गणेशपुराणम्/खण्डः २(क्रीडाखण्डम्)/अध्यायाः ०९६-१००
अध्याय ९६ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
ततः कदाचिद्गिरिजा प्रसन्नं प्राह शंकरम् । 
शिवोवाच । 
देवेश सप्तमं वर्षं प्रवृत्तं सांप्रतं शिशोः १ 
क्रियतां व्रतबन्धोऽस्य सुमुहूर्ते महोत्सवात् । 
शिव उवाच । 
सम्यगुक्तं त्वया भद्रे ज्ञात्वा चेतोगतं मम २ 
संपादयिष्ये साध्वस्य व्रतबन्धं यथाविधि । 
क उवाच । 
इत्युक्त्वा गिरिजां देवः समाकार्य च गौतमम् ३ 
विचार्य सुदिने लग्नं सामग्रीः समपादयत् । 
मण्डपं च सुविस्तीर्णं सर्वानृषिगणान्मुनीन् ४ 
आकार्य परिपूज्यैतांस्तदाज्ञावशगो हरः । 
यथाविधि चकारास्य व्रतबन्धं मुदा तदा ५ 
उपायनानि सर्वे ते शिवयोर्बालकस्य च । 
अष्टाशीतिसहस्रेभ्यो नमस्कृत्य हरोऽपि च ६ 
संपूज्य विधिवत्प्रादान्नानोपायनसंचयान् । 
त्रिंशत्त्रिकोटिदेवेभ्यो यक्षेभ्योऽपि तथैव च । 
किन्नरेभ्यश्चारणेभ्यो वाद्यघोषे नदत्यपि ७ 
गायत्सु किन्नरेष्वाशु नर्तकीनां गणेषु च । 
नृत्यत्सु सर्वलोकेषु पश्यत्सु सुमहोत्सवम् ८ 
उपायनानि दानानि ददौ हर्षात्सदाशिवः । 
देवतास्थापनं कृत्वा भोजयामास चाखिलान् ९ 
प्रातःकाले बटुं स्नाप्य चौलकर्म समाप्य च । 
चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्धं तं भोज्य संस्नाप्य वै पुनः २.९६.१० 
वेदिकायामन्तरा दु धृत्वा पटमनुत्तमम् । 
मुहूर्तं साधयामास  मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ११ 
एतस्मिन्नन्तरे दैत्यौ कृतान्तकालसंज्ञकौ। 
गजरूपधरौ मत्तौ मदोदस्राविणौ दृढौ १२ 
तीक्ष्णदन्तौ दीर्घशुण्डौ गगनस्पर्धिपुष्करौ । 
चीत्कारभीषितजनौ सिन्दूरारुणमस्तकौ १३ 
कम्पते पादघातेन ययोराशु वसुन्धरा । 
दन्ताघातेन युध्यन्तौ रजसाच्छाद्य रोदसी १४ 
सभाद्वारगतं शक्रकारिणं समुपागतौ । 
दन्तप्रहारैस्तद्गण्डं भिन्दन्तौ बलवत्तरम् १५ 
स्रवद्रक्तः पपातोर्व्यां मूर्छितो गजराट् क्षणात् । 
ऐरावतः पपालाशु मुहूर्तात्प्राप्य चेतनाम् १६ 
करिणौ पृष्ठलग्नौ तौ दन्ताघातैर्निजघ्नतुः । 
ततस्तौ मत्तमातंगौ सभामध्यं समीयतुः १७ 
शुण्डाभ्यां मण्डपं तौ तु ताडयामासतुस्तदा । 
उत्तस्थुः सर्वलोकास्ते श्रुत्वा कोलाहलं तयोः १८ 
यतो यतो गच्छतः स्म ततो देवाः पलायिताः । 
मुनयश्च तयोर्भीत्या दशदिक्षु पलायिताः १९ 
शिवं तत्र समाचख्युर्विघ्नमेतदुपस्थितम् । 
गणा ऊचुः । 
सेन्द्रा सभा मुनियुता विध्वस्ता गजभीतितः २.९६.२० 
ततः पलायिता गौरी सखीभिर्गृहमागता । 
बालस्ततो निरीक्ष्यैतौ दन्तिनौ बलवत्तरौ २१ 
जगर्ज घनवच्छीघ्रं तयोः शुण्डे दधार ह । 
उभाभ्यामपि हस्ताभ्यां चीत्कारं तौ प्रचक्रतुः २२ 
भ्रामयित्वास्फालयत्स एकस्मिन्नपरं गजम् । 
उभौ तौ शतधा जातौ पतितौ धरणीतले २३ 
धरा चकम्पे वृक्षाश्च निपेतुश्चूर्णिता भुवि । 
ततः खण्डानि तान्याशू दूरतश्चिक्षिपुर्गणाः २४ 
बटुं जग्राह जननी शीघ्रमागत्य स्वे कटौ । 
सर्वे पलायिता देवा मुनयोऽनेन दानवौ २५ 
बालेन निहतौ शीघ्रमित्युवाच शिवां सखी । 
ततस्ते मीलिता देवा इन्द्राद्या मुनयोऽपि च २६ 
ऊचुर्गुणेशं ते सर्वे स्वामिन्सर्वंगुणाकर । 
सर्वप्राणहरौ दैत्यौ कापट्याद्गजरूपिणौ २७ 
निहतौ लीलया देवमायिनौ बलवत्तरौ । 
इत्युक्त्वा शक्रमुनयो देवाश्च विविशु सभाम् २८ 
उपविष्टेषु सर्वेषु ननृतुश्चाप्सरोगणाः । 
ततो वाद्यान्यवाद्यन्त ब्रह्मा रुद्रसमीपगः २९ 
दत्त्वा परस्परं प्रैषं बबन्ध मेखलां शिशोः । 
यज्ञोपवीतमजिनं होमं च समिधामपि २.९६.३० 
कारयामास विधिवत्सावित्रीवाचनं ततः । 
ततो माता ददौ भिक्षामंशुके भूषणानि च ३१ 
उत्तरीयं च रत्नानि मुक्ताफलयुतानि च । 
लड्डूकान्भक्ष्यखाद्यानि त्रिशूलं शशिनं शिवः ३२ 
ददौ नाम चकारास्य भालचन्द्र इति स्फुटम् । 
शूलपाणिरिति परं ततश्चक्रं हरिर्ददौ ३३ 
शोचिष्केशेति नामास्य चक्रे सम्यङ्महात्मनः । 
ततः पुरन्दरः पूज्य कण्ठे चिन्तामणिं ददौ ३४ 
नाम चिन्तामणिरिति चक्रे सर्वार्थदं शुभम् । 
ददौ तदैव कमलमभ्यर्च्य कमलासनः ३५ 
विधातेति च नामास्य स्थापयामास संसदि । 
ततः सर्वे सुरगणाः समभ्यर्च्य गुणेश्वरम् ३६ 
नानाविधानि नामानि चक्रुः स्वस्वेच्छया सुराः । 
अदितिः कश्यपश्चाथ तं पुपूजतुरादरात् ३७ 
दर्शयामास देवोऽपि पूर्वरूपं तयोश्शुभम् । 
भालचन्द्रं दशभुजं मुकुटेन विराजितम् ३८ 
दिव्याम्बरं दिव्यगन्धं दिव्याभरणभूषितम् । 
सिंहारूढं विराजन्तमुरगोदरबन्धनम् ३९
दृष्ट्वेत्थमदितिर्ह्रष्टा लिलिगं स्नेहनिर्भरा । 
रोमांचितशरीरा सा प्रेमगद्गदनिःस्वना २.९६.४०
विस्मयं परमं प्राप्ता स्रवदश्रुजलाविला। 
परमानन्दमग्नाऽभूत्स्नेहस्तुतपयोधरा ४१ 
तथैव कश्यपो देहभावं तत्याज तत्क्षणात् । 
ऊचतुस्तौ सुतस्नेहाद्वत्सावां ते वियोगतः ४२ 
कृशतां गमितौ तेऽद्य दर्शनात्पुष्टतां गतौ । 
नावां त्यज सुतेदानीं जनौ त्वच्चरणे रतौ ४३ 
गजानन उवाच । 
प्रतिश्रुतं मया मातर्दास्ये दर्शनमेकदा । 
तदिदानीं मया दत्तं न शोकं कर्तुमर्हसि ४४ 
सर्वान्तर्यामिणो मे वै वियोगो न कदाचन । 
क उवाच । 
एवं तु वदतोरेवं पार्वती समुपागता ४५ 
उवाच परमप्रीता दृष्ट्वा स्नेहं तयोः शिशौ । 
अदिते देहि मे पुत्रं गृहीतं चिरकालतः ४६ 
नायं तव सुतः सुभ्रु सम्यक्पश्य शुचिस्मिते । 
साऽपश्यत्पुनरेवैनं स्वस्यैव तनयं विभुम् ४७ 
अदितिरुवाच । 
त्वमेव गौरि पश्याशु तनयं मे पुरः स्थितम् । 
साऽपश्यत्पुनरेवैनं गुणेशं तनयं स्वकम् ४८ 
अदितिस्तां ममेत्याह पार्वती तां ममेति च । 
एवं विवदमाने तु प्राहुर्देवाः सुविस्मिताः ४९ 
अनादिनिधनो देवः सृष्टिस्थित्यन्तुकारकः । 
अनन्तरूपोऽनन्तश्रीरनेकशक्तिसंयुतः २.९६.५० 
कस्या अयं भवेत्पुत्र उभे भ्रान्तेऽस्य मायया । 
ते ऊचतुः । 
यस्या अयं भवेत्पुत्रस्तस्या हस्ते प्रदीयताम् ५१ 
क उवाच। 
ततो देवा निरीक्ष्यैनं नानारूपिणमीश्वरम् । 
कश्चिदाह विधाताऽयं कश्चिद्विष्णुं चतुर्भुजम् ५२ 
कश्चित्त्रिलोचनं प्राह वरुणं विस्मिताः सुराः। 
ऊचुस्ते निश्चयोऽस्माभिर्विधातुं नैव शक्यते ५३ 
भवतीभ्यां विवेकेन ग्राहयोऽयं परमः पुमान् । 
ततो गौरी गृहाणाशु तं विभुं तनयं स्वकम् ५४ 
स्तनपानं ददौ स्नेहाददितिर्नीरसाऽभवत् । 
ममचेद्बालकोऽयं स्यात्कथं यायात्परं प्रति ५५ 
अहं भ्रान्त्याऽभवं सक्ता परस्य तनये वृथा। 
मुनयः कश्यपश्चैनं पुपूजुस्ते गुणेश्वरम् ५६ 
नमस्कृत्याभ्यनुज्ञाप्य ययुः स्वं स्वं निवेशनम् । 
भवानी च गृहं याता पुत्रमादाय हर्षिता ५७ 
ततः समागताः सर्वे प्रागमन्निलयान्स्वकान् ५८ (४३४६) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे गौर्यादितिविवादो नाम षण्णवतितमोऽध्यायः ॥९६॥ 

अध्याय ९७ प्रारंभ :- 
मुनिरुवाच । 
त्वया विनायको देवो मयूरेश्वरसंजितः । 
ततो गुणेशनाम्ना मे महिमाऽयं निरुपितः १ 
स कथं प्राप तन्नाम किं च तेन कृतं महत् । 
कर्म तन्मे समाचक्ष्व साम्प्रतं विश्वसृग्विभो २ 
क उवाच । 
यथा तेन कृतं कर्म मयूरेश्वरनाम च । 
प्रापद्विनायको देवो निरूपिष्येऽखिलं तव ३ 
पातालभवने शेषः सभामध्यगतोऽभवत् । 
वासुकिप्रमुखै सर्वैः समन्तात्परिवारितः ४ 
ततः कद्रूः समायाता तेजोरूपा सुरूपिणी । 
मुक्तामणियुतं चारु बिभ्रती कंचुकं शुभम् ५ 
बिम्बोष्ठी चन्द्रवदना दिव्यभूषाम्बरावृता । 
तां दृष्ट्वा जननीं शेषो वासुकिप्रमुखाश्च ये ६ 
नेमुर्मातर्बहुदिनैरभवद्दर्शनं तव । 
कांक्षन्ते दर्शनं सर्वे त्वं तु निष्ठुरतां गता ७ 
इत्यूचुस्तां करे धृत्वाऽस्थापयन्पैत्र्य आसने । 
पुपूजुः परया भक्त्या ततः शेषोऽब्रवीत्तु ताम् ८
शेष उवाच । 
त्वं मातः कश्यपस्यापि पत्नी चारुतरा सती। 
सर्वविद्यानिधानस्य सष्टिस्थित्यन्तकारिणः ९ 
ब्रह्मादयो देवगणास्तत्त्वं यस्य न वै विदुः । 
त्वं चापि सहसा शापानुग्रहे च क्षमा ह्यसि २.९७.१० 
तव पुत्रा वयं मातस्त्रैलोक्यग्राससाहसाः । 
सा कथं त्वमिहायाता किमुद्दिश्य प्रयोजनम् ११ 
कद्रूरुवाच । 
विना प्रयोजनं पुत्र कोपि नायाति किंचन । 
तच्च ते कथयिष्येऽहं शृणु सादरमात्मज १२ 
विनता मे सपत्नी या जननी पुत्र पक्षिणाम् । 
तस्या दर्शनकांक्षा मे कदाचित्संबभूव ह १३ 
अनादृता तयाऽहं तु तद्गृहं सहसा गता। 
नासनं न च सत्कारं स्वागतं न च साऽकरोत् १४ 
पूर्ववैरं स्मरन्ती सा जटायुं पुत्रमादिशत् । 
तेन चाकर्षिता वेणी विवस्त्राऽहं कृता क्षणात् । 
मामुवाच महादुष्टे नावलोक्यं मुखं तव १५ 
मम मातुस्तु दासीत्वं पूर्वमासीः कृतं त्वया । 
तदा न करुणालेशो धूतो मनसि कर्हिचित् १६ 
इतो गच्छ न चेत्प्राणान्गृहीष्यामि महाखले । 
श्रुत्वा तदीयवाक्यानि दुःखिताऽहं फणीश्वर १७ 
आक्रन्दं परमं प्राप्ता प्रणत्यागे तु निश्चिता। 
आगताऽहं ततो युष्मद्दर्शनार्थं सुदुःखिताः १८ 
यदि वो मयि भक्तिः स्यात्साहाय्यं क्रियतां मम । 
सत्पुत्रा यदि मान्याऽहं तदा तस्या विनाशनम १९ 
कर्तव्यं च सपत्न्या मे ततो हृदि सुखं भवेत् । 
क उवाच । 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शेषो रोषसमन्विताः २.९७.२० 
जज्वाल सहसा वह्निर्घृतेनेव प्रदीपितः । 
मम मातुः कृता पीडा विनतातनयैर्यदि २१ 
तदाऽहं तत्प्रतीकारं करिष्यामि न संशयः । 
एवमुक्त्वा स शेषोऽथ वासुकिप्रमुखैर्युतः २२ 
तत्र गन्तुं मनश्चक्रे यत्र सा विनताऽभवत् । 
वासुकिरुवाच । 
अहमेव गमिष्यामि कोटिनागैर्युतोऽनघ । २३ 
विनतामानयिष्यामि तिष्ठ त्वं भुजगाधिप । 
क उवाच । 
एवमुक्त्वा ययौ शीघ्रं वासुकिर्विनताश्रमम् । २४ 
असंख्यानुरगान्दृष्ट्वा बिभाय विनता तदा । 
तदैव वेष्टिता सर्पैः क्रूरैर्दुष्टस्वभावकैः २५ 
निन्युस्ते शेष निकटं सा च तानब्रवीत्तदा । 
विनतोवाच । 
किमर्थं बन्धनं कृत्वा मम नेतुं समुद्यताः २६ 
अपराधविहीनायाः पापिष्ठा गदताशु मे। 
मम पुत्रस्यानुभवो ज्ञातोऽस्ति सर्वपन्नगैः २७ 
अतो मुंचन्तु मां नो चेत्स संहारं करिष्यति । 
क उवाच । 
धार्यंट्ां तेषां समीक्ष्यैव सस्मार गरुडं तु सा २८ 
सोऽपि ज्ञात्वा स्मृतिं तस्या आगतः पक्षिभिः सह । 
श्येनः सम्पातिरथ च जटायुः पक्षिपुंगवः २९ 
येषां पक्षसमीरेण चकम्पे भुवनत्रयम् । 
भुजगास्ते तु सर्वेऽपि वमद्विषकणाभवन् २.९७.३० 
युद्धमासीन्महाघोरं भुजगेन्द्रपतत्त्रिणाम् । 
ततो जटायुं सम्पातिं श्येनं बद्ध्वानयंस्तु ते ३१ 
मातुः स्मृते तु संप्राप्तो गरुडः पक्षवातताः । 
कम्पयंजगतीं सर्वां पातयन्द्रुमपर्वतान् । ३२ 
तद्गन्धं भुजगा घ्रात्वा पलायनपरा ययुः । 
पक्षवातेन गगने बभ्रमुर्भुजगाः परे ३३ 
मुक्ता तु विनता बन्धात्स्वस्थानं गन्तुमुद्यता । 
तां दृष्ट्वा वासुकिः क्रुद्धो दहन्व्योम वमन्विषम् ३४ 
पक्षाघातेन गरुडोऽपातयद्भूतले च तम् । 
विनता तु गता वेगात्स्वस्था स्वस्थानमुत्तमम् । ३५ 
प्रतापं वासुकेर्दृष्ट्वा गरुडः सूक्ष्मरूपधृक् । 
विनतां रक्षितुं यातो याते तस्मिंश्चुकोप ह ३६ 
वासुकिर्विषमत्यन्तमसृजज्जगतीं दहन् । 
नागलोकं निनायाशु बद्ध्वा तान्विवरेऽक्षिपत् ३७ 
पिधाय द्वारं शिलया ततो मातरमभ्यगात्। 
उदन्तं सर्वमाचख्यौ मात्रे शेषाय चारुधिः ३८ 
शुशोच विनता श्रुत्वा बद्ध्वा नीतान्सुतांस्तु तान् । 
प्रययौ कश्यपं शीघ्रं नमस्कृत्याब्रवीदिदम् ३९ 
विपरीतमिदं जातं प्रत्यक् सूर्योदयो यथा। 
गृहे स्थितां मामनयत्सहसा वासुकी रिपुः २.९७.४० 
पृष्ठतोऽनुययौ श्येनो जटायुर्मोचितुं च माम् । 
सम्पातिः सर्पसङ्घांस्ते मारयामासुरोजसा ४१ 
पराजितेषु तेष्वाशु भुजगैर्बहुभिर्मुने । 
गरुडं चास्मरं तेन जित्वा सर्पगणांस्तु तान् ४२ 
मोचिता चाणुरूपेण तेनाप्यागमनं कृतम । 
जटायुस्तेन सम्पातिः श्येनो वासुकिना बलात् ४३ 
नीताः पातालविवरे पिधाय स्थापिता दृढम् । 
गमिष्यन्ति मम प्राणांस्तान्विना निश्चितं मुने ४४ 
एतावद्दुःखचाप्ताऽहं त्वयि नाथे सति प्रभो । 
क उवाच । 
इति श्रुत्वा प्रिया वाक्यं प्राह तां कश्यपो मुनिः ४५ 
मुनिरुवाच । 
मा चिन्तां कुरु भद्रे त्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः । 
ऋतुं तेऽहं प्रदास्यामि पुत्रस्तेऽन्यो भविष्यति ४६ 
अभेद्यमण्डं वज्रेण पार्वत्या यदि बालकः । 
क्रीडन्भेत्स्यति पादाभ्यां ततः पुत्रो भवेत्तव ४७ 
स नीलकण्ठो बलवान्नीलकण्ठ इवापरः । 
श्रवणात्तस्य शब्दस्य भुजगास्ते पराभवम् । ४८ 
यास्यन्ति च गुणेशोऽपि तमारुह्य भुवो भरम् । 
हरिष्यति तदा पुत्रा मोक्ष्यन्ते नागबन्धनात ४९ 
एवमुक्त्वा मुनिस्तस्यै रहो नीत्वा ऋतुं ददौ । 
विनताथ ययौ हर्षात्काननं जन्तुवर्जितम् २.९७.५० 
कालेन सुषुवे चाण्डमभेद्यं वज्रपर्वतैः। 
मृद्भाण्डे वल्कलैर्वेष्ट्य निक्षिप्याण्डं स्थिराऽभवत ५१ 
यथा भूमिगतं द्रव्यं भुजगो बलवत्तरः ५२(४३९८) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे सप्तनवतितमोऽध्यायः ॥९७॥ 

अध्याय ९८ प्रारंभ:- 
क उवाच। 
एवं गतं सप्तमेऽद्वे त्वष्टमे स गुणेश्वरः । 
उषः स्नात्वा स्थितो ब्रह्म जपन्वेदचतुष्टयम् १ 
कस्तूरीतिलको नानाभूषणः सुविराजितः । 
दिव्याम्बरधरो दिव्यगन्धमालाविभूषितः २ 
ततस्ते तापससुता आगतास्तं गुणेश्वरम् । 
तद्दीप्त्या भासिताः सर्वेऽरुणदीप्त्या यथा घनाः ३ 
तान्दृष्ट्वाऽध्ययने बुद्धिर्जाता तस्यार्भकैः सह । 
सर्वेषां मस्तके हस्तं न्यधात्तत्समये विभुः ४ 
त्रिचतुः पंचवर्षांणां वेदस्फूर्तिस्ततोऽभवन् । 
विना तु चेतनां शब्दो नभोवाण्या हि श्रूयते ५ 
चतुर्णामपि वेदानां सर्वे पारायणं व्यधुः । 
नाभक्षयन्पशुगणा ग्रासं मुखगतं तदा ६ 
श्रवणे तत्परा जाताः शब्दानां वेदचारिणाम् । 
समाप्ते वेदद्वितये सामगानमथारभन् ७ 
हरिणाः सिंहशार्दूला भुजगाः पक्षिजातयः । 
गानस्य श्रवणे सक्ता अश्रुपातान्प्रसुस्रुवः ८ 
अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयः श्रवणे रताः । 
आनन्दह्रदसंमग्नाः शेरते स्म यथा निशि ९ 
प्रमथाद्या गणाः सर्वे शिवाया हर्षनिर्भराः । 
अस्रवच्चामृतं चन्द्र शिवभालस्थितस्तदा २.९८.१० 
तत्संसर्गाद्रुण्डमालारुण्डानि पुरूषा बभुः । 
लज्जिताः किन्नराः सर्वे गन्धर्वाश्चास्य गानतः ११ 
स्मरतप्ताः स्त्रियः शान्ता आरार्तिक्यं व्यधुस्तदा । 
तत्राजगाम सहसा दैत्यश्चाभिनवाकृतिः १२ 
यस्य शब्देन दीर्णास्ता मन्दराद्रिगुहास्तदा। 
हलदन्तो वापिनासस्तडागनयनोऽरिहा १३ 
स तु श्वापदरूपेण बभ्राम तत्र तत्र ह । 
पंचनेत्रश्चतुःशृंगो वसुपादश्चतुःश्रुतिः १४ 
त्रिमुखश्च द्विपुच्छोऽसौ जहासोच्चैर्निरीक्ष्य तम् । 
पश्यन्तु कौतुकं बालाः प्रोवाचेति शिशून्विभुः १५ 
अत्यद्भुतं दृष्टमिदमित्यूचुस्ते गुणेश्वरम् । 
ततो दैत्यो ननर्तोच्चैरुड्डीय न्यपतद्भुवि १६ 
क्षणं लीनः क्षणं तिष्ठन्दृश्यादृश्यस्वरूपधृक् । 
ध्रियतां ध्रियतामेष इत्युवाच शिशून्विभुः १७ 
इत्युक्त्वा दैत्यमगमद्वेगेन च गुणेश्वरः । 
पलायति महादैत्यो याति पृष्ठे स बालकैः १८ 
महारण्यं गताः सर्वे यत्र वायुर्न सर्पति । 
गर्जन्ति सिंहशार्दूला गजसूकरवानराः १९ 
तं धर्तुं तत्र यातोऽसावुड्डीय दैत्यपुंगवः । 
क्वापि यातो दूरदेशं ततः खिन्नो गजाननः २.९८.२० 
क्रोधसंरक्तनयनो मुमोच पाशमुल्बणम् । 
चकम्पे धरणी व्योम भ्रमन्मेघमभूत्तदा २१ 
न्यपतन्भानि खात्पृथ्वीं ककुभो व्यनदन्स्वनात् । 
स पाशो दैत्यमाक्रम्य क्षणेनायाद्गुणेश्वरम् २२ 
श्वासरोधात्पपातोर्व्याँ लुण्ठन्पादौ भुजौ मुखम् । 
नेत्रद्वारा गताः प्राणाः पश्यत्सु बालकेष्वपि २३ 
पतितो रूपमास्थाय चतुर्विंशतियोजनम् । 
सपाशकण्ठं तं केचिद्विचकर्षुरितस्ततः २४ 
गुदे काष्ठं मुखे धूलिं प्राक्षिपन्नपरेऽर्भकाः । 
केचिन्मूत्रं पुरीषं च चक्रुस्तन्मस्तकेऽर्भकाः २५ 
गुणेशनिकटे याताः सर्वे बालाः क्षुधातुराः । 
रसालानि बभक्षुस्ते केचित्तन्मस्तके गताः २६ 
आजघ्नुः फलघातेन भूमिस्था उपरिस्थितान् । 
पतितान्यपरे खादन्ददृशुर्विनतां ततः २७ 
अण्डमाच्छाद्य तिष्ठन्ती साऽधावद्बालकान्प्रति । 
पलायमानांस्तान्दृष्ट्वा विनता पृष्ठतो ययौ २८ 
निघ्नती पक्षवातेन श्वापदानि द्रुमानपि । 
गुणेशस्तत्समालोक्य लीनो वृक्षस्य कोटरे २९ 
ददर्शाण्डं श्वेततरं मण्डलं शशिनो यथा । 
दधार हस्ते सहसा गुणेशो बलवत्तरम् २.९८.३० 
अस्फुटत्तत्र ददृशे पतत्त्री नीलकण्ठवान्। 
दीर्घपक्षो विशालाक्षो वमञ्ज्वालाकणान्मुखात् ३१ 
व्याधूनयदुभौ पक्षौ कम्पयंजगतीतलम् । 
चेलुवेलामतिक्रम्य समुद्रास्तस्य शब्दतः ३२ 
चचाल मण्डलं भानोरर्भकास्ते पलायिताः । 
पृष्ठतोऽनुययौ सोऽथ पक्षघातेन ताडयन् ३३ 
तदृष्ट्वा कदनं तेषां योद्धुकामो गुणेश्वरः । 
जग्राह पक्षे तं क्रूरं ततो युद्धमवर्तत ३४ 
पक्षघातैश्चञ्चुपुटैर्जघान पक्षिपुंगवः । 
आरक्तनयनः सोऽपि तं जघ्ने मुष्टिघाततः ३५ 
अतिदार्यंऽप तस्य दृष्टवा चतुर्भिरप्यथायुधैः । 
गुणेशस्तं जघानाशु तानि पेतुर्धरातले ३६ 
उड्डीय स पपालाशु बालानादाय सत्वरः । 
गुणेशस्तान्समुन्मुच्य समारूढोऽण्डजे ततः ३७ 
वशे तमण्डजं कृत्वा चारुरोह गुणेश्वरः । 
ततस्तमाययुर्बाला विनतापि समाययौ ३८ 
तुष्टाव परमात्मानं गुणेशं तं धिया स्वया । 
त्वं सृष्टिकर्ता रजसा ब्रह्मा सत्त्वेन पालकः ३९ 
विष्णुस्त्वमसि तमसा संहरञ्शंकरोऽपि च । 
न देवा नर्षयस्तत्त्वं विदुस्ते सगुणस्य ह २.९८.४० 
निर्गुणस्य तु को वेद चराचरगुरोरपि । 
एवं स्तुत्वाऽवदीत्सा तं प्रणता भक्तितत्परा ४१ 
कश्यपस्य मुनेर्भार्या विनतां विद्धि मामिह । 
तस्य पुत्रः शिखण्डी च सेवकस्ते भविष्यति ४२ 
मुनिना पूर्वमुक्तं मे योऽण्डमेतद्भिनत्ति च । 
सोऽस्य स्वामी न संदेहो मोचयिष्याति ते सुतान् ४३ 
प्रतीक्षन्त्या मया दृष्टं पादपद्मं चिरं तव । 
जटायुः श्येनसंपाती नीता कद्रूसुतैस्त्रयः ४४ 
तान्मोचय जगन्नाथ शीघ्रं दर्शय मे सुतान् । 
गणेश उवाच । 
मा चिन्तां कुरु मातस्त्वं दर्शयिष्ये सुतांस्तव ४५ 
क उवाच । 
एवमुक्त्वा तु विनतां बहुहर्षसमन्वितः । 
शिखिनं च ततः प्राह वरं मत्तो वृणीष्व ह।।४६ . 
मयूर उवाच । 
यदि मे त्वं प्रसन्नोऽसि यदि देयो वरो मम । 
तदा मन्नामपूर्वं ते नामाख्यातं भवेद्भुवि ४७ 
एतन्मे देहि सर्वेश तव भक्ति दृढां तथा । 
देव उवाच । 
साधु साधु त्वया प्रोक्तं निर्लोभेनान्तरात्मना ४८ 
त्वन्नामपूर्व मन्नाम मयूरेश्वर इत्यथ । 
विख्यातं त्रिषु लोकेषु भक्तिर्मयि दृढा भवेत् ४९ 
क उवाच । 
एवमाकर्ण्य सा सर्वं विनता स्वाश्रमं ययौ । 
शिखण्डिनं समारूढो मयूरेशो निजं गृहम् २.९८.५० 
मयूरेश मयूरेश मयूरेशेति चासकृत् । 
गृणद्भिर्मुनिबालैस्तैरन्वितः शोभयन्दिशः ५१ 
मातरं प्रणिपत्याह वृत्तान्तं सर्वमंजसा । 
वर्णयन्तो मयूरेशं मुनिपुत्रा गृहान्ययुः ५२ 
इत्थं मयूरेशनाम प्राप चासौ गुणेश्वरः ५३ (४४५१) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे शिखण्डिवरप्रदानं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः ॥९८॥

अध्याय ९९ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
अद्भुतं कृतवान्वर्षे नवमेऽसौ गुणेश्वरः । 
शिखण्डिनं समारुह्य चतुरायुधभूषितः १ 
नानालंकारसंयुक्तो नृगनाभिजशोभितः । 
दिव्याम्बरधरो बालः क्रीडितुं समुपाययौ २ 
पूर्णचन्द्रनिभः श्रीमांजयशब्दैरभिष्टुतः । 
केचिन्नमन्ति तं बालाः केचिच्छत्रं ध्वजं परे ३ 
दध्रुः केचिद्वीजयन्तस्तद्दर्शनमहोत्सवाः । 
क्रीडन्तः सरसीं याताः पंचयोजनविस्तृताम् ४ 
अगाधोदां नक्रझषकूर्ममण्डूकसंयुताम् । 
लतातरुपरीवारां नानापक्षिगणैर्युताम् ५ 
उड्डीय पतिताः केचित्तस्यां केचिच्छनैर्ययुः । 
चूतं तत्तीरगं दृष्ट्वा विशालं फलसंयुतम् ६ 
आरुरोह मयूरेशो बालाः फलजिघत्सया। 
रसालैस्ते निजघ्नुस्तानभिन्नांगांन्पलायिताः ७ 
बालाः स्कन्धान्दारयन्तो निपेतुः केऽपि तज्जले । 
एवं क्रीडत्सु बालेषु दैत्योऽगादश्वरूपवान् ८ 
यस्य पादप्रहारेण चूर्णतां यान्ति पर्वताः । 
यस्य ह्रेषितशब्देन कम्पते भुवनत्रयम् ९ 
पुच्छचांचल्यतो जीवान्हन्ति स्कन्धं जघर्ष ह । 
यस्मिंश्चूतेऽस्य शब्देन कम्पिते पतितेऽर्भके २.९९.१० 
केचित्पलायिता बालाः केचिद्भग्नाश्च मस्तके । 
केचिन्निपतिताश्चाशु गुणेशो पतितो जले ११ 
निमग्ने द्विमुहूर्तेस्मिन्प्रारुदन्मुनिबालकाः । 
किं वक्तव्यमुमायै च दर्शनीयं मुखं कथम् १२ 
शंकरोऽपि रुषाविष्टो भस्मसान्न: करिष्यति । 
अगाधेस्मिंज्जले मग्नं प्रवेष्टुं च न शक्नुमः १३ 
माता पिता पालयिता भ्राता त्राता सखा च नः । 
क उवाच । 
एवं शोचत्सु बालेषु मयूरेशो दधार तम् १४ 
कर्णयोर्जलमध्ये तु चकर्ष बलवान्विभुः । 
आरुरोह बलाद्दैत्यं भारेणामज्जयन्मुहुः १५ 
स दैत्यो निर्वमन्नेत्रान्मुखाद्बहु जलं मुहुः । 
जलपूर्णश्रुतिश्वासोऽत्यजन्प्राणान्महारवः १६ 
एकहस्तेन धृत्वा तं दोलयित्वा जलाद्बहिः । 
मयूरेशस्ततो बाला जहृषुर्ननृतुर्भृशम् १७ 
भुवि ते शतधा जातं ददृशुर्दैत्यपुंगवम् । 
प्रशशंसुर्मयूरेशं महाबलपराक्रमम् १८ 
त ऊचुस्तं तदा देवं मृतं मत्वा रुदामहे । 
तावदेव हि दृष्टोऽसि हतदैत्यो बहिर्गतः १९ 
पुनस्ते जलमाविश्य प्रासिंचन्नंजलीन्मिथः । 
एकमत्या च सर्वे ते प्रासिंचन्गणनायकम् २.९९.२० 
वर्षाकाले यथा मेघा धरणीं पर्वतानपि । 
षड्भुजैः परिषिंचन्सन्नपर्याप्तोऽभवद्यदा २१ 
तदासंख्यभुजैर्वारी चिक्षेप बालकेषु सः । 
तदाश्चर्यं तु ते दृष्ट्वा परस्परमथाब्रुवन् २२ 
षड्भुजोऽयं कथमभूदनन्तभुजमण्डितः । 
मन्दीभूता मुनिसुताः क्व द्विहस्ता वयं विभो २३ 
असंख्यभुजवीर्योजाः   क्व च त्वं भुवनेश्वर । 
पुनः सर्वे सिषिचुस्ते मयूरेशं रुषान्विताः २४ 
सोऽनन्तरूपस्तान्सर्वान्सिषेचे गणनायकः । 
एकैकस्याग्रतो भूत्वा षड्भुजो निजतेजसा २५ 
तावच्छिखण्डिनिष्ठोऽसौ चतुरायुधभूषितः । 
प्रणेमुस्तेऽञ्जलिपुटं बद्ध्वा देवम् गुणेश्वरम् २६
पश्यन्तस्तन्मुखे विश्वं सर्वस्वर्गान्वितं तु ते । 
गन्धर्वयक्षरक्षांसि सरिदब्धिद्रुमानपि २७ 
सर्वं चराचरं विश्वं सदेवासुरमानुषम्। 
प्रार्थयामासुरथ ते दृष्ट्वेत्थं ते भयातुराः २८ 
बाला ऊचुः । 
न विदामः स्वमात्मानं परं वा नापि किंचन । 
एकरूपो भव विभो कृपां कृत्वाऽखिलेश्वर २९ 
क उवाच । 
इति तत्प्रार्थनां श्रुत्वा जातोऽसौ पूर्ववद्विभुः । 
एतस्मिन्नन्तरे तत्र चिक्रीडुर्नागकन्यकाः २.९९.३० 
या निरीक्ष्याभवच्चाष्टनायिकानां त्रपा भृशम् । 
नेत्रे निरीक्ष्य ह्रीमन्त्यः प्रापलन्हरिणस्त्रियः ३१ 
अतिसुन्दरगात्रास्ताः सर्वालंकारभूषिताः । 
ता निरीक्ष्य मयूरेशं विह्वला मदनाग्निना ३२ 
ता ऊचुश्च मिथः सर्वा अयं भर्ता भवेद्यति । 
सफलं नस्तदा जन्म जीवितं च वयोऽपि च ३३ 
धैर्यात्तमूचुस्ताः सर्वाः कुत आगमनं तव । 
दृष्ट्वा ते वदनं चेतो विह्वलं नोऽभिजायते ३४ 
विश्रान्तं कुरु चेतो नः स्वांगसंगान्नृषूत्तम । 
देव उवाच । 
अहं शिवसुतो नाम्ना मयूरेश इति स्फुटम् ३५ 
विख्यातो मुनिपुत्रैस्तु मज्जिता बलवत्तरैः । 
दृष्टवान्पादकमलं भवतीनां प्रसंगतः ३६ 
ता ऊचुः । 
अस्मद्गृहे क्षणं स्थित्वा विश्रामं कर्तुमर्हसि । 
देव उवाच । 
पार्वती मद्वियोगेन परितप्येद्भृशं यतः ३७ 
अतो नायामि वः स्थानं गच्छन्तु नागकन्यकाः । 
क उवाच । 
एवं वदति तस्मिंस्तु धृत्वा निन्युर्गृहं तु ताः ३८ 
तमदृष्ट्वा पुनः शोकं व्यधुर्मुनिसुतास्तदा । 
बाला ऊचुः । 
कथं कठिनतां यातो दयालुः स गुणेश्वरः  ३९ 
अमृतस्राविकिरणो न चन्द्र उष्णतां व्रजेत् । 
न पिता त्यजते बालानपराधायुते सति २.९९.४० 
क्व गतोऽसि विना त्वां हि गमिष्यन्ति हि नोऽसवः । 
क उवाच । 
केचिन्निपतिता भूमौ केचिद्भालं निजघ्निरे ४१ 
केचिद्ययुः स्वाश्रमं ते पथि तस्य पदाम्बुजे।। 
दृष्ट्वा नेमू रुदन्तस्ते ददृशुस्ते भगासुरम् ४२ 
मूर्धजाघाततो यस्य भानि भूमौ निपेतिरे । 
शतयोजनपादाब्जो भूमावास्यं प्रसार्य सः ४३ 
तेषां मार्गे प्रसुष्वाप ततस्ते शिशवो ययुः । 
ध्यायन्तस्तं मयूरेशं शोचन्तः पथिविह्वलाः ४४ 
उदरे तस्य ते याता आपगा जलधीनिव । 
भ्रान्ताः परस्परं चक्रुर्वार्ता नानाविधास्ततः ४५ 
मयूरेशो गतः क्वापि वयं कुत्र व्रजामहे । 
न जानीमो दिशं सर्वे नो दृश्यन्ते गृहाणि च । ४६ 
इन्द्रियाणामधिपतिर्मनो नीतं तु तेन नः । 
विना नो मनसा ज्ञानं कथमुत्पत्स्यतेऽर्भकाः ४७ 
क्व मातरो भ्रातरो वा पितरः क्व गुणेश्वरः । 
एवं वदत्सु बालेषु मयूरेशोऽखिलार्थकृत् ४८ 
आविरासीत्तत्पुरतश्चतुरायुधभूषितः । 
गुणेश उवाच । 
मा शोचन्तु भवद्दुःखं ज्ञात्वाऽहं शीघ्रमागतः ४९ 
भगासुरोदरगता नात्मानं विदुरर्भकाः । 
क उवाच । 
निद्रया मोहयामास मुनिपुत्रान्गुणेश्वरः २.९९.५० 
दैत्यदेहान्तरगतो ववृधे वामनौ यथा । 
विपाट्य देहं तस्याशु शकले द्वे व्यधाद्विभुः ५१ 
ततोऽस्तमित आदित्ये नागतेष्वर्भकेषु च । 
मातरः पितरश्चैव चिन्तामापुः शुचान्विताः ५२ 
ऊचुः परस्परं ते तु शिवापुत्रो महाबलः । 
बालान्नीत्वा गतः कुत्र मृतो वा शिशुभिः सह ५३ 
जीवंश्चेदागतः स स्यात्सायंकाले बुभुक्षितः । 
केचित्प्राणान्विना तैस्तु तत्यजुर्मातरोऽपि च ५४ 
केचिदूचुरुमायैतत्वृत्तं सर्वं निवेद्यताम् । 
केचित्तेषु वनं याता बभ्रमुर्वनपर्वतान् ५५ 
नापुस्तं च स्वकान्बालान्खिन्नाः प्रापुर्गृहान्पुनः । 
नानाकोलाहलं चक्रुर्जनन्यः पिदृसोदराः ५६ 
तेषामाक्रन्दितं श्रुत्वा कृपालुः स मयूरराट् । 
तत्तद्रूपं स्वमात्मानं तत्तद्भूषासमन्वितम् ५७ 
तत्तद्वासःपरीधानं तत्तच्छीलगुणान्वितम् । 
तत्तदंगं चकाराशु विवेशासौ गृहे ततः ५८ ।।
कृत्वा तत्तद्वयोवेषं तत्तन्मानयुतं शुभम् । 
जनन्यस्ताः समुत्थाय बालानादाय सत्वराः ५९ 
स्तनपानं ददुः प्रीत्या परमानन्दनिर्भराः। 
ततो ददृशिरे बालाः पितृभिर्मातृभिस्तदा २.९९.६० 
ता ऊचुः क्व स्थिता रोषादुषःकाले गताः कुतः। 
न स्नानं न च भुक्तं वा न चान्यद्वापि भक्षितम् ६१ 
मयूरेश्वरसंगेन नेदानीं गन्तुमर्हथ । 
क उवाच । 
एवं शिक्षाप्य तान्बालानालिंग्य बुभुजुः सुखम् ६२ 
शिवापि पुरतोऽपश्यन्मयूरेशं समागतम् । 
आलिंग्य परिपप्रच्छ कि भुक्तं वनगोचरे ६३ 
त्वद्वियोगजदुःखेन मया किंचिन्न भक्षितम् । 
स्तनौ पिब पयोवृद्धौ भोजनं च समाचर । 
ततः सर्वं चकारासौ मातृवाक्यं गुणेश्वरः ६४ (४५१५) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे नवनवतिमोऽध्यायः ॥९९॥ 

अध्याय १०० प्रारंभ :- 
क उवाच । 
अनेकरूपवान्देवो मयूरेशोऽखिलेश्वरः । 
अतिसुन्दरदेहः सन्नागकन्याभिराहृतः १ 
गृहं स्वकीयं क्रीडार्थं पूजितो बहुविस्तरात् । 
सुगन्धतैलोद्वर्तनैः  स्नाप्योष्णैरपि तं जलैः २ 
दिव्यवस्त्रैरलंकारैश्चन्दनैरपि पूज्य च । 
धूपदीपैश्च नैवेद्यैः फलतांबूलकांचनैः ३ 
ऊचुः करपुटं बद्ध्वा वयं धन्यतमा विभो । 
यद् दृष्टं ते पदं देव ब्रह्माद्यैरपि कांक्षितम् । ४ 
नागलोको धन्यतमो जीवितं नः सुजीवितम् । 
आनंदह्रदमग्नं नो मानसं तापमप्यजत् ५ 
यद्यत्ते  ईप्सितं देव तत्तदत्रापि गृह्यताम् । 
अत्र स्थित्वा कति दिनं पश्चात्त्वं गन्तुमर्हसि. ६. 
मयूरेश उवाच। 
वांच्छितं वो विधास्येऽहं गिरिजा मां प्रतीक्षते । 
मद्वियोगेन तप्ता सा न भक्षयति किंचन ७ 
यूयं कस्यात्मजास्तस्य दर्शनं चेद्भवेन्मम । 
क उवाच । 
तत ऊचुर्नागकन्या वासुकेः पुत्रिका वयम् । ८ 
ब्रह्माद्या मुनयो देवा यान्ति यस्य गृहं सदा । 
यस्य विषभवा ज्वाला दहेत्त्रिभुवनं विभो ९ 
क उवाच । 
इत्युक्त्वा तं पुरस्कृत्य पितरं प्रापुरंगनाः । 
रत्नसिंहासने दीप्ते तिष्ठन्तं पन्नगैर्युतम् २.१००.१० 
सूर्यकोटिनिभं रत्नमालया शोभितं तदा । 
मूर्धस्थरत्नकिरणैर्भासयन्तं दिशोऽखिलाः । 
तं दृष्ट्वा वासुकिं देवो गर्वितं बलवत्तरम् ११ 
उड्डीय तत्फणासंस्थं मणिं जग्राह सत्वरम् । 
येन पातालविवरे नान्धकारोऽभवत्किल १२ 
आन्दोलयामास शिरः कम्पयन्सप्तपर्वतान् । 
उदधीन्सप्तस्वर्गांश्च पातालानि रसातलम १३ 
हस्तेनैकेन तं गृह्य मयूरेशः स्वलीलया। 
वासुकिं निजकण्ठं तं बबन्ध सर्पभूषणः १४ 
विख्यातः स्वर्गलोकेऽभून्ज्जगर्जानन्दतो विभुः । 
तद्गर्जितं समाकर्ण्य चुक्षुभे भुवनत्रयम् १५
ततः सर्पगणाः शेषं नीतुं वासुकिमब्रुवन् । 
स च क्रोधसमाविष्टो विस्तार्य निखिलान्फणान् १६ 
विषाग्निमुत्सृजन्दग्धुं त्रैलोक्यमुपचक्रमे । 
उवाच कः क्षमो जेतुं मम बन्धुं तु वासुकिम् १७ 
आवेशेन ययौ रोषाद्दावानल इव ज्वलन् । 
शीघ्रं यातो मयूरेशं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् १८ 
ततो नागकुलान्याशु तं शेषमन्वयुस्तदा । 
ततः पन्नगवृन्दं तं दृष्ट्वा देवो व्यतिष्ठत १९ 
शिखण्डिमस्तके हस्तं न्यधाद्युद्धाय पन्नगैः। 
स ययौ तं नमस्कृत्य ग्रसन्निव महाद्भुतः २.१००.२० 
दुधाव पक्षौ तद्वाताद्भ्रामयन्भुजगोत्तमान् । 
कांश्चित्स भक्षयामास चुचूर्ण चापरानपि २१ 
मारयामास कांश्चित्स भुजगान्बलवत्तरान् । 
निरीक्ष्य तं मृताः केचित्पन्नगा भयविह्वलाः २२ 
दृष्ट्वा पराक्रमं तस्य शेषः श्वासमपास्रजत् । 
शिखण्डी पतितस्तेन मूर्छितो धरणीतले २३ 
मयूरेशं ततः शेषो ययौ क्रोधद्दहन्निव । 
त्रैलोक्य विषवह्निस्थं समालोक्य गुणेश्वरः २४ 
विराटरूपं समास्थाय रुरोह तत्फणोपरि । 
उड्डीय बालभावेन गर्जन्मेघ इवापरः २५ 
ननर्त करतालेन पादाघातेन मर्दयन् । 
अनन्तकोटिब्रह्माण्डभारेण परिपीडितः २६ 
एकब्रह्माण्डवाही स कथं तद्भारमावहेत् । 
बबन्ध शेषं हि कटौ रज्जुं बालो यथा रमन् २७ 
ततस्ते भुजगाः सर्वे योद्धु कामास्तमन्वयुः । 
हुंकारेणैव तान्सर्वान्पातयामास विघ्नराट् २८ 
अबध्नान्मस्तके कांश्चित्कांश्चिच्च कर्णयोर्विभुः । 
परिश्रान्तस्तदा शेषस्तं नुनाव गुणेश्वरम् २९ 
न स्वरूपं विदुर्देवा ब्रह्माद्या मुनयोऽपि  च । 
त्वमेव सृजसे विश्वं पासि हंसि त्वमेव हि २.१००.३० 
नानावतारकर्ता त्वं नानादैत्यविमर्दनः । 
त्वमेव साक्षी सर्वस्य सर्वान्तर्यामितां दधत् ३१ 
सर्वत्र कारणं त्वं हि कारणानां च कारणम् । 
अज्ञानादभिमानेन योद्धुकामान्क्षमस्व नः ३२ 
क उवाच । 
सम्पातिं च जटायुं च श्येनमानीय सर्पराट् । 
निवेद्य च नमस्कृत्य शेषस्तूष्णीं बभूव ह ३३ 
तेऽपि तं प्रणिपत्याहुर्दीननाथ प्रसादतः । 
बन्धा मुक्ताः सर्पकृतान्नमस्ते परमेश्वर ३४ 
क उवाच । 
एवमुक्त्वा मयूरेश बन्धुं तं शिखिनं त्रयः । 
आलिलिंगुर्मुदा युक्तास्तदा गद्गदभाषिणः ३५ 
पप्रच्छुः कुशलं मात्रे ते च क्षेममथाब्रुवन् । 
ततः शिखण्डिनं सोऽथ रुरोह गणनायकः ३६ 
पातालाद्धरणीं प्रायात्तैस्त्रिभिः   संयुतो वशी। 
भगासुरं ददर्शार्द्धमार्गे शिशुहरं च तम् ३७ 
उद्यम्य परशुं दीप्तं शशिसूर्यनिभं विभु । 
तत्याज कण्ठे तं तस्य पशुमारममारयत् ३८ 
तच्छिरः परिबभ्राम शृंगवज्राहतं यथा । 
ततस्तदुत्थिता बाला योगमायाविमोहिताः ३९ 
मयूरेशः क्व चास्तीति प्राक्रोशन्सर्व एव ते। 
आसने क्रीडने स्वापे जागृतौ भोजनेऽपि च २.१००.४० 
तमेव ध्यायमानास्ते तन्मुखाद्बहिराययुः । 
गर्भवासादिवोत्तीर्णा ददृशुस्तं गुणेश्वरम् ४१ 
दृष्ट्वा ते रुरुदुः स्नेहादालिलिंगुर्मुदाखिला । 
ते ऊचु । 
त्यक्त्वाऽस्मान्दैत्यजठरे मृतान्क्वास्ति गतो भवान् ४२ 
त्वत्स्मृतेस्तस्य जठरे जीविता निर्गतास्ततः । 
मयूरेश उवाच । 
सर्वव्यापी सर्वगतः सर्ववेत्ताऽखिलेश्वरः ४३ 
न त्यक्तवान्कदाचिद्वो मा चिन्तां कर्तुमर्हथ । 
क उवाच ।
ततो ययौ मयूरेशो बालकैः परिवेष्टितः ४४ 
केचिद्धावन्ति पुरतो नानाशब्दकरा भृशम् । 
केचिच्छत्रधराः केचिद्दण्डचामरधारिणः ४५ 
धूलिध्वजं समालोक्य ययुर्मुनिगणा बहि । 
शिख्यारूढं मयूरेशं बालकै परिवेष्टितम् ४६ 
ऊचुः परस्परं सर्वे मुनयो विस्मयान्विताः।
गृहेऽस्मिन्शिशवश्चामी कुतोऽन्येऽस्य समीपतः ४७ 
तांश्च तान्मीलिताः सर्वेऽपश्यंते देवरूपिणः । 
विचारेण च तान्सर्वे परब्रह्मस्वरूपिणः ४८ 
आनन्दह्रदमग्नास्ते न विदुः स्वपरं पुनः । 
नापश्यंस्ते पुनस्तांस्तान्भ्रान्ता इव व्यलोकयन् ४९ 
मायया मोहिताः सर्वे स्वान्स्वान्बालान्व्यलोकयन् । 
कश्चित्पितरमासाद्य पठति स्म यथा पुरा २.१००.५० 
कश्चिन्मातरमासाद्य पिबति स्म स्तनं मुदा। 
आलिलिंगाथ जननीं पितरं वापि कश्चन ५१ 
भ्रातरं ताडयित्वाऽन्यो रुरोद ताडनादिव । 
उमापि तनयं दृष्ट्वालिंग्य प्रादात्स्तनं मुदा ५२ 
कथं चिरतरं यात इति क्रोधादभाषत । 
आदाय हस्ते गिरिजा मयूरेशं गृहं ययौ ५३ 
सर्वे ते मुनयो जग्मुः शिशुभिः स्वं स्वमाश्रमम् ५४ (४५६९) 
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखण्डे भगासुरवधो नाम शततमोऽध्यायः ॥१००॥