महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-094
घटोत्कचयुद्धम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-94-1x	
				
<td>

	स्वसैन्यं निहतं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम्।अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो भीमसेनमरिन्दमम् ।।	<td>	6-94-1a6-94-1b	
				
<td>

	प्रगृह्य सुमहच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।महता शरवर्षेण पाण्डवं समवाकिरत् ।।	<td>	6-94-2a6-94-2b	
				
<td>

	अर्धचन्द्रं च संधाय सुतीक्ष्णं लोमवापिनम् ।भीमसेनस्य चिच्छेद चापं क्रोधसमन्वितः ।।	<td>	6-94-3a6-94-3b	
				
<td>

	तदन्तरं च संप्रेक्ष्य त्वरमामो महारथः ।प्रसंदधे शितं बाणं गिरीणामपि दारणम् ।।	<td>	6-94-4a6-94-4b	
				
<td>

	तेनोरसि महाराज भीमसेनमताडयत् ।स गाढविद्धो व्यथितः सृक्विणी परिसंलिहन् ।।	<td>	6-94-5a6-94-5b	
				
<td>

	समाललम्बे तेजस्वी ध्वजं हेमपरिष्कृतम्।तथा विमनसं दृष्ट्वा भीमसेनं घटोत्कचः ।।	<td>	6-94-6a6-94-6b	
				
<td>

	क्रोधेनाभिप्रजज्वाल दिधक्षन्निव पावकः।अभिमन्युमुखाश्चापि पाण्डवानां महारथाः ।।	<td>	6-94-7a6-94-7b	
				
<td>

	समभ्यधावन्क्रोशन्तो राजानं जातसंभ्रमाः ।संप्रेक्ष्य तान्संपततः संक्रुद्धाञ्जातसंभ्रमान् ।।	<td>	6-94-8a6-94-8b	
				
<td>

	भारद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं तावकानां महारथान् ।क्षिप्रं गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षत ।।	<td>	6-94-9a6-94-9b	
				
<td>

	संशयं परमं प्राप्तं मञ्जन्तं व्यसनार्णवे।एते क्रुद्धा महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः ।।	<td>	6-94-10a6-94-10b	
				
<td>

	भीमसेनं पुरस्कृत्य दुर्योधनमुपाद्रवन्।नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।।	<td>	6-94-11a6-94-11b	
				
<td>

	नदन्तो भैरवान्नादांस्त्रासयन्तश्च भूमिपान् ।तदाऽऽचार्यवचः श्रुत्वा सौमदत्तिपुरोगमाः ।।	<td>	6-94-12a6-94-12b	
				
<td>

	तावकाः समवर्तन्त पाम्डवानामनीकिनीम् ।कृपो भूरिश्रवाः शल्यो द्रोणपुत्रो विविंशतिः ।।	<td>	6-94-13a6-94-13b	
				
<td>

	चित्रसेनो विकर्णश्च सैन्धवोऽथ बृहद्बलः ।आवन्त्यौ च महेष्वासौ कौरवं पर्यवारयन् ।।	<td>	6-94-14a6-94-14b	
				
<td>

	ते विंशतिपदं गत्वा संप्रहारं प्रचक्रिरे ।पाण्‍डवा धार्तराष्ट्राश्च परस्परजिघांसवःक ।।	<td>	6-94-15a6-94-15b	
				
<td>

	एवमुक्त्वा महाबाहुर्महद्विष्फार्य कार्मुकम् ।भारद्वाजस्ततो भीमं षड्विंशत्या समार्पयत् ।।	<td>	6-94-16a6-94-16b	
				
<td>

	भूयश्चैनं महाबाहुः शरैः शीघ्रमवाकिरत् ।पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव वलाहकः।।	<td>	6-94-17a6-94-17b	
				
<td>

	तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीमसेनः शिलीमुखैः ।त्वरमाणो महेष्वासः सव्ये पार्श्वे महाबलः ।।	<td>	6-94-18a6-94-18b	
				
<td>

	स गाढविद्धो व्यथितो वयोवृद्धश्च भारत।प्रनष्टसंज्ञः सहसा रथोपस्थ उपाविशत्।।	<td>	6-94-19a6-94-19b	
				
<td>

	गुरुं प्रव्यथितं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः स्वयम् ।द्रौणायनिश्च संक्रुद्धौ भीमसेनमभिद्रुतौ ।।	<td>	6-94-20a6-94-20b	
				
<td>

	तावापतन्तौ संप्रेक्ष्य कालान्तकयमोपमौ ।भीमसेनो महाबाहुर्गदामादाय सत्वरम् ।।	<td>	6-94-21a6-94-21b	
				
<td>

	अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तस्थौ गिरिरिवाचलः।समुद्यम्य गदां गुर्वी यमदण्डोपमां रणे।	<td>	6-94-22a6-94-22b	
				
<td>

	तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम्।कौरवो द्रोणपुत्रश्च सहितावभ्यधावताम् ।।	<td>	6-94-23a6-94-23b	
				
<td>

	तावापतन्तौ सहितौ त्वरितौ बलिनां वरौ।अभ्यधावत वेगेन त्वरमाणो वृकोदरः ।।	<td>	6-94-24a6-94-24b	
				
<td>

	तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम् ।समभ्यधावंस्त्वरिताः कौरवाणां महारथाः ।।	<td>	6-94-25a6-94-25b	
				
<td>

	भारद्वाजमुखाः सर्वे भीमसेनजिघांसया ।नानाविधानि शस्त्राणि भीमस्योरस्यपातयन् ।।	<td>	6-94-26a6-94-26b	
				
<td>

	सहिताः पाण्डवं सर्वे पीडयन्तः समन्ततः।तं दृष्ट्वा संशयं प्राप्तं पीड्यमानं महारथम् ।।	<td>	6-94-27a6-94-27b	
				
<td>

	अभिमन्युप्रभृतयः पाण्‍डवानां महारथाःक ।अभ्यदावन्परीप्सन्तः प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान्	<td>	6-94-28a6-94-28b	
				
<td>

	अनूपाधिपतिः शूरो भीमस्य दयितः सखा ।नीलो नीलाम्बुदप्रख्यः संक्रुद्धो द्रौणिमभ्यात् ।।	<td>	6-94-29a6-94-29b	
				
<td>

	स्पर्धते हि महेष्वासो नित्यं द्रोणसुतेन सः।स विष्फार्य महच्चापं द्रौणिं विव्याध पत्रिणा ।।	<td>	6-94-30a6-94-30b	
				
<td>

	यथा शक्रो महाराज पुरा विव्याध दानवम् ।विप्रचित्तिं दुराधर्षं देवतानां भयंकरम् ।।	<td>	6-94-31a6-94-31b	
				
				
<tr><td>

	येन लोकत्रयं क्रोधात्रासितं स्वेन तेजसाक ।`स रुद्रेण जितः पूर्वं निहतो मातरिश्वना'तथा नीलेन निर्भिन्नः सम्यङ्भुक्तेन पत्रिणा ।।	<td>	6-94-32a6-94-32b6-94-32c	</p></tr>
				
<td>	संजातरुधिरोत्पीडो द्रौणिः क्रोधसमन्वितः ।स विष्फार्य धनुश्चित्रमिन्द्राशनिसमस्वनम् ।।	<td>	6-94-33a6-94-33b	
				
<td>	दध्रे नीलविनाशाय मतिं मतिमतां वरः।ततः संधाय विमलान्भल्लान्कर्मारमार्जितान् ।।	<td>	6-94-34a6-94-34b	
				
				
<td>	जघान चतुरो वाहान्पातयामास च ध्वजम्।`सूतं चैकेन भल्लेन रथनीडादपाहरत्'सप्तमेन च भल्लेन नीलं विव्याध वक्षसि ।।	<td>	6-94-35a6-94-35b6-94-35c	
				
<td>	स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत्।मोहितं वीक्ष्य राजानं नीलमश्मचयोपमम् ।।	<td>	6-94-36a6-94-36b	
				
				
<td>	घटोत्कचोऽभिसंक्रुद्धो ज्ञातिभिः परिवारितः ।अभिदुद्राव वेगेन द्रौणिमाहवशोभिनम् ।तथेतरे चाभ्यधावन्राक्षसा युद्धदुर्मदाः ।।	<td>	6-94-37a6-94-37b6-94-37c	
				
<td><p>	` भीमसेनो महाबाहुर्नीलं नीलाञ्जनप्रभम्।'आरोप्य स्वरथं वीरो दुर्योधनमपाद्रवत् ।।	<td>	6-94-38a6-94-38b	
				
<td>

	घटोत्कचं च संप्रेक्ष्य राक्षसं घोरदर्शनम् ।।अभ्यधावत तेजस्वी भारज्वाजात्मजस्त्वरन् ।।	<td>	6-94-39a6-94-39b	
				
				
<td>

	निजघान च संक्रुद्धो राक्षसान्भीमदर्शनान्।योऽभवन्नग्रतः क्रुद्धा राक्षसस्य पुरःसराः ।विमुखांश्चैव तान्दृष्ट्वा द्रौणिचापच्युतैः शरैः ।।	<td>	6-94-40a6-94-40b6-94-40c	
				
<td>

	अक्रुद्ध्यत महाकायो भैमसेनिर्घटोत्कचः।प्रादुश्चक्रे ततो मायां घोररूपां सुदारुणाम् ।।	<td>	6-94-41a6-94-41b	
				
<td>

	मोहयन्समरे द्रौणिं मायावी राक्षसाधिपः।ततस्ते तावकाः सर्वे मायया विमुखीकृताःक ।।	<td>	6-94-42a6-94-42b	
				
<td>

	अन्योन्यं समपश्यन्त निकृत्ता मेदिनीतले।विचेष्टमानाः कृपणाः शोणितेन परिप्लुताः ।।	<td>	6-94-43a6-94-43b	
				
<td>

	द्रोणं दुर्योधनं शल्यमश्वत्थामानमेव च।प्रायशश्च महेष्वासा ये प्रधानाः स्म कौरवाः ।।	<td>	6-94-44a6-94-44b	
				
<td>

	विध्वस्ता रथिनः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः।हयाश्चैव हयारोहाः सन्निकृत्ताः सहस्रशः ।।	<td>	6-94-45a6-94-45b	
				
<td>

	तद्दृष्ट्वा तावकं सैन्यं विद्रुतं शिबिरं प्रति।मम प्राक्रोशतो राजंस्तथा देवव्रतस्य च ।।	<td>	6-94-46a6-94-46b	
				
<td>

	युध्यध्वं मा पलायध्वं मायैषा राक्षसी रणे।घटोत्कचप्रमुक्तेति नातिष्ठन्त विमोहिताः ।।	<td>	6-94-47a6-94-47b	
				
<td>

	नैव ते श्रद्दधुर्भीता वदतोरावयोर्वचः ।तांश्च प्रद्रवतो दृष्ट्वा जयं प्राप्ताश्च पाण्डवाः ।।	<td>	6-94-48a6-94-48b	
				
<td>

	घटोत्कचेन सहिताः सिंहनादान्प्रचक्रिरे ।शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः समन्तान्नेदिरे भृशम् ।।	<td>	6-94-49a6-94-49b	
				
<td>

	एवं तव बलं सर्वं हैडिम्बेन महात्मना।सूर्यास्तमनवेलायां प्रभग्नं विद्रुतं दिशः ।।	<td>	6-94-50a6-94-50b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि अष्टमदिवसयुद्धे चतुर्नवतितमोऽध्यायः ।।	<td>		
</table>

6-94-44 द्रोणाद्रींश्चापश्यन्तेति संबन्धः ।।

महाभारतम्/भीष्मपर्व