गरुडपुराणम्/आचारकाण्डः/अध्यायः २१४
श्रीगरुडमहापुराणम् २१४
ब्रह्मोवाच  ।
अथ स्नानविधिं वक्ष्ये स्नानमूला क्रिया यतः  ।
मृद्गोमयतिलान्दर्भान्पुष्पाणि सुरभीणि च  ॥ १,२१४.१ ॥
आहरेत्स्नानकाले च स्नानार्थो प्रयतः शुचिः  ।
गन्धोदकान्तं विविक्ते (धं) स्थापयेत्तान्यथ क्षितौ  ॥ १,२१४.२ ॥
त्रिधा कृत्वा मृदं तां तु गोमयं च विचक्षणः  ।
अद्भिर्मृद्भिश्च चरणौ प्रक्षाल्याथ करौ तथा  ॥ १,२१४.३ ॥
उपवीती बद्धशिखः सम्यगाचम्य वाग्यतः  ।
उरुं राजेत्यृचा तोयमुपस्थाय प्रदक्षिणम्  ॥ १,२१४.४ ॥
आवर्तयेत्तदुदकं ये ते शतमितित्र्यृचा  ॥ १,२१४.५ ॥
ओं उरुं हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थानमन्वेत वा  ।
प्रतिधाता च वक्तारस्ताहृदयाविपश्चित् ।
नमोऽग्न्यरुणाया भिष्टुतोवरुणस्य पाशः  ।
वरुणाय नमः  ॥ १,२१४.६ ॥
ओं ये ते शतं वरुणये सहस्रं यज्ञियाः पाशा वितता महान्तः  ।
तेभिर्नो अद्य सवितोत विष्णुर्विश्वे मुञ्चन्तु मरुतः स्वर्काः स्वाहा  ।
सुमित्रियान इत्यबञ्जलिमाकृत्योत्तरेण तोयं पश्चाद्विराज्य चैव विनिः क्षिपेत् ।
ओं सुमित्रिया न आप ओषधयः सन्तु  ।
दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽस्मान्द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः  ॥ १,२१४.७ ॥
पादौ कटिं चैव पूर्वं मृद्भिस्त्रिभिस्त्रिभिः  ।
प्रक्षाल्य हस्ता वाचम्य नमस्कृत्य जलं ततः  ॥ १,२१४.८ ॥
ओं इदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निधे पदं समूढमस्य पांसुरे  ।
महाव्याहृतिभिः पश्चादाचामेत्प्रयतोऽपि सन्  ॥ १,२१४.९ ॥
मार्जयेद्वै मृदाङ्गानि इदं विष्णुरिति त्वृचा  ।
भास्कराभिमुखो मज्जेदापो अस्मानितित्यृचा  ॥ १,२१४.१० ॥
ओं आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतष्वः पुनन्तु  ।
विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरापूत एमि  ॥ १,२१४.११ ॥
ततोऽवृघृष्य पात्राणि निमज्योन्मज्य वै शनैः  ।
गोमयेन विलिप्याथ मानस्तोक इत्यृचा  ॥ १,२१४.१२ ॥
ओं मानस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा नो अश्वेषु रीरिषः  ।
मा नो वीरान्रुद्रभामिनोऽबधीर्हविष्मन्तः सदमित्वा हवामहे  ॥ १,२१४.१३ ॥
ततोऽभिषिञ्चेन्मन्त्रैस्तु वरुणैस्तु यथाक्रमम्  ।
इमंमे वरुणे द्वाभ्यां त्वन्नः सत्वन्न इत्यपि  ॥ १,२१४.१४ ॥
आपो त्वन्तुमसीति च मुञ्चन्त्ववभृतेति च  ।
ओं इमंमे वरुण श्रुधीहवमद्या च मृडयत्वा मवस्युराचके  ॥ १,२१४.१५ ॥
ओं तत्त्वयामि ब्रह्मणा वन्दमानस्तदाशास्ते यजमानो हविर्भिः  ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्युरुशं समान आयुः प्रमोषीः  ।
ओं त्वन्नो अग्ने वरुणस्य विद्वान्देवस्य हेडो अवयासिसीष्ठाः  ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषांसिप्रमुमुग्ध्यस्मत्स्वाहा  ।
ओं स त्वन्नो अग्नेवमो भवती नेदिष्ठो अस्या उषसोव्युष्टौ  ।
अवयक्ष्वनो वरुणं रराणो वीहिमृडीकं सुहवो न एधि  ।
ओं आपो नौषधि हिंसार्धम्नो राजस्ततो वरुणो नोमुञ्चा यदाहरघ्न्या इति वरुणेति शपार्महे ततो वरुण नो मुञ्च  ।
ओं उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं विमध्यमंश्रथाय  ।
अथावयमादित्यव्रते तवानागसो अदितये स्याम  ।
मुञ्चन्तुमामप्यथाद्वरुणस्य त्वत् ।
अहो यमस्य पत्नीमानः सर्वस्मादेव किल्बिषात् ।
अवभृथनिचं पुनर्विचेरुसि नित्यं प्रन्नः  ।
अवदेवैर्देवकृता मनोयासि समवत्यै कृतं पुष्पाच्छा देवधीमल्पाही  ॥ १,२१४.१६ ॥
अभिषिच्य तथात्मानं निमज्याचम्य वै पुनः  ।
दर्भेण पाययेन्मन्त्रैरलिङ्गैः पावनैरिमैः  ॥ १,२१४.१७ ॥
आपोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापो हविष्मतीः  ।
देवीराप इति द्वाभ्यां आपोदेवा इति त्र्यृचा  ॥ १,२१४.१८ ॥
द्रुपदादिव इति च शन्नो देवीरपां रसः  ।
आपो देवो पावमान्यः पुनन्त्वाद्या ऋचो नव  ॥ १,२१४.१९ ॥
चित्पतिर्मेति च शनैः प्लाव्यात्मनं समाहितः  ।
हिरण्यवर्णा इति च पावमान्यस्तथा पराः  ॥ १,२१४.२० ॥
तरत्सामा शुद्धवत्यः पवित्राणि च शक्तितः  ।
वारुण्या बहवः पुण्याः शक्तितः संप्रयोजयेत् ॥ १,२१४.२१ ॥
ओं कारेण व्याहृतिभिर्गायत्र्या च समन्वितः  ।
आदावन्ते च कुर्वीत अभिषेकं यथाक्रमम्  ॥ १,२१४.२२ ॥
जलमध्यस्थितस्यैव मार्जनं तु विधीयते  ।
अन्तर्जले जपेन्मन्त्रं त्रिः कृत्वा चाघमर्षणम्  ॥ १,२१४.२३ ॥
द्रुपदाद्यास्त्रिरावर्तेदयं गौरिति च त्र्यृचम्  ।
अन्यांश्चैव तु मन्त्रान्वा स्मृतिदृष्टान्समाहितः  ॥ १,२१४.२४ ॥
सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं वा जपेद्बुधः आवर्तयेद्वा प्रणवं स्मरेद्वा विष्णमव्ययम्  ॥ १,२१४.२५ ॥
विष्णोरायतनं त्वापः स एवाप्पतिरुच्यते  ।
तस्यैवं तनवस्त्वेतास्तस्मात्तं ह्यप्सु संस्मरेत् ॥ १,२१४.२६ ॥
तद्विष्णोरिति मन्त्रेण निमज्याप्सु पुनः पुनः  ।
गायत्त्री वैष्णवी ह्येषा विष्णोः संस्मरणाय वै  ॥ १,२१४.२७ ॥
ओं इदमापप्रवहता स्वं मलं क्षाललोहितम्  ।
यथात्वहोत्रामृतं यच्च शोफे अभीषणम्  ॥ १,२१४.२८ ॥
आपो मा तस्मादेनसः पावमानश्च मुञ्चतु इविष्मतो विमा आपोहविष्मानाविरासति  ।
हविष्मान् देव असुरो हविष्मानस्तु सूर्यः  ।
देवीरापो अपा पत्न्या यश्च ऊर्मिर्हविष्यः इन्द्रियवान्मादित्यन्तनः तं देवेभ्यो देवता दाभुशुक्रलेभ्यस्तेषां भागकर्षिवसिसमुद्रस्य दक्षिण्याग्रयासिमेनापोग्रर्भिरश्मतमोधोः  ।
आपो देवी मधुमतीरगृह्णन्तु ह्यन्नती राजस्वतिलाः  ।
याभिर्मित्रावरुणस्य सिञ्चयाभिरिन्द्रमनयत्यन्न वाती वद्रुपदां शन्नो देवी अपामसृग्द्वयसंसूर्ये सन्तं समाहितं अपांरसस्य यो रस्य यो गृह्णास्युत्तमम्  ।
आपो देवीरुपसूर्य मधुमतीवयस्याय प्रजाभ्यः तासा मास्थानात्वर्जिहतामोषधयः सपिप्पलाः  ।
पुनन्तु मा पितरः सौम्यासः पुनन्त्वनापि पिता सहसाः पवित्रेण गतायुषा  ।
पुनन्तु मा पितामहाः पुनन्तु प्रपितामहाः  ।
पवित्रेण गतायुषा विश्वमायुर्व्यश्रवैः  ।
अग्न आयूंषि परसत्माचरोर्जमिषञ्च त्वचे वावस्वत्वच्छूनाम्  ।
पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनसा धियः  ।
पुनन्तु विश्वा भूतानि जातवेदः ! पुनीहि मा  ।
पवित्रेण पुनीहि मा शुक्रेण देव दीद्यत् ।
अग्ने क्रत्वा क्रतूंरनु  ।
यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमन्तरा ब्रह्मा तेन पुनातु मा  ।
पवमानः सुवर्जनः । पवित्रेण विचर्षणिः । यः पोता स पुनातु मा  ।
उभाभ्यां देव सवितः । पवित्रेण सवेन च । इदं ब्रह्मपुनीमहे  ।
वैश्वदेवीः पुनती देव्या गृभ्नास्यामिसावक्ष्यस्तान्नोवीत पूज्याः  ।
तयामदन्तः सधमादेषु वयं स्याम पतयो रयीणाम्  ।
चित्प तिर्मा पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः  ।
तस्य ते पवित्रपूतस्य यत्कामः  ।
प्रणितच्छकेयं देवो वाक्पतिर्मा सविता त्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः  ।
तस्य ते पवित्रपते ! पवित्रपूतस्य चत्कामः  ।
पुनस्तच्छकेयं द्युपतिं अयं गौः पृश्रिरक्रमीसदशशतं मातरं पुनः पितरञ्च प्रयस्मः  ।
देवो मा सविता पुनात्वच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः  ।
तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनातच्छकेयम्?  ।
ओं तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरयः  ।
दिवीव चक्षुराततम्  ॥ १,२१४.२९ ॥
स्नात्वैवं वाससी धौते अच्छिन्ने परिधाय च  ।
प्रक्षाल्य च मृदाद्भिश्च हस्तौ प्रक्षाल्य वै तदा  ॥ १,२१४.३० ॥
आचान्ते पुनाराचामेन्मन्त्रेण स्नानभोजने  ।
द्रुपदां च त्रिरावर्त्य तथा चैवाघमर्षणम्  ॥ १,२१४.३१ ॥
आचम्याप्लाव्य चात्मानं त्रिराचम्यशनेरसून्  ।
अथोपतिष्टेदादित्यं मूर्ध्नि पुष्पान्विताञ्जलिः  ॥ १,२१४.३२ ॥
प्रक्षिप्योदकमद्धूय उदुत्यं चित्रमित्यपि  ।
तच्चक्षुर्देव इति च हंसः शुचिषदित्यपि  ॥ १,२१४.३३ ॥
एताञ्जपेदूर्ध्वबाहुः सूर्यमीक्ष्य समाहितः  ।
गायत्त्रीं च तथा शक्त्या उपस्थाय दिवाकरम्  ॥ १,२१४.३४ ॥
विभ्राडित्यनुवाकेन सूक्तेन पुरुषस्य च  ।
शिवसङ्कल्पेन च तथा मण्डलब्राह्मणेन च  ॥ १,२१४.३५ ॥
दिवाकीर्त्या तथा चान्यैः सौरैर्मन्त्रैश्च शक्तितः  ।
जपयज्ञस्तु कर्तव्यः सर्वदेवप्रणीतकैः  ॥ १,२१४.३६ ॥
अध्यात्मविद्यां विधिवज्जपेद्वा जपसिद्धये  ।
सव्यं कृत्वा त्रिराचम्य श्रियं मेधां धृतिं क्षितिम्  ॥ १,२१४.३७ ॥
वाचं वागीश्वरीं पुष्टिं तुष्टिञ्च परितर्पयेत् ।
उमामरुन्धतीं चैव शचीं मातरमेव च  ॥ १,२१४.३८ ॥
जयां च विजयां चैव सावित्रीं शान्तिमेव च  ।
स्वाहां स्वधां धृतिं चैव तथैवादितिमुत्तमाम्  ॥ १,२१४.३९ ॥
ऋषिपत्नीश्च कन्याश्च तर्पयेत्काम्यदेवताः  ।
सर्वमङ्गलकामस्तु तर्पयेत्सर्वमङ्गलाम्  ॥ १,२१४.४० ॥
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यत्विदं ब्रुवन्  ।
क्षिपेदपोऽञ्जलींस्त्रींश्च कुर्वन्काङ्क्षेत तर्पणम्  ॥ १,२१४.४१ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्नानविधिविवरणं नाम चतुर्दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

आचारकाण्डः