रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः २१
एवं सञ्चिन्त्य विप्रेन्दो जगाम लघुविक्रमः ।	
आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति ।। ७.२१.१ ।।	
अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम् ।	
विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम् ।। ७.२१.२ ।।	
स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं महर्षिं तत्र नारदम् ।	
अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य धर्मतः ।। ७.२१.३ ।।	
कच्चित्क्षेमं तु देवर्षे कच्चिद्धर्मो न नश्यति ।	
किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित ।। ७.२१.४ ।।	
अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो भगवानृषिः ।	
श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम् ।। ७.२१.५ ।।	
एष नाम्नो दशग्रीवः पितृराज निशाचरः ।	
उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम् ।। ७.२१.६ ।।	
एतेन कारणेनाहं त्वरितो ह्यागतः प्रभो ।	
दण्डप्रहरणस्याद्य तव किं नु भविष्यति ।। ७.२१.७ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे दुरादंशुमन्तमिवोदितम् ।	
ददृशुर्दीप्तमायान्तं विमानं तस्य रक्षसः ।। ७.२१.८ ।।	
तं देशं प्रभया तस्य पुष्पकस्य महाबलः ।	
कृत्वा वितिमिरं सर्वं समीपं सो ऽभ्यवर्तत ।। ७.२१.९ ।।	
सो ऽपश्यत्स महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः ।	
प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम् ।। ७.२१.१० ।।	
अपश्यत्सैनिकांश्चास्य यमस्यानुचरैः सह ।	
यमस्य पुरुषैरुग्रैर्घोररूपैर्भयानकैः ।। ७.२१.११ ।।	
ददर्श वध्यमानांश्च क्लिश्यमानांश्च देहिनः ।	
क्रोशतश्च महानादं तीव्रनिष्टनतत्परान् ।। ७.२१.१२ ।।	
कृमिभिर्भक्ष्यमाणांश्च सारमेयैश्च दारुणैः ।। ७.२१.१३ ।।	
क्षोत्रायासकरा वाचो वदतश्च भयावहाः ।	
सन्तार्यमाणान्वैतरणीं बहुशः शोणितोदकाम् ।। ७.२१.१४ ।।	
वालुकासु च तप्तासु तप्यमानान्मुहूर्मुहुः ।	
असिपत्रवने चैव भिद्यमानानधार्मिकान् ।। ७.२१.१५ ।।	
रौरवे क्षारनद्यां च क्षुरधारासु चैव हि ।	
पानीयं याचमानांश्च तृषितान्क्षुधितानपि ।। ७.२१.१६ ।।	
शवभूतान्कृशान्दीनान्विवर्णान्मुक्तमूर्धजान् ।	
मलपङ्कधरान्दीनान्रूक्षांश्च परिधावतः ।। ७.२१.१७ ।।	
ददर्श रावणो मार्गे शतशो ऽथ सहस्रशः ।	
कांश्चिच्च गृहमुख्येषु गीतवादित्रनिःस्वनैः ।	
प्रमोदमानानद्राक्षीद्रावणः सुकृतैः स्वकैः ।। ७.२१.१८ ।।	
गौरसं गोप्रदातारो ह्यन्नं चैवान्नदायिनः ।	
गृहांश्च गृहदातारः स्वकर्मफलमश्नतः ।। ७.२१.१९ ।।	
सुवर्णमणिमुक्ताभिः प्रमदाभिरलङ्कृतान् ।। ७.२१.२० ।।	
धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमानान्स्वतेजसा ।	
ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ।। ७.२१.२१ ।।	
ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः ।	
रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ।। ७.२१.२२ ।।	
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा ।	
सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ।। ७.२१.२३ ।।	
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा ।	
प्रेतगोपाः सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ।। ७.२१.२४ ।।	
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः ।	
धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ।। ७.२१.२५ ।।	
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः ।	
पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ।। ७.२१.२६ ।।	
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तोरणानि च ।	
पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ।। ७.२१.२७ ।।	
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे ।	
भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ।। ७.२१.२८ ।।	
असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य सेना महात्मनः ।	
शूराणामग्रयातऽणां सहस्राणि शतानि च ।। ७.२१.२९ ।।	
ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा ।	
ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् ।	
अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ।। ७.२१.३० ।।	
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः ।	
अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ।। ७.२१.३१ ।।	
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् ।	
यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ।। ७.२१.३२ ।।	
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः ।	
तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ।। ७.२१.३३ ।।	
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः ।	
फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ।। ७.२१.३४ ।।	
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् ।	
मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ।। ७.२१.३५ ।।	
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् ।	
यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ।। ७.२१.३६ ।।	
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च ।	
जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ।। ७.२१.३७ ।।	
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव ।	
भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ।। ७.२१.३८ ।।	
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः ।	
ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ।। ७.२१.३९ ।।	
ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत ।	
लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ।। ७.२१.४० ।।	
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके ।	
तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ।। ७.२१.४१ ।।	
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे ।	
मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ।। ७.२१.४२ ।।	
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् ।	
वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ।। ७.२१.४३ ।।	
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे ।	
मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ।। ७.२१.४४ ।।	
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु ।	
रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ।। ७.२१.४५ ।।	
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः ।	
ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। ७.२१.४६ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकविंशः सर्गः ।। २१ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्