गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः २५
श्रीगरुडमहापुराणम् २५
श्रीविष्णुरुवाच  ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि पुरुषस्त्री विनिर्णयम्  ।
जीवन्वापि मृतो वापि पञ्चवर्षाधिकोऽपि वा  ॥ २,२५.१ ॥
पूर्णे तु पञ्चमे वर्षे पुमांश्चैव प्रतिष्ठितः  ।
सर्वैन्द्रियाणि जानाति रूपारूपविपर्ययौ  ॥ २,२५.२ ॥
पूर्वकर्मविपाकेन प्राणिनां वधबन्धनम्  ।
विप्रादीनन्त्यजान्सर्वान्पापं मारयति ध्रुवम्  ॥ २,२५.३ ॥
गर्भे नष्टे क्रिया नास्ति दुग्धं देयं मृते शिशौ  ।
परं च पायसं क्षीरं दद्याद्वलविपत्तितः  ॥ २,२५.४ ॥
एकादशाहं द्वादशाहं वृषं वृषविधिं विना  ।
महादानविहीनं च कुमारे कृत्यमादिशेत् ॥ २,२५.५ ॥
कुमाराणां चैव बालानां भोजनं वस्त्रवेष्टनम्  ।
बाले वा तरुणे वृद्धे घटो भवति वै मृते  ॥ २,२५.६ ॥
भूमौ विनिः क्षिपेद्बालं द्विमासोनं द्विवार्षिकम्  ।
ततः परं खगश्रेष्ठ देहदाहो विधोयते  ॥ २,२५.७ ॥
शिशुरा दन्तजननाद्बालः स्याद्यावदाशिखम्  ।
कथ्यते सर्वशास्त्रेषु कुमारो मौञ्जिबन्धनात् ॥ २,२५.८ ॥
शूद्रादीनां कथं कुर्यात्संशयो मौञ्जिवर्जनात् ।
गर्भाच्च नवमं हित्वा शिशुरामासषोडशम्  ॥ २,२५.९ ॥
बालश्चाथ परञ्ज्ञेय आमाससप्तविंशति  ।
आ पञ्च वर्षात्कौमारः पौगण्डो नवहांयनः  ॥ २,२५.१० ॥
किशोरः षोडशाब्दः स्यात्ततो यौवनमादिशेत् ।
मृतोऽपि पञ्चमे वर्षे अवृतः सवृतोऽपि वा  ॥ २,२५.११ ॥
पूर्वोक्तमेव कर्तव्यमीहते दशपिण्डकम्  ।
स्वल्पकर्मप्रसङ्गाच्च स्वल्पाद्विषयबन्धनात् ॥ २,२५.१२ ॥
स्वल्षाद्वपुषि वस्त्राच्च क्रियां स्वल्पामपीच्छति  ।
यावदुपचयो जन्तुर्यावद्विषयवेष्टितः  ॥ २,२५.१३ ॥
यद्यद्यस्योपजीव्यं स्यात्तत्तद्देयमिहेच्छति  ।
ब्रह्मबीजोद्भवाः पुत्रा देवर्षोणां च वल्लभाः  ॥ २,२५.१४ ॥
यमेन यमदूतैश्च शास्यन्ते निश्चितं खग  ।
बालो वृद्धो युबा वापि घटमिच्छन्ति देहिनः  ॥ २,२५.१५ ॥
सुखं दुः खं सदा वेत्ति देही वै सर्वगस्त्विह  ।
परित्यज्य तदात्मानं जीर्णां त्वचमिवोरगः  ॥ २,२५.१६ ॥
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो वायुभृतः क्षुधान्वितः  ।
तस्माद्देयानि दानानि मृते बाले सुनिश्चितम्  ॥ २,२५.१७ ॥
जन्मतः पञ्च वर्षाणि भुङ्क्ते दत्तमसंस्कृतम्  ।
पञ्चवर्षाधिके बाले विपत्तिर्यदि जायते  ॥ २,२५.१८ ॥
वृषोत्सर्गादिकं कर्म सपिण्डीकरणं विना  ।
द्वादशे हनि सम्प्राप्ते कुर्याच्छ्राद्धानि षोडश  ॥ २,२५.१९ ॥
पायसेन गुडेनापि पिण्डान्दद्याद्यथाक्रमम्  ।
उदकुम्भप्रदानं च पद (उप) दानानि यानि च  ॥ २,२५.२० ॥
भोजनानि द्विजे दद्यान्महादानादि शक्तितः  ।
दीपदानादि यत्किञ्चित्पञ्चवर्षाधिके सदा  ॥ २,२५.२१ ॥
कर्तव्यं च खगश्रेष्ठ व्रतात्प्राक्प्रेततृप्तये  ।
यदा नक्रियते सर्वं मुद्गलत्वं स गच्छति  ॥ २,२५.२२ ॥
व्रतात्प्राङ्गेव देयं तु ततः पितृगणस्य च  ।
स्वाहाकारेण वै कुर्यादेकोद्दिष्टानि षोडश  ॥ २,२५.२३ ॥
ऋजुदर्भैस्तिलैः शुक्लैः प्राचीनावीति निश्चितम्  ।
अपसव्यं च कर्तव्यं कृते यान्ति परां गतिम्  ॥ २,२५.२४ ॥
पुनश्चिरायुषो भूत्वा जायन्ते स्वकुले ध्रुवम्  ।
सर्वसौख्यप्रदः पुत्रः पित्रोः प्रीतिविवर्धनः  ॥ २,२५.२५ ॥
आकाशमेकं हि यथा चन्द्रादित्यौ यथैकतः  ।
घटादिषु पृथक्सर्वं पश्य रूपं च तत्समम्  ॥ २,२५.२६ ॥
आत्मा तथैव सर्वेषु पुत्त्रेषु विचरेत्सदा  ।
या यस्य प्रकृतिः पूर्वं शुक्रशोणितसङ्गमे  ॥ २,२५.२७ ॥
सा (स) तेन भावयोगेन पुत्त्रास्तत्कर्मकारिणः  ।
पितृरूपं समादाय कस्यचिज्जायते सुतः  ॥ २,२५.२८ ॥
पितृतः कोऽपि रूपाढ्यो गुणज्ञो दानतत्परः  ।
सदृशः कोऽपि लोकेऽस्मिन्न भूतो न भविष्यति  ॥ २,२५.२९ ॥
अन्धादन्धो न भवति मूकान्मूको न जायते  ।
बधिराद्बधिरो नैव विद्यावान्विदुषो न हि  ।
अनुरूपा न दृश्यन्ते मदीयं वचनं शृणु  ॥ २,२५.३० ॥
गरुड उवाच  ।
औरसक्षेत्रजाद्याश्च पुत्त्रा दशविधाः स्मृताः  ।
संगृहीतः सुतो यस्तु दासीपुत्त्रश्च तेन किम्  ॥ २,२५.३१ ॥
काङ्कां गतिमवाप्नोति जायो मृत्युवशं गतः  ।
भवेन्न दुहिता यस्य न दौहित्रो न वा सुतः  ॥ २,२५.३२ ॥
श्राद्धं तस्य कथं कार्यं विधिना केन तद्भवेत् ।
श्रीभगवानुवाच  ।
मुखं दृष्ट्वा तु पुत्रस्य मुच्यते पैतृकादृणात् ॥ २,२५.३३ ॥
पौत्त्रस्य दर्शनाज्जन्तुर्मुच्यते चः ऋणत्रयात् ।
लोकानन्त्यं दिवः प्राप्तिः पुत्त्रपौत्त्र प्रपौत्त्रकैः  ॥ २,२५.३४ ॥
अन्यक्षेत्रोद्भवाद्या ये भुक्तिमात्रप्रदाः सुताः  ।
कुर्वीत पार्वणं श्राद्धमारैसो विधिवत्सुतः  ॥ २,२५.३५ ॥
कुर्वन्त्यन्ये सुताः श्राद्धमे कोद्दिष्टं न पार्वणम्  ।
ब्राह्मोढाजस्तून्नयति संगृहीतस्त्वधो नयेत् ।
श्राद्धं सांवत्सरं कुर्वञ्जायते नरकाय वै  ॥ २,२५.३६ ॥
सर्वदानानि देयानि ह्यन्न दानादृते खग  ।
संगृहीतः सुतः कुर्यादेकोद्दिष्टं न पार्वणम्  ॥ २,२५.३७ ॥
प्रत्यब्दं पितृमातृभ्यां श्राद्धं दत्त्वा न लिप्यते  ।
एकोद्दिष्टं परित्यज्य पार्वणं कुरुते यदि  ॥ २,२५.३८ ॥
आत्मानं च पितॄंश्चैव स नयेद्यममन्दिरम्  ।
संगृहीतस्तु यः केचिद्दासीपुत्त्रादयश्च ये  ॥ २,२५.३९ ॥
तीर्थे कुर्युः पितृश्राद्धं दानं (मासं) दद्युर्द्विजन्मने  ।
संगृहीतसुतो भूत्वा पाकं वा यः प्रयच्छति  ॥ २,२५.४० ॥
वृथा श्राद्धं विजानीयाच्छूद्रान्नेन यथा द्विजः  ।
न प्रीणयति तच्छ्राद्धं पितामहमुखान्पितॄन्  ।
एवं ज्ञात्वा स्वगश्रेष्ठ हीनजातीन्सुतांस्त्यजेत् ॥ २,२५.४१ ॥
(ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातश्चाण्डालादधमः स्मृतः )  ।
यस्तु प्रव्रजिताज्जातो ब्राह्मण्यां शूद्रतश्च यः  ॥ २,२५.४२ ॥
द्वावेतौ विद्धि चाण्डालौ सगोत्राद्यस्तु जायते  ।
स्वर्यातिविहितान्पुत्रः समुत्पाद्य खगेश्वर  ॥ २,२५.४३ ॥
तैः सुवृत्तैः सुखं प्राप्यं कुवृत्तैर्नरकं व्रजेत् ।
हीनजातिसमुद्भूतैः सुवृत्तैः सुखमेधते  ॥ २,२५.४४ ॥
कलिकलुषविमुक्तः पूजितः सिद्धसङ्घैरमरचमरमालावीज्यमानोऽप्सरोभिः  ।
पितृशतमपि बन्धून्पुत्त्रपौत्त्रप्रपौत्त्रानपि नरकनिमग्नानुद्धरेदेक एव  ॥ २,२५.४५ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धमकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसवादे मृतबालान्त्येष्टिभिन्नाभिन्नसुतकृतान्त्येष्ट्योर्वर्णनं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः