रघुवंशम्/एकोनविंशः सर्गः
<table>		
		
<td><p>		
	अग्निवर्णम् अभिषिच्य राघवः स्वे पदे तनयम् अग्नितेजसम् ।शिश्रिये श्रुतवताम् अपश्चिमः पश्चिमे वयसि नैमिषं वशी   । । १९.१  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र तीर्थसलिलेन दीर्घिकास्तल्पं अन्तरितभूमिभिः कुशैः   ।सौधवासं उटजेन विस्मृतः संचिकाय फलनिःस्पृहस्तपः   । । १९.२  । ।	</p>
<td><p>		
	लब्धपालनविधौ न तत्सुतः खेदं आप गुरुणा हि मेदिनी   ।भोक्तुं एव भुजनिर्जितद्विषा न प्रसाधयितुं अस्य कल्पिता   । । १९.३  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽधिकारं अभिकः कुलोचितं काश्चन स्वयं अवर्तयत्समाः   ।तं निवेश्य सचिवेष्वतः परं स्त्रीविधेयनवयौवनोऽभवथ् । । १९.४  । ।	</p>
<td><p>		
	कामिनीसहचरस्य कामिनस्तस्य वेश्मसु मृदङ्गनादिषु   ।ऋद्धिमन्तं अधिकर्द्धिरुत्तरः पूर्वं उत्सवं अपोहदुत्सवः   । । १९.५  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रियार्थपरिशून्यं अक्षर्मः सोढुं एकं अपि स क्षणातरं  ।अन्तरे च विहरन्दिवानिशं न व्यपैक्षत समुत्सुकाः प्रजाः   । । १९.६  । ।	</p>
<td><p>		
	गौरवाद्यदपि जातु मन्त्रिणां दर्शनं प्रकृतिकाङ्क्षितं ददौ   ।तद्गवाक्षविवरावलम्बिना केवलेन चरणेन कल्पितं  । । १९.७  । ।	</p>
<td><p>		
	तं कृतप्रणतयोऽनुजीविनः क्ॐअलात्मनखरागरूषितं  ।भेजिरे नवदिवाकरातपस्पृष्टपङ्कजतुलाधिरोहणं  । । १९.८  । ।	</p>
<td><p>		
	युवनोन्नतविलासिनीस्तनक्षोभलोलकमलाश्च दीर्घिकाः   ।गूढमोहनगृहास्तदम्बुभिः स व्यगाहत विगाढमन्मथः   । । १९.९  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र सेकहृतलोचनाञ्जनैर्धौतरागपरिपाटलाधरैः   ।अङ्गनास्तं अधिकं व्यलोभयन्नर्पितप्रकृतिकान्तिभिर्मुखैः   । । १९.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	घ्राणकान्तमधुगन्धकर्षिणीः पानभूमिरचनाः प्रियासखः   ।अभ्यपद्यत स वासितासखः पुष्पिताः कमलिनीरिव द्विपः   । । १९.११  । ।	</p>
<td><p>		
	सातिरेकमदकारणं रहस्तेन दत्तं अभिलेषुरङ्गनाः   ।ताभिरप्युपहृतं मुखासवं सोऽपिबद्बकुलतुल्यदोहदः   । । १९.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	अङ्कं अङ्कपरिवर्तनोचिते तस्य निन्यतुरशून्यतां उभे   ।वल्लकी च हृदयंगमस्वना वल्गुवागपि च वामलोचना   । । १९.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	स स्वयं प्रहतपुष्करः कृती लोलमाल्यवलयो हरन्मनः   ।नर्तकीरभिनयातिलङ्घिनीः पार्श्ववर्तिषु गुरुष्वलज्जवथ् । । १९.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	चारु नृत्यविगमे च तन्मुखं स्वेदभिन्नतिलकं परिश्रमाथ् ।प्रेमदत्तवदनानिअः मनः सोऽन्वजीवदमरालकेश्वरौ   । । १९.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य सावरणदृष्टसंधयः काम्यवस्तुषु नवेषु सङ्गिनः   ।वल्लभाभिरुपसृत्य चक्रिरे सामिभुक्तविषयाः समागमाः   । । १९.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	अङ्गुलीकिसलयाग्रतर्जनं भ्रूविभङ्गकुटिलं च वीक्षितं  ।मेखलाभिरसकृच्च बन्धनं वञ्चयन्प्रणयिनीरवाप सः   । । १९.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	तेन दूतिविदितं निषेदुषा पृष्ठतः सुरतवाररात्रिषु   ।शुश्रुवे प्रियजनस्य कातरं विप्रलम्भपरिशङ्किनो वचः   । । १९.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	लौल्यं एत्य गृहिणीपरिग्रहान्नर्तकीष्वसुलभासु तद्वपुः   ।वर्तते स्म स कथंचिदालिखन्नङ्गुलीक्षरणसन्नवर्तिकः   । । १९.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रेमगर्वितविपक्षमत्सरादायताच्च मदनान्महीक्षितं  ।निन्युरुत्सवविधिच्छलेन तं देव्य उज्जितरुषः कृतार्थतां  । । १९.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रातरेत्य परिभोगशोभिना दर्शनेन कृतखण्डनव्यथाः   ।प्राञ्जलिः प्रणयिनीः प्रसादयन्सोऽदुनोत्प्रणयमन्थरः पुनः   । । १९.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वप्नकीर्तितविपक्षं अङ्गनाः दर्शनेन कृतखण्डनव्यथाः   ।प्रच्छदान्तगलिताश्रुबिन्दुभिः क्रोधभिन्नवलयैर्विवर्तनैः   । । १९.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	क्ëप्तपुष्पशयनांल्लतागृहानेत्य दूतिकृतमार्गदर्शनः   ।अन्वभूत्परिजनाङ्गनारतं सोऽवरोधभयवेपथूत्तरं  । । १९.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	नाम वल्लभजनस्य ते मया प्राप्य भाग्यं अपि तस्य काङ्क्ष्यते   ।लोलुपं बत मनो ममेति तं गोत्रविस्खलितं ऊचुरङ्गनाः   । । १९.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	चूर्णबभ्रु लुलितस्रगाकुलं छिन्नमेखलं अलक्तकाङ्कितं  ।उत्थितस्य शयनं विलासिनस्तस्य विभ्रमर्ततान्यपावृणोथ् । । १९.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	स स्वयं चरणरागं आदधे योषितं न च तथा समाहितः   ।लोभ्यमाननयनः श्लथांशुकैर्मेखलागुणपदैर्नितम्बिभिः   । । १९.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	चुम्बने विपरिवर्तिताधरं हस्तरोधि रशनाविघट्टने   ।विघ्नितेच्छं अपि तस्य सर्वतो मन्मथेन्धनं अभूद्वधूरतं  । । १९.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	दर्पणेषु परिभोगदर्शिनीर्नर्मपूर्वं अनुपृष्ठसंस्थितः   ।छायया स्मितमनोज्ञया वधूर्ह्रीनिमीलितमुखीश्चकार सः   । । १९.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	कण्ठसक्तमृदुबाहुबन्धनं न्यस्तपादतलं अग्रपादयोः   ।प्रार्थयन्त शयनोत्थितं प्रियास्तं निशात्ययविसर्गचुम्बनं  । । १९.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रेक्ष्य दर्पणतल्स्थं आत्मनो राजवेषं अतिशक्रशोभिनं  ।पिप्रिये स न तथा यथा युवा व्यक्तलक्ष्म परिभोगमण्डनं  । । १९.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	मित्रकृत्यं अपदिश्य पार्श्वतः प्रस्थितं तं अनवस्थितं प्रियाः   ।विद्म हे शठ पलायनच्छलान्यञ्जसेति रुरुधुः कचग्रहैः   । । १९.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य निर्दयरतिश्रमालसाः कण्ठसूत्रं अपदिश्ययोषितः   ।अध्यशेरत बृहद्(?) भुजान्तरं पीवरस्तनविलुप्तचन्दनं  । । १९.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	संगमाय निशि गूढचारिणं चारदूतिकथितं पुरो गताः   ।वञ्चयिष्यसि कुतस्तमोवृतः कामुकेति चकृषुस्तं अङ्गनाः   । । १९.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	योषितां उडुपतेरिवाचिषां स्पर्शनिर्वृतिं असावनाप्नुवन्  ।आरुरोह कुमुदाकरोपमां रात्रिजागरपरो दिवाशयः   । । १९.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	वेणुना दशनपीडिताधरा वीणया नखपदाङ्कितोरवः   ।शिलपकार्य उभयेन वेजितास्तं विजिह्मनयना व्यलोभयन्  । । १९.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	अङ्गसत्त्ववचनाश्रयं मिथः स्त्रीषु नृत्यं उपधाय दर्शयन्  ।स प्रयोगनिपुणैः प्रयोक्तृभिः संजघर्ष सह मित्रसंनिधौ   । । १९.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	अंसलम्बिकुटजार्जुनस्रजस्तस्य नीपरजसाङ्गरागिणः   ।प्रावृषि प्रमदबर्हिणेष्वभूत्कृतिमाद्रिषु विहारविभ्रमः   । । १९.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	विग्रहाच्च शयने पराङ्मुखीर्नानुनेतुं अबलाः स तत्वरे   ।आचकाङ्क्ष घनशब्दविक्लवास्ता विवृत्य विशतीर्भुजान्तरं  । । १९.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	कार्त्तिकीषु सवितानहर्म्यभाग्यामिनीषु ललिताङ्गनासखः   ।अन्वभुङ्क्त सुरतश्रमापहां मेघमुक्तविशदां स चन्द्रिकां  । । १९.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	सैकतं च सरयूं विवृण्वतीं श्रोणिबिम्बं इव हंसमेखलं  ।स्वप्रियाविलसितानुकारिणीं सौधजाल्विवरैर्व्यलोकयथ् । । १९.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	मर्मरैरगुरुधूपगन्धिभिर्व्यक्तहेमर्शनैस्तं एकतः   ।जह्रुराग्रथनमोक्षलोलुपं हैमनैर्निव्सनैः सुमध्यमाः   । । १९.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्पितस्तिमितदीपदृष्टयो गर्भवेश्मसु निवातकुक्षिषु   ।तस्य सर्वसुरतान्तरक्षमाः साक्षितां शिशिररात्रयो ययुः   । । १९.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	दक्षिणेन पवनेन संभृतं प्रेक्ष्य चूतकुसुमं सपल्लवं  ।अन्वनैषुरवधूतविग्रहास्तं दुरुत्सहवियोगं अङ्गनाः   । । १९.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	ताः स्वं अङ्कं अधिरोप्य दोलया प्रेङ्खयन्परिजनापविद्धया   ।मुक्तरज्जु निबिडं भयच्छलात्कण्ठबन्धनं अवाप बाहुभिः   । । १९.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	तं पयोधरनिषक्तचन्दनैर्मौक्तिकग्रथितचारुभूषणैः   ।ग्रीष्मवेषविधिभिः सिषेविरे श्रोणिलम्बिमणिमेखलाः प्रियाः   । । १९.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्स भग्नसहकारं आसवं रक्तपाटलसमागमं पपौ   ।तेन तस्य मधुनिर्गमात्कृशश्चित्तयोनिरभवत्पुनर्नवः   । । १९.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं इन्द्रियसुखानि निर्विशन्नन्यकार्यविमुखः स पार्थिवः   ।आत्मलक्षणनिवेदितानृतूनत्यवाहयदनङ्गवाहितः   । । १९.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	तं प्रमत्तं अपि न प्रभावतः शेकुराक्रमितुं अन्यपार्थिवाः   ।आमयस्तु रतिरागसंभवो दक्षशाप इव चन्द्रं अक्षिणोथ् । । १९.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	दृष्टदोषं अपि तन्न सोऽत्यजत्सङ्गवस्तु भिषजां अनाश्रवः   ।स्वादुभिस्तु विषयैर्हृतस्ततो दुःखं इन्द्रियगणो निवार्यते   । । १९.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य पाण्डुवदनाल्पभूषणा सावलम्बगमना मृदुस्वना   ।यक्ष्मणापि परिहानिराययौ कामयानसमवस्थया तुलां  । । १९.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	व्य्ॐअ पश्चिमकलास्थितेन्दु वा पङ्कशेषं इव घर्मपल्वलं  ।राज्ञि तत्कुलं अभूत्क्षयातुरे वामनार्चिरिव दीपभाजनं  । । १९.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	बाढं एषु दिवसेषु कर्म साधयति पुत्रजन्मने   ।इत्यदर्शितरुजोऽस्य मन्त्रिणः शश्वदूचुरघशङ्किनीः प्रजाः   । । १९.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	स त्वनेकवनितासखोऽपि सन्पावनीं अनवलोक्य संततिं  ।वैद्ययत्नपरिभाविनं गदं न प्रदीप इव वायुं अत्यगाथ् । । १९.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	तं गृहोपवन एव संगताः पश्चिमक्रतुविदा पुरोधसा   ।रोगशान्तिं अपदिश्य मन्त्रिणः संभृते शिखिनि गूढं आदधुः   । । १९.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	तैः कृतप्रकृतिमुख्यसंग्रहैराशु तस्य सहधर्मचारिणी   ।साधु दृष्टशुभगर्भलक्षणा प्रत्यपद्यत नराधिपश्रियं  । । १९.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्यास्तथाविधनरेन्द्रविपत्तिशोकादुष्णैर्विलोचनजलैः प्रथमाभितप्तः   ।निर्वापितः कनककुम्भमुखोज्झितेन वंशाभिषेकविधिना शिशिरेण गर्भः   । । १९.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	तं भावार्थ प्रसवसमयाकाङ्क्षिणीनां प्रजानां अन्तर्गूढं क्षितिरिव बभौ बीजमुष्टिं दधाना   ।मौलैः सार्धं स्थविरसचिवैर्हेमसिंहासनस्था राज्ञी राज्यं विधिवदशिषद्भर्तुरव्याहताज्ञा   ।।१९.५७।।	</p>