बृहत्संहिता/अध्यायः ६०
६० गोलक्षणाध्यायः ।।
पराशरः प्राह बृहद्रथाय	
गोलक्षणं यत्क्रियते ततो +अयम् ।	
मया समासः शुभलक्षणास्ताः	
सर्वास्तथा +अप्यागमतो +अभिधास्ये ।।	६०.०१ ।। 
 सास्रऽविलरूक्षाक्ष्यो मूषकनयनाश्न शुभदा गावः ।	
 प्रचलच्चिपिटविषाणाः करटाः खरसदृशवर्णाश्[क्.वर्नाः] च ।।	६०.०२ ।। 
 दशसप्तचतुर्दन्त्यः प्रलम्बमुण्डऽनना विनतपृष्ठ्यः[क्.पृष्ठाः ऊ.पृष्ठः] ।	
 ह्रस्वस्थूलग्रीवा यवमध्या दारितखुराश्च ।।	६०.०३ ।। 
 श्यावातिदीर्घजिह्वा गुल्फैरतितनुभिरतिबृहद्भिर्वा ।	
 अतिककुदाः कृशदेहा नैष्टा हीनाधिकाङ्ग्यश्च ।।	६०.०४ ।। 
 वृषभो +अप्येवं स्थूलातिलम्बवृषणः शिराततक्रोडः ।	
 स्थूलशिराचितगण्डस्त्रिस्थानं मेहते यश्च ।।	६०.०५ ।। 
 मार्जाराक्षः कपिलः करटो वा न शुभदो द्विजस्यएव[क्.द्विजस्येष्टः] ।	
 कृष्णओष्ठतालुजिह्वः श्वसनो यूथस्य घातकरः ।।	६०.०६ ।। 
 स्थूलशकृन्मणिशृङ्गः सितौदरः कृष्णसारवर्णश्च ।	
 गृहजातो +अपि त्याज्यो यूथविनाशऽवहो वृषभः ।।	६०.०७ ।। 
 श्यामकपुष्पचिताङ्गो भस्मारुणसन्निभो बिडालाक्षः ।	
 विप्राणां अपि न शुभं करोति वृषभः परिगृहीतः ।।	६०.०८ ।। 
 ये चौद्धरन्ति पादान्पङ्कादिव योजिताः कृशग्रीवाः ।	
 कातरनयना हीनाश्च पृष्ठतस्ते न भारसहाः ।।	६०.०९ ।। 
 मृदुसंहतताम्रओष्ठास्तनुस्फिजस्ताम्रतालुजिह्वाश्च ।	
 ह्रस्वतनु[क्.तनुह्रस्वो]उच्चश्रवणाः सुकुक्षयः स्पृष्ट[क्.स्पष्ट]जङ्घाश्च ।।	६०.१० ।। 
 आताम्रसंहतखुरा व्यूढौरस्का बृहत्ककुदयुक्ताः ।	
 स्निग्धश्लक्ष्णतनुत्वग्रोमाणस्ताम्रतनुशृङ्गाः ।।	६०.११ ।। 
 तनुभूस्पृग्वालधयो रक्तान्तविलोचना महोच्छ्वासाः ।	
 सिंहस्कन्धास्तन्वल्पकम्बलाः पूजिताः सुगमाः[क्.ऊ.सुगताः] ।।	६०.१२ ।। 
 वामऽवर्तैर्वामे दक्षिणपार्श्वे च दक्षिणऽवर्तैः ।	
 शुभदा भवन्त्यनडुहो जङ्घाभिश्चएणकनिभाभिः ।।	६०.१३ ।। 
 वैदूर्य[क्.वैडूर्य]मल्लिकाबुद्बुदईक्षणाः स्थूलनेत्रपक्ष्माणः[क्.वर्माणः] ।	
 पार्ष्णिभिरस्फुटितऽभिः शस्ताः सर्वे च[क्.अपि] भारसहाः ।।	६०.१४ ।। 
 घ्राणोद्देशे सवलिर्मार्जारमुखः सितश्च दक्षिणतः ।	
 कमलौत्पललाक्षाआभः सुवालधिर्वाजितुल्यजवः ।।	६०.१५ ।। 
 लम्बैर्वृषणैर्मेषौदरश्च संक्षिप्तवंक्षण[क्.क्षणा]क्रोडः ।	
 ज्ञेयो भाराध्वसहो जवे +अश्वतुल्यश्च शस्तफलः ।।	६०.१६ ।। 
 सितवर्णः पिङ्गाक्षस्ताम्रविषाणईक्षणो महावक्त्रः ।	
 हंसो नाम शुभफलो यूथस्य विवर्धनः प्रोक्तः ।।	६०.१७ ।। 
 भूस्पृग्वालधिराताम्रविषाणो[क्.वङ्क्षणो] रक्तदृक्ककुद्मांश्[क्.ककुद्मी] च ।	
 कल्माषश्च स्वामिनं अचिरात्कुरुते पतिं लक्ष्म्याः ।।	६०.१८ ।। 
 यो वा सितैकचरणैर्[क्.सितैकचरणो] यथेष्टवर्णश्च सो +अपि शुभफलकृत्[क्.शस्तफलः] ।	
 मिश्रफलो +अपि ग्राह्यो यदि नएकान्तप्रशस्तो +अस्ति ।।	६०.१९ ।।