काव्यालङ्कारः/तृतीयः परिच्छेदः
प्रेयो रसवदूर्जस्वि पर्यायोक्तं समाहितम्  ।	
द्विप्रकारमुदात्तं च भेदैः श्लिष्टमपि त्रिभिः   ।। ३.१  ।।	
अपह्नुतिं विशेषोक्तं विरोधं तुल्ययोगिताम्  ।	
अप्रस्तुतप्रशंसां च व्याजस्तुतिनिदर्शने   ।। ३.२  ।।	
उपमारूपकं चान्यदुपमेयोपमामपि   ।	
सहोक्तिपरिवृत्ती च ससंदेहमनन्वयम्  ।। ३.३  ।।	
उत्प्रेक्षावयवं चान्ये संसृष्टिमपि चापरे   ।	
भाविकत्वं च निजगुरलंकारं सुमेधसः   ।। ३.४  ।।	
प्रेयो गृहागतं कृष्णं अवादीद्विदुरो यथा   ।	
अद्य या मम गोविन्द जाता त्वयि गृहागते   ।	
कालेनैषा भवेत्प्रीतिस्तवैवागमनात्पुनः   ।। ३.५  ।।	
रसवद्दर्शितस्पष्ट- शृङ्गारादिरसं यथा   ।	
देवी समागमद्धर्म मस्करिण्यतिरोहिता   ।। ३.६  ।।	
ऊर्जस्वि कर्णेन यथा पार्थाय पुनरागतः   ।	
द्विः सन्दधाति किं कर्णः शल्येत्यहिरपाकृतः   ।। ३.७  ।।	
पर्यायोक्तं यदन्येन प्रकारेणाभिधीयते   ।	
उवाच रत्नाहरणे चैद्यं शार्ङ्गधनुर्यथा   ।। ३.८  ।।	
गृहेष्वध्वसु वा नान्नं भुञ्ज्महे यदधीतिनः   ।	
न भुञ्जते द्विजास्तच्च रसदाननिवृत्तये   ।। ३.९  ।।	
समाहितं राजमित्रे यथा क्षत्रिययोषिताम्  ।	
रामप्रसत्त्यै यान्तीनां पुरोऽदृश्यत नारदः   ।। ३.१०  ।।	
उदात्तं शक्तिमान्रामो गुरुवाक्यानुरोधकः   ।	
विहायोपनतं राज्यं यथा वनमुपागतम्  ।। ३.११  ।।	
एतदेवापरेऽन्येन व्याख्यानेनान्यथा विदुः   ।	
नानारत्नादियुक्तं यत्तत्किलोदात्तमुच्यते   ।। ३.१२  ।।	
चाणक्यो नक्तमुपयान्नन्दक्रीडागृहं यथा   ।	
शशिकान्तोपलच्छन्नं विवेद पयसां कणैः   ।। ३.१३  ।।	
उपमानेन यत्तत्त्वं उपमेयस्य साध्यते   ।	
गुणक्रियाभ्यां नाम्ना च श्लिष्टं तदभिधीयते   ।। ३.१४  ।।	
लक्षणं रूपकेऽपीदं लक्ष्यते काममत्र तु   ।	
इष्टः प्रयोगो युगपदुपमानोपमेययोः   ।। ३.१५  ।।	
शीकराम्भोमदसृजस्तुङ्गा जलददन्तिनः   ।	
इत्यत्र मेघकरिणां निर्देशः क्रियते समम्  ।। ३.१६  ।।	
श्लेषादेवार्थवचसोरस्य च क्रियते भिदा   ।	
तत्सहोक्त्युपमाहेतु- निर्देशात्त्रिविधं यथा   ।। ३.१७  ।।	
छायावन्तो गतव्यालाः स्वारोहाः फलदायिनः   ।	
मार्गद्रुमा महान्तश्च परेषामेव भूतये   ।। ३.१८  ।।	
उन्नता लोकदयिता महान्तः प्राज्यवर्षिणः   ।	
शमयन्ति क्षितेस्तापं सुराजानो घना इव   ।। ३.१९  ।।	
रत्नवत्त्वादगाधत्वात्स्वमर्यादाविलङ्घनात् ।	
बहुसत्त्वाश्रयत्वाच्च सदृशस्त्वमुदन्वता   ।। ३.२०  ।।	
अपह्नुतिरभीष्टा च किंचिदन्तर्गतोपमा   ।	
भूतार्थापह्नवादस्याः क्रियते चाभिधा यथा   ।। ३.२१  ।।	
नेयं विरौति भृङ्गाली मदेन मुखरा मुहुः   ।	
अयमाकृष्यमाणस्य कन्दर्पधनुषो ध्वनिः   ।। ३.२२  ।।	
एकदेशस्य विगमे या गुणान्तरसंस्थितिः   ।	
विशेषप्रथनायासौ विशेषोक्तिर्मता यथा   ।। ३.२३  ।।	
स एकस्त्रीणि जयति जगन्ति कुसुमायुधः   ।	
हरतापि तनुं यस्य शम्भुना न हृतं बलम्  ।। ३.२४  ।।	
गुणस्य वा क्रियाया वा विरुद्धान्यक्रियाभिधा   ।	
या विशेषाभिधानाय विरोधं तं विदुर्बुधाः   ।। ३.२५  ।।	
उपान्तरूढोपवनच्- छायाशीतापि धूरसौ   ।	
विदूरदेशानपि वः सन्तापयति विद्विषः   ।। ३.२६  ।।	
न्यूनस्यापि विशिष्टेन गुणसाम्यविवक्षया   ।	
तुल्यकार्यक्रियायोगादित्युक्ता तुल्ययोगिता   ।। ३.२७  ।।	
शेषो हिमगिरिस्त्वं च महान्तो गुरवः स्थिराः   ।	
यदलङ्घितमर्यादाश्चलन्तीं बिभृथ क्षितिम्  ।। ३.२८  ।।	
अधिकारादपेतस्य वस्तुनोऽन्यस्य या स्तुतिः   ।	
अप्रस्तुतप्रशंसेति सा चैवं कथ्यते यथा   ।। ३.२९  ।।	
प्रीणितप्रणयि स्वादु काले परिणतं बहु   ।	
विना पुरुषकारेण फलं पश्यत शाखिनाम्  ।। ३.३०  ।।	
दूराधिकगुणस्तोत्र- व्यपदेशेन तुल्यताम्  ।	
किंचिद्विधित्सोर्या निन्दा व्याजस्तुतिरसौ यथा   ।। ३.३१  ।।	
रामः सप्ताभिनत्सालान्गिरिं क्रौञ्चं भृगूत्तमः   ।	
शतांशेनापि भवता किं तयोः सदृशं कृतम्  ।। ३.३२  ।।	
क्रिययैव विशिष्टस्य तदर्थस्योपदर्शनात् ।	
ज्ञेया निदर्शना नाम यथेववतिभिर्विना   ।। ३.३३  ।।	
अयं मन्दद्युतिर्भास्वानस्तं प्रति यियासति   ।	
उदयः पतनायेति श्रीमतो बोधयन्नरान्  ।। ३.३४  ।।	
उपमानेन तद्भावं उपमेयस्य साधयन्  ।	
यां वदत्युपमामेतदुपमारूपकं यथा   ।। ३.३५  ।।	
समग्रगगनायाम- मानदण्डो रथाङ्गिनः   ।	
पादो जयति सिद्धस्त्री- मुखेन्दुनवदर्पणः   ।। ३.३६  ।।	
उपमानोपमेयत्वं यत्र पर्यायतो भवेत् ।	
उपमेयोपमां नाम ब्रुवते तां यथोदितम्  ।। ३.३७  ।।	
सुगन्धि नयनानन्दि मदिरामदपाटलम्  ।	
अम्भोजमिव वक्त्रं ते त्वदास्यमिव पङ्कजम्  ।। ३.३८  ।।	
तुल्यकाले क्रिये यत्र वस्तुद्वयसमाश्रये   ।	
पदेनैकेन कथ्यते सहोक्तिः सा मता यथा   ।। ३.३९  ।।	
हिमपाताविलदिशो गाढालिङ्गनहेतवः   ।	
वृद्धिमायान्ति यामिन्यः कामिनां प्रीतिभिः सह   ।। ३.४०  ।।	
विशिष्टस्य यदादानं अन्यापोहेन वस्तुनः   ।	
अर्थान्तरन्यासवती परिवृत्तिरसौ यथा   ।। ३.४१  ।।	
प्रदाय वित्तमर्थिभ्यः स यशोधनमाअदित   ।	
सतां विश्वजनीनानां इदमस्खलितं व्रतम्  ।। ३.४२  ।।	
उपमानेन तत्त्वं च भेदं च वदतः पुनः   ।	
ससन्देहं वचः स्तुत्यै ससन्देहं विदुर्यथा   ।। ३.४३  ।।	
किमयं शशी न स दिवा विराजते कुसुमायुधो न धनुरस्य कौसुमम्  ।	
इति विस्मयाद्विमृशतोऽपि मे मतिस्त्वयि वीक्षते न लभतेऽर्थनिश्चयम्  ।। ३.४४  ।।	
यत्र तेनैव तस्य स्यादुपमानोपमेयता   ।	
असादृश्यविवक्षातस्तमित्याहुरनन्वयम्  ।। ३.४५  ।।	
ताम्बूलरागवलयं स्फुरद्दशनदीधिति   ।	
इन्दीवराभनयनं तवेव वदनं तव   ।। ३.४६  ।।	
श्लिष्टस्यार्थेन संयुक्तः किंचिदुत्प्रेक्षयान्वितः   ।	
रूपकार्थेन च पुनरुत्प्रेक्षावयवो यथा   ।। ३.४७  ।।	
तुल्योदयावसानत्वाद्गतेऽस्तं प्रति भास्वति   ।	
वासाय वासरः क्लान्तो विशतीव तमोगृहम्  ।। ३.४८  ।।	
वरा विभूषा संसृष्टिर्बह्वलङ्कारयोगतः   ।	
रचिता रत्नमालेव सा चैवमुदिता यथा   ।। ३.४९  ।।	
गाम्भीर्यलावण्यवतोर्युवयोः प्राज्यरत्नयोः   ।	
सुखसेव्यो जनानां त्वं दुष्टग्राहोऽम्भसां पतिः   ।। ३.५०  ।।	
अनलङ्कृतकान्तं ते वदनं वनजद्युति   ।	
निशाकृतः प्रकृत्यैव चारोः का वास्त्यलङ्कृतिः   ।। ३.५१  ।।	
अन्येषामपि कर्तव्या संसृष्टिरनया दिशा   ।	
कियदुद्घट्टितज्ञेभ्यः शक्यं कथयितुं मया   ।। ३.५२  ।।	
भाविकत्वमिति प्राहुः प्रबन्धविषयं गुणम्  ।	
प्रत्यक्षा इव दृश्यन्ते यत्रार्था भूतभाविनः   ।। ३.५३  ।।	
चित्रोदात्ताद्भुतार्थत्वं कथायाः स्वभिनीतता   ।	
शब्दानाकुलता चेति तस्य हेतून्प्रचक्षते   ।। ३.५४  ।।	
आशीरपि च केषांचिदलङ्कारतया मता   ।	
सौहृदय्याविरोधोक्तौ प्रयोगोऽस्याश्च तद्यथा   ।। ३.५५  ।।	
अस्मिञ् जहीहि सुहृदि प्रणयाभ्यसूयां आश्लिष्य गाढममुमानतमादरेण   ।	
विन्ध्यं महानिव घनः समयेऽभिवर्षन्नानन्दजैर्नयनवारिभिरुक्षतु त्वाम्  ।। ३.५६  ।।	
मदान्धमातङ्गविभिन्नसाला हतप्रवीरा द्रुतभीतपौराः   ।	
त्वत्तेजसा दग्धसमस्तशोभा द्विषां पुरः पश्यतु राजलोकः   ।। ३.५७  ।।	
गिरामलङ्कारविधिः सविस्तरः स्वयं विनिश्चित्य धिया मयोदितः   ।	
अनेन वागर्थविदामलङ्कृता विभाति नारीव विदग्धमण्डना   ।। ३.५८  ।।	
इति भामहालङ्कारे तृतीयः परिच्छेदः	

काव्यालङ्कारः