स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १०१
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं तां रजनीं तत्र स उषित्वा रघूत्तमः ॥ 
उपास्यमानः सर्वैस्तैः सद्भक्त्या वानरोत्तमैः ॥ १ ॥ 
ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले ॥ 
कृत्वा प्राभातिकं कर्म समाहूयाथ पुष्पकम् ॥ २ ॥ 
सुग्रीवेण सुषेणेन तारेण कुमुदेन च ॥ 
अंगदेनाथ कुण्डेन वायुपुत्रेण धीमता ॥ ३ ॥ 
गवाक्षेण नलेनेव तथा जांबवतापि च ॥ 
दशभिर्वानरैः सार्धं समारूढः स पुष्पके ॥ ४ ॥ 
ततः संप्रस्थितः काले लंकामुद्दिश्य राघवः ॥ 
मनोजवेन तेनैव विमानेन सुवर्चसा ॥ ५ ॥ 
संप्राप्तस्तत्क्षणादेव लंकाख्यां च महापुरीम् ॥ 
वीक्षयंस्तान्प्रदेशांश्च यत्र युद्धं पुराऽभवत् ॥ ६ ॥ 
ततो विभीषणो दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् ॥ 
रामं विज्ञाय संप्राप्तं प्रहृष्टः सम्मुखो ययौ ॥ 
मंत्रिभिः सकलैः सार्धं तथा भृत्यैः सुतैरपि ॥ ७ ॥ 
अथ दृष्ट्वा सुदूरात्तं रामदेवं विभीषणः ॥ 
पपात दण्डवद्भूमौ जयशब्दमुदीरयन् ॥ ८ ॥ 
तथागतं परिष्वज्य सादरं स विभीषणम् ॥ 
तेनैव सहितः पश्चाल्लंकां तां प्रविवेश ह ॥ ९ ॥ 
विभीषणगृहं प्राप्य तत्र सिंहासने शुभे ॥ 
निविष्टो वानरैस्तैश्च समन्तात्परिवारितः ॥ ६.१०१.१० ॥ 
ततो निवेदयामास तस्मै सर्वं विभीषणः ॥ 
राज्यं पुत्रकलत्रादि यच्चान्यदपि किंचन ॥ ११ ॥ 
ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः ॥ 
आदेशो दीयतां देव ब्रूहि कृत्यं करोमि किम् ॥ १२ ॥ 
अकस्मादेव संप्राप्तः किमर्थं वद मे प्रभो ॥ 
किं नायातः स सौमित्रिस्त्वया सार्ध च जानकी ॥।३॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥
निवेद्य राघवस्तस्मै सर्वं गद्गदया गिरा ॥ 
वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन् ॥ १४ ॥ 
ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम् ॥ 
तं चापि शोकसंतप्तं संबोध्य रघुनंदनः ॥ १५ ॥ 
अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम ॥ 
यास्यामि त्रिदिवं तूर्णं लक्ष्मणो यत्र संस्थितः ॥ ॥ १६ ॥ 
न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे ॥ 
स्थातुं राक्षसशार्दूल बांधवेन महात्मना ॥ १७ ॥ 
अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण ॥ 
तस्मादव्यग्रचित्तेन संशृणुष्व कुरुष्व च ॥ १८ ॥ 
एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम् ॥ 
मद्यवत्स्वल्पबुद्धीनां तस्मात्कार्यो न स त्वया ॥ १९ ॥ 
शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि ॥ 
मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा । ६.१०१.२० ॥ 
मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः ॥ 
प्राप्तराज्यप्रतिष्ठोऽपि तव भ्राता महाबलः ॥ २१ ॥ 
विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा ॥ 
यदि कश्चित्समायाति मानुषोऽत्र कथंचन ॥ 
मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः ॥ २२ ॥ 
तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण ॥ 
मम सेतुं समुल्लंघ्य न गंतव्यं धरातले ॥ २३ ॥ 
॥ विभीषण उवाच ॥ ॥ 
एवं विभो करिष्यामि तवादेशमसंशयम् ॥ 
परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत् ॥ २४ ॥ 
तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि ॥ 
आत्मना सह यत्रास्ते प्राग्गतो लक्ष्मणस्तव ॥ २५ ॥ 
॥ श्रीराम उवाच ॥ ॥ 
मया तेऽक्षयमादिष्टं राज्यं राक्षससत्तम ॥ 
तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन ॥ २६ ॥ 
अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् ॥ 
स्थापयिष्यामि कीर्त्यर्थं तत्पूज्यं भवता सदा ॥ 
भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम् ॥ २७ ॥ 
एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ॥ 
दशरात्रं तत्र तस्थौ लंकायां वानरैः सह ॥ २८ ॥ 
कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि ॥ 
पश्यन्युद्धस्य सर्वाणि स्थानानि विविधानि च ॥ २९ ॥ 
शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् ॥ 
कुम्भकर्णेन्द्रजित्पूर्वान्संख्ये चाभिमुखागतान् ॥ ६.१०१.३० ॥ 
ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः ॥ 
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति ॥ ३१ ॥ 
वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः ॥ 
ततः संस्थापयामास सेतुप्रांते महेश्वरम् ॥ ३२  
मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ 
रामेश्वरत्रयं राम एवं तत्र विधाय सः ॥ ३३ ॥ 
सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति ॥ 
तावद्विभीषणेनोक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ॥ ३४ ॥ 
॥ विभीषण उवाच ॥ ॥ 
अनेन सेतुमार्गेण रामेश्वरदिदृक्षया ॥ 
मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः ॥ ३५ ॥ 
राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता ॥ 
दृष्ट्वा मानुषमायांतं मांसस्येच्छा प्रजायते ॥ ३६ ॥ 
यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । 
आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च ॥ ३७ ॥
भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः ॥ 
तेऽत्र स्वर्णस्य लोभेन देवतादर्शनाय च ॥ ३८ ॥ 
नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । 
तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति ॥ ३९ ॥ 
भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो ॥ 
तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । 
आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित् ॥ ६.१०१.४० ॥ 
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः ॥ 
बाढमित्येव चोक्त्वाथ चापं सज्जीचकार सः ॥। ॥ ४१ ॥ 
ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः॥ 
अच्छिनन्निशितैर्बाणैर्दशयोजनविस्तृतम्॥ ४२ ॥ 
तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम्॥। 
शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले ॥ ४३ ॥ 
एवं मार्गमगम्यं तं कृत्वा सेतुसमुद्भवम् ॥ 
वानरै राक्षसैः सार्धं ततः संप्रस्थितो गृहम् ॥ ४४ ॥। 
इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनंनामैको त्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०१ ॥