गरुडपुराणम्/प्रेतकाण्डः (धर्मकाण्डः)/अध्यायः ५
श्रीगरुडमहापुराणम् ५

श्रीकृष्ण उवाच  ।
एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम्  ।
अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः  ॥ २,५.१ ॥
प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम्  ।
विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते  ॥ २,५.२ ॥
ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः  ।
भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग  ॥ २,५.३ ॥
क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् ।
अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्  ॥ २,५.४ ॥
अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः  ।
परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः  ॥ २,५.५ ॥
मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः  ।
अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते  ॥ २,५.६ ॥
मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने  ।
उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम्  ॥ २,५.७ ॥
गरुड उवाच  ।
आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो  ।
लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः  ॥ २,५.८ ॥
श्रीकृष्ण उवाच  ।
अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् ।
पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतोऽतिशयो हि तत् ॥ २,५.९ ॥
दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते  ।
जननेऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्  ॥ २,५.१० ॥
जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते  ।
शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः  ॥ २,५.११ ॥
आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता  ।
त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्  ॥ २,५.१२ ॥
आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे  ।
जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये  ॥ २,५.१३ ॥
अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप  ।
काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे  ॥ २,५.१४ ॥
प्रथमेऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा  ।
अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह  ॥ २,५.१५ ॥
तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते  ।
योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा  ॥ २,५.१६ ॥
प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम्  ।
प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः  ॥ २,५.१७ ॥
भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च  ।
नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः  ॥ २,५.१८ ॥
दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् ।
असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान्  ॥ २,५.१९ ॥
प्रथमेऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् ।
शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत् ॥ २,५.२० ॥
प्रथमेऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम्  ।
यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते  ॥ २,५.२१ ॥
यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया  ।
दशाहेऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे  ॥ २,५.२२ ॥
द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः  ।
यदा हि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश  ॥ २,५.२३ ॥
त्रयोऽञ्जलय एवं तु प्रथमेऽहनि वै तदा  ।
चत्वारस्तु द्वितीयेऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा  ॥ २,५.२४ ॥
शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि  ।
चत्वारिंशद्द्वितीयेऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके  ॥ २,५.२५ ॥
एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः  ।
सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुख्योऽधिकारवान्  ॥ २,५.२६ ॥
पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा  ।
दशमेऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्बहिश्चरेत् ॥ २,५.२७ ॥
तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च  ।
विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा  ॥ २,५.२८ ॥
वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः  ।
मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम्  ॥ २,५.२९ ॥
कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च  ।
प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत् ॥ २,५.३० ॥
दिनानि दश यान्पिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः  ।
प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम  ॥ २,५.३१ ॥
भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः  ।
तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति  ॥ २,५.३२ ॥
अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् ।
शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा  ॥ २,५.३३ ॥
द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः  ।
गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात् ॥ २,५.३४ ॥
चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा  ।
जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा  ॥ २,५.३५ ॥
सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः  ।
दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च  ॥ २,५.३६ ॥
दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः  ।
मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे  ॥ २,५.३७ ॥
विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग  ।
श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषोडशी  ॥ २,५.३८ 
निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः  ।
एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गोऽपि तत्र वै  ॥ २,५.३९ ॥
एकादशाहे प्रेतस्य यस्योत्सृज्येत नो वृषः  ।
प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि  ॥ २,५.४० ॥
अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम्  ।
निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत् ॥ २,५.४१ ॥
वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले  ।
पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा  ॥ २,५.४२ ॥
मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः  ।
चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः  ॥ २,५.४३ ॥
अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् ।
एकादशेऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि  ॥ २,५.४४ ॥
दर्भैः पिष्टैस्तु सम्पाद्य तं वृषं मोचयेद्वुधः  ।
वृषोत्सर्जनवेलायां वृषाभाव (लाभ) कथञ्चन  ॥ २,५.४५ ॥
मृत्तिकाभिस्तु दर्भैर्वा वृषं कृत्वा विमोचयेत् ।
यदिष्टं जीवतस्तस्य दद्यादेकादशेऽहनि  ॥ २,५.४६ ॥
मृतमुद्दिश्य दातव्यं शय्याधेन्वादिकं तथा  ।
विप्रान्बहून् भोजयीत प्रेतस्य क्षुद्विशान्तये  ॥ २,५.४७ ॥
तृतीयां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व ताम्  ।
द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिकं तथा  ॥ २,५.४८ ॥
सपिण्डीकरणं चैव तृतीया षोडशी मता  ।
द्वादशाहे त्रिपक्षे च षण्मासे मासिकेऽब्दिके  ॥ २,५.४९ ॥
तृतीयां षोडशीमेनां वदन्ति मतभेदतः  ।
यस्यैतानि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश  ॥ २,५.५० ॥
पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि  ।
एकादशे द्वादशे वा दिने आद्यं प्रकीर्तितम्  ॥ २,५.५१ ॥
मासादौ प्रतिमासञ्च शुद्धं मृततिथौ खग  ।
एकेनाह्ना त्रिभिर्वापि हीनेषु विनतासुत  ॥ २,५.५२ ॥
मासषण्मासवर्षेषु त्रिपक्षेषु भवन्ति हि  ।
श्राद्धान्यथस्यात्सापिण्ड्यं पूर्णे वर्षे तदर्धके  ॥ २,५.५३ ॥
त्रिपक्षेऽभ्युदये वापि द्वादशाहेऽथ वा नृणाम्  ।
आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात् ॥ २,५.५४ ॥
अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते  ।
सपिण्डीकरणेष्वेवं विधिं पक्षीन्द्र मे शृणु  ॥ २,५.५५ ॥
एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप  ।
तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्  ॥ २,५.५६ ॥
पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा  ।
सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु  ॥ २,५.५७ ॥
चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् ।
ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते  ॥ २,५.५८ ॥
ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर  ।
श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन्  ॥ २,५.५९ ॥
एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा  ।
सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत् ॥ २,५.६० ॥
पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग  ।
श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः  ॥ २,५.६१ ॥
भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् ।
तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक्पिण्डेन योजयेत् ॥ २,५.६२ ॥
प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत् ॥ २,५.६३ ॥
यस्य संवत्सरादर्वाक्सपिण्डीकरणं भवेत् ।
मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम्  ॥ २,५.६४ ॥
नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश  ।
एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि  ॥ २,५.६५ ॥
पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह  ।
उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः  ॥ २,५.६६ ॥
नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप  ।
मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत् ॥ २,५.६७ ॥
द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः  ।
ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते  ॥ २,५.६८ ॥
पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा  ।
दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग  ॥ २,५.६९ ॥
श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता  ।
एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा  ॥ २,५.७० ॥
प्रथमेऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा  ।
नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम्  ॥ २,५.७१ ॥
उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः  ।
उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः  ॥ २,५.७२ ॥
रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते  ।
आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम्  ॥ २,५.७३ ॥
प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु  ।
प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना  ॥ २,५.७४ ॥
अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा  ।
एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम्  ॥ २,५.७५ ॥
सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश  ।
एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते  ॥ २,५.७६ ॥
प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि  ।
एकादशे द्वादशेऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम्  ॥ २,५.७७ ॥
योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् ।
सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते  ॥ २,५.७८ ॥
दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः  ।
अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत् ॥ २,५.७९ ॥
तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि  ।
अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत  ॥ २,५.८० ॥
वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः  ।
त्रयोदशेऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः  ॥ २,५.८१ ॥
त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः  ।
तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः  ॥ २,५.८२ ॥
वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते  ।
तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम्  ॥ २,५.८३ ॥
तत्प्रमाणवयोऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा  ।
षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः  ॥ २,५.८४ ॥
अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः  ।
साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम्  ॥ २,५.८५ ॥
चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः  ।
अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति  ॥ २,५.८६ ॥
वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः  ।
एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत् ॥ २,५.८७ ॥
जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज  ।
त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः  ॥ २,५.८८ ॥
यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः  ।
दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम्  ॥ २,५.८९ ॥
कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे  ।
तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे  ॥ २,५.९० ॥
प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके  ।
कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः  ॥ २,५.९१ ॥
प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये  ।
कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति  ॥ २,५.९२ ॥
भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम्  ।
छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते  ॥ २,५.९३ ॥
स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतोऽपि सन्  ।
पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु  ॥ २,५.९४ ॥
याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम्  ।
नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते  ॥ २,५.९५ ॥
तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन्  ।
हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन्  ॥ २,५.९६ ॥
अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ  ।
पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः  ॥ २,५.९७ ॥
विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः  ।
क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा  ॥ २,५.९८ ॥
मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् ।
व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः  ॥ २,५.९९ ॥
जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय  ।
गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्  ॥ २,५.१०० ॥
तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् ।
भयात्तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः  ॥ २,५.१०१ ॥
त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् ।
व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः  ॥ २,५.१०२ ॥
न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः  ।
पुराणदृष्टो न हि सेवितोऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्  ॥ २,५.१०३ ॥
नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम्  ।
मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत् ॥ २,५.१०४ ॥
व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः  ।
पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः  ॥ २,५.१०५ ॥
महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम्  ।
तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम्  ॥ २,५.१०६ ॥
तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ  ।
व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि  ॥ २,५.१०७ ॥
मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे  ।
न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्  ॥ २,५.१०८ ॥
तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम्  ।
तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम्  ॥ २,५.१०९ ॥
चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति  ।
स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः  ॥ २,५.११० ॥
न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः  ।
न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्  ॥ २,५.१११ ॥
ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप  ।
भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत् ॥ २,५.११२ ॥
व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि  ।
हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः  ॥ २,५.११३ ॥
युष्माभिर्नोपदिष्टोऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम्  ।
एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि  ॥ २,५.११४ ॥
क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् ।
स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि  ॥ २,५.११५ ॥
जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नोऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै  ।
गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत्क्रयविक्रयोऽपि  ॥ २,५.११६ ॥
ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम्  ।
घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत् ॥ २,५.११७ ॥
व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः  ॥ २,५.११८ ॥
कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै  ।
इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति  ॥ २,५.११९ ॥
विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः  ।
तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः  ॥ २,५.१२० ॥
व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः  ॥ २,५.१२१ ॥
माता भ्राता पिता पुत्रः कोऽपि मे वर्तते न वा  ।
यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे  ॥ २,५.१२२ ॥
व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा  ।
शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला  ॥ २,५.१२३ ॥
आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः  ।
ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया  ।
नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम्  ॥ २,५.१२४ ॥
तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् ।
अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः  ॥ २,५.१२५ ॥
उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते  ।
मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग  ॥ २,५.१२६ ॥
दत्ता पापं दहेत्सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् ।
मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः  ॥ २,५.१२७ ॥
व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम्  ।
व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः  ॥ २,५.१२८ ॥
न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम्  ।
यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम्  ॥ २,५.१२९ ॥
मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम्  ।
पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः  ॥ २,५.१३० ॥
प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः  ।
क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम  ॥ २,५.१३१ ॥
भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम्  ।
नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः  ॥ २,५.१३२ ॥
पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि  ।
दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः  ॥ २,५.१३३ ॥
सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि  ।
क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम  ॥ २,५.१३४ ॥
क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम्  ।
दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति  ॥ २,५.१३५ ॥
मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति  ।
गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः  ॥ २,५.१३६ ॥
क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे  ।
भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः  ॥ २,५.१३७ ॥
क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् ।
पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज  ॥ २,५.१३८ ॥
व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः  ।
क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम्  ॥ २,५.१३९ ॥
क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा  ।
ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः  ॥ २,५.१४० ॥
संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् ।
गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति  ॥ २,५.१४१ ॥
प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम्  ।
उक्तमात्रेऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि  ॥ २,५.१४२ ॥
वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति  ।
बहुभीतिकरं तत्तत्पिण्डजं देवमास्थितः  ॥ २,५.१४३ ॥
प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति  ।
योषिदप्येवमेतस्मिन्मार्गे वै परिदेवति  ॥ २,५.१४४ ॥
ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति  ।
चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम्  ॥ २,५.१४५ ॥
त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै  ।
श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः  ॥ २,५.१४६ ॥
ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम्  ।
मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्  ॥ २,५.१४७ ॥
दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम्  ।
विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्  ॥ २,५.१४८ ॥
दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम्  ।
तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम्  ॥ २,५.१४९ ॥
पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा  ।
छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः  ॥ २,५.१५० ॥
ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा  ।
सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम्  ॥ २,५.१५१ ॥
एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा  ।
विप्रान् बहून् भोजयेत्तत्र यन्महती क्षुधा  ॥ २,५.१५२ ॥
जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग  ।
यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते  ॥ २,५.१५३ ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति  ।
प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि  ॥ २,५.१५४ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे वर्षकृत्ययमलोकमार्गयातनादिनिरूपणं नाम पञ्चमोऽध्यायः

प्रेतकाण्डः