गणेशपुराणम्/खण्डः २(क्रीडाखण्डम्)/अध्यायाः ०२१-०२५
अध्याय २१ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
शृणु द्विज महाश्चर्यं कथ्यमानं मया तव । 
विनायकस्य चरितं सर्वपापहरं नृणाम् ॥१॥ 
अम्भासुरस्य यो मूर्धा स गतो निजमन्दिरम् । 
भ्रमराया निरैक्षिष्ट सखी सा तां न्यबोधयत् ॥२॥ 
प्रसुप्तां कांचने तप्ते सोत्थायांगणमाययौ । 
पौत्रं शिरो निरीक्ष्यैव मूर्छिता पतिता भुवि ॥३॥ 
निघ्नती निजवक्षः सा कराभ्यां शोकनिर्भरा । 
निपतत् भूषणा खिन्ना नागामृष्टेव पद्मिनी ॥४॥ 
विभिन्नवलया छिन्न कूर्पासा तनुमध्यमा । 
दृश्यादृश्य महद्गात्रा लुंठती भुवि विह्वला ॥५॥ 
निषिध्यमाना सखिभिर्भ्रातृभिः स्वजनैरपि। 
त्रिमुहूर्तेः प्रबुद्धा सा किंचिद् वक्तुं प्रचक्रमे ॥६॥ 
उत्थाय च कराभ्यां तु निजघान पुनः शिरः । 
भ्रमर्युवाच । 
येनेयं पृथिवी सर्वा त्रासिता सामरावती ॥७॥ 
मूर्ध्ना सहस्रं शेषस्य भ्रूकटाक्षेन कम्पितम् । 
येन राज्येऽभिषिक्तौ तौ देवान्तक नरान्तकौ ॥८॥ 
यस्य क्ष्वेडितमात्रेण रोदसी कम्पिता भृशम्। 
स कथं पतितः कुत्र निहतः केन वा सुतः ॥९॥ 
यं दृष्ट्वा कम्पितः कालः स कथं निधनं गतः। 
एवमाक्रन्दती दीना विवत्सेव पयस्विनी ॥२.२१.१०॥ 
एवं विलपतीं तां तु न्यषेधयत् सखीजनः । 
न दृष्ट्वा सखि केनापि मृतेन सह वै मृतिः ॥११॥ 
अतिशोकेन शोकोऽग्न्यः प्राप्यते मूढजन्तुभिः । 
यदि स्नेहेन पुत्र त्वम् शोचसेऽस्य हितं कुरु ॥१२॥ 
चारान्प्रेषय वृत्तान्तग्रहणायास्य सर्वतः । 
दह्यतां मस्तको मन्त्रैरेवमस्य हितं कुरू ॥१३॥ 
सुह्रदामश्रु पतितं प्रेतस्य तन्मुखे पतेत् । 
दहत्येनं न नतत्त्याज्यमित्याहुः परमर्षयः ॥१४॥ 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं सोवाच तां सखीं रुषा । 
अयं मूर्ध्ना महाभागे स्थाप्यतां यत्नतः सखि ॥१५॥ 
आनयिष्येऽदितेः पुत्रमस्तकं सह तेन च । 
दाहयिष्याम्यमुं तस्मात् स्थाप्यतां तैलमध्यतः ॥१६॥ 
सा राक्षसी राक्षसवर्ययुक्ता समाययौ राजपुरीं निहन्तुम् । 
विनायकं तं निजरूपगोपिनी पतंगपत्रीव धनंजयान्तिकम् ॥१७॥ 
आगताऽदितिरूपेण भासयन्ती दिशो दश । 
अति लावण्यनिलया सर्वालंकार शोभिनी ॥१८॥ 
दाडिमी बीजदशना बिम्बोष्ठी तनुमध्यमा । 
विलसत् पद्मनयना मुक्तादामलसत् कुचा ॥१९॥ 
वीरा मुमुहिरे दृष्ट्वा तादृशीं नृपसद्मगाम् । 
मनसा कामयन्ति स्म यदालिंगन चुम्बने ॥२.२१.२०॥ 
तर्कयामासुरपरे रम्भा किं नु तिलोत्तमा । 
मेनका वा घृताची वा नागी यक्षी शिवा नु किम् ॥२१॥ 
उर्वशी वा रती राज्ञी कश्यपस्यादितिर्नु किम् । 
ज्ञात्वा तु राजपत्नीं ताम् प्रणनामादितिं मुदा ॥२२॥ 
पूजयामास सौभाग्यद्रव्यैर्भूषां शुकादिभिः । 
उवाच च सुचार्वंगी प्रेमगद्गदया गिरा ॥२३॥ 
महाभाग्येन दृष्टासि त्वं देवजननी मया । 
विनायकप्रसादेन क्वान्यथा दर्शनं तव ॥२४॥ 
राज्ञीमेवं ब्रुवन्तीं तु साश्रुकंठाऽवदद्वचः । 
अदितिरुवाच । 
मम बालो बहुदिनं स्थापितः कुत्र वर्तते ॥२५॥ 
अत्युत्कंठतया सुभ्रु दर्शनार्थमिहागता । 
स्त्रीणां स्वभावं जानासि माया व्याकुल चेतसाम् ॥२६॥ 
शोकसंतप्तगात्राऽहं तमालिंगामि चार्भकम् । 
तत्संसर्गसुशीतांगी प्राप्स्ये संतोषमुत्तमम् ॥२७॥ 
इति तद्वचनं श्रुत्वा सादरा सा ससम्भ्रमा। 
गवेषितुं तु तं बालं राज्ञी दूतानचोदयत् ॥२८॥ 
अन्ये चख्युः काशिराजं कश्यपस्त्रियमागताम्। 
स स्नात्वा गृहमागत्य तां दृष्ट्वा हर्षमाप ह ॥२९॥ 
ताम् प्रणम्य महाभक्त्या प्रोचे बद्धांजलिर्नृपः । 
मे राज्यं जन्म पितरौ धनं दृष्टिः श्रुतं तपः ॥२.२१.३०॥ 
दृष्ट्वा शक्तिर्देवमाता जगज्जननकारिणी । 
न शक्तिर्वर्तते सम्यग् वर्णितुं ते गुणान्मम ॥३१॥ 
बालो विनायकस्तेऽयं शक्रादधिक विक्रमः । 
अवदानान्यनेकानि कृतानि बहुधा सुरैः ॥३२॥ 
अशक्यानि मया वक्तुं रक्षसां निधनानि च । 
तस्यापि वर्णितुं नास्ति गुणानां शक्तिरल्पिका ॥३३॥ 
विश्राम्यतां क्षणं मातर्मम भाग्यं महत्तरम् । 
पदनेन हता मायाबलमाश्रित्य दानवाः ॥३४॥ 
अपरिक्षितेन वपुषा बालस्ते वसते सुखम् । 
त्वं किमर्थमिहायाता याता चेत् स्थीयतां क्षणम् ॥३५॥ 
निवृत्तेऽस्मिन्विवाहे तु प्रापयिष्ये उभावपि।  
सोवाच । 
किमिदं भाषसे राजन्वियोगादस्य मेऽभवत् ॥३६॥ 
महान्खेदो न च सुखं लेभे क्वापीह किंचन । 
क उवाच । 
एवं वदत्यां तस्यां स आगतोऽसौ विनायकः ॥३७॥ 
प्रेषितो बालकैः सर्वैरागता जननी तव । 
सा लिलिंग ततो बालमश्रुपूर्णा मुदा जगौ ॥३८॥ 
चिरकालं स्थितोऽस्यत्र मां विहायाति निष्ठुर । 
त्वद्वियोगेन संतप्ताऽऽगता सर्वं विहाय च ॥३९॥ 
जीविताशां परित्यज्य त्वदर्थे तप आचरम् । 
अतिक्लेशेन लब्धोऽसि तान क्लेशान्वेत्ति चेश्वरः ॥२.२१.४०॥ 
विना त्वया क्षणो मेऽतो युगकल्पसमोऽभवत् । 
एवं लाघव वाक्याऽसौ दुष्टभावेन भामिनी ॥४१॥ 
अतिप्रेमबलात्सा तं कटिदेशे दधार ह । 
सोऽपि तच्चेष्टितं ज्ञात्वाऽऽगस्तस्याःपरिचिन्तयन् ॥४२॥ 
गूढाभिसन्धिस्तां प्रोचे पूर्वं किं मे त्वयाह्रतम् । 
एवं तस्मिन्ब्रुवत्येव लड्डुकं सा ततो ददौ ॥४३॥ 
अत्तेऽस्मिन्पुनरन्यं सा महाविषयुतम् ददौ । 
अत्तेऽस्मिन्पुनरन्यं स ययाचे लड्डुकं बलात् ॥४४॥ 
काशिराजश्च पत्नी च प्रार्थयामासतुस्तदा । 
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ मातस्त्वं सबाला भोजनं कुरु ॥४५॥ 
यावदुत्तिष्ठते सा तु तावद्रुद्धाऽर्भकेण सा। 
गिरीन्द्रसारवपुषा सा ततो विह्वलाभवत् ॥४६॥ 
मुंच मुंचेति तं प्राह माताऽहं तव बालक । 
बहुकालेन दृष्टुं त्वामागता स्नेहपाशतः ॥४७॥ 
कथं चूर्णयितुं माम् त्वमुद्यतोऽसि गिरिर्यथा । 
कराभ्यां नुनुदे सा तं तावन्निद्रां ययो च सः ॥४८॥ 
प्रसार्य चरणौ हस्तौ श्वासोच्छ्वासपरायणः । 
इति राजा न्यषेधत्तां विह्वलां भारपीडिताम् ॥४९॥ 
मा निद्राभंगमस्याशु कुरु त्वं जननी सती। 
उद्धर्तुं बालकं केचिच्चक्रुःकरुणया मनः ॥२.२१.५०॥ 
उत्थापितुं चालितुं वा सर्वे नाशक्नुवंस्तदा । 
प्रार्थयामासुरपरे बालं राजीवलोचनम् ॥५१॥ 
अनुक्रोशं कुरु शिशो जननी ते मरिष्यति । 
चालयामास चरणौ हस्ते साऽथशिरोधराम्।।५२॥ 
किमिदं क्रियते बाल पितरं किं वदिष्यसि । 
एवं वदत्सु लोकेषु सा मृताऽथ निशाचरी ॥५३॥ 
दशयोजन देहेन व्यापितं भूतलं तया । 
पलायनपराः केचित्तां दृष्ट्वाऽतिभयानकाम् ॥५४॥ 
ययुः केचिच्च तां दृष्टुं विचित्रजनवृत्तयः । 
राजा च विस्मितस्तत्र जनः सर्वे विलोक्यताम् ॥५५॥ 
कथं कपटरूपेयमागता बालघातिनी। 
ऋषिपत्नीस्वरूपेण ज्ञाता न राक्षसीति च ॥५६॥ 
अत्यद्भूतमं ज्ञानमस्य सामर्थ्यं च विलोकितम् । 
इति ब्रुवाणास्तु नरास्तत्समीपं मुदा ययुः ॥५७॥ 
बालमुत्थाप्य तस्यास्तु पुष्पभारसमं जगुः । 
अपनेयेति तेऽप्याहुर्दुष्टा दुष्टस्वरूपिणी ॥५८॥ 
परस्यानिष्टमिच्छेद्यः स एव निधनं व्रजेत् । 
तुष्टुवः परिपूज्यैनं काशिराजो जना अपि ॥५९॥ 
ऋषयो लोकपालाश्च भक्त्या देवं विनायकम् । 
नाथस्त्वमसि देवानां मनुष्योरगरक्षसाम् ॥२.२१.६०॥ 
यक्षगन्धर्वविप्राणां गजाश्वरथ पक्षिणाम् । 
भूतभव्यभविष्यस्य बुद्धीन्द्रियगणस्य च ॥६१॥ 
हर्षस्य शोकदुःखस्य सुखस्य ज्ञानमोहवोः । 
अर्थस्य कार्यजातस्य लाभहान्योस्तथैव च ॥६२॥ 
स्वर्गपाताललोकानां पृथिव्या जलधेरपि। 
नक्षत्राणां ग्रहाणां च पिशाचानां च वीरुधाम् ॥६३॥ 
वृक्षाणां सरितां पुंसां स्त्रीणां बालजनस्य च । 
उत्पत्तिस्थिति संहारकारिणे ते नमो नमः ॥६४॥ 
पशूनां पतये तुभ्यं तत्वज्ञानप्रदायिने । 
नमो विष्णुस्वरूपाय नमस्ते रुद्ररूपिणे ॥६५॥ 
नमस्ते ब्रह्मरूपाय नमोऽनन्तस्वरूपिणे । 
मोक्षहेतो नमस्तुभ्यं नमो विघ्नहराय ते ॥६६॥ 
नमोऽभक्तविनाशाय नमो भक्तप्रियाय च । 
अधिदैवाधिभूतात्मंस्तापत्रय हराय ते ॥६७॥ 
सर्वोत्पातविघाताय नमो लीलास्वरूपिणे । 
सर्वांन्तर्यामिणे तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय ते नमः ॥६८॥ 
अदित्या जठरोत्पन्न विनायक नमोऽस्तु ते। 
परब्रह्मस्वरूपाय नमः कश्यपसूनवे ॥६९॥ 
अमेयमायान्वित विक्रमाय, मायाविने मायिक मोहनाय । 
अमेयमायाहरणाय मायामहाश्रयायास्तु नमो नमस्ते ॥२.२१.७०॥ 
एवं स्तुत्वा तु ते सर्वे ययुः स्वं स्वं गृहं मुदा। 
त्यक्त्वा ताम् राक्षसीं छित्त्वा खंडशो दूरतः पुरात् ॥७१॥ 
य इदं पठते स्तोत्रं त्रिसन्ध्योत्पातनाशनम्। 
न भवन्ति महोत्पाता विघ्ना भूतभयानि च ॥७२॥ 
त्रिसन्ध्यं यः पठेत्स्तोत्रं सर्वान् कामानवाप्नुयात् । 
विनायकः सदा तस्य रक्षणं कुरतेऽनघ ॥७३॥ (९८८)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते राक्षसीवधो नामैकविंशतितमोऽध्यायः ॥२१॥

अध्याय २२ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
अपरस्मिन् दिने राजा प्रातःस्नानकृतोद्यमः । 
पौराः सर्वे वितर्क्यैवं नायं देवो न मानुषः ॥१॥ 
न देवश्चेत् कथं पंच महान्तो देवदुर्धराः । 
अजेयाः शक्रहरिभिर्हता दैत्या महाबलाः॥२॥
देवएव भवेद् बालमध्येऽयं क्रीडते लघु । 
इति तर्क्य ततस्तावदागता राजदर्शनम् ॥३॥ 
राजाऽपि भद्रमगमदुवाच सकलान् प्रति। 
निरूपयन्तु यत्कार्यं तद्वः सिद्धिं प्रयास्यति ॥४॥ 
किमर्थं प्रातरेवेह पौरा यूयं समागताः । 
त ऊचुर्न रहस्यं यत् स्वाभिप्रेतमृते वचः ॥५॥ 
त्वयाऽयं हि समानीतो मुनिपुत्रो विनायकः । 
नास्य दास्यमभून्नो हि किंचित् क्वापि कदाचन ॥६॥ 
त्वया तु पूजितोऽनेकवारं स्वशरणे स्थितः । 
यद्यत्तव गृहे याति तत्तन्नः प्रेषयस्यहो ॥७॥ 
अयं तु न कथं राजन प्रेषितो नु विनायकः । 
राजोवाच । 
सम्यगुक्तं यत्र जना विभज्य भुज्यते तु यत् ॥८॥ 
अमृतं याति च विषं विषमन्यद् भवेत्तु तत् । 
अस्मिन्यस्य भवेद् भक्तिर्देवे वा मानुषेऽपि वा ॥९॥ 
स एनं स्वगृहे नीत्वा पूजयेद्भोजयेदपि । 
जनास्तु त्रिविधाः पौरा रजःसत्वतमो गुणैः ॥२.२२.१०॥ 
परीक्षन्तेन्मरा दुष्टाः पुण्यवन्तो भजन्त्यपि । 
केचिदेनं विनिन्दन्ति प्रशंसन्ति च केचन ॥११॥ 
यस्य स्वभावो यादृक्स्यात्स तथा वर्तते नरः । 
न जहाति घृष्यमाणश्चन्दनः स्वसुगन्धिताम् ॥१२॥ 
कस्तुरी कर्दमयुतः पलांडुवा निजं गुणम् । 
भवतां यदि भक्तिश्चेदनन्याऽस्मिन्सुते मुनेः ॥१३॥ 
नीयतां पूजयन्स्वाशु भोजनाय प्रियाय च । 
परीक्षार्थं न नेयोऽसौ जनको जननी मम ॥१४॥ 
मया कथं नरा वाच्या नीत्वैनं पूजयन् त्विति । 
अस्य शक्तिं दृढां दृष्ट्वा मम भक्तिर्विशिष्यते ॥१५॥ 
नायं चेन्मत्पुरी क्वत्या कृतो यूयं क्व चाप्यहम् । 
इति राजवचः श्रुत्वा पुनरूचुश्च नागराः ॥१६॥ 
यथा वदसि कल्याण तत्तथा न तदन्यथा । 
अस्माकं कार्यसिद्धिर्या तां कुरुष्व जनाधिप ॥१७॥ 
नीत्वेमं स्वगृहे बालं पूजयामो यथार्हतः । 
एतस्मिन्नन्तरे बालोऽवदत्तान् सदसिस्थितान् ॥१८॥ 
जानन्नन्तर्गतं तेषां सर्वसाक्षी जगद्गुरुः । 
विनायक उवाच । 
किमर्थं माम् प्रार्थयन्तो भवन्तोऽति महत्तराः ॥१९॥ 
अहं बालो मुनिसुतो मत्पूजनफलं नु किम् । 
भविष्यति न जानेऽहं भवतां व्ययकारिणाम् ॥२.२२.२०॥ 
विवाहो व्रतबन्धो वा यज्ञो वाऽन्यो महोत्सवः । 
तदा भवद्गृहं यास्ये हव्यं कव्यं यदा भवेत् ॥२१॥ 
असंख्याता भवन्तो हि कथमेको गृहं व्रजे । 
वकेशिनीं किमर्थं वा गां धोक्ष्यथ भवद्विधाः ॥२२॥ 
वांछितार्थी कथं याचेत्त्यक्त्वा कल्पद्रुमं द्रुमम् । 
अन्यत् क्षुद्रं वांछितं वा तद्वद्यूयं समुत्सुकाः ॥२३॥ 
क उवाच । 
विनायकवचः श्रुत्वा श्रेणीमुख्या जगुः पुनः । 
अस्मिन्विवाहे सम्पन्ने न स्थास्यति क्षणं भवान् ॥२४॥ 
राज्ञः प्रसादाद्दृष्टोऽसि भक्तिं न सफलीकुरू । 
अवाप्तकामस्य च ते सृष्टि स्थित्यन्तकारिणः ॥२५॥ 
सर्वान्तर्यामिणः सर्वं चित्तवृत्ती विजानतः । 
कर्तुं वाप्यन्यथा कर्तुमकर्तुं वा क्षमस्य ह ॥२६॥ 
चिदानन्दस्य नैवास्ति पूजाभिर्नः प्रयोजनम् । 
भक्तिप्रियो देव इति निगमं न वृथा कुरू ॥२७॥ 
निशम्येति वचस्तेषां तानूचेऽथ विनायकः । 
एवं चेद्भवतां भक्तिस्तदा यास्ये नृपाज्ञया ॥२८॥ 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं सर्वेऽपि स्वगृहान् ययुः । 
मंडपान् विदधुः केचित् केचिद्वस्त्रगृहाणि च ॥२९॥ 
तोरणान् विदधुर्भक्त्यादर्शशोभाद्भुतानि च । 
भाजनानि महार्हाणि सुगन्ध चन्दनानि च ॥२.२२.३०॥ 
द्रव्याणि च सुगन्धीनि मृगनाभिभवानि च । 
फलानि च विचित्राणि वासांस्याभरणानि च ॥३१॥ 
पक्वान्नानि विचित्राणि पंचामृतयुतानि च । 
स्थापिता मूर्तयो नानामुक्तामाला विभूषिताः ॥३२॥ 
एवं गृहे गृहे सर्वे सामग्रीं चक्रुरुत्सुकाः । 
एकोऽभून्नगरप्रान्ते ब्राह्मणो वेदशास्त्रवित् ॥३३॥ 
शुक्ल नाम्ना शुक्लवृत्तिः शान्तो दान्तः क्षमान्वितः । 
श्रौतस्मार्त कर्मनिधिर्ब्रह्मनिष्ठोतिथिप्रियः ॥३४॥ 
यस्य पत्नी महाभागा विद्रुमा नाम नामतः । 
निस्पृहा ज्ञानसम्पन्ना सर्वावयवसुन्दरा ॥३५॥ 
दरिद्रा ज्ञाननिष्ठा सा पतिप्राणा पतिव्रता । 
तस्या गृहगतं दृश्यं नभस्तारांकितं स्फुटम् ॥३६॥ 
न स्वर्णं राजतं ताम्रं भाजनं रीतिजं न च । 
गौरा वल्कलसंवीता तेजोज्वाला सुशोभना ॥३७॥ 
यदंगतेजसा व्याप्तं दृश्यमानं न दृश्यते । 
तेन वृत्तेन तुष्टा सा गहशोभाविधायिनी॥३८॥ 
तस्यास्तोषेण तुष्टोऽभूद्विनयेन च सेवया। 
स्वस्थःस्थितो ज्ञाननिष्ठस्तिष्ठत्यकृतभोजनः॥३९॥ 
कदाचिद्भिक्षितुं यातो वारितस्तु गृहेगृहे । 
महोत्सवं प्रकुर्वद्भिर्विनायककृते जनैः ॥२.२२.४०॥ 
यल्लब्धं तेन तुष्टोऽसौ भार्यामेत्याऽब्रवीदिदम् । 
श्रूयतां पत्नि नगरे वारितोऽहं गृहेगृहे ॥४१॥ 
आयास्यति प्रतिग्रहं पूजार्थं स विनायकः । 
योऽवतीर्णो मुनिगृहं भूभार हरणोद्यतः ॥४२॥ 
आयास्यति गृहं चेत्स पूजार्थे यत्नमाचर । 
साऽब्रवीन्महतीं पूजां त्यक्त्वाऽन्नं त्वद्गृहे कथम् ॥४३॥ 
भवतां सोऽकिंचनानां कथं वा गृहमेष्यति । 
गन्धपुष्पं पर्युषितं पक्वं कन्दफलं मुने ॥४४॥ 
भविष्यति कृतं सम्यगसम्यक् स्वल्पमप्यहो। 
किं वा प्रयोजनं तस्य गृहेण भवतां प्रभो ॥४५॥ 
इति प्रियावचः श्रुत्वा पुनरूचे मुनिः प्रियाम् । 
स माम् भक्तं विजानाति दीनानाथ प्रभुः प्रभुः॥४६॥ 
भक्तिप्रियोऽस्ति देवोऽयं न लोभवशगो विभुः। 
अर्णसा च पलाशेन पुष्पेण प्रीयते हि सः ॥४७॥ 
सुवर्णानिचयार्वापि न हि दम्भाति समर्पितैः । 
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विद्रुमा पुनरब्रवीत् ॥४८॥ 
एवं चेत्तर्हि यत् सिद्धं तदेतस्मै निवेद्यताम् । 
ततोऽष्टादश धान्यानाम् कृत्वा पिष्टं पपाच सा । ॥४९॥ 
ओदनश्च कृतो जीर्णं तन्दुलानां जलाधिकः । 
मुष्टिपिष्टं पर्णपुटे पक्त्वा भुंक्ते दिनेदिने ॥२.२२.५०॥ 
तत्तेन दिनमानेन द्रव्येण चैलमानयत् । 
गन्धाक्षतं च पुष्पाणि धूपं दीपं महार्तिके ॥५१॥ 
वन्यं फलं वल्कलं च स्थापयामास चैकतः । 
शुष्कामलक खंडानि मुखवासार्थमेव च ॥५२॥ 
प्रसार्य दर्भनिचयं सुसिक्ते स्वांगणे ध्वजम् । 
चकार कशिपू नासौ ध्याननिष्ठोभवन् मुनिः ॥५३॥ 
नैवेद्यं वैश्वदेवं च कृत्वा पूर्वं प्रयत्नतः ॥५४॥ (१०४२)
इति श्रीमदादि श्रीमन्महागाणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥२२॥ 

अध्याय २३ प्रारंभ – 
क उवाच । 
स बालो बालमध्ये तु चिक्रीडे कौतुकान्वितः । 
राजा भद्रासनगतो नृत्यं सर्वजनैः सह ॥१॥ 
यावत्पश्यति वेश्यानां तावदेवागतावुभौ । 
देवलोकात्सदो रम्यं सनकश्च सनन्दनः ॥२॥ 
उद्भासितं तयोर्दीप्त्या सूर्याग्न्योरिव तत्सदः । 
आसनादुदतिष्ठत्स नृपतिः सहसेक्ष्य तौ ॥३॥ 
स्थिरः स्थाप्य पादपद्मे साष्टांगं प्रणनाम तौ । 
बद्धांजलिरुवाचाथ अद्य धन्यं कुलं मम ॥४॥ 
राज्यं ज्ञानं च देहश्च पत्नीपुत्रादिकं च यत् । 
इत्युक्त्वा पाणिना धृत्वा स्वासने चोपवेश्य तौ ॥५॥ 
उपचारैः षोडशभिरपूजयत भक्तितः । 
तौ च विश्रामयामास पादसंवाहनादिभिः ॥६॥ 
पुनः पुनः प्रणम्यासौ वक्तुं समुपचक्रमे । 
राजोवाच । 
मुनीनां न्यस्तदंडानां निस्पृहाणां च सर्वदा ॥७॥ 
कार्यलिप्सा न काचित्स्यादाज्ञामीहे तथाप्यहम् । 
तपो राज्यं कुलं शीलं सार्थकं कर्तुमुद्यतः ॥८॥ 
तावूचतुः । 
अवाप्तसर्वकामोऽसौ परब्रह्मस्वरूपवान् । 
लीलावतारी भगवान् कश्यपस्य सुतस्तव ॥९॥ 
गृहे नानाकौतुकानि कुरुतेऽद्भुतविक्रमः । 
श्रुत्वाऽवदानं तस्यात्र द्रष्टुमावां समागतौ ॥२.२३.१०॥ 
अन्यथा शक्रभवनत्यागे किं नः प्रयोजनम् । 
गृहे यस्य कल्पतरुः सोऽन्यं कि याचयिष्यति ॥११॥ 
तस्योङ्घ्रिकमलं नत्वा गच्छावः स्वस्थलं नृप । 
एवं तयोरागतयोः श्रुत्वा वाक्यं विनायकः ॥१२॥ 
वदतोरागतः क्रीडां त्यक्त्वा मोदक हस्तकः । 
पंचखाद्यमयं भक्ष्य मोदकं लीलयादधत् ॥१३॥ 
तयोस्तं दर्शयामास नृपो हास्यपरो मृदु । 
सोऽयं समागतो देवो यद्दर्शनसमुत्सुकौ ॥१४॥ 
आगतो यच्च कर्तव्यं कुरुतं तद्यथेष्टतः । 
तं निरीक्ष्य मुनी तौ तु परस्परमथोचतुः ॥१५॥ 
अनेन दूषितो नूनं कश्यपो मुनिसत्तमः । 
तत्पुत्रतां समासाद्य स्वाचारं त्यजता भृशम् ॥१६॥ 
स्पृष्टास्पृष्टविचारोऽस्य भक्ष्याभक्ष्यविधिर्न च । 
दर्शने स्पर्शने चास्य महान्दोषो भवेत्खलु ॥१७॥ 
कथं स्वनियमांस्त्यक्त्वा स्थितः क्षत्रियवेश्मनि । 
स्वधर्मे नः स्थितानां तु दर्शनेनास्य किं भवेत् ॥१८॥ 
शुश्राव तां गिरं देवो नृपसन्निहितस्तदा । 
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वाचस्पतिरिवापरः ॥१९॥ 
क्व गतं भवतो ज्ञानं वृथा श्रमवतोर्मुनी। 
स्वर्गं त्यक्त्वा कथमिह संप्राप्तौ प्राकृताविव ॥२.२३.२०॥ 
श्रुत्वेत्थं वचनं तस्य नृपतिं तावथोचतुः । 
मायामयस्य देवस्य मायया मोहितो भृशम् ॥२१॥ 
देह्यनुज्ञां गमिष्यावो निजमाश्रम मंडलम् । 
ततो नृपतिशार्दूलो दृढभक्ति प्रणोदितः ॥२२॥ 
स्थीयतां श्रूयतां वाक्यं मदीयमित्युवाच तौ। 
भक्त्या च प्रार्थयामास स्नात्वा भुक्त्वाऽनुगम्यताम् ॥२३॥ 
निशम्य प्रार्थनां तस्य मोचतुर्मुनिपुंगवौ । 
न भुज्येते राजकीयमन्नम् तस्माद् व्रजावहे ॥२४॥ 
तदनुज्ञां समासाद्य मणिकर्णी ततो गतौ । 
विनायकः सर्वबालैरनुयातो मुदा रमन् ॥२५॥ 
स्नात्वा गतः शुक्लगृहं ज्ञात्वा तद्भक्तिमादृतः । 
यथा धावति गौर्वत्सं यथा माता रुदच्छिशुम् ॥२६॥ 
यथा कृष्णः सभानीतां द्रौपदीं शरणागताम् । 
दृष्ट्वा तौ दम्पती देवं पादयोर्विनिपेततु ॥२७॥ 
आनन्दाश्रूणि मुंच्चन्तौ वाचा गद्गदया गिरा। 
लिलिंगतुर्मुदा देवं ननृतुर्हर्षनिर्भरौ ॥२८॥ 
न विन्दतुः प्रकर्तव्यं देहातीता विवासतुः । 
रोमांच्चांच्चितगात्रौ तौ बाष्पधाराममुंच्चताम् ॥२९॥ 
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञौ तौ नेमतुर्जगदीश्वरम् । 
तत ऊचे मुनिर्देवं दीननाथेति यत्तव ॥२.२३.३०॥ 
विख्यातं त्रिषु लोकेषु नाम पापहरं शुभम् । 
सार्थकं कृतमद्यैव जन्म नः पाददर्शनात् ॥३१॥ 
प्रासादनिचयांस्त्यक्त्वा गतः पर्णकुटीमिमाम् । 
धन्यो वंशो मदीयोऽद्य जन्म ज्ञानं तपो वयः ॥३२॥ 
अपूजयत्ततस्तं स कुशासनगतं मुनिः । 
प्रक्षाल्य चरणद्वन्द्वं जलं तच्छिरसाऽदधत् ॥३३॥ 
गन्धाक्षतं पुष्पमालां धूपं दीपं ददावथ । 
दूर्वांकुरान् शमीपत्रं सुतैलं केतकं शुभम् ॥३४॥ 
खाद्यं स्वल्पं पुरः स्थाप्य फलमारण्यकं तथा। 
पुष्पांजलिं मन्त्रपूतां दत्त्वा नत्त्वा स लज्जितः ॥३५॥ 
कदन्नं कथमस्मै तद्देयमित्येव चिन्तयन् । 
अभिप्रायं विदित्वा तं देवदेवो विनायकः ॥३६॥ 
याचे मातः किमन्नं ते गृहे तद्दीयतां मम । 
भक्त्या दत्तं कदन्नं मेऽधिकं स्यादमृतादपि ॥३७॥ 
विषं भवति यदत्तं दम्भेनाश्रद्धयान्वितम् । 
विस्तीर्णमोदनं शुष्कं भास्करीं बहुधान्यजाम् ॥३८॥ 
आस्थापयत् पुरस्तस्य मुनिपत्नी ह्रियान्विता । 
तैलं च सकलं दृष्ट्वा प्राहसंस्तं च बालकाः ॥३९॥ 
अभक्षयत्स पक्वान्नसदृशं परमादरात् । 
प्रतिग्रासं जलं पीत्वा जघास बलवत्तरम् ॥२.२३.४०॥ 
ततस्तेनोदनः पात्रं निक्षिप्तो मुनिनाऽखिलः । 
तज्जलं चलितं दिक्षु बालो रोद्धुं न चाशकत् ॥४१॥ 
ततोऽभवद्दशभुजो बुभुजे चौदनं च तैः । 
आश्चर्यं ददृशुर्लोका हसन्तो हस्ततालतः ॥४२॥ 
अपूर्वः पाचितोऽयं नु जानुदघ्नजलेन यः । 
इत्यूचुर्बुभुजुर्बाला रुच्या पायसकल्पया ॥४३॥ 
साकं तेन च वैर्भुक्तं गतास्ते देवतुल्यताम् । 
अशोचन्नितरे पश्चाद्येऽहसन्विवृतै रदैः ॥४४॥ 
कोलाहलो महानासीन्नगरे क्व विनायकः । 
केचिदूचुः शुक्लगृहे भुनक्ति शीर्णमोदनम् ॥४५॥ 
रोद्धुं कृता दशभुजो ओदनं च भुनक्ति तैः । 
भुक्ते तस्मिन्विशुद्धे स शुष्कमामलकं ददौ ॥४६॥ 
मुखशुद्धिं तेन चक्रे जगदात्मा विनायकः । 
प्रसन्नः शुक्लमवदत् प्रीतो भावेन तेऽनघ ॥४७॥ 
वरान्वृणु महाभाग मत्तो यानभिकांक्षसे । 
शुक्ल उवाच । 
सर्वान्नागरिकांस्त्यक्त्वा भोक्तुं रूक्षान्नमागतः ॥४८॥ 
अयमेव वरो महयं यज्जातं तव दर्शनम् । 
प्रभुवाक्यानुरोधेन याचे भक्तिं त्वयि स्थिराम्॥४९॥ 
अन्ते मोक्षं च मे देहि येन नावर्तते पुनः । 
न संसारसुखे चित्तं रमते ते विनायक ॥२.२३.५०॥ 
क उवाच । 
एवमस्त्विति तं प्रोच्य पूर्ववद् द्विभुजः शिशुः । 
गृहं तस्मै शक्रगृहाद्वरं सद्रत्नकांचनम् ॥५१॥ 
अत्युत्तमं स्वरूपं च ज्ञानं सम्पदमर्पयत् । 
अनुज्ञातो ययौ ताभ्यामन्यत्र बालकैर्वृतः ॥५२॥ (१०९४ )
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरित्रे शुक्लवरप्रदानं नाम त्रयोविंशतितमोऽध्यायः ॥२३॥

अध्याय २४ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
व्यलोकयंस्तं नगरे तस्मिन् सर्वे महाजनाः । 
विधाय पूजासामग्रीं भोजनस्याप्यनेकधा ॥१॥ 
गृहे गृहे राजगृहे सर्वामात्यगृहेऽपि च । 
गवेषयन्ति स्म जनास्तदा कश्यपनन्दनम् ॥२॥ 
अपृच्छन्त जनाः सर्वे क्वचिदृष्टो विनायकः । 
नेति नेति श्रुतिर्वक्ति यं स कस्याक्षिगोचरः ॥३॥ 
भवेन्नालोकितोऽस्माभिरिति तत्रावदज्जनाः । 
पुरप्रान्ते तु ये तत्र तेऽशृण्वज्जनवाक्यतः ॥४॥ 
स चागतः शुक्लगृहं ततस्ते तद्गृहं ययुः । 
नापश्यंस्तमथापृच्छंस्तेनोक्तं स इतो गतः ॥५॥ 
स तु मायामयो बालो जनान्वंचितुमुत्सुकः । 
विसृज्य बालकान् पश्चाद् द्वारेणागत्य सुप्तवान् ॥६॥ 
केचित्तं ददृशुः सुप्तं हर्यक्षमिव गह्वर । 
केचित्तं क्रोधावशगा निनिन्दुर्बालको लघुः ॥७॥ 
पिशाच इव किं यातो दरिद्रस्य गृहं प्रति । 
ईशश्चेत् सर्वभावज्ञः सर्वेषां प्रियमाचरेत् ॥८॥ 
उत्थाप्य तं करे धृत्वा याहीति शरणं शुभम् । 
सफलं कुरु नः सर्वं त्वदर्थमुपकल्पितम् ॥९॥ 
गतः खेदो भ्रमणजो दृष्ट्वा त्वच्चरणाम्बुजम् । 
याहि याहि गृहान्नस्त्वं भोक्तुं बालगणैः सह ॥२.२४.१०॥ 
स ऊचे साम्प्रतं भुक्तं पुनरूचुर्जनास्तु तम् । 
दरिद्रस्य गृहे किं ते भुक्तंस्याद्भैक्ष्यवर्तितः ॥११॥ 
नापोऽपि पिबते क्वान्नं कथं भुक्तं त्वया विभो। 
गणेश उवाच । 
उदरं परिपूर्णं मे यातुं शक्तिश्चनास्ति मे ॥१२॥ 
क उवाच । 
ततः सर्वे विदित्वा तं भुक्तं शुक्लगृहे जनाः। 
निराशा भग्नसंकल्पा रुष्टा दीना विचेतसः ॥१३॥ 
सम्भारा व्यर्थतां याता नानावकेशार्थ संचिताः ।
बुभुजुस्तान् स्वयं दुष्टा दाम्भिका भक्तिवर्जिताः ॥१४॥ 
ये भक्तास्ते निराहारास्तस्थुर्ध्यानपरायणाः । 
एवं सर्वेषु लोकेषु ज्ञात्वा ध्यानस्थितेषु सः ॥१५॥ 
एको नानाष्वरूपोऽभूद् घटाकाश इव स्फुटम् । 
जलपूर्णेषु कुम्भेषु रविर्नाना यथेक्ष्यते ॥१६॥ 
क्वचित् पर्यंकशयनः क्वचित् जपपरायणः । 
क्वचिद्दानरतः क्वापि भोजनाय समुत्सुकः ॥१७॥ 
क्वचित् पाठ्यते शिष्यान् सांगवेदंसहार्थकम् । 
क्वचित् व्याकुरुते शास्त्रं क्वचिच्च पठति स्वयम् ॥१८॥ 
एवं नानास्वरूपैः स नानागृहगतो बभौ । 
अयमस्मद् गृहं यातः पूर्वमित्यभिमेनिरे ॥१९॥ 
तैलमुद्वर्तनं स्नानं पूजनं भोजनं ददुः । 
एवं सर्वे जह्रषिरे काशिराजसमन्वितम् ॥२.२४.२०॥ 
दृष्ट्वा देवं परमया मुदा साधुविनायकम् । 
पुपूजुर्भोजयामासुर्द्विजान् सुहृद्गणानपि ॥२१॥ 
पंचामृतं च पक्वान्नं व्यंजनं पायसौदनौ । 
अन्यद्रुचिकरं सर्वं बुभजुस्ते यथारुचि ॥२२॥ 
एवं द्विजेषु देवेषु काशिराजे सुहृत्स्वपि । 
आशीर्वत्सु सभाविष्टः काशिराजो न्वपृच्छत ॥२३॥ 
मायया मुनिपुत्रस्य मोहितोऽनेकधाकृतेः । 
राजोवाच । 
विनायको गतो भोक्तुं नानागृह इतिस्फुटम् ॥२४॥ 
अयं मे निकटेऽप्यस्ति को नु भुंक्ते गृहे गृहे । 
क्वचिच्च शिबिकारूढो याति भोक्तुं विनायकः। ॥२५॥ 
गजारूढः क्वचिद्याति हयारुढश्च कुत्रचित् । 
एवं सर्वेषु लोकेषु पूजाव्यग्रेषु बालके ॥२६॥ 
ततस्तौ नगरीं यातौ तत्र तत्र विनायकम्। 
अपश्यतां भुक्तवन्तं परावृत्य समीयतुः ॥२७॥ 
यत्र यत्र गृहे यत्तौ तत्र तत्र विनायकम् । 
निर्वृत्य सकलं नित्यं भिक्षार्थं पर्यगच्छताम् ॥२८॥ 
शयानं शयने दिव्ये भक्षयन्तं फलानि च । 
चर्वयन्तं च ताम्बूलं क्वचित्गन्धादिचर्चितम् ॥२९॥ 
क्वचिन्नृत्यं प्रपश्यन्तं गणिकानां गणान्वितत् । 
क्रीडन्तमक्षैः कुत्रापि क्वचिद् बुद्धिबलेन च ॥२.२४.३०॥ 
नानालंकारसंयुक्तं दिव्यवस्त्रान्वितं क्वचित् । 
पठन्तं च जपन्तं च ध्यानेन तमपश्यताम् ॥३१॥ 
स्तूयमानं क्वचिद् भक्तै स्तुवन्तं जगदीश्वरम् । 
दर्शयन्तं विभूतिं स्वां भक्त्यानेकशः क्वचित् ॥३२॥ 
युवानं रमयन्तं स्वाःस्त्रियोऽत्यन्त मनोरमाः । 
चिकित्सयन्तं वृद्धं च सेवन्तं रसमुत्तमम् ॥३३॥ 
रिंगंतं भक्षयन्तं च मृदं कुत्रचिदंगणे । 
परिश्रान्तं पिबन्तं कं क्रीडाभिः कन्दुकादिभिः ॥३४॥ 
एवं तौ क्षुधितौ श्रान्तौ पर्यटन्तौ गृहे गृहे । 
सर्वत्र दृष्ट्वा तं देवं परस्परमथोचतुः ॥३५॥
अत्रास्ति निर्मलः शुक्लो ब्राह्मणो नगरे शुचिः । 
यावो भोक्तुं तस्य गृहे इत्युक्त्वा तत्र जग्मतुः ॥३६॥ 
तत्रापि सोंऽगणगतो दृष्टस्ताभ्यां विनायकः । 
नगरे नात्र भोक्तव्यं न तु शेषं विनायकात् ॥३७॥ 
इत्युक्त्वा बहिरायातौ पुरो दृष्ट्वा विनायकम् । 
तिर्यग् गतिधरौ भूत्वा ततोऽपि समपश्यताम् ॥३८॥ 
प्राच्यां प्रतीच्यां च दिशि तमेवेतौ समन्वतः । 
अधश्चोर्ध्वं सर्वगतं विनायकमपश्यताम् ॥३९॥ 
विनायकस्वरूपं च तौ पुनर्विश्वरूपिणम् । 
सर्वं विनायकमयं वस्तुमात्रमपश्यताम् ॥२.२४.४०॥ 
अथाभावयतां शम्भुं विष्णुं तौ भृशविस्मितौ । 
अपश्यतां ह्रदि तदा तं च तं च विनायकम् ॥४१॥ 
निमील्य नयने चान्तस्तमेव मुनिसत्तमौ । 
उद्घाटय नयने चापि स्वान्त एनमपश्यताम् ॥४२॥ 
किरीटिनं कुंडलिनं मुक्तामालाम्बरांगदम् । 
कटिसूत्रेण हैमेन मुद्रिकाभिश्च भूषितम् ॥४३॥ 
सिंहारूढं दशभुजं सिद्धिबुद्धियुतं शुभम् । 
भालचन्द्रं मृगमदतिलकं नागभूषणम् ॥४४॥ 
सूर्यकोटिप्रभं सृष्टिस्थितिसंहारकारिणम्। 
त्यक्त्वा भेदं तत्त्वविदौ नेमतुश्चरणाम्बुजम् ॥४५॥ 
नुतःस्म परया भक्त्या देवदेवं विनायकम् । 
तस्यैव करुणाप्राप्त प्रबोधौ तौ मुनीश्वरौ ॥४६॥ (११४०)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे विनायकभोजनकथनं नाम चतुर्विंशतितमोऽध्यायः ॥२४॥ 
 
अध्याय २५ प्रारंभ :- 
तावूचतुः । 
सर्वेषां कारणानां त्वं कारणं कारणातिगः। 
ब्रह्मस्वरूपो ब्रह्मांडकारणं व्यापकः परः ॥१॥ 
पासीदं सृजसे विश्वं त्वमेव हरसेऽनघ । 
नानारूपैररूपस्त्वं नानामाया बलान्वितः॥२॥ 
त्वमेव पंचभूतानि यक्षगन्धर्व राक्षसाः। 
कस्त्वां स्तोतुं समर्थः स्याच्चराचरस्वरूपकम् ॥३॥ 
नेति नेति ब्रवीति स्म त्वद्रूपाज्ञानतः श्रुतिः । 
आवाम् विमोहितौ ज्ञातुं नेशाथे रूपमुत्तमम् ॥४॥ 
महिमानं न जानीवोऽनेकरूपस्य ते विभो । 
कृतकृत्यो भवत्पाददर्शनात्स्वः प्रभोऽधुना ॥५॥ 
नानावतारैर्भूभारं हरसेऽनन्तशक्तितः । 
क उवाच । 
एवं तयोः स्तुतिं श्रुत्वा प्रीत्या प्रोवाच तावुभौ ॥६॥ 
विनायको बालरूपी कौतुकी मायिकोऽपि च । 
तत्वज्ञौ मत्प्रसादाच्च सर्वज्ञौ च भविष्यथः ॥७॥ 
एवं दत्वा वरं देवस्तत्रैवान्तरधीयत । 
ततस्तौ मूतिमतुलां कृत्वा सम्यग्विनायकीम् ॥८॥ 
कृत्वा प्रासादामतुलं रत्नकांचन संयुतम् । 
स्थापयामासतुरुभौ सनकश्च सनन्दनः ॥९॥ 
आख्यां च चक्रतुस्तस्या वरदोऽयं विनायकः । 
गणेशकुंडमिति च कृतं ताभ्यां सरोवरम् ॥२.२५.१०॥ 
अत्र स्नात्वा पूजयेद्यो वरदं तं विनायकम् । 
स कामानखिलान् प्राप्य भुक्त्वा भोगाननेकशः ॥११॥ 
अवाप्य पुत्रान् पौत्रांश्च विद्यामायुर्यशो महत् । 
धनं धान्यं यशश्चापि तत्वज्ञानं च शाश्वतम् ॥१२॥ 
अन्ते वैनायकं धाम याति नास्त्यत्र संशयः । 
क उवाच । 
यत्र देवाः सगन्धर्वा यक्षाश्चाप्सरसां गणाः ॥१३॥ 
दृष्ट्वा सम्पूज्य देवेशं तत्रैवान्तर्हिताः क्षणात् । 
संप्राप्तविस्मयौ तौ च जग्मतुर्दिवमुत्तमम् ॥१४॥ 
काशिराजोऽपि तत्रत्य सामात्यः सप्रजस्तु तम् । 
नानाद्रव्यैरलंकारैर्वस्त्रैरुच्चावचैरपि ॥१५॥ 
पक्वान्नैश्चाप्यनेकैश्च फलैर्नानाविधैरपि । 
रत्नैर्मुक्ताफलैः पुष्पैर्दक्षिणाभिरनेकशः ॥१६॥ 
पुपूज परया भक्त्या ब्राह्मणैः सह मन्त्रतः । 
ब्राह्मणान् पूजयामास वस्त्रालंकार कांचनैः ॥१७॥ 
आशिषः परिगृह्यैव नगरं पुनरागमत् । 
तथैव ताः प्रकृतयः पुपूजुस्तं विनायकम् ॥१८॥ 
तथैव ब्राह्मणान् पूज्य जगृहुराशिषः पराः । 
ततः प्रजास्तं पुपूजुर्यथाशक्ति विनायकम् ॥१९॥ 
सर्वे ते हृष्टमनसा पुरं प्रविविशुस्तदा । 
इति ते सर्वमाख्यातं विनायकविचेष्टितम् ॥२.२५.२०॥ 
सर्वपापपहरं पुण्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । 
मुनिरुवाच । 
श्रुतं चरित्रं शुक्लस्य शुक्लभिक्षारतस्य च ॥२१॥ 
धातुस्पर्शविहीनस्य गृहं यातौ विनायकः । 
भुजैर्दशभिरादाय ह्योदनं शिथिलं जलैः ॥२२॥ 
जग्ध्वा त्यक्त्वा श्रमं तृप्तो दारिद्र्यं च व्यनाशयत्। 
दत्तं गृहं तु शुक्लस्य शक्रस्य नगराद्वरम् ॥२३॥ 
सम्पदोऽपि तथा दत्ता याः सन्ति ह्यलकाधिपे । 
स्वरूपं च तथा दत्तं यन्नास्ति मकरध्वजे ॥२४॥ 
ज्ञानं तस्मै तथा दत्तं यन्नास्ति चतुरानने । 
अत्र किं कारणं ब्रह्मँस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥२५॥ 
क उवाच । 
सम्यक्पृष्टं त्वया व्यास परमेशकथा यतः । 
पुनाति प्राश्निकं श्रोतॄन्वक्तारं भक्तितः श्रुता ॥२६॥ 
मनो मे हि स्थितं वक्तुं तत्पृष्टं हि त्वया विभो । 
सम्यक्तेऽहं वदिष्यामि भक्तिगम्यस्य चेष्टितम् ॥२७॥ 
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च सर्वगः सर्वचित्तवित् । 
भक्त्यैव तुष्यते देवो भावाहि तोषकारणम् ॥२८॥ 
भक्त्याह्रतं पलाशं च जलं पुष्पं मनोहरम् । 
तेनैव परितुष्टोऽसावात्मानं च प्रयच्छति ॥२९॥ 
दम्भेन हेलया वापि लज्जयाऽपि परस्य वा । 
महाधनं महावित्तं रत्नानि विविधानि च ॥२.२५.३०॥ 
कांचनं राजतं मुक्ता दत्तं सर्वं वृथा भवेत् । 
शमीपत्रेण तुष्टोऽसौ व्याधायादात् सलोकताम् ॥३१॥ 
प्रसंगतोऽपि दत्तेन भावं कृत्वा दृढं हृदि। 
अनायासेन लब्धेन तस्माद्भक्तिर्गरीयसी ॥३२॥ (११७२)
 इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते भक्तिप्रशंसा कथनं नाम पंचविंशतितमोऽध्यायः ॥२५॥