महाभारतम्-13-अनुशासनपर्व-152
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति चातुर्वर्ण्यस्य श्रेयस्साधनोपायप्रतिपादकपराशरवचनानुवादः।। 1 ।।<table>				
<td>

	`पराशर उवाच।	<td>	13-152-1x	
				
<td>

	एवं स भिक्षुर्निर्वाणं प्राप्नुयाद्दग्धकिल्बिषः।इहस्थो देहमुत्सृज्य नीडं शकुनिवद्यथा।।	<td>	13-152-1a13-152-1b	
				
<td>

	सत्पथालम्बनादेव शूद्रः प्राप्नोति सद्गतिम्।ब्रह्मणः स्थानमचलं स्थानात्स्थानमवाप्नुयात्।।	<td>	13-152-2a13-152-2b	
				
<td>

	यथा खनन्खनित्रेण जाङ्गले वारि विन्दति।अनिर्वेदात्ततः स्थानमीप्सितं प्रतिपद्यते।।	<td>	13-152-3a13-152-3b	
				
				
<td>

	सैषा गतिरनाद्यन्ता सर्वैरप्युपधारिता।तस्माच्छूद्रैरनिर्वेदाच्छ्रद्दधानैस्तु नित्यदा।वर्तितव्यं यथाशक्त्या यथा प्रोक्तं मनीषिभिः।	<td>	13-152-4a13-152-4b13-152-4c	
				
<td>

	यत्करोति तदश्नाति शुभं वा यदि वाऽशुभम्।नाकृतं भुज्यते कर्म न कृतं नश्यते फलम्।।	<td>	13-152-5a13-152-5b	
				
				
<td>

	तथा शुभसमाचारः शुभमेवाप्नुते फलम्।तथाऽशुभसमाचारो ह्यशुभं समवाप्नुते।शुभान्येव समादद्याद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः।।	<td>	13-152-6a13-152-6b13-152-6c	
				
<td>

	भूतिश्च नान्यतः शक्त्या शूद्राणामिति निश्चयः।क्रते यतीनां शुश्रूषामिति सन्तो व्यवस्थिताः।।	<td>	13-152-7a13-152-7b	
				
<td>

	तस्मादागमसम्पन्नो भवेत्सुनियतेन्द्रियः।शक्यते ह्यागमादेव गतिं प्राप्तुमनामयाम्।।	<td>	13-152-8a13-152-8b	
				
<td>

	वरा चैषा गतिर्दृष्टा यामन्वेपन्ति साधवः।यत्रामृतत्वं लभते त्यक्त्वा दुःखमनन्तरम्।।	<td>	13-152-9a13-152-9b	
				
				
<td>

	इमं हि धर्मिमास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः।स्त्रियो वैश्याश्च शूद्राश्च प्राप्नुयुः परमां गतिम्।किं पुनर्ब्राह्मणो विद्वान्क्षत्रियो वा बहुश्रुतः।।	<td>	13-152-10a13-152-10b13-152-10c	
				
<td>

	न चाप्यक्षीणपापस्य ज्ञानं भवति देहिनः।ज्ञानोपलब्धिर्भवति कृतकृत्यो यदा भवेत्।।	<td>	13-152-11a13-152-11b	
				
<td>

	उपलभ्य तु विज्ञानं ज्ञानं वाऽप्यनसूयकः।तथैव वर्तेद्गुरुषु भूयांसं वा समाहितः।।	<td>	13-152-12a13-152-12b	
				
<td>

	अथावमन्येत गुरुं तथा तेषु प्रवर्तते।व्यर्थमस्य श्रुतं भवति ज्ञानमज्ञानतां व्रजेत्।।	<td>	13-152-13a13-152-13b	
				
<td>

	गतिं चाप्यशुभां गच्छेन्निरयाय न संशयः।प्रक्षीयते तस्य पुण्यं ज्ञानमस्य विरुध्यते।।	<td>	13-152-14a13-152-14b	
				
<td>

	अदृष्टपूर्वकल्याणो यथा दृष्ट्वा विधिं नरः।उत्सेकान्मोहमापद्य तत्वज्ञानमवाप्तवान्।।	<td>	13-152-15a13-152-15b	
				
<td>

	एवमेवि हि नोत्सेकः कर्तव्यो ज्ञानसम्भवः।फलं ज्ञानस्य हि शमः प्रशामाय यतेत्सदा।।	<td>	13-152-16a13-152-16b	
				
<td>

	उपशान्तेन दान्तेन क्षमायुक्तेन सर्वदा।शुश्रूषा प्रतिपत्तव्या नित्यमेवानसूयता।।	<td>	13-152-17a13-152-17b	
				
<td>

	धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा।इन्द्रियार्थांश्च मनसा मनो बुद्धौ समादधेत्।।	<td>	13-152-18a13-152-18b	
				
<td>

	धृत्याऽऽसीत ततो गत्वा शुद्धदेशं सुसंवृतम्।लब्धासनं यथा दृष्टं विधिपूर्वं समाचरेत्।।	<td>	13-152-19a13-152-19b	
				
<td>

	ज्ञानयुक्तस्तथा देवं हृदिस्थमुपलक्षयेत्।आदीप्यमानं वपुषा विधूममनलं यथा।।	<td>	13-152-20a13-152-20b	
				
<td>

	रश्मिमन्तमिवादित्यं वैद्युताग्निमिवाम्बरे।संस्थितं हृदये पश्येदीशं शाश्वतमव्ययम्।।	<td>	13-152-21a13-152-21b	
				
<td>

	न चायुक्तेन शक्येत द्रष्टुं देहे महेश्वरः।युक्तस्तु पश्यते बुद्ध्या सन्निवेश्य मनो हृदि।।	<td>	13-152-22a13-152-22b	
				
<td>

	अथ त्वेवं न शक्नोति कर्तुं हृदयधारणम्।यथासांख्यमुपासीत यथावद्योगमास्थितः।।	<td>	13-152-23a13-152-23b	
				
<td>

	पञ्च बुद्धीन्द्रियाणीह पञ्च कर्मेन्द्रियाणि वै।पञ्च भूतविशेषाश्च मनश्चैव तु षोडश।।	<td>	13-152-24a13-152-24b	
				
				
<td>

	तन्मात्राण्यपबि पञ्चैव मनोऽहङ्कार एव च।अष्टमं चाप्यथाव्यक्तमेताः प्रकृतिसंज्ञिताः।एताः प्रकृतयश्चाष्टौ विकाराश्चापि षोडश।।	<td>	13-152-25a13-152-25b13-152-25c	
				
<td>

	एवमेतदिहस्थेन विज्ञेयं तत्वबुद्धिना।एवं वर्ष्म समुत्तीर्य तीर्णो भवति नान्यथा।।	<td>	13-152-26a13-152-26b	
<td>

	परिसंख्यानमेवैतन्मन्तव्यं ज्ञानबुद्धिना।।	<td>	13-152-27a	
				
				
<td>

	अहन्यहनि शान्तात्मा पावनाय हिताय च।एवमेव प्रसंख्याय तत्वबुद्धिर्विमुच्यते।निष्पलं केवलं भवति शुद्धतत्वार्थतत्ववित्।।	<td>	13-152-28a13-152-28b13-152-28c	
				
<td>

	भिक्षुकाश्रममास्थाय शुश्रूषानिरतो बुधः।शूद्रो निर्मुच्यते सत्वसंसर्गादेव नान्यथा।।	<td>	13-152-29a13-152-29b	
				
				
				
<td>

	सत्संनिक्रषे परिवर्तितव्यंविद्याधिकाश्चापि निषेवितव्याः।सवर्णतां गच्छति सन्निकर्षा-न्नीलः खगो मेरुमिवाश्रयन्वै।।	<td>	13-152-30a13-152-30b13-152-30c13-152-30d	
<td>

	भीष्म उवाच।	<td>	13-152-31x	
				
				
				
<td>

	इत्येवमाख्याय महामुनिस्तदाचतुर्षु वर्णेषु विधानमर्थवित्।शुश्रूषया वृत्तगतिं समाधिनासमाधियुक्तः प्रययौ स्वमाश्रमम्।।'	<td>	13-152-31a13-152-31b13-152-31c13-152-31d	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्विपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः।। 152 ।।	<td>		<t/table>

महाभारतम्/अनुशासनपर्व