नारदपञ्चरात्रम्‌/प्रथमैकरात्रे/अध्यायः १०
प्रथमैकरात्रे दशमोऽध्यायः	
श्रीशुक उवाच	
नारदो हि महाज्ञानी देवर्षिर्ब्रह्मणः सुतः   ।	
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो गरिष्ठश्च वरिष्ठकः   ।। १०.१  ।।	
कथं स नोपदिष्टश्च ज्ञानहीनो महामुनिः   ।	
तन्मां बोधय विभो सन्देहभञ्जनं कुरु   ।। १०.२  ।।	
श्रीव्यास उवाच	
नारदो ब्रह्मणः पुत्रः पुराकल्पे बभूव सः   ।	
सर्वज्ञानं ददौ तस्मै विधाता जगतां अपि   ।। १०.३  ।।	
वेदांश्च पाठयां आस वेदाङ्गान्यपि सुव्रत   ।	
सिद्धविद्यां शिल्पविद्यां योगशास्त्रं पुराणकं  ।। १०.४  ।।	
भगवानेकदा पुत्रं कथयां आस संसदि   ।	
सृष्टिं कुरु महाभाग कृत्वा दारपरिग्रहं  ।। १०.५  ।।	
ब्रह्मणश्च वचः श्रुत्वा कोपरक्तास्यलोचनः   ।	
उवाच पितरं कोपात्परं कृष्णपरायनः   ।। १०.६  ।।	
श्रीनारद उवाच	
सर्वेषां अपि वन्द्यानां पिता चैव महागुरुः   ।	
ज्ञानदातुः परो वन्द्यो न भूतो न भविष्यति   ।। १०.७  ।।	
स्तनदात्री गर्भधात्री स्नेहकर्त्री सदाम्बिका   ।	
जन्मदातान्नदाता स्यात्स्नेहकर्ता पिता सदा   ।। १०.८  ।।	
न क्षमौ तौ च पितरौ पुत्रस्य कर्म खण्डितुं  ।	
करोति सद्गुरुः शिष्यकर्ममूलनिकृन्तनं  ।। १०.९  ।।	
गुरुश्च ज्ञानोद्गिरणात्ज्ञानं स्यान्मन्त्रतन्त्रयोः   ।	
तत्तन्त्रं स च मन्त्रश्च कृष्णभक्तिर्यतो भवेथ् ।। १०.१०  ।।	
श्रीकृष्णविमुखो भूत्वा विषये यस्य मानसं  ।	
विषं अत्यमृतं त्यक्त्वा स च मूढो नराधमः   ।। १०.११  ।।	
स गुरुः स पिता वन्द्यः सा माता स पतिः सुतः   ।	
यो ददाति हरौ भक्तिं कर्ममूलनिकृन्तनी   ।। १०.१२  ।।	
श्रीकृष्णभजनं तात सर्वमङ्गलमङ्गलं  ।	
कर्मोपभोगरोगऽणां औषधं तन्निकृन्तनं  ।। १०.१३  ।।	
अहो जगद्विधातुश्च धर्मशास्तुरियं मतिः   ।	
स्वयं मायामोहितश्च परं भ्रष्टं करोति च   ।। १०.१४  ।।	
विष्णुस्त्वां मोहितां कृत्वा युयोज स्रष्टुं ईश्वरः   ।	
न ददौ स्वात्मभक्तिं तां स्वदास्यं चातिदुर्लभं  ।। १०.१५  ।।	
माता ददाति पुत्राय मोदकं क्षुन्निवारकं  ।	
स च बालो न जानाति कथंभूतं च मोदकं  ।। १०.१६  ।।	
बालकं वञ्चनं कृत्वा मिष्टं द्रव्यं प्रदाय सः   ।	
पिता प्रयाति कार्यार्थं विष्णुना मोहितस्तथा   ।। १०.१७  ।।	
संसारकूपपतितो विष्णुना प्रेरितो भवान्  ।	
न युक्तं पतनं तत्र तदुद्धारं अभीप्सितं  ।। १०.१८  ।।	
ज्ञानी गुरुश्च बलवान्भवाब्धेः शिष्यं उद्धरेथ् ।	
गुरुः स्वयं असिद्धश्च दुर्बलः कथं उद्धरेथ् ।। १०.१९  ।।	
गुरोरत्यवलिप्तस्य कार्याकार्यं अजानतः   ।	
उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते   ।। १०.२०  ।।	
स गुरुः परमो वैरी यो ददाति ह्यसन्मतिं  ।	
तं नमस्कृत्य सत्शिष्यः प्रयाति ज्ञानदं गुरुं  ।। १०.२१  ।।	
संसारविषयोन्मत्तो गुरुरार्तः स्वकर्मणि   ।	
दुर्बलो दुर्वहं भारं ददाति जनकाय च   ।। १०.२२  ।।	
नारदस्य वचः श्रुत्वा क्रुद्धः पुत्रं उवाच सः   ।	
कम्पितस्तमसा धाता कोपरक्तास्यलोचनः   ।। १०.२३  ।।	
ब्रह्मोवाच	
ज्ञानं ते भवतु भ्रष्टं स्त्रीजितो भव पामर   ।	
सर्वजातिषु गन्धर्वः कामी सोऽपि भवान्भव   ।। १०.२४  ।।	
पञ्चाशत्कामिनीनां च स्वयं भर्ता भवाचिराथ् ।	
तासां वशश्च सततं स्त्रीणां क्रीडा मृगो यथा   ।। १०.२५  ।।	
शृङ्गारशूरो भव रे शश्वत्सुस्थिरयौवनः   ।	
तासां नित्यं यौवनानां सुन्दरीणां प्रियो भव   ।। १०.२६  ।।	
कामबाध्यो भव चिरं दिव्यवर्षसहस्रकं  ।	
निर्जने निर्जने रम्ये वने क्रीडां करिष्यसि   ।। १०.२७  ।।	
ततो वर्षसहस्रान्ते मया शप्तः स्वकर्मणा   ।	
विप्रदास्यां तु शूद्रायां जनिष्यसि न संशयः   ।। १०.२८  ।।	
ततो वैष्णवसंसर्गात्विष्णोरुच्छिष्टभोजनाथ् ।	
विष्णुमन्त्रप्रसादेन विष्णुमायाविमोहितः   ।। १०.२९  ।।	
तातस्य वचनं श्रुत्वा चुकोप नारदो मुनिः   ।	
शशाप पितरं शिघ्रं दारुणं च यथोचितं  ।। १०.३०  ।।	
अपूज्यो भव दुष्टं त्वं त्वन्मन्त्रोपासकः कुतः   ।	
अगम्यागमनेच्छा ते भविष्यति न संशयः   ।। १०.३१  ।।	
नारदस्य तु शापेन सोऽपूज्यो जगतां विधिः   ।	
दृष्ट्वा स्वकन्यारूपं च पश्चाद्धावितवान्पुरा   ।। १०.३२  ।।	
पुनः स्वदेहं तत्याज भर्त्सितः सनकादिभिः   ।	
लज्जितः कामयुक्तश्च पुनर्ब्रह्मा बभूव सः   ।। १०.३३  ।।	
नारदस्तु नमस्कृत्य पितरं कमलोद्भवं  ।	
विप्रदेहं परित्यज्य गन्धर्वश्च बभूव सः   ।। १०.३४  ।।	
नवयौवनकालेन बलवान्मदनोद्धतः   ।	
जहार कन्याः पञ्चाशत्बलाच्चित्ररथस्य तु   ।। १०.३५  ।।	
गान्धर्वेन विवाहेन ता उवाह च निर्जने   ।	
मूर्च्छां प्रापुश्च ताः कन्या दृष्ट्वा सुन्दरं ईश्वरं  ।। १०.३६  ।।	
विसस्पुरुश्च पितरं मातरं भ्रातरं तथा   ।	
रेमिरे तेन सार्धं च कामुक्यः कामुकेन च   ।। १०.३७  ।।	
कन्दरेर्कन्दरे रम्ये रम्ये सुन्दरमन्दिरे   ।	
शैले शैले सुरहसि कानने कानने तथा   ।। १०.३८  ।।	
पुष्पोद्यने तरुद्याने नद्यां नद्यां नदे नदे   ।	
सरःश्रेष्ठे सरःश्रेष्ठे वरे चन्द्रसरोवरे   ।। १०.३९  ।।	
सुरेशस्यापि निकटे सुभद्रस्य तटे तटे   ।	
अगम्ये च महाघोरे गन्धमादनगह्वरे   ।। १०.४०  ।।	
परिजाततरुणां च पुष्पितानां मनोहरे   ।	
तदन्तरे सुन्दरे चामोदिते पुष्पवायुना   ।। १०.४१  ।।	
मलये निलये रम्ये सुगन्धे चन्दनान्विते   ।	
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गश्चन्दनाक्तेन कामिना   ।। १०.४२  ।।	
रम्यचम्पकशय्यासु चन्दनाक्तासु सस्मिताः   ।	
दिवानिशं न जानन्ति कामिना सस्मितेन च   ।। १०.४३  ।।	
विस्यन्दके शूरसेने नन्दने पुष्पभद्रके   ।	
स्वाहावने काम्यके च रम्यके पारिभद्रके   ।। १०.४४  ।।	
सुरन्धके गन्धके च सुरङ्ह्रे पुण्ड्रकेऽपि च   ।	
कालञ्जरे पञ्जरे च काञ्चीकाञ्चनकानने   ।। १०.४५  ।।	
मधुमाधवमासे च मधूरे मधुकानने   ।	
वने कल्पतरूणां च विश्वकारुकृतस्थले   ।। १०.४६  ।।	
रत्नाकराणां निकरे सुन्दरे सुन्दरान्तरे   ।	
सुवेले च सुपार्श्वे च प्रवालांकुरकानने   ।। १०.४७  ।।	
मन्दारे मन्दिरे पूरे गान्धारे च युगन्धरे   ।	
वने केलिकदम्बानां केतकीनां मनोहरे   ।। १०.४८  ।।	
माधवीमालतीनां च यूथिकानां वने वने   ।	
चम्पकानां पलाशानां कुन्दानां विपिने तथा   ।। १०.४९  ।।	
नागेश्वरलवङ्गानां अन्तरे ललितालये   ।	
कुमुदानां पङ्कजानां पङ्किले कोमलस्थले   ।। १०.५०  ।।	
स्थलपद्मप्रकारो च भूमिचम्पककानने   ।	
लाङ्गलीनां रसालानां पनसानां सुखप्रदे   ।। १०.५१  ।।	
कदलीबदरीणां च श्रीफलानां च श्रीयुते   ।	
जम्बीराणां च जम्बूनां करञ्जानां तथैव च   ।। १०.५२  ।।	
कृत्वा बिहारं ताभिश्च गन्धर्वश्चोपवर्हणः   ।	
दिव्यं वर्षसहस्रं च स्वाश्रमं पुनराययौ   ।। १०.५३  ।।	
श्रुत्वा विधातुराह्वानं पुष्करं च ययौ पुनः   ।	
ददर्श तत्र ब्रह्माणं रत्नसिंहासनस्थितं  ।। १०.५४  ।।	
देवेन्द्रैश्चापि सिद्धेन्द्रैर्मुनीन्द्रैः सन्कादिभिः   ।	
समावृतं सभायां च रक्षोगन्धर्वकिन्नरैः   ।। १०.५५  ।।	
सुशोभितं यथा चन्द्रं गगने भगणैः सह   ।	
प्रणनाम सभामध्ये ताभिः सार्धं जगद्विधिं  ।। १०.५६  ।।	
महेशं च गणेशं च धनेशं शेषं ईश्वरं  ।	
धर्मं धन्वन्तरिं स्कन्दं सूर्यसोमहुताशनं  ।। १०.५७  ।।	
उपेन्द्रेन्द्रं विश्वकारुं वरुणं पवनं स्मरं  ।	
यमं अष्टौ वसून्रुद्रान्जयन्तं नलकूवरं  ।। १०.५८  ।।	
सर्वान्देवान्नमस्कृत्य ननाम मुनिपुङ्गवं  ।	
अगस्त्यं च पुलस्त्यं च पुलहं च प्रचेतसं  ।। १०.५९  ।।	
सर्वश्रेष्ठं वसिष्ठं च दक्षं च कर्दमं तथा   ।	
सनकं सनन्दं च तृतीयं च सनातनं  ।। १०.६०  ।।	
सनत्कुमारं योगीशं ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुं  ।	
वोढुं पञ्चशिखं सङ्खं भृगुं अङ्गिरसं तथा   ।। १०.६१  ।।	
आसुरिं कपिलं कौत्सं क्रतुं नारायणं नरं  ।	
मरीचिं कश्यपं कण्वं व्यासं दुर्वाससं कविं  ।। १०.६२  ।।	
बृहस्पतिं च च्यवनं मार्कण्डेयं च लोमशं  ।	
वाल्मीकिं परशुरामं संवर्तं च विभाण्डकं  ।। १०.६३  ।।	
देवलं च वामदेवं ऋशयशृङ्गं पराशारं  ।	
एतान्सर्वान्नमस्कृत्य तस्थौ स पुरतो विधेः   ।। १०.६४  ।।	
तुष्टाव सर्वान्देवांश्च मुनीन्द्रांश्च तथैव च   ।	
तं उवाच सभामध्ये विधाता जगतां अपि   ।	
सस्मितः सुप्रसन्नश्च गन्धर्वं उपवर्हणं  ।। १०.६५  ।।	
ब्रह्मोवाच	
श्रीकृष्णरससङ्गीतं वीणाध्वनिसमन्वितं  ।	
कुरु वत्साधुनात्रैव शृण्वन्तु मुनयः सुराः   ।। १०.६६  ।।	
गोपीनां वस्त्रहरणं हरं रासमहोत्सवं  ।	
ताभिः सार्धं जलक्रीडां हरेरुत्कीर्तनं कुरु   ।। १०.६७  ।।	
कृष्णसङ्कीर्तनं तूर्णं पुनाति श्रुतिमात्रतः   ।	
श्रोतारं च प्रवक्तारं पुरुषैः सप्तभिः सह   ।। १०.६८  ।।	
यत्रैव प्रभवेद्वत्स तन्नामगुणानुकीर्तनं  ।	
तत्र सर्वाणि तीर्थानि पुण्यानि मङ्गलानि च   ।। १०.६९  ।।	
तत्कीर्तनध्वनिं श्रुत्वा सर्वाणि पातकानि च   ।	
दूरादेव पलायन्ते वैनतेयं इवोरगाः   ।। १०.७०  ।।	
तद्दिनं सफलं धन्यं यशस्यं सर्वमङ्गलं  ।	
श्रीकृष्णकीर्तनं यत्र तत्रैव नायुषो व्ययः   ।। १०.७१  ।।	
संकीर्तनध्वनिं श्रुत्वा ये च नृत्यन्ति वैष्णवाः   ।	
तेषां पादरजःस्पर्शात्सद्यः पूता वसुन्धरा   ।। १०.७२  ।।	
तत्कीर्तनं भवेद्यत्र कृष्णस्य परमात्मनः   ।	
स्थानं तच्च भवेत्तीर्थं मृतानां तत्र मुक्तिदं  ।। १०.७३  ।।	
नात्र पापानि तिष्ठन्ति पुण्यानि सुस्थिराणि च   ।	
तपस्विनां च व्रतिनां व्रतानां तपसां स्थलं  ।। १०.७४  ।।	
वर्तते पापिनां देहे पापानि त्रिविधानि च   ।	
महापापोपपापातिपापान्येव स्मृतानि च   ।। १०.७५  ।।	
हन्ता यो विप्रभिक्षूणां यतीनां ब्रह्मचारिणां  ।	
स्त्रीणां च वैष्णवानां च स महापातकी स्मृतः   ।। १०.७६  ।।	
भ्रूणाघ्नश्चापि गोघ्नश्च शूद्रघ्नश्च कृतघ्नकः   ।	
विश्वासघाती विड्भोजी स एव ह्युपपातकी   ।। १०.७७  ।।	
अगम्यागमिनो ये च सुरविप्रस्वहारिणः   ।	
अतिपातकिनश्चैते वेदविद्भिः प्रकीर्तिताः   ।। १०.७८  ।।	
कृष्णसंकीर्त्नध्यानात्तन्मन्त्रग्रहणादहो   ।	
मुच्यन्ते पातकैस्तैस्तैः पापिनस्त्रिविधाः स्मृताः   ।। १०.७९  ।।	
तपोयज्ञकृती पूतस्तीर्थस्नातव्रती तथा   ।	
भिक्षुर्यतिर्ब्रह्मचारी वानप्रस्थश्च तापसः   ।। १०.८०  ।।	
पवित्रः परमो वह्निः सुपवित्रं जलं यथा   ।	
एते सर्वे वैष्णवानां कलां नार्हन्ति षोडशीं  ।। १०.८१  ।।	
विष्णुपादोदकोच्छिष्टं भुञ्जते ये च नित्यशः   ।	
पश्यन्ति च शिलाचक्रं पूजां कुर्वन्ति नित्यशः   ।। १०.८२  ।।	
जीवन्मुक्तास्च ते धन्या हरिदासाश्च भारते   ।	
पदे पदेऽश्वमेधस्य प्राप्नुवन्ति फलं ध्रुवं  ।। १०.८३  ।।	
नहि तेषां पराभूताः पुण्यवन्तो जगत्त्रये   ।	
तेषां च पादरजसा तीर्थं पूतं तथा धरा   ।। १०.८४ ।  ।।	
तेषां च दर्शनं स्पर्शं वाञ्छन्ति मुनयः सुराः   ।	
पुरुषाणां सहस्रं च पूतं तज्जन्ममात्रतः   ।। १०.८५  ।।	
इत्युक्त्वा जगतां धाता तत्र तूष्णीं बभूव सः   ।	
आश्चर्यं मेनिरे श्रुत्वा देवाश्च मुनयस्तथा   ।। १०.८६  ।।	
एतस्मिन्नन्तरे तत्र विद्याधर्यः समागताः   ।	
गन्धर्वाश्चापि विविधा ननृतुः किन्नरा जगुः   ।। १०.८७  ।।	
रम्भोर्वशी घृताची च मेनका च तिलोत्तमा   ।	
सुधामुखी पूर्णचित्ती मोहिनी कलिका तथा   ।। १०.८८  ।।	
चम्पावती चन्द्रमुखी पद्मा पद्ममुखीति च   ।	
एताश्चान्याश्च बह्व्यश्च श्वश्वत्सुस्थिरयौवनाः   ।। १०.८९  ।।	
बृहन्नितम्बश्रोणीकास्तनभारैः समानताः   ।	
ईषद्धास्याः प्रसन्नास्याः कामार्ताश्च समाययुः   ।। १०.९०  ।।	
वेदज्ञा मूर्तिमन्तश्च वेदाश्चात्वार एव च   ।	
ब्राह्मणा भिक्षवः सिद्धा यतयो ब्रह्मचारिणः   ।। १०.९१  ।।	
समाययुस्तथा मन्दा दैवज्ञाः स्तुतिपाठकाः   ।	
लक्ष्मी सरस्वती दुर्गा सावित्री रोहिणी रतिः   ।। १०.९२  ।।	
तुलसी पृथिवी गङ्गा स्वाहा च यमुना तथा   ।	
वारुणी मनसेन्द्राणी ताः सर्वा देवयोषितः   ।। १०.९३  ।।	
मुनिपत्न्यश्च गन्धर्व्यो हर्षयुक्ताः समाययुः   ।	
अहो महोत्सवं परमानन्दमानसाः   ।	
विचित्रां च ब्रह्मसभां पुष्करं तीर्थं आययुः   ।। १०.९४  ।।	
इति  श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथमैकरात्रे
महोत्सवारम्भो नाम दशमोऽध्यायः