परिव्रात् उपनिषद् (नारदपरिव्राजक)/उपदेशः ८
अथ हैनं भगवन्तं परमेष्ठिनं नारदः	
पप्रच्च्ह संसारतारकं प्रसन्नो ब्रूहीति ।	
तथेति परमेष्ठी वक्तुमुचक्रमे ओमिति ब्रह्मेति 	
व्यष्टिसमष्टिप्रकारेण । का व्यष्टिः का	
समष्टिः संहारप्रणवः सृष्टिप्रणव	
श्चान्तर्बहिश्चोभयात्मकत्वात्त्रिविधो 	
ब्रह्मप्रणवः । अन्तःप्रणवो व्यावहारिकप्रणवः ।	
बाह्यप्रणव आर्षप्रणवः । उभयात्मको 	
विराट्प्रणवः । संहारप्रणवो ब्रह्मप्रणव	
अर्धमात्राप्रणवः । ओमितिब्रह्म । ओमित्येकाक्षर	
मन्तःप्रणवं विद्धि । सचाष्टधा भिद्यते ।	
अकारोकारमकारार्धमात्रानादबिन्दुकलाशक्तिश्चेति ।	
तत्र चत्वार अकारश्चायुतावयवान्वित उकारः	
सहस्रावयवान्वितो मकारः शतावयवोपेतोऽर्धमात्रा	
प्रणवोऽनन्तावयवाकारः । सगुणो विराट्प्रणवः संहारो 	
निर्गुणप्रणव उभयात्मकोत्पत्तिप्रणवो यथाप्लुतो 	
विराट्प्लुतः प्लुतसंहारो विराट्प्रणवः षोडशमात्रात्मकः 	
षट्त्रिंशत्तत्त्वातीतः । षोडशमात्रात्मकत्वं 	
कथमित्युच्यते । अकारः प्रथमोकारो द्वितीया मकार	
स्तृतीयार्धमात्रा चतुर्थी नादः पञ्चमी बिन्दुः	
षष्ठी कला सप्तमी कलातीताष्टमी शान्तिर्नवमी	
शान्त्यतीता दशमी उन्मन्येकादशी मनोन्मनी द्वादशी	
पुरी त्रयोदशी मध्यमा चतुर्दशी पश्यन्ती पञ्चदशी 	
परा । षोडशी पुनश्चतुःषष्टिमात्रा प्रकृति	
पुरुषद्वैविध्यमासाद्याष्टाविंशत्युत्तरभेदमात्रा	
स्वरूपमासाद्य सगुणनिर्गुणत्वमुपेत्यैकोऽपि ब्रह्मप्रणवः	
सर्वाधारः परंज्योतिरेष सर्वेश्वरो विभुः । सर्वदेवमयः	
सर्वप्रपञ्चाधारगर्भितः ॥ १॥	
सर्वाक्षरमयः कालः सर्वागममयः शिवः ।	
सर्वश्रुत्युत्तमो मृग्यः सकलोपनिषन्मयः ॥ २॥	
भूतं भव्यं भविष्यद्यत्त्रिकालोदितमव्ययम् ।	
तदप्योङ्कारमेवायं विद्धि मोक्षप्रदायकम् ॥ ३॥	
तमेवात्मानमित्येतद्ब्रह्मशब्देन वर्णितम् ।	
तदेकममृतमजरमनुभूय तथोमिति ॥ ४॥	
सशरीरं समारोप्य तन्मयत्वं तथोमिति ।	
त्रिशरीरं तमात्मानं परंब्रह्म विनिश्चिनु ॥ ५॥	
परंब्रह्मानुसन्दध्याद्विश्वादीनां क्रमः क्रमात् ।	
स्थूलत्वात्स्थूलभुक्त्वाच्च सूक्ष्मत्वात्सूक्ष्मभुक् परम् ॥ ६॥	
ऐकत्वानन्दभोगाच्च सोऽयमात्मा चतुर्विधः ।	
चतुष्पाज्जागरितः स्थूलः स्थूलप्रज्ञो हि विश्वभुक् ॥ ७॥	
एकोनविंशतिमुखः साष्टाङ्गः सर्वगः प्रभु ।	
स्थूलभुक् चतुरात्माथ विश्वो वैश्वानरः पुमान् ॥ ८॥	
विश्वजित्प्रथमः पादः स्वप्नस्थानगतः प्रभुः ।	
सूक्ष्मप्रज्ञः स्वतोऽष्टाङ्ग एको नान्यः परंतप ॥ ९॥	
सूक्ष्मभुक् चतुरात्माथ तैजसो भूतराडयम् ।	
हिरण्यगर्भः स्थूलोऽन्तर्द्वितीयः पाद उच्यते ॥ १०॥	
कामं कामयते यावद्यत्र सुप्तो न कञ्चन ।	
स्वप्नं पश्यति नैवात्र तत्सुषुप्तमपि स्फुटम् ॥ ११॥	
एकीभूतः सुषुप्तस्थः प्रज्ञानघनवान्सुखी ।	
नित्यानन्दमयोऽप्यात्मा सर्वजीवान्तरस्थितः ॥ १२॥	
तथाप्यानन्दभुक् चेतोमुखः सर्वगतोऽव्ययः ।	
चतुरात्मेश्वरः प्राज्ञस्तृतीयः पादसंज्ञितः ॥ १३॥	
एष सर्वेश्वरश्चैष सर्वज्ञः सूक्ष्मभावनः ।	
एषोऽन्तर्याम्येष योनिः सर्वस्य प्रभवाप्ययौ ॥ १४॥	
भूतानां त्रयमप्येतत्सर्वोपरमबाधकम् ।	
तत्सुषुप्तं हि यत्स्वप्नं मायामात्रं प्रकीर्तितम् ॥ १५॥	
चतुर्थश्चतुरात्मापि सच्चिदेकरसो ह्ययम् ।	
तुरीयावसितत्त्वाच्च एकैकत्वनुसारतः ॥ १६॥	
ज्ञातानुज्ञात्रननुज्ञातृविकल्पज्ञानसाधनम् ।	
विकल्पत्रयमत्रापि सुषुप्तं स्वप्नमान्तरम् ॥ १७॥	
मायामात्रं विदित्वैवं सच्चिदेकरसो ह्ययम् ।	
विभक्तो ह्ययमादेशो न स्थूलप्रज्ञमन्वहम् ॥ १८॥	
न सूक्ष्मप्रज्ञमत्यन्तं न प्रज्ञं न क्वचिन्मुने ।	
नैवाप्रज्ञं नोभयतःप्रज्ञं न प्रज्ञमान्तरम् ॥ १९॥	
नाप्रज्ञमपि न प्रज्ञाघनं चादृष्टमेव च ।	
तदलक्षणमग्राह्यं यद्व्यवहार्यमचिन्त्य	
मव्यपदेश्यमेकात्मप्रत्ययसारं प्रपञ्चोपशमं	
शिवं शान्तमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्ते स ब्रह्म 	
प्रणवः स विज्ञेयो नापरस्तुरीयः सर्वत्र 	
भानुवन्मुमुक्षूणामाधारः स्वयंज्योतिर्ब्रह्माकाशः	
सर्वदा विराजते परंब्रह्मत्वादित्युपनिषत् ॥	
इति अष्टमोपदेशः ॥ ८॥