आर्यभटीयम्/पादः २
गणितपाद
	
 ब्रह्मकुशशिबुधभृगुरविकुजगुरुकोणभगणान् नमस्कृत्य ।	
 आर्यभटस्तु इह  निगदति कुसुमपुरे अभ्यर्चितं ज्ञानम् ।।	२.१ ।। 
  एकं  दश च  शतं च  सहस्रं  अयुत नियुते तथा  प्रयुतम् ।	
  कोटि अर्बुदं च  वृन्दं स्थानात्स्थानं  दशगुणं  स्यात् ।।	२.२ ।। 
 वर्गस्सम चतुरश्रस्फलं च सदृश द्वयस्य संवर्गस् ।	
 सदृश त्रयसंवर्गस्घनस्तथा  द्वादशाश्रिस् स्यात् ।।	२.३ ।। 
 भागं  हरेतवर्गान्नित्यं  द्विगुणेन वर्गमूलेन ।	
 वर्गात्वर्गे शुद्धे लब्धं स्थानान्तरे मूलम् ।।	२.४ ।। 
 अघनात् भजेत् द्वितीयात् त्रिगुणेन घनस्य मूलवर्गेण ।	
 वर्गस् त्रिपूर्वगुणितस्शोध्यस् प्रथमात्घनस्च घनात् ।।	२.५ ।। 
  त्रिभुजस्य फलशरीरं सम#दलकोटीभुजा अर्धसंवर्गस् ।	
 ऊर्ध्वभुजातद्संवर्ग अर्धं सस्घनस् षषश्रिसिति ।।	२.६ ।। 
 समपरिणाहस्य अर्धं विष्कम्भ अर्धहतं एव वृत्तफलम् ।	
 तद्निजमूलेन हतं घनगोलफलं निरवशेषम् ।।	२.७ ।। 
 आयामगुणे पार्श्वे तद्योगहृते स्वपातलेखे ।	
 विस्तरयोग अर्धगुणे ज्ञेयं क्षेत्रफलं आयामे ।।	२.८ ।। 
 सर्वेषां क्षेत्राणां  प्रसाध्य पार्श्वे फलं तदभ्यासस् ।	
 परिधेस् षष्भागज्या विष्कम्भ अर्धेन सा तुल्या ।।	२.९ ।। 
  चतुरधिकं  शतं  अष्टगुणं  द्वाषष्टिस्तथा  सहस्राणाम् ।	
  अयुत द्वयविष्कम्भस्य आसन्नस्वृत्तपरिणाहस् ।।	२.१० ।। 
 समवृत्तपरिधिपादं  छिन्द्यात् त्रिभुजात् चतुर्भुजात्च एव ।	
 समचापज्या अर्धानि तु विष्कम्भ अर्धे यथा इष्टानि ।।	२.११ ।। 
  प्रथमात्चापज्या अर्धात्यैरूनं खण्डितं  द्वितीय अर्धम् ।	
 तद् प्रथमज्या अर्धांशैस्तैस्तैसूनानि शेषाणि ।।	२.१२ ।। 
 वृत्तं भ्रमेण साध्यं च  चतुर्भुजं च कर्णाभ्याम् ।	
 साध्या जलेन समभूरध ऊर्ध्वं लम्बकेन एव ।।	२.१३ ।। 
 शङ्कोस्प्रमाणवर्गं छायावर्गेण संयुतं  कृत्वा ।	
 यत्तस्य वर्गमूलं विष्कम्भ अर्धं स्ववृत्तस्य ।।	२.१४ ।। 
 शङ्कुगुणं शङ्कुभुजाविवरं शङ्कुभुजयोर्विशेषहृतम् ।	
 यत्लब्धं सा छाया ज्ञेया शङ्कोस्स्वमूलात्हि ।।	२.१५ ।। 
 छायागुणितं छायाअग्रविवरं ऊनेन भाजितं कोटी ।	
 शङ्कुगुणा कोटी सा छायाभक्ता भुजा  भवति ।।	२.१६ ।। 
 यस्च एव भुजावर्गस्कोटीवर्गस्च कर्णवर्गस्सस् ।	
 वृत्ते शरसंवर्गस्  अर्धज्यावर्गस्सस्खलु धनुषोस् ।।	२.१७ ।। 
 ग्रासऊने  द्वे वृत्ते ग्रासगुणे  भाजयेत्पृथक्त्वेन ।	
 ग्रासऊनयोगलब्धौ संपातशरौ परस्परतस् ।।	२.१८ ।। 
 इष्टं वि एकं दलितं सपूर्वं उत्तरगुणं समुखं मध्यम् ।	
 इष्टगुणितं इष्टधनं तु अथ वा आदिअन्तं पद अर्धहतम् ।।	२.१९ ।। 
 गच्छस् अष्टौत्तरगुणितात् द्विगुणऽदिउत्तरविशेषवर्गयुतात् ।	
 मूलं  द्विगुणऽदिऊनं स्वौत्तरभजितं स#रूपार्धम् ।।	२.२० ।। 
  एकौत्तरऽदिउपचितेस्गच्चऽदि एकौत्तर त्रिसंवर्गस् ।	
  षष्भक्तस्सस्चितिघनस्स एकपदघनस्विमूलस्वा ।।	२.२१ ।। 
 स एकसगच्छपदानां क्रमात् त्रिसंवर्गितस्य  षष्ठसंशस् ।	
 वर्गचितिघनस्सस् भवेत्चितिवर्गस्घनचितिघनस्च ।।	२.२२ ।। 
 सम्पर्कस्य हि वर्गात् विशोधयेतेव वर्गसम्पर्कम् ।	
 यत्तस्य  भवति  अर्धं  विद्यात्गुणकारसंवर्गम् ।।	२.२३ ।। 
  द्विकृतिगुणात्संवर्गात् द्विअन्तरवर्गेण संयुतात्मूलम् ।	
 अन्तरयुक्तं हीनं तद्गुणकार द्वयं दलितम् ।।	२.२४ ।। 
 मूलफलं सफलं कालमूलगुणं  अर्धमूलकृतियुक्तम् ।	
 तद्मूलं मूल अर्धऊनं कालहृतं स्वमूलफलम् ।।	२.२५ ।। 
 त्रैराशिकफलराशिं तं अथ इच्छाराशिना हतं  कृत्वा ।	
 लब्धं प्रमाणभजितं तस्मातिच्छाफलं इदं  स्यात् ।।	२.२६ ।। 
 छेदास्परस्परहतास् भवन्ति गुणकारभागहाराणाम् ।	
 छेदगुणं सछेदं परस्परं तत्सवर्णत्वम् ।।	२.२७ ।। 
 गुणकारास्भागहरास्भागहरास्ते  भवन्ति गुणकारास् ।	
 यस्क्षेपस्ससपचयसपचयस्क्षेपस्च विपरीते ।।	२.२८ ।। 
 राशिऊनं राशिऊनं गच्छधनं पिण्डितं पृथक्त्वेन ।	
 वि एकेन पदेन हृतं सर्वधनं तत् भवति एवम् ।।	२.२९ ।। 
 गुलिकाअन्तरेण  विभजेत् द्वयोस्पुरुषयोस्तु रूपकविशेषम् ।	
 लब्धं गुलिकामूल्यं यदि अर्थकृतं  भवति तुल्यम् ।।	२.३० ।। 
 भक्ते विलोमविवरे गतियोगेन अनुलोमविवरे  द्वौ ।	
 गतिअन्तरेण लब्धौ  द्वियोगकालौ अतीताइष्यौ ।।	२.३१ ।। 
 अधिकाग्रभागहारं  छिन्द्यातूनाग्रभागहारेण ।	
 शेषपरस्परभक्तं मतिगुणं अग्रान्तरे क्षिप्तम् ।।	२.३२ ।। 
 अधसुपरिगुणितं अन्त्ययुजूनाग्रछेदभाजिते शेषम् ।	
 अधिकाग्रछेदगुणं  द्विछेदाग्रं अधिकाग्रयुतम् ।।	२.३३ ।।