गरुडपुराणम्/आचारकाण्डः/अध्यायः १५०
श्रीगरुडमहापुराणम् १५०
धन्वन्तरिरुवाच  ।
अथातः श्वासरोगस्य निदानं प्रवदाम्यहम्  ।
कासवृद्ध्या भवेच्छ्वासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः  ॥ १,१५०.१ ॥
आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि  ।
रजोधूमानिलैर्मर्मघातादपि हिमाम्बुना  ॥ १,१५०.२ ॥
क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः  ।
कफोपरुद्धगमनपवनो विष्वगास्थितः  ॥ १,१५०.३ ॥
प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टस्रोतांसि दूषयन्  ।
उरः स्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्भवम्  ॥ १,१५०.४ ॥
प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता  ।
आनाहः शङ्खभेदश्च तत्रायासोऽतिभोजनैः  ॥ १,१५०.५ ॥
प्रेरितः प्रेरयन्क्षुद्रं स्वयं स समलं मरुत् ।
प्रतिलोमं शिरा गच्छेदुदीर्य पवनः कफम्  ॥ १,१५०.६ ॥
परिगृह्यशिरोग्रीवमुरः पार्श्वे च पीडयन्  ।
कासं घुर्घुरकं मोहमरुचिम्पीनसं भृशम्  ॥ १,१५०.७ ॥
करोति तीव्रवेगञ्च श्वासं प्राणोपतापिनम्  ।
प्रताम्येत्तस्य वेगेनष्ठीवनान्ते क्षणं सुखी  ॥ १,१५०.८ ॥
कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यमर्हति  ।
उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमार्तिमान्  ॥ १,१५०.९ ॥
विशुष्कास्यो मुहुः श्वासः काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः  ।
मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते  ॥ १,१५०.१० ॥
स याप्यस्तमकः साध्यो नरस्य बलिनो भवेत् ।
ज्वरमूर्छावतः सीतैर्न शाम्येत्प्रथमस्तु सः  ॥ १,१५०.११ ॥
कासश्वसितवच्छीर्णमर्मच्छेदरुजार्दितः  ।
सस्वेदमूर्छः सानाहो बस्तिदाहविबोधवान्  ॥ १,१५०.१२ ॥
अधोदृष्टिः शुताक्षस्तु स्निह्यद्रक्तैकलोचनः  ।
शुष्कास्यः प्रलपन्दीनो नष्टच्छायो विचेतनः  ॥ १,१५०.१३ ॥
महातामहता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन्  ।
उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम्  ॥ १,१५०.१४ ॥
प्रनष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः  ।
नेत्रे समाक्षिपन्बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् ॥ १,१५०.१५ ॥
शुष्ककण्ठो मुहुश्चैव कर्णशङ्खाशिरोऽतिरुक् ।
यो दीर्घमुच्छ्वसित्यूर्ध्वं न च प्रत्याहरत्यधः  ॥ १,१५०.१६ ॥
श्लेष्मावृतमुखश्रोत्रः क्रुद्धगन्धवहार्दितः  ।
ऊर्ध्वं समीक्षते भ्रान्तमक्षिणी परितः क्षिपन्  ॥ १,१५०.१७ ॥
मर्मसु च्छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक् ।
एते सिध्येयुरव्यक्ताः व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम्  ॥ १,१५०.१८ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्वासनिदाना नाम पञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

आचारकाण्डः