अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः १२
"त्वं चाहं च दुर्गं कारयावहे" इति कर्म-संधिः   ।। ०७.१२.०१  ।।
 तयोर्यो दैव-कृतं अविषह्यं अल्प-व्यय-आरम्भं दुर्गं कारयति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.१२.०२  ।।
 तत्रापि स्थल-नदी-पर्वत-दुर्गाणां उत्तर-उत्तरं श्रेयः   ।। ०७.१२.०३  ।।
 सेतु-बन्धयोरप्याहार्य-उदकात्सह-उदकः श्रेयान्  ।। ०७.१२.०४  ।।
 सह-उदकयोरपि प्रभूत-वाप-स्थानः श्रेयान्  ।। ०७.१२.०५  ।।
 द्रव्य-वनयोरपि यो महत्-सारवद्-द्रव्य-अटवीकं विषय-अन्ते नदी-मातृकं द्रव्य-वनं छेदयति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.१२.०६  ।।
 नदी-मातृकं हि स्व्-आजीवं अपाश्रयश्चऽपदि भवति   ।। ०७.१२.०७  ।।
 हस्ति-वनयोरपि यो बहु-शूर-मृगं दुर्बल-प्रतिवेशं-अनन्त-अवक्लेशि विषय-अन्ते हस्ति-वनं बध्नाति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.१२.०८  ।।
 तत्रापि "बहु-कुण्ठ-अल्प-शूरयोः अल्प-शूरं श्रेयः । शूरेषु हि युद्धम् । अल्पाः शूरा बहूनशूरान्भञ्जन्ति । ते भग्नाः स्व-सैन्य-अवघातिनो भवन्ति" इत्याचार्याः   ।। ०७.१२.०९  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.१२.१०  ।।
 कुण्ठा बहवः श्रेयांसः । स्कन्ध-विनियोगादनेकं कर्म कुर्वाणाः स्वेषां अपाश्रयो युद्धे । परेषां दुर्धर्षा विभीषणाश्च   ।। ०७.१२.११  ।।
 बहुषु हि कुण्ठेषु विनय-कर्मणा शक्यं शौर्यं आधातुम् । न त्वेवाल्पेषु शूरेषु बहुत्वं इति   ।। ०७.१२.१२  ।।
 खन्योरपि यः प्रभूत-सारां अदुर्ग-मार्गां अल्प-व्यय-आरम्भां खनिं खानयति । सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.१२.१३  ।।
 तत्रापि महा-सारं अल्पं अल्प-सारं वा प्रभूतं इति "महा-सारं अल्पं श्रेयः । वज्र-मणि-मुक्ता-प्रवाल-हेम-रूप्य-धातुर्हि प्रभूतं अल्प-सारं अत्यर्घेण ग्रसते" इत्याचार्याः   ।। ०७.१२.१४  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.१२.१५  ।।
 चिरादल्पो महा-सारस्य क्रेता विद्यते । प्रभूतः सातत्यादल्प-सारस्य   ।। ०७.१२.१६  ।।
 एतेन वणिक्-पथो व्याख्यातः   ।। ०७.१२.१७  ।।
 तत्रापि "वारि-स्थल-पथयोर्वारि-पथः श्रेयान् । अल्प-व्यय-व्यायामः प्रभूत-पण्य-उदयश्च" इत्याचार्याः   ।। ०७.१२.१८  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.१२.१९  ।।
 सम्रुद्ध-गतिरसार्वकालिकः प्रकृष्ट-भय-योनिर्निष्प्रतीकारश्च वारि-पथः । विपरीतः स्थल-पथः   ।। ०७.१२.२०  ।।
 वारि-पथे तु कूल-सम्यान-पथयोः कूल-पथः पण्य-पत्तन-बाहुल्यात्श्रेयान् । नदी-पथो वा । सातत्याद्विषह्य-आबाधत्वाच्च   ।। ०७.१२.२१  ।।
 स्थल-पथेअपि "हैमवतो दक्षिणा-पथात्श्रेयान् । हस्त्य्-अश्व-गन्ध-दन्त-अजिन-रूप्य-सुवर्ण-पण्याः सारवत्तराः" इत्याचार्याः"   ।। ०७.१२.२२  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.१२.२३  ।।
 कम्बल-अजिन-अश्व-पण्य-वर्जाः शङ्ख-वज्र-मणि-मुक्ता-सुवर्ण-पण्याश्च प्रभूततरा दक्षिणा-पथे   ।। ०७.१२.२४  ।।
 दक्षिणा-पथेअपि बहु-खनिः सार-पण्यः प्रसिद्ध-गतिरल्प-व्यय-व्यायामो वा वणिक्-पथः श्रेयान् । प्रभूत-विषयो वा फल्गु-पुण्यः   ।। ०७.१२.२५  ।।
 तेन पूर्वः पश्चिमश्च वणिक्-पथो व्याख्यातः   ।। ०७.१२.२६  ।।
 तत्रापि चक्र-पाद-पथयोश्चक्र-पथो विपुल-आरम्भत्वात्श्रेयान् । देश-काल-सम्भावनो वा खर-उष्ट्र-पथः   ।। ०७.१२.२७  ।।
 आभ्यां अंस-पथो व्याख्यातः   ।। ०७.१२.२८  ।।
 पर-कर्म-उदयो नेतुः क्षयो वृद्धिर्विपर्यये   ।। ०७.१२.२९  ।।
 तुल्ये कर्म-पथे स्थानं ज्ञेयं स्वं विजिगीषुणा   ।। ०७.१२.३०  ।।
 अल्प-आगम-अतिव्ययता क्षयो वृद्धिर्विपर्यये   ।। ०७.१२.३१  ।।
 समाय-व्ययता स्थानं कर्मसु ज्ञेयं आत्मनः   ।। ०७.१२.३२  ।।
 तस्मादल्प-व्यय-आरम्भं दुर्ग-आदिषु महा-उदयं   ।। ०७.१२.३३  ।।
 कर्म लब्ध्वा विशिष्टः स्यादित्युक्ताः कर्म-संधयः   ।। ०७.१२.३४  ।।