नारदपञ्चरात्रम्‌/प्रथमैकरात्रे/अध्यायः ३
प्रथमैकरात्रे तृतीयोऽध्यायः	
सनत्कुमार उवाच	
अहो तात किं आश्चर्यं कृष्णस्य परमात्मनः   ।	
परं नैवेद्यमाहात्म्यं विस्तराद्वद साम्प्रतं  ।। ३.१  ।।	
अथ श्रीकृष्णमहिमवर्णनम्	
ब्रह्मोवाच	
एकदा ब्राह्मणो हृष्टः प्रफुल्लवदनेक्षणः   ।	
पुत्रेण सार्धं प्रययौ बान्धवस्य गृहं मुदा   ।। ३.२  ।।	
निमन्त्रितो विवाहेन महासंभारसंभृतः   ।	
भुक्त्वा पीत्वा च तद्गृहे स्वगृहं प्रययौ मुदा   ।। ३.३  ।।	
सपुत्रो ब्राह्मणो मार्गे क्षुत्पिपासार्दितः सुतः   ।	
ददर्श चन्द्रभागां तां नदीं अतिमनोहरां  ।। ३.४  ।।	
उवाच पुत्रः पित्रं स्नात्वा भोक्ष्यामि चेति भोः   ।	
क्षुत्पिपासा बलवती वर्धते तात वर्त्मनि   ।। ३.५  ।।	
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा तं उवाच द्विजः स्वयं  ।	
भयंकरं वनं इदं समीपे सरितः सुतः   ।। ३.६  ।।	
सुशीघ्रं गच्छ ग्रामान्तं पुरो रम्यसरोवरं  ।	
तत्र स्नात्वा च भोक्ष्यावो गच्छ वत्स यथासुखं  ।। ३.७  ।।	
तातस्य वचनं श्रुत्वा जहास च चुकोप ह   ।	
पितरं वक्तुं आरेभे रक्तपण्ग्कजलोचनः   ।। ३.८  ।।	
शिशुरुवाच	
बालोऽहं दशवर्षीयस्त्वं च वृद्धश्च ज्ञानदः   ।	
पिता ददाति पुत्राय ज्ञानं सर्वत्र भूतले   ।। ३.९  ।।	
अहो दुरत्ययः कालो वृध्हो वदति बालवथ् ।	
कथं प्राक्तनं उल्लङ्घ्य ब्रूहि तात दुरत्ययं  ।। ३.१०  ।।	
प्राक्तनात्सुखदुःखं च रोगं शोकं भयं पितः   ।	
सुमृत्युरपमृत्युर्वा चिरायुरल्पजीवनः   ।। ३.११  ।।	
यत्र काले च यन्मृत्युर्भवनं शुभकर्म च   ।	
न्यूनाधिकं क्षणं नास्ति निषेकः केन वार्यते   ।। ३.१२  ।।	
यस्य हस्ते च यन्मृत्युर्विधात्रा लिखितः पुरा   ।	
न च तं खण्डितुं शक्तः स्वयं विष्णुश्च शङ्करः   ।। ३.१३  ।।	
तात व्यर्थं अधीतं ते दुर्बुद्धेर्जन्म निष्फलं  ।	
सुबुद्धेः सफलं जन्म तत्क्षणं जीवनं सुखं  ।। ३.१४  ।।	
येन शुक्लीकृता हंसाः शुकाश्च हरितीकृताः   ।	
मयूराश्चित्रिता येन स मे रक्षां करिष्यति   ।। ३.१५  ।।	
येन कृष्णेन विश्वानि चासंख्यानि कृतानि च   ।	
चराचरं च यो रक्षेत्स मे रक्षां करिष्यति   ।। ३.१६  ।।	
घोरारण्ये सुखं शेते यो हि कृष्णेन रक्षितः   ।	
निर्बन्धोऽपि यस्य मरणं तस्य मन्दिरे   ।। ३.१७  ।।	
यः शेते नागशय्यासु प्राक्तनान्मङ्गलाहितः   ।	
यो नागभक्षितो भोगात्स भृतो गरुडान्तिके   ।। ३.१८  ।।	
न समुद्रे च म्रियते नाग्निराशौ विषानले   ।	
न शस्त्रेण न चास्त्रेणायुर्मर्माणि रक्षति   ।। ३.१९  ।।	
नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि   ।	
तृणाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति   ।। ३.२०  ।।	
कश्चिद्गर्भे च म्रियते कश्चिद्भूमिष्टमात्रतः   ।	
कश्चिद्यौवनकाले च कश्चिदेव हि वार्द्धके   ।। ३.२१  ।।	
कश्चिद्चिरायु रोगी चाप्यरोगी चापि कश्चन   ।	
कश्चिद्धनी दरिद्रश्च कश्चिदेव हि कर्मणा   ।। ३.२२  ।।	
कश्चित्कल्पान्तजीवी च चिरजीवी च कश्चन   ।	
प्राक्तनादमरः कश्चिन्निषेको बलवत्तरः   ।। ३.२३  ।।	
कश्चिद्याति च राजेन्द्रो दिव्ययानेन कर्मणा   ।	
कश्चित्कीटपतङ्गेषु कश्चित्पश्वादियोनिषु   ।। ३.२४  ।।	
कश्चिदेव हि सन्न्यासी कश्चिच्च नरघातकः   ।	
कश्चिद्गजेन्द्रगामी च पशुयायी च कश्चन   ।। ३.२५  ।।	
कश्चिद्सूक्ष्मांशुकाधारी कश्चिज्जीर्णपटी जनः   ।। ३.२६  ।।	
कश्चिन्नग्नोऽअप्यनाहारी सुधाभोजी च च कश्चन   ।	
कश्चिच्च सुन्दरः श्रीमान्गलत्कुष्टी च कश्चन   ।। ३.२७  ।।	
कश्चित्कुब्जश्चाङ्गहीनो बधिरः काण एव च   ।	
कश्चिद्दीर्घो मध्यमश्च कश्चित्खञ्जश्च वामनः   ।। ३.२८  ।।	
कश्चित्कृष्णश्च गौरश्च श्यामलश्च स्वकर्मणा   ।	
कश्चिद्भक्त्या च प्राप्नोति कृष्णदास्यं सुदुर्लभं  ।। ३.२९  ।।	
ब्रह्मणः परमं स्थानं जन्ममृत्युजराहरं  ।	
कश्चित्प्राप्नोति परमं ब्रह्मलोकं निरामयं  ।। ३.३०  ।।	
कश्चित्स्वर्गं इन्द्रपदं शिवलोकं स्वकर्मणा   ।	
कश्चित्वर्गं इन्द्रलोकं यमलोकं च कश्चन   ।। ३.३१  ।।	
कश्चिच्च नरके घोरे प्राप्नोति क्लेशं उल्वणं  ।	
तादितो यमदूतेन क्षुधितस्तृषितः सदा   ।। ३.३२  ।।	
भुङ्क्ते विण्मूत्रकीटं तन्मलं श्लेष्मं गरं वसां  ।	
क्षुरधारे तप्ततैले वह्नौ शिते जले स्थले   ।। ३.३३  ।।	
प्राप्नोति दारुणं दुःखं आकल्पं पातकी पितः   ।	
तथा भोगावशेषे च लब्धा जन्म स्वकर्मणा   ।। ३.३४  ।।	
व्याधियुक्तः प्रमुच्येत तया चेदीश्वरेच्छया   ।	
यद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यद्भयाथ् ।। ३.३५  ।।	
वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निर्मृत्युश्चरति जन्तुषु   ।	
यस्याज्ञया सृष्टिविधौ मूर्मोऽनन्तं दधाति च   ।। ३.३६  ।।	
स च सर्वं च ब्रह्माण्डं लीलया चेश्वरेच्छया   ।	
यस्याज्ञया महाभीता सर्वाधारा वसुन्धरा   ।। ३.३७  ।।	
धरा सा सर्वस्याद्या रत्नवांश्च हिमालयः   ।	
स्वयं विधाता भगवान्ध्यायते यं अहर्निशं  ।। ३.३८  ।।	
यं ध्यायते च भजते स्वयं मृतुञ्जयः शिवः   ।	
सहस्रवक्त्रोऽयं स्तौति ध्यायते भजते सदा   ।। ३.३९  ।।	
स्वयं सरस्वती स्तौति यं ईश्वरं अभीप्सितं  ।	
सेवते पादपद्मं च स्वयं पद्मालया पितः   ।। ३.४०  ।।	
माया भीता च यं स्तौति दुर्गा दुर्गतिनाशिनी   ।	
स्तुवन्ति वेदाः सततं सावित्री वेदमातृका   ।। ३.४१  ।।	
सिद्धेन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च योगीन्द्राः सनकादयः   ।	
राजेन्द्राश्चासुरेन्द्राश्च सुरेन्द्रा मनवस्तथा   ।। ३.४२  ।।	
ध्यायन्ते च भजन्ते च भक्ताः सन्तो हि सन्ततं  ।	
केचिद्विदन्ति यं ब्रह्मां भगवन्तं सनातनं  ।। ३.४३  ।।	
केचित्प्रधानं सर्वाद्यं केचिच्च ज्योतिरीश्वरं  ।	
केचिच्च सर्वरूपं च सर्वकारणकारणं  ।। ३.४४  ।।	
केचित्स्वेच्छाभयं रूपं भक्तानुग्रहविग्रहं  ।	
केचित्सुरुचिरं श्यामसुन्दरं मनोहरं  ।। ३.४५  ।।	
सानन्दं परमानन्दं गोविन्दं नन्दनन्दनं  ।	
भज तात परं ब्रह्म स्मर शश्वत्सुरेश्वरं  ।। ३.४६  ।।	
इत्येवं उक्त्वा पितरं चन्द्रभागानदीजले   ।	
स्नात्वा पपौ जलं स्वच्छं बुभुजे मिष्टमोदकं  ।। ३.४७  ।।	
पिता तद्वचनं श्रुत्वा सानन्दाश्रु मुमोच सः   ।	
चुचुम्ब गण्डं पुत्रस्य समाश्लेषणपूर्वकं  ।। ३.४८  ।।	
पिता स्नात्वा समारेभे सन्ध्यां कर्तुं च पूजनं  ।	
सुस्नातं पितरं दृष्ट्वा पुत्रः स प्रययौ वनं  ।। ३.४९  ।।	
पत्रं भोजनपात्रार्थं अर्हतुं चञ्चलः शिशुः   ।	
चकार चयनं तूर्णं प्रशस्तं पत्रपञ्चकं  ।। ३.५०  ।।	
सुन्दरं कुसुमं वन्यं पूजनार्थं पितुस्तथा   ।	
ददर्श पुरतो बालः सुपक्वं वदरीफलं  ।। ३.५१  ।।	
चकार चयनं तानि फलानि शोभनानि च   ।	
धात्रीफलं सुपक्वं च पक्वं आम्रातकं तथा   ।। ३.५२  ।।	
सुपक्वं च कदम्बं च चकार चयनं पुनः   ।	
सुपक्वं सुन्दरं रम्यं दाडिमं श्रीफलं तथा   ।। ३.५३  ।।	
रम्यं जम्बुफलं चैव खर्जूरं सुमनोहरं  ।	
करञ्जकं च जाम्बीरं सुन्दरं चिकुरं तथा   ।। ३.५४  ।।	
तत्सर्वं चयनं कृत्वा ददर्श पुरतः सरः   ।	
सुनिर्मलं जलं स्वच्छं श्वेतपद्मं मनोहरं  ।। ३.५५  ।।	
रुचिरं रक्तकह्लारं प्रस्फुटं च जलान्तिके   ।	
विहाय तानि सर्वाणि सरःशिरसि सुस्थले   ।। ३.५६  ।।	
पपौ सरःस्वच्छतोयं जहार पद्मं उल्वणं  ।	
किंचित्सुरक्तकह्लारं पक्वं पद्मफलं तथा   ।। ३.५७  ।।	
सर्वं आहरणं कृत्वा पितरं गन्तुं उद्यतः   ।	
प्रफुल्लवदनः श्रीमान्सस्मितो द्विजबालकः   ।। ३.५८  ।।	
प्रफुल्लचम्पकतरुं ददर्श पुरतः शिशुः   ।	
मल्लिकामालतीकुन्दयूथिकामाधवीलताः   ।। ३.५९  ।।	
चकार चयनं स्फीतः पुष्पाणि सुन्दराणि च   ।	
पुष्पेण फलपत्रेण तस्य भारो बभूव ह   ।। ३.६०  ।।	
बालो वोढुं अशक्यन्तश्च ययौ गमनमन्थरः   ।	
न फलं बुभुजे सोऽपि धर्माधर्मभयेन च   ।। ३.६१  ।।	
पुरो ददर्श स शिशुर्घोरं व्याघ्रालयं भिया   ।	
तात तातेति शब्दं च चकार ह पुनः पुनः   ।। ३.६२  ।।	
न ददर्श च तातं च शार्दुलं च ददर्श सः   ।	
भिया सस्मार गोविन्दपादारवैन्दं ईप्सितं  ।। ३.६३  ।।	
हरिं नरहरिं रामं कृष्णं विष्णुं च माध्वं  ।	
दामोदरं हृषीकेशं मुकुन्दं मधुसूदनं  ।। ३.६४  ।।	
एतानि दश नामानि जपन्विप्रशिशुर्भिया   ।	
प्रययौ पुरतः शीघ्रं पुनरेव सरोवरं  ।। ३.६५  ।।	
सरसो निर्मले तीरे पुष्पाणि च फलानि च   ।	
ददौ भक्त्या भगवते कृष्णाय परमात्मने   ।। ३.६६  ।।	
श्रीकृष्णपूजां कुर्वन्तं ध्यानमानां पदाम्बुजं  ।	
निकटं न ययौ व्याघ्रो दृष्ट्वा बालं च दूरतः   ।। ३.६७  ।।	
व्याघ्रं ददर्श बालश्च प्रकटास्यं भयानकं  ।	
विकृताकारदशनं विकटाक्षं महोदरं  ।। ३.६८  ।।	
दृष्ट्वा च दुरतो व्याघ्रं उवास सरसस्तटे   ।	
दध्यौ कृष्णपदाम्भोजं जन्ममृत्युजराहरं  ।। ३.६९  ।।	
मूलाधारं स्वाधिष्ठानं मणिपूरं अनाहतं  ।	
विशुद्धं च तथाज्ञाख्यं षट्चक्रं च विभाव्य च   ।। ३.७०  ।।	
कुण्डलिन्या स्वशक्त्या च सहितं परमेश्वरं  ।	
सहस्रदलपद्मस्थं हृदये स्वात्मनः प्रभुं  ।। ३.७१  ।।	
ददर्श द्विभुजं कृष्णं पीतकौशेयवाससं  ।	
सस्मितं सुन्दरं शुद्धं नवीनजलदप्रभं  ।। ३.७२  ।।	
कोटिकन्दर्पसौन्दर्यलीलाधाममनोहरं  ।	
कोटिपार्वणपूर्णेन्दुप्रभाजुष्टं च सुन्दरं  ।। ३.७३  ।।	
सुखदृश्यं सुरूपं च भक्तानुग्रहकारकं  ।	
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितं  ।। ३.७४  ।।	
प्रफुल्लपद्मनयनं राधावक्षःस्थलस्थितं  ।	
मालतीमाल्यसम्बद्धचूडाचारुसुशोभनं  ।। ३.७५  ।।	
धृतरत्नं रत्नपद्मं दक्षिणेन करेण च   ।	
वामेन मणिनिर्माणदीप्तदर्पणं उज्ज्वलं  ।। ३.७६  ।।	
रत्नकुण्डालयुग्मेन गण्डस्थलविराजितं  ।	
कौस्थुभेन मणीन्द्रेण चारुवक्षःस्थलोज्ज्वलं  ।। ३.७७ ।	
मुक्ताराजिविनिन्दैकदन्तराजिविराजितं  ।	
आजानुमालतीमालावनमालाविभूषितं  ।। ३.७८  ।।	
वेदाननसरस्वत्या स्तुतं ब्रह्मेशवन्दितं  ।	
पद्मापद्मालयामायासंसेवितपदाम्बुजं  ।। ३.७९  ।।	
परिपूर्णतमं ब्रह्म परमात्मानं ईश्वरं  ।	
निर्लिप्तं साक्षिभूतं च भगवन्तं सनातनं  ।। ३.८०  ।।	
सर्वेशां सर्वरूपं च सर्वकारणकारणं  ।	
पुरुषं परमात्मैकं परेशं प्रकृतेः परं  ।। ३.८१  ।।	
एवं भूतं विभुं दृष्ट्वा मनसा प्रणनाम तं  ।	
तुष्टाव परया भक्त्या तं ईशं सम्पुटाञ्जलिः   ।। ३.८२  ।।	
श्रीसुभद्र उवाच	
हे नाथ दर्श्नं देहि मां भक्तं शरणागतं  ।	
श्रीद श्रीश श्रीनिवास श्रीनिधे श्रीनिकेतन   ।। ३.८३  ।।	
श्रिया सेवितपादाब्ज श्रीसमुत्पत्तिकारण   ।	
वेदानिर्वचनियेश निरीह निर्गुणाधिप   ।। ३.८४  ।।	
सर्वाद्य सर्वनिलय सर्वबीज सनातन   ।	
शान्त सरस्वतीकान्त नितान्त सर्वकर्मसु   ।। ३.८५  ।।	
सर्वाधार निराधार कामपूर  परात्पर   ।	
दुष्पारासारसंसारकर्णधार नमोऽस्तु ते   ।। ३.८६  ।।	
इत्येवं उक्त्वा स शिशु रुरोद च पुनः पुनः   ।	
ध्यायेन तत्पदाम्भोजं शरणं च चकार सः   ।। ३.८७  ।।	
इति विप्रकृतं स्तोत्रं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः   ।	
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति   ।। ३.८८  ।।	
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथमैकरात्रे ब्रह्मसनत्कुमारसंवादे श्रीकृष्णमहिमोपालम्भनं नाम तृतीयोऽध्यायः