महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-086
संकुलयुद्धवर्णनम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-86-1x	
				
<td>

	विरथं तं समासाद्य चित्रसेनं यशस्विनम् ।रथमारोपयामास विकर्णस्तनयस्तव ।।	<td>	6-86-1a6-86-1b	
				
<td>

	तस्मिंस्तथा वर्तमाने तुमुले संकुले भृशम्।भीष्मः शान्तनवस्तूर्णं युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ।।	<td>	6-86-2a6-86-2b	
				
<td>

	ततः सरथनागाश्वाः समकम्पन्त सृञ्जयाः ।मृत्योरास्यमनुप्राप्तं मेनिरे च युधिष्ठिरम् ।।	<td>	6-86-3a6-86-3b	
				
<td>

	युधिष्ठिरोऽपि कौरव्यो यमाभ्यां सहितः प्रभुः ।महेष्वासं नरव्याघ्रं भीष्मं शान्तनवं ययौ ।।	<td>	6-86-4a6-86-4b	
				
<td>

	ततः शरसहस्राणि प्रमुञ्चन्पाण्डवो युधि ।भीष्मं संछादयामास यथा मेघो दिवाकरम् ।।	<td>	6-86-5a6-86-5b	
				
<td>

	तेन सम्यक्प्रणीतानि शरजालानि मारिष ।प्रतिजग्राह गाङ्गयः शतशोऽथ सहस्रशः ।।	<td>	6-86-6a6-86-6b	
				
<td>

	तथैव शरजालानि भीष्मोणास्तानि मारिष ।आकाशे समदृश्यन्त स्वगमानां व्रजा इव ।।	<td>	6-86-7a6-86-7b	
				
<td>

	निमेषार्धेन कौन्तेयं भीष्मः शान्तनवो युधि ।अदृश्यं समरे चक्रे शरजालेन भारत ।।	<td>	6-86-8a6-86-8b	
				
<td>

	ततो युधिष्ठिरे राजा कौरव्यस्य महात्मनः ।नाराचं प्रेषयामास क्रुद्ध आशीविषोपमम् ।।	<td>	6-86-9a6-86-9b	
				
<td>

	असंप्राप्तं ततस्तं तु क्षुरप्रेण महारथः ।चच्छेद समरे राजन्भीष्मस्तस्य धनुश्च्युतम् ।।	<td>	6-86-10a6-86-10b	
				
<td>

	तं तु च्छित्वा रणे भीष्मो नाराचं कलसंमितम् ।नजघ्ने कौरवेन्द्रस्य हयान्काञ्चनभूषणान् ।।	<td>	6-86-11a6-86-11b	
				
<td>

	हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।आरुरोह रथं तूर्णं नकुलस्य महात्मनःक ।।	<td>	6-86-12a6-86-12b	
				
<td>

	यमावपि हि संक्रुद्धः समासाद्य रणे तदा ।शरैः संछादयामास भीष्मः परपुरंजयः ।।	<td>	6-86-13a6-86-13b	
				
<td>

	तौ तु दृष्ट्वा महाराज भीष्मबाणप्रपीडितौ।जगाम परमां चिन्तां भीष्मस्य वधकाङ्क्षया ।।	<td>	6-86-14a6-86-14b	
				
<td>

	ततो युधिष्ठिरो वश्यान्राज्ञस्तान्समचोदयत् ।भीष्मं शान्तनवं सर्वे निहतेति सुहृद्गणान् ।।	<td>	6-86-15a6-86-15b	
				
<td>

	ततस्ते पार्थिवाः सर्वे श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम् ।महता रथवंशेन परिवव्रुः पितामहम् ।।	<td>	6-86-16a6-86-16b	
				
<td>

	स समन्तात्परिवृतः पिता देवव्रतस्तव।चिक्रीड धनुषा राजन्पातयानो महारथान् ।।	<td>	6-86-17a6-86-17b	
				
<td>

	तं चरन्तं रणे पार्था ददृशुः कौरवं युधि।मृगमध्यं प्रविश्येव यथा सिंहशिशुं वने ।।	<td>	6-86-18a6-86-18b	
				
<td>

	तर्जयानं रमे वीरांस्त्रासयानं च सायकैः ।दृष्ट्वा त्रेसुर्महाराज सिंहं मृगगणा इव ।।	<td>	6-86-19a6-86-19b	
				
<td>

	रणे भारत सिंहस्य ददृशुः क्षत्रिया गतिम्।अग्नेर्वायुसहायस्य यथा कक्षं दिधक्षतः ।।	<td>	6-86-20a6-86-20b	
				
<td>

	शिरांसि रथिनां भीष्मः पातयामास संयुगे।तालेभ्यः परिपक्वानि फलानि कुशलो नरः ।।	<td>	6-86-21a6-86-21b	
				
<td>

	पतद्भिश्च महाराज शिरोभिर्धरणीतले।बभूव तुमुलः शब्दः पततामश्मनामिव ।।	<td>	6-86-22a6-86-22b	
				
<td>

	तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके।सर्वेषामेव सैन्यानामासीद्व्यतिकरो महान् ।।	<td>	6-86-23a6-86-23b	
				
<td>

	भिन्नेषु तेषु व्यूहेषु क्षत्रिया इतरेतरम् ।एकमेकं समाहूय युद्धायैवावतस्थिरे ।।	<td>	6-86-24a6-86-24b	
				
<td>

	शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम् ।अभिदुद्राव वेगेन तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।।	<td>	6-86-25a6-86-25b	
				
<td>

	अनादृत्य ततो भीष्मस्तं शिखण्डिनमाहवे ।प्रययौ सृञ्जयान्क्रुद्धः स्त्रीत्वं तस्य विचिन्तयन् ।।	<td>	6-86-26a6-86-26b	
				
<td>

	सृंजयास्तु ततो दृष्ट्वा हृष्टं भीष्म महारणे ।सिंहनादांश्च विविधांश्चक्रुः शङ्खविमिश्रितान् ।।	<td>	6-86-27a6-86-27b	
				
<td>

	ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् ।पश्चिमां दिशमासाद्य स्थिते सवितरि प्रभो ।।	<td>	6-86-28a6-86-28b	
				
<td>

	धृष्टद्युम्नोऽथ पाञ्चाल्यः सात्यकिश्च महारथः ।पीडयन्तौ भृशं सैन्यं शक्तितोमरवृष्टिभिः ।।	<td>	6-86-29a6-86-29b	
				
<td>

	शस्त्रैश्च बहुभी राजञ्जघ्नतुस्तावकान्रणे ।ते हन्यमानाः समरे तावका भरतर्षभ ।।	<td>	6-86-30a6-86-30b	
				
<td>

	आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा न त्यजन्ति स्म संयुगम्।यथोत्साहं तु समरे निजघ्नुस्तावका रणे ।।	<td>	6-86-31a6-86-31b	
				
<td>

	तत्राक्रन्दो महानासीत्तावकानां महात्मानाम् ।वध्यतां समरे राजन्पार्षतेन महात्मना ।।	<td>	6-86-32a6-86-32b	
				
<td>

	तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां महारथौ ।विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पार्षतं प्रत्युपस्थितौ ।।	<td>	6-86-33a6-86-33b	
				
<td>

	तौ तस्य तुरगान्हत्वा त्वरमाणौ महारथौ ।छादयामासतुरुभौ शरवर्षेण पार्षतम् ।।	<td>	6-86-34a6-86-34b	
				
<td>

	अवप्लुत्याथ पाञ्चाल्यो रथात्तूर्णं महाबलः ।आरुरोहक रथं तूर्णं सात्यकेस्तु महात्मनः ।।	<td>	6-86-35a6-86-35b	
				
<td>

	ततो युधिष्ठिरो राजा महत्या सेनया वृतः।आवन्त्यौ समरे क्रुद्धावभ्ययात्स परंतपौ ।।	<td>	6-86-36a6-86-36b	
				
<td>

	तथैव तव पुत्रोऽपि सर्वोद्योगेन मारिष ।विन्दानुविन्दौ समरे परिवार्यावतस्थिवान् ।।	<td>	6-86-37a6-86-37b	
				
<td>

	अर्जुनश्चापि संक्रुद्धः क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ।अयोधयत संग्रामे वज्रपाणिरिवासुरान् ।।	<td>	6-86-38a6-86-38b	
				
<td>

	द्रोणास्तु समरे क्रुद्धः पुत्रस्य प्रियकृत्तव ।व्यधमत्सर्वपाञ्चालांस्तूलराशिमिवानलः ।।	<td>	6-86-39a6-86-39b	
				
<td>

	दुर्योधनपुरोगास्तु पुत्रास्तव विशांपते ।परिवार्य रणे भीष्मं युयुधुः पाण्डवैः सह ।।	<td>	6-86-40a6-86-40b	
				
<td>

	ततो दुर्योधनो राजा लोहितायति भास्करे।अब्रवीत्तावकान्सर्वांस्त्वरध्वमिति भारत ।।	<td>	6-86-41a6-86-41b	
				
<td>

	युध्यतां तु तथा तेषां कुर्वतां कर्म दुष्करम्।अस्तं गिरिमथारूढे अप्रकाशति भास्करे ।।	<td>	6-86-42a6-86-42b	
				
<td>

	प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी ।गोमायुगणसंकीर्णा क्षणेन क्षणदामुखे ।।	<td>	6-86-43a6-86-43b	
				
<td>

	शिवाभिरशिवाभिश्च रुवद्भिर्भैरवं रवम्।घोरमायोधनं जज्ञे भूतसङ्घैः समाकुलम् ।।	<td>	6-86-44a6-86-44b	
				
<td>

	राक्षसाश्च पिशाचाश्च तथान्ये पिशिताशिनः ।समन्ततो व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ।।	<td>	6-86-45a6-86-45b	
				
<td>

	अर्जुनोऽथ सुशर्मादीन्राज्ञस्तान्सपदानुगान्।विजित्य पृतनामध्ये ययौ स्वशिबिरं प्रति ।।	<td>	6-86-46a6-86-46b	
				
<td>

	युधिष्टिरोऽपि कौरव्यो भ्रातृभ्यां सहितस्तथा।ययौ स्वशिबिरं राजा निशायां सेनया वृतः ।।	<td>	6-86-47a6-86-47b	
				
<td>

	भीमसेनोऽपि राजेन्द्र दुर्योधनमुखान्रथान् ।अवजित्य ततः सङ्ख्ये ययौ स्वशिबिरं प्रति ।।	<td>	6-86-48a6-86-48b	
				
<td>

	दुर्योधनोऽपि नृपतिः परिवार्य महारणे।भीष्मं शान्तनवं तूर्णं प्रयातः शिबिरं प्रति ।।	<td>	6-86-49a6-86-49b	
				
<td>

	द्रोणो द्रौणिः कृपः शल्यः कृतवर्मा च सात्वतः ।परिवार्य चमूं सर्वाः प्रययुः शिबिरं प्रति ।।	<td>	6-86-50a6-86-50b	
				
<td>

	तथैव सात्यकी राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः।परिवार्य रणे योधान्ययतुः शिबिरं प्रति ।।	<td>	6-86-51a6-86-51b	
				
<td>

	एवमेते महाराज तावकाः पाण्डवैः सह।पर्यवर्तन्त सहिता निशाकाले परंतप ।।	<td>	6-86-52a6-86-52b	
				
<td>

	ततः स्वशिबिरं गत्वा पाण्डवाः कुरवस्तथा ।न्यवसन्त महाराज पूजयन्तः परस्परम् ।।	<td>	6-86-53a6-86-53b	
				
<td>

	रक्षां कृत्वा ततः शूरा न्यस्य गुल्मान्यथाविधि।अपनीय च शल्यानि स्नात्वा च विविधैर्जलैः ।।	<td>	6-86-54a6-86-54b	
				
<td>

	कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे स्तूयमानाश्च बन्दिभिः ।गीतवादित्रशब्देन व्यक्रीडन्त यशस्विनः ।।	<td>	6-86-55a6-86-55b	
				
<td>

	मुहूर्तादिव तत्सर्वमभवत्स्वर्गसन्निभम् ।न हि युद्धकथां कांचित्तत्राकुर्वन्महारथाः ।।	<td>	6-86-56a6-86-56b	
				
<td>

	ते प्रसुप्ते बले तत्र परिश्रान्तजने नृप ।हस्त्यश्वबहुले रात्रौ प्रेक्षणीये बभूवतुः ।।	<td>	6-86-57a6-86-57b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि सप्तमदिवसयुद्धे षडशीतितमोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व