स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः ००३
अध्याय ३

युधिष्ठिर उवाच -
सप्तकल्पक्षया घोरास्त्वया दृष्टा महामुने  ।
न चापीहास्ति भगवन्दीर्घायुरिह कश्चन  ॥ ३.१ ॥
त्वया ह्येकार्णवे सुप्तः पद्मनाभः सुरारिहा  ।
दृष्टः सहस्रचरणः सहस्रनयनोदरः  ॥ ३.२ ॥
त्वं किलानुग्रहात्तस्य दह्यमाने चराचरे  ।
न क्षयं समनुप्राप्तो वरदानान्महात्मनः  ॥ ३.३ ॥
किं त्वयाश्चर्यभूतं हि दृष्टं च भ्रमतानघ  ।
एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे  ॥ ३.४ ॥
सम्प्राप्ते च महाघोरे युगस्यान्ते महाक्षये  ।
अनावृष्टिहते लोके पुरा वर्षशताधिके  ॥ ३.५ ॥
औषधीनां क्षये घोरे देवदानववर्जिते  ।
निर्वीर्ये निर्वषट्कारे कलिना दूषिते भृशम्  ॥ ३.६ ॥
सरित्सरस्तडागेषु पल्वलोपवनेषु च  ।
संशुष्केषु तदा ब्रह्मन्निराकारे युगक्षये  ॥ ३.७ ॥
जनं प्राप्ते महर्लोके ब्रह्मक्षत्रविशादयः  ।
ऋषयश्च महात्मानो दिव्यतेजःसमन्विताः  ॥ ३.८ ॥
स्थितानि कानि भूतानि गतान्येव महामुने  ।
एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व पृथक्पृथक् ॥ ३.९ ॥
भूतानि कानि विप्रेन्द्र कथं सिद्धिमवाप्नुयात् ।
ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां काले प्राप्ते सुदारुणे  ॥ ३.१० ॥
एवमुक्तस्ततः सोऽथ धर्मराजेन धीमता  ।
मार्कण्डः प्रत्युवाचेदमृषिसंघैः समावृतः  ॥ ३.११ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वया सह नरेश्वर  ।
महत्पुराणं पूर्वोक्तं शंभुना वायुदैवते  ॥ ३.१२ ॥
वायोः सकाशात्स्कन्देन श्रुतमेतत्पुरातनम्  ।
वसिष्ठः श्रुतवांस्तस्मात्पराशरस्ततः परम्  ॥ ३.१३ ॥
तस्माच्च जातूकर्ण्येन तस्माच्चैव महर्षिभिः  ।
एवं परम्पराप्रोक्तं शतसंख्यैर्द्विजोत्तमैः  ॥ ३.१४ ॥
संहिता शतसाहस्री पुरोक्ता शंभुना किल  ।
आलोड्य सर्वशास्त्राणि वदार्थं तत्त्वतः पुरा  ॥ ३.१५ ॥
युगरूपेण सा पश्चाच्चतुर्धा विनियोजिता  ।
मदप्रज्ञानुसारेण नराणां तु महर्षिभिः  ॥ ३.१६ ॥
आराध्य पशुभर्तारं मया पूर्वं महेश्वरम्  ।
पुराणं श्रुतमेतद्धि तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः  ॥ ३.१७ ॥
यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः सर्वपापैर्नरेश्वर  ।
मानसैः कर्मजैश्चैव सप्तजन्मसु संचितैः  ॥ ३.१८ ॥
सप्तकल्पक्षया घोरा मया दृष्टाः पुनःपुनः  ।
प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोश्च परमेष्ठिनः  ॥ ३.१९ ॥
द्वादशादित्यनिर्दग्धे जगत्येकार्णवीकृते  ।
श्रान्तोऽहं विभ्रमंस्तत्र तरन्बाहुभिरर्णवम्  ॥ ३.२० ॥
अथाहं सलिले राजन्नादित्यसमरूपिणम्  ।
पुरा पुरुषमद्राक्षमनादिनिधनं प्रभुम्  ॥ ३.२१ ॥
शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश  ।
द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः  ॥ ३.२२ ॥
अगाधे भ्रमते सोऽपि तमोभूते महार्णवे  ।
अविश्रमन्मुहूर्तं तु चक्रारूढ इव भ्रमन्  ॥ ३.२३ ॥
अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम्  ।
तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्  ॥ ३.२४ ॥
ततोऽब्रवीत्स मां दृष्ट्वा एह्येहीति च भारत  ।
परं प्रधानः सर्वेषां मत्स्यरूपो महेश्वरः  ॥ ३.२५ ॥
ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर  ।
सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः  ॥ ३.२६ ॥
ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम्  ।
उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्  ॥ ३.२७ ॥
नदीं कामगमां पुण्यां झषमीनसमाकुलाम्  ।
नद्यास्तस्यास्तु मध्यस्था प्रमदा कामरूपिणी  ॥ ३.२८ ॥
नीलोत्पलदलश्यामा महत्प्रक्षोभवाहिनी  ।
दिव्यहाटकचित्राङ्गी कनकोज्ज्वलशोभिता  ॥ ३.२९ ॥
द्वाभ्यां संगृह्य जानुभ्यां महत्पोतं व्यवस्थिता  ।
तां मनुः प्रत्युवाचेदं का त्वं दिव्यवराङ्गने  ॥ ३.३० ॥
तिष्ठसे केन कार्येण त्वमत्र सुरसुन्दरि  ।
सुरासुरगणे नष्टे भ्रमसे लीलयार्णवे  ॥ ३.३१ ॥
सरितः सागराः शैलाः क्षयं प्राप्ता ह्यनेकशः  ।
त्वमेका तु कथं साध्वि तिष्ठसे कारणं महत् ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं देवि कथयस्व ह्यशेषतः  ॥ ३.३२ ॥

अबलोवाच -
ईश्वराङ्गसमुद्भूता ह्यमृतानाम विश्रुता  ।
सरित्पापहरा पुण्या मामाश्रित्य भयं कुतः  ॥ ३.३३ ॥
साहं पोतमिमं तुभ्यं गृहीत्वा ह्यागता द्विज  ।
न ह्यस्य पोतस्य क्षयो यत्र तिष्ठति शंकरः  ॥ ३.३४ ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः  ।
मनुना सह राजेन्द्र पोतारूढो ह्यहं तदा  ॥ ३.३५ ॥
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम्  ।
व्यापिनं परमेशानमस्तौषमभयप्रदम्  ॥ ३.३६ ॥
सद्योजाताय देवाय वामदेवाय वै नमः  ।
भवे भवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः  ॥ ३.३७ ॥
भूर्भुवाय नमस्तुभ्यं रामज्येष्ठाय वै नमः  ।
नमस्ते भद्रकालाय कलिरूपाय वै नमः  ॥ ३.३८ ॥
अचिन्त्याव्यक्तरूपाय महादेवाय धामने  ।
विद्महे देवदेवाय तन्नो रुद्र नमोनमः  ॥ ३.३९ ॥
जगत्सृष्टिविनाशानां कारणाय नमोनमः  ।
एवं स्तुतो महादेवः पूर्वं सृष्टया मयानघ  ॥ ३.४० ॥
प्रसन्नो मावदत्पश्चाद्वरं वरय सुव्रत  ॥ ३.४१ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये मार्कण्डेयधर्मराजसंवादे कल्पक्षये मार्कण्डेयकृतपोतार्धारोहणवृत्तान्तवर्णनंनाम तृतीयोऽध्यायः ॥