स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ०८
॥नारद उवाच॥	
नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः॥	
मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः॥ ८.१ ॥	
तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम्॥	
समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्॥ ८.२ ॥	
विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ॥	
आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज॥ ८.३ ॥	
निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति॥	
वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः॥ ८.४ ॥	
तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम्॥	
तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे॥ ८.५ ॥	
आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः॥	
भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्॥ ८.६ ॥	
प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम्॥	
त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्॥ ८.७ ॥	
असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा॥	
कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना॥ ८.८ ॥	
प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे॥	
हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता॥ ८.९ ॥	
मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम्॥	
स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते॥ ८.१० ॥	
तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम्॥	
करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे॥ ८.११ ॥	
अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम्॥	
त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम॥ ८.१२ ॥	॥नारद उवाच॥	
वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम्॥	
शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ॥ ८.१३ ॥	
॥नाडीजंघ उवाच॥	
यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना॥	
निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः॥ ८.१४ ॥	
प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते॥	
स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः॥ ८.१५ ॥	
तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम्॥	
व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये॥ ८.१६ ॥	
इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः॥	
कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्॥ ८.१७ ॥	
कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया॥	
पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्॥ ८.१८ ॥	
चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम्॥	
तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्॥ ८.१९ ॥	
इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात्॥	
कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्॥ ८.२० ॥	
अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले॥	
न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ॥ ८.२१ ॥	
तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः॥	
दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः॥ ८.२२ ॥	
एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत्॥	
उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च॥ ८.२३ ॥	॥प्राकारकर्ण उवाच॥	
श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात्॥	
जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः॥ ८.२४ ॥	
वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः॥	
घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः॥ ८.२५ ॥	
धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम्॥	
श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः॥ ८.२६ ॥	
न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका॥	
तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः॥ ८.२७ ॥	
अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि॥	
निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्॥ ८.२८ ॥	
अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः॥	
लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि॥ ८.२९ ॥	
सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम्॥	
त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः॥ ८.३० ॥	
ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः॥	
प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा॥ ८.३१ ॥	
॥ईश्वर उवाच॥	
तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात्॥	
वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्॥ ८.३२ ॥	
अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते॥	
एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः॥ ८.३३ ॥	
इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम्॥	
वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्॥ ८.३४ ॥	
अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम्॥	
ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः॥ ८.३५ ॥	
कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ॥	
एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः॥ ८.३६ ॥	
अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित्॥	
सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती॥ ८.३७ ॥	
अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात्॥	
तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि॥ ८.३८ ॥	
तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः॥	
निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी॥ ८.३९ ॥	
नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम्॥	
कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता॥ ८.४० ॥	
प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा॥	
निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः॥ ८.४१ ॥	
क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा॥	
व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्॥ ८.४२ ॥	
अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता॥	
ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्॥ ८.४३ ॥	
प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना॥	
ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी॥ ८.४४ ॥	
प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः॥	
अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्॥ ८.४५ ॥	
ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः॥	
पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्॥ ८.४६ ॥	
 स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च॥	
अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्॥ ८.४७ ॥	
ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति॥	
दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्॥ ८.४८ ॥	
रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम्॥	
अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे॥ ८.४९ ॥	
विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्॥	
वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन॥ ८.५० ॥	
ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम्॥	
न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्॥ ८.५१ ॥	
स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च॥	
दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्॥ ८.५२ ॥	
अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे॥	
इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्॥ ८.५३ ॥	
श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम्॥	
ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा॥ ८.५४ ॥	
नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम्॥	
कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्॥ ८.५५ ॥	
नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम्॥	
गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्॥ ८.५६ ॥	
अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम्॥	
अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्॥ ८.५७ ॥	
निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम्॥	
शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः॥ ८.५८ ॥	॥भार्गव उवाच॥	
निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता॥	
तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्॥ ८.५९ ॥	
इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम्॥	
हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्॥ ८.६० ॥	
ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति॥	
शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता॥ ८.६१ ॥	
सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः॥	
सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः॥ ८.६२ ॥	
सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्॥	
किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्॥ ८.६३ ॥	
भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः॥	
प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया॥ ८.६४ ॥	
उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम्॥	
वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्॥ ८.६५ ॥	
यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः॥	
स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्॥ ८.६६ ॥	
तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा॥	
पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्॥ ८.६७ ॥	
न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति॥	
निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम॥ ८.६८ ॥	
यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि॥	
तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्॥ ८.६९ ॥	
तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम॥	
एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः॥ ८.७० ॥	
बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः॥	
संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्॥ ८.७१ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महीनदीप्रादुर्भावे बिल्वदलमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टमोऽध्यायः॥ ८ ॥ छ ॥	

कौमारिकाखण्डः