महाभारतम्-12-शांतिपर्व-140
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति शत्रुंतपाय भारद्वाजोक्तापद्धर्मानुवादः।। 1।।

12-140-2 घृणां दयाम्। तथा वर्तेत भूमिपः इति ट. ड. थ. द. पाठः।।
12-140-3 शत्रुंजयस्य च इति झ. पाठः।।
12-140-20 नानार्थिकः बहुप्रयोजनवान्। कृतघ्ने पुरुषे अर्थसंबन्धं न समाचरेत्।।
12-140-21 वराहस्य श्रेयोमूलोत्खननम्। तच्च राजा शूत्रूणां कुर्यात्। मेरोरचञ्चलत्वमनुल्लङ्घनीयत्वं च शून्यस्य वेश्मनः संपदागम इष्टस्तमिच्छेत्। व्यालस्य सर्पवदन्ध्यकोपत्वमिष्टं तमङ्गीकुर्यात्। नटस्य भक्तिमित्रस्य इति झ. पाठः। तत्र नटस्य जानारूपत्वमिष्टम्। एवं राजा स्त्रिग्धप्रसन्नादीन् गुणान् बिभृयात्। भक्तिमित्रस्य स्वाराध्योदय इष्ट एवं स्वप्रतिपाल्यानां प्रजानामुदयो राज्ञा नित्यमेष्टव्य इत्यर्थः।।
12-140-25 बकातीनामेकाग्रत्वं निर्भयत्वं शीघ्रकारित्वमपरावृत्तित्वं च गुणास्तान् परार्थादाने राजाश्रयेदित्यर्थः।।
12-140-30 अश्वतरी गर्दभजाऽश्व उदरभेदेनैव प्रसूत इति प्रसिद्धम्।।
12-140-34 न संशयमनारुह्य इति झ. पाठः।।
12-140-40 पाषण्डाद्यैरविज्ञातैर्विदित्वारिंवशं नयेत्। इति ट. ड. थ. पाठः।।
12-140-47 कर्तव्या भृतिमिच्छता इति ट. पाठः। त्यक्तव्या भूतिमिच्छता इति ध. पाठः।।
12-140-56 शुष्क्रं लाभशून्यम्।।
12-140-57 त्रिवर्गः धर्मार्थकामाः तत्र त्रिविधा पीडा। धर्मेणार्थस्य पीडा अर्थेन धर्मस्य कामेन तयोरिति। अनुबन्धाः फलानि। धर्मस्यार्थः अर्थस्य कामः कामस्येन्द्रियप्रीतिरिति क्षुद्राः। धर्मस्य चित्तशुद्धिरर्थस्य यज्ञः कामस्य जीवनमात्रमिति प्राज्ञाः। तत्र बलाबलं ज्ञात्वाऽनुबन्धाँल्लिप्सेत पीडां तु पारवर्जयेदेवेत्यर्थः। पीडां विद्वान्वशं नयेदिति ड. थ. पाठः।।
12-140-62 गृध्रदृष्टिगृध्रवत् दूरदर्शी। बकवदालीनो निश्चलः। श्वचेष्टः शुनकवज्जागरूकश्चोरसूचकश्च। काकवत् शङ्की परेङ्गितज्ञः। भुजङ्गचरितं अकस्मात्परकृते दुर्गादौ प्रवेशनम्।।
12-140-64 श्रेणीमुख्यः नानाजातियाः सन्त एककार्ये निविष्टाः श्रेणयस्तासां मुख्यस्य उपजापो भेदः वल्लभानां मित्राणामनुनयेषु अन्यैः कियमाणेषु अमात्यान्परिरक्षेत। भेदात्संघातात्संभूयकार्यकारित्वाच्च। संहता ह्यामात्याः सद्यो राजानमराजानं कुर्युर्विपरीतं वा कुर्युरित्यर्थ-।।
12-140-70 वृजिनाभिसंहितं आपत्कालाभिप्रायेणैवैतदुक्तं नत्वेतदेवं पुरुषः समाचरेत्। परेणाभियोगे कृते सति। इदं मदुक्तं कथं न भावयेत् अपितु भावयेदेव। आपदि एतदनुष्ठानादधर्मो नास्तीति भावः।।

महाभारतम्/शांतिपर्व