बृहत्संहिता/अध्यायः ९३
९३ हस्तिचेष्टिताध्यायः ।।
 दन्तस्य मूलपरिधिं द्विरायतं प्रोह्य कल्पयेत्शेषम् ।	
 अधिकं अनूपचराणां न्यूनं गिरिचारिणां किञ् चित् ।।	९३.०१ ।। 
 श्रीवत्सवर्धमानच्छत्रध्वजचामरानुरूपेषु ।	
 छेदे दृष्टेष्वारोग्यविजयधनवृद्धिसौख्यानि ।।	९३.०२ ।। 
 प्रहरणसदृशेषु जयो नन्द्यावर्ते प्रनष्टदेशऽप्तिः ।	
 लोष्टे तु लब्धपूर्वस्य भवति देशस्य सम्प्राप्तिः ।।	९३.०३ ।। 
 स्त्रीरूपे +अश्वविनाशो[क्.स्वविनाशो] भृङ्गारे +अभ्युत्थिते सुतौत्पत्तिः ।	
 कुम्भेन निधिप्राप्तिर्यात्राविघ्नं च दण्डेन ।।	९३.०४ ।। 
 कृकलासकपिभुजङ्गेष्वसुभिक्षव्याधयो रिपु*वशित्वम्[क्.वशत्वम्] ।	
 गृध्रौलूकध्वाङ्क्षश्येनऽकारेषु जनमरकः ।।	९३.०५ ।। 
 पाशे +अथ वा कबन्धे नृपमृत्युर्जनविपत्स्रुते रक्ते ।	
 कृष्णे श्यावे रूक्षे दुर्गन्धे चाशुभं भवति ।।	९३.०६ ।। 
 शुक्लः समः सुगन्धिः स्निग्धश्च शुभऽवहो भवेच्छेदः ।	
 गलनम्लानफलानि च दन्तस्य समानि भङ्गेन ।।	९३.०७ ।। 
मूलमध्यदशनाग्रसंस्थिता	
देवदैत्यमनुजाः क्रमात्ततः ।	
स्फीतमध्यपरिपेलवं फलं	
शीघ्रमध्यचिरकालसम्भवम् ।।	९३.०८ ।। 
 दन्तभङ्गफलं अत्र दक्षिणे भूपदेशबलविद्रवप्रदम् ।	
 वामतः सुतपुरोहितैभयान्[क्.इभपान्] हन्ति साटविकदारनायकान् ।।	९३.०९ ।। 
 आदिशेदुभयभङ्गदर्शनात्पार्थिवस्य सकलं कुलक्षयम् ।	
 सौम्यलग्नतिथिभऽदिभिः शुभं वर्धते +अशुभं अतो +अन्यथा वदेत्[क्.भवेत्] ।।	९३.१० ।। 
 क्षीरमृष्ट[क्.क्षीरवृक्ष]फलपुष्पपादपेष्वापगातटविघट्टितेन वा ।	
 वाममध्यरदभङ्गखण्डने[क्.खण्डनं] शत्रुनाशकृदतो +अन्यथा परम् ।।	९३.११ ।। 
स्खलितगतिरकस्मात्त्रस्तकर्णो +अतिदीनः	
श्वसिति मृदु सुदीर्घं न्यस्तहस्तः पृथिव्याम् ।	
द्रुतमुकुलितदृष्टिः स्वप्नशीलो विलोमो	
भयकृदहितभक्षी नैकशो *+असृक्शकृत्कृत्[क्.+असृक्छकृत्च] ।।	९३.१२ ।। 
वल्मीकस्थाणुगुल्मक्षुपतरुमथनः स्वैच्छया हृष्टदृष्टिर्	
यायाद्यात्राअनुलोमं त्वरितपदगतिर्वक्त्रं उन्नाम्य चौच्चैः ।	
कक्ष्यासन्नाहकाले जनयति च मुहुः शीकरं बृंहितं वा	
तत्काले[क्.तत्कालं] वा मदाप्तिर्जयकृदथ रदं वेष्टयन्दक्षिणं च ।।	९३.१३ ।। 
प्रवेशनं वारिणि वारणस्य	
ग्राहेण नाशाय भवेन्नृपस्य ।	
ग्राहं गृहोत्वा[क्.ग्रिहीत्वा]उत्तरणं नृपस्य[क्.ऊ.द्विपस्य]	
तोयात्स्थलं वृद्धिकरं नृभर्तुः ।।	९३.१४ ।।