महाभारतम्-09-शल्यपर्व-041
आर्ष्टिषेणेन पृथूदकतीर्थे तपश्चर्यवा कृत्स्नवेदाधिगमः।। 1 ।।
	विश्वामित्रादीनां तत्तत्तीर्थे तपश्चर्यया ब्राह्मण्याधिगम।।
	बलभद्रस्य तत्र स्नानादिपूर्वकं बकाश्रमम्प्रति गमनम्।। 3 ।।		
<table>				
<td>

	जनमेजय उवाच।	<td>	9-41-1x	
				
<td>

	आर्ष्टिषेणस्तथा ब्रह्मन्विपुलं तप्तवांस्तपः।सिन्धुद्वीपः कथं चापि ब्राह्मण्यं लब्धवांस्तदा।।	<td>	9-41-1a9-41-1b	
				
<td>

	देवापिश्च कथं ब्रह्मन्विश्वामित्रश्च सत्तम।तन्ममाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे।।	<td>	9-41-2a9-41-2b	
<td>

	वैशम्पायन उवाच।	<td>	9-41-3x	
				
<td>

	पुरा कृतयुगे राजन्नार्ष्टिषेणो द्विजोत्तमः।वसन्गुरुकुले नित्यं नित्यमध्ययने रतः।।	<td>	9-41-3a9-41-3b	
				
<td>

	तस्य राजन्गुरुकुले वसतो नित्यमेव च।समाप्तिं नागमद्विद्या नापि वेदा विशाम्पते।।	<td>	9-41-4a9-41-4b	
				
<td>

	स निर्विण्णस्ततो राजंस्तपस्तेपे महातपाः।ततो वै तपसा तेन प्राप्य वेदाननुत्तमान्।।	<td>	9-41-5a9-41-5b	
				
<td>

	स विद्वान्वेदयुक्तश्च सिद्धश्चाप्यृषिसत्तमः।तत्र तीर्थे वरान्प्रादात्त्रीनेव सुमहातपाः।।	<td>	9-41-6a9-41-6b	
				
<td>

	अस्मिंस्तीर्थे महानद्या अद्यप्रभृति मानवः।आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्स्यति पुष्कलम्।।	<td>	9-41-7a9-41-7b	
				
<td>

	अद्यप्रभृति नैवात्र भयं व्यालाद्भविष्यति।अपि चाल्पेन कालेन फलं प्राप्स्यति पुष्कलम्।।	<td>	9-41-8a9-41-8b	
				
<td>

	एवमुक्त्वा महातेजा जगाम त्रिदिवं मुनिः।एवं सिद्वः स भगवानार्ष्टिषेणः प्रतापवान्।।	<td>	9-41-9a9-41-9b	
				
<td>

	तस्मिन्नेव तदा तीर्थे सिन्धुद्वीपः प्रतापवान्।देवापिश्च महाराज ब्राह्मण्यं प्रापतुर्महत्।।	<td>	9-41-10a9-41-10b	
				
<td>

	तथाच कौशिकस्तात तपोनित्यो जितेन्द्रियः।तपसा वै सुतप्तेन ब्राह्मणत्वमवाप्तवान्।।	<td>	9-41-11a9-41-11b	
				
<td>

	गाधिर्नाम महानासीत्क्षत्रियः प्रथितो भुवि।तस्य पुत्रोऽभवद्राजन्विश्वामित्रः प्रतापवान्।।	<td>	9-41-12a9-41-12b	
				
<td>

	स राजा कौशिकस्तात महायोग्यभवत्किल।स पुत्रमभिषिच्याथ विश्वामित्रं महातपाः।।	<td>	9-41-13a9-41-13b	
				
<td>

	देहन्यासे मनश्चक्रे तमूचुः प्रणताः प्रजाः।न गन्तव्यं महाप्राज्ञ त्राहि चास्मान्महाभयात्।।	<td>	9-41-14a9-41-14b	
				
<td>

	एवमुक्तः प्रत्युवाच ततो गाधिः प्रजास्ततः।विश्वस्य जगतो गोप्ता भविष्यति सुतो मम।।	<td>	9-41-15a9-41-15b	
				
<td>

	इत्युक्त्वा तु ततो गाधिर्विश्वामित्रं निवेश्य च।जगाम त्रिदिवं राजन्विश्वामित्रोऽभवन्नृपः।।	<td>	9-41-16a9-41-16b	
				
<td>

	न स शक्नोति पृथिवीं यत्नवानपि रक्षितुम्।ततः शुश्राव राजा स राक्षसेभ्यो महाभयम्।।	<td>	9-41-17a9-41-17b	
				
<td>

	निर्ययौ नगराच्चापि चतुरङ्गबलान्वितः।स गत्वा दूरमध्वानं वसिष्ठाश्रममभ्ययात्।।	<td>	9-41-18a9-41-18b	
				
				
<td>

	तस्य ते सैनिका राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्बहून्।ततस्तु भगवान्विप्रो वसिष्ठो श्रममभ्ययात्।ददृशेऽथ ततः सर्वं भज्यमानं महाव्रनम्।।	<td>	9-41-19a9-41-19b9-41-19c	
				
<td>

	तस्य क्रुद्धो महाराज वसिष्ठो मुनिसत्तमः।सृजस्व शबरान्घोरानिति स्वां गामुवाच ह।।	<td>	9-41-20a9-41-20b	
				
<td>

	तथोक्ता साऽसृजद्धेनुः पुरुषान्घोरदर्शनान्।ते तु तद्बलमासाद्य बभञ्जुः सर्वतोदिशम्।।	<td>	9-41-21a9-41-21b	
				
<td>

	तच्छ्रुत्वा विद्रुतं सैन्यं विश्वामित्रस्तु गाधिजः।तपः परं मन्यमानस्तपस्येव मनो दधे।।	<td>	9-41-22a9-41-22b	
				
<td>

	सोऽस्मिंस्तीर्थवरे राजन्सरस्वत्याः समाहितः।नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः।।	<td>	9-41-23a9-41-23b	
				
<td>

	जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च सोऽभवत्।तथा स्थण्डिलशायी च ये चान्ये नियमाःपृथक्।।	<td>	9-41-24a9-41-24b	
				
<td>

	असकृत्तस्य देवास्तु व्रतविघ्नं प्रचक्रिरे।न चास्य नियमाद्बुद्धिरपयाति महात्मनः।।	<td>	9-41-25a9-41-25b	
				
<td>

	ततः परेण यत्नेन तप्त्वा बहुविधं तपः।तेजसा भास्कराकारो गाधिजः समपद्यत।।	<td>	9-41-26a9-41-26b	
				
<td>

	तपसा तु तथायुक्तं विश्वामित्रं पितामहः।अमन्यत महातेजा वरदोऽदर्शयत्तदा।।	<td>	9-41-27a9-41-27b	
				
<td>

	स तु वव्रे वरं राजन्स्यामहं ब्राह्मणस्त्विति।तथेति चाब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः।।	<td>	9-41-28a9-41-28b	
				
<td>

	स लब्ध्वा तपसोग्रेण ब्राह्मणत्वं महायशाः।विचचार महीं कृत्स्नां कृतकामः सुरोपमः।।	<td>	9-41-29a9-41-29b	
				
<td>

	तस्मिंस्तीर्थवरे रामः प्रदाय विविधं वसु।पयस्विनीस्तथा धेनूर्यानानि शयनानि च।।	<td>	9-41-30a9-41-30b	
				
<td>

	अथ वस्त्राण्यलङ्कारं भक्ष्यं पेयं च शोभनम्।अददन्मुदितो राजन्पूजयित्वा द्विजोत्तमान्।।	<td>	9-41-31a9-41-31b	
				
<td>

	ययौ राजंस्ततो रामो बकस्याश्रममन्तिकात्।यत्र तेपे तपस्तीव्रं दाल्भ्यो बक इति श्रुतिः।।	<td>	9-41-32a9-41-32b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि ह्रदप्रवेशपर्वणि एकचत्वारिंशोऽध्यायः।। 41 ।।	<td>		

महाभारतम्/शल्यपर्व