स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ०५
ऽ

॥ नारद उवाच॥	
ततोऽहं धर्मवर्माणं प्रोच्य तिष्ठेद्धनं त्वयि॥	
कृत्यकाले ग्रहीष्यामीत्यागमं रैवतं गिरिम्॥ ५.१ ॥	
आसं प्रमुदितश्चाहं पश्यंस्तं गिरिसत्तमम्॥	
आह्वयानं नरान्साधून्भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम्॥ ५.२ ॥	
यस्मिन्नानाविधा वृक्षाः प्रकाशंते समंततः॥	
साधुं गृहपतिं प्राप्य पुत्रभार्यादयो यथा॥ ५.३ ॥	
मुदिता यत्र संतृप्ता वाशंते कोकिलादयः॥	
सद्गुरोर्ज्ञानसंपन्ना यथा शिष्यगणा भुवि॥ ५.४ ॥	
यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या यथेप्सितमवाप्नुयुः॥	
श्रीमहादेवमासाद्य भक्तो यद्वन्मनोरथम्॥ ५.५ ॥	
तस्याहं च गिरेः पार्थ समासाद्य महाशिलाम्॥	
शीतसौरभ्यमंदेन प्रीणीतोऽचिंतयं हृदि॥ ५.६ ॥	
तावन्मया स्थानमाप्तं यदतीव सुदुर्लभम्॥	
इदानीं ब्राह्मणार्थेऽहं कुर्वे तावदुपक्रमम्॥ ५.७ ॥	
ब्राह्मणाश्च विलोक्य मे ये हि पात्रतमा मताः॥	
तथा हि चात्र श्रूयंते वचांसि श्रुतिवादिनाम्॥ ५.८ ॥	
न जलोत्तरणे शक्ता यद्वन्नौः कर्णवर्जिता॥	
तद्वच्छ्रेष्ठोऽप्यनाचारो विप्रो नोद्धरणक्षमः॥ ५.९ ॥	
ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति॥	
तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते॥ ५.१० ॥	
दानपात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रदीयते॥	
तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्॥ ५.११ ॥	
ऊषरे वापितं बीजं भिन्नभांडे च गोदुहम्॥	
भस्मनीव हुतं हव्यं मूर्खे दानमशाश्वतम्॥ ५.१२ ॥	
विधिहीने तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम्॥	
न केवलं हि तद्याति शेषं पुण्यं प्रणश्यति॥ ५.१३ ॥	
भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च॥	
अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः॥ ५.१४ ॥	
घ्नंति तस्मादविद्वांस्तु बिभियाच्च प्रतिग्रहात्॥	
स्वल्पक केनाप्यविद्वांस्तु पंके गौरिव सीदति॥ ५.१५ ॥	
तस्माद्ये गूढतपसो गूढस्वाध्यायसाधकाः॥	
स्वदारनिरताः शांतास्तेषु दत्तं सदाऽक्षयम्॥ ५.१६ ॥	
देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम्॥	
पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्॥ ५.१७ ॥	
न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता॥	
यत्र वृत्तिमिमे चोभे तद्वि पात्रं प्रचक्षते॥ ५.१८ ॥	
तेषां त्रयाणां मध्ये च विद्या मुख्यो महागुणः॥	
विद्यां विनांधवद्विप्राश्चक्षुष्मंतो हि ते मताः॥ ५.१९ ॥	
तस्माच्चक्षुष्मतो विद्वान्देशे देशे परीक्षयेत्॥	
प्रश्रान्ये मम वक्ष्यंति तेभ्यो दास्याम्यहं ततः॥ ५.२० ॥	
इति संचिंत्य मनसा तस्माद्देशात्समुत्थितः॥	
आश्रमेषु महर्षीणां विचराम्यस्मि फाल्गुन॥ ५.२१ ॥	
इमाञ्छ्लोकान्गायमानः प्रश्ररूपाञ्छृणुष्व तान्॥	
मातृकां को विजानाति कतिधा कीदृशाक्षराम्॥ ५.२२ ॥	
पंचपंचाद्भुतं गेहं को विजानाति वा द्विजः॥	
बहुरूपां स्त्रियं कर्तुमेकरूपां च वेत्ति कः॥ ५.२३ ॥	
को वा चित्रकथाबंधं वेत्ति संसारगोचरः॥	
को वार्णवमहाग्राहं वेत्ति विद्यापरायणः॥ ५.२४ ॥	
को वाष्टविधं ब्राह्मण्यं वेत्ति ब्राह्मणसत्तमः॥	
युगानां च चतुर्णां वा को मूलदिवसान्वदेत्॥ ५.२५ ॥	
चतुर्दशमनूनां वा मूलवासरं वेत्ति कः॥	
कस्मिंश्चैव दिने प्राप पूर्वं वा भास्करो रथम्॥ ५.२६ ॥	
उद्वेजयति भूतानि कृष्णाहिरिव वेत्ति कः॥	
को वास्मिन्घोरसंसारे दक्षदक्षतमो भवेत्॥ ५.२७ ॥	
पंथानावपि द्वौ कश्चिद्वेत्ति वक्ति च ब्राह्मणः॥	
इति मे द्वादश प्रश्रान्ये विदुर्ब्राह्मणोत्तमाः॥ ५.२८ ॥	
ते मे पूज्यतमास्तेषामहामाराधकश्चिरम्॥	
इत्यहं गायमानो वै भ्रमितः सकलां महीम्॥ ५.२९ ॥	
ते चाहुर्दुःखदाः ख्याताः प्रश्रास्ते कुर्महे नमः॥	
इत्यहं सकलां पृथ्वीं विचिंत्यालब्धब्राह्मणः॥ ५.३० ॥	
हिमाद्रिशिखरासीनो भूयश्चिंतामवाप्तवान्॥	
सर्वे विलोकिता विप्राः किमतः कर्तुमुत्सहे॥ ५.३१ ॥	
ततो मे चिंतयानस्य पुनर्जाता मतिस्त्वियम्॥	
अद्यापि न गतश्चाहं कलापग्राममुत्तमम्॥ ५.३२ ॥	
यस्मिन्विप्राः संवसंति मूर्तानीव तपांसि च॥	
चतुराशीतिसाहस्राः श्रुताध्ययनशालिनः॥ ५.३३ ॥	
स्थाने तस्मिन्गमिष्यामीत्युक्त्वाहं चलितस्तदा॥	
खेचरो हिममाक्रम्य परं पारं गतस्ततः॥ ५.३४ ॥	
अद्राक्षं पुण्यभूमिस्थं ग्रामरत्नमहं महत्॥	
शतयोजनविस्तीर्णं नानावृक्षसमाकुलम्॥ ५.३५ ॥	
यत्र पुण्यवतां संति शतशः प्रवराश्रमाः॥	
सर्वेषामपि जीवानां यत्रान्योन्यं न दुष्टता॥ ५.३६ ॥	
यज्ञभाजां मुनीनां यदुपकारकरं सदा॥	
सतां धर्मवतां यद्वदुपकारो न शाम्यति॥ ५.३७ ॥	
मुनीनां यत्र परमं स्थानं चाप्यविनाशकृत्॥	
स्वाहास्वधावषट्कार हन्तकारो न नश्यति॥ ५.३८ ॥	
यत्र कृतयुगस्तार्थं बीजं पार्थावशिष्यते॥	
सूर्यस्य सोमवंशस्य ब्राह्मणानां तथैव च॥ ५.३९ ॥	
स्थानकं तत्समासाद्य प्रविष्टोऽहं द्विजाश्रमान्॥	
तत्र ते विविधान्वादान्विवदंते द्विजोत्तमाः॥ ५.४० ॥	
परस्परं चिंतयाना वेदा मूर्तिधरा यथा॥	
तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैः प्रपूरितम्॥ ५.४१ ॥	
विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम्॥	
तत्राऽहं करमुद्यम्य प्रावोचं पूर्यतां द्विजाः॥ ५.४२ ॥	
काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता॥	
व्याकुरुध्वं ततः प्रश्रान्मम दुर्विषहान्बहून्॥ ५.४३ ॥	॥ब्राह्मणा ऊचुः॥	
वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽऽधास्यामहे वयम्॥	
परमो ह्येष नो लाभः प्रश्नान्पृच्छति यद्भवान्॥ ५.४४ ॥	
अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम्॥	
अहं पूर्वमहं पूर्वमिति वीरा यथा रणे॥ ५.४५ ॥	
ततस्तानब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान्॥	
श्रुत्वा ते मामवोचंत लीलायंतो मुनीश्वराः॥ ५.४६ ॥	
किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि॥	
अस्माकं यन्निहीनं त्वं मन्यसे स ब्रवीत्वमून्॥ ५.४७ ॥	
ततोतिविस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम्॥	
तेषां निहीनं संचिंत्य प्रावोचं प्रब्रवीत्वयम्॥ ५.४८ ॥	
ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम्॥	
मम मंदायते वाणी प्रश्नैः स्वल्पैस्तव द्विज॥	
तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्॥ ५.४९ ॥	
॥सुतनुरुवाच॥	
अक्षरास्तु द्विपंचाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः॥ ५.५० ॥	
ॐकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा॥	
स्पर्शाश्चैव त्रयस्त्रिंशदनुस्वारस्तथैव च॥ ५.५१ ॥	
विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च॥	
उपध्मानीय एवापि द्विपंचाशदमी स्मृताः॥ ५.५२ ॥	
इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज॥	
अस्मिन्नर्थे चेतिहासं तव वक्ष्यामि यः पुरा॥ ५.५३ ॥	
मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने॥	
मिथिलायां पुरा पुर्यां ब्राह्मणः कौथुमाभिधः॥ ५.५४ ॥	
येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज॥	
एकत्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणां स कृतादरः॥ ५.५५ ॥	
क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत्॥	
ततः केनापि कालेन कौथुमस्याभवत्सुतः॥ ५.५६ ॥	
जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत॥	
पठित्वा मातृकामन्यन्नाध्येति स कथंचन॥ ५.५७ ॥	
ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत॥	
अधीष्व पुत्रकाधीष्व तव दास्यामि मोदकान्॥ ५.५८ ॥	
अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते॥ ५.५९ ॥	॥पुत्र उवाच॥	
तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे॥	
पठनंनाम यत्पुंसां परामार्थं हि तत्स्मृतम्॥ ५.६० ॥	
॥कौथुम उवाच॥	
एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः॥	
साध्वी बुद्धिरियं तेऽस्तु कुतो नाध्येष्यतः परम्॥ ५.६१ ॥	॥पुत्र उवाच॥	
तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः॥	
ततः परं कंठशोषः किमर्थं क्रियते वद॥ ५.६२ ॥	
॥पितोवाच॥	
विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया॥	
ब्रूहि ब्रूहि पुनर्वत्स श्रोतुमिच्छामि ते गिरम्॥ ५.६३ ॥	॥पुत्र उवाच॥	
एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः॥	
नानातर्कान्भ्रांतिरेव संधिता मनसि स्वके॥ ५.६४ ॥	
अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः॥	
तेषु वातायते चेतस्तव तन्नाशयामि ते॥ ५.६५ ॥	
उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः॥	
पाठमात्रा हि ये विप्रा द्विपदाः पशवो हि ते॥ ५.६६ ॥	
तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्॥ ५.६७ ॥	
अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते॥	
मकारश्च स्मृतो रुद्रस्त्रयश्चैते गुणाः स्मृताः॥ ५.६८ ॥	
अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः॥	
एवमोंकारमाहात्म्यं श्रुतिरेषा सनातनी॥ ५.६९ ॥	
ॐकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते॥	
वर्षाणामयुतेनापि ग्रंथकोटिभिरेव वा॥ ५.७० ॥	
पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम्॥	
अःकारांता अकाराद्या मनवस्ते चतुर्दश॥ ५.७१ ॥	
स्वायंभुवश्च स्वारोचिरौत्तमो रैवतस्तथा॥	
तामसश्चाक्षुषः षष्ठस्तथा वैवस्वतोऽधुना॥ ५.७२ ॥	
सावर्णिर्ब्रह्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च॥	
दक्षसावर्णिरेवापि धर्मसावर्णिरेव च॥ ५.७३ ॥	
रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश॥	
श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः॥ ५.७४ ॥	
कृष्णः श्यामस्तथा धूम्रः सुपिशंगः पिशंगकः॥	
त्रिवर्णः शबलो वर्णैः कर्कंधुर इति क्रमात्॥ ५.७५ ॥	
वैवस्वतः क्षकारश्च तात कृष्णः प्रदृश्यते॥	
ककाराद्य हकारांतास्त्रयस्त्रिंशच्च देवताः॥ ५.७६ ॥	

ककाराद्याष्ठकारांता आदित्या द्वादश स्मृताः॥	
धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणाश्चांशुरेव च॥ ५.७७ ॥	
भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा॥	
एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते॥ ५.७८ ॥	
जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः॥	
डकाराद्या बकारांता रुद्राश्चैकादशैव तु॥ ५.७९ ॥	
कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः॥	
अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चण्डो भवस्तथा॥ ५.८० ॥	
भकाराद्याः षकारांता अष्टौ हि वसवो मताः॥	
ध्रुवो घोरश्च सोमश्च आपश्चैव नलोऽनिलः॥ ५.८१ ॥	
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च अष्टौ ते वसवः स्मृताः॥	
सौ हश्चेत्यश्विनौ ख्यातौ त्रयस्त्रिंशदिमे स्मृताः॥ ५.८२ ॥	
अनुस्वारो विसर्गश्च जिह्वामूलीय एव च॥	
उपध्मानीय इत्येते जरायुजास्तथांडजाः॥ ५.८३ ॥	
स्वेदजाश्चोद्भिजाश्चेति तत जीवाः प्रकीर्तिताः॥	
भावार्थः कथितश्चायं तत्त्वार्थं श्रृणु सांप्रतम्॥ ५.८४ ॥	
ये पुमांसस्त्वमून्देवान्समाश्रित्य क्रियापराः॥	
अर्धमात्रात्मके नित्ये पदे लीनास्त एव हि॥ ५.८५ ॥	
चतुर्णां जीवयोनीनां तदैव परिमुच्यते॥	
यदाभून्मनसा वाचा कर्मणा च यजेत्सुरान्॥ ५.८६ ॥	
यस्मिञ्छास्त्रे त्वमी देवा मानिता नैव पापिभिः॥	
तच्छास्त्रं हि न मंतव्यं यदि ब्रह्मा स्वयं वदेत्॥ ५.८७ ॥	
अमी च देवाः सर्वत्र श्रौते मार्गे प्रतिष्ठिताः॥	
पाषण्डशास्त्रे सर्वत्र निषिद्धाः पापकर्मभिः॥ ५.८८ ॥	
तदमून्ये व्यतिक्रम्य तपो दानमथो जपम्॥	
प्रकुर्वंति दुरात्मानो वेपते मरुतः पथि॥ ५.८९ ॥	
अहो मोहस्य माहात्म्यं पश्यताविजितात्मनाम्॥	
पठंति मातृकां पापा मन्यंते न सुरानिह॥ ५.९० ॥	
'''॥सुतनुरुवाच॥	
इति तस्य वचः श्रुत्वा पिताभूदतिविस्मितः॥	
पप्रच्छ च बहून्प्रश्रान्सोप्यवादीत्तथातथा॥ ५.९१ ॥	
मयापि तव प्रोक्तोऽयं मातृकाप्रश्र उत्तमः॥	
द्वितीयं श्रृणु तं प्रश्नं पंचपंचाद्भुतं गृहम्॥ ५.९२ ॥	
पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च॥	
पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च॥ ५.९३ ॥	
प्रकृतिः पुरुषश्चैव पञ्चविंशः सदाशिवः॥	
पञ्चपञ्चभिरेततैस्तु निष्पन्नं गृहमुच्यते॥ ५.९४ ॥	
देहमेतदिदं वेद तत्त्वतो यात्यसौ शिवम्॥	
बहुरूपां स्त्रियं प्राहुर्बुद्धिं वेदांतवादिनः॥ ५.९५ ॥	
सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते॥	
धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा॥ ५.९६ ॥	
इति यो वेदे तत्त्वार्थं नासौ नरकमाप्नुयात्॥	
मुनिभिर्यश्च न प्रोक्तं यन्न मन्येत दैवतान्॥ ५.९७ ॥	
वचनं तद्बुधाः प्रहुर्बंधं चित्रकथं त्विति॥	
यच्च कामान्वितं वाक्यं पंचमं वाप्यतः श्रुणु॥ ५.९८ ॥	
एको लोभो महान्ग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते॥	
लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते॥ ५.९९ ॥	
लोभान्मोहश्च माया च मानः स्तम्भः परेष्सुता॥	
अविद्याऽप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते॥ ५.१०० ॥	
हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम्॥	
साहसानां च सर्वेषामकार्याणआं क्रियास्तथा॥ ५.१०१ ॥	
स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना॥	
दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा॥ ५.१०२ ॥	
भवन्त्येतानि सर्वाणि लुब्धानामकृतात्मनाम्॥	
सुमहां त्यपि सास्त्राणि धारयंति बहुश्रुताः॥ ५.१०३ ॥	
छेत्तारः संशयानां च लोभग्रस्ता व्रजंत्यधः॥	
लोभक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः॥ ५.१०४ ॥	
अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्धन्नास्तृणौरिव॥	
कुर्वते ये बहून्मार्गांस्तांस्तान्हेतुबलन्विताः॥ ५.१०५ ॥	
सर्वमार्गं विलुंमपंति लोभाज्जातिषु निष्ठुराः॥	
धर्मावतंसकाः क्षुद्रा मुष्णंति ध्वजिनो जगत्॥ ५.१०६ ॥	
एतेऽतिपापिनो ज्ञेया नित्यं लोभसमन्विताः॥	
जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्॥ ५.१०७ ॥	
लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः॥	
तस्मात्त्यजंति ये लोभं तेऽतिक्रामंति सागरम्॥ ५.१०८ ॥	
संसाराख्यमतोऽनये ये ग्राहग्रस्ता न संशयः॥	
अथ ब्राह्मणभेदांस्त्वमष्टो विप्रावधारय॥ ५.१०९ ॥	
मात्रश्च ब्राह्मणश्चैव श्रोत्रियश्च ततः परम्॥	
अनूचानस्तथा भ्रूण ऋषिकल्प ऋषिर्मुनिः॥ ५.११० ॥	
एते ह्यष्टौ समुद्दिष्टा ब्राह्मणाः प्रथमं श्रुतौ॥	
तेषां परः परः श्रेष्ठो विद्यावृत्तविशेषतः॥ ५.१११ ॥	
ब्राह्मणानां कुले जातो जातिमात्रो यदा भवेत्॥	
अनुपेतः क्रियाहीनो मात्र इत्यभिधीयते॥ ५.११२ ॥	
एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः॥	
स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी॥ ५.११३ ॥	
एकां शाखां सकल्पां च षड्भिरंगैरधीत्य च॥	
षट्कर्मनिरतो विप्रः श्रोत्रियोनाम धर्मवित्॥ ५.११४ ॥	
वेदवेदांगतत्त्वज्ञः शुद्धात्मा पापवर्जितः॥	
श्रेष्ठः श्रोत्रियवान्प्राज्ञः सोऽनूचान इति स्मृतः॥ ५.११५ ॥	
अनूचानगुणोपेतो यज्ञस्वाध्याययंत्रितः॥	
भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजी जितेंद्रियः॥ ५.११६ ॥	
वैदिकं लौकिकं चैव सर्वज्ञानमवाप्य यः॥	
आश्रमस्थो वशी नित्यमृषिकल्प इति स्मृतः॥ ५.११७ ॥	
ऊर्ध्वरेता भवत्यग्र्यो नियताशी नसंश यी॥	
शापानुग्रहयोः शक्तः सत्यसंधो भवेदृषिः॥ ५.११८ ॥	
निवृत्तः सर्वतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः॥	
ध्यानस्थानिष्क्रियो दांतस्तुल्यमृत्कांचनो मुनिः॥ ५.११९ ॥	
एवमन्वयविद्याभ्यां वृत्तेन च समुच्छ्रिताः॥	
त्रिशुक्लानाम विप्रेंद्राः पूज्यन्ते सवनादिषु॥ ५.१२० ॥	
इत्येवंविधविप्रत्वमुक्तं श्रृणु युगादयः॥	
नवमी कार्तिके शुक्ला कृतादिः परिकीर्तिता॥ ५.१२१ ॥	
वैशाखस्य तृतीया या शुक्ला त्रेतादिरुच्यते॥	
माघे पञ्चदशीनाम द्वापरादिः स्मृता बुधैः॥ ५.१२२ ॥	
त्रयोदशी नभस्ये च कृष्णा सा हि कलेः स्मृता॥	
युगादयः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारकाः॥ ५.१२३ ॥	
एताश्चतस्रस्तिथयो युगाद्या दत्तं हुतं चाक्षयमाशु विद्यात्॥	
युगेयुगे वर्षशतेन दानं युगादिकाले दिवसेन तत्फलम्॥ ५.१२४ ॥	
युगाद्याः कथिता ह्येता मन्वाद्याः श्रृणु सांप्रतम्॥	
अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिके तथा॥ ५.१२५ ॥	
तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च॥	
फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा॥ ५.१२६ ॥	
आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी॥	
श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा॥ ५.१२७ ॥	
कार्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठे पञ्चदशी सिता॥	
मन्वंतरादयश्चैता दत्तस्याक्षयकारकाः॥ ५.१२८ ॥	
यस्यां तिथौ रथं पूर्वं प्राप देवो दिवाकरः॥	
सा तिथिः कथिता विप्रैर्माघे या रथसप्तमी॥ ५.१२९ ॥
तस्यां दत्तं हुतं चेष्टं सर्वमेवाक्षयं मतम्॥	
सर्वदारिद्र्यशमनं भास्करप्रीतये मतम्॥ ५.१३० ॥	
नित्योद्वेजकमाहुर्यं बुधास्तं श्रृणु तत्त्वतः॥	
यश्च याचनिको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम्॥ ५.१३१ ॥	
उद्वेजयति भूतानि यथा चौरास्तथैव सः॥	
नरकं याति पापात्मा नित्योद्वेगकरस्त्वसौ॥ ५.१३२ ॥	
इहोपपत्तिर्मम केन कर्मणा क्व च प्रयातव्यमितो मयेति॥	
विचार्य चैवं प्रतिकारकारी बुधैः स चोक्तो द्विज दक्षदक्षः॥ ५.१३३ ॥	
मासैरष्टभिरह्ना च पूर्वेण वयसायुषा॥	
तत्कर्म पुरुषः कुर्याद्येनांते सुखमेधते॥ ५.१३४ ॥	
अर्चिर्धूमश्च मार्गौ द्वावाहुर्वेदांतवादिनः॥	
अर्चिषा याति मोक्षं च धूमेनावर्तते पुनः॥ ५.१३५ ॥	
यज्ञैरासाद्यते धूमो नैष्कर्म्येणार्चिराप्यते॥	
एतयोरपरो मार्गः पाखंड इति कीर्त्यते॥ ५.१३६ ॥	
यो देवान्मन्यते नैव धर्मांश्च मनुसूचितान्॥	
नैतौ स याति पंथानौ तत्त्वार्थोऽयं निरूपितः॥ ५.१३७ ॥	
इते ते कीर्तिताः प्रश्राः शक्त्या ब्राह्मणसत्तम॥	
साधु वाऽसाधु वा ब्रूही ख्यापयात्मानमेव च॥ ५.१३८ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कलापग्रामवासिसुतनुब्राह्मणेन नारदप्रश्नोत्तरकथनंनाम पंचमोऽध्यायः॥ ५ ॥ छ ॥

कौमारिकाखण्डः