गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः ३१
श्रीगरुडमहापुराणम् ३१
श्रीविष्णुरुवाच  ।
ये नराः पापसंयुक्तास्ते गच्छन्ति यमालयम्  ।
नृणां मत्साक्षिकं दत्तमनन्तफलदं भवेत् ॥ २,३१.१ ॥
यावद्रजः प्रमाणाब्दंस्वर्गे तिष्ठति भूमिदः  ।
अश्वारूढाश्च ते यान्ति ददते ये ह्युपानहौ  ॥ २,३१.२ ॥
आतपे श्रमयोगेन न दह्यन्ते च कुत्रचित् ।
छत्त्रदानेन वै प्रेता विचरन्ति सुखं पथि  ॥ २,३१.३ ॥
यमुद्दिश्य ददात्यन्नं तेन चाप्यायितो भवेत् ॥ २,३१.४ ॥
अन्धकारे महाघोरे अमूर्ते लक्ष्यवर्जिते  ।
उद्द्योतेनैव ते यान्ति दीपदानेन मानवाः  ॥ २,३१.५ ॥
आश्विने कर्तिके वापि माघे मृततिथावपि  ।
चतुर्दश्याञ्च दीयेत दीपदानं सुखाय वै  ॥ २,३१.६ ॥
प्रत्यहञ्च प्रदातव्यं मार्गे सुविषमे नरैः  ।
यावत्संवत्सरं वापि प्रेतस्य सुखलिप्सया  ॥ २,३१.७ ॥
कुले द्योतति शुद्धात्मा प्रकाशत्वं स गच्छति  ।
ज्योतिर्मयोऽसौ पूज्योऽसौ दीपदानप्रदो नरः  ॥ २,३१.८ ॥
प्राङ्मुखोदङ्मुखं दीपं देवागारे द्विजातये  ।
कुर्याद्याम्यमुखं पित्रे अद्भिः सङ्कल्प्य सुस्थिरम्  ॥ २,३१.९ ॥
सर्वोपहारयुक्तानि पदान्यत्र त्रयोदश  ।
यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे  ।
स गच्छति महामार्गे महाकष्टविवर्जितः  ॥ २,३१.१० ॥
आसनं भाजनं भोज्यं दीयते यद्द्विजायते  ।
सुखे न भुञ्जमानस्तु देन गच्छत्यलं पथि  ॥ २,३१.११ ॥
कमण्डलुप्रदानेन तृषितः पिबते जलम्  ॥ २,३१.१२ ॥
भाजनं वस्त्रदानञ्च कुसुमञ्चाङ्गुलीयकम्  ।
एकादशा हे दातव्यं प्रेतोद्धरणहेतवे  ॥ २,३१.१३ ॥
त्रयोदश पदानीत्थं प्रेतस्य शुभमिच्छता  ।
दातव्यानि यथाशक्त्या प्रेतोऽसौ प्रीणितो भवेत् ॥ २,३१.१४ ॥
भोजना नि तिलांश्चैव उदकुम्भांस्त्रयोदश  ।
मुद्रिकां वस्त्रयुग्मञ्च तया याति परां गतिम्  ॥ २,३१.१५ ॥
योऽश्वं नावं गजं वापि ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् ।
स महिम्नोऽनुसारेण तत्तत्सुखमुपाश्नुते  ॥ २,३१.१६ ॥
नानालोकान् विचरति महिषीञ्च ददाति यः  ।
यमपुत्त्रस्य या माता महिषी सुगतिप्रदा  ॥ २,३१.१७ ॥
ताम्बूलं कुसुमं देयं याम्यानां हर्षवर्धनम्  ।
तेन सम्प्रीणिताः सर्वे तस्मिन् क्लेशं न कुर्वते  ॥ २,३१.१८ ॥
गोभूतिलहिरण्यानि दानान्याहुः स्वशक्तितः  ॥ २,३१.१९ ॥
मृतोद्देशेन यो यद्याज्जलपात्रञ्च मृन्मयम्  ।
उदपात्रसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः  ॥ २,३१.२० ॥
यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः  ।
न भीषयन्ति तं याम्या वस्त्रदाने कृते सति  ॥ २,३१.२१ ॥
मार्गे हि गच्छमानस्तु तृष्णार्तः श्रमपीडितः  ।
घटान्नदानयोगेन सुखी भवति निश्चितम्  ॥ २,३१.२२ ॥
शय्या दक्षिणया युक्ता आयुधाम्बरसंयुता  ।
हैमश्रीपतिना युक्ता देया विप्राय शर्मणे  ।
तथा प्रेतत्वमुक्तोऽसौ मोदते सह दैवतैः  ॥ २,३१.२३ ॥
एतत्ते कथितं तार्क्ष्य दानमन्त्येष्टिकर्मजम्  ।
अधुना कथयिष्येऽहमन्यदेहप्रवेशनम्  ॥ २,३१.२४ ॥
जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम्  ।
मृतिः कुर्यात्स्वधर्मेण यास्यतश्च परन्तप  ॥ २,३१.२५ ॥
पूर्वकाले मृतानाञ्च प्राणिनाञ्च खगेश्वर  ।
सूक्ष्मोभूत्वा त्वसौ वायुर्निर्गच्छत्यास्यमण्डलात् ॥ २,३१.२६ ॥
नवद्वारै रोमभिश्च जनानां तालुरन्ध्रके  ।
पापिष्ठानामपानेन जीवो निष्क्रामति ध्रुवम्  ॥ २,३१.२७ ॥
शरीरञ्च पतेत्पश्चान्निर्गते मरुतीश्वरे  ।
वाताहतः पतत्येव निराधारो यथा द्रुमः  ॥ २,३१.२८ ॥
पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च  ।
तेजस्तेजसि लीयते समीरणः समीरणे  ।
आकाशे च तथा काशः सर्वव्यापी च शङ्करे  ॥ २,३१.२९ ॥
तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च  ।
एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः  ॥ २,३१.३० ॥
कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः  ।
संहारकश्च कालोऽयं पुण्यपापसमन्वितः  ॥ २,३१.३१ ॥
जगतश्च स्वरूपन्तु निर्मितं स्वेन कर्मणा  ।
पुनर्देहान्तरं याति सुकृतैर्दुष्कृतैर्नरः  ॥ २,३१.३२ ॥
पञ्चेन्द्रियसमायुक्तं सकलैर्विष्यैः सह  ।
प्रविशेत्स नवं देहं गृहे दग्धे यथा गृही  ॥ २,३१.३३ ॥
शरीरे ये समासीना सम्भवेत्सर्वधातवः  ।
षाट्कौशिको ह्ययं कायो माता पित्रोश्च धातवः  ॥ २,३१.३४ ॥
सम्भवेयुस्तथा तार्क्ष्य सर्वे वाताश्च देहिनाम्  ।
मूत्रं पुरीषं तद्योगा ये चान्ये व्याधयस्तथा  ॥ २,३१.३५ ॥
अस्थि शुक्रं तथा स्नायुः देहेन सह दह्यते  ।
एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनाशः सर्वदेहिनाम्  ॥ २,३१.३६ ॥
कथयामि पुनस्तेषां शरीरञ्च यथा भवेत् ।
एकस्तम्भं स्नायुबद्धं स्थूणाद्वयसमुद्धृतम्  ॥ २,३१.३७ ॥
इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम्  ।
विषयैश्च समाक्रान्तं कामक्रोधसमाकुलम्  ॥ २,३१.३८ ॥
रागद्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गसुदुस्तरम्  ।
लोभजालसमायुक्तं पुरं पुरुषसंज्ञितम्  ॥ २,३१.३९ ॥
एतद्गुणसमायुक्तं शरीरं सर्वदेहिनाम्  ।
तिष्ठन्ति देवताः सर्वा भुवनानि चतुर्दश  ॥ २,३१.४० ॥
आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः  ।
एवमेतन्मयाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम्  ॥ २,३१.४१ ॥
चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा  ।
उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः  ॥ २,३१.४२ ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोहं त्वयानघ  ॥ २,३१.४३ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे दानफ लान्यदेहप्रवेशादिनिरूपणं नामै कत्रिंशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः