मनुस्मृतिः/दशमोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	अधीयीरंस्त्रयो वर्णाः स्वकर्मस्था द्विजातयः   ।प्रब्रूयाद्ब्राह्मणस्त्वेषां नेतराविति निश्चयः   । । १०.१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां ब्राह्मणो विद्याद्वृत्त्युपायान्यथाविधि   ।प्रब्रूयादितरेभ्यश्च स्वयं चैव तथा भवेत् । । १०.२  । ।	</p>
<td><p>		
	वैशेष्यात्प्रकृतिश्रैष्ठ्यान्नियमस्य च धारणात् ।संस्कारस्य विशेषाच्च वर्णानां ब्राह्मणः प्रभुः   । । १०.३  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णा द्विजातयः   ।चतुर्थ एकजातिस्तु शूद्रो नास्ति तु पञ्चमः   । । १०.४  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्ववर्णेषु तुल्यासु पत्नीष्वक्षतयोनिषु   ।आनुलोम्येन संभूता जात्या ज्ञेयास्त एव ते   । । १०.५  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीष्वनन्तरजातासु द्विजैरुत्पादितान्सुतान्  ।सदृशानेव तानाहुर्मातृदोषविगर्हितान्  । । १०.६  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्तरासु जातानां विधिरेष सनातनः   ।द्व्येकान्तरासु जातानां धर्म्यं विद्यादिमं विधिम्  । । १०.७  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणाद्वैश्यकन्यायां अम्बष्ठो नाम जायते   ।निषादः शूद्रकन्यायां यः पारशव उच्यते   । । १०.८  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियाच्छूद्रकन्यायां क्रूराचारविहारवान्  ।क्षत्रशूद्रवपुर्जन्तुरुग्रो नाम प्रजायते   । । १०.९  । ।	</p>
<td><p>		
	विप्रस्य त्रिषु वर्णेषु नृपतेर्वर्णयोर्द्वयोः   ।वैश्यस्य वर्णे चैकस्मिन्षडेतेऽपसदाः स्मृताः   । । १०.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियाद्विप्रकन्यायां सूतो भवति जातितः   ।वैश्यान्मागधवैदेहौ राजविप्राङ्गनासुतौ   । । १०.११  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्रादायोगवः क्षत्ता चण्डालश्चाधमो नृणाम्  ।वैश्यराजन्यविप्रासु जायन्ते वर्णसंकराः   । । १०.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	एकान्तरे त्वानुलोम्यादम्बष्ठोग्रौ यथा स्मृतौ   ।क्षत्तृवैदेहकौ तद्वत्प्रातिलोम्येऽपि जन्मनि   । । १०.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रा येऽनन्तरस्त्रीजाः क्रमेणोक्ता द्विजन्मनाम्  ।ताननन्तरनाम्नस्तु मातृदोषात्प्रचक्षते   । । १०.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणादुग्रकन्यायां आवृतो नाम जायते   ।आभीरोऽम्बष्ठकन्यायां आयोगव्यां तु धिग्वणः   । । १०.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	आयोगवश्च क्षत्ता च चण्डालश्चाधमो नृणाम्  ।प्रातिलोम्येन जायन्ते शूद्रादपसदास्त्रयः   । । १०.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यान्मागधवैदेहौ क्षत्रियात्सूत एव तु   ।प्रतीपं एते जायन्ते परेऽप्यपसदास्त्रयः   । । १०.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	जातो निषादाच्छूद्रायां जात्या भवति पुक्कसः   ।शूद्राज्जातो निषाद्यां तु स वै कुक्कुटकः स्मृतः   । । १०.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्तुर्जातस्तथोग्रायां श्वपाक इति कीर्त्यते   ।वैदेहकेन त्वम्बष्ठ्यां उत्पन्नो वेण उच्यते   । । १०.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	द्विजातयः सवर्णासु जनयन्त्यव्रतांस्तु यान्  ।तान्सावित्रीपरिभ्रष्टान्व्रात्यानिति विनिर्दिशेत् । । १०.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	व्रात्यात्तु जायते विप्रात्पापात्मा भूर्जकण्टकः   ।आवन्त्यवाटधानौ च पुष्पधः शैख एव च   । । १०.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	झल्लो मल्लश्च राजन्याद्व्रात्यान्निच्छिविरेव च   ।नटश्च करणश्चैव खसो द्रविड एव च   । । १०.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यात्तु जायते व्रात्यात्सुधन्वाचार्य एव च   ।कारुषश्च विजन्मा च मैत्रः सात्वत एव च   । । १०.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यभिचारेण वर्णानां अवेद्यावेदनेन च   ।स्वकर्मणां च त्यागेन जायन्ते वर्णसंकराः   । । १०.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	संकीर्णयोनयो ये तु प्रतिलोमानुलोमजाः   ।अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च तान्प्रवक्ष्याम्यशेषतः   । । १०.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	सूतो वैदेहकश्चैव चण्डालश्च नराधमः   ।मागधः तथायोगव एव च क्षत्रजातिश्च   । । १०.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	एते षट्सदृशान्वर्णाञ् जनयन्ति स्वयोनिषु   ।मातृजात्यां प्रसूयन्ते प्रवारासु च योनिषु   । । १०.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा त्रयाणां वर्णानां द्वयोरात्मास्य जायते   ।आनन्तर्यात्स्वयोन्यां तु तथा बाह्येष्वपि क्रमात् । । १०.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	ते चापि बाह्यान्सुबहूंस्ततोऽप्यधिकदूषितान्  ।परस्परस्य दारेषु जनयन्ति विगर्हितान्  । । १०.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथैव शूद्रो ब्राह्मण्यां बाह्यं जन्तुं प्रसूयते   ।तथा बाह्यतरं बाह्यश्चातुर्वर्ण्ये प्रसूयते   । । १०.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिकूलं वर्तमाना बाह्या बाह्यतरान्पुनः   ।हीना हीनान्प्रसूयन्ते वर्णान्पञ्चदशैव तु   । । १०.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रसाधनोपचारज्ञं अदासं दासजीवनम्  ।सैरिन्ध्रं वागुरावृत्तिं सूते दस्युरयोगवे   । । १०.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	मैत्रेयकं तु वैदेहो माधूकं संप्रसूयते   ।नॄन्प्रशंसत्यजस्रं यो घण्टाताडोऽरुणोदये   । । १०.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	निषादो मार्गवं सूते दासं नौकर्मजीविनम्  ।कैवर्तं इति यं प्राहुरार्यावर्तनिवासिनः   । । १०.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	मृतवस्त्रभृत्स्व्नारीषु गर्हितान्नाशनासु च   ।भवन्त्यायोगवीष्वेते जातिहीनाः पृथक्त्रयः   । । १०.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	कारावरो निषादात्तु चर्मकारः प्रसूयते   ।वैदेहिकादन्ध्रमेदौ बहिर्ग्रामप्रतिश्रयौ   । । १०.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	चण्डालात्पाण्डुसोपाकस्त्वक्सारव्यवहारवान्  ।आहिण्डिको निषादेन वैदेह्यां एव जायते   । । १०.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	चण्डालेन तु सोपाको मूलव्यसनवृत्तिमान्  ।पुक्कस्यां जायते पापः सदा सज्जनगर्हितः   । । १०.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	निषादस्त्री तु चण्डालात्पुत्रं अन्त्यावसायिनम्  ।श्मशानगोचरं सूते बाह्यानां अपि गर्हितम्  । । १०.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	संकरे जातयस्त्वेताः पितृमातृप्रदर्शिताः   ।प्रछन्ना वा प्रकाशा वा वेदितव्याः स्वकर्मभिः   । । १०.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वजातिजानन्तरजाः षट्सुता द्विजधर्मिणः   ।शूद्राणां तु सधर्माणः सर्वेऽपध्वंसजाः स्मृताः   । । १०.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	तपोबीजप्रभावैस्तु ते गच्छन्ति युगे युगे   ।उत्कर्षं चापकर्षं च मनुष्येष्विह जन्मतः   । । १०.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	शनकैस्तु क्रियालोपादिमाः क्षत्रियजातयः   ।वृषलत्वं गता लोके ब्राह्मणादर्शनेन च   । । १०.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	पौण्ड्रकाश्चौड्रद्रविडाः काम्बोजा यवनाः शकाः   ।पारदापह्लवाश्चीनाः किराता दरदाः खशाः   । । १०.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	मुखबाहूरुपज्जानां या लोके जातयो बहिः   ।म्लेच्छवाचश्चार्यवाचः सर्वे ते दस्यवः स्मृताः   । । १०.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	ये द्विजानां अपसदा ये चापध्वंसजाः स्मृताः   ।ते निन्दितैर्वर्तयेयुर्द्विजानां एव कर्मभिः   । । १०.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	सूतानां अश्वसारथ्यं अम्बष्ठानां चिकित्सनम्  ।वैदेहकानां स्त्रीकार्यं मागधानां वणिक्पथः   । । १०.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	मत्स्यघातो निषादानां त्वष्टिस्त्वायोगवस्य च   ।मेदान्ध्रचुञ्चुमद्गूनां आरण्यपशुहिंसनम्  । । १०.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्त्रुग्रपुक्कसानां तु बिलौकोवधबन्धनम्  ।धिग्वणानां चर्मकार्यं वेणानां भाण्डवादनम्  । । १०.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	चैत्यद्रुमश्मशानेषु शैलेषूपवनेषु च   ।वसेयुरेते विज्ञाता वर्तयन्तः स्वकर्मभिः   । । १०.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	चण्डालश्वपचानां तु बहिर्ग्रामात्प्रतिश्रयः   ।अपपात्राश्च कर्तव्या धनं एषां श्वगर्दभम्  । । १०.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	वासांसि मृतचैलानि भिन्नभाण्डेषु भोजनम्  ।कार्ष्णायसं अलङ्कारः परिव्रज्या च नित्यशः   । । १०.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	न तैः समयं अन्विच्छेत्पुरुषो धर्मं आचरन्  ।व्यवहारो मिथस्तेषां विवाहः सदृशैः सह   । । १०.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्नं एषां पराधीनं देयं स्याद्भिन्नभाजने   ।रात्रौ न विचरेयुस्ते ग्रामेषु नगरेषु च   । । १०.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	दिवा चरेयुः कार्यार्थं चिह्निता राजशासनैः   ।अबान्धवं शवं चैव निर्हरेयुरिति स्थितिः   । । १०.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	वध्यांश्च हन्युः सततं यथाशास्त्रं नृपाज्ञया   ।वध्यवासांसि गृह्णीयुः शय्याश्चाभरणानि च   । । १०.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्णापेतं अविज्ञातं नरं कलुषयोनिजम्  ।आर्यरूपं इवानार्यं कर्मभिः स्वैर्विभावयेत् । । १०.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	अनार्यता निष्ठुरता क्रूरता निष्क्रियात्मता   ।पुरुषं व्यञ्जयन्तीह लोके कलुषयोनिजम्  । । १०.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्र्यं वा भजते शीलं मातुर्वोभयं एव वा   ।न कथं चन दुर्योनिः प्रकृतिं स्वां नियच्छति   । । १०.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	कुले मुख्येऽपि जातस्य यस्य स्याद्योनिसंकरः   ।संश्रयत्येव तच्छीलं नरोऽल्पं अपि वा बहु   । । १०.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्र त्वेते परिध्वंसाज्जायन्ते वर्णदूषकाः   ।राष्ट्रिकैः सह तद्राष्ट्रं क्षिप्रं एव विनश्यति   । । १०.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा देहत्यागोऽनुपस्कृतः   ।स्त्रीबालाभ्युपपत्तौ च बाह्यानां सिद्धिकारणम्  । । १०.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	अहिंसा सत्यं अस्तेयं शौचं इन्द्रियनिग्रहः   ।एतं सामासिकं धर्मं चातुर्वर्ण्येऽब्रवीन्मनुः   । । १०.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातः श्रेयसा चेत्प्रजायते   ।अश्रेयान्श्रेयसीं जातिं गच्छत्या सप्तमाद्युगात् । । १०.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्रो ब्राह्मणतां एति ब्राह्मणश्चैति शूद्रताम्  ।क्षत्रियाज्जातं एवं तु विद्याद्वैश्यात्तथैव च   । । १०.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	अनार्यायां समुत्पन्नो ब्राह्मणात्तु यदृच्छया   ।ब्राह्मण्यां अप्यनार्यात्तु श्रेयस्त्वं क्वेति चेद्भवेत् । । १०.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	जातो नार्यां अनार्यायां आर्यादार्यो भवेद्गुणैः   ।जातोऽप्यनार्यादार्यायां अनार्य इति निश्चयः   । । १०.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	तावुभावप्यसंस्कार्याविति धर्मो व्यवस्थितः   ।वैगुण्याज्जन्मनः पूर्व उत्तरः प्रतिलोमतः   । । १०.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	सुबीजं चैव सुक्षेत्रे जातं संपद्यते यथा   ।तथार्याज्जात आर्यायां सर्वं संस्कारं अर्हति   । । १०.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	बीजं एके प्रशंसन्ति क्षेत्रं अन्ये मनीषिणः   ।बीजक्षेत्रे तथैवान्ये तत्रेयं तु व्यवस्थितिः   । । १०.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षेत्रे बीजं उत्सृष्टं अन्तरैव विनश्यति   ।अबीजकं अपि क्षेत्रं केवलं स्थण्डिलं भवेत् । । १०.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्माद्बीजप्रभावेण तिर्यग्जा ऋषयोऽभवन्  ।पूजिताश्च प्रशस्ताश्च तस्माद्बीजं प्रशस्यते   । । १०.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	अनार्यं आर्यकर्माणं आर्यं चानार्यकर्मिणम्  ।संप्रधार्याब्रवीद्धाता न समौ नासमाविति   । । १०.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ये स्वकर्मण्यवस्थिताः   ।ते सम्यगुपजीवेयुः षट्कर्माणि यथाक्रमम्  । । १०.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	अध्यापनं अध्ययनं यजनं याजनं तथा   ।दानं प्रतिग्रहश्चैव षट्कर्माण्यग्रजन्मनः   । । १०.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	षण्णां तु कर्मणां अस्य त्रीणि कर्माणि जीविका   ।याजनाध्यापने चैव विशुद्धाच्च प्रतिग्रहः   । । १०.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रयो धर्मा निवर्तन्ते ब्राह्मणात्क्षत्रियं प्रति   ।अध्यापनं याजनं च तृतीयश्च प्रतिग्रहः   । । १०.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यं प्रति तथैवैते निवर्तेरन्निति स्थितिः   ।न तौ प्रति हि तान्धर्मान्मनुराह प्रजापतिः   । । १०.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	शस्त्रास्त्रभृत्त्वं क्षत्रस्य वणिक्पशुकृषिर्विषः   ।आजीवनार्थं धर्मस्तु दानं अध्ययनं यजिः   । । १०.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदाभ्यासो ब्राह्मणस्य क्षत्रियस्य च रक्षणम्  ।वार्ताकर्मैव वैश्यस्य विशिष्टानि स्वकर्मसु   । । १०.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	अजीवंस्तु यथोक्तेन ब्राह्मणः स्वेन कर्मणा   ।जीवेत्क्षत्रियधर्मेण स ह्यस्य प्रत्यनन्तरः   । । १०.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	उभाभ्यां अप्यजीवंस्तु कथं स्यादिति चेद्भवेत् ।कृषिगोरक्षं आस्थाय जीवेद्वैश्यस्य जीविकाम्  । । १०.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यवृत्त्यापि जीवंस्तु ब्राह्मणः क्सत्रियोऽपि वा   ।हिंसाप्रायां पराधीनां कृषिं यत्नेन वर्जयेत् । । १०.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	कृषिं साध्विति मन्यन्ते सा वृत्तिः सद्विगर्हिताः   ।भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठं अयोमुखम्  । । १०.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	इदं तु वृत्तिवैकल्यात्त्यजतो धर्मनैपुणम्  ।विट्पण्यं उद्धृतोद्धारं विक्रेयं वित्तवर्धनम्  । । १०.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वान्रसानपोहेत कृतान्नं च तिलैः सह   ।अश्मनो लवणं चैव पशवो ये च मानुषाः   । । १०.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं च तान्तवं रक्तं शाणक्षौमाविकानि च   ।अपि चेत्स्युररक्तानि फलमूले तथौषधीः   । । १०.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	अपः शस्त्रं विषं मांसं सोमं गन्धांश्च सर्वशः   ।क्षीरं क्षौद्रं दधि घृतं तैलं मधु गुडं कुशान्  । । १०.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	आरण्यांश्च पशून्सर्वान्दंष्ट्रिणश्च वयांसि च   ।मद्यं नीलिं च लाक्षां च सर्वांश्चैकशफांस्तथा   । । १०.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	कामं उत्पाद्य कृष्यां तु स्वयं एव कृषीवलः   ।विक्रीणीत तिलाञ् शूद्रान्धर्मार्थं अचिरस्थितान्  । । १०.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	भोजनाभ्यञ्जनाद्दानाद्यदन्यत्कुरुते तिलैः   ।कृमिभूतः श्वविष्ठायां पितृभिः सह मज्जति   । । १०.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	सद्यः पतति मांसेन लाक्षया लवणेन च   ।त्र्यहेण शूद्रो भवति ब्राह्मणः क्षीरविक्रयात् । । १०.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	इतरेषां तु पण्यानां विक्रयादिह कामतः   ।ब्राह्मणः सप्तरात्रेण वैश्यभावं नियच्छति   । । १०.९३  । ।	</p>
<td><p>		
	रसा रसैर्निमातव्या न त्वेव लवणं रसैः   ।कृतान्नं च कृतान्नेन तिला धान्येन तत्समाः   । । १०.९४  । ।	</p>
<td><p>		
	जीवेदेतेन राजन्यः सर्वेणाप्यनयं गतः   ।न त्वेव ज्यायंसीं वृत्तिं अभिमन्येत कर्हि चित् । । १०.९५  । ।	</p>
<td><p>		
	यो लोभादधमो जात्या जीवेदुत्कृष्टकर्मभिः   ।तं राजा निर्धनं कृत्वा क्षिप्रं एव प्रवासयेत् । । १०.९६  । ।	</p>
<td><p>		
	वरं स्वधर्मो विगुणो न पारक्यः स्वनुष्ठितः   ।परधर्मेण जीवन्हि सद्यः पतति जातितः   । । १०.९७  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्योऽजीवन्स्वधर्मेण शूद्रवृत्त्यापि वर्तयेत् ।अनाचरन्नकार्याणि निवर्तेत च शक्तिमान्  । । १०.९८  । ।	</p>
<td><p>		
	अशक्नुवंस्तु शुश्रूषां शूद्रः कर्तुं द्विजन्मनाम्  ।पुत्रदारात्ययं प्राप्तो जीवेत्कारुककर्मभिः   । । १०.९९  । ।	</p>
<td><p>		
	यैः कर्मभिः प्रचरितैः शुश्रूष्यन्ते द्विजातयः   ।तानि कारुककर्माणि शिल्पानि विविधानि च   । । १०.१००  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यवृत्तिं अनातिष्ठन्ब्राह्मणः स्वे पथि स्थितः   ।अवृत्तिकर्षितः सीदन्निमं धर्मं समाचरेत् । । १०.१०१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्ब्राह्मणस्त्वनयं गतः   ।पवित्रं दुष्यतीत्येतद्धर्मतो नोपपद्यते   । । १०.१०२  । ।	</p>
<td><p>		
	नाध्यापनाद्याजनाद्वा गर्हिताद्वा प्रतिग्रहात् ।दोषो भवति विप्राणां ज्वलनाम्बुसमा हि ते   । । १०.१०३  । ।	</p>
<td><p>		
	जीवितात्ययं आपन्नो योऽन्नं अत्ति ततस्ततः   ।आकाशं इव पङ्केन न स पापेन लिप्यते   । । १०.१०४  । ।	</p>
<td><p>		
	अजीगर्तः सुतं हन्तुं उपासर्पद्बुभुक्षितः   ।न चालिप्यत पापेन क्षुत्प्रतीकारं आचरन्  । । १०.१०५  । ।	</p>
<td><p>		
	श्वमांसं इच्छनार्तोऽत्तुं धर्माधर्मविचक्षणः   ।प्राणानां परिरक्षार्थं वामदेवो न लिप्तवान्  । । १०.१०६  । ।	</p>
<td><p>		
	भरद्वाजः क्षुधार्तस्तु सपुत्रो विजने वने   ।बह्वीर्गाः प्रतिजग्राह वृधोस्तक्ष्णो महातपाः   । । १०.१०७  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षुधार्तश्चात्तुं अभ्यागाद्विश्वामित्रः श्वजाघनीम्  ।चण्डालहस्तादादाय धर्माधर्मविचक्षणः   । । १०.१०८  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिग्रहाद्याजनाद्वा तथैवाध्यापनादपि   ।प्रतिग्रहः प्रत्यवरः प्रेत्य विप्रस्य गर्हितः   । । १०.१०९  । ।	</p>
<td><p>		
	याजनाध्यापने नित्यं क्रियेते संस्कृतात्मनाम्  ।प्रतिग्रहस्तु क्रियते शूद्रादप्यन्त्यजन्मनः   । । १०.११०  । ।	</p>
<td><p>		
	जपहोमैरपैत्येनो याजनाध्यापनैः कृतम्  ।प्रतिग्रहनिमित्तं तु त्यागेन तपसैव च   । । १०.१११  । ।	</p>
<td><p>		
	शिलोञ्छं अप्याददीत विप्रोऽजीवन्यतस्ततः   ।प्रतिग्रहाच्छिलः श्रेयांस्ततोऽप्युञ्छः प्रशस्यते   । । १०.११२  । ।	</p>
<td><p>		
	सीदद्भिः कुप्यं इच्छद्भिर्धने वा पृथिवीपतिः   ।याच्यः स्यात्स्नातकैर्विप्रैरदित्संस्त्यागं अर्हति   । । १०.११३  । ।	</p>
<td><p>		
	अकृतं च कृतात्क्षेत्राद्गौरजाविकं एव च   ।हिरण्यं धान्यं अन्नं च पूर्वं पूर्वं अदोषवत् । । १०.११४  । ।	</p>
<td><p>		
	सप्त वित्तागमा धर्म्या दायो लाभः क्रयो जयः   ।प्रयोगः कर्मयोगश्च सत्प्रतिग्रह एव च   । । १०.११५  । ।	</p>
<td><p>		
	विद्या शिल्पं भृतिः सेवा गोरक्ष्यं विपणिः कृषिः   ।धृतिर्भैक्षं कुसीदं च दश जीवनहेतवः   । । १०.११६  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वृद्धिं नैव प्रयोजयेत् ।कामं तु खलु धर्मार्थं दद्यात्पापीयसेऽल्पिकाम्  । । १०.११७  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुर्थं आददानोऽपि क्षत्रियो भागं आपदि   ।प्रजा रक्षन्परं शक्त्या किल्बिषात्प्रतिमुच्यते   । । १०.११८  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वधर्मो विजयस्तस्य नाहवे स्यात्पराङ्मुखः   ।शस्त्रेण वैश्यान्रक्षित्वा धर्म्यं आहारयेद्बलिम्  । । १०.११९  । ।	</p>
<td><p>		
	धान्येऽष्टमं विशां शुल्कं विंशं कार्षापणावरम्  ।कर्मोपकरणाः शूद्राः कारवः शिल्पिनस्तथा   । । १०.१२०  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्रस्तु वृत्तिं आकाङ्क्षन्क्षत्रं आराधयेद्यदि   ।धनिनं वाप्युपाराध्य वैश्यं शूद्रो जिजीविषेत् । । १०.१२१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वर्गार्थं उभयार्थं वा विप्रानाराधयेत्तु सः   ।जातब्राह्मणशब्दस्य सा ह्यस्य कृतकृत्यता   । । १०.१२२  । ।	</p>
<td><p>		
	विप्रसेवैव शूद्रस्य विशिष्टं कर्म कीर्त्यते   ।यदतोऽन्यद्धि कुरुते तद्भवत्यस्य निष्फलम्  । । १०.१२३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रकल्प्या तस्य तैर्वृत्तिः स्वकुटुम्बाद्यथार्हतः   ।शक्तिं चावेक्ष्य दाक्ष्यं च भृत्यानां च परिग्रहम्  । । १०.१२४  । ।	</p>
<td><p>		
	उच्छिष्टं अन्नं दातव्यं जीर्णानि वसनानि च   ।पुलाकाश्चैव धान्यानां जीर्णाश्चैव परिच्छदाः   । । १०.१२५  । ।	</p>
<td><p>		
	न शूद्रे पातकं किं चिन्न च संस्कारं अर्हति   ।नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति न धर्मात्प्रतिषेधनम्  । । १०.१२६  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मेप्सवस्तु धर्मज्ञाः सतां वृत्तं अनुष्ठिताः   ।मन्त्रवर्ज्यं न दुष्यन्ति प्रशंसां प्राप्नुवन्ति च   । । १०.१२७  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा यथा हि सद्वृत्तं आतिष्ठत्यनसूयकः   ।तथा तथेमं चामुं च लोकं प्राप्नोत्यनिन्दितः   । । १०.१२८  । ।	</p>
<td><p>		
	शक्तेनापि हि शूद्रेण न कार्यो धनसंचयः   ।शूद्रो हि धनं आसाद्य ब्राह्मणानेव बाधते   । । १०.१२९  । ।	</p>
<td><p>		
	एते चतुर्णां वर्णानां आपद्धर्माः प्रकीर्तिताः   ।यान्सम्यगनुतिष्ठन्तो व्रजन्ति परमं गतिम्  । । १०.१३०  । ।	</p>
<td><p>		
	एष धर्मविधिः कृत्स्नश्चातुर्वर्ण्यस्य कीर्तितः   ।अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिं शुभम्  । । १०.१३१  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः