शिशुपालवधम्/षष्ठः सर्गः
अथ रिरंसुममुं युगपद्गिरौ कृतयथास्वतरुप्रसवश्रिया   ।
ऋतुगणेन निषेवितुमादधे भुवि पदं विपदन्तकृतं सतां  ।। ६.१  ।।

नवपलाशपलाशवनं पुरः स्फुटस्फटपरागतपङ्गजं  ।
मृदुलतान्तलतान्तमलोकयत्स सुरभिं सुमनोभरैः   ।। ६.२  ।।

विलुलितालकसंहृतिरामृशन्मृगदृशां श्रमवारि ललाटजं  ।
तनुतरङ्गततिं सरसां दलत्कुवलयं वलयन्मरुदाववौ   ।। ६.३  ।।

तुलयति स्म विलोचनतारकाः कुरबकस्तबकव्यतिषह्किणि   ।
गुणवदाश्रयलब्धगुणोददये मालिनिमालिनि माधवयोषितां  ।। ६.४  ।।

स्फुटमिवोज्वलकाञ्चकान्तिभिर्युतमशोकमशोभत चम्पकैः   ।
विरहिणां हृदयस्य भिदाभृतः कपिशितं पिशितं मदनाग्निना   ।। ६.५  ।।

स्मराहुताशनमुर्मुरचूर्णतां दधुरिवाम्रवनस्य रजःकणाः   ।
निपातिताः परितः पथिकव्रजानुपरि ते परितेपुरतो भृशं  ।। ६.६  ।।

रतिपतिप्रहितेव कृतक्रुधः प्रियतमेषु वधूरनुनायिका   ।
बकुलपुष्परसासवपेशलध्वनिरगान्निरगात्मधुपावलिः   ।। ६.७  ।।

प्रियसखीसदृशं प्रतिबोधिताः किमपि काम्यगिरा परपुष्टया   ।
प्रियतमाय वपुर्गुरुमत्सरच्छिदुरयादुरनाचिं अङ्गनाः   ।। ६.८  ।।

मधुकरैरपवादकरैरिव स्मृतिभुवः पथिकाः हरिणा इव   ।
कलतया वचसः परिवादिनीस्वरजिता वशमाययुः   ।। ६.९  ।।

समभिसृत्य रसादवलम्बितः प्रमदया कुसुमावचिचीर्षया   ।
अविनमन्न रराजवृथोच्चकैरनृतया नृतया वनपादपः   ।। ६.१०  ।।

इदमपास्य विरागि परागीरलिकदम्बकमम्बुरुहां ततीः   ।
स्तनभरेण जितस्तबकानमन्नवलते वलतेऽभिमुखं तव   ।। ६.११  ।।

सुरभिणिश्वसिते दधतस्तृषं नवसुधामधुरे च तवाधरे   ।
अलमलेरिव गन्धरसावमू मम न स्ॐअनसौ मनसो मुदे   ।। ६.१२  ।।

इति गदन्तमनन्तरमङ्गना भुजयुगोन्नमनोच्चतरस्तनी   ।
प्रणयिनं रभसादुदरश्रिया वलिभयादलिभयादिव सस्वजे   ।। ६.१३  ।।

वदनसौरभलोभपरिभ्रमद्भ्रमरसंभ्रमसंभृतशोभया   ।
चलितया विदधे कलमेखलाकलकलोऽलकलोलदृशान्यया   ।। ६.१४  ।।

अजगणन्गणशः प्रियमग्रतः प्रणतमप्यभिमानितया न याः   ।
सति मधावभवन्मदनव्यथा विधुरिता धुरिताः कुकुरस्त्रियः   ।। ६.१५  ।।

कुसुमकार्मुककार्मुकसंहितद्रुतशिलीमुखखण्डितविग्रहाः   ।
मरणमप्यपराः प्रतिपेदिरे किमु मुहुर्मुहुर्गतभर्तृकाः   ।। ६.१६  ।।

रुरुधिषा वदनाम्बुरुहश्रियः सुतनु सत्मलङ्करणाय ते   ।
तदपि सम्प्रति सन्निहिते मधावधिगमं धिगमङ्गलमश्रुणः   ।। ६.१७  ।।

त्यजति कष्टामसावचिरादसून्विरहवेदनयेत्यघशङ्गिभिः   ।
प्रियतया गदितास्त्वयि बान्धवैरवितथा वितथाः सखि मा गिरः   ।। ६.१८  ।।

न खलु दूरगतोऽप्यधिवर्तते महमसाविति बन्धुतयोदितैः   ।
प्रणयिनो निशमय्य वधूर्बहिः स्वरमृतैरमृतैरिव निर्ववौ   ।। ६.१९  ।।

मधुरया मधुबोधितमाधवीमधुसमृद्धिसमेधितमेधया   ।
मधुकराङ्गनया मुहुरुन्मदध्वनिभृता निभृताक्षरमुज्जगे   ।। ६.२०  ।।

अरुणिताखिशैलवना मुहुर्विदधती पथिकान्परितापिनः   ।
विकचकिंशुकसंहतिरुच्चकैरुदवहद्दवहव्यवहश्रियं  ।। ६.२१  ।।

रवितुरङ्गतनूरुहतुल्यतां दधति यत्र शिरीषरजोरुचः   ।
उपययौ विदधन्नवमल्लिकाः शुचिरसौ चिरसौरभसंपदः   ।। ६.२२  ।।

दलितक्ॐअलपाटलकुड्मले निजवधूश्वसितानुविधायिनि   ।
मरुति वाति विलासिभिरुन्मदभ्रमदलौ मदलौल्यमुपाददे   ।। ६.२३  ।।

निदधिरे दयितोरसि तत्क्षणस्पनवारितुषारभृतः स्तनाः   ।
सरसचन्दनरेणुरनुक्षणं विचकरे च करेण वरोरुभिः   ।। ६.२४  ।।

स्फुरदधीरतडिन्नयना मुहुः प्रियमिवागलितोरुपयोधरा   ।
जलधरावलिरप्रतिपालितस्वसमया समयाञ्जगतीधरं  ।। ६.२५  ।।

गजकदम्बकमेचकमुच्चकैर्नभसि वीक्ष्य नवाम्बुदमम्बरे   ।
अभिससार न वल्लभमङ्गना न चकमे च कमेकरसं रहः   ।। ६.२६  ।।

अनुययौ विविधोपलकुण्डलद्युतिवितानकसंवलितांशुकं  ।
धुततनुर्वलयस्य पय्ॐउचः शबलिमा बलिमानमुषो वपुः   ।। ६.२७  ।।

द्रुतसमीरचलैः क्षणलक्षितव्यवहिता विटपैरिव मञ्जरी   ।
नततमालनिभस्य नभस्तरोरचिररोचिररोचत वारिदैः   ।। ६.२८  ।।

पटलमम्बुमुचां पथिकाङ्गना सपदि जीवितसंशयमेष्यती   ।
सनयनाम्बुसखीजन संभ्रमाद्विधुरबन्धुरबन्धुरमैक्षत   ।। ६.२९  ।।

प्रवसतः सुतरामुदकम्पयद्विलकन्दलकम्पनलालितः   ।
नमयति स्म वनानि मनस्विनीजननमनो घनमारुतः   ।। ६.३०  ।।

जलदपङ्क्तिरनर्तयदुन्मदंकलविलापि कलापिकदम्बकं  ।
कृतसमार्जनमर्दलमण्डलध्वनिजया निजया स्वनसंपदा   ।। ६.३१  ।।

नवकदम्बजोऽरुणिताम्बरैरधिपुरन्ध्रि शिलीन्ध्रसुगन्धिभिः   ।
मनसि रागवतामनुरागिता नवनवा वनवायुभिरादधे   ।। ६.३२  ।।

शमिततापमपोढमहीरजः प्रथमबिन्दुभिरम्बुमुचोऽम्भसां  ।
प्रविरलैरचलाङ्गनमङ्गनाजनसुगं न सुगन्धि न चक्रिरे   ।। ६.३३  ।।

द्विरदवलक्षमलक्ष्यत स्फुरितभृङ्गमृच्छवि केतकं  ।
घनघनौघविघट्टनया दिवः कृशसिखं शशिखण्डमिव च्युतं  ।। ६.३४  ।।

दलितमौक्तिकचूर्णविपाण्डवः स्फुरितनिर्झरशीकरचारवः   ।
कुटजपुष्पपरागकणाः स्फुटं विदधिरे दधिरेणुविडम्बनां  ।। ६.३५  ।।

नवपयःकणक्ॐअलमालतीकुसुमसंततिसंततसङ्गिभिः   ।
प्रचलितोडुनिभैः परिपाण्डिमाः शुभरजोभरजोऽलिभिराददे   ।। ६.३६  ।।

निजरजः पटवासमिवाकिरद्धृतपटोपमवारिमुचां दिशां  ।
प्रियवियुक्तवधूजनचेतसामनवनी नवनीपवनावलिः   ।। ६.३७  ।।

प्रणयकोपभृतोऽपि पराङ्मुखाः सपदि वारिधरारवभीरवः   ।
प्रणयिनः परिरब्धुमथाङ्गना ववलिरे वलिरेचितमध्यमाः   ।। ६.३८  ।।

विगतरागगुणोऽपि जनो न कश्चलति वाति पयोदनभस्वति   ।
अभिहितेऽलिभिरेवमिवोच्चकैरननृते ननृते नवपल्लवैः   ।। ६.३९  ।।

अरमयन्भवनादचिरद्युतेः किल भयादमपयातुमनिच्छवः   ।
यदुनरेन्द्रगणं तरुणागणास्तमथ मन्मथमन्थरभाषिणः   ।। ६.४०  ।।

ददतमन्तरिताहिमदीधितिं खगकुलाय कुलायनिलायितां  ।
जलदकालमबोधकृतं दिशामपराथाप रथवयवायुधः   ।। ६.४१  ।।

स विकचोत्पलचक्षुषमैक्षत क्षितिभृतोऽङगगतां दयितामिव   ।
शरदमच्छगलद्वसनोपमाक्षमधनामघनाशनकीर्तनः   ।। ६.४२  ।।

जगति नैशमशीतकरः करैर्वियति वारिदवृन्दमयं तमः   ।
जलजराजिषु  नैन्द्रमदिद्रवन्न महतामहताः क्व च नारयः   ।। ६.४३  ।।

समय एव करोति बलाबलं प्रणिगतवन्त इतीव शरीरिणां  ।
शरदि हंसरवाः परुषीकृतस्वरमयूरमयू रमणीयतां  ।। ६.४४  ।।

तनुरुहाणि पुरो विजितध्वनेर्धवलपक्षविहङ्गमकूजितैः   ।
जगलुरक्षमयेव शिखण्डिनः परिभवोऽरिभवो हि सुदुःसहः   ।। ६.४५  ।।

अनुवनं वनराजिवधूमुखे बहलरागजवाधरचारुणि   ।
विकचबाणवलयोऽधिकं रुरुचिरे रुचिरेक्षणविभ्रमाः   ।। ६.४६  ।।

कनकभङ्गपिशङ्गदलैर्दधे सरजसारुणकेशरचारुभिः   ।
प्रियविमानितमानवतीरुषां निरसनैरसनैरवृथार्थता   ।। ६.४७  ।।

मुखसरोजरुचं मदपाटलामनुचकार चकोरदृशां यतः   ।
धृतनवातपमुत्सुकतामतो न कमलं कमलम्भयदम्भसि   ।। ६.४८  ।।

विगतसस्यजिधत्समघट्टयत्कलमगोपवधूर्न मृगव्रजं  ।
श्रुततदीरितक्ॐअलगीतकध्वनिमिषेऽनिमेषेक्षणमग्रतः   ।। ६.४९  ।।

कृतमदं निगदन्त इवाकुलीकृतजगत्रयमूर्जमतङ्गजं  ।
ववुरयुक्छदगुच्छसुगन्धयः सततगास्ततगानगिरोऽलिभिः   ।। ६.५०  ।।

विगतवारिधरावरणाः क्वचिददृशुरुल्लसितासितासिताः   ।
क्वचिदिवेन्द्रगजाजिनकञ्चुकाः शरदि नीरदिनीर्यदेवो दिशः   ।। ६.५१  ।।

विलुलितामनिलैः शरदङ्गना नवसरोरुहकेशरसम्भवां  ।
विकरितुं परिहासविधित्सया हरिवधूरिव धूलिमुधक्षिपथ् ।। ६.५२  ।।

हरितपत्रमयीव मरुद्गणैः स्रगवनद्धमनोरमपल्लवा   ।
मधुरिपोरभिताम्रमुखी मुदं दिवि तता विततान शुकावलिः   ।। ६.५३  ।।

स्मितसरोरुहनेत्रसरोजलामतिसितङ्गविहङ्गहसद्दिवं  ।
अकलयन्मुदितामिव सर्वतः स शरदन्तुरदिह्मुखां  ।। ६.५४  ।।

गजद्वयसीरपि हैमनस्तुहिनयन्सरितः पृषतां पतिः   ।
सलिलसन्ततिमध्वगयोषितामतुनतातनुतापकृतं दृशां  ।। ६.५५  ।।

इदमयुक्तमहो महदेव यद्वरतनोः स्मरयत्यनिलोऽन्यदा   ।
स्मृसयौवनसोष्मपयोधरान्सतुहिनस्तु हिनस्तु वियोगिनः   ।। ६.५६  ।।

प्रियतमेन यया सरुषा स्थितं न सह सा सहसा परिरभ्य तं  ।
श्लथयितुं क्षणमक्षमतामङ्गना न सह सा सहसा कृतवेपथुः   ।। ६.५७  ।।

भृशमदूयत याधरपल्लवक्षतिरनावरणा हिममारुतैः   ।
दशनरश्मिपटेन च सीत्कृतैर्निवासितेव सितेन सुनिर्ववौ   ।। ६.५८  ।।

व्रणभृता सुतनोः कलसीकृतस्फुरितदन्तमरीचिमयं दधे   ।
स्फुटमिवावरणं हिमारुतैर्मृदुतया दुतयाधरलेखया   ।। ६.५९  ।।

धृततुषारकणस्य नभस्वतस्तरुलताङ्गुलितर्जनविभ्रमाः   ।
पृथु निरन्तरमिष्टभुजान्तरं वनितयानितया न विषेहिरे   ।। ६.६०  ।।

हिमऋतावपि ताः स्म भृशस्विदो युवतयः सुतरामुपकारिणौ.
प्रकटयत्यनुरागमकृत्रिमं स्मरमयं रमयन्ति विलासिनः   ।। ६.६१  ।।

कुसुमयन्फलिनीरवैमर्दविकासिभिरहितहुंकृतिः   ।
उपवनं निरभर्सयत प्रियान्वियुवतीर्युवतीः शिशिरानिलः   ।। ६.६२  ।।

उपचितेषु परेष्वसमर्थतां व्रजति कालवशाद्बलवानपि   ।
तपसि मन्दगभस्तिरभीषुमान्नहि महाहिमनिकरोऽभवथ् ।। ६.६३  ।।

अबिषिषेणयिषुं भुवनानि यः स्मरमिवाख्यात लोध्ररचश्चयः   ।
क्षुभितसैन्यपरागविपाण्डुरद्युतिरयं तिरयन्नुभूद्दिशः   ।। ६.६४  ।।

शिशिरमासमपास्य गुणोस्य नः क इव शीतहरस्य कुचोष्मणः   ।
इति धियास्तरुषः परिरेभिरे घनमतो नमतोऽनुमतान्प्रियाः   ।। ६.६५  ।।

अधिलवङ्गममी रजसाधिकं मलिनिताः सुमनोदलतालिनः   ।
स्फुटमिति प्रसवेन पुरोऽहसत्सपदि कुन्दलता दलतालिनः   ।। ६.६६  ।।

अतिसुरभिभाजि पुष्पश्रियामतुनुतरतयेष सन्तानकः   ।
तरुणपरभृतः स्वनं रागिणामतनुत रतये वसन्तानकः   ।। ६.६७  ।।

नोज्झितुं युवतिमानसनिरासे दक्षमिष्टमधुवासरसां  ।
चूतमालिरलिनामतिरागादक्षमिष्ट मधुवासरसारं  ।। ६.६८  ।।

जगद्वशीकर्तुमिमाः स्मरस्य प्रभावनीके तनवै जयन्तीः   ।
इत्यस्य तेने कदलीर्मधुश्रीः प्रभावनी केतनवैजयन्तीः   ।। ६.६९  ।।

स्मररागमयी वपुस्तमिस्रा परिसस्तार रवेरसत्यवशं  ।
प्रियमाप दिवापि कोकिले स्त्री परितस्ताररवे रसत्वश्यं   ।। ६.७०  ।।

वपुरम्बुविहारमिहं शुचिना रुचिरं कमनीयतरा गतिमा   ।
रमणेन रमण्यचिरांशुलतारुचिरङ्कमनीयत रागमिता   ।। ६.७१  ।।

मुदमब्दभुवामपां मयूराः सहसायन्त नदी पपाट लाभे   ।
अलिना रतमालिनी शिल्लीन्ध्रे सह सायन्तनदीपपाटलाभे   ।। ६.७२  ।।

कुटजानि वीक्ष्य शिखिभिः शिखरीन्द्रं समयावनौ घनमदभ्रमराणि   ।
गगनं च गीतनिनदस्य गिरोच्चैः समया वनौघनमदभ्रमराणि   ।। ६.७३  ।।

अभीष्ठमासाद्य चिराय काले समुद्धृताशां कमनी चकाशे   ।
योषिन्मनोजन्मसुखोदयेषु समुद्धृताशङ्गमनीचकाशे   ।। ६.७४  ।।

स्तनयोः समयेन याङ्गनानामभिनद्धारसमा न सा रसेन   ।
परिरम्भरुचिं ततिर्जलानामभिनद्धा रसमानसारसेन   ।। ६.७५  ।।

जातप्रीतिर्या मधुरेणानुवनान्तं
कामे कान्ते सारसिकाकुरुतेन   ।
तत्सम्पर्क प्राप्य पुरा मोहनलीलां
कामेकान्ते सा रसिका का कुरुते न   ।। ६.७६  ।।

कान्ताजनेन रहसि प्रसभं गृहीत-
केशे रते स्मरसहासवतोपितेन   ।
प्रेम्णा मनस्तु रजनीष्वपि हैमनीषु
के शेरते स्म रसहासवतोपितेन   ।। ६.७७  ।।

गतवतामपि विस्मयमुच्चकैरसकलामलपल्लवलीलया   ।
मधुकृतामसकृद्गिरमावली रसकलामलपल्लवलीलया   ।। ६.७८  ।।

कुर्वन्तमित्यतिभरेण नगानवाचः
पुष्पैविराममलिनां च न गानवाचः   ।
श्रीमान्समस्तमनुसानु गिरौविहर्तु
बिभ्रत्यचोदि स मयूरगिरा विहर्तुं  ।। ६.७९  ।।