गणेशपुराणम्/खण्डः २(क्रीडाखण्डम्)/अध्यायाः १३६-१४०
अध्याय १३६ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
एकस्मिन्दिवसे देवो जगाद मुनिसत्तमम् । 
पराशरं महाभाग्यं परदुःखप्रपीडितः १ 
गजानन उवाच। 
सिन्दूरेण तु दुष्टेन पीडितं सकलं जगत् । 
स्वाहास्वधावषट्कारैर्वर्जितं वेदघोषतः २ 
स्थानभ्रष्टा देवगणा भ्रष्टा ऋषिगणास्तथा । 
गजाननस्वरूपेण करिष्ये दुष्टनाशनम् ३ 
साधूनां पालनं चैव भूभारहरणं तथा । 
स्थापनं सर्वदेवानामानन्दं जगतोऽपि च ४ 
निधेहि मस्तके तात पाणिं मेऽभयदं शुभम् । 
अनुग्रहप्रसादात्ते हनिष्ये दुष्टदानवान् ५ 
मुनिरुवाच । 
आश्चर्यं परमं बाल बालभावात्प्रभाषसे । 
बालकः कौतुकाविष्टो याचते चन्द्रमण्डलम् ६ 
असाध्यं त्रिदशैः सर्वैः कर्म कर्तुं तथेच्छसि । 
यस्य श्वासेन गिरयः पतन्ति शतशो भुवि ७ 
पादाघातेन यस्याशु कम्पते भुवनत्रयम्। 
कथं त्वं युध्यसे तेन बिसतन्तुशरीरवान् ८ 
चरित्वा नववर्षाणि पूर्णानि तव सांप्रतम् । 
ममानुग्रहमात्रेण त्वं चेच्छक्तो भविष्यसि ९ 
तदाऽयं निहितो हस्तो मस्तकेऽभयदायकः । 
क उवाच । 
ततो हर्षयुतो देवो नमस्कृत्य मुनिं तदा २.१३६.१०
जननीमपि दुर्गां च श्रीहरिं हरमेव च। 
ययौ योद्धुं मूषकं तमारुह्य स गजाननः ११ 
अङ्कुशं परशुं पाशं कमलं च चतुर्भुजैः। 
दधानो गर्जनेनाशु कम्पयन्भुवनत्रयम् १२ 
प्रज्वलंस्तेजसा स्वेन प्रलयानलसन्निभः । 
क्षणेन प्राप सिन्दूरनगरं स गजाननः १३ 
घूसृणेश्वरसान्निध्यात्सिद्धसिन्दूरवाडकम् । 
तत्रस्थः प्रशशासासौ सिन्दूरो भुवनत्रयम् १४ 
तदुत्तरे स्थितो देवो जगर्ज गर्जयन्दिशः ।
चुक्षुभुः सागराः सप्त विशीर्णा गिरयोऽपि च १५ 
श्रुत्वा निनादं तस्याशु सर्वदैत्याश्चकम्पिरे । 
मुमूर्च्छुर्भीरवः सर्वे केचिन्मृत्युमुपाययुः १६ 
सिन्दूरोऽपि मुमूर्च्छाशु क्षणेन प्रकृतिं ययौ । 
उवाच सेवकान्सर्वान्कोऽयं गर्जति दृश्यताम् १७ 
मूर्छा प्राप्ता मया कस्माद्यच्छब्देन पुरः कथम् । 
स्थास्यामि तत्परः स्थातुं कस्य शक्तिर्भविष्यति १८ 
ततस्ते सेवका जग्मुस्तदा बालसमीपतः । 
तद्रूपं ते निरीक्ष्यैव सिंहस्य करिणो यथा १९ 
बिभुश्चैव चकम्पुश्च केचिद्धैर्यात्तमब्रुवन् । 
कस्य त्वं कुत आयातः किमर्थं तव नाम किम् २.१३६.२० 
सिन्दूरो विश्वसंहाररसिकः क्रोधसंयुतः। 
श्रुत्वा ते क्रन्दितं सर्वं कम्पितं च ससिन्दुरम् २१ 
बालोऽपि बलवान्भासि चतुःपंचाद्विकोऽपि च । 
दृश्यसे सर्वसंहारकारणाय क्षमः क्षणात् २२ 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं प्रोवाच स च तान्विभुः । 
अहं शिवसुतः ख्यातः पराशरगृहे वसन् २३ 
दृष्टसंहाररसिको भक्तपालनतत्परः। 
नानावतारकुशलो ब्रह्मादीनामगोचरः २४ 
गजाननेति मे नाम युद्धं कर्तुं समागतः । 
स्वामिनं वोऽथ गच्छन्तु तस्मै सर्वं ब्रुवन्तु च २५ 
तस्मिन्हते मानसं मे तोषमेष्यति दुर्जये । 
क उवाच। 
ततस्ते निर्ययुः शीघ्रं सिन्दूरं प्राब्रुवन्वचः २६ 
दूता ऊचुः । 
वयं शीघ्रतरं याताः पुरुष भवदाज्ञया । 
कृतान्तसदृशं तं तु दृष्ट्वा सर्वे च कम्पिता २७ 
ततोऽभवत्प्रतापेन तदग्रे प्राब्रुवाम च । 
ततस्तेन समाख्यातं निजं सर्वं समासतः २८ 
गजानननेति नामास्य शिवपुत्रत्वमेव च । 
दुष्टदैत्यविनाशाय साधूनां पालनाय च २९ 
सांप्रतम् तु त्वया सार्द्धं युद्धाय समुपागतः । 
स चतुर्वार्षिको बालो वल्गते बहुविस्तरम् २.१३६.३० 
इदानीं स्वस्वभावेन जहि शत्रुं निजं लघुं । 
तव तु श्वासमात्रेण दूरे गच्छेदयं शिशुः ३१ 
यस्य ते दर्शनात्स्वामिंश्चकंपः शिवकादयः । 
तस्य ते गणना कास्ति बालकस्याल्पमेधसः ३२ 
क उवाच । 
एवं दूतवचः श्रुत्वा सिंदूरश्चिन्तयातुरः।
बभूव म्लानतुण्डश्च क्रोधारुणविलोचनः ३३ 
उद्वमन्नयनाद्वह्निं प्रलयानलसन्निभम् । 
उवाच दूतान्क्रोधेन हर्षेण च समन्वितः ३४ 
स उवाच । 
आश्चर्यं परमं दूता भवद्वचसि मेऽभवत । 
सिंहेन सह योद्धुं वै मशकः कथमेष्यति ३५ 
चतुर्वर्षेण बालेन योद्धव्यं किं मया सह । 
यूयं ततः कथं भीता न जाने तत्र कारणम् ३६ 
मयि क्रुद्धे जगन्नश्येत्तत्र का गणनाऽस्य ह । 
जगर्ज गर्जयन्व्योम दिशोऽपि विदिशोऽपि च ३७ 
धृत्वा शस्त्राणि चात्राणि निर्ययौ युद्धलालसः। 
तत ऊचुरमात्यास्तं नमस्कृत्यासुराधिपम् ३८ 
सत्सु बलेष्वमात्येषु कथं ग्रासि स्वयं रणम् । 
वयं तं हि हनिष्यामः प्रतापात्तव दैत्यप ३९ 
समयार्थं महत्सैन्यं पाल्यते सोऽयमागतः । 
प्राणांस्त्यक्ष्यामहे सर्वे तव हेतोर्महाप्रभो २.१३६.४० 
अनुजानीहि यास्यामो हन्तुं बालं रिपुं तव । 
सिन्दूर उवाच । 
यामि सर्वे प्रपश्यन्तु पौरुषं मम सैनिका ४१ 
इत्युक्त्वा प्रययो शीघ्रं बालं हन्तुं सुमुत्सुकः । 
स प्राप क्षणमात्रेण यत्र बालः स्थितोऽभवत् ४२ (६२१६) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे बा० सिन्दूरनिर्गमो नाम षट्त्रिंशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥१३६॥ 

अध्याय १३७ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
तं दृष्टवा बालकं प्राह सिन्दूरो मदगर्वितः । 
लज्जा मे जायते मन्द युध्यतो बालकेन ह १ 
याहि शीघ्रं गृहं बाल पिब मातुः स्तनं मुदा । 
वृथा मच्छरपातेन सद्यो मृत्युमुपैष्यसि २ 
पलायन्ते हि माँ दृष्ट्वा केशाद्यास्त्रि दिवौकसः। 
मृते त्वयि तव स्नेहात्पितरौ ते मरिष्यतः ३ 
अतो गच्छ न मे स्वास्यं दर्शयस्व किशोरक। 
यस्य मे तलघातेन ब्रह्माण्डं शतधा भवेत् ४ 
देव उवाच । 
सत्यमुक्तं त्वया दुष्ट न चेतसि विचारितम् । 
न ज्ञातं मम सामर्थ्यं रूपं वा विविधं त्वया ५ 
यस्य मे क्रोधदृष्ट्यैव भ्रष्टाः स्युः सुरनायकाः । 
स्वेच्छयाऽहं सृजे भावैस्त्रिभिरेव हरामि च ६ 
विश्वं चराचरं नानारूपवांस्तु युगे युगे। 
भूमि भारं महाघोरं हरामि दुष्टनाशनात् ७ 
न लघुर्लघुतामेति पराक्रमयुतोऽपि चेत । 
अणुमात्रो दहेद्वह्निः सकलं नगरं महत्८ 
जिजीविषुश्चेद्गच्छ त्वं नत्वा मां निजमन्दिरम्। 
मानिनो नैव निघ्नन्ति नतं च शरणागतम् ९ 
नो चेन्मच्छस्त्रपातेन स्वर्गलोकं गमिष्यसि। 
हते त्वयि सुखं यास्ये त्वया यत्पीडितं जगत् २.१३७.१० 
ब्रह्मणो वरदानेन मा गर्वं कुरु दैत्यराट्। 
विपरीतं भवेत्सर्वं विपरीतं यथा पुरा ११ 
स्तम्भेऽवतीर्ण न्यहनद्धिरण्यकशिपुं विभुः । 
सुग्रीवेण हतो बन्धू राममाश्रित्य कालतः १२ 
विपरीता मतिर्जाता तवापि कालयोगतः। 
अतिस्थूलो लघुतरो भाससे मम सांप्रतम् १३ 
धृत्वा धैर्यं च लज्जां च युद्धं कुरु मया सह। 
क उवाच । 
एवमुक्त्वा दधाराशु विराड्रूपं गजाननः १४ 
ब्रह्माण्डादूर्ध्वमगमन्मस्तकश्चरणौ तथा। 
पातालानि च सप्तानि भित्त्वा यातौ श्रुती दिशः १५ 
पश्यति स्म यदा दैत्यो बालं तं विश्वरूपिणम् । 
सहस्रशिरसं देवं सहस्राक्षं दिवो भुवम् १६ 
सहस्रपादं व्याप्याशु स्थितं व्याप्य दिशो दश । 
दिव्याम्बरं दिव्यगन्धं दिव्यालंकारभूषितम् १७ 
असंख्यसूर्यसदृशमसंख्यरूपिणं विभुम् । 
एवं दृष्ट्वा विराड्रूपं चकम्पे दैत्यमानसम् १८
धृत्वा धैर्यं पुनर्दैत्यो ययौ देवस्य सन्निधौ।
जगर्ज गर्जयन्व्योम दिशोऽपि विदिशोऽपि च १९ 
उद्यम्य खड्गं सहसा देवं हन्तुमियेष सः । 
ययौ तत्पुरतः क्रोधात्पतंगो ज्वलनं यथा २.१३७.२० 
देव उवाच । 
नायं मूढो विजानीते स्वरूपं मम दुर्लभम् । 
अहमेव विमोक्ष्यामीत्युक्त्वा कण्ठे दधार तम् २१ 
ममर्द सिन्दुरं तं स कराभ्यां बलवत्तरम् । 
ततस्तदसृजांगानि विलिलिम्पारुणेन स जः२२ 
ततः सिन्दूरवदनसिन्दूरप्रिय एव च।
अभवज्जगतीख्यातो भक्तकामप्रपूरकः२३
सिन्दूरे निहते देवा मुदा पुष्पाण्यवाकिरन् । 
अवाद्यञ्जयवाद्यानि ननृतुश्चाप्सरोगणाः २४ 
आययुस्तत्र मुनयो वसिष्ठप्रमुखाः सुराः । 
ब्रह्माद्याः सकलाः शक्रपुरोगा वस्तुपाणयः २५ 
जयशब्दैर्नमः शब्दैः पूरयन्तो दिशो दश । 
ततः सर्वे भूमिपाला ययुस्तत्र मुदान्विताः २६ 
षोडशैरुपचारैस्तमानर्चुः परमेश्वरम् । 
गजाननं चतुर्बाहुं सर्वाभरणभूषितम् २७ 
दिव्याम्बरं दिव्यगन्धमाखुवाहनमीश्वरम् ।
प्रार्थयामासुरिन्द्राद्याः स्तोतुं त्वां न हि शक्नुमः २८ 
यत्र कुण्ठाश्चतुर्वेदा ब्रह्माद्याश्च मुनीश्वराः । 
त्वं कर्ता कारणं कार्यं रक्षकः पोषकोऽपि च २९ 
संहर्ता मोहनश्चास्य विश्वस्य ज्ञानदः क्वचित् । 
सरितः सागरा वृक्षाः पर्वताः पशवोऽखिलाः २.१३७.३० 
वायुराकाश पृथिवी वह्निर्वारि त्वमेव च। 
ब्रह्मा विष्णुः शिवः शक्रो मरुतो मुनयोऽपि च ३१ 
गन्धर्वाश्चारणाः सिद्धा यक्षराक्षसपन्नगा।
अप्सरःकिन्नरा देव त्वमेव स चराचरम् ३२ 
वयं धन्यायतो दृष्टः प्रत्यक्षं मोक्षसाधनः । 
सिन्दूरे तु हते देव सुखं प्राप्ताः सुरोत्तमाः ३३ 
राजानो मुनयो लोकाः स्वस्वकार्ये मुदारताः । 
भविष्यन्ति स्वधास्वाहावषट्काराश्रिताः क्रियाः ३४ 
नानावतारैः कुरुषे पालनं त्वं विशेषतः। 
दुष्टानां नाशनं सद्यो भक्तानां कामपूरकः ३५ 
क उवाच । 
एवमुक्त्वा सुरास्तं तु व्यदधुः सर्व एव ते । 
प्रासादं रम्यशिखरं स्थापयित्वा गजाननम् ३६ 
यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते पातकाज्जनः । 
कुलानि तारयेत्सप्त स्मरणादस्य मानवः ३७ 
पूजयित्वा प्रणम्यैनं परितृप्तिं ययुः सुराः । 
ततस्तं मुनयः सर्वे पुपूजुः परमादरात् ३८ 
सिन्दूरहेति नामास्य चक्रुः सिन्दूरनाशनात् ।। 
अतिसंतुष्टमनसो नत्वा जग्मुः स्वमाश्रमम् ३९ 
ततः सर्वे मुनिवरा नत्वा देवं सभक्तितः । 
पुपूजुः परमात्मानं नानाद्रव्यैरनेकशः २.१३७.४० 
राजसदनमिति ते क्षेत्रं ख्यातिमुपैष्यति । 
वरेण्यस्तं विलोक्यैव निजपुत्रमबुध्यत ४१ 
यतो राज्ञां पदान्याशु हत्वा दैत्यं सुदारुणम् । 
दत्तानि भवता नाथ सिन्दूरं लोककण्टकम् ४२ 
दैत्यविमर्दन इति नाम ख्यातिमुपैष्यति । 
पुपूज तनयं स्नेहात्तदा दृष्टपराक्रमम् ४३ 
मुमोच स्नेहजं चाश्रु न शशाक प्रभाषितुम् । 
अतिगद्गदकण्ठत्वाद्रुरोद भृशदुःखितः ४४ 
वरेण्य उवाच । 
मूढभावेन संत्यक्तो विघ्नभीतेन पापिना । 
यं त्वां पूजयितुं याता ब्रह्म शक्रपुरोगमाः ४५ 
अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायकं त्वां न विद्महे । 
कामधेनुं निधिंकल्पवृक्षं मूढो यथा त्यजेत् ४६ 
मायया मोहितस्तेऽहमत्यजं त्वां तथा गृहात् । 
क उवाच । 
इति तच्छुचमाकर्ण्य कृपया परमेश्वरः ४७ 
आलिलिंग वरेण्यं तं चतुर्बाहुभिरादरात् । 
उवाच परया भक्त्या वरेण्यनृपतिं विभुः ४८ 
देव उवाच । 
पुराकल्पे महारण्ये तपस्तप्तं सुदारुणम् । 
उभाभ्यां पक्वपर्णानि भक्षयित्वा वटस्य ह ४९ 
दिव्यवर्षसहस्रेण प्रसन्नोऽहं तदाऽभवम् । 
भवद्भ्यां हि वृतः पुत्रो न मोक्षो मूढभावतः २.१३७.५० 
सोऽहं पुत्रत्वमापन्नो भूभारहरणाय च । 
सिन्दूरस्य वधं कर्तुं  साधूनां पालनं तथा ५१ 
अन्यथा न शरीरं मे निराकारस्य साक्षिणः । 
वचनं तु कृतं सत्यं त्रैलोक्यस्यापि तोषणम् ५२ 
यास्येऽधुना निजं धाम न त्वं शोके मनः कृथाः । 
वरेण्य उवाच । 
संसारे बहुदुःखानि दृष्टानि दुःसहानि च ५३ 
इदानीं मोक्षमार्गं मे कृपया दिश दुःखहन् । 
साक्षात्कारे कथं बन्धस्तव स्याद्द्विरदानन ५४ 
येनोपदेशेन मुक्तिं यास्यामि तद्वदस्व मे । 
योगं तं येन संत्यक्षे कामं क्रोधं मृतेर्भयम् ५५ 
क उवाच । 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कृपया स गजाननः । 
उपवेश्य स्वासने तं हस्तं शिरसि चादधत् ५६ 
गणेशगीतां तस्मै स उपदेष्टुं प्रचक्रमे । 
निरस्य सर्वसंदेहान्विश्वरूपं प्रदर्श्य च ५७ 
गीतासारं स युद्ध्वैवः गणेशस्योपदेशतः । 
स्थाप्य राज्यममात्येषु तपसे वनमाययौ ५८ 
अतिवैराग्यसंयुक्तो दध्यौ तं च गजाननम् । 
आवर्तयत्सदा गीतामनन्यविषयकृती ५९ 
यथा जलं जले क्षिप्तं जलमेव हि जायते । 
तथा तद्ध्यानतः सोऽपि तन्मयत्वमुपाययौ २.१३७.६० 
मुनिरुवाच । 
चतुरानन देवेश कृपया परया वद । 
गीतां तां तु गणेशस्य सर्वाज्ञानविनाशनीम् ६१ ( ६२७७ ) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे वरेण्योपदेशो नाम सप्तत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥१३७॥ 

अध्याय १३८ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
एवमेव पुरा पृष्टः शौनकेन महात्मना । 
स सूतः कथयामास गीतां व्यासमुखाच्छ्रुताम् १ 
सूत उवाच । 
अष्टादशपुराणोक्तममृतं प्राशितं मया । 
ततोऽतिरसवत्पातुमिच्छाम्यमृतमुत्तमम् २ 
येनामृतमयो भूत्वा पुमान्ब्रह्मा मृतं यतः । 
योगामृतं महाभाग तन्मे करुणया वद ३ 
व्यास उवाच । 
अथ गीतां प्रवक्ष्यामि योगमार्गप्रकाशिनीम् । 
नियुक्ता पृच्छते सूत राज्ञे गजमुखेन या ४ 
वरेण्य उवाच । 
विघ्नेश्वर महाबाहो सर्वविद्याविशारद । 
सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञ योगं मे वक्तुमर्हसि ५ 
गजानन उवाच । 
सम्यग्व्यवसिता राजन्मतिस्तेऽनुग्रहान्मम । 
शृणु गीतां प्रवक्ष्यामि योगामृतमयीं नृप ६ 
न योगं योगमित्याहुर्योगो योगो न च श्रियः । 
न योगो विषयैर्योगो न च मात्रादिभिस्तथा ७ 
योगो यः पितृमात्रादेर्न स योगो नराधिप। 
यो योगो बन्धुपुत्रादेर्यश्चाष्ट भूतिभिः सह ८ 
न स योगः स्त्रिया योगो जगदुद्भूतरूपया। 
राज्ययोगश्च नो योगो न योगो गजवाजिभिः ९ 
योगो नेन्द्रपदस्यापि योगो योगार्थिनः प्रियः । 
योगो यः सत्यलोकस्य न स योगो मतो मम २.१३८.१० 
शैवस्य योगो नो योगो वैष्णवस्य पदस्य च । 
न योगो भूप सूर्यत्वं चन्द्रत्वं न कुबेरता ११ 
नानिलत्वं नानलत्वं नामरत्वं न कालता  । 
वारुण्यं न नैर्ऋत्यं योगो न सार्वभीमता १२ 
योगं नानाविधं भूप युज्जन्ति ज्ञानिनस्तु तम् । 
भवन्ति वितृषा लोके जिताहारा विरेतसः १३ 
पानयन्त्यखिलाल्लोकान्वशीकृतजगत्त्रयाः । 
करुणापूर्णहृदया बोधयन्ति च कांश्चन १४ 
जीवन्मुक्ता हृदे मग्नाः परमानन्दरूपिणि । 
निमील्याक्षीणि पश्यन्तः परं ब्रह्म हृदि स्थितम् १५ 
ध्यायन्तः परमं ब्रह्म चित्ते योगवशीकृतम्। 
भूतानि स्वात्मना तुल्यं सर्वाणि गणयन्ति ते १६ 
येन केनचिदाच्छिन्ना येन केन चिदाहताः । 
येन केन चिदाकृष्टा येन   केनाचिदाशिताः १७ 
करुणापूर्णहृदया भ्रमन्ति धरणीतले । 
अनुग्रहाय भूतानां जितक्रोधा जितेन्द्रियाः १८ 
देहमात्रभृतो भूप समलोष्ठाश्मकांचना । 
एतादृशा महाभागाः स्युश्चक्षुर्गोचराः प्रिय१९ 
तमिदानीमहं वक्ष्ये शृणु योगमनुत्तमम् । 
श्रुत्वा यं मुच्यते जन्तुः पापेभ्यो भवसागरात् २.१३८.२० 
शिवे विष्णौ च शक्तौ च सूर्ये मयि नराधिप । 
याऽभेदबुद्धिर्योगः स सम्यग्योगो मतो मम २१ 
अहमेव   जगद्यस्मात्सृजामि पालयामि च । 
कृत्वा नानाविधं वेषं संहरामि स्वलीलया २२ 
अहमेव महाविष्णुरहमेव सदाशिवः । 
अहमेव   महाशक्तिरहमेवार्यमा प्रिय २३ 
अहमेको नृणां नाथो जातः पंचविधः पुरा । 
अज्ञानान्मां न जानन्ति जगत्कारणकारणम् २४
मत्तोऽग्निरापो धरणी मत्त आकाशमारुतौ । 
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च लोकपाला दिशो दश २५ 
वसवो मनवो गावो मुनयः  पशवोऽपि च । 
सरितः सागरा यक्षा वृक्षाः पक्षिगणा अपि २६ 
तथैकविंशतिस्वर्गा नागाः सप्तवनानि च । 
मनुष्याः पर्वताः साध्याः सिद्धा रक्षोगणास्तथा २७ 
अहं साक्षी जगच्चक्षुरलिप्तः सर्वकर्मभिः । 
अविकारोऽप्रमेयोऽहमव्यक्तो विश्वगोऽव्ययः २८ 
अहमेव परं ब्रह्माव्ययानन्दात्मकं नृप । 
मोहयत्यखिलान्माया श्रेष्ठान्मन नरानमून् २९ 
सर्वदा षड्रविकारेषु तानि यं योजयेद्भृशम्। 
हित्वाजापटलं जन्तुरनेकैर्जन्मभिः शनैः २.१३८.३० 
विरज्य विन्दति ब्रह्म विषयेषु सुबोधतः । 
अच्छेद्यं शस्त्रसङघातैरदाह्यमनलेन च ३१ 
अक्लेद्यं प च वनैरशोष्यं मारुतेन च । 
अवध्यं वध्यमानेऽपि शरीरेऽस्मिन्नराधिप ३२ 
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रशंसन्ति श्रुतीरिताम् । 
त्रयीवादरता मूढास्ततोऽन्यन्मन्वतोऽपि न ३३ 
कुर्वन्ति सततं कर्म जन्ममृत्युफलप्रदम् । 
स्वर्गैश्वर्यरता ध्वस्तचेतना भोगबुद्धयः ३४ 
संपादयन्ति ते भूयः स्वात्मना निजबन्धनम् । 
संसारचक्रं युंजन्ति जडाः कर्मपरा नराः ३५ 
यस्य यद्विहितं कर्म तत्कर्तव्यं मदर्पणम् । 
ततोऽस्य कर्मबीजानामुच्छिन्नाः स्युर्महांकुराः ३६ 
चित्तशुद्धिश्च महती विज्ञानसाधका भवेत् । 
विज्ञाने न हि विज्ञातं परं ब्रह्म मुनीश्वरैः ३७ 
तस्मात्कर्माणि कुर्वीत बुद्धियुक्तो नराधिप । 
न त्वकर्मा भवेत्कोऽपि स्वधर्मत्यागवांस्तथा ३८ 
जहाति यदि कर्माणि ततः सिद्धिं न विन्दति । 
आदौ ज्ञाने नाधिकारः कर्मण्येव स युज्यते ३९ 
कर्मणा शुद्धहृदयोऽभेदबुद्धिमुपैष्यति । 
स च योग: समाख्यातोऽमृतत्वाय हि कल्पते २.१३८.४० 
योगमन्यं प्रवक्ष्यामि शृणु भूप तमुत्तमम् । 
पशौ पुत्रे तथा मित्रे शत्रौ बन्धौ सुहृज्जने ४१ 
बहिर्दृष्ट्या च समया हृत्स्थया लोकयेत्पुमान् । 
सुखे दुःखे तथामर्षे हर्षे भीतौ   समो भवेत् ४२ 
रोगाप्तौ चैव भोगाप्तौ जये वा विजयेऽपि च । 
श्रियोऽयोगे च योगे च लाभालाभे मृतावपि ४३ 
समो मां वस्तुजातेषु पश्यन्नन्तर्बहिस्थितम्। 
सूर्ये सोमे जले वह्नौ शिवे शक्तौ तथाऽनिले ४४ 
द्विजे हृदे महानद्यां तीर्थे क्षेत्रेऽघनाशिनि। 
विष्णौ च सर्वदेवेषु तथा यक्षोरगेषु च ४५ 
गन्धर्वेषु मनुष्येषु तथा तिर्यग्भवेषु च। 
सततं मां हि यः पश्येत्सोऽयं योगविदुच्यते ४६ 
संपरीहृत्य स्वार्थेभ्य इन्द्रियाणि विवेकतः । 
सर्वत्र समताबुद्धिः स योगो भूप मे मतः ४७ 
आत्मनात्मविवेकेन या बुद्धिर्दैवयोगतः । 
स्वधर्मासक्तचित्तस्य तद्योगो योग उच्यते ४८ 
धर्माधर्मौ जहातीह तथा त्युक्त उभावपि । 
अतो योगाय युञ्जीत योगो वैधेषु कौशलम् ४९ 
धर्माधर्मफले त्यक्त्वा मनीषी विजितेन्द्रियः। 
जन्मबन्धविनिर्मुक्तः स्थानं संयात्यनामयम् २.१३८.५० 
यदा ह्यज्ञानकालुष्यं जन्तोर्बुद्धिः क्रमिष्यति । 
तदाऽसौ याति वैराग्यं वेदवाक्यादिषु क्रमात ५१ 
त्रयीविप्रतिपन्नस्य स्थाणुत्वं यास्यते यदा। 
परात्मन्यचला बुद्धिस्तदा स योगमाप्नुयात् ५२ 
मानसानखिलान्कामान्यदा धीमांस्त्यजेत्प्रिय । 
स्वात्मनि स्वेन संतुष्टः स्थिरबुद्धिस्तदोच्यते ५३ 
वितृष्णः सर्वसौख्येषु नोद्विग्नो दुःखसंगमे । 
गतसाध्वसरुड्रागः स्थिरबुद्धिस्तदोच्यते ५४ 
यथाऽयं कमठोऽङगानि संकोचयति सर्वतः । 
विषयेभ्यस्तथा खानि संकर्षेद्योगतत्परः ५५ 
व्यावर्तन्तेऽस्य विषयास्त्यक्ताहारस्य वर्ष्मिणः। 
विना रागं च रागोऽपि दृष्ट्वा ब्रह्म विनश्यति ५६ 
विपश्चिद्यतते भूप स्थितिमास्थाय योगिनः । 
मन्थयित्वेन्द्रियाण्यस्य हरन्ति बलतो मनः ५७ 
युक्तस्तानि वशे कृत्वा सर्वदा मत्परो भवेत । 
संयतानीन्द्रियाणीह यस्य स कृतधीमतः ५८ 
चिन्तयानस्य विषयान्संगस्तेषूपजायते। 
कामः संवर्धते तस्मात्ततः क्रोधोऽभिवर्द्धते ५९ 
क्रोधादज्ञानसंभूतिर्विभ्रमस्तु ततः स्मृतेः ।
भ्रंशात्स्मृतेर्मतेर्ध्वंसस्तद्ध्वंसात्सोऽपि नश्यति २.१३८.६० 
विना द्वेषं च रागं च गोचरान्यस्त खैश्चरेत् । 
स्वाधीनहृदयो वश्यैः संतोषं स समृच्छति ६१ 
त्रिविधस्यापि दुःखस्य संतोषे क्षेपणं भवेत् । 
प्रज्ञया संस्थितश्चायं प्रसन्नहृदयो भवेत् ६२ 
विना प्रसादं न मतिर्विना मत्या न भावना । 
विना तां न शमो भूप विना तेन कुतः सुखम् ६३ 
इन्द्रियाश्वान्विचरतो विषयाननुवर्तते। 
यन्मनस्तन्मतिं हन्यादश्व नावं मरुद्यथा ६४ 
या रात्रिः सर्वभूतानां तस्यां निद्राति नैव सः । 
न स्वपन्तीह ते यत्र सा रात्रिस्तस्य भूमिप ६५
सरितां पतिमायान्ति वनानि सर्वतो यथा । 
आयान्ति तं तथा कामाः स ना शान्तिं सदा लभेत् ६६ 
अतस्तानीह संरुद्ध्य सर्वतः खानि मानवः । 
स्वस्वार्थेभ्यः प्रधावन्ति बुद्धिरस्य स्थिरा तदा ६७ 
ममताऽहंकृती त्यक्त्वा सर्वान्कामांश्च यस्त्यजेत् । 
नित्यं ज्ञानरतो भूयाज्ज्ञानान्मुक्तिं प्रयास्यति ६८ 
एनां ब्रह्मधियं भूप यो विजानाति दैवतः । 
तुरीयावस्थां प्राप्यापि शीलान्मुक्तिं स ऋच्छति६९ (६३४६) 
ॐतत्सदिति श्रीमद् गणेशगीतासूपनिषदर्थगर्भासु योगामृतार्थं शास्त्रे श्रीमदादि श्रीमन्महागाणेश्वरे महापुराणे उत्तरखंडे बालचरिते श्रीगजाननवरेण्यसंवादे 'सांख्ययोगसारार्थं' योगोनाम प्रथमोध्याय ॥१॥ ॥१३८॥ 

अध्याय १३९ प्रारंभ :- 
वरेण्य उवाच । 
ज्ञाननिष्ठा कर्मनिष्ठा द्वयं प्रोक्तं त्वया विभो । 
अवधार्य वदैकं मे निश्रेयसकरं नु किम् १ 
गजानन उवाच । 
अस्मिंश्चराचरे स्थित्यौ पुरोक्ते द्वे मया प्रिय । 
सांख्यानां बुद्धियोगेन वैधयोगेन कर्मणाम् २ 
अनारभ्भेण वैधानां निष्क्रियः पुरुषो भवेत् । 
न सिद्धिं याति संत्यागात्केवलात्कर्मणान् नृप ३ 
कदाचिदक्रियः कोऽपि क्षणं नैवावतिष्ठते । 
अस्वतन्त्रः प्रकृतिजैर्गुणैः कर्म च कार्यते ४ 
कर्मकारीन्द्रियग्रामं नियम्यास्ते स्मरन्पुमान् । 
तद्गोचरान्मन्दचित्तो धिगाचारः स भण्यते ५ 
तद्ग्रामं संनियम्यादौ मनसा कर्म चारभेत् । 
इन्द्रियैः कर्मयोगं यो वितृष्णः स परो नृप ६ 
अकर्मणः श्रेष्ठतमं कर्मानीच्छाकृतं तु यत् । 
वर्ष्मणः स्थितिरप्यस्याकर्मणो नैव सेत्स्यति ७ 
असमर्प्य निबध्यन्ते कर्म तेन जना मयि । 
कुर्वीत सततं कर्मांनाशोऽसंगो मदर्पणम् ८ 
मदर्थं यानि कर्माणि तानि बध्नन्ति न क्वचित् । 
सवासनमिदं कर्म बध्नाति देहिनं बलात् ९ 
वर्णान्सृष्ट्वाऽवदं चाहं सयज्ञांस्तान्पुरा प्रिय । 
यज्ञेन ऋध्यतामेष कामदः कल्पवृक्षवत् २.१३९.१० 
सुरांश्चानेन प्रीणध्वं सुरास्ते प्रीणयन्तु नः । 
लभध्वं परमं स्थानन्योन्यप्रीणनात्स्थिरम् ११ 
इष्टा देवाः प्रदास्यन्ति भोगानिष्टान्सुतर्पिताः। 
तैर्दत्तांस्तान्नर
स्तेभ्योऽदत्त्वा भुंक्ते स तस्करः १२ 
हुतावशिष्ट भोक्तारो मुक्ताः स्युः सर्वपातकैः । 
अदन्त्येनो महापापा आत्महेतोः पचन्ति ये १३ 
ऊर्जा भवन्ति भूतानि देवादन्नस्य संभवः । 
यज्ञांच्च देवसंभूतिस्तदुत्पत्तिश्च वैधतः १४ 
ब्रह्मणो वैधमुत्पन्नं मत्तो ब्रह्मसमुद्भवः । 
अतो यज्ञे च विश्वस्मिन्स्थितं मां विद्धि भूमिप १५ 
संसृतीनां महाचक्रं क्रामितव्यं विचक्षणैः । 
स मुदा प्राणिति भूपेन्द्रियक्रीडोऽधमो जन: १६ 
अन्तरात्मनि यः प्रीत आत्मारामोऽखिलप्रियः । 
आत्मतृप्तो नरो यः स्यात्तस्यार्थो नैव विद्यते १७ 
कार्याकार्यकृतीनां स नैवाप्नोति शुभाशुभे। 
किंचिदस्य न साध्यं स्यात्सर्वजन्तुषु सर्वदा १८ 
अतोऽसक्तनया भूप कर्तव्यं कर्म जन्तुभिः । 
सक्तोऽगतिमवाप्नोति मामवाप्नोति तादृशः १९ 
परमां सिद्धिमापन्नाः पुरा राजर्षयो द्विजाः । 
संग्रहाय हि लोकानां तादृशं कर्म चारभेत् २.१३९.२० 
श्रेयान्यत्कुरुते कर्म तत्करोत्यखिलो जनः । 
मनुते यत्प्रमाणं स तदेवानुसरत्यसौ २१ 
विष्टपे मे न साध्योऽस्ति कश्चिदर्थो नराधिप । 
अनालब्धश्च लब्धव्यः कुर्वे कर्म तथाप्यहम् २२ 
न कुर्वेऽहं यदा कर्म स्वतन्त्रोऽलसभावितः। 
करिष्यन्ति मम ध्यानं सर्वे वर्णा महामते २३ 
भविष्यन्ति ततो लोका उच्छिन्नाः संप्रदायिनः । 
हन्ता स्यामस्य लोकस्य विधाता संकरस्य च २४ 
कामिनो हि सदा कामैरज्ञानात्कर्मकारिणः । 
लोकानां संग्रहायैतद्विद्धान्कुर्यादसक्तधीः २५ 
विभिन्नत्वमतिं जह्यादज्ञानां कर्मचारिणाम् । 
योगयुक्तः सर्वकर्माण्यर्पयेन्मयि कर्मकृत २६ 
अविद्यागुणसाचिव्यात्कुर्वकर्माण्यतन्द्रितः । 
अहंकारान्मन्दबुद्धिरहं कर्तेति योऽब्रवीत् २७ 
यस्तु वेत्त्यात्मनस्तत्त्वं विभागाद् गुणकर्मणोः । 
करणं विषये वृत्तमिति मत्वा न सज्जते २८ 
कुवन्ति सफलं कर्म गुणैस्त्रिभिर्विमोहिताः । 
अविश्वज्ञास्वात्मद्रुहो विश्वविन्नैव लङघयेत २९ 
नित्यं नैमित्तिकं तस्मान्मयि कर्मार्पयेद्बुधः । 
त्यक्त्वाऽहंममताबुद्धिं परां गतिमवाप्नुयात् २.१३९.३० 
अनीर्ष्यन्तो ये मयोक्तमिदं शुभम् । 
अनुतिष्ठन्ति ये सर्वे  मुक्तास्तेऽखिलकर्मभिः ३१ 
ये चैव नानुतिष्ठन्ति अशुभा हतचेतसः । 
ईर्ष्यमाणान्महामूढान्नष्टांस्तान्विद्धि मे रिपून् ३२ 
तुल्यं  प्रकृत्या कुरुते कर्म यज्ज्ञानवानपि । 
अनुयाति च तामेव ग्रहस्तत्र मुधा मतः ३३ 
कामश्चैव तथा क्रोधः खानामर्थेषु जायते।
नैतयोर्वश्यतां यायादस्य विध्वंसकौ यतः ३४ 
शस्तोऽगुणो निजो धर्मः सांगदान्यस्य धर्मतः । 
निजे तस्मिन्मृतिः श्रेयः परत्र भयदः परः ३५ 
वरेण्य उवाच । 
पुमान्यत्कुरुते पापं स हि केन नियुज्यते । 
अकांक्षन्नपि हेरम्ब प्रेरितः प्रबलादिव ३६ 
श्रीगजानन उवाच । 
कामक्रोधौ महापापौ गुणद्वयसमुद्भवौ । 
नयन्तौ वश्यतां लोकान्विद्ध्येतौ द्वेषिणौ वरौ ३७ 
आवृणोति यथा माया जगद्वाष्पो जलं यथा । 
वर्षामेघो यथा भानुं तद्वत्कामोऽखिलांश्च रुट् ३८ 
प्रतिपत्तिमतो ज्ञान छादितं सततं द्विषा । 
इच्छात्मकेन तरसा दुष्पूरेण च शुष्मिणा ३९ 
आश्रित्य बुद्धिमनसी इन्द्रियाणि स तिष्ठति । 
तैरेवाच्छादितप्रज्ञो ज्ञानिनं मोहयत्यसौ २.१३९.४० 
तस्मान्नियम्य तान्यादौ समनांसि नरो जयेत् । 
ज्ञानविज्ञानयोः शान्तिकरं पापं मनोभवम् ४१ 
अंतस्तानि पराण्याहुस्तेभ्यश्च परमं मनः । 
ततोऽपि हि परा बुद्धिरात्मा बुद्धेः परो मतः ४२ 
बुद्ध्वैवमात्मनात्मानं संस्तभ्यात्मानमात्मना । 
हत्वा शत्रुं कामरूपं परं पदमवाप्नुयात् ४३ ( ६३८९) 
ॐतत्सदिति श्रीमद्गणेशगीतासूपनिषदर्थगर्भासु योगामृतार्थ शास्त्रे श्रीमदादि श्रीमन्महागाणेश्वरे महापुराणे उत्तरखण्डे बालचरिते श्रीगजाननवरेण्यसंवादे 'कर्मयोगो' नाम द्वितीयोध्यायः ॥१॥१३९॥ 

अध्याय १४० प्रारंभ :- 
श्रीगजानन उवाच । 
पुरा सर्गादिसमये त्रैगुण्यं त्रितनूरहम् । 
निर्माय चैनमवदं विष्णवे योगमुत्तमम् १ 
अर्यम्णे सोऽब्रवीत्सोऽपि मनवे निजसूनवे । 
ततः परम्परायातं विदुरेनं महर्षयः २ 
कालेन बहुना चायं नष्टः स्याच्चरमे युगे। 
अश्रद्धेयो ह्यविश्वास्यो विगीतव्यश्च भूमिप ३ 
एनं पुराभवं योगं श्रुतवानसि मन्मुखात् । 
गुहयाद्गुहयतमं वेदहरस्यं परमं शुभम् ४ 
वरेण्य उवाच । 
सांप्रतं चावतीर्णोऽसि गर्भतस्त्वं गजानन । 
प्रोक्तवान्कथमेनं त्वं विष्णवे योगमुत्तमम ५ 
श्रीगजानन उवाच। 
अनेकानि च ते जन्मान्यतीतानि ममापि च। 
संस्मरे तानि सर्वाणि न स्मृतिस्तव वर्तते ६ 
मत्त एव महाबाहो जाता विष्ण्वादयः सुराः । 
मय्येव च लयं यान्ति प्रलयेषु युगे युगे ७ 
अहमेव परो ब्रह्मा महारुद्रोऽहमेव च । 
अहमेव जगत्सर्वं स्थावरं जंगमं च यत् ८ 
अजोऽव्ययोऽहं भूतात्माऽनादिरीश्वर एव च । 
आस्थाय त्रिगुणां मायां भवामि बहुयोनिषु ९ 
अधर्मोपचयो धर्मापचयो हि यदा भवेत् । 
साधून्संरक्षितुं दुष्टांस्तदात्तुं संभवाम्यहम् २.१४०.१० 
उच्छिद्याधर्मानिचयं धर्मसंस्थापयाम्यहम् । 
हन्मि दुष्टांश्च दैत्यांश्च नानालीलाकरो मुदा ११ 
वर्णाश्रमान्मुनीन्साधून्पालये बहुरूपधृक् । 
एवं यो वेत्ति संभूतीम्मम दिव्यां युगे युगे १२ 
तत्तत्कर्म च वीर्यं च मम रूपं समासतः । 
त्यक्त्वाहं ममताबुद्धिं न पुनर्भूः स जायते १३ 
निरीहा निर्भयारोषा मत्परा मद्यपाश्रयाः । 
विज्ञान तपसा शुद्धा अनेके मामुपागताः १४ 
येन येन हि भावेन संसेवन्ते नरोत्तमाः । 
तथा तथा फलं तेभ्यः प्रयच्छाम्यव्ययः स्फुटम् १५ 
जनाः स्युरितरे राजन्मम मार्गानुयायिनः । 
तथैव व्यवहारं ते स्वेषु चान्येषु कुर्वते १६ 
कुर्वन्ति देवताप्रीतिं वाञ्छन्तः कर्मणां फलम् । 
प्राप्नुवन्तीह ते लोके शीघ्रं सिद्धिं हि कर्मजाम् १७ 
चत्वारो हि मया वर्णा रजःसत्त्वतमोंशतः । 
कर्मांशतश्च संसृष्टा मृत्युलोके मया नृप १८ 
कर्तारमपि मां तेषामकर्तारं विदुर्बुधाः । 
अनादिमीश्वरं नित्यमलिप्तं कर्मजैर्गुणैः १९ 
निरीहं योऽभिजानाति कर्म बध्नाति नैव तम्।
चक्रुः कर्माणि बुद्ध्वैवं पूर्वं पूर्वं मुमुक्षवः २.१४०.२० 
वासनासहितादाद्यात्संसारकारणाद्दृढात् । 
अज्ञानबन्धनाज्जन्तुर्बुद्ध्वायं मुच्यतेऽखिलात् २१ 
तदकर्मं च कर्मापि कथयाम्यधुना तव। 
यत्रदा मौनं गता मोहादृषयो बुद्धिशालिनः २२ 
तत्त्वं मुमुक्षुणा ज्ञेयं कर्माकर्मविकर्मणाम् । 
त्रिविधानीह कर्माणि सुनिन्नैषां गतिप्रिय २३ 
क्रियायामक्रियाज्ञानमक्रियायां क्रियामतिः । 
यस्य स्यात्स हि मर्त्येऽस्मिंल्लोके मुक्तोऽखिलार्थदृक् २४ 
कर्मांकुरवियोगेन यः कर्माण्यारभेन्नरः । 
तत्त्वदर्शननिर्दग्धक्रियमाहुर्बुधा बुधम् २५ 
फलतृष्णाविहायस्यात्सदा तृप्तो विसाधनः। 
उद्युक्तोऽपि क्रियां कर्तुं किंचिन्नैव करोति सः २६ 
निरीहो निगृहीतात्मा परित्यक्तपरिग्रहः । 
केवलं वै गृहं कर्माचरन्नायाति पातकम् २७ 
अद्वन्द्वोऽमत्सरो भूत्वा सिद्धौसिद्ध्यौः समश्च यः । 
यथाप्राप्त्यीह संतुष्टः कुर्वन्कर्म न बध्यते २८ 
अखिलैर्विषयैर्मुक्तो ज्ञानविज्ञानवानपि । 
यज्ञार्थं
तस्य सकलं कृतं कर्म विलीयते२९ 
अहमग्निर्हविर्होता हुतं यन्मयि चार्पितम् । 
ब्रह्माप्तव्यं च तेनाथ ब्रह्मण्येव यतो रतः२.१४०.३० 
योगिनः   केचिदपरे दिष्टं यज्ञं वदन्ति च । 
ब्रह्माग्निरेव यज्ञो वै इति केचन मेनिरे ३१ 
संयमाग्नौ परं भूप इन्द्रियाण्युपजुह्वति । 
खाग्निष्वन्ये तद्विषयाञ्शब्दादीनुपजुह्वति ३२
प्राणानामिन्द्रियाणां च परे कर्माणि कृतत्स्नशः। 
निजात्मरसिरूपेऽग्नौ ज्ञानदीप्ते प्रजुह्वति३३
द्रव्येण तपसा वापि स्वाध्याये नापि केचन । 
तीव्रव्रतेन यतिनो ज्ञानेनापि यजन्ति माम् ३४ 
प्राणेऽपानं तथा प्राणमपाने प्रक्षिपन्ति ये । 
रुद्ध्वा गतींश्चोभयोस्ते प्राणायामपरायणाः ३५ 
जित्वा प्राणान्प्राणगतीरुपजुह्वति तेषु च । 
एवं नाना यज्ञरता यज्ञध्वंसितपातकाः ३६ 
नित्यं ब्रह्म प्रयान्त्येते यज्ञाशेषामृताशिनः । 
अयज्ञकारिणो लोको नायमन्यः कुतो भवेत् ३७ 
कायिकादित्रिधाभूतान्यज्ञान्वेदे प्रतिष्ठितान् । 
ज्ञात्वा तानखिलान्भूप मोक्षसेऽखिलबन्धनात् ३८ 
सर्वेषां भूप यज्ञानां ज्ञानयज्ञः परो मतः । 
अखिलं लीयते कर्म ज्ञाने मोक्षस्य साधने ३९ 
तज्ज्ञेयं पुरुषव्याघ्रप्रश्नेन नतितः सताम् । 
शुश्रूषया वदिष्यन्ति सन्तस्तत्त्वविशारदाः २.१४०.४० 
नानासंगान्जनः कुर्वन्नैकं साधुसमागमम् । 
करोति तेन संसारे बन्धनं समुपैति सः ४१ 
सत्संगाद्गुणसंभूतिरापदां लय एव च । 
स्वहितं प्राप्यते सर्वैरिह लोके परत्र च ४२ 
इतरत्सुलभं राजन्सत्संगोऽतीवदुर्लभः । 
यज्ज्ञात्वा न पुनर्बन्धमेति ज्ञेयं ततो यतः ४३ 
ततः सर्वाणि भूतानि स्वात्मन्येवाभिपश्यति । 
अतिपापरतो जन्तुस्ततस्तस्मात्प्रमुच्यते ४४ 
विविधान्यपि कर्माणि ज्ञानाग्निर्दहति क्षणात् । 
प्रसिद्धोऽग्निर्यथा सर्वं भस्मतां नयति क्षणात् ४५ 
न ज्ञानं समतामेति पवित्रमितरन्नृप । 
आत्मन्येवावगच्छन्ति योगात्कालेन योगिनः ४६ 
भक्तिमानिन्द्रियजयी तत्परो ज्ञानमाप्नुयात् । 
लब्ध्वा तत्परमं मोक्षं स्वल्पकालेन यात्यसौ ४७ 
भक्तिहीनो ऽश्रद्दधानः सर्वत्रसंशयी तु यः। 
तस्य शं नापि विज्ञातमिह लोके न चापरे ४८ 
आत्मज्ञानरतं ज्ञाननाशिताखिलसंशयम । 
योगास्ताखिलकर्माणं बध्नन्ति भूप तानि न ४९ 
ज्ञानखड्गप्रहारेण संभूतामज्ञतां बलात्। 
छित्त्वाऽन्तसंशयं तस्माद्योगयुक्तो भवेन्नरः २.१४०.५० (६४३९) 
ओं तत्सदिति श्रीमद्गणेशगीतासूपनिषदर्थगर्भासु योगामृतार्थं शास्त्रे श्रीमदादि श्रीमन्महागाणेश्वरे महापुराणे उत्तरखंडे बालचरिते श्रीगजाननवरेण्यसंवादे ब्रह्मार्पणयोगो नाम तृतीयोध्यायः ॥३॥१४०॥