मनुस्मृतिः/पञ्चमोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	श्रुत्वैतानृषयो धर्मान्स्नातकस्य यथोदितान्  ।इदं ऊचुर्महात्मानं अनलप्रभवं भृगुम्  । । ५.१  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं यथोक्तं विप्राणां स्वधर्मं अनुतिष्ठताम्  ।कथं मृत्युः प्रभवति वेदशास्त्रविदां प्रभो   । । ५.२  । ।	</p>
<td><p>		
	स तानुवाच धर्मात्मा महर्षीन्मानवो भृगुः   ।श्रूयतां येन दोषेण मृत्युर्विप्रान्जिघांसति   । । ५.३  । ।	</p>
<td><p>		
	अनभ्यासेन वेदानां आचारस्य च वर्जनात् ।आलस्यादन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्राञ् जिघांसति   । । ५.४  । ।	</p>
<td><p>		
	लशुनं गृञ्जनं चैव पलाण्डुं कवकानि च   ।अभक्ष्याणि द्विजातीनां अमेध्यप्रभवानि च   । । ५.५  । ।	</p>
<td><p>		
	लोहितान्वृक्षनिर्यासान्वृश्चनप्रभवांस्तथा   ।शेलुं गव्यं च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्जयेत् । । ५.६  । ।	</p>
<td><p>		
	वृथा कृसरसंयावं पायसापूपं एव च   ।अनुपाकृतमांसानि देवान्नानि हवींषि च   । । ५.७  । ।	</p>
<td><p>		
	अनिर्दशाया गोः क्षीरं औष्ट्रं ऐकशफं तथा   ।आविकं संधिनीक्षीरं विवत्सायाश्च गोः पयः   । । ५.८  । ।	</p>
<td><p>		
	आरण्यानां च सर्वेषां मृगाणां माहिषं विना   ।स्त्रीक्षीरं चैव वर्ज्यानि सर्वशुक्तानि चैव हि   । । ५.९  । ।	</p>
<td><p>		
	दधि भक्ष्यं च शुक्तेषु सर्वं च दधिसंभवम्  ।यानि चैवाभिषूयन्ते पुष्पमूलफलैः शुभैः   । । ५.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रव्यादाञ् शकुनान्सर्वांस्तथा ग्रामनिवासिनः   ।अनिर्दिष्टांश्चैकशफांष्टिट्टिभं च विवर्जयेत् । । ५.११  । ।	</p>
<td><p>		
	कलविङ्कं प्लवं हंसं चक्राह्वं ग्रामकुक्कुटम्  ।सारसं रज्जुवालं च दात्यूहं शुकसारिके   । । ५.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतुदाञ् जालपादांश्च कोयष्टिनखविष्किरान्  ।निमज्जतश्च मत्स्यादान्सौनं वल्लूरं एव च   । । ५.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	बकं चैव बलाकां च काकोलं खञ्जरीटकम्  ।मत्स्यादान्विड्वराहांश्च मत्स्यानेव च सर्वशः   । । ५.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	यो यस्य मांसं अश्नाति स तन्मांसाद उच्यते   ।मत्स्यादः सर्वमांसादस्तस्मान्मत्स्यान्विवर्जयेत् । । ५.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	पाठीनरोहितावाद्यौ नियुक्तौ हव्यकव्ययोः   ।राजीवान्सिंहतुण्डाश्च सशल्काश्चैव सर्वशः   । । ५.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	न भक्षयेदेकचरानज्ञातांश्च मृगद्विजान्  ।भक्ष्येष्वपि समुद्दिष्टान्सर्वान्पञ्चनखांस्तथा   । । ५.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	श्वाविधं शल्यकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा   ।भक्ष्यान्पञ्चनखेष्वाहुरनुष्ट्रांश्चैकतोदतह्  । । ५.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	छत्राकं विड्वराहं च लशुनं ग्रामकुक्कुटम्  ।पलाण्डुं गृञ्जनं चैव मत्या जग्ध्वा पतेद्द्विजः   । । ५.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	अमत्यैतानि षड्जग्ध्वा कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत् ।यतिचान्द्रायाणं वापि शेषेषूपवसेदहः   । । ५.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	संवत्सरस्यैकं अपि चरेत्कृच्छ्रं द्विजोत्तमः   ।अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विषेशतः   । । ५.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञार्थं ब्राह्मणैर्वध्याः प्रशस्ता मृगपक्षिणः   ।भृत्यानां चैव वृत्त्यर्थं अगस्त्यो ह्याचरत्पुरा   । । ५.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	बभूवुर्हि पुरोडाशा भक्ष्याणां मृगपक्षिणाम्  ।पुराणेष्वपि यज्ञेषु ब्रह्मक्षत्रसवेषु च   । । ५.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्किं चित्स्नेहसंयुक्तं भक्ष्यं भोज्यं अगर्हितम्  ।तत्पर्युषितं अप्याद्यं हविःशेषं च यद्भवेत् । । ५.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	चिरस्थितं अपि त्वाद्यं अस्नेहाक्तं द्विजातिभिः   ।यवगोधूमजं सर्वं पयसश्चैव विक्रिया   । । ५.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	एतदुक्तं द्विजातीनां भक्ष्याभक्ष्यं अशेषतः   ।मांसस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं भक्षणवर्जने   । । ५.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रोक्षितं भक्षयेन्मांसं ब्राह्मणानां च काम्यया   ।यथाविधि नियुक्तस्तु प्राणानां एव चात्यये   । । ५.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राणस्यान्नं इदं सर्वं प्रजापतिरकल्पयत् ।स्थावरं जङ्गमं चैव सर्वं प्राणस्य भोजनम्  । । ५.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	चराणां अन्नं अचरा दंष्ट्रिणां अप्यदंष्ट्रिणः   ।अहस्ताश्च सहस्तानां शूराणां चैव भीरवः   । । ५.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	नात्ता दुष्यत्यदन्नाद्यान्प्राणिनोऽहन्यहन्यपि   ।धात्रैव सृष्टा ह्याद्याश्च प्राणिनोऽत्तार एव च   । । ५.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञाय जग्धिर्मांसस्येत्येष दैवो विधिः स्मृतः   ।अतोऽन्यथा प्रवृत्तिस्तु राक्षसो विधिरुच्यते   । । ५.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रीत्वा स्वयं वाप्युत्पाद्य परोपकृतं एव वा   ।देवान्पितॄंश्चार्चयित्वा खादन्मांसं न दुष्यति   । । ५.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	नाद्यादविधिना मांसं विधिज्ञोऽनापदि द्विजः   ।जग्ध्वा ह्यविधिना मांसं प्रेतस्तैरद्यतेऽवशः   । । ५.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	न तादृशं भवत्येनो मृगहन्तुर्धनार्थिनः   ।यादृशं भवति प्रेत्य वृथामांसानि खादतः   । । ५.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	नियुक्तस्तु यथान्यायं यो मांसं नात्ति मानवः   ।स प्रेत्य पशुतां याति संभवानेकविंशतिम्  । । ५.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	असंस्कृतान्पशून्मन्त्रैर्नाद्याद्विप्रः कदा चन   ।मन्त्रैस्तु संस्कृतानद्याच्छाश्वतं विधिं आस्थितः   । । ५.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	कुर्याद्घृतपशुं सङ्गे कुर्यात्पिष्टपशुं तथा   ।न त्वेव तु वृथा हन्तुं पशुं इच्छेत्कदा चन   । । ५.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	यावन्ति पशुरोमाणि तावत्कृत्वो ह मारणम्  ।वृथापशुघ्नः प्राप्नोति प्रेत्य जन्मनि जन्मनि   । । ५.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः स्वयं एव स्वयंभुवा   ।यज्ञोऽस्य भूत्यै सर्वस्य तस्माद्यज्ञे वधोऽवधः   । । ५.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	ओषध्यः पशवो वृक्षास्तिर्यञ्चः पक्षिणस्तथा   ।यज्ञार्थं निधनं प्राप्ताः प्राप्नुवन्त्युत्सृतीः पुनः   । । ५.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	मधुपर्के च यज्ञे च पितृदैवतकर्मणि   ।अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रेत्यब्रवीन्मनुः   । । ५.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	एष्वर्थेषु पशून्हिंसन्वेदतत्त्वार्थविद्द्विजः   ।आत्मानं च पशुं चैव गमयत्युत्तमं गतिम्  । । ५.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	गृहे गुरावरण्ये वा निवसन्नात्मवान्द्विजः   ।नावेदविहितां हिंसां आपद्यपि समाचरेत् । । ५.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	या वेदविहिता हिंसा नियतास्मिंश्चराचरे   ।अहिंसां एव तां विद्याद्वेदाद्धर्मो हि निर्बभौ   । । ५.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	योऽहिंसकानि भूतानि हिनस्त्यात्मसुखेच्छया   ।स जीवांश्च मृतश्चैव न क्व चित्सुखं एधते   । । ५.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	यो बन्धनवधक्लेशान्प्राणिनां न चिकीर्षति   ।स सर्वस्य हितप्रेप्सुः सुखं अत्यन्तं अश्नुते   । । ५.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्ध्यायति यत्कुरुते रतिं बध्नाति यत्र च   ।तदवाप्नोत्ययत्नेन यो हिनस्ति न किं चन   । । ५.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां मांसं उत्पद्यते क्व चित् ।न च प्राणिवधः स्वर्ग्यस्तस्मान्मांसं विवर्जयेत् । । ५.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	समुत्पत्तिं च मांसस्य वधबन्धौ च देहिनाम्  ।प्रसमीक्ष्य निवर्तेत सर्वमांसस्य भक्षणात् । । ५.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	न भक्षयति यो मांसं विधिं हित्वा पिशाचवत् ।न लोके प्रियतां याति व्याधिभिश्च न पीड्यते   । । ५.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी   ।संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकश्चेति घातकाः   । । ५.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुं इच्छति   ।अनभ्यर्च्य पितॄन्देवांस्ततोऽन्यो नास्त्यपुण्यकृत् । । ५.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	वर्षे वर्षेऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः   ।मांसानि च न खादेद्यस्तयोः पुण्यफलं समम्  । । ५.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	फलमूलाशनैर्मेध्यैर्मुन्यन्नानां च भोजनैः   ।न तत्फलं अवाप्नोति यन्मांसपरिवर्जनात् । । ५.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	मां स भक्षयितामुत्र यस्य मांसं इहाद्म्यहम्  ।एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः   । । ५.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	न मांसभक्षणे दोषो न मद्ये न च मैथुने   ।प्रवृत्तिरेषा भूतानां निवृत्तिस्तु महाफला   । । ५.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रेतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि द्रव्यशुद्धिं तथैव च   ।चतुर्णां अपि वर्णानां यथावदनुपूर्वशः   । । ५.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	दन्तजातेऽनुजाते च कृतचूडे च संस्थिते   ।अशुद्धा बान्धवाः सर्वे सूतके च तथोच्यते   । । ५.५८ ःः	</p>
<td><p>		
	दशाहं शावं आशौचं सपिण्डेषु विधीयते   ।अर्वाक्संचयनादस्थ्नां त्र्यहं एकाहं एव वा   । । ५.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते   ।समानोदकभावस्तु जन्मनाम्नोरवेदने   । । ५.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	यथेदं शावं आशौचं सपिण्डेषु विधीयते   ।जननेऽप्येवं एव स्यान्निपुणं शुद्धिं इच्छताम्  । । ५.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां शावं आशौचं मातापित्रोस्तु सूतकम्  ।सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः   । । ५.६२[६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निरस्य तु पुमाञ् शुक्रं उपस्पृस्यैव शुध्यति   ।बैजिकादभिसंबन्धादनुरुन्ध्यादघं त्र्यहम्  । । ५.६३[६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अह्ना चैकेन रात्र्या च त्रिरात्रैरेव च त्रिभिः   ।शवस्पृशो विशुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः   । । ५.६४[६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरोः प्रेतस्य शिष्यस्तु पितृमेधं समाचरन्  ।प्रेतहारैः समं तत्र दशरात्रेण शुध्यति   । । ५.६५[६४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे विशुध्यति   ।रजस्युपरते साध्वी स्नानेन स्त्री रजस्वला   । । ५.६६[६५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नृणां अकृतचूडानां विशुद्धिर्नैशिकी स्मृता   ।निर्वृत्तचूडकानां तु त्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते   । । ५.६७[६६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊनद्विवार्षिकं प्रेतं निदध्युर्बान्धवा बहिः   ।अलंकृत्य शुचौ भूमावस्थिसंचयनादृते   । । ५.६८[६७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नास्य कार्योऽग्निसंस्कारो न च कार्योदकक्रिया   ।अरण्ये काष्ठवत्त्यक्त्वा क्षपेयुस्त्र्यहं एव तु   । । ५.६९[६८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नात्रिवर्षस्य कर्तव्या बान्धवैरुदकक्रिया   ।जातदन्तस्य वा कुर्युर्नाम्नि वापि कृते सति   । । ५.७०[६९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सब्रह्मचारिण्येकाहं अतीते क्षपणं स्मृतम्  ।जन्मन्येकोदकानां तु त्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते   । । ५.७१[७०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीणां असंस्कृतानां तु त्र्यहाच्छुध्यन्ति बान्धवाः   ।यथोक्तेनैव कल्पेन शुध्यन्ति तु सनाभयः   । । ५.७२[७१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्  ।मांसाशनं च नाश्नीयुः शयीरंश्च पृथक्क्षितौ   । । ५.७३[७२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	संनिधावेष वै कल्पः शावाशौचस्य कीर्तितः   ।असंनिधावयं ज्ञेयो विधिः संबन्धिबान्धवैः   । । ५.७४[७३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विगतं तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्यनिर्दशम्  ।यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् । । ५.७५[७४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अतिक्रान्ते दशाहे च त्रिरात्रं अशुचिर्भवेत् ।संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुध्यति   । । ५.७६[७५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्दशं ज्ञातिमरणं श्रुत्वा पुत्रस्य जन्म च   ।सवासा जलं आप्लुत्य शुद्धो भवति मानवः   । । ५.७७[७६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते   ।सवासा जलं आप्लुत्य सद्य एव विशुध्यति   । । ५.७८[७७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्तर्दशाहे स्यातां चेत्पुनर्मरणजन्मनी   ।तावत्स्यादशुचिर्विप्रो यावत्तत्स्यादनिर्दशम्  । । ५.७९[७८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिरात्रं आहुराशौचं आचार्ये संस्थिते सति   ।तस्य पुत्रे च पत्न्यां च दिवारात्रं इति स्थितिः   । । ५.८०[७९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रोत्रिये तूपसंपन्ने त्रिरात्रं अशुचिर्भवेत् ।मातुले पक्षिणीं रात्रिं शिष्यर्त्विग्बान्धवेषु च   । । ५.८१[८०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रेते राजनि सज्योतिर्यस्य स्याद्विषये स्थितः   ।अश्रोत्रिये त्वहः कृत्स्नं अनूचाने तथा गुरौ   । । ५.८२[८१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शुद्ध्येद्विप्रो दशाहेन द्वादशाहेन भूमिपः   ।वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति   । । ५.८३[८२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न वर्धयेदघाहानि प्रत्यूहेन्नाग्निषु क्रियाः   ।न च तत्कर्म कुर्वाणः सनाभ्योऽप्यशुचिर्भवेत् । । ५.८४[८३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दिवाकीर्तिं उदक्यां च पतितं सूतिकां तथा   ।शवं तत्स्पृष्टिनं चैव स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति   । । ५.८५[८४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आचम्य प्रयतो नित्यं जपेदशुचिदर्शने   ।सौरान्मन्त्रान्यथोत्साहं पावमानीश्च शक्तितः   । । ५.८६[८५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति   ।आचम्यैव तु निःस्नेहं गां आलभ्यार्कं ईक्ष्य वा   । । ५.८७[८६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आदिष्टी नोदकं कुर्यादा व्रतस्य समापनात् ।समाप्ते तूदकं कृत्वा त्रिरात्रेणैव शुध्यति   । । ५.८८[८७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वृथासंकरजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठताम्  ।आत्मनस्त्यागिनां चैव निवर्तेतोदकक्रिया   । । ५.८९[८८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पाषण्डं आश्रितानां च चरन्तीनां च कामतः   ।गर्भभर्तृद्रुहां चैव सुरापीनां च योषिताम्  । । ५.९०[८९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आचार्यं स्वं उपाध्यायं पितरं मातरं गुरुम्  ।निर्हृत्य तु व्रती प्रेतान्न व्रतेन वियुज्यते   । । ५.९१[९०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	दक्षिणेन मृतं शूद्रं पुरद्वारेण निर्हरेत् ।पश्चिमोत्तरपूर्वैस्तु यथायोगं द्विजन्मनः   । । ५.९२[९१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न राज्ञां अघदोषोऽस्ति व्रतिनां न च सत्त्रिणाम्  ।ऐन्द्रं स्थानं उपासीना ब्रह्मभूता हि ते सदा   । । ५.९३[९२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञो महात्मिके स्थाने सद्यःशौचं विधीयते   ।प्रजानां परिरक्षार्थं आसनं चात्र कारणम्  । । ५.९४[९३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	डिम्भाहवहतानां च विद्युता पार्थिवेन च   ।गोब्राह्मणस्य चैवार्थे यस्य चेच्छति पार्थिवः   । । ५.९५[९४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सोमाग्न्यर्कानिलेन्द्राणां वित्ताप्पत्योर्यमस्य च   ।अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः   । । ५.९६[९५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	लोकेशाधिष्ठितो राजा नास्याशौचं विधीयते   ।शौचाशौचं हि मर्त्यानां लोकेभ्यः प्रभवाप्ययौ   । । ५.९७[९६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्यतैराहवे शस्त्रैः क्षत्रधर्महतस्य च   ।सद्यः संतिष्ठते यज्ञस्तथाशौचं इति स्थितिः   । । ५.९८[९७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्रियो वाहनायुधम्  ।वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा यष्टिं शूद्रः कृतक्रियः   । । ५.९९[९८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्वोऽभिहितं शौचं सपिण्डेषु द्विजोत्तमाः   ।असपिण्डेषु सर्वेषु प्रेतशुद्धिं निबोधत   । । ५.१००[९९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	असपिण्डं द्विजं प्रेतं विप्रो निर्हृत्य बन्धुवत् ।विशुध्यति त्रिरात्रेण मातुराप्तांश्च बान्धवान्  । । ५.१०१[१००ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्यन्नं अत्ति तेषां तु दशाहेनैव शुध्यति   ।अनदन्नन्नं अह्नैव न चेत्तस्मिन्गृहे वसेत् । । ५.१०२[१०१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुगम्येच्छया प्रेतं ज्ञातिं अज्ञातिं एव च   ।स्नात्वा सचैलः स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुध्यति   । । ५.१०३[१०२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत् ।अस्वर्ग्या ह्याहुतिः सा स्याच्छूद्रसंस्पर्शदूषिता   । । ५.१०४[१०३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्ञानं तपोऽग्निराहारो मृन्मनो वार्युपाञ्जनम्  ।वायुः कर्मार्ककालौ च शुद्धेः कर्तॄणि देहिनाम्  । । ५.१०५[१०४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां एव शौचानां अर्थशौचं परं स्मृतम्  ।योऽर्थे शुचिर्हि स शुचिर्न मृद्वारिशुचिः शुचिः   । । ५.१०६[१०५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसो दानेनाकार्यकारिणः   ।प्रच्छन्नपापा जप्येन तपसा वेदवित्तमाः   । । ५.१०७[१०६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मृत्तोयैः शुध्यते शोध्यं नदी वेगेन शुध्यति   ।रजसा स्त्री मनोदुष्टा संन्यासेन द्विजोत्तमाः   । । ५.१०८[१०७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति   ।विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति   । । ५.१०९[१०८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एष शौचस्य वः प्रोक्तः शरीरस्य विनिर्णयः   ।नानाविधानां द्रव्याणां शुद्धेः शृणुत निर्णयम्  । । ५.११०[१०९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	तैजसानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च   ।भस्मनाद्भिर्मृदा चैव शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः   । । ५.१११[११०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्लेपं काञ्चनं भाण्डं अद्भिरेव विशुध्यति   ।अब्जं अश्ममयं चैव राजतं चानुपस्कृतम्  । । ५.११२[१११ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अपां अग्नेश्च संयोगाद्धैमं रौप्यं च निर्बभौ   ।तस्मात्तयोः स्वयोन्यैव निर्णेको गुणवत्तरः   । । ५.११३[११२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ताम्रायःकांस्यरैत्यानां त्रपुणः सीसकस्य च   ।शौचं यथार्हं कर्तव्यं क्षाराम्लोदकवारिभिः   । । ५.११४[११३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	द्रवाणां चैव सर्वेषां शुद्धिरुत्पवनं स्मृतम्  ।प्रोक्षणं संहतानां च दारवाणां च तक्षणम्  । । ५.११५[११४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मार्जनं यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि   ।चमसानां ग्रहाणां च शुद्धिः प्रक्षालनेन तु   । । ५.११६[११५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चरूणां स्रुक्स्रुवाणां च शुद्धिरुष्णेन वारिणा   ।स्फ्यशूर्पशकटानां च मुसलोलूखलस्य च   । । ५.११७[११६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्भिस्तु प्रोक्षणं शौचं बहूनां धान्यवाससाम्  ।प्रक्षालनेन त्वल्पानां अद्भिः शौचं विधीयते   । । ५.११८[११७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	चैलवच्चर्मणां शुद्धिर्वैदलानां तथैव च   ।शाकमूलफलानां च धान्यवच्छुद्धिरिष्यते   । । ५.११९[११८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कौशेयाविकयोरूषैः कुतपानां अरिष्टकैः   ।श्रीफलैरंशुपट्टानां क्षौमाणां गौरसर्षपैः   । । ५.१२०[११९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षौमवच्छङ्खशृङ्गाणां अस्थिदन्तमयस्य च   ।शुद्धिर्विजानता कार्या गोमूत्रेणोदकेन वा   । । ५.१२१[१२०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रोक्षणात्तृणकाष्ठं च पलालं चैव शुध्यति   ।मार्जनोपाञ्जनैर्वेश्म पुनःपाकेन मृन्मयम्  । । ५.१२२[१२१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मद्यैर्मूत्रैः पुरीषैर्वा ष्ठीवनैह्पूयशोणितैः   ।संस्पृष्टं नैव शुद्ध्येत पुनःपाकेन मृन्मयम्  । । ५.१२३  । ।	</p>
<td><p>		
	संमार्जनोपाञ्जनेन सेकेनोल्लेखनेन च   ।गवां च परिवासेन भूमिः शुध्यति पञ्चभिः   । । ५.१२४[१२२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पक्षिजग्धं गवा घ्रातं अवधूतं अवक्षुतम्  ।दूषितं केशकीटैश्च मृत्प्रक्षेपेण शुध्यति   । । ५.१२५[१२३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यावन्नापैत्यमेध्याक्ताद्गन्धो लेपश्च तत्कृतः   ।तावन्मृद्वारि चादेयं सर्वासु द्रव्यशुद्धिषु   । । ५.१२६[१२४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानां अकल्पयन्  ।अदृष्टं अद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते   । । ५.१२७[१२५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आपः शुद्धा भूमिगता वैतृष्ण्यं यासु गोर्भवेत् ।अव्याप्ताश्चेदमेध्येन गन्धवर्णरसान्विताः   । । ५.१२८[१२६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यं शुद्धः कारुहस्तः पण्ये यच्च प्रसारितम्  ।ब्रह्मचारिगतं भैक्ष्यं नित्यं मेध्यं इति स्थितिः   । । ५.१२९[१२७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नित्यं आस्यं शुचि स्त्रीणां शकुनिः फलपातने   ।प्रस्रवे च शुचिर्वत्सः श्वा मृगग्रहणे शुचिः   । । ५.१३०[१२८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	श्वभिर्हतस्य यन्मांसं शुचि तन्मनुरब्रवीत् ।क्रव्याद्भिश्च हतस्यान्यैश्चण्डालाद्यैश्च दस्युभिः   । । ५.१३१[१२९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊर्ध्वं नाभेर्यानि खानि तानि मेध्यानि सर्वशः   ।यान्यधस्तान्यमेध्यानि देहाच्चैव मलाश्च्युताः   । । ५.१३२[१३०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मक्षिका विप्रुषश्छाया गौरश्वः सूर्यरश्मयः   ।रजो भूर्वायुरग्निश्च स्पर्शे मेध्यानि निर्दिशेत् । । ५.१३३[१३१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विण्मूत्रोत्सर्गशुद्ध्यर्थं मृद्वार्यादेयं अर्थवत् ।दैहिकानां मलानां च शुद्धिषु द्वादशस्वपि   । । ५.१३४[१३२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वसा शुक्रं असृङ्मज्जा मूत्रविट्घ्राणकर्णविट्  ।श्लेश्म अश्रु दूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः   । । ५.१३५[१३३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एका लिङ्गे गुदे तिस्रस्तथैकत्र करे दश   ।उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिं अभीप्सता   । । ५.१३६[१३४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एतच्छौचं गृहस्थानां द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम्  ।त्रिगुणं स्याद्वनस्थानां यतीनां तु चतुर्गुणम्  । । ५.१३७[१३५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा खान्याचान्त उपस्पृशेत् ।वेदं अध्येष्यमाणश्च अन्नं अश्नंश्च सर्वदा   । । ५.१३८[१३६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिराचामेदपः पूर्वं द्विः प्रमृज्यात्ततो मुखम्  ।शरीरं शौचं इच्छन्हि स्त्री शूद्रस्तु सकृत्सकृत् । । ५.१३९[१३७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्राणां मासिकं कार्यं वपनं न्यायवर्तिनाम्  ।वैश्यवच्छौचकल्पश्च द्विजोच्छिष्टं च भोजनम्  । । ५.१४०[१३८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषोऽङ्गं न यान्ति याः   ।न श्मश्रूणि गतान्यास्यं न दन्तान्तरधिष्ठितम्  । । ५.१४१[१३९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	स्पृशन्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान्  ।भौमिकैस्ते समा ज्ञेया न तैराप्रयतो भवेत् । । ५.१४२[१४०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	उच्छिष्टेन तु संस्पृष्टो द्रव्यहस्तः कथं चन   ।अनिधायैव तद्द्रव्यं आचान्तः शुचितां इयात् । । ५.१४३[१४१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	वान्तो विरिक्तः स्नात्वा तु घृतप्राशनं आचरेत् ।आचामेदेव भुक्त्वान्नं स्नानं मैथुनिनः स्मृतम्  । । ५.१४४[१४२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सुप्त्वा क्षुत्वा च भुक्त्वा च निष्ठीव्योक्त्वानृतानि च   ।पीत्वापोऽध्येष्यमाणश्च आचामेत्प्रयतोऽपि सन्  । । ५.१४५[१४३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एषां शौचविधिः कृत्स्नो द्रव्यशुद्धिस्तथैव च   ।उक्तो वः सर्ववर्णानां स्त्रीणां धर्मान्निबोधत   । । ५.१४६[१४४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बालया वा युवत्या वा वृद्धया वापि योषिता   ।न स्वातन्त्र्येण कर्तव्यं किं चिद्कार्यं गृहेष्वपि   । । ५.१४७[१४५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	बाल्ये पितुर्वशे तिष्ठेत्पाणिग्राहस्य यौवने   ।पुत्राणां भर्तरि प्रेते न भजेत्स्त्री स्वतन्त्रताम्  । । ५.१४८[१४६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्रा भर्त्रा सुतैर्वापि नेच्छेद्विरहं आत्मनः   ।एषां हि विरहेण स्त्री गर्ह्ये कुर्यादुभे कुले   । । ५.१४९[१४७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	सदा प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्ये च दक्षया   ।सुसंस्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया   । । ५.१५०[१४८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्मै दद्यात्पिता त्वेनां भ्राता वानुमते पितुः   ।तं शुश्रूषेत जीवन्तं संस्थितं च न लङ्घयेत् । । ५.१५१[१४९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मङ्गलार्थं स्वस्त्ययनं यज्ञश्चासां प्रजापतेः   ।प्रयुज्यते विवाहे तु प्रदानं स्वाम्यकारणम्  । । ५.१५२[१५०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनृतावृतुकाले च मन्त्रसंस्कारकृत्पतिः   ।सुखस्य नित्यं दातेह परलोके च योषितः   । । ५.१५३[१५१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	विशीलः कामवृत्तो वा गुणैर्वा परिवर्जितः   ।उपचार्यः स्त्रिया साध्व्या सततं देववत्पतिः   । । ५.१५४[१५२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम्  ।पतिं शुश्रूषते येन तेन स्वर्गे महीयते   । । ५.१५५[१५३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पाणिग्राहस्य साध्वी स्त्री जीवतो वा मृतस्य वा   ।पतिलोकं अभीप्सन्ती नाचरेत्किं चिदप्रियम्  । । ५.१५६[१५४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	कामं तु क्सपयेद्देहं पुष्पमूलफलैः शुभैः   ।न तु नामापि गृह्णीयात्पत्यौ प्रेते परस्य तु   । । ५.१५७[१५५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	आसीता मरणात्क्सान्ता नियता ब्रह्मचारिणी   ।यो धर्म एकपत्नीनां काङ्क्षन्ती तं अनुत्तमम्  । । ५.१५८[१५६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेकानि सहस्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम्  ।दिवं गतानि विप्राणां अकृत्वा कुलसंततिम्  । । ५.१५९[१५७ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	मृते भर्तरि साढ्वी स्त्री ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता   ।स्वर्गं गच्छत्यपुत्रापि यथा ते ब्रह्मचारिणः   । । ५.१६०[१५८ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अपत्यलोभाद्या तु स्त्री भर्तारं अतिवर्तते   ।सेह निन्दां अवाप्नोति परलोकाच्च हीयते   । । ५.१६१[१५९ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	नान्योत्पन्ना प्रजास्तीह न चाप्यन्यपरिग्रहे   ।न द्वितीयश्च साध्वीनां क्व चिद्भर्तोपदिश्यते   । । ५.१६२[१६०ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पतिं हित्वापकृष्टं स्वं उत्कृष्टं या निषेवते   ।निन्द्यैव सा भवेल्लोके परपूर्वेति चोच्यते   । । ५.१६३[१६१ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यभिचारात्तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम्  ।शृगालयोनिं प्राप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते   । । ५.१६४[१६२ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयुता   ।सा भर्तृलोकं आप्नोति सद्भिः साध्वीति चोच्यते   । । ५.१६५[१६३ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेन नारी वृत्तेन मनोवाग्देहसंयता   ।इहाग्र्यां कीर्तिं आप्नोति पतिलोकं परत्र च   । । ५.१६६[१६४ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं वृत्तां सवर्णां स्त्रीं द्विजातिः पूर्वमारिणीम्  ।दाहयेदग्निहोत्रेण यज्ञपात्रैश्च धर्मवित् । । ५.१६७[१६५ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	भार्यायै पूर्वमारिण्यै दत्त्वाग्नीनन्त्यकर्मणि   ।पुनर्दारक्रियां कुर्यात्पुनराधानं एव च   । । ५.१६८[१६६ं]  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेन विधिना नित्यं पञ्चयज्ञान्न हापयेत् ।द्वितीयं आयुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् । । ५.१६९[१६७ं]  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः