भल्लटशतकम्
तां भवानीं भवानीत-   क्लेशनाशविशारदां 
शारदां शारदाम्भोद-   सितसिंहासनां नमः  ॥ १ ॥

युष्माकं अम्बरमणेः प्रथमे मयूखास्  ते मङ्गलं विदधतूदयरागभाजः  
कुर्वन्ति ये दिवसजन्ममहोत्सवेषु   सिन्दूरपाटलमुखीरिव दिक्पुरन्ध्रीः  ॥ २ ॥

बद्धा यदर्पणरसेण विमर्दपूर्वं  अर्थान्कथं झटिति तान्प्रकृतान्न दद्युः  
चौरा इवातिमृदवो महतां कवीनां  अर्थान्तराण्यपि हठाद्वितरन्ति शब्दाः  ॥ ३ ॥

काचो मणिर्मणिः काचो   येषां तेऽन्ये हि देहिनः  
सन्ति ते सुधियो येषां  काचः काचो मणिर्मणिः  ॥ ४ ॥

नन्वाश्रयस्थितिरियं तव कालकूट   केनोत्तरोत्तरविशिष्टपदोपदिष्टा  
प्रागर्णवस्य हृदये वृषलक्ष्मणोऽथ   कण्ठेऽधुना वससि वाचि पुनः खलानां ॥ ५ ॥

द्रविणं आपदि भूषणं उत्सवे   शरणं आत्मभये निशि दीपकः  
बहुविधाभ्युपकारभरक्षमो   भवति कोऽपि भवानिव सन्मणिः  ॥ ६ ॥

श्रीर्विशृङ्खलखलाभिसारिका   वर्त्मभिर्घनतमोमलीमसैः  
शब्दमात्रं अपि सोढुं अक्षमा   भूषणस्य गुणिनः समुत्थितं ॥ ७ ॥

माने नेच्छति वारयत्युपशमे क्ष्मां आलिखन्त्यां ह्रियां  स्वातन्त्र्ये परिवृत्य तिष्ठति करौ व्याधूय धैर्यं गते  
तृष्णे त्वां अनुबध्नता फलं इयत्प्राप्तं जनेनामुना   यः स्पृष्टो न पदा स एव चरणौ स्प्रष्टुं न संमन्यते  ॥ ८ ॥

पततु वारिणि यातु दिगन्तरं  विशतु वह्निं अथ व्रजतु क्षितिं 
रविरसावियतास्य गुणेषु का   सकललोकचमत्कृतिषु क्षतिः  ॥ ९ ॥

सद्वृत्तयः सदसदर्थविवेकिनो ये   ते पश्य कीदृशं अमुं समुदाहरन्ति  
चौरासतीप्रभृतयो ब्रुवते यदस्य   तद्गृह्यते यदि कृतं तदहस्करेण  ॥ १० ॥

पातः पूष्णो भवति महते नोपतापाय यस्माथ् काले प्राप्ते क इह न ययुर्यान्ति यास्यन्ति वास्तम्
एतावत्तु व्यथयतितरां लोकबाह्यैस्तमोभिस्  तस्मिन्नेव प्रकृतिमहति व्य्ॐनि लब्धोऽवकाशः  ॥ ११ ॥

पङ्क्तौ विशन्तु गणिताः प्रतिल्ॐअवृत्त्या   पूर्वे भवेयुरियताप्यथवा त्रपेरन् 
सन्तोऽप्यसन्त इव चेत्प्रतिभान्ति भानोर्  भासावृते नभसि शीतमयूखमुख्याः  ॥ १२ ॥

गते तस्मिन्भनौ त्रिभुवनसमुन्मेषविरह-   व्यथां चन्द्रो नेष्यत्यनुचितं अतो नास्त्यसदृशं 
इदं चेतस्तापं जनयतितरां अत्र यदमी   प्रदीपाः संजातास्तिमिरहतिबद्धोधुरशिखाः  ॥ १३ ॥

सूर्यादन्यत्र यच्चन्द्रे  ऽप्यर्थासंस्पर्शि तत्कृतं 
खद्योत इति कीतस्य   नाम तुष्टेन केन चिथ् ॥ १४ ॥

कीटमणे दिनं अधुना-   तरणिकरान्तरितचारुसितकिरणं 
घनसन्तमसमलीमस-   दशदिशि निशि यद्विराजसि तदन्यथ् ॥ १५ ॥

सत्त्वान्तःस्फुरिताय वा कृतगुणाध्यारोपतुच्छाय वा   तस्मै कातरमोहनाय महसो लेशाय मा स्वस्ति भूथ्
यच्छायाच्छुरणारुणेन खचता खद्योतना खद्योतनाम्ना९मुना   कीटेनाहितया हि जङ्गममणिभ्रान्त्या विडम्ब्यामहे  ॥ १६ ॥

दन्तान्तकुन्तमुखसन्ततपातघात-   सन्ताडितोन्नतगिरिर्गज एव वेत्ति  
पञ्चास्यपाणिपविपञ्जरपातपीडां  न क्रोष्टुकः श्वशिशुहुङ्कृतिनष्टचेष्टः  ॥ १७ ॥

अत्युन्नति-व्यसनिनः शिरसोऽधुनै९ष   स्वस्यै७व चातक-शिशुः प्रणयं विधत्तां 
अस्यै७तदिच्छति यदि प्रततासु दिक्षु   ताः स्वच्छ-शीत-मधुराः क्व नु नाम ना८पः  ॥ १८ ॥

सोऽपूर्वः रसना-विपर्यय-विधिस्तत्कर्णयोश्चापलं  दृष्टिः सा मद-विस्मृत-स्व-पर-दिक्किं भूयसो९क्तेन वा  
इत्थं निश्चितवानसि भ्रमर हे यद्वारणोऽद्या७प्यसा*   अन्तः-शून्य-करो निषेयत इति भ्रातः क एष ग्रहः  ॥ १९ ॥

तद्वैदग्ध्यं समुचित-पयस्-तोय-तत्त्वं विवेक्तुं  संलापास्ते स च मृदु-पद-न्यास-हृद्यो विलासः  
आस्तां तावद्बक यदि तथा वेत्थि किं चिच्छ्लथा१ंसस्  तूष्णीं एवा८सितुं अपि सखे त्वं कथं मे न हंसः  ॥ २० ॥

पथि निपतितां शून्ये दृष्ट्वा निरावरणानां  नवदधिघटीं गर्वोन्नद्धः समुद्धुरकन्धरः
निजसमुचितास्तास्ताश्चेष्टा विकारशताकुलो   यदि न कुरुते काकः काणः कदा नु करिष्यति  ॥ २१ ॥

नृत्यन्तः शिखिनो मनोहरं अमी श्राव्यं पठन्तः शुका   वीक्ष्यन्ते न त एव खल्विह रुषा वार्यन्त एवाथवा  
पान्थस्त्रीगृहं इष्टलाभकथनाल्लब्धान्वयेनामुना   सम्प्रत्येतदनर्गलं बलिभुजा मायाविना भुज्यते  ॥ २२ ॥

करभ रसभात्क्रोष्टुं वाञ्च्छस्यहो श्रवणज्वरः   शरणं अथवानृज्वी दीर्घा तवैव शिरोधरा  
पृथुगलविलावृत्तिश्रान्तोच्चरिष्यति वाक्चिरा   दियति, समये को जानीते भविष्यति कस्य किं ॥ २३ ॥

अन्तश्छिद्राणि भूयांसि   कण्टका बहवो बहिः  
कथं कमलनालस्य   मा भूवन्भङ्गुरा गुणाः  ॥ २४ ॥

किं दीर्घदीर्घेषु गुणेषु पद्म   सितेष्ववच्छादनकारणं ते  
अस्त्येव तान्पश्यति चेदनार्या   त्रस्तेव लक्ष्मीर्न पदं विधत्ते  ॥ २५ ॥

न पङ्कादुद्भूतिर्न जलसहवासव्यसनिता   वपुर्दिग्धं कान्त्या स्थलनलिनरत्नद्युतिमुषा  
व्यधास्यद्दुर्वेधा हृदयलघिमानं यदि न ते   त्वं एवैको लक्ष्म्याः परमं अभविष्यः पदं इह  ॥ २६ ॥

उच्चैरुच्चरतु चिरं चिरी   वर्त्मनि तरुं समारुह्य  
दिग्व्यापिनि शब्दगुणे   शङ्खः सम्भावनाभूमिः  ॥ २७ ॥

शङ्खोऽस्थिशेषः स्फुटितो मृतो वा   प्रोच्छ्वास्यतेऽन्यश्वसितेन सत्यं 
किं तूच्चरत्येव हि सोऽस्य शब्दः   श्राव्यो न यो यो न सदर्थशंसी  ॥ २८ ॥

यथापल्लवपुष्पास्ते   यथापुष्पफलर्द्धयः  
यथाफलर्द्धिस्वारोहा   हा मातः क्वागमन्द्रुमाः  ॥ २९ ॥

साध्वेव तविधावस्य   वेधा क्लिष्टो न यद्वृथा  
स्वरूपाननुरूपेण   चन्दनस्य फलेन किं ॥ ३० ॥

ग्रथितः एष मिथः कृतशृङ्खलैर्विषधरैरधिरुह्य महाजडः   ।
मलयजः सुमनोभिरनाश्रितो यदत एव फलेन वियुज्यते  ॥ ३१ ॥

चन्दने विषधरान्सहामहे   वस्तु सुन्दरं अगुप्तिमत्कृतः  
रक्षितुं वद किं आत्मगौरवं  सञ्चिताः खदिर कण्टकास्त्वया  ॥ ३२ ॥

यत्किञ्चनानुचितं अप्युचितानुवृत्ति   किं चन्दनस्य न कृतं कुसुमं फलं वा  
लज्जामहे वयं उपक्रम एव यान्तस्  तस्यान्तिकं परिगृहीतबृहत्कुठाराः  ॥ ३३ ॥

लब्धं चिरादमृतवत्किं अमृत्यवे स्याद् दीर्घं रसायनवदायुरपि प्रदद्याथ्
एतत्फलं यदयं अध्वगशापदग्धः   स्तब्धः खलः फलति वर्षशतेन तालः  ॥ ३४ ॥

छिन्नस्तृप्तसुहृत्स चन्दनतरुर्यूयं पलाय्यागता   भोगाभ्याससुखासिकाः प्रतिदिनं ता विस्मृतास्तत्र वः  
दंष्ट्राकोटिविषोल्कया प्रतिकृतं तस्य प्रहर्तुर्न चेथ् किं तेनैव सह स्वयं न लवशो याताः स्थ भो भोगिनः  ॥ ३५ ॥

संतोषः किं अशक्तता किं अथवा तस्मिन्नसम्भावना   लोभो वायं उतानवस्थितिरियं प्रद्वेष एवाथवा  
आस्तां खल्वनुरूपया सफलया पुष्पश्रिया दुर्विधे   सम्बन्धोऽननुरूपयापि न कृतः किं चन्दनस्य त्वया  ॥ ३६ ॥

किं जातोऽसि चतुष्पथे घनतरछायोऽसि किं छायया   संयुक्तफलितोऽसि किं फलभरैः पूर्णोऽसि किं सन्नतः  
हे सद्वृक्ष सहस्व सम्प्रति सखे शाखाशिखाकर्षण-   क्षोभामोटनभञ्जनानि जनतः स्वरैरेव दुश्चेष्टितैः  ॥ ३७ ॥

सन्मूलः प्रथितोन्नतिर्घनलसच्छायः स्थितः सत्पथे   सेव्यः सद्भिरितीदं आकलयता तालोऽध्वगेनाश्रितः  
पुंसः शक्तिरियत्यसौ तु फलेदद्याथवा श्वोऽथवा   काले क्वाप्यथवा कदाचिदथवा न त्वेव वेधाः प्रभुः  ॥ ३८ ॥

त्वन्मूले पुरुषायुषं गतं इदं देहेन संशुष्यता   क्षोदीयंसं अपि क्षणं परं अतह्शक्तिः कुतः प्राणितुं 
तत्स्वस्त्यस्तु विवृद्द्धिं एहि महतीं अद्यापि का नस्त्वरा   कल्याणिन्! फलितासि तालविटपिन्! पुत्रेषु पौत्रेषु वा  ॥ ३९ ॥

पश्यामः किं अयं प्रपत्स्यत इति स्वल्पाभ्रसिद्धक्रियैर्  दर्पाद्दूरं उपेक्षितेन बलवत्कर्मेरितैर्मन्त्रिभिः  
लब्धात्मप्रसरेण रक्षितुं अथाशक्येन मुक्त्वाशानिं  स्फीतस्तादृगहो घनेन रिपुणा दग्धो गिरिग्रामकः  ॥ ४० ॥

साधूत्पातघनौग साधु सुधिया ध्येयं धरायां इदं  कोऽन्यः कर्तुं अलं तवैव घटते कर्मेदृशं दुष्करं 
सर्वस्यौपयिकानि यानि कतिचित्क्शेत्राणि तत्राशनिः   सर्वानौपायिकेषु दग्धसिकतारण्येष्वपां वृष्टयः  ॥ ४१ ॥

लब्धायां तृषि ग्ॐऋगस्य विहगस्यान्यसय्वा कस्य चिद् वृष्ट्या स्याद्भवदीययो९पकृतिरित्यास्तां दवीयस्यदः  
अस्यात्यन्तं अभाजनस्य जलदारण्योषरस्यापि किं  जाता पश्य पुनः पुनरेव परुषा सैवास्य दग्धा छविः  ॥ ४२ ॥

संत्यज्य पानाचमनोचितानि   तोयान्तराण्यस्य सिसेविषोस्त्वां 
निर्जैन, जिह्रेषि जलैर्जनस्य   जघन्यकार्यौपयिकैः पयोधे  ॥ ४३ ॥

आस्त्रीशिशु प्रथित एष पिपासितेभ्यः   संरक्ष्यतेऽम्बुधिरपेयतयैव दूराथ्
दंष्ट्राकरालमकरालिकरालिताभिः   किं भाययत्यपरं ऊर्मिपरम्पराभिः  ॥ ४४ ॥

स्वमाहात्म्यश्लाघागुरुगहनगर्जाभिरभितः   क्रुशित्वा क्लिश्नासि श्रुतिकुहरं अब्धे किं इति नः  
इहैकश्चूडालो ह्यजनि कलशाद्यस्य सकलैः   पिपासोरम्भोभिश्चुलुकं अपि नो भर्तुं अशकः  ॥ ४५ ॥

सर्वासां त्रिजगत्यपां इयं असावाधारता तावकी   प्रोल्लासोऽयं अथाम्बुधेऽम्बुनिलये सेयं महासत्त्वता  
सेवित्वा बहुभङ्गभीषणतनुं त्वां एव वेलाचल-   ग्रावस्रोतसि पानतापकलहो यत्क्वापि निर्वाप्यते  ॥ ४६ ॥

नोद्वेगं यदि यासि यद्यवहितः कर्णं ददासि क्षणं  त्वां पृच्छामि यदम्बुधे किं अपि तन्निश्चित्य देह्युत्तरं 
नैराश्यातिशयातिमात्रनिभृतैर्निःश्वस्य यद्दृश्यसे   तृष्यद्भिः पथिकैः कियत्तदधिकं स्यादौर्वदाहादतः  ॥ ४७ ॥

भिद्यतेऽनुप्रविश्यान्तर्  यो यथारुच्युपाधिना  
विशुद्धिः कीदृशी तस्य   जडस्य स्फटिकाश्मनः  ॥ ४८ ॥

चिन्तामणे भुवि न केन चिदीश्वरेण   मूर्ध्ना धृतोऽहं इति मा स्म सखे विषीदः  
नास्त्येव हि त्वदधिरोपणपुण्यबीज-   सौभाग्ययोग्यं इह कस्य चिदुत्तमाङ्गं ॥ ४९ ॥

संवित्तिरस्त्यथ गुणाः प्रतिभान्ति लोके   तद्धि प्रशस्तं इह कस्य किं उच्यतां वा  
नन्वेवं एव सुमणे लुट यावदायुस्  त्वं मे जगत्प्रसहनेऽत्र कथाशरीरं ॥ ५० ॥

चिन्तामणेस्तृणमणेश्च कृतं विधात्रा   केनोभयोरपि मणित्वं अदः समानं 
नैकोऽर्थितानि ददन्नर्थिजनाय खिन्नो   गृह्णञ्जरत्तृणलवं तु न लज्जतेऽन्यः  ॥ ५१ ॥

दूरे कस्य चिदेष कोऽप्यकृतधीर्नैवास्य वेत्त्यन्तरं  मानी कोऽपि न याचते मृगयते कोऽप्यल्पं अल्पाशयः  
इत्थं प्रार्थितदानदुर्व्यसनिनो नौदार्यरेखोज्ज्वला   जातानैपुणदुस्तरेषु निकषस्थानेषु चिन्तामणेः  ॥ ५२ ॥

परार्थे यः पीडां अनुभवति भङ्गेऽपि मधुरो   यदीयः सर्वेषां इह खलु विकारोऽप्यभिमतः  
न सम्प्राप्तो वृद्धिं स यदि भृशं अक्षेत्रपतितः   किं इक्षोर्दोषोऽयं न पुनरगुणाया मरुभुवः  ॥ ५३ ॥

आम्राः किं फलभारनम्रशिरसो रम्या किं ऊष्मच्छिदः   सच्छायाः कदलीद्रुमाः सुरभयः किं पुष्पिताश्चम्पकाः  
एतास्ता निरवग्रहोग्रकरभोल्लीढार्धरूढाः पुनः   शम्यो भ्राम्यसि मूढ निर्मरुति किं मिथ्यैव मर्तुं मरौ  ॥ ५४ ॥

आजन्मनः कुशलं अण्वपि रे कुजन्मन्  पांसो त्वया यदि कृतं वद तत्त्वं एव  
उत्थापितोऽस्यनलसारथिना यदर्थं  दुष्टेन तत्कुरु कलङ्कय विश्वं एतथ् ॥ ५५ ॥

निस्साराः सुतरां लघुप्रकृतयो योग्या न कार्ये क्व चिछ् छुष्यन्तोऽद्य जरत्तृणाद्यवयवाः प्राप्ताः स्वतन्त्रेण ये  
अन्तःसार[अराङ्मुखेन धिगहो ते मारुतेनामुना   पश्यात्यन्तचलेन सद्म महतां आकाशं आरोपिता  ॥ ५६ ॥

ये जात्या लघवः सदैव गणनां याता न ये कुत्र चिथ् पद्भ्यां एव विमर्दिताः प्रतिदिनं भूमौ निलीनाश्चिरं 
उत्क्षिप्ताश्चपलाशयेन मरुता पश्यान्तरिक्षेऽधुना   तुङ्गानां उपरिस्थितिं क्षितिभृत्तां कुर्वन्त्यमी पांसवः  ॥ ५७ ॥

रे दन्दशूक यदयोग्यं अपीश्वरस्त्वां  वात्सल्यतौ नयति नूपुरधाम सत्यं 
आवर्जितालिकुलझंकृतिर्मूर्च्छितानि   किं शिञ्जितानि भवतः क्षयं एव कर्तुं ॥ ५८ ॥

मौलौ सन्मणयो गृहं गिरिगुहा त्यागित्वं आत्मत्वचो   निर्यत्नोपनतश्चैव वृत्तिरनिलैरेकत्र चर्येदृशी  
अन्यत्रानृजु वर्त्म वाग्द्विरसना दृष्टौ विषं दृश्यते   या धिक्तां अनु दीपको ज्वलति भो भोगिन्सखे किं न्विदं ॥ ५९ ॥

कल्लोलवेल्लितदृषत्परुषप्रहारै   रत्नान्यमूनि मकरालय मावमंस्थाः  
किं कौस्तुभेन विहितो भवतो न नाम   याच्ञाप्रसारितकरः पुरुषोत्तमोऽपि  ॥ ६० ॥

भूयांस्यस्य मुखानि नाम विदितैवास्ते महाप्राणता   कद्रवाः सत्प्रसवोऽयं अत्र कुपिते चिन्त्यं यथेदं जगथ्
त्रैलोक्याद्भुतं ईदृशं तु चरितं शेषस्य येनापि सा   प्रोन्मृज्येव निवर्तिता विषधरज्ञातेयदुर्वृत्तिता  ॥ ६१ ॥

वर्षे समस्त एकैकः   श्लाघ्यः कोऽप्येष वासरः  
जनैर्महत्तया नीतो   यो न पूर्वैर्न चापरः  ॥ ६२ ॥

आबद्धकृत्रिमसटाजटिलांसभित्तिर्  आरोपितो मृगपतेः पदवीं यदि श्वा  
मत्तेभकुम्भतटपाटनलम्पटस्य   नादं करिष्यति कथं हरिणाधिपस्य  ॥ ६३ ॥

किं इदं उचितं शुद्धेः श्लिष्टं स्वपक्षसमुन्नतेः   फलपरिणतेर्युक्तं प्राप्तं गुणप्रणयस्य वा  
क्षणं उपगतः कर्णोपान्तं परस्य पुरः स्थितान्  विशिख निपतन्क्रूरं दूरान्नृशंस निहंसि यथ् ॥ ६४ ॥

अमी ये दृश्यन्ते ननु सुभगरूपाः सफलता   भवत्येषां यस्य क्षणं उपगतानां विषयतां 
निरालोके लोके कथं इदं अहो चक्षुरधुना   समं जातं सर्वैर्न समं अथवान्यैरवयवैः  ॥ ६५ ॥

आहूतेषु विहङ्गमेषु मशको नायान्पुरो वार्यते   मधेवारिधि वा वसंस्तृणमणिर्धत्ते मणीनां रुचं 
खद्योतोऽपि न कम्पते प्रचलितुं मध्येऽपि तेजस्विनां  धिक्सामान्यं अचेतनं प्रभुं इवानामृष्टतत्त्वान्तरं ॥ ६६ ॥

हेमकार सुधिये नमोऽस्तु ते   दुस्तरेषु बहुशः परीक्षितुं 
काञ्चनाभरणं अश्मना समं  यत्त्वयैवं अधिरोप्यते तुलां ॥ ६७ ॥

वृत्त एव स घटोऽन्धकूप यस्  त्वत्प्रसादं अपि नेतुं अक्षमह् 
मुद्रितं त्वधमचेष्टितं त्वया   तन्मुखाम्बुकणिकाः प्रतीच्छता  ॥ ६८ ॥

तृणमणेर्मनुजस्य च तत्त्वतः   किं उभयोर्विपुलाशयतोच्यते  
तनुतृणाग्रलवावयवैर्ययोर्  अवसिते ग्रहणप्रतिपादने  ॥ ६९ ॥

शतपदी सति पादशते क्षमा   यदि न गोष्पदं अप्यतिवर्तितुं 
किं इयता द्विपदस्य हनुमतो   जलनिधिक्रमणे विवदामहे  ॥ ७० ॥

न गुरुवंशपरिग्रहशौण्डता   न च महागुणसंग्रहणादरः  
फलविधानकथापि न मार्गणे   किं इह लुब्धकबालगृहेऽधुना  ॥ ७१ ॥

तनुतृणाग्रधृतेन हृतश्चिरं  क इव तेन न मौक्तिकशङ्कया  
स जलबिन्दुरहो विपरीतदृङ् जगदिदं वयं अत्र सचेतनाः  ॥ ७२ ॥

बुध्यामहे न बहुधापि विकल्पयन्तः   कैर्नामभिर्व्यपदिशेम महामतींस्तान्   
येषां अशेषभुवनाभरणस्य हेम्नस्  तत्त्वं विवेक्तुं उपलाः परमं प्रमाणं ॥ ७३ ॥

संरक्षितुं कृषिं अकारि कृषीवलेन   पश्यात्मनः प्रतिकृतिस्तृणपूरुषोऽयं 
स्तब्धस्य निष्क्रियतयास्तभियोऽस्य नूनं  अश्नन्ति ग्ॐऋगगणाः पुर एव सस्यं ॥ ७४ ॥

कस्यानिमेषनयने विदिते दिवौको-   लोकादृते जगति ते अपि वै गृहीत्वा  
पिण्डप्रसारितमुखेन तिमे किं एतद् दृष्टं न बालिश विशद्बडिशं त्वयान्तः  ॥ ७५ ॥

पुंस्त्वादपि प्रविचलेद्यदि यद्यधोऽपि   यायाद्यदि प्रणयने न महानपि स्याथ्
अभ्युद्धरेत्तदपि विश्वं इतीदृशीयं  केनापि दिक्प्रकटिता पुरुषोत्तमेन  ॥ ७६ ॥

स्वाल्पाशयः स्वकुलशिल्पविकल्पं एव   यः कल्पयन्स्खलति काचवणिक्पिशाचः  
ग्रस्तः स कौस्तुभमणीन्द्रसपत्नरत्न-   निर्यत्नगुम्फनकवैकटिकेर्ष्ययान्तः  ॥ ७७ ॥

तत्प्रत्यर्थितया वृतो न तु कृतः सम्यक्स्वतन्त्रो भयाथ् स्वस्थस्तान्न निपातयेदिति यथाकामं न सम्पोषितः
संशुष्यन्पृषदंश एष कुरुतां मूकः स्थितोऽप्यत्र किं  गेहे किं बहुनाऽधुना गृहपतेश्चौर्राश्चरन्त्याखवः  ॥ ७८ ॥

एवं चेत्सरसस्वभावमहिमा जाड्यं किं एतादृशं  यद्येषा च निसर्गतः सरसता किं ग्रन्थिमत्तेदृशी  
मूलं चेच्छुचिपङ्कजश्रुतिरियं कस्माद्गुणा यद्यमी   किं छिद्राणिमृणाल भवतस्तत्त्वं न मन्यामहे  ॥ ७९ ॥

ये दिग्ध्वेव कृता विषेण कुसृतिर्येषां कियद्भण्यते   लोकं हन्तुं अनागसं द्विरसना रन्ध्रेषु ये जाग्रति  
व्यालास्तेऽपि दधत्यमी सदसतोर्मूढा मणीन्मूर्धभिर्  नौचित्याद्गुणशलिनां क्व चिदपि भ्रंशोऽस्त्यलं चिन्तया  ॥ ८० ॥

अहो स्त्रीणां क्रौर्यं हतरजनि धिक्त्वां अतिशठे   वृथाप्रक्रान्तेयं तिमिरकबरीविश्लथधृतिः  
अवक्तव्ये पाते जननयननाथस्य शशिनः   कृतं स्नेहस्यान्तोचितं उदधिमुख्यैर्ननु जडैः  ॥ ८१ ॥

अहो गेहेनर्दी दिवसविजिगीषाज्वररुजा   प्रदीपोऽयं स्थाने ग्लपयति मृषामूनवयवान् 
उदात्तस्वच्छन्दाक्रमणहृतविश्वस्य तमसः   परिस्पन्दं द्रष्टुं मुखं अपि च किं सोढं अमुना  ॥ ८२ ॥

नामाप्यन्यतरोर्निमीलितं अभूत्तत्तावदुन्मीलितं  प्रस्थाने स्खलतः स्ववर्त्मनि विधेरप्युद्गृहीतः करः  
लोकश्चायं अनिष्टदर्शनकृताद्दृग्वैशसान्मोचितो   युक्तं काष्ठिक लूनवान्यदसि तां आम्रालिं आकालिकीं ॥ ८३ ॥

वाताहारतया जगद्विषधरैराश्वास्य निःशेषितं  ते ग्रस्ताः पुनरभ्रतोयकणिकातीव्रव्रतैर्बर्हिभिः  
तेऽपि क्रूरचमूरुचर्मवसनैर्नीताः क्षयं लुब्धकैर्  दम्भस्य स्फुरितं विदन्नपि जनो जाल्मो गुणनीहते  ॥ ८४ ॥

ऊढा येन महाधुरः सुविषमे मार्गे सदैकाकिना   सोढो येन कदा चिदेव न निजे गोष्ठेऽन्यशौण्डध्वनिः  
आसीद्यस्तु गवां गणस्य तिलकस्तस्यैव सम्प्रत्यहो   धिक्कष्टं धवलस्य जातजरसो गोः पण्यं उद्घोष्यते  ॥ ८५ ॥

अस्थानोद्योगदुःखं जहिहि न हि नभः पङ्गुसंचारयोग्यं  स्वायासायैव साधो तव शलभ जवाभ्यासदुर्वासनेयं 
ते देवस्याप्यचिन्त्याश्चटुलितभुवनाभोगहेलावहेला-   मूलोत्खातानुमार्गागतगिरिगुरवस्तार्क्ष्यपक्षाग्रवाताः  ॥ ८६ ॥

चन्द्रेणैव तरङ्गभङ्गिमुखरं संवर्ध्यमानाम्भसो   दद्युर्जीवितं एव किं गिरिसरित्स्रोतांसि यद्यम्बुधेः  
तेष्वेव प्रतिसंविधानविकलं पश्यत्सु साक्षिष्विव   द्राग्दर्पोद्धुरं आगतेष्वपि न स क्षीयेत यद्यन्यथा  ॥ ८७ ॥

किलैकचुलुकेन यो मुनिरपारं अब्धिं पपौ   सहस्रं अपि घस्मरोऽविकृतं एष तेषां पिबेथ्
न सम्भवति किं त्विदं बत विकासिधाम्ना विना   सदप्यसदिव स्थितं स्फुरितं अन्त ओजस्विनां ॥ ८८ ॥

ग्रावाणोऽत्र विभूषणं त्रिजगतो मर्यादया स्थीयते   नन्वत्रैव विधुः स्थितो हि विबुधाः सम्भूय पूर्णाशिषः  
शेते चोद्गतनाभिपद्मविलसद्ब्रह्मेह देवः स्वयं  दैवादेति जडः स्वकुक्षिभ्र्तये सोऽप्यम्बुधिर्निम्नतां ॥ ८९ ॥

अनीर्ष्या श्रोतारो मम वचसि चेद्वच्मि तदहं  स्वपक्षाद्भेतव्यं न तु बहु विपक्षात्प्रभवतः  
तमस्याक्रान्ताशे कियदपि हि तेजोऽवयविनः   स्वशक्त्या भान्त्येते दिवसकृति सत्येव न पुनः  ॥ ९० ॥

एतत्तस्य मुखात्कियत्कमलिनीपत्रे कणं वारिणो   यन्मुक्तामणिरित्यमंस्त स जडः शृण्वन्यदस्मादपि  
अङ्गुल्यग्रलघुक्रियाप्रविलयिन्यादीयमाने शनैः   कुत्रोड्डीयगतो ममेत्यनुदिनं निद्राति नान्तःशुचा  ॥ ९१ ॥

आस्तेऽत्रैव सरस्यहो बत कियान्संतोषपक्षग्रहो   हंसस्यास्य मनाङ्न धावति मनः श्रीधाम्नि पद्मे क्व चिथ्
सुप्तोऽद्यापि न बुध्यते तदितरांस्तावत्प्रतीक्षामहे   वेलां इत्युदरंप्रिया मधुलिहः सोढुं क्षणं न क्षमाः  ॥ ९२ ॥

भेकेन क्वणता सरोषपरुषं यत्कृष्णसर्पानने   दातुं गण्डचपेतं उज्झितभिया हस्तः समुल्लासितः  
यच्चाध्ॐउखं अक्षिणी पिदधता नागेन तत्र स्थितं  तत्सर्वं विषमन्त्रिणो भगवतः कस्यापि लीलायितं ॥ ९३ ॥

मृत्योरास्यं इवाततं धनुरिदं चाशीविषाभाः शराः   शिक्षा सापि जितार्जुनप्रभ्र्तिका सर्वत्र निम्ना गतिः  
अन्तः क्रौर्यं अहो शठस्य मधुरं हा हारि गेयं मुखे   व्याधस्यास्य यथा भविष्यति तथा मन्ये वनं न्रिमृगं ॥ ९४ ॥

कोऽयं भ्रान्तिप्रकारस्तव पवन पदं लोकपादाहतीनां  तेजस्विव्रातसेव्ये नभसि नयसि यत्पांसुपूरं प्रतिष्ठां 
यस्मिन्नुत्थाप्यमाने जननयनपथोपद्रवस्तावदास्तां  केनोपायेन साध्यो वपुषि कलुषतादोष एष त्वयैव  ॥ ९५ ॥

एते ते विजिगीषवो नृपगृहद्वारार्पितावेक्षणाः   क्षिप्यन्ते वसुयाचनाहितधियः कोपोद्धतैर्वेत्रिभिः  
अर्थेभ्यो विषयोपभोगविरसैर्नाकारि यैरादरस्  ते तिष्ठन्ति मनस्विनः सुरसरित्तीरे मनोहारिणि  ॥ ९६ ॥

वाता वान्तु कदम्बरेणुशबला नृत्यन्तु सर्पद्विषः   सोत्साहा नवतोयभारगुरवो मुञ्चन्तु नादं घनाः  
मग्नां कान्तवियोगदुःखदहने मां वीक्ष्य दीनाननां  विद्युत्किं स्फुरसि त्वं अप्यकरुणे स्त्रीत्वेऽपि तुल्ये सति  ॥ ९७ ॥

प्राणा येन समर्पितास्तव बलाद्येनैवं उत्थापितः   स्कन्धे येन चिरं धृतोऽसि विदधे यस्ते सपर्यां अपि  
तस्यान्तह्स्मितमात्रकेण जनयञ्जीवापहारं क्षणाद् भ्रातः प्रत्युपकारिणां धुरि परं वेताललीलायसे  ॥ ९८ ॥

रज्ज्वा दिशः प्रवितताः सलिलं विषेण   खाता मही हुतभुजा ज्वलिता वनान्ताः  
व्याधा पदान्यनुसरन्ति गृहीतचापाः   कं देशं आश्रयतु यूथपतिर्मृगाणां ॥ ९९ ॥

अयं वारां एको निलय इति रत्नाकर इति   श्रितोऽस्माभिस्तृष्णातरलितमनोभिर्जलनिधिः  
क एवं जानीते निजकरपुटीकोटरगतं  क्षणादेनं ताम्यत्तिमिनिकरं आपास्यति मुनिः  ॥ १०० ॥

विशालं शाल्मल्या नयनसुभगं वीक्ष्य कुसुमं  शुकस्यासीद्बुद्धिः फलं अपि भवेदस्य सदृशं 
चिरासीनं तस्मिंश्च फलं अपि दैवात्परिणतं  विपाके तूलोऽन्तः सपदि मरुता सोऽप्यपहृतः  ॥ १०१ ॥

सर्वप्रजाहितकृते पुरुषोत्तमस्य   वासे समस्तविबुधप्रथितेष्टसिद्धौ  
चन्द्रांशुवृन्दविततद्युतिं अत्यमुष्मिन्- हे कालकूट तव जन्म कथं पयोधौ  ॥ १०२ ॥

फलितघनविटपविघटित-पटुदिनकरमहसि लसतिकल्पतरौ   ।
छायार्थी कः पशुरपि भवति जरद्वीरुधां प्रणयी  ॥ १०३ ॥