मनुस्मृतिः/प्रथमोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	मनुं एकाग्रं आसीनं अभिगम्य महर्षयः   ।प्रतिपूज्य यथान्यायं इदं वचनं अब्रुवन्  । । १.१  । ।	</p>
<td><p>		
	भगवन्सर्ववर्णानां यथावदनुपूर्वशः   ।अन्तरप्रभवानां च धर्मान्नो वक्तुं अर्हसि   । । १.२  । ।	</p>
<td><p>		
	त्वं एको ह्यस्य सर्वस्य विधानस्य स्वयंभुवः   ।अचिन्त्यस्याप्रमेयस्य कार्यतत्त्वार्थवित्प्रभो   । । १.३  । ।	</p>
<td><p>		
	स तैः पृष्टस्तथा सम्यगमितौजा महात्मभिः   ।प्रत्युवाचार्च्य तान्सर्वान्महर्षीञ् श्रूयतां इति   । । १.४  । ।	</p>
<td><p>		
	आसीदिदं तमोभूतं अप्रज्ञातं अलक्षणम्  ।अप्रतर्क्यं अविज्ञेयं प्रसुप्तं इव सर्वतः   । । १.५  । ।	</p>
<td><p>		
	ततः स्वयंभूर्भगवानव्यक्तो व्यञ्जयन्निदम्  ।महाभूतादि वृत्तौजाः प्रादुरासीत्तमोनुदः   । । १.६  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽसावतीन्द्रियग्राह्यः सूक्ष्मोऽव्यक्तः सनातनः   ।सर्वभूतमयोऽचिन्त्यः स एव स्वयं उद्बभौ   । । १.७  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽभिध्याय शरीरात्स्वात्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः   ।अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यं अवासृजत् । । १.८  । ।	</p>
<td><p>		
	तदण्डं अभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम्  ।तस्मिञ् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः   । । १.९  । ।	</p>
<td><p>		
	आपो नरा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः   ।ता यदस्यायनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः   । । १.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्तत्कारणं अव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम्  ।तद्विसृष्टः स पुरुषो लोके ब्रह्मेति कीर्त्यते   । । १.११  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मिन्नण्डे स भगवानुषित्वा परिवत्सरम्  ।स्वयं एवात्मनो ध्यानात्तदण्डं अकरोद्द्विधा   । । १.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	ताभ्यां स शकलाभ्यां च दिवं भूमिं च निर्ममे   ।मध्ये व्योम दिशश्चाष्टावपां स्थानं च शाश्वतम्  । । १.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्बबर्हात्मनश्चैव मनः सदसदात्मकम्  ।मनसश्चाप्यहंकारं अभिमन्तारं ईश्वरम्  । । १.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	महान्तं एव चात्मानं सर्वाणि त्रिगुणानि च   ।विषयाणां ग्रहीतॄणि शनैः पञ्चेन्द्रियाणि च   । । १.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां त्ववयवान्सूक्ष्मान्षण्णां अप्यमितौजसाम्  ।संनिवेश्यात्ममात्रासु सर्वभूतानि निर्ममे   । । १.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	यन्मूर्त्यवयवाः सूक्ष्मास्तानीमान्याश्रयन्ति षट्  ।तस्माच्छरीरं इत्याहुस्तस्य मूर्तिं मनीषिणः   । । १.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	तदाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मभिः   ।मनश्चावयवैः सूक्ष्मैः सर्वभूतकृदव्ययम्  । । १.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां इदं तु सप्तानां पुरुषाणां महौजसाम्  ।सूक्ष्माभ्यो मूर्तिमात्राभ्यः संभवत्यव्ययाद्व्ययम्  । । १.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	आद्याद्यस्य गुणं त्वेषां अवाप्नोति परः परः   ।यो यो यावतिथश्चैषां स स तावद्गुणः स्मृतः   । । १.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां तु स नामानि कर्माणि च पृथक्पृथक्  ।वेदशब्देभ्य एवादौ पृथक्संस्थाश्च निर्ममे   । । १.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्मात्मनां च देवानां सोऽसृजत्प्राणिनां प्रभुः   ।साध्यानां च गणं सूक्ष्मं यज्ञं चैव सनातनम्  । । १.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्निवायुरविभ्यस्तु त्रयं ब्रह्म सनातनम्  ।दुदोह यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋग्यजुःसामलक्षणम्  । । १.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	कालं कालविभक्तीश्च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा   ।सरितः सागराञ् शैलान्समानि विषमानि च   । । १.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	तपो वाचं रतिं चैव कामं च क्रोधं एव च   ।सृष्टिं ससर्ज चैवेमां स्रष्टुं इच्छन्निमाः प्रजाः   । । १.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्मणां च विवेकार्थं धर्माधर्मौ व्यवेचयत् ।द्वन्द्वैरयोजयच्चेमाः सुखदुःखादिभिः प्रजाः   । । १.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	अण्व्यो मात्रा विनाशिन्यो दशार्धानां तु याः स्मृताः   ।ताभिः सार्धं इदं सर्वं संभवत्यनुपूर्वशः   । । १.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	यं तु कर्मणि यस्मिन्स न्ययुङ्क्त प्रथमं प्रभुः   ।स तदेव स्वयं भेजे सृज्यमानः पुनः पुनः   । । १.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते   ।यद्यस्य सोऽदधात्सर्गे तत्तस्य स्वयं आविशत् । । १.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा र्तुलिङ्गान्यृतवः स्वयं एव र्तुपर्यये   ।स्वानि स्वान्यभिपद्यन्ते तथा कर्माणि देहिनः   । । १.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	लोकानां तु विवृद्ध्यर्थं मुखबाहूरुपादतः   ।ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं शूद्रं च निरवर्तयत् । । १.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	द्विधा कृत्वात्मनो देहं अर्धेन पुरुषोऽभवत् ।अर्धेन नारी तस्यां स विराजं असृजत्प्रभुः   । । १.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	तपस्तप्त्वासृजद्यं तु स स्वयं पुरुषो विराट्  ।तं मां वित्तास्य सर्वस्य स्रष्टारं द्विजसत्तमाः   । । १.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	अहं प्रजाः सिसृक्षुस्तु तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्  ।पतीन्प्रजानां असृजं महर्षीनादितो दश   । । १.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	मरीचिं अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्  ।प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदं एव च   । । १.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	एते मनूंस्तु सप्तान्यानसृजन्भूरितेजसः   ।देवान्देवनिकायांश्च महर्षींश्चामितौजसः   । । १.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	यक्षरक्षःपिशाचांश्च गन्धर्वाप्सरसोऽसुरान्  ।नागान्सर्पान्सुपर्णांश्च पितॄणांश्च पृथग्गणम्  । । १.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	विद्युतोऽशनिमेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च   ।उल्कानिर्घातकेतूंश्च ज्योतींष्युच्चावचानि च   । । १.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	किन्नरान्वानरान्मत्स्यान्विविधांश्च विहङ्गमान्  ।पशून्मृगान्मनुष्यांश्च व्यालांश्चोभयतोदतः   । । १.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	कृमिकीटपतङ्गांश्च यूकामक्षिकमत्कुणम्  ।सर्वं च दंशमशकं स्थावरं च पृथग्विधम्  । । १.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं एतैरिदं सर्वं मन्नियोगान्महात्मभिः   ।यथाकर्म तपोयोगात्सृष्टं स्थावरजङ्गमम्  । । १.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	येषां तु यादृषं कर्म भूतानां इह कीर्तितम्  ।तत्तथा वोऽभिधास्यामि क्रमयोगं च जन्मनि   । । १.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	पशवश्च मृगाश्चैव व्यालाश्चोभयतोदतः   ।रक्षांसि च पिशाचाश्च मनुष्याश्च जरायुजाः   । । १.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	अण्डाजाः पक्षिणः सर्पा नक्रा मत्स्याश्च कच्छपाः   ।यानि चैवंः प्रकाराणि स्थलजान्यौदकानि च   । । १.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वेदजं दंशमशकं यूकामक्षिकमत्कुणम्  ।ऊष्मणश्चोपजायन्ते यच्चान्यत्किं चिदीदृषम्  । । १.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्भिज्जाः स्थावराः सर्वे बीजकाण्डप्ररोहिणः   ।ओषध्यः फलपाकान्ता बहुपुष्पफलोपगाः   । । १.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	अपुष्पाः फलवन्तो ये ते वनस्पतयः स्मृताः   ।पुष्पिणः फलिनश्चैव वृक्षास्तूभयतः स्मृताः   । । १.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	गुच्छगुल्मं तु विविधं तथैव तृणजातयः   ।बीजकाण्डरुहाण्येव प्रताना वल्ल्य एव च   । । १.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	तमसा बहुरूपेण वेष्टिताः कर्महेतुना   ।अन्तःसंज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः   । । १.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदन्तास्तु गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः   ।घोरेऽस्मिन्भूतसंसारे नित्यं सततयायिनि   । । १.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं सर्वं स सृष्ट्वेदं मां चाचिन्त्यपराक्रमः   ।आत्मन्यन्तर्दधे भूयः कालं कालेन पीडयन्  । । १.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा स देवो जागर्ति तदेवं चेष्टते जगत् ।यदा स्वपिति शान्तात्मा तदा सर्वं निमीलति   । । १.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मिन्स्वपिति तु स्वस्थे कर्मात्मानः शरीरिणः   ।स्वकर्मभ्यो निवर्तन्ते मनश्च ग्लानिं ऋच्छति   । । १.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	युगपत्तु प्रलीयन्ते यदा तस्मिन्महात्मनि   ।तदायं सर्वभूतात्मा सुखं स्वपिति निर्वृतः   । । १.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	तमोऽयं तु समाश्रित्य चिरं तिष्ठति सेन्द्रियः   ।न च स्वं कुरुते कर्म तदोत्क्रामति मूर्तितः   । । १.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	यदाणुमात्रिको भूत्वा बीजं स्थास्नु चरिष्णु च   ।समाविशति संसृष्टस्तदा मूर्तिं विमुञ्चति   । । १.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं स जाग्रत्स्वप्नाभ्यां इदं सर्वं चराचरम्  ।संजीवयति चाजस्रं प्रमापयति चाव्ययः   । । १.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	इदं शास्त्रं तु कृत्वासौ मां एव स्वयं आदितः   ।विधिवद्ग्राहयां आस मरीच्यादींस्त्वहं मुनीन्  । । १.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्वोऽयं भृगुः शास्त्रं श्रावयिष्यत्यशेसतः   ।एतद्धि मत्तोऽधिजगे सर्वं एषोऽखिलं मुनिः   । । १.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	ततस्तथा स तेनोक्तो महर्षिमनुना भृगुः   ।तानब्रवीदृषीन्सर्वान्प्रीतात्मा श्रूयतां इति   । । १.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वायंभुवस्यास्य मनोः षड्वंश्या मनवोऽपरे   ।सृष्टवन्तः प्रजाः स्वाः स्वा महात्मानो महौजसः   । । १.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा   ।चाक्षुषश्च महातेजा विवस्वत्सुत एव च   । । १.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वायंभुवाद्याः सप्तैते मनवो भूरितेजसः   ।स्वे स्वेऽन्तरे सर्वं इदं उत्पाद्यापुश्चराचरम्  । । १.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	निमेषा दश चाष्टौ च काष्ठा त्रिंशत्तु ताः कला   ।त्रिंशत्कला मुहूर्तः स्यादहोरात्रं तु तावतः   । । १.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषदैविके   ।रात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणां अहः   । । १.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तु पक्षयोः   ।कर्मचेष्टास्वहः कृष्णः शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी   । । १.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	दैवे रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः   ।अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम्  । । १.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य यत्प्रमाणं समासतः   ।एकैकशो युगानां तु क्रमशस्तन्निबोधत   । । १.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्साणां तत्कृतं युगम्  ।तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः   । । १.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु   ।एकापायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च    । । १.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	यदेतत्परिसंख्यातं आदावेव चतुर्युगम्  ।एतद्द्वादशसाहस्रं देवानां युगं उच्यते   । । १.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	दैविकानां युगानां तु सहस्रं परिसंख्यया   ।ब्राह्मं एकं अहर्ज्ञेयं तावतीं रात्रिं एव च   । । १.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	तद्वै युगसहस्रान्तं ब्राह्मं पुण्यं अहर्विदुः   ।रात्रिं च तावतीं एव तेऽहोरात्रविदो जनाः   । । १.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य सोऽहर्निशस्यान्ते प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते   ।प्रतिबुद्धश्च सृजति मनः सदसदात्मकम्  । । १.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षया   ।आकाशं जायते तस्मात्तस्य शब्दं गुणं विदुः   । । १.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिः   ।बलवाञ् जायते वायुः स वै स्पर्शगुणो मतः   । । १.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	वायोरपि विकुर्वाणाद्विरोचिष्णु तमोनुदम्  ।ज्योतिरुत्पद्यते भास्वत्तद्रूपगुणं उच्यते   । । १.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्योतिषश्च विकुर्वाणादापो रसगुणाः स्मृताः   ।अद्भ्यो गन्धगुणा भूमिरित्येषा सृष्टिरादितः   । । १.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्प्राग्द्वादशसाहस्रं उदितं दैविकं युगम्  ।तदेकसप्ततिगुणं मन्वन्तरं इहोच्यते   । । १.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	मन्वन्तराण्यसंख्यानि सर्गः संहार एव च   ।क्रीडन्निवैतत्कुरुते परमेष्ठी पुनः पुनः   । । १.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुष्पात्सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युगे   ।नाधर्मेणागमः कश्चिन्मनुष्यान्प्रति वर्तते   । । १.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	इतरेष्वागमाद्धर्मः पादशस्त्ववरोपितः   ।चौरिकानृतमायाभिर्धर्मश्चापैति पादशः   । । १.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषः   ।कृते त्रेतादिषु ह्येषां आयुर्ह्रसति पादशः   । । १.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदोक्तं आयुर्मर्त्यानां आशिषश्चैव कर्मणाम्  ।फलन्त्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम्  । । १.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे   ।अन्ये कलियुगे नॄणां युगह्रासानुरूपतः   । । १.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानं उच्यते   ।द्वापरे यज्ञं एवाहुर्दानं एकं कलौ युगे   । । १.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यर्थं स महाद्युतिः   ।मुखबाहूरुपज्जानां पृथक्कर्माण्यकल्पयत् । । १.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	अध्यापनं अध्ययनं यजनं याजनं तथा   ।दानं प्रतिग्रहं चैव ब्राह्मणानां अकल्पयत् । । १.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रजानां रक्षणं दानं इज्याध्ययनं एव च   ।विषयेष्वप्रसक्तिश्च क्षत्रियस्य समासतः   । । १.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	पशूनां रक्षणं दानं इज्याध्ययनं एव च   ।वणिक्पथं कुसीदं च वैश्यस्य कृषिं एव च   । । १.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	एकं एव तु शूद्रस्य प्रभुः कर्म समादिशत् ।एतेषां एव वर्णानां शुश्रूषां अनसूयया   । । १.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊर्ध्वं नाभेर्मेध्यतरः पुरुषः परिकीर्तितः   ।तस्मान्मेध्यतमं त्वस्य मुखं उक्तं स्वयंभुवा   । । १.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्तमाङ्गोद्भवाज्ज्येष्ठ्याद्ब्रह्मणश्चैव धारणात् ।सर्वस्यैवास्य सर्गस्य धर्मतो ब्राह्मणः प्रभुः   । । १.९३  । ।	</p>
<td><p>		
	तं हि स्वयंभूः स्वादास्यात्तपस्तप्त्वादितोऽसृजत् ।हव्यकव्याभिवाह्याय सर्वस्यास्य च गुप्तये   । । १.९४  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्यास्येन सदाश्नन्ति हव्यानि त्रिदिवौकसः   ।कव्यानि चैव पितरः किं भूतं अधिकं ततः   । । १.९५  । ।	</p>
<td><p>		
	भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः   ।बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः   । । १.९६  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृतबुद्धयः   ।कृतबुद्धिषु कर्तारः कर्तृषु ब्रह्मवेदिनः   । । १.९७  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्पत्तिरेव विप्रस्य मूर्तिर्धर्मस्य शाश्वती   ।स हि धर्मार्थं उत्पन्नो ब्रह्मभूयाय कल्पते   । । १.९८  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणो जायमानो हि पृथिव्यां अधिजायते   ।ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये   । । १.९९  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं स्वं ब्राह्मणस्येदं यत्किं चिज्जगतीगतम्  ।श्रैष्ठ्येनाभिजनेनेदं सर्वं वै ब्राह्मणोऽर्हति   । । १.१००  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वं एव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च   ।आनृशंस्याद्ब्राह्मणस्य भुञ्जते हीतरे जनाः   । । १.१०१  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य कर्मविवेकार्थं शेषाणां अनुपूर्वशः   ।स्वायंभुवो मनुर्धीमानिदं शास्त्रं अकल्पयत् । । १.१०२  । ।	</p>
<td><p>		
	विदुषा ब्राह्मणेनेदं अध्येतव्यं प्रयत्नतः   ।शिश्येभ्यश्च प्रवक्तव्यं सम्यङ्नान्येन केन चित् । । १.१०३  । ।	</p>
<td><p>		
	इदं शास्त्रं अधीयानो ब्राह्मणः शंसितव्रतः   ।मनोवाग्गेहजैर्नित्यं कर्मदोषैर्न लिप्यते   । । १.१०४  । ।	</p>
<td><p>		
	पुनाति पङ्क्तिं वंश्यांश्च सप्तसप्त परावरान्  ।पृथिवीं अपि चैवेमां कृत्स्नां एकोऽपि सोऽर्हति   । । १.१०५  । ।	</p>
<td><p>		
	इदं स्वस्त्ययनं श्रेष्ठं इदं बुद्धिविवर्धनम्  ।इदं यशस्यं आयुष्यं इदं निःश्रेयसं परम्  । । १.१०६  । ।	</p>
<td><p>		
	अस्मिन्धर्मोऽखिलेनोक्तो गुणदोषौ च कर्मणाम्  ।चतुर्णां अपि वर्णानां आचारश्चैव शाश्वतः   । । १.१०७  । ।	</p>
<td><p>		
	आचारः परमो धर्मः श्रुत्युक्तः स्मार्त एव च   ।तस्मादस्मिन्सदा युक्तो नित्यं स्यादात्मवान्द्विजः   । । १.१०८  । ।	</p>
<td><p>		
	आचाराद्विच्युतो विप्रो न वेदफलं अश्नुते   ।आचारेण तु संयुक्तः सम्पूर्णफलभाज्भवेत् । । १.१०९  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं आचारतो दृष्ट्वा धर्मस्य मुनयो गतिम्  ।सर्वस्य तपसो मूलं आचारं जगृहुः परम्  । । १.११०  । ।	</p>
<td><p>		
	जगतश्च समुत्पत्तिं संस्कारविधिं एव च    ।व्रतचर्योपचारं च स्नानस्य च परं विधिम्  । । १.१११  । ।	</p>
<td><p>		
	दाराधिगमनं चैव विवाहानां च लक्षणम्  ।महायज्ञविधानं च श्राद्धकल्पं च शाश्वतम्  । । १.११२  । ।	</p>
<td><p>		
	वृत्तीनां लक्षणं चैव स्नातकस्य व्रतानि च   ।भक्ष्याभक्ष्यं च शौचं च द्रव्याणां शुद्धिं एव च   । । १.११३  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीधर्मयोगं तापस्यं मोक्षं संन्यासं एव च   ।राज्ञश्च धर्मं अखिलं कार्याणां च विनिर्णयम्  । । १.११४  । ।	</p>
<td><p>		
	साक्षिप्रश्नविधानं च धर्मं स्त्रीपुंसयोरपि   ।विभागधर्मं द्यूतं च कण्टकानां च शोधनम्  । । १.११५  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यशूद्रोपचारं च संकीर्णानां च संभवम्  ।आपद्धर्मं च वर्णानां प्रायश्चित्तविधिं तथा   । । १.११६  । ।	</p>
<td><p>		
	संसारगमनं चैव त्रिविधं कर्मसंभवम्  ।निःश्रेयसं कर्मणां च गुणदोषपरीक्षणम्  । । १.११७  । ।	</p>
<td><p>		
	देशधर्माञ् जातिधर्मान्कुलधर्मांश्च शाश्वतान्  ।पाषण्डगणधर्मांश्च शास्त्रेऽस्मिन्नुक्तवान्मनुः   । । १.११८  । ।	</p>
<td><p>		
	यथेदं उक्तवाञ् शास्त्रं पुरा पृष्टो मनुर्मया   ।तथेदं यूयं अप्यद्य मत्सकाशान्निबोधत   । । १.११९  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः