कामसूत्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः २
संप्रयोगाङ्गं चतुःषष्टिरित्याचक्षते. चतुःषष्टिप्रकरणत्वात्.		॥	२.२.१	॥
शास्त्रं एवेदं चतुःषष्टिरित्याचार्यवादः.		॥	२.२.२	॥
कलानां चतुःषष्टित्वात्तासां च संप्रयोगाङ्गभूतत्वात्कलासमूहो वा चतुःषष्टिरिति. ऋचां दशतयीनां च संज्ञितत्वात्. इहापि तदर्थसंबन्धात्. पञ्चालसंबन्धाच्च बह्वृचैरेषा पूजार्थं संज्ञा प्रवर्तिता इत्येके.		॥	२.२.३	॥
आलिङ्गनचुम्बननखच्छेद्यदशनच्छेद्यसंवेशनसीतःकृतपुरुषायितौपरिष्टकानां आष्टानां अष्टधा विकल्पभेदादष्टावष्टकाश्चतुःषष्टिरिति बाभ्रवीयाः.		॥	२.२.४	॥
विकल्पवर्गाणां अष्टानां न्यूनादिकत्वदर्शनात्प्रहणविरुतपुरुषोपसृप्तिचित्ररतादीनां अन्येषां अपि वर्गाणां इह प्रवेशनात्प्रायोवादोऽयम्. यथा सप्तपर्णो वृक्षः पञ्चवर्णो बलिरिति वात्स्यायनः.		॥	२.२.५	॥
तत्राःसमागतयोः प्रीतिलिङ्गद्योतनार्थं आलिङ्गनचतुष्टयम्. [१] स्पृष्टकं [२] विद्धकं [३] उद्घृष्टकं [४] पीडितकं इति.		॥	२.२.६	॥
सर्वत्र संज्ञार्थेनैव कर्मातिदेशः.		॥	२.२.७	॥
संमुखागतायां प्रयोज्यायां अन्यापदेशेन गच्छतो गात्रेण गात्रस्य स्पर्शनं [१] स्पृष्टकम्.		॥	२.२.८	॥
प्रयोज्यं स्थितं उपविष्टं वा विःजने किं चिद्गृह्णाति पयोधरेण विद्ध्येत्. नायकोऽपि तां अवपीड्य गृह्णीयादिति [२] विद्धकम्.		॥	२.२.९	॥
तदुभयं अनःअतिःप्रवृत्तसंभाषणयोः.		॥	२.२.१०	॥
तमसि जनसंबाधे विःजने वाथ शनकैर्गच्छतोर्नातिःह्रस्वकालं उद्घर्षणं परस्परस्य गात्राणां [३] उद्घृष्टकम्.		॥	२.२.११	॥
तदेव कुड्यसंदेशेन स्तम्भसंदेशेन वा स्फुटकं अवपीडयेदिति [४] पीडितकम्.		॥	२.२.१२	॥
तदुभयं अवगतपरस्पराकारयोः.		॥	२.२.१३	॥
[१] लतावेष्टितकं [२] वृक्षाधिरूढकं [३] तिलतण्डुलकं [४] क्षीरनीरकं इति चत्वारि संप्रयोगकाले..२.२.१५ लतेव शालं आवेष्टयन्ती चुम्बनार्थं मुखं अवनमयेत्. उद्धृत्य मन्दसीत्कृता तं आश्रिता वा किंचिद्रामणीयकं पश्येत्तल्[१] लतावेष्टितकम्.		॥	२.२.१४	॥
चरणेन चरणं आक्रम्य द्वितीयेनोरुदेशं आक्रमन्ती वेष्टयन्ती वा तत्पृष्ठसक्तैक बाहुर्द्वितीयेनांसं अवनमयन्ती ईषन्मन्दसीत्कृतकूजिता चुमबनार्थं एवाधिरोढुं इच्छेदिति [२] वृक्षाधिरूढकम्.		॥	२.२.१६	॥
तदुभयं स्थितकर्म.		॥	२.२.१७	॥
शयनगतावेवोरुव्यत्यासं भुजव्यत्यासं च सःसंघर्षं इव घनं संस्वजेते तत्[३] तिलतण्डुलकम्.		॥	२.२.१८	॥
रागान्धावनःअपेक्षितात्ययौ परस्परं अनुविशत इवोत्सङ्गगतायां अभिमुखोपविष्टायां शयने वेति [४] क्षीरजलकम्.		॥	२.२.१९	॥
तदुभयं रागकाले.		॥	२.२.२०	॥
इत्युपगूहनयोगा बाभ्रवीयाः.		॥	२.२.२१	॥
सुवर्णनाभस्य त्वधिकं एकाङ्गोपगूहनचतुष्टयम्.		॥	२.२.२२	॥
तत्रोरुसंदंशेनैकं ऊरुं ऊरुद्वयं वा सर्वप्राणं पीडयेदित्यूरूपगूहनम्[१].		॥	२.२.२३	॥
जघनेन जघनं अवपीड्य प्रकीर्यमाणकेशहस्ता नखदशनप्रहणनचुम्बन प्रयोजनाय तदुपरि लङ्घयेत्तज्जघनोपगूहनम्[२].		॥	२.२.२४	॥
स्तनाभ्यां उरः प्रविश्य तत्रैव भारं आरोपयेदिति स्तनालिङ्गनम्[३].		॥	२.२.२५	॥
मुखे मुखं आसज्याक्षिणी अक्ष्णोर्ललाटेन ललाटं आहन्यात्साललाटिका[४].		॥	२.२.२६	॥
संवाहनं अप्युपगूहनप्रकारं इत्येके मन्यन्ते. संस्पर्शत्वात्.		॥	२.२.२७	॥
पृथक्कालत्वाद्भिन्नप्रयोजनत्वादःसाधारणत्वान्नेति वात्स्यायनः		॥	२.२.२८	॥
व्पृच्छतां शृण्वतां वापि तथा कथयतां अपि. उपगूहविधिं कृत्स्नं रिरंसा जायते नृणाम्..		॥	२.२.२९	॥
व्येऽपि ह्यःशास्त्रिताः केचित्संयोगा रागवर्धनाः. आदरेणैव तेऽप्यत्र प्रयोज्याः सांप्रयोगिकाः..		॥	२.२.३०	॥
व्शास्त्राणां विषयस्तावद्यावन्मन्दरसा नराः. रतिचक्रेप्रवृत्ते तु नैव शास्त्रं न च क्रमः..		॥	२.२.३१	॥
चिति श्रीवात्यायनीये कामसूत्रे सांप्रयोगिके द्वितीयेऽधिकरणे आलिङ्गनविचारा द्वितीयोऽध्यायः.		॥	२.२	॥