गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः २४
श्रीगरुडमहापुराणम् २४
गरुड उवाच  ।
नाकाले म्रियते कश्चिदिति वेदानुशासनम्  ।
कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोपि वा  ॥ २,२४.१ ॥
यदुक्तं ब्राह्मणा पूर्वमनृतं तद्धि दृश्यते  ।
वेदैरुक्तं तु यद्वाक्यं शतं जीवति मानुषे  ॥ २,२४.२ ॥
जीवन्ति मानुषे लोके सर्वे वर्णा द्विजातयः  ।
अन्त्यजाम्लेच्छजाश्चैव खण्डे भारतसंज्ञके  ॥ २,२४.३ ॥
न दृश्यते कलौ तच्च कस्माद्देव समादिश  ।
(आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युबा  ॥ २,२४.४ ॥
सधनो निर्धनो वापि सुकुमारः सुरूपवान्  ।
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणस्त्वितरो जनः  ॥ २,२४.५ ॥
तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः  ।
सर्वज्ञानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः  ॥ २,२४.६ ॥ )
सर्वमेतदशषेण जायते वसुधातले  ।
कस्मान्मृत्युमवाप्नोति राजा वा श्रोत्रियोऽपि वा  ॥ २,२४.७ ॥
श्रीभगवानुवाच  ।
साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्त्वं भक्तोऽसि मे प्रियः  ।
श्रूयतां वचनं गुह्यं नानादेशविनाशनम्  ॥ २,२४.८ ॥
विधातृविहितो मृत्युः शीघ्रमादाय गच्छति  ।
ततो वक्ष्यामि पक्षीन्द्र काश्यपेय महाद्युते  ॥ २,२४.९ ॥
मानुषः शतजीवीति पुरा वेदेन भाषितम्  ।
विकर्मणः प्रभावेण शीघ्रं चापि विनश्यति  ॥ २,२४.१० ॥
वेदानभ्यसनेनैव कुलाचारं न सेवते  ।
आलस्यात्कर्मणां त्यागो निषिद्धेऽप्यादरः सदा  ॥ २,२४.११ ॥
यत्र तत्र गृहेऽश्राति परक्षेत्ररतस्तथा  ।
एतैरन्यैर्महादोषैर्जायते चायुषः क्षयः  ॥ २,२४.१२ ॥
अश्रद्दधानमशुचिं नास्तिकं त्यक्तमङ्गलम्  ।
परद्रोहानृतरं ब्राह्मणं यत (म) मन्दिरम्  ॥ २,२४.१३ ॥
अरक्षितारं राजानं नित्यं धर्मविवर्जितम्  ।
क्रूरं व्यसनिनं मूर्खं वेदवादबहिष्कृतम्  ।
प्रजापीडनकर्तारं राजानं यमशासनम्  ॥ २,२४.१४ ॥
प्रापयन्ति वशं मृत्योस्ततो याति च यातनाम्  ।
स्वकर्माणि परित्यज्य मुख्यवृत्तानि यानि च  ॥ २,२४.१५ ॥
परकर्मरतो नित्यं यमलोकं स गच्छति  ।
शूद्रः करोतिः यत्किञ्चिद्विजशुश्रूषणं विना  ॥ २,२४.१६ ॥
उत्तमाधममध्ये वा यमलोके स पच्यते  ।
स्नानं दानं जपो होमो स्वाध्यायो दवर्ताच्चनम्  ॥ २,२४.१७ ॥
यस्मिन्दिने न सेव्यन्ते स वृथा दिवसो नृणाम्  ।
अनित्यमध्रुवं देहमनाधारं रसोद्भवम्  ॥ २,२४.१८ ॥
अन्नोदकमये देहे गुणानेतान्वदाम्यहम्  ।
यत्प्रातः संस्कृतं सायं नूनमन्नं विनश्यति  ॥ २,२४.१९ ॥
तदीयरससम्पुष्टकाये का बत नित्यता  ।
गतं ज्ञात्वा तु पक्षीन्द्र वपुरर्धं स्वकर्मभिः  ॥ २,२४.२० ॥
नरः पापविनाशाय कुर्वीत परमौषधम्  ।
देहः किमन्नदातुः स्विन्निषेक्तुर्मातुरेव वा  ॥ २,२४.२१ ॥
उभयोर्वा प्रभोर्वापि बालनोग्नेः शुनोऽपि वा  ।
कस्तत्र परमो यज्ञः कृमिविड्भस्मसंज्ञके  ॥ २,२४.२२ ॥
कर्तव्यः परमो यत्नः पातकस्य विनाशने  ।
अनेकभवसम्भूतं पातकं तु त्रिधा कृतम्  ॥ २,२४.२३ ॥
यदा प्राप्नोति मानुष्यं तदा सर्वं तपत्यपि  ।
सर्वजन्मानि संस्मृत्य विषादी कृतचेतनः  ॥ २,२४.२४ ॥
अवेक्ष्य गर्भवासांश्च कर्मजा गतयस्तथा  ।
मानुषोदरवासी चेत्तदा भवति पातकी  ॥ २,२४.२५ ॥
अण्डजादिषु भूतेषु यत्रयत्र प्रसर्पति  ।
आधयो व्याधयः क्लेशा जरारूपविपर्ययः  ॥ २,२४.२६ ॥
गर्भवासाद्विनिर्मुक्तस्त्वज्ञानतिमिरावृतः  ।
न जानातिः खगश्रेष्ठ बालभावं समाश्रितः  ॥ २,२४.२७ ॥
यौवने तिमिरान्धश्च यः पश्यति स मुक्तिभाक् ।
आधानान्मृत्युमाप्नोति बालो वा स्थविरो युवा  ॥ २,२४.२८ ॥
सधनो निर्धनश्चैव सुकुमारः कुरूपवान्  ।
अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणास्त्वितरो जनः  ॥ २,२४.२९ ॥
तपोरतो योगशीलो महाज्ञानी च यो नरः  ।
महादानरतः श्रीमान्धर्मात्मातुलविक्रमः  ।
विना मानुपदेहं तु सुखं दुः खं न विन्दति  ॥ २,२४.३० ॥
प्राकृतैः कर्मपाशैस्तु मृत्युमाप्नोति मानवः  ।
आधानात्पञ्च वर्षाणि स्वल्पपापैर्विपच्यते  ॥ २,२४.३१ ॥
पञ्चवर्षाधिको भूत्वा महापापैर्विपच्यते  ।
योनिं पूरयते यस्मान्मृतोऽप्यायाति याति च  ॥ २,२४.३२ ॥
मृतो दानप्रभावेण जीवन्मर्त्यश्चिरं भुवि  ।
सूत उवाच  ।
इति कृष्णवचः श्रुत्वा गरुडो वाक्यमब्रवीत् ॥ २,२४.३३ ॥
गरुड उवाच  ।
मृते बाले कथं कुर्यात्पिण्डदानादिकाः क्रियाः  ।
गर्भेषु च विपन्नानामाचूडाकरणाच्छिशोः  ॥ २,२४.३४ ॥
कथं किं केन दातव्यं मृतान्ते को विधिः स्मृतः  ।
गरुडोक्तमिति श्रुत्वा विष्णुर्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ २,२४.३५ ॥
श्रीविष्णुरुवाच  ।
यदि गर्भो विपद्यते स्त्रवते वापि योषितः  ।
यावन्मासं स्थितो गर्भस्तावद्दिनमशौचकम्  ॥ २,२४.३६ ॥
तस्य किञ्चिन्न कर्तव्यमात्मनः श्रेय इच्छता  ।
ततो जाते विपन्ने तु आ चूडाकरणाच्छिशोः  ॥ २,२४.३७ ॥
दुग्धं भोज्यं ताशक्ति बालानां च प्रदीयते  ।
आ चूडात्पञ्चवर्षे तु देहदाहो विधीयते  ॥ २,२४.३८ ॥
दुग्धं तस्य प्रदेयं स्याद्बालानां भोजनं शुभम्  ।
पञ्चवर्षाधिके प्रेते स्वजातिविहितानि च  ॥ २,२४.३९ ॥
कुर्यात्कर्माणि सर्वाणि चोदकुम्भादि पायसम्  ।
दातव्यं तु खगश्रेष्ठ ऋणसम्बन्धकस्तु सः  ॥ २,२४.४० ॥
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च  ।
कर्तव्यं पक्षिशार्दूल पुनर्देहक्षयाय वै  ॥ २,२४.४१ ॥
तस्मै यद्रोचते देयमदत्त्वा निर्धने कुले  ।
स्वल्पायुर्निर्धनो भूत्वा रतिभक्तिविवर्जितः  ॥ २,२४.४२ ॥
पुनर्जन्माप्नुयान्मर्त्यस्तस्माद्देयमृते शिशोः  ।
पुराणे गीयते गाथा सर्वथा प्रतिभाति मे  ॥ २,२४.४३ ॥
मिष्टान्नं भोजनं देयं दाने शक्तिस्तु दुर्लभा  ।
भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः  ॥ २,२४.४४ ॥
विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम्  ।
दानाद्भोगानवाप्नोति सौख्यं तीर्थस्य सेवनात् ।
सुभाषणान्मृतो यस्तु स विद्वान्धर्मवित्तमः  ॥ २,२४.४५ ॥
अदत्तदानाच्च भवेद्दरिद्रो दरिद्रभावाच्च करोतिपापम्  ।
पापप्रभावान्नरकं प्रयाति पुनर्दरिद्रः पुनरेव पापी  ॥ २,२४.४६ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशाख्ये धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादेऽल्पायुर्मरणहे तुबालान्त्येष्ट्योर्निरूपणं नाम चतुर्विशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः