स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः १२
॥लोमश उवाच॥	
प्रणम्य परमात्मानं रमायुक्तं जनार्द्दनम्॥	
अमृतार्थं ममंथुस्ते सुरासुरगणाः पुनः॥ १२.१ ॥	
उदधेर्मथ्यमानाच्च निर्गतः सुमहायशाः॥	
धन्वंतरिरिति ख्यातो युवा मृत्युञ्जयः परः॥ १२.२ ॥	
पाणिभ्यां पूर्णकलशं सुधायाः परिगृह्य वै॥	
यावत्सर्वे सुराः सर्वे निरीक्षंते मनोहरम्॥ १२.३ ॥	
तदा दैत्याः समं गत्वा हर्तुकामा बलादिव॥	
सुधया पूर्णकलशं धन्वंतरिकरे स्थितम्॥ १२.४ ॥	
यावत्तरंगमालाभिरावृतोऽभूद्भिषक्तमः॥	
शनैः शनैः समायातो दृष्टोऽसौ वृषपर्वणा॥ १२.५ ॥	
करस्थः कलशस्तस्य हृतस्तेन बलादिव॥	
असुराश्च ततः सर्वे जगर्जुरतिभीषणम्॥ १२.६ ॥	
कलशं सुधया पूर्णं गृहीत्वा ते समुत्सुकाः॥	
दैत्याः पातालमाजग्मुस्तदा देवा भ्रमान्विताः॥ १२.७ ॥	
अनुजग्मुः सुसंनद्धा योद्धुकामाश्च तैः सह॥	
तदा देवान्समालोक्य बलिरेवमभाषत॥ १२.८ ॥	॥ बलिरुवाच॥	
वयं तु केवलं देवाः सुधया परितोषिताः॥	
शीघ्रमेव प्रगंतव्यं भवद्भिश्च सुरोत्तमैः॥ १२.९ ॥	
त्रिविष्टपं मुदा युक्तैः किमस्माभिः प्रयोजनम्॥	
पुरास्माभिः कृतं मैत्रं भवद्भिः स्वार्थतत्परैः॥	
अधुना विदितं तत्तु नात्र कार्या विचारणा॥ १२.१० ॥	
एवं निर्भार्त्सितास्तेन बलिना सुरसत्तमाः॥	
यथागतेन मार्गेण जग्मुर्नारायणं प्रभुम्॥ १२.११ ॥	
तं दृष्ट्वा विष्णुना सर्वे सुरा भग्नमनोरथा॥	
आश्वासिता वचोभिश्च नानानुनयको विदैः॥ १२.१२ ॥	
मा त्रासं कुरुतात्रार्थ आनयिष्यामि तां सुधाम्॥	
एवमाभाष्य भगवान्मुकुन्दोऽनाथसंश्रयः॥ १२.१३ ॥	
स्थापयित्वा सुरान्सर्वांस्तत्रैव मधुसूदनः॥	
मोहनीरूपमास्थाय दैत्यनामग्रतोऽभवत्॥ १२.१४ ॥	
तावद्दैत्याः सुसंरब्धाः परस्परमथाब्रुवन्॥	
विवादः सर्वदैत्यानाममृतार्थे तदाऽभवत्॥ १२.१५ ॥	
एवं प्रवर्तमाने तु मोहिनीरूपमाश्रिताम्॥	
दृष्ट्वा योषां तदा दैवात्सर्वभूतमनोरमाम्॥ १२.१६ ॥	
विस्मयेन समाविष्टा बभूवुस्तृषितेक्षणाः॥	
तां संमान्य तदा दैत्यराजो बलिरुवाच ह॥ १२.१७ ॥	
॥बलिरुवाच॥	
सुधा त्वया विभक्तव्या सर्वेषां गतिहेतवे॥	
शीघ्रत्वेन महाभागे कुरुष्व वचनं मम॥ १२.१८ ॥	
एवमुक्ता ह्युवाचेदं स्मयमाना बलिं प्रति॥	
स्त्रीणां नैव च विश्वासः कर्तव्यो हि विपश्चिता॥ १२.१९ ॥	
अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमति लोभता॥	
अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः॥ १२.२० ॥	
निःस्नेहत्वं च विज्ञेयं धूर्तत्वं चैव तत्त्वतः॥	
स्वस्त्रीणां चैव विज्ञेया दोषा नास्त्यत्र संशयः॥ १२.२१ ॥	
यथैव श्वापदानां च वृका हिंसापरायणाः॥	
काका यतांडजानां च श्वापदानां च जंबुकाः॥	
धूर्ता तथा मनुष्याणां स्त्रीज्ञेया सततं बुधैः॥ १२.२२ ॥	
मया सह भवद्भिश्च कथं सख्यं प्रवर्तते॥	
सर्वथात्र न विज्ञेयाः के यूयं चैव क ह्यहम्॥ १२.२३ ॥	
तस्माद्भवद्भिः संचिंत्यकार्याकार्यविचक्षणैः॥	
कर्तव्यं परया बुद्ध्या प्रयातासुरसत्तमाः॥ १२.२४ ॥	॥बलिरुवाच॥	
अद्यामृतं च सर्वेषां विभजस्व यथातथम्॥	
त्वया दत्तं च गृह्णीमः सत्यंसत्यं वदामि ते॥ १२.२८ ॥	
एवमुक्ता तदा देवी मोहिनी सर्वमंगला॥	
उवाचाथासुरान्सर्वान्रोचयँल्लौकिकीं स्थितिम्॥ १२.२९ ॥	
॥ भगवानुवाच॥	
यूयं सर्वे कृतार्थाश्च जाता दैवेन केनचित्॥	
अद्योपावाससंयुक्ता अमृतस्याधिवासनम्॥ १२.३० ॥	
क्रियतामसुराः श्रेष्ठाः शुभेच्छा किंचिदस्ति वः॥	
श्वेभूते पारणं कुर्याद्व्रतार्चनरतिश्च वः॥ १२.३१ ॥	
न्यायोपार्जितवित्तेन दशमांशेन धीमता॥	
कर्तव्यो विनियोगश्च ईशप्रीत्यर्थहेतवे॥ १२.३२ ॥	
तथेति मत्वा ते सर्वे यथोक्तं देवमायया॥	
चक्रुस्तथैव दैतेया मोहिता नातिकोविदाः॥ १२.३३ ॥	
मयासुरेण च तदा भवनानि कृतानि वै॥	
मनोज्ञानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च॥ १२.३४ ॥	
तेषुपविष्टास्ते सर्वे सुस्नाताः समलंकृताः॥	
स्थापयित्वा सुसंरब्धाः पूर्णं कलशमग्रतः॥ १२.३५ ॥	
रात्रौ जागरणं सर्वैः कृतं परमया मुदा॥	
अथोषसि प्रवृत्ते च प्रातःस्नानयुता भवन्॥ १२.३६ ॥	
असुरा बलिमुख्याश्च पंक्तिभूता यताक्रमम्॥	
सर्वमावश्यकं कृत्वा तदा पानरता भवन्॥ १२.३७ ॥	
बलिश्च वृषपर्वा च नमुचिः शंख एव च॥	
सुदंष्ट्रश्चैव संह्लादी कालनेमिर्विभीषणः॥ १२.३८ ॥	
वातापिरिल्वलः कुम्भो निकुम्भः प्रच्छदस्तथा॥	
तथा सुन्दोपसुन्दौ च निशुम्भः शुम्भ एव च॥ १२.३९ ॥	
महिषो महिषाक्षश्च बिडालाक्षः प्रतापवान्॥	
चिक्षुराख्यो महाबाहुर्जृभणोऽथ वृषासुरः॥ १२.४० ॥	
विबाहुर्बाहुको घोरस्तथा वै घोरदर्शनः॥	
एते चान्ये च बहवो दैत्यदानवराक्षसाः॥	
यथाक्रमं चोपविष्टा राहुः केतुस्तथैव च॥ १२.४१ ॥	
तेषां तु कोटिसंख्यानां दैत्यानां पंक्तिरास्थिता॥ १२.४२ ॥	
ततस्तया तदा देव्या अमृतार्थं हि वै द्विजाः॥	
यज्जातं तच्छृणउध्वं हि तया देव्या कृतं महत्॥ १२.४३ ॥	
सर्वे विज्ञापिताः सद्यो गृहीतकलशा तदा॥	
शोभया परया युक्ता साक्षात्सा विष्णुमोहिनी॥ १२.४४ ॥	
करस्थेन तदा देवी कलशेन विराजिता॥	
शुशुभे परया कांत्या जगन्मंगलमंगला॥ १२.४५ ॥	
परिवेषधराः सर्वे सुरास्ते ह्यसुरांतिकम्॥	
आगतास्तत्क्षणादेव यत्र ते ह्यसुरोत्तमाः॥ १२.४६ ॥	
तान्दृष्ट्वा मोहिनी सद्य उवाच प्रमदोत्तमा॥ १२.४७ ॥	॥मोहिन्युवाच॥	
एते ह्यतिथयो ज्ञेया धर्म्मसर्वस्वसाधनाः॥	
एभ्यो देयं यताशक्त्या यदि सत्यं वचो मम॥	
प्रमाणं भवतां चाद्य कुरुध्वं मा विलंबथ॥ १२.४८ ॥	
परेषामुपकारं च ये कुर्वंति स्वशक्तितः॥	
धन्यास्ते चैव विज्ञेयाः पवित्राः लोकपालकाः॥ १२.४९ ॥	
केवलात्मोदरार्थाय उद्योगं ये प्रकुर्वते॥	
ते क्लेशभागिनो ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा॥ १२.५० ॥	
तस्माद्विभजनं कार्यं मयैतस्य शुभव्रताः॥	
देवेभ्यश्च प्रयच्छध्वं यद्धि चात्मप्रियाप्रियम्॥ १२.५१ ॥	
इत्युक्ते वचने देव्या तथा चक्रुरतं द्रिताः॥	
आह्वयामासुरसुराः सर्वान्देवान्सवासवान्॥ १२.५२ ॥	
उपविष्टाश्च ते सर्वे अमृतार्थं च भो द्विजाः॥	
तेषूपविश्यमानेषु ह्युवाच परमं वचः॥	
मोहिनी सर्वधर्म्मज्ञा असुराणां स्मयन्निव॥ १२.५३ ॥	
'''॥मोहिन्युवाच॥	
आदौ ह्यभ्यागताः पूज्या इति वै वैदिकी श्रुतिः॥ १२.५४ ॥	
तस्माद्यूयं वेदपराः सर्वे देवपरायणाः॥	
ब्रुवंतु त्वरितेनैव आदौ केषां ददाम्यहम्॥	
अमृतं हि महाभागा बलिमुख्या वदंतु भोः॥ १२.५५ ॥	
बलिनोक्ता तदा देवी यत्ते मनसि रोचते॥	
स्वामिनी त्वं न संदेहो ह्यस्माकं सुंदरानने॥ १२.५६ ॥	
एवं संमानिता तेन बलिना भावितात्मना॥	
परिवेषणकार्यार्थं कलशं गृह्य सत्वरा॥ १२.५७ ॥	
तस्मान्नरेन्द्रकरभोरुलसद्दृकूला श्रोणीतटालसगतिर्मविह्वलांगी॥	
सा कूजती कनकनूपुरसिंजितेन कुंभस्तनी कलशपाणिरथाविवेश॥ १२.५८ ॥	
तदा तु देवी परिवेषयंती सा मोहिनी देवगणाय साक्षात्॥	
ववर्ष देवेषु सुधारसं पुनः पुनः सुधाहाररसामृतं यथा॥ १२.५९ ॥	
पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं तया परया विश्वमूर्त्या॥	
बलिमुख्याः सह लोकपाला गंधर्वयक्षाप्सरसां गणाश्च॥ १२.६० ॥	
सर्वे दैत्या आसनस्था पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं पीडिताश्च॥	
तूष्णींभूता बलिमुख्या द्विजेंद्रा मनस्विनो ध्यानपरा बभूवुः॥ १२.६१ ॥	
ततस्तथाविधान्दृष्ट्वा दैत्यांस्तान्मोहमाश्रितान्॥	
तदा राहुश्च केतुश्च द्वावेतौ दैत्यपुंगवौ॥ १२.६२ ॥	
देवानां रूपमास्थाय अमृतार्थं त्वरान्वितौ॥	
उपविष्टौ तदा पङ्क्त्यां देवानाममृतार्थिनौ॥ १२.६३ ॥	
यदामृतं पातुकामो राहुः परमदुर्जयः॥	
चन्द्रार्काभ्यां प्रकथितो विष्णोरमिततेजसः॥ १२.६४ ॥	
तदा तस्य शिरश्छिन्नं राहोर्दुर्विग्रहस्य च॥	
शिरो गगनमापेदे कबंधं च महीतले॥	
भ्रममाणं तदा ह्यद्रींश्चूर्णयामास वै तदा॥ १२.६५ ॥	
साद्रिश्च सर्वभूलोकश्चूर्णितश्च तदाऽभवत्॥	
तया तेन च देहेन चूर्णितं सचराचरम्॥ १२.६६ ॥	
दृष्ट्वा तदा महादेवस्तस्योपरि तु संस्थितः॥	
निवासः सर्वदेवानां तस्याः पादतलेऽभवत्॥ १२.६७ ॥	
पीडनं तत्समीपेथ निवास इति नाम वै॥ १२.६८ ॥	
महतामालयं यस्माद्यस्यास्तच्चरणांबुजम्॥	
महालयेति विख्याता जगत्त्रयविमोहिनी॥ १२.६९ ॥	
केतुश्च धूमरूपोऽसावाकाशे विलयं गतः॥	
सुधां समर्प्य चंद्राय तिरोधानगतोऽभवत्॥ १२.७० ॥	
वासुदेवो जगद्योनिर्जगतां कारणं परम्॥	
विष्णोः प्रसादात्तज्जातं सुराणां कार्यसिद्धिदम्॥ १२.७१ ॥	
असुराणां विनाशाय जातं दैवविपर्ययात्॥	
विना दैवेन जानीध्वमुद्यमो हि निरर्थकः॥ १२.७२ ॥	
यौगपद्येन तैः सर्वैः क्षीराब्धेर्मंथनं कृतम्॥	
सिद्धिर्जाता हि देवानामसिद्धिरसुरान्प्रति॥ १२.७३ ॥	
ततश्च ते देववरान्प्रकोपिता दैत्याश्च मायाप्रवि मोहिताः पुनः॥	
अनेकशस्त्रास्त्रयुतास्तदाऽभवन्विष्णौ गते गर्जमानास्तदानीम्॥ १२.७४ ॥	
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखंडे समुद्रमंथनाख्याने देवानाममृतप्राशनवर्णनंनाम द्वादशोऽध्यायः॥ १२ ॥ ।	
छ ॥	

केदारखण्डः