स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः १७६
अध्यायः १७६

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम्  ।
तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्  ॥ १७६.१ ॥
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम्  ।
पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत् ॥ १७६.२ ॥
तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप  ।
अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत् ॥ १७६.३ ॥
पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकम्  ।
मुक्तं तत्र सुरैः खात्वा देवखातं ततोऽभवत् ॥ १७६.४ ॥

युधिष्ठिर उवाच -
कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम  ।
सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम्  ।
सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः  ॥ १७६.५ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
यदा तु शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह  ।
बभ्राम पृथिवीं सर्वां कमण्डलुधरः शुभाम्  ॥ १७६.६ ॥
प्रभासाद्येषु तीर्थेषु स्नानं चक्रुः सुरास्तदा  ।
सर्वतीर्थोत्थितं तोयं पात्रे वै निहितं तु तैः  ॥ १७६.७ ॥
शूलभेदमनुप्राप्य शूलं शुद्धं तु शूलिनः  ।
तत्रोत्थमुदकं गृह्य आगता भृगुकच्छके  ॥ १७६.८ ॥
तत्रापश्यंस्ततो ह्यग्निं च पिङ्गलाक्षं च रोगिणम्  ।
तपस्युग्रे व्यवसितं ध्यायमानं महेश्वरम्  ॥ १७६.९ ॥
हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम्  ।
दृष्ट्वा तु बहुरोगार्तमग्निं देवमुखं सुराः  ।
प्राहुस्ते सहिता देवं शङ्करं लोकशङ्करम्  ॥ १७६.१० ॥
देवा ऊचुः  ।
प्रसादः क्रियतां शम्भो पिङ्गलस्यामयाविनः  ।
यथा हि नीरुजः कायो हविषां ग्रहणक्षमः  ।
पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर  ॥ १७६.११ ॥

ईश्वर उवाच -
भोभोः सुरा हि तपसा तुष्टोऽहं वो विशेषतः  ।
वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम्  ॥ १७६.१२ ॥

पिङ्गल उवाच -
यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम्  ।
चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः  ॥ १७६.१३ ॥
तथा पुनर्नवः कायो भवेद्वै मम शङ्कर  ।
तथा कुरु विरूपाक्ष नमस्तुभ्यं पुनः पुनः  ॥ १७६.१४ ॥

मार्कण्डेय उवाच -
ततः स भगवाञ्छम्भुर्मूर्तिमादित्यरूपिणीम्  ।
कृत्वा तु तस्य तद्रोगमपानुदत शङ्करः  ॥ १७६.१५ ॥
ततः पुनर्नवीभूतः पुनः प्रोवाच शङ्करम्  ।
अत्रैव स्थीयतां शम्भो तथैव भास्करः स्वयम्  ॥ १७६.१६ ॥
प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये  ।
पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये  ॥ १७६.१७ ॥
एवमुक्तस्तु भगवान्पिङ्गलेन महात्मना  ।
अवतारं च कृतवान् गीर्वाणानिदमब्रवीत् ॥ १७६.१८ ॥

ईश्वर उवाच -
मुञ्चध्वमुदकं देवास्तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम्  ।
मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम्  ॥ १७६.१९ ॥
तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम्  ।
सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः  ॥ १७६.२० ॥
एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे  ।
वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम्  ॥ १७६.२१ ॥
प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः  ।
यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन्मृदालम्भनपूर्वकम्  ॥ १७६.२२ ॥
स्नानं कृत्वा रविदिने संस्नाय नर्मदाजले  ।
श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यो वै दानं दत्त्वा स्वशक्तितः  ॥ १७६.२३ ॥
पूजयिष्यति पिङ्गेशं तस्य वासस्त्रिविष्टपे  ।
भविष्यति सुरैरुक्तं शृणोति सकलं जगत् ॥ १७६.२४ ॥
आमया भुवि मर्त्यानां क्षयरोगविचर्चिकाः  ।
व्याधयो विकृताकाराः कासश्वासज्वरोद्भवाः  ॥ १७६.२५ ॥
एकद्वित्रिचतुर्थाहा ये ज्वरा भूतसम्भवाः  ।
ये चान्ये विकृता दोषा दद्रुश्च कामलं तथा  ॥ १७६.२६ ॥
दिनैस्ते सप्तभिर्यान्ति नाशं स्नानैर्रवेर्दिने  ।
शतभेदप्रभिन्ना ये कुष्ठा बहुविधास्तथा  ॥ १७६.२७ ॥
शतमादित्यवाराणां स्नायादष्टोत्तरं तु यः  ।
सम्पूज्य शङ्करं दद्यात्तिलपात्रं द्विजातये  ॥ १७६.२८ ॥
नश्यन्ति तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः  ।
एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदशास्त्रिदशालयम्  ॥ १७६.२९ ॥

मार्कण्डेय उवाच -
नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च  ।
स्नानं समाचरेन्नित्यं नरः पापैः प्रमुच्यते  ॥ १७६.३० ॥
षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च  ।
यत्फलं स्नानदानेषु देवखाते ततोऽधिकम्  ॥ १७६.३१ ॥
देवखातेषु यः स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन्नृप  ।
पूजयेद्देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरमुत्तमम्  ॥ १७६.३२ ॥
सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य वाजपेयस्य भारत  ।
द्वयोः पुण्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा  ॥ १७६.३३ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे पिङ्गलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥