स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०४२
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
विश्वामित्रसमुद्भूतं कुण्डं तत्रापरं शुभम् ॥ 
संतिष्ठते द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदायकम् ॥ १ ॥ 
तत्र चैत्रतृतीयायां कृते स्नाने भवेन्नरः ॥ 
दिव्यरूपधरः साक्षात्कामोऽन्यो द्विजसत्तमाः ॥ २ ॥ 
नारी वा श्रद्धयोपेता तत्र स्नात्वा प्रजावती ॥ 
भवेत्सौभाग्यसंयुक्ता स्पृहणीयतमा क्षितौ ॥ ३ ॥ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
तीर्थं तस्य मुनेस्तत्र कस्मिन्काले व्यवस्थितम् ॥ 
निर्मलं केन निःशेषं वद त्वं सूतनंदन ॥ ४ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तत्रास्ति निर्झरः पूर्वं सामान्यो द्विजसत्तमाः ॥ 
अवधूतो धरापृष्ठे माहात्म्येन व्यवस्थितः ॥ ५ ॥ 
यत्र देवनदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता ॥ 
यस्यां स्नातः पुमान्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६ ॥ 
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भावितः ॥ 
तदक्षयं भवेच्छ्राद्धं पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ७ ॥ 
यत्किंचिद्दीयत दानं तस्मिंस्तीर्थवरे द्विजाः ॥ 
हुतजप्यादिकं चैव तदनंतफलं भवेत् ॥ ८ ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य मृगी व्याधशराहता ॥ 
प्रविष्टा सलिले तस्मिंस्तत्र पञ्चत्वमागता ॥ ९ ॥ 
चैत्रशुक्लतृतीयायां मध्याह्ने द्विजसत्तमाः ॥ 
नक्षत्रे यमदैवत्ये मार्तंडस्य च वासरे ॥ ६.४२.१० ॥ 
अथ तत्तोयमाहात्म्यान्मेनकानाम साऽभवत् ॥ 
अप्सरास्त्रिदशेंद्रस्य समंताच्चारुहासिनी ॥ ११ ॥ 
स्मरमाणाऽथ सा तस्य प्रभावं वरवर्णिनी ॥ 
तीर्थमागत्य सद्भक्त्या स्नानं तत्र समाचरत् ॥ 
चैत्रशुक्लतृतीयायां यामर्क्षे सूर्यवासरे ॥ १२ ॥ 
एकदा दिवसे तस्मिन्भ्रममाणो मुनीश्वरः ॥ 
विश्वामित्र इति ख्यातस्तत्रायातस्तपोऽन्वितः ॥ १३ ॥ 
साऽपि स्वर्गात्समायाता देवतादर्शनार्थतः ॥ 
पूजयित्वाथ तं देवं प्रस्थिता त्रिदिवं प्रति ॥ १४ ॥ 
सा दृष्ट्वा तं मुनिं तत्र भ्रममाणमितस्ततः ॥ 
यौवनस्थं सुरूपाढ्यं पंचबाणमिवापरम्॥ १५ ॥ 
व्रतप्रभावजैर्व्याप्तं तेजोभिर्भास्करं यथा ॥ 
बाल्यात्प्रभृति चीर्णेन तपसा दग्धकिल्बिषम्॥ १६ ॥ 
सा तस्य दर्शनादेव कामबाणप्रपीडिता ॥ 
सानंदाः सुरतार्थाय समीपं समुपाद्रवत् ॥ १७ ॥ 
स दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वां तां मार्गपृच्छाकृते ततः ॥ 
सम्मुखः प्रययौ तूर्णं प्रहृष्टेनांतरात्मना ॥ १८ ॥ 
उवाच देशं तां पृच्छन्स्त्रीधर्मांश्च विशेषतः ॥ 
शुभलाभोऽस्तु ते भद्रे मनसा कर्मणा गिरा ॥ १९ ॥ 
सदैव वासुदेवस्य भक्तिश्चाव्यभिचारिणी॥ 
कच्चित्त्वं वर्तसे पुत्रि पतिपादपरायणा ॥ 
चारित्रविनयोपेता सर्वदा प्रियवादिनी ॥ ६.४२.२० ॥ 
कच्चित्त्वं सर्वदाभीष्टा पत्युर्दानैस्तथार्च्चनैः ॥ 
बंधून्स्वमित्रवर्गं च तत्पुरः पृष्ठतोपि वा ॥ २१ ॥ 
कच्चिद्भर्तरि संसुप्ते त्वं निशवशमेष्यसि॥ 
उत्थानमप्रबुद्धे च करोषि वरवर्णिनि ॥ २२ ॥ 
कच्चित्प्रातः समुत्थाय करोषि गृहमार्जनम् ॥ 
स्वयमेव वरारोहे मण्डनं चोपमण्डनम्॥ २३ ॥ 
कच्चिदेवान्नमस्कृत्य गुरुं च तदनंतरम् ॥ 
करोषि त्वं प्राणयात्रां दत्त्वान्नं शक्तितो जलम् ॥ २४ ॥ 
कच्चिदस्तंगते सूर्ये नान्नमश्नासि भाभिनि ॥ 
अदत्त्वा वा स्वभृत्येभ्यः साधुभ्यश्च विशेषतः ॥ २५ ॥ 
कच्चित्पिबसि पानीयं सप्तवारविशोधितम् [। 
निबिडेन स्ववस्त्रेण पालयंती जलोद्भवान्॥ २६.॥ 
कच्चिद्दयासमोपेता गात्रक्लेशकरानपि ॥ 
यूकामत्कुणदंशादीन्पुत्रवत्परिरक्षसि॥ २७ ॥ 
कच्चित्साधुमुखान्नित्यं शिवधर्मं सुभक्तितः ॥ 
शृणोषि भक्तितो भद्रे प्रकरोषि च सादरम् ॥ २८ ॥ 
क्वचिच्छ्रुत्वाऽऽगमं पुण्यं प्रकरोषि च पूजनम्॥ 
शास्त्रस्य वाचकस्यापि व्याख्यातुश्च विशेषतः ॥ २९ ॥ 
कच्चित्पुराणशास्त्राणि प्रणीतानि जनेश्वरैः ॥ 
संलेख्याक्षररम्याणि साधुभ्यः संप्रयच्छसि ॥ ६.४२.३० ॥ 
यः श्रुत्वा सर्व शास्त्राणि निष्क्रयं न प्रयच्छति ॥ 
शास्त्रचौरः स विज्ञेयो न चैवाप्नोति तत्फलम् ॥ ३१ ॥ 
कच्चिच्छिवालये नृत्यगीतवाद्यादिकाः क्रियाः ॥ 
बलिपूजोपहारांश्च त्वं करोषि च शक्तितः ॥ ३२ ॥ 
कच्चित्प्रावरणं वस्त्रं सुभगे सर्वमेव च ॥ 
संप्रयच्छसि साधुभ्यः प्रणिपातपुरःसरम् ॥ ३३ ॥ 
वृथा पर्यटनं नित्यं कच्चिन्न परमंदिरे ॥ 
त्वं करोषि विशालाक्षि विशेषेण निशागमे ॥ ३४ ॥ 
कच्चिन्नाश्नासि भद्रे त्वं स्वभर्तरि बुभुक्षिते ॥ 
आज्ञाभंगं प्रयत्नेन कच्चित्तत्र प्ररक्षसि ॥ ३५ ॥ 
कच्चित्प्रकुपिते कांते नोत्तराणि प्रयच्छसि ॥ 
तस्यकोपप्रणाशार्षं प्रियं कच्चिच्च जल्पसि ॥ ३६ ॥ 
कच्चित्त्वं प्रोषिते कांते मलिनांबरधारिणी ॥ 
जायसे च तथा दीना विवर्णवदना कृशा ॥ ३७ ॥ 
कच्चिन्मंदिरपृष्ठे त्वं न धत्से भिन्नभाजनम् ॥ 
उच्छिष्टं वा जनैस्त्यक्तमपि कार्योपकारकम् ॥ ३९ ॥ 
कच्चिद्व्रजसि नो रात्रौ जागरेषु कथासु च ॥ 
निर्झरेषु विविक्तेषु पुलिनेषु वनेषु च ॥ ३९ ॥ 
कच्चिन्न कुरुषे मैत्रीं बंधकीभिः समं शुभे ॥ 
धात्रीभिर्मालिकस्त्रीभी रजकीभिश्च भामिनि ॥ ६.४२.४० ॥ 
कञ्चिद्दधासि नित्यं त्वं मुखं कुंकुमरंजितम् ॥ 
शिरः पुष्पसमाकीर्णं नेत्रे कज्जलरंजिते ॥ ४१ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रकुण्डोत्पत्तिवृत्तान्ते विश्वामित्रमेनकासमागमवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशो ध्यायः ॥ ४२ ॥ ॥ छ ॥