मनुस्मृतिः/चतुर्थोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	चतुर्थं आयुषो भागं उषित्वाद्यं गुरौ द्विजाः    ।द्वितीयं आयुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् । । ४.१  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्रोहेणैव भूतानां अल्पद्रोहेण वा पुनः   ।या वृत्तिस्तां समास्थाय विप्रो जीवेदनापदि   । । ४.२  । ।	</p>
<td><p>		
	यात्रामात्रप्रसिद्ध्यर्थं स्वैः कर्मभिरगर्हितैः   ।अक्लेशेन शरीरस्य कुर्वीत धनसंचयम्  । । ४.३  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋतामृताभ्यां जीवेत्तु मृतेन प्रमृतेन वा   ।सत्यानृताभ्यां अपि वा न श्ववृत्त्या कदा चन   । । ४.४  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋतं उञ्छशिलं ज्ञेयं अमृतं स्यादयाचितम्  ।मृतं तु याचितं भैक्षं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम्  । । ४.५  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्यानृतं तु वाणिज्यं तेन चैवापि जीव्यते   ।सेवा श्ववृत्तिराख्याता तस्मात्तां परिवर्जयेत् । । ४.६  । ।	</p>
<td><p>		
	कुसूलधान्यको वा स्यात्कुम्भीधान्यक एव वा   ।त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव वा   । । ४.७  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुर्णां अपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम्  ।ज्यायान्परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः   । । ४.८  । ।	</p>
<td><p>		
	षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते   ।द्वाभ्यां एकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्त्रेण जीवति   । । ४.९  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्तयंश्च शिलोञ्छाभ्यां अग्निहोत्रपरायणः   ।इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत्सदा   । । ४.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	न लोकवृत्तं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथं चन   ।अजिह्मां अशथां शुद्धां जीवेद्ब्राह्मणजीविकाम्  । । ४.११  । ।	</p>
<td><p>		
	संतोषं परं आस्थाय सुखार्थी संयतो भवेत् ।संतोषमूलं हि सुखं दुःखमूलं विपर्ययः   । । ४.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	अतोऽन्यतमया वृत्त्या जीवंस्तु स्नातको द्विजः   ।स्वर्गायुष्ययशस्यानि व्रताणीमानि धारयेत् । । ४.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतन्द्रितः   ।तद्धि कुर्वन्यथाशक्ति प्राप्नोति परमां गतिम्  । । ४.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	नेहेतार्थान्प्रसङ्गेन न विरुद्धेन कर्मणा   ।न विद्यमानेष्वर्थेषु नार्त्यां अपि यतस्ततः   । । ४.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रियार्थेषु सर्वेषु न प्रसज्येत कामतः   ।अतिप्रसक्तिं चैतेषां मनसा संनिवर्तयेत् । । ४.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वान्परित्यजेदर्थान्स्वाध्यायस्य विरोधिनः   ।यथा तथाध्यापयंस्तु सा ह्यस्य कृतकृत्यता   । । ४.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	वयसः कर्मणोऽर्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च   ।वेषवाग्बुद्धिसारूप्यं आचरन्विचरेदिह   । । ४.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	बुद्धिवृद्धिकराण्याशु धन्यानि च हितानि च   ।नित्यं शास्त्राण्यवेक्षेत निगमांश्चैव वैदिकान्  । । ४.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा यथा हि पुरुषः शास्त्रं समधिगच्छति   ।तथा तथा विजानाति विज्ञानं चास्य रोचते   । । ४.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋषियज्ञं देवयज्ञं भूतयज्ञं च सर्वदा   ।नृयज्ञं पितृयज्ञं च यथाशक्ति न हापयेत् । । ४.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	एतानेके महायज्ञान्यज्ञशास्त्रविदो जनाः   ।अनीहमानाः सततं इन्द्रियेष्वेव जुह्वति   । । ४.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	वाच्येके जुह्वति प्राणं प्राणे वाचं च सर्वदा   ।वाचि प्राणे च पश्यन्तो यज्ञनिर्वृत्तिं अक्षयाम्  । । ४.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्ञानेनैवापरे विप्रा यजन्त्येतैर्मखैः सदा   ।ज्ञानमूलां क्रियां एषां पश्यन्तो ज्ञानचक्षुषा   । । ४.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्निहोत्रं च जुहुयादाद्यन्ते द्युनिशोः सदा   ।दर्शेन चार्धमासान्ते पौर्णामासेन चैव हि   । । ४.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	सस्यान्ते नवसस्येष्ट्या तथा र्त्वन्ते द्विजोऽध्वरैः   ।पशुना त्वयनस्यादौ समान्ते सौमिकैर्मखैः   । । ४.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	नानिष्ट्वा नवसस्येष्ट्या पशुना चाग्निमान्द्विजः   ।नवान्नं अद्यान्मांसं वा दीर्घं आयुर्जिजीविषुः   । । ४.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	नवेनानर्चिता ह्यस्य पशुहव्येन चाग्नयः   ।प्राणानेवात्तुं इच्छन्ति नवान्नामिषगर्धिनः   । । ४.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	आसनाशनशय्याभिरद्भिर्मूलफलेन वा   ।नास्य कश्चिद्वसेद्गेहे शक्तितोऽनर्चितोऽतिथिः   । । ४.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	पाषाण्डिनो विकर्मस्थान्बैडालव्रतिकाञ् शठान्  ।हैतुकान्बकवृत्तींश्च वाङ्गात्रेणापि नार्चयेत् । । ४.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदविद्याव्रतस्नाताञ् श्रोत्रियान्गृहमेधिनः   ।पूजयेद्धव्यकव्येन विपरीतांश्च वर्जयेत् । । ४.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	शक्तितोऽपचमानेभ्यो दातव्यं गृहमेधिना   ।संविभागश्च भूतेभ्यः कर्तव्योऽनुपरोधतः   । । ४.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	राजतो धनं अन्विच्छेत्संसीदन्स्नातकः क्षुधा   ।याज्यान्तेवासिनोर्वापि न त्वन्यत इति स्थितिः   । । ४.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	न सीदेत्स्नातको विप्रः क्षुधा शक्तः कथं चन   ।न जीर्णमलवद्वासा भवेच्च विभवे सति   । । ४.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	क्ल्प्तकेशनखश्मश्रुर्दान्तः शुक्लाम्बरः शुचिः   ।स्वाध्याये चैव युक्तः स्यान्नित्यं आत्महितेषु च   । । ४.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	वैणवीं धारयेद्यष्टिं सोदकं च कमण्डलुम्  ।यज्ञोपवीतं वेदं च शुभं रौक्मे च कुण्डले   । । ४.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	नेक्षेतोद्यन्तं आदित्यं नास्तं यान्तं कदा चन   ।नोपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यं नभसो गतम्  । । ४.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	न लङ्घयेद्वत्सतन्त्रीं न प्रधावेच्च वर्षति   ।न चोदके निरीक्षेत स्वरूपं इति धारणा   । । ४.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम्  ।प्रदक्षिणानि कुर्वीत प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्  । । ४.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	नोपगच्छेत्प्रमत्तोऽपि स्त्रियं आर्तवदर्शने   ।समानशयने चैव न शयीत तया सह   । । ४.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	रजसाभिप्लुतां नारीं नरस्य ह्युपगच्छतः   ।प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव प्रहीयते   । । ४.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	तां विवर्जयतस्तस्य रजसा समभिप्लुताम्  ।प्रज्ञा तेजो बलं चक्षुरायुश्चैव प्रवर्धते   । । ४.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	नाश्नीयाद्भार्यया सार्धं नैनां ईक्षेत चाश्नतीम्  ।क्षुवतीं जृम्भमाणां वा न चासीनां यथासुखम्  । । ४.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	नाञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे न चाभ्यक्तां अनावृताम्  ।न पश्येत्प्रसवन्तीं च तेजस्कामो द्विजोत्तमः   । । ४.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	नान्नं अद्यादेकवासा न नग्नः स्नानं आचरेत् ।न मूत्रं पथि कुर्वीत न भस्मनि न गोव्रजे   । । ४.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	न फालकृष्टे न जले न चित्यां न च पर्वते   ।न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदा चन   । । ४.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन्नपि न स्थितः   ।न नदीतीरं आसाद्य न च पर्वतमस्तके   । । ४.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	वाय्वग्निविप्रं आदित्यं अपः पश्यंस्तथैव गाः   ।न कदा चन कुर्वीत विण्मूत्रस्य विसर्जनम्  । । ४.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	तिरस्कृत्योच्चरेत्काष्ठ लोष्ठपत्रतृणादिना   ।नियम्य प्रयतो वाचं संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः   । । क्४.४९[५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मूत्रोच्चारसमुत्सर्गं दिवा कुर्यादुदङ्मुखः   ।दक्षिणाभिमुखो रात्रौ संध्यायोश्च यथा दिवा   । । क्४.५०[५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	छायायां अन्धकारे वा रात्रावहनि वा द्विजः   ।यथासुखमुखः कुर्यात्प्राणबाधभयेषु च   । । क्४.५१[५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रत्यग्निं प्रतिसूर्यं च प्रतिसोमोदकद्विजम्  ।प्रतिगु प्रतिवातं च प्रज्ञा नश्यति मेहतः   । । क्४.५२[४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नाग्निं मुखेनोपधमेन्नग्नां नेक्षेत च स्त्रियम्  ।नामेध्यं प्रक्षिपेदग्नौ न च पादौ प्रतापयेत् । । ४.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	अधस्तान्नोपदध्याच्च न चैनं अभिलङ्घयेत् ।न चैनं पादतः कुर्यान्न प्राणाबाधं आचरेत् । । ४.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	नाश्नीयात्संधिवेलायां न गच्छेन्नापि संविशेत् ।न चैव प्रलिखेद्भूमिं नात्मनोऽपहरेत्स्रजम्  । । ४.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा ष्ठीवनं वा समुत्सृजेत् ।अमेध्यलिप्तं अन्यद्वा लोहितं वा विषाणि वा   । । ४.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	नैकः सुप्याच्छून्यगेहे न श्रेयांसं प्रबोधयेत् ।नोदक्ययाभिभाषेत यज्ञं गच्छेन्न चावृतः   । । ४.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्न्यगारे गवां गोष्ठे ब्राह्मणानां च संनिधौ   ।स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिनं पाणिं उद्धरेत् । । ४.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	न वारयेद्गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्य चित् ।न दिवीन्द्रायुधं दृष्ट्वा कस्य चिद्दर्शयेद्बुधः   । । ४.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	नाधर्मिके वसेद्ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम्  ।नैकः प्रपद्येताध्वानं न चिरं पर्वते वसेत् । । ४.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	न शूद्रराज्ये निवसेन्नाधार्मिकजनावृते   ।न पाषण्डिगणाक्रान्ते नोपस्षृटेऽन्त्यजैर्नृभिः   । । ४.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहं नातिसौहित्यं आचरेत् ।नातिप्रगे नातिसायं न सायं प्रातराशितः   । । ४.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	न कुर्वीत वृथाचेष्टां न वार्यञ्जलिना पिबेत् ।नोत्सङ्गे भक्षयेद्भक्ष्यान्न जातु स्यात्कुतूहली   । । ४.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	न नृत्येदथ वा गायेन्न वादित्राणि वादयेत्]   ।नास्फोटयेन्न च क्ष्वेडेन्न च रक्तो विरावयेत् । । ४.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	न पादौ धावयेत्कांस्ये कदा चिदपि भाजने   ।न भिन्नभाण्डे भुञ्जीत न भावप्रतिदूषिते   । । ४.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	उपानहौ च वासश्च धृतं अन्यैर्न धारयेत् ।उपवीतं अलङ्कारं स्रजं करकं एव च   । । ४.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	नाविनीतैर्भजेद्धुर्यैर्न च क्षुध्व्याधिपीडितैः   ।न भिन्नशृङ्गाक्षिखुरैर्न वालधिविरूपितैः   । । ४.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	विनीतैस्तु व्रजेन्नित्यं आशुगैर्लक्षणान्वितैः   ।वर्णरूपोपसंपन्नैः प्रतोदेनातुदन्भृशम्  । । ४.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	बालातपः प्रेतधूमो वर्ज्यं भिन्नं तथासनम्  ।न छिन्द्यान्नखरोमाणि दन्तैर्नोत्पाटयेन्नखान्  । । ४.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	न मृल्लोष्ठं च मृद्नीयान्न छिन्द्यात्करजैस्तृणम्  ।न कर्म निष्फलं कुर्यान्नायत्यां असुखोदयम्  । । ४.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	लोष्ठमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः   ।स विनाशं व्रजत्याशु सूचकाशुचिरेव च   । । ४.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	न विगर्ह्य कथां कुर्याद्बहिर्माल्यं न धारयेत् ।गवां च यानं पृष्ठेन सर्वथैव विगर्हितम्  । । ४.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्वारेण च नातीयाद्ग्रामं वा वेश्म वावृतम्  ।रात्रौ च वृक्षमूलानि दूरतः परिवर्जयेत् । । ४.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	नाक्षैर्दीव्येत्कदा चित्तु स्वयं नोपानहौ हरेत् ।शयनस्थो न भुञ्जीत न पाणिस्थं न चासने   । । ४.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं च तिलसंबद्धं नाद्यादस्तं इते रवौ   ।न च नग्नः शयीतेह न चोच्छिष्टः क्व चिद्व्रजेत् । । ४.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	आर्द्रपादस्तु भुञ्जीत नार्द्रपादस्तु संविशेत् ।आर्द्रपादस्तु भुञ्जानो दीर्घं आयुरवाप्नुयात् । । ४.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	अचक्षुर्विषयं दुर्गं $ न प्रपद्येत कर्हि चित् ।न विण्मूत्रं उदीक्षेत न बाहुभ्यां नदीं तरेत् । । ४.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	अधितिष्ठेन्न केशांस्तु न भस्मास्थिकपालिकाः   ।न कार्पासास्थि न तुषान्दीर्घं आयुर्जिजीविषुः   । । ४.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	न संवसेच्च पतितैर्न चाण्डालैर्न पुल्कसैः   ।न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः   । । ४.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	न शूद्राय मतिं दद्यान्नोच्छिष्टं न हविष्कृतम्  ।न चास्योपदिशेद्धर्मं न चास्य व्रतं आदिशेत् । । ४.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	यो ह्यस्य धर्मं आचष्टे यश्चैवादिशति व्रतम्  ।सोऽसंवृतं नाम तमः सह तेनैव मज्जति   । । ४.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः   ।न स्पृशेच्चैतदुच्छिष्टो न च स्नायाद्विना ततः   । । ४.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	केशग्रहान्प्रहारांश्च शिरस्येतान्विवर्जयेत् ।शिरःस्नातश्च तैलेन नाङ्गं किं चिदपि स्पृशेत् । । ४.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	न राज्ञः प्रतिगृह्णीयादराजन्यप्रसूतितः   ।सूनाचक्रध्वजवतां वेशेनैव च जीवताम्  । । ४.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वजः   ।दशध्वजसमो वेशो दशवेशसमो नृपः   । । ४.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	दश सूणासहस्राणि यो वाहयति सौनिकः   ।तेन तुल्यः स्मृतो राजा घोरस्तस्य प्रतिग्रहः   । । ४.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	यो राज्ञः प्रतिगृह्णाति लुब्धस्योच्छास्त्रवर्तिनः   ।स पर्यायेण यातीमान्नरकानेकविंशतिम्  । । ४.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	तामिस्रं अन्धतामिस्रं महारौरवरौरवौ   ।नरकं कालसूत्रं च महानरकं एव च   । । ४.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	संजीवनं महावीचिं तपनं संप्रतापनम्  ।संहातं च सकाकोलं कुड्मलं प्रतिमूर्तिकम्  । । ४.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	लोहशङ्कुं ऋजीषं च पन्थानं शाल्मलीं नदीम्  ।असिपत्रवनं चैव लोहदारकं एव च   । । ४.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्विदन्तो विद्वांसो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः   ।न राज्ञः प्रतिगृह्णन्ति प्रेत्य श्रेयोऽभिकाङ्क्षिणः   । । ४.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत् ।कायक्लेशांश्च तन्मूलान्वेदतत्त्वार्थं एव च   । । ४.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्थायावश्यकं कृत्वा कृतशौचः समाहितः   ।पूर्वां संध्यां जपंस्तिष्ठेत्स्वकाले चापरां चिरम्  । । ४.९३  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋषयो दीर्घसंध्यत्वाद्दीर्घं आयुरवाप्नुयुः   ।प्रज्ञां यशश्च कीर्तिं च ब्रह्मवर्चसं एव च   । । ४.९४  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वाप्युपाकृत्य यथाविधि   ।युक्तश्छन्दांस्यधीयीत मासान्विप्रोऽर्धपञ्चमान्  । । ४.९५  । ।	</p>
<td><p>		
	पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद्बहिरुत्सर्जनं द्विजः   ।माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णे प्रथमेऽहनि   । । ४.९६  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाशास्त्रं तु कृत्वैवं उत्सर्गं छन्दसां बहिः   ।विरमेत्पक्षिणीं रात्रिं तदेवैकं अहर्निशम्  । । ४.९७  । ।	</p>
<td><p>		
	अत ऊर्ध्वं तु छन्दांसि शुक्लेषु नियतः पठेत् ।वेदाङ्गानि च सर्वाणि कृष्णपक्षेषु संपठेत् । । ४.९८  । ।	</p>
<td><p>		
	नाविस्पष्टं अधीयीत न शूद्रजनसन्निधौ   ।न निशान्ते परिश्रान्तो ब्रह्माधीत्य पुनः स्वपेत् । । ४.९९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथोदितेन विधिना नित्यं छन्दस्कृतं पठेत् ।ब्रह्म छन्दस्कृतं चैव द्विजो युक्तो ह्यनापदि   । । ४.१००  । ।	</p>
<td><p>		
	इमान्नित्यं अनध्यायानधीयानो विवर्जयेत् ।अध्यापनं च कुर्वाणः शिष्याणां विधिपूर्वकम्  । । ४.१०१  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्णश्रवेऽनिले रात्रौ दिवा पांसुसमूहने   ।एतौ वर्षास्वनध्यायावध्यायज्ञाः प्रचक्षते   । । ४.१०२  । ।	</p>
<td><p>		
	विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे   ।आकालिकं अनध्यायं एतेषु मनुरब्रवीत् । । ४.१०३  । ।	</p>
<td><p>		
	एतांस्त्वभ्युदितान्विद्याद्यदा प्रादुष्कृताग्निषु   ।तदा विद्यादनध्यायं अनृतौ चाभ्रदर्शने   । । ४.१०४  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने   ।एतानाकालिकान्विद्यादनध्यायानृतावपि   । । ४.१०५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिःस्वने   ।सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा   । । ४.१०६  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यानध्याय एव स्याद्ग्रामेषु नगरेषु च   ।धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च सर्वदा   । । ४.१०७  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्तर्गतशवे ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ   ।अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च   । । ४.१०८  । ।	</p>
<td><p>		
	उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रस्य विसर्जने   ।उच्छिष्टः श्राद्धभुक्चैव मनसापि न चिन्तयेत् । । ४.१०९  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोद्दिष्टस्य केतनम्  ।त्र्यहं न कीर्तयेद्ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके   । । ४.११०  । ।	</p>
<td><p>		
	यावदेकानुदिष्टस्य गन्धो लेपश्च तिष्ठति   ।विप्रस्य विदुषो देहे तावद्ब्रह्म न कीर्तयेत् । । ४.१११  । ।	</p>
<td><p>		
	शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम्  ।नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यं एव च   । । ४.११२  । ।	</p>
<td><p>		
	नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरेव चोभयोः   ।अमावास्याचतुर्दश्योः पौर्णमास्यष्टकासु च   । । ४.११३  । ।	</p>
<td><p>		
	अमावास्या गुरुं हन्ति शिष्यं हन्ति चतुर्दशी   ।ब्रह्माष्टकपौर्णमास्यौ तस्मात्ताः परिवर्जयेत् । । ४.११४  । ।	</p>
<td><p>		
	पांसुवर्षे दिशां दाहे गोमायुविरुते तथा   ।श्वखरोष्ट्रे च रुवति पङ्क्तौ च न पठेद्द्विजः   । । ४.११५  । ।	</p>
<td><p>		
	नाधीयीत श्मशानान्ते ग्रामान्ते गोव्रजेऽपि वा   ।वसित्वा मैथुनं वासः श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च   । । ४.११६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राणि वा यदि वाप्राणि यत्किं चिच्छ्राद्धिकं भवेत् ।तदालभ्याप्यनध्यायः पाण्यास्यो हि द्विजः स्मृतः   । । ४.११७  । ।	</p>
<td><p>		
	चोरैरुपद्रुते ग्रामे संभ्रमे चाग्निकारिते   ।आकालिकं अनध्यायं विद्यात्सर्वाद्भुतेषु च   । । ४.११८  । ।	</p>
<td><p>		
	उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षेपणं स्मृतम्  ।अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्तासु च रात्रिषु   । । ४.११९  । ।	</p>
<td><p>		
	नाधीयीताश्वं आरूढो न वृक्षं न च हस्तिनम्  ।न नावं न खरं नोष्ट्रं नेरिणस्थो न यानगः   । । ४.१२०  । ।	</p>
<td><p>		
	न विवादे न कलहे न सेनायां न संगरे   ।न भुक्तमात्रे नाजीर्णे न वमित्वा न शुक्तके   । । ४.१२१  । ।	</p>
<td><p>		
	अतिथिं चाननुज्ञाप्य मारुते वाति वा भृशम्  ।रुधिरे च स्रुते गात्राच्छस्त्रेण च परिक्षते   । । ४.१२२  । ।	</p>
<td><p>		
	सामध्वनावृग्यजुषी नाधीयीत कदा चन   ।वेदस्याधीत्य वाप्यन्तं आरण्यकं अधीत्य च   । । ४.१२३  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋग्वेदो देवदैवत्यो यजुर्वेदस्तु मानुषः   ।सामवेदः स्मृतः पित्र्यस्तस्मात्तस्याशुचिर्ध्वनिः   । । ४.१२४  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्विद्वन्तो विद्वांसस्त्रयीनिष्कर्षं अन्वहम्  ।क्रमतः पूर्वं अभ्यस्य पश्चाद्वेदं अधीयते   । । ४.१२५  । ।	</p>
<td><p>		
	पशुमण्डूकमार्जार श्वसर्पनकुलाखुभिः   ।अन्तरागमने विद्यादनध्यायं अहर्निशम्  । । ४.१२६  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वावेव वर्जयेन्नित्यं अनध्यायौ प्रयत्नतः   ।स्वाध्यायभूमिं चाशुद्धं आत्मानं चाशुचिं द्विजः   । । ४.१२७  । ।	</p>
<td><p>		
	अमावास्यां अष्टमीं च पौर्णमासीं चतुर्दशीम्  ।ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं अप्यृतौ स्नातको द्विजः   । । ४.१२८  । ।	</p>
<td><p>		
	न स्नानं आचरेद्भुक्त्वा नातुरो न महानिशि   ।न वासोभिः सहाजस्रं नाविज्ञाते जलाशये   । । ४.१२९  । ।	</p>
<td><p>		
	देवतानां गुरो राज्ञः स्नातकाचार्ययोस्तथा   ।नाक्रामेत्कामतश्छायां बभ्रुणो दीक्षितस्य च   । । ४.१३०  । ।	</p>
<td><p>		
	मध्यंदिनेऽर्धरात्रे च श्राद्धं भुक्त्वा च सामिषम्  ।संध्ययोरुभयोश्चैव न सेवेत चतुष्पथम्  । । ४.१३१  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्वर्तनं अपस्नानं विण्मूत्रे रक्तं एव च   ।श्लेश्मनिष्ठ्यूतवान्तानि नाधितिष्ठेत्तु कामतः   । । ४.१३२  । ।	</p>
<td><p>		
	वैरिणं नोपसेवेत सहायं चैव वैरिणः   ।अधार्मिकं तस्करं च परस्यैव च योषितम्  । । ४.१३३  । ।	</p>
<td><p>		
	न हीदृशं अनायुष्यं लोके किं चन विद्यते   ।यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्  । । ४.१३४  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम्  ।नावमन्येत वै भूष्णुः कृशानपि कदा चन   । । ४.१३५  । ।	</p>
<td><p>		
	एतत्त्रयं हि पुरुषं निर्दहेदवमानितम्  ।तस्मादेतत्त्रयं नित्यं नावमन्येत बुद्धिमान्  । । ४.१३६  । ।	</p>
<td><p>		
	नात्मानं अवमन्येत पुर्वाभिरसमृद्धिभिः   ।आ मृत्योः श्रियं अन्विच्छेन्नैनां मन्येत दुर्लभाम्  । । ४.१३७  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यं अप्रियम्  ।प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः   । । ४.१३८  । ।	</p>
<td><p>		
	भद्रं भद्रं इति ब्रूयाद्भद्रं इत्येव वा वदेत् ।शुष्कवैरं विवादं च न कुर्यात्केन चित्सह   । । ४.१३९  । ।	</p>
<td><p>		
	नातिकल्यं नातिसायं नातिमध्यंदिने स्थिते   ।नाज्ञातेन समं गच्छेन्नैको न वृषलैः सह   । । ४.१४०  । ।	</p>
<td><p>		
	हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोऽधिकान्  ।रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांश्च नाक्षिपेत् । । ४.१४१  । ।	</p>
<td><p>		
	न स्पृशेत्पाणिनोच्छिष्टो विप्रो गोब्राह्मणानलाण्   ।न चापि पश्येदशुचिः सुस्थो ज्योतिर्गणान्दिवा   । । ४.१४२  । ।	</p>
<td><p>		
	स्पृष्ट्वैतानशुचिर्नित्यं अद्भिः प्राणानुपस्पृशेत् ।गात्राणि चैव सर्वाणि नाभिं पाणितलेन तु   । । ४.१४३  । ।	</p>
<td><p>		
	अनातुरः स्वानि खानि न स्पृशेदनिमित्ततः   ।रोमाणि च रहस्यानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् । । ४.१४४  । ।	</p>
<td><p>		
	मङ्गलाचारयुक्तः स्यात्प्रयतात्मा जितेन्द्रियः   ।जपेच्च जुहुयाच्चैव नित्यं अग्निं अतन्द्रितः   । । ४.१४५  । ।	</p>
<td><p>		
	मङ्गलाचारयुक्तानां नित्यं च प्रयतात्मनाम्  ।जपतां जुह्वतां चैव विनिपातो न विद्यते   । । ४.१४६  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदं एवाभ्यसेन्नित्यं यथाकालं अतन्द्रितः   ।तं ह्यस्याहुः परं धर्मं उपधर्मोऽन्य उच्यते   । । ४.१४७ ःः	</p>
<td><p>		
	वेदाभ्यासेन सततं शौचेन तपसैव च   ।अद्रोहेण च भूतानां जातिं स्मरति पौर्विकीम्  । । ४.१४८  । ।	</p>
<td><p>		
	पौर्विकीं संस्मरन्जातिं ब्रह्मैवाभ्यस्यते पुनः   ।ब्रह्माभ्यासेन चाजस्रं अनन्तं सुखं अश्नुते   । । ४.१४९  । ।	</p>
<td><p>		
	सावित्राञ् शान्तिहोमांश्च कुर्यात्पर्वसु नित्यशः   ।पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चेन्नित्यं अन्वष्टकासु च   । । ४.१५०  । ।	</p>
<td><p>		
	दूरादावसथान्मूत्रं दूरात्पादावसेचनम्  ।उच्छिष्टान्ननिषेकं च दूरादेव समाचरेत् । । ४.१५१  । ।	</p>
<td><p>		
	मैत्रं प्रसाधनं स्नानं दन्तधावनं अञ्जनम्  ।पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम्  । । ४.१५२  । ।	</p>
<td><p>		
	दैवतान्यभिगच्छेत्तु धार्मिकांश्च द्विजोत्तमान्  ।ईश्वरं चैव रक्षार्थं गुरूनेव च पर्वसु   । । ४.१५३  । ।	</p>
<td><p>		
	अभिवादयेद्वृद्धांश्च दद्याच्चैवासनं स्वकम्  ।कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतोऽन्वियात् । । ४.१५४  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रुतिस्मृत्युदितं सम्यङ्निबद्धं स्वेषु कर्मसु   ।धर्ममूलं निषेवेत सदाचारं अतन्द्रितः   । । ४.१५५  । ।	</p>
<td><p>		
	आचाराल्लभते ह्यायुराचारादीप्सिताः प्रजाः   ।आचाराद्धनं अक्षय्यं आचारो हन्त्यलक्षणम्  । । ४.१५६  । ।	</p>
<td><p>		
	दुराचारो हि पुरुषो लोके भवति निन्दितः   ।दुःखभागी च सततं व्याधितोऽल्पायुरेव च   । । ४.१५७  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वलक्षणहीनोऽपि यः सदाचारवान्नरः   ।श्रद्दधानोऽनसूयश्च शतं वर्षाणि जीवति   । । ४.१५८  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्यत्परवशं कर्म तत्तद्यत्नेन वर्जयेत् ।यद्यदात्मवशं तु स्यात्तत्तत्सेवेत यत्नतः   । । ४.१५९  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं परवशं दुःखं सर्वं आत्मवशं सुखम्  ।एतद्विद्यात्समासेन लक्षणं सुखदुःखयोः   । । ४.१६०  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्कर्म कुर्वतोऽस्य स्यात्परितोषोऽन्तरात्मनः   ।तत्प्रयत्नेन कुर्वीत विपरीतं तु वर्जयेत् । । ४.१६१  । ।	</p>
<td><p>		
	आचार्यं च प्रवक्तारं पितरं मातरं गुरुम्  ।न हिंस्याद्ब्राह्मणान्गाश्च सर्वांश्चैव तपस्विनः   । । ४.१६२  । ।	</p>
<td><p>		
	नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम्  ।द्वेषं दम्भं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ण्यं च वर्जयेत् । । ४.१६३  । ।	</p>
<td><p>		
	परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत् ।अन्यत्र पुत्राच्छिष्याद्वा शिष्ट्यर्थं ताडयेत्तु तौ   । । ४.१६४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणायावगुर्यैव द्विजातिर्वधकाम्यया   ।शतं वर्षाणि तामिस्रे नरके परिवर्तते   । । ४.१६५  । ।	</p>
<td><p>		
	ताडयित्वा तृणेनापि संरम्भान्मतिपूर्वकम्  ।एकविंशतीं आजातीः पापयोनिषु जायते   । । ४.१६६  । ।	</p>
<td><p>		
	अयुध्यमानस्योत्पाद्य ब्राह्मणस्यासृगङ्गतः   ।दुःखं सुमहदाप्नोति प्रेत्याप्राज्ञतया नरः   । । ४.१६७  । ।	</p>
<td><p>		
	शोणितं यावतः पांसून्संगृह्णाति महीतलात् ।तावतोऽब्दानमुत्रान्यैः शोणितोत्पादकोऽद्यते   । । ४.१६८  । ।	</p>
<td><p>		
	न कदा चिद्द्विजे तस्माद्विद्वानवगुरेदपि   ।न ताडयेत्तृणेनापि न गात्रात्स्रावयेदसृक्  । । ४.१६९  । ।	</p>
<td><p>		
	अधार्मिको नरो यो हि यस्य चाप्यनृतं धनम्  ।हिंसारतश्च यो नित्यं नेहासौ सुखं एधते   । । ४.१७०  । ।	</p>
<td><p>		
	न सीदन्नपि धर्मेण मनोऽधर्मे निवेशयेत् ।अधार्मिकानां पापानां आशु पश्यन्विपर्ययम्  । । ४.१७१  । ।	</p>
<td><p>		
	नाधर्मश्चरितो लोके सद्यः फलति गौरिव   ।शनैरावर्त्यमानस्तु कर्तुर्मूलानि कृन्तति   । । ४.१७२  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पुत्रेषु नप्तृषु   ।न त्वेव तु कृतोऽधर्मः कर्तुर्भवति निष्फलः   । । ४.१७३  । ।	</p>
<td><p>		
	अधर्मेणैधते तावत्ततो भद्राणि पश्यति   ।ततः सपत्नान्जयति समूलस्तु विनश्यति   । । ४.१७४  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्यधर्मार्यवृत्तेषु शौचे चैवारमेत्सदा   ।शिष्यांश्च शिष्याद्धर्मेण वाग्बाहूदरसंयतः   । । ४.१७५  । ।	</p>
<td><p>		
	परित्यजेदर्थकामौ यौ स्यातां धर्मवर्जितौ   ।धर्मं चाप्यसुखोदर्कं लोकसंक्रुष्टं एव च   । । ४.१७६  । ।	</p>
<td><p>		
	न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलोऽनृजुः   ।न स्याद्वाक्चपलश्चैव न परद्रोहकर्मधीः   । । ४.१७७  । ।	</p>
<td><p>		
	येनास्य पितरो याता येन याताः पितामहाः   ।तेन यायात्सतां मार्गं तेन गच्छन्न रिष्यति   । । ४.१७८  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मातुलातिथिसंश्रितैः   ।बालवृद्धातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिबान्धवैः   । । ४.१७९  । ।	</p>
<td><p>		
	मातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया   ।दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरेत् । । ४.१८०  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैर्विवादान्संत्यज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते   ।एतैर्जितैश्च जयति सर्वांल्लोकानिमान्गृही   । । ४.१८१  । ।	</p>
<td><p>		
	आचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः   ।अतिथिस्त्विन्द्रलोकेशो देवलोकस्य च र्त्विजः   । । ४.१८२  । ।	</p>
<td><p>		
	जामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवस्य बान्धवाः   ।संबन्धिनो ह्यपां लोके पृथिव्यां मातृमातुलौ   । । ४.१८३  । ।	</p>
<td><p>		
	आकाशेशास्तु विज्ञेया बालवृद्धकृशातुराः   ।भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुः   । । ४.१८४  । ।	</p>
<td><p>		
	छाया स्वो दासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम्  ।तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेतासंज्वरः सदा   । । ४.१८५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिग्रहसमर्थोऽपि प्रसङ्गं तत्र वर्जयेत् ।प्रतिग्रहेण ह्यस्याशु ब्राह्मं तेजः प्रशाम्यति   । । ४.१८६  । ।	</p>
<td><p>		
	न द्रव्याणां अविज्ञाय विधिं धर्म्यं प्रतिग्रहे   ।प्राज्ञः प्रतिग्रहं कुर्यादवसीदन्नपि क्षुधा   । । ४.१८७  । ।	</p>
<td><p>		
	हिरण्यं भूमिं अश्वं गां अन्नं वासस्तिलान्घृतम्  ।प्रतिगृह्णन्नविद्वांस्तु भस्मीभवति दारुवत् । । ४.१८८  । ।	</p>
<td><p>		
	हिरण्यं आयुरन्नं च भूर्गौश्चाप्योषतस्तनुम्  ।अश्वश्चक्षुस्त्वचं वासो घृतं तेजस्तिलाह्प्रजाः   । । ४.१८९  । ।	</p>
<td><p>		
	अतपास्त्वनधीयानः प्रतिग्रहरुचिर्द्विजः   ।अम्भस्यश्मप्लवेनेव सह तेनैव मज्जति   । । ४.१९०  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मादविद्वान्बिभियाद्यस्मात्तस्मात्प्रतिग्रहात् ।स्वल्पकेनाप्यविद्वान्हि पङ्के गौरिव सीदति   । । ४.१९१  । ।	</p>
<td><p>		
	न वार्यपि प्रयच्छेत्तु बैडालव्रतिके द्विजे   ।न बकव्रतिके पापे नावेदविदि धर्मवित् । । ४.१९२  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिष्वप्येतेषु दत्तं हि विधिनाप्यर्जितं धनम्  ।दातुर्भवत्यनर्थाय परत्रादातुरेव च   । । ४.१९३  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा प्लवेनाउपलेन निमज्जत्युदके तरन्  ।तथा निमज्जतोऽधस्तादज्ञौ दातृप्रतीच्छकौ   । । ४.१९४  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मध्वजी सदा लुब्धश्छाद्मिको लोकदम्भकः   ।बैडालव्रतिको ज्ञेयो हिंस्रः सर्वाभिसंधकः   । । ४.१९५  । ।	</p>
<td><p>		
	अधोदृष्टिर्नैष्कृतिकः स्वार्थसाधनतत्परः   ।शठो मिथ्याविनीतश्च बकव्रतचरो द्विजः   । । ४.१९६[१९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ये बकव्रतिनो विप्रा ये च मार्जारलिङ्गिनः   ।ते पतन्त्यन्धतामिस्रे तेन पापेन कर्मणा   । । ४.१९७[१९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् ।व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन्स्त्रीशूद्रदम्भनम्  । । ४.१९८[१९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रेत्येह चेदृशा विप्रा गर्ह्यन्ते ब्रह्मवादिभिः   ।छद्मना चरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति   । । ४.१९९[२००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिं उपजीवति   ।स लिङ्गिनां हरत्येनस्तिर्यग्योनौ च जायते   । । ४.२००[२०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	परकीयनिपानेषु न स्नायाद्धि कदा चन   ।निपानकर्तुः स्नात्वा तु दुष्कृतांशेन लिप्यते   । । ४.२०१[२०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यानशय्यासनान्यस्य कूपोद्यानगृहाणि च   ।अदत्तान्युपयुञ्जान एनसः स्यात्तुरीयभाक्  । । ४.२०२[२०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च   ।स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्रवणेषु च   । । ४.२०३[२०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यमान्सेवेत सततं न नित्यं नियमान्बुधः   ।यमान्पतत्यकुर्वाणो नियमान्केवलान्भजन्  । । ४.२०४[२०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नाश्रोत्रियतते यज्ञे ग्रामयाजिकृते तथा   ।स्त्रिया क्लीबेन च हुते भुञ्जीत ब्राह्मणः क्व चित् । । ४.२०५[२०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अश्लीकं एतत्साधूनां यत्र जुह्वत्यमी हविः   ।प्रतीपं एतद्देवानां तस्मात्तत्परिवर्जयेत् । । ४.२०६[२०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मत्तक्रुद्धातुराणां च न भुञ्जीत कदा चन   ।केशकीटावपन्नं च पदा स्पृष्टं च कामतः   । । ४.२०७[२०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रूणघ्नावेक्षितं चैव संस्पृष्टं चाप्युदक्यया   ।पतत्रिणावलीढं च शुना संस्पृष्टं एव च   । । ४.२०८[२०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गवा चान्नं उपघ्रातं घुष्टान्नं च विशेषतः   ।गणान्नं गणिकान्नं च विदुषा च जुगुप्सितम्  । । ४.२०९[२१०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्तेनगायनयोश्चान्नं तक्ष्णो वार्धुषिकस्य च   ।दीक्षितस्य कदर्यस्य बद्धस्य निगडस्य च   । । ४.२१०[२११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अभिशस्तस्य षण्ढस्य पुंश्चल्या दाम्भिकस्य च   ।शुक्तं पर्युषितं चैव शूद्रस्योच्छिष्टं एव च   । । ४.२११[२१२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चिकित्सकस्य मृगयोः क्रूरस्योच्छिष्टभोजिनः   ।उग्रान्नं सूतिकान्नं च पर्याचान्तं अनिर्दशम्  । । ४.२१२[२१३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनर्चितं वृथामांसं अवीरायाश्च योषितः   ।द्विषदन्नं नगर्यन्नं पतितान्नं अवक्षुतम्  । । ४.२१३[२१४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पिशुनानृतिनोश्चान्नं क्रतुविक्रयिणस्तथा   ।शैलूषतुन्नवायान्नं कृतघ्नस्यान्नं एव च   । । ४.२१४[२१५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्मारस्य निषादस्य रङ्गावतारकस्य च   ।सुवर्णकर्तुर्वेणस्य शस्त्रविक्रयिणस्तथा   । । ४.२१५[२१६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्ववतां शौण्डिकानां च चैलनिर्णेजकस्य च   ।रञ्जकस्य नृशंसस्य यस्य चोपपतिर्गृहे   । । ४.२१६[२१७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मृष्यन्ति ये चोपपतिं स्त्रीजितानां च सर्वशः   ।अनिर्दशं च प्रेतान्नं अतुष्टिकरं एव च   । । ४.२१७[२१८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम्  ।आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः   । । ४.२१८[२१९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कारुकान्नं प्रजां हन्ति बलं निर्णेजकस्य च   ।गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति   । । ४.२१९[२२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्यास्त्वन्नं इन्द्रियम्  ।विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्  । । ४.२२०[२२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	य एतेऽन्ये त्वभोज्यान्नाः क्रमशः परिकीर्तिताः   ।तेषां त्वगस्थिरोमाणि वदन्त्यन्नं मनीषिणः   । । ४.२२१[२२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भुक्त्वातोऽन्यतं अस्यान्नं अमत्या क्षपणं त्र्यहम्  ।मत्या भुक्त्वाचरेत्कृच्छ्रं रेतोविण्मूत्रं एव च   । । ४.२२२[२२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नाद्याच्छूद्रस्य पक्वान्नं विद्वानश्राद्धिनो द्विजः   ।आददीतामं एवास्मादवृत्तावेकरात्रिकम्  । । ४.२२३[२२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः   ।मीमांसित्वोभयं देवाः समं अन्नं अकल्पयन्  । । ४.२२४[२२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तान्प्रजापतिराहैत्य मा कृध्वं विषमं समम्  ।श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतं अश्रद्धयेतरत् । । ४.२२५[२२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रद्धयेष्टं च पूर्तं च नित्यं कुर्यादतन्द्रितः   ।श्रद्धाकृते ह्यक्षये ते भवतः स्वागतैर्धनैः   । । ४.२२६[२२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दानधर्मं निषेवेत नित्यं ऐष्टिकपौर्तिकम्  ।परितुष्टेन भावेन पात्रं आसाद्य शक्तितः   । । ४.२२७[२२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्किं चिदपि दातव्यं याचितेनानसूयया   ।उत्पत्स्यते हि तत्पात्रं यत्तारयति सर्वतः   । । ४.२२८[२२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वारिदस्तृप्तिं आप्नोति सुखं अक्षय्यं अन्नदः   ।तिलप्रदः प्रजां इष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम्  । । ४.२२९[२३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भूमिदो भूमिं आप्नोति दीर्घं आयुर्हिरण्यदः   ।गृहदोऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपं उत्तमम्  । । ४.२३०[२३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वासोदश्चन्द्रसालोक्यं अश्विसालोक्यं अश्वदः   ।अनडुहः श्रियं पुष्टां गोदो ब्रध्नस्य विष्टपम्  । । ४.२३१[२३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यानशय्याप्रदो भार्यां ऐश्वर्यं अभयप्रदः   ।धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसार्ष्टिताम्  । । ४.२३२[२३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां एव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते   ।वार्यन्नगोमहीवासस् तिलकाञ्चनसर्पिषाम्  । । ४.२३३[२३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	येन येन तु भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति   ।तत्तत्तेनैव भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितः   । । ४.२३४[२३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽर्चितं प्रतिगृह्णाति ददात्यर्चितं एव वा   ।तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं तु विपर्यये   । । ४.२३५[२३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न विस्मयेत तपसा वदेदिष्ट्वा च नानृतम्  ।नार्तोऽप्यपवदेद्विप्रान्न दत्त्वा परिकीर्तयेत् । । ४.२३६[२३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ।आयुर्विप्रापवादेन दानं च परिकीर्तनात् । । ४.२३७[२३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मं शनैः संचिनुयाद्वल्मीकं इव पुत्तिकाः   ।परलोकसहायार्थं सर्वभूतान्यपीडयन्  । । ४.२३८[२३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नामुत्र हि सहायार्थं पिता माता च तिष्ठतः   ।न पुत्रदारं न ज्ञातिर्धर्मस्तिष्ठति केवलः   । । ४.२३९[२४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते   ।एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतं एक एव च दुष्कृतम्  । । ४.२४०[२४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मृतं शरीरं उत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं क्षितौ   ।विमुखा बान्धवा यान्ति धर्मस्तं अनुगच्छति   । । ४.२४१[२४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्माद्धर्मं सहायार्थं नित्यं संचिनुयाच्छनैः   ।धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम्  । । ४.२४२[२४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मप्रधानं पुरुषं तपसा हतकिल्बिषम्  ।परलोकं नयत्याशु भास्वन्तं खशरीरिणम्  । । ४.२४३[२४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्तमैरुत्तमैर्नित्यं संबन्धानाचरेत्सह   ।निनीषुः कुलं उत्कर्षं अधमानधमांस्त्यजेत् । । ४.२४४[२४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्तमानुत्तमानेव गच्छन्हीनांस्तु वर्जयन्  ।ब्राह्मणः श्रेष्ठतां एति प्रत्यवायेन शूद्रताम्  । । ४.२४५[२४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दृढकारी मृदुर्दान्तः क्रूराचारैरसंवसन्  ।अहिंस्रो दमदानाभ्यां जयेत्स्वर्गं तथाव्रतः   । । ४.२४६[२४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एधोदकं मूलफलं अन्नं अभ्युद्यतं च यत् ।सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्मध्वथाभयदक्षिणाम्  । । ४.२४७[२४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आहृताभ्युद्यतां भिक्षां पुरस्तादप्रचोदिताम्  ।मेने प्रजापतिर्ग्राह्यां अपि दुष्कृतकर्मणः   । । ४.२४८[२४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नाश्नन्ति पितरस्तस्य दशवर्षाणि पञ्च च   ।न च हव्यं वहत्यग्निर्यस्तां अभ्यवमन्यते   । । ४.२४९[२५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शय्यां गृहान्कुशान्गन्धानपः पुष्पं मणीन्दधि   ।धाना मत्स्यान्पयो मांसं शाकं चैव न निर्णुदेत् । । ४.२५०[२५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरून्भृत्यांश्चोज्जिहीर्षन्नर्चिष्यन्देवतातिथीन्  ।सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत्स्वयं ततः   । । ४.२५१[२५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरुषु त्वभ्यतीतेषु विना वा तैर्गृहे वसन्  ।आत्मनो वृत्तिं अन्विच्छन्गृह्णीयात्साधुतः सदा   । । ४.२५२[२५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आर्धिकः कुलमित्रं च गोपालो दासनापितौ   ।एते शूद्रेषु भोज्यान्ना याश्चात्मानं निवेदयेत् । । ४.२५३[२५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यादृशोऽस्य भवेदात्मा यादृशं च चिकीर्षितम्  ।यथा चोपचरेदेनं तथात्मानं निवेदयेत् । । ४.२५४[२५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽन्यथा सन्तं आत्मानं अन्यथा सत्सु भाषते   ।स पापकृत्तमो लोके स्तेन आत्मापहारकः   । । ४.२५५[२५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वाच्यर्था नियताः सर्वे वाङ्गूला वाग्विनिःसृताः   ।तांस्तु यः स्तेनयेद्वाचं स सर्वस्तेयकृन्नरः   । । ४.२५६[२५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	महर्षिपितृदेवानां गत्वानृण्यं यथाविधि   ।पुत्रे सर्वं समासज्य वसेन्माध्यस्थ्यं आश्रितः   । । ४.२५७[२५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एकाकी चिन्तयेन्नित्यं विविक्ते हितं आत्मनः   ।एकाकी चिन्तयानो हि परं श्रेयोऽधिगच्छति   । । ४.२५८[२५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोदिता गृहस्थस्य वृत्तिर्विप्रस्य शाश्वती   ।स्नातकव्रतकल्पश्च सत्त्ववृद्धिकरः शुभः   । । ४.२५९[२६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेन विप्रो वृत्तेन वर्तयन्वेदशास्त्रवित् ।व्यपेतकल्मषो नित्यं ब्रह्मलोके महीयते   । । ४.२६०[२६१ं]  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः