ब्रह्मपुराणम्/अध्यायः ३६
पार्वतीस्वयंवर-वर्णनम्	
ब्रह्मोवाच	
विस्तृते हिमवत्पृष्ठे विमानशतसङ्कुले।	
अभवत् स तु कालेन शैलपुत्र्याः स्वायंवरः॥ ३६.१ ॥	
अथ पर्व्वतराजोऽसौ हिमवान् ध्यानकोविदः।	
दुहितुर्देवदेवेन ज्ञात्वा तदभिमन्त्रितम्॥ ३६.२ ॥	
जानन्नपि महाशैलः समयारक्षणेप्सया।	
स्वयंवरं ततो देव्याः सर्व्वलोकेष्वघाषयत्॥ ३६.३ ॥	
देवदानवसिद्धानां सर्व्वलोकनिवासिनाम्।	
वृणुयात् परमेशानं समक्षं यदि मे मे सुता॥ ३६.४ ॥	
तदेव सुकृतं श्लाघ्यं ममाभ्युदयसम्मतम्।	
इति सञ्चिन्त्य शैलेन्द्रः कृत्वा हृदि महेश्वरम्॥ ३६.५ ॥	
आब्रह्मकेषु देवेषु देव्याः शैलेन्द्रसत्तमः।	
कृत्वा रत्नाकुलं देशं स्वयंवरमचीकरत्॥ ३६.६ ॥	
अथैवमाघोषितमात्र एव, स्वयंवरे तत्र नगेन्द्रपुत्र्याः।	
देवादयः सर्वजगन्निवासाः, समाययुस्तत्र गृहीतवेशाः॥ ३६.७ ॥	
प्रफुल्लपद्‌मासनसन्निविष्टः, सिद्धैर्वृतो योगिभिरप्रमेयैः।	
विज्ञापितस्तेन महीध्रराज्ञाऽऽगतस्तदाऽहं त्रिदिवैरुपेतः॥ ३६.८ ॥	
अक्ष्णां सहस्रं सुरराट् स बिभ्रद् दिव्याङ्गहारस्रगुदाररूपः।	
ऐरावतं सर्व्वगजेन्द्रमुख्यं, स्रवन्मदासारकृतप्रवाहम्॥ ३६.९ ॥	
आरुह्य सर्व्वामरराट् स वज्रं बिभ्रत् समागात् पुरतः सुराणाम्।	
तेजःप्रभावाधिकतुल्यरूपी, प्रोद्‌भासयन् सर्व्वदिशो विवस्वान्॥ ३६.१० ॥	
हैमं विमानं स बलत्पताकमारूढ आगात्त्वारितं जवेन।	
मणिप्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलश्च बह्न्यर्कतेजःप्रतिमे विमाने॥ ३६.११ ॥	
समभ्यगात् कश्यपसूनुरेक, आदित्यमध्याद्‌भगनामधारी।	
पीनाङ्गयष्टिः सुकृताङ्गहारतेजोबलाज्ञासदृशप्रभावः॥ ३६.१२ ॥	
दण्डं समागृहय् कृतान्त आगादारुह्य भीमं महिषं जवेन।	
महामहीध्रोच्छ्रायपीनगात्रःस्वर्णादिरत्नाञ्चितचारुवेशः॥ ३६.१३ ॥	
समीरणः सर्व्वजगद्विभर्त्ता, विमानमारुह्य समभ्यगाद्वि।	
संतापयन् सर्व्वसुरासुरेशांस्तेजोधिकस्तेजसि सन्निविष्टः॥ ३६.१४ ॥	
वह्निः समभ्येत्य सुरेन्द्रमध्ये, ज्वलन् प्रतास्थौ वरवेशधारी।	
नानामणिप्रज्वलिताङ्गयष्टिर्जगद्‌वरं दिव्यविमानमग्य्रम्॥ ३६.१५ ॥	
आरुह्य सर्वद्रविणाधिपेशः, स राजराजस्त्वरितोऽभ्यगाच्च।	
आप्याययन् सर्व्वसुरासुरेशान्, कान्त्या च वेशेन च चारुरूपः॥ ३६.१६ ॥	
ज्वलन्महारत्नविचित्ररूपं, विमानमारुह्य शशी समायात्।	
श्यामाङ्गयष्टिः सुविचित्रवेशः, सर्व्वाङ्ग आबद्धसुगन्धिमाल्यः॥ ३६.१७ ॥	
तार्क्ष्यं समारुह्य महीध्रकल्पं, गदाधरोऽसौ त्वरितः समेतः।	
अथाश्विनौ चापि भिषग्वरौ द्वावेकं विमानं त्वयाऽधिरुह्य॥ ३६.१८ ॥	
मनोहरौ प्रज्वलचारुवेशौष आजग्मतुर्देववरौ सुवीरौ।	
सहस्रनागः श्फुरदग्निवर्ण, बिभ्रत्तदानीं ज्वलनार्कतेजाः॥ ३६.१९ ॥	
सार्द्ध स नागैरपरैर्महात्मा, विमानमारुह्य समभ्यगाच्च।	
दितेः सुतानाञ्च महासुराणां, बह्न्यर्कशक्रानिलतुल्यभासाम्॥ ३६.२० ॥	
वरानुरूपं प्रविधाय वेशं, वृन्दं समागात् पुरतः सुराणाम्।	
गन्धर्व्वराजः स च चारुरूपी, दिव्याङ्गदो दिव्यविमानचारी॥ ३६.२१ ॥	
गन्धर्व्वसङ्घैः सहितोऽप्सरोभिः, शक्राज्ञया तत्र समाजगाम।	
अन्ये च देवास्त्रिदिवात्तदानों, पृथक् पृथक् चारुगृहीतवेशाः॥ ३६.२२ ॥	
आजग्मुरारुह्य विमानपृष्ठं, गन्धर्वयक्षोरगकिन्नराश्च।	
शचोपतिस्तत्र सुरेन्द्रमध्ये, रराज राजाऽधिकल्क्ष्यमूर्त्तिः॥ ३६.२३ ॥	
आज्ञाबलैश्वर्य्यकृतप्रमोदः, स्वयंवरं तं समलञ्चकार।	
हेतुस्त्रिलोकस्य जगत्प्रसूतेर्माता च तेषां स सुरासुराणाम्॥ ३६.२४ ॥	
पात्नी च शम्बोः पुरुषस्य धीमतो, गीता पुराणे प्रकृतिः परा या।	
दक्षस्य कोपाद्विमवद्‌गृहं सा, कार्यार्थमायात्त्रिदिवौकसां हि॥ ३६.२५ ॥	
विमानपृष्ठे मणिहेमजुष्टे, स्थिता वलच्चामरवीजिताङ्गी।	
सर्व्वर्त्तुपुष्पां सुसुगन्धमालां, प्रगृह्य देवी प्रसभं प्रतस्थे॥ ३६.२६ ॥	
ब्रह्मोवाच	
मालां प्रगृह्य देव्यान्तु स्थितायां देवसंसदि।	
शक्राद्यैरागतैर्देवैः स्वयंवर उवागते॥ ३६.२७ ॥	
द्वाय जिज्ञासया शम्भुर्भूत्वा पञ्चशिखः शिशुः।	
उत्‌सङ्गतलसंसुप्तो बभूव सहसा विभुः॥ ३६.२८ ॥	
ततो ददर्श तं देवी शिशुं पञ्चशिखं स्थितम्।	
ज्ञात्वा तं समवध्यानाज्जगृहे प्रीतिसंयुता॥ ३६.२९ ॥	
अथ सा सुद्धसङ्गल्पा काङ्‌क्षितं प्राप्य सत्‌पतिम्।	
निवृत्ता च तदा तस्थौ कृत्वा सा हृदि तं विभुम्॥ ३६.३० ॥	
ततो दृष्ट्वा शिशुं देवा देव्या उत्‌सङ्गवर्त्तिनम्।	
को।यमत्रेति संमन्त्र्य चुक्रुशुर्भृ शमोहिताः॥ ३६.३१ ॥	
वज्रमाहारयत्तस्य बाहुमुत्क्षिप्य वृत्रहा।	
स बाहुरुत्थितस्तस्य बाहुमुत्क्षिप्य वृत्रहा।	
स बाहुरुत्थितस्तस्य तथैव समतिष्ठत॥ ३६.३२ ॥	
स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन शम्भुना।	
वज्रं क्षेप्तुं न शशाक वृत्रहा चलितुं न च ॥ ३६.३३ ॥	
भगो नाम ततो देव आदित्यः काश्यपो बली।	
उत्‌क्षिप्य (चिक्षेप) आयुधं दीप्तं छेत्तुमिच्छन् विमोहितः॥ ३६.३४ ॥	
तस्यापि भगवान् बाहुं तथैवास्तम्भयत्तदा।	
बलं तेजश्च योगश्च तथैवास्तम्भयद्विभुः॥ ३६.३५ ॥	
शिरः प्रकम्पयन् विष्णुः शङ्करं समवैक्षत।	
अथ तेषु स्थितेष्वेवं मन्युमत्‌सु सुरेषु च॥ ३६.३६ ॥	
अहं परमसंविग्नो ध्यानमास्थाय सादरम्।	
बुद्धवान् देवदेवेशमुमोत्‌सङ्गे समास्थितम्॥ ३६.३७ ॥	
ज्ञात्वाऽहं परमेशानं शीघ्रमुत्थाय सादरम्।	
ववन्दे चरणं शम्भोः स्तुतवांस्तमहं द्विजाः॥ ३६.३८ ॥	
पुराणैः सामसङ्गीतैः ब्रह्म ध्येयं तदक्षरम्।	
अजस्त्वमजरो देवः स्रष्टा विभुः परापरम्॥ ३६.३९ ॥	
प्रधानं पुरुषो यस्त्वं ब्रह्म ध्येयं तदक्षरम्।	
अमृतं परमात्मा च ईश्वरः कारणं महत् ॥ ३६.४० ॥	
ब्रह्मसृक् प्रकृतेः स्रष्टा सर्व्वकृत्‌प्रकृतेः परः।	
इयञ्च प्रकृतिर्देवी सदा ते सृष्टिकारणम्॥ ३६.४१ ॥	
पत्नीरूपं समास्ताय जगत्‌कारणमागता।	
नमस्तुभ्यं महादेव देव्या वै सहिताय च॥ ३६.४२ ॥	
प्रसादात्तव देवेश नियोगाच्च मया प्रजाः।	
देवाद्यास्तु इमाः सृष्टा म्‌ढास्त्वद्योगमायया॥ ३६.४३ ॥	
कुरु प्रसादमेतेषां यथापूर्व्वं भवन्त्विमे।	
तत एवमहं विप्रा विज्ञाप्य परमेश्वरम्॥ ३६.४४ ॥	
स्तम्भितान् सर्व्वदेवांस्तानिदं चाहं तदोक्तवान्।	
मूढाश्च देवताः सर्व्वा नैनं बुध्यत शङ्करम्॥ ३६.४५ ॥	
गच्छध्वं शरणं शीघ्रमेनमेव महेश्वरम्।	
सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानमव्ययम्॥ ३६.४६ ॥	
ततस्ते स्तम्भिताः सर्व्वे तथैव त्रिदिवौकसः।	
प्रणेमुर्मनसा सर्व्वं भावशुद्धेन चेतसा॥ ३६.४७ ॥	
अथ तेषां प्रसन्नो।भूद्‌देवदेवो महेश्वरः।	
यथापूर्व्वं चकाराऽऽशु देवतानां तनुस्तदा॥ ३६.४८ ॥	
तत एवं प्रवृत्ते तु सर्व्वदेवनिवारणे।	
वपुश्चकार देवेशस्त्र्यक्षं परममद्‌भुतम्॥ ३६.४९ ॥	
तेजसा तस्य ते ध्वस्ताश्चक्षुः सर्व्वे न्यमीलयन्।	
तेभ्यः स परमं चक्षुः स्ववपुर्दृष्टिक्तिमत्॥ ३६.५० ॥	
प्रादात् परमदेवेशमपश्यंस्ते तदा विभुम्।	
ते दृष्ट्वा परमेशानं तृतीयेक्षणधारिणम्॥ ३६.५१ ॥	
शक्राद्या मेनिरे देवाः सर्व्व एव सुरेश्वराः।	
तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्॥ ३६.५२ ॥	
पादयोः स्थापयामास स्रङ्मालाममितद्युतिः।	
साधु साध्विति ते होचुः सर्व्वे देवाः पुनर्विभुम्॥ ३६.५३ ॥	
सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर्भुतलाश्रितैः।	
अथास्मिन्नन्तरे विप्रास्तमहं दैवतैः सह॥ ३६.५४ ॥	
हिमवन्तं महाशैलमुक्तावांश्च महाद्युतिम्।	
श्लाध्यः पूज्यश्च वन्द्यश्च सर्व्वेषां त्वं महानसि॥ ३६.५५	
शर्व्वेण सह सम्बन्धो यस्य तेऽभ्युदयो महान्।	
क्रियतां चारुरुद्वाहः क्रिमर्थं स्तीयते परम्।	
ततः प्रणम्य हिमवांस्तदा मां प्रत्यभाषत॥ ३६.५६ ॥	
हिमवानुवाच	
त्वमेव कारणे देव यस्य सर्व्वोदये मम।	
प्रसादः सहसोत्पन्नो हेतुश्चापि त्वमेव हि।	
उद्वाहस्तु यदा यादृक् तद्वि (क्तं विः) धत्स्व पितामह॥ ३६.५७ ॥	
ब्रह्मोवाच	
तत एवं वचः श्रुत्वा गिरिराजस्य भो द्विजाः।	
उद्वाहः क्रियतां देव इत्यहं चोक्तवान् विभुम्॥ ३६.५८ ॥	
मामाह शङ्करो देवो यथेष्टमिति लोकपः।	
तत्क्षणाच्च ततो विप्रा अस्माभिर्निर्म्मितं पुरम्॥ ३६.५९ ॥	
उद्वाहार्थं महेशस्य नानार्तनोपशोभितम्।	
रत्नानि मणयश्चित्रा हेममौक्तिकमेव च॥ ३६.६० ॥	
मूर्त्तिमन्त उपाशस्य नानारत्नोपसोभितम्।	
चित्रा मारकती भूमिः सुवर्णस्तम्भशोभिता॥ ३६.६१ ॥	
भास्वत्स्फटिकभित्तश्च मुक्ताहारप्रलम्बिता।	
तस्मिन् द्वारि पुरे रम्य उद्वाहार्थं विनिर्म्मिता॥ ३६.६२ ॥	
शुशुभे देवदेवस्य महेशस्य महात्मनः।	
सोमादित्यौ समं तत्र तापयन्तौ महामणी॥ ३६.६३ ॥	
सौरभेयं मनोरम्यं गन्धमादाय मारुतः।	
प्रववौ सुखसंस्पर्शो भवभक्तिं प्रदर्शयन्॥ ३६.६४ ॥	
समुद्रास्तत्र चत्वारः शक्राद्याश्च सुरोत्तमाः।	
देवनद्यो महानद्यः सिद्धा मुनय एव च॥ ३६.६५ ॥	
गन्धर्व्वाप्सरसः सर्व्वे नागा यक्षाः सराक्षसाः।	
औदकाः खेचराश्चान्ये किन्नरा देवचारणाः॥ ३६.६६ ॥	
तुम्बुरुर्नारदो हाहाहूहूश्चैव तु सामागाः।	
रम्याण्यादाय वाद्यानि तत्राःऽऽजग्मुस्तदा पुरम्॥ ३६.६७ ॥	
ऋषयस्तु कथास्तत्र वेदगीतास्तपोधनाः।	
पुण्यान् वैवाहिकान्मन्त्राञ्जेपुः संहृष्टमानसाः॥ ३६.६८ ॥	
जगतो मातरः सर्व्वा देवकन्याश्च कृत्स्नशः।	
गायन्ति हर्षिताः सर्व्वा उद्वाहे परमेष्ठिनः॥ ३६.६९ ॥	
ऋतवः षट् समं तत्र नानागन्धसुखावहाः।	
उद्वाहः शङ्करस्येति मूर्त्तिमन्त उपस्थिताः॥ ३६.७० ॥	
नीलजीमूतसङ्गाशैर्मन्त्रध्वनिप्रहर्षिभिः।	
केकायमानैः शिखिभिर्नृत्यमानैस्च सर्वशः॥ ३६.७१ ॥	
विलोलपिङ्गलस्पष्टविद्युल्लेखाविहासिता।	
कुमुदापीडशुक्लाभिर्बलाकाभिश्च शोभिता॥ ३६.७२ ॥	
प्रत्यग्रसञ्जातशिलीन्ध्रकन्दलीताद्रुमाद्युद्‌गतपल्लवा शुभा।	
शुबाम्बुधाराप्रणयप्रबोधितैर्महालसैर्भेकगणैश्च नादिता॥ ३६.७३ ॥	
प्रियेषु मानोद्धतमानसानां, मनस्विनीनामपि कामिनीनाम्।	
मयूरकेकाभिरुतैः क्षणेन, मनोहरैर्मानविभङ्गहेतुभिः॥ ३६.७४ ॥	
तथा विवर्णोज्ज्वलाचारुमूर्त्तिना, शशाङ्कलेखाकुटिलेन सर्वतः।	
पयोदसङ्घातसमीपवर्त्तिना, महेन्द्रचापेन भृशं विराजिता॥ ३६.७५ ॥	
विचित्रपुष्पाम्बुभवैः सुगन्धिभिर्घनाम्बुसम्पर्कतया सुशीतलैः।	
विकम्पयन्ती पवनैर्मनोहरैः, सुराङ्गनानामलकावलीः शुभाः॥ ३६.७६ ॥	
गर्जत्पयोदस्थगितेन्दुबिम्बा, नवाम्बुसिक्तोदकचारुदूर्वा।	
निरीक्षिता सादरमुत्सुकाभिर्निश्वासधूम्रं पथिकाङ्गनाभिः॥ ३६.७७ ॥	
हंसनूपुरशब्दाढ्या समुन्नतपयोधरा।	
चलद्विद्युल्लताहारा स्पष्टपद्मविलोचना॥ ३६.७८ ॥	
असितजलदधीरध्वानपित्रस्तहंसा, विमलसलिलधारोत्पातनम्रोत्पलाग्रा।	
सुरभिकुसुमरेणुक्लृप्तसर्वाङ्गशोभा, गिरितुहितृविवाहे प्रावृडाविर्बभूव॥ ३६.७९ ॥	
मेघकञ्चुकनिर्म्मुक्ता पद्मकोशोद्‌भवस्तनी।	
हंसनूपुरनिह्रादा सर्वशस्यदिगन्तरा॥ ३६.८० ॥	
विस्तीर्णपुलिनश्रोणी कूजत्सारसमेखला।	
प्रफुल्लेन्दीवरश्यामविलोचनमनोहरा॥ ३६.८१	
पक्वबिम्बाधरपुटा कुन्ददन्तप्रहासिनी।	
नवस्यामलताश्यामसोमराजिपुरस्कृता॥ ३६.८२ ॥	
चन्द्रांशुहारवर्गेण कण्ठोरस्थलगामिना।	
प्रह्लादयन्ती चेतांसि सर्वेषां त्रिसिवौकसाम्॥ ३६.८३ ॥	
समदालिकुलोद्‌गीतमधुरस्वरभाषिणी।	
चलत्कुमुदसंघातचारुकुण्डलशोभिनी॥ ३६.८४ ॥	
रक्ताशोकप्रशाखोत्थपल्लवाङ्गलिधारिणी।	
तत्पुष्पसञ्चयमयैवर्वासोभिः समलङ्कृता ॥ ३६.८५ ॥	
रक्तोत्पलाग्रचरणा जातीपुष्पनखावली।	
कदलीस्तम्भवामोरूः शशाङ्कवदना तथा॥ ३६.८६ ॥	
सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वालङ्कारभूषिता।	
प्रेम्णा स्पृशति कान्तेव सानुरागा मनोरमा॥ ३६.८७ ॥	
निर्ममुक्तासितमेघकञ्चुकपटा पूर्णेन्दुबिम्बानना, नीलाम्बोजविलोचना रविकरप्रोद्‌भिन्नपद्मस्तनी।	
नानापुष्परजः सुगन्धिपषनप्रह्रादनी चेतसां, तत्राऽऽसीत् कलहंसनूपुररवादेव्या विवाहे शरत्॥ ३६.८८ ॥	
अत्यर्थशीतलाम्भोभिः प्लावयन्तौ दिशः सदा।	
ऋतू हेमन्तशिशिरौ आजग्मतुरतिद्युती॥ ३६.८९ ॥	
ताभ्यामृतुभ्यां संप्राप्तो हिमवान् स नगोत्तमः।	
प्रालेयचूर्मवर्षिभ्यां क्षिप्रं रौप्यहरो बभौ॥ ३६.९० ॥	
तेन प्रालेयवर्षेण घनेनैव हिमालयः।	
अगाधेन तदा रेजे क्षीरोद इव सागरः॥ ३६.९१ ॥	
ऋतुपर्य्यासम्प्राप्तो बभूव स महागिरिः।	
साधूपचारात् सहसा कृतार्थ इव दुर्जनः॥ ३६.९२ ॥	
प्रालेयपटलच्छन्नैः श्रृङ्गैस्तु शुशुभे नगः।	
छत्रैरिव महाभागैः पाण्डरैः पृथिवीपतिः॥ ३६.९३ ॥	
मनोभवोद्रेककराः सुराणां सुराङ्गनानाञ्च मुहुः समीराः।	
स्वच्छाम्बुपूर्णाश्च तथा नलिन्यः पद्मोत्पलानां कुसुमैरुपेताः॥ ३६.९४ ॥	
विवाहे गुरुकन्याया वसन्तः समागादृतुः॥ ३६.९५ ॥	
इषत्समुद्‌भिन्नपयोधराग्रा नार्य्यो यथा रम्यतरा बभूवुः।	
नात्युष्णशीतानि पयःसरांसि किञ्जल्कचूर्णैः कपिलीकृतानि॥	
चक्राह्वयुग्मैरुपनादितानि ययुः प्रहृष्टाः सुरदन्तिमुख्याः॥ ३६.९६ ॥	
प्रियङ्गूं श्चूततरवश्चूतांश्चापि प्रियङ्गवः।	
तर्ज्जयन्त इवान्योन्यं मञ्जरीभिश्चकाशिरे॥ ३६.९७ ॥	
हिमश्रृङ्गेषु शुक्लेषु तिलकाः कुसुमोत्कराः।	
शुशुभुः कार्य्यमुदिदश्य वृद्धा इव समागताः॥ ३६.९८ ॥	
फुल्लाशोकलतास्तत्र रेजिरे सालसंश्रिताः।	
कामिन्य इव कान्तानां कण्ठालम्बितबाहवः॥ ३६.९९ ॥	
तस्मिन्नृतौ शुभ्रकटम्बनीपास्तालास्तमालाः सरलाः कपित्थाः॥ ३६.१०० ॥	
अशोकसर्ज्जार्ज्जुनकोविदारा पुन्नागनागेश्वरकर्णिकाराः।	
लवङ्गतलागुरुसप्तपर्णा न्यग्रोधशोभाञ्जननारिकेलाः॥ ३६.१०१ ॥	
वृक्षास्तथाऽन्ये फलपुष्पवन्तो दृश्या बभूवुः सुमनोहराङ्गाः।	
जलाशयाश्चैव सुवर्णतोयाश्चक्राङ्गकारण्डवहंसजुष्टाः॥ ३६.१०२ ॥	
कोयष्टिदात्यूहबलाकयुक्ता दृश्यास्तु पद्मोत्पलमीनपूर्णाः।	
खगाश्च नानाविधभूषिताङ्गा दृस्यास्तु वृक्षेषु सुचित्रपक्षाः॥ ३६.१०३ ॥	
क्रीड़ासु युक्तानथ तर्ज्जयन्तः कुर्वन्ति शब्दं मदनरिताङ्गाः।	
तस्मिन् गिरावद्रिसुताविवाहे ववुश्च वाताः सुखशीतलाङ्गाः॥ ३६.१०४ ॥	
पुष्पाणि शुभ्राण्यपि पातयन्तः शनैर्नगेभ्यो मलयाद्रिजाताः।	
तथैव सर्वे ऋतवश्च पुण्याश्चकाशिरेऽन्योन्यविमिश्रिताङ्गाः॥ ३६.१०५ ॥	
येषां सुलिङ्गानि च कीर्त्तितानि, ते तत्र आसन् सुमनोज्ञरूपाः॥ ३६.१०६ ॥	
समदालिकुलोद्‌गीतशिलाकुसुमसञ्चयैः।	
परस्परं हि मालत्यो भावयन्त्यो विरेजिरे॥ ३६.१०७ ॥	
नीलानि नीलाम्बुरुहैः पयांसि, गौराणि गौरेश्च मृणालदण्डैः।	
रक्तैश्च रक्तानि भृशं कृतानि , मत्तद्विरेफावलिजुष्टपत्रैः॥ ३६.१०८ ॥	
हैमानि विस्तीर्मजलेषु केषुचिन्निरन्तरं चारुतराणि केषुचित्।	
वैदूर्य्यनालानि सरःसु केषुचित्‌प्रजज्ञिरे पद्मवनानि सर्वतः॥ ३६.१०९ ॥	
वाप्यस्तत्राभवन्‌रम्याः कमलोत्पलपुष्पिताः।	
नानाविहङ्गसंजुष्टा हैमसोपानपङ्क्तयः॥ ३६.११० ॥	
श्रृङ्गाणि तस्य तु गिरेः कर्णिकारैः सुपुष्पितैः।	
समुच्छ्रितान्यवरलैर्हेमानीव बभुर्द्विजाः॥ ३६.१११ ॥	
ईषद्विभिन्नकुसुमैः पाटलैश्चापि पाटलाः।	
संबभूबुर्दिशः सर्वाः पवनाकम्पिमूर्त्तिभिः॥ ३६.११२ ॥	
कृष्णार्ज्जुना दसगुणा नीलाशोकमहीरुहाः।	
गिरौ ववृधिरे फुल्लाः स्पर्धयन्तः परस्परम्॥ ३६.११३ ॥	
वारुवविजुष्टानि किंशुकानां वनानि च।	
पर्वतस्य नितम्बेषु सर्वेषु च विरेजिरे॥ ३६.११४ ॥	
तमालगुल्मैस्तस्यासीऽऽच्छोभा हिमवतस्तदा।	
नीलजीमूतसङ्घातैर्निलीनैरिव सन्धिषु॥ ३६.११५ ॥	
निकामपुष्पैः सुविशालशाखैः, समुच्छ्रितैश्चन्दनचम्पकैस्च।	
प्रमत्तपुंस्कोकिलसम्प्रलापैर्हिमाचलोऽतीव तदा रराज॥ ३६.११६ ॥	
श्रुत्वा शब्दं मृदुमदकलं सर्व्वतः कोकिलानां,चञ्चत्पक्षाः सुमधुरतरं नीलकण्ठा विनेदुः।	
तेषां शब्दैरुपचितबलः पुष्पचापेषु हस्तः, सज्जीभूतस्त्रिदशवनिता वेद्धुमङ्गेष्वनङ्गः॥ ३६.११७ ॥	
पटुः सूर्यायतपस्चापि प्रायशोऽल्प (ल्पो) जलाशयः।	
देवीविवाहसमये ग्रीष्म आगाद्धिमाचलम्॥ ३६.११८ ॥	
स चापि तरुभिस्तत्र बहुभिः सुकुमोत्करैः।	
शोभयामास श्रृङ्गणि प्रालेयाद्रेः समन्ततः॥ ३६.११९ ॥	
तथाऽपि च गिरौ तत्र वायवः सुमनोहराः।	
ववुः पाटलविस्तीर्णकदम्बार्ज्जुनगन्धिनः॥ ३६.१२० ॥	
वाप्यः प्रफुल्लपद्‌मौघकेसरारुणडुमूर्त्तयः।	
अभवंस्तटसंघु (जु) ष्टकलहंसकदम्बकाः॥ ३६.१२१ ॥	
तथा कुरबकाश्वापि कुसुमापाण्डुमूर्त्तयः।	
सर्वेषु नगश्रृङ्गेषु भ्रमरावलिसेविताः॥ ३६.१२२ ॥	
बकुलाश्च नितम्बेषु विशालेषु महीभृतः।	
उत्ससर्ज मनोज्ञानि कुसुमानि समन्ततः॥ ३६.१२३ ॥	
इति कुसुमविचित्रसर्ववृक्षा विविधविहङ्गमनादरम्यदेशाः।	
हिमगिरितनयाविवाहभूभूत्यै षडुपययुर्ऋतवो मुनिप्रवीराः ॥ ३६.१२४ ॥	
तत एवं प्रवृत्ते तु सर्व्वभूतसमागमे।	
नानावाद्यसमाकीर्णे अहं तत्र द्विजातयः॥ ३६.१२५ ॥	
शैलपुत्रीमलंकृत्य योग्याभरणसम्पदा।	
पुरं प्रवेशितवांस्तां स्वयमादाय भो द्विजाः॥ ३६.१२६ ॥	
ततस्तु पुनरेवेशमहं चैवोक्तवान् विभुम्।	
हविर्जुहोमि वह्नौ ते उपाध्यायपदे स्थितः॥ ३६.१२७ ॥	
ददासि मह्यं यद्याज्ञां कर्त्तव्योऽयं क्रियाविधिः।	
मामाह शङ्करश्चैवं देवदेवो जगत्‌पतिः॥ ३६.१२८ ॥	
शिव उवाच	
यदुद्दिष्टं सुरेशान तत्‌कुरुष्व यथेप्सितम्।	
कर्त्ताऽस्मि वचनं सर्व ब्रह्मंस्तव जगद्विभो॥ ३६.१२९ ॥	
ततश्चाहं प्रहृष्टात्मा कुशानादाय सत्वरम्।	
देवस्य देव्याश्च योगबन्धेन युक्तवान्॥ ३६.१३० ॥	
ज्वलनश्च स्वयं तत्र कृताञ्जलिपुटः स्थितः।	
श्रुतिगीतैर्महामन्त्रैर्मूर्त्तिमद्भिरुपस्थितैः॥ ३६.१३१ ॥	
यथोक्तविधिना हुत्वा सर्पिस्तदमृतं हविः।	
ततस्तं ज्वलनं सर्वं कारयित्वा प्रदक्षिणम्॥ ३६.१३२ ॥	
मुवत्वा हस्तसमायोगं सहितः सर्वदैवतैः।	
पुत्रैश्च मानसैः सिद्धैः प्रकृष्टेनान्तरात्मना॥ ३६.१३३ ॥	
वृत्त उद्वाहकाले तु प्रणम्य च वृषध्वजम्।	
योगेनैव तयोर्विप्रास्तदुमापरमेशयोः॥ ३६.१३४ ॥	
उद्वाहः स परो वृत्तो यं देवा न वुदुः क्वचित्।	
इति वः सर्वमाख्यातं स्वयंवरमिदं शुभम्।	
उद्वाहश्चैव देवस्य श्रृणुघ्वं परमाद्भुतम्॥ ३६.१३५ ॥	
इति श्रीआदिब्राह्मे महापुराणे स्वयंभु-ऋषिसंवादे उमाहेश्वरयोर्विवाहनिरूपणं नाम षट्‌त्रिंशोऽध्यायः॥ ३६.३६ ॥	

ब्रह्मपुराणम्