अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः ९
संहित-प्रयाणे मित्र-हिरण्य-भूमि-लाभानां उत्तर-उत्तरो लाभः श्रेयान्  ।। ०७.९.०१  ।।
 मित्र-हिरण्ये हि भूमि-लाभाद्भवतः । मित्रं हिरण्य-लाभात्  ।। ०७.९.०२  ।।
 यो वा लाभः सिद्धः शेषयोरन्यतरं साधयति   ।। ०७.९.०३  ।।
 "त्वं चाहं च मित्रं लभावहे" इत्येवं-आदिध्सम-संधिः   ।। ०७.९.०४  ।।
 "त्वं मित्रम्" इत्येवं-आदिर्विषम-संधिः   ।। ०७.९.०५  ।।
 तयोर्विशेष-लाभादतिसंधिः   ।। ०७.९.०६  ।।
 सम-संधौ तु यः सम्पन्नं मित्रं मित्र-कृच्छ्रे वा मित्रं अवाप्नोति सोअतिसंधत्ते   ।। ०७.९.०७  ।।
 आपद्द्हि सौहृद-स्थैर्यं उत्पादयति   ।। ०७.९.०८  ।।
 मित्र-कृच्छ्रेअपि नित्यं अवश्यं अनित्यं वश्यं वाइति "नित्यं अवश्यं श्रेयः । तद्द्हि अनुपकुर्वदपि नापकरोति" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.०९  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.१०  ।।
 वश्यं अनित्यं श्रेयः   ।। ०७.९.११  ।।
 यावदुपकरोति तावन्मित्रं भवति । उपकार-लक्षणं मित्रं इति   ।। ०७.९.१२  ।।
 वश्ययोरपि महा-भोगं अनित्यं अल्प-भोगं वा नित्यं इति   महा-भोगं अनित्यं श्रेयः । महा-भोगं अनित्यं अल्प-कालेन महद्-उपकुर्वन्महान्ति व्यय-स्थानानि प्रतिकरोति" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.१३  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.१४  ।।
 नित्यं अल्प-भोगं श्रेयः   ।। ०७.९.१५  ।।
 महा-भोगं अनित्यं उपकार-भयादपक्रामति । उपकृत्य वा प्रत्यादातुं ईहते   ।। ०७.९.१६  ।।
 नित्यं अल्प-भोगं सातत्यादल्पं उपकुर्वन्महता कालेन महदुपकरोति   ।। ०७.९.१७  ।।
 गुरु-समुत्थं महन्मित्रं लघु-समुत्थं अल्पं वाइति "गुरु-समुत्थं महन्मित्रं प्रताप-करं भवति । यदा चौत्तिष्ठते तदा कार्यं साधयति" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.१८  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.१९  ।।
 लघु-समुत्थं अल्पं श्रेयः   ।। ०७.९.२०  ।।
 लगु-समुत्थं अल्पं मित्रं कार्य-कालं नातिपातयति दौर्बल्याच्च यथा-इष्ट-भोग्यं भवति । नैतरत्प्रकृष्ट-भौमं   ।। ०७.९.२१  ।।
 विक्षिप्त-सैन्यं अवश्य-सैन्यं वाइति "विक्षिप्तं सैन्यं शक्यं प्रतिसंहर्तुं वश्यत्वाद्" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.२२  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.२३  ।।
 अवश्य-सैन्यं श्रेयः   ।। ०७.९.२४  ।।
 अवश्यं हि शक्यं साम-आदिभिर्वश्यं कर्तुम् । नैतरत्कार्य-व्यासक्तं प्रतिसंहर्तुं   ।। ०७.९.२५  ।।
 पुरुष-भोगं हिरण्य-भोगं वा मित्रं इति "पुरुष-भोगं मित्रं श्रेयः । प्रुष-भोगं मित्रं प्रताप-करं भवति । यदा चौत्तिष्ठते तदा कार्यं साधयति" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.२६  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.२७  ।।
 हिरण्य-भोगं मित्रं श्रेयः   ।। ०७.९.२८  ।।
 नित्यो हि हिरण्येन योगः कदाचिद्दण्डेन   ।। ०७.९.२९  ।।
 दण्डश्च हिरण्येनान्ये च कामाः प्राप्यन्त इति   ।। ०७.९.३०  ।।
 हिरण्य-भोगं भूमि-भोगं वा मित्रं इति "हिरण्य-भोगं गतिमत्त्वात्सर्व-व्यय-प्रतीकार-करम्" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.३१  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.३२  ।।
 मित्र-हिरण्ये हि भूमि-लाभाद्भवत इत्युक्तं पुरस्ताड  ।। ०७.९.३३  ।।
 तस्माद्भूमि-भोगं मित्रं श्रेय इति   ।। ०७.९.३४  ।।
 तुल्ये पुरुष-भोगे विक्रमः क्लेश-सहत्वं अनुरागः सर्व-बल-लाभो वा मित्र-कुलाद्विशेषः   ।। ०७.९.३५  ।।
 तुल्ये हिरण्य-भोगे प्रार्थित-अर्थता प्राभूत्यं अल्प-प्रयसता सातत्यं च विशेषः   ।। ०७.९.३६  ।।
 तत्रएतद्भवति   ।। ०७.९.३७  ।।
 नित्यं वश्यं लघु-उत्थानं पितृ-पैतामहं महत् । ।। ०७.९.३८अ ब  ।।
 अद्वैध्यं चैति सम्पन्नं मित्रं षड्-गुणं उच्यते   ।। ०७.९.३८च्द्  ।।
 ऋते यदर्थं प्रणयाद्रक्ष्यते यच्च रक्षति  । ।। ०७.९.३९अ ब  ।।
 पूर्व-उपचित-सम्बन्धं तन्मित्रं नित्यं उच्यते   ।। ०७.९.३९च्द्  ।।
 सर्व-चित्र-महा-भोगं त्रिविधं वश्यं उच्यते  । ।। ०७.९.४०अ ब  ।।
 एकतो-भोग्युभयतः सर्वतो-भोगि चापरं   ।। ०७.९.४०च्द्  ।।
 आदातृ वा दात्र्-अपि वा जीवत्यरिषु हिंसया  । ।। ०७.९.४१अ ब  ।।
 मित्रं नित्यं अवश्यं तद्-दुर्ग-अटव्य्-अपसारि च   ।। ०७.९.४१च्द्  ।।
 अन्यतो विगृहीतं यल्लघु-व्यसनं एव वा  । ।। ०७.९.४२अ ब  ।।
 संधत्ते चौपकाराय तन्मित्रं वश्यं अध्रुवं   ।। ०७.९.४२च्द्  ।।
 एक-अर्थेनाथ सम्बद्धं उपकार्य-विकारि च  । ।। ०७.९.४३अ ब  ।।
 मित्र-भावि भवत्येतन्मित्रं अद्वैध्यं आपदि   ।। ०७.९.४३च्द्  ।।
 मित्र-भावाद्ध्रुवं मित्रं शत्रु-साधारणाच्चलं  । ।। ०७.९.४४अ ब  ।।
 न कस्यचिदुदासीनं द्वयोरुभय-भावि तत्  ।। ०७.९.४४च्द्  ।।
 विजिगीषोरमित्रं यन्मित्रं अन्तर्धितां गतं  । ।। ०७.९.४५अ ब  ।।
 उपकारेअनिविष्टं वाअशक्तं वाअनुपकारि तत्  ।। ०७.९.४५च्द्  ।।
 प्रियं परस्य वा रक्ष्यं पूज्यं सम्बद्धं एव वा  । ।। ०७.९.४६अ ब  ।।
 अनुगृह्णाति यन्मित्रं शत्रु-साधारणं हि तत्  ।। ०७.९.४६च्द्  ।।
 प्रकृष्ट-भौमं संतुष्टं बलवच्चऽलसं च यत् । ।। ०७.९.४७अ ब  ।।
 उदासीनं भवत्येतद्व्यसनादवमानितं   ।। ०७.९.४७च्द्  ।।
 अरेर्नेतुश्च यद्वृद्धिं दौर्बल्यादनुवर्तते  । ।। ०७.९.४८अ ब  ।।
 उभयस्याप्यविद्विष्टं विद्यादुभय-भावि तत्  ।। ०७.९.४८च्द्  ।।
 कारण-अकारण-ध्वस्तं कारण-अकारण-आगतं  । ।। ०७.९.४९अ ब  ।।
 यो मित्रं समुपेक्षेत स मृत्युं उपगूहति   ।। ०७.९.४९च्द्  ।।
 क्षिप्रं अल्पो लाभश्चिरान्महानिति वा "क्षिप्रं अल्पो लाभः कार्य-देश-काल-संवादकः श्रेयान्" इत्याचार्याः   ।। ०७.९.५०  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०७.९.५१  ।।
 चिरादविनिपाती बीज-सधर्मा महाम्ल्लाभः श्रेयान् । विपर्यये पूर्वः   ।। ०७.९.५२  ।।
 एवं दृष्ट्वा ध्रुवे लाभे लाभ-अंशे च गुण-उदयं  । ।। ०७.९.५३अ ब  ।।
 स्व-अर्थ-सिद्धि-परो यायात्संहितः सामवायिकैः   ।। ०७.९.५३च्द्  ।।