गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः ४७
श्रीगरुडमहापुराणम् ४७
गरुड उवाच  ।
भगवन्देवदेवेश कृपया परया वद  ।
दानं दानस्य माहात्म्यं वैतरण्याः प्रमाणकम्  ॥ २,४७.१ ॥
श्रीकृष्ण उवाच  ।
या सा वैतरणी नाम यममार्गे महासरित् ।
अगाधा दुस्तरा पापैर्दृष्टमात्रा भयावहा  ॥ २,४७.२ ॥
पूयशोणिततोयाढ्या मांसकर्दमसकुंला  ।
पापिनञ्चागतान्दृष्ट्वा नानाभयसमावृता  ॥ २,४७.३ ॥
क्वाथ्यते सत्वरं तोयं पात्रमध्ये घृतं यथा  ।
क्रिमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैः समावृतम्  ॥ २,४७.४ ॥
शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिकायुतैः  ।
अन्यैश्च जलजीवैश्च हिंसकैर्मांसभेदिभिः  ॥ २,४७.५ ॥
उद्यान्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्ते तथा हि ते  ।
तपन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्द मानास्तु पापिनः  ॥ २,४७.६ ॥
हा भ्रातः पुत्र तातेति प्रलपन्ति मुहुर्मुहुः  ।
विचरन्ति निमज्जन्ति ग्लानिं गच्छन्ति जन्तवः  ॥ २,४७.७ ॥
चतुर्विधैः प्राणिगणैर्दृष्टा व्याप्ता महानदी  ।
तरन्ति गोप्रदानेन त्वन्यथा च पतन्ति ते  ॥ २,४७.८ ॥
मां नरा येऽवमन्यन्ते चाचार्यं गुरुमेव च  ।
वृद्धानन्यांश्चापि मूढास्तेषां वासस्तु तत्र वै  ॥ २,४७.९ ॥
पतिव्रतां साधुशीलामूढां धर्मेषु निश्चलाम्  ।
परित्यजन्ति ये मूढास्तेषां वासस्तु सन्ततम्  ॥ २,४७.१० ॥
विश्वासप्रतिपन्नानां स्वामिमित्रतपस्विनाम्  ।
स्त्रीबालविकलादीनां वधं कृत्वा पतन्ति हि  ।
पच्यन्ते तत्र मध्ये तु क्रन्दमानास्तु पापिनः  ॥ २,४७.११ ॥
शान्तं बुभुक्षितं विप्रंयो विघ्नायोपसर्पति  ।
क्रिमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावदाभूतसंप्लवम्  ॥ २,४७.१२ ॥
ब्राह्मणाय प्रतीश्रुत्य यमार्थं न ददाति तम्  ।
आहूय नास्ति यो ब्रूयात्तस्य वासस्तु तत्र वै  ॥ २,४७.१३ ॥
अग्निदो गरदश्चैव कूटसाक्षी च मद्यपः  ।
यज्ञविध्वंसकश्चैव राज्ञीगामी च पैशुनः  ॥ २,४७.१४ ॥
कथाभङ्गकरश्चैव स्वयन्दत्ता पहारकः  ।
क्षेत्रसेतुविभेदी च परदारप्रधर्षकः  ॥ २,४७.१५ ॥
ब्राह्मणो रसविक्रेता तथा यो वृषलीपतिः  ।
गोधनस्य तृषार्तस्य वाप्या भेदं करोति यः  ॥ २,४७.१६ ॥
कन्याविदूषकश्चैव दानं दत्त्वानुतापकः  ।
शूबद्रस्तु कपिलापायी ब्राह्मणो मांसभोजनः  ॥ २,४७.१७ ॥
एते वसन्ति सततं मा विचारं कृथाः क्वचित् ।
कृपणो नास्तिकः क्षुद्रः स तस्यां निवसेत्खग  ॥ २,४७.१८ ॥
सदामर्षो सदा क्रोधी निजवाक्यप्रमाणकृत् ।
परोक्त्युच्छेदको नित्यं वैतरण्या वसेच्चिरम्  ॥ २,४७.१९ ॥
यस्त्वहङ्कारवान्पापी स्वविकत्थनकारकः  ।
कृतघ्नो गर्भसन्तापी वैतरण्यां स मज्जति  ॥ २,४७.२० ॥
कदापि भाग्ययोगेन तरणेच्छा भवेद्यदि  ।
सानुकूला भवेद्येन तदाकर्णय काश्यप  ॥ २,४७.२१ ॥
अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनोदये  ।
चन्द्रसूर्योपरागे वा संक्रान्तौ दर्शवासरे  ॥ २,४७.२२ ॥
अन्येषु पुण्यकालेषु दीयते दानमुत्तमम्  ।
यदा तदा भवेद्वापि श्राद्धा दानं प्रति ध्रुवम्  ॥ २,४७.२३ ॥
तदैब दानकालः स्याद्यतः सम्पत्तिरस्थिरा  ।
अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः  ॥ २,४७.२४ ॥
नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंगहः  ।
कृष्णां वा पाटलां वापि कुर्याद्वैतरणीं शुभाम्  ॥ २,४७.२५ ॥
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यपात्रोपदोहनीम्  ।
कृष्णवस्त्रयुगाच्छन्नां सप्तधान्यसमन्विताम्  ॥ २,४७.२६ ॥
कार्पासद्रोणशिखरे आसीनं ताम्रभाजने  ।
यमं हैमं प्रकुर्वीत लोहदण्डसमन्वितम्  ।
इक्षुदण्डमयं बद्ध्वा प्लवं सुदृढबन्धनैः  ॥ २,४७.२७ ॥
उडुपोपरि तां धेनुं सूर्यदेहसमुद्भवाम्  ।
कृत्वा प्रकल्पयेद्विप्रश्छत्रोपानहसंयुतम्  ॥ २,४७.२८ ॥
अङ्गुलीयकवासांसि ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।
इममुच्चारयेन्मन्त्रं संगृह्य सजलान्कुशान्  ॥ २,४७.२९ ॥
यमद्वारे महाघोरे श्रुत्वा वैतरणीं तदीम्  ।
तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणीं नमः  ॥ २,४७.३० ॥
गावो मे अग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पार्श्वतः  ।
गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम्  ॥ २,४७.३१ ॥
विष्णुरूप द्विजश्रेष्ठ मामुद्धर महीसुर  ।
सदक्षिणा मया दत्ता तुभ्यं वैतरणीनमः  ॥ २,४७.३२ ॥
धर्मराजञ्च सर्वेशं वैतरण्याख्यधेनुकाम्  ।
सर्वं प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ २,४७.३३ ॥
पुच्छं संगृह्य धेन्वाश्च अग्रे कृत्वा तु वै व्दिजम्  ।
धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये  ॥ २,४७.३४ ॥
उत्तारणाय देवेशि वैतरण्ये नमोऽस्तु ते  ।
अनुव्रजेत्तु गच्छन्तं सर्वं तस्य गृहं नयेत् ॥ २,४७.३५ ॥
एवं कृते वैनतेय सा सरित्सुतरा भवेत् ।
सर्वान्कामानवाप्नोति यो दद्याद्भुवि मानवः  ॥ २,४७.३६ ॥
सुकृतस्य प्रभावेण सुखञ्चेह परत्र च  ।
स्वस्थे सहस्रगुणितमातुरे शतसंमितम्  ॥ २,४७.३७ ॥
मृतस्यैव तु यद्दानं परोक्षे तत्समं स्मृतम्  ।
स्वहस्तेन ततो देयं मृते कः कस्य दास्यती  ॥ २,४७.३८ ॥
दानधर्मविहीनानां कृपणैर्जीवेतक्षितैः  ।
अस्थिरेण शरीरेण स्थिरं कर्म समाचरेत् ॥ २,४७.३९ ॥
अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघुणि (घूर्णि) का इव  ॥ २,४७.४० ॥
इतीदमुक्तं तव पक्षिराज विडम्बनं जन्तुगणस्य सर्वम्  ।
प्रेतस्य मोक्षाय तदौद्ध्वन्दैहिकं हिताय लोकस्य चरेच्छुभाय तु  ॥ २,४७.४१ ॥
सूत उवाच  ।
एवं विप्राः समाद्दिष्टो विष्णुना प्रभविष्णुना  ।
गरुड प्रेतचरितं श्रुत्वा सन्तुष्टिमागतः  ॥ २,४७.४२ ॥
व्रततीर्थादिकं सर्वं पुनः पप्रच्छ केशवम्  ।
ध्यात्वा मनसि सर्वेशं सर्वकारणकारणम्  ॥ २,४७.४३ ॥
ऋषयः सर्वमेवैतज्जन्तूनां प्रभवादिकम्  ।
मरणं जन्म च तथा प्रेतत्वञ्चौर्ध्वदैहिकम्  ॥ २,४७.४४ ॥
मया प्रोक्तं वै मुक्त्यै निदानं चैव सर्वशः  ।
लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः  ।
येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः  ॥ २,४७.४५ ॥
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम्  ।
क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुराः  ॥ २,४७.४६ ॥
विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः  ।
येषामेव स्थिरा बुद्धिर्न तेषां दुर्गतिर्भवेत् ॥ २,४७.४७ ॥
मङ्गलं भगवान्विष्णुर्मङ्गलं गरुडध्वजः  ।
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलायतनं हरिः  ॥ २,४७.४८ ॥
हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः  ।
भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेतज्जगत्त्रये  ॥ २,४७.४९ ॥
इति सूतमुखोद्गीर्णां सर्वशास्त्रार्थमण्डिताम्  ।
वैष्णविं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः  ॥ २,४७.५० ॥
प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम्  ।
प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः  ॥ २,४७.५१ ॥
अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोपि वा  ।
यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरं शुचिः  ॥ २,४७.५२ ॥
इति श्रीगारुडे महापु उत्तरखण्डे द्वितीदृ धर्मकादृप्रेतदृश्रीकृष्णगरुडसंवादे कर्मविपाकादिनिरूपणं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः