स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः ०१५
अध्याय १५ 

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
ततो मातृसहस्रैश्च रौद्रैश्च परिवारिता  ।
कालरात्रिर्जगत्सर्वं हरते दीप्तलोचना  ॥ १५.१ ॥
ततस्ता मातरो घोरा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाः  ।
वाय्विन्द्रानलकौबेरा यमतोयेशशक्तयः  ॥ १५.२ ॥
स्कन्दक्रोडनृसिंहानां विचरन्त्यो भयानकाः  ।
चक्रशूलगदाखड्गवज्रशक्त्यृष्टिपट्टिशैः  ॥ १५.३ ॥
खट्वाङ्गैरुल्मुकैर्दीप्तैर्व्यचरन्मातरः क्षये  ।
उमासंनोदिता सर्वाः प्रधावन्त्यो दिशो दश  ॥ १५.४ ॥
तासां चरणविक्षेपैर्हुङ्कारोद्गारनिस्वनैः  ।
त्रैलोक्यमेतत्सकलं विप्रदग्धं समन्ततः  ॥ १५.५ ॥
हाहारवाक्रन्दितनिस्वनैश्च प्रभिन्नरथ्यागृहगोपुरैश्च  ।
बभूव घोरा धरणी समन्तात्कपालकोशाकुलकर्बुराङ्गी  ॥ १५.६ ॥
यदेतच्छतसाहस्रं जम्बूद्वीपं निगद्यते  ।
सर्वमेव तदुच्छन्नं समाधृष्य नृपोत्तम  ॥ १५.७ ॥
जम्बुं शाकं कुशं क्रौञ्चं गोमेदं शाल्मलिस्तथा  ।
पुष्करद्वीपसहिता ये च पर्वतवासिनः  ॥ १५.८ ॥
ते ग्रस्ता मृत्युना सर्वे भूतैर्मातृगणैस्तथा  ।
महासुरकपालैश्च मांसमेदोवसोत्कटैः  ॥ १५.९ ॥
रुधिरोद्गारशोणाङ्गी महामाया सुभीषणा  ।
पिबन्ती रुधिरं तत्र महामांसवसाप्रिया  ॥ १५.१० ॥
कपालहस्ता विकटा भक्षयन्ती सुरासुरान्  ।
नृत्यन्ती च हसन्ती च विपरीता महारवा  ॥ १५.११ ॥
त्रैलोक्यसंत्रासकरी विद्युत्संस्फोटहासिनी  ।
सप्तद्वीपसमुद्रान्तां भक्षयित्वा च मेदिनीम्  ॥ १५.१२ ॥
ततः स्वस्थानमगमद्यत्र देवो महेश्वरः  ।
नर्मदातीरमाश्रित्यावसन्मातृगणैः सह  ॥ १५.१३ ॥
अमराणां कटे तुङ्गे नृत्यन्ती हसितानना  ।
अमरा देवताः प्रोक्ताः शरीरं कटमुच्यते  ॥ १५.१४ ॥
तैः कटैरावृतो यस्मात्पर्वतोऽयं नृपोत्तम  ।
छिन्नभिन्नास्थिनिकरैर्वसामेदोऽस्रविप्लुतैः  ॥ १५.१५ ॥
अमरंकट इत्येवं तेन प्रोक्तो मनीषिभिः  ।
महापवित्रो लोकेषु शम्भुना स विनिर्मितः  ॥ १५.१६ ॥
नित्यं संनिहितस्तत्र शङ्करो ह्युमया सह  ।
ततोऽहं नियतस्तत्र तस्य पादाग्रसंस्थितः  ॥ १५.१७ ॥
प्रह्वः प्रणतभावेन स्तौमि तं नीललोहितम्  ।
ततस्तालकसम्पातैर्गणैर्मातृगणैः सह  ॥ १५.१८ ॥
संप्रनृत्यति संहृष्टो मृत्युना सह शङ्करः  ।
खट्वाङ्गैरुल्मुकैश्चैव पट्टिशैः परिघैस्तथा  ॥ १५.१९ ॥
मांसमेदोवसाहस्ता हृष्टा नृत्यन्ति संघशः  ।
वामना जटिला मुण्डा लम्बग्रीवोष्ठमूर्द्धजाः  ॥ १५.२० ॥
महाशिश्नोदरभुजा नृत्यन्ति च हसन्ति च  ।
विकृतैराननैर्घोरैरर्भुजोल्बणमुखादिभिः  ॥ १५.२१ ॥
अमरं कण्टकं चक्रुः प्राप्ते कालविपर्यये  ।
तेषां मध्ये महाघोरं जगत्सन्त्रासकारणम्  ॥ १५.२२ ॥
मृत्युं पश्यामि नृत्यन्तं तडित्पिङ्गलमूर्द्धजम्  ।
तस्य पार्श्वे स्थितां देवीं विमलाम्बरभूषिताम्  ॥ १५.२३ ॥
कुण्डलोद्घुष्टगण्डां तां नागयज्ञोपवीतिनीम्  ।
विचित्रैरुपहारैश्च पूजयन्तीं महेश्वरम्  ॥ १५.२४ ॥
अपश्यं नर्मदां तत्र मातरं विश्ववन्दिताम्  ।
नानातरङ्गां सावर्तां सुवेलार्णवसंनिभाम्  ॥ १५.२५ ॥
महासरःसरित्पातैरदृश्यां दृश्यरूपिणीम्  ।
वन्द्यमानां सुरैः सिद्धैर्मुनिसङ्घैश्च भारत  ॥ १५.२६ ॥
एतस्मिन्नन्तरे घोरां सप्तसप्तकसंज्ञिताम्  ।
महावीच्यौघफेनाढ्यां कुर्वन्तीं सजलं जगत् ॥ १५.२७ ॥
दृष्टवान्नर्मदां देवीं मृगकृष्णाम्बरां पुनः  ।
सधूमाशनिनिर्ह्रादैर्वहन्तीं सप्तधा तदा  ॥ १५.२८ ॥
इति संहारमतुलं दृष्टवान्राजसत्तम  ।
नष्टचन्द्रार्ककिरणमभूदेतच्चराचरम्  ॥ १५.२९ ॥
महोत्पातसमुद्भूतं नष्टनक्षत्रमण्डलम्  ।
अलातचक्रवत्तूर्णमशेषं भ्रामयंस्ततः  ॥ १५.३० ॥
विमानकोटिसंकीर्णः स किंनरमहोरगः  ।
महावातः सनिर्घातो येनाकम्पच्चराचरम्  ॥ १५.३१ ॥
रुद्रवक्त्रात्समुद्भूतः संवर्तो नाम विश्रुतः  ।
वायुः संशोषयामास विततन् सप्तसागरान्  ॥ १५.३२ ॥
उद्धूलिताङ्गः कपिलाक्षमूर्द्धजो जटाकलापैरवबद्धमूर्द्धजः  ।
महारवो दीप्तविशालशूलधृक्स पातु युष्मांश्च दिने दिने हरः  ॥ १५.३३ ॥
शूली धनुष्मान्कवची किरीटी श्मशानभस्मोक्षितसर्वगात्रः  ।
कपालमालाकुलकण्ठनालो महाहिसूत्रैरवबद्धमौलिः  ॥ १५.३४ ॥
स गोनसौघैः परिवेष्टिताङ्गो विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः  ।
पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः स कृत्तिवासा डमरुप्रणादः  ॥ १५.३५ ॥
स सप्तलोकान्तरनिःसृतात्मा महभुजावेष्टितसर्वगात्रः  ।
नेत्रेण सूर्योदयसन्निभेन प्रवालकाङ्कूरनिभोदरेण  ॥ १५.३६ ॥
सन्ध्याभ्ररक्तोत्पलपद्मरागसिन्दूरविद्युत्प्रकरारुणेन  ।
ततेन लिङ्गेन च लोचनेन चिक्रीडमानः स युगान्तकाले  ॥ १५.३७ ॥
हिरण्मयेनैव समुत्सृजन् स दण्डेन यद्वद्भगवान् समेरुः  ।
पादाग्रविक्षेपविशीर्णशैलः कुर्वञ्जगत्सोऽपि जगाम तत्र  ॥ १५.३८ ॥
संहर्तुकामस्त्रिदिवं त्वशेषं प्रमुञ्चमानो विकृताट्टहासम्  ।
जहार सर्वं त्रिदिवं महात्मा संक्षोभयन्वै जगदीश एकः  ॥ १५.३९ ॥
तं देवमीशानमजं वरेण्यं दृष्ट्वा जगत्संहरणं महेशम्  ।
सा कालरात्रिः सह मातृभिश्च गणाश्च सर्वे शिवमर्चयन्ति  ॥ १५.४० ॥
नन्दी च भृङ्गी च गणादयश्च तं सर्वभूतं प्रणमन्ति देवम्  ।
जागद्वरं सर्वजनस्य कारणं हरं स्मरारातिमहर्निशं ते  ॥ १५.४१ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये सृष्टिसंहरणसंरम्भवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥