कथासरित्सागरः/लम्बकः १/तरङ्गः ४
चतुर्थस्तरङ्गः ।
इत्याख्याय कथां मध्ये विन्ध्यान्तः काणभूतये । 
पुनर्वररुचिस्तस्मै प्रकृतार्थमवर्णयत् ।। १ 
एवं व्याडीन्द्रदत्ताभ्यां सह तत्र वसन्क्रमात् । 
प्राप्तोऽहं सर्वविद्यानां पारमुत्क्रान्तशैशवः ।। २ 
इन्द्रोत्सवं कदाचिच्च प्रेक्षितुं निर्गता वयम् । 
कन्यामेकामपश्याम कामस्यास्त्रमसायकम् ।। ३ 
इन्द्रदत्तो मया पृष्टस्ततः केयं भवेदिति । 
उपवर्षसुता सेयमुपकोशेति सोऽब्रवीत् ।। ४ 
सा सखीभिश्च मां ज्ञात्वा प्रीतिपेशलया दृशा । 
कर्षन्ती मन्मनः कृच्छ्रादगच्छद्भवनं निजम् ।। ५
पूर्णचन्द्रमुखी नीलनीरजोत्तमलोचना । 
मृणालनालललितभुजा पीनस्तनोज्ज्वला ।। ६ 
कम्बुकण्ठी प्रवालाभरदनच्छदशोभिनी । 
स्मरभूपतिसौन्दर्यमन्दिरेवेन्दिरापरा ।। ७ 
ततः कामशरापातनिर्भिन्ने हृदये न मे । 
निशि तस्यामभून्निद्रा तद्बिम्बोष्ठपिपासया ।। ८ 
कथंचिल्लब्धनिद्रोऽहमपश्यं रजनीक्षये । 
शुक्लाम्बरधरां दिव्यां स्त्रियं सा मामभाषत ।। ९ 
पूर्वभार्योपकोशा ते गुणज्ञा नापरं पतिम् । 
कंचिदिच्छत्यतश्चिन्ता पुत्र कार्यात्र न त्वया ।। 1.4.१० 
अहं सदा शरीरान्तर्वासिनी ते सरस्वती ।
त्वद्दुःखं नोत्सहे द्रष्टुमित्युक्त्वान्तर्हिताभवत् ।। ११ 
ततः प्रबुद्धो जातास्थो गत्वातिष्ठमहं शनैः । 
दयितामन्दिरासन्नबालचूततरोरधः ।। १२ 
अथागत्य समाख्यातं तत्सख्या मन्निबन्धनम् । 
उद्गाढमुपकोशाया नवानङ्गविजृम्भितम् ।। १३ 
ततोऽहं द्विगुणीभूततापस्तामेवमब्रवम् । 
अदत्तां गुरुभिः स्वेच्छमुपकोशां कथं भजे ।। १४ 
वरं हि मृत्युर्नाकीर्तिस्तत्सखीहृदयं तव । 
गुरुभिर्यदि बुध्येत तत्कदाचिच्छिवं भवेत् ।। १५ 
तदेतत्कुरु भद्रे त्वं तां सखीं मां च जीवय । 
तच्छ्रुत्वा सा गता सख्या मातुः सर्वं न्यवेदयत् ।। १६ 
तया तत्कथितं भर्तुरुपवर्षस्य तत्क्षणम् । 
तेन भ्रातुश्च वर्षस्य तेन तच्चाभिनन्दितम् ।। १७ 
विवाहे निश्चिते गत्वा व्याडिरानयति स्म ताम् । 
वर्षाचार्यनिदेशेन कौशाम्ब्या जननीं मम ।। १८ 
अथोपकोशा विधिवत्पित्रा मे प्रतिपादिता । 
ततो मात्रा गृहिण्या च समं तत्रावसं सुखम् ।। १९ 
अथ कालेन वर्षस्य शिष्यवर्गो महानभूत् । 
तत्रैकः पाणिनिर्नाम जडबुद्धितरोऽभवत् ।। 1.4.२० 
स शुश्रूषापरिक्लिष्टः प्रेषितो वर्षभार्यया । 
अगच्छत्तपसे खिन्नो विद्याकामो हिमालयम् ।। २१ 
तत्र तीव्रेण तपसा तोषितादिन्दुशेखरात् । 
सर्वविद्यामुखं तेन प्राप्तं व्याकरणं नवम् ।। २२ 
ततश्चागत्य मामेव वादायाह्वयते स्म सः । 
प्रवृत्ते चावयोर्वादे प्रयाताः सप्त वासराः ।। २३ 
अष्टमेऽह्नि मया तस्मिञ्जिते तत्समनन्तरम् । 
नभःस्थेन महाघोरो हुंकारः शंभुना कृतः ।। २४ 
तेन प्रणष्टमैन्द्रं तदस्मद्व्याकरणं भुवि । 
जिताः पाणिनिना सर्वे मूर्खीभूता वयं पुनः ।। २५ 
अथ संजातनिर्वेदः स्वगृहस्थितये धनम् । 
हस्ते हिरण्यगुप्तस्य विधाय वणिजो निजम् ।। २६ 
उक्त्वा तच्चोपकोशायै गतवानस्मि शंकरम् । 
तपोभिराराधयितुं निराहारो हिमालयम् ।। २७ 
उपकोशा हि मे श्रेयः काङ्क्षन्ती निजमन्दिरे । 
अतिष्ठत्प्रत्यहं स्नान्ती गङ्गायां नियतव्रता ।। २८ 
एकदा सा मधौ प्राप्ते क्षामा पाण्डुर्मनोरमा । 
प्रतिपच्चन्द्रलेखेव जनलोचनहारिणी ।। २९ 
स्नातुं त्रिपथगां यान्ती दृष्टा राजपुरोधसा । 
दण्डाधिपतिना चैव कुमारसचिवेन च ।। 1.4.३० 
तत्क्षणात्ते गताः सर्वे स्मरसायकलक्ष्यताम् । 
सापि तस्मिन्दिने स्नान्ती कथमप्यकरोच्चिरम् ।। ३१ 
आगच्छन्तीं च सायं तां कुमारसचिवो हठात् । 
अग्रहीदथ साप्येनमवोचत्प्रतिभावती ।। ३२ 
अभिप्रेतमिदं भद्र यथा तव तथा मम । 
किं त्वहं सत्कुलोत्पन्ना प्रवासस्थितभर्तृका ।। ३३ 
कथमेवं प्रवर्तेय पश्येत्कोऽपि कदाचन । 
ततश्च ध्रुवमश्रेयस्त्वया सह भवेन्मम ।। ३४ 
तस्मान्मधूत्सवाक्षिप्तपौरलोके गृहं मम । 
आगन्तव्यं युवं रात्रेः प्रथमे प्रहरे त्वया ।। ३५ 
इत्युक्त्वा कृतसंधा सा तेन क्षिप्ता विधेर्वशात् । 
यावत्किंचिद्गता तावन्निरुद्धा सा पुरोधसा ।। ३६ 
तस्यापि तत्रैव दिने तद्वदेव तया निशि । 
संकेतकं द्वितीयस्मिन्प्रहरे पर्यकल्प्यत ।। ३७ 
मुक्तां कथंचित्तेनापि प्रयातां किंचिदन्तरम् । 
दण्डाधिपो रुणद्धि स्म तृतीयस्तां सुविह्वलाम् ।। ३८ 
अथ तस्यापि दिवसे तस्मिन्नेव तथैव सा । 
संकेतकं त्रियामायां तृतीये प्रहरे व्यधात् ।। ३९ 
दैवात्तेनापि निर्मुक्ता सकम्पा गृहमागता । 
कर्तव्या सा स्वचेटीनां संविदं स्वैरमब्रवीत् ।। 1.4.४० 
वरं पत्यौ प्रवासस्थे मरणं कुलयोषितः । 
न तु रूपारमल्लोकलोचनापातपात्रता ।। ४१ 
इति संचिन्तयन्ती च स्मरन्ती मां निनाय सा । 
शोचन्ती स्वं वपुः साध्वी निराहारैव तां निशाम् ।।४२ 
प्रातर्ब्राह्मणपूजार्थं व्यसर्जि वणिजस्तया । 
चेटी हिरण्यगुप्तस्य किचिन्मार्गयितुं धनम् ।। ४३ 
आगत्य सोऽपि तामेवमेकान्ते वणिगब्रवीत् । 
भजस्व मां ततो भर्तृस्थापितं ते ददामि तत् ।। ४४
तच्छ्रुत्वा साक्षिरहितां मत्वा भर्तृधनस्थितिम् । 
वणिजं पापमालोक्य खेदामर्षकदर्थिता ।। ४५ 
तस्यामेवात्र संकेतं रात्रौ तस्यापि पश्चिमे । 
शेषे पतिव्रता यामे साकरोदथ सोऽगमत् ।। ४६ 
ततः साकारयद्भूरि चेटीभिः कुण्डकस्थितम् । 
कस्तूरिकादिसंयुक्तं कज्जलं तैलमिश्रितम् ।। ४७ 
तल्लिप्ताश्चेलखण्डाश्च चत्वारो विहितास्तया । 
मञ्जूषा कारिता चाभूत्स्थूला सबहिरर्गला ।। ४८ 
अथ तस्मिन्महावेषो वसन्तोत्सववासरे । 
आययौ प्रथमे यामे कुमारसचिवो निशि ।। ४९ 
अलक्षितं प्रविष्टं तमुपकोशेदमब्रवीत् । 
अस्नातं न स्पृशामि त्वां तत्स्नाहि प्रविशान्तरम् ।। 1.4.५० 
अङ्गीकुर्वन्स तन्मूढश्चेटिकाभिः प्रवेशितः । 
अभ्यन्तरगृहं गुप्तमन्धकारमयं ततः ।। ५१ 
गृहीत्वा तत्र तस्यान्तर्वस्त्राण्याभरणानि च । 
चेलखण्डं तमेकं च दत्त्वान्तर्वाससः कृते ।। ५२ 
आ शिरःपादमङ्गेषु ताभिस्तत्तैलकज्जलम् । 
अभ्यङ्गभङ्ग्या पापस्य न्यस्तं घनमपश्यतः ।। ५३ 
अतिष्ठन्मर्दयन्त्यस्तत्प्रत्यङ्गं यावदस्य ताः । 
तावद्द्वितीये प्रहरे स पुरोधा उपागमत् ।। ५४ 
मित्रं वररुचेः प्राप्तः किमप्येष पुरोहितः । 
तदिह प्रविशेत्युक्त्वा चेट्यस्तास्तं तथाविधम् ।। ५५ 
कुमारसचिवं नग्नं मञ्जूषायां ससंभ्रमम् । 
निचिक्षिपुरथाबध्नन्नर्गलेन बहिश्च ताम् ।। ५६ 
सोऽपि स्नानमिषान्नीतस्तमस्यन्तः पुरोहितः । 
तथैव हृतवस्त्रादिस्तैलकज्जलमर्दनैः ।। ५७ 
चेलखण्डधरस्तावच्चेटिकाभिर्विमोहितः । 
यावत्तृतीये प्रहरे दण्डाधिपतिरागमत् ।। ५८ 
तदागमनजाच्चैव चेटीभिः सहसा भयात् । 
आद्यवत्सोऽपि निक्षिप्तो मञ्जूषायां पुरोहितः ।। ५९ 
तस्य दत्त्वार्गलं ताभिः स्नानव्याजात्प्रवेश्य सः । 
दण्डाधिपोऽपि तत्रैव तावत्कज्जलमर्दनैः ।। 1.4.६० 
अन्यवद्विप्रलब्धोऽभूच्चेलखण्डैककर्पटः । 
यावत्स पश्चिमे यामे वणिक्तत्रागतोऽभवत् ।। ६१ 
तद्दर्शनभयं दत्त्वा क्षिप्तो दण्डाधिपोऽप्यथ । 
मञ्जूषायां स चेटीभिर्दत्तं च बहिरर्गलम् ।। ६२ 
ते च त्रयोऽन्धतामिस्रवासाभ्यासोद्यता इव । 
मञ्जूषायां भियान्योन्यं स्पर्शं लब्ध्वापि नालपन् ।। ६३ 
दत्त्वाथ दीपं गेहेऽत्र वणिजं तं प्रवेश्य सा । 
उपकोशावदद्देहि तन्मे भर्त्रार्पितं धनम् ।। ६४ 
तच्छ्रुत्वा शून्यमालोक्य गृहं सोऽप्यवदच्छठः । 
उक्तं मया ददाम्येव यद्भर्त्रा स्थापितं धनम् ।। ६५ 
उपकोशापि मञ्जूषां श्रावयन्ती ततोऽब्रवीत् । 
एतद्धिरण्यगुप्तस्य वचः शृणुत देवताः ।। ६६ 
इत्युक्त्वा चैव निर्वाप्य दीपं सोऽप्यन्यवद्वणिक् । 
लिप्तः स्नानापदेशेन चेटीभिः कज्जलैश्चिरम् ।। ६७ 
अथ गच्छ गता रात्रिरित्युक्तः स निशाक्षये । 
अनिच्छन्गलहस्तेन ताभिर्निर्वासितस्ततः ।। ६८ 
अथ चीरैकवसनो मषीलिप्तः पदे पदे । 
भक्ष्यमाणः श्वभिः प्राप लज्जमानो निजं गृहम् ।। ६९ 
तत्र दासजनस्यापि तां प्रक्षालयतो मषीम् । 
नाशकत्संमुखे स्थातुं कष्टो ह्यविनयक्रमः ।। 1.4.७० 
उपकोशाप्यथ प्रातश्चेटिकानुगता गता । 
गुरूणामनिवेद्यैव राज्ञो नन्दस्य मन्दिरम् ।। ७१ 
वणिग्घिरण्यगुप्तो मे भर्त्रा न्यासीकृतं धनम् । 
जिहीर्षतीति विज्ञप्तस्तत्र राजा तया स्वयम् ।। ७२ 
तेन तच्च परिज्ञातुं तत्रैवानायितो वणिक् । 
मद्धस्ते किंचिदप्यस्या देव नास्तीत्यभाषत ।। ७३ 
उपकोशा ततोऽवादीत्सन्ति मे देव साक्षिणः । 
मञ्जूषायां गतः क्षिप्त्वा भर्ता मे गृहदेवताः ।। ७४ 
स्ववाचा पुरतस्तासामनेनाङ्गीकृतं धनम् । 
तामानाय्येह मञ्जूषां पृच्छ्यन्तां देवतास्त्वया ।। ७५ 
तच्छ्रुत्वा विस्मयाद्राजा तदानयनमादिशत् । 
ततः क्षणात्सा मञ्जूषा प्रापिता बहुभिर्जनैः ।। ७६ 
अथोपकोशा वक्ति स्म सत्यं वदत देवताः । 
यदुक्तं वणिजानेन ततो यात निजं गृहम् ।। ७७ 
नो चेद्ददाम्यहं युष्मान्सदस्युद्धाटयामि वा । 
तच्छ्रुत्वा भीतभीतास्ते मञ्जूषास्था बभाषिरे ।। ७८ 
सत्यं समक्षमस्माकमनेनाङ्गीकृतं धनम् । 
ततो निरुत्तरः सर्वं वणिक्तत्प्रपद्यत ।। ७९ 
उपकोशामथाभ्यर्थ्य राज्ञा त्वतिकुतूहलात् । 
सदस्युद्धाटिता तत्र मञ्जूषा स्फोटितार्गला ।। 1.4.८० 
निष्कृष्टास्तेऽपि पुरुषास्तमःपिण्डा इव त्रयः । 
कृच्छ्राच्च प्रत्यभिज्ञाता मन्त्रिभिर्भूभृता तथा ।। ८१ 
प्रहसत्स्वथ सर्वेषु किमेतदिति कौतुकात् । 
राज्ञा पृष्टा सती सर्वमुपकोशा शशंस तत् ।। ८२ 
अचिन्त्यं शीलगुप्तानां चरितं कुलयोषिताम् । 
इति चाभिननन्दुस्तामुपकोशां सभासदः ।। ८३
ततस्ते हृतसर्वस्वाः परदारैषिणोऽखिलाः। 
राज्ञा निर्वासिता देशादशीलं कस्य भूतये॥८४
भगिनी मे त्वमित्युकत्वा दत्त्वा प्रीत्या धनं बहु । 
उपकोशापि भूपेन प्रेषिता गृहमागमत्॥८५
वर्षोपवर्षो तद्बुद्ध्वा साध्वीं तामभ्यनन्दताम्। 
सर्वाश्च विस्मयस्मेरः पुरे तत्राभवज्जनः॥८६
अत्रान्तरे तुषाराद्रौ कृत्वा तीव्रतरं तपः । 
आराधितो मया देवो वरदः पार्वतीपतिः॥८७
तदेव तेन शास्त्रं मे पाणिनीयं प्रकाशितम्। 
तदिच्छानुग्रहादेव मया पूर्णीकृतं च तत्॥८८
ततोऽह्ं गृहमागच्छमज्ञाताध्वपरिश्रमः। 
निशाकरकलामौलिप्रसादामृतनिर्भरः॥८९
अथ मातुर्गुरूणां च कृतपादाभिवन्दनः। 
तत्रोपकोशावृत्तान्तं तमश्रौषं महाद्भुतम्॥1.4.९०
तेन मे परमां भूमिमात्मन्यानन्दविस्मयो । 
तस्यां च सहजस्नेहबहुमानावगच्छताम् ॥९१
वर्षोऽथ    मन्मुखादेच्छ्रोतुं व्याकरणं नवम् । 
ततः प्रकाशितं स्वमिकुमारेणैव तस्य तत्॥९२
ततो व्याडीन्द्रदत्तभ्यां विज्ञप्तो दक्षिणां प्रति।
 गुरूर्वषोऽब्रवीत्स्वर्णकोटिर्मे  दीयतामिति॥९३
अड्गीकृत्य गुरोर्वाक्यं तौ च मामित्यवोचताम् । 
एही राज्ञः सखे नन्दाद्याचितुं गुरुदक्षिणाम्॥९४
गच्छामो नान्यतोऽस्माभिरियत्काञ्चनमाप्यते । 
नवाधिकाया नवतेः कोटिनामधिपो हि सः॥९५
वाचा तेनोपकोशा च प्राग्धर्मभगिनी कृता । 
अतः श्यालः स ते किंचितत्वद्गुणैः समवाप्यते॥९६
इति निश्चित्य नन्दस्य भूपतेः कटकं वयम् । 
अयोध्यास्थमगच्छाम त्रयः सब्रह्मचारिणः ॥९७
प्राप्तमात्रेषु चस्मासु स राजा पञ्चतां गतः । 
राष्ट्रे कोलाहलं जातं विषादेन सहैव नः ॥९८
अवोचदिन्द्रदत्तोऽथ तत्क्षणं योगसिध्दिमान् । 
गतासोरस्य भूपस्य शरीरं प्रविशाम्यहम् ॥९९
अर्थी वररुचिर्मेऽस्तु दास्याम्यस्मै च काज्चनम् । 
व्याडी रक्षतु मे देहं ततः प्रत्यागमावधि॥1.4.१००
इत्युक्त्वा नन्ददेहान्तरिन्द्रदत्तः समाविशत् । 
प्रत्युज्जीवति भूपे च राष्ट्रे तत्रोत्सवोऽभवत् ।। १०१ 
शून्ये देवगृहे देहमिन्द्रदत्तस्य रक्षितुम् । 
व्याडौ स्थिते गतोऽभूवमहं राजकुलं तदा ।। १०२ 
प्रविश्य स्वस्तिकारं च विधाय गुरुदक्षिणाम् । 
योगनन्दो मया तत्र हेमकोटिं स याचितः ।। १०३ 
ततः स शकटालाख्यं सत्यनन्दस्य मन्त्रिणम् । 
सुवर्णकोटिमेतस्मै दापयेति समादिशत् ।। १०४ 
मृतस्य जीवितं दृष्ट्वा सद्यश्च प्राप्तिमर्थिनः । 
स तत्त्वं ज्ञातवान्मन्त्री किमज्ञेयं हि धीमताम् ।। १०५ 
देव दीयत इत्युक्त्वा स च मन्त्रीत्यचिन्तयत् । 
नन्दस्य तनयो बालो राज्यं च बहुशत्रुमत् ।। १०६ 
तत्संप्रत्यत्र रक्षामि तस्य देहमपीदृशम् । 
निश्चित्यैतत्स तत्कालं शवान्सर्वानदाहयत् ।। १०७ 
चारैरन्विष्य तन्मध्ये लब्ध्वा देवगृहात्ततः । 
व्याडिं विधूय तद्दग्धमिन्द्रदत्तकलेवरम् ।। १०८ 
अत्रान्तरे च राजानं हेमकोटिसमर्पणे । 
त्वरमाणमथाह स्म शकटालो विचारयन् ।। १०९ 
उत्सवाक्षिप्तचित्तोऽयं सर्वः परिजनः स्थितः । 
क्षणं प्रतीक्षतामेष विप्रो यावद्ददाम्यहम् ।। 1.4.११० 
अथैत्य योगनन्दस्य व्याडिना क्रन्दितं पुरः । 
अब्रह्मण्यमनुत्क्रान्तजीवो योगस्थितो द्विजः ।। १११ 
अनाथशव इत्यद्य बलाद्दग्धस्तवोदये । 
तच्छ्रुत्वा योगनन्दस्य काप्यवस्थाभवच्छुचा ।। ११२ 
देहदाहात्स्थिरे तस्मिञ्जाते निर्गत्य मे ददौ । 
सुवर्णकोटिं स ततः शकटालो महामतिः ।। ११३ 
योगनन्दोऽथ विजने सशोको व्याडिमब्रवीत् । 
शूद्रीभूतोऽस्मि विप्रोऽपि किं श्रिया स्थिरयापि मे ।। ११४ 
तच्छ्रुत्वाश्वास्य तं व्याडिः कालोचितमभाषत । 
ज्ञातोऽसि शकटालेन तदेनं चिन्तयाधुना ।। ११५ 
महामन्त्री ह्ययं स्वेच्छमचिरात्त्वां विनाशयेत् । 
पूर्वनन्दसुतं कुर्याच्चन्द्रगुप्तं हि भूमिपम् ।। ११६ 
तस्माद्वररुचिं मन्त्रिमुख्यत्वे कुरु येन ते । 
एतद्बुद्ध्या भवेद्राज्यं स्थिरं दिव्यानुभावया ।। ११७ 
इत्युक्त्वैव गते व्याडौ दातुं तां गुरुदक्षिणाम् । 
तदैवानीय दत्ता मे योगनन्देन मन्त्रिता ।। ११८ 
अथोक्तः स मया राजा ब्राह्मण्ये हारितेऽपि ते । 
राज्यं नैव स्थिरं मन्ये शकटाले पदस्थिते ।। ११९ 
तस्मान्नाशय युक्त्यैनमिति मन्त्रे मयोदिते । 
योगनन्दोऽन्धकूपान्तः शकटालं तमक्षिपत् ।। 1.4.१२० 
किं च पुत्रशतं तस्य तत्रैव क्षिप्तवानसौ । 
जीवन्द्विजोऽमुना दग्ध इति दोषानुकीर्तनात् ।। १२१ 
एकः शरावः सक्तूनामेकः प्रत्यहमम्भसः । 
शकटालस्य तत्रान्तः सपुत्रस्य न्यधीयत ।। १२२
स चोवाच ततः पुत्रानमीभिः सक्तुभिः सुताः । 
एकोऽपि कृच्छाद्वर्तेत बहूनां तु कथैव का ।। १२३ 
तस्मात्संभक्षयत्वेकः प्रत्यहं सजलानमून् । 
यः शक्तो योगनन्दस्य कर्तुं वैरप्रतिक्रियाम् ।। १२४ 
त्वमेव शक्तो भुङ्क्ष्वैतदिति पुत्रास्तमब्रुवन् । 
प्राणेभ्योऽपि हि धीराणां प्रिया शत्रुप्रतिक्रिया ।। १२५ 
ततः स शकटालस्तैः प्रत्यहं सक्तुवारिभिः । 
एक एवाकरोद्वृत्तिं कष्टं क्रूरा जिगीषवः ।। १२६ 
अबुद्ध्वा चित्तमप्राप्य विस्रम्भं प्रभविष्णुषु । 
न स्वेच्छं व्यवहर्तव्यमात्मनो भूतिमिच्छता ।। १२७ 
इति चाचिन्तयत्तत्र शकटालोऽन्धकूपगः । 
तनयानां क्षुधार्तानां पश्यन्प्राणोद्गमव्यथाम् ।। १२८ 
ततः सुतशतं तस्य पश्यतस्तद्व्यपद्यत । 
तत्करङ्कैर्वृतो जीवन्नतिष्ठत्स च केवलः ।। १२९ 
योगनन्दश्च साम्राज्ये बद्धमूलोऽभवत्ततः । 
व्याडिरभ्याययौ तं च गुरवे दत्तदक्षिणः ।। 1.4.१३० 
अभ्येत्यैव च सोऽवादीच्चिरं राज्यं सखेऽस्तु ते । 
आमन्त्रितो सि गच्छामि तपस्तप्तुमहं क्वचित् ।। १३१ 
तच्छ्रुत्वा योगनन्दस्तं बाष्पकण्ठोऽप्यभाषत । 
राज्ये मे भुङ्क्ष्व भोगांस्त्वं मुक्त्वा मां मास्म गा इति ।। १३२ 
व्याडिस्ततोऽवदद्राजञ्शरीरे क्षणनश्वरे । 
एवंप्रायेष्वसारेषु धीमान्को नाम मज्जति ।। १३३ 
नहि मोहयति प्राज्ञं लक्ष्मीर्मरुमरीचिका । 
इत्युक्त्वैव स तत्कालं तपसे निश्चितो ययौ ।। १३४ 
अगमदथ योगनन्दः पाटलिपुत्रं स्वराजनगरं सः ।
भोगाय काणभूते मत्सहितः सकलसैन्ययुतः ।। १३५ 
तत्रोपकोशापरिचर्यमाणः समुद्वहन्मन्त्रिधुरां च तस्य ।
अहं जनन्या गुरुभिश्च साकमासाद्य लक्ष्मीमवसं चिराय ।। १३६ 
बहु तत्र दिने दिने द्युसिन्धुः कनकं मह्यमदात्तपःप्रसन्ना ।
वदति स्म शरीरिणी च साक्षान्मम कार्याणि सरस्वती सदैव ।। १३७ 
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथापीठलम्बके चतुर्थस्तरङ्गः ।