महाभारतम्-02-सभापर्व-055
कृष्णस्य मधुरां त्यक्त्वा द्वारकागमनम्।।1।।
नरकासुरप्रतापवर्णनम्।। 2।।
इन्द्रेण द्वारकामेत्य कृष्णं प्रति नरकवधप्रार्थनम्।। 3।।
गरुडमारुह्य प्राग्ज्योतिचं गतेन कृष्णेन निहते धरण्या तस्मै कुण्डलार्पणम्	।। 4।। 
<table>				
<td>

	भीष्ण उवाच।। 	<td>	2-55-1x	
				
<td>

	शूरसेनपुरं त्यक्त्वा ततो यादवनन्दनः। द्वारकां भगवान्कृष्णः प्रत्यपद्यत भारत।। 	<td>	2-55-1a2-55-1b	
				
<td>

	ततो महात्मा यानानि रत्नानि विविधानि च। यथार्हं पुण्डरीकाक्षो नैर्ऋतात्प्रत्यपद्यत।। 	<td>	2-55-2a2-55-2b	
				
<td>

	तत्र विघ्नं चरन्ति स्म दैतेयाः सहदानवैः। ताञ्जघान महाबाहुर्वरमत्तान्महासुरान्।। 	<td>	2-55-3a2-55-3b	
				
<td>

	स विघ्नमकरोत्तत्र नरको नाम नैर्ऋतः। अदितिं धर्षयामास कुण्डलार्थं युधिष्ठिर।। 	<td>	2-55-4a2-55-4b	
				
<td>

	न चासुरगणैः सर्वैः सहितैः कर्म तत्पुरा। कृतपूर्वं महाघोरं यदकार्षीन्महासुरः।। 	<td>	2-55-5a2-55-5b	
				
<td>

	यं मही सुषुवे देवी यस्य प्राग्ज्योतिषं पुरम्। विषयान्तपालाश्चत्वारो यस्यासन्युद्धदुर्मदाः।। 	<td>	2-55-6a2-55-6b	
				
<td>

	आदेवयानमावृत्य पन्थानं पर्यवस्थिताः। त्रासनाः सुरसङ्घानां विरूपै राक्षसैः सह।। 	<td>	2-55-7a2-55-7b	
				
<td>

	हयग्रीवो निकुम्भश्च घोरः पञ्चजनस्तदा। मुरः पुत्रसहस्रैश्च वरमत्तो महासुरः।। 	<td>	2-55-8a2-55-8b	
				
<td>

	तद्वधार्थं महाबाहुरेष चक्रगदासिभृत्। जातो वृष्णिषु देवक्यां वासुदेवो जनार्दनः।। 	<td>	2-55-9a2-55-9b	
				
<td>

	तस्यास्य पुरुषेन्द्रस्यलोकप्रथिततेजसः। निवासो द्वारकायां तु विदितो वः प्रधानतः।। 	<td>	2-55-10a2-55-10b	
				
<td>

	अतीव हि पुरी रम्या द्वारका वासवक्षयात्। अतिवैराजमप्यद्धा प्रत्यक्षस्ते युधिष्ठिर।। 	<td>	2-55-11a2-55-11b	
				
<td>

	तस्मिन्देवपुरप्रख्ये सा सभा वृष्ण्युपाश्रया। सुधर्मेति च विख्याता योजनायतविस्तृता।। 	<td>	2-55-12a2-55-12b	
				
<td>

	तत्र वृष्ण्यन्दकाः सर्वे रामकृष्णपुरोगमाः। लोकयात्रामिमां कृत्स्नां परिरक्षन्त आसते।। 	<td>	2-55-13a2-55-13b	
				
<td>

	तत्रासीनेषु सर्वेषु कदाचिद्भरतर्षभ। दिव्यगन्धा ववुर्वाताः कुसुमानां च वृष्टयः।। 	<td>	2-55-14a2-55-14b	
				
<td>

	ततः सूर्यसहस्राभस्तेजोराशिर्महाद्भुतः। मध्ये तु तेजसस्तस्य पाण्डरं गजमास्थितः। 	<td>	2-55-15a2-55-15b	
				
<td>

	वृतो देवगणैः सर्वैर्वासवः प्रत्यदृश्यत।। रामकृष्णौ च राजा च वृष्ण्यन्धकगणैः सह। 	<td>	2-55-16a2-55-16b	
				
<td>

	उत्पत्य सहसा देवे नमस्कारमकुर्वत।। सोऽवतीर्य गजात्तूर्णं परिष्वज्य जनार्दनम्।	<td>	2-55-17a2-55-17b	
				
<td>

	सस्वजे बलदेवं च राजानं च तमाहुकम्।। वासुदेवोद्धवौ चैव विकद्रुं च महामतिम्। 	<td>	2-55-18a2-55-18b	
				
<td>

	प्रद्युम्नसाम्बनिशठाननिरुद्धं च सात्यकिम्।। गदं सारणमक्रूरं भानुझल्लिविडूरथान्। 	<td>	2-55-19a2-55-19b	
				
<td>

	तथैव कृतवर्णाणां चारुदेष्णं महाबलम्।। देवकल्पान्महाराज तान्दाशार्हपुरोगमान्। 	<td>	2-55-20a2-55-20b	
				
<td>

	पिरिष्वज्य च दृष्ट्वा च भगवान्भूतभावनः।। वृष्ण्यन्धकमहामात्रान्परिष्वज्याथ वासवः। 	<td>	2-55-21a2-55-21b	
				
<td>

	प्रगृह्य पूजां तैर्दत्तां भगवान्पाकशासनः।। सोऽदितेर्वचनात्तात कुण्डलार्थे जनार्दनम्। 	<td>	2-55-22a2-55-22b	
<td>

	उवाच परमप्रीतो जहि भौमं नरेश्व।। 	<td>	2-55-23a	
<td>

	भीष्ण उवाच। 	<td>	2-55-23x	
<td>

	निहत्य नरकं भौममाहरिष्यामि कुण्डले। 	<td>	2-55-23b	
				
<td>

	एवमुक्त्वाऽथ गोविन्दो राममेवाभ्यभाषत।। प्रद्युम्नमनिरुद्धं च साम्बं चाप्रतिमं बले। 	<td>	2-55-24a2-55-24b	
				
<td>

	एतांश्चोच्त्का तथा तत्र वासुदेवो महायशाः।। अथारुह्य सुपर्णं वै शङ्खचक्रगदासिभृत्। 	<td>	2-55-25a2-55-25b	
				
<td>

	ययौ तदा हृषीकेशो देवानां हितकाम्यया।। तं प्रयान्तममित्रघ्नं देवाः सहपुरन्दराः। 	<td>	2-55-26a2-55-26b	
				
<td>

	पृष्ठतोऽनुययुः प्रीत्या स्तुवन्तो विष्णुमच्युतम्। उग्रान्त्रक्षोगणान्हत्वा नरकस्य महासुरान्। 	<td>	2-55-27a2-55-27b	
				
<td>

	क्षुरान्तान्मौरवान्पाशान्षट्‌सहस्रं ददर्श सः।। स़ञ्छिद्य पाशाच्छस्त्रेण मुरं हत्वा सहान्वयम्। 	<td>	2-55-28a2-55-28b	
<td>

	शैलसङ्घानतिक्रम्य निशुम्भं च व्यपोथयत्।। 	<td>	2-55-29a	
				
<td>

	यः सहस्रसहस्त्वेकः सर्वान्देवानपोथयत्। तं जघान महावीर्यं हयग्रीवं महाबलम्।। 	<td>	2-55-30a2-55-30b	
				
<td>

	अपारतेजा दुर्धर्षः सर्वयादवनन्दनः।। मध्ये लोहितगङ्गायां भगवान्देवकीसुतः।। 	<td>	2-55-31a2-55-31b	
				
				
<td>

	औदकायां विरूपाक्षं जघान मधुसूदनः। ततः प्राग्ज्योतिषं नाम दीप्यमानमिव श्रिया। पुरमासादयामास तत्र युद्धमवर्तत।। 	<td>	2-55-32a2-55-32b2-55-32c	
				
<td>

	तद्युद्धमभवद्घोरं तेन भौमेन भारत। कुण्डलार्थे सुरेशस्य नरकेण महात्मना।। 	<td>	2-55-33a2-55-33b	
				
<td>

	मुहूर्तं लालयित्वा तु नरकं मधूसूदनः। प्रवृत्तचक्रं चक्रेण प्रममाथ बलाद्बली।। 	<td>	2-55-34a2-55-34b	
				
<td>

	चक्रप्रमथितं तस्य पपात सहसा भुवि।  उत्तमाङ्गं हताङ्गस्य वृत्रे वज्रहते यथा।। 	<td>	2-55-35a2-55-35b	
				
<td>

	भूमिस्तु पतितं दृष्ट्वा प्रायच्छत्कुण्डले सुतम्। प्रदाय च महाबाहुमिदं वचनमब्रवीत्।। 	<td>	2-55-36a2-55-36b	
				
<td>

	सृष्टस्त्वयैव मधुहंस्त्वयैव विनिपातितः। यथेच्छसि तथा क्रीडा प्रजास्तस्यानुपालय।। 	<td>	2-55-37a2-55-37b	
<td>

	श्रीवासुदेव उवाच। 	<td>	2-55-38x	
				
<td>

	देवानां च मुनीनां च पितॄणां च महात्मनाम्। उद्वेजनीयो भूतानां ब्रह्मद्विद् पुरुषाधमः।। 	<td>	2-55-38a2-55-38b	
				
<td>

	लोकद्विष्टः सुतस्ते तु देवारिर्लोककण्टकः। सर्वलोकनमस्कार्यामदितं बाधयद्वली।। 	<td>	2-55-39a2-55-39b	
				
<td>

	कुण्डले हृतवान्दर्पात्ततस्ते निहतः सुतः। नैव मन्युस्त्वया कार्यो यत्कृतं मयि भामिनि ।। 	<td>	2-55-40a2-55-40b	
				
<td>

	त्वत्प्रभावाच्च ते पुत्रो लब्धवान्गतिमुत्तमाम्। तस्माद्गच्छ महाभागे भारावतरणं कृतम्।। 	<td>	2-55-41a2-55-41b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि अर्घाहरणपर्वणि पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः।।55 ।। 	<td>		

महाभारतम्/सभापर्व