अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः ११
"त्वं चाहं च शून्यं निवेशयावहे" इत्यनवसित-संधिः   ।। ०७.११.०१  ।।
 तयोर्यः प्रत्युपस्थित-अर्थो यथा-उक्त-गुणां भूमिं निवेशयति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.११.०२  ।।
 तत्रापि स्थलं औदकं वाइति महतः स्थलादल्पं औदकं श्रेयः । सातत्यादवस्थितत्वाच्च फलानां   ।। ०७.११.०३  ।।
 स्थलयोरपि प्रभूत-पूर्व-अपर-सस्यं अल्प-वर्ष-पाकं असक्त-आरम्भं श्रेयः   ।। ०७.११.०४  ।।
 औदकयोरपि धान्य-वापं अधान्य-वापात्श्रेयः   ।। ०७.११.०५  ।।
 तयोरल्प-बहुत्वे धान्य-कान्तादल्पान्महदधान्य-कान्तं श्रेयः   ।। ०७.११.०६  ।।
 महत्यवकाशे हि स्थाल्याश्चानूप्याश्चओषधयो भवन्ति   ।। ०७.११.०७  ।।
 दुर्ग-आदीनि च कर्माणि प्रभूत्येन क्रियन्ते   ।। ०७.११.०८  ।।
 कृत्रिमा हि भूमि-गुणाः   ।। ०७.११.०९  ।।
 खनि-धान्य-भोगयोः खनि-भोगः कोश-करः । धान्य-भोगः कोश-कोष्ठ-अगार-करः   ।। ०७.११.१०  ।।
 धान्य-मूला हि दुर्ग-आदीनां कर्मणां आरम्भाः   ।। ०७.११.११  ।।
 महा-विषय-विक्रयो वा खनि-भोगः श्रेयान्  ।। ०७.११.१२  ।।
 "द्रव्य-हस्ति-वन-भोगयोर्द्रव्य-वन-भोगः सर्व-कर्मणां योनिः प्रभूत-निधान-क्षमश्च । विपरीतो हस्ति-वन-भोगः" इत्याचार्याः   ।। ०७.११.१३  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.११.१४  ।।
 शक्यं द्रव्य-वनं अनेकं अनेकस्यां भूमौ वापयितुम् । न हस्ति-वनं   ।। ०७.११.१५  ।।
 हस्ति-प्रधानो हि पर-अनीक-वध इति   ।। ०७.११.१६  ।।
 वारि-स्थल-पथ-भोगयोरनित्यो वारि-पथ-भोगः । नित्यः स्थल-पथ-भोगः   ।। ०७.११.१७  ।।
 भिन्न-मनुष्या श्रेणी-मनुष्या वा भूमिरिति भिन्न-मनुष्या श्रेयसी   ।। ०७.११.१८  ।।
 भिन्न-मनुष्या भोग्या भवति । अनुपजाप्या चान्येषाम् । अनापत्-सहा तु   ।। ०७.११.१९  ।।
 विपरीता श्रेणी-मनुष्या । कोपे महा-दोषा   ।। ०७.११.२०  ।।
 तस्यां चातुर्वर्ण्य-निवेशे सर्व-भोग-सहत्वादवर-वर्ण-प्राया श्रेयसी । बाहुल्याद्ध्रुवत्वाच्च कृष्याः कर्षकवती । कृष्याश्चान्येषां चऽरम्भाणां प्रयोजकत्वात्गो-रक्षकवती । पण्य-निचय-ऋण-अनुग्रहादाढ्य-वणिग्वती   ।। ०७.११.२१  ।।
 भूमि-गुणानां अपाश्रयः श्रेयान्  ।। ०७.११.२२  ।।
 दुर्ग-अपाश्रया पुरुष-अपाश्रया वा भूमिरिति पुरुष-अपाश्रया श्रेयसी   ।। ०७.११.२३  ।।
 पुरुषवद्धि राज्यं   ।। ०७.११.२४  ।।
 अपुरुषा गौर्वन्ध्येव किं दुहीत   ।। ०७.११.२५  ।।
 महा-क्षय-व्यय-निवेशां तु भूमिं अवाप्तु-कामः पूर्वं एव क्रेतारं पणेत दुर्बलं अराज-बीजिनं निरुत्साहं अपक्षं अन्याय-वृत्तिं व्यसनिनं दैव-प्रमाणं यत्-किंचन-कारिणं वा   ।। ०७.११.२६  ।।
 महा-क्षय-व्यय-निवेशायां हि भूमौ दुर्बलो राज-बीजी निविष्टः सगन्धाभिः प्रकृतिभिः सह क्षय-व्ययेनावसीदति   ।। ०७.११.२७  ।।
 बलवानराज-बीजी क्षय-व्यय-भयादसगन्धाभिः प्रकृतिभिस्त्यज्यते   ।। ०७.११.२८  ।।
 निरुत्साहस्तु दण्डवानपि दण्डस्याप्रणेता सदण्डः क्षय-व्ययेनावभज्यते   ।। ०७.११.२९  ।।
 कोशवानप्यपक्षः क्षय-व्यय-अनुग्रह-हीनत्वान्न कुतश्चित्प्राप्नोति   ।। ०७.११.३०  ।।
 अन्याय-वृत्तिर्निविष्टं अप्युत्थापयेत्  ।। ०७.११.३१  ।।
 स कथं अनिविष्टं निवेशयेत्  ।। ०७.११.३२  ।।
 तेन व्यसनी व्याख्यातः   ।। ०७.११.३३  ।।
 दैव-प्रमाणो मानुष-हीनो निरारम्भो विपन्न-कर्म-आरम्भो वाअवसीदति   ।। ०७.११.३४  ।।
 यत्-किंचन-कारी न किंचिदासादयति   ।। ०७.११.३५  ।।
 स चएषां पापिष्ठतमो भवति   ।। ०७.११.३६  ।।
 "यत्-किंचिद्-आरभमाणो हि विजिगीषोः कदाचिच्छिद्रं आसादयेद्" इत्याचार्याः   ।। ०७.११.३७  ।।
 यथा छिद्रं तथा विनाशं अप्यासादयेदिति कौटिल्यः   ।। ०७.११.३८  ।।
 तेषां अलाभे यथा पार्ष्णि-ग्राह-उपग्रहे वक्ष्यामस्तथा भूमिं अवस्थापयेत्  ।। ०७.११.३९  ।।
 इत्यभिहित-संधिः   ।। ०७.११.४०  ।।
 गुणवतीं आदेयां वा भूमिं बलवता क्रयेण याचितः संधिं अवस्थाप्य दद्यात्  ।। ०७.११.४१  ।।
 इत्यनिभृत-संधिः   ।। ०७.११.४२  ।।
 समेन वा याचितः कारणं अवेक्ष्य दद्यात्"प्रत्यादेया मे भूमिर्वश्या वा । अनया प्रतिबद्धः परो मे वश्यो भविष्यति भूमि-विक्रयाद्वा मित्र-हिरण्य-लाभः कार्य-सामर्थ्य-करो मे भविष्यति" इति   ।। ०७.११.४३  ।।
 तेन हीनः क्रेता व्याख्यातः   ।। ०७.११.४४  ।।
 एवं मित्रं हिरण्यं च सजनां अजनां च गां  । ।। ०७.११.४५अ ब  ।।
 लभमानोअतिसंधत्ते शास्त्रवित्सामवायिकान्  ।। ०७.११.४५च्द्  ।।