गरुडपुराणम्/ब्रह्मकाण्डः (मोक्षकाण्डः)/अध्यायः २१
श्रीगरुडमहापुराणम् २१
श्रीकृष्ण उवाच  ।
कालिन्द्या अपि चोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि खगेश्वर  ।
विवस्वान्नाम सूर्योभत्तस्य पुत्री व्यजायत  ॥ ३,२१.१ ॥
कालिन्दीसंज्ञका वीन्द्र यमुना यानुजा स्मृता  ।
कृष्णपत्नीत्वकामेन चचार तप उत्तमम्  ॥ ३,२१.२ ॥
तप आलोचनं प्रोक्तं तत्त्वानां च विनिर्णयः  ।
पूर्वार्जितानां पापानामनुतापस्तपः स्मृतम्  ॥ ३,२१.३ ॥
प्रायो नाम तपः प्रोक्तं चित्तनिग्रह उच्यते  ।
प्रायश्चित्तमिति प्रोक्तं न तु क्षौरं खगेश्वर  ॥ ३,२१.४ ॥
अनुतापयुतं भूतं तच्छणु त्वं खगेश्वर  ।
पूर्वं न जप्तं दिव्यमन्त्रं मुकुन्द तप्तं सदा क्लेशदावानलेन  ॥ ३,२१.५ ॥
न वै स्मृतं हरिनामामृतं च सदा स्मृतं हरिदोषादिकं च  ।
न तु स्मृतं हरितत्त्वामृतं च सम्यक्श्रुतं लोलवार्तादिकं च  ॥ ३,२१.६ ॥
न पूजितं हरिपादारविन्दं सुपूजिताः पुत्रमित्रादिकाश्च  ।
न वन्दितं हरिपादारविन्दं सुवन्दितो मित्रपादः सुघोरः  ॥ ३,२१.७ ॥
न दृष्टं वै धूपधूम्रैरुपेतं हरेर्वक्रं कुन्तलैः संवृतं च  ।
पुत्रादिकं लालितं वै मुकुन्द न लालितं तव वक्रं मुरारे  ॥ ३,२१.८ ॥
सुलालितं भूषणैः पुत्रमित्रं न लालितं सर्वपापापहारि  ।
न भुक्तं वै हरिनैरवेद्यशेषं मित्रालये षड्रसान्नं च भुक्तम्  ॥ ३,२१.९ ॥
सुपुष्पगन्धा नार्पिता ते मुरारे समर्पिताः पुत्रमित्रादिकेभ्यः  ।
सन्तप्तोहं पुत्रमित्रादिकेषु कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द  ॥ ३,२१.१० ॥
अवैष्णवान्नैः शिग्रुशाकादिकैश्च ह्यनर्पितान्नैश्च तथाप्यसंस्कृतैः  ।
तथाप्यभक्ष्यै रसना च दग्धा कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द  ॥ ३,२१.११ ॥
अष्टाक्षरीपूजया दिव्यतीर्थैर्विष्णोः पुरा भ्रामितैः शङ्खतीर्थैः  ।
न पावितं मच्छरीरं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव व क्त्रं मुकुन्द  ॥ ३,२१.१२ ॥
अनर्पितैर्गन्धपुष्पादिकैश्च अनर्पितैर्भूषणैर्वस्त्रजातैः  ।
अवैष्णवानां दिग्धगन्धादिदोषैर्गात्रं दग्धं कदा ह्युद्धरिष्ये मुकुन्द  ॥ ३,२१.१३ ॥
दग्धौ च पादौ मम वासुदेव न गच्छन्तौ क्षेत्रपथं हरेश्च  ।
नेत्रे च दग्धे मम सर्वदापि नालोकितं तव देव प्रतीकम्  ॥ ३,२१.१४ ॥
दग्धौ च हस्तौ मम वासुदेव न पूजितं तव विष्णोः प्रतीकम्  ।
मया कृतं पापजातं मुरारे कदा द्रक्ष्ये तव वक्रं मुकुन्द  ॥ ३,२१.१५ ॥
मदीयदोषान्गणयन्न पूर्ण दयां कुरु त्वं सुद्धदास्यान्मुकुन्द  ।
यावन्ति लोमानि मदीयगात्रे संति प्रभो सर्वदोर्षर्विदूर  ॥ ३,२१.१६ ॥
तावन्ति पापानि मदीयगात्रे कदा द्रक्ष्ये तव वक्त्रं मुकुन्द  ।
अनन्तदेहे पतिपुत्रैर्गृहैश्च मित्रैर्धनैः पशुभृत्यादिकैश्च  ॥ ३,२१.१७ ॥
सुखं नाप्तं ह्यपुमात्रं मुकुन्द सेवा मुक्ता तव देवस्य विष्णोः  ।
इतः परं पुत्रमित्रादिकं च यास्ये नाहं तव दासी भवामि  ॥ ३,२१.१८ ॥
येये ब्रूयुः पुत्रमित्रादिकैश्च सम्यक्सुखं जायते मर्त्यलोके  ।
तेषामास्ये मूत्रविष्ठादिकं च सम्यक्सदा पतितं चेति जाने  ॥ ३,२१.१९ ॥
मित्रादीनां यत्कृतं द्रव्यजातं वृथा गतं मलरूपं च जातम्  ।
सद्वैष्णवानां यत्कृतं द्रव्यजातं हरिप्राप्तेः कारणं स्यात्सदैव  ॥ ३,२१.२० ॥
एतादृशं तत्तु जातं मुकुन्द अलं ह्यलं तेन दुःखं च भुक्तम्  ।
संगं दत्तात्सज्जनानां सदा त्वं विना च त्वं दुर्जनानां च संगात् ॥ ३,२१.२१ ॥
संगैः सदा दुर्जनानां मुरारे गात्रं दग्धं न विरागेण युक्तम्  ।
एतादृशाहं कां गातिं वा मुकुन्द यास्ये न जाने दयया मां च पाहि  ॥ ३,२१.२२ ॥
एतादृशो ह्यनुतापः खगेन्द्र प्रायश्चित्तं न च क्षौरादिकं च  ।
भानोः कन्या ह्यनुतापं च कृत्वा विचारयामास हरेः सुतत्त्वम्  ॥ ३,२१.२३ ॥
सर्वोत्तमो हरिरेकः सदैव यतः पूर्णः सर्वगुणैस्ततश्च  ।
सृष्टौ यस्माज्जयते विश्वजातमतो हरिः सर्वगुणैश्च पूर्णः  ॥ ३,२१.२४ ॥
यो देवानामाद्य अकार एव यतो ब्रह्माद्या नैव पूर्णाः समस्ताः  ।
लक्ष्मीप्रसादाच्चिरपुण्येन जातो यथायोग्यं पूर्णगुणो विरिञ्चः  ॥ ३,२१.२५ ॥
न लक्ष्मीवद्गुणपूर्णो विरिञ्चो न विष्णुवद्गुणपूर्णा रमापि  ।
न वायुवद्भारती चापि पूर्णा न शेषवद्वारुणी चापि पूर्णा  ॥ ३,२१.२६ ॥
न वै रुद्रवत्पार्वती पूर्णरूपा ह्यन्येप्येवं नैव पूर्णाः सदैव  ।
आलोचनामेवमेषा हि कृत्वा तपश्चक्रे यमुनायाश्च तीरे  ॥ ३,२१.२७ ॥
तदाचाहं यमुनायाश्च तीरं पार्थेन साकं मृगयां गतः खग  ।
दृष्ट्वा च तां तत्र तपश्चरन्तीं तदाब्रुवं मत्सखायं च पार्थम्  ॥ ३,२१.२८ ॥
हे पार्थ शीघ्रं व्रज कन्यासमीपं त्वं पृच्छ कस्मादत्र तपः करोषि  ।
एवं प्रोक्तस्तत्समीपं स गत्वा पृष्ट्वा चैतत्कारणं शीघ्रमेव  ॥ ३,२१.२९ ॥
आगत्य मामवदत्फाल्गुनोयं सर्वं वृत्तांन्तं त्वसौ मत्समीपे  ।
ततस्त्वहं सुमुहूर्ते च तस्याः पाणिग्रहं कृतवांस्तत्र सम्यक् ॥ ३,२१.३० ॥
तस्याश्च तापात्संततं मद्विचारात्प्रसन्नोहं सततं सुप्रसन्नः  ।
पूर्णानन्दे रममाणास्य नित्यं तया च मे किं सुखंस्यात्खगेन्द्र  ॥ ३,२१.३१ ॥
मया विवाहोनुग्रहार्थं हि तस्या अङ्गीकृतो न तु सौख्याय वीन्द्र  ।
तथा वक्ष्ये लक्ष्मणायाश्च रूपं पाणिग्राहे कारणं चापि वीन्द्रा  ॥ ३,२१.३२ ॥
शृणुष्व तत्तव वक्ष्यामि गोप्यं सच्छिष्यके नास्ति गोप्यं गुरोश्च  ॥ ३,२१.३३ ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे भगवतः कालिन्द्या विवाहे हेतुनिरूपणं नामैकविंशोऽध्यायः

ब्रह्मकाण्डः