रघुवंशम्/एकादशः सर्गः
कौशिकेन स किल क्षितीश्वरो राममध्वरविघातशान्तये ।
काकपक्षधरमेत्य याचितस्तेजसां हि न वयः समीक्ष्यते ॥ ११.१ ॥ 
कृच्छ्रलब्धमपि लब्धवर्णभाक्तं दिदेश मुनये सलक्ष्मणम् ।
अप्यसुप्रणयिनां रघोः कुले न व्यहन्यत कदाचिदर्थिता ॥ ११.२ ॥ 
यावदादिशति पार्थिवस्तयोर्निर्गमाय पुरमार्गसत्क्रियाम् ।
तावदाशु विदधे मरुत्सखैः सा सपुष्पजलवर्षिभिर्घनैः ॥ ११.३ ॥ 
तौ निदेशकरणोद्यतौ पितुर्धन्विनौ चरणयोर्निपेततुः ।
भूपतेरपि तयोः प्रवत्स्यतोर्नम्रयोरुपरि बाष्पबिन्दवः ॥ ११.४ ॥ 
तौ पितुर्नयनजेन वारिणा किंचिदुक्षितशिखण्डकावुभौ ।
धन्विनौ तमृषिमन्वगच्छतां पौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ ॥ ११.५ ॥ 
लक्ष्मणानुचरमेव राघवं नेतुमैच्छदृषिरित्यसौ नृपः ।
आशिषं प्रयुयुजे न वाहिनीं सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा ॥ ११.६ ॥ 
रेजतुश्च सुतरां महौजसः कौशिकस्य पदवीमनुद्रुतौ ।
उत्तरां प्रति दिशं विवस्वतः प्रस्थितस्य मधुमाधवाविव ॥ ११.६* ॥ 
मातृवर्गचरणस्पृषौ मुनेस्तौ प्रपद्य पदवीं महौजसः ।
रेजतुर्गतिवशात्प्रवर्तिनौ भास्करस्य मधुमाधवाविव ॥ ११.७ ॥ 
वीचिलोलभुजयोस्तयोर्गतं शैशवाच्चपलमप्यशोभत ।
तोयदागम इवोद्ध्यभिद्ययोर्नामधेयसदृशं विचेष्टितम् ॥ ११.८ ॥ 
तौ बलातिबलयोः प्रभावतो विद्ययोः पथि मुनिप्रदिष्टयोः ।
मम्लतुर्न मणिकुट्टिमोचितौ मातृपार्श्वपरिवर्तिनाविव ॥ ११.९ ॥ 
पूर्ववृत्तकथितैः पुराविदः सानुजः पितृसखस्य राघवः ।
उह्यमान इव वाहनोचितः पादचारमपि न व्यभावयत् ॥ ११.१० ॥ 
तौ सरांसि रसवद्भिरम्बुभिः कूजितैः श्रुतिसुखैः पतत्रिणः ।
वायवः सुरभिपुष्परेणुभिश्छायया च जलदाः सिषेविरे ॥ ११.११ ॥ 
नाम्भसां कमलशोभिनां तथा शाखिनां न च परिश्रमच्छिदाम् ।
दर्शनेन लघुना यथा तयोः प्रीतिमापुरुभयोस्तपस्विनः ॥ ११.१२ ॥ 
स्थाणुदग्धवपुषस्तपोवनं प्राप्य दाशरथिरात्तकार्मुकः ।
विग्रहेण मदनस्य चारुणा सोऽभवत्प्रतिनिधिर्न कर्मणा ॥ ११.१३ ॥ 
तौ सुकेतुसुतया खिलीकृते कौशिकाद्विदितशापया पथि ।
निन्यतुः स्थलनिवेशितातटनी लीलयैव धनुषी अधिज्यताम् ॥ ११.१४ ॥ 
ज्यानिनिआदमथ गृह्णती तयोः प्रादुरास बहूलक्षपा छविः ।
ताडका चलकपालकुण्डला कालिकेव निबिडा बलाकिनी ॥ ११.१५ ॥ 
तीव्रवेगधुतमार्गवृक्षया प्रेतचीवरवसा स्वनोग्रया ।
अभ्यभावि भरताग्रजस्तया वात्ययेव पितृकाननोत्थया ॥ ११.१६ ॥ 
उद्यतैकभुजयष्टिमायतीं श्रोणिलम्बिपुरुषान्त्रमेखलाम् ।
तां विलोक्य वनितावधे घृणां पत्त्रिणा सह मुमोच राघवः ॥ ११.१७ ॥ 
यच्चकार विवरं शिलाघने ताडकोरसि स रामसायकः ।
अप्रविष्टविषयस्य रक्षसां द्वारतामगमदन्तकस्य तत् ॥ ११.१८ ॥ 
बाणभिन्नहृदया निपेतुषी सा स्वकानभुवं न केवलाम् ।
विष्टपत्रयपराजयस्थिरां रावणश्रियमपि व्यकम्पयत् ॥ ११.१९ ॥ 
राममन्मथशरेण ताडिता दुःसहेन दृदये निशाचरी ।
गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिता जीवितेशवसतिं जगाम सा ॥ ११.२० ॥ 
नैरृतघ्नमथ मन्त्रवन्मुनेः प्रापदस्त्रमवदानतोषितात् ।
ज्योतिरिन्धनैपाति भास्करात्सूर्यकान्त इव ताडकान्तकः ॥ ११.२१ ॥ 
वामनाश्रमपदं ततः परं पावनं श्रुअमृषेरुपेयिवान् ।
उन्मनाः प्रथमजन्मचेष्टितान्यस्मरन्नपि बभूव राघवः ॥ ११.२२ ॥ 
आससाद मुनिरात्मनस्ततः शिष्यवर्गपरिकल्पितार्हणम् ।
बद्धपल्लवपुटाञ्जलिद्रुमं दर्शनोन्मुख मृगं तपोवनम् ॥ ११.२३ ॥ 
तत्र दीक्षितमृषिं रकषतुर्विघ्नतो दशरथात्मजौ शरैः ।
लोकमन्धतमसात्क्रमोदितौ रशामिभिः शशिदिवाकराविव ॥ ११.२४ ॥ 
वीक्ष्य वेदिमथ रक्तबिन्दुभिर्बन्धुजीवपृथुभिः प्रदूषिताम् ।
संभ्रमोऽभवदपोढकर्मणामृत्विजां च्युतविकङ्कतस्रुचाम् ॥ ११.२५ ॥ 
उन्मुखः सपदि लक्ष्मणाग्रजो बाणमाश्रयमुखात्समुद्धरन् ।
रक्षसां बलमपश्यदम्बरे गृध्रपक्षपवनेरितध्वजम् ॥ ११.२६ ॥ 
तत्र यावधिपती मखद्विषां तौ शरव्यमकरोत्स नेतरान् ।
किं महोरगविसर्पिविक्रमो राजिलेषु गरुडः प्रवर्तते ॥ ११.२७ ॥ 
सोऽस्त्रमुग्रजवमस्त्रकोविदः संदधे धनुषि वायुदैवतम् ।
तेन शैलगुरुमप्यपातयत्पाण्डुपत्त्रमिव ताडकासुतम् ॥ ११.२८ ॥ 
यः सुबाहुरिति राक्षसोऽपरस्तत्र तत्र विससर्प मायया ।
तं क्षुरप्रशकलीकृतां कृती पत्त्रिणां व्यभजदाश्रमाद्बहिः ॥ ११.२९ ॥ 
इत्यपास्तमखविघ्नयोस्तयोः सांयुगीनमभिनन्द्य विक्रमम् ।
ऋत्विजः कुलपतेर्यथाक्रमं वाग्यतस्य निरवर्तयन् क्रियाः ॥ ११.३० ॥ 
तौ प्रणामचलकाकपक्षकौ भ्रातरावभृथाप्लुतो मुनिः ।
आशिषामनुपदं समस्पृशद्दर्भपाटिततलेन पाणिना ॥ ११.३१ ॥ 
तं न्यमन्त्रयत संभृतक्रतुर्मैथिलः स मिघिलां व्रजन् वशी ।
राघवावपि निनाय बिभ्रतौ तद्धनुःश्रवणजं कुतूहलम् ॥ ११.३२ ॥ 
तैः शिवेषु वसतिर्गताध्वभिः सायमाश्रमतरुष्वगृह्यत ।
येषु दीर्घतपसः परिग्रहो वासवक्षणकलत्रतां ययौ ॥ ११.३३ ॥ 
प्रत्यपद्यत चिराय यत्पुनश्चारु गौतमवधूः शिलामयी ।
स्वं वपुः स किल किलिबिषच्छिदां रामपादरजसामनुग्रहः ॥ ११.३४ ॥ 
राघवान्वितमुपस्थितं मुनिं तं निशम्य जनको जनेश्वरः ।
अर्थकामसहितं सपर्यया देहबद्धमिव धर्ममभ्यगात् ॥ ११.३५ ॥ 
तौ विदेहनगरीनिवासिनां गां गताविव दिवः पुनर्वसू ।
मन्यते स्म पिबतां विलोचनैः पक्ष्मपातमपि वञ्चनां मनः ॥ ११.३६ ॥ 
यूपवत्यवसिते किर्याविधौ कालवित्कुशिकवंशवर्धनः ।
राममिष्वसनदर्शनोत्सुकं मैथिलाय कथयां ब्वभूव सः ॥ ११.३७ ॥ 
तस्य वीक्ष्य ललितं वपुः शिशोः पार्थिवः प्रथितवंशजन्मनः ।
स्वं विचिन्त्य च धनुर्दुरानमं पीडितो दुहिट्शुल्कसंस्थया ॥ ११.३८ ॥ 
अब्रवीच्च भगवन्मतङ्गजैर्यद्बृहद्भिरपि कर्म दुष्करम् ।
तत्र नाहमनुमन्तुमुत्सहे मोघवृत्ति कलभस्य चेष्टितम् ॥ ११.३९ ॥ 
ह्रेपिता हि बहवो नरेश्वरास्तेन तात धनुषा धनुर्भृतः ।
ज्यानिघातकठिनत्वचो भुजान् स्वान् विधूय धिगिति प्रतस्थिरे ॥ ११.४० ॥ 
प्रत्युवाच तमृषिर्निशम्यतां सारतोऽयमथ वा कृतं गिरा ।
चाप एव भवतो भविष्यति व्यक्तशक्तिरशनिर्गिराविव ॥ ११.४१ ॥ 
एवमाप्तवचनात्स पौरुषं काकपक्षकधरेऽपि राघवे ।
श्रद्दधे त्रिदशगोपमात्रके दाहशक्तिमिव कृष्णवर्त्मनि ॥ ११.४२ ॥ 
व्यादिदेश गणः सपार्श्वगान् कर्मुकाभरणाय मैथिलः ।
तैजसय धनुषः प्रवृत्तये तोयदानिव सहस्रलोचनः ॥ ११.४३ ॥ 
तत्प्रसुप्तभुजगेन्द्रभीषणं वीक्ष्य दाशरथिराददे धनुः ।
विद्रुतक्रतुमृगानौसारिणं येन बाणमसृजद्वृषध्वजः ॥ ११.४४ ॥ 
आततज्यमकरोत्स संसदा विस्मयस्तिमितनेत्रमीक्षितः ।
शैलसारमपि नातियत्नतः पुष्पचापमिव पेशलं स्मरः ॥ ११.४५ ॥ 
भज्यमानमतिमात्रकर्षणात्तेन वज्रपरुषस्वनं धनुः ।
भार्गवाय दृढमन्यवे पुनः क्षत्रमुद्यतमिति न्यवेदयत् ॥ ११.४६ ॥ 
दृष्टसारमथ रुद्रकार्मुके वीर्यशुल्कमभिनन्द्य मैथिलः ।
राघवाय तनयामयोनिजां रूपिणीं श्रियमिव न्यवेदयत् ॥ ११.४७ ॥ 
मैथिलः सपदि सत्यसंगरो राघवाय तनयामयोनिजां ।
संनिधौ द्युतिमतस्तपोनिधेरग्निसाक्षिक इवातिसृष्टवान् ॥ ११.४८ ॥ 
प्राहिणोच्च महितं महाद्युतिः कोसलाधिपतये पुरोधसम् ।
भृत्यभावि दुहितुः परिग्रहाद्दिश्यतां कुलमिदं निमेरिति ॥ ११.४९ ॥ 
उत्सुकश्च सुतदारकर्मणा सोऽभवद्गुरुरुपागतश्च तम् ।
गौतमस्य तनयोऽनुकूलवाक्प्रार्थितं हि सुकृतामकालहृत् ॥ ११.४९* ॥ 
अन्वियेष सदृशीं स च स्नुषां प्राप चैनमनुकूलवाग्द्विजः ।
सद्य एव सुकृतां हि पच्यते कल्पवृक्षफल धर्मि काङ्क्षितम् ॥ ११.५० ॥ 
तस्य कल्पितपुरस्क्रियाविधेः शुश्रुवान् वचनमग्रजन्मनः ।
उच्चचाल वलभितसखो वशी सैन्यरेणुमुषितार्कदीधितिः ॥ ११.५१ ॥ 
आससाद मिथिलां स वेष्टयन् पिडितोपवनपादपां बलैः ।
प्रीतिरोधमसहिष्ट सा पुरी स्त्रीव कान्तपरिभोगमायतम् ॥ ११.५२ ॥ 
तौ समेत्य समयस्थितावुभौ भूपती वरुणवासवोपमौ ।
कन्यकातनयकौतुकक्रियां स्वप्रभावसदृशीं वितेनतुः ॥ ११.५३ ॥ 
पार्थिवीमुदवहद्रघूद्वहो लक्ष्मणस्तदनुजामथोर्मिलाम् ।
यौ तयोरवरजौ वरौजसौ तौ कुशध्वजसुते सुमध्यमे ॥ ११.५४ ॥ 
ते चतुर्थसहितास्त्रयो बभुः सूनवो नववधूपरिग्रहाः ।
सामदानविधिभेदविग्रहाः सिद्धिमन्त इव तस्य भूपतेः ॥ ११.५५ ॥ 
ता नराधिपसुता नृपात्मजैस्ते च ताभिरगमन् कृतार्थताम् ।
सोऽभवद्वरवधूसमागमः प्रत्ययप्रकृतियोग्संनिभः ॥ ११.५६ ॥ 
एवमात्तरतिरात्मसंभवांस्तान्निवेश्य चतुरोऽपि तत्र सः ।
अध्वसु त्रिषु विसृष्टमैथिलः स्वां पुरीं दशरथो न्यवर्तत ॥ ११.५७ ॥ 
तस्य जातु मरुतः प्रतीपगा वर्त्मसु धव्जतरुप्रमाथिनः ।
चिक्लिशुर्भृशतया वरूथिनीमुत्तटा इव नदीरयाः स्थलीम् ॥ ११.५८ ॥ 
लक्ष्यते स्म तदनन्तरं रविर्बद्धभीमपैर्वेषमण्डलः ।
वैनतेयशमितस्य भोगिनो भोगवेष्टित इव च्युतो मणिः ॥ ११.५९ ॥ 
श्येनपक्षपरिधूसरालकाः सांध्यमेघरुधिरार्द्रवाससः ।
अङ्गना इव रजस्वला दिशो नो बभूवुरवलोकनक्षमाः ॥ ११.६० ॥ 
भास्करश्च दिशमध्युवास यां तां श्रिताः प्रतिभयं ववाशिरे ।
क्षत्रशोणितपितृक्रियोचितं चोदयन्त्य इव भार्गवं शिवाः ॥ ११.६१ ॥ 
तत्प्रतीपपवनादि वैकृतं प्रेक्ष्य शान्तिमधिकृत्य कृत्यवित् ।
अन्वयुङ्क्त गुरुमीश्वरः क्षितेः स्वन्तमित्यलघयत्स तद्व्यथाम् ॥ ११.६२ ॥ 
तेजसः सपदि राशिरुत्थितः प्रादुरास किल वाहिनीमुखे ।
यः प्रमृज्य नयनानि सैनिकैर्लक्षणीयपुरुषाकृतिश्चिरात् ॥ ११.६३ ॥ 
पित्र्यमंशमुपवीतलक्षणं मातृकं च धनुरूर्जितं दधत् ।
यः ससोम इव घर्मदीधितिः सद्विजिह्व इव चन्दनद्रुमः ॥ ११.६४ ॥ 
येन रोषपरुषात्मनः पितुः शासने स्थिभिदोऽपि तस्थुषा ।
वेपमानजननीशिरश्छिदा प्रागजीयत घृणा ततो मही ॥ ११.६५ ॥ 
अक्षभीजवलयेन निबभौ दक्षिणश्रवणसंस्थितेन यः ।
क्षत्रियान्तकरणैकविंशतेर्व्याजपूर्वगणनामिवोद्वहन् ॥ ११.६६ ॥ 
तं पितुर्वधभवेन मन्युना राजवंशनिधनाय दीक्षितम् ।
बालसूनुरवलोक्य भार्गवं स्वां दशां च विषसाद पार्थिवः ॥ ११.६७ ॥ 
रामनाम इति तुल्यमात्मजे वर्तमानमहिते च दारुणे ।
हृद्यमस्य भयदायि चाभवद्रत्नजातमिव हारसर्पयोः ॥ ११.६८ ॥ 
अर्घ्यमर्घ्यमिति वादिनं नृपं सोऽनवेक्ष्य भरताग्रजो यतः ।
क्षत्रकोपदहनार्चिषं ततः संदधे दृशमुदग्रतारकाम् ॥ ११.६९ ॥ 
तेन कार्मुकनिषक्तमुष्टिना राघवो विगतभीः पुरोगतः ।
अङ्गुलीविवरचारिणं शरं कुर्वता निजगदे युयुत्सुना ॥ ११.७० ॥ 
क्षत्रजातमपकारि वैरि मे तन्निहत्य बहुशः शमं गतः ।
सुप्तसर्प इव दण्डघट्टनाद्रोषितोऽस्मि तव विक्रमश्रवात् ॥ ११.७१ ॥ 
मैथिलस्य धनुरन्यपार्थिवैस्त्वं किलानमितपूर्वमक्षणोः ।
तन्निशम्य बहवता समर्थये वीर्यशृङ्गमिव भग्नमात्मनः ॥ ११.७२ ॥ 
अन्यदा जगति राम इत्ययं शब्द उच्चरित एव मामगात् ।
व्रीडमावहति मे स संप्रति व्यस्तवृत्तिरुदयोन्मुखे त्वयि ॥ ११.७३ ॥ 
बिभ्रतोऽस्त्रमचलेऽप्यकुण्ठितं द्वौ मतौ मम रिपू समागसौ ।
होमधेनुहरणाच्च हैहयस्त्वं च इर्तिमपहर्तुमुद्यतः ॥ ११.७४ ॥ 
क्षत्रियान्तकरणोऽपि विक्रमस्तेन मामवति नाजिते त्वयि ।
पावकस्य महिमा स गण्यते कक्षवज्ज्वलति सागरेऽपि यः ॥ ११.७५ ॥ 
विद्धि चात्तबलमोजसा हरेरैश्वरं धनुरभाजि यत्त्वया ।
खातमूलमनिलो नदीरयैः पातयत्यपि मृदुस्तटद्रुमम् ॥ ११.७६ ॥ 
तन्मदीयमिदमायुधं ज्यया संगमय्य सशरं विकृष्यताम् ।
तिष्ठतु प्रधनमेवमप्यहं तुल्यबाहुतरसा जितस्त्वया ॥ ११.७७ ॥ 
कातरोऽसि यदि वोद्गतार्चिषा तर्जितः परशुधारया मम ।
ज्यानिघातकठिनाङ्गुलिर्वृथा बध्यतामभययाचनाञ्जलिः ॥ ११.७८ ॥ 
एवमुक्तवति भीमदर्शने भार्गवे स्मितविकम्पिताधरः ।
तद्धनुर्ग्रहणमेव राघवः प्रत्यपद्यत समर्थमुत्तरम् ॥ ११.७९ ॥ 
पूर्वजन्मधनुषा समागतः सोऽतिमात्रलघुदर्शनोऽभवत् ।
केवलोऽपि सुभगो नवाम्बुदः किं पुनस्त्रिदशचापलाञ्छितः ॥ ११.८० ॥ 
तेन भूमिनिहितैककोटि तत्कार्मुकं च बलिनाधिरोपितम् ।
निष्प्रभश्च रिपुरास भूभृतां धूमशेष इव धूमकेतनः ॥ ११.८१ ॥ 
तावुभावपि परस्परस्थितौ वर्धमानपरिहीनतेजसौ ।
पश्यति स्म जनता दिनात्यये पार्वणौ शशिदिवाकराविव ॥ ११.८२ ॥ 
तं कृपामृदुरवेक्ष्य भार्गवं राघवः स्खलितवीर्यमात्मनि ।
स्वं च संहितममोघमाशुगं व्याजहार हरसूनसंनिभः ॥ ११.८३ ॥ 
न प्रहर्तुमलमस्मि निदयं विप्र इत्यभिभवत्यपि त्वयि ।
शंष किं गतिमनेन पत्त्रिणा हन्मि लोकमुत ते मखार्जितम् ॥ ११.८४ ॥ 
प्रत्युवाच तमृषिर्न तत्त्वतस्त्वां न वेद्मि पुरुषं पुरातनम् ।
गां गतस्य तव धाम वैष्णवं कोपितो ह्यसि मया दिदृक्षुणा ॥ ११.८५ ॥ 
भस्मसात्कृतवतः पितृद्विषः पात्रसाच्च वसुधां ससागराम् ।
आहितो जयविपर्ययोऽपि मे श्लाघ्य एव परमेष्ठिना त्वया ॥ ११.८६ ॥ 
तद्गतिं मतिमतां वरेप्सितां पुण्यतीर्थगमनाय रक्ष मे ।
पीडयिष्यति न मां खिलीकृता स्वर्गपद्धतिरभोगलोलुपम् ॥ ११.८७ ॥ 
प्रत्यपद्यत तथेति राघवः प्राङ्मुखश्च विससर्ज सायकम् ।
भार्गवस्य सुकृतोऽपि सोऽभवत्स्वर्गमार्गपरिघो दुरत्ययः ॥ ११.८८ ॥ 
राघवोऽपि चरणौ तपोनिधेः क्षम्यतामिति वदन् समस्पृषत् ।
निर्जितेषु तरसा तरस्विनां शत्रुषु प्रणतिरेव कीर्तये ॥ ११.८९ ॥ 
राजसत्वमवधूय मातृकं पित्र्यमस्मि गमितः शमं यदा ।
नन्वनिन्दितफलो मम त्वया निग्रहोऽप्ययमनुग्रहीकृतः ॥ ११.९० ॥ 
साधु याम्यहमविघ्नमस्तु ते देवकार्यमुपपादयिष्यतः ।
ऊचिवानिति वचः सलक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजमृषिस्तिरोदधे ॥ ११.९१ ॥ 
स्वं निवेश्य किल धाम राघवे वैष्णवं विदितविष्णुतेजसि ।
स्वस्तिदानमधिकृत्य चाक्षयं भार्गवोऽथ निजमाश्रमं ययौ ॥ ११.९१* ॥ 
तस्मिन् गते विजयिनं परिरभ्य रामं स्नेहादमन्यत पिता पुनरेव जातम् ।
तस्याभवत्क्षणशुचः परितोषलाभः कक्षाग्निलङ्घिततरोरिव वृष्टिपातः ॥ ११.९२ ॥ 
अथ पथि गमयित्वा कॢपरम्योपकार्ये कतिचिदवनिपालः शर्वरीः शर्वकल्पह् ।
पुरमविशदयोध्यां मैथिलीदर्शनीनां कुवलयितगवाक्षां लोचनैरङ्गनानाम् ॥ ११.९३ ॥ 

	कौशिकेन स किल क्षितीश्वरो रामं अध्वरविघातशान्तये   ।काकपक्षधरं एत्य याचितस्तेजसां हि न वयः समीक्ष्यते   । । ११.१  । ।	</tr></p>
<td><p>		
	कृच्छ्रलब्धं अपि लब्धवर्णभाक्तं दिदेश मुनये सलक्ष्मणं  ।अप्यसुप्रणयिनां रघोः कुले न व्यहन्यत कदाचिदर्थिता   । । ११.२  । ।	</p>
<td><p>		
	यावदादिशति पार्थिवस्तयोर्निर्गमाय पुरमार्गसत्क्रियां  ।तावदाशु विदधे मरुत्सखैः सा सपुष्पजलवर्षिभिर्घनैः   । । ११.३  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ निदेशकरणोद्यतौ पितुर्धन्विनौ चरणयोर्निपेततुः   ।भूपतेरपि तयोः प्रवत्स्यतोर्नम्रयोरुपरि बाष्पबिन्दवः   । । ११.४  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ पितुर्नयनजेन वारिणा किंचिदुक्षितशिखण्डकावुभौ   ।धन्विनौ तं ऋषिं अन्वगच्छतां पौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ   । । ११.५  । ।	</p>
<td><p>		
	लक्ष्मणानुचरं एव राघवं नेतुं ऐच्छदृषिरित्यसौ नृपः   ।आशिषं प्रयुयुजे न वाहिनीं सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा   । । ११.६  । ।	</p>
<td><p>		
	रेजतुश्च सुतरां महौजसः कौशिकस्य पदवीं अनुद्रुतौ   ।उत्तरां प्रति दिशं विवस्वतः प्रस्थितस्य मधुमाधवाविव   । । ११.६*  । ।	</p>
<td><p>		
	मातृवर्गचरणस्पृषौ मुनेस्तौ प्रपद्य पदवीं महौजसः   ।रेजतुर्गतिवशात्प्रवर्तिनौ भास्करस्य मधुमाधवाविव   । । ११.७  । ।	</p>
<td><p>		
	वीचिलोलभुजयोस्तयोर्गतं शैशवाच्चपलं अप्यशोभत   ।तोयदागम इवोद्ध्यभिद्ययोर्नामधेयसदृशं विचेष्टितं  । । ११.८  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ बलातिबलयोः प्रभावतो विद्ययोः पथि मुनिप्रदिष्टयोः   ।मम्लतुर्न मणिकुट्टिमोचितौ मातृपार्श्वपरिवर्तिनाविव   । । ११.९  । ।	</p>
<td><p>		
	पूर्ववृत्तकथितैः पुराविदः सानुजः पितृसखस्य राघवः   ।उह्यमान इव वाहनोचितः पादचारं अपि न व्यभावयथ् । । ११.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ सरांसि रसवद्भिरम्बुभिः कूजितैः श्रुतिसुखैः पतत्रिणः   ।वायवः सुरभिपुष्परेणुभिश्छायया च जलदाः सिषेविरे   । । ११.११  । ।	</p>
<td><p>		
	नाम्भसां कमलशोभिनां तथा शाखिनां न च परिश्रमच्छिदां  ।दर्शनेन लघुना यथा तयोः प्रीतिं आपुरुभयोस्तपस्विनः   । । ११.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	स्थाणुदग्धवपुषस्तपोवनं प्राप्य दाशरथिरात्तकार्मुकः   ।विग्रहेण मदनस्य चारुणा सोऽभवत्प्रतिनिधिर्न कर्मणा   । । ११.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ सुकेतुसुतया खिलीकृते कौशिकाद्विदितशापया पथि   ।निन्यतुः स्थलनिवेशितातटनी लीलयैव धनुषी अधिज्यतां  । । ११.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्यानिनिआदं अथ गृह्णती तयोः प्रादुरास बहूलक्षपा छविः   ।ताडका चलकपालकुण्डला कालिकेव निबिडा बलाकिनी   । । ११.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	तीव्रवेगधुतमार्गवृक्षया प्रेतचीवरवसा स्वनोग्रया   ।अभ्यभावि भरताग्रजस्तया वात्ययेव पितृकाननोत्थया   । । ११.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्यतैकभुजयष्टिं आयतीं श्रोणिलम्बिपुरुषान्त्रमेखलां  ।तां विलोक्य वनितावधे घृणां पत्त्रिणा सह मुमोच राघवः   । । ११.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	यच्चकार विवरं शिलाघने ताडकोरसि स रामसायकः   ।अप्रविष्टविषयस्य रक्षसां द्वारतां अगमदन्तकस्य तथ् । । ११.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	बाणभिन्नहृदया निपेतुषी सा स्वकानभुवं न केवलां  ।विष्टपत्रयपराजयस्थिरां रावणश्रियं अपि व्यकम्पयथ् । । ११.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	राममन्मथशरेण ताडिता दुःसहेन दृदये निशाचरी   ।गन्धवद्रुधिरचन्दनोक्षिता जीवितेशवसतिं जगाम सा   । । ११.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	नैरृतघ्नं अथ मन्त्रवन्मुनेः प्रापदस्त्रं अवदानतोषिताथ् ।ज्योतिरिन्धनैपाति भास्करात्सूर्यकान्त इव ताडकान्तकः   । । ११.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	वामनाश्रमपदं ततः परं पावनं श्रुअं ऋषेरुपेयिवान्  ।उन्मनाः प्रथमजन्मचेष्टितान्यस्मरन्नपि बभूव राघवः   । । ११.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	आससाद मुनिरात्मनस्ततः शिष्यवर्गपरिकल्पितार्हणं  ।बद्धपल्लवपुटाञ्जलिद्रुमं दर्शनोन्मुख मृगं तपोवनं  । । ११.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र दीक्षितं ऋषिं रकषतुर्विघ्नतो दशरथात्मजौ शरैः   ।लोकं अन्धतमसात्क्रमोदितौ रशामिभिः शशिदिवाकराविव   । । ११.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	वीक्ष्य वेदिं अथ रक्तबिन्दुभिर्बन्धुजीवपृथुभिः प्रदूषितां  ।संभ्रमोऽभवदपोढकर्मणां ऋत्विजां च्युतविकङ्कतस्रुचां  । । ११.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	उन्मुखः सपदि लक्ष्मणाग्रजो बाणं आश्रयमुखात्समुद्धरन्  ।रक्षसां बलं अपश्यदम्बरे गृध्रपक्षपवनेरितध्वजं  । । ११.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र यावधिपती मखद्विषां तौ शरव्यं अकरोत्स नेतरान्  ।किं महोरगविसर्पिविक्रमो राजिलेषु गरुडः प्रवर्तते   । । ११.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽस्त्रं उग्रजवं अस्त्रकोविदः संदधे धनुषि वायुदैवतं  ।तेन शैलगुरुं अप्यपातयत्पाण्डुपत्त्रं इव ताडकासुतं  । । ११.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	यः सुबाहुरिति राक्षसोऽपरस्तत्र तत्र विससर्प मायया   ।तं क्षुरप्रशकलीकृतां कृती पत्त्रिणां व्यभजदाश्रमाद्बहिः   । । ११.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	इत्यपास्तमखविघ्नयोस्तयोः सांयुगीनं अभिनन्द्य विक्रमं  ।ऋत्विजः कुलपतेर्यथाक्रमं वाग्यतस्य निरवर्तयन्क्रियाः   । । ११.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ प्रणामचलकाकपक्षकौ भ्रातरावभृथाप्लुतो मुनिः   ।आशिषां अनुपदं समस्पृशद्दर्भपाटिततलेन पाणिना   । । ११.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	तं न्यमन्त्रयत संभृतक्रतुर्मैथिलः स मिघिलां व्रजन्वशी   ।राघवावपि निनाय बिभ्रतौ तद्धनुःश्रवणजं कुतूहलं  । । ११.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	तैः शिवेषु वसतिर्गताध्वभिः सायं आश्रमतरुष्वगृह्यत   ।येषु दीर्घतपसः परिग्रहो वासवक्षणकलत्रतां ययौ   । । ११.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रत्यपद्यत चिराय यत्पुनश्चारु गौतमवधूः शिलामयी   ।स्वं वपुः स किल किलिबिषच्छिदां रामपादरजसां अनुग्रहः   । । ११.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	राघवान्वितं उपस्थितं मुनिं तं निशम्य जनको जनेश्वरः   ।अर्थकामसहितं सपर्यया देहबद्धं इव धर्मं अभ्यगाथ् । । ११.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ विदेहनगरीनिवासिनां गां गताविव दिवः पुनर्वसू   ।मन्यते स्म पिबतां विलोचनैः पक्ष्मपातं अपि वञ्चनां मनः   । । ११.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	यूपवत्यवसिते किर्याविधौ कालवित्कुशिकवंशवर्धनः   ।रामं इष्वसनदर्शनोत्सुकं मैथिलाय कथयां ब्वभूव सः   । । ११.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य वीक्ष्य ललितं वपुः शिशोः पार्थिवः प्रथितवंशजन्मनः   ।स्वं विचिन्त्य च धनुर्दुरानमं पीडितो दुहिट्शुल्कसंस्थया   । । ११.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	अब्रवीच्च भगवन्मतङ्गजैर्यद्बृहद्भिरपि कर्म दुष्करं  ।तत्र नाहं अनुमन्तुं उत्सहे मोघवृत्ति कलभस्य चेष्टितं  । । ११.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	ह्रेपिता हि बहवो नरेश्वरास्तेन तात धनुषा धनुर्भृतः   ।ज्यानिघातकठिनत्वचो भुजान्स्वान्विधूय धिगिति प्रतस्थिरे   । । ११.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रत्युवाच तं ऋषिर्निशम्यतां सारतोऽयं अथ वा कृतं गिरा   ।चाप एव भवतो भविष्यति व्यक्तशक्तिरशनिर्गिराविव   । । ११.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं आप्तवचनात्स पौरुषं काकपक्षकधरेऽपि राघवे   ।श्रद्दधे त्रिदशगोपमात्रके दाहशक्तिं इव कृष्णवर्त्मनि   । । ११.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यादिदेश गणः सपार्श्वगान्कर्मुकाभरणाय मैथिलः   ।तैजसय धनुषः प्रवृत्तये तोयदानिव सहस्रलोचनः   । । ११.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्प्रसुप्तभुजगेन्द्रभीषणं वीक्ष्य दाशरथिराददे धनुः   ।विद्रुतक्रतुमृगानौसारिणं येन बाणं असृजद्वृषध्वजः   । । ११.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	आततज्यं अकरोत्स संसदा विस्मयस्तिमितनेत्रं ईक्षितः   ।शैलसारं अपि नातियत्नतः पुष्पचापं इव पेशलं स्मरः   । । ११.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	भज्यमानं अतिमात्रकर्षणात्तेन वज्रपरुषस्वनं धनुः   ।भार्गवाय दृढमन्यवे पुनः क्षत्रं उद्यतं इति न्यवेदयथ् । । ११.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	दृष्टसारं अथ रुद्रकार्मुके वीर्यशुल्कं अभिनन्द्य मैथिलः   ।राघवाय तनयां अयोनिजां रूपिणीं श्रियं इव न्यवेदयथ् । । ११.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	मैथिलः सपदि सत्यसंगरो राघवाय तनयां अयोनिजां  ।संनिधौ द्युतिमतस्तपोनिधेरग्निसाक्षिक इवातिसृष्टवान्  । । ११.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राहिणोच्च महितं महाद्युतिः कोसलाधिपतये पुरोधसं  ।भृत्यभावि दुहितुः परिग्रहाद्दिश्यतां कुलं इदं निमेरिति   । । ११.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्सुकश्च सुतदारकर्मणा सोऽभवद्गुरुरुपागतश्च तं  ।गौतमस्य तनयोऽनुकूलवाक्प्रार्थितं हि सुकृतां अकालहृथ् । । ११.४९*  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्वियेष सदृशीं स च स्नुषां प्राप चैनं अनुकूलवाग्द्विजः   ।सद्य एव सुकृतां हि पच्यते कल्पवृक्षफल धर्मि काङ्क्षितं  । । ११.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य कल्पितपुरस्क्रियाविधेः शुश्रुवान्वचनं अग्रजन्मनः   ।उच्चचाल वलभितसखो वशी सैन्यरेणुमुषितार्कदीधितिः   । । ११.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	आससाद मिथिलां स वेष्टयन्पिडितोपवनपादपां बलैः   ।प्रीतिरोधं असहिष्ट सा पुरी स्त्रीव कान्तपरिभोगं आयतं  । । ११.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	तौ समेत्य समयस्थितावुभौ भूपती वरुणवासवोपमौ   ।कन्यकातनयकौतुकक्रियां स्वप्रभावसदृशीं वितेनतुः   । । ११.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	पार्थिवीं उदवहद्रघूद्वहो लक्ष्मणस्तदनुजां अथोर्मिलां  ।यौ तयोरवरजौ वरौजसौ तौ कुशध्वजसुते सुमध्यमे   । । ११.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	ते चतुर्थसहितास्त्रयो बभुः सूनवो नववधूपरिग्रहाः   ।सामदानविधिभेदविग्रहाः सिद्धिमन्त इव तस्य भूपतेः   । । ११.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	ता नराधिपसुता नृपात्मजैस्ते च ताभिरगमन्कृतार्थतां  ।सोऽभवद्वरवधूसमागमः प्रत्ययप्रकृतियोग्संनिभः   । । ११.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं आत्तरतिरात्मसंभवांस्तान्निवेश्य चतुरोऽपि तत्र सः   ।अध्वसु त्रिषु विसृष्टमैथिलः स्वां पुरीं दशरथो न्यवर्तत   । । ११.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य जातु मरुतः प्रतीपगा वर्त्मसु धव्जतरुप्रमाथिनः   ।चिक्लिशुर्भृशतया वरूथिनीं उत्तटा इव नदीरयाः स्थलीं  । । ११.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	लक्ष्यते स्म तदनन्तरं रविर्बद्धभीमपैर्वेषमण्डलः   ।वैनतेयशमितस्य भोगिनो भोगवेष्टित इव च्युतो मणिः   । । ११.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	श्येनपक्षपरिधूसरालकाः सांध्यमेघरुधिरार्द्रवाससः   ।अङ्गना इव रजस्वला दिशो नो बभूवुरवलोकनक्षमाः   । । ११.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	भास्करश्च दिशं अध्युवास यां तां श्रिताः प्रतिभयं ववाशिरे   ।क्षत्रशोणितपितृक्रियोचितं चोदयन्त्य इव भार्गवं शिवाः   । । ११.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्प्रतीपपवनादि वैकृतं प्रेक्ष्य शान्तिं अधिकृत्य कृत्यविथ् । अन्वयुङ्क्त गुरुं ईश्वरः क्षितेः स्वन्तं इत्यलघयत्स तद्व्यथां  । । ११.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	तेजसः सपदि राशिरुत्थितः प्रादुरास किल वाहिनीमुखे   ।यः प्रमृज्य नयनानि सैनिकैर्लक्षणीयपुरुषाकृतिश्चिराथ् । । ११.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्र्यं अंशं उपवीतलक्षणं मातृकं च धनुरूर्जितं दधथ् ।यः सस्ॐअ इव घर्मदीधितिः सद्विजिह्व इव चन्दनद्रुमः   । । ११.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	येन रोषपरुषात्मनः पितुः शासने स्थिभिदोऽपि तस्थुषा   ।वेपमानजननीशिरश्छिदा प्रागजीयत घृणा ततो मही   । । ११.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षभीजवलयेन निबभौ दक्षिणश्रवणसंस्थितेन यः   ।क्षत्रियान्तकरणैकविंशतेर्व्याजपूर्वगणनां इवोद्वहन्  । । ११.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	तं पितुर्वधभवेन मन्युना राजवंशनिधनाय दीक्षितं  ।बालसूनुरवलोक्य भार्गवं स्वां दशां च विषसाद पार्थिवः   । । ११.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	रामनाम इति तुल्यं आत्मजे वर्तमानं अहिते च दारुणे   ।हृद्यं अस्य भयदायि चाभवद्रत्नजातं इव हारसर्पयोः   । । ११.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्घ्यं अर्घ्यं इति वादिनं नृपं सोऽनवेक्ष्य भरताग्रजो यतः   ।क्षत्रकोपदहनार्चिषं ततः संदधे दृशं उदग्रतारकां  । । ११.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	तेन कार्मुकनिषक्तमुष्टिना राघवो विगतभीः पुरोगतः   ।अङ्गुलीविवरचारिणं शरं कुर्वता निजगदे युयुत्सुना   । । ११.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रजातं अपकारि वैरि मे तन्निहत्य बहुशः शमं गतः   ।सुप्तसर्प इव दण्डघट्टनाद्रोषितोऽस्मि तव विक्रमश्रवाथ् । । ११.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	मैथिलस्य धनुरन्यपार्थिवैस्त्वं किलानमितपूर्वं अक्षणोः   ।तन्निशम्य बहवता समर्थये वीर्यशृङ्गं इव भग्नं आत्मनः   । । ११.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्यदा जगति राम इत्ययं शब्द उच्चरित एव मां अगाथ् ।व्रीडं आवहति मे स संप्रति व्यस्तवृत्तिरुदयोन्मुखे त्वयि   । । ११.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	बिभ्रतोऽस्त्रं अचलेऽप्यकुण्ठितं द्वौ मतौ मम रिपू समागसौ   ।ह्ॐअ-धेनु-हरणाच्च हैहयस्त्वं च इर्तिं अपहर्तुं उद्यतः   । । ११.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियान्तकरणोऽपि विक्रमस्तेन मां अवति नाजिते त्वयि   ।पावकस्य महिमा स गण्यते कक्षवज्ज्वलति सागरेऽपि यः   । । ११.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	विद्धि चात्तबलं ओजसा हरेरैश्वरं धनुरभाजि यत्त्वया   ।खातमूलं अनिलो नदीरयैः पातयत्यपि मृदुस्तटद्रुमं  । । ११.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	तन्मदीयं इदं आयुधं ज्यया संगमय्य सशरं विकृष्यतां  ।तिष्ठतु प्रधनं एवं अप्यहं तुल्यबाहुतरसा जितस्त्वया   । । ११.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	कातरोऽसि यदि वोद्गतार्चिषा तर्जितः परशुधारया मम   ।ज्यानिघातकठिनाङ्गुलिर्वृथा बध्यतां अभययाचनाञ्जलिः   । । ११.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं उक्तवति भीमदर्शने भार्गवे स्मितविकम्पिताधरः   ।तद्धनुर्ग्रहणं एव राघवः प्रत्यपद्यत समर्थं उत्तरं  । । ११.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	पूर्वजन्मधनुषा समागतः सोऽतिमात्रलघुदर्शनोऽभवथ् ।केवलोऽपि सुभगो नवाम्बुदः किं पुनस्त्रिदशचापलाञ्छितः   । । ११.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	तेन भूमिनिहितैककोटि तत्कार्मुकं च बलिनाधिरोपितं  ।निष्प्रभश्च रिपुरास भूभृतां धूमशेष इव धूमकेतनः   । । ११.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	तावुभावपि परस्पर-स्थितौ वर्धमानपरिहीनतेजसौ   ।पश्यति स्म जनता दिनात्यये पार्वणौ शशिदिवाकराविव   । । ११.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	तं कृपामृदुरवेक्ष्य भार्गवं राघवः स्खलितवीर्यं आत्मनि   ।स्वं च संहितं अमोघं आशुगं व्याजहार हरसूनसंनिभः   । । ११.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	न प्रहर्तुं अलं अस्मि निदयं विप्र इत्यभिभवत्यपि त्वयि   ।शंष किं गतिं अनेन पत्त्रिणा हन्मि लोकं उत ते मखार्जितं  । । ११.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रत्युवाच तं ऋषिर्न तत्त्वतस्त्वां न वेद्मि पुरुषं पुरातनं  ।गां गतस्य तव धाम वैष्णवं कोपितो ह्यसि मया दिदृक्षुणा   । । ११.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	भस्मसात्कृतवतः पितृद्विषः पात्रसाच्च वसुधां ससागरां  ।आहितो जयविपर्ययोऽपि मे श्लाघ्य एव परमेष्ठिना त्वया   । । ११.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	तद्गतिं मतिमतां वरेप्सितां पुण्यतीर्थगमनाय रक्ष मे   ।पीडयिष्यति न मां खिलीकृता स्वर्गपद्धतिरभोगलोलुपं  । । ११.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रत्यपद्यत तथेति राघवः प्राङ्मुखश्च विससर्ज सायकं  ।भार्गवस्य सुकृतोऽपि सोऽभवत्स्वर्गमार्गपरिघो दुरत्ययः   । । ११.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	राघवोऽपि चरणौ तपोनिधेः क्षम्यतां इति वदन्समस्पृषथ् ।निर्जितेषु तरसा तरस्विनां शत्रुषु प्रणतिरेव कीर्तये   । । ११.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	राजसत्वं अवधूय मातृकं पित्र्यं अस्मि गमितः शमं यदा   ।नन्वनिन्दितफलो मम त्वया निग्रहोऽप्ययं अनुग्रहीकृतः   । । ११.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	साधु याम्यहं अविघ्नं अस्तु ते देवकार्यं उपपादयिष्यतः   ।ऊचिवानिति वचः सलक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजं ऋषिस्तिरोदधे   । । ११.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वं निवेश्य किल धाम राघवे वैष्णवं विदितविष्णुतेजसि   ।स्वस्तिदानं अधिकृत्य चाक्षयं भार्गवोऽथ निजं आश्रमं ययौ   । । ११.९१*  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मिन्गते विजयिनं परिरभ्य रामं स्नेहादमन्यत पिता पुनरेव जातं  ।तस्याभवत्क्षणशुचः परितोषलाभः कक्षाग्निलङ्घिततरोरिव वृष्टिपातः   । । ११.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	अथ पथि गमयित्वा क्लृप्तरम्योपकार्ये कतिचिदवनिपालः शर्वरीः शर्वकल्पः  ।पुरं अविशदयोध्यां मैथिलीदर्शनीनां कुवलयितगवाक्षां लोचनैरङ्गनानां  । । ११.९३  । ।	</p>

11