स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः ०२
॥लोमश उवाच॥	
एकदा तु तदा तेन यज्ञः प्रारंभितो महान्॥	
तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन तपस्विना॥ २.१ ॥	
ऋषयो विविधास्तत्र वशिष्ठाद्याः समागताः॥	
अगस्त्यः कश्यपोऽत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः॥ २.२ ॥	
दधीचो भगवान्व्यासो भरद्वाजोऽथ गौतमः॥	
एते चान्ये च बहवः समाजग्मुर्महर्षयः॥ २.३ ॥	
तथा सर्वे सुरगणा लोकपालस्तथाऽपरे विद्याधराश्च गंधर्वाः किंनराप्सरसां गणाः॥ २.४ ॥	
सप्तलोकात्समानीतो ब्रह्मा लोकपितामहः॥	
वैकुंठाच्च तथा विष्णुः समानीतो मरवं प्रति॥ २.५ ॥	
देवेन्द्रो हि समानीत इंद्राण्या सह सुप्रभः॥	
तथा चंद्रो हि रोहिण्या वरुणः प्रिययया सह॥ २.६ ॥	
कुबेरः पुष्पकारूढो मृगाऽऽरूढोऽथ मारुतः॥	
बस्ताऽऽरूढः पावकश्च प्रेताऽऽरूढोऽथ निर्ऋति॥ २.७ ॥	
एते सर्वे समायाता यज्ञवाटे द्विजन्मनः॥	
ते सर्वे सत्कृतास्तेन दक्षेण च दुरात्मना॥ २.८ ॥	
भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च॥	
त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि कौशल्येन महात्मना॥ २.९ ॥	
तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथाजोषं समास्थिताः॥ २.१० ॥	
वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तथा॥	
ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः॥ २.११ ॥	
दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः॥	
भार्यया सहितो विप्रैः कृतस्वत्ययनो भृशम्॥ २.१२ ॥	
रेजे महत्त्वेन तदा सुहृद्भिः परितः सदा॥	
एतस्मिन्नंतरे तत्र दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्॥ २.१३ ॥	॥दधीचिरुवाच॥	
एते सुरेशा ऋषयो महत्तराः सलोकपालाश्च समागतास्तव॥	
तथाऽपि यज्ञस्तु न शोभते भृशंपिनाकिना तेन महात्मना विना॥ २.१४ ॥	
येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि जातानि शंसंति महाविपश्चितः॥	
सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान्पुराणो वृषध्वजो नीलकण्ठः कपर्दी॥ २.१५ ॥	
अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिकृतानि दक्ष॥	
त्रियंबकेनाथ सुमंगलानि भवंति सद्योह्यपमंगलानि॥ २.१६ ॥	
तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेष्ठिना॥	
त्वरितं चैव शक्रेण विष्णुना प्रभविष्णुना॥ २.१७ ॥	
सर्वैरेव हि गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः॥ २.१८ ॥	
दाक्षायण्या समेतं तमानयध्वं त्वरान्विताः॥	
तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छंभुना योगिना भृशम्॥ २.१९ ॥	
यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत्॥	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन समानेयो वृषध्वजः॥ २.२० ॥	
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहसन्नाह दुष्टधीः॥	
मूलं विष्णुर्हि देवानां यत्र धर्मः सनातनः॥ २.२१ ॥	
यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणिविविधानि च॥	
प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः॥ २.२२ ॥	
सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः॥	
वेदैश्चोपनिषद्भिश्च आगमैर्विविधैः सह॥ २.२३ ॥	
तथा सुरगणैः साकमागतः सुरराट्‌ स्वयम्॥	
तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः॥ २.२४ ॥	
येये यज्ञोचिताः शांतास्तेते सर्वे समागताः॥	
वेदवेदार्थतत्त्वज्ञाः सर्वे यूयं दृढव्रताः॥ २.२५ ॥	
अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम्.॥	
कन्या दत्ता मया विप्रा ब्रह्मणा नोदितेन हि॥ २.२६ ॥	
अकुलीनो ह्यसौ विप्रा नष्टो नष्टप्रियः सदा॥	
भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः॥ २.२७ ॥	
आत्मसंभावितो मूढःस्तब्धो मौनी समत्सरः॥	
कर्मण्यस्मिन्नयोग्योऽसौ नानीतो हि मयाऽधुना॥ २.२८ ॥	
तस्मात्त्वया न वक्तव्यं पुनरेवं वचोद्विज॥	
सर्वैर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्॥ २.२९ ॥	
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्॥ २.३० ॥	
॥दधीचिरुवाच॥	
सर्वेषामृषिवर्याणां सुराणां भावितात्मनाम्॥	
अनयोऽयं महाञ्जातो विना तेन महात्मना॥ २.३१ ॥	
विनाशोऽपि महान्सद्योह्यत्रत्यानां भविष्यति॥	
एवमुक्त्वा दधीचोऽसावेक एव विनिर्गतः॥ २.३२ ॥	
यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ॥	
मुनौ विनिर्गते दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्॥ २.३३ ॥	
गतः शिवप्रियो वीरो दधीचिर्नाम नामतः॥	
आविष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः॥ २.३४ ॥ 	
वेदबाह्य दुराचारास्त्याज्यास्ते ह्यत्र कर्मणि॥	
वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः॥ २.३५ ॥	
यज्ञं मे सफलं विप्राः कुर्वंतु ह्यचिरादिव॥	
तदा ते देवयजनं चक्रुः सर्वे सहर्षयः॥ २.३६ ॥	
एतस्मिन्नंतरे तत्र पर्वते गंधमादने॥	
धारागृहे विमानेन सखीभिः परिवारिता॥ २.३७ ॥	
दाक्षायणी महादेवी चकार विविधास्तदा॥	
क्रीडा विमानमध्यस्ता कन्दुकाद्याः सहस्रशः॥ २.३८ ॥	
क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ महासती॥	
यज्ञं प्रयांतं सोमं च रोहिण्या सहितं प्रभुम्॥ २.३९ ॥	
क्व गमिष्यति चंद्रोऽयं विजये पृच्छ सत्वरम्॥	
तयोक्ता विजया देवी तं पप्रच्छ यथोचितम्॥ २.४० ॥	
कथितं तेन तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम्॥	
तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसंभ्रमा॥	
कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम्॥ २.४१ ॥	
विमृश्य कारणं देवी किमाह्वानं करोति न॥	
दक्षः पिता मे माता च विस्मृता मां कुतोऽधुना॥ २.४२ ॥	
पृच्छामि शंकरं चाद्य कारणं कृतनिश्चया॥	
स्थापयित्वा सखीस्तत्र आगता शंकरं प्रति॥ २.४३ ॥	
ददर्शतं सभामध्ये त्रिलोचनमवस्थितम्॥	
गणैः परिवृतं सर्वैश्चंडमुंडादिभिस्तदा॥ २.४४ ॥	
बाणो भृंगिस्तथा नंदी शैलादो हि महातपाः॥	
महाकालो महाचंडो महामुंडो महाशिराः॥ २.४५ ॥	
धूम्राक्षो धूम्रकेतुश्च धूम्रपादस्तथैव च॥	
एते चान्ये च बहवो गणा रुद्रानुवर्तिनः॥ २.४६ ॥	
केचिद्भयानका रौद्राः कबंधाश्च तथा परे॥	
विलोचनाश्च केचिच्च वक्षोहीनास्तथा परे॥ २.४७ ॥	
एवंभूताश्च शतशः सर्वे ते कृत्तिवाससः॥	
जटाकलापसंभूषाः सर्वे रुद्राक्षभूषणाः॥ २.४८ ॥	
जितेंद्रिया वीतरागाः सर्वे विषयवैरिणः॥	
एभिः सर्वैः परिवृतः शंकरो लोकशंकरः॥	
दृष्टस्तया उपाविष्ट आसने परामाद्भुते॥ २.४९ ॥	
आक्षिप्तचित्ता सहसा जगाम शिवसंनिधिम्॥	
शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन वल्लभा॥ २.५० ॥	
प्रेम्णोदिता वचोभिः सा बहुमानपुरःसरम्॥	
किमागमनकार्यंमे वद शीघ्रं सुमध्यमे॥ २.५१ ॥	
एवमुक्ता तदा तेन उवाचासितलोचना॥ २.५२ ॥	॥सत्युवाच॥	
पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते॥	
गमनं देवदेवश तत्सर्वं कथय प्रभो॥ २.५३ ॥	
सुहृदामेष वै धर्मः सुहृद्भिः सह संगतिम्॥	
कुर्वंति यन्महादेव सुहृदां प्रीतिवर्धिनीम्॥ २.५४ ॥	
तसमात्सर्वप्रयत्नेन अनाहूतोऽपि गच्छ भोः॥	
यज्ञवाटं पितुर्मेऽद्य वचनान्मे सदाशिव॥ २.५५ ॥	
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब भाषे सूनृतं वचः॥	
त्वया भद्रे न गंतव्यं दक्षस्य यजनं प्रति॥ २.५६ ॥	
तस्य ये मानिनः सर्वे ससुरासुकिंनराः॥	
ते स्रेव यजनं प्राप्ताः पितुस्तव न संशयः॥ २.५७ ॥	
अनाहूताश्च ये सुभ्रु गच्छंति परमन्दिरम्॥	
अपमानं प्राप्नुवन्ति मरणादधिकं ततः॥ २.५८ ॥	
परेषां मंदिरं प्राप्त इंद्रोपि लघुतां व्रजेत्॥	
तस्मात्त्वाया न गंतव्यं दक्षस्य यजनं शुभे॥ २.५९ ॥	
एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना॥	
उवाच रोषसंयुक्तं वाक्यं वाक्यविदां वरा॥ २.६० ॥	
यज्ञो हि सत्यं लोके त्वं स त्वं देववरेश्वर॥	
अनाहूतोऽसि तेनाद्य पित्रा मे दृष्टचारिणा॥	
तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि तस्य भावं दुरात्मनः॥ २.६१ ॥	
तस्माच्चाद्यैव गच्छामि यज्ञवाडं पितुर्म्मम॥	
अनुज्ञां देहि मे नाथ देवदेव जगत्पते॥ २.६२ ॥	
इत्युक्तो भगवान्रुद्रस्तया देव्या शिवः स्वयम्॥	
विज्ञाताखिलदृग्द्रष्टा भगवान्भूतभावनः॥ २.६३ ॥	
स तामुवाच देवेशो महेशः सर्वसिद्धिदः॥	
गच्छ देवि त्वरायुक्ता वचनान्मम सुव्रते॥ २.६४ ॥	
एतं नंदिनमारुह्य नानाविधगणान्विता॥	
गणाः षष्टिसहस्राणि जग्मूरौद्राः शिवज्ञया॥ २.६५ ॥	
तैर्गणैः संवृता देवी जगाम पितृमंदिरम्॥	
निरीक्ष्य तद्बलं सर्वं महादेवोतिविस्मितः॥ २.६६ ॥	
भूषणानि महार्हाणि तेभ्यो देव्यै परंतपः॥	
प्रेषयामास चाव्यग्रो महादेवोऽनु पृष्ठतः॥ २.६७ ॥	
देव्या गतं वै स्वपितुर्गृहं तदा विमृश्य सर्वं भगवान्महेशः॥	
दाक्षायणी पित्रवमानिता सती न यास्यतीति स्वपुरं पुनर्जगौ॥ २.६८ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखंडे दक्षयज्ञं प्रति सतीदेव्यागमनवर्णनंनाम द्वितीयोऽध्यायः॥ २ ॥	

केदारखण्डः