अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः १९
पौतव-अध्यक्षः पौतव-कर्म-अन्तान्कारयेत्  ।। ०२.१९.०१  ।।
 धान्य-माषा दश सुवर्ण-माषकः । पञ्च वा गुञ्जाः   ।। ०२.१९.०२  ।।
 ते षोडश सुवर्णः कर्षो वा   ।। ०२.१९.०३  ।।
 चतुष्-कर्षं पलं   ।। ०२.१९.०४  ।।
 अष्ट-अशीतिर्गौर-सर्षपा रूप्य-माषकः   ।। ०२.१९.०५  ।।
 ते षोडश धरणम् । शौम्ब्यानि वा विंशतिः   ।। ०२.१९.०६  ।।
 विंशति-तण्डुलं वज्र-धरणं   ।। ०२.१९.०७  ।।
 अर्ध-माषकः माषकः द्वौ चत्वारः अष्टौ माषकाः सुवर्णो द्वौ चत्वारः । अष्टौ सुवर्णाः दश विंशतिः त्रिंशत्चत्वारिंशत्शतं इति   ।। ०२.१९.०८  ।।
 तेन धरणानि व्याख्यातानि   ।। ०२.१९.०९  ।।
 प्रतिमानान्ययोमयानि मागध-मेकल-शैलमयानि यानि वा नौदक-प्रदेहाभ्यां वृद्धिं गच्छेयुरुष्णेन वा ह्रासं   ।। ०२.१९.१०  ।।
 षडङ्गुलादूर्ध्वं अष्ट-अङ्गुल-उत्तरा दश तुलाः कारयेत्लोह-पलादूर्ध्वं एक-पल-उत्तराः । यन्त्रं उभयतः-शिक्यं वा   ।। ०२.१९.११  ।।
 पञ्च-त्रिंशत्-पललोहां द्वि-सप्तत्य्-अङ्गुल-आयामां सम-वृत्तां कारयेत्  ।। ०२.१९.१२  ।।
 तस्याः पञ्च-पलिकं मण्डलं बद्ध्वा सम-करणं कारयेत्  ।। ०२.१९.१३  ।।
 ततः कर्ष-उत्तरं पलं पल-उत्तरं दश-पलं द्वादश पञ्चदश विंशतिरिति पदानि कारयेत्  ।। ०२.१९.१४  ।।
 तत आ-शताद्दश-उत्तरं कारयेत्  ।। ०२.१९.१५  ।।
 अक्षेषु नान्दी-पिनद्धं कारयेत्  ।। ०२.१९.१६  ।।
 द्वि-गुण-लोहां तुलां अतः षण्णवत्य्-अङ्गुल-आयामां परिमाणीं कारयेत्  ।। ०२.१९.१७  ।।
 तस्याः शत-पदादूर्ध्वं विंशतिः पञ्चाशत्शतं इति पदानि कारयेत्  ।। ०२.१९.१८  ।।
 विंशति-तौलिको भारः   ।। ०२.१९.१९  ।।
 दश-धारणिकं पलं   ।। ०२.१९.२०  ।।
 तत्-पल-शतं आय-मानी   ।। ०२.१९.२१  ।।
 पञ्च-पल-अवरा व्यावहारिकी भाजन्यन्तः-पुर-भाजनी च   ।। ०२.१९.२२  ।।
 तासां अर्ध-धरण-अवरं पलम् । द्वि-पल-अवरं उत्तर-लोहम् । षड्-अङ्गुल-अवराश्चऽयामाः   ।। ०२.१९.२३  ।।
 पूर्वयोः पञ्च-पलिकः प्रयामो मांस-लोह-लवण-मणि-वर्जं   ।। ०२.१९.२४  ।।
 काष्ठ-तुला अष्ट-हस्ता पदवती प्रतिमानवती मयूर-पद-अधिष्ठिता   ।। ०२.१९.२५  ।।
 काष्ठ-पञ्चविंशति-पलं तण्डुल-प्रस्थ-साधनं   ।। ०२.१९.२६  ।।
 एष प्रदेशो बह्व्-अल्पयोः   ।। ०२.१९.२७  ।।
 इति तुला-प्रतिमानं व्याख्यातं   ।। ०२.१९.२८  ।।
 अथ धान्य-माष-द्वि-पल-शतं द्रोणं आय-मानम् । सप्त-अशीति-पल-शतं अर्ध-पलं च व्यावहारिकम् । पञ्च-सप्तति-पल-शतं भाजनीयम् । द्वि-षष्टि-पल-शतं अर्ध-पलं चान्तः-पुर-भाजनीयं   ।। ०२.१९.२९  ।।
 तेषां आढक-प्रस्थ-कुडुबाश्चतुर्-भाग-अवराः   ।। ०२.१९.३०  ।।
 षोडश-द्रोणा खारी   ।। ०२.१९.३१  ।।
 विंशति-द्रोणिकः कुम्भः   ।। ०२.१९.३२  ।।
 कुम्भैर्दशभिर्वहः   ।। ०२.१९.३३  ।।
 शुष्क-सार-दारु-मयं समं चतुर्-भाग-शिखं मानं कारयेत् । अन्तः-शिखं वा   ।। ०२.१९.३४  ।।
 रसस्य तु सुरायाः पुष्प-फलयोस्तुष-अङ्गाराणां सुधायाश्च शिखा-मानं द्वि-गुण-उत्तरा वृद्धिः   ।। ०२.१९.३५  ।।
 सपाद-पणो द्रोण-मूल्यं आढकस्य पाद-ऊनः । षण्-माषकाः प्रस्थस्य । माषकः कुडुबस्य   ।। ०२.१९.३६  ।।
 द्वि-गुणं रस-आदीनां मान-मूल्यं   ।। ०२.१९.३७  ।।
 विंशति-पणाः प्रतिमानस्य   ।। ०२.१९.३८  ।।
 तुला-मूल्यं त्रि-भागः   ।। ०२.१९.३९  ।।
 चतुर्-मासिकं प्रातिवेधनिकं कारयेत्  ।। ०२.१९.४०  ।।
 अप्रतिविद्धस्यात्ययः सपादः सप्त-विंशति-पणः   ।। ०२.१९.४१  ।।
 प्रातिवेधनिकं काकणीकं अहरहः पौतव-अध्यक्षाय दद्युः   ।। ०२.१९.४२  ।।
 द्वात्रिंशद्-भागस्तप्त-व्याजी सर्पिषः । चतुः-षष्टि-भागस्तैलस्य   ।। ०२.१९.४३  ।।
 पञ्चाशद्भागो मान-स्रावो द्रवाणां   ।। ०२.१९.४४  ।।
 कुडुब-अर्ध-चतुर्-अष्ट-भागानि मानानि कारयेत्  ।। ०२.१९.४५  ।।
 कुडुबाश्चतुर्-अशीतिर्वारकः सर्पिषो मतः   ।। ०२.१९.४६  ।।
 चतुः-षष्टिस्तु तैलस्य पादश्च घटिकाअनयोः   ।। ०२.१९.४७  ।।