नारदस्मृतिः/व्यवहारपदानि/प्रकीर्णकम्
<table>		
		
<td><p>		
	प्रकीर्णके पुनर्ज्ञेया व्यवहारा नृपाश्रयाः   ।राज्ञां आज्ञाप्रतीघातस्तत्कर्मकरणं तथा   । । १७.१  । ।	</p>
<td><p>		
	पुरप्रदानं संभेदः प्रकृतीनां तथैव च   ।पाषण्डनैगमश्रेणी गणधर्मविपर्ययाः   । । १७.२  । ।	</p>
<td><p>		
	पितृपुत्रविवादश्च प्रायश्चित्तव्यतिक्रमः   ।प्रतिग्रहविलोपश्च कोप आश्रमिणां अपि   । । १७.३  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्णसंकरदोषश्च तद्वृत्तिनियमस्तथा   ।न दृष्टं यच्च पूर्वेषु तत्सर्वं स्यात्प्रकीर्णके   । । १७.४  । ।	</p>
<td><p>		
	राजा त्ववहितः सर्वानाश्रमान्परिपालयेत् ।उपायैः शास्त्रविहितैश्चतुर्भिः प्रकृतैस्तथा   । । १७.५  । ।	</p>
<td><p>		
	यो यो वर्णोऽवहीयेत यो वोद्रेकं अनुव्रजेत् ।तं तं दृष्ट्वा स्वतो मार्गात्प्रच्युतं स्थापयेत्पथि   । । १७.६  । ।	</p>
<td><p>		
	अशास्त्रोक्तेषु चान्येषु पापयुक्तेषु कर्मसु   ।प्रसमीक्ष्यात्मनो राजा दण्डं दण्ड्येषु पातयेत् । । १७.७  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च जनानां अहितं च यत् ।न तत्प्रवर्तयेद्राजा प्रवृत्तं च निवर्तयेत् । । १७.८  । ।	</p>
<td><p>		
	न्यायापेतं यदन्येन राज्ञाज्ञानकृतं च यत् ।तदप्यन्यायविहितं पुनर्न्याये निवेशयेत् । । १७.९  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञा प्रवर्तितान्धर्मान्यो नरो नानुपालयेत् ।दण्ड्यः स पापो वध्यश्च लोपयन्राजशासनम्  । । १७.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	आयुधान्यायुधीयानां वाह्यादीन्वाह्यजीविनाम्  ।वेश्यास्त्रीणां अलंकारं वाद्यातोद्यानि तद्विदाम्  । । १७.११  । ।	</p>
<td><p>		
	यच्च यस्योपकरणं येन जीवन्ति कारुकाः   ।सर्वस्वहरणेऽप्येतान्न राजा हर्तुं अर्हति   । । १७.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	अनादिश्चाप्यनन्तश्च द्विपदां पृथिवीपतिः   ।दीप्तिमत्वाच्छुचित्वाच्च यदि न स्यात्पथश्च्युतः   । । १७.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि राजा न सर्वेषां वर्णानां दण्डधारणम्  ।कुर्यात्पथो व्यपेतानां विनश्येयुरिमाः प्रजाः   । । १७.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मण्यं ब्राह्मणो जह्यात्क्षत्रियः क्षात्रं उत्सृजेत् ।स्वकर्म जह्याद्वैश्यस्तु शूद्रः सर्वान्विशेषयेत् । । १७.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	राजानश्चेन्नाभविष्यन्पृथिव्यां दण्डधारणम्  ।शूले मत्स्यानिवापक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः   । । १७.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	सतां अनुग्रहो नित्यं असतां निग्रहस्तथा   ।एष धर्मः स्मृतो राज्ञां अर्थश्चामित्रपीडनात् । । १७.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	न लिप्यते यथा वह्निर्दहञ् छश्वदिमाः प्रजाः   ।न लिप्यते तथा राजा दण्डं दण्ड्येषु पातयन्  । । १७.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	आज्ञा तेजः पार्थिवानां सा च वाचि प्रतिष्ठिता   ।ते यद्ब्रूयुरसत्सद्वा स धर्मो व्यवहारिणाम्  । । १७.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	राजा नाम चरत्येष भूमौ साक्षात्सहस्रदृक्  ।न तस्याज्ञां अतिक्रम्य संतिष्ठेरन्प्रजाः क्वचित् । । १७.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	रक्षाधिकारादीशत्वाद्भूतानुग्रहदर्शनात् ।यदेव राजा कुरुते तत्प्रमाणं इति स्थितिः   । । १७.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्गुणोऽपि यथा स्त्रीणां पूज्य एव पतिः सदा   ।प्रजानां विगुणोऽप्येवं पूज्य एव नराधिपः   । । १७.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	तपःक्रीताः प्रजा राज्ञा प्रभुरासां ततो नृपः   ।ततस्तद्वचसि स्थेयं वार्ता चासां तदाश्रया   । । १७.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्यमितौजसः   ।अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य धनदस्य च   । । १७.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	कारणादनिमित्तं वा यदा क्रोधवशं गतः   ।प्रजा दहति भूपालस्तदाग्निरभिधीयते   । । १७.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा तेजः समालम्ब्य विजिगीषुरुदायुधः   ।अभियाति परान्राजा तदेन्द्रः स उदाहृतः   । । १७.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	विगतक्रोधसंतापो हृष्टरूपो यदा नृपः   ।प्रजानां दर्शनं याति सोम इत्युच्यते तदा   । । १७.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मासनगतः श्रीमान्दण्डं धत्ते यदा नृपः   ।समः सर्वेषु भूतेषु तदा वैवस्वतः यमः   । । १७.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा त्वर्थिगुरुप्राज्ञ भृत्यादीनवनीपतिः   ।अनुगृह्णाति दानेन तदा स धनदः स्मृतः   । । १७.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मात्तं नावजानीयान्नाक्रोशेन्न विशेषयेत् ।आज्ञायां चास्य तिष्ठेत मृत्युः स्यात्तद्व्यतिक्रमात् । । १७.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य वृत्तिः प्रजारक्षा वृद्धप्राज्ञोपसेवनम्  ।दर्शनं व्यवहाराणां आत्मनश्चाभिरक्षणम्  । । १७.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणानुपसेवेत नित्यं राजा समाहितः   ।संयुक्तं ब्राह्मणैः क्षत्रं मूलं लोकाभिरक्षणे   । । १७.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्यापरीहारो राजन्यासनं अग्रतः   ।प्रथमं दर्शनं प्रातः सर्वेभ्यश्चाभिवादनम्  । । १७.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्रं नवेभ्यः सस्येभ्यो मार्गदानं च गच्छतः   ।भैक्षहेतोः परागारे प्रवेशस्त्वनिवारितः   । । १७.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	समित्पुष्पोदकादानेष्वस्तेयं सपरिग्रहात् ।अनाक्षेपः परेभ्यश्च संभाषश्च परस्त्रिया   । । १७.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	नदीष्ववेतनस्तारः पूर्वं उत्तरणं तथा   ।तरेष्वशुल्कदानं च न चेद्वाणिज्यं अस्य तत् । । १७.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्तमानोऽध्वनि श्रान्तो गृह्णन्ननिवसन्स्वयम्  ।ब्राह्मणो नापराध्नोति द्वाविक्षू पञ्च मूलकान्  । । १७.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	नाभिशस्तान्न पतितान्न द्विषो न च नास्तिकात् ।न सोपधान्नानिमित्तं न दातारं प्रपीड्य च   । । १७.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्थानां भूरिभावाच्च देयत्वाच्च महात्मनाम्  ।श्रेयान्प्रतिग्रहो राज्ञां अन्येषां ब्राह्मणादृते   । । १७.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणश्चैव राजा च द्वावप्येतौ धृतव्रतौ   ।नैतयोरन्तरं किंचित्प्रजाधर्माभिरक्षणात् । । १७.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रक्षार्थं शासतोऽशुचीन्  ।मेध्यं एव धनं प्राहुस्तीक्ष्णस्यापि महीपतेः   । । १७.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	शुचीनां अशुचीनां च संनिपातो यथाम्भसाम्  ।समुद्रे समतां याति तद्वद्राज्ञो धनागमः   । । १७.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा चाग्नौ स्थितं दीप्ते शुद्धिं आयाति काञ्चनम्  ।एवं एवागमा सर्वे शुद्धिं आयान्ति राजसु   । । १७.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	य एव कश्चित्स्वद्रव्यं ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति   ।तद्राज्ञाप्यनुमन्तव्यं एष धर्मः सनातनः   । । १७.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्यप्रकारादुचिताद्भूमेः षड्भागसंज्ञितात् ।बलिः स तस्य विहितः प्रजापालनवेतनम्  । । १७.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	शक्यं तत्पुनरादातुं यदब्राह्मणसात्कृतम्  ।ब्राह्मणाय तु यद्दत्तं न तस्य हरणं पुनः   । । १७.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	दानं अध्ययनं यज्ञस्तस्य कर्म त्रिलक्षणम्  ।याजनाध्यापने वृत्तिस्तृतीयस्तु प्रतिग्रहः   । । १७.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वकर्मणि द्विजस्तिष्ठेद्वृत्तिं आहारयेत्कृताम्  ।नासद्भ्यः प्रतिगृह्णीयाद्वर्णेभ्यो नियमेऽसति   । । १७.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	अशुचिर्वचनाद्यस्य शुचिर्भवति पुरुषः   ।शुचिश्चैवाशुचिः सद्यः कथं राजा न दैवतम्  । । १७.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	विदुर्य एव देवत्वं राज्ञो ह्यमिततेजसः   ।तस्य ते प्रतिगृह्णन्तो न लिप्यन्ते द्विजातयः   । । १७.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	लोकेऽस्मिन्मङ्गलान्यष्टौ ब्राह्मणो गौर्हुताशनः   ।हिरण्यं सर्पिरादित्य आपो राजा तथाष्टमः   । । १७.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	एतानि सततं पश्येन्नमस्येदर्चयेच्च तान्  ।प्रदक्षिणं च कुर्वीत तथा ह्यायुर्न हीयते   । । १७.५२  । ।	</p>