ब्रह्मपुराणम्/अध्यायः ४२
उत्कलक्षेत्र-वर्मनम्	ब्रह्मोवाच	
विरजे विरजा माता ब्रह्माणी संप्रतिष्ठिता।	
यस्याः संदर्शनान्मर्त्यः पुनात्यासप्तमं कुलम्॥ ४२.१ ॥	
सकृद्‌दृष्ट्वा तु तां देवीं भक्त्याऽऽपूज्य प्रणम्य च।	
नरः स्ववंशमुद्धृत्य मम लोकं स गच्छति॥ ४२.२ ॥	
अन्याश्च तत्र तिष्ठन्ति विरजे लोकमातरः।	
सर्वपापहरा देव्यो वरदा भक्तवत्सलाः॥ ४२.३ ॥	
आस्ते वैतरणी तत्र सर्वपापहरा नदी।	
यस्यां स्नात्वा नरश्रेष्ठः सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ ४२.४ ॥	
आस्ते स्वयंभूस्तत्रैव क्रोडरूपी हरिः स्वयम्।	
दृष्ट्वा प्रणम्य तं भक्त्वा परं विष्णुं व्रजन्ति ते॥ ४२.५ ॥	
कापिले गोग्रहे सोमे तीर्थे चालाबुसंज्ञिते।	
मृत्युंजये क्रोडतीर्थे वासुके सिद्धकेश्वरे॥ ४२.६ ॥	
तीर्थेष्वेतेषु मतिमान्विरजे संयतेन्द्रियः।
गत्वाष्टतीर्थं विधिवत्स्नात्वा देवान्प्रणम्यच॥ ४२.७ ॥	
सर्वपापविनिर्मुक्तो विमानवरमास्थितः।	
उपगीयमानो गन्धर्वैर्मम लोके महीयते॥ ४२.८ ॥	
विरजे यो मम क्षेत्रे पिण्डदानं करोति वै।	
स करोत्यक्षयां तृप्तिं पितॄणां नात्र संशयः॥ ४२.९ ॥	
मम क्षेत्रे मुनिश्रेष्ठ विरजे ये कलेवरम्।	
परित्यजन्ति पुरुषास्ते मोक्षं प्राप्नुवन्ति वै॥ ४२.१० ॥	
स्नात्वा यः सागरे मर्त्यों दृष्ट्वा च कपिलं हरिम्।	
पश्येद्‌देवीं च वाराहीं स याति त्रिदशालयम्॥ ४२.११ ॥	
सन्ति चान्यानितीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च।	
तत्काले तु मुनिश्रेष्ठा वेदितव्यानि तानि वै॥ ४२.१२ ॥	
समुद्रस्योत्तरे तीरे तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः।	
आस्ते गृह्यं परं क्षेत्रं मुक्तिदं पापनाशनम्॥ ४२.१३ ॥	
सर्वत्र वालुकाकीर्णं पवित्रं सर्वकामदम्।	
धसयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रं परमदुर्लभम्॥ ४२.१४ ॥	
अशोकार्जुनपुंनागैर्बकुलैः सरलद्रुमैः।	
पनसैर्नारिकेलैश्च शालैस्तालैः कपित्थकैः॥ ४२.१५ ॥	
चम्पकैः कर्णिकारैश्च चूतबिल्वैः सपाटलैः।	
कदम्बैः कोविदारैस्च लकुचैर्नागकेसरैः॥ ४२.१६ ॥	
प्राचीनामलकैर्लो ध्रैर्नारङ्गैर्धवखादिरैः।	
सर्जभूर्जाश्वकर्णैश्च तमालैर्देवदारुभिः॥ ४२.१७ ॥	
मन्दारैः पारिजातैश्च न्यग्रोधागुरुचन्दनैः।	
खर्जूराम्रातकैः सिद्धैर्मुचुकुन्दैः सकिंशुकैः॥ ४२.१८ ॥	
अश्वत्थैः सप्तपर्णैस्च मधुधारशुभाञ्जनैः।	
शिंशपामलकैर्नोपैर्निम्बतिन्दुविभीतकैः॥ ४२.१९ ॥	
सर्वर्तुफलगन्धाढ्‌यैः सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः।	
मनोह्लादकरैः शुभ्रैर्नानाविहगनादितैः॥ ४२.२० ॥	
श्रोत्ररम्यैः सुमधुरैर्बलनिदर्मनोरितैः।	
मनसः प्रीतिजनकैः शब्दैः खगमुखेरितैः॥ ४२.२१ ॥	
चकोरैः शतपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः।	
कोकिलैः कलिविङ्कैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः॥ ४२.२२ ॥	
प्रियपुत्रैश्चातकैश्च तथाऽन्यैर्मधुरस्वरैः।	
श्रोत्ररम्यैः प्रियकरैः कूजद्भिश्चार्वधिष्ठितैः॥ ४२.२३ ॥	
केतकीवनखण्डैश्च अतिमुक्तैः सुकुब्जकैः।	
मालतीकुन्दबाणैश्च करवीरैः सितेतरैः॥ ४२.२४ ॥	
जम्वीरकरुणाङ्कोलैर्दाडिमैर्बीजपूरकैः।	
मातुलुङ्गैः पूगफलैर्हिन्तालैः कदलीवनैः॥ ४२.२५ ॥	
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः पुष्पैश्चान्यैर्मनोहरैः।	
लतावितानगुल्मैश्च विविधैश्च जलाशयैः॥ ४२.२६ ॥	
दीर्घिकाभिस्तडागैश्च पुष्करिणीभिश्च वापिभिः।	
नानाजलाशयैः पुण्यैः पद्मिनीखण्डमण्डितैः॥ ४२.२७ ॥	
सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च।	
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा नीसोत्पलैः शुभैः॥ ४२.२८ ॥	
कह्लारैः कमलैस्चापि आचितानि समन्ततः।	
कादम्बैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः॥ ४२.२९ ॥	
कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मत्स्यैस्च मद्‌गुबिः।	
दात्यूहसारसाकीर्णैः कोयष्टिबकशोभितैः॥ ४२.३० ॥	
एतैश्चान्यैश्च कूजद्भिः समन्ताज्जलचारिभिः।	
खगैर्जलचरैश्चान्यैः कुसुमैस्च जलोद्भवैः॥ ४२.३१ ॥	
एवं नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पैः स्थलजलोद्भवैः।	
ब्रह्मचारिगृहस्थैश्च वानप्रस्थैस्च भिक्षुभिः॥ ४२.३२ ॥	
स्वधर्मनिरतैर्वर्णैस्थताऽन्यैः समलंकृतम्।	
हृष्टपुष्टजनाकीर्णं नरनारीसमाकुलम्॥ ४२.३३ ॥	
अशेषविद्यानिलयं सर्वधर्मगुणाकरम्।	
एवं सर्वगुणोपेतं क्षेत्रं परमदुर्लभम्॥ ४२.३४ ॥	
आस्ते तत्र मुनिश्रेष्ठा विख्यातः पुरुषोत्तमः।	
यावदुत्कलमर्यादा दिक्‌क्रमेम प्रकीर्त्तिता॥ ४२.३५ ॥	
तावत्कृष्णप्रसादेन देशः पुण्यतमो हि सः।	
यत्र तिष्ठति विश्वात्मा देशे स पुरुषोत्त्मः॥ ४२.३६ ॥	
जगद्‌व्यापी जगन्नाथस्तत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्।	
अहं रुद्रश्च शक्रश्च देवस्चाग्निपुरोगमाः॥ ४२.३७ ॥	
निवसामो मुनिश्रेष्ठास्तस्मिन्देशे सदा वयम्।	
गन्धर्वाप्सरसः सर्वाः पितरो देवमानुषाः॥ ४२.३८ ॥	
यक्षा विद्याधराः सिद्धा मुनयः संशितव्रताः।	
ऋषयो वालखिल्याश्च कस्यपाद्याः प्रजेश्वराः॥ ४२.३९ ॥	
सुपर्णाः किंनरा नागास्तथाऽन्ये स्वर्गवासिनः।	
साङ्गश्च चतुरो वेदाः शास्त्राणि विविधानि च॥ ४२.४० ॥	
इतिहासपुराणानि यज्ञाश्च वरदक्षिणाः।	
नद्यश्च विविधाः पुण्यास्तीर्थान्यायतनानि च॥ ४२.४१ ॥	
सागराश्च तथा शैलास्तस्मिन्देशे व्यवस्तिताः।	
एवं पुण्यतमे देशे देवर्षिपितृसोविते॥ ४२.४२ ॥	
सर्वोपभोगसहिते वासः कस्य न रोचते।	
श्रेष्ठत्वं कस्य देशश्य किं चान्यदधिकं ततः॥ ४२.४३ ॥	
आस्ते यत्र स्वयं देवो मुक्तिदः पुरुषोत्तमः।	
धन्यास्ते विबुधप्रख्या य वसन्त्युत्कले नराः॥ ४२.४४ ॥	
तीर्थेराजजले स्नात्वा पश्यन्ति पुरुषोत्तमे।	
स्वर्गे वसन्ति ते मर्त्या न ते यान्ति यमालये॥ ४२.४५ ॥	
ये वसन्त्युत्कले क्षेत्रे पुण्ये श्रीपुरुषोत्तमे।	
सफलं जीवितं तेषामुत्कलानां सुमेधसाम्॥ ४२.४६ ॥	
ये पश्यन्ति सुरश्रेष्ठं प्रसन्नायतलोचनम्।	
चारुभ्रूकेशमुकुटं चारुकर्णावतंसकम्॥ ४२.४७ ॥	
चारुस्मितं चारुदन्तं चारुकुण्डलमण्डितम्।	
सुनासं सुकोपलं च सुललाटं सुलक्षणम्॥ ४२.४८ ॥	
त्रैलोक्यानन्दजननं कृष्णस्य मुखपङ्कजम्॥ ४२.४९ ॥	
इति श्रीमहापुराणे आदिब्राह्मे स्वयंभु-ऋषिसंवाद उत्कलक्षेत्रवर्णनं ना द्विचत्वारिंशोऽध्यायः॥ ४२ ॥	

ब्रह्मपुराणम्