विष्णुस्मृतिः/पञ्चमोऽध्यायः
अथ महापातकिनो ब्राह्मणवर्जं सर्वे वध्याः  । । ५.१  । ।

न शारीरो ब्राह्मणस्य दण्डः  । । ५.२  । ।

स्वदेशात्ब्राह्मणं कृताङ्कं विवासयेत् । । ५.३  । ।

तस्य च ब्रह्महत्यायां अशिरस्कं पुरुषं ललाटे कुर्यात् । । ५.४  । ।

सुराध्वजं सुरापाने  । । ५.५  । ।

श्वपदं स्तेये  । । ५.६  । ।

भगं गुरुतल्पगमने  । । ५.७  । ।

अन्यत्रापि वध्यकर्मणि तिष्ठन्तं समग्रधनं अक्षतं विवासयेत् । । ५.८  । ।

कूटशासनकर्तॄंश्च राजा हन्यात् । । ५.९  । ।

कूटलेख्यकारांश्च  । । ५.१०  । ।

गरदाग्निदप्रसह्यतस्करान्स्त्रीबालपुरुषघातिनश्च  । । ५.११  । ।

ये च धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्योऽधिकं अपहरेयुः  । । ५.१२  । ।

धरिममेयानां शतादभ्यधिकं  । । ५.१३  । ।

ये चाकुलीना राज्यं अभिकामयेयुः  । । ५.१४  । ।

सेतुभेदकांश्च  । । ५.१५  । ।

प्रसह्य तस्कराणां चावकाशभक्तप्रदांश्च  । । ५.१६  । ।

अन्यत्र राजाशक्तेः  । । ५.१७  । ।

स्त्रियं अशक्तभर्तृकां तदतिक्रमणीं च  । । ५.१८  । ।

हीनवर्णोऽधिकवर्णस्य येनाङ्गेनापराधं कुर्यात्तदेवास्य शातयेत् । । ५.१९  । ।

एकासनोपवेशी कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः  । । ५.२०  । ।

निष्ठीव्यौष्ठद्वयविहीनः कार्यः  । । ५.२१  । ।

अवशर्धयिता च गुदहीनः  । । ५.२२  । ।

आक्रोशयिता च विजिह्वः  । । ५.२३  । ।

दर्पेण धर्मोपदेशकारिणां राजा तप्तं आसेचयेत्तैलं आस्ये  । । ५.२४  । ।

द्रोहेण च नामजातिग्रहणे दशाङ्गुलोऽस्य शङ्कुर्निखेयः  । । ५.२५  । ।

श्रुतदेशजातिकर्मणां अन्यथावादी कार्शापणशतद्वयं दण्ड्यः  । । ५.२६  । ।

काणखञ्जादीनां तथ्यवाद्यपि कार्शापणद्वयं  । । ५.२७  । ।

गुरूनाक्षिपन्कार्शापणशतद्वयं  । । ५.२८  । ।

परस्य पतनीयाक्षेपे कृते तूत्तमसाहसं  । । ५.२९  । ।

उपपातकयुक्ते मध्यमं  । । ५.३०  । ।

त्रैविद्यवृद्धानां क्षेपे जातिपूगानां च  । । ५.३१  । ।

ग्रामदेशयोश्च प्रथमसाहसं  । । ५.३२  । ।

न्यङ्गतायुक्ते क्षेपे कार्शापणशतं  । । ५.३३  । ।

मातृयुक्ते तूत्तमं  । । ५.३४  । ।

समवर्णाक्रोशने द्वादश पणान्दण्ड्यः  । । ५.३५  । ।

हीनवर्णाकृओशने षट् । । ५.३६  । ।

यथाकालं उत्तमवर्णाक्षेपे तत्प्रमाणो दण्डः  । । ५.३७  । ।

त्रयो वा कार्षापणाः  । । ५.३८  । ।

शुक्तवाक्याभिधाने त्वेवं एव  । । ५.३९  । ।

पारजायी सवर्णागमने  तूत्तमसाहसं दण्ड्यः  । । ५.४०  । ।

हीनवर्णागमने मध्यमं  । । ५.४१  । ।

गोगमने च  । । ५.४२  । ।

अन्त्यागमने वध्यः  । । ५.४३  । ।

पशुगमने कार्षापणशतं दण्ड्यः  । । ५.४४  । ।

दोषं अनाख्याय कन्यां प्रयच्छंश्च  । । ५.४५  । ।

तां च बिभृयात् । । ५.४६  । ।

अदुष्टां दुष्टां इति ब्रुवन्नुत्तमसाहसं  । । ५.४७  । ।

गजाश्वोष्ट्रगोघाती त्वेककरपादः कार्यः  । । ५.४८  । ।

विमांसविक्रयी च  । । ५.४९  । ।

ग्राम्यपशुघाती कार्षापणशतं दण्ड्यः  । । ५.५०  । ।

पशुस्वामिने तन्मूल्यं दद्यात् । । ५.५१  । ।

आरण्यपशुघाती पञ्चाशतं कार्षापणान् । । ५.५२  । ।

पक्षिघाती मत्स्यघाती च दश कार्षापणान् । । ५.५३  । ।

कीटोपघाती च कार्षापणं  । । ५.५४  । ।

फलोपगमद्रुमच्छेदी तूत्तमसाहसं  । । ५.५५  । ।

पुष्पोपगमद्रुमच्छेदी मध्यमं  । । ५.५६  । ।

वल्लीगुल्मलताच्छेदी कार्षापणशतं  । । ५.५७  । ।

तृणच्छेद्येकं  । । ५.५८  । ।

सर्वे च तत्स्वामिनां तदुत्पत्तिं  । । ५.५९  । ।

हस्तेनोद्गूरयिता दशकार्षापणं  । । ५.६०  । ।

पादेन विंशतिं  । । ५.६१  । ।

काष्ठेन प्रथमसाहसं  । । ५.६२  । ।

पाषाणेन मध्यमं  । । ५.६३  । ।

शस्त्रेणोत्तमं  । । ५.६४  । ।

पादकेशांशुककरलुञ्चने दश पणान् । । ५.६५  । ।

शोणितेन विना दुःखं उत्पादयिता द्वात्रिंशत्पणान् । । ५.६६  । ।

सह शोणितेन चतुःषष्टिं  । । ५.६७  । ।

करपाददन्तभङ्गे कर्णनासाविकर्तने मध्यमं  । । ५.६८  । ।

चेष्टाभोजनवाग्रोधे प्रहारदाने च  । । ५.६९  । ।

नेत्रकंधराबाहुसक्थ्यंसभङ्गे चोत्तमं  । । ५.७०  । ।

उभयनेत्रभेदिनं राजा यावज्जीवं बन्धनान्न मुञ्चेत् । । ५.७१  । ।

तादृशं एव वा कुर्यात् । । ५.७२  । ।

एकं बहूनां निघ्नतां प्रत्येकं उक्ताद्दण्डाद्द्विगुणः  । । ५.७३  । ।

उत्क्रोशन्तं अनभिधावतां तत्समीपवर्तिनां संसरतां च  । । ५.७४  । ।

सर्वे च पुरुषपीडाकरास्तदुत्थानव्ययं दद्युः  । । ५.७५  । ।

ग्राम्यपशुपीडाकराश्च  । । ५.७६  । ।

गोऽश्वोष्ट्रगजापहार्येककरपादः कार्यः  । । ५.७७  । ।

अजाव्यपहार्येककरश्च  । । ५.७८  । ।

धान्यापहार्येकादशगुणं दण्ड्यः  । । ५.७९  । ।

सस्यापहारी च  । । ५.८०  । ।

सुवर्णरजतवस्त्राणां पञ्चाशतस्त्वभ्यधिकं अपहरन्विकरः  । । ५.८१  । ।

तदूनं एकादशगुणं दण्ड्यः  । । ५.८२  । ।

सूत्रकार्पासगोमयगुडदधिक्षीरतक्रतृणलवणमृद्भस्मपक्षिमत्स्यघृततैलमांसमधुवैदलवेणुमृन्मयलोहभाण्डानां अपहर्ता मूल्यात्त्रिगुणं दण्ड्यः  । । ५.८३  । ।

पक्वान्नानां च  । । ५.८४  । ।

पुष्पहरितगुल्मवल्लीलतापर्णानां अपहरणे पञ्चकृष्णलं  । । ५.८५  । ।

शाकमूलफलानां च  । । ५.८६  । ।

रत्नापहार्युत्तमसाहसं  । । ५.८७  । ।

अनुक्तद्रव्याणां अपहर्ता मूल्यसमं  । । ५.८८  । ।

स्तेनाः सर्वं अपहृतं धनिकस्य दाप्याः  । । ५.८९  । ।

ततस्तेषां अभिहितदण्डप्रयोगः  । । ५.९०  । ।

येषां देयः पन्थास्तेषां अपथदायी कार्षापणपञ्चविंशतिं दण्ड्यः  । । ५.९१  । ।

आसनार्हस्यासनं अददच्च  । । ५.९२  । ।

पूजार्हं अपूजयंश्च  । । ५.९३  । ।

प्रातिवेश्यब्राह्मणनिमन्त्रणातिक्रमणे च  । । ५.९४  । ।
निमन्त्रयित्वा भोजनादायिनश्च  । । ५.९५  । ।

निमन्त्रितस्तथेत्युक्त्वा चाभुञ्जानः सुवर्णमाषकं  । । ५.९६  । ।

निकेतयितुश्च द्विगुणं अन्नं  । । ५.९७  । ।

अभक्ष्येण ब्राह्मणस्य दूषयिता षोडश सुवर्णान् । । ५.९८  । ।

जात्यपहारिणा शतं  । । ५.९९  । ।

सुरया वध्यः  । । ५.१००  । ।

क्षत्रियं दूषयितुस्तदर्धं  । । ५.१०१  । ।

वैश्यं दूषयितुस्तदर्धं अपि  । । ५.१०२  । ।

शूद्रं दूषयितुः प्रथमसाहसं  । । ५.१०३  । ।

अस्पृश्यः कामकारेण स्पृशन्स्पृश्यं त्रैवर्णिकं वध्यः  । । ५.१०४  । ।

रजस्वलां शिफाभिस्ताडयेत् । । ५.१०५  । ।

पथ्युद्यानोदकसमीपेऽप्यशुचिकारी पणशतं  । । ५.१०६  । ।

तच्चापास्यात् । । ५.१०७  । ।

गृहभूकुड्याद्युपभेत्ता मध्यमसाहसं  । । ५.१०८  । ।

तच्च योजयेत् । । ५.१०९  । ।

गृहे पीडाकरं द्रव्यं प्रक्षिपन्पणशतं  । । ५.११०  । ।

साधारणापलापी च  । । ५.१११  । ।

प्रेषितस्याप्रदाता च  । । ५.११२  । ।

पितृपुत्राचार्ययाज्यर्त्विजां अन्योन्यापतितत्यागी च  । । ५.११३  । ।

न च तान्जह्यात् । । ५.११४  । ।

शूद्रप्रव्रजितानां दैवे पित्र्ये भोजकाश्च  । । ५.११५  । ।

अयोग्यकर्मकारी च  । । ५.११६  । ।

समुद्रगृहभेदकश्च  । । ५.११७  । ।

अनियुक्तः शपथकारी  । । ५.११८  । ।

पशूनां पुंस्त्वोपघातकारी  । । ५.११९  । ।

पितापुत्रविरोधे साक्षिणां दशपणो दण्डः  । । ५.१२०  । ।

यस्तयोश्चान्तरे स्यात्तस्योत्तमसाहसः  । । ५.१२१  । ।

तुलामानकूटकर्तुश्च  । । ५.१२२  । ।

तदकूटे कूटवादिनश्च  । । ५.१२३  । ।

द्रव्याणां प्रतिरूपविक्रयिकस्य च  । । ५.१२४  । ।

संभूय वणिजां पण्यं अनर्घेणावरुन्धतां  । । ५.१२५  । ।

प्रत्येकं विक्रीणतां च  । । ५.१२६  । ।

गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव दद्यात्, तस्यासौ सोदयं दाप्यः  । । ५.१२७  । ।

राज्ञा च पणशतं दण्ड्यः  । । ५.१२८  । ।

क्रीतं अक्रीणतो या हानिः सा क्रेतुरेव स्यात् । । ५.१२९  । ।

राजनिषिद्धं विक्रीणतस्तदपहारः  । । ५.१३०  । ।

तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्णन्दशपणान्दण्ड्यः  । । ५.१३१  । ।

ब्रह्मचारिवानप्रस्थभिक्षुगुर्विणीतीर्थानुसारिणां नाविकः शौल्किकः शुल्कं आददानश्च  । । ५.१३२  । ।

तच्च तेषां दद्यात् । । ५.१३३  । ।

द्यूते कूटाक्षदेविनां करच्छेदः  । । ५.१३४  । ।

उपधिदेविनां संदंशच्छेदः  । । ५.१३५  । ।

ग्रन्थिभेदकानां च  । । ५.१३६  । ।

उत्क्षेपकानां च करच्छेदः  । । ५.१३७  । ।

दिवा पशूनां वृकाद्युपघाते पाले त्वनायति पालदोषः  । । ५.१३८  । ।

विनष्टपशुमूल्यं च स्वामिने दद्यात् । । ५.१३९  । ।

अननुज्ञातां दुहन्पञ्चविंशतिं कार्षापणान् । । ५.१४०  । ।

महिषी चेत्सस्यनाशं कुर्यात्, तत्पालस्त्वष्टौ माषान्दण्ड्यः  । । ५.१४१  । ।

अपालायाः स्वामी  । । ५.१४२  । ।

अश्वस्तूष्ट्रो गर्दभो वा  । । ५.१४३  । ।

गौश्चेत्तदर्धं  । । ५.१४४  । ।

तदर्धं अजाविकं  । । ५.१४५  । ।

भक्षयित्वोपविष्टेषु द्विगुणं  । । ५.१४६  । ।

सर्वत्र स्वामिने विनष्टसस्यमूल्यं च  । । ५.१४७  । ।

पथि ग्रामे विवीतान्ते न दोषः  । । ५.१४८  । ।

अनावृते च  । । ५.१४९  । ।

अल्पकालं  । । ५.१५०  । ।

उत्सृष्टवृषभसूतिकानां च  । । ५.१५१  । ।

यस्तूत्तमवर्णान्दास्ये नियोजयेत्तस्योत्तमसाहसो दण्डः  । । ५.१५२  । ।

त्यक्तप्रव्रज्यो राज्ञो दास्यं कुर्यात् । । ५.१५३  । ।

भृतकश्चापूर्णे काले भृतिं त्यजन्सकलं एव मूल्यं दद्यात् । । ५.१५४  । ।

जाज्ञे च पणशतं दद्यात् । । ५.१५५  । ।

तद्दोषेण यद्विनश्येत्तत्स्वामिने  । । ५.१५६  । ।

अन्यत्र दैवोपघातात् । । ५.१५७  । ।

स्वामी चेत्भृतकं अपूर्णे काले जह्यात्, तस्य सर्वं एव मूल्यं दद्यात् । । ५.१५८  । ।

पणशतं च राजनि  । । ५.१५९  । ।

अन्यत्र भृतकदोशात् । । ५.१६०  । ।

यः कन्यां पूर्वदत्तां अन्यस्मै दद्यात्, स चौरवच्छास्यः  । । ५.१६१  । ।

वरदोषं विना  । । ५.१६२  । ।

निर्दोषां परित्यजन् । । ५.१६३  । ।

पत्नीं च  । । ५.१६४  । ।

अजानानः प्रकाशं यः परद्रव्यं क्रीणीयात्, तत्र तस्य न दोषः  । । ५.१६५  । ।

स्वामी द्रव्यं आप्नुयात् । । ५.१६६  । ।

यद्यप्रकाशं हीनमूल्यं च क्रीणीयात्, तदा क्रेता विक्रेता च चौरवच्छास्यौ  । । ५.१६७  । ।

गणद्रव्यापहर्ता विवास्यः  । । ५.१६८  । ।

तत्संविदं यश्च लङ्घयेत् । । ५.१६९  । ।

निक्षेपापहार्यर्थवृद्धिसहितं धनं धनिकस्य दाप्यः  । । ५.१७०  । ।

राज्ञा चौरवच्छास्यः  । । ५.१७१  । ।

यश्चानिक्षिप्तं निक्षिप्तं इति ब्रूयात् । । ५.१७२  । ।

सीमाभेत्तारं उत्तमसाहसं दण्डयित्वा पुनः सीमां कारयेत् । । ५.१७३  । ।

जातिभ्रंशकरस्याभक्ष्यस्य भक्षयिता विवास्यः  । । ५.१७४  । ।

अभक्ष्यस्याविक्रेयस्य विक्रयी देवप्रतिमाभेदकश्चोत्तमसाहसं दण्डनीयः  । । ५.१७५  । ।

भिषङ्मिथ्याचरन्नुत्तमेषु पुरुषेषु  । । ५.१७६  । ।

मध्यमेषु मध्यमं  । । ५.१७७  । ।

तिर्यक्षु प्रथमं  । । ५.१७८  । ।

प्रतिश्रुतस्याप्रदायी तद्दापयित्वा प्रथमसाहसं दण्ड्यः  । । ५.१७९  । ।

कूटसाक्षिणां सर्वस्वापहारः कार्यः  । । ५.१८०  । ।

उत्कोचोपजीविनां सभ्यानां च  । । ५.१८१  । ।

गोचर्ममात्राधिकां भुवं अन्यस्याधीकृतां तस्मादनिर्मोच्यान्यस्य यः प्रयच्छेत्स वध्यः  । । ५.१८२  । ।

ऊनां चेत्षोडश सुवर्णान्दण्ड्यः  । । ५.१८३  । ।

एकोऽश्नीयाद्यदुत्पन्नं नरः संवत्सरं फलम्  ।
गोचर्ममात्रा सा क्षोणी स्तोका वा यदि वा बहु   । । ५.१८४  । ।

ययोर्निक्षिप्त आधिस्तौ विवदेतां यदा नरौ   ।
यस्य भुक्तिः फलं तस्य बलात्कारं विना कृता   । । ५.१८५  । ।

सागमेन तु भोगेन भुक्तं सम्यग्यदा तु यत् ।
आहर्ता लभते तत्र नापहार्यं तु तत्क्वचित् । । ५.१८६  । ।

पित्रा भुक्तं तु यद्द्रव्यं भुक्त्याचारेण धर्मतः   ।
तस्मिन्प्रेते न वाच्योऽसौ भुक्त्या प्राप्तं हि तस्य तत् । । ५.१८७  । ।

त्रिभिरेव तु या भुक्ता पुरुषैर्भूर्यथाविधि   ।
लेख्याभावेऽपि तां तत्र चतुर्थः समवाप्नुयात् । । ५.१८८  । ।

नखिनां शृङ्गिणां चैव दंष्ट्रिणां आततायिनाम्  ।
हस्त्यश्वानां तथान्येषां वधे हन्ता न दोषभाक्  । । ५.१८९  । ।

गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम्  ।
आततायिनं आयान्तं हन्यादेवाविचारयन्  । । ५.१९०  । ।

नाततायिवधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन   ।
प्रकाशं वाप्रकाशं वा मन्युस्तन्मन्युं ऋच्छति   । । ५.१९१  । ।

उद्यतासिविषाग्निं च शापोद्यतकरं तथा   ।
आथर्वणेन हन्तारं पिशुनं चैव राजसु   । । ५.१९२  । ।

भार्यातिक्रमिणं चैव विद्यात्सप्ताततायिनः   ।
यशोवित्तहरानन्यानाहुर्धर्मार्थहारकान्  । । ५.१९३  । ।

उद्देशतस्ते कथितो धरे दण्डविधिर्मया   ।
सर्वेषां अपराधानां विस्तरादतिविस्तरः   । । ५.१९४  । ।

अपराधेषु चान्येसु ज्ञात्वा जातिं धनं वयः   ।
दण्डं प्रकल्पयेद्राजा संमन्त्र्य ब्राह्मणैः सह   । । ५.१९५  । ।

दण्ड्यं प्रमोचयन्दण्ड्याद्द्विगुणं दण्डं आवहेत् ।
नियुक्तश्चाप्यदण्ड्यानां दण्डकारी नराधमः   । । ५.१९६  । ।

यस्य चौरः पुरे नास्ति नान्यस्त्रीगो न दुष्टवाक्  ।
न साहसिकदण्डघ्नौ स राजा शक्रलोकभाक्  । । ५.१९७  । ।