स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः ०४३
अध्याय ४३

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम्  ।
तत्र देवशिला रम्या स्वयं देवैर्विनिर्मिता  ॥ ४३.१ ॥
तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान्पूजयेन्नृप  ।
स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते  ॥ ४३.२ ॥

युधिष्ठिर उवाच -
कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले  ।
यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः  ॥ ४३.३ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकमेव च  ।
भूमिदानं च गोदानं मोचयत्पशुभान्नरम्  ॥ ४३.४ ॥
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्कुरुते प्राणसंक्षयम्  ।
रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदा भूतसम्प्लवम्  ॥ ४३.५ ॥
ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरीम्  ।
तत्र स्नात्वार्चयेद्देवं तेजोराशिं दिवाकरम्  ॥ ४३.६ ॥
ऋचमेकां जपेत्साम्नः सामवेदफलं लभेत् ।
यजुर्वेदस्य जपनादृग्वेदस्य तथैव च  ॥ ४३.७ ॥
अक्षरं वा जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम्  ।
आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः  ॥ ४३.८ ॥
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना जपेद्द्विजान्  ।
तस्य कोटिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः  ॥ ४३.९ ॥
अनाशकेनाग्निगत्या जले वा देहपातनात् ।
तस्मिंस्तीर्थे मृतो यस्तु स याति परमां गतिम्  ॥ ४३.१० ॥
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम  ।
विहितं कर्म कुर्वाणः स गच्छेत्परमां गतिम्  ॥ ४३.११ ॥

युधिष्ठिर उवाच -
व्याधिं सत्त्वक्षयं मोहं ज्ञात्वा वर्णा द्विजोत्तम  ।
पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते केन तत्साधनं वद  ॥ ४३.१२ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
तिलोदकी तिलस्नायी कामक्रोधविवर्जितः  ।
ब्राह्मणोऽनशनैः प्राणांस्त्यजल्लभति सद्गतिम्  ॥ ४३.१३ ॥
सङ्ग्रामे सद्गतिं तात क्षत्रियो निधने लभेत् ।
तदभावान्महाप्राज्ञ सेवमानो लभेदिति  ॥ ४३.१४ ॥
व्याधिग्रहगृहीतो वा वृद्धो वा विकलेन्द्रियः  ।
आत्मानं दाहयित्वाग्नौ विधिना सद्गतिं लभेत् ॥ ४३.१५ ॥
वैश्योऽपि हि त्यजन्प्राणानेवं वै शुभभाग्भवेत् ।
जले वा शुद्धभावेन त्यक्त्वा प्राणाञ्छिवो भवेत् ॥ ४३.१६ ॥
शूद्रोऽपि द्विजशुश्रूषुस्तोषयित्वा महेश्वरम्  ।
विमुच्य नान्यथा पापः पतते नरके ध्रुवम्  ॥ ४३.१७ ॥
अथवा प्रणवाशक्तो द्विजेभ्यो गुरवे तथा  ।
पञ्चाग्नौ शोषयेद्देहमापृच्छ्य द्विजसत्तमान्  ॥ ४३.१८ ॥
शान्तदान्तजितक्रोधाञ्छास्त्रयुक्तान् विचक्षणान्  ।
तेषां चैवोपदेशेन करीषाग्निं प्रसाधयेत् ॥ ४३.१९ ॥
एवं वर्णा यथात्वेन मूढाहङ्कारमोहिताः  ।
पतन्ति नरके घोरे यथान्धो गिरिगह्वरे  ॥ ४३.२० ॥
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तन्ते कामचारतः  ।
कृमियोनिं प्रपद्यन्ते तेषां पिण्डो न च क्रिया  ॥ ४३.२१ ॥
श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं त्यक्त्वा यथेच्छाचारसेविनः  ।
अष्टाविंशतिर्वै कोट्यो नरकाणां युधिष्ठिर  ॥ ४३.२२ ॥
प्रत्येकं वा पतन्त्येते मग्ना नरकसागरे  ।
दुर्लभं मानुषं जन्म बहुधर्मार्जितं नृप  ॥ ४३.२३ ॥
तल्लब्ध्वा मदमात्सर्यं यो वै त्यजति मानवः  ।
संनियम्य सदात्मानं ज्ञानचक्षुर्नरो हि सः  ॥ ४३.२४ ॥
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानांजनशलाकया  ॥ ४३.२५ ॥
यस्य नोन्मीलितं चक्षुर्ज्ञेयो जात्यन्ध एव सः  ।
एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टं नृपसत्तम  ॥ ४३.२६ ॥
तथानिष्टतराणां हि रुद्रस्य वचनं यथा  ।
नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता  ॥ ४३.२७ ॥
तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च  ।
सर्वदेवाधिदेवेन ईश्वरेण महात्मना  ॥ ४३.२८ ॥
लोकानां च हितार्थाय महापुण्यावतारिता  ।
मानसं वाचिकं पापं स्नानान्नश्यति कर्मजम्  ॥ ४३.२९ ॥
रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता तेन पुण्यतमा हि सा  ।
प्रातरुत्थाय यो नित्यं भूमिमाक्रम्य भक्तितः  ॥ ४३.३० ॥
एतन्मन्त्रं जपेत्तात स्नानस्य लभते फलम्  ।
नमः पुण्यजले देवि नमः सागरगामिनि  ॥ ४३.३१ ॥
नमोऽस्तु पापनिर्मोचे नमो देवि वरानने  ॥ ४३.३२ ॥
नमोऽस्तु ते ऋषिवरसङ्घसेविते नमोऽस्तु ते त्रिनयनदेहनिःसृते  ।
नमोऽस्तु ते सुकृतवतां सदा वरे नमोऽस्तु ते सततपवित्रपावनि  ॥ ४३.३३ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे विमलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः ॥