अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् १/अध्यायः २१
शयनादुत्थितः स्त्री-गणैर्धन्विभिः परिगृह्यते । द्वितीयस्यां कक्ष्यायां कञ्चुक-उष्णीषिभिर्वर्ष-धर-अभ्यागारिकैः । तृतीयस्यां कुब्ज-वामन-किरातैः । चतुर्थ्यां मन्त्रिभिः सम्बन्धिभिर्दौवारिकैश्च प्रास-पाणिभिः   ।। ०१.२१.०१  ।।
 पितृ-पैतामहं सम्बन्ध-अनुबद्धं शिक्षितं अनुरक्तं कृत-कर्माणं च जनं आसन्नं कुर्वीत । नान्यतो-देशीयं अकृत-अर्थ-मानं स्व-देशीयं वाअप्यपकृत्यौपगृहीतं   ।। ०१.२१.०२  ।।
 अन्तर्-वंशिक-सैन्यं राजानं अन्तःपुरं च रक्षेत्  ।। ०१.२१.०३  ।।
 गुप्ते देशे माहानसिकः सर्वं आस्वाद-बाहुल्येन कर्म कारयेत्  ।। ०१.२१.०४  ।।
 तद्रजा तथैव प्रतिभुञ्जीत पूर्वं अग्नये वयोभ्यश्च बलिं कृत्वा   ।। ०१.२१.०५  ।।
 अग्नेर्ज्वाला-धूम-नीलता शब्द-स्फोटनं च विष-युक्तस्य । वयसां विपत्तिश्च   ।। ०१.२१.०६  ।।
 अन्नस्य ऊष्मा मयूर-ग्रीव-आभः शैत्यं आशु क्लिष्टस्यैव वैवर्ण्यं सौदकत्वं अक्लिन्नत्वं च  ।। ०१.२१.०७अ  ।।
 व्यञ्जनानां आशु शुष्कत्वं च क्वाथ-ध्याम-फेन-पटल-विच्छिन्न-भावो गन्ध-स्पर्श-रस-वधश्च  ।। ०१.२१.०७ब  ।।
 द्रवेषु हीन-अतिरिक्तच्-छाया-दर्शनं फेन-पटल-सीमन्त-ऊर्ध्व-राजी-दर्शनं च  ।। ०१.२१.०७क  ।।
 रसस्य मध्ये नीला राजी । पयसस्ताम्रा । मद्य-तोययोः काली । दध्नः श्यामा । मधुनः श्वेता । द्रव्याणां आर्द्राणां आशु प्रम्लानत्वं उत्पक्व-भावः क्वाथ-नील-श्यावता च  ।। ०१.२१.०७ड  ।।
 शुष्काणां आशु शातनं वैवर्ण्यं च ।  ।। ०१.२१.०७ए  ।।
 कठिनानां मृदुत्वं मृदूनां च कठिनत्वम् । तद्-अभ्याशे क्षुद्र-सत्त्व-वधश्च ।  ।। ०१.२१.०७फ़्  ।।
 आस्तरण-प्रवरणानां ध्याम-मण्डलता तन्तुरोम-पक्ष्म-शातनं च ।  ।। ०१.२१.०७ग्  ।।
 लोह-मणिमयानां पङ्कम-लोपदेहता स्नेह-राग-गौरव-प्रभाव-वर्ण-स्पर्शवधश्च  इति विषयुक्तस्य लिङ्गानि   ।। ०१.२१.०७ह्  ।।
 विष-प्रदस्य तु शुष्क-श्याव-वक्त्रता वाक्-सङ्गः स्वेदो विजृम्भणं चातिमात्रं वेपथुः प्रस्खलनं वाक्य-विप्रेक्षणं आवेगः कर्मणि स्व-भूमौ चानवस्थानं इति   ।। ०१.२१.०८  ।।
 तस्मादस्य जाङ्गुलीविदो भिषजश्चऽसन्नाः स्युः   ।। ०१.२१.०९  ।।
 भिषग्-भैषज्य-अगारादास्वाद-विशुद्धं औषधं गृहीत्वा पाचक-पेषकाभ्यां आत्मना च प्रतिस्वाद्य राज्ञे प्रयच्छेत्  ।। ०१.२१.१०  ।।
 पानं पानीयं चाउषधेन व्याख्यातं   ।। ०१.२१.११  ।।
 कल्पक-प्रसाधकाः स्नान-शुद्ध-वस्त्र-हस्ताः समुद्रं उपकरणं अन्तर्वंशिक-हस्तादादाय परिचरेयुः   ।। ०१.२१.१२  ।।
 स्नापक-संवाहक-आस्तरक-रजक-माला-कार-कर्म दास्यः प्रसिद्ध-शौचाः कुर्युः । ताभिरधिष्ठिता वा शिल्पिनः   ।। ०१.२१.१३  ।।
 आत्म-चक्षुषि निवेश्य वस्त्र-माल्यं दद्युः । स्नान-अनुलेपन-प्रघर्ष-चूर्ण-वास-स्नानीयानि च स्व-वक्षो-बाहुषु च   ।। ०१.२१.१४  ।।
 एतेन परस्मादागतकं व्याख्यातं   ।। ०१.२१.१५  ।।
 कुशीलवाः शस्त्र-अग्नि-रस-क्रीडा-वर्जं नर्मयेयुः   ।। ०१.२१.१६  ।।
 आतोद्यानि चएषां अन्तस्तिष्ठेयुः । अश्व-रथ-द्विप-अलंकाराश्च   ।। ०१.२१.१७  ।।
 आप्त-पुरुष-अधिष्ठितं यान-वाहनं आरोहेत् । नावं चऽप्त-नाविक-अधिष्ठितं   ।। ०१.२१.१८  ।।
 अन्य-नौ-प्रतिबद्धां वात-वेग-वशां च नौपेयात्  ।। ०१.२१.१९  ।।
 उदक-अन्ते सैन्यं आसीत   ।। ०१.२१.२०  ।।
 मत्स्य-ग्राह-विशुद्धं उदकं अवगाहेत   ।। ०१.२१.२१  ।।
 व्याल-ग्राह-विशुद्धं उद्यानं गच्छेत्  ।। ०१.२१.२२  ।।
 लुब्धक-श्व-गणिभिरपास्त-स्तेन-व्याल-पर-आबाध-भयं चल-लक्ष्य-परिचय-अर्थं मृग-अरण्यं गच्छेत्  ।। ०१.२१.२३  ।।
 आप्त-शस्त्र-ग्राह-अधिष्ठितः सिद्ध-तापसं पश्येत् । मन्त्रि-परिषदा सह सामन्त-दूतं   ।। ०१.२१.२४  ।।
 सम्नद्धोअश्वं हस्तिनं वाआरूढः सम्नद्धं अनीकं पश्येत्  ।। ०१.२१.२५  ।।
 निर्याणेअभियाने च राज-मार्गं उभयतः कृत-आरक्षं शस्त्रिभिर्दण्डिभिश्चापास्त-शस्त्र-हस्त-प्रव्रजित-व्यङ्गं गच्छेत्  ।। ०१.२१.२६  ।।
 न पुरुष-सम्बाधं अवगाहेत   ।। ०१.२१.२७  ।।
 यात्रा-समाज-उत्सव-प्रहवणानि च दश-वर्गिक-अधिष्ठितानि गच्छेत्  ।। ०१.२१.२८  ।।
 यथा च योग-पुरुषैरन्यान्राजाअधितिष्ठति   ।। ०१.२१.२९अ ब  ।।
 तथाअयं अन्य-आबाधेभ्यो रक्षेदात्मानं आत्मवान्  ।। ०१.२१.३०च्द्  ।।