स्कन्दपुराणम्/खण्डः ७ (प्रभासखण्डः)/प्रभासक्षेत्र माहात्म्यम्/अध्यायः १६६
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
प्रभासे संस्थिता या तु सावित्री ब्रह्मणः प्रिया ॥ 
तस्याश्चरित्रं मे ब्रूहि देवदेव जगत्पते ॥ १ ॥ 
व्रतमाहात्म्यसंयुक्तमितिहाससमन्वितम् ॥ 
पाति व्रत्यकरं स्त्रीणां महाभाग्यं महोदयम् ॥ २ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् ॥ 
प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि ॥ 
यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया ॥ ३ ॥ 
आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा सर्वभूतहिते रतः ॥ 
पार्थिवोऽश्वपतिर्नाम पौरजानपद प्रियः ॥ ४ ॥ 
क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥ 
प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः ॥ 
यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः ॥ ५ ॥ 
स सभार्यो व्रतमिदं तत्र चक्रे नृपः स्वयम् ॥ 
सावित्रीति प्रसिद्धं यत्सर्वकामफलप्रदम् ॥ ६ ॥ 
तस्य तुष्टाऽभवद्देवि सावित्री ब्रह्मणः प्रिया ॥ 
भूर्भुवःस्वरितीत्येषा साक्षान्मूर्तिमती स्थिता ॥ ७ ॥ 
कमंडलुधरा देवी जगामादर्शनं पुनः ॥ 
कालेन वहुना जाता दुहिता देवरूपिणी ॥ ८ ॥ 
सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्याः पूजया तथा ॥ 
सावित्रीत्येव नामाऽस्याश्चक्रे विप्राज्ञया नृपः॥ ९ ॥ 
सा विग्राहवतीव श्रीः प्रावर्धत नृपात्मजा ॥ 
सावित्री सुकुमारांगी यौवनस्था बभूव ह ॥ 7.1.166.१० ॥ 
या सुमध्या पृथुश्रोणी प्रतिमा काञ्चनी यथा ॥ 
प्राप्तेयं देवकन्या वा दृष्ट्वा तां मेनिरे जनाः ॥ ॥ ११ ॥ 
सा तु पद्मा विशालाक्षी प्रज्वलतीव तेजसा ॥ 
चचार सा च सावित्री व्रतं यद्भृगुणोदितम् ॥१२॥ 
अथोपोष्य शिरःस्नाता देवतामभिगम्य च ॥ 
हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयेद्वरवर्णिनी ॥१३॥ 
तेभ्यः सुमनसः शेषां प्रतिगृह्य नृपात्मजा॥ 
सखीपरिवृताऽभ्येत्य देवी श्रीवत्सरूपिणी ॥१४॥ 
साऽभिवाद्य पितुः पादौ शेषां पूर्वं निवेद्य च ॥ 
कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता ॥ १५ ॥ 
तां दृष्ट्वा यौवनप्राप्तां स्वां सुतां देवरूपिणीम् ॥ 
उवाच राजा संमन्त्र्य पुत्र्यर्थं सह मन्त्रिभिः ॥ १६ ॥ 
पुत्रि प्रदानकालस्ते न हि कश्चिद्वृणोति माम् ॥ 
विचारयन्न पश्यामि वरं तुल्यमिहात्मनः ॥ ॥१७॥
देवादीनां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु ॥
पठ्यमानं मया पुत्रि धर्मशास्त्रेषु च श्रुतम् ॥१८॥ 
पितुर्गेहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता ॥ 
ब्रह्महत्या पितुस्तस्य सा कन्या वृषली स्मृता ॥ १९ ॥
अतोऽर्थं प्रेषयामि त्वां कुरु पुत्रि स्वयंवरम् ॥ 
वृद्धैरमात्यैः सहिता शीघ्रं गच्छावधारय ॥ ॥ 7.1.166.२० ॥ 
एवमस्त्विति सावित्री प्रोच्य तस्माद्विनिर्ययौ ॥ 
तपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम सा ॥ २१ ॥ 
मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम् ॥ 
ततोऽभिगम्य तीर्थानि सर्वाण्येवाश्रमाणि च ॥ २२ ॥
आजगाम पुनर्वेश्म सावित्री सह मंत्रिभिः ॥ 
तत्रापश्यत देवर्षिं नारदं पुरतः शुचिम् ॥ २३ ॥ 
आसीनमासने विप्रं प्रणम्य स्मितभाषिणी ॥ 
कथयामास तत्कार्यं येनारण्यं गता च सा ॥ २४ ॥ 
॥ सावित्र्युवाच ॥ 
आसीच्छाल्वेषु धर्मात्मा क्षत्रियः पृथिवीपतिः ॥ 
द्युमत्सेन इति ख्यातो दैवादन्धो वभूव सः ॥ २५ ॥ 
आर्यस्य बालपुत्रस्य द्युमत्सेनस्य रुक्मिणा ॥ 
सामन्तेन हृतं राज्यं छिद्रेऽस्मिन्पूर्ववैरिणा ॥ २६ ॥ 
स बालवत्सया सार्धं भार्यया प्रस्थितो वनम् ॥ २७ ॥ 
स तस्य च वने वृद्धः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 
सत्यवागनुरूपो मे भर्तेति मनसेप्सितः ॥ २८ ॥ 
॥ नारद उवाच ॥ ॥ 
अहो बत महत्कष्टं सावित्र्या नृपते कृतम् ॥ 
बालस्वभावादनया गुणवान्सत्यवाग्वृतः ॥ २९ ॥ 
सत्यं वदत्यस्य पिता सत्यं माता प्रभाषते ॥ 
सत्यं वदेति मुनिभिः सत्यवान्नाम वै कृतम् ॥7.1.166.३०॥ 
नित्यं चाश्वाः प्रियास्तस्य करोत्यश्वाश्च मृन्मयान् ॥ 
चित्रेऽपि च लिखत्यश्वांश्चित्राश्व इति चोच्यते ॥ ३१ ॥ 
सत्यवान्रंतिदेवस्य शिष्यो दानगुणैः समः ॥ 
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शिबिरौशीनरो यथा ॥ ३२ ॥ 
ययातिरिव चोदारः सोमवत्प्रियदर्शनः ॥ 
रूपेणान्यतमोऽश्विभ्यां द्युमत्सेनसुतो बली ॥ ३३ ॥ 
एको दोषोऽस्ति नान्यश्च सोऽद्यप्रभृति सत्यवान् ॥ 
संवत्सरेण क्षीणायुर्देहत्यागं करिष्यति ॥ ३४ ॥ 
नारदस्य वचः श्रुत्वा दुहिता प्राह पार्थिवम् ॥ ३५ ॥ 
॥ सावित्र्युवाच ॥ ॥ 
सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति ब्राह्मणाः ॥ 
सकृत्कन्या प्रदीयेत त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् ॥ ३६ ॥ 
दीर्घायुरथवाल्पायुः सगुणो निर्गुणोऽपि वा ॥ 
सकृद्वृतो मया भर्ता न द्वितीयं वृणोम्यहम्  ॥ ३७ ॥ 
मनसा निश्चयं कृत्वा ततो वाचाऽभिधीयते ॥ 
क्रियते कर्मणा पश्चात्प्रमाणं हि मनस्ततः ॥ ३८ ॥ 
॥ नारद उवाच ॥ ॥ 
यद्येतदिष्टं भवतः शीघ्रमेव विधीयताम् ॥ 
अविघ्नेन तु सावित्र्याः प्रदानं दुहितुस्तव ॥ ३९ ॥ 
एवमुक्त्वा समुत्पत्य नारूदस्त्रिदिवं गतः ॥ 
राजा च दुहितुः सर्वं वैवाहिकमथाकरोत् ॥ 
शुभे मुहूर्ते पार्श्वस्थैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ 7.1.166.४० ॥ 
सावित्र्यपि च तं लब्ध्वा भर्तारं मनसेप्तितम् ॥। 
मुमुदेऽतीव तन्वंगी स्वर्गं प्राप्येव पुण्यकृत् ॥ ४१ ॥ 
एवं तत्राश्रमे तेषां तदा निवसतां सताम् ॥ 
कालस्तु पश्यतां किञ्चिदतिचक्राम पार्वति ॥ ४२ ॥ 
सावित्र्यास्तु तदा नार्यास्तिष्ठन्त्याश्च दिवानिशम् ॥ 
नारदेन यदुक्तं तद्वाक्यं मनसि वर्तते ॥ ४३ ॥ 
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन ॥ 
प्राप्तः कालोऽथ मर्तव्यो यत्र सत्यव्रतो नृपः ॥ ४४ ॥ 
ज्येष्ठमासे सिते पक्षे द्वादश्यां रजनीमुखे ॥ 
गणयंत्याश्च सावित्र्या नारदोक्तं वचो हृदि ॥ ४५ ॥ 
चतुर्थेऽहनि मर्तव्यमिति संचिंत्य भामिनी ॥ 
व्रतं त्रिरात्रमुद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताऽऽश्रमे ॥ ४६ ॥ 
ततस्त्रिरात्रं न्यवसत्स्नात्वा संतर्प्य देवताम् ॥ 
श्वश्रूश्वशुरयोः पादौ ववंदे चारुहासिनी ॥ ४७ ॥ 
अथ प्रतस्थे परशुं गृहीत्वा सत्यवान्वनम् ॥ 
सावित्र्यपि च भर्तारं गच्छंतं पृष्ठतोऽन्वयात् ॥ ४८ ॥ 
ततो गृहीत्वा तरसा फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ 
अथ शुष्काणि चादाय काष्ठभारमकल्पयत् ॥ ४९ ॥ 
अथ पाटयतः काष्ठं जाता शिरसि वेदना ॥ 
काष्ठभारं क्षणात्त्यक्त्वा वटशाखावलंबितः ॥ 7.1.166.५० ॥ 
सावित्रीं प्राह शिरसो वेदना मां प्रबाधते ॥ 
तवोत्संगे क्षणं तावत्स्वप्तुमिच्छामि सुन्दरि ॥ ५१ ॥ 
विश्रमस्व महाबाहो सावित्री प्राह दुःखिता ॥ 
पश्चादपि गमिष्यामि ह्याश्रमं श्रमनाशनम् ॥ ॥ ५२ ॥ 
यावदुत्संगगं कृत्वा शिरोस्य तु महीतले ॥ 
तावद्ददर्श सावित्री पुरुषं कृष्णपिंगलम् ॥ ५३ ॥ 
किरीटिनं पीतवस्त्रं साक्षात्सूर्यमिवोदितम् ॥ 
तमुवाचाथ सावित्री प्रणम्य मधुराक्षरम् ॥ ५४ ॥ 
कस्त्वं देवोऽथवा दैत्यो यो मां धर्षितुमागतः ॥ 
न चाहं केनचिच्छक्या स्वधर्माद्देव रोधितुम् ॥ ५५ ॥ 
विद्धि मां पुरुषश्रेष्ठ दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ५६ ॥ 
॥ यम उवाच ॥ ॥ 
यमः संयमनश्चास्मि सर्वलोकभयंकरः ॥ ५७ ॥ 
क्षीणायुरेष ते भर्ता संनिधौ ते पतिव्रते ॥ 
न शक्यः किंकरैर्नेतुमतोऽहं स्वयमागतः ॥ ५८ ॥ 
एवमुक्त्वा सत्यव्रतशरीरात्पाशसंयुतः ॥ 
अंगुष्ठमात्रं पुरुषं निचकर्ष यमो बलात् ॥ ५९ ॥ 
अथ प्रयातुमारेभे पंथानं पितृसेवितम् ॥ 
सावित्र्यपि वरारोहा पृष्ठतोऽनुजगाम ह ॥ 7.1.166.६० ॥ 
पतिव्रतत्वाच्चाश्रांता तामुवाच यमस्तथा ॥ 
निवर्त गच्छ सावित्रि मुहूर्तं त्वमिहागता ॥ ६१ ॥ 
एष मार्गो विशालाक्षि न केनाप्यनुगम्यते ॥ ६२ ॥ 
॥ सावित्र्युवाच ॥ ॥ 
न श्रमो न च मे ग्लानिः कदाचिदपि जायते ॥ 
भर्तारमनुगच्छन्त्या विशिष्टस्य च संनिधौ ॥ ६३ ॥ 
सतां सन्तो गतिर्नान्या स्त्रीणां भर्ता सदा गतिः ॥ 
वेदो वर्णाश्रमाणां च शिष्याणां च गतिर्गुरुः ॥ ६४ ॥ 
सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले ॥ 
भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः ॥ ६५ ॥ 
एवमन्यैः सुमधुरैर्वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः ॥ 
तुतोष सूर्यतनयः सावित्रीं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६६ ॥ 
॥ यम उवाच ॥ ॥ 
तुष्टोऽस्मि तव भद्रं ते वरं वरय भामिनि ॥ 
सापि वव्रे च राज्यं स्वं विनयावनतानना ॥ ६७ ॥ 
चक्षुःप्राप्तिं तथा राज्यं श्वशुरस्य महात्मनः ॥ 
पितुः पुत्रशतं चैव पुत्राणां शतमात्मनः ॥ ६८ ॥ 
जीवितं च तथा भर्तुर्धर्मसिद्धिं च शाश्वतीम् ॥ 
धर्मराजो वरं दत्त्वा प्रेषयामास तां ततः ॥ ६९ ॥ 
अथ भर्तारमासाद्य सावित्री हृष्टमानसा ॥ 
जगाम स्वाश्रमपदं सह भर्त्रा निराकुला ॥ 7.1.166.७० ॥
ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां च तया चीर्णं व्रतं त्विदम् ॥ 
माहात्म्यतोऽस्य नृपतेश्चक्षुःप्राप्तिरभूत्पुरः ॥ ७१ ॥ 
ततः स्वदेशराज्यं च  प्राप निष्कण्टकं नृपः ॥ 
पितास्याः पुत्रशतकं सा च लेभे सुताञ्छतम् ॥ ७२ ॥ 
एवं व्रतस्य माहात्म्यं कथितं सकलं मया ॥ ७३ ॥ ॥ 
॥ देव्युवाच ॥ ॥ 
कीदृशं तद्व्रतं देव सावित्र्या चरितं महत् ॥ 
तस्मिंस्तु ज्येष्ठमासे हि विधानं तस्य कीदृशम् ॥ ७४ ॥ 
का देवता व्रते तस्मिन्के मन्त्राः किं फलं विभो ॥ 
विस्तरेण महेश त्वं ब्रूहि धर्मं सनातनम् ॥ ७६ ॥ 
॥ ईश्वर उवाच ॥ ॥ 
श्रूयतां देवदेवेशि सावित्रीव्रतमा दरात् ॥ 
कथयामि यथा चीर्णं तया सत्या महेश्वरि ॥ ७६ ॥ 
त्रयोदश्यां तु ज्येष्ठस्य दन्तधावनपूर्वकम् ॥ 
त्रिरात्रं नियमं कुर्यादुपवासस्य भामिनि ॥ ७७ ॥ 
अशक्तस्तु त्रयोदश्यां नक्तं कुर्याज्जितेन्द्रियः ॥ 
अयाचितं चतुर्दश्यां ह्युपवासेन पूर्णिमाम् ॥ ७८ ॥ 
नित्यं स्नात्वा तडागे वा महानद्यां च निर्झरे ॥ 
पांडुकूपे तु सुश्रोणि सर्वस्नानफलं लभेत् ॥ ७९ ॥ 
विशेषात्पूर्णिमायां तु स्नानं सर्षपमृज्जलैः ॥ 7.1.166.८० ॥ 
गृहीत्वा वालुकं पात्रे प्रस्थमात्रे यशस्विनि ॥ 
अथवा धान्यमादाय यवशालितिलादिकम् ॥ ८१ ॥ 
ततो वंशमये पात्रे वस्त्रयुग्मेन वेष्टिते ॥ 
सावित्रीप्रतिमां कृत्वा सर्वावयवशोभिताम्॥ ८२ ॥ 
सौवर्णीं मृन्मयीं वापि स्वशक्त्या दारुनिर्मिताम् ॥ 
रक्तवस्त्रद्वयं दद्यात्सावित्र्या ब्रह्मणः सितम् ॥ ८३ ॥ 
सावित्रीं ब्रह्मणा सार्धमेवं शक्त्या प्रपूजयेत् ॥ 
गन्धैः सुगन्धपुष्पैश्च धूपनैवेद्यदीपकैः ॥ ९४ ॥ 
पूर्णकोशातकैः पक्वैः कूष्माण्डकर्कटीफलैः ॥ 
नालिकेरैः सखर्जूरैः कपित्थैर्दाडिमैः शुभैः ॥ ८५ ॥ 
जंबूजंबीरनारिंगैरक्षोटैः पनसैस्तथा ॥ 
जीरकैः कटुखण्डैश्च गुडेन लवणेन च ॥ ८६ ॥ 
विरूढैः सप्तधान्यैश्च वंशपात्रप्रकल्पितैः ॥ 
रंजयेत्पट्टसूत्रैश्च शुभैः कुंकुमकेसरैः ॥ ८७ ॥ 
अवतारं करोत्येवं सावित्री ब्रह्मणः प्रिया ॥ ८८ ॥ 
तामर्च्चयीत मन्त्रेण सावित्र्या ब्रह्मणा समम्॥ 
इतरेषां पुराणोक्तो मंत्रोऽयं समुदाहृतः ॥ ८९ ॥ 
ओंकारपूर्वके देवि वीणापुस्तकधारिणि ॥ 
वेदांबिके नमस्तुभ्यमवैधव्यं प्रयच्छ मे ॥7.1.166.९०॥ 
एवं संपूज्य विधिवज्जागरं तत्र कारयेत्॥ 
गीतवादित्रशब्देननरनारीकदंबकम् ॥ 
नृत्यद्धसन्नयेद्रात्रिं नृत्यशास्त्रविशारदैः ॥ ९१ ॥ 
सावित्र्याख्यानकं चापि वाचयीत द्विजोत्तमान्॥ 
यावत्प्रभातसमयं गीतभावरसैः सह ॥ ९२ ॥ 
विवाहमेवं कृत्वा तु सावित्र्या ब्रह्मणा सह ॥ 
परिधाप्य सितैर्वस्त्रैर्दंपतीनां तु सप्तकम् ॥ ९३ ॥ 
गृहदानं प्रदातव्यं सर्वोपस्करसंयुतम् ॥ 
ब्राह्मणे वेदविदुषे सावित्रीं विनिवेदयेत् ॥ ९४ ॥ 
अथ सावित्रीकल्पज्ञे सावित्र्याख्यानवाचके ॥ 
दैवज्ञे ह्युञ्छवृत्तिस्थे दरिद्रे चाग्निहोत्रिणि ॥ ९५ ॥ 
एवं दत्त्वा विधानेन तस्यां रात्रौ निमन्त्रयेत् ॥ 
पौर्णमास्यां वटाधस्ताद्दंपतीनां चतुर्दश ॥ ९६ ॥ 
ततः प्रभातसमये उषःकाल उपस्थिते ॥ 
भक्ष्यभोज्यादिकं सर्वं सावित्रीस्थलमानयेत् ॥ ९७॥
पाकं कृत्वा तु शुचिना रक्षां कृत्वा प्रयत्नतः ॥ 
ब्राह्मणान्गृहिणीयुक्तांस्तत आह्वानयेत्सुधीः ॥ ९८ ॥ 
सावित्र्याः स्थलके तत्र कृत्वा पादाभिषेचनम् ॥ 
सुस्नातान्ब्राह्मणांस्तत्र सभार्यानुपवेशयेत् ॥ ९९ ॥ 
सावित्र्याः पुरतो देवि दंपत्योर्भोजनं ददेत् ॥ 
तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशय ॥ 7.1.166.१०० ॥ 
द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः ॥ 
लक्ष्म्याः सहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति ॥ १०१ ॥ 
सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् ॥ 
एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम् ॥ १०२ ॥ 
अष्टादशप्रकारेण षड्रसीकृतभोजनम् ॥ 
देव्यास्तत्र महादेवि सावित्रीस्थलसन्निधौ ॥ १०३ ॥ 
विधवा न कुले तस्य न वंध्या न च दुर्भगा ॥ 
न कन्याजननी चापि न च स्याद्भर्तुरप्रिया ॥ 
अष्टौ दोषास्तु नारीणां न भवंति कदाचन ॥ १०४ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् ॥ 
दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम् ॥ १०५ ॥ 
न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन ॥ 
पंचप्रकारं मधुरं हृद्यं सर्वं सुसंस्कृतम् ॥ १०६ ॥ 
घृतपूर्णापूपकाश्च बहुक्षीरसमन्विताः ॥ 
पूपकास्तादृशाः कार्या द्वितीयाऽशोकवर्तिका ॥ १०७ ॥ 
तृतीया पूपिका कार्या खर्जुरेण समन्विताः ॥ 
चतुर्थश्चैव संयावो गुडाज्याभ्यां समन्वितः ॥ ॥ १०८ ॥ 
आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा ॥ 
धनधान्यजनोपेतं नारीनरशताकुलम् ॥ 
पूपकैस्तु कुलं तस्या जायते नात्र संशयः ॥ ॥ १०९ ॥ 
न ज्वरो न च संतापो दुःखं च न वियोगजम् ॥ 
अशोकवर्तिदानेन कुलानामेकविंशतिः ॥ 7.1.166.११० ॥ 
वधूभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनन्तकैः ॥ 
पूरितं च कुलं तस्याः पूरिका या प्रयच्छति ॥ १११ ॥ 
पुत्रिण्यो वै दुहितरो वधूभिः सहिताः कुले ॥ 
शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः ॥ ११२ ॥ 
मोदते च कुलं सर्वं सर्वसिद्धिप्रपूरितम् ॥ 
मोदकानां प्रदानेन एवमाह पितामहः ॥ ११३ ॥ 
एतच्च गौरिणीनां तु भोजनं हि विशिष्यते ॥ ११४ ॥ 
सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता ॥ 
सहस्रभोजिनी देवि भवेज्जन्मनिजन्मनि ॥ ११५ ॥ 
पानानि चैव मुख्यानि हृद्यानि मधुराणि च ॥ 
द्राक्षापानं तु चिंचायाः पानं गुडसमन्वितम् ॥ ११६ ॥ 
सरसेन तु तोयेन कृतखण्डेन वै शुभम् ॥ 
सुवासिनीनां पेयं वै दातव्यं च द्विजन्मनाम् ॥ ११७ ॥ 
इतरैरितराण्येव वर्णयोग्यानि यानि च ॥ 
सुरभीणि च पानानि तासु योग्यानि दापयेत् ॥ ११८ ॥ 
प्रतिपूज्य विधानेन वस्त्रदानैः सकंचुकैः ॥ 
कुङ्कुमेनानुलिप्तांगाः स्रग्दामभिरलंकृताः ॥ 
गंधैर्धूपैश्च संपूज्य नालिकेरान्प्रदापयेत् ॥ ११९ ॥ 
नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके ॥ 
पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च ॥ 
हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ 7.1.166.१२० ॥ 
स्वयं च भोजयेत्पश्चाद्बंधुभिर्बालकैः सह ॥ १२१ ॥ 
अथवा नैव संपद्येत्तीर्थे चैव तु भोजनम् ॥ 
गृहे गत्वा प्रभोक्तव्यं तुष्टा देवी यथा भवेत् ॥ ११२ ॥ 
एवमेव पितॄणां च आगम्य स्वे च मन्दिरे ॥ 
पिण्डप्रदानपूर्वं तु श्राद्धं कृत्वा विधानतः ॥ 
पितरस्तस्य तुष्टा वै भवन्ति ब्रह्मणो दिनम् ॥१२३॥ 
तीर्थादष्टगुणं पुण्यं स्वगृहे ददतः शुभे ॥ 
न च पश्यन्ति वै नीचाः श्राद्धं दत्तं द्विजातिभिः ॥ १२४ ॥ 
एकान्ते तु गृहे गुप्ते पितॄणां श्राद्धमिष्यते ॥ 
नीचं दृष्ट्वा हतं तत्तु पितॄणां नोपतिष्ठति ॥ १२५ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं गुप्तं च कारयेत् ॥ 
पितॄणां तृप्तिदं प्रोक्तं स्वयमेव स्वयंभुवा ॥१२६॥ 
गौरीभोज्यादिका या तु उत्सर्गात्क्रियते क्रिया ॥ 
राजसी सा समाख्याता जनानां कीर्तिदायिनी ॥ १२७ ॥ 
इदं दानं सदा देयमात्मनो हित मिच्छता ॥ 
श्राद्धे चैव विशेषेण यदीच्छेत्सात्त्विकं फलम् ॥ १२८ ॥ 
इदमुद्यापनं देवि सावित्र्यास्तु व्रतस्य च ॥ 
सर्वपातकशुद्ध्यर्थं कार्यं देवि नरैः सदा ॥ 
अकामतः कामतो वा पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥ १२९ ॥ 
इह लोके तु सौभाग्यं धनं धान्यं वराः स्त्रियः ॥ 
भवंति विविधास्तेषां यैर्यात्रा तत्र वै कृता ॥ 7.1.166.१३० ॥ 
इदं यात्राविधानं तु भक्त्या यः कुरुते नरः ॥ 
शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते ॥ १३१ ॥ 
ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलके शुभे ॥ 
प्रदक्षिणा यः कुरुते फलदानैर्यथाविधि ॥ १३२ ॥ 
अष्टोत्तरशतं वापि तदर्धार्धं तदर्धकम् ॥ 
यः करोति नरो देवि सृष्ट्वा तत्र प्रदक्षिणाम् ॥ १३३ ॥ 
अगम्यागमनं यैश्च कृतं ज्ञानाच्च मानवैः ॥ 
अन्यानि पातकान्येवं नश्यंते नात्र संशयः ॥ १३४ ॥ 
यैर्गत्वा स्थलके संध्या सावित्र्याः समुपासिता ॥ 
स्वपत्न्याश्चैव हस्तेन पांडुकूपजलेन च ॥ १३५ ॥ 
भृंगारकनकेनैव मृन्मयेनाथ भामिनि ॥ 
आनीय तु जलं पुण्यं संध्योपास्तिं करोति यः ॥ 
तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या ह्युपासिता ॥ १३६ ॥ 
अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा ॥ 
उपवासे त्वनंतं च कथायाः श्रवणे तथा ॥ १३७ ॥ 
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीव्रतविधिपूजनप्रकारोद्यापनादिकथनंनाम षट्षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १६६ ॥