याज्ञवल्क्यस्मृतिः/प्रायश्चित्ताध्यायः/यतिधर्मप्रकरणम्
<table>		
		
<td><p>		
	वनाद्गृहाद्वा कृत्वेष्टिं सार्ववेदसदक्षिणाम्  ।प्राजापत्यां तदन्ते तानग्नीनारोप्य चात्मनि   । । ३.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	अधीतवेदो जपकृत्पुत्रवानन्नदोऽग्निमान्  ।शक्त्या च यज्ञकृन्मोक्षे मनः कुर्यात्तु नान्यथा   । । ३.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वभूतहितः शान्तस्त्रिदण्डी सकमण्डलुः   ।एकारामः परिव्रज्य भिक्षार्थी ग्रामं आश्रयेत् । । ३.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	अप्रमत्तश्चरेद्भैक्षं सायाह्नेऽनभिलक्षितः   ।रहिते भिक्षुकैर्ग्रामे यात्रामात्रं अलोलुपः   । । ३.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	यतिपात्राणि मृद्वेणु दार्वलाबुमयानि च   ।सलिलं शुद्धिरेतेषां गोवालैश्चावघर्षणम्  । । ३.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	संनिरुध्येन्द्रियग्रामं रागद्वेषौ प्रहाय च   ।भयं हित्वा च भूतानां अमृतीभवति द्विजः   । । ३.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	कर्तव्याशयशुद्धिस्तु भिक्षुकेण विशेषतः   ।ज्ञानोत्पत्तिनिमित्तत्वात्स्वातन्त्र्यकरणाय च   । । ३.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	अवेक्ष्या गर्भवासाश्च कर्मजा गतयस्तथा   ।आधयो व्याधयः क्लेशा जरा रूपविपर्ययः   । । ३.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	भवो जातिसहस्रेषु प्रियाप्रियविपर्ययः   ।ध्यानयोगेन संपश्येत्सूक्ष्म आत्मात्मनि स्थितः   । । ३.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	नाश्रमः कारणं धर्मे क्रियमाणो भवेद्हि सः   ।अतो यदात्मनोऽपथ्यं परेषां न तदाचरेत् । । ३.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्यं अस्तेयं अक्रोधो ह्रीः शौचं धीर्धृतिर्दमः   ।संयतेन्द्रियता विद्या धर्मः सर्व उदाहृतः   । । ३.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	निःसरन्ति यथा लोह पिण्डात्तप्तात्स्फुलिङ्गकाः   ।सकाशादात्मनस्तद्वदात्मानः प्रभवन्ति हि   । । ३.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्रात्मा हि स्वयं किंचित्कर्म किंचित्स्वभावतः   ।करोति किंचिदभ्यासाद्धर्माधर्मोभयात्मकम्  । । ३.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	निमित्तं अक्षरः कर्ता बोद्धा गुणी वशी   ।अजः शरीरग्रहणात्स जात इति कीर्त्यते   । । ३.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्गादौ स यथाकाशं वायुं ज्योतिर्जलं महीम्  ।सृजत्येकोत्तरगुणांस्तथादत्ते भवन्नपि   । । ३.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	आहुत्याप्यायते सूर्यः सूर्याद्वृष्टिरथौषधिः   ।तदन्नं रसरूपेण शुक्रत्वं अधिगच्छति   । । ३.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीपुंसयोस्तु संयोगे विशुद्धे शुक्रशोणिते   ।पञ्चधातून्स्वयं षष्ठ आदत्ते युगपत्प्रभुः   । । ३.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रियाणि मनः प्राणो ज्ञानं आयुः सुखं धृतिः   ।धारणा प्रेरणं दुःखं इच्छाहंकार एव च   । । ३.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रयत्न आकृतिर्वर्णः स्वरद्वेषौ भवाभवौ   ।तस्यैतदात्मजं सर्वं अनादेरादिं इच्छतः   । । ३.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रथमे मासि संक्लेद भूतो धातुविमूर्च्छितः   ।मास्यर्बुदं द्वितीये तु तृतीयेऽङ्गेन्द्रियैर्युतः   । । ३.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	आकाशाल्लाघवं सौक्ष्म्यं शब्दं श्रोत्रं बलादिकम्  ।वायोश्च स्पर्शनं चेष्टां व्यूहनं रौक्ष्यं एव च   । । ३.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्तात्तु दर्शनं पक्तिं औष्ण्यं रूपं प्रकाशिताम्  ।रसात्तु रसनं शैत्यं स्नेहं क्लेदं समार्दवम्  । । ३.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	भूमेर्गन्धं तथा घ्राणं गौरवं मूर्तिं एव च   ।आत्मा गृह्णात्यजः सर्वं तृतीये स्पन्दते ततः   । । ३.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	दौहृदस्याप्रदानेन गर्भो दोषं अवाप्नुयात् ।वैरूप्यं मरणं वापि तस्मात्कार्यं प्रियं स्त्रियाः   । । ३.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	स्थैर्यं चतुर्थे त्वङ्गानां पञ्चमे शोणितोद्भवः   ।षष्ठे बलस्य वर्णस्य नखरोम्णां च संभवः   । । ३.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	मनश्चैतन्ययुक्तोऽसौ नाडीस्नायुशिरायुतः   ।सप्तमे चाष्टमे चैव त्वङ्मांसस्मृतिमानपि   । । ३.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	पुनर्धात्रीं पुनर्घर्मं ओजस्तस्य प्रधावति   ।अष्टमे मास्यतो गर्भो जातः प्राणैर्वियुज्यते   । । ३.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	नवमे दशमे वापि प्रबलैः सूतिमारुतैः   ।निःसार्यते बाण इव यन्त्रच्छिद्रेण सज्वरः   । । ३.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्य षोढा शरीराणि शट्त्वचो धारयन्ति च   ।सडङ्गानि तथास्थ्नां च सह षष्ट्या शतत्रयम्  । । ३.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	स्थालैः सह चतुःषष्टिर्दन्ता वै विंशतिर्नखाः   ।पाणिपादशलाकाश्च तेषां स्थानचतुष्टयम्  । । ३.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	षष्ट्यङ्गुलीनां द्वे पार्ष्ण्योर्गुल्फेषु च चतुष्टयम्  ।चत्वार्यरत्निकास्थीनि जङ्घयोस्तावदेव तु   । । ३.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वे द्वे जानुकपोलोरु फलकांससमुद्भवे   ।अक्षतालूषके श्रोणी फलके च विनिर्दिशेत् । । ३.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	भगास्थ्येकं तथा पृष्ठे चत्वारिंशच्च पञ्च च   ।ग्रीवा पञ्चदशास्थिः स्याज्जत्र्वेकैकं तथा हनुः   । । ३.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	तन्मूले द्वे ललाटाक्षि गण्डे नासा घनास्थिका   ।पार्श्वकाः स्थालकैः सार्धं अर्बुदैश्च द्विसप्ततिः   । । ३.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वौ शङ्खकौ कपालानि चत्वारि शिरसस्तथा   ।उरः सप्तदशास्थीनि पुरुषस्यास्थिसंग्रहः   । । ३.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	गन्धरूपरसस्पर्श शब्दाश्च विषयाः स्मृताः   ।नासिका लोचने जिह्वा त्वक्श्रोत्रं च इन्द्रियाणि च   । । ३.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	हस्तौ पायुरुपस्थं च जिह्वा पादौ च पञ्च वै   ।कर्मेन्द्रियाणि जानीयान्मनश्चैवोभयात्मकम्  । । ३.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	नाभिरोजो गुदं शुक्रं शोणितं शङ्खकौ तथा   ।मूर्धांसकण्ठहृदयं प्राणस्यायतनानि तु   । । ३.९३  । ।	</p>
<td><p>		
	वपा वसावहननं नाभिः क्लोम यकृत्प्लिहा   ।क्षुद्रान्त्रं वृक्ककौ बस्तिः पुरीषाधानं एव च   । । ३.९४  । ।	</p>
<td><p>		
	आमाशयोऽथ हृदयं स्थूलान्त्रं गुद एव च   ।उदरं च गुदौ कोष्ठ्यौ विस्तारोऽयं उदाहृतः   । । ३.९५  । ।	</p>
<td><p>		
	कनीनिके चाक्षिकूटे शष्कुली कर्णपत्रकौ   ।कर्णौ शङ्खौ भ्रुवौ दन्त वेष्टावोष्ठौ ककुन्दरे   । । ३.९६  । ।	</p>
<td><p>		
	वङ्क्षणौ वृषणौ वृक्कौ श्लेष्मसंघातजौ स्तनौ   ।उपजिह्वास्फिजौ बाहू जङ्घोरुषु च पिण्डिका   । । ३.९७  । ।	</p>
<td><p>		
	तालूदरं बस्तिशीर्षं चिबुके गलशुण्डिके   ।अवटश्चैवं एतानि स्थानान्यत्र शरीरके   । । ३.९८  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षिकर्णचतुष्कं च पद्धस्तहृदयानि च   ।नव छिद्राणि तान्येव प्राणस्यायतनानि तु   । । ३.९९  । ।	</p>
<td><p>		
	शिराः शतानि सप्तैव नव स्नायुशतानि च   ।धमनीनां शते द्वे तु पञ्च पेशीशतानि च   । । ३.१००  । ।	</p>
<td><p>		
	एकोनत्रिंशल्लक्षाणि तथा नव शतानि च   ।षट्पञ्चाशच्च जानीत शिरा धमनिसंज्ञिताः   । । ३.१०१  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रयो लक्षास्तु विज्ञेयाः श्मश्रुकेशाः शरीरिणाम्  ।सप्तोत्तरं मर्मशतं द्वे च संधिशते तथा   । । ३.१०२  । ।	</p>
<td><p>		
	रोम्णां कोट्यस्तु पञ्चाशच्चतस्रः कोट्य एव च   ।सप्तषष्टिस्तथा लक्षाः सार्धाः स्वेदायनैः सह   । । ३.१०३  । ।	</p>
<td><p>		
	वायवीयैर्विगण्यन्ते विभक्ताः परमाणवः   ।यद्यप्येकोऽनुवेत्त्येषां भावनां चैव संस्थितिम्  । । ३.१०४  । ।	</p>
<td><p>		
	रसस्य नव विज्ञेया जलस्याञ्जलयो दश   ।सप्तैव तु पुरीषस्य रक्तस्याष्टौ प्रकीर्तिताः   । । ३.१०५  । ।	</p>
<td><p>		
	षट्श्लेष्मा पञ्च पित्तं तु चत्वारो मूत्रं एव च   ।वसा त्रयो द्वौ तु मेदो मज्जैकोर्ध्वं तु मस्तके   । । ३.१०६  । ।	</p>
<td><p>		
	श्लेष्मौजसस्तावदेव रेतसस्तावदेव तु   ।इत्येतदस्थिरं वर्ष्म यस्य मोक्षाय कृत्यसौ   । । ३.१०७  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयादभिनिःसृताः   ।हिताहिता नाम नाड्यस्तासां मध्ये शशिप्रभम्  । । ३.१०८  । ।	</p>
<td><p>		
	मण्डलं तस्य मध्यस्थ आत्मा दीप इवाचलः   ।स ज्ञेयस्तं विदित्वेह पुनराजायते न तु   । । ३.१०९  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्ञेयं चारण्यकं अहं यदादित्यादवाप्तवान्  ।योगशास्त्रं च मत्प्रोक्तं ज्ञेयं योगं अभीप्सता   । । ३.११०  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्यविषयं कृत्वा मनोबुद्धिस्मृतीन्द्रियम्  ।ध्येय आत्मा स्थितो योऽसौ हृदये दीपवत्प्रभुः   । । ३.१११  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाविधानेन पठन्सामगायं अविच्युतम्  ।सावधानस्तदभ्यासात्परं ब्रह्माधिगच्छति   । । ३.११२  । ।	</p>
<td><p>		
	अपरान्तकं उल्लोप्यं मद्रकं प्रकरीं तथा   ।औवेणकं सरोबिन्दुं उत्तरं गीतकानि च   । । ३.११३  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋग्गाथा पाणिका दक्ष विहिता ब्रह्मगीतिका   ।गेयं एतत्तदभ्यास करणान्मोक्षसंज्ञितम्  । । ३.११४  । ।	</p>
<td><p>		
	वीणावादनतत्त्वज्ञः श्रुतिजातिविशारदः   ।तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति   । । ३.११५  । ।	</p>
<td><p>		
	गीतज्ञो यदि योगेन नाप्नोति परमं पदम्  ।रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते   । । ३.११६  । ।	</p>
<td><p>		
	अनादिरात्मा कथितस्तस्यादिस्तु शरीरकम्  ।आत्मनस्तु जगत्सर्वं जगतश्चात्मसंभवः   । । ३.११७  । ।	</p>
<td><p>		
	कथं एतद्विमुह्यामः सदेवासुरमानवम्  ।जगदुद्भूतं आत्मा च कथं तस्मिन्वदस्व नः   । । ३.११८  । ।	</p>
<td><p>		
	मोहजालं अपास्येह पुरुषो दृश्यते हि यः   ।सहस्रकरपन्नेत्रः सूर्यवर्चाः सहस्रकः   । । ३.११९  । ।	</p>
<td><p>		
	स आत्मा चैव यज्ञश्च विश्वरूपः प्रजापतिः   ।विराजः सोऽन्नरूपेण यज्ञत्वं उपगच्छति   । । ३.१२०  । ।	</p>
<td><p>		
	यो द्रव्यदेवतात्याग संभूतो रस उत्तमः   ।देवान्संतर्प्य स रसो यजमानं फलेन च   । । ३.१२१  । ।	</p>
<td><p>		
	संयोज्य वायुना सोमं नीयते रश्मिभिस्ततः   ।ऋग्यजुः सामविहितं सौरं धामोपनीयते   । । ३.१२२  । ।	</p>
<td><p>		
	खमण्डलादसौ सूर्यः सृजत्यमृतं उत्तमम्  ।यज्जन्म सर्वभूतानां अशनानशनात्मनाम्  । । ३.१२३  । ।	</p>
<td><p>		
	तस्मादन्नात्पुनर्यज्ञः पुनरन्नं पुनः क्रतुः   ।एवं एतदनाद्यन्तं चक्रं संपरिवर्तते   । । ३.१२४  । ।	</p>
<td><p>		
	अनादिरात्मा संभूतिर्विद्यते नान्तरात्मनः   ।समवायी तु पुरुषो मोहेच्छाद्वेषकर्मजः   । । ३.१२५  । ।	</p>
<td><p>		
	सहस्रात्मा मया यो व आदिदेव उदाहृतः   ।मुखबाहूरुपज्जाः स्युस्तस्य वर्णा यथाक्रमम्  । । ३.१२६  । ।	</p>
<td><p>		
	पृथिवी पादतस्तस्य शिरसो द्यौरजायत   ।नस्तः प्राणा दिशः श्रोत्रात्स्पर्शाद्वायुर्मुखाच्छिखी   । । ३.१२७  । ।	</p>
<td><p>		
	मनसश्चन्द्रमा जातश्चक्षुषश्च दिवाकरः   ।जघनादन्तरिक्षं च जगच्च सचराचरम्  । । ३.१२८  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्येवं स कथं ब्रह्मन्पापयोनिषु जायते   ।ईश्वरः स कथं भावैरनिष्टैः संप्रयुज्यते   । । ३.१२९  । ।	</p>
<td><p>		
	करणैरन्वितस्यापि पूर्वं ज्ञानं कथं च न   ।वेत्ति सर्वगतां कस्मात्सर्वगोऽपि न वेदनाम्  । । ३.१३०  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्त्यपक्षिस्थावरतां मनोवाक्कायकर्मजैः   ।दोषैः प्रयाति जीवोऽयं भवं योनिशतेषु च   । । ३.१३१  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्ताश्च यथा भावाः शरीरेषु शरीरिणाम्  ।रूपाण्यपि तथैवेह सर्वयोनिषु देहिनाम्  । । ३.१३२  । ।	</p>
<td><p>		
	विपाकः कर्मणां प्रेत्य केषांचिदिह जायते   ।इह वामुत्र वैकेषां भावस्तत्र प्रयोजनम्  । । ३.१३३  । ।	</p>
<td><p>		
	परद्रव्याण्यभिध्यायंस्तथानिष्टानि चिन्तयन्  ।वितथाभिनिवेशी च जायतेऽन्यासु योनिषु   । । ३.१३४  । ।	</p>
<td><p>		
	पुरुषोऽनृतवादी च पिशुनः परुषस्तथा   ।अनिबद्धप्रलापी च मृगपक्षिषु जायते   । । ३.१३५  । ।	</p>
<td><p>		
	अदत्तादाननिरतः परदारोपसेवकः   ।हिंसकश्चाविधानेन स्थावरेष्वभिजायते   । । ३.१३६  । ।	</p>
<td><p>		
	आत्मज्ञः शौचवान्दान्तस्तपस्वी विजितेन्द्रियः   ।धर्मकृद्वेदविद्यावित्सात्त्विको देवयोनिताम्  । । ३.१३७  । ।	</p>
<td><p>		
	असत्कार्यरतोऽधीर आरम्भी विषयी च यः   ।स राजसो मनुष्येषु मृतो जन्माधिगच्छति   । । ३.१३८  । ।	</p>
<td><p>		
	निद्रालुः क्रूरकृल्लुब्धो नास्तिको याचकस्तथा   ।प्रमादवान्भिन्नवृत्तो भवेत्तिर्यक्षु तामसः   । । ३.१३९  । ।	</p>
<td><p>		
	रजसा तमसा चैवं समाविष्टो भ्रमन्निह   ।भावैरनिष्टैः संयुक्तः संसारं प्रतिपद्यते   । । ३.१४०  । ।	</p>
<td><p>		
	मलिनो हि यथा आदर्शो रूपालोकस्य न क्षमः   ।तथाविपक्वकरण आत्मज्ञानस्य न क्षमः   । । ३.१४१  । ।	</p>
<td><p>		
	कट्वेर्वारौ यथापक्वे मधुरः सन्रसोऽपि न   ।प्राप्यते ह्यात्मनि तथा नापक्वकरणे ज्ञता   । । ३.१४२  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वाश्रयां निजे देहे देही विन्दति वेदनाम्  ।योगी मुक्तश्च सर्वासां यो न चाप्नोति वेदनाम्  । । ३.१४३  । ।	</p>
<td><p>		
	आकाशं एकं हि यथा घटादिषु पृथग्भवेत् ।तथात्मा एको ह्यनेकश्च जलाधारेष्विवांशुमान्  । । ३.१४४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्मखानिलतेजांसि जलं भूश्चेति धातवः   ।इमे लोका एष चात्मा तस्माच्च सचराचरम्  । । ३.१४५  । ।	</p>
<td><p>		
	मृद्दण्डचक्रसंयोगात्कुम्भकारो यथा घटम्  ।करोति तृणमृत्काष्ठैर्गृहं वा गृहकारकः   । । ३.१४६  । ।	</p>
<td><p>		
	हेममात्रं उपादाय रूपं वा हेमकारकः   ।निजलालासमायोगात्कोशं वा कोशकारकः   । । ३.१४७  । ।	</p>
<td><p>		
	कारणान्येवं आदाय तासु तास्विह योनिषु   ।सृजत्यात्मानं आत्मा च संभूय करणानि च   । । ३.१४८  । ।	</p>
<td><p>		
	महाभूतानि सत्यानि यथात्मापि तथैव हि   ।कोऽन्यथैकेन नेत्रेण दृष्टं अन्येन पश्यति   । । ३.१४९  । ।	</p>
<td><p>		
	वाचं वा को विजानाति पुनः संश्रुत्य संश्रुताम्  ।अतीतार्थस्मृतिः कस्य को वा स्वप्नस्य कारकः   । । ३.१५०  । ।	</p>
<td><p>		
	जातिरूपवयोवृत्त विद्यादिभिरहंकृतः   ।शब्दादिविषयोद्योगं कर्मणा मनसा गिरा   । । ३.१५१  । ।	</p>
<td><p>		
	स संदिग्धमतिः कर्म फलं अस्ति न वेति वा   ।विप्लुतः सिद्धं आत्मानं असिद्धोऽपि हि मन्यते   । । ३.१५२  । ।	</p>
<td><p>		
	मम दाराः सुतामात्या अहं एषां इति स्थितिः   ।हिताहितेषु भावेषु विपरीतमतिः सदा   । । ३.१५३  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्ञेयज्ञे प्रकृतौ चैव विकारे चाविशेषवान्  ।अनाशकानलाघात जलप्रपतनोद्यमी   । । ३.१५४  । ।	</p>
<td><p>		
	एवंवृत्तोऽविनीतात्मा वितथाभिनिवेशवान्  ।कर्मणा द्वेषमोहाभ्यां इच्छया चैव बध्यते   । । ३.१५५  । ।	</p>
<td><p>		
	आचार्योपासनं वेद शास्त्रार्थेषु विवेकिता   ।तत्कर्मणां अनुष्ठानं सङ्गः सद्भिर्गिरः शुभाः   । । ३.१५६  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्र्यालोकालम्भविगमः सर्वभूतात्मदर्शनम्  ।त्यागः परिग्रहाणां च जीर्णकाषायधारणम्  । । ३.१५७  । ।	</p>
<td><p>		
	विषयेन्द्रियसंरोधस्तन्द्रालस्यविवर्जनम्  ।शरीरपरिसंख्यानं प्रवृत्तिष्वघदर्शनम्  । । ३.१५८  । ।	</p>
<td><p>		
	नीरजस्तमसा सत्त्व शुद्धिर्निःस्पृहता शमः   ।एतैरुपायैः संशुद्धः सत्त्वयोग्यमृती भवेत् । । ३.१५९  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्त्वस्मृतेरुपस्थानात्सत्त्वयोगात्परिक्षयात् ।कर्मणां संनिकर्षाच्च सतां योगः प्रवर्तते   । । ३.१६०  । ।	</p>
<td><p>		
	शरीरसंक्षये यस्य मनः सत्त्वस्थं ईश्वरम्  ।अविप्लुतमतिः सम्यक्स जातिसंस्मरतां इयात् । । ३.१६१  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा हि भरतो वर्णैर्वर्णयत्यात्मनस्तनुम्  ।नानारूपाणि कुर्वाणस्तथात्मा कर्मजास्तनूः   । । ३.१६२  । ।	</p>
<td><p>		
	कालकर्मात्मबीजानां दोषैर्मातुस्तथैव च   ।गर्भस्य वैकृतं दृष्टं अङ्गहीनादि जन्मनः   । । ३.१६३  । ।	</p>
<td><p>		
	अहंकारेण मनसा गत्या कर्मफलेन च   ।शरीरेण च नात्मायं मुक्तपूर्वः कथंचन   । । ३.१६४  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्त्याधारस्नेहयोगाद्यथा दीपस्य संस्थितिः   ।विक्रियापि च दृष्टैवं अकाले प्राणसंक्षयः   । । ३.१६५  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद्यः स्थितो हृदि   ।सितासिताः कर्बुरूपाः कपिला नीललोहिताः   । । ३.१६६  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊर्ध्वं एकः स्थितस्तेषां यो भित्त्वा सूर्यमण्डलम्  ।ब्रह्मलोकं अतिक्रम्य तेन याति परां गतिम्  । । ३.१६७  । ।	</p>
<td><p>		
	यदस्यान्यद्रश्मिशतं ऊर्ध्वं एव व्यवस्थितम्  ।तेन देवशरीराणि सधामानि प्रपद्यते   । । ३.१६८  । ।	</p>
<td><p>		
	येऽनेकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयोऽस्य मृदुप्रभाः   ।इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सोऽवशः   । । ३.१६९  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदैः शास्त्रैः सविज्ञानैर्जन्मना मरणेन च   ।आर्त्या गत्या तथागत्या सत्येन ह्यनृतेन च   । । ३.१७०  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रेयसा सुखदुःखाभ्यां कर्मभिश्च शुभाशुभैः   ।निमित्तशाकुनज्ञान ग्रहसंयोगजैः फलैः   । । ३.१७१  । ।	</p>
<td><p>		
	तारानक्षत्रसंचारैर्जागरैः स्वप्नजैरपि   ।आकाशपवनज्योतिर् जलभूतिमिरैस्तथा   । । ३.१७२  । ।	</p>
<td><p>		
	मन्वन्तरैर्युगप्राप्त्या मन्त्रौषधिफलैरपि   ।वित्तात्मानं वेद्यमानं कारणं जगतस्तथा   । । ३.१७३  । ।	</p>
<td><p>		
	अहंकारः स्मृतिर्मेधा द्वेषो बुद्धिः सुखं धृतिः   ।इन्द्रियान्तरसंचार इच्छा धारणजीविते   । । ३.१७४  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वर्गः स्वप्नश्च भावानां प्रेरणं मनसो गतिः   ।निमेषश्चेतना यत्न आदानं पाञ्चभौतिकम्  । । ३.१७५  । ।	</p>
<td><p>		
	यत एतानि दृश्यन्ते लिङ्गानि परमात्मनः   ।तस्मादस्ति परो देहादात्मा सर्वग ईश्वरः   । । ३.१७६  । ।	</p>
<td><p>		
	बुद्धीन्द्रियाणि सार्थानि मनः कर्मेन्द्रियाणि च   ।अहंकारश्च बुद्धिश्च पृथिव्यादीनि चैव हि   । । ३.१७७  । ।	</p>
<td><p>		
	अव्यक्तं आत्मा क्षेत्रज्ञः क्षेत्रस्यास्य निगद्यते   ।ईश्रवः सर्वभूतस्थः सन्नसन्सदसच्च यः   । । ३.१७८  । ।	</p>
<td><p>		
	बुद्धेरुत्पत्तिरव्यक्तात्ततोऽहंकारसंभवः   ।तन्मात्रादीन्यहंकारादेकोत्तरगुणानि च   । । ३.१७९  । ।	</p>
<td><p>		
	शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः   ।यो यस्मान्निःसृतश्चैषां स तस्मिन्नेव लीयते   । । ३.१८०  । ।	</p>
<td><p>		
	यथात्मानं सृजत्यात्मा तथा वः कथितो मया   ।विपाकात्त्रिप्रकाराणां कर्मणां ईश्वरोऽपि सन्  । । ३.१८१  । ।	</p>
<td><p>		
	सत्त्वं रजस्तमश्चैव गुणास्तस्यैव कीर्तिताः   ।रजस्तमोभ्यां आविष्टश्चक्रवद्भ्राम्यते ह्यसौ   । । ३.१८२  । ।	</p>
<td><p>		
	अनादिरादिमांश्चैव स एव पुरुषः परः   ।लिङ्गेन्द्रियग्राह्यरूपः सविकार उदाहृतः   । । ३.१८३  । ।	</p>
<td><p>		
	पितृयानोऽजवीथ्याश्च यदगस्त्यस्य चान्तरम्  ।तेनाग्निहोत्रिणो यान्ति स्वर्गकामा दिवं प्रति   । । ३.१८४  । ।	</p>
<td><p>		
	ये च दानपराः सम्यगष्टाभिश्च गुणैर्युताः   ।तेऽपि तेनैव मार्गेण सत्यव्रतपरायणाः   । । ३.१८५  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्राष्टाशीतिसाहस्र मुनयो गृहमेधिनः   ।पुनरावर्तिनो बीज भूता धर्मप्रवर्तकाः   । । ३.१८६  । ।	</p>
<td><p>		
	सप्तर्षिनागवीथ्यन्तर्देवलोकं समाश्रिताः   ।तावन्त एव मुनयः सर्वारम्भविवर्जिताः   । । ३.१८७  । ।	</p>
<td><p>		
	तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन मेधया   ।तत्र गत्वावतिष्ठन्ते यावदाभूतसंप्लवम्  । । ३.१८८  । ।	</p>
<td><p>		
	यतो वेदाः पुराणानि विद्योपनिषदस्तथा   ।श्लोका सूत्राणि भाष्याणि यच्च किंचन वाङ्मयम्  । । ३.१८९  । ।	</p>
<td><p>		
	वेदानुवचनं यज्ञो ब्रह्मचर्यं तपो दमः   ।श्रद्धोपवासः स्वातन्त्र्यं आत्मनो ज्ञानहेतवः   । । ३.१९०  । ।	</p>
<td><p>		
	स ह्याश्रमैर्विजिज्ञास्यः समस्तैरेवं एव तु   ।द्रष्टव्यस्त्वथ मन्तव्यः श्रोतव्यश्च द्विजातिभिः   । । ३.१९१  । ।	</p>
<td><p>		
	य एनं एवं विन्दन्ति य वारण्यकं आश्रिताः   ।उपासते द्विजाः सत्यं श्रद्धया परया युताः   । । ३.१९२  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रमात्ते संभवन्त्यर्चिरहः शुक्लं तथोत्तरम्  ।अयनं देवलोकं च सवितारं सवैद्युतम्  । । ३.१९३  । ।	</p>
<td><p>		
	ततस्तान्पुरुषोऽभ्येत्य मानसो ब्रह्मलौकिकान्  ।करोति पुनरावृत्तिस्तेषां इह न विद्यते   । । ३.१९४  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञेन तपसा दानैर्ये हि स्वर्गजितो नराः   ।धूमं निशां कृष्णपक्षं दक्षिणायनं एव च   । । ३.१९५  । ।	</p>
<td><p>		
	पितृलोकं चन्द्रमसं वायुं वृष्टिं जलं महीम्  ।क्रमात्ते संभवन्तीह पुनरेव व्रजन्ति च   । । ३.१९६  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्यो न विजानाति मार्गद्वितयं आत्मवान्  ।दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेत्कीटोऽथ वा कृमिः   । । ३.१९७  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊरुस्थोत्तानचरणः सव्ये न्यस्योत्तरं करम्  ।उत्तानं किंचिदुन्नाम्य मुखं विष्टभ्य चोरसा   । । ३.१९८  । ।	</p>
<td><p>		
	निमीलिताक्षः सत्त्वस्थो दन्तैर्दन्तानसंस्पृशन्  ।तालुस्थाचलजिह्वश्च संवृतास्यः सुनिश्चलः   । । ३.१९९  । ।	</p>
<td><p>		
	संनिरुध्येन्द्रियग्रामं नातिनीचोच्छ्रितासनः   ।द्विगुणं त्रिगुणं वापि प्राणायामं उपक्रमेत् । । ३.२००  । ।	</p>
<td><p>		
	ततो ध्येयः स्थितो योऽसौ हृदये दीपवत्प्रभुः   ।धारयेत्तत्र चात्मानं धारणां धारयन्बुधः   । । ३.२०१  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्तर्धानं स्मृतिः कान्तिर्दृष्टिः श्रोत्रज्ञता तथा   ।निजं शरीरं उत्सृज्य परकायप्रवेशनम्  । । ३.२०२  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्थानां छन्दतः सृष्टिर्योगसिद्धेर्हि लक्षणम्  ।सिद्धे योगे त्यजन्देहं अमृतत्वाय कल्पते   । । ३.२०३  । ।	</p>
<td><p>		
	अथ वाप्यभ्यसन्वेदं न्यस्तकर्मा वने वसन्  ।अयाचिताशी मितभुक्परां सिद्धिं अवाप्नुयात् । । ३.२०४  । ।	</p>
<td><p>		
	न्यायागतधनस्तत्त्व ज्ञाननिष्ठोऽतिथिप्रियः   ।श्राधकृत्सत्यवादी च गृहस्थोऽपि हि मुच्यते   । । ३.२०५  । ।	</p>
</table>