्वं अशिवं अवगम्य भवं भवसंक्षयाय ववृते न जन्मने ।। ३.३८ ।।	
अकथङ्कथा गृहिण एव परमपरिशुद्धदृष्तयः  ।	
स्रोतसि हि ववृतिरे बहवो रजसस्तनुत्वं अपि चक्रिरे परे ।। ३.३९ ।।	
ववृतेऽत्र योऽपि विषमेषु विभवदृशेषु कश्चन  ।	
त्यागविनयनियमाभिरतो विजहार सोऽपि न चचाल सत्पथात् ।। ३.४० ।।	
अपि च स्वतोऽपि परतोऽपि न भयं अभवन्न दैवतः  ।	
तत्र च सुसुखसुभिक्षगुणैर्जहृषुः प्रजाः कृतयुगे मनोरिव ।। ३.४१ ।।	
इति मुदितं अनामयं निरापत्कुरुरघुपुरुपुरोपमं पुरं तत् ।	
अभवदभयदैशिके महर्षौ विहरति तत्र शिवाय वीतरागे ।। ३.४२ ।।