वराहपुराणम्/अध्यायः ५५
अगस्त्य उवाच ।	
श्रृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् ।	
येन संप्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ।। ५५.१ ।।	
मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमाह्नात् समारभेत् ।	
एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ।। ५५.२ ।।	
ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च ।	
भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ।। ५५.३ ।।	
तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् ।	
कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ।। ५५.४ ।।	
चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम ।	
चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः ।	
सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ।। ५५.५ ।।	
श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् ।	
त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ।। ५५.६ ।।	
तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः ।	
अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ।। ५५.७ ।।	
संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः ।	
एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ।। ५५.८ ।।	
काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् ।	
भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ।। ५५.९ ।।	
सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् ।	
संपूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ।। ५५.१० ।।	
जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् ।	
आमन्त्र्यं संख्यया राजंश्चतुर्विंशति यावतः ।। ५५.११ ।।	
तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् ।	
एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकमेव च ।। ५५.१२ ।।	
कटकानि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च ।	
एकैकं ग्राममेतेषां राजा राजन् प्रदापयेत् ।। ५५.१३ ।।	
तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् ।	
स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ।। ५५.१४ ।।	
यथाशक्त्या महीं कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा ।	
वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ।। ५५.१५ ।।	
गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् ।	
एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ।। ५५.१६ ।।	
रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः ।	
दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् ।	
उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ।। ५५.१७ ।।	
एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरो मम ।	
प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ।। ५५.१८ ।।	
दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते ।	
तन्न शक्यं सहस्त्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ।। ५५.१९ ।।	
तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ ।	
व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य श्रृणुष्व तत् ।। ५५.२० ।।	
आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः ।	
स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।	
तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ।। ५५.२१ ।।	
तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ ।	
तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ।। ५५.२२ ।।	राजोवाच ।	
पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् ।	
याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् ।	
असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ।। ५५.२३ ।।	
एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् ।	
ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर ।	
यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ।। ५५.२४ ।।	
एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः ।	
तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद् वत्सप्रीर्नाम नामतः ।। ५५.२५ ।।	
वेदवेदाङ्गसंपन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः ।	
तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ।। ५५.२६ ।।	
राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् ।	
जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ।। ५५.२७ ।।	
आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः ।	
हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ।। ५५.२८ ।।	
भद्राश्व उवाच ।	
कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः ।	
किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ।। ५५.२९ ।।	दुर्वासा उवाच ।	
हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः ।	
स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ।। ५५.३० ।।	
'''राजोवाच ।	
क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं	
क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् ।	
अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं	
निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ।। ५५.३१ ।।	
त्वमादिदेवः परमार्थरूपी	
विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च ।	
अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः	
प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ।। ५५.३२ ।।	
कृतं त्वया देव सुरासुराणां	
संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते ।	
सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो	
न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ।। ५५.३३ ।।	
तथैव कूर्मत्वमृगत्वमुच्चै -	
स्त्वया कृतं रूपमनेकरूप ।	
सर्वज्ञभावादसकृच्च जन्म	
संकीर्त्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ।। ५५.३४ ।।	
नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम	
दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव ।	
नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश	
शंभो नमस्ते विबुधारिनाशन ।। ५५.३५ ।।	
नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ	
नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय ।	
नमः समस्तामरसङ्घपूज्य	
नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ।। ५५.३६ ।।	
नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते	
नमो विशालाद्रिसमान कूर्म ।	
नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य	
नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ।। ५५.३७ ।।	
सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव चेष्टितं	
न मुख्यपक्षे तव मूर्त्तिता विभो ।	
अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं	
नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ।। ५५.३८ ।।	
आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो	
मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव ।	
पशुर्भवान् ऋत्विगिज्यं त्वमेव	
त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ।। ५५.३९ ।।	
यदेतस्मिन् जगध्रुवं चलाचलं	
सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् ।	
न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश	
प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ।। ५५.४० ।।	
नमः कमलपत्राक्ष मूर्त्तामूर्त्त नमो हरे ।	
शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ।। ५५.४१ ।।	
एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना ।	
विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ।। ५५.४२ ।।	
कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् ।	
तस्मिन्नागतमात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ।। ५५.४३ ।।	
तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः ।	
विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोभवत् ।। ५५.४४ ।।	
तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति ।	
अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ।। ५५.४५ ।।	
तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः ।	
एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ।। ५५.४६ ।।	
अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः ।	
आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ।। ५५.४७ ।।	
एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।	
बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ।। ५५.४८ ।।	
वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते ।	
मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ।। ५५.४९ ।।	
एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः ।	
मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किंचन ।। ५५.५० ।।	
एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह ।	
मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ।	
यस्मात् तस्मात् तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ।। ५५.५१ ।।	
तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् ।	
कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च ।	
विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ।। ५५.५२ ।।	
एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः ।	
पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ।। ५५.५३ ।।	
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज ।	
येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ।। ५५.५४ ।।	
य इदं श्रृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः ।	
पठेद् यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ।। ५५.५५ ।।	
शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर ।	
स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ।। ५५.५६ ।।	
।। इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः ।। ५५ ।।