स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०८९
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः ॥ 
बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे ॥ १ ॥ 
तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे ॥ 
छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः ॥ २ ॥ 
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् ॥ 
विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम् ॥ ३ ॥ 
अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः ॥ 
प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः ॥ ४ ॥ 
रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा ॥ 
भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः ॥ ९ ॥ 
ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः ॥ 
युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः ॥ ६ ॥ 
प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ 
नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले ॥ ७ ॥ 
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता ॥ 
हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः ॥ ८ ॥ 
तस्यां स्वे पादुके न्यस्य ततः प्रोवाच देवताः ॥ 
सर्वास्ता नतसर्वांगीर्विनयेन समन्विताः ॥ ९ ॥ 
इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा ॥ 
सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित् ॥ ६.८९.१० ॥ 
या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः ॥ 
सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति ॥ ११ ॥ 
॥ देवता ऊचुः ॥ ॥ 
अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति ॥ 
पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि ॥ १२ ॥ 
॥ अम्बोवाच ॥ ॥ 
अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः ॥ 
पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः ॥ १३ ॥ 
पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् ॥ 
अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि ॥ १४ ॥ 
ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः ॥ 
परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके ॥ १५ ॥ 
ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः ॥ 
प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम्॥ 
प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम् ॥ १६ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः ॥ 
तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये  १७ ॥ 
ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् ॥ 
प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः ॥ १८ ॥ 
तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः ॥ 
पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः ॥ १९ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः ॥ 
दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः॥६.८९.२०॥। 
प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः ॥ 
स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः ॥ २१ ॥ 
देवा ऊचुः ॥ ॥ 
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते ॥ 
अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके ॥ २२ ॥ 
ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः ॥
ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम् ॥ २३ ॥ 
नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् ॥ 
अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो॥२४॥
तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः॥
प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः ॥२५॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी॥ 
जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा ॥ २६ ॥ 
तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते ॥ 
मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः ॥ २७ ॥ 
परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः ॥ 
युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते ॥ २८ ॥ 
एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः ॥ 
व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ २९ ॥ 
तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् ॥ 
द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत् ॥ ६.८९.३० ॥ 
तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः ॥ 
श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा ॥ ३१ ॥ 
अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् ॥ 
किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम् ॥ ३२ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे ॥ 
श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर ॥ ३३ ॥ 
कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम्॥ 
यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु ॥ ३४ ॥ 
कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः ॥ 
ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि ॥ ३५ ॥ 
तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः ॥ 
मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः ॥ ३६ ॥ 
एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् ॥ 
पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात् ॥ ३७। 
ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् ॥ 
प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान् ॥ ३८ ॥ 
॥ कुमार्युवाच ॥ ॥ 
त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः ॥ 
कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने ॥ ३९ ॥ 
कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् ॥ 
एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ।। ६.८९.४० ॥ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि ॥ 
मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति ॥ ४१ ॥ 
एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः ॥ 
तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः ॥ ४२  
ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् ॥ 
पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा ॥ ४३ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः ॥ 
पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः ॥ 
इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः ॥ ४४ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके ॥ 
पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका ॥ ४५ ॥ 
वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च ॥ 
मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः ॥ ४६ ॥ 
एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् ॥ 
श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः ॥ ४७ ॥ 
यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः ॥ 
तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम् ॥ ४८ ॥ 
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः ॥ ८९ ॥