प्रकाशसंहिता/द्वितीयपरिच्छेदः/अध्यायः ५
श्रीभगवानुवाच

रसातलेधस्थाद्दानवाः शतकोटिशः  ।
दैत्याश्च यातुधानाश्च पौलोमाः कालकेयकाः   ।। ५.१  ।।

निवाताकवचाधीराः राक्षसाश्च सुराणकाः  ।
पिशाचा अन्त्यजासृक्याः महाकुमति(मुदि)नो जराः   ।। ५.२  ।।

वसन्ति चक्रभयतो हरेः सर्वभयादपि  ।
ये केचित्तात्विकास्तत्र संवसन्ति सुरर्षभाः   ।। ५.३  ।।

प्रतिमन्वन्तरेष्वेते वर्षेस्मिन्भारतेखिलाः  ।
हरीरसुरसद्विप्रगोयोषिदपराश्रमान्  ।। ५.४  ।।

दूषयित्वा पातयित्वा केचित्पूर्णान्यथाधियः  ।
नित्ये वसन्ति नरके हता हर्यादि दैःद्वग्द्ध   ।। ५.५  ।।

नित्यदुःसाधनाभूयो रसातलमुपाश्रिताः  ।
भूमौ भूत्वा ब्रह्मरुद्रवरैर्लोको(का)पकारिणः   ।। ५.६  ।।

सर्वावतारै रामेण कृष्णेनापि हताः खिलाः  ।
वसन्ति नित्यनरके कालाद्यास्यन्ति वै तमः   ।। ५.७  ।।

तस्मिन्हि सरमानाम्नी शुनी ब्रह्मवरोद्भवा  ।
सदार्तान्भीषयन्ति दैत्यान्यमस्य वशवर्तिनी   ।। ५.८  ।।

क्षीणायुषस्तत्रदैत्याः स्वप्ने दृष्ट्वा सुदर्शनं  ।
मृतायास्यन्ति नरकं तद्वंश्या(स्या)नां स आश्रयः(मः)   ।। ५.९  ।।

तदधस्तात्तु पाताले उत्तरे दिशि भासुरे  ।
सहस्रवदनः शेषः सर्वैस्तात्विकपन्नगैः   ।। ५.१०  ।।

समस्त नागकन्याभिः पूजितो रत्नमण्डपे  ।
ध्यायन्नारायणं देवं सदावसति सामरः   ।। ५.११  ।।

सहस्रभानुभादीप्यत्किरीटावलिमण्डितः  ।
सम्पूर्णशारदशशिछविकोट्यधिकद्युतिः   ।। ५.१२  ।।

नित्यामृतस्रवच्छुभ्रफणामण्डलमण्डितः  ।
सदैककुण्डलो भास्वन्मुसलः सहलः प्रभुः   ।। ५.१३  ।।

भानुप्रभामुण्मूर्धन्यमणिश्रीहृतसर्वरुक् ।
हारनूपुरवलयकङ्कणाङ्गुलिकादिभिः   ।। ५.१४  ।।

अनेकमणिसद्भास्व(त्कटि)त्किरीटसूत्रादिकः प्रभुः  ।
सुरासुरकिरीटस्थरत्नाछादितपादुकः   ।। ५.१५  ।।

गन्धमाल्यादिसुरभिध्यायन्नास्ते विराट्स्वयं  ।
पातालदक्षिणे भागे संय(म्य)मिन्यां पुरः प्रभुः   ।। ५.१६  ।।

श्यामलावल्लभो दण्डधरो महिषवाहनः  ।
समवर्ती यमः प्रेतपतिः नीलाञ्जनाद्रिरुक्  ।। ५.१७  ।।

सर्वाभरणसम्पन्नः धर्मराट्रामचिन्तकः  ।
भानुपुत्रोश्चात्रचित्रचित्रगुप्तौ सुलेखकौ   ।। ५.१८  ।।

यस्याज्ञाया भारतोत्थपुण्यपापचयस्य तु  ।
तत्र धर्मः प्रवक्तारः तत्तन्मन्वन्तरस्थिताः   ।। ५.१९  ।।

ऋषयः सर्वदेवोपदेवास्तत्परिचारकाः  ।
ऊर्ध्वकेशा विरूपाक्षाः नीलवर्णभयङ्कराः   ।। ५.२०  ।।

तदाज्ञाकारिणास्तस्य किङ्कराः पाशपाणयः  ।
निष्ठुराः निर्घृणाः क्रूराः महापरिघपाणयः   ।। ५.२१  ।।

भारतात्पापिनो बध्वाह्यानीयन्ते यमान्तिकं  ।
दशलक्षमतास्ते तु घोरास्ताडनभर्जनैः   ।। ५.२२  ।।

घोराध्वाने कृषन्त्येते नितरां कृतपापिनः  ।
स तानभ्यगतान्दृष्ट्वा यमदण्डं परेतराठ् ।। ५.२३  ।।

तेषां मूर्ध्नि स्थापयति यातना देहिनां तदा  ।
पुण्यपापानि ते सर्वे कीर्तयन्ति कृतानि च   ।। ५.२४  ।।

तत्र तत्वात्मिकाःसर्वे सत्यमित्यवदन्स्थिताः  ।
पत्रेषु तानि(ळःइ) लिखितान्यपि ते प्रपठन्ति च   ।। ५.२५  ।।

सुखदुःखात्मकफलं वदन्ति ऋषिसत्तमाः  ।
दशलक्षमितास्तेषां यमदूतास्तु नारके   ।। ५.२६  ।।

पातयित्वा ताडयन्ति यथा पापानुसारतः  ।
विंशल्लक्षमितास्तत्र(स्य) सदा रोगाभिमानिनः   ।। ५.२७  ।।

ते वातपित्तश्लेष्माद्याः सन्निपातज्वरादयः  ।
भगन्दरातिसाराश्च वमनारुचिदुर्व्रणाः   ।। ५.२८  ।।

हेमपीनसबाधर्यद्धृ(हृ)द्रोगाद्यास्तदन्तिके  ।
वसन्ति पापफलदाः क्वचिद्देहक्षयङ्कराः   ।। ५.२९  ।।

श्वाहिवृश्चिकदंशांशी विषदुर्वृकरूपकाः  ।
विंशल्लक्षास्तु नरके पतितानां प्रबाधकाः   ।। ५.३०  ।।

पाताले संवसन्त्येते नरका बहुरूपकाः  ।
दुर्गतिर्निरयश्चैव महारौरवरौरवौ   ।। ५.३१  ।।

संघातकालसूत्राख्योवर्चाख्यामनिरोधनं  ।
तैलयन्त्रस्तप्ततैलो गिरिपातायसालयौ   ।। ५.३२  ।।

सूच्यग्निभूरिनिर्घातौ वक्रकण्टकदानवौ  ।
श्वभोजनव्रतपनौ कर्कशालिमुखोल्बणौ   ।। ५.३३  ।।

पूयासृङ्मूत्रविष्टाशाः तप्तास्त्रोपरिरम्भणाः  ।
कालकूटाग्निशकलौ सर्वशस्त्रास्त्रपातनौ   ।। ५.३४  ।।

प्राणरोधमहाभारौ क्रूराशीविषवृश्चिकौ  ।
सर्वाङ्गछेदात्ममांसौ तप्तवृक्षाभिपातनौ   ।। ५.३५  ।।

शूलारोहापकर्षा द्वौ दुर्गन्धा राक्षसादनः  ।
बाणाघातो वैतरणी शङ्कमूलकरालकौ   ।। ५.३६  ।।

पिपीलिका जलूकादौ गृध्रकङ्कादि भोजने  ।
आवर्तनास्फालनौ द्वौ शिलायन्त्रशिलादनौ   ।। ५.३७  ।।

कर्णवस्तु पुपूर्णार्(णो) च द्वार(प्रक्षे)क्षेपणबन्धनौ  ।
शृङ्कला तप्तसिकता स्फुलिङ्गाश्चावधूलयः   ।। ५.३८  ।।

शिरमर्मग्रन्थिकूटजलनीरोधनादयः  ।
सन्त्येवाष्टोत्तरशतनरकाः पातकालयाः   ।। ५.३९  ।।

अनित्यनरका एते तामिश्रन्धतामिश्रकौ  ।
नित्यौ द्वौ नरकौ तत्र गतायान्ति तमः क्रमाथ् ।। ५.४०  ।।

अधो लोकेषु ये देवाः सर्वमन्वन्तरेष्वपि  ।
प्रोक्तव्यापारनिरताः नामान्तरविवर्जिताः   ।। ५.४१  ।।

अयोग्यानामिहप्रोक्तनामरूपाणि सर्वशः  ।
इहैव पूर्वमनुषु(ष्टु) दत एवाज्ञ(म्य)नामकाः   ।। ५.४२  ।।

एते मनुलये सर्वेत्यक्त्वा स्थूलानि सूक्ष्मतः  ।
स्वप्राज्ञवशगा यान्ति महर्लोकं तदत्यये   ।। ५.४३  ।।

प्राप्यस्थूलानि ऋषिभिः स्वपूर्वं पातिके(प्रान्तिके) क्रमाथ् ।। ५.४४  ।।

इति श्री प्रकाशसंहितायां द्वितीयपरिच्छेदे पञ्चमोऽध्यायः