भृगुसंहिता/पञ्चदशोऽध्यायः
अथ पञ्चदशोऽध्यायः.	
दशावतार कल्पः (रामः) भार्गवः	
	
अतः परशुरामस्य स्थापनं वक्ष्यतेऽधुना   ।	
बहुभिर्बलवद्भिस्तु राजभिर्धरणी हता   ।। १५.१  ।।	
तद्वधाय कृतोद्योगो जमदग्निसुतो हरिः   ।	
भूत्वावतीर्णो लोकेस्मिन्भारनिर्हरणाय वै   ।। १५.२  ।।	
परशुं च गृहीत्वोर्व्यां नृपान्सर्वान्प्रगृह्य च   ।	
जघान किलभूयोऽपि रामो भीमपराक्रमः   ।। १५.३  ।।	
स्थापयेच्छत्रुनाशाय रामं परशुधारिणं  ।	
श्रीप्रतिष्ठितके चैव अङ्गनाकार एव च   ।। १५.४  ।।	
मध्यमं दशतालेन रामं द्विभुजमाचरेथ् ।	
परशं दक्षिणे हस्ते धृत्वाचैव विचक्षणं  ।। १५.५  ।।	
वाममुद्देशहस्तं च जटामुकुटशोभितं  ।	
रक्तवर्णयुतं चैव श्वेतांबरधरं तथा   ।। १५.६  ।।	
सर्पाभरणसंयुक्तं स्थानकं तत्र कारयेथ् ।	
तद्रूपं कौतुकं कुर्यादथ वा तं चतुर्भुजं  ।। १५.७  ।।	
अन्वाहार्ये प्रधानाग्नौ हौत्रशंसनमाचरेथ् ।	
"रामं ऋषिसुतं विष्णुं परशुपाणिऽमितीरयेथ् ।। १५.८  ।।	
इत्येवमुक्त्वा चावाह्य निरुप्याज्याहुतीर्यजेथ् ।	
"विष्णुर्वरिष्ठऽ इत्युक्त्वा शतमष्टाधिकं यजेथ् ।। १५.९  ।।	
उत्सवस्नपनादीनि विष्णुवत्सर्वमाचरेत्दाशरधिः   ।	
रावणो बहुभिः क्रूरै राक्षसैश्च महाबलैः   ।। १५.१०  ।।	
त्रीन्लोकान्पीडयामास वरदानेन गर्वितः   ।	
देवास्संपीडितास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा   ।। १५.११  ।।	
तैर्देवैर्मुनिभिस्सर्वैः संस्तुतो हरिरव्ययः   ।	
तद्वधाय कृतोद्योगो मानुषं रूपमास्थितः   ।। १५.१२  ।।	
अवतीर्णस्सुतो भूत्वा राज्ञो दशरथस्य चऽ   ।	
रामस्तु राक्षसान्हत्वा सर्वान्लोकानपालयते   ।। १५.१३  ।।	
पुष्ट्यर्थी विजयार्थी च वीरार्थी च विशेषतः   ।	
कूटागारेंगनाकारे फेलाकारं चतुष्फुटं  ।। १५.१४  ।।	
स्वस्तिकं वा विमानस्तु कृत्वाचैव विचक्षणः   ।	
राघवं तु प्रतिष्ठाप्य यथा वत्संप्रपूजयेथ् ।। १५.१५  ।।	
अथातस्संप्रवक्ष्यामि रामलक्ष्मण लक्षणं  ।	
सीताया वायुपुत्रस्य भरतस्यासुजस्य च   ।। १५.१६  ।।	
मानोन्मानप्रमाणानि वक्ष्ये संक्षेपतः क्रमाथ् ।	
उत्तमं दशतालेन मध्यमेन यथाक्रमं  ।। १५.१७  ।।	
उत्तमं राघवेन्द्रस्य मध्यमं लक्ष्मणस्य च   ।	
अन्तेनै व तु मासेन सीतायास्तूच्छ्रयो भवेथ् ।। १५.१८  ।।	
नवतालेन मानेन वायुपुत्रं प्रकल्पयेथ् ।	
अधमं दशतालेन भरतस्यानुजस्य च   ।। १५.१९  ।।	
एवं युक्तियुतेनैव क्रियते शास्त्रवित्तमैः   ।	
गर्भद्वारविमानाभ्यां बेरमानमिहोच्यते   ।। १५.२०  ।।	
उत्सव प्रतिमायान्तु सर्वेषामालयेषु वै   ।	
तद्देवभेदं मूर्तीनां तत्प्रमाणेन योजयेथ् ।। १५.२१  ।।	
इष्यते गर्भमानन्तु पुष्यमानं? विभज्य च   ।	
उत्तमं पञ्चभागं तु चतुर्भागं तु मध्यमं  ।। १५.२२  ।।	
त्रिभागमधमं प्रोक्तं यथावच्छास्त्रवित्तमाः   ।	
गर्भमानं प्रवक्ष्यन्ति द्वारमानन्तु वक्ष्यते   ।। १५.२३  ।।	
सप्तभागे चतुर्भागमुत्तमं तु विधीयते   ।	
त्षंशं तु मध्यमं प्रोक्तमर्थांशमधमं भवेथ् ।। १५.२४  ।।	
द्वारमानमिदं प्रोक्तं क्रियायान्तु विशेषतः   ।	
रामस्याथ ललाटान्तं नासान्तं लक्ष्मणोच्छ्रयं  ।। १५.२५  ।।	
आस्यान्तमथ वा कुर्याद्वायुपुत्रस्य लक्षणं  ।	
भरतस्यामजस्यापि तथा गलसमं भवेथ् ।। १५.२६  ।।	
उष्णीषात्पादपर्यन्तं चतुर्विंशच्छताङ्गुलं  ।	
षष्टिद्विगोलगं विद्यादेकत्षंशत्रिभागीकम्?   ।। १५.२७  ।।	
तालानि दशभागैकमुत्तमं दशतालकं  ।	
चतुर्भागाष्टभागं स्याच्चतुस्तालं तथैव च   ।। १५.२८  ।।	
दशतालस्य त्षंशेन उत्तमं मध्यमाधमं  ।	
मध्यमादधमं हीनं मुखे वार्धाङ्गुलक्षयं  ।। १५.२९  ।।	
उष्णीषमङ्गुलं नेत्रं शिरस्त्षङ्गुलमिष्यते   ।	
ललाटे हनुपर्यन्तं त्रयोदशार्धाङ्गुलं भवेथ् ।। १५.३०  ।।	
गलं चतुर्यवाः प्रोक्ताग्रीवा सार्धत्रियङ्गुला   ।	
हिक्का हृदयानाभ्यन्तं मेढ्रमूलं मुखत्रयं  ।। १५.३१  ।।	
मुखायामं चतुर्मात्रं लिङ्गं पञ्चाङ्गुलायतं  ।	
नाभिरर्धाङ्गुलं ज्ञेयं निम्नार्धवरितालका   ।। १५.३२  ।।	
श्रोणी भागार्धमेवं स्यात्कटिः पञ्चाङ्गुलं भवेथ् ।	
मेढ्रमूलादिजान्वन्तं सप्तविंशतिकांगुलं  ।। १५.३३  ।।	
जानुभागमिति प्रोक्तं जङ्घोरू सुसमायुतौ   ।	
चरणं चतुरङ्गुल्यं मनोर्देशविधानतः   ।। १५.३४  ।।	
ब्रह्माङ्गुलमूखायामं त्रयोदशांगुलमेव च   ।	
कनिष्ठांगुलमायाममेकादशांगुलं भवेथ् ।। १५.३५  ।।	
अक्ष्णामुष्णीषपर्यन्तं भागार्धाङ्गुलमुच्छ्रयं  ।	
हिक्कासूत्रान्तमेवं स्वात्स्कन्धमूलद्वयं भवेथ् ।। १५.३६  ।।	
स्कन्धं भुजसमोत्सेधं भुजोर्ध्वं गोलकं भवेथ् ।	
भुजद्विमुखमायामं कूर्परं च कलायतं  ।। १५.३७  ।।	
प्रकोष्ठं विंशदङ्गुल्यं हस्तायाममिति स्मृतं  ।	
नास्यानि नाभिवामेभ्यो रक्षान्तं सूत्रदक्षिणं  ।। १५.३८  ।।	
आदिसूत्रमिदं प्रोक्तमन्यत्सूत्रं च कारयेथ् ।	
ईषत्कुञ्चितमात्रन्तु मात्रार्धं समकुञ्चितं  ।। १५.३९  ।।	
द्विकलाकुञ्चितं ज्ञेयं त्रिविधं कुञ्चितं भवेथ् ।	
पाष्णोन्य्रन्तरसंयुक्तं पञ्चागुलसमन्वितं  ।। १५.४०  ।।	
पादाङ्गुष्ठान्तरं चैव त्रयोदशांगुलमीरितं  ।	
उष्णीषात्पार्श्वकर्णान्तं वामहस्तोच्छ्रयं भवेथ् ।। १५.४१  ।।	
नीव्रं कण्ठयवानान्त द्विमुखं विस्तरं भवेथ् ।	
दक्षिणे लंबहस्तन्तु ऊरुमूलौ समं भवेथ् ।। १५.४२  ।।	
नीव्रं पञ्चांगुलं चैवत्रयोदशांगुलमीरितं  ।	
हस्तन्तु द्व्यङ्गुल चेति कटीबाहू षडङ्गुलं  ।। १५.४३  ।।	
त्रियुजा कुञ्चितं स्थित्या त्रिभङ्गाग्र विराजितं  ।	
दक्षिणे कटिदेशे तु वाममक्षान्वितं भवेथ् ।। १५.४४  ।।	
दक्षिणं मुखमाश्रित्य त्रिभङ्गाङ्ग मथोच्यते   ।	
श्रुङ्गारगुणसंयुक्तं किरीटं वा विशेषतः   ।। १५.४५  ।।	
वज्रं पुल्लिङ्गवायुक्तं मकरकुण्डलमंयुतं  ।	
किरीटमुकुटौ ज्ञेयो हारकेयूरसंयुतं  ।। १५.४६  ।।	
उष्णीषं केशपृष्ठान्ते त्रयोदशांगुलमायतं  ।	
ग्रीवायां मध्यमं भागं ककुद्भागात्क्रमोन्नतिः   ।। १५.४७  ।।	
जानकीं समभङ्गेन वामहस्तेव पुष्पधृथ् ।	
दक्षिणं संप्रसार्यैव रुक्मवर्णान्तु कारयेथ् ।। १५.४८  ।।	
श्यामवस्त्रधरां चैव दिव्यस्त्रीमण्डनोपमां  ।	
लक्ष्मणं समभङ्गेन तप्तकाञ्चनसन्निभं  ।। १५.४९  ।।	
भरतं श्यामवर्णन्तु शत्रुघ्नन्तु सुवर्णकं  ।	
लक्ष्मणस्याथ वामे तु स्थितौ बाणधनुर्धरौ   ।। १५.५०  ।।	
हनूमन्तं पिङ्गलाभं वार्ताविज्ञापने परं  ।	
एवं सायुधवर्गन्तु वक्ष्यतेऽत्र निरायुधं  ।। १५.५१  ।।	
प्रसारि दक्षिणं पादमितरच्चैव कुञ्चितं  ।	
दक्षिणे नाभयं हस्तं वामं कटिकमुच्यते   ।। १५.५२  ।।	
स्थापनादिक्रियास्सर्वाः पूर्ववत्कारयेत्ततः   ।	
दक्षिणाग्नौ प्रधानेतु हौत्रशंसनमाचरेथ् ।। १५.५३  ।।	
"रामं दाशरथिं विष्णुं काकुत्स्थऽमिति चाह्वयेथ् ।	
"सीतामयोनिजां लक्ष्मीं वैदेहीऽमिति चाह्वयेथ् ।। १५.५४  ।।	
"रामानुजं च स्ॐइत्रिं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्ऽ   ।	
"भरतं रामप्रियं चेति कैकैयीसुतमेव च   ।। १५.५५  ।।	
सद्वृत्तऽमिति चावाह्य भरतस्य विशेषतः   ।	
"शत्रुघ्नं सुमनस्कं च लक्ष्मणानुजमेव च   ।। १५.५६  ।।	
दशरथोद्भवऽमित्येव शत्रुघ्नं च समाह्वयेत्	
कपिराजं हनूमन्तं शब्दराशिं महामतिम्,   ।। १५.५७  ।।	
जुष्टाकारादिसर्वं च पूर्ववत्कारयेद्बुधः   ।	
"रायामीऽशेति मन्त्रेण शतमष्टाधिकं यजेथ् ।। १५.५८  ।।	
"श्रिये जातऽश्च सीताया होमे मन्त्र उदीरितः   ।	
"तन्मा यशोग्रऽ मन्त्रेण भरतस्य च हूयते   ।। १५.५९  ।।	
"शन्नो निधत्ताऽमुच्चार्य लक्ष्मणस्य हुनेत्सुधीः   ।	
"भूमानन्तोग्रऽ इत्युक्त्वा शत्रुघ्नस्य समाचरेथ् ।। १५.६०  ।।	
"मरुतः परमाऽत्मेति मारुतस्येव मारुते   ।	
सर्वत्र जुहुयान्मन्त्रं शतमष्टाधिकं बुधः   ।। १५.६१  ।।	
अर्चनं चोत्सवं चैव स्नपने च हरेरिव   ।	
हली 	
दैत्यानां तु वधार्थाय यदुश्रेष्ठं मलाबलं  ।। १५.६२  ।।	
बलभद्रं विदुस्सोऽपि वसुदेवस्य संबभौ   ।	
भूभारमोचनार्थाय विष्णुस्सबलभद्रकः   ।। १५.६३  ।।	
हत्वानरककंसादीन्सर्वान्लोकानपालयथ् ।	
एवं स्थापयितुं राममिच्छेत्कारयितं च यः   ।। १५.६४  ।।	
सोमछन्दविमाने वा हस्तिपृष्ठेऽथ वाबुधः   ।	
तृतीयं राममास्थाप्य द्विभुजं स्वेतवर्णकं  ।। १५.६५  ।।	
दशतानेन मानेन कृत्वा रूपं समाहितः   ।	
दक्षिणेतरहस्ताभ्यां मुसलं खड्गमेव च   ।। १५.६६  ।।	
श्रोणीनूत्रसमेनैव मुष्टिं समुसलं दृढं  ।	
बाहुसूत्रसमं कुर्याद्धलं वामे तथैवच   ।। १५.६७  ।।	
तस्य दक्षिणपार्श्वेतु लक्ष्मीवद्रोहिणीं चरेथ् ।	
एवं तु सायुधं कुर्याद्वक्ष्येऽहं तु निरायुधं  ।। १५.६८  ।।	
वामपादं समाकुञ्च्य दक्षिणं संप्रसार्य च   ।	
अभयं दक्षिणं हस्तं वाममूरौ च विन्यसेथ् ।। १५.६९  ।।	
अग्नावाहवनीयेतु हौत्रं तत्र प्रशंसयेथ् ।	
"रामं यदुवरं विष्णुं हलायुधऽमितिक्रमाथ् ।। १५.७०  ।।	
"इन्दिरां रेवतीं चैव लक्ष्मीं रामप्रियाऽमिति   ।	
एवमावाहनं कृत्वाजुष्टाकारादि पूर्ववथ् ।। १५.७१  ।।	
"क्ष्मामेकाऽमिति मन्त्रेण शतमष्टाधिकं यजेथ् ।	
अर्चनं चोत्सवं चैव स्नपनं च हरेरिव   ।। १५.७२  ।।	
इति श्रीवैखानसे	
भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां	
प्रकीर्णऽधिकारे पञ्चदशोऽध्यायः