स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १७७
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तथान्यापि च तत्रास्ति गौरी वै पञ्चपिंडिका ॥ 
लक्ष्म्या संस्थापिता चैव मानुषत्वंव्यवस्थया ॥ १ ॥ 
तस्या दर्शनमात्रेण नारी सौभाग्यमामुयात् ॥ 
ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे वृषस्थे च दिवाकरे ॥ २ ॥ 
तस्या उपरि नारी या जलयन्त्रं दधाति वै ॥ 
स्राव्यमाणं दिवानक्तं सौभाग्यं परमं लभेत् ॥ ३ ॥ 
यत्फलं लभते नारी समस्तैर्विहितैर्व्रतैः ॥ 
गौरीसमुद्भवैश्चैव दानैर्दत्तैस्तदिष्टजैः ॥ 
तत्फलं लभते सर्वं जलयन्त्रस्य कारणात् ॥ ४ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्त्रीभिः सौभाग्यकारणात् ॥ 
जलयन्त्रं विधातव्यं ज्येष्ठे गौर्याः प्रयत्नतः ॥ ५ ॥ 
किं व्रतैर्नियमैर्वापि  स्त्रीणां  ब्राह्मणसत्तमाः ॥ 
जपैर्होमैः कृतैरन्यैर्बहुक्लेशकरैश्च तैः ॥ ६ ॥ 
स्त्रीणां ब्राह्मणशार्दूला जलेयन्त्रे धृते सति ॥ 
गौर्या उपरि सद्भक्त्या वृषस्थे तीक्ष्णदीधितौ ॥ ७ ॥ 
नैवं संजायते वंध्या काकवन्ध्या न जायते ॥ 
न दौर्भाग्यसमोपेता सप्तजन्मांतराणि सा ॥ ८ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
गौरी चतुर्भुजा प्रोक्ता दृश्यते परमेश्वरी ॥ 
पञ्चपिंडा कथं जाता ह्येतं नः संशयं वद ॥ ९ ।1 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
यदा च प्रलयो भावि तदा त्मानं करोत्यसौ ॥ 
पश्चपिंडीमयं विप्राः कुरुते रूपमुत्तमम् ॥ 6.177.१० ॥ 
एषा सा परमा शक्तिः सर्वं व्याप्य सुरेश्वरी ॥ 
तया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ११ ॥ 
पृथिव्यापश्च तेजश्च वायुराकाशमेव च ॥ 
सृष्ट्यर्थं रक्षयेदेषा ततः स्यात्पंचपिंडिका ॥ १२ ॥ 
यदस्यां पूजितायां तु प्रत्यक्षायां प्रजायते ॥ 
सहस्रत्रिगुणं तच्च यत्र स्यात्पञ्चपिण्डिका ॥ १३ ॥ 
ज्येष्ठे मासि विशेषेण जलयंत्रार्चनेन च ॥ 
अत्र वः कीर्तयिष्यामि त्विति हासं पुरातनम् ॥ १४ ॥ 
यद्वृत्तं काशिराजस्य भार्याया द्विजसत्तमाः ॥ 
यच्च प्रोक्तं पुरा लक्ष्म्या विष्णवे परिपृष्टया ॥ १५ ॥ 
॥ लक्ष्मी रुवाच ॥ ॥ 
काशिराजः पुरा ह्यासीज्जयसेन इति श्रुतः ॥ 
तस्य भार्यासहस्रं तु ह्यासीद्रूपसमन्वितम् ॥ १६ ॥ 
अथ चान्या प्रिया तेन लब्धा भार्या सुशोभना ॥ 
मनुष्यत्वव्यवस्थाया मम चांशकला हि या ॥ 
सुता मद्राधिराजस्य विष्वक्सेनस्य धीमतः ॥ १७ ॥ 
सा गत्वा प्रातरुत्थाय शुभे गंगातटे तदा ॥ 
पञ्चपिंडात्मिकां गौरीं कृत्वा कर्द्दमसंभवाम् ॥ १८ ॥ 
ततः संपूजयामास मन्त्रैः पंचभिरेव च ॥ 
ततो गन्धैः परैर्माल्यैर्धूपै र्वस्त्रैः सुशोभनैः ॥ १९ ॥ 
नैवेद्यैः परमान्नैश्च गीतैर्नृत्यैः प्रवादितैः ॥ 
ततो विसृज्य तां देवीं तदुद्देशेन वै ततः ॥ 6.177.२० ॥ 
दत्त्वा दानानि भूरीणि गौरिणीनां द्विजन्मनाम् ॥ 
ततश्च गृहमभ्येति भूरिवादित्रनिःस्वनैः ॥ २१ ॥ 
यथायथा च तां पूजां तस्या गौर्या करोति सा ॥ 
तथातथा तु सौभाग्यं तस्याश्चाप्यधिकं भवेत् ॥ २२ ॥ 
सर्वासां च सपत्नीनां सौभाग्यं वाधिकं भवेत् ॥ २३ ॥ 
अथ तस्याः सपत्न्यो याः सर्वा दुःखसमन्विताः॥ 
दृष्ट्वा सौभाग्यवृद्धिं तां तस्या एव दिनेदिने ॥ २४ ॥ 
एकाः प्रोचुः कर्म चैतद्यदेषा कुरुते सदा ॥ 
मृन्मयांश्च समादाय पूजयेत्पंचपिंडकान् ॥ २५ ॥ 
अन्यास्तां मंत्रसंसिद्धां प्रवदंति महर्षयः ॥ 
अन्या वदन्ति पुण्यानि ह्यस्याः पूर्वकृतानि च ॥ २६ ॥ 
एवं तासां सुदुःखानां महान्कालो जगाम ह ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य सर्वाः संमंत्र्य ता मिथः ॥ २७ ॥ 
तस्याः संनिधिमाजग्मुस्तस्मिन्नेव जलाशये ॥ 
यत्र सा पूजयेद्गौरीं कृत्वा तां पञ्च पिंडिकाम् ॥ २८ ॥ 
ततः सर्वाः समालोक्य त्यक्त्वा गौरीप्रपूजनम् ॥ 
संमुखी प्रययौ तूर्णं कृतांजलिपुटा स्थिता ॥ २९ ॥ 
स्वागतं वो महा भागा भूयः सुस्वागतं च वः ॥ 
कृत्यं निवेद्यतां शीघ्रं येनाशु प्रकरोम्यहम् ॥ 6.177.३० ॥ 
॥ सपत्न्य ऊचुः ॥ ॥ 
वयं सर्वाः समायाताः कौतुके तवांतिकम् ॥ 
दौर्भाग्यवह्निनिर्दग्धास्तव सौभाग्यजेनच ॥ ३१ ॥ 
तस्माद्वद महाभागे मृन्मयां पंचपिंडिकाम् ॥ 
नित्यमर्चयसि त्वं किं सौभा ग्यस्य विवर्धनम् ॥ ३२ ॥ 
किं ते कारणमेतद्धि किं वा मन्त्रसमुद्भवः ॥ 
प्रभावोऽयं महाभागेगुह्यं चेन्नो वदस्व नः ॥ ३३ ॥ 
॥ पद्मावत्युवाच ॥ ॥ ॥ 
रहस्यं परमं गुह्यं यत्पृष्टास्मि शुभाननाः ॥ 
अवक्तव्यं वदिष्यामि भवतीनां तथापि च ॥ ३४ ॥ 
गौरीपूजनकाले तु यस्माच्चैव समागताः॥ 
सर्वा मम भगिन्यः स्थ ईर्ष्याधर्मो न मेऽस्ति च ॥ ३५ ॥ 
अहमासं पुरा कन्या पुरे कुसुमसंज्ञिते ॥ 
वीरसेनस्य शूद्रस्य वणिक्पुत्रस्य धीमतः ॥ 
तेन दत्ताऽस्मि धर्मेण विवाहार्थं महात्मना ॥ ३६ ॥ 
ततो विवाहसमये मम दत्तानि वृद्धये ॥ 
पंचाक्षराणि श्रेष्ठानि योषिता दीक्षया सह ॥ 
गौरी पूजाकृते चैव प्रोक्ता चाहं ततः परम् ॥ ३७ ॥ 
यावत्पुत्रि त्वमात्मानमेतैः पूजयसेऽक्षरैः ॥ 
जलपानं न कर्तव्यं तावच्चैव कथञ्चन ॥ ३८ ॥ 
येन संप्राप्स्यसेऽभीष्टं तत्प्रभावाद्यदीप्सितम् ॥ 
तथेति च मया प्रोक्तं तस्याश्चैव वरानने ॥ ३९ ॥ 
ततो विवाहे निर्वृत्ते गताऽहं पतिना सह ॥ 
श्वशुर स्तिष्ठते यत्र श्वश्रूश्चैव सुदारुणा ॥ 6,177.४० ॥ 
गौरीपूजाकृते मां च निवारयति सर्वदा ॥ 
ततोऽहं भयसन्त्रस्ता गौरीभक्तिपरायणा ॥ 
जलार्थं यत्र गच्छामि तस्मिंश्चैव जलाश्रये ॥ ४१ ॥ 
ततः कर्द्दममादाय मन्त्रैः पंचभिरेवच ॥ 
तैरेव पूजयाम्येव गौरीं भक्तिपरायणा ॥ ४२ ॥ 
प्रक्षिपामि तत स्तोये ततो गच्छामि मन्दिरम् ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य भर्ता मे प्रस्थितः शुभः ॥ 
देशांतरं वणिग्वृत्त्या सोऽपि मार्गं तमाश्रितः ॥ ४३ ॥ 
स गच्छन्मरुमार्गेण मां समादाय स्नेहतः ॥ 
संप्राप्तो निर्जलं देशं सुरौद्रं मरुमंडलम् ॥ ४४ ॥ 
तथा रौद्रतरे काले वृषस्थे दिवसाधिपे। 
ततः सार्थः समस्तश्च विश्रांतः स्थलमध्यगः ॥ ४५ ॥ 
कूपमेकं समाश्रित्य गम्भीरं जलदोपमम् ॥ 
एतस्मिन्नेव काले तु मया दृष्टः समीपगः ॥ 
तोयाकारो मरु द्देशस्तश्चित्ते विचिन्तितम् ॥ ४६ ॥ 
यत्तच्च दृश्यते तोयं समीपस्थं तथा बहु ॥ 
अत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा गौरीमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ 
पिबामि सलिलं पश्चात्सुस्वादु सरसीभवम् ॥ ४७ ॥ 
ततः संप्रस्थिता यावत्प्रगच्छामि पदात्पदम् ॥ 
यावद्दूरतरं यामि तावत्सा मृगतृष्णिका ॥ ४८ ॥ 
एतस्मिन्न न्तरे प्राप्तो नभोमध्यं दिवाकरः ॥ 
वृषस्थो येन दह्यामि ह्युपरिष्टाच्छुभानना ॥ ४९ ॥ 
अधोभागे सुतप्ताभिर्वालुकाभिः समंततः ॥ 
तृष्णार्ताऽहं ततस्तस्मिन्मरुदेशे समाकुला ॥ 6.177.५० ॥ 
ततश्च पतिता भूमौ विस्फोटकसमावृता ॥ 
ततो मया स्मृता चित्ते कथा भारतसंभवा ॥ ५१ ॥ 
नृगेण तु यथा यज्ञो वालुकाभिर्विनिर्मितः ॥ 
कूपान्तः क्षिप्यमाणेन तृणलोष्टांबुवर्जितम् ॥ ५२ ॥ 
भक्तिग्राह्यास्ततो देवास्तुष्टास्तस्य महात्मनः॥ 
तदहं वालुकाभिश्च पूजयामि हरप्रियाम्॥ ५३ ॥ 
तेन तुष्टा तु सा देवी मम राज्यं प्रयच्छति ॥ 
अद्य देहान्तरे प्राप्ते मनोभीष्टमनंतकम् ।। ५४  
ततस्तु पंचभिर्मन्त्रैस्तैरेव स्मृतिमागतैः ॥ 
पंचभिर्मुष्टिभिर्देवी वालुकोत्थैः प्रपूजिता ॥ ५५ ॥ 
ततः पञ्चत्वमापन्ना तत्कालेऽहं वरांगनाः ॥ 
दशार्णाधिपतेर्जाता सदने लोकविश्रुते ॥ ५६ ॥ 
जातिस्मरणसंयुक्ता तस्या देव्याः प्रसादतः ॥ 
भवतीनां कनिष्ठास्मि ज्येष्ठा सौभाग्यतः स्थिता ।।५७ ॥ 
एत स्मात्कारणाद्गौरीं मुक्त्वैतान्पञ्चपिण्डकान्॥ 
कर्द्दमेन विधायाथ पूजयामि दिनेदिने ॥ ५८ ॥ 
एतद्गुह्यं मया ख्यातं भवतीनामसंशयम् ॥ 
सत्येनानेन मे गौरी मनोभीष्टं प्रयच्छतु ॥ ५९ ॥ 
॥ लक्ष्मीरुवाच ॥ ॥ 
ततः सर्वाः सपत्न्यस्ताः कृतांजलिपुटाः स्थिताः ॥ 
मामूचुर्विनयाद्वाचा प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ॥6.177.६॥। 
प्रसादं कुरु चास्माकं दीयतां मन्त्रपंचकम्॥ 
तदेव येन ते देवी तुष्टा सा परमेश्वरी ॥ ६१ ॥ 
मया प्रोक्ताश्च ता सर्वाः प्रार्थयध्वं यथेच्छया ॥ 
अहं सर्वं प्रदास्यामि तत्सत्यं वचनं मम ॥ ६२ ॥ 
ततो देव मया प्रोक्तं तासां तन्मंत्रपंचकम् ॥ 
शिष्यत्वं गमितानां च वाङ्मनःकायकर्मभिः ॥ ६३ ॥ 
॥ विष्णुरुवाच ॥ ॥ 
ममापि वद देवेशि कीदृक्तन्मन्त्रपञ्चकम् ॥ 
यत्त्वयाऽनुष्ठितं पूर्वं तया तासां निवेदि तम्॥ ६४ ॥ 
॥ लक्ष्मीरुवाच ॥ ॥ 
नमः पृथिव्यै क्षांतीशि नम आपोमये शुभे ॥ 
तेजस्विनि नमस्तुभ्यं नमस्ते वायुरूपिणि ॥ ६५ ॥ 
आकाशरूपसंपन्ने पंचरूपे नमोनमः ॥ ६६ ॥ 
एभिर्मन्त्रैर्मया पूर्वं पूजिता परमेश्वरी ॥ 
तेन राज्यं मया प्राप्तं सर्वस्त्रीणां सुदुर्लभम् ॥ ६७ ॥ 
ततश्च स्थापिता देवी कृत्वा रत्नमयी शुभा ॥ 
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे मया तत्र सुरेश्वर ॥ ६८ ॥ 
तां या पूजयते नारी सद्योऽपि पतिवल्लभा ॥ 
जायते नात्र सन्देहः सर्वपापविवर्जिता ॥ ६९ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पञ्चपिंडिकोत्पत्ति माहात्म्य वर्णनं नाम सप्तसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १७७ ॥