रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः १५
ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः ।	
धनाध्यक्षो महायक्षं माणिचारमथाब्रवीत् ।। ७.१५.१ ।।	
रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् ।	
शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम् ।। ७.१५.२ ।।	
एवमुक्तो महाबाहुर्माणिभद्रः सुदुर्जयः ।	
वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत् ।। ७.१५.३ ।।	
ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः ।	
अभिघ्नन्तस्तदा यक्षा राक्षसान्समुपाद्रवन् ।। ७.१५.४ ।।	
कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु ।	
बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः ।। ७.१५.५ ।।	
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ब्रह्मवादिनः ।	
दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन् ।। ७.१५.६ ।।	
यक्षाणां तु प्रहस्तेन सहस्रं निहतं रणे ।	
महोदरेण चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम् ।। ७.१५.७ ।।	
क्रुद्धेन च तदा राजन्मारीचेन युयुत्सुना ।	
निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ।। ७.१५.८ ।।	
क्व च यक्षार्जवं युद्धं क्व च मायाबलाश्रयम् ।	
रक्षसां पुरुषव्याघ्र तेन ते ऽभ्यधिका युधि ।। ७.१५.९ ।।	
धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे ।	
मुसलेनोरसि क्रोधात्तडितो न च कम्पितः ।। ७.१५.१० ।।	
ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः ।	
धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलः स पपात ह ।। ७.१५.११ ।।	
धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् ।	
अभ्यधावत सङ्ग्रामे माणिभद्रं दशाननः ।। ७.१५.१२ ।।	
तं क्रुद्धमभिधावन्तं माणिभद्रो दशाननम् ।	
शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुङ्गवः ।। ७.१५.१३ ।।	
ताडितो माणिभद्रस्य मुकुटे प्राहरद्रणे ।	
तस्य तेन प्रहारेम मुकुटं पार्श्वमागतम् ।। ७.१५.१४ ।।	
ततः संयुध्यमानेन विष्टब्धो न व्यकम्पत ।	
तदाप्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः ।	
सन्नादः सुमहान्राजंस्तस्मिन्शैले ऽभ्यवर्तत ।। ७.१५.१५ ।।	
ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः ।	
शुक्रप्रौष्ठपदाभ्यां च पद्मशङ्खसमावृतः ।। ७.१५.१६ ।।	
स दृष्ट्वा भ्रातरं सङ्ख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् ।	
उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले ।। ७.१५.१७ ।।	
यन्मया वार्यमाणस्त्वं नावगच्छसि दुर्मते ।	
पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ।। ७.१५.१८ ।।	
यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः ।	
स तस्य परिणामान्ते जानीते कर्मणः फलम् ।। ७.१५.१९ ।।	
देवता नाभिनन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् ।	
येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे ।। ७.१५.२० ।।	
मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते ।	
स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ।। ७.१५.२१ ।।	
अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोर्जनम् ।	
स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽ ऽत्मनो गतिम् ।। ७.१५.२२ ।।	
धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च ।	
तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत् ।। ७.१५.२३ ।।	
पापस्य हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना ।	
तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति ।। ७.१५.२४ ।।	
कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः ।	
देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते ।	
यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते ।। ७.१५.२५ ।।	
बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च ।	
प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं पुण्यकर्मभिः ।। ७.१५.२६ ।।	
एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी ।	
न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः ।। ७.१५.२७ ।।	
एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः ।	
मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.१५.२८ ।।	
ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना ।	
गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ।। ७.१५.२९ ।।	
ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे ।	
न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ।। ७.१५.३० ।।	
आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा ।	
राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ।। ७.१५.३१ ।।	
ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः ।	
रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ।। ७.१५.३२ ।।	
व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः ।	
यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ।। ७.१५.३३ ।।	
बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः ।	
प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः ।। ७.१५.३४ ।।	
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् ।	
एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ।। ७.१५.३५ ।।	
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ।। ७.१५.३६ ।।	
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः ।	
धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम् ।। ७.१५.३७ ।।	
निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः ।	
पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ।। ७.१५.३८ ।।	
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् ।	
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ।। ७.१५.३९ ।।	
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् ।	
मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।। ७.१५.४० ।।	
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् ।	
बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ।। ७.१५.४१ ।।	
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् ।	
न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ।। ७.१५.४२ ।।	
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् ।	
जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ।। ७.१५.४३ ।।	
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ।। ७.१५.४४ ।।	
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् ।	
रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ।। ७.१५.४५ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चदशः सर्गः ।। १५ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्