कामसूत्रम्/अधिकरणम् ४/अध्यायः २
जाड्यदौःशील्यदौर्भाग्येभ्यः प्रजानःउत्पत्तेराभीक्ष्ण्येन दारिकोत्पत्तेर्नायकचापलाद्वा सपत्न्यधिवेदनम्.		॥	४.२.१	॥
तदादित एव भक्तिशीलवैदग्ध्यख्यापनेन परिजिहीर्षेत्. प्रजाःनुत्पत्तौ च स्वयं एव सापत्नके चोदयेत्.		॥	४.२.२	॥
अधिविद्यमाना च यावच्छक्तियोगादात्मनोऽधिकत्वेन स्थितिं कारयेत्.		॥	४.२.३	॥
आगतां चैनां भगिनीवदीक्षेत. नयकविदितं च प्रादोषिकं विधिमतीव यत्नादस्याः कारयेत्. सौभाग्यजं वैकृतं उत्सेकं वास्या नाद्रियेत.		॥	४.२.४	॥
भर्तरि प्रमाद्यन्तीं उपेक्षेत. यत्र मन्येतार्थं इयं स्वयं अपि प्रतिपत्स्यत इति तत्रैनां आदरत एवानुशिष्यात्.		॥	४.२.५	॥
नायकसंश्रवे च रहसि विशेषानधिकान्दर्शयेत्.		॥	४.२.६	॥
तदपत्येस्वःविशेषः. परिजनवर्गेऽधिकानुकम्पा. मित्रवर्गे प्रीतिः. आत्मज्ञातिषु नात्यःआदरः. तज्ज्ञातिषु चातिःसंभ्रमः.		॥	४.२.७	॥
बह्वीभिस्त्वधिविन्ना अःव्यवहितया संसृज्येत.		॥	४.२.८	॥
यां तु नायकोऽधिकां चिकीर्षेत्तां भूतपूर्वसुभगया प्रोत्साह्य कलहयेत्.		॥	४.२.९	॥
ततश्चानुकम्पेत.		॥	४.२.१०	॥
ताभिरेकत्वेनाधिकां चिकिर्षीतां स्वयं अःविवदमाना दुरःजनीःकुर्यात्.		॥	४.२.११	॥
नायकेन तु कलहितां एनां पक्षपातावलम्बनोपबृम्हितां आश्वासयेत्.		॥	४.२.१२	॥
कलहं च वर्धयेत्.		॥	४.२.१३	॥
मन्दं वा कलहं उपलभ्य स्वयं एव संधुक्षयेत्.		॥	४.२.१४	॥
यदि नायकोऽस्यां अद्यापि सानुनय इति मन्येत तदा स्वयमेव सन्धौ प्रयतेत.		॥	४.२.१५	॥

चिति ज्येष्ठावृत्तम्((१२१)).		॥	४.२.१५	॥

सेच्तिओन्(प्रकरण)३५

कनिष्ठा तु मातृवत्सःपत्नीं पश्येत्.		॥	४.२.१६	॥
ज्ञातिदायं अपि तस्या अःविदितं नोपयुञ्जीत.		॥	४.२.१७	॥
आत्मवृत्तान्तांस्तदधिष्ठितान्कुर्यात्.		॥	४.२.१८	॥
अनुज्ञाता पतिं अधिशयीत.		॥	४.२.१९	॥
न वा तस्या वचनं अन्यस्याः कथयेत्.		॥	४.२.२०	॥
तदपत्यानि स्वेभ्योऽधिकानि पश्येत्..४.२.२२ रहसि पतिं अधिकं उपचरेत्.		॥	४.२.२१	॥
आत्मनश्च सपत्नीविकारजं दुःखं नाचक्षीत.		॥	४.२.२३	॥
पत्युष्च सःविशेषकं गूढं मानं लिप्सेत्.		॥	४.२.२४	॥
अनेन खलु पथ्यदानेन जीवामीति ब्रूयात्.		॥	४.२.२५	॥
तत्तु श्लाघया रागेण वा बाहिर्नाचक्षीत.		॥	४.२.२६	॥
भिन्नरहस्या हि भर्तुरवज्ञां लभते.		॥	४.२.२७	॥
ज्येष्ठाभयाच्च निगूढसंमानार्थिनी स्यादिति गोनर्दीयः.		॥	४.२.२८	॥
दुरःभागं अनःअपत्यां च ज्येष्ठां अनुकम्पेत नायकेन चानुकम्पयेत्.		॥	४.२.२९	॥
प्रसह्य त्वेनां एकचारिणीवृत्तं अनुतिष्ठेत्		॥	४.२.३०	॥

चिति कनिष्ठावृत्तम्((१२२)).		॥	४.२.३०	॥

सेच्तिओन्(प्रकरण)३६

विधवा त्विन्द्रियदौर्बल्यादातुरा भोगिनं गुणसंपन्नं च या पुनर्विन्देत्सा पुनर्भूः.		॥	४.२.३१	॥
यतस्तु स्वेच्छया पुनरपि निष्क्रमणं निरःगुणोऽयं इति तदान्यं काङ्क्षेदिति बाभ्रवीयाः.		॥	४.२.३२	॥
सौख्यार्थिनी सा किलान्यं पुनर्विन्देत.		॥	४.२.३३	॥
गुणेषु सोपभोगेषु सुखसाकल्यं तस्मात्ततो विशेष इति गोनर्दीयः.		॥	४.२.३४	॥
आत्मनश्चित्तानुकूल्यादिति वात्स्यायनः.		॥	४.२.३५	॥
सा बान्धवैर्नायकादापानकोद्यानश्रद्धादानमित्रपूजनादि व्ययसहिष्णु कर्म लिप्सेत.		॥	४.२.३६	॥
आत्मनः सारेण वालङ्कारं तदीयं आत्मीयं वा बिभृयात्.		॥	४.२.३७	॥
प्रीतिदायेष्वःनियमः.		॥	४.२.३८	॥
स्वेच्छया च गृहान्निर्गच्छती प्रीतिदायादन्यन्नायकदत्तं जीयेत. निष्कास्यमाना तु न किं चिद्दद्यात्.		॥	४.२.३९	॥
सा प्रभविष्णुरिव तस्य भवनं आप्नुयात्.		॥	४.२.४०	॥
कुलजासु तु प्रीत्या वर्तेत.		॥	४.२.४१	॥
दाक्षिण्येन परिजने सर्वत्र सःपरिहासा मित्रेषु प्रतिपत्तिः. कलासु कौशलं अधिकस्य च ज्ञानम्.		॥	४.२.४२	॥
कलहस्थानेषु च नायकं स्वयं उपलभेत.		॥	४.२.४३	॥
रहसि च कलया चतुःषष्ट्यानुवर्तेत. सःपत्नीनां च स्वयं उपकुर्यात्. तासां अपत्येष्वाभारणदानम्. तेषु स्वामिवदुपचारः. मण्डनकानि वेषानादरेण कुर्वीत. परिजने मित्रवर्गे चाधिकं विश्राणनम्((१२३)). समाजापानकोद्यानयात्राविहारशीलता च.		॥	४.२.४४	॥

चिति पुनर्भूवृत्तम्((१२४)).		॥	४.२.४४	॥

सेच्तिओन्(प्रकरण)३७

दुर्भगा तु सापत्नकपीडिता या तासां अधिकं इव पत्यावुपचरेत्तां आश्रयेत्. प्रकाश्यानि च कलाविज्ञानानि दर्शयेत्. दौर्भाग्याद्रहस्यानां अःभावः.		॥	४.२.४५	॥
नायकापत्यानां धात्रेयिकानि कुर्यात्.		॥	४.२.४६	॥
तन्मित्राणि चोपगृह्य तैर्भक्तिं आत्मनः प्रकाशयेत्.		॥	४.२.४७	॥
धर्मकृत्येषु च पुरश्चारिणी स्याद्व्रतोपवासयोश्च.		॥	४.२.४८	॥
परिजने दाक्षिण्यम्. न चाधिकं आत्मानं पश्येत्.		॥	४.२.४९	॥
शयने तत्सात्म्येनात्मनोऽनुरागप्रत्यानयनम्.		॥	४.२.५०	॥
न चोपालभेत वामतां च न दर्शयेत्.		॥	४.२.५१	॥
यया च कलहितः स्यात्कामं तां आवर्तयेत्.		॥	४.२.५२	॥
यां च प्रच्छन्नां कामयेत्तां अनेन सह संगमयेद्गोपयेच्च.		॥	४.२.५३	॥
यथा च पतिव्रतात्वं अःशाठ्यं नायको मन्येत तथा प्रतिविदध्यात्.		॥	४.२.५४	॥

चिति दुर्भगावृत्तम्((१२५)).		॥	४.२.५४	॥

सेच्तिओन्(प्रकरण)३८		

अन्तःपुराणां च वृत्तं एतेष्वेव प्रकरणेषु लक्षयेत्((१२६)).		॥	४.२.५५	॥
माल्यानुलेपनवासांशि चासां कञ्चुकीया महत्तरिका वा राज्ञो निवेदयेयुर्देवीभिः प्रहितं इति.		॥	४.२.५६	॥
तदादाय राजा निर्माल्यं आसां प्रतिप्राभृतकं दद्यात्.		॥	४.२.५७	॥
अलंकृतश्च स्वःअलंकृतानि चापराह्ने सर्वाण्यन्तःपुराण्यैकध्येन पश्येत्.		॥	४.२.५८	॥
तासां यथाकालं यथार्हं च स्थानमानानुवृत्तिः सःपरिहासाश्च कथाः कुर्यात्.		॥	४.२.५९	॥
तदनःअन्तरं पुनर्भुवस्तथैव पश्येत्.		॥	४.२.६०	॥
तत्पो वेश्या आभ्यन्तरिका नाटकीयाश्च.		॥	४.२.६१	॥
तासां यथोक्तकक्षाणि स्थानानि.		॥	४.२.६२	॥
वासकपाल्यस्तु यस्या वासको यस्याश्चातीतो यस्याश्च ऋतुस्तत्परिचारिकानुगता दिवा शय्योत्थितस्य राज्ञस्ताभ्यां प्रहितं अङ्गुलीयकाङ्कं अनुलेपनं ऋतुं वासकं च निवेदयेयुः.		॥	४.२.६३	॥
तत्र राजा यद्गृह्णीयात्तस्या वासकं आज्ञापयेत्.		॥	४.२.६४	॥
उत्सवेषु च सर्वासां अनुरूपेण पूजापानकं च. संगीतदर्शनेषु च..४.२.६६ अन्तःपुरचारिणीनां बहिरःनिष्क्रमो बाह्यानां चाःप्रवेशः. अन्यत्र विदितशौचाभ्यः. अःपरिक्लिष्टश्च कर्मयोगः.		॥	४.२.६५	॥

चित्यान्तःपुरिकम्((१२७)).		॥	४.२.६६	॥

सेच्तिओन्(प्रकरण)३९

भवन्ति चात्र श्लोकाः.		॥	४.२.६७	॥
व्पुरुषस्तु बहून्दरान्समाहृत्य समो भवेत्. न चावज्नां चरेदासु व्यालिकान्न सहेत च..		॥	४.२.६७	॥
वेकस्यां या रतिक्रीडा वैकृतं वा शरीरजम्. विस्रम्भाद्वाप्युपालम्भस्तं अन्यासु न कीर्तयेत्..		॥	४.२.६८	॥
व्न दद्यात्प्रसरं स्त्रीणां सःपत्न्याः कारणे क्व चित्. तथोपालभमानां च दोषैस्तां एव योजयेत्..		॥	४.२.६९	॥
वन्यां रहसि विस्रम्भैरन्यां प्रत्यक्षपूजनैः. बहुमानैस्तथा चन्यां इत्येवं रञ्जयेत्स्त्रियः..		॥	४.२.७०	॥
वुद्यानगमनैर्भोगैर्दानैस्तज्ज्ञातिपूजनैः. रहस्यैः प्रीतियोगैश्चेत्येकैकां अनुरञ्जयेत्..		॥	४.२.७१	॥
व्युवतिश्च जितक्रोधा यथाशास्त्रप्रवर्तिनी. करोति वश्यं भर्तारं सःपत्नीश्चाधितिष्ठति((१२८))..		॥	४.२.७२	॥
चिति श्रीवात्यायनीये कामसूत्रे भार्याधिकारिके चतुर्थेऽधिकरणे सपत्नीषु ज्येष्ठावृत्तं कनिष्ठावृत्तं पुनर्भूवृत्तं दुरःभागावृत्तं आन्तःपुरिकं पुरुषस्य भ्वीषु प्रतिपत्तिर्द्वितीयोऽध्यायः..लिव्रे ५ पारदारिकं पञ्चमं अधिकरणम्.		॥	४.२	॥