वायुपुराणम्/उत्तरार्धम्/अध्यायः ८
॥सूत उवाच॥	
गन्धर्वाप्सरसः पुण्या मौनेयाः परिकीर्त्तिताः।	
चित्रसेनोग्रसेनश्च ऊर्णायुरनघस्तथा ॥ ८.१ ॥	
धृतराष्ट्रः पुलोमा च सूर्यवर्च्चास्तथैव च।	
युगपत्तृणपत्कालिर्दितिश्चित्ररथ स्तथा ॥ ८.२ ॥	
त्रयोदशो भ्रमिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः।	
कलिः पञ्चदशश्वैव नारदश्चैव षोडशः।	
इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः ॥ ८.३ ॥	
चतुस्त्रिंशद्यवीयस्यस्तेषामप्सरसः शुभाः ।	
अन्तरा दारवत्या च प्रियमुख्या सुरोत्तमा ॥ ८.४ ॥	
मिश्रकेशी तथा शाची पर्णिनी वाप्यलम्बुषा।	
मारीची पुत्रिका चैव विद्युद्वर्णा तिलोत्तमा ॥ ८.५ ॥	
अद्रिका लक्षणा चैव देवी रम्भा मनोरमा।	
सुवरा च सुबाहुश्च पूर्णिता सुप्रतिष्ठिता ॥ ८.६ ॥	
पुण्डरीका सुगन्धा च सुदन्ता सुरसा तथा।	
हेमासरा सुती चैव सुवृत्ता कमला च या ॥ ८.७ ॥	
सुभुजा हंसपादा च लौकिक्योऽप्सरसस्तथा।	
गन्धर्वाप्सरसो ह्येता मौनेयाः परिकीर्तिताः ॥ ८.८ ॥	
गन्धर्वाणां दुहितरो मया याः परिकीर्त्तिताः।	
तासां नामानि सर्वासां कीर्त्त्यमानानि मे श्रृणु ॥ ८.९ ॥	
सुयशा प्रथमा तासां गान्धर्वी तदनन्तरम् ।	
विद्यावती चारुमुखी सुमुखी च वरानना ॥ ८.१० ॥	
तत्रेमे सुयशापुत्रा महाबलपराक्रमाः।	
प्रचेतसः सुता यक्षास्तेषां नामानि मे श्रृणु ॥ ८.११ ॥	
कम्बलो हरिकेशश्च कपिलः काञ्चनस्तथा।	
मेघमालीतु यक्षाणां गण एष उदाहृतः ॥ ८.१२ ॥	
सुयशाया दुहितरश्चतस्रोऽप्सरसः स्मृताः।	
तासां नामानि वै सम्यग् ब्रुवतो मे निबोधत ॥ ८.१३ ॥	
लोहेयी त्वभवज्ज्येष्ठा भरता तदनन्तरम्।	
कृशाङ्गी च विशाला च रूपेणाप्रतिमा तथा ॥ ८.१४ ॥	
ताभ्योऽपरे यक्षगणाश्चत्वारः परिकीर्त्तिताः।	
उत्पादिता विशालेन विक्रान्तेन महात्मना ॥ ८.१५ ॥	
लोहेयो भरतेयश्च कृशाङ्गेयश्च विश्रुतः ।	
विशालेश्च यक्षाणां पुराणे प्रथिता गणाः ॥ ८.१६ ॥	
इत्येतैरसुरैर्घोरैर्महाबलपराक्रमैः।	
लोकैर्यक्षगणैर्व्याप्ता लोकालोक विदांवराः ॥ ८.१७ ॥	
गन्धर्वाश्चाथ वालेया विक्रान्तेन महात्मना।	
उत्पादिता महावीर्या महागन्धर्वनायकाः ॥ ८.१८ ॥	
विक्रमौदार्यसम्पन्ना महाबलपराक्रमाः।	
तेषां नामानि वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ ८.१९ ॥	
चित्राङ्गदो महावीर्यश्चित्रवर्मा तथैव च।	
चित्रकेतुर्महाभागः सोमदत्तोऽथ वीर्यवान्।	
तिस्रो दुहितरश्चैव तासां नामानि वक्ष्यते ॥ ८.२० ॥	
प्रथमा त्वग्निका नाम कम्बला तदनन्तरम्।	
तथा वसुमती नाम रूपेणाप्रतिमौजसः ॥ ८.२१ ॥	
ताभ्यः परे कुमारेण गणा उत्पादितास्त्विमे।	
त्रयो गन्धर्वमुख्यानां विक्रान्ता युद्धदुर्मदाः ॥ ८.२२ ॥	
आग्नेयाः काम्बलेयाश्च तथा वसुमतीसुताः।	
तैर्गणैर्विविधैर्व्याप्तमिदं लोकचराचरम् ॥ ८.२३ ॥	
विद्यावन्तश्च तेनैव विक्रान्तेन महात्मना।	
उत्पादिता महाभागा रूपविद्याधनेश्वराः ॥ ८.२४ ॥	
तेषामुदीर्ण वीर्याणां गन्धर्वाणां महात्मनाम्।	
नामानि कीर्त्त्यमानानि श्रृणुध्वं मे विवक्षतः ॥ ८.२५ ॥	
हिरण्यरोमा कपिलः सुलोमा मागधस्तथा।	
चन्द्रकेतुश्च वै गाङ्गो गोदश्चैव महाबलः ॥ ८.२६ ॥	
महाविद्यावदातानां विक्रान्तानां तपस्विनाम्।	
इत्येवमादिर्हि गणो द्वे चान्ये च सुलोचने ॥ ८.२७ ॥	
शिवा च सुमनाश्चैव ताभ्यामपि महात्मना।	
उत्पादिता विश्रवसा विद्याचरणगोचराः ॥ ८.२८ ॥	
शैवेयाश्चैव विक्रान्तास्तथा सौमनसो गणाः।	
एतैर्व्याप्तमिदं लोकं विद्याधरगणैस्त्रिभिः ॥ ८.२९ ॥	
एभ्योऽनेकानि जातानि अम्बरान्तरचारिणाम्।	
लोके गणशतान्येव विद्याघरविचेष्टितात् ॥ ८.३० ॥	
अश्वमुखाश्च तेनैव विक्रान्तेन महात्मना।	
उत्पादिता ह्यश्वमुखाः किन्नरांस्तान्निबोधत ॥ ८.३१ ॥	
समुद्रः सेनः कालिन्दो महानेत्रो महाबलः।	
सुवर्णघोषः सुग्रीवो महाघोषश्च वीर्यवान् ॥ ८.३२ ॥	
इत्येवमादिर्हि गणः किन्नराणां महात्मनाम्।	
हयाननानां विद्वद्भिर्विस्तीर्णः परिकीर्त्त्यते ॥ ८.३३ ॥	
तथासमुत्थितेनैव विक्रान्तेन महात्मना।	
उत्पादिता नरमुखाः किन्नराः शांशपायनाः ॥ ८.३४ ॥	
हरिषेणः सुषेणश्च वारिषेणश्च वीर्यवान्।	
रुद्रदत्तेन्द्रदत्तौ च चन्द्रद्रुम महाद्रुमौ ॥ ८.३५ ॥	
बिन्दुश्च बिन्दुसारश्च चन्द्रवंशाश्च किन्नराः।	
इत्येते किन्नराः श्रेष्ठा लोके ख्याताः सुशोभनाः ॥ ८.३६ ॥	
नृत्यगीतप्रगल्भानामेतेषां द्विजसत्तमाः।	
लोके गणशतान्येव किन्नराणां महात्मनाम् ॥ ८.३७ ॥	
यक्षा यक्षोपशान्तश्च लौहेया रूपशालिनी।	
दुहीता सुरविन्देति प्रकाशा सिद्धसम्मता ॥ ८.३८ ॥	
उपायाकेतनस्याहि स्वयमुत्पादितो गणः ।	
करालकेन भूतानां तेषां नामानि मे श्रृणु ॥ ८.३९ ॥	
भूता भूतगणैर्ज्ञेया आवेशकनिवेशकाः।	
इत्येवमादिर्हि गणो भूमिगोचरकः स्मृतः ॥ ८.४० ॥	
विज्ञेय इह लोकेऽस्मिन् भूतानां भूतनायकः।	
ये उत्कृष्टा भवन्त्येषामम्बरान्तरचारिणाम्।	
वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरन्ति न संशयः ॥ ८.४१ ॥	
तत्रेमे देवगन्धर्वाः प्रायेण कथिता मया।	
देवोपस्थाननिरता विज्ञेयास्ते यशस्विनः ॥ ८.४२ ॥	
नारायणं सुरगुरुं विरजं पुष्करेक्षणम्।	
हिरण्यगर्भञ्च तथा चतुर्वक्त्रं स्वयम्भुवम् ॥ ८.४३ ॥	
शङ्करञ्च महादेवमीशानञ्च जगत्प्रभुम्।	
इन्द्रपूर्वांस्तथा दित्यान् रुद्रांश्च वसुभिः सह ॥ ८.४४ ॥	
उपतस्थुः सगन्धर्वा नृत्त्यगीतविशारदाः।	
त्रिदशाः सर्वलोकस्था निपुणा गीतवादिनः ॥ ८.४५ ॥	
हंसो ज्येष्ठः कनिष्ठोऽन्यो मध्यमौ च हहा हुहूः।	
चतुर्थो धिषणश्चैव ततो वासिरुचिस्तथा ॥ ८.४६ ॥	
षष्ठस्तु तुम्बुरुस्तेषां ततो विश्वावसुः स्मृतः।	
इमाश्चाप्सरसो दिव्या विहिताः पुण्यलक्षणाः ॥ ८.४७ ॥	
सुषुवेऽष्टौ महाभागा वरिष्ठा देवपूजिताः।	
अनवद्यामनवशामन्वतां मदनप्रियाम्।	
अरूषां सुभगां भासी मरिष्टाऽष्टौ व्यजायत ॥ ८.४८ ॥	
मनोवती सुकेशा च तुम्बुरोस्तु सुते उभे।	
पञ्चचूडास्त्विमा दिव्या दैविक्योऽप्सरसो दश ॥ ८.४९ ॥	
मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला।	
घृतस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचीत्यपि।	
प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचन्ती तथैव च ॥ ८.५० ॥	
अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या।	
ऊरोः सर्वानवद्याङ्गी उर्वश्येकादशी स्मृता ॥ ८.५१ ॥	
मेनस्य मेनका कन्या ब्रह्मणो हृष्टचेतसः ।	
सर्वाश्च ब्रह्म वादिन्यो महायोगाश्च ताः स्मृताः ॥ ८.५२ ॥	
गणा अप्सरसाङ्ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्द्दश।	
आहूताः शोभयन्तश्च गणा ह्येते चतुर्द्दश ॥ ८.५३ ॥	
ब्रह्मणो मानसाः कन्याः शोभयन्त्यो मनोः सुताः।	
वेगवन्त्यस्त्वरिष्टाया ऊर्ज्जायाश्चाग्निसम्भवाः ॥ ८.५४ ॥	
आयुष्मन्त्यश्च सूर्यस्य रश्मिजाताः सुभा स्वराः।	
वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः ॥ ८.५५ ॥	
वायूत्पन्ना मुदा नाम भूमिजाता भवास्तु वै ।	
विद्युतश्च रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भैरवाः ॥ ८.५६ ॥	
शोभयन्त्यः कामगुणा गणाः प्रोक्ताश्चतुर्द्दश।	
सेन्द्रोपेन्द्रैः सुरगणैः रूपातिशयनिर्मिताः ॥ ८.५७ ॥	
शुभरूपा महाभागा दिव्या नारी तिलोत्तमा।	
ब्रह्मणश्चाग्निकुण्डाच्च देवनारी प्रभावती।	
रूपयौवनसम्पन्ना उत्पन्ना लोकविश्रुता ॥ ८.५८ ॥	
वे दीतलसमुत्पन्ना चतुर्वक्त्रस्य धीमतः।	
नाम्ना वेदवती नाम सुरनारी महाप्रभा ॥ ८.५९ ॥	
तथा यमस्य दुहिता रूपयौवनशालिनी।	
वरहेमविभा हेमा देवनारी सुलोचना ॥ ८.६० ॥	
इत्येते बहुसाहस्रं भास्वरा ह्यप्सरोगणाः।	
देवतानामृषीणाञ्च पत्न्यस्ता मातरश्च ह ॥ ८.६१ ॥	
सुगन्धाश्चम्पवर्णाश्च सर्वाश्चाप्सरसः समाः।	
सम्प्रयोगे तु कान्तेन माद्यन्ति मदिरां विना।	
तासामाप्यायते स्पर्शादानन्दश्च विवर्द्धते ॥ ८.६२ ॥	
पर्वते नारदे पूर्वं रेतः स्कन्नं प्रजापतेः।
पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ॥
तयोर्यवीयसी चैव तृतीयारन्धती स्मृता।
देवरुख्यो सूर्यजन्म तस्मिन्नारदपर्वतौ॥(पाठभेदः)

विनतायास्तु पुत्रौ द्वावरुणो गरुडश्च ह।	
षट्‌त्रिंशत्तु स्वसारश्च यवीयस्यस्तु ताः स्मृताः ॥ ८.६३ ॥	
गायत्र्यादीनि च्छन्दांसि सौपर्णेयाश्च पक्षिणः।	
इत्येवाहानि सर्वाणि दिक्षु सन्निहितानि च ॥ ८.६४ ॥	
कद्रूर्नागसहस्रं वै चरा चरमजीजनत् ।	
अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्।	
बहुधानामधेयानां प्रायशस्तु निबोधत ॥ ८.६५ ॥	
तेषां प्रधाननागाश्च शेषवासुकितक्षकाः।	
सकणीरश्च जम्भश्च अञ्जनो वामनस्तथा ॥ ८.६६ ॥	
ऐरावतमहापझौ कम्बलाश्वतरावुभौ।	
ऐलपत्रश्च शङ्खश्च कर्कोटकधनञ्जयौ ॥ ८.६७ ॥	
महाकर्णो महानीलो धृतराष्ट्रबलाहकौ।	
कुमारः पुष्पदन्तश्च सुमुखो दुर्मुखस्तथा ॥ ८.६८ ॥	
शिलीमुखो दधिमुखः कालीयः शालिपिण्डकः ।	
बिन्दुपादः पुण्डरीको नागश्चापूरणस्तथा ॥ ८.६९ ॥	
कपिलश्चाम्बरीषश्च धृतपादश्च कच्छपः ।	
प्रह्लादः पझचित्रश्च गन्धर्वोऽथ नमस्विकः ॥ ८.७० ॥	
नहुषः खररोमा च मणिरित्येवमादयः।	
काद्रवेया मया ख्याताः खशायांस्तु निबोधत ॥ ८.७१ ॥	
खशा विजज्ञे पुत्रौ द्वौ विश्रुतौ पुरुषादकौ।	
ज्येष्ठं पश्चिमसङ्ख्यायां पूर्वस्यां मनुजास्तथा ॥ ८.७२ ॥	
विलोहितं विकर्णञ्च पूर्वं साऽजनयत् सुतम्।	
चतुर्भुजं चतुष्पादं द्विमूर्द्धानं द्विधागतिम् ॥ ८.७३ ॥	
सर्वाङ्गकेशं स्थूलाङ्गं तुङ्गनासं महोदरम्।	
स्थूलशीर्षं महाकर्णं मुञ्जाकेशं मनोरथम् ॥ ८.७४ ॥	
हस्त्योष्ठं दीर्घजङ्घञ्च अश्वदंष्ठ्रं महाहनुम्।	
रक्तजिह्वं जटाक्षञ्च स्थूलास्यं दीर्घनासिकम् ॥ ८.७५ ॥	
गुह्यकं शितिकर्णञ्च महानन्दं महामुखम्।	
एवंविधं खशापुत्रं विजज्ञे साऽतिभीषणम् ॥ ८.७६ ॥	
तस्यानुजं द्वितीयन्तु खशा चैव व्यजायत।	
त्रिशीर्षञ्च त्रिपादञ्च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम् ॥ ८.७७ ॥	
ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् ।	
ह्रस्व कायं सुबाहुञ्च महाकायं महाबलम् ॥ ८.७८ ॥	
आकर्णदारितास्यञ्च लम्बभ्रूं स्थूलनासिकम्।	
स्थूलोष्ठमष्टदंष्ट्रञ्च द्विजिह्वं शङ्कुकर्णकम् ॥ ८.७९ ॥	
पिङ्गलोद्वृत्तनयनं जटिलं पिङ्गलं तथा।	
महाकर्णं महोरस्कं कटिहीनं कृशोदरम्।	
नखिनं लोहितग्रीवं सा कनिष्ठं प्रसूयते ॥ ८.८० ॥	
सद्यः प्रसूयमात्रौ तु विवृद्धौ च प्रमाणतः।	
उपभोगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यामुपस्थितौ।	
सद्योजातविवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यभूष्यताम् ॥ ८.८१ ॥	
ज्यायांस्तयोस्तु यः क्रूरो मातरं सोऽभ्यकर्षत।	
अब्रवीन्मातरायाहि भक्षार्थे क्षुधयार्द्दितः ॥ ८.८२ ॥	
न्यषेधयत् पुनर्ह्येनं ज्यायांसन्तु कनिष्ठकः।	
अब्रवीत् सोऽसकृत्तं वै रक्षेमां मातरं खशाम्।	
बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं तां व्यमोचयत् ॥ ८.८३ ॥	
एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता ।	
तौ दृष्ट्वा विकृताकारौ वसतां हीत्यभाषत ॥ ८.८४ ॥	
तौ तु तं पितरं दृष्ट्वा बलवन्तौ त्वरान्वितौ ।	
मातुरेव पुनस्वाङ्के प्रलपेतां स्वमायया ॥ ८.८५ ॥	
अथोऽब्रवीदृषिर्भार्यामावाभ्यामुक्तवत्यसि ।	
पूर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तथैवाभ्यां व्यतिक्रमम् ॥ ८.८६ ॥	
मातुलं भजते पुत्रः पितॄन् भजति कन्यका।	
यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत् सुतः ॥ ८.८७ ॥	
यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम्।	
मातॄणां शीलदोषेण तथा शीलगुणैः पुनः।	
विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च ॥ ८.८८ ॥	
बलशीलादिभिस्तासामदितिर्धर्मतत्परा।	
धर्मशीलादिभिश्चैव प्रबोधबलशालिनी ॥ ८.८९ ॥	
(गन्धशीला दितिश्चैव प्रवार्ध्ययनशालिनी।)
गीतशीला तथाऽरिष्टा मायाशीला दनुः स्मृता।	
विनता तु पुनर्द्देवी वैहायसगतिप्रिया ॥ ८.९० ॥	
तपोमयेन शीलेन सुरभिः समलंकृता।	
क्रोधशीला तथा कद्रूः क्रोधेनासुखशीलका ॥ ८.९१ ॥	
दनायुषायाः शीलं वै वैरनुग्रह लक्षणम्।	
त्वञ्च देवि महाभागे क्रोधशीला मतासि मे ॥ ८.९२ ॥	
इत्येतानि सशीलानि स्वभावाल्लोकनान्नृणाम्।	
कर्मतो यत्नतो बुद्ध्या रूपतो बलतस्तथा।	
क्षमातश्चैव भिन्नानि भावितार्थबलेन च ॥ ८.९३ ॥	
रजःसत्त्वतमोवृत्तेर्विश्वरूपाः स्वभावतः।	
मातुलन्त्वनुयातास्ते पुत्रका गुणवृत्तिभिः ॥ ८.९४ ॥	
इत्येवमुक्त्वा भगवान् खशामप्रतिमां तदा।	
पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे सोममभीतयः ॥ ८.९५ ॥	
ताभ्याञ्च यत् कृतं तस्यास्तदाचष्ट तदा खशा।	
मात्रा यथा समाख्यातं कर्म ताभ्यां पृथक् पृथक्।	
तेन धात्वर्थयोगेन तत्त्वदर्शी चकार ह ॥ ८.९६ ॥	
यक्ष इत्येष धातुर्वै खादने कृषणे च सः।	
यक्षयेत्युक्तवान् यस्मात् तस्माद्यक्षो भवत्ययम् ॥ ८.९७ ॥	
रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते।	
उक्तवांश्चैव यस्मात्तु रक्ष मे मातरं खशाम्।	
नाम्नाऽयं राक्षसस्तस्मात् भविष्यति तवात्मजः ॥ ८.९८ ॥	
स तदा तद्विधान् दृष्ट्वा विस्मितः परिमृग्य च।	
तयोः प्रादिशदाहारं प्रजापतिरसृग्वसे ॥ ८.९९ ॥	
पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वरञ्चेमं तयोर्ददौ।	
युवयोर्हस्तसंस्पर्शो नक्तमेन तु सर्वशः ॥ ८.१०० ॥	
नक्ताहारविहारौ च दिवा स्वप्नोपभोगिनौ।	
नक्तञ्चैव बलीयांसौ दिवा सुप्तावुभौ युवाम् ॥ ८.१०१ ॥	
मातरं रक्षतञ्चैव धर्मश्चैवानुशिष्यताम्।	
इत्युक्त्वा कश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत ॥ ८.१०२ ॥	
गते पितरि तौ वीरौ निसर्गादेव दारुणौ।	
विपर्ययेण वर्त्तन्तौ किम्भक्षौ प्राणिहिंसकौ ॥ ८.१०३ ॥	
महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ।	
मायाविनौ च दृश्यौ तावन्तर्द्धानगतावुभौ ॥ ८.१०४ ॥	
तौ कामरूपिणौ घोरौ विकृताज्ञौ स्वभावतः।	
रूपानुरूपैराहारैः प्रभवेतामुभावपि ॥ ८.१०५ ॥	
देवा सुरानृषींश्चैव गन्धर्वान् किन्नरानपि।	
पिशाचांश्च मनुष्यांश्च पन्नगान् पक्षिणः पशून् ॥ ८.१०६ ॥	
भक्षार्थमपि लिप्सन्तौ सर्वतस्तौ निशाचरौ।	
इन्द्रेण तु वरौ चैव धृतौ दत्त्वा सुवध्यताम् ॥ ८.१०७ ॥	
यक्षस्तु न कदाचिद्वै निशीथै ह्येककश्चिरम्।	
आहारं स परीप्सन् वै शब्देनानुचचार ह ॥ ८.१०८ ॥	
आससाद पिशाचौ द्वौ जन्तुचण्डौ च तावुभौ।	
पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ तु सुदारूणौ ॥ ८.१०९ ॥	
असृङ्मांसवसाहारौ पुरुषादौ महाबलौ।	
कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां प्रियचिकीर्षया ॥ ८.११० ॥	
द्वे कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारे च ते शुभे।	
आहारार्थमटन्तौ तौ कन्याभ्यां सहितावुभौ ॥ ८.१११ ॥	
तेऽपश्यन् राक्षसं तत्र कामरूपं महाबलम्।	
सहसा सन्निपाते तु दृष्ट्वा चैव परस्परम् ॥ ८.११२ ॥	
रक्षमाणौ ततोऽन्योन्यं परस्परजिघृक्षवः।	
पितरावूचतुः कन्ये युवामानयत द्रुतम् ॥ ८.११३ ॥	
जीवग्राहं विगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदे पदे।	
ततः समभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा।	
गृहीत्वा हस्तयोस्ताभ्यामानीते पितृसंसदि ॥ ८.११४ ॥	
ताभ्यां करे गृहीतं तं पिशाचमथ राक्षसम्।	
पृच्छतां कोऽसि कस्य त्वं स च सर्वमभाषत ॥ ८.११५ ॥	
तस्य कर्माभिविज्ञातं ज्ञात्वा तौ राक्षसर्षभौ।	
अजञ्च शण्डं तस्यैते प्रत्यपादयतां सुते।	
तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये द्वे ददतुः सुते ॥ ८.११६ ॥	
पैशाचेव विवाहेन सुदत्या बुद्धवाहनः।	
अजः खण्डश्च ताभ्यां तौ तदाश्रावयतां धनम् ॥ ८.११७ ॥	
इयं ब्रह्मधना नाम मम कन्या ह्यलोमिका ।	
ब्रह्मसत्त्वधनाहारा इति खण्डोभ्यभाषत ॥ ८.११८ ॥	
इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गसुन्दरी।	
जन्तवोऽस्या धनाहारास्तावश्रावयतां धनम् ॥ ८.११९ ॥	
सर्वाङ्गकेशी नाम्ना च कन्या जन्तुधना तथा।	
अकर्णान्ताप्यरोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या ॥ ८.१२० ॥	
ब्रह्मधनं प्रसूता सा धनानाच्चैव कन्यका।	
एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम्।	
तयोः प्रजाविसर्गञ्च ब्रुवतो मे निबोधत ॥ ८.१२१ ॥	
हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयो वधस्तथा।	
विस्फूर्जिश्चैव वातश्च आपो व्याघ्रस्तथैव च ॥ ८.१२२ ॥	
सर्पश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश।	
सूर्यस्यानुचरा ह्येते सह तेन भ्रमन्ति च ॥ ८.१२३ ॥	
हेतिपुत्रस्तथा लङ्कुर्लङ्कोर्द्वावेव चात्मजौ।	
माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयान् श्रृणु।	
प्रहेतितनयः श्रीमान् पुलोमा नाम विश्रुतः ॥ ८.१२४ ॥	
वधपुत्रो निकुम्भश्च क्रूरो वै ब्रह्मराक्षसः।	
वातपुत्रो विरागस्तु आपपुत्रस्तु जम्बुकः ॥ ८.१२५ ॥	
व्याघ्रपुत्रो निरानन्दो जन्तूनां विघ्नकारकः।	
इत्येते वै परिक्रान्ताः क्रूराः सर्वे तु राक्षसाः ॥ ८.१२६ ॥	
कीर्तिता यातुधानास्तु ब्रह्मधानान् निबोधत।	
यज्ञः पिता धुनिः क्षेमो ब्रह्मा पापोऽथ यज्ञहा ॥ ८.१२७ ॥	
स्वाकोटकः कलिः सर्पो ब्रह्मधानात्मजा दश।	
स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषाञ्चेमाः सुदारुणाः ॥ ८.१२८ ॥	
रक्तकर्णा महाजिह्वाऽक्षया चैवोपहारिणी।	
एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः ॥ ८.१२९ ॥	
श्लेष्मातकतरुष्वेते प्रायशस्तु कृतालयाः।	
इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यापि निबोधत ॥ ८.१३० ॥	
चकमेऽप्सरसं यक्ष पञ्चस्थूलां क्रतुस्थलीम्।	
तां लिप्सुश्चिन्तमानश्च नन्दनं स चचार ह ॥ ८.१३१ ॥	
वैभ्राजं सुरभिञ्चैव तथा चैत्ररथञ्च यत्।	
दृष्टवान् नन्दने तस्मिन्नप्सरोभिः सहासतीम् ॥ ८.१३२ ॥	
नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन्।	
दूषितः स्वेन रूपेण कर्म्मणा तेन दूषितः ॥ ८.१३३ ॥	
ममोद्विजन्ते भूतानि भयावृत्तस्य सर्वशः।	
तत्कथं नाम चार्वङ्गीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम् ॥ ८.१३४ ॥	
दृष्ट्वोपायं ततः सोऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तत।	
कृत्वा रूपं बहुमतं गन्धर्वस्य तु गुह्यकः।	
ततः सोऽप्सरसां मध्ये तां जग्राह क्रतुस्थलीम् ॥ ८.१३५ ॥	
बुद्ध्वा च सुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यवर्त्तत।	
संवृतः स तया सार्द्धं दृश्यमानोऽप्सरोगणैः ॥ ८.१३६ ॥	
स तत्र सिद्धकरणः सद्यो जातः सुतोऽस्य वै ।	
परिणाहोच्छ्रयैर्युक्तः सद्यो वृत्तो ज्वलन् श्रिया ॥ ८.१३७ ॥	
राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सोऽभ्यभाषत।	
तवात्र जाते न भीतिः पिता तं प्रत्युवाच ह ॥ ८.१३८ ॥	
मात्रानुरूपो रूपेण पितुर्वीर्येण जायते।	
जाते स तस्मिन् हर्षेण स्वरूपं प्रत्यपद्यत ॥ ८.१३९ ॥	
स्वभावं प्रतिपद्यन्ते बृहन्तो यक्षराक्षसाः ।	
म्रियमाणाः प्रसुप्ताश्च क्रुद्धा भीताः प्रहर्षिताः ॥ ८.१४० ॥	
ततोऽब्रवीदप्सरसः स्मयमानः स गुह्यकः।	
गृहं मे गच्छ सुश्रोणि सपुत्रा वरवर्णिनी ॥ ८.१४१ ॥	
इत्युक्त्वा सहसा तञ्च दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्।	
विभ्रान्ताः प्राद्रवन् भीताः क्रोधमानाऽप्सरोगणाः ॥ ८.१४२ ॥	
गच्छन्तीरन्वगच्छद्या पुत्रस्तां सान्त्वयन् गिरा।	
गन्धर्वाप्सरसां मध्येतां नीत्वा स न्यवर्त्तत ॥ ८.१४३ ॥	
ताञ्च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः।	
यक्षाणां त्वं जनित्रीति प्रोचुस्तां वै क्रतुस्थलीम् ॥ ८.१४४ ॥	
जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्।	
न्यग्रोधरोहिणं नाम गुह्यका यत्र शेरते।	
तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधः सर्वतः प्रियः ॥ ८.१४५ ॥	
यक्षो रजतनाभस्तु गुह्यकानां पितामहः।	
अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रामतिवरां सुताम्।	
उपयेमे स भद्रायां यस्यां मणिवरो वशी ॥ ८.१४६ ॥	
जज्ञे सा मणिभद्रञ्च शक्रतुल्यपराक्रमम्।	
तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ तु क्रतुस्थल्यात्मजे शुभे ॥ ८.१४७ ॥	
नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या।	
विजज्ञे मणिभद्रात्तु पुत्रान् पुण्यजनी शुभान् ॥ ८.१४८ ॥	
सिद्धार्थं सूर्यतेजञ्च सुमन्तं नन्दनं तथा।	
कन्यकं यविक्ञ्चैव मणिदत्तं वसुं तथा ॥ ८.१४९ ॥	
सर्वानुभूतं शङ्खञ्च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च।	
तथा मन्दरशोभिञ्च पझं चन्द्रप्रभं तथा ॥ ८.१५० ॥	
मघपूर्णं सुभद्रञ्च प्रद्योतञ्च महौजसम्।	
द्युतिमत्केतुमन्तौ च मित्रं मौलिसुदर्शनौ ॥ ८.१५१ ॥	
चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनाः शुभाः ।	
जज्ञिरे मणिभद्रस्य ते सर्वे पुण्यलक्षणाः ।	
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षा पुण्यजनाः शुभाः ॥ ८.१५२ ॥	
विजज्ञे देवजननी पुत्रान् मणिवरात्मजात् ।	
पूर्णभद्रं हेमरथं मणिमन्नन्दिवर्द्धनौ ॥ ८.१५३ ॥	
कुस्तुम्बुरुं पिशङ्गाभं स्थूलकर्णं महाजयम्।	
श्वेतञ्च विपुलञ्चैव पुष्पवन्तं भयावहम् ॥ ८.१५४ ॥	
पद्मवर्णं सुनेत्रञ्च यक्षं बालं बकं तथा।	
कुमुदं क्षेमकञ्चैव वर्द्धमानं तथा दमम् ॥ ८.१५५ ॥	
पद्मनाभं वराङ्गञ्च सुवीरं विजयं कृतिम्।	
पूर्णमासं हिरण्याक्षं सुरूपञ्चैवमादयः ॥ ८.१५६ ॥	
पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः ।	
सुरूपाश्च विरूपाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः।	
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१५७ ॥	
खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः ।	
तेषां यथा प्रधानान् वै वर्ण्यमानान्निबोधत ॥ ८.१५८ ॥	
लालाविः कुथनो भीमः सुमाली मधुरेव च।	
विस्फूर्ज्जितो विद्युज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तता ॥ ८.१५९ ॥	
चन्द्रार्कः सुकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः।	
क्रीडः परशुनाभश्च चक्राक्षश्च निशाचरः ॥ ८.१६० ॥	
त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकेशश्च राक्षसः।	
यक्षश्चाकम्पनश्चैव दुर्मुखश्च शिलीमुखः ॥ ८.१६१ ॥	
इत्येते राक्षसवरा विक्रान्ता गणरूपिणः.	
सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः ॥ ८.१६२ ॥	
सप्त चान्या दुहितरस्ताः श्रृणुध्वं यथाक्रमम्।	
तासाञ्च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः ॥ ८.१६३ ॥	
आलम्बा उत्कचा कृष्णा निऋतो कपिला शिवा।	
केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः ॥ ८.१६४ ॥	
ताभ्यो लोकामिषादश्च हन्तारो युद्धदुर्मदाः।	
उदीर्णा राक्षसगणा इमे उत्पादिताः शुभाः ॥ ८.१६५ ॥	
आलम्बेयो गणः क्रूर उत्कचेयो गणस्तथा।	
तथा कार्ष्णेयशैवेया राक्षसा ह्युत्तमा गणाः ॥ ८.१६६ ॥	
तथैव नैऋतो नाम त्र्यम्बकानुचरेण ह।	
उत्पादितः प्रजासर्गो गणेश्वरचरेण तु ॥ ८.१६७ ॥	
उत्पादिता बलवता उदीर्णा यक्षराक्षसाः ।	
विक्रान्ताः शौर्यसम्पन्ना नैऋता देवराक्षसाः।	
येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः ॥ ८.१६८ ॥	
तेषां गणशतानेका उद्धृतानां महात्मनाम्।	
प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् ॥ ८.१६९ ॥	
दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना ।.	
उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः ॥ ८.१७० ॥	
कपिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः।	
कम्पनेन च यक्षेण केशिन्यास्ते परे जनाः ॥ ८.१७१ ॥	
उत्पादिता महावाता उदीर्णा यक्षराक्षसाः।	
केशिनीदुहितुश्चैव नीलायाः क्षुद्रमानसाः ॥ ८.१७२ ॥	
आलम्बेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि।	
नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः ॥ ८.१७३ ॥	
चरन्ति पृतिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः।	
बहुत्वाच्चैव सर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते ॥ ८.१७४ ॥	
तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी।	
दुहिता स्वभावविकचा मन्दसत्त्वपराक्रमा ॥ ८.१७५ ॥	
तस्या अपि विरूपेण नैऋतेनेह च प्रजाः।	
उत्पादिताः सुरा घोराः श्रृणु तास्त्वनुपूर्वशः ॥ ८.१७६ ॥	
दंष्ट्राकरालविकृता महाकर्णा महोदराः।	
हारका भीषकाश्चैव तथैव क्रामकाः परे ॥ ८.१७७ ॥	
वैनकाश्च पिशाचाश्च वाहकाः प्राशकाः परे।	
भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः पुरुषविक्रमाः ॥ ८.१७८ ॥	
चरन्त्यदृष्टपूर्वाश्च नानाकारा ह्यनेकशः।	
उत्कृष्ट बलसत्त्वा ये ते च वै खेचराः स्मृताः ॥ ८.१७९ ॥	
लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पाः स्वल्पं चरन्ति वै ।	
एतैर्व्याप्तमिमं लोकं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.१८० ॥	
भूमी राक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः।	
नानाप्रकारैराक्रान्ता नानादेशाः समन्ततः ॥ ८.१८१ ॥	
समासाभिहताश्वैव ह्यष्टौ राक्षसमातरः।	
अष्टौ विभागा ह्येषां हि विख्याता अनुपूर्वशः ॥ ८.१८२ ॥	
भद्रका निकराः केचिद्यज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः।	
सहस्रसतसङ्ख्याता मर्त्त्यलोकविचारिणः ॥ ८.१८३ ॥	
पूतना मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः।	
बालानां मानुषे लोके ग्रहा वैमानहेतुकाः ॥ ८.१८४ ॥	
स्कन्दग्रहादयश्चैव आपकास्त्रासकादयः।	
कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां ग्रहवृत्तयः ॥ ८.१८५ ॥	
स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च।	
पूतनानामभूतानां ये च लोकविनायकाः ॥ ८.१८६ ॥	
सहस्रशत सङ्ख्यानां मर्त्यलोकविचारिणाम्।	
एवं गणशतान्येव चरन्ति पृथिवीमिमाम् ॥ ८.१८७ ॥	
यक्षाः पुण्यतमा नाम तथा ये केऽपि गुह्यकाः।	
यक्षा देवजना श्चैव तथा पुण्यजनाश्च ये ॥ ८.१८८ ॥	
गुह्यकानाञ्च सर्वेषामगस्त्या ये च राक्षसाः ।	
पौलस्त्या राक्षसा ये च विश्वामित्राश्च ये स्मृताः ॥ ८.१८९ ॥	
यक्षाणां राक्षसानाञ्च पौलस्त्यागस्त्ययश्च ये ।	
तेषां राजा महाराजः कुबेरो ह्यलकाधिपः ॥ ८.१९० ॥	
यक्षा दृष्ट्वा पिबन्तीह नृणां मांसमसृग्वसाम्।	
रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचाः परिपीडनैः ॥ ८.१९१ ॥	
सर्वलक्षणसम्पन्नाः समक्षेत्राश्च दैवतैः।	
भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः करामरूपिणः ॥ ८.१९२ ॥	
अनाभिभक्षा विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः।	
सूक्ष्माश्चौजस्विनो मेध्या वरदा यज्ञियाश्च ये ॥ ८.१९३ ॥	
देवानां तुल्यधर्माणां ह्यसुराः सर्वशः स्मृताः।	
त्रिभिः पाधैस्तु गन्धर्वा देवै र्हीनाः प्रभावतः ॥ ८.१९४ ॥	
गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना वै सर्वगुह्यकाः।	
प्रभावतुल्या यक्षाणां विज्ञेयाः सर्वराक्षसाः।	
ऐश्वर्यहीना यक्षेभ्यः पिशाचास्त्रि गुणं पुनः ॥ ८.१९५ ॥	
एवं धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च।	
धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः ॥ ८.१९६ ॥	
देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रीन् पादान् वै परस्परम्।	
गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः ॥ ८.१९७ ॥	
         ॥सूत उवाच॥	
अतः श्रृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशत्मकाः ।	
क्रोधायां कन्यका जज्ञे द्वादश ह्यात्मसम्भवाः।	
ता भार्याः पुलहस्यासन्नामतस्ता निबोधत ॥ ८.१९८ ॥	
मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा इरावती।	
भूता च कपिशा दंष्ट्रा निशा तिर्या तथैव च।	
श्वेता चैव स्वरा चैव सुरसा चेति विश्रुताः ॥ ८.१९९ ॥	
मृग्यास्तु हरिणाः पुत्रा मृगाश्चान्ये शशास्तथा।	
न्यङ्कवः शरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये ॥ ८.२०० ॥	
मृगराजा मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा।	
महिषोष्ट्रवराहाश्च खड्गगौरमुखास्तथा ॥ ८.२०१ ॥	
हरेस्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गुलतरक्षवः ।	
वानराः किन्नराश्चैव व्याघ्राः किम्पुरुषास्तथा।	
इत्येवमादयोऽन्येऽपि इरावत्या निबोधत ॥ ८.२०२ ॥	
सूर्यस्याण्डकपाले द्वे समानीय तु भौवनः।	
हस्ताभ्यां परिगृह्याथ रथन्तरमगायत ॥ ८.२०३ ॥	
साम्ना प्रसूयमानेन सद्य एव गजोऽभवत्।	
स प्रायच्छदिरावत्यै पुत्रार्थं स तु भौवनः ॥ ८.२०४ ॥	
इरावत्याः सुतो यस्मात्तस्मादैरावतः स्मृतः ।	
देवराजोपवाह्यत्वात् प्रथमः स मतङ्गराट्।	
शुभ्राभ्रभाश्चतुर्द्दंष्ट्रः श्रीमानैरावतो गजः ॥ ८.२०५ ॥	
अप्सुजस्यैकमूलस्य सुवर्णाभस्य हस्तिनः ।	
षड्दन्तस्य हि भद्रस्य औपावाह्यश्च वै बलः ॥ ८.२०६ ॥	
तस्य पुत्रोऽञ्जनश्चैव सुप्रतीकोऽथ वामनः।
पद्मश्चैव चतुर्थोऽभूद्धस्तिनी चाभ्रमुस्तथा ॥ ८.२०७ ॥	

 दिग्गजांस्तांश्च चत्वारः श्वेताऽजनयताशुगान् ।	
भद्रं मृगञ्च मन्दं च सङ्कीर्णं चतुरः सुतान् ॥ ८.२०८ ॥	
सङ्कीर्णोऽप्यञ्जनो यस्तु उपवाह्यो यमस्य तु।	
भद्रो यः सुप्रतीकस्तु हरितः स ह्यपाम्पतेः ॥ ८.२०९ ॥	
पद्मो मन्दस्तु यो गौरो द्विपो ह्यैलविलस्य सः।	
मृगः श्यामस्तु यो हस्ती उपवाह्यः स पावकैः ॥ ८.२१० ॥	
पद्मोत्तरस्तु यः पद्मौ गजो वै वरुणो गणः।	
उपलेपनमेषश्च तस्याष्टौ जज्ञिरे सुताः ॥ ८.२११ ॥	
उदग्रभावेनोपेता जायन्ते तस्य चान्वये।	
श्वेतबालनखाः पिङ्गा वर्ष्मवन्तो मतङ्गजाः।	
मतङ्गजान् प्रवक्ष्यामि नागानन्यानपि क्रमात् ॥ ८.२१२ ॥	
कपिलः पुण्डरीकश्च सुमनाभो रथान्तरः।	
जातौ नाम्ना सुतौ ताभ्यां सुप्रतिष्ठप्रमर्द्दनौ ॥ ८.२१३ ॥	
शूलाः स्थूलाः शिरोदान्ताः शुद्धबालनखास्तथा।	
बलिनः शक्तिनश्चैव स्मृतास्त्वाकुलिका गजाः ॥ ८.२१४ ॥	
पुष्पदन्तो बृहत्सामा षड्दन्तो दन्त पुष्पवान्।	
ताम्रवर्णश्च तत्पुत्रः सहचारिविषाणितः ॥ ८.२१५ ॥	
अन्वये चास्य जायन्ते लम्बोष्ठाश्चारुदर्शिनः।	
श्यामाः सुदर्शनाश्चण्डा नानापीडायताननाः ॥ ८.२१६ ॥	
वामदेवोऽञ्जनश्यामः साम्नो जज्ञेऽथ वामनः।	
भार्या चैवाङ्गदा तस्य नीलवल्लक्षणौ सुतौ ॥ ८.२१७ ॥	
चण्डश्चात्रशिरो ग्रीवा व्यूढोरस्कास्तरस्विनः।	
नरैर्बद्धाः कुले तेषां जायन्ते विकृता गजाः ॥ ८.२१८ ॥	
सुप्रतीकस्तु रूपेण नास्त्यस्य सदृशो गजः ।	
तस्य प्रहारी सम्पाती पृथुश्चित्तिसुतास्त्रयः ॥ ८.२१९ ॥	
पशवो दीर्घताल्वौष्ठाः सुविभक्तशिरोदराः।	
जायन्ते मृदुसम्भूता वंशे तस्य मतङ्गजाः ॥ ८.२२० ॥	
अञ्जनादञ्जना साम्नो विजज्ञे चाञ्जनावती।	
एवं माता तयोश्चापि प्रथितायुरजःसुतौ ॥ ८.२२१ ॥	
महाविभक्तशिरसः स्निग्धजीमूतसन्निभाः।	
सुदर्शनाः सुवर्ष्माणः पद्माभाः परिमण्डलाः।	
शूनाः पीतायतमुखा गजास्तस्यान्वयेऽभवन् ॥ ८.२२२ ॥	
जज्ञे चन्द्रमसः साम्नः पिङ्गला कुमुदद्युतिः।	
पिङ्गलायाः सुतौ तस्या महापद्मोर्मिमालिनौ ॥ ८.२२३ ॥	
समायवरदांश्चण्डान् प्रवृद्धबलिनोदरान् ।	
हस्तियुद्धे प्रियान्नागान् विद्धि तस्य कुलोद्भवान् ॥ ८.२२४ ॥	
एतान् देवासुरे युद्धे जयार्थे जगृहुः सुराः।	
कृतार्थैश्च विसृष्टास्तैः पूर्वोक्ताः प्रययुर्दिशः ॥ ८.२२५ ॥	
एतेषामन्वये जातान् विनीतांस्त्रिदशा ददुः ।	
अङ्गाय लोमपादाय सूत्रकाराय वै द्विपान् ॥ ८.२२६ ॥	
द्विरदो द्विरदाभ्याञ्च हस्ताद्धस्ती करात्करी।	
वरणाद्वारणो दन्ती दन्ताभ्यां गर्जनाद्गजः ॥ ८.२२७ ॥	
कुञ्जरः कुञ्जचारित्वान्नागो नगविरोधतः ।	
मतङ्गादिति मातङ्गो द्विपो द्वाभ्यामपि स्मृतः।	
सामजः सामजातत्वादिति निर्वचनक्रमः ॥ ८.२२८ ॥	
एषां जिह्वापरावृत्तिरिवाक्तं ह्यग्निशापजम्।	
बलस्यानवतो या तु या चैषां गूढमुष्कता।	
उभयं दन्तिनामेतत्स्वयम्भूसूरशापजम् ॥ ८.२२९ ॥	
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः।	
कन्यासु जाता दिङ्नागैर्नानासात्त्वास्ततो गजाः ॥ ८.२३० ॥	
सम्भूतिश्च प्रभूतिश्च नामनिर्वचनं तथा।	
एतद्गजानां विज्ञेयं येषां राजा विभावसुः ॥ ८.२३१ ॥	
कौशिकाद्याः समुद्रात्तु गङ्गायास्तदनन्तरम्।	
अञ्जनस्यैकमूलस्य प्राच्यान्नागवनन्तु तत् ॥ ८.२३२ ॥	
उत्तरा तस्य विन्ध्यस्य गङ्गाया दक्षिणञ्च यत्।	
गङ्गोद्भेदात्करूषेभ्यः सुप्रतीकस्य तद्वनम् ॥ ८.२३३ ॥	
अपरेणोत्कलाच्चैव ह्यावेदिभ्यश्च पञ्चमम्।	
एकभूतात्मनोस्यैतद्वामनस्य वनं स्मृतम् ॥ ८.२३४ ॥	
अपरेण तु लौहित्यमासिन्धोः पश्चिमेन तु।	
यमस्यैतद्वनं प्रोक्तमनुपर्वतमेव तत् ॥ ८.२३५ ॥	
भूतिर्विजज्ञे भूतांश्च रुद्रस्यानुचरान् प्रभोः।	
स्थूलान् कृशांश्च दीर्घांश्च वामनान् ह्रस्वकान् समान् ॥ ८.२३६ ॥	
लम्बकर्णान् प्रलम्बोष्ठान् लम्बजिह्वास्तनोदरान्।	
एकरूपान् द्विरूपांश्च लम्बस्फिक्स्थूलपिण्डिकान् ॥ ८.२३७ ॥	
सरोवरसमुद्रादिनदीपुलिनवासिनः।	
कृष्णान् गौरांश्च नीलांश्च श्वेतांश्च लोहितारुणान् ॥ ८.२३८ ॥	
बभ्रून् वै शबलान् धूम्रान् कद्रून् रासभदारूणान्।	
मुञ्जकेशान् हृषीकेशान् सर्पयजोपवीतिनः ॥ ८.२३९ ॥	
विसृष्टाक्षान् विरूपाक्षान् कृशाक्षानेकलोचनान्।	
बहुशीर्षान् विशीर्षांश्च एकशीर्षांश्च शीर्षकान् ॥ ८.२४० ॥	
चण्डांश्च विकटांश्चैव विरोमान् रोमशांस्तथा।	
अन्धांस्व जटिलांश्चैव कुञ्जान् हेषकवामनान् ॥ ८.२४१ ॥	
सरोवरसमुद्रादिनदीपुलिनसेविनः।	
एककर्णान् महाकर्णान् शङ्कुकर्णानकर्णिकान् ॥ ८.२४२ ॥	
दंष्ट्रिणो नखिनश्चैव निर्द्दन्तांश्च द्विजिह्वकान्।	
एकहस्तान् द्विहस्तांश्च त्रिहस्तांश्चाप्यहस्तकान् ॥ ८.२४३ ॥	
एकपादान् द्विपादांश्च त्रिपादान् बहुपादकान् ।	
महायोगान् महासत्त्वान् सुतपक्वान् महाबलान् ॥ ८.२४४ ॥	
सर्वत्रगानप्रतिघान् ब्रह्मज्ञान् कामरूपिणः ।	
घोरान् क्रूरांश्च मेध्यांश्च शिवान् पुण्यान् सवादिनः ॥ ८.२४५ ॥	
कुशहस्तान् महाजिह्वान् महाकर्णान्महाननान्।	
हस्तादांश्च मुखादांश्च शिरोदांश्च कपालिनः ॥ ८.२४६ ॥	
धन्विनो मुद्गरधरानसिशूलधरांस्तथा।	
दीप्तास्यान् दीप्तनेत्रांश्च चित्र माल्यानुलेषनान् ॥ ८.२४७ ॥	
अन्नादान् पिशितादांश्च बहुरूपान् सुरूपकान् ।	
रात्रिसन्ध्याचरान् घोरान् व्कचित्सौम्यान् दिवाचरान्।	
नक्तञ्चरान् सुदुष्प्रेक्ष्यान् घोरांस्तान् वै निशाचरान् ॥ ८.२४८ ॥	
परत्वे च भयं दैव सर्वे ते गतमानसाः।	
नैषां भार्याऽस्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः ॥ ८.२४९ ॥	
शतन्तानि सहस्राणि भूतानामात्मयोगिनाम्।	
एते सर्वे महात्मानो भूत्याः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.२५० ॥	
कपिशा चैव कूष्माण्डीकूष्माण्डाञ्जज्ञिरे पुनः ।	
मिथुनानि पिशाचानां वर्णेन कपिशेन च।	
कपिशत्वात् पिशाचास्ते सर्वे च पिशिताशनाः ॥ ८.२५१ ॥	
युग्मानि षोडशान्यानि वर्त्तमानास्तदन्वयाः।	
नामतस्तान् प्रवक्ष्यामि पुरुषादांस्तदन्वयान् ॥ ८.२५२ ॥	
छगलश्छगली चैव वक्रो वक्रमुखी तथा।	
षोडशानां गणाश्चैव सूची सूचीमुखस्तथा ॥ ८.२५३ ॥	
सुम्भपा त्रश्च कुमभी च वज्रदंष्ट्रश्च दुन्दुभिः।	
उपचारोपचारश्च उलूखल उलूखली ॥ ८.२५४ ॥	
अनर्कश्च अनर्का च कुखण्डश्च कुखण्डिका।	
पाणिपात्रः पाणिपात्री पांशुः पांशुमती तथा ॥ ८.२५५ ॥	
नितुण्डश्च नितुण्डी च निपुणा निपुणस्तथा।	
छलादोच्छेषणा चैव प्रस्कन्दः स्कन्दिका तथा।	
षोडशानां पिशाचानां गणाः प्रोक्तास्तु षोडश ॥ ८.२५६ ॥	
अजामुखा वक्रमुखाः पूरिणः स्कन्दिनस्तथा।	
विपादाङ्गारिकाश्चैव कुम्भपात्राः प्रकुन्दकाः ॥ ८.२५७ ॥	
उपचारोलूखलिका ह्यनर्काश्च कुखण्डिकाः।	
पाणिपात्राश्च नैतुण्डा ऊर्णाशा निपुणास्तथा ॥ ८.२५८ ॥	
सूचीमुखोच्छेषणादाः कुलान्येतानि षोडश।	
इत्येता ह्यभिजातास्तु कूष्माण्डानां प्रकीर्तिताः ॥ ८.२५९ ॥	
पिशाचास्ते तु विज्ञेयाः सुकल्पा इति जज्ञिरे।	
बीभत्सं विकृताचारं पुत्रपौत्रमनन्तकम्।	
अतस्तेषां पिशाचानां लक्षणञ्च निबोधत ॥ ८.२६० ॥	
सर्वाङ्गकेशा वृत्ताख्या दंष्ट्रिणो नखिनस्तथा।	
तिर्यङ्गाः पुरुषादाश्च पिशाचास्ते ह्यधोमुखाः ॥ ८.२६१ ॥	
अकेशका ह्यरोमाणस्त्वग्वसाश्चर्मवाससः।	
कूष्माण्डिकाः पिशाचास्ते तिलभक्षाः सदामिषाः ॥ ८.२६२ ॥	
वक्राङ्गहस्तपादाश्च वक्रशीलागतास्तथा।	
ज्ञेया वक्रपिशाचास्ते वक्रगाः कामरूपिणः ॥ ८.२६३ ॥	
लम्बोदरास्तुण्डनाशा ह्रस्वकायशिरोभुजाः।	
नितुन्दकाः पिशाचास्ते तिलतक्षाः प्रियश्रवाः ॥ ८.२६४ ॥	
वामनाकृतयश्चैव वाचालाः प्लुतगामिनः।	
पिशाचानर्कमर्कास्ते वृक्षवासादनप्रियाः ॥ ८.२६५ ॥	
ऊर्द्ध्वबाहूर्द्ध्वरोमाण ऊर्द्ध्ववृक्षास्तथालयाः।	
मुञ्चन्ति पांशूनङ्गेभ्यः पिशाचाः पांशवश्च ते ॥ ८.२६६ ॥	
धमनीमतकाः शुष्काः श्मश्रुलाश्चीरवाससः।	
उपवीराः पिशाचाश्च श्मशानायतनास्तथा ॥ ८.२६७ ॥	
विष्टब्धाक्षा महाजिह्वा लेलिहाना ह्युदूखलाः।	
हस्त्युष्ट्रस्थूलशिरसो विरता बद्धपिण्डकाः ॥ ८.२६८ ॥	
पिशाचाः सुम्भपात्रास्ते अदृष्टान्नानि भुञ्जते।	
सूक्ष्मास्तु रोमशाः पिङ्गा दृष्टादृष्टाश्चरन्ति वै ॥ ८.२६९ ॥	
अयुक्ताश्च विशन्तीह निपुणास्ते पिशाचकाः.	
आकर्ण दारितास्याश्च लम्बश्रूस्थूलनासिकाः ॥ ८.२७० ॥	
हस्तपादाक्रान्तगणा ह्रस्वकाः क्षितिदृष्टयः।	
बालादास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहसेविनः ॥ ८.२७१ ॥	
पृष्ठतः पाणिपादाश्च ह्रस्वका वातरंहसः।	
पिशितादाः पिशाचास्ते संग्रामे रुधिराशिनः ॥ ८.२७२ ॥	
नग्नका ह्यनिकेताश्च लम्बकेशाश्च पिण्डकाः।	
पिशाचाः स्कन्दिनस्ते वै अन्या उच्छुसनाशिनः ।	
षोडश जातयस्तेषां पिशाचानां प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.२७३ ॥	
एवंविधान्पिशाचांस्तु दीनान्दृष्ट्वानुकम्पया।	
तेभ्यो ब्रह्मा वरं प्रादात्कारुण्यादल्पचेतसः।	
अन्तर्द्धानं प्रजास्तेषां कामरूपत्वमेव च ॥ ८.२७४ ॥	
उभयोः सन्द्ययोश्चारं स्थानान्याजीवमेव च।	
गृहाणि यानि भग्नानि शून्यान्यल्पजनानि च ॥ ८.२७५ ॥	
विध्वस्तानि च यानि स्युरनाचारोषितानि च।	
असंस्पृष्टोप लिप्तानि संस्कारैर्वर्जितानि च ॥ ८.२७६ ॥	
राजमार्गोपरथ्याश्च निष्कुण्ठाश्चत्वराणि च।	
द्वाराण्यष्टालकाश्चैव निर्ममान्संक्रमांस्तथा ॥ ८.२७७ ॥	
पथो नद्योऽथ तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् ।	
पिशाचा विनिविष्टा वै स्थानेष्वेतेषु सर्वशः ॥ ८.२७८ ॥	
अधार्मिका जनास्ते वै आजीवा विहिताः सुरैः।	
वर्णाश्रमाः सङ्करिकाः कारुशिल्पिजनास्तथा ॥ ८.२७९ ॥	
अमृतोपमसत्त्वानां चौरविश्वासघातिनाम्।	
एतैरन्यैश्च बहुबिरन्यायोपार्ज्जितैर्धनैः ।	
आरभन्ते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः ॥ ८.२८० ॥	
मधुमांसौदनैर्दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः।	
धूपैर्हारिद्रकृशरैस्तैलभद्रगुडौदनैः ॥ ८.२८१ ॥	
कृष्णानि चैव वासांसि धूपाः सुमनसस्तथा।	
एवं युक्ताः सुबलयस्तेषां वै पर्वसन्धिषु।	
पिशाचानामनुज्ञाय ब्रह्मा सोऽधिपतिर्ददौ ॥ ८.२८२ ॥	
सर्वभूतपिशाचानां गिरिशं शूलपाणिनम् ।	
दृष्ट्वा त्वजनयन्पुत्रान्व्याघ्रान्सिंहांश्च भामिनी ॥ ८.२८३ ॥	
द्विपिनश्च सुतास्तस्या व्यालेयाश्चामिषाशिनः।	
ऋषयश्चापि कार्त्स्न्येन प्रजासर्गं निबोधत।	
तस्या दुहितरः पञ्च तासां नामानि मे श्रृणु ॥ ८.२८४ ॥	
मीना माता तथा वृत्ता परिवृत्ता तथैव च।	
अनुवृत्ता तु विज्ञेया तासां वै श्रृणुत प्रजाः ॥ ८.२८५ ॥	
सहस्रदन्ता मकराः पाठीनास्तामरोहिताः।	
इत्येवमादिर्हि गणो मैनो विस्तीर्ण उच्यते ॥ ८.२८६ ॥	
ग्राहाश्चतुर्विधा ज्ञेयास्तथानुज्येष्ठका अपि।	
निष्कांश्च शिशुमारांश्च मता व्यजनयत्प्रजाः ॥ ८.२८७ ॥	
वृत्ता कूर्मविकाराणि नैकानि जलचारिणाम्।	
तथा शङ्खविकाराणि जनयामास नैकशः ॥ ८.२८८ ॥	
मण्डूकानां विकाराणि अनुवृत्ता व्यजायत।	
ऐणेयानां विकाराणि शम्बूकानां तथैव च ॥ ८.२८९ ॥	
तथा शुक्तिविकाराणि वराटककृतानि च।	
तथा शङ्खविकाराणि परिवृत्ता व्यजायत ॥ ८.२९० ॥	
कालकूटविकाराणि जलौकविहितानि च ।	
इत्येष हि ऋषेर्वंशः पञ्चशाखाः प्रकीर्त्तिताः ॥ ८.२९१ ॥	
तिर्यगं हेतुकमाद्यादुर्बहुलं वंशविस्तरम्।	
संस्वेदजविकाराणि यथा येभ्यो भवन्ति ह ॥ ८.२९२ ॥	
स्वस्तिपिकशरीरेभ्यो जायन्त्युत्पादका द्विजाः।	
मनुष्याः स्वेदमलजाः उशना नाम जन्तवः।	
नानापिपीलिकगणाः कीटका बद्धपादकाः ॥ ८.२९३ ॥	
शङ्खोपलविकाराणि कीलकाचारकाणि च।	
इत्येवमादिबहुलाः स्वेदजाः पार्थिवा गणाः ॥ ८.२९४ ॥	
तथा घर्मादितप्ताभ्यस्त्वद्भ्यो वृष्टिभ्य एव च।	
नैका मृगशरीरेभ्यो जायन्ते जन्तवस्त्विमे ॥ ८.२९५ ॥	
मीनकाः पिप्पला दंशास्तथा तित्तिरपुत्रिकाः।	
नीलचित्राश्च जायन्ते ह्यलका बहुविस्तराः ॥ ८.२९६ ॥	
जलजाः स्वेदजाश्चैव जायन्ते जन्तवस्त्विमे।	
काशातो यञ्जकाः कीटनलदा बहुपादकाः ॥ ८.२९७ ॥	
सिहला रोमलाश्चैव पिच्छलाः परिकीर्त्तिताः।	
इत्येमादिर्हि गणो जलजः स्वेदजः स्मृतः ॥ ८.२९८ ॥	
सर्पिर्भ्यो माषमुद्गानां जायन्ते क्रमशस्तथा।	
जम्बुबिल्वाम्रपूगेभ्यः फलेभ्यश्चैव जन्तवः ॥ ८.२९९ ॥	
मुद्गेभ्यः पनसेभ्यश्च तण्डुलेभ्यस्तथैव च।	
तथा कोटरशुष्केभ्यो निहितेभ्यो भवन्ति हि ॥ ८.३०० ॥	
अन्येभ्योऽपि च जायन्ते न हि तेभ्यश्चिरं सदा।	
जन्तवस्तुरगादिभ्यो विषादिभ्यस्तथैव च ॥ ८.३०१ ॥	
बहून्यहानि निःक्षिप्ते सम्भवन्ति च गोमये।	
जायन्ते कृमयो विप्रा काष्ठेभ्यश्च घुणादयः ॥ ८.३०२ ॥	
क्रमाद्‌द्रुमाणां जायन्ते विविधा नीलमक्षिकाः।	
तथा शुष्कविकारेभ्यः पुत्रिकाः प्रभवन्ति च ॥ ८.३०३ ॥	
कालिका शतिकेभ्यश्च सर्पा जायन्ति सर्वशः।	
संस्वेदजाश्च जायन्ते वृश्चिकाः शुष्कगोमयात् ॥ ८.३०४ ॥	
गोभ्यो हि महिषेभ्यश्च जायन्ते जन्तवः प्रभो।	
मत्स्यादयश्च विविधा अण्डकुक्षौ विशेषतः ॥ ८.३०५ ॥	
चैवीरिकाश्च जायन्ते तथा गोजाकुलानि च।	
तथान्यानि च सूक्ष्माणि जलौकादीनि जातयः ॥ ८.३०६ ॥	
मक्षिकाणां विकाराणि जायन्ते जात योऽपरे ।	
प्रायेण तु वसन्त्यस्मिन्नुच्छिष्टोदककर्द्दमे ॥ ८.३०७ ॥	
मशकानां विकाराणि भ्रमराणां तथैव च।	
तृणेभ्यश्चैव जायन्ते पुत्रिका पुत्रभासकाः ॥ ८.३०८ ॥	
मणिच्छेदास्तथा व्यालाः पोतजाः परिकीर्त्तिताः।	
शतवेरिविकाराणि करीषेभ्यो भवन्तिह ॥ ८.३०९ ॥	
एवमादिरसङ्ख्यातो गणः संस्वेदजो मया।	
समासाभिहितो ह्येष प्राक्कर्मवशजः स्मृतः ॥ ८.३१० ॥	
तथाऽन्ये नैऋताः सत्त्वास्ते स्मृता उपसर्गजाः।	
पूतास्तु योनिजाः केचित्केचिदौत्पत्तिकाः स्मृताः ॥ ८.३११ ॥	
प्रायेण देवाः सर्वे वै विज्ञेया ह्युपपत्तिजाः ।	
केचित्तु योनिजा देवाः केचिदेवानिमित्ततः ॥ ८.३१२ ॥	
तूलालाघश्च कोलश्च शिवा कन्या तथैव च।	
अपत्यं सरमायास्तु गणा वै सरमादयः ॥ ८.३१३ ॥	
श्यामश्च शबलश्चैव अर्जुनो हरितस्तथा।	
कृष्णो धूम्रारूणश्चैव तूलालाघश्च कद्रुकाः ॥ ८.३१४ ॥	
सुरसाथ विजज्ञे तु शतमेकं शिरो मतम्।	
सर्पाणां तक्षको राजा नागानाञ्चापि वासुकिः ।	द्र. गरुडपुराणे १.१९७.१२ मध्ये वासुकेः पार्थिवमण्डले एवं तक्षकस्य वायुमण्डले स्थितिःतमोबहुल इत्येष गणः क्रोधवशात्मकः ॥ ८.३१५ ॥	
पुलहस्यात्मजा सर्गस्ताम्रायास्तन्निबोधत।	
बह्वन्यास्त्वभिविख्यातास्ताम्रायाश्च विजज्ञिरे ॥ ८.३१६ ॥	
श्येनी भासी तथा क्रौञ्ची धृतराष्ट्री शुकी तथा।	
अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ।	
सम्पातिञ्च जटायुञ्च प्रसूता पक्षिसत्तमौ ॥ ८.३१७ ॥	
सम्पातिरजनत् पुत्रं कन्यामेकां तथैव च।	
जटायुषश्च ये पुत्राः काक गृध्राश्चकर्णिनः ॥ ८.३१८ ॥	
भार्या गरुत्मतश्चापि भासी क्रौञ्ची तथा शुकी।	
धृतराष्ट्री च भद्रा च तास्वपत्यानि वक्ष्यते ॥ ८.३१९ ॥	
शुकी गरुत्मतः पुत्रान् सुषुवे षट् परिश्रुतान् ।	
त्रिशिरं सुमुखञ्चैव बलं पृष्ठं महाबलम् ॥ ८.३२० ॥	
त्रिशङ्खनेत्रं सुमुखं सुरूपं सुरसं बलम्।	
एषां पुत्राश्च पौत्राश्च गरुडानां महात्मनाम् ॥ ८.३२१ ॥	
चतुर्दश सहस्राणि क्रूराणां पन्नगाशिनाम्।	
पुत्रपौत्रविसर्गाच्च तेषां वै वंशविस्तरः ॥ ८.३२२ ॥	
व्याप्तानि यानि देशानि तानि वक्ष्ये यथाक्रमम्।	
शाल्मलिद्वीपमखिलं देवकूटञ्च पर्वतम् ॥ ८.३२३ ॥	
मणिमन्तञ्च शैलेन्द्रं सहस्रशिखरं तथा।	
पर्णमालं सुकेशञ्च शतश्रृङ्गं तथाचलम् ॥ ८.३२४ ॥	
कौरजं पञ्चशिखरं हेमकूटञ्च पर्वतम्।	
प्रचण्डवायुप्रभवैर्दीपितैः पझरागिभिः ॥ ८.३२५ ॥	
शैलजालानि व्याप्तानि गारुडैस्तैर्महात्मभिः ।	
भासीपुत्राः स्मृता भासा उलूका काककुक्कुटाः ॥ ८.३२६ ॥	
मयूराः कलविङ्काश्च कपोता लावतित्तिराः।	
क्रौञ्ची वार्द्धीणसान् श्येनी कुररान्सारसान्बकान् ॥ ८.३२७ ॥	
इत्येवमादयोन्येऽपि क्रव्यादा ये च पक्षिणः।	
धृतराष्ट्री च हंसांश्च कलहंसांश्च भामिनी ॥ ८.३२८ ॥	
चक्रवाकांश्च विहगान्सर्वांश्चैवादकान् द्विजान्।	
एतानेव विजज्ञेऽथ पुत्रपौत्रमनन्तकम् ॥ ८.३२९ ॥	
गरुडस्यात्मजाः प्रोक्ता इरायाः श्रृणुत प्रजाः।	
इरा प्रजज्ञे कन्या वैतिस्रः कमललोचनाः ॥ ८.३३० ॥	
वन स्पतीनां वृक्षाणां वीरुधाञ्चैव मातरः।	
लता चैवाथ वल्ली च वीरुधा चेति तास्तु वै ॥ ८.३३१ ॥	
लता वनस्पतीञ्जज्ञे ह्यपुष्पान् पुलिनस्थितान् ।	
युक्तान्पुष्पफलैर्वृक्षान् लता वै सम्प्रसूयते ॥ ८.३३२ ॥	
अथ वल्ली तु गुल्मांश्च त्वक्सारास्तृणजातयः।	
वीरुधा तदपत्यानि वंशश्चात्र समाप्यते ॥ ८.३३३ ॥	
एते कश्यपदायादा व्याख्याताः स्थाणुजङ्गमाः ।	
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यैरिदं पूरितं जगत् ॥ ८.३३४ ॥	
इति सर्गैकदेशस्य कीर्तितोऽवयवो मया।	
मारीचोऽयं प्रजा सर्गः समासेन प्रकीर्तितः।	
न शक्यं व्यासतो वक्तुमपि वर्षशतैर्द्विजाः ॥ ८.३३५ ॥	
अदितिर्धर्मशीला तु बलशीला दितिः स्मृता।	
तपःशीला तु सुरभि र्मायाशीला दनुः स्मृता ॥ ८.३३६ ॥	
क्रूरशीला तथा कद्रुः क्रौञ्च्यथ श्रुतिशालिनी ।	
इरा ग्रहणशीला तु दनायुर्भक्षणे रता ॥ ८.३३७ ॥	
वाहशीला तु विनता ताम्रा वै पाशशालिनी।	
स्वभावा लोकमातॄणां शीलान्येतानि सर्वशः ॥ ८.३३८ ॥	
धर्मतः शीलतो बुद्ध्या क्षमया बलरूपतः।	
रजः सत्त्वतमो वृत्ता धार्मिकाधार्मिकास्तु वै ॥ ८.३३९ ॥	
मातृतुल्याश्चाबिजाताः कश्यपस्यात्मजाः प्रजाः।	
देवतासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः।	
पिशाचाः पशवश्चैव मृगाः पतङ्गवीरुधः ॥ ८.३४० ॥	
यस्माद्दाक्षायणीष्वेते जज्ञिरे मानुषीष्विह।	
मन्वन्तरेषु सर्वेषु तस्माच्छ्रेष्ठास्तु मानुषाः ॥ ८.३४१ ॥	
धर्मार्थकाममोक्षाणां मानुषाः साधकास्तु वै।	
ततोऽधः स्रोतसस्ते वै उत्पद्यन्ते सुरासुराः ॥ ८.३४२ ॥	
जायन्ते कार्यसिद्धयर्थं मानुषेषु पुनः पुनः।	
इत्येवं वंशप्रभवः प्रसङ्ख्यातस्तपस्विनाम् ॥ ८.३४३ ॥	
सुराणामसुराणाञ्च गन्धर्वाप्सरसां तथा।	
यक्षरक्षःपिशाचानां सुपर्णोरगपक्षिणाम् ॥ ८.३४४ ॥	
व्यालानां शिखिनाञ्चैव ओषधीनाञ्च सर्वशः।	
कृमिकीटपतङ्गानां क्षुद्राणां जलजाश्च ये।	
पशूनां ब्राह्णानाञ्च श्रीमतां पुण्यलक्षणम् ॥ ८.३४५ ॥	
आयुष्यश्चैव धन्यश्च श्रीमान् हितसुखावहः।	
श्रोतव्यश्चैव सततं ग्राह्यश्चैवानुसूयता ॥ ८.३४६ ॥	
इमन्तु वंशं नियमेन यः पठेन्महात्मनां ब्राह्णवैद्यसंसदि ।	
अपत्यलाभं हि लबेत्सुपुष्कलं श्रियं धनं प्रेत्य च शोभनां गतिम् ॥ ८.३४७ ॥	
इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते कश्यपीयप्रजासर्गो नामाष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥ 

वायुपुराणम्/उत्तरार्धम्