कामसूत्रम्/अधिकरणम् ६/अध्यायः ३
सक्ताद्वित्तादानं स्वाभाविकं उपायतश्च.		॥	६.३.१	॥
तत्र स्वाभाविकं संकल्पात्समधिकं वा लभमाना नोपायान्प्रयुञ्जीतेत्याचार्याः.		॥	६.३.२	॥
विदितं अप्युपायैः परिष्कृतं द्विगुणं दास्यतीति वात्स्यायनः.		॥	६.३.३	॥
अलंकारभक्ष्यभोज्यपेयमाल्यवस्त्रगन्धद्रव्यादीनां व्यवहारिषु कालिकं उद्धारार्त्थं अर्थप्रतिनयनेन.		॥	६.३.४	॥
तत्समक्षं तद्वित्तप्रशंसा.		॥	६.३.५	॥
व्रतवृक्षारामदेवकुलतडागोद्यानोत्सवप्रीतिदायव्यपदेशः.		॥	६.३.६	॥
तदभिगमननिमित्तो रक्षिभिश्चौरैर्वालङ्कारपरिमोषः.		॥	६.३.७	॥
दाहात्कुड्यच्छेदात्प्रमादाद्भवने चार्थनाशः.		॥	६.३.८	॥
तथा याचितालङ्काराणां नायकालङ्काराणां च तदभिगमनार्थस्य व्ययस्य प्रणिधिभिर्निवेदनम्.		॥	६.३.९	॥
तदर्थं ऋणग्रहणम्. जनन्या सह तदुद्भवस्य व्ययस्य विवादः..६.३.११ सुहृत्कार्येष्वनःअभिगमनं अनःअभिहारहेतोः.		॥	६.३.१०	॥
तैश्च पूर्वं आहृता गुरवोऽभिहाराः पूर्वं उपनीताः पूर्वं श्राविताः स्युः.		॥	६.३.१२	॥
उचितानां क्रियाणां विच्छित्तिः.		॥	६.३.१३	॥
नायकार्थं च शिल्पिषु कार्यम्.		॥	६.३.१४	॥
वैद्यमहामात्रयोरुपकारक्रिया कार्यहेतोः.		॥	६.३.१५	॥
मित्राणां चोपकारिणां व्यसनेष्वभ्युपपत्तिः.		॥	६.३.१६	॥
गृहकर्म सख्याः पुत्रस्योत्सञ्जनं दोहदो व्याधिर्मित्रस्य दुःखापनयनं इति.		॥	६.३.१७	॥
अलंकारैकदेशविक्रयो नायकस्यार्थे.		॥	६.३.१८	॥
तया शीलितस्य चालङ्कारस्य भाण्डोपस्करस्य वा वणिजो विक्रयार्थं दर्शनम्.		॥	६.३.१९	॥
प्रतिःगणिकानां च सदृशस्य भाण्डस्य व्यतिकरे प्रतिविशिष्टस्य ग्रहणम्.		॥	६.३.२०	॥
पूर्वोपकाराणां अःविस्मरणं अनुकीर्तनं च.		॥	६.३.२१	॥
प्रणिधिभिः प्रतिःगणिकानां लाभातिशयं श्रावयेत्.		॥	६.३.२२	॥
तासु नायकसमक्षं आत्मनोऽभ्यधिकं लाभं भूतं अःभूतं वा व्रीडिता नाम वर्णयेत्.		॥	६.३.२३	॥
पूर्वयोगिनां च लाभातिशयेन पुनः सन्धाने यतमानानां आविषःकृतः प्रतिषेधः.		॥	६.३.२४	॥
तत्स्पर्धिनां त्यागयोगिनां निदर्शनम्.		॥	६.३.२५	॥
न पुनरेष्यतीति बालयाचितकम्. 		॥	६.३.२६	॥

 ५३ इत्यर्थागमोपायाः((१६८)).			

सेच्तिओन्(प्रकरण)५४				

विःरक्तं च नित्यं एव प्रकृतिविक्रियातो विद्यान्मुखवर्णाच्च.		॥	६.३.२७	॥
ऊनं अतिरिक्तं वा ददाति.		॥	६.३.२८	॥
प्रतिलोमैः सम्बध्यते.		॥	६.३.२९	॥
व्यपदिश्यान्यत्करोति.		॥	६.३.३०	॥
उचितं आच्छिनत्ति.		॥	६.३.३१	॥
प्रतिज्ञातं विस्मरति. अन्यथा वा योजयति.		॥	६.३.३२	॥
स्वःपक्षैः संज्ञया भाषते.		॥	६.३.३३	॥
मित्रकार्यं अपदिश्यान्यत्र शेते.		॥	६.३.३४	॥
पूर्वसंसृष्टायाश्च परिजनेन मिथः कथयति.		॥	६.३.३५	॥
तस्य सारद्रव्याणि प्रागवबोधादन्यापदेशेन हस्ते कुर्वीत.		॥	६.३.३६	॥
तानि चास्या हस्तादुत्तमर्णः प्रसह्य गृह्णीयात्.		॥	६.३.३७	॥
विवदमानेन सह धर्मस्थेषु((१६९)) व्यवहरेद्		॥	६.३.३८	॥

 ५४ इति विरक्तप्रतिपत्तिः((१७०)).

सेच्तिओन्(प्रकरण)५५		

सक्तं तु पूर्वोपकारिणं अप्यल्पफलं व्यालीकेनानुपालयेत्.		॥	६.३.३९	॥
अःसारं तु निष्प्रतिपत्तिकं उपायतोऽपवाहयेत्. अन्यं अवष्टभ्य.		॥	६.३.४०	॥
तदनःइष्टसेवा. निन्दिताभ्यासः. ओष्ठनिर्भोगः. पादेन भूमेरभिघातः. अःविज्ञातविषयस्य संकथा. तद्विज्ञातेष्वःविस्मयः कुत्सा च. दर्पविघातः अधिकैः सह संवासः. अनःअपेक्षणम्. समानदोषाणां निन्दा. रहसि चावस्थानम्.		॥	६.३.४१	॥
जुगुप्सा. परिष्वङ्गे भुजमय्या सूच्या व्यवधानम्. स्तब्धता गात्राणाम्. सक्थ्नोर्व्यत्यासः. निद्रापरत्वं च. श्रान्तं उपलभ्य चोदना. अःशक्तौ हासः. शक्तावनःअभिनन्दनम्. दिवापि. भावं उपलभ्य महाजनाभिगमनम्.		॥	६.३.४२	॥
वाक्येषु च्छलग्रहणम्. अःनर्मणि हासः. नर्मणि चान्यं अपदिश्य हसति वदति तस्मिन्कटाक्षेण परिजनस्य प्रेक्षणं ताडनं च. आहत्य चास्य कथां अन्याः कथाः. तद्व्यालीकानां व्यसनानां चाःपरिहार्याणां अनुकीर्तनम्. मर्मणां च चेटिकयोपक्षेपणम्.		॥	६.३.४३	॥
आगते चाःदर्शनम्. अःयाच्ययाचनम्. अन्ते स्वयं मोक्षश्चेति परिग्रहकस्येति दत्तकस्य.		॥	६.३.४४	॥
भवतश्चात्र श्लोकौ		॥	६.३.४५	॥
व्परीक्ष्य गम्यैः संयोगः संयुक्तस्यानुरञ्जनम्. रक्तादर्थस्य चादानं अन्ते मोक्षश्च वैशिकम्..		॥	६.३.४५	॥
वेवं एतेन कल्पेन स्थिता वेश्या परिग्रहे. नातिसन्धीयते गम्यैः करोत्यर्थांश्च पुष्कलान्((१७१))..		॥	६.३.४ 	॥
चिति श्री वात्स्यायनीये कामसूत्रे वैशिके षष्ठेऽधिकरणेऽर्थागमोपाया विरक्तलिङ्गानि विरक्तप्रतिपत्तिर्निष्कासनक्रमास्तृतीयोऽध्यायः.		॥	६.३	॥