काव्यालङ्कारः/चतुर्थपरिच्छेदः
अपार्थं व्यर्थमेकार्थं ससंशयमपक्रमम्  ।	
शब्दहीनं यतिभ्रष्टं भिन्नवृत्तं विसन्धि च   ।। ४.१  ।।	
देशकालकलालोक- न्यायागमविरोधि च   ।	
प्रतिज्ञाहेतुदृष्टान्त- हीनं दुष्टं च नेष्यते   ।। ४.२  ।।	
अपार्थमित्यपेतार्थं स चार्थः पदवाक्ययोः   ।	
अर्थवान्वर्णसंघातः सुप्तिङन्तं पदं पुनः   ।। ४.३  ।।	
पदानामेव संघातः सापेक्षाणां परस्परम्  ।	
निराकाङ्क्षं च तद्वाक्यं एकवस्तुनिबन्धनम्  ।। ४.४  ।।	
क्रमवृत्तिषु वर्णेषु संघातादि न युज्यते   ।	
बुद्धौ तु सम्भवत्येतदन्यत्वेऽपि प्रतिक्षणम्  ।। ४.५  ।।	
धीरन्त्यशब्दविषया वृत्तवर्णाहितस्मृतिः   ।	
वाक्यमित्याहुरपरे न शब्दाः क्षणनश्वराः   ।। ४.६  ।।	
अत्रापि बहु वक्तव्यं जायते तत्तु नोदितम्  ।	
गुरुभिः किं विवादेन यथाप्रकृतमुच्यते   ।। ४.७  ।।	
समुदायार्थशून्यं यत्तदपार्थकमिष्यते   ।	
दाडिमानि दशापूपाः षडित्यादि यथोदितम्  ।। ४.८  ।।	
विरुद्धार्थं मतं व्यर्थं विरुद्धं तूपदिश्यते   ।	
पूर्वापरार्थव्याघातात्विपर्ययकरं यथा   ।। ४.९  ।।	
सखि मानं प्रिये धेहि लघुतामस्य मा गमः   ।	
भर्तुश्छन्दानुवर्त्तिन्यः प्रेम घ्नन्ति न हि स्त्रियः   ।। ४.१०  ।।	
उपासितगुरुत्वात्त्वं विजितेन्द्रयशत्रुषु   ।	
श्रेयसो विनयाधानं अधुनातिष्ठ केवलम्  ।। ४.११  ।।	
यदभिन्नार्थमन्योन्यं तदेकार्थं प्रचक्षते   ।	
पुनरुक्तमिदं प्राहुरन्ये शब्दार्थभेदतः   ।। ४.१२  ।।	
न शब्दपुनरुक्तं तु स्थौल्यादत्रोपवर्ण्यते   ।	
कथमाक्षिप्तचित्तः सन्नुक्तमेवाभिधास्यते   ।। ४.१३  ।।	
भयशोकाभ्यसूयासु हर्षविस्मययोरपि   ।	
यथाह गच्छ गच्छेति पुनरुक्तं न तद्विदुः   ।। ४.१४  ।।	
अत्रार्थपुनरुक्तं यत्तदेवैकार्थमिष्यते   ।	
उक्तस्य पुनराख्याने कार्यासम्भवतो यथा   ।। ४.१५  ।।	
तामुत्कमनसं नूनं करोति ध्वनिरम्भसाम्  ।	
सौधेषु घनमुक्तानां प्रणालीमुखपातिनाम्  ।। ४.१६  ।।	
श्रुतेः सामान्यधर्माणां विशेषस्यानुदाहृतेः   ।	
अप्रतिष्ठं यदत्रेति तज्ज्ञानं संशयं विदुः   ।। ४.१७  ।।	
ससंशयमिति प्राहुस्ततस्तज्जननं वचः   ।	
इष्टं निश्चितये वाक्यं न दोलायेत तद्यथा   ।। ४.१८  ।।	
व्यालवन्तो दुरारोहा रत्नवन्तः फलान्विताः   ।	
विषमा भूभृतस्तेभ्यो भयमाशु प्रमादिनाम्  ।। ४.१९  ।।	
यथोपदेशं क्रमशो निर्देशोऽत्र क्रमो मतः   ।	
तदपेतं विपर्यासादित्याख्यातमपक्रमम्  ।। ४.२०  ।।	
विदधानौ किरीटेन्दू श्यामाभ्रहिमसच्छवी   ।	
रथाङ्गशूले बिभ्राणौ पातां वः शम्भुशार्ङ्गिणौ   ।। ४.२१  ।।	
सूत्रकृत्पादकारेष्ट- प्रयोगाद्योऽन्यथा भवेत् ।	
तमाप्तश्रावकासिद्धेः शब्दहीनं विदुर्यथा   ।। ४.२२  ।।	
स्फुरत्तडिद्वलयिनो वितताम्भोगरीयसः   ।	
तेजस्तिरयतः सौरं घनान्पश्य दिवोऽभितः   ।। ४.२३  ।।	
यतिश्छन्दोऽधिरूढानां शब्दानां या विचारणा   ।	
तदपेतं यतिभ्रष्टं इति निर्दिश्यते यथा   ।। ४.२४  ।।	
विद्युत्वन्तस्तमालासितवपुष इमे वारिवाहा ध्वनन्ति   ।। ४.२५*  ।।*	
गुरोर्लघोश्च वर्णस्य योऽस्थाने रचनाविधिः   ।	
तन्न्यूनाधिकता वापि भिन्नवृत्तमिदं यथा   ।। ४.२५  ।।	
भ्रमति भ्रमरमाला काननेषून्मदासौ   ।*	
विरहितरमणीकोऽर्हस्यद्य गन्तुम्  ।। ४.२६  ।।*	
कान्ते इन्दुशिरोरत्ने आदधाने उदंशुनी   ।	
पातां वः शम्भुशर्वाण्याविति प्राहुर्विसन्ध्यदः   ।। ४.२७  ।।	
या देशे द्रव्यसम्भूतिरपि वा नोपदिश्यते   ।	
तत्तद्विरोधि विज्ञेयं स्वभावात्तद्यथोच्यते   ।। ४.२८  ।।	
मलये कन्दरोपान्त- रूढकालागुरुद्रुमे   ।	
सुगन्धिकुसुमानम्रा राजन्ते देवदारवः   ।। ४.२९  ।।	
षण्णामृतूनां भेदेन कालः षोढेव भिद्यते   ।	
तद्विरोधकृदित्याहुर्विपर्यासादिदं यथा   ।। ४.३०  ।।	
उदूढशिशिरासारान्प्रावृषेण्यान्नभस्वतः   ।	
फुल्लाः सुरभयन्तीमे चूताः काननशोभिनः   ।। ४.३१  ।।	
कला सङ्कलना प्रज्ञा शिल्पान्यस्याश्च गोचरः   ।	
विपर्यस्तं तथैवाहुस्तद्विरोधकरं यथा   ।। ४.३२  ।।	
ऋषभात्पञ्चमस्तस्मात्सषड्जं धैवतं स्मृतम्  ।	
अयं हि मध्यमग्रामो मध्यमे पीडितर्षभः   ।। ४.३३  ।।	
इति साधारितं मोहादन्यथैवावगच्छति   ।	
अन्यस्वपि कलास्वेवं अभिधेया विरोधिता   ।। ४.३४  ।।	
स्थास्नुजङ्गमभेदेन लोकं तत्त्वविदो विदुः   ।	
स च तद्व्यवहारोऽत्र तद्विरोधकरं यथा   ।। ४.३५  ।।	
तेषां कटतटभ्रष्टैर्गजानां मदबिन्दुभिः   ।	
प्रावर्तत नदी घोरा हस्त्यश्वरथवाहिनी   ।। ४.३६  ।।	
धावतां सैन्यवाहानां फेनवारि मुखाच्च्युतम्  ।	
चकार जानुदध्नापान्प्रतिदिङ्मुखमध्वनः   ।। ४.३७  ।।	
न्यायः शास्त्रं त्रिवर्गोक्तिर्दण्डनीतिं च तां विदुः   ।	
अतो न्यायविरोधीष्टं अपेतं यत्तया यथा   ।। ४.३८  ।।	
विजिगीषुमुपन्यस्य वत्सेशं वृद्धदर्शनम्  ।	
तस्यैव कृतिनः पश्चादभ्यधाच्चारशून्यताम्  ।। ४.३९  ।।	
अन्तर्योधशताकीर्णं सालङ्कायननेतृकम्  ।	
तथाविधं गजच्छद्म नाज्ञासीत्स स्वभूगतम्  ।। ४.४०  ।।	
यदि वोपेक्षितं तस्य सचिवैः स्वार्थसिद्धये   ।	
अहो नु मन्दिमा तेषां भक्तिर्वा नास्ति भर्तरि   ।। ४.४१  ।।	
शरा दृढधनुर्मुक्ता मन्युमद्भिररातिभिः   ।	
मर्माणि परिहृत्यास्य पतिष्यन्तीति कानुमा   ।। ४.४२  ।।	
हतोऽनेन मम भ्राता मम पुत्रः पिता मम   ।	
मातुलो भागिनेयश्च रुषा संरब्धचेतसः   ।। ४.४३  ।।	
अस्यन्तो विविधान्याजावायुधान्यपराधिनम्  ।	
एकाकिनमरण्यान्यां न हन्युर्बहवः कथम्  ।। ४.४४  ।।	
नमोऽस्तु तेभ्यो विद्वद्भ्यो येऽभिप्रायं कवेरिमम्  ।	
शास्त्रलोकावपास्यैवं नयन्ति नयवेदिनः   ।। ४.४५  ।।	
सचेतसो वनेभस्य चर्मणा निर्मितस्य च   ।	
विशेषं वेद बालोऽपि कष्टं किं नु कथं नु तत् ।। ४.४६  ।।	
आगमो धर्मशास्त्राणि लोकसीमा च तत्कृता   ।	
तद्विरोधि तदाचार- व्यतिक्रमणतो यथा   ।। ४.४७  ।।	
भूभृतां पीतसोमानां न्याय्ये वर्त्मनि तिष्ठताम्  ।	
अलंकरिष्णुना वंशं गुरौ सति जिगीषुणा   ।। ४.४८  ।।	
अभार्योढेन संस्कारं अन्तरेण द्विजन्मना   ।	
नरवाहनदत्तेन वेश्यावान्निशि पीडितः   ।। ४.४९  ।।	
न दूषणायामुदाहृतो विधिर्न चाभिमानेन किमु प्रतीतये   ।	
कृतात्मनां तत्त्वदृशां च मादृशो जनोऽभिसन्धिं क इवावभोत्स्यते   ।। ४.५०  ।।	

इति भामहालङ्कारे चतुर्थः परिच्छेदः	
 

काव्यालङ्कारः