स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०९९
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः ॥ 
रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता ॥ १ ॥  
तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः ॥ 
एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम् ॥ २ ॥ 
त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः ॥ 
सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने ॥ ३ ॥ 
श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च ॥ 
पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति । ४ ॥ 
यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः ॥ 
एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन ॥ ५ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः ॥ 
ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः ॥ 
एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित् ॥ ६ ॥ 
अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः ॥ 
यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह ॥ ७ ॥ 
एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः ॥ 
रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना ॥ ८ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः ॥ 
संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय ॥ ९ ॥ । 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः ॥ 
लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः ॥ ६.९९.१० ॥ 
कृत्वा स्वर्णमयीं सीतां पत्नीं यज्ञप्रसिद्धये ॥ 
न स चक्रे महाभागो भार्यामन्यां कथंचन ॥ १॥। 
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥ 
ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम् ॥ १२ ॥ 
ततो वर्षसहस्रांते प्राप्ते चैकादशे द्विजाः ॥ 
देवदूतः समायातो रामस्य सदनं प्रति ॥।३॥ 
तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् ॥ 
तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह ॥ १४ ॥ 
एवमुक्तस्तदा तेन दूतेन रघुनंदनः ॥ 
परं रहः समासाद्य मन्त्रं चक्रे ततः परम् ॥ १-५ ॥ 
तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः ॥ 
बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते ॥ १६ ॥ 
ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् ॥ 
विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते ॥ १७ ॥ 
यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः ॥ 
आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते ॥ १८ ॥ 
सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् ॥ 
शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि ॥ १९ ॥ 
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः ॥ 
त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्॥ ६.९९.२० ॥ 
ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः ॥ 
यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण ॥ 
स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम् ॥ २१ ॥ 
न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम्॥ 
तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते ॥ ॥ २२ ॥ 
एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् ॥ 
राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना ॥ २३ ॥ 
तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः ॥ 
राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः॥ २४ ॥ 
देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम्॥ 
मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः  ॥ २५ ॥ 
॥ देवदूत उवाच ॥ ॥ 
त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले ॥ 
स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः ॥ २६ ॥ 
कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना ॥ 
तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः॥२७॥ 
यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् ॥ 
प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् ॥ 
स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम् ॥२८॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः ॥ 
प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः ॥ २९ ॥ 
॥ लक्ष्मण उवाच ॥ ॥ 
व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् ॥ 
तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय ॥६.९९.३०॥। 
यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् ॥ 
ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि ॥ ३१ ॥ 
॥ दुर्वासा उवाच ॥ ॥ 
यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः ॥ 
शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः ॥ ३२ ॥ 
ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु ॥ 
कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे ॥ ३३ ॥ 
तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः ॥ 
वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः ॥ ३४ ॥ 
एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् ॥ 
उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः ॥ ३५ ॥ 
दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति ॥ 
दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम् ॥ ३६ ॥ 
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् ॥ 
गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् ॥ 
अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके ॥ ३७ ॥ 
एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् ॥ 
प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम् ॥ ३८ ॥ 
ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ ॥ 
रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः ॥ ३९ ॥ 
दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ॥ 
प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा ॥ ६.९९.४० ॥ 
स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते ॥ 
एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो ॥ ४१ ॥ 
कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम ॥ 
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः ॥ 
पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः ॥ ४२ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम ॥ 
अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः ॥ ४३ ॥ 
तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन ॥ 
नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना ॥ ४४ ॥ 
ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा ॥ 
स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः ॥ ४५ ॥ 
लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः ॥ 
यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि ॥ ४६ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रामेश्वरस्थापनप्रस्तावे श्रीरामंप्रति दुर्वासः समागमनवृत्तांतवर्णनंनामैकोनशततमोऽ ध्यायः ॥ ९९ ॥ ॥ छ ॥