चन्द्रालोकः/षष्ठो मयूखः
आलम्बनोद्दीपनात्मा विभावः कारणं द्विधा   ।
कार्योऽनुभावो भावश्च सहायो व्यभिचार्यपि   ।। ६.१  ।।

गलद्वेद्यान्तरोद्भेदो हृदयेष्वजडात्मनाम्  ।
मिलन्मलयजालेप इवाह्लादं विकासयन्  ।। ६.२  ।।

काव्ये नाट्ये च कार्ये च विभावाद्यैर्विभावितः   ।
आस्वाद्यमानैकतनुः स्थायी भावो रसः स्मृतः   ।। ६.३  ।।

रत्याख्यस्थायिभावात्मा वल्लभादिविभावितः   ।
आलस्येर्ष्याजुगुप्साभ्यो विना संचारिभिर्युतः   ।। ६.४  ।।

अनुभावैः कटाक्षाद्यैरुन्मादाद्यैर्यथाक्रमम्  ।
सम्भोगो विप्रलम्भश्च शृङ्गारो द्विविधो मतः   ।। ६.५  ।।

हासस्थायी रसो हास्यो विभावद्यैर्यथाक्रमम्  ।
वैरूप्यफुल्लगण्डत्वावहित्थाद्यैः समन्वितः   ।। ६.६  ।।

अभीष्टविप्रयोगाश्रु-पातग्लान्यादिभिः क्रमात् ।
विभावाद्यैर्युतः शोक-स्थायी स्यात्करुणो रसः   ।। ६.७  ।।

क्रोधस्थायी रसो रौद्रो विभावाद्यैः समन्वितः   ।
मात्सर्यहस्तनिष्पेष-संमोहाद्यैर्यथाक्रमम्  ।। ६.८  ।।

उत्साहाख्यस्थायिभावः प्रभावादिविभावभूः   ।
वीरोऽनुभावैः स्थैर्याद्यैर्भावैर्गर्वादिभिर्युतः   ।। ६.९  ।।

व्याघ्रादिभिर्विभावैस्तु वेपिताद्यनुभावभृत् ।
भावैर्मोहादिभिर्युक्तो भयस्थायी भयानकः   ।। ६.१०  ।।

स्थायी जुगुप्सा बीभत्सो विभावाद्या यथाक्रमम्  ।
अनिष्टेक्षणनिष्ठीव-मोहाद्या यत्र संमताः   ।। ६.११  ।।

अद्भुतो विस्मयस्थायी मायादिकविभावभूः   ।
रोमाञ्चाद्यनुभावोऽयं स्तम्भादिव्यभिचारिकः   ।। ६.१२  ।।

निर्वेदस्थायिकः शान्तः सत्सङ्गादिविभावभूः   ।
क्षमादिकानुभावोऽयं स्तम्भादिव्यभिचारिकः   ।। ६.१३  ।।

रतिर्देवादिविषया सन्ति च व्यभिचारिणः   ।
वेद्यमाना निगद्यन्ते भावाः साहित्यवेदिभिः   ।। ६.१४  ।।

निर्वेदग्लानिशङ्काख्यास्तथासूयामदश्रमाः   ।
आलस्यं चैव दैन्यं च चिन्ता मोहः स्मृतिर्धृतिः   ।। ६.१५  ।।

व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जडता तथा   ।
गर्वो विषाद औत्सुक्यं निद्रापस्मार एव च   ।। ६.१६  ।।

सुप्तं प्रबोधोऽमर्षश्चाप्यवहित्थं अथोग्रता   ।
मतिर्व्याधिस्तथोन्मादस्तथा मरणं एव च   ।। ६.१७  ।।

त्रासश्चैव वितर्कश्च विज्ञेया व्यभिचारिणः   ।
त्रयस्त्रिंशदिमे भावाः समाख्यातास्तु नामतः   ।। ६.१८  ।।

सर्वसाधारणप्रेम-प्रश्रयादिस्वरूपया   ।
अनौचित्या रसाभासा भावाभासाश्च कीर्तिताः   ।। ६.१९  ।।

भावस्य शान्तिरुदयः सन्धिः शबलता तथा   ।
काव्यस्य काञ्चनस्येव कुङ्कुमं कान्तिसंपदे   ।। ६.२०  ।।

आतुर्यं आसप्तमं च यथेष्टैरष्टमादिभिः   ।
समासः स्यात्पदैर्न स्यात्समासः सर्वथापि च   ।। ६.२१  ।।

पाञ्चालिकी च लाटीया गौडीया च यथारसम्  ।
वैदर्भी च यथासंख्यं चतस्रो रीतयः स्मृताः   ।। ६.२२  ।।

मधुरायां समाक्रान्ता वर्गस्थाः पञ्चमैर्निजैः   ।
लकारश्च लसंयुक्तो ह्रस्वव्यवहितौ रणौ   ।। ६.२३  ।।

रेफाक्रान्ता वर्ग्ययणाष्टवर्गात्पञ्चमादृते   ।
कपाक्रान्तस्तवर्गः स्यात्प्रौढायां च कमूर्धता   ।। ६.२४  ।।

सर्वैरूर्ध्वैः सकारस्य सर्वै रेफस्य सर्वथा   ।
रहोर्द्वेधा तु संयोगः परुषायां शषौ स्वतः   ।। ६.२५  ।।

लकारोऽन्यैरसंयुक्तो लघवो घभधा रसौ   ।
ललितायां तथा शेषा भद्रायां इति वृत्तयः   ।। ६.२६  ।।

अङ्गभङ्गोल्लसल्लीला तरुणी स्मरतोरणम्  ।
तर्ककर्कशपूर्णोक्ति-प्राप्तोत्कटधियां वृथा   ।। ६.२७  ।।

वीप्सोत्सर्पन्मुखाग्रार्द्रं बर्ही जह्रे कृशस्तृषम्  ।
ललना रभसं धत्ते घनाटोपे महीयसि   ।। ६.२८  ।।

महादेवः सत्रप्रमुखमखविद्यैकचतुरः सुमित्रा तद्भक्तिप्रणिहितमतिर्यस्य पितरौ   ।
मयूखस्तेनासौ सुकविजयदेवेन रचिते चिरं चन्द्रालोके सुखयतु महति ऋतुसंख्यः   ।। ६.२९  ।।

चन्द्रालोकः