भृगुसंहिता/षड्विंशोऽध्यायः
अथ षड्विंशोऽध्यायः	
प्रायश्चित्तम्	
	
अतःपरं प्रवक्ष्यामि भूपरीक्षादिनिष्कृतिं  ।	
न्यूनेऽतिरिक्ते व्याघाते प्रायश्चित्तं समाचरेथ् ।। २६.१  ।।	
प्रायोदोषस्समुद्दिष्टश्चित्तं तस्य निवारणं  ।	
प्रायश्चित्तं समाख्यातं कुर्यात्कर्मसमृद्धये   ।। २६.२  ।।	
प्रायश्चित्तमकुर्वाणस्सति दोषे विनश्यति   ।	
तस्मात्सर्मप्रयत्नेन कुर्याद्यत्नेन निष्कृतिं  ।। २६.३  ।।	
आलयस्य च निर्माणं पूजाद्यास्तत्र याःक्रियाः   ।	
अस्माच्छास्त्रादतिक्रम्य निष्फलाःप्रभवन्तिहि   ।। २६.४  ।।	
तद्दोषशमनायैव महाशान्तिपुरस्सरं  ।	
सर्वाःक्रियाःक्रमेणैव पुनश्शास्त्रोक्तवच्चरेथ् ।। २६.५  ।।	
यच्छास्त्रविधिमुत्सृज्य क्रियते कामकारतः   ।	
नोक्तं दद्यात्फलं कर्म प्रत्युतानर्थदं भवेथ् ।। २६.६  ।।	
शिल्पं च ज्योतिषं वास्तु तदऽन्ये चागमाः परे   ।	
तावता हि प्रमाणं स्याद्यावदेतेन नान्तरं  ।। २६.७  ।।	
वैखानसमिदं शास्त्र मन्यशास्त्रानपेक्षितं  ।	
प्रणिवायाब्जजः पूर्वं सर्वशास्त्रार्थसंग्रहं  ।। २६.८  ।।	
मोहादज्ञानतो वापि विचिकित्सापदेषु यः   ।	
शास्त्रान्त रानुरोधेन शास्त्रमेतद्विमानयेथ् ।। २६.९  ।।	
स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवं  ।	
तस्मान्निष्कास्य तं मूढं शास्त्रोक्तं सम्यगाचरेथ् ।। २६.१०  ।।	
यदागच्छेद्बहिर्द्वारं भूमिं सम्यक्परीक्षितुं  ।	
अपतेदन्तरायश्चेत्प्रायश्चित्तं हुनेद्बुधः   ।। २६.११  ।।	
जपेच्च वैष्णवं वैघ्नं शतशः पुनराचरेथ् ।	
दुर्दर्शने जपेत्सौरं हुनेत्पूर्वोक्तवद्बुधः   ।। २६.१२  ।।	
दुर्वाक्ये तु श्रुते ब्राह्मं जपेत्सारस्वतं तथा   ।	
तत्काले कलहे चैव शोणितप्रस्रवे तथा   ।। २६.१३  ।।	
अग्निदाहादिके चैव वैष्णवं स्ॐयसंयुतं  ।	
वैष्वक्सेनं तथा सौदर्शनं गारुडमेव च   ।। २६.१४  ।।	
लौकिकाग्नौ हुनेद्ध्यात्वा देवं पश्चात्समाचरेथ् ।	
भूपरीक्षणकाले तु यदि पांसुक्षयो भवेथ् ।। २६.१५  ।।	
पूर्णाहुतिं च जुहुयात्तथा मिन्दाहुती बुधः   ।	
परीक्षिता यदा भूमिः पूर्वमेवान्यवर्त्मना   ।। २६.१६  ।।	
औपासनाग्निमाधाय व्याहृत्यन्तं तु वैष्णवं  ।	
जुहुयाद्दशशः कुर्यात्ततः कर्माणि मन्त्रतः   ।। २६.१७  ।।	
वृषभस्याङ्गहानौतु कर्षणे दोषशान्तये   ।	
रौद्रं ब्राह्मं च जुहुयात्ततोऽन्यं वृषमाहरेथ् ।। २६.१८  ।।	
हलादीनां तु निर्माणे यज्ञवृक्षेतरैः कृते   ।	
तथा प्रमाणहीने च जुहुयाद्वैष्णवं तथा   ।। २६.१९  ।।	
स्ॐयं चैव तथाग्नेयं प्राजापत्यं च देशिकः   ।	
रज्जभेदे वारुणं च सीताभेदेश्रियं तथा   ।। २६.२०  ।।	
दात्रभेदे तु जुहुयाज्ज्येष्ठामन्त्रं विचक्षणः   ।	
ऋषिभेदे तु वायव्यं क्षिणीये वासवं तथा   ।। २६.२१  ।।	
युगे नागं प्रतोदे तु याम्ये व्याहृतिसंयुतं  ।	
कपालास्थितुषाङ्गारकेशवल्मीकखर्पराः   ।। २६.२२  ।।	
दृष्टाःकर्षणकाले चेत्तद्व्यपोह्याविलंबितं  ।	
अभ्युक्ष्य पञ्चगव्येन स्ॐयाग्नेयौ हुनेत्क्रमाथ् ।। २६.२३  ।।	
तत्र चेदर्चने हीने शान्तवीशानपायिनां  ।	
वैष्णपं जुहुयात्तत्तद्दैवत्यं चार्ऽचयेत्पुनः   ।। २६.२४  ।।	
बीजावापनहीने तु जुहुयाद्वैष्णवं तथा   ।	
स्ॐयं हुत्वा च वायव्यं पुनर्बीजानि वापयेथ् ।। २६.२५  ।।	
गवां निवेदने हीने वैष्णपं चामितं हुनेथ् ।	
गारुडं चक्रमन्त्रं च दशशस्सुसमाहितः   ।। २६.२६  ।।	
पलालभारानाहृत्य गोगणेभ्यो निवेदयेथ् ।	
पददेवबलौ हीने हुनेत्तन्मन्त्रपूर्वकं  ।। २६.२७  ।।	
वैष्णवं ब्राह्ममैन्द्रं च याम्यं वारुणमेव च   ।	
कौबेरं च क्रमाद्धुत्वा बलिं तत्र समर्पयेथ् ।। २६.२८  ।।	
ब्रह्मपद्मक्रियाहानौ वैष्णवब्राह्मवारुणान्  ।	
भूदैवत्यं च जुहुयात्पुनः कार्यं समाचरेथ् ।। २६.२९  ।।	
दिक्फरिच्छेदहीने तु दिग्दैवत्यं च वैष्णवं  ।	
सौरं चैव पुनर्हुत्वा कुर्याद्दिक्साधनं ततः   ।। २६.३०  ।।	
विमानार्थं यदा भूमिःखन्यते तत्र संभवे   ।	
शर्कराशल्यलोष्टादौ वैष्णवं ब्राह्ममेव च   ।। २६.३१  ।।	
पञ्चभूताधिदै वत्यं व्याहृतीश्च हुनेत्क्रमाथ् ।	
हीनेऽधिके वा माने तु शीलाया इष्टकस्य वा   ।। २६.३२  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च हुत्वा विधिवदाचरेथ् ।	
विपर्यासे तु विन्यासे दिग्दैवत्यं च वैष्णवं  ।। २६.३३  ।।	
हुत्वा यथोक्तवत्कृत्वाजपेद्वेदादिकान्मनून्  ।	
रत्नन्यासविहीने तु हुनेत्तदधिपान्ममान्  ।। २६.३४  ।।	
विष्णुसूक्तन्ततो हुत्वा रत्नन्यासं समाचरेथ् ।	
गर्भन्यासविहीने तु वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २६.३५  ।।	
हुत्वा श्रीभूमि दैवत्यं गर्भन्यासं पुनश्चरेथ् ।	
प्रमाणहीने तु वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २६.३६  ।।	
सौरं स्ॐयमथाग्नेयं यजेत्कुर्याद्विधावतः   ।	
निर्माणकाले द्रव्याणां स्थापने संकरेणवै   ।। २६.३७  ।।	
विपर्यासे च संप्राप्ते वैष्णवं जुहु यात्क्रमाथ् ।	
तत्तत्थ्सानाधिदैवत्यं हुत्वा विधिवदाचरेथ् ।। २६.३८  ।।	
अनुक्तदेशे न्यासे च विष्णुसूक्तं च पौरुषं  ।	
हुनेच्छ्रीभूमिदैवत्यं तत्तत्थ्साने निवेशयेथ् ।। २६.३९  ।।	
अप्रमाणे शिलायां वा तथा मूर्धेष्टकादिषु   ।	
जुहुयान्निष्कृतिं विद्वानाद्येष्टकविधानतः   ।। २६.४०  ।।	
स्थूपिकीले तदाधारे प्रमाणपरिवर्जिते   ।	
अलाभे चोक्तदारूणां वैष्णवं स्ॐयपावके   ।। २६.४१  ।।	
भूदैवत्यं च हुत्वा तु विधिना कालयेद्बुधः   ।	
विमाने निर्मिते पश्चात्सुधाकर्मण्यकल्पिते   ।। २६.४२  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च सूक्तं पौरुषमेव च   ।	
हुनेच्छ्रीभूमिदैवत्यं विधिना पुनरारभेथ् ।। २६.४३  ।।	
आग्नेयं भूमिदैवत्यं हुत्वा कार्यं समाचरेथ् ।	
हीने धाम्नःकवाटादौ धात्रादीन्जुहुयाच्च षठ् ।। २६.४४  ।।	
वैष्णवं श्रीमहीमन्त्रान्हुत्वा निर्मापयेत्पुनः   ।	
प्राकारे गोपुरे हिने दोषो भूयान्महत्तरः   ।। २६.४५  ।।	
वंशहानिर्द्विषद्वृद्धिरर्थनाशो महद्भयं  ।	
शान्तेहिने महापत्स्यात्कुलं चोत्सीदति ध्रुवं  ।। २६.४६  ।।	
भूतपीठविहीने तु धनधान्यायुषां क्षयः   ।	
कूपारामहविश्शालपुष्पसंचयवाटिकाः   ।। २६.४७  ।।	
स्नानपानीयशाला च तथैवास्थानमण्डपं  ।	
नृत्तगीतप्रपाश्चैवं मण्डपादावनिर्मिते   ।। २६.४८  ।।	
संपद्येत महान्दोषः कृतं स्यादकृतं पुनः   ।	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कारयेच्छक्तितो बुधः   ।। २६.४९  ।।	
वैष्णवं विष्णुसुक्तं च पौरुषं सूक्तमेव च   ।	
हुत्वा श्रीभूमिदैवत्यं तत्तद्दैवत्यमेव च   ।। २६.५०  ।।	
यथोक्तं तु प्रकुर्वीत वित्तशाठ्यंन कारयेथ् ।	
प्रथमेष्टकां समारभ्य स्थूपिकीलावसानके   ।। २६.५१  ।।	
आनुक्तानां च दोषाणामियं स्यात्सर्वनिष्कृतिः   ।	
आलयात्पुरतोवाथ दक्षिणे वा मनोरमे   ।। २६.५२  ।।	
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य पद्माग्नौ जुहुयात्क्रमाथ् ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पौरुषं सूक्तमेव च   ।। २६.५३  ।।	
हुनेच्छ्रीभूमिदै वत्यमङ्ग होमश्चहूयते   ।	
स्थूप्याद्युपानपर्यन्तविमानाङ्गानि नामतः   ।। २६.५४  ।।	
"दद्भ्यस्स्वाऽहादि जुहुयाद्ब्राह्मं रौद्रं विनायकं  ।	
आग्नेयं दुर्गासूक्तं च प्राजापत्यं च हावयेथ् ।। २६.५५  ।।	
समापिते विमाने तु धनलोभादिना पुनः   ।	
ध्रुवबेरं विनाकृत्वा कौतुके स्थापिते यदि   ।। २६.५६  ।।	
आभिचारिकमेतत्स्याद्राज राष्ट्रविनाशनं  ।	
तद्दोषपरिहारार्थं महाशान्तिं त्षहं चरेथ् ।। २६.५७  ।।	
वैष्णवांश्च सुसंपूज्य भोजयेद्ब्राह्मणान्बहून्  ।	
"क्षमऽस्वेति नमस्कृत्य देवदेवं तु कौतुकं  ।। २६.५८  ।।	
बालालये प्रतिष्ठाप्य ध्रुवबेरं समाचरेथ् ।	
ध्रुवार्चाबेरमथ वा कृत्वा स्थापनमाचरेथ् ।। २६.५९  ।।	
विमानस्य समाप्तौ तु मासादूर्ध्वं तु तत्र वै   ।	
ध्रुवस्थापनहीने तु वैष्णवं जुहुयात्ततः   ।। २६.६०  ।।	
विष्णुसूक्तं तथा रौद्रमैन्द्रमाग्ने यमेव च   ।	
वारुणं बार्हस्पत्यं च श्रीभूदैवत्यमेव च   ।। २६.६१  ।।	
शान्तिं हुत्वा विधानेन दद्यादाचार्यदक्षिणां  ।	
ब्राह्मणान्भोजयित्वैव पूजयित्वा तु वैष्णवान्  ।। २६.६२  ।।	
ध्रुवबेरं प्रतिष्ठाप्य विधिना सम्यगर्चयेथ् ।	
एवं मासद्वयेऽतीते द्विगुणं निष्कृतिर्भवेथ् ।। २६.६३  ।।	
मासत्रये तु त्रिगुणमेवमावत्सरं भवेथ् ।	
संवत्सरे व्यतीते तु दोषो भूयान्महत्तरः   ।। २६.६४  ।।	
सप्ताहं तु महाशान्तिं हुत्वाब्जाग्नौ विधानतः   ।	
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिना सर्वमाचरेथ् ।। २६.६५  ।।	
सप्तवर्षेषु सप्ताहं प्रथमादिक्रमेण वै   ।	
केचिदिच्छन्ति मुनयस्सप्ताहान्तमिदं चरेथ् ।। २६.६६  ।।	
अत ऊर्ध्वं कर्षणादि पुनस्संस्कारमाचरेथ् ।	
जलाधिवासनात्पूर्वमङ्गहानौ ध्रुवस्यतु   ।। २६.६७  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च सूक्तं पौरुषमेव च   ।	
हुनेच्छ्रीभूमिदैवत्यं "दद्भ्यस्स्वाहाऽदिकं तथा   ।। २६.६८  ।।	
आचार्यदक्षिणां दद्याद्बेरं सम्यक्परीक्षयेथ् ।	
संधानयोग्यं संदध्यात्पुनः कार्यं समाचरेथ् ।। २६.६९  ।।	
शक्तश्चेन्नूतनं बेरमाहृत्य तु समाचरेथ् ।	
शिलाग्रहणसंस्कारमकृत्वा शिल्पिना कृतं  ।। २६.७०  ।।	
बेरमादाय जुहुयाच्छान्तिं वैष्णवमन्त्रतः   ।	
भूमौ पिधाय तद्बेरं वास्तुहोमं समाचरेथ् ।। २६.७१  ।।	
पर्यग्निपञ्चगव्याभ्यां बेरं संशोध्य यत्नतः   ।	
परितः पूर्ववद्गत्वा बलिं देवं समर्च्य च   ।। २६.७२  ।।	
पश्चात्समन्त्रकं कृत्वाविधिना स्थापयेद्बुधः   ।	
जलाधिवासनादर्वाक्थ्सापनात्पूर्वमेव च   ।। २६.७३  ।।	
देवस्य देव्यादीनां वा अङ्गहानिर्भवेद्यदि   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पौरुषं सूक्तमेव च   ।। २६.७४  ।।	
श्रीसूक्तं च महीसूक्तं ब्राह्मं रौद्रं तथैव च   ।	
मुन्योर्मन्त्रमथान्येषां तत्तन्मत्रं सुहूयतां  ।। २६.७५  ।।	
संधानयोग्यं संदध्यादयोग्यं विधिवत्त्यजेथ् ।	
संधाय वान्यं चाहृत्य पुनस्थ्सापनमाचरेथ् ।। २६.७६  ।।	
स्थापिते तु महाबेरे मासादूर्ध्वमसंस्कृते   ।	
अब्जाग्नौ वैष्णवं चैव विष्णुसूक्तं तथैव च   ।। २६.७७  ।।	
सूक्तं तु पौरुषं हुत्वा श्रीभूदैवत्यमेव च   ।	
ब्राह्मं रौद्रं पार्षदं च हुत्वा कार्यं समाचरेथ् ।। २६.७८  ।।	
मासद्वये तु द्विगुणं त्रिमासे त्रिगुणं भवेथ् ।	
संवत्सरान्तमेवं स्यात्तदन्ते स्थापयेत्पुनः   ।। २६.७९  ।।	
अतीते द्वादशे वर्षे कर्षणादि पुनः क्रियाः   ।	
शिलासंग्रहणाद्यन्यत्कृत्वा स्थापनमाचरेथ् ।। २६.८०  ।।	
अथ वक्ष्ये कर्षणादौ पुनस्संस्कार माचरेथ् ।	
तृणगुल्मलतादीनि शोधयेत्पूर्वमालये   ।। २६.८१  ।।	
कुर्याच्छिलेष्टकादारुप्रक्षेपणविधिं क्रमाथ् ।	
सुधावर्णानुलेपादीन्समाप्य गुरुत्वरः   ।। २६.८२  ।।	
अलयस्योत्तरे कुर्याद्वास्तुह्ॐअं यथाविथि   ।	
पुण्याहं वाचयेद्विद्वान्पर्यग्निं चैव कारयेथ् ।। २६.८३  ।।	
पञ्चगव्यैस्समभ्युक्ष्य ततस्संकर्प्य कर्षणं  ।	
आलयाभिमुखे कृत्वा व्रीहिभिस्थ्संडिलं बुधः   ।। २६.८४  ।।	
शान्तानपायिनौ वीशं चाभ्यर्च च निवेदयेथ् ।	
सुवर्णेन हलं कृत्वा गर्भागारादि सर्वशः   ।। २६.८५  ।।	
गृहीत्वा दक्षिणे हस्ते मन्त्रैर्विष्णोर्नुकादिभिः   ।	
कर्षयित्वा यथोक्तानि बीजान्याहृत्य देशिकः   ।। २६.८६  ।।	
अभ्युक्ष्य सोममभ्यर्च्य विष्णुगायत्रिमुच्चरन्  ।	
अभिमन्त्ष ततो बीजान्"सोमं राजानऽमुच्चरन्  ।। २६.८७  ।।	
सर्वत्र वापनं कुर्याद्दूर्वादींश्चाहरेत्तृणान्  ।	
आस्तीर्योपरि ता न्तृर्वान्सूक्तं गौदानिकं पुनः   ।। २६.८८  ।।	
उच्चार्य गोगणेभ्यस्तान्निवेद्य च प्रदापयेथ् ।	
आलयं तु सुसंशोध्य ब्रह्मादीनां ददेद्बलिं  ।। २६.८९  ।।	
द्रोणैस्तदर्धैर्वा पक्त्वा तण्डुलैस्सघृतं चरुं  ।	
पूर्वं तोयं ततः पुष्पं बलिं तो यं समर्पयेथ् ।। २६.९०  ।।	
पुनस्संशोधयेद्धाम शान्तिहोमपुरस्सरं  ।	
तत्तत्संस्कारहोमं च हुत्वा कुर्यात्क्रियास्ततः   ।। २६.९१  ।।	
आद्येष्टकार्थमासाद्य कुण्डमौपासनं बुधः   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पौरुषं सूक्तमेव च   ।। २६.९२  ।।	
देग्दैवत्यं च जुहुयाद्देवं ध्यायन्समाहितः   ।	
जपेद्वेदादिमन्त्रांस्तु संस्पृश्याद्येष्टकास्थलं  ।। २६.९३  ।।	
कृत्वान्तः परिषेकं च परिषिच्यानलं पुनः   ।	
गर्भन्यासार्थमागूर्य वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २६.९४  ।।	
पुरुषसूक्तं च श्रीसूक्तं महीसूक्तं तथैव च   ।	
देग्दैवत्यं च जुहुया"न्नागराजायऽसेत्यपि   ।। २६.९५  ।।	
"सर्वरत्नेभ्यऽइत्युक्त्वा "सर्वधातुभ्यऽइत्यपि   ।	
"सर्वबीजेभ्यऽइत्युक्त्वा"सर्वलोहेभ्यऽइत्यपे   ।। २६.९६  ।।	
"नदीभ्यःपातालेभ्यऽश्च "नागेभ्योऽजुहुयात्ततः   ।	
"दिग्गजेभ्यो विष्णवेऽ च स्वाहान्तं जुहुयात्क्रमाथ् ।। २६.९७  ।।	
तत आभ्यन्तरद्वारदक्षिणन्तंभदक्षिणे   ।	
मेदिनीं तु समभ्यर्च्य जपेत्सूक्तं तु पौरुषं  ।। २६.९८  ।।	
मेदिन्यादींस्ततो जप्त्वातत्तत्थ्सावं स्पृशेद्बुधः   ।	
कृत्वान्तः परिषेकन्तु तत्र कार्यं समाचरेथ् ।। २६.९९  ।।	
नष्टे गर्भे च हुत्वैवं संपाद्य स्थापयेत्पुनः   ।	
अन्यैष्टकार्थं जुहुयाद्वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २६.१००  ।।	
पुरुषसूक्तं च हुत्वातु जुहुयाद्विधिना बुधः   ।	
विमानपालदैवत्यं जपन्वेदादिकान्मनून्  ।। २६.१०१  ।।	
विमानस्योपरिष्टात्तु स्थूपिकीलादधस्तथा   ।	
जपन्वैविष्णुसूक्तं च कुर्याच्चैवाभिमर्शनं  ।। २६.१०२  ।।	
ध्रुवे प्रमाणहीने च परिस्तीर्य च पावकं  ।	
ध्रुवस्थापनवद्धुत्वा रत्नन्यासोदितान्मनून्  ।। २६.१०३  ।।	
जपेत्थ्सापनसूक्तं च नवीकृत्य प्रयत्नतः   ।	
कौतुकादींश्च कृत्वैव प्रतिष्ठां कारयेद्बुधः   ।। २६.१०४  ।।	
नष्टे ध्रुवे पुनःकुर्यादुत्कृष्टद्रव्यनिर्मितं  ।	
अथ वा वूर्ववत्कृत्वा स्थापयेद्विधिनात्वरः,   ।। २६.१०५  ।।	
नरैर्वृषैर्मृगाद्यैर्वाबेरमुत्पाटितं यदि   ।	
अहीनाङ्गं तु संगृह्य शुद्ध्यर्थमधिवासयेथ् ।। २६.१०६  ।।	
जलाधिवासं कृत्वा तु तत्थ्साने विधिना बुधः   ।	
रत्नन्यासं च कृत्वैव प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।। २६.१०७  ।।	
अन्यालयादपहृतमनिष्पन्नक्रियं तथा   ।	
शिलाबेरं यदि स्यात्तद्भूमौ सम्यक्पिधाय च   ।। २६.१०८  ।।	
विधिनाहृत्य संस्कार्यं कृत्वा स्थापनमाचरेथ् ।	
शिल्पिना विथिपूर्वं तु कृतं बेलं तथा चरेथ् ।। २६.१०९  ।।	
यथाविधि यथास्थानं स्थापितं दोषवर्जितं  ।	
बेरं न चालयेद्यस्माद्राजराष्ट्रविनाशनं  ।। २६.११०  ।।	
तद्दोषशमनार्थाय पद्माग्नौ जुहुयात्क्रमाथ् ।	
सप्ताहं तु महाशान्तिं कुर्याद्ब्राह्मणभोजनं  ।। २६.१११  ।।	
दद्यात्सुवर्णं गां भूमिं प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।	
अविधिज्ञैरथाचार्यैरृत्विग्भिस्थापगैस्तथा   ।। २६.११२  ।।	
स्थापितं बेरमाज्ञाय चालयित्वा यथाविधि   ।	
विधिज्ञैस्थ्पापनं विद्वान्कारयेदत्वरं तथा   ।। २६.११३  ।।	
विधिज्ञैस्थ्सापितं बेरमज्ञानाच्चालितं यदि   ।	
शान्तिं हुद्वा विधानेन विधिज्ञैस्थ्सापयेत्पुनः   ।। २६.११४  ।।	
नदीतटाकपाथोधिप्रवाहैर्वात्ययाध वा   ।	
दैवात्प्रचालिते तत्र विमाने वा ध्रुवेऽपि वा   ।। २६.११५  ।।	
भूमौ पिधाय तद्बेरं निर्माय पुनरालयं  ।	
अचलं स्थापयेद्बेरं शास्त्रोक्तेनैव वर्त्मना   ।। २६.११६  ।।	
सापाये तु स्थले तस्मिन्सन्निकृष्टे स्थले चरेथ् ।	
ग्रामादौ वा विविक्ते वा प्रदेशे सुमनोरमे   ।। २६.११७  ।।	
विमानं सुदृढं कृत्वा देवमादाय तत्र वै   ।	
सर्वैश्च पार्षदैर्युक्तं संस्थाप्य विधिनार्ऽचयेथ् ।। २६.११८  ।।	
ग्रामादीनामभावे तु शतदण्डात्परं ततः   ।	
विमानं विस्तृते देशे कृत्वा संस्थाप्य चार्चयेथ् ।। २६.११९  ।।	
राजाराष्ट्रान्तरं जित्वा बेरमाहृत्य यत्नतः   ।	
स्वराष्ट्रेस्थापितुं चेच्छेद्यदि ग्रामं विधाय च   ।। २६.१२०  ।।	
तद्वास्त्वङ्गालये बेरं विधिना स्थाप्य चार्चयेथ् ।	
अपौरुषालयाभ्याशे विमानं पौरुषं यदि   ।। २६.१२१  ।।	
कर्तुमिच्छेत्तदा कुर्यात्तत्प्राकारान्तरे पुनः   ।	
भूशुद्ध्यादीन्विना कृत्वा प्राकारं प्रतिमादिकं  ।। २६.१२२  ।।	
प्रतिष्ठाप्यार्ऽचयेत्तस्य मूलस्थानार्ऽचनं फलं  ।	
प्रमादादथवा दैवा दालये स्नपनालये   ।। २६.१२३  ।।	
आस्थानमण्डपे पाकस्थानप्राकारयोरपि   ।	
गोवुरेस्नानपानीयशालादौ वह्निदूषिते   ।। २६.१२४  ।।	
महावातहतेऽकस्मादशन्यादिहते तथा   ।	
पारमात्मिकमब्जाग्नावीङ्कारादींस्तथा हुनेथ् ।। २६.१२५  ।।	
विच्छिन्नं मिन्दाहुतीचैव आग्नेयं व्याहृतीस्तथा   ।	
पुनरन्यन्नवं कृत्वा प्रतिष्ठां कारयेत्क्रमाथ् ।। २६.१२६  ।।	
शिलाग्रहण काले वा तदा दारुग्रहेऽपि च   ।	
क्रियाङ्गीने विपर्यासे वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २६.१२७  ।।	
मिन्दाहुती च विच्छिन्नं व्याहृत्यन्तं हुनेद्बुधः   ।	
द्वारस्तंभे भुवङ्गादौ हीने मानेऽग्निदूषिते   ।। २६.१२८  ।।	
जीर्णे वा कृमिदष्टे वानुपयुक्तं त्यजेद्बुधः   ।	
अन्यमाहृत्य विधिना संयोज्यैव च पूर्ववथ् ।। २६.१२९  ।।	
नित्याग्नौ वैष्णवं स्ॐयमाग्नेयं शान्तिमाचरेथ् ।	
गर्भन्यासार्थमथवा पीठन्यासार्थमेव वा   ।। २६.१३०  ।।	
रत्नानामप्यलाभे तु सुवर्णं तत्र निक्षिपेथ् ।	
विष्णुसूक्तं तु जुहुयात्प्रायश्चित्तं तु तद्भवेथ् ।। २६.१३१  ।।	
धातूनां पारदं प्राक्तमलाभप्रणिधिन्तु तथ् ।	
पारदं तत्र निक्षिप्य ब्राह्मं रौद्रं च निष्कृतिः   ।। २६.१३२  ।।	
यवा बीजप्रतिनिधिर्मुद्गान्वा तत्र निक्षिपेथ् ।	
वायव्यं वैष्मवं चेति जुहुयात्तत्र निष्कृतिः   ।। २६.१३३  ।।	
ध्रुवबेलस्य निर्माणे शूलग्रहणकर्मणि   ।	
स्थापने वा विपर्यासे ब्राह्मं रौद्रं च वैष्णवं  ।। २६.१३४  ।।	
वाहृत्यन्तं च हुत्वैव विधिना योजयेत्पुनः   ।	
अप्रमाणे विमाने तु बेरं मानविवर्जितं  ।। २६.१३५  ।।	
अज्ञानात्स्थापितं चेत्तद्राजराष्ट्रविनाशकृथ् ।	
तद्दोषशमनार्थं च महाशान्तिं हुनेद्बुधः   ।। २६.१३६  ।।	
तद्विमानं च तद्बेरं स्थापयेद्विधिवत्पुनः   ।	
तत्तद्बेरोक्तशूलानां प्रमाणं यदि हीयते   ।। २६.१३७  ।।	
पूर्णं कृत्वा वैष्णवं च पौरुषं सूक्तमेव च   ।	
"दद्भ्यस्स्वाऽहेत्यङ्गहोमं हुत्वातु स्थापयेत्पुनः   ।। २६.१३८  ।।	
स्नेहचूर्णकषायादौ हीने योगविपर्यये   ।	
रज्जुबन्धाष्टबन्धादौ शर्करालेपने तथा   ।। २६.१३९  ।।	
तथा मृदालेपने च पटाच्छादनकर्मणि   ।	
भूषादौ क्रमहीने वा वर्णादीनां व्यतिक्रमे   ।। २६.१४०  ।।	
वैष्णवं ब्राह्मरौद्राग्निमहाभूताथिपांस्तथा   ।	
प्राजापत्यं व्याहृतीश्च हुत्वा विधिपदाचरेथ् ।। २६.१४१  ।।	
महाबेरं चार्धचित्रं मृण्मयं नैव कारयेथ् ।	
सौवर्णं राजतं ताम्रं शैलं दारवमेववा   ।। २६.१४२  ।।	
रत्नजं वार्धचित्रस्तु कुर्याद्बेरं सलक्षणं  ।	
कृत्रिमेणाप्यनुक्तेन वर्णेनालेपितं पुनः   ।। २६.१४३  ।।	
बेरं प्रक्षाल्य निर्वासवारिणा परिमार्ज्यच   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च हुत्वाब्जाग्नौ जयादिकान्  ।। २६.१४४  ।।	
पश्चाद्यथोक्तवर्णेन यथार्हमनुलेपयेथ् ।	
ध्रवबेरं सुधायुक्त मिष्टकाकल्पितं तथा   ।। २६.१४५  ।।	
दुष्टद्रव्यकृतं वाथ स्थापितं चाभिचारिकं  ।	
तच्छीघ्रमपहायेव पद्माग्नौ वैष्मवं तथा   ।। २६.१४६  ।।	
विष्णुसूक्तं पौरुषं च श्रीभूदैवत्यमेव च   ।	
यद्देवादींस्तथा ब्राह्मरौद्रपावकवारुणान्  ।। २६.१४७  ।।	
सर्वदैवत्यमन्त्रांश्च पारमात्मिकमेव च   ।	
महाशान्ति च हुत्वैतां सर्वदोषविनाशिनीं  ।। २६.१४८  ।।	
पश्चत्संस्कृत्य विधिवद्बेरं संस्थाप्य चार्चयेथ् ।	
वृत्तलोहारकूटाद्यैरनुक्तद्रव्यसंभवैः   ।। २६.१४९  ।।	
निर्मितं कौतुकं बेरमभिचाराय कल्पते   ।	
तद्दोषशान्त्यै पद्माग्नौ महाशान्तिं समाचरेथ् ।। २६.१५०  ।।	
बेरं सलक्षणं कृत्वा विधिना स्थापयेत्पुनः   ।	
कौतुकं स्थितमासीनमथ वा कारयेद्बुधः   ।। २६.१५१  ।।	
शयानं नाचरेदार्षं यथावस्थितमर्चयेथ् ।	
निर्दुष्टे कौतुकादौ तु पूज्यमाने तु विग्रहे   ।। २६.१५२  ।।	
नैव प्रवेशयेद्बेरमुत्कृष्टद्रव्यकल्पितं  ।	
निकृष्टद्रव्यजं चापि पूज्यमानं न संत्यजेथ् ।। २६.१५३  ।।	
अर्च्यमाने कौतुकादौ विरूपे वर्णवर्जिते   ।	
युक्तेवा झर्झुराद्यैश्च ध्रुवेशक्तिं समर्प्य च   ।। २६.१५४  ।।	
नवीकृत्य पुनर्बिंबं संशोध्य स्थापयेत्पुनः   ।	
कौतुकं चेदर्च्यमानं दैवाद्राजादिभिर्हृते   ।। २६.१५५  ।।	
तद्देशशुद्धिं कृत्वैव महाशान्तिं पुरोदितां  ।	
कृत्वा न्यस्यात्र रत्नं वा सुवर्णं कूर्चमेव वा   ।। २६.१५६  ।।	
ध्रुवाद्वा हृदयादर्क मण्डलाद्वा विधानतः   ।	
देवमावाह्य तत्काले पश्चाद्बेरं यथाविधि   ।। २६.१५७  ।।	
पूर्वद्रव्येण वोत्कृष्टद्रव्येणापि प्रकल्पयेथ् ।	
कालापेक्षामकृत्वैव प्रतिष्ठां पूर्ववच्चरेथ् ।। २६.१५८  ।।	
मधूच्छिष्टक्रियाहीनं बेरमादाय वैष्णवं  ।	
शान्तिंहुत्वा रौद्रसौरपावकान्पुनराचरेथ् ।। २६.१५९  ।।	
अन्यालये स्थापितं तु ध्रुवं कौतुकमेव वा   ।	
अन्यालये स्थापयेच्चेन्महाशान्तिं हुनेद्बुधः   ।। २६.१६०  ।।	
वैष्णवांन्तु सुसंपूज्य ब्राह्मणान्भोजयेद्बहु   ।	
तत्तत्थ्साने तु विधिना संस्थाप्यार्चन माचरेथ् ।। २६.१६१  ।।	
ग्रामादीनामालयस्य नाशेबेरं तु तद्गतं  ।	
अन्यस्मिन्नालये स्थाप्य यथार्हं तु समर्चयेथ् ।। २६.१६२  ।।	
कृते तु पीठसंघाते बेरे त्ववनते क्रमाथ् ।	
दक्षिणादि भवेन्मृत्युरर्थनाशोऽभिवर्धनं  ।। २६.१६३  ।।	
पुत्रहानि स्तुन्दभेदे ध्यान्यानां तु विनाशनं  ।	
उरश्छिद्रेर्ऽथनाशश्च कृशे कार्श्यं भजेन्नरः   ।। २६.१६४  ।।	
स्थूले च महतीव्याधिर्दीर्घेऽनायुष्यमेव च   ।	
ह्रस्वेऽदुर्भिक्षमाप्नोति न्यूनाधिक्यसमुद्भवे   ।। २६.१६५  ।।	
अन्येष्वङ्गेषु हानिस्स्याच्छास्त्रोक्तं सम्यगाचरेथ् ।	
ध्रुवस्य स्थापनादर्वाक्प्राक्प्रतिष्ठाविधेस्तथा   ।। २६.१६६  ।।	
अनुक्तनिष्कृतिं वक्ष्ये कापिलेन घृतेन वै   ।	
पद्माग्नौ वैष्णवं विष्णुसूक्तं सुक्तं च पौरुषं  ।। २६.१६७  ।।	
श्रीभूदैवत्यमन्त्रांश्च जुहुयाद्व्याहृतीर्बुनः   ।	
तत्तत्कर्मपुनः कुर्यादन्यथा निष्फलं भवेथ् ।। २६.१६८  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे षड्विंशोऽध्यायः.