स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ४५
॥नारद उवाच॥	
तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम्॥	
यस्माद्बहूदकं कुण्डं कामरूपे यदस्ति च॥ ४५.१ ॥	
तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम्॥	
कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि॥ ४५.२ ॥	
स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम्॥	
तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः॥ ४५.३ ॥	
वणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः॥	
सर्वधर्मविशेषज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः॥ ४५.४ ॥	
नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते॥	
सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः॥ ४५.५ ॥	
कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः॥	
न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन॥ ४५.६ ॥	
विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः॥	
अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः॥ ४५.७ ॥	
निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय॥	
वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः॥ ४५.८ ॥	
परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम्॥	
मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा॥ ४५.९ ॥	
सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत्॥	
अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्॥ ४५.१० ॥	
अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम्॥	
केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते॥ ४५.११ ॥	
दोषमेनं विनिश्चित्य श्रृणु तं पांडुनन्दन॥	
लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः॥ ४५.१२ ॥	
यजन्यज्ञैर्जगद्धंति स्वं चांधतमसं नयेत्॥	
अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते॥ ४५.१३ ॥	
आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः॥	
यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च॥ ४५.१४ ॥	
चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि॥	
अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः॥ ४५.१५ ॥	
पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः॥	
तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः॥ ४५.१६ ॥	
यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः॥	
श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा॥ ४५.१७ ॥	
नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः॥	
स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः॥ ४५.१८ ॥ 	
केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते॥	
यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः॥ ४५.१९ ॥	
उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति॥	
संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्॥ ४५.२० ॥	
कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति॥	
नानामार्गस्थिताँल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ॥ ४५.२१ ॥	
न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते॥	
समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः॥ ४५.२२ ॥	
अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः॥	
न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्॥ ४५.२३ ॥	
कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्॥ ४५.२४ ॥	
विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे॥	
कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते॥ ४५.२५ ॥	
यस्यां छिंदंति वृषणा वृषाणां चैव नासिकाम्॥	
कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च॥ ४५.२६ ॥	
बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान्॥	
वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे॥ ४५.२७ ॥	
मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः॥	
अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्॥ ४५.२८ ॥	
भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम्॥	
पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्॥ ४५.२९ ॥	
आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः॥	
विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा॥ ४५.३० ॥	
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट्॥	
धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति॥ ४५.३१ ॥	
एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा॥	
अष्टागवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः॥ ४५.३२ ॥	
धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः॥	
सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्॥ ४५.३३ ॥	
विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु॥	
मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा॥ ४५.३४ ॥	
केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते॥	
मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते॥ ४५.३५ ॥	
वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम्॥	
देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा॥ ४५.३६ ॥	
मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा॥	
इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः॥ ४५.३७ ॥	
ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः॥	
ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति॥ ४५.३८ ॥	
आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति॥ ४५.३९ ॥	
आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि॥	
ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय॥ ४५.४० ॥	
स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः॥	
तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते॥ ४५.४१ ॥	
श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा॥	
क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्॥ ४५.४२ ॥	
सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान्॥	
समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः॥ ४५.४३ ॥	
सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह॥	
नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः॥ ४५.४४ ॥	
आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते॥	
एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः॥ ४५.४५ ॥	
एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः॥	
तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः॥ ४५.४६ ॥	
वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः॥	
अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः॥ ४५.४७ ॥	
स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत॥	
नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः॥ ४५.४८ ॥	
स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम्॥	
छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये॥ ४५.४९ ॥	
स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम्॥	
आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्॥ ४५.५० ॥	
ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः॥	
एकोऽभूत्तनयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत॥ ४५.५१ ॥	
तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः॥	
देवो वा मानवो वापि को हि देवाद्विमुच्यते॥ ४५.५२ ॥	
ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता॥	
गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती॥ ४५.५३ ॥	
विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः॥	
ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः॥ ४५.५४ ॥	
शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत्॥	
तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्॥ ४५.५५ ॥	
उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम्॥	
दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः॥ ४५.५६ ॥	
हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम्॥	
एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्॥ ४५.५७ ॥	
इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः॥	
सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः॥ ४५.५८ ॥	
नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन॥	
प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्॥ ४५.५९ ॥	
अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम्॥	
लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्॥ ४५.६० ॥	॥नन्दभद्र उवाच॥	
ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम्॥	
वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते॥ ४५.६१ ॥	
॥सत्यव्रत उवाच॥	
नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः॥	
नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्॥ ४५.६२ ॥	
सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः॥	
पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते॥ ४५.६३ ॥	
धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते॥	
प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्॥ ४५.६४ ॥	
धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः॥	
इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः॥ ४५.६५ ॥	
इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि॥	
क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः॥ ४५.६६ ॥	
दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः॥	
उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्॥ ४५.६७ ॥	
वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते॥	
तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्॥ ४५.६८ ॥	
इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु॥	
अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्॥ ४५.६९ ॥	
अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम्॥	
पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्॥ ४५.७० ॥	
विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम्॥	
व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्॥ ४५.७१ ॥	
निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान्॥	
कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्॥ ४५.७२ ॥	
हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन॥	
वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्॥ ४५.७३ ॥	
सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते॥	
वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते॥ ४५.७४ ॥	
श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति॥	
अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्॥ ४५.७५ ॥	
विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत्॥	
तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्॥ ४५.७६ ॥	
सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि॥	
मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च॥ ४५.७७ ॥	
सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम्॥	
सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा॥ ४५.७८ ॥	
यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः॥	
तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्॥ ४५.७९ ॥	
एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत॥	
कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्॥ ४५.८० ॥	
क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि॥	
सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना॥ ४५.८१ ॥	
पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते॥	
अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत॥ ४५.८२ ॥	
यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः॥	
विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः॥ ४५.८३ ॥	
उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा॥	
एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्॥ ४५.८४ ॥	
स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी॥	
स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्॥ ४५.८५ ॥	
स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम्॥	
स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति॥ ४५.८६ ॥	
स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः॥	
स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः॥ ४५.८७ ॥	
यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः॥	
तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः॥ ४५.८८ ॥	
तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत्॥	
मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्॥ ४५.८९ ॥	
मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत्॥	
शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे॥ ४५.९० ॥	
मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते॥	
पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्॥ ४५.९१ ॥	
अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा॥	
निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि॥ ४५.९२ ॥	
बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः॥	
स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना॥ ४५.९३ ॥	
यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः॥	
तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम्॥	
पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि॥ ४५.९४ ॥	॥नारद उवाच॥	
इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः॥ ४५.९५ ॥	
सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः॥	
प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा॥ ४५.९६ ॥	
यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः॥	
तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि॥ ४५.९७ ॥	
वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता॥	
पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः॥ ४५.९८ ॥	
अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः॥	
साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्॥ ४५.९९ ॥	
दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे॥	
भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा॥ ४५.१०० ॥	
यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः॥	
तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः॥ ४५.१०१ ॥	
यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि॥	
तद्भवाँल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्॥ ४५.१०२ ॥	
ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः॥	
मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च॥ ४५.१०३ ॥	
स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च॥	
एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः॥ ४५.१०४ ॥	
प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम्॥	
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः॥ ४५.१०५ ॥	
विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः॥	
तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा॥ ४५.१०६ ॥	
वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम्॥	
लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते॥ ४५.१०७ ॥	
स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे॥	
निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ॥ ४५.१०८ ॥	
काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ॥	
नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः॥ ४५.१०९ ॥	
अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः॥	
लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्॥ ४५.११० ॥	
एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा॥	
संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे॥ ४५.१११ ॥	
पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः॥	
पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया॥ ४५.११२ ॥	
यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः॥	
कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्॥ ४५.११३ ॥	
रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत्॥	
यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव॥ ४५.११४ ॥	
स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते॥	
भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा॥ ४५.११५ ॥	
बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि॥	
तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्॥ ४५.११६ ॥	
यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी॥	
त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा॥ ४५.११७ ॥	
तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम्॥	
सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः॥ ४५.११८ ॥	
सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽऽदृतम्॥	
अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्॥ ४५.११९ ॥	
आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे॥	
इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्॥ ४५.१२० ॥	
मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम्॥	
कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्॥ ४५.१२१ ॥	
आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत्॥	
कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्॥ ४५.१२२ ॥	
त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः॥	
त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये॥ ४५.१२३ ॥	
नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम्॥	
मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु॥ ४५ १२४ ॥	
आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा॥	
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः॥ ४५.१२५ ॥	
मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः॥	
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः॥ ४५.१२६ ॥	
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः॥	
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः॥ ४५.१२७ ॥	
न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः॥	
येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च॥ ४५.१२८ ॥	
तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते॥	
असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः॥ ४५.१२९ ॥	
धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः॥	
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्॥ ४५.१३० ॥	
मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः॥	
इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव॥	
यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः॥ ४५.१३१ ॥	
वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम्॥	
नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्॥ ४५.१३२ ॥	
इतीरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव॥	
गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्॥ ४५.१३३ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखंडे कपिलेश्वरतीर्थमाहात्म्ये नंदभद्रवणिग्वृत्तान्तवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः॥ ४५ ॥ छ ॥	

कौमारिकाखण्डः