भृगुसंहिता/सप्तदशोऽध्यायः
अथ सप्तदशोऽध्यायः.अदिमूर्तिकल्पः	
अथ वक्ष्ये विशेषेण केशवादिविनिर्णयं  ।	
केशवं तु प्रकुर्वीत स्ॐयरूपं चतुर्भुजं  ।। १७.१  ।।	
शङ्खचक्रगदापद्मधरं स्वर्णाभवे व च   ।	
सर्वालङ्कारसंयुक्तं मुक्ताहारविभूषितं  ।। १७.२  ।।	
स्थितमेवं प्रकुर्वीत देवीभ्यां सहितं प्रभुं  ।	
नारायणं प्रकुर्वीत घनश्यामं चतुर्भुजं  ।। १७.३  ।।	
शङ्खपद्मधकं देवं बिभ्रन्तं च गदामसिं  ।	
भूषितं मणिभूषाभिः वीतवाससमच्युतं  ।। १७.४  ।।	
प्रकुर्याच्च विशेषेण लक्ष्मीनारायणं शुभं  ।	
उत्तमं दशतालेन मानोन्मानप्रमाणतः   ।। १७.५  ।।	
सिंहासने समासीनं दक्षिणांघ्रिं प्रसार्य च   ।	
आसने निहितं वामं लक्षणं पूर्ववत्तथा   ।। १७.६  ।।	
लक्ष्मीं सन्न्यस्य वामोरौ मुखे हर्षसमन्वितां  ।	
प्रसारितकरां देवीं पञ्चतालप्रमाणतः   ।। १७.७  ।।	
प्राञ्जलीकृतहस्तां तां सर्वाभरणभूषितां  ।	
वामेन तां परिष्वज्य दक्षिणेनाभयप्रदं  ।। १७.८  ।।	
अन्याभ्यां च कराभ्यां च शङ्खचक्रधरं परं  ।	
तार्क्ष्यंस्कन्धासनस्थं वा अन्यत्सर्वं च पूर्ववथ् ।। १७.९  ।।	
तार्क्ष्यं नवार्धतालेन अर्धेषद्भृकुटिं? मुखं  ।	
दक्षिणोरौ स्थितां लक्ष्मीं केचिदिच्छन्तिसूरयः   ।। १७.१०  ।।	
नागभोगे समासीनमेवं कुर्यात्तु वा हरिं  ।	
सप्तभिः पञ्चभिर्वापि फणैर्विस्तारितैर्युतं  ।। १७.११  ।।	
शेषं सम्यक्प्रकुर्वीत समुत्तुङ्गशरीरिणं  ।	
माधवं चोत्पलनिभं चक्रचावगदासिभिः   ।। १७.१२  ।।	
चतुर्भुजधरं कुर्याच्चित्रमाल्यांबरं हरिं  ।	
गोविन्दं पाण्डुराभं च चतुर्भुजधरं हरिं  ।। १७.१३  ।।	
गदाशङ्खारिपद्मानि बिभ्रन्तं कारयेद्बुधः   ।	
विष्णुं नीलोत्पलाभन्तु शङ्खार्यब्जगदाभृतं  ।। १७.१४  ।।	
सर्वाभरण संयुक्तं पीतवाससमच्युतं  ।	
रक्तोत्पलाभं कुर्वीत देवं तु मधुसूदनं  ।। १७.१५  ।।	
शङ्खार्यब्जगदापाणिं चतुर्भुजमनामयं  ।	
त्रिविक्रमं नीलवर्णं शङ्खार्यब्जगदाभृतं  ।। १७.१६  ।।	
चतुर्भुजधरं देवं सर्वाभरणभूषितं  ।	
वामनं मेघवर्णं तु चतुर्बाहुं महाबलं  ।। १७.१७  ।।	
गदाशङ्खारिपद्मानि बिभ्रन्तं छलरूपिणं  ।	
अथ वा कारयेत्कुंभं दध्यन्नं च करद्वये   ।। १७.१८  ।।	
दधिवामनमाहुस्तं श्वेताभं द्विभुजं हरिं  ।	
अथ वा वटुरूपं तु धृत्वा दण्डकमण्डलू   ।। १७.१९  ।।	
स्वर्णच्छमि बालरूपं द्विभुजं कारयेद्धरिं  ।	
सितासिताभं कुर्वीत श्रीधरं तु चतुर्भुजं  ।। १७.२०  ।।	
क्ॐओदकीशङ्खचक्रपद्मधारिणमीश्वरं  ।	
हृषीकेशं प्रकुर्वीत श्यामाभं च चतुर्भुजं  ।। १७.२१  ।।	
गदाशङ्खारिपद्मानि बिभ्रन्तं हरिमव्ययं  ।	
सितमेचकवर्णन्तु पद्मनाभं प्रकल्पयेथ् ।। १७.२२  ।।	
क्ॐओदकीचक्रपद्मशङ्खपाणिं रमाधवं  ।	
दामोदरं प्रकुर्वीत सितगौराभमीश्वरं  ।। १७.२३  ।।	
पद्मशङ्खगदाचक्रधरं देवं चतुर्भुजं  ।	
संकर्षणं तु कुर्वीत श्वेतवर्णं चतुर्भुजं  ।। १७.२४  ।।	
शङ्खार्यब्जगदापाणिं सर्वाधारं सनातनं  ।	
वासुदेवं प्रकुर्वीत तरुणादित्यसन्निभं  ।। १७.२५  ।।	
शङ्खचक्रगदापद्मधरं सर्वधरं विभुं  ।	
चन्द्राभं नवकुन्दाभमथ वा कालयेद्धरिं  ।। १७.२६  ।।	
प्रद्युम्नं तु सुवर्णाभं कुर्याद्देवं चतुर्भुजं  ।	
चक्रशङ्खगदापद्मधरं देवं महाबलं  ।। १७.२७  ।।	
अनिरुद्धं हिरण्याभं सर्वालङ्कारसंयुतं  ।	
शङ्खचक्रधनुःखड्गधरं देवेश्वरेश्वरं  ।। १७.२८  ।।	
सितासिताभं कुर्वीत देवेशं पुरुषोत्तमं  ।	
शङ्खचक्रगदापद्मधरं देवं चतुर्भुजं  ।। १७.२९  ।।	
अथोक्षजं प्रकुर्वीत शङ्खाभं च चतुर्भुजं  ।	
चक्रशङ्खगदापद्मधरं भूषणभूषितं  ।। १७.३०  ।।	
नारसिंहं तु मेघाभं सर्वालङ्कारसंयुतं  ।	
शङ्खपद्मगदाचक्रधरं भक्ताभयप्रदं  ।। १७.३१  ।।	
सितमेचकवर्णं तु कुर्वीत विभुमच्युतं  ।	
गदाब्जचक्रशङ्खाङ्कं चतुर्भुजविराजितं  ।। १७.३२  ।।	
जनार्दनमुदाराङ्गं नीलवर्णं समाचरेथ् ।	
चक्रशङ्खगदापद्मधरं देवं सनातनं  ।। १७.३३  ।।	
अथ वा कटिविन्यस्तवामहस्तं प्रकल्पयेथ् ।	
उपेन्द्रं घनकृष्णाभं सर्वाभरणभूषितं  ।। १७.३४  ।।	
शङ्खचक्रगदापद्मधरं देवं जगत्प्रभुं  ।	
हरिं पाण्डुरकृष्णाभं सर्वालङ्कारशोभितं  ।। १७.३५  ।।	
शङ्खपद्मगदाचक्रधरं कुर्यान्मनोहरं  ।	
कृष्णं तु नीरदश्यामं पुण्डरीकनिभेक्षणं  ।। १७.३६  ।।	
शङ्खचक्रगदापद्मधरं कुर्याद्विचक्षणः   ।	
सर्वेषां तु विमानानि विष्णोरुक्तवदाचरेथ् ।। १७.३७  ।।	
सभ्यकुण्डे प्रधानाग्नौ हौत्रं तत्र प्रशंस्य च   ।	
"केशवं क्लेशसंहारं विष्णुं चैव परात्परम्ऽ   ।। १७.३८  ।।	
"नारायणं नरं विष्णुं नरकान्तकऽ मित्यपि   ।	
"माधवं पुण्डरीकाक्षं विष्णुं सर्वात्मकंऽ त्विति,   ।। १७.३९  ।।	
"गोविन्दं परमानन्दं विष्णुं चैव सनातनम्ऽ   ।	
.विष्णुं व्यापिनमीशानं सर्वलोकाधिपं तथा   ।। १७.४०  ।।	
"मधुसूदनमुद्योगं महान्तं विष्णुऽमित्यपि   ।	
"त्रिविक्रमं त्रिलोकेशं लोकाधारं सनातनम्ऽ   ।। १७.४१  ।।	
"वामनं वरदं चैव काश्यपिं चादितिप्रियम्ऽ   ।	
"श्रीधरं पुरुषं चेति विष्णुं श्रीवत्सवक्षसम्ऽ   ।। १७.४२  ।।	
"हृषीकेशं जगन्नाथं विष्णुं विश्वमयंऽ तथा   ।	
"पद्मनाभं सुरेशं च विष्णुं चैव जगत्पतिम्.ऽ   ।। १७.४३  ।।	
"दामोदरं सदाधारं विष्णुं प्रणवरूपिणम्ऽ   ।	
"संकर्षणं यदुवरं विष्णुं हलधरऽन्तथा   ।। १७.४४  ।।	
"वासुदेवं पुण्यमूर्तिं भद्रेशं पुण्यरूपिणम्ऽ   ।	
"प्रद्युम्नं जगदीशानं विष्णु पुण्यात्मकंऽ तथा   ।। १७.४५  ।।	
"अनिरुद्धं महान्तं च वैराग्यं सर्वतेजसम्ऽ   ।	
"पुरुषोत्तममानन्दं विष्णुं पञ्चात्मकंऽ तथा   ।। १७.४६  ।।	
"अधोक्षजमनादिं च विष्णुं व्यापकऽ मित्यपि   ।	
"नारसिंहं तपोनाथं महाविष्णुं महाबलम्ऽ   ।। १७.४७  ।।	
"अच्युतं चापरिमितमैश्वर्यं श्रीपतिंऽ तथा   ।	
.जनार्दनमनाद्यन्तं विष्णुं तेजोमयंऽ तथा   ।। १७.४८  ।।	
"उपेन्द्रमिन्द्रावरजं विष्णुं वैकुण्ठऽमित्यपि   ।	
"हरिं पापहरं चेति विष्णुं मङ्गलविग्रहं  ।। १७.४९  ।।	
"कृष्णं नारायणं पुण्यं त्रिदशाधिपऽमित्यपि   ।	
आवाह्य तु क्रमेणैव निरुप्याज्याहुतीर्यजेथ् ।। १७.५०  ।।	
"विष्णोर्नुकाऽदभिष्षड्भि"रतोदेवाऽदभिस्तथा   ।	
केशवादिद्वादशानां मन्त्रैर्द्वादशभिर्हुनेथ् ।। १७.५१  ।।	
नारसिंहस्य कृष्णस्य मन्त्रः पूर्वमुदीरितः   ।	
इतरेषां दशानां तु दशमन्त्राः प्रकीर्तिताः   ।। १७.५२  ।।	
"विष्णुस्सर्वेषाऽमित्यादि "यं यज्ञैऽरन्तमीरिताः   ।	
तं तं देवं समुद्दिश्य तत्तन्मन्त्रेण चात्वरः   ।। १७.५३  ।।	
शतमष्टाधिकं हुत्वा शेषं पूर्ववदाचरेथ् ।	
एवं सर्वत्र कुर्वीत देवीभ्यां सहितं विभुं  ।। १७.५४  ।।	
तद्रूपं कौतुकं कुर्यात्सर्वलक्षणलक्षितं  ।	
कर्षणादिक्रियास्सर्वा विष्णोरिन समाचरेथ् ।। १७.५५  ।।	
लक्ष्मीकल्पः 	
अथ वक्ष्ये विशेषेण लक्ष्मीस्थापनमुत्तमं  ।	
अष्टधा प्रोच्यते लक्ष्मीः प्रथमा त्वनपायिनी   ।। १७.५६  ।।	
विष्णोर्वक्षस्थ्सलेकार्या सर्वालङ्कारसंयुता   ।	
दक्षस्तनस्योर्ध्वभागे वह्न्यश्रेदिव्यमण्डले   ।। १७.५७  ।।	
पद्ममध्ये समासीनां पद्मद्वयकराञ्चितां  ।	
वरदाभयहस्तां च मन्दस्मित मुखांबुजां  ।। १७.५८  ।।	
एवं रूपां प्रकुर्वीत योगलक्ष्मीस्तुसा मता   ।	
योगलक्ष्मीं प्रतिष्ठाप्य श्रीकामस्सम्यगर्चयेथ् ।। १७.५९  ।।	
देवेशेन समं कुर्यादस्यास्थ्चापनमुत्तमं  ।	
कालान्तरे प्रकुर्याच्छेद्धेमरूप्यादिना पुनः   ।। १७.६०  ।।	
कृत्वा श्रीवत्सरूपं तु धारयेद्विष्णुमव्ययं  ।	
तत्तद्बिंबानुरूपं च कुर्याच्छ्रीवत्सलक्षणं  ।। १७.६१  ।।	
भोगलक्ष्म्यस्समाख्याता श्श्रीभूनीलाः क्रमादिमाः   ।	
ध्रुवादिषु तु बेरेषु श्रीभूम्यौ देवपाशन्व्गे   ।। १७.६२  ।।	
वैकुण्ठमार्गसंचारा नीला नित्यसमाश्रिता   ।	
श्रीभूम्योस्थ्सापनं पूर्वं देवेशेन सहोदितं  ।। १७.६३  ।।	
देवीभ्यां रहिते देवे कुर्यात्कालान्तरे पुनः   ।	
पृधक्प्रतिष्ठां श्रीभूम्योः कुर्यादाङ्गिरसोक्तिवथ् ।। १७.६४  ।।	
वीरलक्ष्मीरिति प्रोक्ता पृथगालयसंगता   ।	
अलयाद्दक्षिणे पार्श्वेकुर्यात्तु पृथगालयं  ।। १७.६५  ।।	
दशतालेन मानेन कुर्याद्देवीन सलक्षणां  ।	
पद्मद्वयकरां चैव वन्दा भयधारिणीं  ।। १७.६६  ।।	
किरीटमुकुचोपेतां सर्वालङ्कारशोभितं  ।	
पद्मासने समासीनां हेमाभां सर्वमङ्गलां  ।। १७.६७  ।।	
गोदामन्यां प्रकुर्वीत लक्ष्मीं तु विजयाभिधां  ।	
नवतालें मानेन कुर्यादन्यालयाश्रितां  ।। १७.६८  ।।	
दक्षिणेन तु हस्तेन कल्हारं दधतीं तथा   ।	
प्रसारितेतरकरां बद्धधम्मिल्लशोभिनीं  ।। १७.६९  ।।	
सर्वालङ्कारसंयुक्तां तिष्ठन्तीमेव कारयेथ् ।	
गोदा भूम्यंशजा प्रोक्ता तन्मन्त्रेणाचरेत्क्रियाः   ।। १७.७०  ।।	
पाकलक्ष्मीस्समाख्याता पचनालयसंगता   ।	
अष्टतालेन मानेन कुर्यात्तां पचनालये   ।। १७.७१  ।।	
पद्मद्वयाञ्चितकरां वरदाभयधारिणीं  ।	
आसीनां वाथ तिष्ठन्तीं कुर्याद्भूषणभूषितां  ।। १७.७२  ।।	
द्वितीय मण्डपद्वारे द्वारलक्ष्मीं समाचरेथ् ।	
पतङ्गपट्टिकामध्ये सर्वालङ्कारशोभितां  ।। १७.७३  ।।	
पद्मद्वयाञ्चितकरां वरदाभयधारिणीं  ।	
पद्मासने समासीनां किरीटादिविभूषितां  ।। १७.७४  ।।	
गजै तु पाशन्व्योःकुर्याद्धेमकुंभकरौ पुनः   ।	
सिंचन्तौ तौ महालक्ष्मीं कुर्यात्कुंभजलैस्तथा   ।। १७.७५  ।।	
श्रीभूम्योर्वीरविजयलक्ष्म्योरेव विधीयते   ।	
ध्रवबेरानुरूपेण बेरान्तरसमर्चनं  ।। १७.७६  ।।	
तद्रूपं कौतुकं कुर्यादुत्सवादि यथेच्छया   ।	
अन्यासांनैव कुर्वीत ध्रुवार्चामेव कारयेथ् ।। १७.७७  ।।	
पैण्डरीके प्रधानाग्नौ हौत्रं तत्र प्रशंस्य च   ।	
श्रीभूम्योर्मूर्तिमन्त्रैश्च क्रमेणावाहनादिकं  ।। १७.७८  ।।	
"गोदां कृष्णप्रियां लक्ष्मीं रुक्मिणीऽमिति चाह्वयेथ् ।	
आवाहनक्रमेणैव तन्मन्त्रैर्जुहुयात्क्ररूथ् ।। १७.७९  ।।	
प्रतिष्ठोक्तक्रमेणैव सर्वं पूर्ववदाचरेथ् ।	
नवषट्पञ्चमूर्तीनां विमानस्यालयस्य च   ।। १७.८०  ।।	
द्विमूर्तिस्थापनं तद्वत्रिमूर्तस्थापनं तथा   ।	
अन्येषां परिवाराणां स्थापनं विधिवच्चरेथ् ।। १७.८१  ।।	
यद्यत्समर्प्यते वस्तु देवेशस्य तु मन्दिरे   ।	
तत्तत्सर्वं विधानेन प्रतिष्ठाप्य समर्पयेथ् ।। १७.८२  ।।	
असंस्कृतं तु न ग्राह्यं न तद्देवप्रियं भवेथ् ।	
भूषणानि च वा सांसि पात्राण्यन्यत्परिच्छदं  ।। १७.८३  ।।	
बेरालङ्कारयोग्यानि धामालङ्करणानि च   ।	
यथाहंन्संस्कृतान्येव गृह्णीयात्सफलं भवेथ् ।। १७.८४  ।।	
तत्तद्द्रव्याधिदैवत्यं देवतामूर्तिमन्त्रकं  ।	
जुहुयात्सर्वमन्यच्च प्रतिष्ठोक्तवदाचरेथ् ।। १७.८५  ।।	
द्रव्याधिदेवताकल्बस्सम्यगुक्तो मयाखिले   ।। १७.८६  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृसुप्रोक्तायां	
संहितायां प्रकीर्णाधिकारे सप्तदशोऽध्यायः