अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः १६
पण्य-अध्यक्षः स्थल-जलजानां नाना-विधानां पण्यानां स्थल-पथ-वारि-पथ-उपयातानां सार-फल्ग्व्-अर्घ-अन्तरं प्रिय-अप्रियतां च विद्यात् । तथा विक्षेप-संक्षेप-क्रय-विक्रय-प्रयोग-कालान्  ।। ०२.१६.०१  ।।
 यच्च पण्यं प्रचुरं स्यात्तदेकी-कृत्यार्घं आरोपयेत्  ।। ०२.१६.०२  ।।
 प्राप्तेअर्घे वाअर्घ-अन्तरं कारयेत्  ।। ०२.१६.०३  ।।
 स्व-भूमिजानां राज-पण्यानां एक-मुखं व्यवहारं स्थापयेत् । पर-भूमिजानां अनेक-मुखं   ।। ०२.१६.०४  ।।
 उभयं च प्रजानां अनुग्रहेण विक्रापयेत्  ।। ०२.१६.०५  ।।
 स्थूलं अपि च लाभं प्रजानां औपघातिकं वारयेत्  ।। ०२.१६.०६  ।।
 अजस्र-पण्यानां काल-उपरोधं संकुल-दोषं वा नौत्पादयेत्  ।। ०२.१६.०७  ।।
 बहु-मुखं वा राज-पण्यं वैदेहकाः कृत-अर्घं विक्रीणीरन्  ।। ०२.१६.०८  ।।
 छेद-अनुरूपं च वैधरणं दद्युः   ।। ०२.१६.०९  ।।
 षोडश-भागो मान-व्याजी । विंशति-भागस्तुला-मानम् । गण्य-पण्यानां एकादश-भागः   ।। ०२.१६.१०  ।।
 पर-भूमिजं पण्यं अनुग्रहेणऽवाहयेत्  ।। ०२.१६.११  ।।
 नाविकस-अर्थ-वाहेभ्यश्च परिहारं आयति-क्षमं दद्यात्  ।। ०२.१६.१२  ।।
 अनभियोगश्चार्थेष्वागन्तूनाम् । अन्यत्र सभ्या-उपकारिभ्यः   ।। ०२.१६.१३  ।।
 पण्य-अधिष्ठातारः पण्य-मूल्यं एक-मुखं काष्ठ-द्रोण्यां एकच्-छिद्र-अपिधानायां निदध्युः   ।। ०२.१६.१४  ।।
 अह्नश्चाष्टमे भागे पण्य-अध्यक्षस्यार्पयेयुः  "इदं विक्रीतम् । इदं शेषम्" इति   ।। ०२.१६.१५  ।।
 तुला-मान-भाण्डं चार्पयेयुः   ।। ०२.१६.१६  ।।
 इति स्व-विषये व्याख्यातं   ।। ०२.१६.१७  ।।
 पर-विषये तु  पण्य-प्रतिपण्ययोरर्घं मूल्यं चऽगमय्य शुल्क-वर्तन्याआतिवाहिक-गुल्मतर-देय-भक्त-भाग-व्यय-शुद्धं उदयं पश्येत्  ।। ०२.१६.१८  ।।
 असत्युदये भाण्ड-निर्वहणेन पण्य-प्रतिपण्य-आनयनेन वा लाभं पश्येत्  ।। ०२.१६.१९  ।।
 ततः सार-पादेन स्थल-व्यवहारं अध्वना क्षेमेण प्रयोजयेत्  ।। ०२.१६.२०  ।।
 अटव्य्-अन्त-पाल-पुर-राष्ट्र-मुख्यैश्च प्रतिसंसर्गं गच्छेदनुग्रह-अर्थं   ।। ०२.१६.२१  ।।
 आपदि सारं आत्मानं वा मोक्षयेत्  ।। ०२.१६.२२  ।।
 आत्मनो वा भूमिं प्राप्तः सर्व-देय-विशुद्धं व्यवहरेत   ।। ०२.१६.२३  ।।
 वारि-पथे वा यान-भागक-पथ्य्-अदन-पण्य-प्रतिपण्य-अर्घ-प्रमाण-यात्रा-काल-भय-प्रतीकार-पण्य-पत्तन-चारित्राण्युपलभेत   ।। ०२.१६.२४  ।।
 नदी-पथे च विज्ञाय व्यवहारं चरित्रतः  । ।। ०२.१६.२५अ ब  ।।
 यतो लाभस्ततो गच्छेदलाभं परिवर्जयेत्  ।। ०२.१६.२५च्द्  ।।