गरुडपुराणम्/आचारकाण्डः/अध्यायः १७३
श्रीगरुडमहापुराणम् १७३
धन्वन्तरिरुवाच  ।
द्रव्याणि मधुरादीनि वक्ष्ये रागहराण्यहम्  ।
शालिषष्टिकगोधृमक्षीरं घृतं रसा मध  ॥ १,१७३.१ ॥
मज्जाशृङ्गाटकयवकशेर्विवारुगीक्षुरम्  ।
गम्भगी पौष्करं बीजं द्राक्षा खर्जूरकं बला  ॥ १,१७३.२ ॥
नारिकलेक्ष्वात्मणुप्ता विदारी च प्रियालकम्  ।
मधुकं तालकष्माण्डं मुख्योऽयं मधुरो गणः  ॥ १,१७३.३ ॥
मूर्छादाहप्रशमनः पडिन्द्रियप्रसादनः  ।
कृमिकृत्कफकृच्चैव एकोऽत्यर्थ निपेवितः  ॥ १,१७३.४ ॥
श्वासकासाम्यमाधुर्यस्वरघातार्वुदानि च  ।
गलगण्डश्लीपदानि गुडलेपादि कारयेत् ॥ १,१७३.५ ॥
दाडिमामलकाम्रं च कपित्थकरमर्दकौ  ।
मातुलुङ्गाम्रातकं च बदरं तिन्तडीफलम्  ॥ १,१७३.६ ॥
दधि तक्रं काञ्जिकं च लकुचं चाम्लवे तसम्  ।
अम्लो लोणः शुण्ठीयुक्तो जारणः पाचनो रसः  ॥ १,१७३.७ ॥
क्लेदनो वातकृद्धृप्यो विदाही चानुलोमनः  ।
अम्लोऽत्यर्थं सेव्यमानः कुर्याद्धै दन्तहर्षकम्  ॥ १,१७३.८ ॥
शरीरस्य च शैतिल्यं स्वरकण्ठास्यहृद्दहेत् ।
छिन्नभिन्नव्रणादीनि पाचयित्वाग्निभावितः  ॥ १,१७३.९ ॥
लवणानि यवक्षारसर्जिकादिश्च लावणः  ।
शोधनः पाचनः क्लेदी विश्लेषसर्पणादिकृत् ॥ १,१७३.१० ॥
मार्गरोधी मार्दवकृत्स एकः परिषेवितः  ।
गात्रकण्डूकोष्ठशोथवैवर्ण्यं जनयेद्रसः  ।
रक्तवातं पित्तरक्तं पुंस्त्वेन्द्रियरुजादिकम्  ॥ १,१७३.११ ॥
व्योषशिग्रूमूलकं देवदारु च कुष्ठकम्  ।
लशुनं वल्गुजी फलं मुस्तागुग्गुलुलाङ्गली  ॥ १,१७३.१२ ॥
कटुको दीपनः शोधी कुष्ठकण्डूकफान्तकृत् ।
स्थौल्यालस्यक्रिमिहरः शुक्रमेदोविरोधनः  ।
एकोऽत्यर्थं सेव्यमानः भ्रमदाहादिकृद्भवेत् ॥ १,१७३.१३ ॥
कृतमालः कीराणि हरिद्रेन्द्रयवास्तथा  ।
स्वादुकण्टकवेत्राणि बृहतीद्वयशङ्खिनी  ॥ १,१७३.१४ ॥
गुडूची चद्रवन्ती च त्रिवृन्मण्डूकपर्ण्यपि  ।
कारवेल्लकवार्ताकुकरवीरकवासकाः  ॥ १,१७३.१५ ॥
रोहिणी शङ्खचूर्णं च कर्कोटो वै जयन्तिका  ।
जातीवारुणकं निम्बो ज्योतिष्मती पुनर्नवा  ॥ १,१७३.१६ ॥
तिक्तो रसश्छेदनः स्याद्रोचनी दीपनस्तथा  ।
शोधनो ज्वरतृष्णाघ्नो मूर्छाकण्ठार्तिकादिजित् ॥ १,१७३.१७ ॥
विण्मूत्रक्लेदसंशोषो ह्यत्यर्थं स च सेवितः  ।
हनुस्तम्भाक्षेपकार्तिशिरः शूलब्रणादिकृत् ॥ १,१७३.१८ ॥
त्रिफलासल्लकीजम्बु आम्रातकवचादिकम्  ।
तिन्दुकं वकुलं शालं पालङ्कीमुद्गचिल्लकम्  ॥ १,१७३.१९ ॥
कषायो ग्राहको रोपी स्तम्भनक्लेदशोषणः  ।
एकोऽत्यर्थं सेव्यमानो हृदये चाथ पीडकः  ।
मुखशोषज्वराध्मानमन्यास्तम्भादिकारकः  ॥ १,१७३.२० ॥
हरिद्राकुष्ठलवणं मेषशृङ्गिबलाद्वयम्  ।
कच्छुरा सल्लकी पाठा पुनर्नवा शतावरी  ॥ १,१७३.२१ ॥
अग्नि मन्थो ब्रह्मदण्डी श्वदंष्ट्रैरण्डके तथा  ।
यवकोलकुलत्थादिकर्षाशी दशमूलकम्  ।
पृथक्समस्तो वातातोर्बहुपित्तहरस्तथा  ॥ १,१७३.२२ ॥
शतावरी विदारी च बालकोशीरचन्दनम्  ।
दूर्वा वटः पिप्पली च बदरी सल्लकी तथा  ॥ १,१७३.२३ ॥
कदली चोत्पलं पद्ममुदुम्बरपटोलकन्  ।
अथ श्लेष्महरो वर्गो हरिद्रागुडकुष्ठकम्  ॥ १,१७३.२४ ॥
शतपुष्पी च जाती च व्योषारग्वधलाङ्गली  ।
सर्पिस्तैलवसामज्जाः स्नेहेषु प्रवरं स्मृतम्  ॥ १,१७३.२५ ॥
तथा धीस्मृतिमेधाग्निकाङ्क्षिणां शस्यते घृतम्  ।
केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम्  ॥ १,१७३.२६ ॥
देयं बहुकफे वापि व्योषक्षारसमायुतम्  ।
ग्रन्थिनाडीकृमिस्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु  ॥ १,१७३.२७ ॥
तैलं लाघवदार्ढ्याय क्रूरकोष्ठेषु देहिषु  ।
वातातपाम्बुभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु  ॥ १,१७३.२८ ॥
रूक्षक्लेशक्षयात्याग्निवाता वृतपथेषु  ।
अथ दग्ध्वा शिराजालं योनिकर्म शिरोरुजि (जम् )  ॥ १,१७३.२९ ॥
उत्तमस्य पलं मात्रा त्रिभिश्चाक्षैश्च मध्यमे  ।
जघन्यस्य पलार्धेन स्नेहक्वाथौषधेषु च  ॥ १,१७३.३० ॥
जलमुष्णं घृते देयं पृथक्तैले तु शस्यते  ।
सेनेहे पित्ते तु तृष्णायां पिबेदुष्णोदकं नरः  ॥ १,१७३.३१ ॥
वातानुलोमं दीप्ताग्रर्वर्चः स्निग्धस्य तन्मतम्  ।
रूक्षम्य स्नेदृनं कार्यमभिस्निग्धस्य रूक्षणम्  ॥ १,१७३.३२ ॥
श्यामाककोरदोषान्नतक्रपिण्याकसकुभिः  ।
वातश्लेष्माणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते  ।
न स्वेदयेदतिम्थूलरूक्षदुर्वलमूर्छितान्  ॥ १,१७३.३३ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे योगसमदिवर्णनं नाम त्रिसप्तन्युत्तरशततमोऽध्यायः

आचारकाण्डः