महाभारतम्-02-सभापर्व-013
मन्त्रिभिः सह संमन्त्र्य कृतराजसूयकरणनिश्चयस्य युधिष्ठिरस्य श्रीकृष्णम्प्रति दूतप्रेषणम्।। 1।। 
दूतेन सह इन्द्रप्रस्थमागतं श्रीकृष्णम्प्रति युधिष्ठिरोक्ति ।। 2।। 
<table>				
<td>

	वैशम्पायन उवाच।। 	<td>	2-13-1x	
				
<td>

	ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः।चिन्तयन्राजसूयेष्टिं न लेभे शर्म भारत।। 	<td>	2-13-1a2-13-1b	
				
<td>

	राजर्षीणां च तं श्रुत्वा महिमानं महात्मनाम्। यज्वनां कर्मभिः पुण्यैर्लोकप्राप्तिं समीक्ष्य च।। 	<td>	2-13-2a2-13-2b	
				
<td>

	हरिश्चन्द्रं च राजर्षि रोजमानं विशेषतः।यज्वानं यज्ञमाहर्तुं राजसूयमियेष सः।। 	<td>	2-13-3a2-13-3b	
				
<td>

	युधिष्ठिरस्ततः सर्वानर्चयित्वा सभासदः। प्रत्यर्चितश्च तैः सर्वैर्यज्ञायैव मनो दधे।। 	<td>	2-13-4a2-13-4b	
				
<td>

	स राजसूयं राजेन्द्र कुरूणामृषभस्तदा। आहर्तुं प्रवणं चक्रे मनः सञ्चिन्त्य चासकृत्।। 	<td>	2-13-5a2-13-5b	
				
<td>

	भूयश्चाद्भुतवीर्यौजा धर्ममेवानुचिन्तयन्। किं हितं सर्वलोकानां भवेदिति मनो दधे।। 	<td>	2-13-6a2-13-6b	
				
<td>

	अनुगृह्णन्प्रजाः सर्वाः सर्वधर्मभृतां वरः।अविशेषेण सर्वेषां हितं चक्रे युधिष्ठिरः।। 	<td>	2-13-7a2-13-7b	
				
<td>

	सर्वेषां दीयतां देयं मुष्णन्कोपमदावुभौ। साधु धर्मेति धर्मेति नान्यच्छ्रूयेत भाषितम्।। 	<td>	2-13-8a2-13-8b	
				
<td>

	एवं गते ततस्तस्मिन्पितरीवाश्वसञ्जनाः। न तस्य विद्यते द्रेष्टा ततोऽस्याजातशत्रुता।। 	<td>	2-13-9a2-13-9b	
				
<td>

	परिग्रहान्नरेन्द्रस्य भीमस्य परिपालनात्। शत्रूणां क्षपणाच्चैव बीभत्सोः सव्यसाचिनः।। 	<td>	2-13-10a2-13-10b	
				
<td>

	`बलीनां सम्यगुत्थानान्नकुलस्य यशस्विनः'। धीमतः सहदेवस्य धर्माणामनुशासनात्।। 	<td>	2-13-11a2-13-11b	
				
<td>

	वैनत्यात्सर्वतश्चैव नकुलस्य स्वभावतः।अविग्रहा वीतभयाः स्वकर्मनिरताः सदा।। 	<td>	2-13-12a2-13-12b	
				
<td>

	निकामवर्षाः स्फीताश्च आसञ्जनपदास्तथा।वार्धुषी यज्ञसत्वानि गोरक्षं कर्षणं वणिक् ।। 	<td>	2-13-13a2-13-13b	
				
<td>

	विशेषात्सर्वमेवैतत्सञ्जज्ञे राजकर्मणा। अनुकर्षं च निष्कर्षं व्याधिपावकमूर्छनम्।। 	<td>	2-13-14a2-13-14b	
				
<td>

	सर्वमेव न तत्रासीद्धर्मनित्ये युधिष्ठिरे। दस्युभ्यो वञ्चकेभ्यश्च राज्ञः प्रति परस्परम्।। 	<td>	2-13-15a2-13-15b	
				
<td>

	राजवल्लभतश्चैव नाश्रूयत मृषाकृतम्। प्रियं कर्तुमुपस्थातुं बलिकर्म स्वकर्मजम्।। 	<td>	2-13-16a2-13-16b	
				
<td>

	अभिहर्तुं नृपाः षट्‌सु पृथक्‌जात्यैश्च नैगमैः। ववृधे विषयस्तत्र धर्मनित्ये युधिष्ठिरे।। 	<td>	2-13-17a2-13-17b	
				
<td>

	कामतोऽप्युपयुञ्जानै राजसैर्लोभजैर्जनैः। सर्वव्यापी सर्वगुणी सर्वसाहः स सर्वराट्।। 	<td>	2-13-18a2-13-18b	
				
				
<td>

	यस्मिन्नधिकृतः सम्राड् भ्राजमानो महायशाः। यत्र राजन्दश दिशः पितृतो मातृतस्तथा। अनुरक्ताः प्रजा आसन्नागोपाला द्विजातयः ।। 	<td>	2-13-19a2-13-19b2-13-19c	
				
<td>

	स मन्त्रिणः समानाय्य भ्रातृंश्च वदतां वरः।bराजसूयं प्रति तदा पुनः पुनरपृच्छत।। 	<td>	2-13-20a43874	
				
<td>

	ते पृच्छ्यमानाः सहिता वचोऽर्थ्यं मन्त्रिणस्तदा। युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं यियक्षुमिदमब्रुवन्।। 	<td>	2-13-21a2-13-21b	
				
<td>

	येनाभिषिक्तो नृपतिर्वारुणं गुणमृच्छति। तेन राजाऽपि तं कुत्स्नं सम्राड्गुणमभीप्सृति।। 	<td>	2-13-22a2-13-22b	
				
<td>

	तस्य सम्राड्गुणार्हस्य भवतः कुरुनन्दन। राजसूयस्य समयं मन्यन्ते सुहृदस्तव।। 	<td>	2-13-23a2-13-23b	
				
<td>

	तस्य यज्ञस्य समयः स्वाधीनः क्षत्रसम्पदा। साम्ना षडग्नयो यस्मिंश्चीयन्ते शंसितव्रतैः।। 	<td>	2-13-24a2-13-24b	
				
<td>

	दर्वीहोमानुपादाय सर्वान्यः प्राप्नुते क्रतून्। अभिषेकं च यज्ञान्ते सर्वजित्तेन चोच्यते।। 	<td>	2-13-25a2-13-25b	
				
<td>

	समर्थोऽसि महाबाहो सर्वे ते वशगा वयम्।अचिरात्त्वं महाराज राजसूयमवाप्स्यसि।। 	<td>	2-13-26a2-13-26b	
				
<td>

	अविचार्य महाराज राजसूये मनः कुरु। इत्येवं सुहृदः सर्वे पृथक्च सह चाब्रुवन्।। 	<td>	2-13-27a2-13-27b	
				
<td>

	स धर्म्यं पाण्डवस्तेषां वचः श्रुत्वा विशाम्पते। धृष्टमिष्टं वरिष्टं च जग्राह मनसाऽरिहा।। 	<td>	2-13-28a2-13-28b	
				
<td>

	श्रुत्वा सुहृद्वचस्तच्च जानंश्चाप्यात्मनः क्षमम्। `स प्रशस्तक्रियारम्भः परीक्षामुपचक्रमे।। 	<td>	2-13-29a2-13-29b	
<td>

	वैशम्पायन उवाच।।	<td>	2-13-30x	
				
<td>

	चतुर्भिर्भीमसेनाद्यैर्भ्रातृभिः सहितो हितम्। एवमुक्तस्तथा पार्थो धर्म एव मनो दधे।। 	<td>	2-13-30a2-13-30b	
				
<td>

	स राजसूयं राजेन्द्रः कुरूणामृषभः क्रतुम्। जगाम मनसा सद्य आहरिष्यन्युधिष्ठिरः।। 	<td>	2-13-31a2-13-31b	
				
<td>

	भूयस्त्वद्भुतवीर्योपि धर्ममेवानुपालयन् '।पुनः पुनर्मनो दध्रे राजसूयाय भारत।। 	<td>	2-13-32a2-13-32b	
				
<td>

	स भ्रातृभिः पुनर्धीमानृत्विग्निश्च महात्मभिः। मन्त्रिभिश्चापि सहितो धर्मराजो युधिष्ठिरः।। 	<td>	2-13-33a2-13-33b	
				
<tr><td>

	धौम्यद्वैपायनाद्यैश्च मन्त्रयामास मन्त्रवित्। `विराटद्रुपदाभ्यां च सात्यकेन च धीमता।। 	<td>	2-13-34a2-13-34b	</p></tr>
				
<td>	युधामन्यूत्तमौजोभ्यां सौभद्रेण च धीमता। द्रौपदेयैः परं शूरैर्मन्त्रयामास संवृतः।। 	<td>	2-13-35a2-13-35b	
<td>	युधिष्ठिर उवाच'।।	<td>	2-13-36x	
				
<td>	भवन्तो राजसूयस्य सम्राडर्हस्य सुक्रतोः।श्रद्दधानस्य वदत ममावाप्तिः कथं भवेत्।। 	<td>	2-13-36a2-13-36b	
<td>	वैशम्पायन उवाच। 	<td>	2-13-37x	
				
<td>	एवमुक्तास्तु ते तेन राज्ञा राजीवलोचन। इदमूचुर्वचः काले धर्मराजं युधिष्ठिरम्।। 	<td>	2-13-37a2-13-37b	
				
<td>	अर्हस्त्वमसि धर्मज्ञ राजसूयं महाक्रतुम्। अथैवमुक्ते नृपतावृत्विग्भिर्ऋषिभिस्तथा।। 	<td>	2-13-38a2-13-38b	
				
<td>	मन्त्रिणो भ्रातरश्चास्य तद्वचः प्रत्यपूजयन्। स तु राजा महाप्राज्ञः पुनरेवात्मनाऽऽत्मवान्।।	<td>	2-13-39a2-13-39b	
				
<td>	भूयो विममृशे पार्थो लोकानां हितकाम्यया। सामर्थ्ययोगं सम्प्रेक्ष्य देशकालौ व्ययागमौ।। 	<td>	2-13-40a2-13-40b	
				
<td>	विमृश्य सम्यक् च धिया कुर्वन्प्राज्ञो न सीदति। नहि यज्ञसमारम्भः केवलात्मविनिश्चयात्।। 	<td>	2-13-41a2-13-41b	
				
<td>	भवतीति समाज्ञाय यत्नतः कार्यमुद्वहन्। स निश्चयार्थं कार्यस्य कृष्णमेव जनार्दनम्।। 	<td>	2-13-42a2-13-42b	
				
<td>	सर्वलोकात्परं मत्वा जगाम मनसा हरिम्। अप्रमेयं महाबाहुं कामाञ्जातमजं नृषु।। 	<td>	2-13-43a2-13-43b	
				
<td>	पाण्डवस्तर्कयामास कर्मभिर्देवसंमतैः। नास्य किञ्चिदविज्ञातं नास्य किञ्चिदकर्मजम्।। 	<td>	2-13-44a2-13-44b	
				
<td>	न स किञ्चिन्न विषहेदिति कृष्णममन्यत। स तु तां नैष्ठिकीं बुद्धिं कृत्वा पार्थो युधिष्ठिरः ।। 	<td>	2-13-45a2-13-45b	
				
<td>	गुरुवद्भूतगुरवे प्राहिणोद्दूतमञ्जसा। शीघ्रगेन रथेनाशु स दूतः प्राप्य यादवान्।। 	<td>	2-13-46a2-13-46b	
				
<td><p>	द्वारकावासिनं कृष्णं द्वारवत्यां समासदत्। ` स प्रभुं प्राञ्जलिर्भूत्वा व्यज्ञापयत माधवम्।। 	<td>	2-13-47a2-13-47b	
<td>

	दूत उवाच।। 	<td>	2-13-48x	
				
<td>

	धर्मराजो हृषीकेश धौम्यव्यासादिभिः सह। पाञ्चालमात्स्यसहितैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वशः।। 	<td>	2-13-48a2-13-48b	
<td>

	त्वद्दर्शनं महाबाहो काङ्क्षते स युधिष्ठिरः।। 	<td>	2-13-49a	
<td>

	वैशम्पायन उवाच।। 	<td>	2-13-50x	
				
<td>

	इन्द्रसेनवचः श्रुत्वा यादवप्रवरो बली'। दर्शनाकाङ्क्षिणं पार्थं दर्शनाकाङ्क्षयाच्युतः।। 	<td>	2-13-50a2-13-50b	
				
				
<td>

	`आमन्त्र्य राजन्सुहृदो वसुदेवं च माधवः'। इन्द्रसेनेन सहित इन्द्रप्रस्थमगात्तदा। व्यतीत्य विविधान्देशांस्त्वरावान्क्षिप्रवाहनवः।। 	<td>	2-13-51a2-13-51b2-13-51c	
				
<td>

	इन्द्रप्रस्थगतं पार्थमभ्यगच्छज्जनार्दनः। स गृहे पितृवद्धात्रा धर्मराजेन पूजितः।। 	<td>	2-13-52a2-13-52b	
				
<td>

	भीमेन च ततोऽपश्यत्स्वसारं प्रीतिमान्पितुः।प्रीतः प्रीतेन सुहृदा रेमे स सहितस्तदा।। 	<td>	2-13-53a2-13-53b	
				
				
<td>

	अर्जुनेन यमाभ्यां च गुरुवत्पर्युपासितः।तं विश्रान्तं शुभे देशे क्षणिनं कल्पमच्युतम्। धर्मराजः समागम्य ज्ञापयत्स्वप्रयोजनम्।। 	<td>	2-13-54a2-13-54b2-13-54c	
<td>

	युधिष्ठिर उवाच।। 	<td>	2-13-55x	
				
<td>

	प्रार्थितो राजसूयो मे न चासौ केवलेप्सया। प्राप्यते येन तत्ते हि विदितं कृष्ण सर्वशः।। 	<td>	2-13-55a2-13-55b	
				
<td>

	यस्मिन्सर्वं सम्भवति यश्च सर्वत्र पूज्यते। यश्च सर्वेश्वरो राजा राजसूयं स विन्दति।। 	<td>	2-13-56a2-13-56b	
				
<td>

	तं राजसूयं सुहृदः कार्यमाहुः समेत्य मे। तत्र मे निश्चिततमं तव कृष्ण गिरा भवेत्।। 	<td>	2-13-57a2-13-57b	
				
<td>

	केचिद्धि सौहृदा देवे न दोषं परिचक्षते। स्वार्थहेतोस्तथैवान्ये प्रियमेव वदन्त्युत।। 	<td>	2-13-58a2-13-58b	
				
<td>

	प्रियमेव परीप्सन्ते केचिदात्मनि यद्धितम्।एवम्प्रायाश्च दृश्यन्ते जनवादाः प्रयोजने।। 	<td>	2-13-59a2-13-59b	
				
<td>

	त्वं तु हेतूनतीत्यैतान्कामक्रोधौ व्युदस्य च। परमं यत्क्षमं लोके यथावद्वक्तुमर्हसि।। 	<td>	2-13-60a2-13-60b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि त्रयोदशोऽध्यायः।। 13।। 	<td>		</table>2-13-13 वार्धुषी वृद्ध्युपजीविका। यज्ञसत्वानि कतूना सामर्थ्यानि सद्यः पुष्कलफलप्	रदत्वादिविषयाणि।। 
2-13-14	अनुकर्ष दारिद्र्याद्राजकीयद्रव्यस्यातीतवर्षस्य ऋणत्वेन धारणम्। निष्कर्ष 	करार्थं प्रजापीडनम्। अवर्षणं चातिवर्षं इति क. पाठः। मूर्छनं वृद्धिः।। 
2-13-17	नैगमैर्वणिग्भिः सह आसन्निति शेवः। इतरे नृपा विणिग्वद्येन करदीकृता इत्यर्	थः। तत्र तस्मिन् विषयोदेशः।। 
2-13-18	लोभजैर्विमोहोत्थैराजसरैर्वृत्तिविशेषैस्तृष्णादिभिस्तादृशैरपि ववृधे वृद्ध	िमानभूत्।। 
2-13-22 येन कारेण वारुणं गुणं वृद्धिं। तेन कारणेना।। 
2-13-52	भ्रात्रा पितृष्वसृजेन।। 
2-13-54	क्षणिनं सावसरम्। कल्पं समर्थम् ।।

महाभारतम्/सभापर्व