भृगुसंहिता/त्रयोदशोऽध्यायः
अथ त्रयोदशोऽध्यायः.	
नवषट्पञ्चमूर्तिविधानम्	
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नवषट्पञ्चमूर्तिकं  ।	
विष्णुं च पुरुषं सत्यमच्युतं चाविरुद्धकं  ।। १३.१  ।।	
नरनारायणाभ्यां तु वाराहं नारसिंहकं  ।	
एवं तु नवमूर्तिस्तु स्थापयित्वा यधाविधि   ।। १३.२  ।।	
विष्ण्वादिपञ्चमूर्तीस्तु अदिमूर्तिन्तथाक्रमाथ् ।	
स्थापयेत्तत्क्रमेणैव षण्मूर्तिकमिहोच्यते   ।। १३.३  ।।	
विष्ण्वादीनां तु पञ्चानां स्थापनं पञ्चमूर्तिकं  ।	
दशावतारकल्पः 	
मत्स्यः कूर्मोवराहश्च नारसिंहोऽथ वामनः   ।। १३.४  ।।	
रामो रामश्च रामश्च कृष्णः कर्किरिमे दश   ।	
सर्गकाले तु भगवान्सृष्ट्वा विखनसं गुरुं  ।। १३.५  ।।	
वेदानुपादिशत्तस्मै लोकसंरक्षणक्षमान्  ।	
पुरा मध्वादयः काले संभूय भुवि राक्षसाः   ।। १३.६  ।।	
अपाहरंस्तु तान्वेदान्बलात्कृत्व विधिं मुहुः   ।	
तदा तु सोमकं हन्तुं राक्षसं रणविक्रमं  ।। १३.७  ।।	
अन्तर्हितमकूपारे मात्स्यं भावं गतो हरिः   ।	
हत्वा तु सोमङ्कं पश्चाद्वेदानब्जभुवे ददौ   ।। १३.८  ।।	
ग्रामादिषु च सर्वत्र मध्यमे पश्चिमेऽपिवा   ।	
हस्तिपृष्ठविमाने तु कुंभाकारविमानके   ।। १३.९  ।।	
द्वितालेनोत्तमं कुर्यान्मानमेतदुदाहृतं  ।	
अवतारस्य सर्वस्य कौतुकं स्याच्छतुर्भुजं  ।। १३.१०  ।।	
विशेषमत्र वक्ष्यामि प्रधानेऽब्जावले क्रमाथ् ।	
हौत्रप्रशंसनं कृत्वा देवतावाहनं चरेथ् ।। १३.११  ।।	
"मत्स्यं च जलजं चेति भद्रं क्रीडात्मकंऽतथा   ।	
एवमादिभिरावाह्य चान्यत्पूर्ववदाचरेथ् ।। १३.१२  ।।	
"यस्स्वयं सृष्टऽमित्युक्त्वा शतमष्टोत्तरं यजेथ् ।	
यथोक्तेनैव मार्गेण संस्थाप्य विधिनार्ऽचयेथ् ।। १३.१३  ।।	
कूर्मः देवासुरार्थं मृते कृतयुगे हरिः   ।	
कच्छपस्समभूद्धर्तुं मन्धरं तं महाचलं  ।। १३.१४  ।।	
ग्रामादौ वास्तुमध्ये च पर्वताग्रे विशेषतः   ।	
नन्द्यावर्तविमाने वा फेलाकारविमानके   ।। १३.१५  ।।	
एकतालेन मानेन कूर्मरूपं विधीयते   ।	
कूर्मरूपं ध्रुवं कुर्यात्कौतुकं तु चतुर्भुजं  ।। १३.१६  ।।	
प्रतिष्ठां पूर्ववत्कुर्याद्गार्हपत्ये विशेषतः   ।	
हौत्रमत्र प्रशंसन्ति मूर्तिमस्त्रमथोच्यते   ।। १३.१७  ।।	
"अकूपारं कूर्मरूपं विष्णुं च वसुधाधरम्ऽ   ।	
"अकूपारं जलं कूर्मं कच्छपंऽत्विति के च न   ।। १३.१८  ।।	
समावाह्य तु तैरेव निरुप्याज्याहुतीर्यजेथ् ।	
"रायामीशऽस्समुच्चार्य शतमष्टाधिकं यजेथ् ।। १३.१९  ।।	
उक्तवत्थ्सापयेद्विद्वान्विधिना सम्यगर्चयेथ् ।	
मत्स्यकूर्मौ द्विधा प्रोक्तौकिं चिद्भेदं प्रचक्षते   ।। १३.२०  ।।	
द्विभुजौ केचिदिच्छन्ति केचिदिष्टभुजौ बुधाः   ।	
वराहः 	
देवमानुषतिर्यञ्च स्थावरा जङ्गमास्तथा   ।। १३.२१  ।।	
पुरासृष्टा यथा सर्वे चत्वारो भुवि जन्तवः   ।	
जरायुजाण्डजोद्भिज्जन्वेदजाश्चेति जातितः   ।। १३.२२  ।।	
एवं प्रवर्तमाने तु हिरण्याक्षो महाबलः   ।	
रसातलमगाद्धृत्वा चराचरधरां महीं  ।। १३.२३  ।।	
महावराहवपुषा तां तदोद्धृतवान्हरिः   ।	
वराहस्त्रिविधः प्रोक्तो देवस्याविष्कृतौ पुनः   ।। १३.२४  ।।	
क्रमादादिवराहश्च वराहः प्रलयात्मकः   ।	
यज्ञवाराह इत्येवं त्रिविधिस्संप्रकीर्तितः   ।। १३.२५  ।।	
विमाने पर्वताकारे श्रीप्रतिष्ठितके तथा   ।	
दशतालेन मानेन देवं सूकरमाचरेथ् ।। १३.२६  ।।	
चतुबान्हुसमायुक्तं शङ्खचक्रधरं परं  ।	
वामपादं समाकुञ्च्य महीमुद्धृत्य सादरं  ।। १३.२७  ।।	
दक्षिणं चण्डितं कुर्यान्महीमूरौ समाचरेथ् ।	
महीं च श्यामवर्णां तु कुर्याच्चैव विधानतः   ।। १३.२८  ।।	
एवमादिवराहन्तु कारयेल्लक्षणान्वितं  ।	
अवान्तरमनुप्राप्य यदा तु प्रलयं हरिः   ।। १३.२९  ।।	
तत्तोयमुपसंहर्तुं वराहं रूपमास्थितः   ।	
ततः प्रलयवाराहं पुराभूतं च कारयेथ् ।। १३.३०  ।।	
शङ्खचक्रधरं स्ॐयं पीतांबरधरं हरिं  ।	
दक्षिणं चाभयं हस्तं वामं कट्यवलंबितम्,   ।। १३.३१  ।।	
महीं तु दक्षिणे कुर्यात्सश्यामनिभां तथा   ।	
सुखासनक्रमेणैव चासीनां वा स्वलङ्कृतां  ।। १३.३२  ।।	
एवं प्रलयवाराहं कारयेत्तु विचक्षणः   ।	
हिरण्याक्षःपुरा रक्षो बलवान्बलिनां वरः   ।। १३.३३  ।।	
वरेण गर्वाद्दुर्बुद्धिर्यज्ञविद्वेषकोऽवृधथ् ।	
अवातरत्तदा विष्णुवन्रसूकरमूर्तिमान्  ।। १३.३४  ।।	
हत्वा सदैत्यं सबलं पश्चाद्यज्ञान्न्यवर्तयथ् ।	
तस्माद्यज्ञवराहं तु तञ्च कुर्याद्विधानतः   ।। १३.३५  ।।	
श्वेतं यज्ञवराहं तु श्रीभूमिभ्यां सहैव वा   ।	
सुखासने समासीनं कुर्याल्लक्षणसंयुतं  ।। १३.३६  ।।	
त्रयाणां च वराहाणां स्थापने भेद उच्यते   ।	
पूर्वोक्तेन क्रमेणैव सर्वं कृत्वा विशेषतः   ।। १३.३७  ।।	
सभ्याग्निकुण्डे रात्रौतु हौत्रशंसनमाचरेथ् ।	
"वराहं वरदं विष्णुमुर्वीसंधारणं तथा   ।। १३.३८  ।।	
वज्रदंष्ट्रऽमिति प्रोच्य देवमादिवराहकं  ।	
"महीं तां पृथुलामुर्वीऽमिति देवीं महीं क्रमाथ् ।। १३.३९  ।।	
आवाहयेद्यथान्यायमन्वत्सर्वं समाचरेथ् ।	
"वाराहं प्रलयहरं भूतेशं विष्णुमेव च   ।। १३.४०  ।।	
जगत्त्रयात्मकंऽ चोक्त्वा वराहं प्रलयात्मकं  ।	
"वराहं देवरूपं च यज्ञेशं यज्ञवर्धकं  ।। १३.४१  ।।	
विष्णुंऽ चेति तथा देवं यज्ञवाराहमाह्वयेथ् ।	
आवाहनादिसर्वत्र पूर्ववत्कारयेद्बुधः   ।। १३.४२  ।।	
"क्ष्मामेकाऽमिति मन्त्रेण यजेदष्टोत्तरं शतं  ।	
हरेरुक्तविधानेन सर्वं पूर्ववदाचरेथ् ।। १३.४३  ।।	
नारसिंहः 	
हिरण्यकशिपुर्नाम दैत्यानां प्रबलोऽभवथ् ।	
वरेण गर्वाद्दैत्येन्द्रो हिरण्यकशिपुस्तदा   ।। १३.४४  ।।	
देवैर्मृगैर्मनुष्यैर्वा जीविभिर्वाप्यजीविभिः   ।	
दिवा वा यदि वा रात्रौ वधो मे न भवेदिति   ।। १३.४५  ।।	
लोकानुद्वेजयमास तदा तं दैत्यसत्तमं  ।	
हन्तुकामः कृतोद्योगश्चिन्तयित्वा हरिः प्रभुः   ।। १३.४६  ।।	
तत्पालितपुराद्बाह्ये महापर्वतमस्तके   ।	
रक्षसा पीडितैर्देवैः प्रार्थितः करुणानिधिः   ।। १३.४७  ।।	
नरसिंहवपुर्भूत्वा दिवा रात्रिं व्यपोह्य च   ।	
संध्याकालेऽवधीत्तन्तु भुवङ्गे स नखायथः   ।। १३.४८  ।।	
बाह्यमाभ्यस्तरं हित्वा जीवाजीवैर्नखैश्शुभैः   ।	
एवं दैत्यवधं कृत्वा पर्वतेऽन्तरभूत्हरिः   ।। १३.४९  ।।	
ततस्तमर्चयेद्भक्त्या विजयार्थं विवृद्धये   ।	
पर्वताकृतिके वापि श्रीप्रतिष्ठितकेऽपिवा   ।। १३.५०  ।।	
दशतालेन मानेन नरसिंहं प्रकल्पयेथ् ।	
गिरिजं स्थूणजं चैव सुदर्शननृसिंहकं  ।। १३.५१  ।।	
तथा लक्ष्मीनृसिंहं च पातालनरसिंहकं  ।	
तथा पुच्छनृसिंहं च नृसिंहं षड्विधं विदुः   ।। १३.५२  ।।	
सिंहासने समासीनं सर्वाभरण भूषितं  ।	
नारसिंहं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रधरं परं  ।। १३.५३  ।।	
पादौ द्वौ च समाकुञ्च्य न्यस्य सिंहासने स्थितं  ।	
प्रसार्य हस्तौ द्वौ जान्वोस्तयोरूर्ध्वे निधाय च   ।। १३.५४  ।।	
वस्त्रेण चोरू बद्ध्वैवमासीनं गिरिजं तथा   ।	
श्रियं कनकवर्णाभां मेदिनीं श्यामसन्निभां  ।। १३.५५  ।।	
ब्रह्मेशौ वन्दमानौ तु दक्षिणोत्तरयोः क्रमाथ् ।	
वाहनं सामवेदं च प्रमुखे संप्रकल्पयेथ् ।। १३.५६  ।।	
साम श्यामनिभं कुर्यात्सर्वाभरणभूषितं  ।	
भूमीशो नामगन्धर्वो शैषिकस्थानमाश्रितः   ।। १३.५७  ।।	
कारयेदुक्तवर्णन्तं सर्वाभरणभूषितं  ।	
स्थूणजं संप्रवक्ष्यामि स्थूणादाविर्बभौ हरिः   ।। १३.५८  ।।	
वामपादं समाकुञ्च्य दक्षिणं संप्रसार्य च   ।	
चतुर्भुजधरं देवं शङ्खचक्रेच कारयेथ् ।। १३.५९  ।।	
हस्तं तु दक्षिणं पूर्वं कुर्याद्दानकरं तधा   ।	
वामहस्तं प्रबद्ध्यैव ऊरौ च तु सुविन्यसेथ् ।। १३.६०  ।।	
सटाकन्धरसंयुक्तं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयानकं  ।	
शङ्खकुन्देन्दुधवलं सर्वाभरणभूषेतं  ।। १३.६१  ।।	
सुदर्शननृसिंहस्य लक्षणं संप्रवक्ष्यते   ।	
सूर्यकोटिप्रतीकाशं चक्रं विमलमुज्ज्वलं  ।। १३.६२  ।।	
बृहद्भानुपुरद्वन्द्वं चक्रमध्ये प्रकल्पयेथ् ।	
चक्रमध्ये समासीनं नृसिंहमरुणप्रभं  ।। १३.६३  ।।	
अत्यन्तभीषणाकारं भक्तानामभयप्रदं  ।	
चक्रायुधं चतुर्बाहुं देवदेवं प्रकल्पयेथ् ।। १३.६४  ।।	
वक्ष्येलक्ष्मीरृसिंहस्य लक्षणं मुनिसत्तमाः   ।	
वामपादं समाकुञ्च्य दक्षिणं संप्रसार्य च   ।। १३.६५  ।।	
वामोरौ श्रियमासीनां प्रांजलीकृतवास्तकां  ।	
वामहस्तेन देह्यश्च कुर्वन्तमुपगूहनं  ।। १३.६६  ।।	
दक्षिणं त्वभयं कुर्यात्पराभ्यां शङ्कचक्रके   ।	
पातालनारसिंहाख्यमासीनं पूर्ववत्तथा   ।। १३.६७  ।।	
फणैस्तु पञ्चभिस्सम्यक्छन्नमूर्धानमेव च   ।	
दक्षिणादक्षिणं हस्तं वरदं कटीकं तथा   ।। १३.६८  ।।	
वक्ष्ये पुच्छनृसिंहस्तु पुच्छयुक्तं तु कारयेथ् ।	
अभयं दक्षिणं हस्तं वाममूरुप्रतिष्ठितं  ।। १३.६९  ।।	
दक्षिणं पादमाकुञ्च्य सर्वाभरणभूषितं  ।	
नारसिंहमिदं कृत्वास्थापनारंभमाचरेथ् ।। १३.७०  ।।	
तत्रचाहवनीयाग्नौ हौत्रशंसनमाचरेथ् ।	
"नारसिंहं तपोनाथं महाविष्णुं महाबलं  ।। १३.७१  ।।	
भक्तवत्सलऽ मित्युक्त्वा नरसिंहं समाह्वयेथ् ।	
"तपोनिधिंऽ समुच्चार्य शतमष्टाधिकं यजेथ् ।। १३.७२  ।।	
स्नापनं चोत्सवं चैव हरेरिव विधानतः   ।। १३.७३  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे	
भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां	
प्रकीर्णाधिकारे त्रयोदशोऽध्यायः.