महाभारतम्-07-द्रोणपर्व-011
धृतराष्ट्रेण प्रसङ्गाद्भक्त्युद्रेकेण--श्रीकृष्णचरित्रानुकीर्तनम्।। 1 ।।
	धृतराष्ट्रेण बहुधा विचिन्त्य सञ्जयम्प्रति युद्धकथनचोदना।। 2 ।।	
<table>				
<td>

	धृतराष्ट्र उवाच।	<td>	5-11-1x	
				
<td>

	शृणु दिव्यानि कर्माणि वासुदेवस्य सञ्जय।कृतवान्यानि गोविन्दो यथा नान्याःपुमान्क्वचित्।।	<td>	5-11-1a5-11-1b	
				
<td>

	संवर्धता गोपकुले बालेनैव महात्मना।विख्यापितं बलं बाह्वोस्त्रिषु लोकेषु सञ्जय।।	<td>	5-11-2a5-11-2b	
				
<td>

	पूतनां शकटं हत्वा केशिनं चैव वाजिनम्।ऋषभं धेनुकं चैव अरिष्टं च महाबलम्।।	<td>	5-11-3a5-11-3b	
				
<td>

	दावान्मुक्त्वा महाबाहुर्धृत्वा गोवर्धनं निगिम्।चाणूरं मुष्टिकं चैव रङ्गमध्ये निहत्य च।।	<td>	5-11-4a5-11-4b	
				
<td>

	प्रलम्बं नरकं जम्भं पीठं चापि महासुरम्।मुरुं चान्तकसङ्काशमवधीत्पुष्करेक्षणः।।	<td>	5-11-5a5-11-5b	
				
<td>

	तथा कंसो महातेजा जरासन्धेन पालितः।विक्रमेणैव कृष्णेन सगणः पातितो रणे।।	<td>	5-11-6a5-11-6b	
				
<td>

	सुनामा रणविक्रान्तः समग्राक्षौहिणीपतिः।भोजराजस्य मध्यस्थो भ्राता कंसस्य वीर्यवान्।।	<td>	5-11-7a5-11-7b	
				
<td>

	बलदेवद्वितीयेन कृष्णेनामित्रघातिना।तरस्वी समरे दग्धः ससैन्यः शूरसेनराट्।।	<td>	5-11-8a5-11-8b	
				
<td>

	दुर्वासा नाम विप्रर्षिस्तथा परमकोपनः।आराधितः सदारेण स चास्मै प्रददौ वरान्।।	<td>	5-11-9a5-11-9b	
				
<td>

	तथा गान्धारराजस्य सुतां वीरः स्वयंवरे।निर्जित्य पृथिवीपालानावहत्पुष्करेक्षणः।।	<td>	5-11-10a5-11-10b	
				
<td>

	अमृष्यमाणा राजानो यस्य जात्या हया इव।रथे वैवाहिके युक्ताः प्रतोदेन कृतव्रणाः।।	<td>	5-11-11a5-11-11b	
				
<td>

	जरासन्धं महाबाहुमुपायेन जनार्दनः।परेण घातयामास समग्राक्षौहिणीपतिम्।।	<td>	5-11-12a5-11-12b	
				
<td>

	चेदिराजं च विक्रान्तं राजसेनापतिं बली।अर्घे विवदमानं च जघान पशुवत्तदा।।	<td>	5-11-13a5-11-13b	
				
<td>

	सौभं दैत्यपुरं खस्थं शाल्वगुप्तं दुरासदम्।समुद्रकुक्षौ विक्रम्य पातयामास माधवः।।	<td>	5-11-14a5-11-14b	
				
<td>

	अङ्गान्वङ्गान्कलिङ्गंश्च मागधान्काशिकोसलान्।वात्स्यगार्ग्यकरूषांश्च पौण्ड्रांश्चाप्यजयद्रणे।।	<td>	5-11-15a5-11-15b	
				
<td>

	आवन्त्यान्दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयान्दशेरकान्।काश्मीरकानौरसिकान्पिशाचांश्च समुद्गलान्।।	<td>	5-11-16a5-11-16b	
				
<td>

	काम्भोजान्वाटधानांश्च चोलान्पाण्ड्यांश्च सञ्जय।त्रिगर्तान्मालवांश्चैव दरदांश्च सुदुर्जयान्।।	<td>	5-11-17a5-11-17b	
				
<td>

	नानादिग्भ्यश्च सम्प्राप्तान्खशांश्चैव शकांस्तथा।जितवान्पुण्डरीकाक्षो यवनं च सहानुगम्।।	<td>	5-11-18a5-11-18b	
				
<td>

	प्रविश्य मकरावासं यादोगणनिषेवितम्।जिगाय वरुणं सङ्ख्ये सलिलान्तर्गतं पुरा।।	<td>	5-11-19a5-11-19b	
				
<td>

	युधि पञ्चजनं हत्वा दैत्यं पातालवासिनम्।पाञ्चजन्यं हृषीकेशो दिव्यं शङ्खमवाप्तवान्।।	<td>	5-11-20a5-11-20b	
				
<td>

	खाण्डवे पार्थसहितस्तोषयित्वा हुताशनम्।आग्नेयमस्त्रं दुर्धर्षं चक्रं लेभे महाबलः।।	<td>	5-11-21a5-11-21b	
				
<td>

	वैनतेयं समारुह्य त्रासयित्वाऽमरावतीम्।महेन्द्रभवनाद्वीरः पारिजातमुपानयत्।।	<td>	5-11-22a5-11-22b	
				
<td>

	तच्च मर्षितवाञ्शक्रो जानंस्तस्य पराक्रमम्।राज्ञां चाप्यजितं कंचित्कृष्णेनेह न शुश्रुम।।	<td>	5-11-23a5-11-23b	
				
<td>

	यच्च तन्महदाश्चर्यं सभायां मम सञ्जय।कृतवान्पुण्डरीकाक्षः कस्तदन्य इहार्हति।।	<td>	5-11-24a5-11-24b	
				
<td>

	यच्च भक्त्या प्रसन्नोऽहमद्राक्षं कृष्णमीश्वरम्।तन्मे सुविदितं सर्वं प्रत्यक्षमिव चागमम्।।	<td>	5-11-25a5-11-25b	
				
<td>

	नान्तो विक्रमयुक्तस्य बुद्ध्या युक्तस्य वा पुनः।कर्मणां शक्यते गन्तुं हृषीकेशस्य सञ्जय।।	<td>	5-11-26a5-11-26b	
				
<td>

	तथा गदश्च साम्बश्च प्रद्युम्नोऽथ विदूरथः।अगावहोऽनिरुद्धश्च चारुदेष्णः ससारणः।।	<td>	5-11-27a5-11-27b	
				
<td>

	उल्मुको निशठश्चैव झिल्ली बभ्रुश्च वीर्यवान्।पृथुश्च विपृथुश्चैव शमीङ्कोऽथारिमेजयः।।	<td>	5-11-28a5-11-28b	
				
<td>

	एतेऽन्ये बलवन्तश्च वृष्णिवीराः प्रहारिणः।कथंचित्पाण्जवानीकं श्रयेयुः समरे स्थिताः।।	<td>	5-11-29a5-11-29b	
				
<td>

	आहूता वृष्णिवीरेण केशवेन महात्मना।ततः संशयितं सर्वे भवेदिति मतिर्मम।।	<td>	5-11-30a5-11-30b	
				
<td>

	नागायुतबलो वीरः कैलासशिखरोपमः।वनमाली हली रामस्तत्र यत्र जनार्दनः।।	<td>	5-11-31a5-11-31b	
				
<td>

	यमाहुः सर्वपितरं वासुदेवं द्विजातयः।अपि वा ह्येष पाण्डूनां योत्स्यतेऽर्थाय सञ्जय।।	<td>	5-11-32a5-11-32b	
				
<td>

	स यदा तात सन्नह्येत्पाण्डवार्थाय सञ्जय।न तदा प्रतिसंयोद्धा भविता तत्र कश्चन।।	<td>	5-11-33a5-11-33b	
				
<td>

	यदि स्म कुरवः सर्वे जयेयुर्नाम पाण्डवान्।वार्ष्णेयोऽर्थाय तेषां वै गृह्णीयाच्छस्त्रमुत्तमम्।।	<td>	5-11-34a5-11-34b	
				
<td>

	ततः सर्वान्नरव्याघ्रो हत्वा नरपतीन्रणे।कौरवांश्च महाबाहुःकुन्त्यै दद्यात्स मेदिनीम्।।	<td>	5-11-35a5-11-35b	
				
<td>

	यस्य यन्ता हृषीकेशो योद्धा यस्य धनञ्जयः।रथस्य तस्य कः सङ्ख्ये प्रत्यनीको भवेद्रथः।।	<td>	5-11-36a5-11-36b	
				
<td>

	न केनचिदुपायेन कुरूणां दृश्यते जयः।तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यथा युद्धमवर्तत।।	<td>	5-11-37a5-11-37b	
				
<td>

	अर्जुनः केशवस्यात्मा कृष्णोऽप्यात्मा किरीटिनः।अर्जुने विजयो नित्यं कृष्णे कीर्तिश्च शाश्वती।।	<td>	5-11-38a5-11-38b	
				
<td>

	सर्वेष्वपि च लोकेषु बीभत्सुरपराजितः।प्राधान्येनैव भूयिष्ठममेयाः केशवे गुणाः।।	<td>	5-11-39a5-11-39b	
				
<td>

	मोहाद्दुर्योधनः कृष्णं यो न वेत्तीह केशवम्।मोहितो दैवयोगेन मृत्युपाशपुरस्कृतः।	<td>	5-11-40a5-11-40b	
				
<td>

	न वेद कृष्णं दाशार्हमर्जुनं चैव पाण्डवम्।पूर्वदेवौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ।।	<td>	5-11-41a5-11-41b	
				
<td>

	एकात्मानौ द्विधाभूतौ दृश्येते मानवैर्भुवि।मनसापि हि दुर्धर्षौ सेनामेतां यशस्विनौ।।	<td>	5-11-42a5-11-42b	
				
<td>

	नाशयेतामिहेच्छन्तौ मानुषत्वाच्च नेच्छतः।युगस्येव विपर्यासो लोकानामिव मोहनम्।।	<td>	5-11-43a5-11-43b	
				
<td>

	भीष्मस्य च वधस्तात द्रोणस्य च महात्मनः।न ह्येव ब्रह्मचर्येण न वेदाध्ययनेन च।।	<td>	5-11-44a5-11-44b	
				
<td>

	न क्रियाभिर्न चास्त्रेण मृत्योः कश्चिन्निर्वायते।लोकसम्भावितौ वीरौ कृतास्त्रौ युद्धदुर्मदौ।।	<td>	5-11-45a5-11-45b	
				
<td>

	भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा किन्नु जीवामि सञ्जय।यां तां श्रियमसूयामः पुरा दृष्ट्वा युधिष्ठिरे।।	<td>	5-11-46a5-11-46b	
				
<td>

	अद्य तामनुजानीमो भीष्मद्रोणवधेन ह।मत्कृते चाप्यनुप्राप्तः कुरूणामेष सङ्क्षयः।।	<td>	5-11-47a5-11-47b	
				
<td>

	पक्वानां हि वधे सूत वज्रायन्ते तृणान्युत।अनन्तमिदमैश्वर्यं लोके प्राप्तो युधिष्ठिरः।।	<td>	5-11-48a5-11-48b	
				
<td>

	यस्य कोपान्महात्मानौ भीष्मद्रोणौ निपातितौ।प्राप्तः प्रकृतितो धर्मो न धर्मो मामकान्प्रति।।	<td>	5-11-49a5-11-49b	
				
				
<td>

	क्रूरः सर्वविनाशाय कालोऽसौ नातिवर्तते।अन्यथा चिन्तिता ह्यर्था नरैस्तात मनस्विभिः।अन्यथैव प्रपद्यन्ते दैवादिति मतिर्मम।।	<td>	5-11-50a5-11-50b5-11-50c	
				
<td>

	तस्मादपरिहार्येऽर्थे सम्प्राप्ते कृच्छ्र उत्तमे।अपारणीये दुश्चिन्त्ये यथाभूतं प्रचक्ष्व मे।।	<td>	5-11-51a5-11-51b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि एकादशोऽध्यायः।। 11 ।।	<td>		
<tr><td>

	0	<td>	</text>	

</tr>
				
<td>

	क्षत्रञ्जयः क्षत्रदेवः क्षत्रवर्मा च मानदः।धृष्टद्युम्नात्मजा वीराः के तान्द्रोणादवारयन्।।	<td>	5-10-53a5-10-53b	
				
<td>

	शताद्विशिष्टं यं युद्धे सममन्यन्त वृष्णयः।चेकितानं महेष्वासं कस्तं द्रोणादवारयत्।।	<td>	5-10-54a5-10-54b	
				
<td>

	वार्धक्षेमिः कलिङ्गानां यः कन्यामाहरद्युधि।अनाधृष्टिरदीनात्मा कस्तं द्रोणादवारयत्।।	<td>	5-10-55a5-10-55b	
				
<td>

	भ्रातरः पञ्च कैकेया धार्मिकाः सत्यविक्रमाः।इन्द्रगोपकसङ्काशा रक्तवर्मायुधध्वजाः।।	<td>	5-10-56a5-10-56b	
				
<td>

	मातृष्वसुः सुता वीराः पाण्डवानां जयार्थिनः।तान्द्रोणं हन्तुमायातान्के वीराः पर्यवारयन्।।	<td>	5-10-57a5-10-57b	
				
<td>

	यं योधयन्तो राजानो नाजयन्वारणावते।षण्मासानपि संरब्धा जिघांसन्तो युधां पतिं।।	<td>	5-10-58a5-10-88b	
				
<td>

	धनुष्मतां वरं शूरं सत्यसन्धं महाबलम्।द्रोणात्कस्तं नरव्याघ्रं युयुत्सुं पर्यवारयत्।।	<td>	5-10-59a5-10-59b	
				
<td>

	यः पुत्रं काशिराजस्य वाराणस्यां महारथम्।समरे स्त्रीषु गृध्यन्तं भल्लेनापाहरद्रथात्।।	<td>	5-10-60a5-10-60b	
				
<td>

	धृष्टद्युम्नं महेष्वासं पार्थानां मन्त्रधारिणम्।युक्तं दुर्योधनानर्थे सृष्टं द्रोणवधाय च।।	<td>	5-10-61a5-10-61b	
				
<td>

	निर्दहन्तं रणे योधान्दारयन्तं च सर्वतः।द्रोणाभिमुखमायान्तं के शूराः पर्यवारयन्।।	<td>	5-10-62a5-10-62b	
				
<td>

	उत्सङ्ग इव सम्वृद्धं द्रुपदस्यास्त्रवित्तमम्।शैखण्डिनं शस्त्रगुप्तं के द्रोणादवारयन्।।	<td>	5-10-63a5-10-63b	
				
<td>

	य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत्समवेष्टयत्।महता रथघोषेण मुख्यारिघ्नो महारथः।।	<td>	5-10-64a5-10-64b	
				
<td>

	दशाश्वमेधानाजहे स्वन्नपानाप्तदक्षिणान्।निरर्गलान्सर्वमेधान्पुत्रवत्पालयन्प्रजाः।।	<td>	5-10-65a5-10-65b	
				
				
<td>

	विसृष्टा दक्षिणा यस्य गङ्गाजलमवारयत्।गङ्गास्रोतसि यावत्यः सिकता अप्यशेषतः।तावतीर्गा ददौ वीर उशीनरसुतोऽध्वरे।।	<td>	5-10-66a5-10-66b5-10-66c	
				
<td>

	न पूर्वे नापरे चक्रुरिदं केचन मानवाः।इतीदं चुक्रुशुर्देवाः कृते कर्मणि दुष्करे।।	<td>	5-10-67a5-10-67b	
				
<td>

	पश्यामस्त्रिषु लोकेषु न तं संस्थास्नुचारिषु।जातं चापि जनिष्यन्तं द्वितीयं चापि साम्प्रतम्।।	<td>	5-10-68a5-10-68b	
				
<td>

	अन्यमौशीनराच्छेब्याद्धुरो वोढारमित्युत।गतिं यस्य न यास्यन्ति मानुषा लोकवासिनः।।	<td>	5-10-69a5-10-69b	
				
<td>

	तस्य नप्तारमायान्तं शैब्यं कः समवारयत्।द्रोणायाभिमुखं यत्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्।।	<td>	5-10-70a5-10-70b	
				
<td>

	विराटस्य रथानीकं मत्स्यस्यामित्रघातिनः।प्रेप्सन्तं समरे द्रोणं के वीराः पर्यवारयन्।।	<td>	5-10-71a5-10-71b	
				
<td>

	सद्यो वृकोदराज्जातो महाबलपराक्रमः।मायावी राक्षसो वीरो यस्मान्मम महद्भयम्।।	<td>	5-10-72a5-10-72b	
				
<td>

	पार्थानां जयकामं तं तं पुत्राणां मम कण्टकम्।घटोत्कचं महात्मानं कस्तं द्रोणादवारयत्।।	<td>	5-10-73a5-10-73b	
				
<td>

	एते चान्ये च बहवो येषामजितं युधि।त्यक्तारः संयुगे प्राणान्किं तेषामजितं युधि।।	<td>	5-10-74a5-10-74b	
				
<td>

	येषां च पुरुषव्याघ्रः शार्ङ्गधन्वा व्यपाश्रयः।।लोकानां गुरुरत्यर्थं लोकनाथः सनातनः।	<td>	5-10-75a5-10-75b	
				
<td>

	नारायणोरणे नाथो दिव्यो दिव्यात्मकः प्रभुः।।यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः।	<td>	5-10-76a5-10-76b	
<td>

	तान्यहं कीर्तयिष्यामि भक्त्या स्थैर्यार्थमात्मनः।।	<td>	5-10-77a	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि दशमोऽध्यायः।। 10 ।।	<td>		</table>

5-11-6	विक्रमेणैव अस्त्रं चिना।।
5-11-12	परेण भीमेन।।
5-11-11	एकादशोऽध्यायः।।

महाभारतम्/द्रोणपर्व