ऋतुसंहारम्/प्रथमः सर्गः
प्रचण्डसूर्यः स्पृहणीयचन्द्रमाः सदावगाहक्षतवारिसंचयः   ।	
दिनान्तरम्योऽभ्युपशान्तमन्मथो निदाघकालोऽयमुपागतः प्रिये   ।। १.१  ।।	
निशाः शशाङ्कक्षतनीलराजयः क्वचिद्विचित्रं जलयन्त्रमन्दिरं  ।	
मणिप्रकाराः सरसं च चन्दनं शुचौ प्रिये यान्ति जनस्य सेव्यतां  ।। १.२  ।।	
सुवासितं हर्म्यतलं मनोहरं प्रियामुखोच्छ्वासविकम्पितं मधु   ।	
सुतन्त्रिगीतं मदनस्य दीपनं शुचौ निशीथेऽनुभवन्ति कामिनः   ।। १.३  ।।	
नितम्बबिम्बैः सदुकूलमेखलैः स्तनैः सहाराभरणैः सचन्दनैः   ।	
शिरोरुहैः स्नानकषायवासितैः स्त्रियो निदाघं शमयन्ति कामिनां  ।। १.४  ।।	
नितान्तलाक्षारसरागरञ्जितैर्नितम्बिनीनां चरणैः सनूपुरैः   ।	
पदे पदे हंसरुतानुकारिभिर्जनस्य चित्तं क्रियते समन्मथं  ।। १.५  ।।	
पयोधराश्चन्दनपङ्कचर्चितास्तुषारगौरार्पितहारशेखराः   ।	
नितम्बदेशाश्च सहेममेखलाः प्रकुर्वते कस्य मनो न सोत्सुकं  ।। १.६  ।।	
समुद्गतस्वेदचिताङ्गसंधयो विमुच्य वासांसि गुरूणि साम्प्रतं  ।	
स्तनेषु तन्वंशुकमुन्नतस्तना निवेशयन्ति प्रमदाः सयौवनाः   ।। १.७  ।।	
सचन्दनाम्बुव्यजनोद्भवानिलैः सहारयष्टिस्तनमण्डलार्पणैः   ।	
सवल्लकीकाकलिगीतनिस्वनैर्विबोध्यते सुप्त इवाद्य मन्मथः   ।। १.८  ।।	
सितेषु हर्म्येषु निशासु योषितां सुखप्रसुप्तानि मुखानि चन्द्रमाः   ।	
विलोक्य नूनं भृशमुत्सुकश्चिरं निशाक्षये याति ह्रियेव पाण्डुतां  ।। १.९  ।।	
असह्यवातोद्धतरेणुमण्डला प्रचण्डसूर्यातपतापिता मही   ।	
न शक्यते द्रष्टुमपि प्रवासिभिः प्रियावियोगानलदग्धमानसैः   ।। १.१०  ।।	
मृगाः प्रचण्डातपतापिता भृशं तृषा महत्या परिशुष्कतालवः   ।	
वनान्तरे तोयमिति प्रधाविता निरीक्ष्य भिन्नाञ्जनसंनिभं नभः   ।। १.११  ।।	
सविभ्रमैः सस्मितजिह्मवीक्षितैर्विलासवत्यो मनसि प्रवासिनां  ।	
अनङ्गसंदीपनमाशु कुर्वते यथा प्रदोषाः शशिचारुभूषणाः   ।। १.१२  ।।	
रवेर्मयूखैरभितापितो भृशं विदह्यमानः पथि तप्तपांसुभिः   ।	
अवाङ्मुखो जिह्मगतिः श्वसन्मुहुः फणी मयूरस्य तले निषीदति   ।। १.१३  ।।	
तृषा महत्या हतविक्रमोद्यमः श्वसन्मुहुर्दूरविदारिताननः   ।	
न हन्त्यदूरेऽपि गजान्मृगेश्वरो विलोलजिह्वश्चलिताग्रकेसरः   ।। १.१४  ।।	
विशुष्ककण्ठोद्गतसीकराम्भसो गभस्तिभिर्भानुमतोऽनुतापिताः   ।	
प्रवृद्धतृष्णोपहता जलार्थिनो न दन्तिनः केसरिणोऽपि बिभ्यति   ।। १.१५  ।।	
हुताग्निकल्पैः सवितुर्गभस्तिभिः कलापिनः क्लान्तशरीरचेतसः   ।	
न भोगिनं घ्नन्ति समीपवर्तिनं कलापचक्रेषु निवेशिताननं  ।। १.१६  ।।	
सभद्रमुस्तं परिशुष्ककर्दमं सरः खनन्नायतपोतृमण्डलैः   ।	
रवेर्मयूखैरभितापितो भृशं वराहयूथो विशतीव भूतलं  ।। १.१७  ।।	
विवस्वता तीक्ष्णतरांशुमालिना सपङ्कतोयात्सरसोऽभितापितः   ।	
उत्प्लुत्य भेकस्तृषितस्य भोगिनः फणातपत्रस्य तले निषीदति   ।। १.१८  ।।	
समुद्धृताशेषमृणालजालकं विपन्नमीनं द्रुतभीतसारसं  ।	
परस्परोत्पीडनसंहतैर्गजैः कृतं सरः सान्द्रविमर्दकर्दमं  ।। १.१९  ।।	
रविप्रभोद्भिन्नशिर्ॐअणिप्रभो विलोलजिह्वाद्वयलीढमारुतः   ।	
विषाग्निसूर्यातपतापितः फणी न हन्ति मण्डूककुलं तृषाकुलः   ।। १.२०  ।।	
सफेनलालावृतवक्त्रसम्पुटं विनिःसृतालोहितजिह्वमुन्मुखं  ।	
तृषाकुलं निःसृतमद्रिगह्वरादवेक्षमाणं महिषीकुलं जलं  ।। १.२१  ।।	
पटुतरदवदाहोच्छुष्कसस्य प्ररोहाः परुषपवनवेगोत्क्षिप्तसंशुष्कपर्णाः   ।	
दिनकरपरितापक्षीणतोयाः समन्ताद्विदधति भयमुच्चैर्वीक्ष्यमाणा वनान्ताः   ।। १.२२  ।।	
श्वसिति विहगवर्गः शीर्णपर्णद्रुमस्थः कपिकुलमुपयाति क्लान्तमद्रेर्निकुञ्जं  ।	
भ्रमति गवययूथः सर्वतस्तोयमिच्छञ्शरभकुलमजिह्मं प्रोद्धरत्यम्बु कूपाथ् ।। १.२३  ।।	
विकचनवकुसुम्भस्वच्छसिन्दूरभासा प्रबलपवनवेगोद्भूतवेगेन तूर्णं  ।	
तटविटपलताग्रालिङ्गनव्याकुलेन दिशि दिशि परिदग्धा भूमयः पावकेन   ।। १.२४  ।।	
ज्वलति पवनवृद्धः पर्वतानां दरीषु स्फुटति पटुनिनादैः शुष्कवंशस्थलीषु   ।	
प्रसरति तृणमध्ये लब्धवृद्धिः क्षणेन ग्लपयति मृगवर्गं प्रान्तलग्नो दवाग्निः   ।। १.२५  ।।	
बहुतर इव जातः शाल्मलीनां वनेषु स्फुरति कनकगौरः कोटरेषु द्रुमाणां  ।	
परिणतदलशाखानुत्पतन्प्रांशुवृक्षान्भ्रमति पवनधूतः सर्वतोऽग्निर्वनान्ते   ।। १.२६  ।।	
गजगवयमृगेन्द्रा वह्निसंतप्तदेहाः सुहृद इव समेता द्वंद्वभावं विहाय   ।	
हुतवहपरिखेदादाशु निर्गत्य कक्षाद्विपुलपुलिनदेशां निम्नगां संविशन्ति   ।। १.२७  ।।	
कमलवनचिताम्बुः पाटलामोदरम्यः सुखसलिलनिषेकः सेव्यचन्द्रांशुहारः   ।	
व्रजतु तव निदाघः कामिनीभिः समेतो निशि सुललितगीते हर्म्यपृष्ठे सुखेन   ।। १.२८  ।।