रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ४८
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।	
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ।। ७.४८.१ ।।	
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।	
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ।। ७.४८.२ ।।	
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।	
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ।। ७.४८.३ ।।	
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।	
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ।। ७.४८.४ ।।	
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।	
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ।। ७.४८.५ ।।	
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।	
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ।। ७.४८.६ ।।	
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।	
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ।। ७.४८.७ ।।	
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।	
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ।। ७.४८.८ ।।	
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।	
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ।। ७.४८.९ ।।	
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।	
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ।। ७.४८.१० ।।	
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।	
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ।। ७.४८.११ ।।	
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।	
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ।। ७.४८.१२ ।।	
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।	
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।	
मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ।। ७.४८.१३ ।।	
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।	
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ।। ७.४८.१४ ।।	
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ।। ७.४८.१५ ।।	
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।	
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ।। ७.४८.१६ ।।	
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।	
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ।। ७.४८.१७ ।।	
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।	
इति मद्वचनाद्रामो वक्तव्यो मम सङ्ग्रहः ।	
निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ।। ७.४८.१८ ।।	
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।	
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ।। ७.४८.१९ ।।	
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।	
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ।। ७.४८.२० ।।	
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।	
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ।। ७.४८.२१ ।।	
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।	
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ।। ७.४८.२२ ।।	
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।	
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ।। ७.४८.२३ ।।	
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।	
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ।। ७.४८.२४ ।।	
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।	
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ।। ७.४८.२५ ।।	
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।	
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ।। ७.४८.२६ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे ऽष्टचत्वारिंशः सर्गः ।। ४८ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्