नैषधीयचरितम्‌/चतुर्थः सर्गः
अथ नलस्य गुणं गुणमात्मभूः सुरभि तस्य यशःकुसुमं धनुः ।
श्रुतिपथोपरतं सुमनस्तया तमिषुमाशु विधाय जिगाय तान् ॥ ४.१ ॥	
यदतनुज्वरभाक्तनुते स्म सा प्रियकथासरसीरसमञ्जनम् ।	
सपदि तस्य चिरान्तरतापिनी परिणतिर्विषमा समपद्यत ॥ ४.२ ॥	
ध्रुवमधीतवतीयमधीरतां दयितदूतपतद्गतवेगतः ।	
स्थितिविरोधकरीं द्व्यणुकोदरी तदुदितः स हि यो यदनन्तरः ॥ ४.३ ॥	
अतितमां समपादि जडाशयं स्मितलवस्मरणेऽपि तदाननम् ।	
अजनि पङ्गुरपाङ्गनिजाङ्गणभ्रमिकणेऽपि तदीक्षणखञ्जनः ॥ ४.४ ॥	
किमु तदन्तरुभौ भिषजौ दिवः स्मरनलौ विशतः स्म विगाहितुम् ।	
तदभिकेन चिकित्सतुमाशु तां मखभुजामधिपेन नियोजितौ ॥ ४.५ ॥	
कुसुमचापजतापसमाकुलं कमलकोमलमैक्ष्यत तन्मुखम् ।	
अहरहर्वहदभ्यधिकाधिका रविरुचिग्लपितस्य विधोर्विधाम् ॥ ४.६ ॥	
तरुणतातरणिद्युतिनिर्मितद्रढिम तत्कुचकुम्भयुगं तदा ।	
अनलसंगतितापमुपैतु नो कुसुमचापकुलाअलविलासजम् ॥ ४.७ ॥	
अधृत थद्विरहोष्मणि मज्जितं मनसिजेन तदूरुयुगं तदा ।	
स्पृशति तत्कदं कदलीतरुर्यदि मरुज्वलदूषरदूषितः ॥ ४.८ ॥	
स्मरशराहतिनिर्मितसंज्वरं करयुगं हसति स्म दमस्वसुः ।	
अनपिधानपतत्तपनातपं तपनिपीतसरः सरसीरुहम् ॥ ४.९ ॥	
मदनतापभरेण विदीर्य नो यदुदपाति हृदा दमनस्वसुः ।	
निबिडपीनकुचद्वययन्त्रणा तमपराधमधात्प्रतिबध्नती ॥ ४.१ ॥	
निविशते यदि शूकशिखा पदे सृजति सा कियतीमिव न व्यथाम् ।	
मृदुतनोर्वितनोतु कथं न तामवनिभृत्तु निविश्य हृदि स्थितः ॥ ४.११ ॥	
मनसि सन्तमिव प्रियमीक्षितुं नयनयोः स्पृहयान्तरुपेतयोः ।	
ग्रहणशक्तिरभूदिदमीययोरपि न संमुखवास्तुनि वस्तुनि ॥ ४.१२ ॥	
हृदि दमस्वसुरश्रुझरप्लुते प्रतिफलद्विरहात्तमुखानतेः ।	
हृदयभाजमराजत चुम्बितुं नलमुपेत्य किलागमि तन्मुखम् ॥ ४.१३ ॥	
सुहृदमग्निमुदञ्चयितुं स्मरं मनसि गन्धवहेन मृगीदृशः ।	
अकलि निःश्वसितेन विनिर्गमानुमितनिह्नुतवेशनमायिता ॥ ४.१४ ॥	
विरहपाण्डिमरागतमोमषीशितिमतन्निजपीतिमवर्णकैः ।	
दश दिशः खलु तदृगकल्पयल्लिपिकरी नलरूपकचित्रिताः ॥ ४.१५ ॥	
स्मरकृतां हृदयस्य मुहुर्दशां बहु वयन्निव निःश्वसितानिलः ।	
व्यधित वाससि कम्पमदः श्रिते त्रसति कः सति नाश्रयबाधने ॥ ४.१६ ॥	
करपदाननलोचननामभिः शतदलैः सुतनोर्विरहज्वरे ।	
रविमहो बहुपीतचरं चिरादनिशतापमिषादुदसृज्यत ॥ ४.१७ ॥	
उदयति स्म तदद्भुतमालिभिर्धरणिभृद्भुवि तत्र विमृश्य यत् ।	
अनुमितोऽपि च बाष्पनिरीक्षणाद्व्यभिचचार न तापकरो नलः ॥ ४.१८ ॥	
हृदि विदर्भभुवः प्रहरञ्शरै रतिपतिर्निषधाधिपतेः कृते ।	
कृततदन्तरगस्वदृढव्यधः फलदनीरितमूर्च्छदलं खलु ॥ ४.१९ ॥	
विधुरमानि तया यदि भानुमान्कथमहो स तु तद्धृदयं तथा ।	
अपि वियोगभरास्फुटनस्फुटीकृतदृषत्त्वमजिज्वलदंशुभिः ॥ ४.२ ॥	
हृदयदत्तसरोरुहया तया क्व सदृगस्तु वियोगनिमग्नया ।	
प्रियधनुः परिरभ्य हृदा रतिः किमनुमर्तुमशेत चितार्चिषि ॥ ४.२१ ॥	
अनलभावमियं स्वनिवासिनो न विरहस्य रहस्यमबुध्यत ।	
प्रशमनाय विधाय तृणान्यमूञ्ज्वलति तत्र यदुज्झितुमैहत ॥ ४.२२ ॥	
प्रकृतिरेतु गुणः स न योषितां कथमिमां हृदयं मृदु नाम यत् ।	
तदिषुभिः कुसुमैरपि दुन्वता सुविवृतं विबुधेन मनोभुवा ॥ ४.२३ ॥	
रिपुतरा भवनादविनिर्यतीं विधुरुचिर्गृहजालबिलैर्नुताम् ।	
इतरथात्मनिवारणशङ्कया ज्वरयितुं बिशवेशधराविशत् ॥ ४.२४ ॥	
हृदि विदर्भभुवोऽश्रुभृति स्फुटं विनमदास्यतया प्रतिबिम्बितम् ।	
मुखदृगोष्ठमरोपि मनोभुवा तदुपमाकुसुमान्यखिलाः शराः ॥ ४.२५ ॥	
विरहपाण्डुकपोलतले विधुर्व्यधित भीमभुवः प्रतिबिम्बितः ।	
अनुपलक्ष्यसितांशुतया मुखं निजसखं सुखमङ्कमृगार्पणात् ॥ ४.२६ ॥	
विरहतापिनि चन्दनपांशुभिर्वपुषि सार्पितपाण्डिममण्डना ।	
विषधराभबिसाभरणा दधे रतिपतिं प्रति शंभुविभीषिकाम् ॥ ४.२७ ॥	
विनिहितं परितापिनि चन्दनं हृदि तया धृतबुद्बुदमाबभौ ।	
उपनमन्सुहृदं हृदयेशयं विधुरिवाङ्कगतोडुपरिग्रहः ॥ ४.२८ ॥	
स्मरहुताशनदीपितया तया बहु मुहुः सरसं सरसीरुहम् ।	
श्रयितुमर्धपथे कृतमन्तरा श्वसितनिर्मितमर्मरमुज्झितम् ॥ ४.२९ ॥	
प्रियकरग्रहमेवमवाप्स्यति स्तनयुगं तव ताम्यति किं न्विति ।	
जगदतुर्निहिते हृदि नीरजे दवथुकुड्मलनेन पृथुस्तनीम् ॥ ४.३ ॥	
त्वदितरोऽपि हृदा न मया धृतः पतिरितीव नलं हृदयेशयम् ।	
स्मरहविर्भुजि बोधयति स्म सा विरहपाण्डुतया निजशुद्धताम् ॥ ४.३१ ॥	
विरहतप्ततदङ्गनिवेशिता कमलिनी निमिषद्दलमुष्टिभिः ।	
किमपनेतुमचेष्टत किं पराभवितुमैहत तद्दवथुं पृथुम् ॥ ४.३२ ॥	
इयमनङ्गशरावलिपन्नगक्षतविसारिवियोगविषावशा ।	
शशिकलेव खरांशुकरार्दिता करुणनीरनिधौ निदधौ न कम् ॥ ४.३३ ॥	
ज्वलति मन्मथवेदनया निजे हृदि तयार्द्रमृणाललतार्पिता ।	
स्वजयिनोस्त्रपया सविधस्थयोर्मलिनतामभजद्भुजयोर्भृशम् ॥ ४.३४ ॥	
पिकरुतिश्रुतिकम्पिनि शैवलं हृदि तया निहितं विचलद्बभौ ।	
सततद्गतहृच्छयकेतुना हृतमिव स्वतनूधनघर्षिणा ॥ ४.३५ ॥	
न खलु मोहबशेन तदाननं नलमनः शशिकान्तमबोधि तत् ।	
इतरथा शशिनोभ्युदये ततः कथमसुस्रुवदस्रुमयं पयः ॥ ४.३६ ॥	
रतिपतेर्विजयास्त्रमिषुर्यथा जयति भीमसुतापि तथैव सा ।	
स्वविशिखानिव पञ्चतया ततो नियतमैहत योजयितुं स ताम् ॥ ४.३७ ॥	
शशिमयं दहनास्रमुदित्वरं मनसिजस्य विमृश्य वियोगिनी ।	
झटिति वारुणमश्रुमिषादसौ तदुचितं प्रतिशस्त्रमुपाददे ॥ ४.३८ ॥	
अतनुना नवमम्बुदमाम्बुदं सुतनुरस्त्रमुदस्तमवेक्ष्य सा ।	
उचितमायतनिःश्वसितच्छलाच्छ्वसनशस्त्रममुञ्चदमुं प्रति ॥ ४.३९ ॥	
रतिपतिप्रहितानिलहेतितां प्रतियती सुदती मलयानिले ।	
तदुरुतापभयात्तमृणालिकामयमियं भुजगास्त्रमिवादित ॥ ४.४ ॥	
न्यधित तद्धृदि शल्यमिव द्वयं विरहितां च तथापि च जीवितम् ।	
किमथ तत्र निहत्य निखातवान्रतिपतिः स्तनबिल्वयुगेनं तत् ॥ ४.४१ ॥	
अतिशरव्ययता मदनेन तां निखिलपुष्पमयस्वशरव्ययात् ।	
स्फुटमकारि फलान्यपि मुञ्चता तदुरसि स्तनतालयुगार्पणम् ॥ ४.४२ ॥	
अथ मुहुर्बहुनिन्दितचन्द्रया स्तुतविधुं तुदया च तया मुहुः ।	
पतितया स्मरतापमये गदे निजगदेऽश्रुविमिश्रमुखी सखी ॥ ४.४३ ॥	
नरसुराब्जभुवामिव यावता भवति यस्य युगं यदनेहसा ।	
विरहिणामपि तद्रतवद्युवक्षणमितं न कथं गणितागमे ॥ ४.४४ ॥	
जनुरधत्त सती स्मरतापिता हिमवतो न तु तन्महिमादृता ।	
ज्वलति भालतले लिखितः सतीविरह एव हरस्य न लोचनम् ॥ ४.४५ ॥	
दहनजा न पृथुर्दवथुव्यथा विरहजैव पृथुर्यदि नेदृशम् ।	
दहनमाशु विशन्ति कथं स्त्रियः प्रियमपासुमुपासितुमुद्धुराः ॥ ४.४६ ॥	
हृदि लुठन्ति कला नितराममूर्विरहिणीवधपङ्ककलङ्किता ।	
कुमुदसख्यकृतस्तु बहिष्कृताः सखि विलोकय दुर्विनयं विधोः ॥ ४.४७ ॥	
अयि विधुं परिपृच्छ गुरोः कुतः स्फुटमशिक्ष्यत दाहवदान्यता ।	
ग्लपितशंभुगलाद्गरलात्त्वया किमुदधौ जड वा वडवानलात् ॥ ४.४८ ॥	
अयमयोगिवधूवधपातबैर्भ्रमिमवाप्य दिवः खलु पात्यते ।	
शितिनिशादृषदि स्फुटदुत्पतत्कणगणाधिकतारकिताम्बरः ॥ ४.४९ ॥	
त्वमभिधेहि विधुं सखि मद्गिरा किमिदमीदृगधिक्रियते त्वया ।	
न गणितं यदि जन्म पयोनिधौ हरशिरः स्थितिभूरपि विस्मृता ॥ ४.५ ॥	
निपततापि न मन्दरभूभृता त्वमुदधौ शशलाञ्छन चूर्णितः ।	
अपि मुनेर्जठरार्चिषि जीर्णतां बत गतोऽसि न पीतपयोनिधेः ॥ ४.५१ ॥	
किमसुभिर्ग्लपितैर्जड मन्यसे मयि निमज्जतु भीमसुतामनः ।	
मम किल श्रुतिमाह तदर्थिकां नलमुखेन्दुपरां विबुधः स्मरः ॥ ४.५२ ॥	
मुखरय स्वयशोनवडिण्डिमं जलनिधेः कुलमुज्ज्वलयाधुना ।	
अपि गृहाण वधूवधपौरुषं हरिणलाञ्छन मुञ्च कदर्थनाम् ॥ ४.५३ ॥	
निशि शशिन्भज कैतवभानुतामसति भास्वति तापय पाप माम् ।	
महमहन्यवलोकयितास्मि ते पुनरहर्पतिनिह्नुतदर्पताम् ॥ ४.५४ ॥	
शशकलङ्क भयंकर मादृशां ज्वलसि यन्निशि भूतपतिं श्रितः ।	
तदमृतस्य तवेदृशभूतताद्भुतकरी परमूर्धविधूननी ॥ ४.५५ ॥	
श्रवणपूरतमालदलाङ्कुरं शशिकुरङ्गमुखे सखि निक्षिप ।	
किमपि तुन्दिलितः स्थगयत्यमुं सपदि तेन तदुच्छ्वसिमि क्षणम् ॥ ४.५६ ॥	
असमये मतिरुन्मिषति ध्रुवं करगतैव गता यदियं कुहूः ।	
पुनरुपैति निरुध्य निवास्यते सखि मुखं न विधोः पुनरीक्ष्यते ॥ ४.५७ ॥	
अयि ममैष चकोरशिशुर्मुनेर्व्रजति सिन्धुपिबस्य न शिष्यताम् ।	
अशितुमब्धिमधीतवतोऽस्य च शशिकराः पिबतः कति शीकराः ॥ ४.५८ ॥	
कुरु करे गुरुमेकमयोघनं बहिरतो मुकुरं च कुरुष्व मे ।	
विशति तत्र यदैव विधुस्तदा सखि सुखादहितं जहि तं द्रुतम् ॥ ४.५९ ॥	
उदर एव धृतः किमुदन्वता न विषमो वडवानलवद्विधुः ।	
विषवदुज्झितमप्यमुना न स स्मरहरः किममुं बुभुजे विभुः ॥ ४.६ ॥	
असितमेकसुराशितमप्यभून्न पुनरेष विधुर्विशदं विषम् ।	
अपि निपीय सुरैर्जनितक्षयं स्वयमुदेति पुनर्नवमार्णवम् ॥ ४.६१ ॥	
विरहिवर्गवधव्यसनाकुलं कलय पापमशेषकलं विधुम् ।	
सुरनिपीतसुधाकमपापकं ग्रहविदो विपरीतकथाः कथम् ॥ ४.६२ ॥	
विरहिभिर्बहु मानमवापि यः स बहुलः खलु पक्ष इहाजनि ।	
तदमितिः सकलैरपि यत्र तैर्व्यरचि सा च तिथिः किममीकृता ॥ ४.६३ ॥	
स्वरिपुतीक्ष्णसुदर्शनविभ्रमात्किमु विधुं ग्रसते स विधुंतुदः ।	
निपतितं वदने कथमन्यथा बलिकरम्भनिभं निजमुज्झति ॥ ४.६४ ॥	
वदनगर्भगतं न निजेच्छया शशिनमुज्झति राहुरसंशयम् ।	
अशित एव गलत्ययमत्ययं सखि विना गलनालबिलाध्वना ॥ ४.६५ ॥	
ऋजुदृशः कथयन्ति पुराविदो मधुभिदं खलु राहुशिरश्छिदम् ।	
विरहिमूर्धभिदं निगदन्ति न क्व न शशी यदि तज्जठरानलः ॥ ४.६६ ॥	
स्मरसखौ रुचिभिः स्मरवैरिणा मखमृगस्य यथा दलितं शिरः ।	
सपदि संदधतुर्भिषजौ दिवः सखि तथा तमसोऽपि करोतु कः ॥ ४.६७ ॥	
नलविमस्तकितस्य रणे रिपुर्मिलति किं न कबन्धगलेन वा ।	
मृतिभिया भृशमुत्पततस्तमोग्रहशिरस्तदसृग्दृढबन्धनम् ॥ ४.६८ ॥	
सखि जरां परिपृच्छ तमः शिरः सममसौ दधतापि कबन्धताम् ।	
मगधराजवपुर्दलयुग्मवत्किमिति न व्यतिसीव्यति केतुना ॥ ४.६९ ॥	
वद विधुंतुदमालि मदीरितैस्त्यजसि किं द्विजराजधिया रिपुम् ।	
किमु दिवं पुनरेति यदीदृशः पतित एष निषेव्य हि वारुणीम् ॥ ४.७ ॥	
दहति कण्ठमयं खलु तेन किं गरुडवद्द्विजवासनयोज्झितः ।	
प्रकृतिरस्य विधुंतुद दाहिका मयि निरागसि का वद विप्रता ॥ ४.७१ ॥	
सकलया कलया किल दंष्ट्रया समवधाय यमाय विनिर्मितः ।	
विरहिणीगणचर्वणसाधनं विधुरतो द्विजराज इति श्रुतिः ॥ ४.७२ ॥	
स्मरमुखं हरनेत्रहुताशनाज्ज्वलदिदं चकृषे विधिना विधुः ।	
बहुविधेन वियोगिवधैनसा शशमिषादथ कालिकयाङ्कितः ॥ ४.७३ ॥	
द्विजपतिग्रसनाहितपातकप्रभवकुष्ठसितीकृतविग्रहः ।	
विरहिणीवदनेन्दुजिघत्सया स्फुरति राहुरयं न निशाकरः ॥ ४.७४ ॥	
इति विधोर्विविधोक्तिविगर्हणं व्यवहितस्य वृथेति विमृश्य सा ।	
अतितरां दधती विरहज्वरं हृदयभाजमुपालभत स्मरम् ॥ ४.७५ ॥	
हृदयमाश्रयसे यदि मामकं ज्वलयसीत्थमनङ्ग तदैव किम् ।	
स्वयमपि क्षणदग्धनिजेन्धनः क्व भवितासि हताश हुताशवत् ॥ ४.७६ ॥	
पुरभिदा गमितस्त्वमदृश्यतां त्रिनयनत्वपरिप्लुतिशङ्कया ।	
स्मर निरैष्यत कस्यचनापि न त्वयि किमक्षिगते नयनैस्त्रिभिः ॥ ४.७७ ॥	
सहचरोऽसि रते रिति विश्रुतिस्त्वयि वसत्यपि मे न रतिः कुतः ।	
अथ न संप्रति संगतिरस्ति वामनुमृता न भवन्तमियं किल ॥ ४.७८ ॥	
रतिवियुक्तमनात्मपरज्ञ किं स्वमिव मामपि तापितवानसि ।	
कथमतापभृतस्तव संगमादितरथा हृदयं मम दह्यते ॥ ४.७९ ॥	
अनुममार न मार कथं नु सा रतिरतिप्रथितापि पतिव्रता ।	
इयदनाथवधूवधपातकी दयितयापि तयासि किमुज्झितः ॥ ४.८ ॥	
सुगत एव विजित्य जितेन्द्रियस्त्वदुरुकीर्तितनुं यदनाशयत् ।	
तव तनूमवशिष्टवतीं ततः समिति भूतमयीमहरद्धरः ॥ ४.८१ ॥	
फलमलभ्यत यत्कुसुमैस्त्वया विषमनेत्रमनङ्ग विगृह्णता ।	
अहह नीतिरवाप्तभया ततो न कुसुमैरपि विग्रहमिच्छति ॥ ४.८२ ॥	
अपि धयन्नितरामरवत्सुधां त्रिनयनात्कथमापिथ तां दशाम् ।	
भण रतेरधरस्य रसादरादमृतमाप्तघृणः खलु नापिबः ॥ ४.८३ ॥	
भुवनमोहनजेन किमेनसा तव बभूव परेत पिशाचता ।	
यदधुना विरहाधिमलीमसामभिभवन्भ्रमसि स्मर मद्विधाम् ॥ ४.८४ ॥	
वत ददासि न मृत्युमपि स्मर स्खलति ते कृपया न धनुः करात् ।	
अथ मृतोऽसि मृतेन च मुच्यते न खलु मुष्टिरुरीकृतबन्धनः ॥ ४.८५ ॥	
दृगुपहत्यपमृत्युविरूपताः शमयतेऽपरनिर्जरसेविता ।	
अतिशयान्ध्यवपुः क्षतिपाण्डुताः स्मर भवन्ति भवन्तमुपासितुः ॥ ४.८६ ॥	
स्मर नृशंसतमस्त्वमतो विधिः सुमनसः कृतवान्भवदायुधम् ।	
यदि धनुर्दृढमाशुगमायसं तव सृजेत्त्रिजगत्प्रलयं व्रजेत् ॥ ४.८७ ॥	
स्मररिपोरिव रोपशिखी पुरां दहतु ते जगतामपि मा त्रयम् ।	
इति विधिस्त्वदिषून्कुसुमानि किं मधुभिरन्तरसिञ्चदनिर्वृतः ॥ ४.८८ ॥	
निधिरनंशमभेद्यमवेक्ष्य ते जनमनः खलु लक्षमकल्पयत् ।	
अपि स वज्रमदास्यत चेत्तदा त्वदिषुभिर्व्यदलिष्यदसावपि ॥ ४.८९ ॥	
अपि विधिः कुसुमानि तवाशुगान् स्मर विधाय न निर्वृतिमाप्तवान् ।	
अदित पञ्च हि ते स नियम्य तांस्तदपि तैर्बत जर्जरितं जगत् ॥ ४.९ ॥	
उपहरन्ति न कस्य सुपर्वणः सुनमसः कति पञ्च सुरद्रुमाः ।	
तव तु हीनतया पृथगेकिकां धिगियतापि न तेऽङ्ग विगर्हणा ॥ ४.९१ ॥	
कुसुममप्यतिदुर्णयकारि ते किमु वितीर्य धनुर्विधिरग्रहीत् ।	
किमकृतैष तवैकतदास्पदे द्वयमभूदधुना हि नलभुवौ ॥ ४.९२ ॥	
षड्टतवः कृपया स्वकमेककं कुसुममक्रमनन्दितनन्दनाः ।	
ददति यद्भवते कुरुते भवान्धनुरिवैकमिषूनिव पञ्च तैः ॥ ४.९३ ॥	
यदतनुस्त्वमिदं जगते हितं क्व स मुनिस्तव यः सहते हतीः ।	
विशिखमाश्रवणं परिपूर्य चेदविचलद्भुजमुज्झितुमीशिषे ॥ ४.९४ ॥	
सह तया स्मर भस्म झटित्यभूः पशुपतिं प्रति यामिषुमग्रहीः ।	
ध्रुवमभूदधुना वितनोः शरस्तव पिकस्वर एव स पञ्चमः ॥ ४.९५ ॥	
स्मर स मद्दुरितैरफलीकृतो भगवतोऽपि भवद्दहनश्रमः ।	
सुरहिताय हुतात्मतनुः पुनर्ननु जनुर्दिवि तत्क्षणमापिथ ॥ ४.९६ ॥	
विरहिणो विमुखस्य विधूदये शमनदिक्पवनः स न दक्षिणः ।	
सुमनसो नमयन्नटनौ धनुस्तव तु बाहुरसौ यदि दक्षिणः ॥ ४.९७ ॥	
किमु भवन्तमुमापतिरेककं मदमुदान्धमयोगिजनान्तकम् ।	
यदजयत्तत एव न गीयते स भगवान्मदनान्धकमृत्युजित् ॥ ४.९८ ॥	
त्वमिव कोऽपि परापकृतौ कृती न ददृशे न च मन्मथ शुश्रुवे ।	
स्वमदहो दहनाज्ज्वलतात्मना ज्वलयितुं परिरभ्य जगन्ति यः ॥ ४.९९ ॥	
त्वमुचितं नयनार्चिषि शंभुना भुवनशान्तिकहोमहविः कृतः ।	
तव वयस्यमपास्य मधुं मधुं हतवता हरिणा बत किं कृतम् ॥ ४.१ ॥	
इति कियद्वचसैव भृशं प्रियाधरपिपासु तदाननमाशु तत् ।	
अजनि पांशुलमप्रियवाग्ज्वलन्मदनशोषणबाणहतेरिव ॥ ४.१०१ ॥	
प्रियसखीनिवहेन सहाथ सा व्यरचयद्गिरमर्धसमस्यया ।	
हृदयमर्मणि मन्मथसायकैः क्षततमा बहु भाषितुमक्षमा ॥ ४.१०२ ॥	
अकरुणादव सूनशरादसून्सहजयापदि धीरतयात्मनः ।	
असव एव ममाद्य विरोधिनः कथमरीन्सखि रक्षितुमात्थ माम् ॥ ४.१०३ ॥	
हितगिरं न शृणोषि किमाश्रवे प्रसभमप्यव जीवितमात्मनः ।	
सखि हिता यदि मे भवसीदृशी मदरिमिच्छसि या मम जीवितम् ॥ ४.१०४ ॥	
अमृतदीधितिरेष विदर्भजे भजसि तापममुष्य किमंशुभिः ।	
यदि भवन्ति मृताः सखि चन्द्रिकाः शशभृतः क्व तदा ॥ ४.१०५ ॥	
परितप्यते व्रज धृतिं त्यज भीतिमहेतुकामयमचण्डमरीचिरुदञ्चति ।	
ज्वलयति स्फुटमातपमुर्मुरैरनुभवं वचसा सखि लुम्पसि ॥ ४.१०६ ॥	
अयि शपे हृदयाय अवैव तद्यदि विधोर्न रुचेरसि गोचरः ।	
रुचिफलं सखि दृश्यत एव तज्ज्वलयति त्वचमुल्ललयत्यसून् ॥ ४.१०७ ॥	
विधुविरोधितिथेरभिधायिनीं ननु न किं पुनरिच्छसि कोकिलाम् ।	
सखि किमर्थगवेषणया गिरं किरति सेयमनर्थमयीं मयि ॥ ४.१०८ ॥	
हृदय एव तवास्ति स वल्लभस्तदपि किं दमयन्ति विषीदसि ।	
हृदि परं न बहिः खलु वर्तते सखि यतस्तत एव विषद्यते ॥ ४.१०९ ॥	
स्फुटति हारमणौ मदनोष्मणा हृदयमप्यनलंकृतमद्य ते ।	
सखि हतास्मि तदा यदि हृद्यपि प्रियतमः स मम व्यवधापितः ॥ ४.११ ॥	
इदमुदीर्य तदैव मुमूर्च्छ सा मनसि मूर्च्छितमन्मथपावका ।	
क्व सहतामवलम्बलवच्छिदामनुपपत्तिमतीमतिदुःखिता ॥ ४.१११ ॥	
अधित कापि मुखे सलिलं सखी प्यधित कापि सरोजदलैः स्तनौ ।	
व्यधित कापि हृदि व्यजनानिलं व्यधित कापि हिमं सुतनोस्तनौ ॥ ४.११२ ॥	
उपचचार चिरं मृदुशीतलैर्जलजनालमृणालजलादिभिः ।	
प्रियसखीनिवहः स तथा क्रमादियमवाप यथा लघु चेतनम् ॥ ४.११३ ॥	
अथ कले कलय श्वसिति स्फुटं चलति पक्ष्म चले परिभावय ।	
अधरकम्पनमुन्नय मेनके किमयि जल्पति कल्पलते शृणु ॥ ४.११४ ॥	
रचय चारुमते स्तनयोर्वृतिं कलय केशिनि कैश्यमसंयतम् ।	
अवगृहाण तरङ्गिणि नेत्रयोर्जलझराविति शुश्रुविरे गिरः ॥ ४.११५ ॥	
कलकलः स तदालिजनाननादुदलसद्विपुलस्त्वरितेरितैः ।	
यमधिगम्य सुतालयमीय्वान्धृतदरः स विदर्भपुरंदरः ॥ ४.११६ ॥	
कन्यान्तः पुरबाधनाय यदधीकारान्न दोषा नृपं द्वौ मन्त्रिप्रवरश्च तुल्यमगदंकारश्च तावूचतुः ।	
देवाकर्णय सुश्रुतेन चरकस्योक्तेन जानेऽखिलं स्यादस्या नलदं विना न दलने तापस्य कोऽपि क्षमः ॥ ४.११७ ॥	
ताभ्यामभूद्युगपदप्यभिधीयमानं भेदव्यपाकृति मिथः प्रतिघातमेव ।	
श्रोत्रे तु तस्य पवतुर्नृपतेर्न किंचिद्भैम्यामनिष्टशतशङ्कितयाकुलस्य ॥ ४.११८ ॥	
द्रुतविगमितविप्रयोगचिह्नामपि तनयां नृपतिः पदप्रणम्राम् ।	
अकलयदसमाशुगाधिमग्नां झटिति पराशयवेदिनो हि विज्ञाः ॥ ४.११९ ॥	
व्यतरदथ पिताशिषं सुतायै नतशिरसे सहसोन्नमय्य मौलिम् ।	
दयितमभिमतं स्वयंवरे त्वं गुणमयमाप्नुहि वासरैः कियद्भिः ॥ ४.१२ ॥	
तदनु स तनुजासखीरवादीत्तुहिनऋतौ गत एव हीदृशीनाम् ।	
कुसुममपि शरायते शरीरे तदुचितमाचरतोपचारमस्याः ॥ ४.१२१ ॥	
कतिपयदिवसैर्वयस्यया वः स्वयमभिलष्य वरिष्यते वरीयान् ।	
ऋशिमशमनयानया तदाप्तुं रुचिरुचिताथ भविद्विधाविधाभिः ॥ ४.१२२ ॥	
एवं यद्वदता नृपेण तनया नापृच्छि लज्जास्पदं यन्मोहः स्मरभूरकल्पि वपुषः पाण्डुत्वतापादिभिः ।	
यच्चाशीः कपटादवादि सदृशी स्यात्तत्र या सान्त्वना तन्मत्वालिजनो मनोब्धिमतनोदानन्दमन्दाक्षयोः ॥ ४.१२३ ॥	
श्रीहर्षं कविराजराजिमुकुटालंकारहीरः सुतं श्रीहीरः सुषुबे जितेन्द्रियचयं मामल्लदेवी च यम् ।	
तुर्यः स्थैर्यविचारणप्रकरणभ्रातर्ययं तन्महाकाव्येऽत्र व्यगलन्नलस्य चरिते सर्गो निसर्गोज्ज्वलः ॥ ४.१२४ ॥