विष्णुस्मृतिः/द्वाविंशतितमोऽध्यायः
ब्राह्मणस्य सपिण्डानां जननमरणयोर्दशाहं आशौचं  । । २२.१  । ।

द्वादशाहं राजन्यस्य  । । २२.२  । ।

पञ्चदशाहं वैश्यस्य  । । २२.३  । ।

मासं शूद्रस्य  । । २२.४  । ।

सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते  । । २२.५  । ।

आशौचे होमदानप्रतिग्रहस्वाध्याया निवर्तन्ते  । । २२.६  । ।

नाशौचे कस्यचिदन्नं अश्नीयात् । । २२.७  । ।

ब्राह्मणादीनां अशौचे यः सकृदेवान्नं अत्ति तस्य तावदाशौचं यावत्तेषां  । । २२.८  । ।

आशौशापगमे प्रायश्चित्तं कुर्यात् । । २२.९  । ।

सवर्णस्याशौचे द्विजो भुक्त्वा स्रवन्तीं आसाद्य तन्निमग्नस्त्रिरघमर्षणं जप्त्वोत्तीर्य गायत्र्यष्टसहस्रं जपेत् । । २२.१०  । ।

क्षत्रियाशौचे ब्राह्मणस्त्वेतदेवोपोषितः कृत्वा शुध्यति  । । २२.११  । ।

वैश्याशौचे राजन्यश्च  । । २२.१२  । ।

वैश्याशौचे ब्राह्मणस्त्रिरात्रोपोषितश्च  । । २२.१३  । ।

ब्राह्मणाशौचे राजन्यः क्षत्रियाशौचे वैश्यश्च स्रवन्तीं आसाद्य गायत्रीशतपञ्चकं जपेत् । । २२.१४  । ।

वैश्यश्च ब्राह्मणाशौचे गायत्र्यष्टशतं जपेत् । । २२.१५  । ।

शूद्राशौचे द्विजो भुक्त्वा प्राजापत्यं चरेत् । । २२.१६  । ।

शूद्रश्च द्विजाशौचे स्नानं आचरेत् । । २२.१७  । ।

शूद्रः शूद्राशौचे स्नातः पञ्चगव्यं पिबेत् । । २२.१८  । ।

पत्नीनां दासानां आनुलोम्येन स्वामिनस्तुल्यं आशौचं  । । २२.१९  । ।

मृते स्वामिन्यात्मीयं  । । २२.२०  । ।

हीनवर्णानां अधिकवर्णेषु सपिण्डेषु तदशौचव्यपगमे शुद्धिः  । । २२.२१  । ।

ब्राह्मणस्य क्षत्रिविट्शूद्रेषु सपिण्डेषु षड्रात्रत्रिरात्रैकरात्रैः  । । २२.२२  । ।

क्षत्रियस्य विट्शूद्रयोः षड्रात्रत्रिरात्राभ्यां  । । २२.२३  । ।

वैश्यस्य शूद्रेषु षड्रात्रेण  । । २२.२४  । ।

मासतुल्यैरहोरात्रैर्गर्भस्रावे  । । २२.२५  । ।

जातमृते मृतजाते वा कुलस्य सद्यः शौचं  । । २२.२६  । ।

अदन्तजाते बाले प्रेते सद्य एव  । । २२.२७  । ।

नास्याग्निसंस्कारो नोदकक्रिया  । । २२.२८  । ।

दन्तजाते त्वकृतचूडे त्वहोरात्रेण  । । २२.२९  । ।

कृतचूडे त्वसंस्कृते त्रिरात्रेण  । । २२.३०  । ।

ततः परं यथोक्तकालेन  । । २२.३१  । ।

स्त्रीणां विवाहः संस्कारः  । । २२.३२  । ।

संस्कृतासु स्त्रीषु नाशौचं पितृपक्षे  । । २२.३३  । ।

तत्प्रसवमरणे चेत्पितृगृहे स्यातां , तदा एकरात्रं त्रिरात्रं च  । । २२.३४  । ।

जननाशौचमध्ये यद्यपरं जननाशौचं स्यात्, तदा पूर्वाशौचव्यपगमे शुद्धिः  । । २२.३५  । ।

रात्रिशेषे दिनद्वयेन  । । २२.३६  । ।

प्रभाते दिनत्रयेण  । । २२.३७  । ।

मरणाशौचमध्ये ज्ञातिमरणेऽप्येवं  । । २२.३८  । ।

श्रुत्वा देशान्तरस्थो जननमरणे आशौचशेषेण शुध्येत् । । २२.३९  । ।

व्यतीतेऽशौचे संवत्सरान्तस्त्वेकरात्रेण  । । २२.४०  । ।

ततः परं स्नानेन  । । २२.४१  । ।

आचार्ये मातामहे च व्यतीते त्रिरात्रेण  । । २२.४२  । ।

अनौरसेषु पुत्रेषु जातेषु च मृतेषु च   ।
परपूर्वासु भार्यासु प्रसूतासु मृतासु च   । । २२.४३  । ।

आचार्यपत्नीपुत्रोपाध्यायमातुलश्वशुरश्वशुर्यसहाध्यायिशिष्येष्वतीतेष्वेकरात्रेण  । । २२.४४  । ।

स्वदेशराजनि च  । । २२.४५  । ।

असपिण्डे स्ववेश्मनि मृते च  । । २२.४६  । ।

भृग्वग्न्यनाशकाम्बुसंग्रामविद्युन्नृपहतानां नाशौचं  । । २२.४७  । ।

न राज्ञां रजकर्मणि  । । २२.४८  । ।

न व्रतिनां व्रते  । । २२.४९  । ।

न सत्रिणां सत्रे  । । २२.५०  । ।

न कारूणां कारुकर्मणि  । । २२.५१  । ।

न राजाज्ञाकारिणां तदिच्छया  । । २२.५२  । ।

न देवप्रतिष्ठाविवाहयोः पूर्वसंभृतयोः  । । २२.५३  । ।

न देशविभ्रमे  । । २२.५४  । ।

आपद्यपि च कष्टायां  । । २२.५५  । ।

आत्मत्यागिनः पतिताश्च नाशौचोदकभाजः  । । २२.५६  । ।

पतितस्य दासी मृतेऽह्नि पदा अपां घटं अपवर्जयेत् । । २२.५७  । ।

उद्बन्धनमृतस्य यः पाशं छिन्द्यात्स तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति  । । २२.५८  । ।

आत्मत्यागिनां संस्कर्ता च  । । २२.५९  । ।

तदश्रुपातकारी च  । । २२.६०  । ।

सर्वस्यैव प्रेतस्य बान्धवैः सहाश्रुपातं कृत्वा स्नानेन  । । २२.६१  । ।

अकृतेऽस्थिसंचये सचैलस्नानेन  । । २२.६२  । ।

द्विजः शूद्रप्रेतानुगमनं कृत्वा स्रवन्तीं आसाद्य तन्निमग्नः त्रिरघमर्षणं जप्त्वोत्तीर्य गायत्र्यष्टसहस्रं जपेत् । । २२.६३  । ।

द्विजप्रेतस्याष्टशतं  । । २२.६४  । ।

शूद्रः प्रेतानुगमनं कृत्वा स्नानं आचरेत् । । २२.६५  । ।

चिताधूमसेवने सर्वे वर्णाः स्नानं आचरेयुः  । । २२.६६  । ।

मैथुने दुःस्वप्ने रुधिरोपगतकण्ठे वमनविरेकयोश्च  । । २२.६७  । ।

श्मश्रुकर्मणि कृते च  । । २२.६८  । ।

शवस्पृशं च स्पृष्ट्वा रजस्वलाचण्डालयूपांश्च  । । २२.६९  । ।

भक्ष्यवर्जं पञ्चनखशवं तदस्थिस्नेहं च  । । २२.७०  । ।

सर्वेष्वेतेषु स्नानेषु वस्त्रं नाप्रक्षालितं बिभृयात् । । २२.७१  । ।

रजस्वला चतुर्थेऽह्नि स्नानाच्छुध्यति  । । २२.७२  । ।

रजस्वला हीनवर्णां रजस्वलां स्पृष्ट्वा न तावदश्नीयात्यावन्न शुद्धा  । । २२.७३  । ।

सवर्णां अधिकवर्णां वा स्पृष्ट्वा सद्यः स्नात्वा शुध्यति  । । २२.७४  । ।

क्षुत्वा सुप्त्वा भुक्त्वा भोजनाध्ययनेप्सुः पीत्वा स्नात्वा निष्ठीव्य वासः परिधाय रथ्यां आक्रम्य मूत्रपुरीषं कृत्वा पञ्चनखास्थ्यस्नेहं स्पृष्ट्वा चाचमेत् । । २२.७५  । ।

चण्डालम्लेच्छसंभाषणे च  । । २२.७६  । ।

नाभेरधस्तात्प्रबाहुषु च कायिकैर्मलैः सुराभिर्मद्यैश्चोपहतो मृत्तोयैस्तदङ्गं प्रक्षाल्य शुध्येत् । । २२.७७  । ।

अन्यत्रोपहतो मृत्तोयैस्तदङ्गं प्रक्षाल्य स्नानेन  । । २२.७८  । ।

वक्त्रोपहतस्त्वुपोष्य स्नात्वा पञ्चगव्येन  । । २२.७९  । ।

दशनच्छदोपहतश्च  । । २२.८०  । ।

वसा शुक्रं असृङ्मज्जा मूत्रं विट्कर्णविण्नखाः   ।
श्लेष्माश्रु दूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः   । । २२.८१  । ।

गौडी माध्वी च पैष्टी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा   ।
यथैवैका तथा सर्वा न पातव्या द्विजातिभिः   । । २२.८२  । ।

माधूकं ऐक्षवं टाङ्कं कौलं खार्जूरपानसे   ।
मृद्वीकारसमाध्वीके मैरेयं नारिकेलजम्  । । २२.८३  । ।

अमेध्यानि दशैतानि मद्यानि ब्राह्मणस्य च   ।
राजन्यश्चैव वैश्यश्च स्पृष्ट्वैतानि न दुष्यतः   । । २२.८४  । ।

गुरोः प्रेतस्य शिष्यस्तु पितृमेधं समाचरन्  ।
प्रेताहारैः समं तत्र दशरात्रेण शुध्यति   । । २२.८५  । ।

आचार्यं स्वं उपाध्यायं पितरं मातरं गुरुम्  ।
निर्हृत्य तु व्रती प्रेतान्न व्रतेन वियुज्यते   । । २२.८६  । ।

आदिष्टी नोदकं कुर्यादा व्रतस्य समापनात् ।
समाप्ते तूदकं कृत्वा त्रिरात्रेणैव शुध्यति   । । २२.८७  । ।

ज्ञानं तपोऽग्निराहारो मृन्मनो वार्युपाञ्जनम्  ।
वायुः कर्मार्ककालौ च शुद्धिकर्तॄणि देहिनाम्  । । २२.८८  । ।

सर्वेषां एव शौचानां अन्नशौचं परं स्मृतम्  ।
योऽन्ने शुचिः स हि शुचिर्न मृद्वारिशुचिः शुचिः   । । २२.८९  । ।

क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसो दानेनाकार्यकारिणः   ।
प्रच्छन्नपापा जप्येन तपसा वेदवित्तमाः   । । २२.९०  । ।

मृत्तोयैः शुध्यते शोध्यं नदी वेगेन शुध्यति   ।
रजसा स्त्री मनोदुष्टा संन्यासेन द्विजोत्तमाः   । । २२.९१  । ।

अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति   ।
विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति   । । २२.९२  । ।

एष शौचस्य ते प्रोक्तः शारीरस्य विनिर्णयः   ।
नानाविधानां द्रव्याणां शुद्धेः शृणु विनिर्णयम्  । । २२.९३  । ।