स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः १५०
अध्याय १५०

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम्  ।
दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्  ॥ १५०.१ ॥
कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः  ।
ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः  ॥ १५०.२ ॥
कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् ।
स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः  ॥ १५०.३ ॥
तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम्  ।
अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे  ॥ १५०.४ ॥

युधिष्ठिर उवाच -
अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद  ।
न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन  ॥ १५०.५ ॥
एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम  ।
श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह  ॥ १५०.६ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः  ।
तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः  ॥ १५०.७ ॥
तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः  ।
जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्  ॥ १५०.८ ॥
व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः  ।
संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते  ॥ १५०.९ ॥
श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा  ।
चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत् ॥ १५०.१० ॥
अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम्  ।
वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्  ॥ १५०.११ ॥
गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम्  ।
क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्  ॥ १५०.१२ ॥
एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत  ।
देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ  ॥ १५०.१३ ॥
वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले  ।
प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले  ॥ १५०.१४ ॥
तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः  ।
मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः  ॥ १५०.१५ ॥
यावदालोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम्  ।
वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्  ॥ १५०.१६ ॥
देवदेवोऽपि देवानामवस्थात्रितयं गतः  ।
सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे  ॥ १५०.१७ ॥
एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम्  ।
अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः  ॥ १५०.१८ ॥
एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः  ।
भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्  ॥ १५०.१९ ॥
कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः  ।
भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश  ॥ १५०.२० ॥
कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः  ।
ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः  ॥ १५०.२१ ॥
सीदमानं जगद्दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम्  ।
जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात् ॥ १५०.२२ ॥
प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो  ॥ १५०.२३ ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः  ।
जगाम सहितस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः  ॥ १५०.२४ ॥
अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम्  ।
स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः  ॥ १५०.२५ ॥
ततस्तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः  ।
उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्  ॥ १५०.२६ ॥
किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम्  ।
देवतानामृषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्  ॥ १५०.२७ ॥
देवा ऊचुः  ।
कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे  ।
त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुमर्हसि  ॥ १५०.२८ ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां विमृश्य परमेश्वरः  ।
चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्  ॥ १५०.२९ ॥
आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः  ।
प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम  ॥ १५०.३० ॥
ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च  ।
अभ्यनन्दंस्ततो देवं सुरासुरमहोरगाः  ॥ १५०.३१ ॥
नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः  ।
विसर्जिताः पुनर्जग्मुर्यथागतमरिन्दम  ॥ १५०.३२ ॥
गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवोऽपि भारत  ।
तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः  ॥ १५०.३३ ॥
तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल  ।
महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः  ॥ १५०.३४ ॥
आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः  ।
चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम  ॥ १५०.३५ ॥
ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः  ।
वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः  ॥ १५०.३६ ॥
ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः  ।
प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्  ॥ १५०.३७ ॥
यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम  ।
अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव  ॥ १५०.३८ ॥
तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः  ।
जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः  ॥ १५०.३९ ॥
गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम्  ।
स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्  ॥ १५०.४० ॥
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः  ।
चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिनेऽथवा  ॥ १५०.४१ ॥
प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम्  ।
तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः  ॥ १५०.४२ ॥
कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप  ।
पिण्डनिर्वपणं कुर्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु  ॥ १५०.४३ ॥
सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम्  ।
पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः  ॥ १५०.४४ ॥
अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् ।
तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः  ॥ १५०.४५ ॥
कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर  ।
प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः  ॥ १५०.४६ ॥
संन्यासं कुरुते योऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः  ।
कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्  ॥ १५०.४७ ॥
तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः  ।
क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप  ॥ १५०.४८ ॥
पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः  ।
जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्  ॥ १५०.४९ ॥
सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः  ।
जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः  ॥ १५०.५० ॥
एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम्  ।
कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्  ॥ १५०.५१ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कुसुमेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥