शुक्लयजुर्वेदः/अध्यायः ०५
अध्याय 5
अग्निष्टोमे आतिथ्यमारभ्य यूपनिर्माणपर्यन्तम् मन्त्राः
5.1 
अग्नेस् तनूर् असि विष्णवे त्वा सोमस्य तनूर् असि विष्णवे त्वातिऽतिथेर् आतिथ्यम् असि विष्णवे श्येनाय त्वा सोमभृते विष्णवे त्वाऽग्नये त्वा रायस्पोषदे विष्णवे त्वा ॥ 

5.2 
अग्नेर् जनित्रम् असि । 
वृषणौ स्थः । 
ऽउर्वश्य् असि । 
आयुर् असि । 
ऽ पुरूरवा असि । 
गायत्रेण त्वा छन्दसा मन्थामि । 
त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा मन्थामि । 
जागतेन त्वा छन्दसा मन्थामि ॥ 

5.3 
भवतं नः समनसौ सचेतसाव् अरेपसौ । 
मा यज्ञꣳ हिꣳसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतम् अद्य नः ॥ 

5.4 
अग्नाव् अग्निश् चरति प्रविष्ट ऽ ऋषीणां पुत्रो ऽअभिशस्तिपावा । 
स नः स्योनः सुयजा यजेह देवेभ्यो हव्यꣳ सदम् अप्रयुच्छन्त् स्वाहा ॥ 

5.5 
आपतये त्वा परिपतये गृह्णामि तनूनप्त्र्ये शाक्वराय शक्वन ऽ ओजिष्ठाय । 
अनाधृष्टम् अस्य् अनाधृष्यं देवानाम् ओजो ऽनभिशस्त्य् अभिशस्तिपा ऽ अनभिशस्तेन्यम् अञ्जसा सत्यम् उप गेषꣳ स्विते मा धाः ॥ 

5.6 
अग्ने व्रतपास् त्वे व्रतपा या तव तनूर् इयꣳ सा मयि यो मम तनूर् एषा सा त्वयि । 
सह नौ व्रतपते व्रतान्य् अनु मे दीक्षां दीक्षापतिर् मन्यताम् अनु तपस् तपस्पतिः ॥ 

5.7 
अꣳशुर्-अꣳशुष्टे देव सोमाप्यायताम् इन्द्रायैकधनविदे । 
आ तुभ्यम् इन्द्रः प्यायताम् आ त्वम् इन्द्राय प्यायस्व । 
आ प्याययास्मान्त् सखीन्त् सन्या मेधया स्वस्ति ते देव सोम सुत्याम् अशीय । 
एष्टा रायः प्रेषे भगाय ऋतम् ऋतवादिभ्यो नमो द्यावापृथिवीभ्याम् ॥ 

5.8 
या ते ऽ अग्ने ऽयःशया तनूर् वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । 
उग्रं वचोऽअपावधीत् त्वेषं वचो ऽ अपावधीत् स्वाहा । 
या ते ऽ अग्ने रजःशया तनूर् वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । 
उग्रं वचो ऽ अपावधीत् त्वेषं वचो ऽ अपावधीत् स्वाहा । 
या ते अग्ने हरिशया तनूर् वर्षिष्ठा गह्वरेष्ठा । 
उग्रं वचो ऽ अपावधीत् त्वेषं वचो ऽ अपावधीत् स्वाहा ॥ 

5.9 
तप्तायनी मे ऽसि । 
वित्तायनी मे ऽसि । 
अवतान् मा नाथितात् । 
अवतान् मा व्यथितात् । 
विदेद् अग्निर् नभो नाम । 
अग्ने ऽ अङ्गिर ऽ आयुना नाम्नेहि । 
योऽस्यां पृथिव्याम् असि यत् तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे । 
विदेद् अग्निर् नभो नाम । 
अग्ने ऽ अङ्गिर ऽ आयुना नाम्नेहि । 
यो द्वितीयस्यां पृथिव्याम् असि यत् तेऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे । 
विदेद् अग्निर् नभो नाम । 
अग्नेऽअङ्गिर ऽ आयुना नाम्नेहि । 
यस् तृतीयस्यां पृथिव्याम् असि यत् ते ऽनाधृष्टं नाम यज्ञियं तेन त्वा दधे । 
अनु त्वा देववीतये ॥ 

5.10 
सिꣳह्य् असि सपत्नसाही देवेभ्यः कल्पस्व । 
सिꣳह्य् असि सपत्नसाही देवेभ्यः शुन्धस्व । 
सिꣳह्य् असि सपत्नसाही देवेभ्यः शुम्भस्व ॥ 

5.11 
इन्द्रघोषस् त्वा वसुभिः पुरस्तात् पातु । 
प्रचेतास् त्वा रुद्रैः पश्चात् पातु । 
मनोजवास् त्वा पितृभिर् दक्षिणतः पातु । 
विश्वकर्मा त्वादित्यैर् उत्तरतः पातु । 
इदम् अहं तप्तं वार् बहिर्धा यज्ञान् निः सृजामि ॥ 

5.12 
सिꣳह्य् असि स्वाहा । 
सिꣳह्य् अस्य् आदित्यवनिः स्वाहा । 
सिꣳह्य् असि ब्रह्मवनिः क्षत्रवनिः स्वाहा । 
सिꣳह्य् असि सुप्रजावनी रायस्पोषवनिः स्वाहा । 
सिꣳह्य् अस्य् आवह देवान् यजमानाय स्वाहा । 
भूतेभ्यस् त्वा ॥ 

5.13 
ध्रुवो ऽसि पृथिवीं दृꣳह । 
ध्रुवक्षिद् अस्य् अन्तरिक्षं दृꣳह । 
अच्युतक्षिद् असि दिवं दृꣳह । 
अग्नेः पुरीषम् असि ॥ 

5.14 
युञ्जते मन ऽ उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः । 
वि होत्रा दधे वयुनाविद् एक ऽइन् मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहा ॥ 

5.15 
इदं विष्णुर् विचक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । 
समूढम् अस्य पासुरे स्वाहा ॥ 

5.16 
इरावती धेनुमती हि भूतꣳ सूयवसिनी मनवे दशस्या । 
व्यस्कभ्ना रोदसी विष्णव् एते दाधर्त्थ पृथिवीम् अभितो मयूखैः स्वाहा ॥ 

5.17 
देवश्रुतौ देवेष्व् आ घोषतम् । 
प्राची प्रेतम् अध्वरं कल्पयन्ती ऽ ऊर्ध्वं यज्ञं नयतं मा जिह्वरतम् । 
स्वं गोष्ठम् आ वदतं देवी दुर्ये ऽ आयुर् मा निर्वादिष्टं प्रजां मा निर्वादिष्टम् । 
अत्र रमेथां वर्ष्मन् पृथिव्याः ॥ 

5.18 
विष्णोर् नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजाꣳसि । 
यो ऽ अस्कभायद् उत्तरꣳ सधस्थं विचक्रमाणस् त्रेधोरुगायः । 
विष्णवे त्वा ॥ 

5.19 
दिवो वा विष्ण ऽ उत वा पृथिव्या महो वा विष्णऽउरोरन्तरिक्षात् । 
उभा हि हस्ता वसुना पृणस्वा प्रयच्छ दक्षिणाद् ओत सव्यात् । 
विष्णवे त्वा ॥ 

5.20 
प्र तद् विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । 
यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्व् अधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥ 

5.21 
विष्णो रराटम् असि । 
विष्णोः श्नप्त्रे स्थः । 
विष्णोः स्यूर् असि । 
विष्णोर् ध्रुवो सि । 
वैष्णवम् असि विष्णवे त्वा ॥ 

5.22 
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । 
आ ददे नार्य् असि । 
इदम् अहꣳ रक्षसां ग्रीवा ऽ अपिकृन्तामि । 
बृहन्न् असि बृहद्रवा बृहतीम् इन्द्राय वाचं वद ॥ 

5.23 
रक्षोहणं वलगहनं वैष्णवीम् । 
इदम् अहं तं वलगम् उत् किरामि यं मे निष्ट्यो यम् अमात्यो निचखान । 
इदम् अहं तं वलगम् उत् किरामि यं मे समानो यम् असमानो निचखान । 
इदम् अहं तं वलगम् उत् किरामि यं मे सबन्धुर् यम् असबन्धुर् निचखान । 
इदम् अहं तं वलगम् उत् किरामि यं मे सजातो यम् असजातो निचखान । 
उत् कृत्यां किरामि ॥ 

5.24 
स्वराड् असि सपत्नहा । 
सत्रराड् अस्य् अभिमातिहा । 
जनराड् असि रक्षोहा । 
सर्वराड् अस्य् अमित्रहा ॥ 

5.25 
रक्षोहणो वो वलगहनः प्रोक्षामि वैष्णवान् । 
रक्षोहणो वो वलगहनो ऽव नयामि वैष्णवान् । 
रक्षोहणो वो वलगहनो ऽव स्तृणामि वैष्णवान् । 
रक्षोहणौ वां वलगहना ऽ उप दधामि वैष्णवी । 
रक्षोहणौ वां वलगहनौ पर्य् ऊहामि वैष्णवी । 
वैष्णवम् असि । 
वैष्णवा स्थ ॥ 

5.26 
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् । 
आ ददे नार्य् असि । 
इदम् अहꣳ रक्षसां ग्रीवा ऽ अपि कृन्तामि । 
यवो ऽसि यवयास्मद् द्वेषो यवयारातीः । 
दिवे त्वाऽन्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा । 
शुन्धन्तां लोकाः पितृषदनाः । 
पितृषदनम् असि ॥ 

5.27 
उद् दिवꣳ स्तभानान्तरिक्षं पृण दृꣳहस्व पृथिव्याम् । 
द्युतानास् त्वा मारुतो मिनोतु मित्रावरुणौ ध्रुवेण धर्मणा । 
ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि त्वा रायस्पोषवनि पर्य् ऊहामि । 
ब्रह्म दृꣳह क्षत्रं दृꣳहायुर् दृꣳह प्रजां दृꣳह ॥ 

5.28 
ध्रुवासि ध्रुवो ऽयं यजमानो ऽस्मिन्न् आयतने प्रजया पशुभिर् भूयात् । 
घृतेन द्यावापृथिवी पूर्येथाम् । 
इन्द्रस्य छदिर् असि विश्वजनस्य छाया ॥ 

5.29 
परि त्वा गिर्वणो गिर ऽ इमा भवन्तु विश्वतः । 
वृद्धायुम् अनु वृद्धयो जुष्टा भवन्तु जुष्टयः ॥ 

5.30 
इन्द्रस्य स्यूर् असि । 
इन्द्रस्य ध्रुवो ऽसि । 
ऐन्द्रम् असि । 
वैश्वदेवम् असि ॥ 

5.31 
विभूर् असि प्रवाहणः ।*  द्रष्टव्यम् - ब्रह्माण्डपुराणम् १.२.१२.२७, वायुपुराणम् २९.२६
वह्निर् असि हव्यवाहनः । 
श्वात्रो ऽसि प्रचेताः । 
तुथो ऽसि विश्ववेदाः ॥ 

5.32 
उशिग् असि कविः । 
अङ्घारिर् असि बम्भारिः । 
अवस्यूर् असि दुवस्वान् । 
शुन्ध्यूर् असि मार्जालीयः । 
सम्राड् असि कृशानुः । 
परिषद्योऽसि पवमानः । 
नभोऽसि प्रतक्वा । 
मृष्टो ऽसि हव्यसूदनः । 
ऽऋतधामासि स्वर्ज्योतिः ॥ 

5.33 
समुद्रो ऽसि विश्वव्यचाः । 
ऽअजो ऽस्य् एकपात् । 
अहिर् असि बुध्न्यः । 
वाग् अस्य् ऐन्द्रम् असि सदो ऽसि । 
ऋतस्य द्वारौ मा मा संताप्तम् । 
अध्वनाम् अध्वपते प्र मा तिर स्वस्ति मे ऽस्मिन् पथि देवयाने भूयात् ॥ 

5.34 
मित्रस्य मा चक्षुषेक्षध्वम् । 
अग्नयः सगराः सगरा स्थ सगरेण नाम्ना रुद्रेणानीकेन पात माग्नयः पिपृत माग्नयो गोपायत मा नमो वो स्तु मा मा हिꣳसिष्ट ॥ 

5.35 
ज्योतिर् असि विश्वरूपं विश्वेषां देवाना समित् । 
त्वꣳ सोम तनूकृद्भ्यो द्वेषोभ्यो ऽन्यकृतेभ्य ऽउरु यन्तासि वरूथꣳ स्वाहा । 
जुषाणो ऽअप्तुर् आज्यस्य वेतु स्वाहा ॥ 

5.36 
अग्ने नय सुपथा राये ऽअस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । 
युयोध्य् अस्मज् जुहुराणम् एनो भूयिष्ठां ते नमऽउक्तिं विधेम ॥ 

5.37 
अयं नो ऽ अग्निर् वरिवस् कृणोत्व् अयं मृधः पुर ऽएतु प्रभिन्दन् । 
अयं वाजान् जयतु वाजसाताव् अयꣳ शत्रून् जयतु जर्हृषाणः स्वाहा ॥ 

5.38 
उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयाय नस् कृधि । 
घृतं घृतयोने पिब प्र-प्र यज्ञपतिं तिर स्वाहा ॥ 

5.39 
देव सवितर् एष ते सोमस् तꣳ रक्षस्व मा त्वा दभन् । 
एतत् त्वं देव सोम देवो देवाँ2 ऽ उपागा ऽ इदम् अहं मनुष्यान्त् सह रायस्पोषेण स्वाहा निर् वरुणस्य पाशान् मुच्ये ॥ 

5.40 
अग्ने व्रतपास् त्वे व्रतपा या तव तनूर् मय्य् अभूद् एषा सा त्वयि यो मम तनूस् त्वय्य् अभूद् इयꣳ सा मयि । 
यथायथं नौ व्रतपते व्रतान्य् अनु मे दीक्षां दीक्षापतिर् अमꣳस्तानु तपस् तपस्पतिः ॥ 

5.41 
उरु विष्णो वि क्रमस्वोरु क्षयाय नस् कृधि । 
घृतं घृतयोने पिब प्र-प्र यज्ञपतिं तिर स्वाहा ॥ 

5.42 
अत्य् अन्याꣳ ऽ अगां नान्याꣳ ऽ उपागाम् अर्वाक् त्वा परेभ्यो ऽविदं परो ऽवरेभ्यः । 
तं त्वा जुषामहे देव वनस्पते देवयज्यायै देवास् त्वा देवयज्यायै जुषन्तां विष्णवे त्वा । 
ओषधे त्रायस्व । 
स्वधिते मैनꣳ हिꣳसीः ॥ 

5.43 
द्यां मा लेखीर् अन्तरिक्षं मा हिꣳसीः पृथिव्या सं भव । 
अयꣳ हि त्वा स्वधितिस् तेतिजानः प्रणिनाय महते सौभगाय । 
अतस् त्वं देव वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयꣳ रुहेम ॥

