रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः १३
अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् ।	
निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ।। ७.१३.१ ।।	
ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः ।	
निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ।। ७.१३.२ ।।	
विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् ।	
विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् ।। ७.१३.३ ।।	
दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे ।	
स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् ।। ७.१३.४ ।।	
वैडूर्यकृतसोपानं किङ्किणीजालकं तथा ।	
दान्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् ।। ७.१३.५ ।।	
मनोहरं सर्वसुखं कारयामास राक्षसः ।	
सर्वत्र सुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ।। ७.१३.६ ।।	
तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो महाबलः ।	
बहून्यब्दसहस्राणि शयानो न प्रबुद्ध्यते ।। ७.१३.७ ।।	
निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः ।	
देवर्षियक्षगन्धर्वान्सञ्जघ्ने हि निरङ्कुशः ।। ७.१३.८ ।।	
उद्यानानि च चित्राणि नन्दनादीनि यानि च ।	
तानि गत्वा सुसङक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ।। ७.१३.९ ।।	
नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् ।	
नगान्व्रज्र इवोत्सृष्टो विध्वंसयति राक्षसः ।। ७.१३.१० ।।	
तथावृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः ।	
कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ।। ७.१३.११ ।।	
सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा ।	
लङ्कां सम्प्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ।। ७.१३.१२ ।।	
स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् ।	
मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ।। ७.१३.१३ ।।	
पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनां च बिभीषणः ।	
सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ।। ७.१३.१४ ।।	
स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा ।	
जयेति वाचा सम्पूज्य तूष्णीं समभिवर्तत ।। ७.१३.१५ ।।	
तं तत्रोत्तमपर्यङ्के वरास्तरणशोभिते ।	
उपविष्टं दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.१३.१६ ।।	
राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् ।	
उभयोः सदृशं वीर वृत्तस्य च कुलस्य च ।। ७.१३.१७ ।।	
साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसङ्ग्रहः ।	
साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ।। ७.१३.१८ ।।	
दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः ।	
देवतानां समुद्योगस्त्वत्तो राजन्मम श्रुतः ।। ७.१३.१९ ।।	
निराकृतश्च बहुशस्त्वया ऽहं राक्षसाधिप ।	
अपराद्धा हि बाल्याच्च रमणीयाः स्वबान्धवाः ।। ७.१३.२० ।।	
अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम् ।	
रौद्रं व्रत्तं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ।। ७.१३.२१ ।।	
तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्या मया प्रभुः ।	
सव्यं चक्षुर्मया दैवात्तत्र देव्यां निपातितम् ।। ७.१३.२२ ।।	
का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना ।	
रूपं ह्यनुपमं कृत्वा रुद्राणी तत्र तिष्ठति ।। ७.१३.२३ ।।	
देव्या दिव्यप्रभावेण दग्धं सव्यं ममेक्षणम् ।	
रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गुलत्वमुपागतम् ।। ७.१३.२४ ।।	
ततो ऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम् ।	
तूष्णीं वर्षशतान्यष्टौ समाधारं महाव्रतम् ।। ७.१३.२५ ।।	
समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः ।	
प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः ।। ७.१३.२६ ।।	
पैङ्गल्यं यदवाप्तं हि देव्या रूपनिरीक्षणात् ।	
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसा नेन सुव्रत ।। ७.१३.२७ ।।	
मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप ।	
तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेव्रतमीदृशम् ।। ७.१३.२८ ।।	
व्रतं सुनिश्चयं ह्येतन्मया ह्युत्पादितं पुरा ।	
तत्सखित्वं मया सौम्य रोचयस्व धनेश्वर ।। ७.१३.२९ ।।	
तपसा निर्जितश्चैव सखा भव ममानघ ।	
देव्या दग्धं प्रभावेण यच्च सव्यं तवेक्षणम् ।। ७.१३.३० ।।	
एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् ।	
एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शङ्करात् ।। ७.१३.३१ ।।	
आगत्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः ।। ७.१३.३२ ।।	
तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषणात् ।	
चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसङ्घैः सुरैस्तव ।। ७.१३.३३ ।।	
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धसंरक्तलोचनः ।	
हस्तौ दन्तांश्च सम्पीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.१३.३४ ।।	
विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यस्य प्रभाषसे ।	
नैतत्त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि चोदितः ।। ७.१३.३५ ।।	
हितं नैष ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः ।	
महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयते किल ।। ७.१३.३६ ।।	
न चेदं क्षमणीयं मे यदेतद्भाषितं त्वया ।	
यदेतावन्मया कालं दूत तस्य तु मर्षितम् ।। ७.१३.३७ ।।	
न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो मया ऽयमिति मन्यते ।	
तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ।। ७.१३.३८ ।।	
त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः ।। ७.१३.३९ ।।	
एतन्मुहूर्तमेवाहं तस्यैकस्य तु वै कृते ।	
चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ।। ७.१३.४० ।।	
एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् ।	
ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ।। ७.१३.४१ ।।	
एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः ।	
त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ।। ७.१३.४२ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ।। १३ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्