ब्रह्मपुराणम्/अध्यायः ५४
'''मार्कण्डेयाख्यानम्	

ब्रह्मोवाच	
स प्रविश्योदरे तस्य बालस्य मुनिसत्त्मः।	
ददर्श पृथवीं कृत्स्नां नानाजनपदैर्वृताम्॥ ५४.१ ॥	
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलोदधीन्।	
ददर्श तान्समुद्रांश्च जम्बु प्लक्षं च शाल्मलम्॥ ५४.२ ॥	
कुशं क्रौञ्चंचशाकं च पुष्करं च ददर्श सः।	
भारतादीनि वर्षाणि तथा सर्वंश्च पर्वतान्॥ ५४.३ ॥	
मेरुं च सर्वरत्नाढ्यमपश्यत्कनकाचलम्।	
नानारत्नान्वितैः श्रृङ्गैर्भूषितं बहुकन्दरम्॥ ५४.४ ॥	
नानामुनिजनाकीर्णं नानावृक्षवनाकुलम्।	
नानासत्त्वसमायुक्तं नानाशचर्यसमन्वितम्॥ ५४.५ ॥	
व्याघ्रैः सिंहर्वराहैस्च चामरेर्महिषैर्गजै।	
मृगैः शाखामृगैश्चान्यैर्भूषितं सुमनोहरम्॥ ५४.६ ॥	
शक्राद्यैर्विविधैर्देवैः सिद्धचारणपन्नगैः।	
मुनियक्षाप्सरोभिश्च वृतैश्चान्यैः सुरालयैः॥ ५४.७ ॥	ब्रह्मोवाच	
एवं सुमेरुं श्रीमन्तमपश्यन्मुनिसत्तमः।	
पर्यटन्स तदा विप्रस्तस्य बालस्य चोदरे॥ ५४.८ ॥	
हिमवन्तं हेमकूटं निषधं गन्धमादनम्।	
श्वेतं च दुर्धरं नीलं कैलासं मन्दरं गिरिम्॥ ५४.९ ॥	
महेन्द्रं मलयं विन्ध्यं पारियात्रं तथाऽर्बुदम्।	
सह्यं च शुक्तिमन्तं च मैनाकं वक्रपर्वतम्॥ ५४.१० ॥	
एताश्चान्यास्च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः।	
ततस्तांस्तु मनिश्रेष्ठाः सोऽपश्यद्रत्नभूषितान्॥ ५४.११ ॥	
कुरुक्षेत्रं च पाञ्चालान्मत्स्यान्मद्रान्सकेकयान्।	
वाह्लीकान्शूरसेनांश्च काश्मीरांस्तङ्गणान्खसान्॥ ५४.१२ ॥	
पार्वतीयान्किरातांश्च कर्णप्रावरणान्मरून्।	
अन्त्यजान्त्यजातींस्च सोऽपश्यत्तस्य चोदरे॥ ५४.१३ ॥	
मृगाच्छाखामृगान्सिंहान्वराहन्सृमराञ्छशान्।	
गजांश्चान्यांस्तथा सत्त्वान्सोऽपस्यत्तस्य चोदरे॥ ५४.१४ ॥	
पृथिव्यां यानि तीर्थानि ग्रामश्च नगराणि च।	
कृषिगोरक्षवाणिज्यं क्रयविक्रयणं तथा॥ ५४.१५ ॥	
शक्रादीन्विबुधाञ्छेष्ठांस्तथाऽन्यांश्च दिवौकसः।	
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानृषींश्चैव सनातनान्॥ ५४.१६ ॥	
दैत्यदानवसंघांश्च नागांश्च मुनिसत्तमाः।	
सिंहिकातनयांश्चैव ये चान्ये सुरशत्रवः॥ ५४.१७ ॥	
यत्किंचित्तेन लोकेऽस्मिन्दृष्टपूर्वं चराचरम्।	
अपश्यत्स तदा सर्वं तस्य कुक्षौ द्विजोत्तमाः॥ ५४.१८ ॥	
अथवा किं बहूक्तेन कीर्तितेन पुनः पुनः।	
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यत्किंचित्सचराचरम्॥ ५४.१९ ॥	
भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च द्विजोत्तमाः।	
महर्जनस्तपः सत्यमतलं वितलं तथा॥ ५४.२० ॥	
पातालं सुतलं चैव वितलं च रसातलम्।	
महातलं च ब्रह्माण्डमपश्यत्त्स्य चोदरे॥ ५४.२१ ॥	
अव्याहता गतिस्तस्य तदाऽभूद्‌द्विजसत्तमाः।	
प्रसादात्तस्य देवस्य स्मृतिलोपश्च नाभवत्॥ ५४.२२ ॥	
भ्रममाणस्तदा कुक्षौ कृत्स्नं जगदिदं द्विजाः।	
नान्तं जगाम देहस्य तस्य विष्णोः कदाचन॥ ५४.२३ ॥	
यदाऽसौ नाऽऽगतश्चान्तं तस्य देहस्य भो द्विजाः।	
तदा तं वरदं देवं शरणं गतवान्मुनिः॥ ५४.२४ ॥	
ततोऽसौ सहसा विप्रा वायुवेगेन निःसृतः।	
महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषस्य सः॥ ५४.२५ ॥	
इति श्रीमहापुराणे आदिब्राह्मे स्वयंभ्वृषिसंवादे मार्कण्डेयस्य भगवत्कुक्षिपरिवर्तनं नाम चतुष्पश्चाशत्त्मोध्यायः॥ ५४ ॥	

ब्रह्मपुराणम्