विष्णुपुराणम्/पञ्चमांशः/अध्यायः ९
श्रीपराशर उवाच
तस्मिन्रासभदैतेये सानुगे विनिपातिते  ।
सौम्यं तद्गोपगोपीनां रम्यं तालवनं बभौ  ॥ ५,९.१ ॥
ततस्तौ जातहर्षौ तु वसुदेवसुतावुभौ  ।
हत्वा धेनुकदैतेयं भाण्डीरवटमागतौ  ॥ ५,९.२ ॥
क्ष्वेलमानौ प्रगायन्तौ विचिन्वन्तौ च पादपान्  ।
चारयन्तौ च गा दूरे व्याहरन्तौ च नामभिः  ॥ ५,९.३ ॥
निर्योगपाशस्कन्धौ तौ वनमालाविभूषितौ  ।
शुशुभाते महात्मानौ बालशृङ्गाविवर्षभौ  ॥ ५,९.४ ॥
सुवर्णाञ्जनचूर्णाभ्यां तौ तदा रूषितांबरौ  ।
महेन्द्रायुधसंयुक्तौ श्वेतकृष्णाविवांबुदौ  ॥ ५,९.५ ॥
चेरतुर्लौकसिद्धाभिः क्रीडाभिरितरेतरम्  ।
समस्तलोकनाथानां नाथभूतौ भुवं गतौ  ॥ ५,९.६ ॥
मनुष्यधर्माभिरतौ मानयन्तौ मनुष्यताम्  ।
तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम्  ॥ ५,९.७ ॥
ततस्त्वान्दोलिकाभिश्च नियुद्धैश्च महाबलौ  ।
व्यायामं चक्रतुस्तत्र क्षेपणीयैस्तथाश्मभिः  ॥ ५,९.८ ॥
तल्लिप्सुरसुरस्तत्र ह्युभयो रममाणयोः  ।
आजगाम प्रलंबाख्यो गोपवेषतिरोहितः  ॥ ५,९.९ ॥
सोऽवगाहत निःशङ्कस्तेषां मध्यममानुषः  ।
मानुषं वपुरास्थाय प्रलंबो दानवोत्तमः  ॥ ५,९.१० ॥
तयोशिछ्द्रान्तरप्रेप्सुरविषह्यममन्यत  ।
कृष्णं ततो रौहिणेयं हन्तुं चक्रे मनोरथम्  ॥ ५,९.११ ॥
हरिणाक्रीडनं नाम बालक्रीडनकं ततः  ।
प्रकुर्वन्तो हि ते सर्वे द्वौद्वौ युगपदुत्थितौ  ॥ ५,९.१२ ॥
श्रीदाम्ना सह गोविन्दः प्रलंबेन तथा बलः  ।
गोपालौरपरैश्चान्ये गोपालाः पुप्लुवुस्ततः  ॥ ५,९.१३ ॥
श्रीदामानं ततः कृष्णः प्रलंबं रोहिणीसुतः  ।
जितवान्कृष्णपक्षीयैर्गोपैरन्ये पराजिताः  ॥ ५,९.१४ ॥
ते वाहयन्तस्त्वन्योन्यं भाण्डीरं वटमेत्य वै  ।
पुनर्निववृतुः सर्वे येये तत्र परिजिताः  ॥ ५,९.१५ ॥
संकर्षणं तु स्कन्धेन शीघ्रमुत्क्षिप्य दानवः  ।
नभःस्थलं जगामाशु सचन्द्र इव वारिदः  ॥ ५,९.१६ ॥
असहन्रौहिणेयस्य स भारं दानवोत्तमः  ।
ववृधे स महाकायः प्रावृषीव बलाहकः  ॥ ५,९.१७ ॥
संकर्षणस्तु तं दृष्ट्वा दग्धशैलोपमाकृतिम्  ।
स्रग्दामलंबाभरणं मकुटाटोपमस्तकम्  ॥ ५,९.१८ ॥
रौद्रं शकटचक्राक्षं पादन्यास चलत्क्षितिम्  ।
अभीतमनसा तेन रक्षसा रोहिणीसुतः  ।
ह्रियमाणस्ततः कृष्णमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५,९.१९ ॥
कृष्णाकृष्ण ह्रियाम्येष पर्वतोदग्रमूर्तिना  ।
केनापि पश्य दैत्येन गोपालच्छद्मरूपिणा  ॥ ५,९.२० ॥
यदत्र सांप्रतं कार्यं मया मधुनिषूदन  ।
तत्कथ्यतां प्रयात्येष दुरात्मातित्वरान्वितः  ॥ ५,९.२१ ॥
श्रीपराशर उवाच
तमाह रामं गोविन्दः स्मितभिन्नोष्ठसंपुटः  ।
महात्मा रौहिणेयस्य बलवीर्यप्रमाणवित् ॥ ५,९.२२ ॥
श्रीकृष्ण उवाच
किमयं मानुषो भावो व्यक्तमेवावलंब्यते  ।
सर्वात्मन् सर्वगुह्यानां गुह्यगुह्यात्मना त्वया  ॥ ५,९.२३ ॥
स्मराशेषजगद्बीजकारणं कारणाग्रज  ।
आत्मानमेकं तद्वच्च जगत्येकार्णवे च यत् ॥ ५,९.२४ ॥
किं न वेत्सि यथाहं च त्वं चैकं कारणं भुवः  ।
भारावतारणार्थाय मर्त्यलोकमुपागतौ  ॥ ५,९.२५ ॥
नभश्शिरस्तेंबुवहाश्च केशाः पादौ क्षितिर्वक्त्रमनन्तवह्नि  ।
सोमो मनस्ते श्वसितं समीरणो दिशश्चतस्रोऽव्यय बाहवस्ते  ॥ ५,९.२६ ॥
सहस्रवक्त्रो भगवान्महात्मा सहस्रहस्ताङ्घ्रिशरीरभेदः  ।
सहस्रपद्मोद्भवयोनिराद्यःसहस्रशस्त्वां मुनयो गृणन्ति  ॥ ५,९.२७ ॥
दिव्यं हि रूपं तव वेत्ति नान्यो देवैरशेषैरवताररूपम्  ।
तदर्च्यते वेत्सि न किं यदन्ते त्वय्येव विश्वं लयमभ्युपैति  ॥ ५,९.२८ ॥
त्वया धृतेयं धरणी बिभर्ति चराचरं विश्वमनन्तमूर्ते  ।
कृतादिभेदैरज कालरूपो निमेषपूर्वो जगदेतदत्सि  ॥ ५,९.२९ ॥
अत्तं यथा बाडववह्निनांबु हिमस्वरूपं परिगृह्य कास्तम्  ।
हिमाचले भानुमतोंशुसंगाज्जलत्वमभ्येति पुनस्तदेव  ॥ ५,९.३० ॥
एवं त्वया संहरणेऽत्तमेतज्जगत्समस्तं त्वदधीनकं पुनः  ।
तवैव सर्गाय समुद्यतस्य जगत्त्वमभ्येत्यसुकल्पमीश  ॥ ५,९.३१ ॥
भवानहं च विश्वात्मन्नेकमेव च कारणम्  ।
जगतोस्य जगत्यर्थे भेदेनावां व्यवस्थितौ  ॥ ५,९.३२ ॥
तत्स्मर्यताममेयात्मस्त्वयात्मा जहि दानवम्  ।
मानुष्यमेवावलंब्य बन्धूनां क्रियतां हितम्  ॥ ५,९.३३ ॥
श्री पराशर उवाच
इति संस्मारितो विप्र कृष्णेन सुमहात्मना  ।
विहस्य पीडयामास प्रलंबं बलवान्बलः  ॥ ५,९.३४ ॥
मुष्टिना सोहनन्मूर्ध्नि कोपसंरक्तलोचनः  ।
तेन चास्य प्रहारेण बहिर्याते विलोचने  ॥ ५,९.३५ ॥
स निष्कासितमस्तिष्को मुखाच्छोणितमुद्वमन्  ।
निपपात महीपृष्ठे दत्य वर्यो ममार च  ॥ ५,९.३६ ॥
प्रलंबं निहतं दृष्ट्वा बलेनाद्भुतकर्मणा  ।
प्रहृष्टास्तुष्टुवुर्गौपाःसाधुसाध्विति चाब्रुवन्  ॥ ५,९.३७ ॥
संस्तूयमानो गोपैस्तु रामो दैत्ये निपातिते  ।
प्रलंबं सह कृष्णेन पुनर्गोकुलमाययौ  ॥ ५,९.३८ ॥
इति श्रीविष्णुमहापुराणे पञ्चमांशे नवमोऽध्यायः (९)
श्रीविष्णुपुराणम्-पञ्चमांशः