बृहत्संहिता/अध्यायः ८०
८० मुक्तालक्षणाध्यायः ।।
 द्विपभुजगशुक्तिशङ्खाभ्रवेणुतिमिसूकरप्रसूतानि ।	
 मुक्ताफलानि तेषां बहुसाधु च शुक्तिजं भवति ।।	८०.०१ ।। 
 सिंहलकपारलौकिकसौराष्ट्रिकताम्रपर्णिपारशवाः ।	
 कौबेरपाण्ड्यवाटकहैमा इत्याकरास्त्व्[क्.ह्य्] अष्टौ ।।	८०.०२ ।। 
 बहुसंस्थानाः स्निग्धाः[क्.स्निग्धा] हंसाभाः सिंहलाकराः स्थूलाः ।	
 ईषत्ताम्राः श्वेतास्तमोवियुक्ताश्च ताम्राख्याः ।।	८०.०३ ।। 
 कृष्णाः श्वेताः पीताः सशर्कराः पारलौकिका विषमाः ।	
 न स्थूला नात्यल्पा नवनीतनिभाश्च सौराष्ट्राः ।।	८०.०४ ।। 
 ज्योतिष्मत्यः[क्.मन्तः] शुभ्रा गुरवो +अतिमहागुणाश्च पारशवाः ।	
 लघु जर्जरं दधिनिभं *बृहद्द्विसंस्थानम्[क्.बृहद्विसंस्थानम्] अपि हैमम् ।।	८०.०५ ।। 
 विषमं कृष्णश्वेतं[क्.कृष्णं श्वेतम्] लघु कौबेरं प्रमाणतेजोवत् ।	
 निम्बफलत्रिपुटधान्यकचूर्णाः स्युः पाण्ड्यवाटभवाः ।।	८०.०६ ।। 
 अतसीकुसुमश्यामं वैष्णवं ऐन्द्रं शशाङ्कसङ्काशम् ।	
 हरितालनिभं वारुणं असितं यमदैवतं भवति ।।	८०.०७ ।। 
 परिणतदाडिमगुलिकागुञ्जाताम्रं च वायुदैवत्यम् ।	
 निर्धूमानलकमलप्रभं च विज्ञेयं आग्नेयम् ।।	८०.०८ ।। 
 माषकचतुष्टयधृतस्यएकस्य शताहता त्रिपञ्चाशत् ।	
 कार्षापणा निगदिता मूल्यं तेजोगुणयुतस्य ।।	८०.०९ ।। 
 माषकदलहान्यातो द्वात्रिंशद्विंशतिस्त्रयोदश च ।	
 अष्टौ च शतानि शतत्रयं त्रिपञ्चाशता सहितम् ।।	८०.१० ।। 
 पञ्चत्रिंशं शतं इति चत्वारः कृष्णला नवतिमूल्याः ।	
 सार्धास्तिस्रो गुञ्जाः सप्ततिमूल्यं धृतं रूपम् ।।	८०.११ ।। 
 गुञ्जात्रयस्य मूल्यं पञ्चाशद्रूपका गुणयुतस्य ।	
 रूपकपञ्चत्रिंशत्त्रयस्य गुञ्जाअर्धहीनस्य ।।	८०.१२ ।। 
 पलदशभागो धरणं तद्यदि मुक्तास्त्रयोदश सुरूपाः ।	
 *त्रिशती[ऊ.त्रिंशती] सपञ्चविंशा रूपकसङ्ख्या कृतं मूल्यम् ।।	८०.१३ ।। 
 षोडशकस्य द्विशती विंशतिरूपस्य सप्ततिः सशता ।	
 यत्पञ्चविंशतिधृतं तस्य शतं त्रिंशता सहितम् ।।	८०.१४ ।। 
 त्रिंशत्सप्ततिमूल्यं चत्वारिंशच्छतार्धमूल्यं[क्.मूल्या] च ।	
 षष्टिः पञ्चोना वा धरणं पञ्चाष्टकं मूल्यम् ।।	८०.१५ ।। 
 मुक्ताशीत्या त्रिंशच्छतस्य सा पञ्चरूपकविहीना ।	
 द्वित्रिचतुःपञ्चशता द्वादशषट्पञ्चकत्रितयम् ।।	८०.१६ ।। 
 पिक्कापिच्चाअर्घाअर्धा रवकः सिक्थं त्रयोदशऽद्यानाम् ।	
 संज्णाः परतो निगराश्चूर्णाश्चाशीतिपूर्वाणाम् ।।	८०.१७ ।। 
 एतद्गुणयुक्तानां धरणधृतानां प्रकीर्तितं[क्.प्रकीतितम्] मूल्यम् ।	
 परिकल्प्यं अन्तराले हीनगुणाणां क्षयः कार्यः ।।	८०.१८ ।। 
 कृष्णश्वेतकपीतकताम्राणां ईषदपि च विषमाणाम् ।	
 त्र्यंशोनं विषमकपीतयोश्च षड्भागदलहीनम् ।।	८०.१९ ।। 
 ऐरावतकुलजानां पुष्यश्रवणैन्दुसूर्यदिवसेषु ।	
 ये चोत्तरायणभवा ग्रहणे +अर्केन्द्वोश्च भद्रेभाः ।।	८०.२० ।। 
 तेषां किल जायन्ते मुक्ताः कुम्भेषु सरदकोशेषु ।	
 बहवो बृहत्प्रमाणा बहुसंस्थानाः प्रभायुक्ताः ।।	८०.२१ ।। 
 नैषां अर्घः कार्यो न च वेधो +अतीव ते प्रभायुक्ताः ।	
 सुतविजयऽरोग्यकरा महापवित्रा धृता राज्ञाम् ।।	८०.२२ ।। 
 दंष्ट्रामूले शशिकान्तिसप्रभं बहुगुणं च वाराहम् ।	
 तिमिजं मत्स्याआक्षिइभं बृहत्पवित्रं बहुगुणं च ।।	८०.२३ ।। 
 वर्षौपलवज्जातं वायुस्कन्धाच्च सप्तमाद्भ्रष्टम् ।	
 ह्रियते किल खाद्दिव्यैस्तडित्प्रभं मेघसम्भूतम् ।।	८०.२४ ।। 
 तक्षकवासुकिकुलजाः कामगमा ये च पन्नगास्तेषाम् ।	
 स्निग्धा नीलद्युतयो भवन्ति मुक्ताः फणस्यान्ते ।।	८०.२५ ।। 
 शस्ते +अवनिप्रदेशे रजतमये भाजने स्थिते च यदि ।	
 वर्षति देवो +अकस्मात्तज्ज्ञेयं नागसम्भूतम् ।।	८०.२६ ।। 
 अपहरति विषमलक्ष्मीं क्षपयति शत्रून्यशो विकाशयति ।	
 भौजङ्गं नृपतीनां धृतं अकृतार्घं विजयदं च ।।	८०.२७ ।। 
 कर्पूरस्फटिकनिभं चिपिटं विषमं च वेणुजं ज्ञेयम् ।	
 शङ्खौद्भवं शशिनिभं वृत्तं भ्राजिष्णु रुचिरं च ।।	८०.२८ ।। 
 शङ्खतिमिवेणुवारणवराहभुजगाभ्रजान्य्*अवैद्यानि[क्.अवैध्यानि ऊ.अवेद्यानि] ।	
 अमितगुणत्वाच्चएषां अर्घः शास्त्रे न निर्दिष्टः ।।	८०.२९ ।। 
एतानि सर्वाणि महागुणानि	
सुताअर्थसौभाग्ययशस्कराणि ।	
रुक्शोकहन्तॄणि च पार्थिवानां	
मुक्ताफलानिईप्सितकामदानि ।।	८०.३० ।। 
 सुरभूषणं लतानां सहस्रं अष्टोत्तरं चतुर्हस्तम् ।	
 इन्दुच्छन्दो[क्.इन्द्रच्छन्दो] नाम्ना विजयच्छन्दस्तदर्धेन ।।	८०.३१ ।। 
 शतं अष्टयुतं हारो देवच्छन्दो ह्यशीतिरेकयुता ।	
 अष्टाष्टको +अर्धहारो रश्मिकलापश्च नवषट्कः ।।	८०.३२ ।। 
 द्वात्रिंशता तु गुच्छो विंशत्या कीर्तितो +अर्धगुच्छाख्यः ।	
 षोडशभिर्माणवको द्वादशभिश्चार्धमाणवकः ।।	८०.३३ ।। 
 मन्दरसंज्ञो +अष्टाभिः पञ्चलता हारफलकं इत्युक्तम् ।	
 सप्ताविंशतिमुक्ता हस्तो नक्षत्रमालाइति ।।	८०.३४ ।। 
 अन्तरमणिसंयुक्ता मणिसोपानं सुवर्णगुलिकैर्वा ।	
 तरलकमणिमध्यं तद्विज्ञेयं चाटुकारं इति ।।	८०.३५ ।। 
एकावली नाम यथेष्टसङ्ख्या	
हस्तप्रमाणा मणिविप्रयुक्ता ।	
संयोजिता या मणिना तु मध्ये	
यष्टिइति सा भूषणविद्भिरुक्तम् ।।	८०.३६ ।।