स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः २९
॥लोमश उवाच॥	
उभे सेने तदा तेषां सुराणां चामरद्विषाम्॥	
अनेकाश्चर्यसंवीते चतुरंगबलान्विते॥	
विरेजतुस्तदान्योऽन्यं गर्जतो वांबुदागमे॥ २९.१ ॥	
एतस्मिन्नन्तरे तत्र वल्गमानाः परस्परम्॥	
देवासुरास्तदा सर्वे युयुधुश्च महाबलाः॥ २९.२ ॥	
युद्धं सुतुमुलं ह्यासीद्देवदैत्यसमाकुलम्॥	
रुण्डमुण्डांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत॥ २९.३ ॥	
भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः॥	
केषांचिद्बाहविश्छिन्नाः खड्गपातैः सुदारुणैः॥ २९.४ ॥	
मुचुकुंदो हि बलवांस्त्रैलोक्येऽमितविक्रमः॥ २९.५ ॥	
तारको हि तदा तेन मुचुकुंदेन धीमता॥	
खड्गेन चाहतास्तत्र सर्वप्राणेन वक्षसि॥	
प्रसह्य तत्प्रहारं च प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्॥ २९.६ ॥	
किं रे मूढ त्वया चाद्य कृतमस्ति बलादिदम्॥	
न त्वया योद्धुमिच्छामि मानुषेणैव लज्जया॥ २९.७ ॥	
तारकस्य वचः श्रुत्वा मुचुकुंदोऽभ्यभाषत॥	
मया हतोऽसि दैत्येंद्र नान्यो भवितुमर्हसि॥ २९.८ ॥	
दृष्ट्वा मे खड्गसंपातं न त्वं तिष्ठसि चाग्रतः॥	
त्वां हन्मि पश्य मे शौर्यं दैत्यराज स्थिरो भव॥ २९.९ ॥	
एवमुक्त्वा तदा वीरो मुचुकुंदो महाबलः॥	
यावज्जघान खड्गेन तावच्छक्त्या समाहतः॥	
मांधातुस्तनयस्तत्र पपात रणमंडले॥ २९.१० ॥	
पतितस्तत्क्षणादेव चोत्थितः परवीरहा॥ २९.११ ॥	
स सज्जमानोतिमहाबलो वै हंतुं तदा दैत्यपतिं च तारकम्॥	
ब्रह्मास्त्रमुद्यम्य धनुर्गृहीत्वा मांधातृपुत्रो भुवनैकजेता॥ २९.१२ ॥	
स तारकं योद्धकामस्तरस्वी रुषान्वितोत्फुल्लविलोचनो महान्॥	
स नारदो ब्रह्मसुतो बभाषे तदा नृवीरं मुचुकुंदमेवम्॥ २९.१३ ॥	
न तारको हन्यते मानुषेण तस्मादेतन्मा विमोचीर्महास्त्रम्॥ २९.१४ ॥	
निशम्य वचनं तस्य देवर्षेर्नारदस्य च॥	
मुचुकुंद उवाचेदं भविता कोऽस्य मारकः॥ २९.१५ ॥	
तदोवाच महातेजा नारदो दिव्यदर्शनः॥	
एनं हंता कुमारश्च कुमारोऽयं शिवात्मजः॥ २९.१६ ॥	
तस्माद्भवद्भिः स्थातव्यमैकपद्येन युध्यताम्॥	
तिष्ठ त्वं चायतो भूत्वा मुचुकुंद महामते॥ २९.१७ ॥	
निशम्य वाक्यं च मनोहरं शुभं ह्युदीरितं तेन महाप्रभेण॥	
सर्वे सुराः शांतिपरा बभूवुस्तेनैव साकं नृवरेणयत्नात्॥ २९.१८ ॥	
ततो दुंदुभयो नेदुः शंखाश्च कृतनिश्चयाः॥	
ताडिता विविधैर्वाद्यैः सुरासुरसमन्वितैः॥ २९.१९ ॥	
जगर्जुरसुरास्तत्र देवान्प्रति कृतोद्यमाः॥	
शिवकोपोद्भवो वीरो वीरभद्रो रुषान्वितः॥ २९.२० ॥	
गणैर्बहुभिरासाद्य तारकं च महाबलम्॥	
मुचुकुंदं पृष्ठतः कृत्वा तथैव च सुरानपि॥ २९.२१ ॥	
तदा ते प्रमथाः सर्वे पुरस्कृत्य कुमारकम्॥	
युयुधुः संयुगे तत्र वीरभद्रादयो गणाः॥ २९.२२ ॥	
त्रिशूलैर्ऋष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपाट्टिशैः॥	
निजघ्नुः समरेन्योन्यं सुरासुरविमर्द्दने॥ २९.२३ ॥	
तारको वीरभद्रेण त्रिशूलेन हतो भृशम्॥	
पपात सहसा तत्र क्षण मूर्छापरिप्लुतः॥ २९.२४ ॥	
उत्थाय च मुहूर्त्ताच्च तारको दैत्यपुंगवः॥	
लब्धसंज्ञो बलाविष्टो वीरभद्रं जघान च॥ २९.२५ ॥	
स शक्तिं च महातेजा वीरभद्रो हि तारकम्॥	
त्रिशूलेन च घोरेण शिवस्यानुचरो बली॥ २९.२६ ॥	
एवं संयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम्॥	
द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं तयोर्जातं महात्मनोः॥ २९.२७ ॥	
सुरास्तत्रैव समरे प्रेक्षकाह्यभवंस्तदा॥	
तयोर्भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः॥ २९.२८ ॥	
तथा डमरूनादेन व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्॥	
तेन घोषेण महता युद्यमानौ महाबलौ॥ २९.२९ ॥	
शुशुभातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैर्जरीकृतौ॥	
अन्योन्यमभिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव॥ २९.३० ॥	
नारदेन तदा ख्यातो वीरभद्रस्य तद्वधः॥	
न रोचते च तद्वाक्यं वीरभद्रस्य वै तदा॥ २९.३१ ॥	
नारदेन यदुक्तं हि तारकस्य वधं प्रति॥	
यथा रुद्रस्तथा सोऽपि वीरभद्रो महाबलः॥ २९.३२ ॥	
एवं प्रयुध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम्॥	
अन्योन्यं स्वर्द्धमानौ तौ गर्जंतौ सिंहयोरिव॥ २९.३३ ॥	
एवं तदा तौ भुवि युध्यमानौ महात्मना ज्ञानवतां वरेण॥	
स वीरभद्रो हि तदा निवारितो वाक्यैरनेकैरथ नारदेन॥ २९.३४ ॥	
तथा निशम्य तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम्॥	
वीरभद्रो रुषाविष्टो नारदं प्रत्युवाच ह॥ २९.३५ ॥	
तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम्॥	
आनयंति च ये वीराः स्वामिनं रणसंसदि॥	
ते पापिनो ह्यधर्मिष्ठा विमृशंतिरणं गताः॥ २९.३६ ॥	
भीरवस्ते तु विज्ञेया न वाच्यास्ते कदाचन॥	
त्वं न जानासि देवर्षे योधानां च प्रतिक्रियाम्॥ २९.३७ ॥	
मृत्युं च पृष्ठतः कृत्वा रणभूमौ गतव्यथाः॥	
शस्त्राशस्त्रैर्भिन्नगात्राः प्रशस्ता नात्र संशयः॥ २९.३८ ॥	
इत्युक्त्वा चावदद्देवान्वीरभद्रो महाबलः॥	
श्रुण्वंतु मम वाक्यानि देवा इन्द्रपुरोगमाः॥ २९.३९ ॥	
अतारकां महीं चाद्य करिष्ये नात्र संशयः॥ २९.४० ॥	
अथ त्रिशूलमादाय तारकेण युयोध सः॥	
वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः॥ २९.४१ ॥	
कपर्द्दिनो वृषांकाश्च गणास्तेतिप्रहारिणः॥	
वीरभद्रं पुरस्कृत्य वीरभद्रपराक्रमाः॥ २९.४२ ॥	
त्रिशूलधारिणः सर्वे सर्वे सर्पागभूषणाः॥	
सचंद्रशेखराः सर्वे जटाजूटविभूषिताः॥ २९.४३ ॥	
निलकण्ठा दशभुजाः पञ्चकत्त्रास्त्रिलोचनाः॥	
छत्रचामरसंवीताः सर्वे तेऽत्युग्रबाहवः॥ २९.४४ ॥	
वीरभद्रं पुरस्कृत्य सर्वे हरपराक्रमाः॥	
युयुधुस्ते तदा दैत्यास्ताकासुरजीविनः॥ २९.४५ ॥	
पुनः पुनस्तैश्च तदा बभूवुर्गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराङ्मुखाः॥	
बभूव तेषां च तदातिसंगरो महाभयो दैत्यवरैस्तदानीम्॥ २९.४६ ॥	
अमृष्यमाणाः परमास्त्रकोविदैस्ततो गणास्ते जयिनो बभूवुः॥	
गणैर्जितास्ते ह्यसुराः पराभवं तं तारकं ते व्यथिताः शशंसुः॥ २९.४७ ॥	
विनाम्य चापं हि तथा च तारकः स योद्धुकामः प्रविवेश सेनाम्॥	
यथा झषो वै प्रविवेश सागरं तथा ह्यसौ दैत्यवरो महात्मा॥ २९.४८ ॥	
गणैः समेतो युयुधे तदानीं स वीरभद्रो हि महाबलश्च॥	
सर्वान्सुरांश्चेंद्रमुखान्महाबलस्तथा गणान्यक्षपिशाचगुह्यकान्॥	
स दैत्यवर्योऽतिरुषं प्रविष्टः संमर्दयामास महाबलो हि॥ २९.४९ ॥	
ततः समभवद्युद्धं देवदानवसंकुलम्॥	
देवदानवयक्षाणां सन्निपातकरं महत्॥ २९.५० ॥	
तथा वृषा गर्जमाना अश्वाञ्जघ्नुश्च सादिभिः॥	
रथिभिश्च रथाञ्जघ्नुः कुंजरान्सादिभिः सह॥ २९.५१ ॥	
वृषारूढौः सरथैस्ते च सर्वे निष्पाटिता ह्यसुराः पोथिताश्च॥ २९.५२ ॥	
क्षयं प्रणीता बहवस्तदानीं पेतुः पृथिव्यां निहताश्च केचित्॥	
केचित्प्रविष्टा हि रसातलं च पलायमाना बहवस्तथैव॥ २९.५३ ॥	
केचिच्च शरणं प्राप्ता रुद्रानुचरकिंकरान्॥	
एवं नष्टं तदा सैन्यं विलोक्यासुरपालकः॥	
तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान्ययौ॥ २९.५४ ॥	
भुजानामयुतं कृत्वा दैत्यराजो हि तारकः॥	
आरुह्य सिंहं सहसा घातयामास तान्रणे॥ २९.५५ ॥	
दंशितेन च सिंहेन वृषाः केचिद्विदारिताः॥	
तथैव तारकेणैव घातिता बहवो गणाः॥ २९.५६ ॥	
एवं कृतं तदा तेन तारकेण महात्मना॥	
सर्वेषामेव देवानामशक्यस्तारको महान्॥ २९.५७ ॥	
जातस्तदा महाबाहुस्त्रैलोक्यक्षयकारकः॥	
तारकस्यानुगा दैत्या अजेया बलवत्तराः॥ २९.५८ ॥	
महारूढा दंशिताश्च करालास्ते प्रहारिणः॥	
तै राहृता गणाः सर्वे सिंहैश्च वृषभा हताः॥ २९.५९ ॥	
एवं निहन्यमाना वै गणास्ते रणमण्डले॥	
प्रहस्य विष्णुः प्रोवाच कुमारं शिववल्लभम्॥ २९.६० ॥	॥विष्णुरुवाच॥	
नान्यो हंतास्य पापस्य त्वद्विना कृत्तिकासुत॥	
तस्मात्त्वया हि कर्त्तव्यं वचनं च महाभुज॥ २९.६१ ॥	
तारकस्य वधार्थाय उत्पन्नोऽसि शिवात्मज॥	
तस्मात्त्वयैव कर्त्तव्य निधनं तारकस्य च॥ २९.६२ ॥	
तच्छ्रुत्वा भगवान्क्रुद्धः पार्वतीनन्दनो महान्॥	
उवाच प्रहसन्वाक्यं विष्णुं प्रति यथोचितम्॥ २९.६३ ॥	
मया निरीक्ष्यते सम्यक्चित्रयुद्धं महात्मनाम्॥	
अनिभिज्ञोऽस्म्यहं विष्णो कार्याकार्यविचारणे॥ २९.६४ ॥	
केऽस्मदीयाः परे चैव न जानामि कथंचन॥	
किमर्थं युध्यमाना वै परस्परवधे स्थिताः॥ २९.६५ ॥	
कुमारस्य वचः श्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्॥ २९.६६ ॥	
॥नारद उवाच॥	
कुमारोऽसि महाबाहो शंकरस्यांशसंभवः॥	
त्वं त्राता जगतां स्वामी देवानां च परा गतिः॥ २९.६७ ॥	
तारकेण पुरा वीर तपस्तप्तं सुदारुणम्॥	
येनैव विजिता देवा येन स्वर्गस्तथा जितः॥ २९.६८ ॥	
तपसा तेन चोग्रेण अजेयत्वमवाप्तवान्॥	
अनेनापि जितश्चेंद्रो लोकपालास्तथैव च॥ २९.६९ ॥	
त्रैलोक्यं च जितं सर्वं ह्यनेनैव रदुरात्मना॥	
तस्मात्त्वया निहंतव्यस्तारकः पापपूरुषः॥ २९.७० ॥	
सर्वेषां शं विधातव्यं त्वया नाथेन चाद्य वै॥	
नारदस्य वचः श्रुत्वा कुमारः प्रहसन्महान्॥	
विमाना दवतीर्याथ पदातिः परमोऽभवत्॥ २९.७१ ॥	
पद्म्यां तदासौ परिधावमानः शिवात्मजोयं च कुमाररूपी॥	
करे समादाय महाप्रभावां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तियुक्ताम्॥ २९.७२ ॥	
दृष्ट्वा तमायांतमतीव चंडमव्यक्तरूपं बलिनां वरिष्ठम्॥	
दैत्यो बभाषे सुरसत्तमानमसौ कुमारो द्विषतां निहंता॥ २९.७३ ॥	
अनेन सार्द्धं ह्यहमेव वीरो योत्स्यामि सर्वानहमेव वीरान्॥	
गणांश्च सर्वानपि घातयामि महेश्वराँल्लोकपालांश्च सद्यः॥ २९.७४ ॥	
इत्येवमुक्त्वा सततं महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धम्॥	
जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको वाक्यमिदं बभाषे॥ २९.७५ ॥	॥तारक उवाच॥	
कुमारो मेग्रतश्चाद्य भवद्भिश्च कथं कृतः॥	
यूयं गतत्रपा देवा येषां राजा पुरंदरः॥ २९.७६ ॥	
पुरा येन कृतं कर्म विदितं सर्वमेव तत्॥	
प्रसुप्ताश्चार्द्दिता गर्भे जठरस्था निपातिताः॥ २९.७७ ॥	
कश्यपस्यात्मजेनैव बहुरूपो हतोऽसुरः॥	
नमुचिश्च हतो वीरो वृत्रश्चैव तथा हतः॥ २९.७८ ॥	
कुमारं हंतुमोसौ देवेंद्रो बलघातकः॥	
कुमारोऽयं मया देवा घातितोद्य न संशयः॥ २९.७९ ॥	
पुरा हतास्त्वया विप्रा दक्षयज्ञे ह्यनेकशः॥	
तत्कर्मणः फलं चाद्य वीरभद्र महामते॥	
दर्शयिष्यामि ते वीर रणे रणविशारद॥ २९.८० ॥	
इत्येवमुक्त्वा स तदा महात्मा दैत्याधिपो वीरवरः स एकः॥	
जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धविदां वरिष्ठः॥ २९.८१ ॥	
इति परमरुषभिभूतो दितितनयः परीवृतोऽसुरेंद्रैः॥	
युधि मतिमकरोत्तदा निहंतुं समरविजयी स तारको बलीयान्॥ २९.८२ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखण्डे शिवशास्त्रे सुरतारकासुरसंग्रामवर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः॥ २९ ॥ छ ॥	

केदारखण्डः