अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् १/अध्यायः १७
रक्षितो राजा राज्यं रक्षत्यासन्नेभ्यः परेभ्यश्च । पूर्वं दारेभ्यः पुत्रेभ्यश्च   ।। ०१.१७.०१  ।।
 दार-रक्षणं निशान्त-प्रणिधौ वक्ष्यामः   ।। ०१.१७.०२  ।।
 "पुत्र-रक्षणं तु   ।। ०१.१७.०३  ।।
 "जन्म-प्रभृति राज-पुत्रान्रक्षेत्  ।। ०१.१७.०४  ।।
 कर्कटक-सधर्माणो हि जनक-भक्षा राज-पुत्राः   ।। ०१.१७.०५  ।।
 तेषां अजात-स्नेहे पितर्युपांशु-दण्डः श्रेयान्" इति भारद्वाजः   ।। ०१.१७.०६  ।।
 "नृशंसं अदुष्ट-वधः क्षत्र-बीज-विनाशश्च" इति विशाल-अक्षः   ।। ०१.१७.०७  ।।
 "तस्मादेक-स्थान-अवरोधः श्रेयान्" इति   ।। ०१.१७.०८  ।।
 अहि-भयं एतद्" इति पाराशराः   ।। ०१.१७.०९  ।।
 "कुमारो हि "विक्रम-भयान्मां पिताअवरुणद्धि" इति ज्ञात्वा तं एवाङ्के कुर्यात्  ।। ०१.१७.१०  ।।
 तस्मादन्त-पाल-दुर्गे वासः श्रेयान्" इति   ।। ०१.१७.११  ।।
 "औरभ्रं भयं एतद्" इति पिशुनः   ।। ०१.१७.१२  ।।
 "प्रत्यापत्तेर्हि तदेव कारणं ज्ञात्वाअन्त-पाल-सखः स्यात्  ।। ०१.१७.१३  ।।
 तस्मात्स्व-विषयादपकृष्टे सामन्त-दुर्गे वासः श्रेयान्" इति   ।। ०१.१७.१४  ।।
 "वत्स-स्थानं एतद्" इति कौणपदन्तः   ।। ०१.१७.१५  ।।
 "वत्सेनैव हि धेनुं पितरं अस्य सामन्तो दुह्यात्  ।। ०१.१७.१६  ।।
 तस्मान्मातृ-बन्धुषु वासः श्रेयान्" इति   ।। ०१.१७.१७  ।।
 "ध्वज-स्थानं एतद्" इति वात-व्याधिः   ।। ०१.१७.१८  ।।
 "तेन हि ध्वजेनादिति-कौशिकवदस्य मातृ-बान्धवा भिक्षेरन्  ।। ०१.१७.१९  ।।
 तस्माद्ग्राम्य सुखेष्वेनं अवसृजेत्  ।। ०१.१७.२०  ।।
 सुख-उपरुद्धा हि पुत्राः पितरं नाभिद्रुह्यन्ति" इति   ।। ०१.१७.२१  ।।
 जीवन्-मरणं एतदिति कौटिल्यः   ।। ०१.१७.२२  ।।
 काष्ठं इव घुण-जग्धं राज-कुलं अविनीत-पुत्रं अभियुक्त-मात्रं भज्येत   ।। ०१.१७.२३  ।।
 तस्मादृतुमत्यां महिष्यां ऋत्विजश्चरुं ऐन्द्राबार्हस्पत्यं निर्वपेयुः   ।। ०१.१७.२४  ।।
 आपन्न-सत्त्वायाः कौमार-भृत्यो गर्भ-भर्मणि प्रसवे च वियतेत   ।। ०१.१७.२५  ।।
 प्रजातायाः पुत्र-संस्कारं पुरोहितः कुर्यात्  ।। ०१.१७.२६  ।।
 समर्थं तद्विदो विनयेयुः   ।। ०१.१७.२७  ।।
 "सत्त्रिणां एकश्चएनं मृगया-द्यूत-मद्य-स्त्रीभिः प्रलोभयेत्"पितरि विक्रम्य राज्यं गृहाण" इति   ।। ०१.१७.२८  ।।
 तं अन्यः सत्त्री प्रतिषेधयेत्" इत्याम्भीयाः   ।। ०१.१७.२९  ।।
 महा-दोषं अबुद्ध-बोधनं इत्कौटिल्यः   ।। ०१.१७.३०  ।।
 नवं हि द्रव्यं येन येनार्थ-जातेनौपदिह्यते तत्तदाचूषति   ।। ०१.१७.३१  ।।
 एवं अयं नव-बुद्धिर्यद्यदुच्यते तत्तत्-शास्त्र-उपदेशं इवाभिजानाति   ।। ०१.१७.३२  ।।
 तस्माद्धर्म्यं अर्थ्यं चास्यौपदिशेन्नाधर्म्यं अनर्थ्यं च   ।। ०१.१७.३३  ।।
 सत्त्रिणस्त्वेनं "तव स्मः" इति वदन्तः पालयेयुः   ।। ०१.१७.३४  ।।
 यौवन-उत्सेकात्पर-स्त्रीषु मनः कुर्वाणं आर्या-व्यञ्जनाभिः स्त्रीभिरमेध्याभिः शून्य-आगारेषु रात्रावुद्वेजयेयुः   ।। ०१.१७.३५  ।।
 मद्य-कामं योग-पानेनौद्वेजयेयुः   ।। ०१.१७.३६  ।।
 द्यूत-कामं कापटिकैरुद्वेजयेयुः   ।। ०१.१७.३७  ।।
 मृगया-कामं प्रतिरोधक-व्यञ्जनैस्त्रासयेयुः   ।। ०१.१७.३८  ।।
 पितरि विक्रम-बुद्धिं "तथा" इत्यनुप्रविश्य भेदयेयुः  "अप्रार्थनीयो राजा । विपन्ने घातः । सम्पन्ने नरक-पातः । संक्रोशः । प्रजाभिरेक-लोष्ट-वधश्च" इति   ।। ०१.१७.३९  ।।
 विरागं वेदयेयुः   ।। ०१.१७.४०  ।।
 प्रियं एक-पुत्रं बध्नीयात्  ।। ०१.१७.४१  ।।
 बहु-पुत्रः प्रत्यन्तं अन्य-विषयं वा प्रेषयेद्यत्र गर्भः पण्यं डिम्बो वा न भवेत्  ।। ०१.१७.४२  ।।
 आत्म-सम्पन्नं सैनापत्ये यौवराज्ये वा स्थापयेत्  ।। ०१.१७.४३  ।।
 बुद्धिमान्-आहार्य-बुद्धिर्दुर्बुद्धिरिति पुत्र-विशेषाः   ।। ०१.१७.४४  ।।
 शिष्यमाणो धर्म-अर्थावुपलभते चानुतिष्ठति च बुद्धिमान्  ।। ०१.१७.४५  ।।
 उपलभमानो नानुतिष्ठत्याहार्य-बुद्धिः   ।। ०१.१७.४६  ।।
 अपाय-नित्यो धर्म-अर्थ-द्वेषी चैति दुर्बुद्धिः   ।। ०१.१७.४७  ।।
 स यद्येक-पुत्रः पुत्र-उत्पत्तावस्य प्रयतेत   ।। ०१.१७.४८  ।।
 पुत्रिका-पुत्रानुत्पादयेद्वा   ।। ०१.१७.४९  ।।
 वृद्धस्तु व्याधितो वा राजा मातृ-बन्धु-कुल्य-गुणवत्-सामन्तानां अन्यतमेन क्षेत्रे बीजं उत्पादयेत्  ।। ०१.१७.५०  ।।
 न चएक-पुत्रं अविनीतं राज्ये स्थापयेत्  ।। ०१.१७.५१  ।।
 बहूनां एक-सम्रोधः पिता पुत्र-हितो भवेत्  ।। ०१.१७.५२अ ब  ।।
 अन्यत्रऽपद ऐश्वर्यं ज्येष्ठ-भागि तु पूज्यते   ।। ०१.१७.५२च्द्  ।।
 कुलस्य वा भवेद्राज्यं कुल-संघो हि दुर्जयः   ।। ०१.१७.५३अ ब  ।।
 अराज-व्यसन-आबाधः शश्वदावसति क्षितिं   ।। ०१.१७.५३च्द्  ।।