गरुडपुराणम्/ब्रह्मकाण्डः (मोक्षकाण्डः)/अध्यायः १३
श्रीगरुडमहापुराणम् १३
श्रीकृष्ण उवाच  ।
इति स्तुतः स भगवान् स्वपूत्रेण दयानिधिः  ।
मेधगंभीरया वाचा प्रोवाच मधुसूदनः  ॥ ३,१३.१ ॥
सृज ब्रह्मन्निमान्देवान्मत्प्रसादात्क्रमेण च  ।
यथा वै प्राक्क्षणेतद्वत्सृज सर्वं महाप्रभो  ॥ ३,१३.२ ॥
नास्ति प्रयोजनं तेन तव मत्प्रीतये सृज  ।
एवमुक्तस्तु हारिणा ब्रह्मा स्तुत्वा हरिं परम्  ॥ ३,१३.३ ॥
सृष्टिं कर्तुं मनो दध्रे प्रीणयन्नेव माधवम्  ।
महत्तत्वात्मको ब्रह्मा वायुं जीवभिमानिनम्  ॥ ३,१३.४ ॥
आदौ ससर्ज गरुड पुरुषात्मा स एव च  ।
ततो दक्षिणहस्तात्तु ब्रह्माणीं भारन्ती तथा  ॥ ३,१३.६ ॥ (१३.५)
असृजत्ते महाभागे अव्यक्तस्य नियामिके  ।
वामहस्तात्सत्यपुत्रो महत्तत्वात्मकोऽनलः  ॥ ३,१३.६ ॥
ब्रह्मणो दक्षिणाद्धस्तादहङ्कारात्मको हरः  ।
आदौ शेषस्ततो जज्ञे गरुडतदनन्तरम्  ॥ ३,१३.७ ॥
तदनन्तरजो रुद्रः स एवं सृष्टवान्प्रभुः  ।
स्वोत्पत्त्यनन्तरं ब्रह्मा दशवर्षान्महाप्रभुः  ॥ ३,१३.८ ॥
वायुमुत्त्पाद्रयामास वत्सरानन्तरे प्रभुः  ।
गायत्रीं जनयामास वायोरुत्पत्त्यनन्तरम्  ॥ ३,१३.९ ॥
संवत्सरानन्तरे तु भारतीमसृजत्प्रभुः  ।
भारत्यनन्तरं शें दिव्यसाहस्रवत्सरात् ॥ ३,१३.१० ॥
अनन्तरं संबभूव गरुडस्तु ततः परम्  ।
दिव्यसाहस्रवर्षात्तु तथा रुद्रञ्च सृष्टवान्  ॥ ३,१३.११ ॥
शेषस्यानन्तरं देवीं वारुणीं च महाप्रभुः  ।
दशवर्षानन्तरं तु ह्यसृजत्कमलासनः  ॥ ३,१३.१२ ॥
गरुडानन्तरं देवीं सौपर्णीमसृजत्प्रभुः  ।
दशवर्षानन्तरं च पार्वतीं च तथैव सः  ॥ ३,१३.१३ ॥
पार्वत्यनन्तरं चन्द्रं मनस्तत्त्वनियामकम्  ।
दशवर्षानन्तरं तु वासवं ह्यसृजत्ततः  ॥ ३,१३.१४ ॥
अभिमानी दक्षिणस्य बाहोश्च परमेष्ठिनः  ।
दशवर्षानन्तरं तु शची तामसृजत्प्रभुः  ॥ ३,१३.१५ ॥
इन्द्रस्यानन्तरं कामं त्रिंशद्वर्षादनन्तरम्  ।
असृजद्वामबाहोश्चमनस्तत्वाभिमानिनम्  ॥ ३,१३.१६ ॥
तदनन्तरजां देवीं दशवर्षादनन्तरम्  ।
रतिं स जनयामास कामभार्यां महाप्रभुः  ॥ ३,१३.१७ ॥
कामस्याप्यभिमानी तु स एव परिकीर्तितः  ।
ब्रह्माहङ्कारिकं प्राणं कार्योत्पत्तेरनन्तरम्  ॥ ३,१३.१८ ॥
दशवर्षानन्तरं तु निर्ममे नासिक ततः  ।
तस्य भार्यां नासिकस्यः पञ्चवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.१९ ॥
निर्ममे नासिकां वामां ब्रह्मा लोकपितामहः  ।
अहङ्कारादनु ब्रह्मा सज्ञानं च बृहस्पतिम्  ॥ ३,१३.२० ॥
निर्ममे च वर्षयुग्मपञ्चवर्षादनन्तरम्  ।
पञ्चवर्षानन्तरं तु तारां भार्यां विनिर्ममे  ॥ ३,१३.२१ ॥
गुरोरनन्तरं ब्रह्मा पञ्चविंशादनन्तरम्  ।
स्वायंभुवं मनुं चैव निर्ममे मनसा विभुः  ॥ ३,१३.२२ ॥
पञ्चवर्षानन्तरं तु शतरूपां विनिर्ममे  ।
शतरूपानन्तरं तु विंशद्वर्षदिनान्तरम्  ॥ ३,१३.२३ ॥
दक्षः शिष्यात्मको जज्ञे दक्षिणाङ्गुष्ठतः प्रभोः  ।
पञ्चवर्षानन्तरं तु वामाङ्गुष्ठाच्चतुर्मुखः  ॥ ३,१३.२४ ॥
प्रसूतिमसृजद्ब्रह्मा सृष्ट्यर्थं परमादरात् ।
दक्षस्यानन्तरं ब्रह्मा पञ्चविंशादनन्तरम्  ॥ ३,१३.२५ ॥
निर्ममे ह्यनिरुद्धं च मध्यमाङ्गुलिपर्वतः  ।
पञ्चवर्षानन्तरं तु ससर्ज भगवानजः  ॥ ३,१३.२६ ॥
विराजसंज्ञकां भार्यां मध्यमाङ्गुलिपर्वतः  ।
अनिरुद्धानन्तर तु शतवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.२७ ॥
निर्ममे प्रवहं वायुं कनिष्ठाङ्गुलिपर्वतः  ।
दशवर्षानन्तरं तु प्रवाहीं निर्ममे प्रभुः  ॥ ३,१३.२८ ॥
कनिष्ठाङ्गुलिपर्वाच्च वामदेवं न संशयः  ।
प्रवहानन्तरं तब्रह्मा शतवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.२९ ॥
यमं विनिर्ममे पृष्ठादष्टवर्षादनन्तरम्  ।
तद्भार्यां शामलां देवीं तस्मादेव महाप्रभुः  ॥ ३,१३.३० ॥
यमस्यानन्तरं चन्द्रं त्रिंशद्वर्षादनन्तरम्  ।
असृजद्दक्षिणाच्छोत्राच्छोत्रतत्त्वनियामकम्  ॥ ३,१३.३१ ॥
नववर्षानन्तरं तु रोहिणीसमृजत्प्रभुः  ।
वामश्रोत्राच्च गरुडं वामश्रोत्राभिमानिनम्  ॥ ३,१३.३२ ॥
चन्द्रस्यानन्तरं सूर्यं विंशद्वर्षादनन्तरम्  ।
सम्यग्विनिर्ममे ब्रह्मा दक्षिणाक्ष्णश्च देवताम्  ॥ ३,१३.३३ ॥
वामाक्ष्णो निर्ममे संज्ञां षड्वर्षानन्तरं प्रभुः  ।
सूर्यस्यानन्तरं ब्रह्मा शतवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.३४ ॥
रसनेन्द्रियाच्च वरुणं निर्ममे तस्य मानिनम्  ।
विंशद्वर्षानन्तरं तु तस्मादेवेद्रियात्प्रभुः  ॥ ३,१३.३५ ॥
गङ्गां विनिर्ममे ब्रह्मा रसनेन्द्रियदेवताम्  ।
वरुणस्यानन्तरं तु दशवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.३६ ॥
उत्संगान्निर्ममे ब्रह्मा नारदं भगवत्प्रियम्  ।
नारदस्यानन्तरं तु षष्टिवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.३७ ॥
अग्निं विनिर्ममे ब्रह्मात्वगिन्द्रियतः प्रभुः  ।
अतो वागभिमानी सं पञ्चवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.३८ ॥
स्वाहां विनिर्ममे ब्रह्मा तामाहुर्मन्त्रदेवताम्  ।
अग्नेरनन्तरं वीन्द्र भृगुं ब्रह्मर्षिसत्तमम्  ॥ ३,१३.३९ ॥
दशवर्षानन्तरं तु भ्रुवोर्मध्याद्विनिर्ममे  ।
संवत्सरानन्तरं तु भृगुभार्यां विनिर्ममे  ॥ ३,१३.४० ॥
भृगोरनन्तरं ब्रह्मा शतवर्षादनन्तरम्  ।
कश्यपञ्जनयामास मनसा च स्वयं प्रभुः  ॥ ३,१३.४१ ॥
संवत्सरानन्तरं तु अदितिं निर्ममे प्रभुः  ।
कश्यपानन्तरं चात्रिं दशवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.४२ ॥
अत्रेरनन्तरं ब्रह्मा दशवर्षादनन्तरम्  ।
अजीजनद्भरद्वाजं वसिष्ठ तदनतरम्  ॥ ३,१३.४३ ॥
दशवर्षानन्तरं तु तेषां भार्याः क्रमेण तु  ।
संवत्सरानन्तरेण असृजत्कमलासनः  ॥ ३,१३.४४ ॥
वसिष्ठस्यानन्तरं तु गौतमं ह्यसृजत्प्रभुः  ।
दशवर्षानन्तरेण जमदग्निं ततोऽसृजत् ॥ ३,१३.४५ ॥
दशवर्षानन्तरेण मनुर्वैवस्वतोऽभवत् ।
मनोरनन्तरं जज्ञे शतवर्षादनन्तरम्  ॥ ३,१३.४६ ॥
विष्वक्सेनो महाभागो वायुपुत्रो महाबलः  ।
तस्माच्चतुर्दशे वर्षे गणपो ह्यभवद्विभोः  ॥ ३,१३.४७ ॥
तदनन्तरजो वीन्द्र अष्टवर्षादनन्तरम्  ।
धनपो ह्यभवत्तत्र तद्भार्या वत्सरे परे  ॥ ३,१३.४८ ॥
विष्वक्सेनानन्तरं तु दशवर्षादनन्तरम्  ।
जयादीन्भ गवद्भक्तान्सृष्टवान् कमलासनः  ॥ ३,१३.४९ ॥
जयाद्यानन्तरं ब्रह्मा वल्लाद्याः कर्मदेवताः  ।
शतवर्षानन्तरं तु सृष्टवाञ्छिववाहनम्  ॥ ३,१३.५० ॥
कर्मदेवानन्तरं तु त्रिंशद्वर्षादनन्तरम्  ।
पर्जन्यमसृजद्ब्रह्मा मन्त्रयन्त्राभिमानिनम्  ॥ ३,१३.५१ ॥
पर्जन्यानन्तरं ब्रह्मा दशवर्षादनन्तरम्  ।
पुष्करं जनयामास कर्मतत्त्वाभिमानिनम्  ॥ ३,१३.५२ ॥
एवं विनिर्ममे ब्रह्मा मत्प्रसादात्खगेश्वर  ।
एवं ज्ञात्वा मोक्षमेति नान्यथा तु कथञ्चन  ॥ ३,१३.५३ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे श्रीकृष्णगरुडसंवादे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे देवोत्पत्तिनिरूपणं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ब्रह्मकाण्डः