स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १५१
॥ ॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
अन्धकोऽपि परां विद्यां ज्ञात्वा शुक्रार्जितां तदा ॥ 
केलीश्वर्याः प्रसादं च भक्तिजं बलवृद्धिदम्॥ १ ॥ 
अवध्यतामात्मनश्च पितामहवरोद्भवम् ॥ 
महेश्वरं समुद्दिश्य कोपं चक्रे ततः परम् ॥ २ ॥ 
दूतं च प्रेषयामास कैलासं पर्वतं प्रति ॥ 
गच्छ दूत हरं ब्रूहि मम वाक्येन सांप्रतम् ॥ ३ ॥ 
शक्रमेनं परित्यज्य सुखं तिष्ठात्र पर्वते ॥ 
नो चेद्द्रुतं समागत्य सकैलासं सभार्यकम्॥ ४ ॥ 
सगणं च रणे हत्वा सुखी स्थास्यामि नंदने ॥ 
त्वामहं नाशयिष्यामि सत्येनात्मानमालभे ॥ ५ ॥ 
एवमुक्तः स दैत्येन दूतो गत्वा द्रुतं ततः ॥ 
प्रोवाच शंकरं वाक्यैः परुषैः स विशेषतः ॥ ६ ॥ 
ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः ॥ 
गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः ॥ ७ ॥ 
वीरभद्रं महाकालं नंदिं हस्तिमुखं तथा ॥ 
अघोरं घोरनादं च घोरघंटं महाबलम् ॥ ८ ॥ 
एतेषामनुगाश्चान्ये कोटिरेका पृथक्पृथक्॥ 
सर्वान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः ॥ ९ ॥ 
अथ संप्रेषितास्तेन गणास्ते विकृताननाः ॥ 
हर्षेण महताविष्टा गर्जमाना यथा घनाः ॥ ६.१५१.१० ॥ 
धृतायुधा गताः सर्वे युद्धार्थं यत्र सा पुरी ॥ 
शक्रस्यासादिता तेन दानवेन बलीयसा ॥ ११ ॥ 
अथ प्राप्तान्गणान्दृष्ट्वा दानवास्ते धृतायुधाः ॥ 
निश्चक्रमुर्वै सहसा युद्धार्थमतिगर्विताः ॥ १२ ॥ 
ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह ॥ 
परस्परं महारौद्रं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ १३ ॥ 
ततो हरगणाः सर्वे दानवैस्तै रणाजिरे ॥ 
जिता जग्मुर्दिशो भीता हरवीक्षणतत्पराः ॥ १४ ॥ 
हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ ॥ 
हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश ॥ १५ । 
अन्धकोऽपि हरं दृष्ट्वा युद्धार्थं संमुखो ययौ । 
ततो युद्धं समभवदंधकस्य हरेण तु ॥ 
वृत्रवासवयोः पूर्वं यथा युद्धमभून्महत् ॥ १६ ॥ 
चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः॥ 
एवं न शक्यते हंतुं दानवो विविधायुधैः ॥ १७ ॥ 
अस्त्रयुद्धं परित्यज्य बाहु युद्धमुपागतौ ॥ 
करं करेण संगृह्य मुष्टिप्रहरणौ तदा॥१८। 
दानवेनाथ देवेशो बंधेनाक्रम्य पीडितः । 
निष्पंदभावमापन्नस्ततो मूर्च्छामुपागतः ॥१९॥ 
मूर्छागतं तु तज्ज्ञात्वा ह्यन्धको निर्ययौ गृहात् ॥ 
तावत्स्थाणुः क्षणाल्लब्ध्वा चेतनामात्तकार्मुकः ॥ ६.१५१.२० ॥ 
आयसीं लकुटीं गृह्य प्रभुर्भारसहसि काम् ॥ 
दानवेन्द्रं ततः प्राप्य ताडयामास मूर्धनि ॥ २१ ॥ 
सोऽपि खड्गेन देवेशं ताडयामास वेगतः ॥ 
अथ देवोऽपि सस्मार कौबेरास्त्रं महाहवे ॥ ॥ २२॥ 
अस्त्रेण तेन हृदये ताडयामास दानवम् ॥ 
ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन् ॥ २३ ॥ 
पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः॥ 
शूलाग्रसंस्थितः पापश्चक्रवद्भ्रमते ततः ॥ २४ ॥ 
अन्धकोऽपि तदात्मानं तथावस्थमवेक्ष्य च ॥ 
ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिरस्तौद्देवं महेश्वरम् ॥ २५ ॥ 
॥ ॥ अन्धक उवाच ॥ ॥ 
नमस्ते जगतां धात्रे शर्वाय त्रिगुणात्मने ॥ 
वृषभासनसंस्थाय शशांककृतभूषण ॥ २६ ॥ 
नमः खट्वांगहस्ताय नमः शूलधराय च ॥ 
नमो डमरुकोदण्डकपालानलधारिणे ॥ २७ ॥ 
स्मरदेहविनाशाय मूर्त्यष्टकमयात्मने ॥ 
नमः स्वरूपदेहाय ह्यरूपबहुरू पिणे ॥ २८ ॥ 
उत्तमांगविनाशाय विरिंचेः सृष्टिकारिणे ॥ 
स्मशानवासिने नित्यं नमो भैरवरूपिणे ॥ २९ ॥ 
सर्वगः सर्वकर्ता च त्वं हर्ता नान्य एव हि ॥ 
त्वं भूमिस्त्वं रजश्चैव त्वं ज्योतिस्त्वं तमस्तथा ॥ ६.१५१.३० ॥ 
त्वं वपुः सर्वभूतानां जीवभूतो महेश्वर ॥ 
अस्तौदेवं दानवेन्द्रो देवशूलाग्र संस्थितः ॥ ३१ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं तस्य स्तुतिं श्रुत्वा परितुष्टो महेश्वरः ॥ 
ततः प्रोवाच तं हर्षाच्छूलाग्रस्थं दनूत्तमम् ॥ ३२ ॥ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
नेदं वीरव्रतं दैत्य यच्छत्रुकरपीडनात् ॥ 
प्रोच्यन्ते सामवाक्यानि विशेषाद्दैत्यजन्मना ॥ ३३ ॥ 
॥ अन्धक उवाच ॥ ॥ 
निर्विण्णोऽस्मि सुरश्रेष्ठ त्रिशूलाऽग्रं समाश्रितः ॥ 
तस्मात्सूदय मां येन द्रुतं स्यान्मे व्यथाक्षयः ॥ ३४ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
न तेऽस्ति मरणं दैत्य कथंचिच्चिंतितं मया ॥ 
तेनेत्थं विधृतं व्योम्नि भित्त्वा शूलेन वक्षसि ॥ ३५ ॥ 
तस्मात्त्वं गणतां गच्छ सांप्रतं पापवर्जितः ॥ 
त्यक्त्वा दानवजं भावं श्रद्धया परया युतः ॥ ३६ ॥ 
॥ अन्धक उवाच ॥ ॥ 
गतो मे दानवो भावः सांप्रतं तव किंकरः ॥ 
भविष्यामि न सन्देहः सत्येनात्मानमालभे ॥ ३७ ॥ 
॥ शंकर उवाच ॥ ॥ 
परितुष्टोऽस्मि ते वत्स ब्रूहि यत्तेऽभिवांछितम् ॥ 
प्रार्थयस्व प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ ३८ ॥ 
॥ अन्धक उवाच ॥ ॥ 
अनेनैव तु रूपेण शृलाग्रस्थितमत्तनुम् ॥ 
यो मर्त्योर्च्चां प्रकृत्वा ते स्थापयिष्यति भूतले ॥ ॥ ३९ ॥ 
तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम ॥ 
तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह ॥ 
अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः ॥ ६.१५१.४० ॥ 
ततः स गणतां प्राप्तो गीतं चक्रे मनोहरम् ॥ 
पुरतो देवदेवस्य पार्वत्याश्च विशेषतः ॥ ४१ ॥ 
भृंगवद्रटनं यस्मात्तस्य श्रोत्रसुखा वहम् ॥ 
भृंगीरिटि इति प्रोक्तस्ततः स त्रिपुरारिणा ॥ ४२ ॥ 
एवं स गणतां प्राप्तो देवदेवस्य शूलिनः ॥ 
विश्वास्यः सर्वकृत्येषु तत्परं समपद्यत ॥ ॥ ४३ ॥ 
ततःप्रभृति लोकेऽत्र देवदेवो महेश्वरः ॥ 
तादृशेनैव रूपेण स्थाप्यते भूतले जनैः ॥ ४४ ॥ 
प्राप्यतेऽत्र परा सिद्धिस्तत्प्रसादादलौ किकी ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य राज्याद्भ्रष्टो महीपतिः ॥ ४५ ॥ 
सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः ॥ 
ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् ॥ 
प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः ॥ ४६ ॥ 
त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः ॥ 
बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम् ॥ ४७ ॥ 
तस्मात्कुरु प्रसादं मे येन मे राज्यसंस्थितिः ॥ 
भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन नान्या मे विद्यते गतिः ॥ ४८ ॥ 
॥ वसिष्ठ उवाच ॥ ॥ 
यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज ॥ 
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ४९ ॥ 
तत्र भैरवरूपेण स्थापयित्वा महेश्वरम् ॥ 
भुजोद्यतोग्रशूलाग्रविद्धान्धककलेवरम् ॥ ६.१५१.५० ॥ 
नारसिंहेन मंत्रेण ततः पूजय तं नृप ॥ 
रक्तपुष्पैस्तथा धूपै रक्तैश्चैवानुलेपनैः ॥ ५१ ॥ 
ततः सद्वीर्य मासाद्य तेजोवीर्यसमन्वितः ॥
हनिष्यस्यखिलाञ्छत्रूंस्तत्प्रसादादसंशयम् ॥ ५२ ॥ 
परं शौचसमेतेन संपूज्यो भगवांस्त्वया ॥ 
अन्यथा प्राप्स्यसे विघ्नान्सत्यमेतन्मयोदितम् ॥ ५३ ॥ 
अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ ॥ 
तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम् ॥ ५४ ॥ 
ततः संपूजयामास नारसिंहेन भक्तितः ॥ 
मन्त्रेण प्रयतो भूत्वा ब्रह्मचर्यपरायणः ॥५५॥ 
ततो दशसहस्रांते तस्य मंत्रस्य संख्यया ॥ 
भैरवस्तुष्टिमापन्नः प्रोवा च तदनन्तरम् ॥ ५६ ॥ 
॥ श्रीभैरव उवाच ॥ ॥ 
परितुष्टोऽस्मि ते राजन्मंत्रेणानेन पूजितः ॥ 
तस्मात्प्रार्थय यच्चेष्टं येन सर्वं ददाम्यहम् ॥ ५७ ॥ ॥ 
॥ सुरथ उवाच ॥ ॥ 
शत्रुभिर्मे हृतं राज्यं त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर ॥ 
तन्मे भवतु भूयोऽपि शत्रुभिः परिवर्ज्जितम् ॥ ५८ ॥ 
अन्योऽपि यः पुमानित्थं त्वामिहागत्य पूजयेत् ॥ 
अनेनैव तु मंत्रेण तस्य सिद्धिस्त्वया विभो ॥५९॥ 
देया देव सहस्रांते यथा मम सुरेश्वर ॥ 
तथेति तं प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं हरः ॥ ६.१५१.६० ॥ 
सुरथोऽपि निजं राज्यं प्राप हत्वा रणे रिपून्॥६१॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटके श्वरक्षेत्रमाहात्म्ये भैरवक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामैकपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १५१ ॥छ॥