स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः १०
॥ नारद उवाच॥	
गृध्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा दुःखविस्मयसंयुतः॥	
इन्द्रद्युम्नस्तमा पृच्छय मरणायोपचक्रमे॥ १०.१ ॥	
ततस्तमालोक्य तथा मुमूर्षुं कौशिकादिभिः॥	
स संहितं विचिंत्याह दीर्घायुषमथात्मनः॥ १०.२ ॥	
मैवं कार्षीः श्रुणु गिरं भद्रक त्वं चिरंतनः॥	
मत्तोऽप्यस्ति स्फुटं चैव ज्ञास्यति त्वदभीप्सितम्॥ १०.३ ॥	
मानसे सरसि ख्यातः कूर्मोमंथरकाख्यया॥	
तस्य नाविदितं किंचिदेहि तत्र व्रजामहे॥ १०.४ ॥	
ततः प्रतीतास्ते भूपमुनिगृध्रबकास्तथा॥	
उलूकसहिता जग्मुः सर्वे कूर्मदिदृक्षवः॥ १०.५ ॥	
सरस्तीरे स्थितः कूर्मस्तान्निरीक्ष्य विदूरगान्॥	
कांदिशीको विवेशासौ जलं शीघ्रतरं तदा॥ १०.६ ॥	
कौशिकोऽथ तमाहेदं प्रहस्य वचनं स्वयम्॥	
कस्मात्कूर्म प्रनष्टोद्य विमुखोऽभ्यागतेष्वपि॥ १०.७ ॥	
अग्निर्द्विजानां विप्रश्च वर्णानां रमणः स्त्रियाम्॥	
गुरुः पिता च पुत्राणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः॥ १०.८ ॥	
विहाय तमिमं धर्ममातिथ्यविमुखः कथम्॥	
गृह्णासि पापं सर्वेषां ब्रूहि कूर्माधुनोत्तरम्॥ १०.९ ॥	॥कूर्म उवाच॥	
चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम्॥	
अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्॥ १०.१० ॥	
सुमहत्कारणं चात्र श्रूयतां तद्वदामि वः॥	
नाहं पराङ्मुखो जात एतावंति दिनान्यपि॥ १०.११ ॥	
अभ्यागतस्य कस्यापि सर्वसत्कारसद्व्रती॥	
किं त्वेष पंचमो यो वो दृश्यते सरलाकृतिः॥ १०.१२ ॥	
इंद्रद्युम्नो महीपालो बिभोम्यस्मादलंतराम्॥	
अमुना यजमानेन रौचकाख्ये पुरा पुरे॥ १०.१३ ॥	
यज्ञपावकदग्धा मे पृष्ठिर्नाद्यापि निर्व्रणा॥	
तन्मे भयं पुनर्जातं किमयं पुनरेव माम्॥ १०.१४ ॥	
आसुतीवलमाधाय भुवि धक्ष्यति संप्रति॥	
इति वाक्यावसाने तु कूर्मस्य कुरुसत्तम॥ १०.१५ ॥	
पपात पुष्पवृष्टिः खाद्विमुक्ताप्सरसां गणैः॥	
सस्वनुर्देववाद्यानि कीर्त्युद्धारे महीपतेः॥ १०.१६ ॥	
विस्मितास्ते च ददृशुर्विमानं पुरतः स्थितम्॥	
इंद्रद्युम्नकृते देवदूतेनाधिष्ठितं तदा॥ १०.१७ ॥	
अयातयामाः प्रददुराशिषोऽस्मै सुरद्विजाः॥	
साधुवादो दिवि महानासीत्तस्य महीपतेः॥ १०.१८ ॥	
ततो विमानमालंब्य देवदूतस्तमुच्चकैः॥	
इंद्रद्युम्नमुवाचेदं श्रृण्वतां नाकवासिनाम्॥ १०.१९ ॥	
॥देवदूत उवाच॥	
नवीकृताधुना कीर्तिस्तव भूपाल निर्मला॥	
त्रिलोक्यामपि तच्छीघ्रं विमानमिदमारुह॥ १०.२० ॥	
गम्यतां ब्रह्मणो लोकमाकल्पं तपसोर्जितम्॥	
प्रेषितोऽहमनेनैव तवानयनकारणात्॥ १०.२१ ॥	
यावत्कीर्तिर्मनुष्यस्य पृथिव्यां प्रथिता भवेत्॥	
तावानेव भवेत्स्वर्गी सति पुण्ये ह्यनंतके॥ १०.२२ ॥	
सुरालयसरोवापीकूपारामादिकल्पना॥	
एतदर्थं हि पूर्ताख्या धर्मशास्त्रेषु निश्चिता॥ १०.२३ ॥	॥इंद्रद्युम्न उवाच॥	
अमी ममैव सुहृदो मार्कंडबककौशिकाः॥	
गृध्रकूर्मौ प्रभावोऽयममीषां मम वृद्धये॥ १०.२४ ॥	
तच्चेदमी मया साकं ब्रह्मलोकं प्रयांत्युत॥	
पुरःस्थितास्तदायास्ये ब्रह्मलोकं च नान्यथा॥ १०.२५ ॥	
परेषामनपेक्ष्यैव कृतप्रतिकृतं हि यः॥	
प्रवर्तते हितायैव स सुहृत्प्रोच्यते बुधैः॥ १०.२६ ॥	
स्वार्थोद्युक्तधियो ये स्युरन्वर्थास्तेप्यसुंधराः॥	
मरणं प्रकृतिश्चैव जीवितं विकृतिर्यदा॥ १०.२७ ॥	
प्राणिनां परमो लाभः केवलं प्राणिसौहृदम्॥	
दरिद्रा रागिणोऽसत्यप्रतिज्ञाता गुरुद्रुहः॥ १०.२८ ॥	
मित्रावसानिनः पापाः प्रायो नरकमंडनाः॥	
परार्थनष्टास्तदमी पंच संप्रति साधवः॥ १०.२९ ॥	
मम कीर्तिसमुद्धारः स प्रभावो महात्मनाम्॥	
अमीषां यदि ते स्वर्गं प्रयास्यन्ति मया सह॥	
तदाहमपि यास्यामि देवदूतान्यथा न हि॥ १०.३० ॥	
॥देवदूत उवाच॥	
एते हरगणाः सर्वेशापभ्रष्टाः क्षितिं गताः॥ १०.३१ ॥	
शापांते हरपार्श्वे तु यास्यंति पृथिवीपते॥	
विहायेमानतो भूप त्वमागच्छ मया सह॥ १०.३२ ॥	
न चैषां रोचते स्वर्गो हित्वा देवं महेश्वरम्॥	॥इंद्रद्युम्न उवाच॥	
यद्येवं गच्छ तद्दूत नायास्येहं त्रिविष्टपम्॥ १०.३३ ॥	
तथा तथा यति ष्यामि भविष्यामि यथा गणः॥	
अविशुद्धिक्षयाधिक्यदूषणैरेष निंदितः॥ १०.३४ ॥	
स्वर्गः सदानुश्रविकस्तस्मादेनं न कामये॥	
तत्रस्थास्य पुनः पातो भयं न व्येति मानसात्॥ १०.३५ ॥	
पुनः पातो यतः पुंसस्तस्मात्स्वर्गं न कामये॥	
सति पुण्ये स्वयं तेन पातितो निजलोकतः॥ १०.३६ ॥	
चतुर्मुखेन वैलक्ष्यं गतोऽस्मि कथमेमि तम्॥	
इतीदमुक्त्वा दूतं तं श्रृण्वतोऽस्यैव विस्मयात्॥ १०.३७ ॥	
अप्राक्षीद्भूपतिः कूर्मं तदायुःकारणं तदा॥	
इदमायुः कथं जातं कूर्म दीर्घतमं तव॥ १०.३८ ॥	
सुहृन्मित्रं गुरुस्त्वं मे येन कीर्तिर्ममोद्धृता॥ १०.३९ ॥	
'''॥कूर्म उवाच॥	
श्रृणु भूप कथां दिव्यां श्रवणात्पापनाशिनीम्॥	
कथां सुमधुरामेतां शिवमाहात्म्यसंयुताम्॥ १०.४० ॥	
श्रृण्वन्निमामपि कथां नृपते मनुष्यः सुश्रद्धया भवति पापविमुक्तदेहः॥	
शंभोः प्रसादमभिगम्य यथायुरेवमासीत्प्रसादत इयं मम कूर्मता च॥ १०.४१ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्त्रायां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महीप्रादुर्भावे दशमोऽध्यायः॥ १० ॥ छ ॥    	

कौमारिकाखण्डः