अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः ८
यातव्योअभियास्यमानः संधि-कारणं आदातु-कामो विहन्तु-कामो वा सामवायिकानां अन्यतमं लाभ-द्वैगुण्येन पणेत   ।। ०७.८.०१  ।।
 पणमानः क्षय-व्यय-प्रवास-प्रत्यवाय-पर-उपकार-शरीर-आबाधांश्चास्य वर्णयेत्  ।। ०७.८.०२  ।।
 प्रतिपन्नं अर्थेन योजयेत्  ।। ०७.८.०३  ।।
 वैरं वा परैर्ग्राहयित्वा विसंवादयेत्  ।। ०७.८.०४  ।।
 दुरारब्ध-कर्माणं भूयः क्षय-व्ययाभ्यां योक्तु-कामः स्व्-आरब्धां वा यात्रा-सिद्धिं विघातयितु-कामो मूले यात्रायां वा प्रहर्तु-कामो यातव्य-संहितः पुनर्याचितु-कामः प्रत्युत्पन्न-अर्थ-कृच्छ्रस्तस्मिन्नविश्वस्तो वा तदात्वे लाभं अल्पं इच्छेत् । आयत्यां प्रभूतं   ।। ०७.८.०५  ।।
 मित्र-उपकारं अमित्र-उपघातं अर्थ-अनुबन्धं अवेक्षमाणः पूर्व-उपकारकं कारयितु-कामो भूयस्तदात्वे महान्तं लाभं उत्सृज्यऽयत्यां अल्पं इच्छेत्  ।। ०७.८.०६  ।।
 दूष्य-अमित्राभ्यां मूल-हरेण वा ज्यायसा विगृहीतं त्रातु-कामस्तथा-विधं उपकारं कारयितु-कामः सम्बन्ध-अवेक्षी वा तदात्वे चऽयत्यां च लाभं न प्रतिगृह्णीयात्  ।। ०७.८.०७  ।।
 कृत-संधिरतिक्रमितु-कामः परस्य प्रकृति-कर्शनं मित्र-अमित्र-संधि-विश्लेषणं वा कर्तु-कामः पर-अभियोगात्शङ्कमानो लाभं अप्राप्तं अधिकं वा याचेत   ।। ०७.८.०८  ।।
 तं इतरस्तदात्वे चऽयत्यां च क्रमं अवेक्षेत   ।। ०७.८.०९  ।।
 तेन पूर्वे व्याख्याताः   ।। ०७.८.१०  ।।
 अरि-विजिगीष्वोस्तु स्वं स्वं मित्रं अनुगृह्णतोः शक्य-कल्य-भव्य-आरम्भि-स्थिर-कर्म-अनुरक्त-प्रकृतिभ्यो विशेषः   ।। ०७.८.११  ।।
 शक्य-आरम्भी विषह्यं कर्मऽरभते । कल्य-आरम्भी निर्दोषम् । भव्य-आरम्भी कल्याण-उदयं   ।। ०७.८.१२  ।।
 स्थिर-कर्मा नासमाप्य कर्मौपरमते   ।। ०७.८.१३  ।।
 अनुरक्त-प्रकृतिः सुसहायत्वादल्पेनाप्यनुग्रहेण कार्यं साधयति   ।। ०७.८.१४  ।।
 त एते कृत-अर्थाः सुखेन प्रभूतं चौपकुर्वन्ति   ।। ०७.८.१५  ।।
 अतः प्रतिलोमा नानुग्राह्याः   ।। ०७.८.१६  ।।
 तयोरेक-पुरुष-अनुग्रहे यो मित्रं मित्र-तरं वाअनुगृह्णाति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.८.१७  ।।
 मित्रादात्म-वृद्धिं हि प्राप्नोति । क्षय-व्यय-प्रवास-पर-उपकारानितरः   ।। ०७.८.१८  ।।
 कृत-अर्थश्च शत्रुर्वैगुण्यं एति   ।। ०७.८.१९  ।।
 मध्यमं त्वनुगृह्णतोर्यो मध्यमं मित्रं मित्रतरं वाअनुगृह्णाति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.८.२०  ।।
 मित्रादात्म-वृद्धिं हि प्राप्नोति । क्षय-व्यय-प्रवास-पर-उपकारानितरः   ।। ०७.८.२१  ।।
 मध्यमश्चेदनुगृहीतो विगुणः स्यादमित्रोअतिसंधत्ते   ।। ०७.८.२२  ।।
 कृत-प्रयासं हि मध्यम-अमित्रं अपसृतं एक-अर्थ-उपगतं प्राप्नोति   ।। ०७.८.२३  ।।
 तेनौदासीन-अनुग्रहो व्याख्यातः   ।। ०७.८.२४  ।।
 मध्यम-उदासीनयोर्बल-अंश-दाने यः शूरं कृत-अस्त्रं दुःख-सहं अनुरक्तं वा दण्डं ददाति सोअतिसंधीयते   ।। ०७.८.२५  ।।
 विपरीतोअतिसंधत्ते   ।। ०७.८.२६  ।।
 यत्र तु दण्डः प्रहितस्तं वा चार्थं अन्यांश्च साधयति तत्र मौल-भृत-श्रेणी-मित्र-अटवी-बलानां अन्यतमं उपलब्ध-देश-कालं दण्डं दद्यात् । अमित्र-अटवी-बलं वा व्यवहित-देश-कालं   ।। ०७.८.२७  ।।
 यं तु मन्येत "कृत-अर्थो मे दण्डं गृह्णीयाद् । अमित्र-अटव्य्-अभूम्य्-अनृतुषु वा वासयेद् । अफलं वा कुर्याद्" इति । दण्ड-व्यासङ्ग-अपदेशेन नएनं अनुगृह्णीयात्  ।। ०७.८.२८  ।।
 एवं अवश्यं त्वनुग्रहीतव्ये तत्-काल-सहं अस्मै दण्डं दद्यात्  ।। ०७.८.२९  ।।
 आ-समाप्तेश्चएनं वासयेद्योधयेच्च बल-व्यसनेभ्यश्च रक्षेत्  ।। ०७.८.३०  ।।
 कृत-अर्थाच्च स-अपदेशं अपस्रावयेत्  ।। ०७.८.३१  ।।
 दूष्य-अमित्र-अटवी-दण्डं वाअस्मै दद्यात्  ।। ०७.८.३२  ।।
 यातव्येन वा संधायएनं अतिसंदध्यात्  ।। ०७.८.३३  ।।
 समे हि लाभे संधिः स्याद्विषमे विक्रमो मतः   ।। ०७.८.३४अ ब  ।।
 सम-हीन-विशिष्टानां इत्युक्ताः संधि-विक्रमाः   ।। ०७.८.३४च्द्  ।।