रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः २५
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् ।	
भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ।। ७.२५.१ ।।	
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।	
तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ।। ७.२५.२ ।।	
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् ।	
ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ।। ७.२५.३ ।।	
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् ।	
ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ।। ७.२५.४ ।।	
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः ।	
अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ।। ७.२५.५ ।।	
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।	
रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ।। ७.२५.६ ।।	
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।	
यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ।। ७.२५.७ ।।	
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।	
राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्ववस्तथा ।। ७.२५.८ ।।	
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।	
वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ।। ७.२५.९ ।।	
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।	
मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ।। ७.२५.१० ।।	
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर ।	
प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ।। ७.२५.११ ।।	
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् ।	
अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ।। ७.२५.१२ ।।	
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन ।	
अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ।। ७.२५.१३ ।।	
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।	
पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ।। ७.२५.१४ ।।	
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः ।	
आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ।। ७.२५.१५ ।।	
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः ।	
स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ।। ७.२५.१६ ।।	
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् ।	
तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ।। ७.२५.१७ ।।	
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः ।	
धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ।। ७.२५.१८ ।।	
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः ।	
त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ।। ७.२५.१९ ।।	
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।	
को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ।। ७.२५.२० ।।	
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।	
श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ।। ७.२५.२१ ।।	
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।	
माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ।। ७.२५.२२ ।।	
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।	
तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ।। ७.२५.२३ ।।	
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।	
भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ।। ७.२५.२४ ।।	
सा हृता, मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा ।	
यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।। ७.२५.२५ ।।	
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ ।	
निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ।। ७.२५.२६ ।।	
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।	
श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ।। ७.२५.२७ ।।	
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।	
तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ।। ७.२५.२८ ।।	
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।	
विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।	
दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ।। ७.२५.२९ ।।	
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः ।	
कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ।। ७.२५.३० ।।	
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः ।	
वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ।। ७.२५.३१ ।।	
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् ।	
सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ।। ७.२५.३२ ।।	
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।	
नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ।। ७.२५.३३ ।।	
इन्द्रजित्त्वग्रतः (अग्रतः) सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।	
जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ।। ७.२५.३४ ।।	
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् ।	
शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ।। ७.२५.३५ ।।	
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः ।	
राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ।। ७.२५.३६ ।।	
दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः ।	
रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ।। ७.२५.३७ ।।	
स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः ।	
न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् ।। ७.२५.३८ ।।	
सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता ।। ७.२५.३९ ।।	
तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा ।	
तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ।। ७.२५.४० ।।	
रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।	
साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।	
भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद ।। ७.२५.४१ ।।	
न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते ।	
भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत् ।। ७.२५.४२ ।।	
सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् ।	
त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ।। ७.२५.४३ ।।	
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।	
क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ।। ७.२५.४४ ।।	
सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।	
तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ।। ७.२५.४५ ।।	
इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् ।	
अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः ।। ७.२५.४६ ।।	
एष प्राप्तो दशग्रीवो मम भ्राता महाबलः ।	
सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च ।। ७.२५.४७ ।।	
तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ राक्षस ।	
स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम् ।। ७.२५.४८ ।।	
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह मधुर्वचः ।। ७.२५.४९ ।।	
ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।	
पूजयमास धर्मेण रावणं राक्षसाधिपम् ।। ७.२५.५० ।।	
प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि वीर्यवान् ।	
तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे ।। ७.२५.५१ ।।	
ततः कैलासमासाद्य शैलं वैश्रवणालयम् ।	
राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत् ।। ७.२५.५२ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः ।। २५ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्