हितोपदेशः ११


सुहृद्भेदः

कथा - ६
दमनकः कथयतिस्ति द्वारवत्यां पुर्यां कस्यचिद् गोपस्य वधूर्बन्धकी । सा ग्रामस्य दण्डनायकेन तत्पुत्रेण च समं रमते । तथा चोक्तम् 
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । 
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना ॥११५॥ 

न दानेन न मानेन नार्जवेन न सेवया । 
न शस्त्रेण न शास्त्रेण सर्वथा विषमाः स्त्रियः ॥११६॥ 

यतः 
गुणाश्रयं कीर्तियुतं च कान्तं 
पतिं रतिज्ञं सधनं युवानम् । 
विहाय शीघ्रं वनिता व्रजन्ति 
नरान्तरं शीलगुणादिहीनम् ॥११७॥ 

अपरं च् 
न तादृशीं प्रीतिम् उपैति नारी 
विचित्रशय्या शयितापि कामम् । 
यथा हि दूर्वादिविकीर्णभूमौ 
प्रयाति सौख्यं परकान्तिसङ्गात् ॥११८॥ 

अथ कदाचित् सा दण्डनायकपुत्रेण सह रममाणा तिष्ठति । अथ दण्डनायकोपि रन्तुं तत्रागतः । तम् आयान्तं दृष्ट्वा तत्पुत्रं कुसूले निक्षिप्य दण्डनायकेन सह तथैव क्रीडति । अनन्तरं तस्य भर्ता गोपो गोष्ठात् समागतः । तम् अवलोक्य गोप्योक्तम्दण्डनायक ! त्वं लगुडं गृहीत्वा कोपं दर्शयन् सत्वरं गच्छ । तथा तेनानुष्ठिते गोपेन गृहम् आगत्य पृष्ठाकेन कार्येण दण्डनायकः समागत्यात्र स्थितः 
सा ब्रूतेन्यं केनापि कार्येण पुत्रस्योपरि क्रुद्धः । स च मार्यमाणोप्यत्रागत्य प्रविष्टो मया कुसूले निक्षिप्य रक्षितः । तत्पित्रा चान्विष्यात्र न दृष्टः । अत एवायं दण्डनायकः क्रुद्ध एव गच्छति । 
ततः सा तत्पुत्रं कुषुलाद् बहिष्कृत्य दर्शितवती । तथा चोक्तम् 

आहारो द्विगुणः स्त्रीणां बुद्धिस्तासां चतुर्गुणा । 
षड्गुणो व्यवसायश्च कामाश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥११९॥ 

अतोहं ब्रवीमिुतपन्नेष्व् अपि कार्येषु इत्य् आदि । 
करटको ब्रूतेस्त्व् एवम् । किन्त्व् अनयोर्महानन्योग्न्यनिसर्गोपजातस्नेह कथं भेदयितुं शक्यः 
दमनको ब्रूतेुपायः क्रियताम् । तथा चोक्तम् 

उपायेन जयो यादृग् रिपोस्तादृङ् न हेतिभिः । 
उपायज्ञोल्पकायोपि न शूरैः परिभूयते ॥१२०॥ 

करटकः पृच्छतिकथम् एतत् 
दमनकः कथयति

कथा - ७
कस्मिंश्चित् तरौ वायसदम्पती निवसतः । तयोश्चापृत्यानि तत्कोटरावस्थितेन कृष्णसर्पेण खादितानि । ततः पुनर्गर्भवती वायसी वायस्म् आह्नाथ ! त्यज्यताम् अयं वृक्षः । अत्रावस्थितकृष्णसर्पेणावयोः सन्ततिः सततं भक्ष्यते । यतः 
<poem>
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः । 
ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः ॥१२१॥ 

वायसो ब्रूतेप्रिये ! न भेतव्यम् । वारं वारं मवैतस्य सोढः । इदानीं पुनर्न क्षन्तव्यः । 
वायस्य् आह्कथम् एतेन बलवता सार्धे भवान् विग्रहीतुं समर्थः । 
वायसो ब्रूतेलम् अनया शङ्कया । यतः 

बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । 
पश्य सिंहो मदोन्मत्तः शशकेन निपातितः ॥१२२॥ 

वायसी विहस्याहकथम् एतत् 
वायसः कथयति