बृहस्पतिस्मृतिः/निक्षेपः


पीठिका
ऋणादानं प्रयोगादि दापनान्तं प्रकीर्तितम्  ।
निक्षेपस्याधुना सम्यग् विधानं श्रूयतां इति   ।। १,११.१  ।।

औपनिधिकम्
अनाख्यातं व्यवहितं असंख्यातं अदर्शितम्  ।
मुद्राङ्कितं च यद्दत्तं तदोपनिधिकं स्मृतम्  ।। १,११.२  ।।

न्यासस्वरूपम्
राजचौरारातिभयाद्दायादानां च वञ्चनात् ।
स्थाप्यतेऽन्यगृहे द्रव्यं न्यासस्तत्परिकीर्तितम्  ।। १,११.३  ।।

स्थापनप्रकारः
स्थानं गृहं स्थलं चैव तदृणं विविधान्गुणान्  ।
सत्यं शौचं बन्धुजनं परीक्ष्य स्थापयेन्निधिम्  ।। १,११.४  ।।

तस्य द्वैविध्यम्
स पुनर्द्विविधः प्रोक्तः साक्षिमानितरस्तथा   ।
प्रतिदानं तथैवास्य प्रत्ययः स्याद्विपर्यये   ।। १,११.५  ।।

समाक्षिकं रहोदत्तं द्विविधं तदुदाहृतम्  ।
पुत्रवत्परिपाल्यं तु विनश्यत्यनवेक्षया   ।। १,११.६  ।।

निक्षेपादिरक्षणं यत्नेन कर्तव्यम्
ददतो यद्भवेत्पुण्यं हेमकुप्याम्बरादिकम्  ।
तत्स्यात्पालयतो न्यासं तथा च शरणागतम्  ।। १,११.७  ।।

भर्तुर्द्रोहे यथा नार्याः पुंसः पुत्रसुहृद्वधे   ।
दोषो भवेत्तथा न्यासे भक्षितोपेक्षिते नृणाम्  ।। १,११.८  ।।

न्यासद्रव्यं न गृह्णीयात्तन्नाशस्त्वयशःकरः   ।
गृहीतं पालयेद्यत्नात्सकृद्याचितं अर्पयेत् ।। १,११.९  ।।

स्थापितं येन विधिना येन यच्च विभावितम्  ।
तथैव तस्य दातव्यं अदेयं प्रत्यनन्तरम्  ।। १,११.१०  ।।

निक्षेपनाशे व्यवस्था
देवराजोपघातेन यदि तन्नाशं आप्नुयात् ।
ग्रहीतृद्रव्यसहितं तत्र दोषो न विद्यते   ।। १,११.११  ।।

भेदेनोपेक्षया न्यासं ग्रहीता यदि नाशयेत् ।
याच्यमानो न दद्याद्वा दाप्यस्तत्सोदयं भवेत् ।। १,११.१२  ।।

तस्य भोगदण्डः
न्यासद्रव्येण यः कश्चित्साधयेत्कार्यं आत्मनः   ।
दण्ड्यः स राज्ञो भवति दाप्यस्तच्चापि सोदयम्  ।। १,११.१३  ।।

अपह्नवे निर्णयः
गृहीत्वापह्नुते यश्च साक्षिभिः शपथेन वा   ।
विभाव्य दापयेन्न्यासं तत्समं विनयं तथा   ।। १,११.१४  ।।

रहो दत्ते निधौ यत्र विसंवादः प्रजायते   ।
विभावकं तत्र दिव्यं उभयोरपि च स्मृतम्  ।। १,११.१५  ।।

मिथो दायः कृतो येन गृहीतो मिथ एव वा   ।
मिथ एव प्रदातव्यो यथा दायस्तथा ग्रहः   ।। १,११.१६  ।।

समुद्रे नाप्नुयात्किंचिद्यदि तस्मान्न संहरेत् ।। १,११.१७  ।।

अन्वाहिते याचितके शिल्पिन्यासे सबन्धके   ।
एष एवोदितो धर्मस्तथा च शरणागते   ।। १,११.१८  ।।

यस्तु संस्क्रियते न्यासो दिवसैः परिनिष्ठितैः   ।
तदूर्ध्व स्थापयञ् शिल्पी दाप्यो दैवहतोऽपि तत् ।। १,११.१९  ।।

याचितं स्वाम्यनुज्ञातं प्रददन्नापराध्नुयात् ।। १,११.२०  ।।