महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-093
संकुलमुद्धवर्णनम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-93-1x	
				
<td>

	विमुखीकृत्य वर्सांस्तु तावकान्युधि राक्षसः।जिघांसुभरतश्रेष्ठ दुर्योधनमुपाद्रवत् ।।	<td>	6-93-1a6-93-1b	
				
<td>

	तमापतन्तं संप्रेक्ष्य राजानं प्रति वेगितम् ।अभ्यधावञ्जिघांसन्तस्तावका युद्धदुर्मदाःक ।।	<td>	6-93-2a6-93-2b	
				
<td>

	तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ।तमेकमभ्यधावन्त नदन्तः सिंहसङ्घवत् ।।	<td>	6-93-3a6-93-3b	
				
<td>

	अथैनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवाकिरन् ।पर्वतं वारिधाराभिः शरदीव वलाहकाः ।।	<td>	6-93-4a6-93-4b	
				
<td>

	स गाढविद्धो व्यथितस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।उत्पपात तदाऽऽकाशं समन्ताद्वैनतेयवत् ।।	<td>	6-93-5a6-93-5b	
				
<td>

	व्यनदत्सुमहानादं जीमूत इव शारदः ।दिशः खं विदिशश्चैव नादयन्भैरवस्वनः ।।	<td>	6-93-6a6-93-6b	
				
<td>

	राक्षसस्य तु तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।उवाच भरतश्रेष्ठ भीमसेनमरिन्दमम् ।।	<td>	6-93-7a6-93-7b	
				
<td>

	युध्यते राक्षसो नूनं धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।यथाऽस्य श्रूयते शब्दो नदतो भैरवं स्वनम् ।।	<td>	6-93-8a6-93-8b	
				
<td>

	अतिभारं च पश्यामि तस्मिन्राक्षसपुङ्गवे ।पितामहश्च संक्रुद्धः पाञ्चालान्हन्तुमुद्यतः ।।	<td>	6-93-9a6-93-9b	
				
<td>

	तेषां च रक्षणार्थाय युध्यते फल्गुनः परैः।एतज्ज्ञात्वा महाबाहो कार्यद्वयमुपस्थितम् ।।	<td>	6-93-10a6-93-10b	
				
<td>

	गच्छ रक्षस्व हैडिम्बं शंशयं परमं गतम् ।भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणो वृकोदरः ।।	<td>	6-93-11a6-93-11b	
				
<td>

	प्रययौ सिंहनादेन त्रासयन्सर्वपार्थिवान् ।वेगेन महता राजन्पर्वकाले यथोदधिःक ।।	<td>	6-93-12a6-93-12b	
				
<td>

	तमन्वगात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ।।	<td>	6-93-13a6-93-13b	
				
<td>

	अभिमन्युमुखाश्चैव द्रौपदेया महारथाः ।क्षत्रदेवश्च विक्रन्तः क्षत्रधर्मा तथैव च ।।	<td>	6-93-14a6-93-14b	
				
<td>

	अनूपाधिपतिश्चैव नीलः स्वबलमास्थितः ।महता रथवंशेन हैडिम्बं पर्यवारयन् ।।	<td>	6-93-15a6-93-15b	
				
<td>

	कुञ्चरैश्च सदा मत्तैः षट्सहस्रैः प्रहारिभिःक ।अभ्यरक्षन्त सहिता राक्षसेन्द्रं घटोत्कचम् ।।	<td>	6-93-16a6-93-16b	
				
<td>

	सिंहनादेन महता नेमिघोषेण चैव ह।खुरशब्दनिपातैश्च कम्पयन्तो वसुंधराम् ।।	<td>	6-93-17a6-93-17b	
				
<td>

	तेषामापततां श्रुत्वा शब्दं तं तावकं बलम् ।भीमसेनभयोद्विग्नं विवर्णवदनं तथा ।।	<td>	6-93-18a6-93-18b	
				
<td>

	परिवृत्य महाराज परित्यज्य घटोत्कचम् ।ततः प्रववृते युद्धंक तत्र तेषां महात्मनाम् ।।	<td>	6-93-19a6-93-19b	
				
<td>

	तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् ।नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।।	<td>	6-93-20a6-93-20b	
				
<td>

	अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारं प्रचक्रिरे ।व्यतिष्यक्तं महारौद्रं युद्धं भीरुभयावहम् ।।	<td>	6-93-21a6-93-21b	
				
				
<td>

	हया हयैः समाजग्मुः पादाताश्च पदातिभिः ।`रथा रथैः समागच्छन्नागा नागैश्च संयुगे'अन्योन्यं समरे राजन्प्रार्थयानाः समभ्ययुः ।।	<td>	6-93-22a6-93-22b6-93-22c	
				
<td>

	सहसा चाभवत्तीव्रं सन्निपातन्महद्रजः।गजाश्वरथपत्तीनां पादनेमिसमुद्धतम् ।।	<td>	6-93-23a6-93-23b	
				
<td>

	धूम्रारुणं रजस्तीव्रं रणभूमिं समावृणोत्।नैव स्वे न परे राजन्समजानन्परस्परम् ।।	<td>	6-93-24a6-93-24b	
				
<td>

	पिता पुत्रं न जानीते पुत्रो वा पितरं तथा ।निर्मर्यादे तथाभूते वैशसे रोमहर्षणे ।।	<td>	6-93-25a6-93-25b	
				
<td>

	शस्त्राणां भरतश्रेष्ठ मनुष्याणां च र्जताम् ।सुमहानभवच्छब्दः प्रेतानामिव भारत ।।	<td>	6-93-26a6-93-26b	
				
<td>

	गजवाजिमनुष्याणां शोणितान्रतरङ्गिणी ।प्राववर्तत नदी तत्र केशशैवलशाद्वला ।।	<td>	6-93-27a6-93-27b	
				
<td>

	नराणां चैव कायेभ्यः शिरसां पततां रणे।शुश्रुवे सुमहाञ्छब्दः पततामश्मनामिव ।।	<td>	6-93-28a6-93-28b	
				
<td>

	विशिरस्कैर्मनुष्यैश्च छिन्नगात्रैश्च वारणैः ।अश्वैः संभिन्नदेहैश्च संकीर्णाऽभूद्वसुंधरा ।।	<td>	6-93-29a6-93-29b	
				
<td>

	नानाविधानि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः ।अन्योन्यमभिधावन्तः संप्रहारार्थमुद्यताः ।।	<td>	6-93-30a6-93-30b	
				
<td>

	हया हयान्समासाद्य प्रेषिता हयसादिभिः ।समाहत्य रणेऽन्योन्यं निपेतुर्गतजीविताः ।।	<td>	6-93-31a6-93-31b	
				
<td>

	नरा नरान्समासाद्य क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ।उरांस्युरोभिरन्योन्यं समाश्लिष्य निजघ्निरे ।।	<td>	6-93-32a6-93-32b	
				
<td>

	प्रेषिताश्च महामात्रैर्वारणाः परवारणैः ।अभ्यघ्नन्त विषणाग्रैर्वारणानेव संयुगे ।।	<td>	6-93-33a6-93-33b	
				
<td>

	ते जातरुधिरोत्पीडाः पताकाभिरलङ्कृताः ।संसक्ताः प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः ।।	<td>	6-93-34a6-93-34b	
				
<td>

	केचिद्भिन्ना विषाणाग्रैर्भिन्नकुम्भाश्च तोमरैः ।विनदन्तोऽभ्यधावन्त गर्जमाना धना इव ।।	<td>	6-93-35a6-93-35b	
				
<td>

	केचिद्धस्तैर्द्विधाच्छिन्नैश्छिन्नगात्रास्तथाऽपरे ।निपेतुस्तुमुले तस्मिंश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः ।।	<td>	6-93-36a6-93-36b	
				
<td>

	पार्श्वैस्तु दारितैरन्ये वारणैर्वरवारणाः ।मुमुचुः शोणितं भूरि धातूनिव महीधराः ।।	<td>	6-93-37a6-93-37b	
				
<td>

	नाराचनिहतास्त्वन्ये तथा विद्धाश्च तोमरैः ।विनदन्तोऽभ्यधावन्त विशृङ्गा इव पर्वताः ।।	<td>	6-93-38a6-93-38b	
				
<td>

	केचित्क्रोधसमाविष्टा मदान्धा निरवग्रहाः ।रथान्हयान्पदातींश्च ममृदुः शतशो रणे ।।	<td>	6-93-39a6-93-39b	
				
<td>

	तथा हया हयारोहैस्ताडिताः प्रासतोमरैः ।तेन तेनाभ्यवर्तन्त कुर्वन्तो व्याकुला दिशः ।।	<td>	6-93-40a6-93-40b	
				
<td>

	रथिनो रथिभिः सार्धं कुलपुत्रास्तनुत्यजः।परां शक्तिं समास्थाय चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ।।	<td>	6-93-41a6-93-41b	
				
<td>

	स्वयंवर इवामर्दे प्रजह्रुरितरेतरम् ।प्रार्थयाना यशो राजन्स्वर्गं वा युद्धशालिनः ।।	<td>	6-93-42a6-93-42b	
				
<td>

	तस्मिंस्तथा वर्तमाने संग्रामे रोमहर्षणे।धार्तराष्ट्रं महत्सैन्यं प्रययौ विमुखीकृतम् ।।	<td>	6-93-43a6-93-43b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि अष्टमदिवसयुद्धे त्रिनवतितमोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व