गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः ४४
श्रीगरुडमहापुराणम् ४४
श्रीविष्णुरुवाच  ।
स्वेच्छया तार्क्ष्य मरणं शृङ्गिदंष्ट्रिसरीसृपः  ।
चाण्डालाद्यात्मघातैश्च विषाद्यैस्ताडनैस्तथा  ॥ २,४४.१ ॥
जलाग्निपातवातैश्च निराहारादिभिस्तथा  ।
येषामेव भवेन्मृत्युः प्रोक्तास्ते पापकर्मिणः  ॥ २,४४.२ ॥
पाषड्यनाश्रमाश्चैव महापातकिनस्तथा  ।
स्त्रियश्च व्यभिचारिण्य आरूढपतितास्तथा  ॥ २,४४.३ ॥
न तेषां स्यान्नव श्राद्धं न संस्कारः सपिण्डनम्  ।
श्राद्धानि षोडशोक्तानि न भवन्ति च तान्यपि  ॥ २,४४.४ ॥
वेतनं यत्क्षिपेदप्सु गृह्याग्निश्च चतुष्पथे  ।
पात्राणिनिर्दहेदग्नौ साग्निके पापकर्मणि  ॥ २,४४.५ ॥
पूर्णे संवत्सरे तेषामित्थं कार्यं दयालुभिः  ।
एकादशीं समासाद्य शुक्लपक्षे च काश्यप  ॥ २,४४.६ ॥
विष्णुं यमं च सम्पूज्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः  ।
दश पिण्डान् घृताक्तांश्च दर्भेषु मधुसंयुतान्  ॥ २,४४.७ ॥
यज्ञोपवीति सतिलान् ध्यायन् विष्णुं यमं तथा  ।
दक्षिणाभिमुखस्तूष्णीमेकैकं निर्वपेत्तुतान्  ॥ २,४४.८ ॥
उद्धृत्य मिश्रितान् पश्चात्तीर्थेऽभ्मः सु विनिः क्षिपेत् ।
क्षिपन् संकीर्तयेन्नाम गोत्रं च मृतकस्य च  ॥ २,४४.९ ॥
पुनरप्यर्चयेद्विष्णुं यमं कुसुमचन्दनैः  ।
धूपदीपैः सनैवेद्यैर्भक्ष्यभोज्यसमन्वितैः  ॥ २,४४.१० ॥
तस्मिन्नुपवसेदह्नि विप्रांश्चेव निमन्त्रयेत् ।
कुलविद्यातपोयुक्तान् साधुशीलसमन्वितान्  ॥ २,४४.११ ॥
नव सप्ताथवा पञ्च स्वसामर्थ्यानुसारतः  ।
अपरेऽहनि मध्याह्ने यमं विष्णुं तथार्चयेत् ॥ २,४४.१२ ॥
उदङ्मुखांस्तथा विप्रांस्तान् सम्यगुपवेशयेत् ।
आवाहनार्घदानादौ विष्णुं यमसमन्वितम्  ॥ २,४४.१३ ॥
यज्ञोपवीती कुर्वीत प्रेतनाम प्रकीर्तयेत् ।
प्रेतं यमं च विष्णुं च स्मरन् श्राद्धं समापयेत् ॥ २,४४.१४ ॥
अन्येभ्यश्चापि सर्वेभ्यः पिण्डदानार्थमुद्धरेत् ।
पृथग्वा दश पिण्डांश्च पञ्च दद्यात्क्रमेण तु  ॥ २,४४.१५ ॥
प्रथमं विष्णवे दद्याद्ब्रह्मणे च शिवाय च  ।
सभृत्याय शिवायाथ प्रेतायापि च पञ्चमम्  ॥ २,४४.१६ ॥
नाम गोत्रं स्मरेत्तस्य विष्णुशब्दं प्रकीर्तयेत् ।
नमस्कारशिरस्कन्तु पञ्चमं पिण्डमुद्धरेत् ॥ २,४४.१७ ॥
गोभूमिपिण्डदानाद्यैः शक्त्या प्रेतं स्मरंश्च तम्  ।
तिलैस्तिलांस्तु विप्राणां दर्भयुक्तेषु पाणिषु  ॥ २,४४.१८ ॥
दद्यादन्नं द्विजानां च ताम्बूलं दक्षिणां तथा  ।
एवं शिष्टतमं विप्रं हरिण्येन प्रपूजयेत् ॥ २,४४.१९ ॥
नाम गोत्रं स्मरन् दद्याद्विष्णुप्रीतोस्त्विति ब्रुवन्  ।
अनुव्रज्य द्विजान् पश्चात्त्यक्ताम्भो दक्षिणामुखः  ॥ २,४४.२० ॥
कीर्तयन्नामगोत्रे तु भुवि प्रीतोस्त्विति क्षिपेत् ।
मित्रबन्धुजनैः सार्धं शेषं भुञ्जीत वाग्यतः  ।
प्रतिसंवत्सरादि स्यादेकोद्दिष्टविधानतः  ॥ २,४४.२१ ॥
एवं कृते गमिष्यन्ति स्वर्लोकं पापकर्मिणः  ।
सपिण्डीकरणादौ तु कृते चैवाप्नुवन्तिते  ॥ २,४४.२२ ॥
अथ कश्चित्प्रमादेन म्रियते ह्युदकादिभिः  ।
संसारप्रमुखस्तस्य सर्वं कुर्याद्यथाविधि  ॥ २,४४.२३ ॥
प्रमादादिच्छया मर्त्यो न गच्छेत्सर्पसंमुखः  ।
पक्षयोरुभयोर्नागं पञ्चमीषु प्रपूजयेत् ॥ २,४४.२४ ॥
कुर्यात्पिष्टमयीं लेखां नागानामाकृतिं भुवि  ।
अर्चयेत्तां सितैः पुष्पैः सुगन्धैश्चन्दनेनच  ॥ २,४४.२५ ॥
प्रदद्याद्धूपदीपन्तु तण्डुलांश्च सितान् क्षिपेत् ।
आमपिष्टं तथैवान्नं क्षीरञ्च विनिवेदयेत् ॥ २,४४.२६ ॥
उपस्थाय वदेदेवं मुञ्चन्मुद्रांशुकानि च  ।
मधुरं तद्दिनेऽश्रीयाद्देवश्राद्धं समापयेत् ॥ २,४४.२७ ॥
सौवर्णं शक्तितो नागं ततो दद्याद्द्विजोत्तमे  ।
धेनुं दत्त्वा ततो ब्रूयात्प्रीयतां नागराडिति  ॥ २,४४.२८ ॥
यथाविभव्यं कुर्वीत कर्माण्यन्यानि पूर्ववत् ।
स्वशाखोक्तविधानेन इत्थं कुर्याद्यथातथम्  ।
प्रेतत्वान्मोचयेत्तांस्तु स्वर्गमार्गं नयेत्च  ॥ २,४४.२९ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशाख्ये धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे दुर्मरणे कार्याकार्यक्रियादिनिरूपणं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः