मनुस्मृतिः/एकादशोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	सान्तानिकं यक्ष्यमाणं अध्वगं सार्ववेदसम्  ।गुर्वर्थं पितृमात्रर्थं स्वाध्यायार्थ्युपतापिनः   । । ११.१  । ।	</p>
<td><p>		
	न वै तान्स्नातकान्विद्याद्ब्राह्मणान्धर्मभिक्षुकान्  ।निःस्वेभ्यो देयं एतेभ्यो दानं विद्याविशेषतः   । । ११.२  । ।	</p>
<td><p>		
	एतेभ्यो हि द्विजाग्र्येभ्यो देयं अन्नं सदक्षिणम्  ।इतरेभ्यो बहिर्वेदि कृतान्नं देयं उच्यते   । । ११.३  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वरत्नानि राजा तु यथार्हं प्रतिपादयेत् ।ब्राह्मणान्वेदविदुषो यज्ञार्थं चैव दक्षिणाम्  । । ११.४  । ।	</p>
<td><p>		
	कृतदारोऽपरान्दारान्भिक्षित्वा योऽधिगच्छति   ।रतिमात्रं फलं तस्य द्रव्यदातुस्तु संततिः   । । ११.५  । ।	</p>
<td><p>		
	धनानि तु यथाशक्ति विप्रेषु प्रतिपादयेत् ।वेदवित्सु विविक्तेषु प्रेत्य स्वर्गं समश्नुते   । । ११.६  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये   ।अधिकं वापि विद्येत स सोमं पातुं अर्हति   । । ११.७[०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अतः स्वल्पीयसि द्रव्ये यः सोमं पिबति द्विजः   ।स पीतसोमपूर्वोऽपि न तस्याप्नोति तत्फलम्  । । ११.८[०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शक्तः परजने दाता स्वजने दुःखजीविनि   ।मध्वापातो विषास्वादः स धर्मप्रतिरूपकः   । । ११.९[०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भृत्यानां उपरोधेन यत्करोत्यौर्ध्वदेहिकम्  ।तद्भवत्यसुखोदर्कं जीवतश्च मृतस्य च   । । ११.१०[०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञश्चेत्प्रतिरुद्धः स्यादेकेनाङ्गेन यज्वनः   ।ब्राह्मणस्य विशेषेन धार्मिके सति राजनि   । । ११.११[१०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यो वैश्यः स्याद्बहुपशुर्हीनक्रतुरसोमपः   ।कुटुम्बात्तस्य तद्द्रव्यं आहरेद्यज्ञसिद्धये   । । ११.१२[११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आहरेत्त्रीणि वा द्वे वा कामं शूद्रस्य वेश्मनः   ।न हि शूद्रस्य यज्ञेषु कश्चिदस्ति परिग्रहः   । । ११.१३[१२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽनाहिताग्निः शतगुरयज्वा च सहस्रगुः   ।तयोरपि कुटुम्बाभ्यां आहरेदविचारयन्  । । ११.१४[१३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आदाननित्याच्चादातुराहरेदप्रयच्छतः   ।तथा यशोऽस्य प्रथते धर्मश्चैव प्रवर्धते   । । ११.१५[१४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तथाऐव सप्तमे भक्ते भक्तानि षडनश्नता   ।अश्वस्तनविधानेन हर्तव्यं हीनकर्मणः   । । ११.१६[१५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	खलात्क्षेत्रादगाराद्वा यतो वाप्युपलभ्यते   ।आख्यातव्यं तु तत्तस्मै पृच्छते यदि पृच्छति   । । ११.१७[१६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं क्षत्रियेण कदा चन   ।दस्युनिष्क्रिययोस्तु स्वं अजीवन्हर्तुं अर्हति   । । ११.१८[१७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽसाधुभ्योऽर्थं आदाय साधुभ्यः संप्रयच्छति   ।स कृत्वा प्लवं आत्मानं संतारयति तावुभौ   । । ११.१९[१८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्धनं यज्ञशीलानां देवस्वं तद्विदुर्बुधाः   ।अयज्वनां तु यद्वित्तं आसुरस्वं तदुच्यते   । । ११.२०[१९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न तस्मिन्धारयेद्दण्डं धार्मिकः पृथिवीपतिः   ।क्षत्रियस्य हि बालिश्याद्ब्राह्मणः सीदति क्षुधा   । । ११.२१[२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य भृत्यजनं ज्ञात्वा स्वकुटुम्बान्महीपतिः   ।श्रुतशीले च विज्ञाय वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् । । ११.२२[२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कल्पयित्वास्य वृत्तिं च रक्षेदेनं समन्ततः   ।राजा हि धर्मषड्भागं तस्मात्प्राप्नोति रक्षितात् । । ११.२३[२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न यज्ञार्थं धनं शूद्राद्विप्रो भिक्षेत कर्हि चित् ।यजमानो हि भिक्षित्वा चण्डालः प्रेत्य जायते   । । ११.२४[२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	याज्ञार्थं अर्थं भिक्षित्वा यो न सर्वं प्रयच्छति   ।स याति भासतां विप्रः काकतां वा शतं समाः   । । ११.२५[२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	देवस्वं ब्राह्मणस्वं वा लोभेनोपहिनस्ति यः   ।स पापात्मा परे लोके गृध्रोच्छिष्टेन जीवति   । । ११.२६[२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये   ।क्ल्प्तानां पशुसोमानां निष्कृत्यर्थं असंभवे   । । ११.२७[२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आपत्कल्पेन यो धर्मं कुरुतेऽनापदि द्विजः   ।स नाप्नोति फलं तस्य परत्रेति विचारितम्  । । ११.२८[२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विश्वैश्च देवैः साध्यैश्च ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः   ।आपत्सु मरणाद्भीतैर्विधेः प्रतिनिधिः कृतः   । । ११.२९[२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते   ।न सांपरायिकं तस्य दुर्मतेर्विद्यते फलम्  । । ११.३०[२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न ब्राह्मणो वेदयेत किं चिद्राजनि धर्मवित् ।स्ववीर्येणैव ताञ् शिष्यान्मानवानपकारिणः   । । ११.३१[३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्ववीर्याद्राजवीर्याच्च स्ववीर्यं बलवत्तरम्  ।तस्मात्स्वेनैव वीर्येण निगृह्णीयादरीन्द्विजः   । । ११.३२[३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रुतीरथर्वाङ्गिरसीः कुर्यादित्यविचारयन्  ।वाक्शस्त्रं वै ब्राह्मणस्य तेन हन्यादरीन्द्विजः   । । ११.३३[३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियो बाहुवीर्येण तरेदापदं आत्मनः   ।धनेन वैश्यशूद्रौ तु जपहोमैर्द्विजोत्तमः   । । ११.३४[३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विधाता शासिता वक्ता मैत्रो ब्राह्मण उच्यते   ।तस्मै नाकुशलं ब्रूयान्न शुष्कां गिरं ईरयेत् । । ११.३५[३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न वै कन्या न युवतिर्नाल्पविद्यो न बालिशः   ।होता स्यादग्निहोत्रस्य नार्तो नासंस्कृतस्तथा   । । ११.३६[३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नरके हि पतन्त्येते जुह्वन्तः स च यस्य तत् ।तस्माद्वैतानकुशलो होता स्याद्वेदपारगः   । । ११.३७[३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राजापत्यं अदत्त्वाश्वं अग्न्याधेयस्य दक्षिणाम्  ।अनाहिताग्निर्भवति ब्राह्मणो विभवे सति   । । ११.३८[३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पुण्यान्यन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जितेन्द्रियः   ।न त्वल्पदक्षिणैर्यज्ञैर्यजेतेह कथं चन   । । ११.३९[३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रियाणि यशः स्वर्गं आयुः कीर्तिं प्रजाः पशून्  ।हन्त्यल्पदक्षिणो यज्ञस्तस्मान्नाल्पधनो यजेत् । । ११.४०[३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्निहोत्र्यपविध्याग्नीन्ब्राह्मणः कामकारतः   ।चान्द्रायणं चरेन्मासं वीरहत्यासमं हि तत् । । ११.४१[४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ये शूद्रादधिगम्यार्थं अग्निहोत्रं उपासते   ।ऋत्विजस्ते हि शूद्राणां ब्रह्मवादिषु गर्हिताः   । । ११.४२[४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां सततं अज्ञानां वृषलाग्न्युपसेविनाम्  ।पदा मस्तकं आक्रम्य दाता दुर्गाणि संतरेत् । । ११.४३[४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अकुर्वन्विहितं कर्म निन्दितं च समाचरन्  ।प्रसक्तश्चेन्द्रियार्थेषु प्रायश्चित्तीयते नरः   । । ११.४४[४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः   ।कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात् । । ११.४५[४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अकामतः कृतं पापं वेदाभ्यासेन शुध्यति   ।कामतस्तु कृतं मोहात्प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः   । । ११.४६[४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रायश्चित्तीयतां प्राप्य दैवात्पूर्वकृतेन वा   ।न संसर्गं व्रजेत्सद्भिः प्रायश्चित्तेऽकृते द्विजः   । । ११.४७[४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इह दुश्चरितैः के चित्के चित्पूर्वकृतैस्तथा   ।प्राप्नुवन्ति दुरात्मानो नरा रूपविपर्ययम्  । । ११.४८[४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सुवर्णचौरः कौनख्यं सुरापः श्यावदन्तताम्  ।ब्रह्महा क्षयरोगित्वं दौश्चर्म्यं गुरुतल्पगः   । । ११.४९[४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पिशुनः पौतिनासिक्यं सूचकः पूतिवक्त्रताम्  ।धान्यचौरोऽङ्गहीनत्वं आतिरैक्यं तु मिश्रकः   । । ११.५०[४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्नहर्तामयावित्वं मौक्यं वागपहारकः   ।वस्त्रापहारकः श्वैत्र्यं पङ्गुतां अश्वहारकः   । । ११.५१[५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं कर्मविशेषेण जायन्ते सद्विगर्हिताः   ।जडमूकान्धबधिरा विकृताकृतयस्तथा   । । ११.५२[५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चरितव्यं अतो नित्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये   ।निन्द्यैर्हि लक्षणैर्युक्ता जायन्तेऽनिष्कृतैनसः   । । ११.५३[५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः   ।महान्ति पातकान्याहुः संसर्गश्चापि तैः सह   । । ११.५४[५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनृतं च समुत्कर्षे राजगामि च पैशुनम्  ।गुरोश्चालीकनिर्बन्धः समानि ब्रह्महत्यया   । । ११.५५[५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्मोज्झता वेदनिन्दा कौटसाक्ष्यं सुहृद्वधः   ।गर्हितानाद्ययोर्जग्धिः सुरापानसमानि षट्  । । ११.५६[५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निक्षेपस्यापहरणं नराश्वरजतस्य च   ।भूमिवज्रमणीनां च रुक्मस्तेयसमं स्मृतम्  । । ११.५७[५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	रेतःसेकः स्वयोनीषु कुमारीष्वन्त्यजासु च   ।सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु गुरुतल्पसमं विदुः   । । ११.५८[५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गोवधोऽयाज्यसंयाज्यं पारदार्यात्मविक्रयः   ।गुरुमातृपितृत्यागः स्वाध्यायाग्न्योः सुतस्य च   । । ११.५९[५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	परिवित्तितानुजेऽनूढे परिवेदनं एव च   ।तयोर्दानं च कन्यायास्तयोरेव च याजनम्  । । ११.६०[५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कन्याया दूषणं चैव वार्धुष्यं व्रतलोपनम्  ।तडागारामदाराणां अपत्यस्य च विक्रयः   । । ११.६१[६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	व्रात्यता बान्धवत्यागो भृत्याध्यापनं एव च   ।भृत्या चाध्ययनादानं अपण्यानां च विक्रयः   । । ११.६२[६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वाकारेष्वधीकारो महायन्त्रप्रवर्तनम्  ।हिंसौषधीनां स्त्र्याजीवोऽभिचारो मूलकर्म च   । । ११.६३[६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्धनार्थं अशुष्काणां द्रुमाणां अवपातनम्  ।आत्मार्थं च क्रियारम्भो निन्दितान्नादनं तथा   । । ११.६४[६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनाहिताग्निता स्तेयं ऋणानां अनपक्रिया   ।असच्छाष्ट्राधिगमनं कौशीलव्यस्य च क्रिया   । । ११.६५[६४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धान्यकुप्यपशुस्तेयं मद्यपस्त्रीनिषेवणम्  ।स्त्रीशूद्रविट्क्षत्रवधो नास्तिक्यं चोपपातकम्  । । ११.६६[६५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्य रुजः कृत्वा घ्रातिरघ्रेयमद्ययोः   ।जैह्म्यं च मैथुनं पुंसि जातिभ्रंशकरं स्मृतम्  । । ११.६७[६६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	खराश्वोष्ट्रमृगेभानां अजाविकवधस्तथा   ।संकरीकरणं ज्ञेयं मीनाहिमहिषस्य च   । । ११.६८[६७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निन्दितेभ्यो धनादानं वाणिज्यं शूद्रसेवनम्  ।अपात्रीकरणं ज्ञेयं असत्यस्य च भाषणम्  । । ११.६९[६८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृमिकीटवयोहत्या मद्यानुगतभोजनम्  ।फलैधःकुसुमस्तेयं अधैर्यं च मलावहम्  । । ११.७०[६९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतान्येनांसि सर्वाणि यथोक्तानि पृथक्पृथक्  ।यैर्यैर्व्रतैरपोह्यन्ते तानि सम्यङ्निबोधत   । । ११.७१[७०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्महा द्वादश समाः कुटीं कृत्वा वने वसेत् ।भैक्षाश्यात्मविशुद्ध्यर्थं कृत्वा शवशिरो ध्वजम्  । । ११.७२[७१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	लक्ष्यं शस्त्रभृतां वा स्याद्विदुषां इच्छयात्मनः   ।प्रास्येदात्मानं अग्नौ वा समिद्धे त्रिरवाक्शिराः   । । ११.७३[७२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यजेत वाश्वमेधेन स्वर्जिता गोसवेन वा   ।अभिजिद्विश्वजिद्भ्यां वा त्रिवृताग्निष्टुतापि वा   । । ११.७४[७३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जपन्वान्यतमं वेदं योजनानां शतं व्रजेत् ।ब्रह्महत्यापनोदाय मितभुङ्नियतेन्द्रियः   । । ११.७५[७४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वस्वं वेदविदुषे ब्राह्मणायोपपादयेत् ।धनं हि जीवनायालं गृहं वा सपरिच्छदम्  । । ११.७६[७५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हविष्यभुग्वानुसरेत्प्रतिस्रोतः सरस्वतीम्  ।जपेद्वा नियताहारस्त्रिर्वै वेदस्य संहिताम्  । । ११.७७[७६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृतवापनो निवसेद्ग्रामान्ते गोव्रजेऽपि वा   ।आश्रमे वृक्षमूले वा गोब्राह्मणहिते रतः   । । ११.७८[७७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा सद्यः प्राणान्परित्यजेत् ।मुच्यते ब्रह्महत्याया गोप्ता गोर्ब्राह्मणस्य च   । । ११.७९[७८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिवारं प्रतिरोद्धा वा सर्वस्वं अवजित्य वा   ।विप्रस्य तन्निमित्ते वा प्राणालाभे विमुच्यते   । । ११.८०[७९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं दृढव्रतो नित्यं ब्रह्मचारी समाहितः   ।समाप्ते द्वादशे वर्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति   । । ११.८१[८०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शिष्ट्वा वा भूमिदेवानां नरदेवसमागमे   ।स्वं एनोऽवभृथस्नातो हयमेधे विमुच्यते   । । ११.८२[८१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मस्य ब्राह्मणो मूलं अग्रं राजन्य उच्यते   ।तस्मात्समागमे तेषां एनो विख्याप्य शुध्यति   । । ११.८३[८२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्मणः संभवेनैव देवानां अपि दैवतम्  ।प्रमाणं चैव लोकस्य ब्रह्मात्रैव हि कारणम्  । । ११.८४[८३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां वेदविदो ब्रूयुस्त्रयोऽप्येनः सुनिष्कृतिम्  ।सा तेषां पावनाय स्यात्पवित्रा विदुषां हि वाक्  । । ११.८५[८४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अतोऽन्यतमं आस्थाय विधिं विप्रः समाहितः   ।ब्रह्महत्याकृतं पापं व्यपोहत्यात्मवत्तया   । । ११.८६[८५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हत्वा गर्भं अविज्ञातं एतदेव व्रतं चरेत् ।राजन्यवैश्यौ चेजानावात्रेयीं एव च स्त्रियम्  । । ११.८७[८६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उक्त्वा चैवानृतं साक्ष्ये प्रतिरुध्य गुरुं तथा   ।अपहृत्य च निःक्षेपं कृत्वा च स्त्रीसुहृद्वधम्  । । ११.८८[८७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इयं विशुद्धिरुदिता प्रमाप्याकामतो द्विजम्  ।कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते   । । ११.८९[८८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सुरां पीत्वा द्विजो मोहादग्निवर्णां सुरां पिबेत् ।तया स काये निर्दग्धे मुच्यते किल्बिषात्ततः   । । ११.९०[८९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गोमूत्रं अग्निवर्णं वा पिबेदुदकं एव वा   ।पयो घृतं वा मरणाद्गोशकृद्रसं एव वा   । । ११.९१[९०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कणान्वा भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृन्निशि   ।सुरापानापनुत्त्यर्थं वालवासा जटी ध्वजी   । । ११.९२[९१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सुरा वै मलं अन्नानां पाप्मा च मलं उच्यते   ।तस्माद्ब्राह्मणराजन्यौ वैश्यश्च न सुरां पिबेत् । । ११.९३[९२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा   ।यथैवैका तथा सर्वा न पातव्या द्विजोत्तमैः   । । ११.९४[९३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यक्षरक्षःपिशाचान्नं मद्यं मांसं सुरासवम्  ।तद्ब्राह्मणेन नात्तव्यं देवानां अश्नता हविः   । । ११.९५[९४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अमेध्ये वा पतेन्मत्तो वैदिकं वाप्युदाहरेत् ।अकार्यं अन्यत्कुर्याद्वा ब्राह्मणो मदमोहितः   । । ११.९६[९५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्य कायगतं ब्रह्म मद्येनाप्लाव्यते सकृत् ।तस्य व्यपैति ब्राह्मण्यं शूद्रत्वं च स गच्छति   । । ११.९७[९६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषा विचित्राभिहिता सुरापानस्य निष्कृतिः   ।अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सुवर्णस्तेयनिष्कृतिम्  । । ११.९८[९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सुवर्णस्तेयकृद्विप्रो राजानं अभिगम्य तु   ।स्वकर्म ख्यापयन्ब्रूयान्मां भवाननुशास्त्विति   । । ११.९९[९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गृहीत्वा मुसलं राजा सकृद्धन्यात्तु तं स्वयम्  ।वधेन शुध्यति स्तेनो ब्राह्मणस्तपसैव तु   । । ११.१००[९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तपसापनुनुत्सुस्तु सुवर्णस्तेयजं मलम्  ।चीरवासा द्विजोऽरण्ये चरेद्ब्रह्महणो व्रतम्  । । ११.१०१[१००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्व्रतैरपोहेत पापं स्तेयकृतं द्विजः   ।गुरुस्त्रीगमनीयं तु व्रतैरेभिरपानुदेत् । । ११.१०२[१०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरुतल्प्यभिभाष्यैनस्तप्ते स्वप्यादयोमये   ।सूर्मीं ज्वलन्तीं स्वाश्लिष्येन्मृत्युना स विशुध्यति   । । ११.१०३[१०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वयं वा शिष्णवृषणावुत्कृत्याधाय चाञ्जलौ   ।नैरृतीं दिशं आतिष्ठेदा निपातादजिह्मगः   । । ११.१०४[१०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	खट्वाङ्गी चीरवासा वा श्मश्रुलो विजने वने   ।प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं अब्दं एकं समाहितः   । । ११.१०५[१०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चान्द्रायणं वा त्रीन्मासानभ्यस्येन्नियतेन्द्रियः   ।हविष्येण यवाग्वा वा गुरुतल्पापनुत्तये   । । ११.१०६[१०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्व्रतैरपोहेयुर्महापातकिनो मलम्  ।उपपातकिनस्त्वेवं एभिर्नानाविधैर्व्रतैः   । । ११.१०७[१०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उपपातकसंयुक्तो गोघ्नो मासं यवान्पिबेत् ।कृतवापो वसेद्गोष्ठे चर्मणा तेन संवृतः   । । ११.१०८[१०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुर्थकालं अश्नीयादक्षारलवणं मितम्  ।गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं द्वौ मासौ नियतेन्द्रियः   । । ११.१०९[१०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दिवानुगच्छेद्गास्तास्तु तिष्ठन्नूर्ध्वं रजः पिबेत् ।शुश्रूषित्वा नमस्कृत्य रात्रौ वीरासनं वसेत् । । ११.११०[१०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तिष्ठन्तीष्वनुतिष्ठेत्तु व्रजन्तीष्वप्यनुव्रजेत् ।आसीनासु तथासीनो नियतो वीतमत्सरः   । । ११.१११[११०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आतुरां अभिशस्तां वा चौरव्याघ्रादिभिर्भयैः   ।पतितां पङ्कलग्नं वा सर्वोपायैर्विमोचयेत् । । ११.११२[१११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उष्णे वर्षति शीते वा मारुते वाति वा भृशम्  ।न कुर्वीतात्मनस्त्राणं गोरकृत्वा तु शक्तितः   । । ११.११३[११२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आत्मनो यदि वान्येषां गृहे क्षेत्रेऽथ वा खले   ।भक्षयन्तीं न कथयेत्पिबन्तं चैव वत्सकम्  । । ११.११४[११३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेन विधिना यस्तु गोघ्नो गां अनुगच्छति   ।स गोहत्याकृतं पापं त्रिभिर्मासैर्व्यपोहति   । । ११.११५[११४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वृषभैकादशा गाश्च दद्यात्सुचरितव्रतः   ।अविद्यमाने सर्वस्वं वेदविद्भ्यो निवेदयेत् । । ११.११६[११५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदेव व्रतं कुर्युरुपपातकिनो द्विजाः   ।अवकीर्णिवर्ज्यं शुद्ध्यर्थं चान्द्रायणं अथापि वा   । । ११.११७[११६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अवकीर्णी तु काणेन गर्दभेन चतुष्पथे   ।पाकयज्ञविधानेन यजेत निरृतिं निशि   । । ११.११८[११७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हुत्वाग्नौ विधिवद्धोमानन्ततश्च समेत्यृचा   ।वातेन्द्रगुरुवह्नीनां जुहुयात्सर्पिषाहुतीः   । । ११.११९[११८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कामतो रेतसः सेकं व्रतस्थस्य द्विजन्मनः   ।अतिक्रमं व्रतस्याहुर्धर्मज्ञा ब्रह्मवादिनः   । । ११.१२०[११९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मारुतं पुरुहूतं च गुरुं पावकं एव च   ।चतुरो व्रतिनोऽभ्येति ब्राह्मं तेजोऽवकीर्णिनः   । । ११.१२१[१२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतस्मिन्नेनसि प्राप्ते वसित्वा गर्दभाजिनम्  ।सप्तागारांश्चरेद्भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन्  । । ११.१२२[१२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तेभ्यो लब्धेन भैक्षेण वर्तयन्नेककालिकम्  ।उपस्पृशंस्त्रिषवणं त्वब्देन स विशुध्यति   । । ११.१२३[१२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जातिभ्रंशकरं कर्म कृत्वान्यतमं इच्छया   ।चरेत्सांतपनं कृच्छ्रं प्राजापत्यं अनिच्छया   । । ११.१२४[१२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संकरापात्रकृत्यासु मासं शोधनं ऐन्दवम्  ।मलिनीकरणीयेषु तप्तः स्याद्यावकैस्त्र्यहम्  । । ११.१२५[१२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य वधे स्मृतः   ।वैश्येऽष्टमांशो वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः   । । ११.१२६[१२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अकामतस्तु राजन्यं विनिपात्य द्विजोत्तमः   ।वृषभैकसहस्रा गा दद्यात्सुचरितव्रतः   । । ११.१२७[१२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्र्यब्दं चरेद्वा नियतो जटी ब्रह्महणो व्रतम्  ।वसन्दूरतरे ग्रामाद्वृक्षमूलनिकेतनः   । । ११.१२८[१२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदेव चरेदब्दं प्रायश्चित्तं द्विजोत्तमः   ।प्रमाप्य वैश्यं वृत्तस्थं दद्याच्चैकशतं गवाम्  । । ११.१२९[१२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदेव व्रतं कृत्स्नं षण्मासाञ् शूद्रहा चरेत् ।वृषभैकादशा वापि दद्याद्विप्राय गाः सिताः   । । ११.१३०[१२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मार्जारनकुलौ हत्वा चाषं मण्डूकं एव च   ।श्वगोधोलूककाकांश्च शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । । ११.१३१[१३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पयः पिबेत्त्रिरात्रं वा योजनं वाध्वनो व्रजेत् ।उपस्पृशेत्स्रवन्त्यां वा सूक्तं वाब्दैवतं जपेत् । । ११.१३२[१३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अभ्रिं कार्ष्णायसीं दद्यात्सर्पं हत्वा द्विजोत्तमः   ।पलालभारकं षण्ढे सैसकं चैकमाषकम्  । । ११.१३३[१३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	घृतकुम्भं वराहे तु तिलद्रोणं तु तित्तिरौ   ।शुके द्विहायनं वत्सं क्रौञ्चं हत्वा त्रिहायनम्  । । ११.१३४[१३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हत्वा हंसं बलाकां च बकं बर्हिणं एव च   ।वानरं श्येनभासौ च स्पर्शयेद्ब्राह्मणाय गाम्  । । ११.१३५[१३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वासो दद्याद्धयं हत्वा पञ्च नीलान्वृषान्गजम्  ।अजमेषावनड्वाहं खरं हत्वैकहायनम्  । । ११.१३६[१३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रव्यादांस्तु मृगान्हत्वा धेनुं दद्यात्पयस्विनीम्  ।अक्रव्यादान्वत्सतरीं उष्ट्रं हत्वा तु कृष्णलम्  । । ११.१३७[१३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जीनकार्मुकबस्तावीन्पृथग्दद्याद्विशुद्धये   ।चतुर्णां अपि वर्णानां नारीर्हत्वानवस्थिताः   । । ११.१३८[१३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दानेन वधनिर्णेकं सर्पादीनां अशक्नुवन्  ।एकैकशश्चरेत्कृच्छ्रं द्विजः पापापनुत्तये   । । ११.१३९[१३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अस्थिमतां तु सत्त्वानां सहस्रस्य प्रमापणे   ।पूर्णे चानस्यनस्थ्नां तु शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । । ११.१४०[१३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	किं चिदेव तु विप्राय दद्यादस्थिमतां वधे   ।अनस्थ्नां चैव हिंसायां प्राणायामेन शुध्यति   । । ११.१४१[१४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	फलदानां तु वृक्षाणां छेदने जप्यं ऋक्शतम्  ।गुल्मवल्लीलतानां च पुष्पितानां च वीरुधाम्  । । ११.१४२[१४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्नाद्यजानां सत्त्वानां रसजानां च सर्वशः   ।फलपुष्पोद्भवानां च घृतप्राशो विशोधनम्  । । ११.१४३[१४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृष्टजानां ओषधीनां जातानां च स्वयं वने   ।वृथालम्भेऽनुगच्छेद्गां दिनं एकं पयोव्रतः   । । ११.१४४[१४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्व्रतैरपोह्यं स्यादेनो हिंसासमुद्भवम्  ।ज्ञानाज्ञानकृतं कृत्स्नं शृणुतानाद्यभक्षणे   । । ११.१४५[१४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अज्ञानाद्वारुणीं पीत्वा संस्कारेणैव शुध्यति   ।मतिपूर्वं अनिर्देश्यं प्राणान्तिकं इति स्थितिः   । । ११.१४६[१४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अपः सुराभाजनस्था मद्यभाण्डस्थितास्तथा   ।पञ्चरात्रं पिबेत्पीत्वा शङ्खपुष्पीशृतं पयः   । । ११.१४७[१४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्पृष्ट्व दत्त्वा च मदिरां विधिवत्प्रतिगृह्य च   ।शूद्रोच्छिष्टाश्च पीत्वापः कुशवारि पिबेत्त्र्यहम्  । । ११.१४८[१४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्तु सुरापस्य गन्धं आघ्राय सोमपः   ।प्राणानप्सु त्रिरायम्य घृतं प्राश्य विशुध्यति   । । ११.१४९[१४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अज्ञानात्प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टं एव च   ।पुनः संस्कारं अर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः   । । ११.१५०[१४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वपनं मेखला दण्डो भैक्षचर्या व्रतानि च   ।निवर्तन्ते द्विजातीनां पुनःसंस्कारकर्मणि   । । ११.१५१[१५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अभोज्यानां तु भुक्त्वान्नं स्त्रीशूद्रोच्छिष्टं एव च   ।जग्ध्वा मांसं अभक्ष्यं च सप्तरात्रं यवान्पिबेत् । । ११.१५२[१५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शुक्तानि च कषायांश्च पीत्वा मेध्यान्यपि द्विजः   ।तावद्भवत्यप्रयतो यावत्तन्न व्रजत्यधः   । । ११.१५३[१५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः   ।प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् । । ११.१५४[१५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शुष्काणि भुक्त्वा मांसानि भौमानि कवकानि च   ।अज्ञातं चैव सूनास्थं एतदेव व्रतं चरेत् । । ११.१५५[१५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रव्यादसूकरोष्ट्राणां कुक्कुटानां च भक्षणे   ।नरकाकखराणां च तप्तकृच्छ्रं विशोधनम्  । । ११.१५६[१५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मासिकान्नं तु योऽश्नीयादसमावर्तको द्विजः   ।स त्रीण्यहान्युपवसेदेकाहं चोदके वसेत् । । ११.१५७[१५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्मचारी तु योऽश्नीयान्मधु मांसं कथं चन   ।स कृत्वा प्राकृतं कृच्छ्रं व्रतशेषं समापयेत् । । ११.१५८[१५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बिडालकाकाखूच्छिष्टं जग्ध्वा श्वनकुलस्य च   ।केशकीटावपन्नं च पिबेद्ब्रह्मसुवर्चलाम्  । । ११.१५९[१५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अभोज्यं अन्नं नात्तव्यं आत्मनः शुद्धिं इच्छता   ।अज्ञानभुक्तं तूत्तार्यं शोध्यं वाप्याशु शोधनैः   । । ११.१६०[१५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोऽनाद्यादनस्योक्तो व्रतानां विविधो विधिः   ।स्तेयदोषापहर्तॄणां व्रतानां श्रूयतां विधिः   । । ११.१६१[१६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धान्यान्नधनचौर्याणि कृत्वा कामाद्द्विजोत्तमः   ।स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्राब्देन विशुध्यति   । । ११.१६२[१६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मनुष्याणां तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च   ।कूपवापीजलानां च शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतम्  । । ११.१६३[१६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	द्रव्याणां अल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः   ।चरेत्सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये   । । ११.१६४[१६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च   ।पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम्  । । ११.१६५[१६४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च   ।चेलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम्  । । ११.१६६[१६५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च   ।अयःकांस्योपलानां च द्वादशाहं कणान्नता   । । ११.१६७[१६६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च   ।पक्षिगन्धौषधीनां च रज्ज्वाश्चैव त्र्यहं पयः   । । ११.१६८[१६७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्व्रतैरपोहेत पापं स्तेयकृतं द्विजः   ।अगम्यागमनीयं तु व्रतैरेभिरपानुदेत् । । ११.१६९[१६८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरुतल्पव्रतं कुर्याद्रेतः सिक्त्वा स्वयोनिषु   ।सख्युः पुत्रस्य च स्त्रीषु कुमारीष्वन्त्यजासु च   । । ११.१७०[१६९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पैतृस्वसेयीं भगिनीं स्वस्रीयां मातुरेव च   ।मातुश्च भ्रातुस्तनयां गत्वा चान्द्रायणं चरेत् । । ११.१७१[१७०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतास्तिस्रस्तु भार्यार्थे नोपयच्छेत्तु बुद्धिमान्  ।ज्ञातित्वेनानुपेयास्ताः पतति ह्युपयन्नधः   । । ११.१७२[१७१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अमानुषीषू पुरुष उदक्यायां अयोनिषु   ।रेतः सिक्त्वा जले चैव कृच्छ्रं सांतपनं चरेत् । । ११.१७३[१७२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मैथुनं तु समासेव्य पुंसि योषिति वा द्विजः   ।गोयानेऽप्सु दिवा चैव सवासाः स्नानं आचरेत् । । ११.१७४[१७३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च   ।पतत्यज्ञानतो विप्रो ज्ञानात्साम्यं तु गच्छति   । । ११.१७५[१७४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विप्रदुष्टां स्त्रियं भर्ता निरुन्ध्यादेकवेश्मनि   ।यत्पुंसः परदारेषु तच्चैनां चारयेद्व्रतम्  । । ११.१७६[१७५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सा चेत्पुनः प्रदुष्येत्तु सदृशेनोपमन्त्रिता   ।कृच्छ्रं चान्द्रायणं चैव तदस्याः पावनं स्मृतम्  । । ११.१७७[१७६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनाद्द्विजः   ।तद्भैक्षभुग्जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर्व्यपोहति   । । ११.१७८[१७७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषा पापकृतां उक्ता चतुर्णां अपि निष्कृतिः   ।पतितैः संप्रयुक्तानां इमाः शृणुत निष्कृतीः   । । ११.१७९[१७८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्  ।याजनाध्यापनाद्यौनान्न तु यानासनाशनात् । । ११.१८०[१७९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यो येन पतितेनैषां संसर्गं याति मानवः   ।स तस्यैव व्रतं कुर्यात्तत्संसर्गविशुद्धये   । । ११.१८१[१८०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पतितस्योदकं कार्यं सपिण्डैर्बान्धवैर्बहिः   ।निन्दितेऽहनि सायाह्ने ज्ञातिर्त्विग्गुरुसंनिधौ   । । ११.१८२[१८१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दासी घटं अपां पूर्णं पर्यस्येत्प्रेतवत्पदा   ।अहोरात्रं उपासीरन्नशौचं बान्धवैः सह   । । ११.१८३[१८२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निवर्तेरंश्च तस्मात्तु संभाषणसहासने   ।दायाद्यस्य प्रदानं च यात्रा चैव हि लौकिकी   । । ११.१८४[१८३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठता च निवर्तेत ज्येष्ठावाप्यं च यद्धनम्  ।ज्येष्ठांशं प्राप्नुयाच्चास्य यवीयान्गुणतोऽधिकः   । । ११.१८५[१८४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णकुम्भं अपां नवम्  ।तेनैव सार्धं प्रास्येयुः स्नात्वा पुण्ये जलाशये   । । ११.१८६[१८५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स त्वप्सु तं घटं प्रास्य प्रविश्य भवनं स्वकम्  ।सर्वाणि ज्ञातिकार्याणि यथापूर्वं समाचरेत् । । ११.१८७[१८६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदेव विधिं कुर्याद्योषित्सु पतितास्वपि   ।वस्त्रान्नपानं देयं तु वसेयुश्च गृहान्तिके   । । ११.१८८[१८७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एनस्विभिरनिर्णिक्तैर्नार्थं किं चित्सहाचरेत् ।कृतनिर्णेजनांश्चैव न जुगुप्सेत कर्हि चित् । । ११.१८९[१८८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बालघ्नांश्च कृतघ्नांश्च विशुद्धानपि धर्मतः   ।शरणागतहन्तॄंश्च स्त्रीहन्तॄंश्च न संवसेत् । । ११.१९०[१८९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	येषां द्विजानां सावित्री नानूच्येत यथाविधि   ।तांश्चारयित्वा त्रीन्कृच्छ्रान्यथाविध्युपनाययेत् । । ११.१९१[१९०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रायश्चित्तं चिकीर्षन्ति विकर्मस्थास्तु ये द्विजाः   ।ब्रह्मणा च परित्यक्तास्तेषां अप्येतदादिशेत् । । ११.१९२[१९१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्गर्हितेनार्जयन्ति कर्मणा ब्राह्मणा धनम्  ।तस्योत्सर्गेण शुध्यन्ति जप्येन तपसैव च   । । ११.१९३[१९२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्राणि समाहितः   ।मासं गोष्ठे पयः पीत्वा मुच्यतेऽसत्प्रतिग्रहात् । । ११.१९४[१९३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उपवासकृशं तं तु गोव्रजात्पुनरागतम्  ।प्रणतं प्रति पृच्छेयुः साम्यं सौम्येच्छसीति किम्  । । ११.१९५[१९४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्यं उक्त्वा तु विप्रेषु विकिरेद्यवसं गवाम्  ।गोभिः प्रवर्तिते तीर्थे कुर्युस्तस्य परिग्रहम्  । । ११.१९६[१९५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	व्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषां अन्त्यकर्म च   ।अभिचारं अहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति   । । ११.१९७[१९६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः   ।संवत्सरं यवाहारस्तत्पापं अपसेधति   । । ११.१९८[१९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्वशृगालखरैर्दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिरेव च   ।नराश्वोष्ट्रवराहैश्च प्राणायामेन शुध्यति    । । ११.१९९[१९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	षष्ठान्नकालता मासं संहिताजप एव वा   ।होमाश्च सकला नित्यं अपाङ्क्त्यानां विशोधनम्  । । ११.२००[१९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं तु कामतः   ।स्नात्वा तु विप्रो दिग्वासाः प्राणायामेन शुध्यति   । । ११.२०१[२००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विनाद्भिरप्सु वाप्यार्तः शारीरं संनिषेव्य च   ।सचैलो बहिराप्लुत्य गां आलभ्य विशुध्यति   । । ११.२०२[२०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदोदितानां नित्यानां कर्मणां समतिक्रमे   ।स्नातकव्रतलोपे च प्रायश्चित्तं अभोजनम्  । । ११.२०३[२०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वम्कारं च गरीयसः   ।स्नात्वानश्नन्नहः शेषं अभिवाद्य प्रसादयेत् । । ११.२०४[२०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठे वाबध्य वाससा   ।विवादे वा विनिर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत् । । ११.२०५[२०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अवगूर्य त्वब्दशतं सहस्रं अभिहत्य च   ।जिघांसया ब्राह्मणस्य नरकं प्रतिपद्यते   । । ११.२०६[२०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शोणितं यावतः पांसून्संगृह्णाति महीतले   ।तावन्त्यब्दसहस्राणि तत्कर्ता नरके वसेत् । । ११.२०७[२०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अवगूर्य चरेत्कृच्छ्रं अतिकृच्छ्रं निपातने   ।कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम्  । । ११.२०८[२०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुक्तनिष्कृतीनां तु पापानां अपनुत्तये   ।शक्तिं चावेक्ष्य पापं च प्रायश्चित्तं प्रकल्पयेत् । । ११.२०९[२०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यैरभ्युपायैरेनांसि मानवो व्यपकर्षति   ।तान्वोऽभ्युपायान्वक्ष्यामि देवर्षिपितृसेवितान्  । । ११.२१०[२०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्र्यहं प्रातस्त्र्यहं सायं त्र्यहं अद्यादयाचितम्  ।त्र्यहं परं च नाश्नीयात्प्राजापत्यं चरन्द्विजः   । । ११.२११[२१०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्  ।एकरात्रोपवासश्च कृच्छ्रं सांतपनं स्मृतम्  । । ११.२१२[२११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एकैकं ग्रासं अश्नीयात्त्र्यहाणि त्रीणि पूर्ववत् ।त्र्यहं चोपवसेदन्त्यं अतिकृच्छ्रं चरन्द्विजः   । । ११.२१३[२१२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तप्तकृच्छ्रं चरन्विप्रो जलक्षीरघृतानिलान्  ।प्रतित्र्यहं पिबेदुष्णान्सकृत्स्नायी समाहितः   । । ११.२१४[२१३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यतात्मनोऽप्रमत्तस्य द्वादशाहं अभोजनम्  ।पराको नाम कृच्छ्रोऽयं सर्वपापापनोदनः   । । ११.२१५[२१४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एकैकं ह्रासयेत्पिण्डं कृष्णे शुक्ले च वर्धयेत् ।उपस्पृशंस्त्रिषवणं एतच्चाण्द्रायणं स्मृतम्  । । ११.२१६[२१५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतं एव विधिं कृत्स्नं आचरेद्यवमध्यमे   ।शुक्लपक्षादिनियतश्चरंश्चान्द्रायणं व्रतम्  । । ११.२१७[२१६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अष्टावष्टौ समश्नीयात्पिण्डान्मध्यंदिने स्थिते   ।नियतात्मा हविष्याशी यतिचान्द्रायणं चरन्  । । ११.२१८[२१७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुरः प्रातरश्नीयात्पिण्डान्विप्रः समाहितः   ।चतुरोऽस्तं इते सूर्ये शिशुचान्द्रायणं स्मृतम्  । । ११.२१९[२१८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा कथं चित्पिण्डानां तिस्रोऽशीतीः समाहितः   ।मासेनाश्नन्हविष्यस्य चन्द्रस्यैति सलोकताम्  । । ११.२२०[२१९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्रुद्रास्तथादित्या वसवश्चाचरन्व्रतम्  ।सर्वाकुशलमोक्षाय मरुतश्च महर्षिभिः   । । ११.२२१[२२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	महाव्याहृतिभिर्होमः कर्तव्यः स्वयं अन्वहम्  ।अहिंसा सत्यं अक्रोधं आर्जवं च समाचरेत् । । ११.२२२[२२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिरह्नस्त्रिर्निशायां च सवासा जलं आविशेत् ।स्त्रीशूद्रपतितांश्चैव नाभिभाषेत कर्हि चित् । । ११.२२३[२२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्थानासनाभ्यां विहरेदशक्तोऽधः शयीत वा   ।ब्रह्मचारी व्रती च स्याद्गुरुदेवद्विजार्चकः   । । ११.२२४[२२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सावित्रीं च जपेन्नित्यं पवित्राणि च शक्तितः   ।सर्वेष्वेव व्रतेष्वेवं प्रायश्चित्तार्थं आदृतः   । । ११.२२५[२२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्द्विजातयः शोध्या व्रतैराविष्कृतैनसः   ।अनाविष्कृतपापांस्तु मन्त्रैर्होमैश्च शोधयेत् । । ११.२२६[२२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ख्यापनेनानुतापेन तपसाध्ययनेन च   ।पापकृन्मुच्यते पापात्तथा दानेन चापदि   । । ११.२२७[२२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा यथा नरोऽधर्मं स्वयं कृत्वानुभाषते   ।तथा तथा त्वचेवाहिस्तेनाधर्मेण मुच्यते   । । ११.२२८[२२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा यथा मनस्तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हति   ।तथा तथा शरीरं तत्तेनाधर्मेण मुच्यते   । । ११.२२९[२२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृत्वा पापं हि संतप्य तस्मात्पापात्प्रमुच्यते   ।नैवं कुर्यां पुनरिति निवृत्त्या पूयते तु सः   । । ११.२३०[२२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं संचिन्त्य मनसा प्रेत्य कर्मफलोदयम्  ।मनोवाङ्गूर्तिभिर्नित्यं शुभं कर्म समाचरेत् । । ११.२३१[२३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्कृत्वा कर्म विगर्हितम्  ।तस्माद्विमुक्तिं अन्विच्छन्द्वितीयं न समाचरेत् । । ११.२३२[२३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्मिन्कर्मण्यस्य कृते मनसः स्यादलाघवम्  ।तस्मिंस्तावत्तपः कुर्याद्यावत्तुष्टिकरं भवेत् । । ११.२३३[२३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तपोमूलं इदं सर्वं दैवमानुषकं सुखम्  ।तपोमध्यं बुधैः प्रोक्तं तपोऽन्तं वेददर्शिभिः   । । ११.२३४[२३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्य तपो ज्ञानं तपः क्षत्रस्य रक्षणम्  ।वैश्यस्य तु तपो वार्ता तपः शूद्रस्य सेवनम्  । । ११.२३५[२३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋषयः संयतात्मानः फलमूलानिलाशनाः   ।तपसैव प्रपश्यन्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्  । । ११.२३६[२३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	औषधान्यगदो विद्या दैवी च विविधा स्थितिः   ।तपसैव प्रसिध्यन्ति तपस्तेषां हि साधनम्  । । ११.२३७[२३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्दुस्तरं यद्दुरापं यद्दुर्गं यच्च दुष्करम्  ।सर्वं तु तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्  । । ११.२३८[२३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	महापातकिनश्चैव शेषाश्चाकार्यकारिणः   ।तपसैव सुतप्तेन मुच्यन्ते किल्बिषात्ततः   । । ११.२३९[२३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कीताश्चाहिपतंगाश्च पशवश्च वयांसि च   ।स्थावराणि च भूतानि दिवं यान्ति तपोबलात् । । ११.२४०[२३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्किं चिदेनः कुर्वन्ति मनोवाङ्गूर्तिभिर्जनाः   ।तत्सर्वं निर्दहन्त्याशु तपसैव तपोधनाः   । । ११.२४१[२४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तपसैव विशुद्धस्य ब्राह्मणस्य दिवौकसः   ।इज्याश्च प्रतिगृह्णन्ति कामान्संवर्धयन्ति च   । । ११.२४२[२४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रजापतिरिदं शास्त्रं तपसैवासृजत्प्रभुः   ।तथैव वेदानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे   । । ११.२४३[२४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इत्येतत्तपसो देवा महाभाग्यं प्रचक्षते   ।सर्वस्यास्य प्रपश्यन्तस्तपसः पुण्यं उत्तमम्  । । ११.२४४[२४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदाभ्यासोऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रिया क्षमा   ।नाशयन्त्याशु पापानि महापातकजान्यपि   । । ११.२४५[२४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथैधस्तेजसा वह्निः प्राप्तं निर्दहति क्षणात् ।तथा ज्ञानाग्निना पापं सर्वं दहति वेदवित् । । ११.२४६[२४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	इत्येतदेनसां उक्तं प्रायश्चित्तं यथाविधि   ।अत ऊर्ध्वं रहस्यानां प्रायश्चित्तं निबोधत   । । ११.२४७[२४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सव्याहृतिप्रणवकाः प्राणायामास्तु षोडश   ।अपि भ्रूणहनं मासात्पुनन्त्यहरहः कृताः   । । ११.२४८[२४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कौत्सं जप्त्वाप इत्येतद्वसिष्ठं च प्रतीत्यृचम्  ।माहित्रं शुद्धवत्यश्च सुरापोऽपि विशुध्यति   । । ११.२४९[२४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सकृज्जप्त्वास्यवामीयं शिवसंकल्पं एव च   ।अपहृत्य सुवर्णं तु क्षणाद्भवति निर्मलः   । । ११.२५०[२४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हविष्पान्तीयं अभ्यस्य न तमं ह इतीति च   ।जपित्वा पौरुषं सूक्तं मुच्यते गुरुतल्पगः   । । ११.२५१[२५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एनसां स्थूलसूक्ष्माणां चिकीर्षन्नपनोदनम्  ।अवेत्यृचं जपेदब्दं यत्किं चेदं इतीति वा   । । ११.२५२[२५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिगृह्याप्रतिग्राह्यं भुक्त्वा चान्नं विगर्हितम्  ।जपंस्तरत्समन्दीयं पूयते मानवस्त्र्यहात् । । ११.२५३[२५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सोमारौद्रं तु बह्वेनाः मासं अभ्यस्य शुध्यति   ।स्रवन्त्यां आचरन्स्नानं अर्यम्णां इति च तृचम्  । । ११.२५४[२५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अब्दार्धं इन्द्रं इत्येतदेनस्वी सप्तकं जपेत् ।अप्रशस्तं तु कृत्वाप्सु मासं आसीत भैक्षभुक्  । । ११.२५५[२५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मन्त्रैः शाकलहोमीयैरब्दं हुत्वा घृतं द्विजः   ।सुगुर्वप्यपहन्त्येनो जप्त्वा वा नम इत्यृचम्  । । ११.२५६[२५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	महापातकसंयुक्तोऽनुगच्छेद्गाः समाहितः   ।अभ्यस्याब्दं पावमानीर्भैक्षाहारो विशुध्यति   । । ११.२५७[२५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अरण्ये वा त्रिरभ्यस्य प्रयतो वेदसंहिताम्  ।मुच्यते पातकैः सर्वैः पराकैः शोधितस्त्रिभिः   । । ११.२५८[२५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्र्यहं तूपवसेद्युक्तस्त्रिरह्नोऽभ्युपयन्नपः   ।मुच्यते पातकैः सर्वैस्त्रिर्जपित्वाघमर्षणम्  । । ११.२५९[२५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाश्वमेधः क्रतुराट्सर्वपापापनोदनः   ।तथाघमर्षणं सूक्तं सर्वपापापनोदनम्  । । ११.२६०[२५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हत्वा लोकानपीमांस्त्रीनश्नन्नपि यतस्ततः   ।ऋग्वेदं धारयन्विप्रो नैनः प्राप्नोति किं चन   । । ११.२६१[२६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋक्संहितां त्रिरभ्यस्य यजुषां वा समाहितः   ।साम्नां वा सरहस्यानां सर्वपापैः प्रमुच्यते   । । ११.२६२[२६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा महाह्रदं प्राप्य क्षिप्तं लोष्टं विनश्यति   ।तथा दुश्चरितं सर्वं वेदे त्रिवृति मज्जति   । । ११.२६३[२६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋचो यजूंषि चान्यानि सामानि विविधानि च   ।एष ज्ञेयस्त्रिवृद्वेदो यो वेदैनं स वेदवित् । । ११.२६४[२६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आद्यं यत्त्र्यक्षरं ब्रह्म त्रयी यस्मिन्प्रतिष्ठिता   ।स गुह्योऽन्यस्त्रिवृद्वेदो यस्तं वेद स वेदवित् । । ११.२६५[२६४ं]  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः