भृगुसंहिता/द्वादशोऽध्यायः
अथ द्वादशोऽध्यायः.	
	
भगवत्प्रतिष्ठाविधिः	
अथप्रदोषे धर्मात्मा जलस्थं देवमुद्धरेथ् ।	
स्नानद्रव्याणि चाहृत्य देवं संस्नाप्य मन्त्रविथ् ।। १२.१  ।।	
क्ष्ॐअपट्टादिना छाद्य मणिहेमादिकैः पुनः   ।	
विविधैः पुष्पमालाद्यैरलङ्कृत्य मनोहरं  ।। १२.२  ।।	
यान मारोप्य देवेशं स्वक्तिसूक्तं समुच्चरन्  ।	
तोयधारां पुरस्कृत्य नीत्वा ग्रामं प्रदक्षिणं  ।। १२.३  ।।	
श्वभ्रस्य पश्चिमे भागे स्थापयित्वा विशेषतः   ।	
उत्तरे यागशालायां वास्तु होमं समाचरेथ् ।। १२.४  ।।	
मथित्वाग्निं प्रगृह्णीया द्वास्तु होमाग्निमेव वा   ।	
संस्कृत्य विधिनादाय प्रणये द्गार्हपत्यके   ।। १२.५  ।।	
त्रिस्संस्कृतो लौकिकाग्निर्मथिताग्निसमो भवेथ् ।	
आघारं विधिवत्कृत्वा वैष्णवान्तं समाचरेथ् ।। १२.६  ।।	
ततोऽन्वाहार्यकुण्डे च पश्चादाहवनीयके   ।	
आवसथ्येततस्सभ्ये ततःपद्मानलेक्रमाथ् ।। १२.७  ।।	
सूत्रोक्तेन विधानेन सर्वत्राघारमाचरेथ् ।	
द्वात्रिंशत्प्रस्थसंपूर्णं घटमादायचात्वरः   ।। १२.८  ।।	
"इषे त्वोर्जेऽत्वादि जपन्तन्तुना परिवेष्ट्य च   ।	
"शुची वो हव्यऽ इत्युक्त्वा कुंभप्रक्षालनं चरेथ् ।। १२.९  ।।	
नदीतोयं समादाय समुत्पूय च पूरयेथ् ।	
वस्त्रयुग्मेन चावेष्ट्य अलङ्कुर्यात्प्रयत्नतः   ।। १२.१०  ।।	
एलातक्कोलकर्पूरैर्गन्धोशीराक्षतैःक्रमाथ् ।	
अन्यैर्गन्धयुतैः पुष्पैर्वासयित्वा विधानतः   ।। १२.११  ।।	
सुवर्णरत्नधातूंश्च न्यसित्वा मन्त्रवित्तमः   ।	
गोवालकुशदर्भैश्च कृतं कूर्चं तु निक्षिपेथ् ।। १२.१२  ।।	
अथ वा निक्षिपेत्कूर्चं कृतं दर्भैस्तु केवलैः   ।	
अस्थि रत्नं सिरा स्तन्तुर्मांसो मृत्स्ना प्रकीर्तिता   ।। १२.१३  ।।	
शोणितं रक्तमृद्भिन्तु जलं मेदस्तथैव च   ।	
शुक्रन्तु कूर्चमित्युक्तं वस्त्रं स्याच्चर्म वैष्टितं  ।। १२.१४  ।।	
सप्त धातव इत्येते कुंभेषु करकेषु च   ।	
एतेष्वेकं विनाकुर्यान्नास्ति तत्रास्य सन्निधिः   ।। १२.१५  ।।	
देवस्य दक्षिणे पार्श्वे कुंभं तत्र निवेश्य च   ।	
अलङ्कृतस्तथाचार्यो वस्त्राभरणकुण्डलैः   ।। १२.१६  ।।	
स्रग्गन्धैर्वेष्टितो धृत्मा मुखस्योष्णीषबन्धनं  ।	
कुंभस्य दक्षिणे भागे प्राङ्मुखोदङ्मुखोऽपिवा   ।। १२.१७  ।।	
स्वस्तिकासन मास्थाय ऋजुकायः समाहितः   ।	
ललाटादिषु स्थानेषु केशवादीन्प्रणम्यच   ।। १२.१८  ।।	
अकाराद्यक्षरं सर्वं न्यसित्वा सर्वसन्धिषु   ।	
पश्चात्कुंभं सुसंत्पृश्य क्रमात्सूक्तादिकं जपेथ् ।। १२.१९  ।।	
आत्मसूक्तन्ततो जप्त्वा पौरुषं सूक्तमेव च   ।	
सूक्तमेकाक्षरं जप्त्वा विष्णुसूक्त मतः परं  ।। १२.२०  ।।	
श्रीभूसूक्तं ततो जप्त्वा "सहस्रशीर्षंऽसमुच्चरन्  ।	
वैष्णवं तु ततोजप्त्वा ध्यायेत्सम्यक्समाहितः   ।। १२.२१  ।।	
प्राणायामं ततः कुर्यात्रेचपूरककुंभकैः   ।	
एतत्फलं क्रमाद्वक्ष्ये त्रिविधं तत्पृथग्विधं  ।। १२.२२  ।।	
तत्रैव रेचकं पूर्वं सर्वपापस्यदाहकं  ।	
पश्चात्तु पूरकं कुर्या दमृताप्यायनं ततः   ।। १२.२३  ।।	
तृतीयं कुंभकं कुर्या दमृतत्वं च संस्मरेथ् ।	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रेचकादीनि कारयेथ् ।। १२.२४  ।।	
कुंभगन्तु जलं स्मृत्वा वारुणं मण्डलं बुधः   ।	
अर्धचन्द्राकृतिं स्मृत्वा तस्य बीजाक्षरं न्यसेथ् ।। १२.२५  ।।	
तमोङ्कारेण संवेष्ट्य बन्धयुक्तं? तु निश्मलं  ।	
आदित्यमण्डलान्तस्थं देवं तत्रैव चाह्वयेथ् ।। १२.२६  ।।	
आदिबीजं सुवर्णाभं प्रणवैः परिवेष्टितं  ।	
पश्चाद्देवं समभ्यर्च्य कुर्या दर्घ्यान्त मर्चनं  ।। १२.२७  ।।	
बिंबं कुंभं च संगृह्य स्नानश्वभ्रे निवेशयेथ् ।	
श्वभ्रस्य पूर्वभागे तु दण्डपङ्क्तिं च कारयेथ् ।। १२.२८  ।।	
कलशैः स्नापयेत्सम्य क्चतुर्दशभिरेवतु   ।	
देवं सर्वत्र संस्नाप्य दीपान्तं च समर्चयेथ् ।। १२.२९  ।।	
नैरृते विष्टरे न्यस्य नमेद्देवां त्समाहितः   ।	
एवं देव्यौ समादाय स्नापये दत्वरं बुधः-   ।। १२.३०  ।।	
पाद्यमाचमनं दत्वा देवदेवं प्रणम्य च   ।	
पात्रं तु तण्डुलैः पूर्णं गृहीत्वात्र विशेषतः   ।। १२.३१  ।।	
सौवर्णं राजतं वापि कौतुकं तत्र निक्षिपेथ् ।	
अथ वा तन्तु माहृत्य न्यसित्वा तण्डुलोपरि   ।। १२.३२  ।।	
तांबूलसहिते पात्रे? देवस्याग्रे निधायच   ।	
पुण्याहं वाच्य तत्कालेस्वस्तिसूक्तं समुच्चरन्  ।। १२.३३  ।।	
देवस्य दक्षिणेहस्ते देव्योर्यै वामहस्तयोः   ।	
"स्वस्तिदाऽ वीतिमन्त्रेण कौतुकं बन्धयेत्क्रमाथ् ।। १२.३४  ।।	
वेदमन्त्रज्ञ आचार्यो रक्षामन्त्रं समुच्चरन्  ।	
षड्द्रोणं धान्यमर्धं वा वेदिकोपरि चास्तरेथ् ।। १२.३५  ।।	
तदर्धं तण्डुलांश्चैव तदग्धं तु तिलानपि   ।	
तदग्धं यवमादाय तदर्धं तिल्वमेव च   ।। १२.३६  ।।	
अण्डजं मुण्डजं चैवरोमजं वामजं तथा   ।	
चर्मजं चास्तरेत्पञ्च शयनं वेदिकोपरि   ।। १२.३७  ।।	
अलाभे तु तथैतैषां पञ्चवस्त्राणि वास्तरेथ् ।	
मूर्धोपधानं कर्तव्यमूर्ध्वेऽनस्तं समर्चयेथ् ।। १२.३८  ।।	
देवं देव्यौ समादाय यद्दिग्द्वारं तथा शिरः   ।	
शाययेच्छयने विद्वान्"यद्वैष्णवऽमिति ब्रुवन्  ।। १२.३९  ।।	
देव्योश्चापि तथा कुर्यात्तत्तत्सूक्तं जपेत्क्रमाथ् ।	
उत्तराच्छादनं कुर्याद्गलान्तं तत्र निक्षिपेत्?   ।। १२.४०  ।।	
शय्यावेद्यास्तुपरितस्सर्वान्देवान्त्समर्चयेर्थ् ।	
इशानादिक्रमाद्देवान्बल्यन्तन्तु समर्चयेथ् ।। १२.४१  ।।	
शङ्करं बलिरक्षं च वाग्देवीं बलिश्रक्रकौ   ।	
अग्निं पवित्रं शैलूषं प्राच्यां प्रत्यङ्मुखान्क्रमाथ् ।। १२.४२  ।।	
भ्ॐअं गुहं च दुर्गां च यमं मन्दं च नैरृतिं  ।	
रोहिणीं सप्तमातॄश्च दक्षिणे चोत्तरामुखान्  ।। १२.४३  ।।	
पश्चिमे नैरृताद्यादीनर्चयेत्तदनुक्रमाथ् ।	
वैष्णवीं पुरुषं चैव बुधं ज्येष्ठां तथैव च   ।। १२.४४  ।।	
पुष्परक्षकवायू च प्राङ्मुखांश्च समर्चयेथ् ।	
वायव्यादीशपर्यस्तं दक्षिणाभिमूखान्क्रमाथ् ।। १२.४५  ।।	
शुक्रं चैव भृगुं शान्तं तथा सप्त ऋषीनपि   ।	
भागीरथीं कुबेरं च चन्द्रं भूतानि चार्ऽचयेथ् ।। १२.४६  ।।	
द्वारे द्वारे च धात्रादीन्द्वारदेवान्त्समर्चयेथ् ।	
विमानं परितो भ्यर्च्य न्यक्षादीनर्चयेत्क्रमाथ् ।। १२.४७  ।।	
देवस्याग्रे प्रसन्नात्मा पूजयेदनपायिनः   ।	
भूतद्वयं तथा तार्क्ष्यं तथा चैवामितं बुधः   ।। १२.४८  ।।	
चक्रशङ्खारविन्दानि देवस्याग्रेर्ऽचयेद्बुधः   ।	
वेदानध्यापयेद्दिक्षु "ऋचां प्राऽचीरिति श्रुतिः   ।। १२.४९  ।।	
संभारवेद्यामास्तीर्य धान्यं वस्त्रोवरिक्रमाथ् ।	
हेमादिपात्रे रत्नादीं त्सन्न्यस्यैवाधिदैवतं  ।। १२.५०  ।।	
विष्णुमभ्यर्च्य विधिना कारयित्वाधिवासनं  ।	
विष्णुसूक्तं समुच्चार्य वस्त्रेणाच्छादयेद्बुधः   ।। १२.५१  ।।	
पश्चाद्धोतारमाहूय यथोक्तगुणसंयुतं  ।	
पादौप्रक्षाल्य चाचम्य कूर्चयुक्तं समाहितं  ।। १२.५२  ।।	
अलङ्कुर्याच्च पुष्पाद्यैः पञ्चाङ्गोचितभूषणैः   ।	
सभ्यस्य पूर्वभागे तु पश्चिमाभिमुखःस्थितः   ।। १२.५३  ।।	
सभ्याध्वर्युं समीक्ष्यैव होता प्रणवमुच्चरेथ् ।	
"होतरेहिऽ पदे उक्तेततो होता समुच्चरेथ् ।। १२.५४  ।।	
"अध्वर्यो देवऽतेत्युक्त्वा पादौ प्रक्षाल्य चाचमेथ् ।	
पूर्ववत्तत्र चस्थित्वा "ओं नमः प्रवक्त्रेऽ ब्रुवन्  ।। १२.५५  ।।	
होता च नाम शर्मान्तं संयोज्यैव समुच्चरेथ् ।	
"भूते भविष्यऽतीत्युक्त्वा ब्रूयाद्"धिंऽकारपूर्वकं  ।। १२.५६  ।।	
"भूर्भुवस्सुवऽ रित्येव प्राङ्मुखश्च प्रदक्षिणं  ।	
अदध्यात्समिधोऽध्वर्युः प्रत्योङ्कारं ततोऽनले   ।। १२.५७  ।।	
होत्रा"ग्ने महाऽमित्युक्तेप्रभौः प्रवर इष्यते   ।	
राज्ञो वा राजपत्म्या वा तथामात्यस्य वा भवेथ् ।। १२.५८  ।।	
ग्रामश्चेद्यजमानस्तु वसिष्ठप्रवरं वदेथ् ।	
अथ वा कारयेद्विद्वान्काश्यप्रवरं वदन्  ।। १२.५९  ।।	
वैश्यादन्यत्र जातीयो यजमानो भवेद्यदि   ।	
तस्य तु प्रवरं हित्वा काश्यपप्रवरं वदेथ् ।। १२.६०  ।।	
तत "आयातु भगवाऽनुक्त्वा पश्चिमदिङ्मुखः   ।	
विष्ण्वादि भूत पर्यन्तं सर्वमूर्ती स्तदाह्वयेथ् ।। १२.६१  ।।	
ननधोक्तेन मार्गेण पार्षदानाह्वयेद्बुधः   ।	
आवाहन क्रमेणैव निरुप्याऽज्याहुतीर्यजेथ् ।। १२.६२  ।।	
सभ्याग्निं च परिस्तीर्य प्राणायामादिपूर्वकं  ।	
"स्वस्तिचैऽवेति हुत्वातु तथा चैव "प्रजापतेःऽ   ।। १२.६३  ।।	
"अग्निर्धीमतऽयेत्युक्त्वा "आदित्येभ्यऽस्तथैव च   ।	
"विश्वेभ्यो देवेभ्यऽश्चैव "मरुद्गणेभ्यऽएव च   ।। १२.६४  ।।	
"भूरग्नयेऽचैवमाद्याश्चतस्रो व्याहृतीर्यजेथ् ।	
दशभिश्सतशस्त्वेतैस्सहस्राहुतिरुच्यते   ।। १२.६५  ।।	
स्रुवेण स्रावयन्विद्वानविच्छिन्नं समाचरेथ् ।	
विष्णुसूक्तं समुच्चार्य सूक्तं पौरुषमेव च   ।। १२.६६  ।।	
श्रीसूक्तं भूमिदैवत्य मतोदेवादि वैष्णवं  ।	
एकाक्षरादिसूक्तं तु विष्णुगायत्रिया युतं  ।। १२.६७  ।।	
एतैन्तु सप्तभिस्सूक्तैश्चतुरावर्त्य हूयतां  ।	
एतत्कर्तुमशक्तश्चेत्सकृद्वात्र समाचरेथ् ।। १२.६८  ।।	
अष्टाक्षरेण मन्त्रेण द्वादशाक्षरकेण वा   ।	
वैष्णवं विष्णुगायत्रीं जुहुयादिति के चन   ।। १२.६९  ।।	
ततश्चाहावनीयाग्निकुण्डे सम्यग्यथाक्रमं  ।	
यजेत्पुरुषसूक्तं तु षोडशावर्त्य यत्नतः   ।। १२.७०  ।।	
अन्वाहार्वाग्निकुण्डे तु विष्णुसूक्तं सुहूयतां  ।	
ब्राह्मञ्च व्याहृतीश्चैव जयादीन्जुहुयात्क्रमाथ् ।। १२.७१  ।।	
श्रीसूक्तं वैष्णवं चैव जुहुयाद्गार्हपत्यके   ।	
आवसद्थ्ये विशेषेण वैष्णवं रुद्रसूक्तकं  ।। १२.७२  ।।	
महीसूक्तं च जुहुयत्सूक्तमेकाक्षरादिकं  ।	
पैण्डरीके तु जुहुयात्पारमात्मिकसंयुतं  ।। १२.७३  ।।	
रक्ताब्जं बिल्वपत्रं च श्वेताब्जानामसंभवे   ।	
घृतेनाप्लुत्य जुहुयाद्विष्णुगायत्रिया बुधः   ।। १२.७४  ।।	
समिदाज्यं चरुर्लाजाः सर्षपाश्च यवास्तथा   ।	
तिलं तिल्वं तथा मुद्गा माषास्सक्तुर्गुडं तथा   ।। १२.७५  ।।	
मध्वपूपा दधि क्षीरं होमद्रव्यमितीरितं  ।	
एतैस्सप्तदशद्रव्यैर्वैष्णवं जुहुयाद्बुधः   ।। १२.७६  ।।	
जुह्वाचैवोपजुह्वा च विष्णुसूक्तं सुहूयतां  ।	
सभ्ये च वैण्डरीके च स्विष्टाकारं विना चरेथ् ।। १२.७७  ।।	
अग्निष्वाहवनीयादिष्वन्तहोमं समाचरेथ् ।	
ऋगादींश्च चतुर्दिक्षु वेदानध्यापयेत्क्रमाथ् ।। १२.७८  ।।	
एवमध्ययनं प्रोक्त"मृचां प्राचीऽरिति श्रुतिः   ।	
नृत्तैगेन्यैश्च वाद्यैश्च रात्रिशेषं नयत्क्रमाथ् ।। १२.७९  ।।	
ततःप्रभाते धर्मात्मा स्नात्वास्नानविधानतः   ।	
ब्रह्मयज्ञं च कृत्वा तु जपेत्सूक्तानि द्वादश   ।। १२.८०  ।।	
पादौ प्रक्ष्याल्य चाचम्य देवानुद्धाप्य मन्त्रवथ् ।	
पूर्ववस्त्रं विसृज्यैव पुनरन्यद्विभूष्य च   ।। १२.८१  ।।	
ब्रह्मस्थाने विशेषेण पीठं सम्यक्प्रकल्पयेथ् ।	
तदूर्ध्वे कल्पयेद्विद्वान्नवभागं विभज्य च   ।। १२.८२  ।।	
पूर्वोक्तेन क्रमेणैव रत्नन्यासे समाचरेथ् ।	
सुधया परिपूर्यैव क्ष्ॐएनाच्छादयेद्बुधः   ।। १२.८३  ।।	
यजमानस्तु तत्काले आचार्यादीन्प्रणम्यच   ।	
सपादनवनिष्कं च गुरवे दक्षिणां ददेथ् ।। १२.८४  ।।	
प्रत्येकं स्थापकादीनां पञ्चनिष्कं ददेत्तदा   ।	
सभ्याध्वर्योर्विशेषेण होतुश्चापि तथैव च   ।। १२.८५  ।।	
पैण्डरीकस्य चाध्वर्योः प्रत्येकं पञ्चनिष्ककं  ।	
अन्येष्वाहवनीयादिष्वध्वर्यूणां चतुभन्वेथ् ।। १२.८६  ।।	
पषन्द्धामसु चाध्वर्योरन्येषां च पृथक्पृथक्  ।	
निष्कं पादाधिकं दद्यात्संपूर्णमिति पठ्यते   ।। १२.८७  ।।	
आचार्यस्य नियोगेन दक्षिणादानमीरितं  ।	
यजमानस्स्वतन्त्रेण न कुर्यादिति शासनं  ।। १२.८८  ।।	
हन्त्यल्पदक्षिणो यज्ञो यजमानं विशेषतः   ।	
अदक्षिणं तु यजनं निष्फलं त्विति शासनं  ।। १२.८९  ।।	
मुहूर्ते समनुप्राप्ते वाद्यघोषसमन्वितं  ।	
तोयधारासमायुक्तं स्वस्तिसूक्तं समुच्चरन्  ।। १२.९०  ।।	
आचार्यः कुंभमादाय व्रजेत्पूर्वं ततःक्रमाथ् ।	
नयेयुस्थ्सापकाः पश्चाद्देवं देप्यादिसंयुतं  ।। १२.९१  ।।	
प्रदक्षिणं शनैगन्त्वा देवागारं प्रविश्य च   ।	
पीठस्य दक्षिणे भागे धान्यपीठे प्रकल्पिते   ।। १२.९२  ।।	
आचार्यस्सन्न्यसेत्कुंभं देवं चादायचात्वरः   ।	
कौतुकं ब्रह्मस्थाने तु स्थापयित्वा विचक्षणः   ।। १२.९३  ।।	
"भूरसि भूंऽ इत्युक्त्वा पीठे देवं सुयोजयेथ् ।	
तस्य दक्षिणपाशेन्व्तु श्रीदेवीं स्थापयेद्बुधः   ।। १२.९४  ।।	
तथैव वामपाशेन्व्तु भूमिं कुर्यात्प्रतिष्ठितां  ।	
देवस्य वामभागे तु स्थापयेद्बिंबमोत्सवं  ।। १२.९५  ।।	
स्नापनं बलिबेरं च दक्षिणे स्थापयेद्बुधः   ।	
विष्णुसूक्तं च जप्त्यैव पुरुषसूक्तयुतं तथा   ।। १२.९६  ।।	
ध्रुवसूक्तं वैष्णवं च देवीभ्यां च पृथक्पृथक्  ।	
श्रीभूसूक्तं पृथक्जप्त्वा पश्चान्न्यासं समाचरेथ् ।। १२.९७  ।।	
"सुवभुन्वभून्ऽरित्युक्त्वा चाक्षराणि विशेषतः   ।	
पादयोरन्तरे विद्वान्यकारं विन्यसेत्ततः   ।। १२.९८  ।।	
बिंबस्य हृदये सम्यङ्न्यसेद्बीजाक्षरं परं  ।	
रुक्माभं परमं बीजं सर्वकारणकारणं  ।। १२.९९  ।।	
तरुणार्क सहस्राभं ब्रह्मेशाभ्यां नमस्कृतं  ।	
पद्मासनस्थं देवेशं श्रीवत्कालङ्कृतोरसं  ।। १२.१००  ।।	
शङ्खचक्रधरं स्ॐयं सर्वाभरण भूषितं  ।	
"ओऽमित्येकाक्षरं ब्रह्म प्रणवः परिपठ्यते   ।। १२.१०१  ।।	
"श्रीऽकारं श्रिय इत्युक्त्वा "लऽकारं भुव इत्यपि   ।	
कूर्चेनादाय तत्तोयं कुंभस्थं शक्तिसंयुतं  ।। १२.१०२  ।।	
"इदं विष्णुऽस्समुच्चार्य समादाय समाहितः   ।	
"आयातु भगवाऽनुक्त्वाध्रुवबेरस्य मूर्धवि   ।। १२.१०३  ।।	
विष्णुं च पुरुषं सत्यमच्युतं चानिरुद्धकं  ।	
अचले देवदेवेशो व्याप्य तिष्ठतीति श्रुतिः   ।। १२.१०४  ।।	
"श्रिये जाऽतेति मन्त्रेण श्रियमावाहयेद्बुधः   ।	
"मेदिऽनीति च मन्त्रेण हरिणीं सम्यगाह्वयेथ् ।। १२.१०५  ।।	
कौतुकेचौत्सवेचैव स्नापने बलिबेरके   ।	
प्रणिधिमुद्धृत्य तत्काले दीपाद्दीपमिव क्रमाथ् ।। १२.१०६  ।।	
ध्रुवबेरात्समावाह्य कूर्चेनावाहयेत्क्रमाथ् ।	
नवधा मार्गमालोक्य यथेष्टं कर्तुरिच्छया   ।। १२.१०७  ।।	
अविच्छिन्नार्ऽचनं नित्यं विधिनैव प्रकल्पयेथ् ।	
अशक्तश्चेत्तथाकर्तुं प्रतिष्ठां नैव कारयेथ् ।। १२.१०८  ।।	
आढ्यस्सर्वसमस्त्यागी चिकीर्षुर्विष्णुमन्दिरं  ।	
स्वार्थं कृत्वा त्रिधैकांशं कुटुंबार्थे विधाय च   ।। १२.१०९  ।।	
अंशाभ्यामवशिष्टाभ्यां विमानार्चनमारभेथ् ।	
आपद्यपि च कष्टायां न द्रुह्येदात्मने बुधः   ।। १२.११०  ।।	
अविच्छिन्ना यथा पूजा विधिना संप्रवर्तते   ।	
तथा प्रकल्पयेद्विद्वान्भूमिभोगेन वै स्थितिं  ।। १२.१११  ।।	
अर्चकस्यार्ऽचनार्ऽथं च कुटुंबार्थं च यत्नतः   ।	
अत्यन्तपुष्कलां भूमिं बहुसस्योचितां तथा   ।। १२.११२  ।।	
करग्रहादि रहितामर्चकाय समर्पयेथ् ।	
ततश्च ताम्रपट्टादौ लेख्य सीमाविनिश्चयं  ।। १२.११३  ।।	
देवनाम्नैव तां भूमिं दद्यादर्चकजीविकां  ।	
इदमग्रे प्रकुर्वीति तदधीना स्थितिर्हरेः   ।। १२.११४  ।।	
पिता हरिस्तु भगवानर्चकः पुत्र उच्यते   ।	
पुत्रस्यन लिखेन्नाम सन्निधाने पितुःक्रमाथ् ।। १२.११५  ।।	
अर्चकस्सुप्रसन्नात्मा हरिदेव हि केवलं  ।	
अथ वा विलिखेद्विद्वान्नाम्ना वा पूजक स्य च   ।। १२.११६  ।।	
तथार्ऽचकस्य चावासमालयस्य समीपतः   ।	
शिलाभिस्सुदृढं कृत्वा वासायास्य प्रशस्यते   ।। १२.११७  ।।	
अक्लेशेन यथा जीवेदर्चकस्सुसमाहितः   ।	
यावच्चन्द्रदिवानाथं तथा कुर्यात्प्रयत्नतः   ।। १२.११८  ।।	
अर्चके क्लेशयुक्तेतु क्लिश्यते भगवान्हरिः   ।	
अर्चके तु सुसंतुष्टे तदा तुष्टो जनार्दनः   ।। १२.११९  ।।	
रूपद्वयं हरेः प्रोक्तं बिंबमर्चक एवच   ।	
बिंबे त्वावाहनादर्वाक्सदा सन्निहितोर्ऽचके   ।। १२.१२०  ।।	
पुनर्विचिन्त्य धर्मात्मा यजमानो मुदान्वितः   ।	
शक्तिलोभमकृत्वैव करोति विभवान्तरं  ।। १२.१२१  ।।	
पञ्चपर्वसु संक्रान्तौ पुण्याहेष्वितरेषु च   ।	
विशेष पूजनार्थञ्च हविरर्थं च यत्नतः   ।। १२.१२२  ।।	
स्नपनार्थं चोत्सवार्थं प्रायश्चित्तार्थमेव च   ।	
नटनर्तकदासीनाङ्गायकानां चशक्तितः   ।। १२.१२३  ।।	
विद्यार्थिनां च भक्तानामन्यस्य विभवस्य च   ।	
वृत्तिं तुपरिकल्प्यैव भूरूपां पुरतो हरेः   ।। १२.१२४  ।।	
ददात्याचार्यहस्ते तु मन्त्रोदकपुरस्सरं  ।	
अन्येषां विभवानां चतथैवान्यपदार्थिनां  ।। १२.१२५  ।।	
तत्तन्नाम्नैव भूम्यादिं दापयेद्देशिकोत्तमः   ।	
आचार्यस्यापि तन्नाम्ना कल्पयेद्वृत्तिमुत्तमां  ।। १२.१२६  ।।	
एवं यः कुरुते भक्त्या ऐहिकामुष्मिकं फलं  ।	
पशुभृत्यादिभोगांश्च वाहनादीन्विशेषतः   ।। १२.१२७  ।।	
सुवर्णरत्नधान्यादीनत्यन्तं समवाप्नुयाथ् ।	
तस्य कायकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति   ।। १२.१२८  ।।	
यं यं कामयते सर्वन्तं तमाप्नोत्यसंशयं  ।	
पूर्वजातिगतास्तस्य पितरः पितुरन्वये   ।। १२.१२९  ।।	
मातृपक्षे च येजातास्तस्य मातामहादयः   ।	
सर्वेपि त्रिदिवं यान्ति मोदन्ते त्रिदिवे चिरं  ।। १२.१३०  ।।	
ततो यास्यन्ति वैकुण्ठं निस्समाभ्यधिकं महः   ।	
यस्सम्यक्पालयेदेतदधिकं यश्च वर्धयेथ् ।। १२.१३१  ।।	
आद्येष्टकादि निर्माणफलमेव प्रपद्यते   ।	
सर्वाशुभविनाशं च लब्ध्वाचेष्टमवाप्य च   ।। १२.१३२  ।।	
अन्ते विमानमारुह्य विष्णोर्याति परं पदं  ।	
किं बहूक्तेन विधिना न दैवं केशवात्परं  ।। १२.१३३  ।।	
तं विष्णुं पूजयेन्नित्यं सर्वसाधनसाधनं  ।	
सर्वमुक्तिप्रदं नित्यं सर्वकामफलप्रदं  ।। १२.१३४  ।।	
ग्रामाग्रहारयोस्सम्यगर्चनं तत्र वासिनां  ।	
सर्वसिद्धिप्रदं नित्यं पुत्रपौत्रप्रवर्धनं  ।। १२.१३५  ।।	
सामान्यमग्नि होत्रं स्यादनग्नीनां तपोधनाः   ।	
साग्नीनामप्यविज्ञातप्रायश्चित्ताय कल्पते   ।। १२.१३६  ।।	
तस्मात्कुर्यादविच्छिन्नमर्चनं सर्वयत्नतः   ।। १२.१३६  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे द्वादशोऽध्यायः.