महाभारतम्-04-विराटपर्व-063
अर्जुनेन भीष्मपराजयः ।। 1 ।।
<table>				
<td>	वैशंपायन उवाच।	<td>	4-63-1x	
				
<td>	ततो भीष्मः शरानष्टौ ध्वजे पार्थस्य वीर्यवान्।समार्पयन्महावेगाज्ज्वलतः पन्नगानिव ।।	<td>	4-63-1a4-63-1b	
				
<td>	ते ध्वजं पाण्डुपुत्रस्य समासाद्य पतत्रिणः।ध्वजस्थं कपिमाजघ्नुः ध्वजाग्रनिलयांश्च तान् ।।	<td>	4-63-2a4-63-2b	
				
<td>	सारथिं च हयांश्चास्य विव्याध दशभिः शरैः ।उरस्यताडयत्पार्थं त्रिभिरेवायसैः शरैः ।।	<td>	4-63-3a4-63-3b	
				
<td>	ततोऽर्जुनः शरैस्तीक्ष्णैर्विद्ध्वा कुरुपितामहम्।ध्वजं च सारथिं चापि विव्याध दशभिः शरैः ।।	<td>	4-63-4a4-63-4b	
				
<td>	तद्युद्धमभवद्धोरं रोमहर्षणमद्भुतम्।भीष्मस्य सह पार्थेन बलिवासवयोरिव ।।	<td>	4-63-5a4-63-5b	
				
<td>	सन्ततं शरजालाभिराकाशं समपद्यत।अम्बुदैरिव धाराभिस्तयोः कार्मुकनिःसृतैः ।।	<td>	4-63-6a4-63-6b	
				
<td>	भल्लैर्भल्लाः समाहत्य कुरुपाण्डवयो रणे।अन्तरिक्षे व्यराजन्त खद्योताः प्रावृषीव हि ।।	<td>	4-63-7a4-63-7b	
				
<td>	अग्निवक्रोपमं घोरं मण्डलीकृतमाहवे ।गाण्डीवमभवञ्जिष्णोः सव्यं दक्षिणमस्यतः ।।	<td>	4-63-8a4-63-8b	
				
<td>	पर्वतं वारिधाराभिश्छादयन्निव तोयदः ।अर्जुनश्छादयद्भीष्मं शरवर्षैरनेकशः ।।	<td>	4-63-9a4-63-9b	
				
<td>	तां समुद्रमिवोद्धूतां शरवृष्टिं समुद्यताम् ।व्यधमत्सायकैर्भीष्मः सोर्जुनं च न्यवारयत् ।।	<td>	4-63-10a4-63-10b	
				
<td>	ततस्तानि विसृष्टानि शरजालानि सङ्घशः।आहतानि व्यशीर्यन्तं अर्जुनस्य रथं प्रति ।।	<td>	4-63-11a4-63-11b	
				
<td>	ततः कनकपुङ्खाग्रैः शितैः संनतपर्वभिः ।पतद्भिः खगवाजैश्च द्यौरासीत्संवृता शरैः ।।	<td>	4-63-12a4-63-12b	
				
<td>	ततः प्रासृजदुग्राणि शरजालानि पाण्डवः।तावन्ति शरजालानि भीष्मः पार्थाय प्राहिणोत् ।।	<td>	4-63-13a4-63-13b	
				
<td>	साश्वं ससूतं सरथं स पार्थं समाचिनोद्भारतो वत्सदन्तैः ।प्रच्छादयामास दिशश्च सर्वा नभश्च बाणैस्तपनीयपुङ्खैः ।।	<td>	4-63-14a4-63-14b	
				
<td>	ततो देवर्षिगन्धर्वाः साधुसाध्वित्यपूजयन्।दुष्करं कृतवान्भीष्मो यदर्जुनमवारयत् ।।	<td>	4-63-15a4-63-15b	
				
<td>	बलवानर्जुनो दक्षः क्षिप्रकारी च पाण्डवः।कोऽन्यः समर्थः पार्थस्य वेगं धारयितुं रणे ।।	<td>	4-63-16a4-63-16b	
				
<td>	ऋते शान्तनवाद्भीष्मात्कृष्णाद्वा देवकीसुतात् ।आचार्यवरमुख्याद्वा भारद्वाजान्महाबलात् ।।	<td>	4-63-17a4-63-17b	
				
<td>	अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य क्रीडतः पुरुषोत्तमौ ।चक्षूंषि सर्वभूतानां मोदयन्तौ महाबलौ ।।	<td>	4-63-18a4-63-18b	
				
				
<td>	प्राजापत्यं तथैवैन्द्रमाग्नेयं च सुदारुणम् ।कौबेरं वारुणं चैव याम्यं वायव्यमेव च ।प्रयुञ्जानौ महात्मानौ समरे तौ विरेजतुः ।।	<td>	4-63-19a4-63-19b4-63-19c	
				
<td>	विस्मितान्यथ भूतानि तौ दृष्ट्वा संयुगे तदा।साधु पार्थ महाबाहो साधु भीष्मेति चाब्रुवन् ।।	<td>	4-63-20a4-63-20b	
				
<td>	नैतदन्यो मनुष्येषु प्रदर्शयितुमाहवे।महास्राणां संप्रयोगं समरे भीष्मपार्थयोः ।।	<td>	4-63-21a4-63-21b	
<td>	एवं सर्वास्त्रविदुषोरस्त्रयुद्धमवर्तत ।।	<td>	4-63-22a	
				
<td>	अथ जिष्णुरुदावृत्य शितधारेण कार्मुकम् ।न्यकृन्तद्गृध्रपत्रेण शातकुम्भपरिष्कृतम् ।।	<td>	4-63-23a4-63-23b	
				
<td>	निमेषान्तरमात्रेण भीष्मोऽन्यत्कार्मुकं रणे।समादाय नरव्याघ्रः सज्यं चक्रे महाबलः ।।	<td>	4-63-24a4-63-24b	
				
				
<td>	शरांश्च सुबहुन्क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये ।अर्जुनोपि शरांस्तीक्ष्णान्भीष्माय निशितान्बहून्।चिक्षेप च महातेजास्तथा भीष्मश्च पाण्डवे ।।	<td>	4-63-25a4-63-25b4-63-25c	
				
<td>	तयोर्दिव्यास्त्रविदुषोरस्यतोरनिशं शरान् ।न विशेषस्तदा राजन्दृश्यते सुमहात्मनोः ।।	<td>	4-63-26a4-63-26b	
				
<td>	अथावृणोद्दश दिशः शरैरतिरथस्तदा ।किरीटमाली कौन्तेयः शूरं शान्तनवं तथा ।।	<td>	4-63-27a4-63-27b	
				
<td>	अतीव पाण्डवो भीष्मं भीष्मश्चातीव पाण्डवम् ।बभूव तत्र सङ्घेऽस्मिन्लोके राजंस्तदद्भुतम् ।।	<td>	4-63-28a4-63-28b	
				
<td>	पाण्डवेन हताः शूरा भीष्मस्य रथरक्षिणः।शेरते स्म महाबाहो कौन्तेयस्याभितो रथम् ।।	<td>	4-63-29a4-63-29b	
				
<td>	ततो गाण्डीवनिर्मुक्ता निरमित्रं चिकीर्षवः।असक्ताः पुङ्खसंसक्ताः श्वेतवाहनपत्रिणः ।।	<td>	4-63-30a4-63-30b	
				
<td>	निष्पतन्तो रथात्तस्य धौता हैरण्यवाससः।आकाशे प्रत्यदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः ।।	<td>	4-63-31a4-63-31b	
				
<td>	तस्य तद्दिव्यमस्त्रं हि प्रगाढं चित्रमस्यतः ।प्रेक्षन्ते स्मान्तरिक्षस्थाः सर्वे देवाः सवासवाः ।।	<td>	4-63-32a4-63-32b	
				
<td>	तं दृष्ट्वा परमप्रीतो गन्धर्वश्चित्रमद्भुतम् ।शशंस देवराजाय चित्रसेनः प्रतापवान् ।।	<td>	4-63-33a4-63-33b	
				
<td>	पश्येमानरिनिर्दारान्संसक्तानिव गच्छतः ।चित्ररूपमिदं जिष्णोर्दिव्यमस्त्रमुदीर्यतः ।।	<td>	4-63-34a4-63-34b	
				
<td>	नेदं मनुष्याः श्रद्दध्युर्न हीदं तेषु विद्यते।सौराणां च महास्राणां विचित्रोऽयं समागमः ।।	<td>	4-63-35a4-63-35b	
				
<td>	मध्यन्दिनगतं सूर्यं प्रतपन्तमिवाम्बरे ।न शक्नुवन्ति सैन्यानि पाण्डवं प्रसमीक्षितुम् ।।	<td>	4-63-36a4-63-36b	
				
<td>	उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ शूरौ महीक्षिताम् ।उभौ विचित्रकर्माणावुभौ युधि दुरासदौ ।।	<td>	4-63-37a4-63-37b	
				
<td>	इत्युक्तो देवराजस्तु पार्थभीष्मसमागमम्।पूजयामास दिव्येन पुष्पवर्षेण भारत ।।	<td>	4-63-38a4-63-38b	
				
<td>	[अश्वत्थामा ततोऽभ्येत्य द्रुतं कर्णमभाषत ।अहमेको हनिष्यामि समेतान्सर्वपाण्डवान् ।।	<td>	4-63-39a4-63-39b	
				
<td>	इति कर्म समक्षं मे सभामध्ये त्वयोदितम् ।न तु तत्कृतमेकस्माद्भीतो धावसि सूतज ।।	<td>	4-63-40a4-63-40b	
				
<td>	वैचित्रवीर्यजाः सर्वे त्वामाश्रित्य पृथासुतान् ।जेतुमिच्छन्ति संग्रामे भवान्युध्यस्व फल्गुनम् ।।	<td>	4-63-41a4-63-41b	
				
<td>	अश्वत्थामोदितं वाक्यं श्रुत्वा दुर्योधनस्तदा ।प्रत्युवाच रुषा द्रौणिं कर्णप्रियचिकीर्षया ।।	<td>	4-63-42a4-63-42b	
				
<td>	मा मानभङ्गं विप्रेन्द्र कुरु विश्रुतकर्मणः ।मानभङ्गेन राज्ञां तु बलहानिर्भविष्यति ।।	<td>	4-63-43a4-63-43b	
				
<td>	शूरा वदन्ति संग्रामे वाचा कर्माणि कुर्वते।पराक्रमन्ति संग्रामे स्वस्य वीर्यानुसारतः ।।	<td>	4-63-44a4-63-44b	
				
<td>	तस्मात्तं नार्हति भवान्गर्हितुं शूरसंमतम् ।राज्ञैवमुक्तः स द्रौणिर्गतरोषोऽभवत्तदा ।।]	<td>	4-63-45a4-63-45b	
				
<td>	ततो भीष्मः शान्तनवो बाणान्पार्श्वे समार्पयत्।अस्यतः प्रतिसन्धाय विवृतं सव्यसाचिनः	<td>	4-63-46a4-63-46b	
				
<td>	ततः प्रसह्य बीभत्सुः पृथुधारेण कार्मुकम्।न्यकृन्तद्गृध्रपत्रेण भीष्मस्यामिततेजसः ।।	<td>	4-63-47a4-63-47b	
				
<td>	अथैनं दशभिः पश्चात्प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे।यतमानं पराक्रान्तं कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।।	<td>	4-63-48a4-63-48b	
				
<td>	स पीडितो महाबाहुर्गृहीत्वा रथकूबरम् ।गोङ्गेयो युधि दुर्धर्षस्तस्थौ दीप इवातुरः ।।	<td>	4-63-49a4-63-49b	
				
<td>	तं विसंज्ञमपोवाह संयन्ता रथवाजिनाम् ।उपदेशमनुस्मृत्य रक्षमाणो महारथम् ।।	<td>	4-63-50a4-63-50b	
				
<td>	पराक्रमे च शौर्ये च वीर्ये सत्त्वे बले रणे।शस्त्रास्त्रेषु च सर्वेषु लाघवे दूरपातने ।।	<td>	4-63-51a4-63-51b	
				
				
<td>	यस्य नास्ति समो लोके पितृदत्तवरश्च यः।जितश्रमो जितारातिर्निस्तन्द्रिः खेदवर्जितः ।यः स्वेच्छामरणः शूरः पितृशुश्रूषणे रतः ।।	<td>	4-63-52a4-63-52b4-63-52c	
				
<td>	दुर्योधनहितार्थाय युद्ध्वा पार्थेन संगरे।पृथासुतहितार्थाय पराजित इवाभवत् ।।	<td>	4-63-53a4-63-53b	
<td>	।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि गोग्रहणपर्वणि त्रिषष्टितमोऽध्यायः ।।	<td>