संस्कृतस्य माहात्म्यम्
भाषासु मुख्या मधुरा प्राचीना विश्वतोमुखी ।
 भाति संस्कृतभाषेयं सर्वदा सर्वदा सती ।।१।। 

उन्नतेन स्थितिमता हिमवद्भूभृता यथा ।
 त्वङ्गत्तरङ्गया पुण्यसरिता गङ्गया यथा ।।२।। 

तथैव भारतोर्वीयं दिव्यसंस्कृतभाषया ।
 सरस्वत्यापि विख्याता विभाति वसुधातले ।।३।।

 इयं भारतसंस्कारकोशागारस्य कुञ्चिका ।
 भाषान्तराणां माता वा धात्रि वा स्तन्यदा चिरम् ।।४।।

 संस्कारवत्यो जगति सन्तु भाषाः परःशतम्।
 तथापि संस्कृताभिख्या नान्यस्या दृश्यते क्वचित् ।।५।।

 बृहस्पतिः पुरा दैविं प्रोवाचेन्द्राय भारतीम् ।
 इन्द्रेण व्याकृता पश्चादियं देवहितैषिणा ।।६।। 

संस्कृत्य संस्कृत्य पदानीह वाक्यं करोति हि ।
 तेन संस्कृतभाषेति भाष्यकारः पतञ्जलिः ।।७।। 

आर्याणां मातृभाषेयमार्यावर्तनिवासिनाम् । 
आसीत् पुरा पाणिनीये भाषाशब्देन वर्णिता ।।८।।

 मृतभाषेति जल्पन्तु मृतसंजीविनीमिमाम् ।
 पामराः पण्डितम्मन्याः परमार्थपराङ्मुखाः ।।९।। 

पूर्णापि स्वीचकारैषा भाषान्तरपदान्यपि । 
सरिद्भ्यो नीरमादत्ते सम्पूर्णोऽप्यम्भसां निधिः ।।१०।।

 देशभाषाविकासार्थं तत्तद् भाषासु पण्दिताः ।
 स्वीकृर्वन्ति यथाकामं संस्क्रुतात् पदसंचयम् ।।११।।

 सम्परिभ्यां करोतौ सुट्' भुषणार्थे विधीयते । 
तेन भूषितभाषेति विख्याता पाणिनेर्मते ।।१२।। 

न केवलं भूषिता सा भूषयत्यपि भाषकान् कुमारसम्भवे काव्ये कालिदासवचो यथा ।
 संस्कारवत्येव गिरा मनीषी तया स पूतश्च विभूषोतश्च' इति ।।१३।।

 द्विजानां व्यवयहारो हि संस्कृतेनैव सर्वदा ।
 आसीदिति ज्ञातमिह वाल्मीकेर्वचनामृतात् ।।१४।। 

आरण्यकाण्डे वातापिकथायां दृश्यते किल ।
 धृत्वेल्वलो विप्ररूपं संस्कृते व्याजहार ह' ।।१५।। 

धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलः संस्कृतं वदन् ।
 आमन्त्रयति विप्रान् स्म श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः' ।।१६।।

 हनुमत्कृतशङ्कापि सुन्दरे काण्ड ईरिता ।
 एतदेव ज्ञापयति संस्कृतस्य स्थितिं तदा ।।१७।।

 यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृतम्' ।
 रावणं मन्यमाना सा सीता भीता मविष्यति ।।१८।।

 यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह' ।
 चिद्रूपिणी सा वागेव शब्दब्रह्माह्वय परा ।।१९।।

 दिवोऽवतीर्णा गङ्गेव लोकानुग्रहतत्परा ।
 प्रत्यात्मवृत्ति दृष्टा सा पश्यन्ती प्रतिभा मता ।।२०।। 

भाषावैविध्यमापन्ना मध्यमारूपमाश्रिता ।
 वक्तृश्रोतृमनःसिद्धा वर्तते संहृतक्रमा ।।२१।।

 ध्वनिरूपमथापन्ना वैखरी वाक् प्रकाशते ।
 व्यवहारे मनुष्याणां साहाय्यं कुर्वती सदा ।।२२।।

 वाल्मीकिव्यासमुख्यैश्च लालिता पोषिता चिरम् ।
 जीयात् समाः सहस्रं सा ज्योतीरूपा सरस्वती ।।२३।।

 अशक्नुवद्भिव्यर्हर्तुं देशभाषान्तरे बुधैः ।
 स्वीकृतं संस्कृतमिति श्रीहर्षोऽप्यवदत् सुधीः ।।२४।।

 अन्योन्यभाषान्वबोधभीतेः संस्कृत्रिमासु व्यवहारवत्सु ।
 दिग्भ्यः समेतेषु नरेषु तेषु सौवर्गवर्गो स्वजनैरचिह्नि ।।२५।। - - नैषध १०. ३४ 
काश्मीरे जन्मभाषावत् संस्कृतं प्राकृतं तथा ।
 स्त्रीणामपि मुंखेष्वासीदित्येवं बिल्हणोऽब्रवीत् ।।२६।। 

ब्रूमः सारस्वतजनिभुवः किं निधेः कौतुकानाम् यस्यानेकाद्भुतगुणकथाकीर्णामृतस्य ।
 यत्र स्त्रीणामपि किमपरं जन्मभाषावदेव प्रत्यावासं विलसति वचः संस्कृतं प्राकृतं च ।।२७।।

 - - विक्रमाङ्कदेवचरितम् १८. ६