महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-092
घटोत्कचयुद्धवर्णनम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-92-1x	
				
<td>

	ततस्तद्बाणवर्षं तु दुःसहं दानवैरपि।दधार युधि राजेन्द्रो यथा वर्षं महाद्विपः ।।	<td>	6-92-1a6-92-1b	
				
<td>

	ततः क्रोधसमाविष्टो निःश्वसन्निव पन्नगः ।संशयं परमं प्राप्तः पुत्रस्ते भरतर्षभ ।।	<td>	6-92-2a6-92-2b	
				
<td>

	मुमोच निशितांस्तीक्ष्णान्नाराचान्पञ्चविंशतिम्।तेऽपतन्सहसा राजंस्तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ।।	<td>	6-92-3a6-92-3b	
				
<td>

	आशीविषा इव क्रुद्धाः पर्वते गन्धमादने ।स तैर्विद्धः स्रवन्रक्तं प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।।	<td>	6-92-4a6-92-4b	
				
<td>

	दध्रे मतिं विनाशाय राज्ञः स पिशिताशनः।जग्राह च महाशक्तिं गिरीणामपि दारिणीम् ।।	<td>	6-92-5a6-92-5b	
				
<td>

	संप्रदीप्तां महोल्काभामशनिं ज्वलितामिव ।तमागच्छन्महाबाहुर्जिघांसुस्तनयं तव।।	<td>	6-92-6a6-92-6b	
				
<td>

	तामुद्यतामभिप्रेक्ष्य वङ्गानामधिपस्त्वरन् ।कुञ्जरं गिरिसंकाशं राक्षसं प्रत्यचोदयत् ।।	<td>	6-92-7a6-92-7b	
				
<td>

	स नागप्रवरेणाजौ बलिना शीघ्रगामिना ।यतो दुर्योधनरथस्तं मार्गं प्रत्यषेधयत् ।।	<td>	6-92-8a6-92-8b	
				
<td>

	पन्थानं वारयामास कुञ्जरेण सुतस्य ते।मार्गमावारितं दृष्ट्वा राज्ञा वङ्गेन धीमता ।।	<td>	6-92-9a6-92-9b	
				
<td>

	घटोत्कचो महाराज क्रोधसंरक्तलोचनः ।उद्यतां तां महाशक्तिकं तस्मिंश्चिक्षेप वारणे ।।	<td>	6-92-10a6-92-10b	
				
<td>

	स तयाऽभिहतो राजंस्तेन बाहुप्रमुक्तया।संजातरुधिरोत्पीडः पपात च ममार च ।।	<td>	6-92-11a6-92-11b	
				
<td>

	पतत्यथ गजे चापि वङ्गानामीश्वरो बली।जवेन समभिद्रुत्य जगाम धरणीतलम् ।।	<td>	6-92-12a6-92-12b	
				
<td>

	दुर्योधोऽपि संप्रेक्ष्य पतितं वरवारणम् ।प्रभग्नं च बलं दृष्ट्वा जगाम परमां व्यथाम् ।।	<td>	6-92-13a6-92-13b	
				
				
<td>

	`अशक्तः प्रतियोद्धुं वै दृष्ट्वा तस्य पराक्रमम्।'क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य आत्मनश्चातिमानिताम्।प्राप्तेऽपक्रनये राजा तस्थौ गिरिरिवाचलः ।।	<td>	6-92-14a6-92-14b6-92-14c	
				
<td>

	राधान च शितं बाणं कालाग्निसमतेजसम्।सुयोच धरमक्रुद्धस्तस्मिन्घोरे निशाचरे ।।	<td>	6-92-15a6-92-15b	
				
<td>

	तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वणिमिन्द्राशनिप्रभम् ।लाघवान्मोचयामास महात्मा वै घटोत्कचः ।।	<td>	6-92-16a6-92-16b	
				
<td>

	भूयश्च निननादोषं क्रोधसंरक्तलोचनः ।त्रासयामास रौन्यानि युगन्ते जलदो यथा ।।	<td>	6-92-17a6-92-17b	
				
<td>

	तं श्रुत्वा निनिदं घोरं तस्व भीमस्य रक्षसः।आचार्यमुसंगम्य भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ।।	<td>	6-92-18a6-92-18b	
				
<td>

	यथैव निनन्दो घोरः श्रूयते राक्षसेरितः ।हैडिम्बो युध्यते नूनं राज्ञा दुर्योधनेन च ।।	<td>	6-92-19a6-92-19b	
				
<td>

	नैष शक्यो हि संग्रामे जेतुं भूतेन केनचित् ।तत्र गच्छत भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् ।।	<td>	6-92-20a6-92-20b	
				
<td>

	अभिद्रुत्य महाबाहुं राक्षसेन प्रपीडितम्।एतद्धि परमं कृत्यं सर्वेषां नः परंतपाः ।।	<td>	6-92-21a6-92-21b	
				
<td>

	पितामहवचः श्रुत्वा त्वरमाणा महारथाः ।उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र कौरवः ।।	<td>	6-92-22a6-92-22b	
				
<td>

	द्रोणश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकोऽथ जयद्रथः ।कृपो भिरिश्रवाः शल्य आवन्त्यः स बृहद्बलः ।।	<td>	6-92-23a6-92-23b	
				
<td>

	अश्वत्थामा विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः।रथाश्चानेकसाहस्रा ये तेषामनुयायिनः ।।	<td>	6-92-24a6-92-24b	
				
<td>

	अभिद्रुतं परीप्सन्तः पुत्रं दुर्योधनं तव।तदनीकमनाधृष्यं पालितं तु महारथैः ।।	<td>	6-92-25a6-92-25b	
				
<td>

	पाततायिनमायान्तं प्रेक्ष्य राक्षससत्तमः ।...कम्पत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतःक ।।	<td>	6-92-26a6-92-26b	
				
<td>

	प्रगृह्य विपुलं चापं ज्ञातिभिः परिवारितः ।शूलमुद्गरहस्तैश्च नानाप्रहरणैरपि ।।	<td>	6-92-27a6-92-27b	
				
<td>

	ततः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।राक्षसानां च मुख्यस्य दुर्योधनबलस्य च ।।	<td>	6-92-28a6-92-28b	
				
<td>

	धनुषां कूजतां शब्दः सर्वतस्तुमुलो रणे ।अश्रूयत महाराज वंशानां दह्यतामिव ।।	<td>	6-92-29a6-92-29b	
				
<td>

	शस्त्राणां पात्यमानानां कवचेषु शरीरिणाम्।शब्दः समभवद्राजन्गिरीणामिव भिद्यताम् ।।	<td>	6-92-30a6-92-30b	
				
<td>

	वीरबाहुविसृष्टानां तोमराणां विशांपते ।रूपमासीद्वियत्स्थानां सर्पाणामिव सर्पताम् ।।	<td>	6-92-31a6-92-31b	
				
<td>

	ततः परमसंक्रुद्धो विष्फार्य सुमहद्धनुः ।राक्षसन्द्रो महाबाहुर्विनदन्भैरव रवम् ।।	<td>	6-92-32a6-92-32b	
				
<td>

	आचार्यस्यार्धचन्द्रेण क्रुद्धश्चिच्छेद कार्मुकम् ।सोमदत्तस्य भल्लेन ध्वजं चोन्मथ्य चानदत् ।।	<td>	6-92-33a6-92-33b	
				
<td>

	बाह्लीकं च त्रिभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे।कृपमेकेन विव्याध चित्रसेनं त्रिभिः शरैः ।।	<td>	6-92-34a6-92-34b	
				
<td>

	पूर्णायतविसृष्टेन सम्यक्प्रणिहितेन च।जत्रुदेशे समासाद्य विकर्णं समताडयत् ।।	<td>	6-92-35a6-92-35b	
				
<td>

	न्यषीदत्स्वरथोपस्थे शोणितेन परिप्लुतः ।ततः पुनरमेयात्मा नाराचान्दश पञ्च च ।।	<td>	6-92-36a6-92-36b	
				
<td>

	भूरिश्रवसि संक्रुद्धः प्राहिणोद्भरतर्षभ ।ते वर्म भित्त्वा तस्याशु विविशुर्धरणीतलम् ।।	<td>	6-92-37a6-92-37b	
				
<td>

	विविंशतेश्च द्रौणेश्च यन्तारौ समताडयत्।तौ पेततू रथोपस्थे रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम् ।।	<td>	6-92-38a6-92-38b	
				
<td>

	सिन्धुराज्ञोऽर्धचन्द्रेण वाराहं स्वर्णभूषितम् ।उन्ममाथ महाराज द्वितीयेनाच्छिनद्धनुः ।।	<td>	6-92-39a6-92-39b	
				
<td>

	चतुर्भिरथ नाराचैरावन्त्यस्य महात्मनः ।जघान चतुरो वाहान्क्रोधसंरक्तलोचनः ।।	<td>	6-92-40a6-92-40b	
				
<td>

	पूर्णायतविसृष्टेन पीतेन निशितेन च ।निर्बिभेद महाराज राजपुत्रं बृहद्बलम् ।।	<td>	6-92-41a6-92-41b	
				
<td>

	स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत्।भृशं क्रोधेन चाविष्टो रथस्थो राक्षसाधिपः ।।	<td>	6-92-42a6-92-42b	
				
<td>

	चिक्षेप निशितांस्तीक्ष्णाञ्छरानाशीविषोपमान्।बिभिदुस्ते महाराज शल्यं युद्धविशारदम् ।।	<td>	6-92-43a6-92-43b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि अष्टमदिवसयुद्धे द्विनवतितमोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व