नारदस्मृतिः/व्यवहारपदानि/अभ्युपेत्याशुश्रूषा
<table>		
		
<td><p>		
	अभ्युपेत्य तु शुश्रूषां यस्तां न प्रतिपद्यते   ।अशुश्रूषाभ्युपेत्यैतद्विवादपदं उच्यते   । । ५.०१  । ।	</p>
<td><p>		
	शुश्रूषकः पञ्चविधः शास्त्रे दृष्टो मनीषिभिः   ।चतुर्विधः कर्मकरस्तेषां दासास्त्रिपञ्चकाः   । । ५.०२  । ।	</p>
<td><p>		
	शिष्यान्तेवासिभृतकाश्चतुर्थस्त्वधिकर्मकृत् ।एते कर्मकराः प्रोक्ता दासास्तु गृहजादयः   । । ५.०३  । ।	</p>
<td><p>		
	सामान्यं अस्वतन्त्रत्वं एषां आहुर्मनीषिणः   ।जातिकर्मकृतस्तूक्तो विशेषो वृत्तिरेव च   । । ५.०४  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्मापि द्विविधं ज्ञेयं अशुभं शुभं एव च   ।अशुभं दासकर्मोक्तं शुभं कर्मकृतां स्मृतम्  । । ५.०५  । ।	</p>
<td><p>		
	गृहद्वाराशुचिस्थान रथ्यावस्करशोधनम्  ।गुह्याङ्गस्पर्शनोच्छिष्ट विण्मूत्रग्रहणोज्झनम्  । । ५.०६  । ।	</p>
<td><p>		
	इष्टतः स्वामिनश्चाङ्गैरुपस्थानं अथान्ततः   ।अशुभं कर्म विज्ञेयं शुभं अन्यदतः परम्  । । ५.०७  । ।	</p>
<td><p>		
	आ विद्याग्रहणाच्छिष्यः शुश्रूषेत्प्रयतो गुरुम्  ।तद्वृत्तिर्गुरुदारेषु गुरुपुत्रे तथैव च   । । ५.०८  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्मचारी चरेद्भैक्षं अधःशाय्यनलङ्कृतः   ।जघन्यशायी सर्वेषां पूर्वोत्थायी गुरोर्गृहे   । । ५.०९  । ।	</p>
<td><p>		
	नासंदिष्टः प्रतिष्ठेत तिष्ठेद्वापि गुरुं क्वचित् ।संदिष्टः कर्म कुर्वीत शक्तश्चेदविचारयन्  । । ५.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाकालं अधीयीत यावन्न विमना गुरुः   ।आसीनोऽधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः   । । ५.११  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुशास्यश्च गुरुणा न चेदनुविधीयते   ।अवधेनाथवा हन्यात्रज्ज्वा वेणुदलेन वा   । । ५.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	भृशं न ताडयेदेनं नोत्तमाङ्गे न वक्षसि   ।अनुशास्याथ विश्वास्यः शास्यो राज्ञान्यथा गुरुः   । । ५.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	समावृत्तश्च गुरवे प्रदाय गुरुदक्षिणाम्  ।प्रतीयात्स्वगृहानेषा शिष्यवृत्तिरुदाहृता   । । ५.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वशिल्पं इच्छन्नाहर्तुं बान्धवानां अनुज्ञया   ।आचार्यस्य वसेदन्ते कालं कृत्वा सुनिश्चितम्  । । ५.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	आचार्यः शिक्षयेदेनं स्वगृहाद्दत्तभोजनम्  ।न चान्यत्कारयेत्कर्म पुत्रवच्चैनं आचरेत् । । ५.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	शिक्षयन्तं अदुष्टं च यस्त्वाचार्यं परित्यजेत् ।बलाद्वासयितव्यः स्याद्वधबन्धौ च सोऽर्हति   । । ५.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	शिक्षितोऽपि कृतं कालं अन्तेवासी समाप्नुयात् ।तत्र कर्म च यत्कुर्यादाचार्यस्यैव तत्फलम्  । । ५.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	गृहीतशिल्पः समये कृत्वाचार्यं प्रदक्षिणम्  ।शक्तितश्चानुमान्यैनं अन्तेवासी निवर्तयेत् । । ५.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	भृतकस्त्रिविधो ज्ञेय उत्तमो मध्यमोऽधमः   ।शक्तिभक्त्यनुरूपा स्यादेषां कर्माश्रया भृतिः   । । ५.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्तमस्त्वायुधीयोऽत्र मध्यमस्तु कृषीवलः   ।अधमो भारवाहः स्यादित्येवं त्रिविधो भृतः   । । ५.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्थेष्वधिकृतो यः स्यात्कुटुम्बस्य तथोपरि   ।सोऽधिकर्मकरो ज्ञेयः स च कौटुम्बिकः स्मृतः   । । ५.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	शुभकर्मकरास्त्वेते चत्वारः समुदाहृताः   ।जघन्यकर्मभाजस्तु शेषा दासास्त्रिपञ्चकाः   । । ५.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	गृहजातस्तथा क्रीतो लब्धो दायादुपागतः   ।अनाकालभृतस्तद्वदाधत्तः स्वामिना च यः   । । ५.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	मोक्षितो महतश्चर्णात्प्राप्तो युद्धात्पणे जितः   ।तवाहं इत्युपगतः प्रव्रज्यावसितः कृतः   । । ५.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	भक्तदासश्च विज्ञेयस्तथैव वडवाभृतः   ।विक्रेता चात्मनः शास्त्रे दासाः पञ्चदशा स्मृताः   । । ५.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र पूर्वश्चतुर्वर्गो दासत्वान्न विमुच्यते   ।प्रसादाद्स्वामिनोऽन्यत्र दास्यं एषां क्रमागतम्  । । ५.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	यश्चैषां स्वामिनं कश्चिन्मोक्षयेत्प्राणसंशयात् ।दासत्वात्स विमुच्येत पुत्रभागं लभेत च   । । ५.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	अनाकालभृतो दास्यान्मुच्यते गोयुगं ददत् ।संभक्षितं यद्दुर्भिक्षे न तच्छुध्येत कर्मणा   । । ५.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	आधत्तोऽपि धनं दत्त्वा स्वामी यद्येनं उद्धरेत् ।अथोपगमयेदेनं स विक्रीतादनन्तरः   । । ५.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	दत्त्वा तु सोदयं ऋणं ऋणी दास्यात्प्रमुच्यते   ।कृतकालाभ्युपगमात्कृतकोऽपि विमुच्यते   । । ५.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	तवाहं इत्युपगतो युद्धप्राप्तः पणे जितः   ।प्रतिशीर्षप्रदानेन मुच्यते तुल्यकर्मणा   । । ५.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञ एव तु दासः स्यात्प्रव्रज्यावसितो नरः   ।न तस्य प्रतिमोक्षोऽस्ति न विशुद्धिः कथंचन   । । ५.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	भक्तस्योपेक्षणात्सद्यो भक्तदासः प्रमुच्यते   ।निग्रहाद्वडवायाश्च मुच्यते वडवाभृतः   । । ५.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	विक्रीणीते य आत्मानं स्वतन्त्रः सन्नराधमः   ।स जघन्यतरस्तेषां नैव दास्यात्प्रमुच्यते   । । ५.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	चौरापहृतविक्रीता ये च दासीकृता बलात् ।राज्ञा मोक्षयितव्यास्ते दासत्वं तेषु नेष्यते   । । ५.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्णानां प्रातिलोम्येन दासत्वं न विधीयते   ।स्वधर्मत्यागिनोऽन्यत्र दारवद्दासता मता   । । ५.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	तवाहं इति चात्मानं योऽस्वतन्त्रः प्रयच्छति   ।न स तं प्राप्नुयात्कामं पूर्वस्वामी लभेत तम्  । । ५.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	अधनास्त्रय एवोक्ता भार्या दासस्तथा सुतः   ।यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम्  । । ५.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वदासं इच्छेद्यः कर्तुं अदासं प्रीतमानसः   ।स्कन्धादादाय तस्यापि भिन्द्यात्कुम्भं सहाम्भसा   । । ५.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षताभिः सपुष्पाभिर्मूर्धन्येनं अवाकिरेत् ।अदास इति चोक्त्वा त्रिः प्राङ्मुखं तं अथोत्सृजेत् । । ५.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	ततःप्रभृति वक्तव्यः स्वाम्यनुग्रहपालितः   ।भोज्यान्नः प्रतिगृह्यश्च भवत्यभिमतश्च सः   । । ५.४२  । ।	</p>