अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः १
षाड्गुण्यस्य प्रकृति-मण्डलं योनिः   ।। ०७.१.०१  ।।
 "संधि-विग्रह-आसन-यान-संश्रय-द्वैधी-भावाः षाड्गुण्यम्" इत्याचार्याः   ।। ०७.१.०२  ।।
 "द्वैगुण्यम्" इति वात-व्याधिः   ।। ०७.१.०३  ।।
 "संधि-विग्रहाभ्यां हि षाड्गुण्यं सम्पद्यते" इति   ।। ०७.१.०४  ।।
 षाड्गुण्यं एवएतदवस्था-भेदादिति कौटिल्यः   ।। ०७.१.०५  ।।
 तत्र पण-बन्धः संधिः   ।। ०७.१.०६  ।।
 अपकारो विग्रहः   ।। ०७.१.०७  ।।
 उपेक्षणं आसनं   ।। ०७.१.०८  ।।
 अभ्युच्चयो यानं   ।। ०७.१.०९  ।।
 पर-अर्पणं संश्रयः   ।। ०७.१.१०  ।।
 संधि-विग्रह-उपादानं द्वैधी-भावः   ।। ०७.१.११  ।।
 इति षड्-गुणाः   ।। ०७.१.१२  ।।
 परस्माद्द्हीयमानः संदधीत   ।। ०७.१.१३  ।।
 अभ्युच्चीयमानो विगृह्णीयात्  ।। ०७.१.१४  ।।
 "न मां परो नाहं परं उपहन्तुं शक्तः" इत्यासीत   ।। ०७.१.१५  ।।
 गुण-अतिशय-युक्तो यायात्  ।। ०७.१.१६  ।।
 शक्ति-हीनः संश्रयेत   ।। ०७.१.१७  ।।
 सहाय-साध्ये कार्ये द्वैधीभावं गच्छेत्  ।। ०७.१.१८  ।।
 इति गुण-अवस्थापनं   ।। ०७.१.१९  ।।
 तेषां यस्मिन्वा गुणे स्थितः पश्येत्"इह-स्थः शक्ष्यामि दुर्ग-सेतु-कर्म-वणिक्-पथ-शून्य-निवेश-खनि-द्रव्य-हस्ति-वन-कर्माण्यात्मनः प्रवर्तयितुम् । परस्य चएतानि कर्माण्युपहन्तुम्" इति तं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.२०  ।।
 सा वृद्धिः   ।। ०७.१.२१  ।।
 "आशुतरा मे वृद्धिर्भूयस्तरा वृद्ध्य्-उदयतरा वा भविष्यति । विपरीता परस्य" इति ज्ञात्वा पर-वृद्धिं उपेक्षेत   ।। ०७.१.२२  ।।
 तुल्य-काल-फल-उदयायां वा वृद्धौ संधिं उपेयात्  ।। ०७.१.२३  ।।
 यस्मिन्वा गुणे स्थितः स्व-कर्मणां उपघातं पश्येन्नैतरस्य तस्मिन्न तिष्ठेत्  ।। ०७.१.२४  ।।
 एष क्षयः   ।। ०७.१.२५  ।।
 "चिरतरेणाल्पतरं वृद्ध्य्-उदयतरं वा क्षेष्ये । विपरीतं परः" इति ज्ञात्वा क्षयं उपेक्षेत   ।। ०७.१.२६  ।।
 तुल्य-काल-फल-उदये वा क्षये संधिं उपेयात्  ।। ०७.१.२७  ।।
 यस्मिन्वा गुणे स्थितः स्व-कर्म-वृद्धिं क्षयं वा नाभिपश्येदेतत्-स्थानं   ।। ०७.१.२८  ।।
 "ह्रस्वतरं वृद्ध्य्-उदयतरं वा स्थास्यामि । विपरीतं परः" इति ज्ञात्वा स्थानं उपेक्षेत   ।। ०७.१.२९  ।।
 "तुल्य-काल-फल-उदये वा स्थाने संधिं उपेयाद्" इत्याचार्याः   ।। ०७.१.३०  ।।
 नएतद्विभाषितं इति कौटिल्यः   ।। ०७.१.३१  ।।
 यदि वा पश्येत्"सन्धौ स्थितो महा-फलैः स्व-कर्मभिः पर-कर्माण्युपहनिष्यामि । महा-फलानि वा स्व-कर्माण्युपभोक्ष्ये । पर-कर्माणि वा । संधि-विश्वासेन वा योग-उपनिषत्-प्रणिधिभिः पर-कर्माण्युपहनिष्यामि । सुखं वा स-अनुग्रह-परिहार-सौकर्यं फल-लाभ-भूयस्त्वेन स्व-कर्मणां पर-कर्म-योग-आवहं जनं आस्रावयिष्यामि    ।। ०७.१.३२अ  ।।
 बलिनाअतिमात्रेण वा संहितः परः स्व-कर्म-उपघातं प्राप्स्यति । येन वा विगृहीतो मया-संधत्ते तेनास्य विग्रहं दीर्घं करिष्यामि । मया वा संहितस्य मद्-द्वेषिणो जन-पदं पीडयिष्यति    ।। ०७.१.३२ब  ।।
 पर-उपहतो वाअस्य जन-पदो मां आगमिष्यति । ततः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि । विपन्न-कर्म-आरम्भो वा विषमस्थः परः कर्मसु न मे विक्रमेत    ।। ०७.१.३२क  ।।
 परतः प्रवृत्त-कर्म-आरम्भो वा ताभ्यां संहितः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि । शत्रु-प्रतिबद्धं वा शत्रुणा संधिं कृत्वा मण्डलं भेत्स्यामि    ।। ०७.१.३२ड  ।।
 भिन्नं अवाप्स्यामि । दण्ड-अनुग्रहेण वा शत्रुं उपगृह्य मण्डल-लिप्सायां विद्वेषं ग्राहयिष्यामि । विद्विष्टं तेनएव घातयिष्यामि" इति संधिना वृद्धिं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.३२ए  ।।
 यदि वा पश्येत्"आयुधीय-प्रायः श्रेणी-प्रायो वा मे जन-पदः शैल-वन-नदी-दुर्ग-एक-द्वार-आरक्षो वा शक्ष्यति पर-अभियोगं प्रतिहन्तुम् । विषय-अन्ते दुर्गं अविषह्यं अपाश्रितो वा शक्ष्यामि पर-कर्माण्युपहन्तुं     ।। ०७.१.३३अ  ।।
 व्यसन-पीड-उपहत-उत्साहो वा परः सम्प्राप्त-कर्म-उपघात-कालः । विगृहीतस्यान्यतो वा शक्ष्यामि जन-पदं अपवाहयितुम्" इति विग्रहे स्थितो वृद्धिं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.३३ब  ।।
 यदि वा मन्येत "न मे शक्तः परः कर्माण्युपहन्तुं नाहं तस्य कर्म-उपघाती वा । व्यसनं अस्य । श्व-वराहयोरिव कलहे वा । स्व-कर्म-अनुष्ठान-परो वा वर्धिष्ये" इत्यासनेन वृद्धिं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.३४  ।।
 यदि वा मन्येत "यान-साध्यः कर्म-उपघातः शत्रोः । प्रतिविहित-स्व-कर्म-आरक्षश्चास्मि" इति यानेन वृद्धिं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.३५  ।।
 यदि वा मन्येत "नास्मि शक्तः पर-कर्माण्युपहन्तुम् । स्व-कर्म-उपघातं वा त्रातुम्" इति । बलवन्तं आश्रितः स्व-कर्म-अनुष्ठानेन क्षयात्स्थानं स्थानाद्वृद्धिं चऽकाङ्क्षेत   ।। ०७.१.३६  ।।
 यदि वा मन्येत "संधिनाएकतः स्व-कर्माणि प्रवर्तयिष्यामि । विग्रहेणएकतः पर-कर्माण्युपहनिष्यामि" इति द्वैधी-भावेन वृद्धिं आतिष्ठेत्  ।। ०७.१.३७  ।।
 एवं षड्भिर्गुणैरेतैः स्थितः प्रकृति-मण्डले  । ।। ०७.१.३८अ ब  ।।
 पर्येषेत क्षयात्स्थानं स्थानाद्वृद्धिं च कर्मसु   ।। ०७.१.३८च्द्  ।।