मनुस्मृतिः/सप्तमोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	राजधर्मान्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तो भवेन्नृपः   ।संभवश्च यथा तस्य सिद्धिश्च परमा यथा   । । ७.१  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मं प्राप्तेन संस्कारं क्षत्रियेण यथाविधि   ।सर्वस्यास्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणम्  । । ७.२  । ।	</p>
<td><p>		
	अराजके हि लोकेऽस्मिन्सर्वतो विद्रुतो भयात् ।रक्षार्थं अस्य सर्वस्य राजानं असृजत्प्रभुः   । । ७.३  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रानिलयमार्काणां अग्नेश्च वरुणस्य च   ।चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निर्हृत्य शाश्वतीः   । । ७.४  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्मादेषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितो नृपः   ।तस्मादभिभवत्येष सर्वभूतानि तेजसा   । । ७.५  । ।	</p>
<td><p>		
	तपत्यादित्यवच्चैष चक्षूंषि च मनांसि च   ।न चैनं भुवि शक्नोति कश्चिदप्यभिवीक्षितुम्  । । ७.६  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽग्निर्भवति वायुश्च सोऽर्कः सोमः स धर्मराट्  ।स कुबेरः स वरुणः स महेन्द्रः प्रभावतः   । । ७.७  । ।	</p>
<td><p>		
	बालोऽपि नावमान्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः   ।महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति   । । ७.८  । ।	</p>
<td><p>		
	एकं एव दहत्यग्निर्नरं दुरुपसर्पिणम्  ।कुलं दहति राजाग्निः सपशुद्रव्यसंचयम्  । । ७.९  । ।	</p>
<td><p>		
	कार्यं सोऽवेक्ष्य शक्तिं च देशकालौ च तत्त्वतः   ।कुरुते धर्मसिद्ध्यर्थं विश्वरूपं पुनः पुनः   । । ७.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्य प्रसादे पद्मा श्रीर्विजयश्च पराक्रमे   ।मृत्युश्च वसति क्रोधे सर्वतेजोमयो हि सः   । । ७.११  । ।	</p>
<td><p>		
	तं यस्तु द्वेष्टि संमोहात्स विनश्यत्यसंशयम्  ।तस्य ह्याशु विनाशाय राजा प्रकुरुते मनः   । । ७.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्माद्धर्मं यं इष्टेषु स व्यवस्येन्नराधिपः   ।अनिष्टं चाप्यनिष्टेषु तं धर्मं न विचालयेत् । । ७.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्यार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्मं आत्मजम्  ।ब्रह्मतेजोमयं दण्डं असृजत्पूर्वं ईश्वरः   । । ७.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च   ।भयाद्भोगाय कल्पन्ते स्वधर्मान्न चलन्ति च   । । ७.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	तं देशकालौ शक्तिं च विद्यां चावेक्ष्य तत्त्वतः   ।यथार्हतः संप्रणयेन्नरेष्वन्यायवर्तिषु   । । ७.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	स राजा पुरुषो दण्डः स नेता शासिता च सः   ।चतुर्णां आश्रमाणां च धर्मस्य प्रतिभूः स्मृतः   । । ७.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	दण्डः शास्ति प्रजाः सर्वा दण्ड एवाभिरक्षति   ।दण्डः सुप्तेषु जागर्ति दण्डं धर्मं विदुर्बुधाः   । । ७.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	समीक्ष्य स धृतः सम्यक्सर्वा रञ्जयति प्रजाः   ।असमीक्ष्य प्रणीतस्तु विनाशयति सर्वतः   । । ७.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि न प्रणयेद्राजा दण्डं दण्ड्येष्वतन्द्रितः   ।शूले मत्स्यानिवापक्ष्यन्दुर्बलान्बलवत्तराः   । । ७.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्यात्काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद्धविस्तथा   ।स्वाम्यं च न स्यात्कस्मिंश्चित्प्रवर्तेताधरोत्तरम्  । । ७.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वो दण्डजितो लोको दुर्लभो हि शुचिर्नरः   ।दण्डस्य हि भयात्सर्वं जगद्भोगाय कल्पते   । । ७.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	देवदानवगन्धर्वा रक्षांसि पतगोरगाः   ।तेऽपि भोगाय कल्पन्ते दण्डेनैव निपीडिताः   । । ७.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	दुष्येयुः सर्ववर्णाश्च भिद्येरन्सर्वसेतवः   ।सर्वलोकप्रकोपश्च भवेद्दण्डस्य विभ्रमात् । । ७.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्र श्यामो लोहिताक्षो दण्डश्चरति पापहा   ।प्रजास्तत्र न मुह्यन्ति नेता चेत्साधु पश्यति   । । ७.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्याहुः संप्रणेतारं राजानं सत्यवादिनम्  ।समीक्ष्यकारिणं प्राज्ञं धर्मकामार्थकोविदम्  । । ७.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	तं राजा प्रणयन्सम्यक्त्रिवर्गेणाभिवर्धते   ।कामात्मा विषमः क्षुद्रो दण्डेनैव निहन्यते   । । ७.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	दण्डो हि सुमहत्तेजो दुर्धरश्चाकृतात्मभिः   ।धर्माद्विचलितं हन्ति नृपं एव सबान्धवम्  । । ७.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	ततो दुर्गं च राष्ट्रं च लोकं च सचराचरम्  ।अन्तरिक्षगतांश्चैव मुनीन्देवांश्च पीडयेत् । । ७.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	सोऽसहायेन मूढेन लुब्धेनाकृतबुद्धिना   ।न शक्यो न्यायतो नेतुं सक्तेन विषयेषु च   । । ७.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	शुचिना सत्यसंधेन यथाशास्त्रानुसारिणा   ।प्रणेतुं शक्यते दण्डः सुसहायेन धीमता   । । ७.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वराष्ट्रे न्यायवृत्तः स्याद्भृशदण्डश्च शत्रुषु   ।सुहृत्स्वजिह्मः स्निग्धेषु ब्राह्मणेषु क्षमान्वितः   । । ७.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	एवंवृत्तस्य नृपतेः शिलोञ्छेनापि जीवतः   ।विस्तीर्यते यशो लोके तैलबिन्दुरिवाम्भसि   । । ७.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	अतस्तु विपरीतस्य नृपतेरजितात्मनः   ।संक्षिप्यते यशो लोके घृतबिन्दुरिवाम्भसि   । । ७.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वे स्वे धर्मे निविष्टानां सर्वेषां अनुपूर्वशः   ।वर्णानां आश्रमाणां च राजा सृष्टोऽभिरक्षिता   । । ७.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	तेन यद्यत्सभृत्येन कर्तव्यं रक्षता प्रजाः   ।तत्तद्वोऽहं प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः   । । ७.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणान्पर्युपासीत प्रातरुत्थाय पार्थिवः   ।त्रैविद्यवृद्धान्विदुषस्तिष्ठेत्तेषां च शासने   । । ७.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	वृद्धांश्च नित्यं सेवेत विप्रान्वेदविदः शुचीन्  ।वृद्धसेवी हि सततं रक्षोभिरपि पूज्यते   । । ७.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	तेभ्योऽधिगच्छेद्विनयं विनीतात्मापि नित्यशः   ।विनीतात्मा हि नृपतिर्न विनश्यति कर्हि चित् । । ७.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	बहवोऽविनयान्नष्टा राजानः सपरिच्छदाः   ।वनस्था अपि राज्यानि विनयात्प्रतिपेदिरे   । । ७.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	वेनो विनष्टोऽविनयान्नहुषश्चैव पार्थिवः   ।सुदाः पैजवनश्चैव सुमुखो निमिरेव च   । । ७.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	पृथुस्तु विनयाद्राज्यं प्राप्तवान्मनुरेव च   ।कुबेरश्च धनैश्वर्यं ब्राह्मण्यं चैव गाधिजः   । । ७.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिं च शाश्वतीम्  ।आन्वीक्षिकीं चात्मविद्यां वार्तारम्भांश्च लोकतः   । । ७.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद्दिवानिशम्  ।जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः   । । ७.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	दश कामसमुत्थानि तथाष्टौ क्रोधजानि च   ।व्यसनानि दुरन्तानि प्रयत्नेन विवर्जयेत् । । ७.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	कामजेषु प्रसक्तो हि व्यसनेषु महीपतिः   ।वियुज्यतेऽर्थधर्माभ्यां क्रोधजेष्वात्मनैव तु   । । ७.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः   ।तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः   । । ७.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम्  ।वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोऽष्टकः   । । ७.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वयोरप्येतयोर्मूलं यं सर्वे कवयो विदुः   ।तं यत्नेन जयेल्लोभं तज्जावेतावुभौ गणौ   । । ७.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	पानं अक्षाः स्त्रियश्चैव मृगया च यथाक्रमम्  ।एतत्कष्टतमं विद्याच्चतुष्कं कामजे गणे   । । ७.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	दण्डस्य पातनं चैव वाक्पारुष्यार्थदूषणे   ।क्रोधजेऽपि गणे विद्यात्कष्टं एतत्त्रिकं सदा   । । ७.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	सप्तकस्यास्य वर्गस्य सर्वत्रैवानुषङ्गिणः   ।पूर्वं पूर्वं गुरुतरं विद्याद्व्यसनं आत्मवान्  । । ७.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टं उच्यते   ।व्यसन्यधोऽधो व्रजति स्वर्यात्यव्यसनी मृतः   । । ७.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	मौलाञ् शास्त्रविदः शूरांल्लब्धलक्षान्कुलोद्भवान्  ।सचिवान्सप्त चाष्टौ वा प्रकुर्वीत परीक्षितान्  । । ७.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	अपि यत्सुकरं कर्म तदप्येकेन दुष्करम्  ।विशेषतोऽसहायेन किं तु राज्यं महोदयम्  । । ७.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	तैः सार्धं चिन्तयेन्नित्यं सामान्यं संधिविग्रहम्  ।स्थानं समुदयं गुप्तिं लब्धप्रशमनानि च   । । ७.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां स्वं स्वं अभिप्रायं उपलभ्य पृथक्पृथक्  ।समस्तानां च कार्येषु विदध्याद्धितं आत्मनः   । । ७.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां तु विशिष्टेन ब्राह्मणेन विपश्चिता   ।मन्त्रयेत्परमं मन्त्रं राजा षाड्गुण्यसंयुतम्  । । ७.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यं तस्मिन्समाश्वस्तः सर्वकार्याणि निःक्षिपेत् ।तेन सार्धं विनिश्चित्य ततः कर्म समारभेत् । । ७.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्यानपि प्रकुर्वीत शुचीन्प्राज्ञानवस्थितान्  ।सम्यगर्थसमाहर्तॄनमात्यान्सुपरीक्षितान्  । । ७.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्वर्तेतास्य यावद्भिरितिकर्तव्यता नृभिः   ।तावतोऽतन्द्रितान्दक्षान्प्रकुर्वीत विचक्षणान्  । । ७.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां अर्थे नियुञ्जीत शूरान्दक्षान्कुलोद्गतान्  ।शुचीनाकरकर्मान्ते भीरूनन्तर्निवेशने   । । ७.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	दूतं चैव प्रकुर्वीत सर्वशास्त्रविशारदम्  ।इङ्गिताकारचेष्टज्ञं शुचिं दक्षं कुलोद्गतम्  । । ७.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुरक्तः शुचिर्दक्षः स्मृतिमान्देशकालवित् ।वपुष्मान्वीतभीर्वाग्मी दूतो राज्ञः प्रशस्यते   । । ७.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	अमात्ये दण्ड आयत्तो दण्डे वैनयिकी क्रिया   ।नृपतौ कोशराष्ट्रे च दूते संधिविपर्ययौ   । । ७.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	दूत एव हि संधत्ते भिनत्त्येव च संहतान्  ।दूतस्तत्कुरुते कर्म भिद्यन्ते येन मानवः   । । ७.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	स विद्यादस्य कृत्येषु निर्गूढेङ्गितचेष्टितैः   ।आकारं इङ्गितं चेष्टां भृत्येषु च चिकीर्षितम्  । । ७.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	बुद्ध्वा च सर्वं तत्त्वेन परराजचिकीर्षितम्  ।तथा प्रयत्नं आतिष्ठेद्यथात्मानं न पीडयेत् । । ७.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	जाङ्गलं सस्यसंपन्नं आर्यप्रायं अनाविलम्  ।रम्यं आनतसामन्तं स्वाजीव्यं देशं आवसेत् । । ७.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	धन्वदुर्गं महीदुर्गं अब्दुर्गं वार्क्षं एव वा   ।नृदुर्गं गिरिदुर्गं वा समाश्रित्य वसेत्पुरम्  । । ७.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेण तु प्रयत्नेन गिरिदुर्गं समाश्रयेत् ।एषां हि बाहुगुण्येन गिरिदुर्गं विशिष्यते   । । ७.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिण्याद्यान्याश्रितास्त्वेषां मृगगर्ताश्रयाप्चराः   ।त्रीण्युत्तराणि क्रमशः प्लवंगमनरामराः   । । ७.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा दुर्गाश्रितानेतान्नोपहिंसन्ति शत्रवः   ।तथारयो न हिंसन्ति नृपं दुर्गसमाश्रितम्  । । ७.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	एकः शतं योधयति प्राकारस्थो धनुर्धरः   ।शतं दशसहस्राणि तस्माद्दुर्गं विधीयते   । । ७.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्स्यादायुधसंपन्नं धनधान्येन वाहनैः   ।ब्राह्मणैः शिल्पिभिर्यन्त्रैर्यवसेनोदकेन च   । । ७.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य मध्ये सुपर्याप्तं कारयेद्गृहं आत्मनः   ।गुप्तं सर्वर्तुकं शुभ्रं जलवृक्षसमन्वितम्  । । ७.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	तदध्यास्योद्वहेद्भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम्  ।कुले महति संभूतां हृद्यां रूपगुणान्वीताम्  । । ७.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	पुरोहितं च कुर्वीत वृणुयादेव च र्त्विजः   ।तेऽस्य गृह्याणि कर्माणि कुर्युर्वैतानिकानि च   । । ७.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	यजेत राजा क्रतुभिर्विविधैराप्तदक्षिणैः   ।धर्मार्थं चैव विप्रेभ्यो दद्याद्भोगान्धनानि च   । । ७.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	सांवत्सरिकं आप्तैश्च राष्ट्रादाहारयेद्बलिम्  ।स्याच्चाम्नायपरो लोके वर्तेत पितृवन्नृषु   । । ७.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	अध्यक्षान्विविधान्कुर्यात्तत्र तत्र विपश्चितः   ।तेऽस्य सर्वाण्यवेक्षेरन्नृणां कार्याणि कुर्वताम्  । । ७.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	आवृत्तानां गुरुकुलाद्विप्राणां पूजको भवेत् ।नृपाणां अक्षयो ह्येष निधिर्ब्राह्मोऽभिधीयते   । । ७.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	न तं स्तेना न चामित्रा हरन्ति न च नश्यति   ।तस्माद्राज्ञा निधातव्यो ब्राह्मणेष्वक्षयो निधिः   । । ७.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हि चित् ।वरिष्ठं अग्निहोत्रेभ्यो ब्राह्मणस्य मुखे हुतम्  । । ७.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	समं अब्राह्मणे दानं द्विगुणं ब्राह्मणब्रुवे   ।प्राधीते शतसाहस्रं अनन्तं वेदपारगे   । । ७.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	पात्रस्य हि विशेषेण श्रद्दधानतयैव च   ।अल्पं वा बहु वा प्रेत्य दानस्य फलं अश्नुते   । । ७.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	देशकालविधानेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम्  ।पात्रे प्रदीयते यत्तु तद्धर्मस्य प्रसाधनम्  । । ७.८७ं  । ।	</p>
<td><p>		
	समोत्तमाधमै राजा त्वाहूतः पालयन्प्रजाः   ।न निवर्तेत संग्रामात्क्षात्रं धर्मं अनुस्मरन्  । । ७.८७[८८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां चैव पालनम्  ।शुश्रूषा ब्राह्मणानां च राज्ञां श्रेयस्करं परम्  । । ७.८८[८९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आहवेषु मिथोऽन्योन्यं जिघांसन्तो महीक्षितः   ।युध्यमानाः परं शक्त्या स्वर्गं यान्त्यपराङ्मुखाः   । । ७.८९[९०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न कूटैरायुधैर्हन्याद्युध्यमानो रणे रिपून्  ।न कर्णिभिर्नापि दिग्धैर्नाग्निज्वलिततेजनैः   । । ७.९०[९१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न च हन्यात्स्थलारूढं न क्लीबं न कृताञ्जलिम्  ।न मुक्तकेशं नासीनं न तवास्मीति वादिनम्  । । ७.९१[९२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न सुप्तं न विसंनाहं न नग्नं न निरायुधम्  ।नायुध्यमानं पश्यन्तं न परेण समागतम्  । । ७.९२[९३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नायुधव्यसनप्राप्तं नार्तं नातिपरिक्षतम्  ।न भीतं न परावृत्तं सतां धर्मं अनुस्मरन्  । । ७.९३[९४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्तु भीतः परावृत्तः संग्रामे हन्यते परैः   ।भर्तुर्यद्दुष्कृतं किं चित्तत्सर्वं प्रतिपद्यते   । । ७.९४[९५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यच्चास्य सुकृतं किं चिदमुत्रार्थं उपार्जितम्  ।भर्ता तत्सर्वं आदत्ते परावृत्तहतस्य तु   । । ७.९५[९६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	रथाश्वं हस्तिनं छत्रं धनं धान्यं पशून्स्त्रियः   ।सर्वद्रव्याणि कुप्यं च यो यज्जयति तस्य तत् । । ७.९६[९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञश्च दद्युरुद्धारं इत्येषा वैदिकी श्रुतिः   ।राज्ञा च सर्वयोधेभ्यो दातव्यं अपृथग्जितम्  । । ७.९७[९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोऽनुपस्कृतः प्रोक्तो योधधर्मः सनातनः   ।अस्माद्धर्मान्न च्यवेत क्षत्रियो घ्नन्रणे रिपून्  । । ७.९८[९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अलब्धं चैव लिप्सेत लब्धं रक्षेत्प्रयत्नतः   ।रक्षितं वर्धयेच्चैव वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् । । ७.९९[१००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतच्चतुर्विधं विद्यात्पुरुषार्थप्रयोजनम्  ।अस्य नित्यं अनुष्ठानं सम्यक्कुर्यादतन्द्रितः   । । ७.१००[१०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अलब्धं इच्छेद्दण्डेन लब्धं रक्षेदवेक्षया   ।रक्षितं वर्धयेद्वृद्ध्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् । । ७.१०१[१०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यं उद्यतदण्डः स्यान्नित्यं विवृतपौरुषः   ।नित्यं संवृतसंवार्यो नित्यं छिद्रानुसार्यरेः   । । ७.१०२[१०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यं उद्यतदण्डस्य कृत्स्नं उद्विजते जगत् ।तस्मात्सर्वाणि भूतानि दण्डेनैव प्रसाधयेत् । । ७.१०३[१०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अमाययैव वर्तेत न कथं चन मायया   ।बुध्येतारिप्रयुक्तां च मायां नित्यं सुसंवृतः   । । ७.१०४[१०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नास्य छिद्रं परो विद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य च   ।गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्षेद्विवरं आत्मनः   । । ७.१०५[१०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बकवच्चिन्तयेदर्थान्सिंहवच्च पराक्रमे   ।वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् । । ७.१०६[१०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं विजयमानस्य येऽस्य स्युः परिपन्थिनः   ।तानानयेद्वशं सर्वान्सामादिभिरुपक्रमैः   । । ७.१०७[१०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि ते तु न तिष्ठेयुरुपायैः प्रथमैस्त्रिभिः   ।दण्डेनैव प्रसह्यैताञ् शनकैर्वशं आनयेत् । । ७.१०८[१०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सामादीनां उपायानां चतुर्णां अपि पण्डिताः   ।सामदण्डौ प्रशंसन्ति नित्यं राष्ट्राभिवृद्धये   । । ७.१०९[११०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथोद्धरति निर्दाता कक्षं धान्यं च रक्षति   ।तथा रक्षेन्नृपो राष्ट्रं हन्याच्च परिपन्थिनः   । । ७.११०[१११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मोहाद्राजा स्वराष्ट्रं यः कर्षयत्यनवेक्षया   ।सोऽचिराद्भ्रश्यते राज्याज्जीविताच्च सबान्धवः   । । ७.१११[११२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शरीरकर्षणात्प्राणाः क्षीयन्ते प्राणिनां यथा   ।तथा राज्ञां अपि प्राणाः क्षीयन्ते राष्ट्रकर्षणात् । । ७.११२[११३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राष्ट्रस्य संग्रहे नित्यं विधानं इदं आचरेत् ।सुसंगृहीतराष्ट्रे हि पार्थिवः सुखं एधते   । । ७.११३[११४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वयोस्त्रयाणां पञ्चानां मध्ये गुल्मं अधिष्ठितम्  ।तथा ग्रामशतानां च कुर्याद्राष्ट्रस्य संग्रहम्  । । ७.११४[११५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामपतिं तथा   ।विंशतीशं शतेशं च सहस्रपतिं एव च   । । ७.११५[११६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ग्रामदोषान्समुत्पन्नान्ग्रामिकः शनकैः स्वयम्  ।शंसेद्ग्रामदशेशाय दशेशो विंशतीशिने   । । ७.११६[११७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विंशतीशस्तु तत्सर्वं शतेशाय निवेदयेत् ।शंसेद्ग्रामशतेशस्तु सहस्रपतये स्वयम्  । । ७.११७[११८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यानि राजप्रदेयानि प्रत्यहं ग्रामवासिभिः   ।अन्नपानेन्धनादीनि ग्रामिकस्तान्यवाप्नुयात् । । ७.११८[११९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दशी कुलं तु भुञ्जीत विंशी पञ्च कुलानि च   ।ग्रामं ग्रामशताध्यक्षः सहस्राधिपतिः पुरम्  । । ७.११९[१२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां ग्राम्याणि कार्यानि पृथक्कार्याणि चैव हि   ।राज्ञोऽन्यः सचिवः स्निग्धस्तानि पश्येदतन्द्रितः   । । ७.१२०[१२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नगरे नगरे चैकं कुर्यात्सर्वार्थचिन्तकम्  ।उच्चैःस्थानं घोररूपं नक्षत्राणां इव ग्रहम्  । । ७.१२१[१२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स ताननुपरिक्रामेत्सर्वानेव सदा स्वयम्  ।तेषां वृत्तं परिणयेत्सम्यग्राष्ट्रेषु तच्चरैः   । । ७.१२२[१२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञो हि रक्षाधिकृताः परस्वादायिनः शठाः   ।भृत्या भवन्ति प्रायेण तेभ्यो रक्षेदिमाः प्रजाः   । । ७.१२३[१२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ये कार्यिकेभ्योऽर्थं एव गृह्णीयुः पापचेतसः   ।तेषां सर्वस्वं आदाय राजा कुर्यात्प्रवासनम्  । । ७.१२४[१२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राजा कर्मसु युक्तानां स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च    ।प्रत्यहं कल्पयेद्वृत्तिं स्थानं कर्मानुरूपतः   । । ७.१२५[१२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पणो देयोऽवकृष्टस्य षडुत्कृष्टस्य वेतनम्  ।षाण्मासिकस्तथाच्छादो धान्यद्रोणस्तु मासिकः   । । ७.१२६[१२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रयविक्रयं अध्वानं भक्तं च सपरिव्ययम्  ।योगक्षेमं च संप्रेक्ष्य वणिजो दापयेत्करान्  । । ७.१२७[१२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा फलेन युज्येत राजा कर्ता च कर्मणाम्  ।तथावेक्ष्य नृपो राष्ट्रे कल्पयेत्सततं करान्  । । ७.१२८[१२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाल्पाल्पं अदन्त्याद्यं वार्योकोवत्सषट्पदाः   ।तथाल्पाल्पो ग्रहीतव्यो राष्ट्राद्राज्ञाब्दिकः करः   । । ७.१२९[१३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पञ्चाशद्भाग आदेयो राज्ञा पशुहिरण्ययोः   ।धान्यानां अष्टमो भागः षष्ठो द्वादश एव वा   । । ७.१३०[१३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आददीताथ षड्भागं द्रुमांसमधुसर्पिषाम्  ।गन्धौषधिरसानां च पुष्पमूलफलस्य च   । । ७.१३१[१३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पत्रशाकतृणानां च चर्मणां वैदलस्य च   ।मृन्मयानां च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च   । । ७.१३२[१३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा श्रोत्रियात्करम्  ।न च क्षुधास्य संसीदेच्छ्रोत्रियो विषये वसन्  । । ७.१३३[१३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा   ।तस्यापि तत्क्षुधा राष्ट्रं अचिरेनैव सीदति   । । ७.१३४[१३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रुतवृत्ते विदित्वास्य वृत्तिं धर्म्यां प्रकल्पयेत् ।संरक्षेत्सर्वतश्चैनं पिता पुत्रं इवाउरसम्  । । ७.१३५[१३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संरक्ष्यमाणो राज्ञा यं] कुरुते धर्मं अन्वहम्  ।तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रं एव च   । । ७.१३६[१३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्किं चिदपि वर्षस्य दापयेत्करसंज्ञितम्  ।व्यवहारेण जीवन्तं राजा राष्ट्रे पृथग्जनम्  । । ७.१३७[१३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कारुकाञ् शिल्पिनश्चैव शूद्रांस्चात्मोपजीविनः   ।एकैकं कारयेत्कर्म मासि मासि महीपतिः   । । ७.१३८[१३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नोच्छिन्द्यादात्मनो मूलं परेषां चातितृष्णया   ।उच्छिन्दन्ह्यात्मनो मूलं आट्मानं तांश्च पीदयेत् । । ७.१३९[१४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तीक्ष्णश्चैव मृदुश्च स्यात्कार्यं वीक्ष्य महीपतिः   ।तीक्ष्णश्चैव मृदुश्चैव राज भवति सम्मतः   । । ७.१४०[१४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अमात्यमुख्यं धर्मज्ञं प्राज्ञं दान्तं कुलोद्गतम्  ।स्थापयेदासने तस्मिन्खिन्नः कार्येक्षणे नृणाम्  । । ७.१४१[१४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं सर्वं विधायेदं इतिकर्तव्यं आत्मनः   ।युक्तश्चैवाप्रमत्तश्च परिरक्षेदिमाः प्रजाः   । । ७.१४२[१४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विक्रोशन्त्यो यस्य राष्ट्राद्ह्रियन्ते दस्युभिः प्रजाः   ।संपश्यतः सभृत्यस्य मृतः स न तु जीवति   । । ७.१४३[१४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रियस्य परो धर्मः प्राजानां एव पालनम्  ।निर्दिष्टफलभोक्ता हि राजा धर्मेण युज्यते   । । ७.१४४[१४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्थाय पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः   ।हुताग्निर्ब्राह्मणांश्चार्च्य प्रविशेत्स शुभां सभाम्  । । ७.१४५[१४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र स्थितः प्रजाः सर्वाः प्रतिनन्द्य विसर्जयेत् ।विसृज्य च प्रजाः सर्वा मन्त्रयेत्सह मन्त्रिभिः   । । ७.१४६[१४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गिरिपृष्ठं समारुह्य प्रसादं वा रहोगतः   ।अरण्ये निःशलाके वा मन्त्रयेदविभावितः   । । ७.१४७[१४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्य मन्त्रं न जानन्ति समागम्य पृथग्जनाः   ।स कृत्स्नां पृथिवीं भुङ्क्ते कोशहीनोऽपि पार्थिवः   । । ७.१४८[१४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जडमूकान्धबधिरांस्तैर्यग्योनान्वयोऽतिगान्  ।स्त्रीम्लेच्छव्याधितव्यङ्गान्मन्त्रकालेऽपसारयेत् । । ७.१४९[१५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भिन्दन्त्यवमता मन्त्रं तैर्यग्योनास्तथैव च   ।स्त्रियश्चैव विशेषेण तस्मात्तत्रादृतो भवेत् । । ७.१५०[१५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मध्यंदिनेऽर्धरात्रे वा विश्रान्तो विगतक्लमः   ।चिन्तयेद्धर्मकामार्थान्सार्धं तैरेक एव वा   । । ७.१५१[१५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	परस्परविरुद्धानां तेषां च समुपार्जनम्  ।कन्यानां संप्रदानं च कुमाराणां च रक्षणम्  । । ७.१५२[१५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दूतसंप्रेषणं चैव कार्यशेषं तथैव च   ।अन्तःपुरप्रचारं च प्रणिधीनां च चेष्टितम्  । । ७.१५३[१५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृत्स्नं चाष्टविधं कर्म पञ्चवर्गं च तत्त्वतः   ।अनुरागापरागौ च प्रचारं मण्डलस्य च   । । ७.१५४[१५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मध्यमस्य प्रचारं च विजीगिषोश्च चेष्टितम्  ।उदासीनप्रचारं च शत्रोश्चैव प्रयत्नतः   । । ७.१५५[१५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एताः प्रकृतयो मूलं मण्डलस्य समासतः   ।अष्टौ चान्याः समाख्याता द्वादशैव तु ताः स्मृताः   । । ७.१५६[१५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अमात्यराष्ट्रदुर्गार्थ दण्डाख्याः पञ्च चापराः   ।प्रत्येकं कथिता ह्येताः संक्षेपेण द्विसप्ततिः   । । ७.१५७[१५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्तरं अरिं विद्यादरिसेविनं एव च   ।अरेरनन्तरं मित्रं उदासीनं तयोः परम्  । । ७.१५८[१५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तान्सर्वानभिसंदध्यात्सामादिभिरुपक्रमैः   ।व्यस्तैश्चैव समस्तैश्च पौरुषेण नयेन च   । । ७.१५९[१६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संधिं च विग्रहं चैव यानं आसनं एव च   ।द्वैधीभावं संश्रयं च षड्गुणांश्चिन्तयेत्सदा   । । ७.१६०[१६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आसनं चैव यानं च संधिं विग्रहं एव च   ।कार्यं वीक्ष्य प्रयुञ्जीत द्वैधं संश्रयं एव च   । । ७.१६१[१६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संधिं तु द्विविधं विद्याद्राजा विग्रहं एव च   ।उभे यानासने चैव द्विविधः संश्रयः स्मृतः   । । ७.१६२[१६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	समानयानकर्मा च विपरीतस्तथैव च   ।तदा त्वायतिसंयुक्तः संधिर्ज्ञेयो द्विलक्षणः   । । ७.१६३[१६४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वयंकृतश्च कार्यार्थं अकाले काल एव वा   ।मित्रस्य चैवापकृते द्विविधो विग्रहः स्मृतः   । । ७.१६४[१६५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एकाकिनश्चात्ययिके कार्ये प्राप्ते यदृच्छया   ।संहतस्य च मित्रेण द्विविधं यानं उच्यते   । । ७.१६५[१६६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षीणस्य चैव क्रमशो दैवात्पूर्वकृतेन वा   ।मित्रस्य चानुरोधेन द्विविधं स्मृतं आसनम्  । । ७.१६६[१६७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बलस्य स्वामिनश्चैव स्थितिः कार्यार्थसिद्धये   ।द्विविधं कीर्त्यते द्वैधं षाड्गुण्यगुणवेदिभिः   । । ७.१६७[१६८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्थसंपादनार्थं च पीड्यमानस्य शत्रुभिः   ।साधुषु व्यपदेशश्च द्विविधः संश्रयः स्मृतः   । । ७.१६८[१६९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदावगच्छेदायत्यां आधिक्यं ध्रुवं आत्मनः   ।तदात्वे चाल्पिकां पीडां तदा संधिं समाश्रयेत् । । ७.१६९[१७०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा प्रहृष्टा मन्येत सर्वास्तु प्रकृतीर्भृशम्  ।अत्युच्छ्रितं तथात्मानं तदा कुर्वीत विग्रहम्  । । ७.१७०[१७१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा मन्येत भावेन हृष्टं पुष्टं बलं स्वकम्  ।परस्य विपरीतं च तदा यायाद्रिपुं प्रति   । । ७.१७१[१७२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा तु स्यात्परिक्षीणो वाहनेन बलेन च   ।तदासीत प्रयत्नेन शनकैः सान्त्वयन्नरीन्  । । ७.१७२[१७३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मन्येतारिं यदा राजा सर्वथा बलवत्तरम्  ।तदा द्विधा बलं कृत्वा साधयेत्कार्यं आत्मनः   । । ७.१७३[१७४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदा परबलानां तु गमनीयतमो भवेत् ।तदा तु संश्रयेत्क्षिप्रं धार्मिकं बलिनं नृपम्  । । ७.१७४[१७५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निग्रहं प्रकृतीनां च कुर्याद्योऽरिबलस्य च   ।उपसेवेत तं नित्यं सर्वयत्नैर्गुरुं यथा   । । ७.१७५[१७६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि तत्रापि संपश्येद्दोषं संश्रयकारितम्  ।सुयुद्धं एव तत्रापि निर्विशङ्कः समाचरेत् । । ७.१७६[१७७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वोपायैस्तथा कुर्यान्नीतिज्ञः पृथिवीपतिः   ।यथास्याभ्यधिका न स्युर्मित्रोदासीनशत्रवः   । । ७.१७७[१७८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आयतिं सर्वकार्याणां तदात्वं च विचारयेत् ।अतीतानां च सर्वेषां गुणदोषौ च तत्त्वतः   । । ७.१७८[१७९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आयत्यां गुणदोषज्ञस्तदात्वे क्षिप्रनिश्चयः   ।अतीते कार्यशेषज्ञः शत्रुभिर्नाभिभूयते   । । ७.१७९[१८०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यथैनं नाभिसंदध्युर्मित्रोदासीनशत्रवः   ।तथा सर्वं संविदध्यादेष सामासिको नयः   । । ७.१८०[१८१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तदा तु यानं आतिष्ठेदरिराष्ट्रं प्रति प्रभुः   ।तदानेन विधानेन यायादरिपुरं शनैः   । । ७.१८१[१८२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मार्गशीर्षे शुभे मासि यायाद्यात्रां महीपतिः   ।फाल्गुनं वाथ चैत्रं वा मासौ प्रति यथाबलम्  । । ७.१८२[१८३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्येष्वपि तु कालेषु यदा पश्येद्ध्रुवं जयम्  ।तदा यायाद्विगृह्यैव व्यसने चोत्थिते रिपोः   । । ७.१८३[१८४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृत्वा विधानं मूले तु यात्रिकं च यथाविधि   ।उपगृह्यास्पदं चैव चारान्सम्यग्विधाय च   । । ७.१८४[१८५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संशोध्य त्रिविधं मार्गं षड्विधं च बलं स्वकम्  ।सांपरायिककल्पेन यायादरिपुरं प्रति   । । ७.१८५[१८६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शत्रुसेविनि मित्रे च गूढे युक्ततरो भवेत् ।गतप्रत्यागते चैव स हि कष्टतरो रिपुः   । । ७.१८६[१८७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दण्डव्यूहेन तन्मार्गं यायात्तु शकटेन वा   ।वराहमकराभ्यां वा सूच्या वा गरुडेन वा   । । ७.१८७[१८८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यतश्च भयं आशङ्केत्ततो विस्तारयेद्बलम्  ।पद्मेन चैव व्यूहेन निविशेत सदा स्वयम्  । । ७.१८८[१८९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सेनापतिबलाध्यक्षौ सर्वदिक्षु निवेशयेत् ।यतश्च भयं आशङ्केत्प्राचीं तां कल्पयेद्दिशम्  । । ७.१८९[१९०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुल्मांश्च स्थापयेदाप्तान्कृतसंज्ञान्समन्ततः   ।स्थाने युद्धे च कुशलानभीरूनविकारिणः   । । ७.१९०[१९१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संहतान्योधयेदल्पान्कामं विस्तारयेद्बहून्  ।सूच्या वज्रेण चैवैतान्व्यूहेन व्यूह्य योधयेत् । । ७.१९१[१९२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्यन्दनाश्वैः समे युध्येदनूपे नौ द्विपैस्तथा   ।वृक्षगुल्मावृते चापैरसिचर्मायुधैः स्थले   । । ७.१९२[१९३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कुरुक्षेत्रांश्च मत्स्यांश्च पञ्चालाञ् शूरसेनजान्  ।दीर्घांल्लघूंश्चैव नरानग्रानीकेषु योजयेत् । । ७.१९३[१९४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रहर्षयेद्बलं व्यूह्य तांश्च सम्यक्परीक्षयेत् ।चेष्टाश्चैव विजानीयादरीन्योधयतां अपि   । । ७.१९४[१९५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उपरुध्यारिं आसीत राष्ट्रं चास्योपपीडयेत् ।दूषयेच्चास्य सततं यवसान्नोदकेन्धनम्  । । ७.१९५[१९६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भिन्द्याच्चैव तडागानि प्राकारपरिखास्तथा   ।समवस्कन्दयेच्चैनं रात्रौ वित्रासयेत्तथा   । । ७.१९६[१९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उपजप्यानुपजपेद्बुध्येतैव च तत्कृतम्  ।युक्ते च दैवे युध्येत जयप्रेप्सुरपेतभीः   । । ७.१९७[१९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	साम्ना दानेन भेदेन समस्तैरथ वा पृथक्  ।विजेतुं प्रयतेतारीन्न युद्धेन कदा चन   । । ७.१९८[१९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनित्यो विजयो यस्माद्दृश्यते युध्यमानयोः   ।पराजयश्च संग्रामे तस्माद्युद्धं विवर्जयेत् । । ७.१९९[२००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रयाणां अप्युपायानां पूर्वोक्तानां असंभवे   ।तथा युध्येत संपन्नो विजयेत रिपून्यथा   । । ७.२००[२०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	जित्वा संपूजयेद्देवान्ब्राह्मणांश्चैव धार्मिकान्  ।प्रदद्यात्परिहारार्थं ख्यापयेदभयानि च   । । ७.२०१[२०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां तु विदित्वैषां समासेन चिकीर्षितम्  ।स्थापयेत्तत्र तद्वंश्यं कुर्याच्च समयक्रियाम्  । । ७.२०२[२०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रमाणानि च कुर्वीत तेषां धर्मान्यथोदितान्  ।रत्नैश्च पूजयेदेनं प्रधानपुरुषैः सह   । । ७.२०३[२०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आदानं अप्रियकरं दानं च प्रियकारकम्  ।अभीप्सितानां अर्थानां काले युक्तं प्रशस्यते   । । ७.२०४[२०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं कर्मेदं आयत्तं विधाने दैवमानुषे   ।तयोर्दैवं अचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते क्रिया   । । ७.२०५[२०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दैवेन विधिना युक्तं मानुष्यं यत्प्रवर्तते   ।परिक्लेशेन महता तदर्थस्य समाधकम्  । । ७.२०७ं  । ।	</p>
<td><p>		
	संयुक्तस्यापि दैवेन पुरुषकारेण वर्जितम्  ।विना पुरुषकारेण फलं क्षेत्रं प्रयच्छति   । । ७.२०८ं  । ।	</p>
<td><p>		
	चन्द्रार्काद्या ग्रहा वायुरग्निरापस्तथैव च   ।इह दैवेन साध्यन्ते पौरुषेण प्रयत्नतः   । । ७.२०९ं  । ।	</p>
<td><p>		
	सह वापि व्रजेद्युक्तः संधिं कृत्वा प्रयत्नतः   ।मित्रं हिरण्यं भूमिं वा संपश्यंस्त्रिविधं फलम्  । । ७.२०६[२१०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पार्ष्णिग्राहं च संप्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले   ।मित्रादथाप्यमित्राद्वा यात्राफलं अवाप्नुयात् । । ७.२०७[२११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	हिरण्यभूमिसंप्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते   ।यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा कृशं अप्यायतिक्षमम्  । । ७.२०८[२१२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मज्ञं च कृतज्ञं च तुष्टप्रकृतिं एव च   ।अनुरक्तं स्थिरारम्भं लघुमित्रं प्रशस्यते   । । ७.२०९[२१३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राज्ञं कुलीनं शूरं च दक्षं दातारं एव च   ।कृतज्ञं धृतिमन्तं च कष्टं आहुररिं बुधाः   । । ७.२१०[२१४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आर्यता पुरुषज्ञानं शौर्यं करुणवेदिता   ।स्थौललक्ष्यं च सततं उदासीनगुणोदयः   । । ७.२११[२१५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्सेम्यां सस्यप्रदां नित्यं पशुवृद्धिकरीं अपि   ।परित्यजेन्नृपो भूमिं आत्मार्थं अविचारयन्  । । ७.२१२[२१६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आपदर्थं धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि   ।आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि   । । ७.२१३[२१७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सह सर्वाः समुत्पन्नाः प्रसमीक्ष्यापदो भृशम्  ।संयुक्तांश्च वियुक्तांश्च सर्वोपायान्सृजेद्बुधः   । । ७.२१४[२१८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उपेतारं उपेयं च सर्वोपायांश्च कृत्स्नशः   ।एतत्त्रयं समाश्रित्य प्रयतेतार्थसिद्धये   । । ७.२१५[२१९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं सर्वं इदं राजा सह सम्मन्त्र्य मन्त्रिभिः   ।व्यायम्याप्लुत्य मध्याह्ने भोक्तुं अन्तःपुरं विशेत् । । ७.२१६[२२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्रात्मभूतैः कालज्ञैरहार्यैः परिचारकैः   ।सुपरीक्षितं अन्नाद्यं अद्यान्मन्त्रैर्विषापहैः   । । ७.२१७[२२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विषघ्नैरगदैश्चास्य सर्वद्रव्याणि योजयेत् ।विषघ्नानि च रत्नानि नियतो धारयेत्सदा   । । ७.२१८[२२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	परीक्षिताः स्त्रियश्चैनं व्यजनोदकधूपनैः   ।वेषाभरणसंशुद्धाः स्पृशेयुः सुसमाहिताः   । । ७.२१९[२२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं प्रयत्नं कुर्वीत यानशय्यासनाशने   ।स्नाने प्रसाधने चैव सर्वालङ्कारकेषु च   । । ७.२२०[२२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भुक्तवान्विहरेच्चैव स्त्रीभिरन्तःपुरे सह   ।विहृत्य तु यथाकालं पुनः कार्याणि चिन्तयेत् । । ७.२२१[२२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अलंकृतश्च संपश्येदायुधीयं पुनर्जनम्  ।वाहनानि च सर्वाणि शस्त्राण्याभरणानि च   । । ७.२२२[२२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संध्यां चोपास्य शृणुयादन्तर्वेश्मनि शस्त्रभृत् ।रहस्याख्यायिनां चैव प्रणिधीनां च चेष्टितम्  । । ७.२२३[२२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गत्वा कक्षान्तरं त्वन्यत्समनुज्ञाप्य तं जनम्  ।प्रविशेद्भोजनार्थं च स्त्रीवृतोऽन्तःपुरं पुनः   । । ७.२२४[२२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्र भुक्त्वा पुनः किं चित्तूर्यघोषैः प्रहर्षितः   ।संविशेत्तं यथाकालं उत्तिष्ठेच्च गतक्लमः   । । ७.२५५[२२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्विधानं आतिष्ठेदरोगः पृथिवीपतिः   ।अस्वस्थः सर्वं एतत्तु भृत्येषु विनियोजयेत् । । ७.२२६[२३०ं]  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः