बृहत्संहिता/अध्यायः २८
२८ सद्योवर्षणाध्यायः ।।
वर्षाप्रश्ने सलिलनिलयं राशिं आश्रित्य चन्द्रो	
लग्नं यातो भवति यदि वा केन्द्रगः शुक्लपक्षे ।	
सौम्यैर्दृष्टः प्रचुरं उदकं पापदृष्टो +अल्पं अम्भः	
प्रावृट्काले सृजति न चिरात्चन्द्रवद्भार्गवो +अपि ।।	२८.०१ ।।
आर्द्रं द्रव्यं स्पृशति यदि वा वारि तत्संज्ञकं वा	
तोयासन्नो भवति यदि वा तोयकार्यौन्मुखो वा ।	
प्रष्टा वाच्यः सलिलं अचिरादस्ति निःसंशयेन	
पृच्छाकाले सलिलं इति वा श्रूयते यत्र शब्दः ।।	२८.०२ ।।
उदयशिखरिसंस्थो दुर्निरीक्ष्यो +अतिदीप्त्या	
द्रुतकनकनिकाशः स्निग्धवैदूर्यकान्तिः ।	
तदहनि कुरुते +अम्भस्तोयकाले विवस्वान्	
प्रतपति यदि चौच्चैः खं गतो +अतीव तीक्ष्णम् ।।	२८.०३ ।।
विरसं उदकं गोनेत्राभं वियद्विमला दिशो	
लवणविकृतिः काकाण्डाभं यदा च भवेत्नभः ।	
पवनविगमः पोप्लूयन्ते झषाः स्थलगामिनो	
रसनं असकृत्मण्डूकानां जलागमहेतवः ।।	२८.०४ ।।
मार्जारा भृशं अवनिं नखैर्लिखन्तो[क्.लिखन्ते]	
लोहानां मलनिचयः सविस्रगन्धः ।	
रथ्यायां *शिशुरचिताश्[क्.शिशुनिचिताश्] च सेतुबन्धाः	
सम्प्राप्तं जलं अचिरात्निवेदयन्ति ।।	२८.०५ ।।
 गिरयो *+अञ्जनचूर्णसन्निभा[क्.अञ्जनपुञ्जसन्निभा] यदि वा बाष्पनिरुद्धकन्दराः ।	
 कृकवाकुविलोचनौपमाः परिवेषाः शशिनश्च वृष्टिदाः ।।	२८.०६ ।।
विनाउपघातेन पिपीलिकानाम्	
अण्डौपसंक्रान्तिरहिव्यवायः ।	
द्रुमावरोहश्[क्.द्रुमाधिरोहश्] च भुजङ्गमानां	
वृष्टेर्निमित्तानि गवां प्लुतं च ।।	२८.०७ ।।
तरुशिखरौपगताः कृकलासा	
गगनतलस्थितदृष्टिनिपाताः ।	
यदि च गवां रविवीक्षणं ऊर्ध्वं	
निपतति वारि तदा न चिरेण ।।	२८.०८ ।।
 नैच्छन्ति विनिर्गमं गृहाद्धुन्वन्ति श्रवणान्खुरानपि ।	
 पशवः पशुवच्च *कुक्कुरा[क्.कुर्कुरा] यद्यम्भः पततीति निर्दिशेत् ।।	२८.०९ ।।
यदा स्थिता गृहपटलेषु *कुक्कुरा[क्.कुर्कुरा]	
रुदन्ति[क्.भवन्ति] वा यदि विततं *वियत्मुखाः[क्.दिवोन्मुखाः] ।	
दिवा तडिद्यदि च पिनाकिदिग्भवा	
तदा क्षमा भवति *समैव वारिणा[क्.स,आतोवारोंआ] ।।	२८.१० ।।
शुककपोतविलोचनसन्निभो	
मधुनिभश्च यदा हिमदीधितिः ।	
प्रतिशशी च यदा दिवि राजते	
पतति वारि तदा न *चिरेण च[क्.चिराद्दिवः] ।।	२८.११ ।।
स्तनितं निशि विद्युतो दिवा	
रुधिरनिभा यदि दण्डवत्स्थिताः ।	
पवनः पुरतश्च शीतलो	
यदि सलिलस्य तदाआगमो भवेत् ।।	२८.१२ ।।
वल्लीनां गगनतलौन्मुखाः प्रवालाः	
स्नायन्ते यदि जलपांशुभिर्विहङ्गाः ।	
सेवन्ते यदि च सरीसृपास्तृणाग्राण्य्	
आसन्नो भवति तदा जलस्य पातः ।	२८.१३ ।।
मयूरशुकचाषचातकसमानवर्णा यदा	
जपाकुसुमपङ्कजद्युतिमुषश्च सन्ध्याघनाः ।	
जलोर्मिनगनक्रकच्छपवराहमीनौपमाः	
प्रभूतपुटसंचया न तु चिरेण यच्छन्त्यपः ।।	२८.१४ ।।
पर्यन्तेषु सुधाशशाङ्कधवला मध्ये +अञ्जनालित्विषः	
स्निग्धा नैकपुटाः क्षरज्जलकणाः सोपानविच्छेदिनः ।	
माहेन्द्रीप्रभवाः प्रयान्त्यपरतः प्राग्वा अम्बुपऽशाउद्भवा	
ये ते वारिमुचस्त्यजन्ति न चिरादम्भः प्रभूतं भुवि ।।	२८.१५ ।।
 शक्रचापपरिघप्रतिसूर्या रोहितो +अथ तडितः परिवेषः ।	
 उद्गमास्तमये यदि भानोरादिशेत्प्रचुरं अम्बु तदाशु ।।	२८.१६ ।।
यदि तित्तिरपत्रनिभं गगनं	
मुदिताः प्रवदन्ति च पक्षिगणाः ।	
उदयास्तमये सवितुर्द्युनिशं	
विसृजन्ति घना न चिरेण जलम् ।।	२८.१७ ।।
यद्यमोघकिरणाः सहस्रगोर्	
अस्तभूधरकरा इवौच्छ्रिताः ।	
भूसमं च रसते यदाअम्बुदस्	
तन्महद्भवति वृष्टिलक्षणं ।।	२८.१८ ।।
 प्रावृषि शीतकरो भृगुपुत्रात्सप्तमराशिगतः शुभदृष्टः ।	
 सूर्यसुतान्नवपञ्चमगो वा सप्तमगश्च जलाआगमनाय ।।	२८.१९ ।।
 प्रायो ग्रहाणां उदयास्तकाले समागमे मण्डलसंक्रमे च ।	
 पक्षक्षये तीक्ष्णकरायनान्ते वृष्टिर्गते +अर्के नियमेन चार्द्राम् ।।	२८.२० ।।
 समागमे पतति जलं ज्ञशुक्रयोर्ज्ञजीवयोर्गुरुसितयोश्च सङ्गमे ।	
 यमारयोः पवनहुताशजं भयं ह्यदृष्टयोरसहितयोश्च सद्ग्रहैः ।।	२८.२१ ।।
 अग्रतः पृष्ठतो वाअपि ग्रहाः सूर्यावलम्बिनः ।	
 यदा तदा प्रकुर्वन्ति महीं एकार्णवां इव ।।	२८.२२ ।।
 [क्.ओमित्तेद्] प्रविशति यदि खद्योतो जलदसमीपेषु रजनीषु ।	
 [क्.ओमित्तेद्] केदारपूरं अधिकं वर्षति देवस्तदा न चिरात् ।।	२८.२३ ।।
 [क्.ओमित्तेद्] वर्षत्यपि रटति यदा गोमायुश्च प्रदोषवेलायाम् ।	
 [क्.ओमित्तेद्] सप्ताहं दुर्दिनं अपि तदा पयो नात्र सन्देहः ।।	२८.२४ ।।