स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०१३
॥ ॥सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं निवेद्य पुत्राणां स राज्यं पृथिवीपतिः ॥ 
पुरं च तद्द्विजातिभ्यः प्रदाय स्वयमेव हि ॥ १ ॥ 
तत आराधयामास देवदेवं महेश्वरम् ॥ 
कृत्वा तदाऽऽश्रमं तत्र श्रद्धया परया युतः ॥ २ ॥ 
स बभूव फलाहारो यावद्वर्षशतं नृपः ॥ 
शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं समाहितः ॥ ३ ॥ 
ततः परं जलाहारो जातो वर्षशतं हि सः ॥ 
वायुभक्षस्ततोऽभूत्स यावद्वर्षशतं परम्॥ ४ ॥ 
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य वर्षशते गते ॥ 
चतुर्थे वायुभक्षस्य दर्शने समुपस्थितः ॥ ५ ॥ 
प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि मत्तः प्रार्थय वांछितम् ॥ 
अहं ते संप्रदास्यामि दुर्लभं त्रिदशैरपि ॥ ६ ॥ 
॥ राजोवाच ॥ ॥ 
एतत्पुण्यतमं क्षेत्रं नानातीर्थसमाश्रयम् ॥ 
हाटकेश्वरमाहात्म्यात्सर्वपापक्षयापहम् ॥ ७ ॥ 
तस्मात्तव निवासेन भूयान्मेध्यतमं पुनः ॥ 
एतन्मे वांछितं देव देहि तुष्टिं गतो यदि ॥ ८ ॥ 
मयैतदग्र्यं निर्माय ब्राह्मणेभ्यो निवेदितम् ॥ 
पुरं शर्वाऽमराधीश श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ ९ ॥ 
तस्मिंस्त्वया सदा वासः कर्तव्यो मम वाक्यतः ॥ 
निश्चलत्वेन येन स्याद्गणैः सर्वैः समन्वितम् ॥ ६.१३.१० ॥ 
॥ भगवानुवाच ॥ ॥ 
अचलोऽहं भविष्यामि स्थानेऽत्र तव भूमिप ॥ 
अचलेश्वर इत्येव नाम्ना ख्यातो जगत्त्रये ॥ ११ ॥ 
यो मामत्र स्थितं मर्त्यो वीक्षयिष्यति भक्तितः ॥ 
भविष्यंत्यचलास्तस्य सर्वदैव विभूतयः ॥१२॥ 
माघशुक्लचतुर्दश्यां मम लिंगस्य यो नरः ॥ 
श्रद्धया परया युक्तः कर्ता यो घृतकंबलम् ॥१३॥
बाल्ये वयसि  यत्पापं वार्धके यौवनेऽपि वा ॥ 
तद्यास्यति क्षयं तस्य तमः सूर्योदये यथा ॥ १४ ॥ 
तस्मात्स्थापय मे लिंगं त्वमत्रैव महीपते ॥ 
अहं येन करोम्येव तत्र वासं सदाचलः ॥ १५ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः ॥ 
सोऽपि राजा चकाराशु प्रासादं सुमनोहरम् ॥ १६ ॥  
तत्र संस्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः ॥ 
श्रद्धया परया युक्तः सर्वलक्षणलक्षितम् ॥।७॥ 
यस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे ध्याते वा पूजितेऽपि वा ॥ 
नरो विमुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात् ॥।८॥ 
ततः संचिंतयामास भूपालः किं महेश्वरः ॥ 
सांनिध्यं निश्चलो भूत्वा लिंगेऽत्रैव करिष्यति ॥ १९ ॥  
एतस्मिन्नंतरे जाता वाणी गगनगोचरा ॥ 
हर्षयन्ती महीपालं चमत्कारं सुनिस्वना ॥ ६.१३.२० ॥ 
मा त्वं भूमिपशार्दूल कार्यचिन्तां करिष्यसि ॥
अस्मिन्वासं सदात्रैव लिंगे कर्तास्मि नित्यशः ॥ २१ ॥ 
तथान्यदपि ते वच्मि प्रत्ययार्थं वचो नृप ॥ 
तच्छ्रुत्वा निर्वृतिं गच्छ वीक्षस्वैव च यत्नतः ॥ २२ ॥। 
सदा मे निश्चला छाया लिंगस्यास्य भविष्यति ॥ 
एकैव पृष्ठदेशस्था न दिक्संस्था भविष्यति ॥ २३ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
ततः स वीक्षयामास तां छायां लिंगसंभवाम् ॥ 
तद्रूपां निश्चलां नित्यं तद्दिक्संस्थे दिवाकरे ॥ २४ ॥ 
ततो हर्षं परं गत्वा प्रणिपत्य च तं भुवि ॥ 
कृतकृत्यमिवात्मानं स मेने पार्थिवोत्तमः ॥ २५ ॥ 
अद्यापि दृश्यते छाया तादृग्रूपा सदा हि सा ॥ 
तस्य लिंगस्य विप्रेन्द्रा जाता विस्मयकारिणी ॥ २६ ॥ 
षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यस्य स्याद्भुवि भो द्विजाः ॥ 
न स पश्यति तां छायामेषोऽन्यः प्रत्ययः परः ॥ २७ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं स भगवांस्तत्र सर्वदैव व्यवस्थितः ॥ 
अचलेश्वररूपेण चमत्कारपुरांतिके ॥ २८ ॥ 
निश्चलत्वेन देवेशोह्यष्टषष्टिषु मध्यमः ॥ 
क्षेत्राणां वसते तत्र तस्य वाक्यान्महेश्वरः ॥ २९ ॥ 
तेन तत्पावनं क्षेत्रं सर्वेषामिह कीर्तितम् ॥ 
कामदं मुक्तिदं चैव जायते सर्वदेहिनाम् ॥ ६.१३.३० ॥ 
तथान्यदपि यद्वृत्तं वृत्तांतं तत्प्रभावजम् ॥ 
तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥ ३१ ॥ 
अचलेश्वरमाहात्म्यात्तस्मिन्क्षेत्रे नरा द्रुतम्॥ 
वांछितं मनसः सर्वे लभंते सकलं फलम् ॥ ३२ ॥ 
स्वर्गमेके परे मोक्षं धनधान्यसुतांस्तथा ॥ 
यो यं काममभिध्याय पूजयेदचलेश्वरम्॥ 
तंतं स लभते मर्त्यः स्वल्पायासेन च द्रुतम् ॥ ३३ ॥ 
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षः सर्वे पापनरा भुवि ॥ 
स्वर्गं यांति तथा मोक्षं प्राप्नुवन्ति च सम्मुखम् ॥ ३४ ॥ 
ततः क्रोधं च कामं च लोभं द्वेषं भयं रतिम् ॥ 
मोहं च व्यसनं दुर्गं मत्सरं रागमेव च ॥ ३५ ॥ 
सर्वान्मूर्तान्समाहूय ततः प्रोवाच सादरम्॥ 
स्वयमेव सहस्राक्षो रहस्ये द्विजसत्तमाः ॥ ३६ । 
नरो वा यदि वा नारी चमत्कारपुरं प्रति ॥ 
यो गच्छति धरापृष्ठे युष्माभिर्वार्य एव सः ॥ ३७ ॥ 
तत्रैव वसमानोऽपि यो गच्छेदचलेश्वरम् ॥ 
मद्वाक्यात्स विशेषेण सर्वैर्वार्यः प्रयत्नतः ॥ ३८ ॥ 
ते तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा शक्रस्य शासनात् ॥ 
चक्रुस्ततः समुच्छिन्नं तन्माहात्म्यं गतं भुवि ॥ ३९ ॥ 
एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् ॥ 
अचलेश्वरदेवस्य तस्मिन्क्षेत्रे निवासिनः ॥ ६.१३.४० ॥ 
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽचलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोध्यायः ॥ ॥ १३ ॥ ॥ ॥