बृहत्संहिता/अध्यायः ६९
६९ कन्यालक्षणाध्यायः ।।
स्निग्धौन्नताग्रतनुताम्रनखौ कुमार्याः	
पादौ समौपचितचारुनिगूढगुल्फौ ।	
श्लिष्टाङ्गुली कमलकान्तितलौ च यस्यास्	
तां उद्वहेद्यदि भुवो +अधिपतित्वं इच्छेत् ।।	६९.०१ ।। 
मत्स्याङ्कुशाब्जयववज्रहलासिचिह्न	
अवस्वेदनौ मृदुतलौ चरणौ प्रशस्तौ ।	
जङ्घे च रोमरहिते विशिरे सुवृत्ते	
जानुद्वयं समं अनुल्बणसन्धिदेशम् ।।	६९.०२ ।। 
ऊरू घनौ करिकरप्रतिमावरोमाव्	
अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं च गुह्यम् ।	
श्रोणीललाटं उरुकूर्मसमुन्नतं च	
गूढो मणिश्च विपुलां श्रियं आदधाति ।।	६९.०३ ।। 
विस्तीर्णमांसौपचितो नितम्बः	
गुरुश्च धत्ते रशना[क्.रसना]कलापम् ।	
नाभिर्गभीरा[क्.गम्भीरा] विपुलाङ्गानां	
प्रदक्षिणऽवर्तगता *च शस्ता[क्.प्रशस्ता] ।।	६९.०४ ।। 
मध्यं स्त्रियास्त्रिवलिनाथं अरोमशं च	
वृत्तौ घनावविषमौ कठिनावुरस्यौ ।	
रोमप्रवर्जितम्[क्.अपवर्जितम्] उरो मृदु चाङ्गनानां	
ग्रीवा च कम्बुनिचितार्थसुखानि दत्ते[क्.धत्ते] ।।	६९.०५ ।। 
बन्धुजीवकुसुमौपमो +अधरो	
मांसलो रुचिरबिम्बरूपभृत् ।	
कुन्दकुड्मलनिभाः समा द्विजा	
योषितां पतिसुखामितार्थदाः ।।	६९.०६ ।। 
दाक्षिण्ययुक्तं अशठं परपुष्टहंस	
वल्गु प्रभाषितं अदीनं अनल्पसौख्यम् ।	
नासा समा समपुटा रुचिरा प्रशस्ता	
दृग्नीलनीरजदलद्युतिहारिणी च ।।	६९.०७ ।। 
 नो सङ्गते नातिपृथू न लम्बे शस्ते भ्रुवौ बालशशाङ्कवक्रे ।	
 अर्धेन्दुसंस्थानं अरोमशं च शस्तं ललाटं न नतं न तुङ्गम् ।।	६९.०८ ।। 
 कर्णयुग्मं अपि युक्तमांसलं शस्यते म्र्दु *समाहितं समम्[क्.समं समाहितम्] ।	
 स्निग्धनीलमृदुकुञ्चितएकजा मूर्धजाः सुखकराः समं शिरः ।।	६९.०९ ।। 
भृङ्गारऽसनवाजिकुञ्जररथश्रीवृक्षयूपैषुभिर्	
मालाकुण्डलचामराङ्कुशयवैः शैलैर्ध्वजैस्तोरणैः ।	
मत्स्यस्वस्तिकवेदिकाव्यजनकैः शङ्खऽतपत्राम्बुजैः	
पादे पाणितले +अथ वा[क्.अपि वा] युवतयो गच्छन्ति राज्ञीपदम् ।।	६९.१० ।। 
निगूढमणिबन्धनौ तरुणपद्मगर्भौपमौ	
करौ नृपति*योषितस्[क्.योषितां] तनुविकृष्टपर्वाङ्गुली ।	
न निम्नं अति नौन्नतं करतलं सुरेखाअन्वितं	
करोत्यविधवां चिरं सुतसुखार्थसम्भोगिनीम् ।।	६९.११ ।। 
मध्याङ्गुलिं या मणिबन्धनौत्था	
रेखा गता पाणितले +अङ्गनायाः ।	
उर्ध्वस्थिता पादतले +अथ वा या	
पुंसो +अथ वा राज्यसुखाय सा स्यात् ।।	६९.१२ ।। 
कनिष्ठिकामूलभवा गता या	
प्रदेशिनीमध्यमिकान्तरालम् ।	
करोति रेखा परमऽयुषः सा	
प्रमाणं ऊना तु तदूनं आयुः ।।	६९.१३ ।। 
अङ्गुष्टमूले प्रसवस्य रेखाः	
पुत्रा बृहत्यः प्रमदास्तु तन्व्यः ।	
अच्छिन्नमध्या[क्.दीर्घा] बृहदायुषस्[क्.बृहदायुषां] ताः	
स्वल्पऽयुषां छिन्नलघुप्रमाणाः ।।	६९.१४ ।। 
इतिइदं उक्तं शुभं अङ्गनानाम्	
अतो विपर्यस्तं अनिष्टं उक्तम् ।	
विशेषतो +अनिष्टफलानि यानि	
समासतस्तान्यनुकीर्तयामि ।।	६९.१५ ।। 
कनिष्ठिका वा तदनन्तरा वा	
महीं न यस्याः श्पृशति स्त्रियाः स्यात् ।	
गताअथ वाअङ्गुष्ठं अतीत्य यस्याः	
प्रदेशिनी सा कुलटा +अतिपापा ।।	६९.१६ ।। 
उद्बद्धाभ्यां पिण्डिकाभ्यां शिराले	
शुष्के जङ्घे लोमशे[क्.ऊ.रोमशे] चातिमांसे	
वामऽवर्तं निम्नं अल्पं च गुह्यं	
कुम्भऽकारं चौदरं दुःखितानाम् ।।	६९.१७ ।। 
 ह्रस्वयाअतिनिःस्वता दीर्घया कुलक्षयः ।	
 ग्रीवया पृथुउत्थया योषितः प्रचण्डता ।।	६९.१८ ।। 
नेत्रे यस्याः केकरे पिङ्गले वा	
सा दुःशीला श्यावलोलईक्षणा च ।	
कूपौ यस्या गण्डयोश्च स्मितेषु	
नि:सन्दिग्धं बन्धकीं तां वदन्ति ।।	६९.१९ ।। 
प्रविलम्बिनि देवरं ललाटे	
श्वशुरं हन्त्युदरे स्फिजोः पतिं च ।	
अतिरोमचयान्वितौत्तरओष्ठी	
न शुभा भर्तुरतीव या च दीर्घा ।।	६९.२० ।। 
स्तनौ सरोमौ मलिनौल्बणौ च	
क्लेशं दधाते विषमौ च कर्णौ ।	
स्थूलाः कराला विषमाश्च दन्ताः	
क्लेशाय चौर्याय च कृष्णमांसाः ।।	६९.२१ ।। 
क्रव्यादरूपैर्वृककाककङ्क	
सरीसृपौलूकसमानचिह्नैः	
शुष्कैः शिरालैर्विषमैश्च हस्तैर्	
भवन्ति नार्यः सुखवित्तहीनाः ।।	६९.२२ ।। 
या तुउत्तरोष्ठेन समुन्नतेन	
रूक्षाग्रकेशी कलहप्रिया सा ।	
प्रायो विरूपासु भवन्ति दोषा	
यत्रऽकृतिस्तत्र गुणा वसन्ति ।।	६९.२३ ।। 
 पादौ सगुल्फौ प्रथमं प्रदिष्टौ जङ्घे द्वितीयं तु सजानुचक्रे ।	
 मेढ्रऊरुमुष्कं च ततस्तृतीयं नाभिः कटिश्चएव[क्.च इति] चतुर्थं आहुः ।।	६९.२४ ।। 
 उदरं कथयन्ति पञ्चमं हृदयं षष्ठं अतस्स्तनान्वितम् ।	
 अथ सप्तमं अंसजत्रुणी कथयन्त्यष्टमं ओष्ठकन्धरे ।।	६९.२५ ।। 
 नवमं नयने च सभ्रुणी सललाटं दशमं शिरस्तथा ।	
 अशुभेष्वशुभं दशाफलं चरणऽद्येषु शुभेषु शोभनम् ।।	६९.२६ ।।