नारदपञ्चरात्रम्‌/प्रथमैकरात्रे/अध्यायः ६
प्रथमैकरात्रे षष्ठोऽध्यायः	
श्रीशुक उवाच	
सनत्कुमारो वैकुण्ठं ब्रह्मलोकं च ब्रह्मणि ?wहत्? ।	
गते ब्रह्मन्किं चकार भगवान्नारदो मुनिः   ।। ६.१  ।।	
व्यासो उवाच	
मुनिस्तयोश्च गतयोः स रुरोद सरित्तटे   ।	
इतस्ततश्च बभ्राम मद्वियोगशुचास्पद   ।। ६.२  ।।	
स्वमानसे समालोक्य मुनिश्रेष्ठः स उन्मनाः   ।	
ध्यायमानो हरिपदं शिवं द्रष्टुं समुत्सुकः   ।। ६.३  ।।	
प्रणम्य पितरं भक्त्या कुमारं भ्रातरं तथा   ।	
जगाम तपसस्थानात्कैलासाभिमुखे मुनिः   ।। ६.४  ।।	
स्नात्वा च कृतमालायां संपूज्य परमेश्वरं  ।	
भुक्त्वा फलं जलं पीत्वा प्रययौ गन्धमादनं  ।। ६.५  ।।	
ददर्श ब्राह्मणं तत्र वटमूले मनोहरे   ।	
कटमस्तं ध्यायमानं श्रीकृष्णचरणाम्बुजं  ।। ६.६  ।।	
दीर्गं नग्नं गौराङ्गं दीर्घलोमभिरावृतं  ।	
निमीलिताक्षं सानन्दं सानन्दाश्रुसमन्वितं  ।। ६.७  ।।	
पाद्मे पद्मेशशेषादिसुरपूजितवन्दिते   ।	
श्रीपादपद्मे शोभाढ्ये शश्वत्संन्यस्तमानसं  ।। ६.८  ।।	
बाह्यज्ञानपरित्यक्तं योगज्ञानविशारदं  ।	
शिवस्य शिष्यं सद्भक्तं योगीन्द्राणां गुरोर्गुरोः   ।। ६.९  ।।	
हृत्पद्मे पद्मनाभं च परमात्मानं ईश्वरं  ।	
प्रदीपकलिकाकारं ब्रह्मज्योतिःसनातनं  ।। ६.१०  ।।	
साक्षिस्वरूपं परमं भगवन्तं अधोक्षजं  ।	
पश्यन्तं सस्मितं कृष्णं पुलकाङ्कितविग्रहं  ।। ६.११  ।।	
सद्भावोद्रिक्तचित्तं च सद्भावं पुरुषोत्तमे   ।	
दृष्ट्वा महर्षिप्रवरं देवर्षिविस्मयं ययौ   ।। ६.१२  ।।	
इतस्ततश्च बभ्राम ददर्श स्वाश्रमं मुनेः   ।	
अतीव सुरहःस्थानं रम्यं रम्यं नवं नवं  ।। ६.१३  ।।	
सुस्निग्धं सुन्दरं शुद्धं परं स्वच्छं सरोवरं  ।	
श्वेतरक्तोत्पलदलैः कमलैः कमनीयकं  ।। ६.१४  ।।	
गुञ्जदिन्दिन्दवरैर्?wहत्? मकरन्दोदरैस्तथा   ।	
व्याकुलैः संकुलैः शश्वद्राजितैश्च विराजितं  ।। ६.१५  ।।	
वन्यैर्वृक्षैर्बहुविधैः फलशाखासुशोभितैः   ।	
करञ्जकैश्च करजैर्बिम्बैः शाखोटिकैस्तथा   ।। ६.१६  ।।	
तिन्तिडीभिः कपित्थैश्च वटशिंशपाचन्दनैः   ।	
मन्दारैः सिन्धुवारैश्च ताडिपत्रैः सुशोभनैः   ।। ६.१७  ।।	
गुवाकैर्नारिकेतैश्च खर्जुरैः पनसैस्तथा   ।	
तालैः शालैः पियालैश्च हिन्तालैर्वकुलैरपि   ।। ६.१८  ।।	
आम्रैराम्रातकैश्चैव जम्बीरैर्दाडिमैस्तथा   ।	
श्रीफलैर्वदरीभिश्च जम्बुभिर्नागरङ्गकैः   ।। ६.१९  ।।	
सुपक्वफलशोभाड्यैः सुस्निग्धैः सुमनोहरैः   ।	
तरुणैस्तरुराजैस्च नानाजातिभिरीप्सितं  ।। ६.२०  ।।	
मल्लिकामालतीकुन्दकेतकीकुसुमैः शुभैः   ।	
माधवीनां लताजालैश्चर्चितं चारुचम्पकैः   ।। ६.२१  ।।	
कदम्बानां कदम्बैश्च स्वच्छैः श्वेतैश्च पुष्पितैः   ।	
नागेश्वराणां वृन्दैश्च दीप्तं मन्दारकैर्वरैः   ।। ६.२२  ।।	
हंसकारण्डवकुलैः पुंस्कोकिलकुलैस्तथा   ।	
सन्ततं कूजितं शुद्धं सुव्यक्तं सुमनोहरं  ।। ६.२३  ।।	
शार्दूलैः शरभैः सिंहैर्गण्डकैर्महिषैः परं  ।	
मनोहरैः कृष्णसारैश्चमरभिर्भावभूषितं  ।। ६.२४  ।।	
महामुनिप्रभावेन हिंसादोषविवर्जितं  ।	
दस्युचौरहिंस्रजन्तुभयशोकविवर्जितं  ।। ६.२५  ।।	
सुपुण्यदं तीर्थवरं भारते सुप्रशंसितं  ।	
सिद्धस्थलं सिद्धिदं तं मन्त्रसिद्धिकरं परं  ।। ६.२६  ।।	
दृष्ट्वाश्रमं मुनिश्रेष्ठो जगाम मुनिसंसदि   ।	
आसने च समासीनं ध्यानहीनं ददर्श तं  ।। ६.२७  ।।	
समुत्तस्थौ स वेगेन दृष्ट्वा देवर्षिपुङ्गवं  ।	
दत्वामलं फलं मूलं संभाषां स चकार ह   ।। ६.२८  ।।	
प्रश्नं चकार स मुनिवीणापाणिं नारदं  ।	
सस्मितः सस्मितं शुद्धं शुद्धवंशसमुद्भवं  ।। ६.२९  ।।	
सद्भाग्योपस्थितं दीप्तं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा   ।	
अतिथिं ब्राह्मणवरं ब्रह्मपुत्रं च पूजितं  ।। ६.३०  ।।	
मुनिरुवाच	
किं नाम भवतो विप्र क्व यासीति क्व चागतः   ।	
क्व ते पिता स को वापि क्व वासः कुत्र संभवः   ।। ६.३१  ।।	
मां वा ममाश्रमं वापि पूतं कर्तुं इहागतः   ।	
मूर्तिमद्ब्रह्मतेजो हि मम भाग्यादुपस्थितः   ।। ६.३२  ।।	
अथ वैष्णवदर्शनफलम्	
न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छितामयाः   ।	
ते पुनन्त्युरुकालेन वैष्णवो दर्शनेन च   ।। ६.३३  ।।	
सद्यः पूतानि तीर्थानि सद्यः पूता ससागरा   ।	
सशैलकाननद्वीपा पादस्पर्शाद्वसुन्धरा   ।। ६.३४  ।।	
धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सफलं मम जीवनं  ।	
सहसोपस्थितो गेहे ब्राह्मणो वैष्णवोऽतिथिः   ।। ६.३५  ।।	
पूजितो वैष्णवो येन विश्वं च तेन पूजितं  ।	
आश्रमं वस्तुसहितं सर्वं तुभ्यं निवेदितं  ।। ६.३६  ।।	
फलानि च सुपक्वानि भुङ्क्ष्व भोगानि साम्प्रतं  ।	
सुवासितं पिब स्वादु शीतलं निर्मलं जलं  ।। ६.३७  ।।	
दुग्धं च सुरभीदत्तं रम्यं मधुरितं मधु   ।	
परिपक्वं फलरसं पिब स्वादु मुहुर्मुहुः   ।। ६.३८  ।।	
सुखबीज्ये सुतल्पे च शयनं कुरु सुन्दरे   ।	
सुशीतवातसौगन्ध्यपूतेन सुरभीकृते   ।। ६.३९  ।।	
अथातिथिपूजनफलम्	
अतिथिर्यस्य पुष्टो हि तस्य पुष्टो हरिः स्वयं  ।	
हरौ तुष्टे गुरुस्तुष्टो गुरौ तुष्टे जगत्त्रयं  ।। ६.४०  ।।	
अधिष्ठातातिथिर्गेहे सन्ततं सर्वदेवताः   ।	
तीर्थान्येतानि सर्वाणि पुण्यानि च व्रतानि च   ।। ६.४१  ।।	
तपांसि यज्ञाः सत्यं च शीलं धर्मः सुकर्म च   ।	
अपूजितैरतिथिभिर्सार्धं सर्वे प्रयान्ति ते   ।। ६.४२  ।।	
अथातिथिविमुखे दोषाः	
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते   ।	
पितरस्तस्य देवाश्च पुण्यं धर्मव्रताशनाः   ।। ६.४३  ।।	
यमः प्रतिष्ठा लक्ष्मीश्चाभीष्टदेवो गुरुस्तथा   ।	
निराशाः प्रतिगच्छन्ति त्यक्त्वा पापं च पूरुषं  ।। ६.४४  ।।	
स्त्रीघ्नैश्चैव कृतघ्नैश्च ब्रह्मघ्नैर्गुरुतल्पगैः   ।	
विश्वासघातिभिर्दुष्टैर्मित्रद्रोहिभिरेव च   ।। ६.४५  ।।	
सत्यघ्नैश्च कृतघ्नैश्च पापिभिः स्थापिभिस्तथा   ।	
दानापहारिभिश्चैव कन्याविक्रियिभिस्तथा   ।। ६.४६  ।।	
सीमापहारिभिश्चैव मिथ्यासाक्षिप्रदातृभिः   ।	
ब्रह्मस्वहारिभिश्चैव तथा स्थाप्यस्वहारिभिः   ।। ६.४७  ।।	
वृषवाहैर्देवलैश्च तथैव ग्रामयाजिभिः   ।	
शूद्रान्नभोजिभिश्चैव शूद्रश्राद्धाहभोजिभिः   ।। ६.४८  ।।	
श्रीकृष्णविमुखैर्विप्रैर्हिंस्रैर्नरविघातिभिः   ।	
गुरावभक्तै रोगार्तैः शश्वन्मिथ्याप्रवादिभिः   ।। ६.४९  ।।	
विप्रस्त्रीगामिभिः शूद्रैर्मातृगामिभिरेव च   ।	
अश्वत्थघातिभिश्चैव पत्नीभिः पतिघातिभिः   ।। ६.५०  ।।	
पितृमातृघातिभिश्च शरणागतघातिभिः   ।	
ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रैः शिलास्वर्णापहारिभिः   ।। ६.५१  ।।	
तुल्यो भवति विप्रेन्द्रातिथिरेव त्वनर्चितः   ।	
इत्य एवं उक्त्वा मुनिः पूजयां आस नारदं  ।	
मिष्टं च भोजयां आस शाययां आस भक्तितः   ।। ६.५२  ।।	
श्रीनारद उवाच	
नारदोऽहं मुनिश्रेष्ठ ब्राह्मणो ब्रह्मणः सुतः   ।	
तपःस्थलादागतोऽहं यामि कैलासं ईप्सितं  ।। ६.५३  ।।	
आत्मानं पावनं कर्तुं त्वां च द्रष्टुं इहागतः   ।	
पुनन्ति प्राणिनः सर्वे विष्णुभक्तप्रदर्शनाथ् ।। ६.५४  ।।	
को भवान्ध्यानपूतश्च नग्नश्च कटमस्तकः   ।	
किं ध्यायसे महाभाग श्रेष्ठदेवश्च को गुरुह्  ।। ६.५५  ।।	
मुनिरुवाच	
जीवमुक्तो भवानेव पुनासि भुवनत्रयं  ।	
यस्य तत्र कुले जन्म तस्य तत्तद्वचोमनः   ।। ६.५६  ।।	
पुत्रे यशसि तोये च कवित्वेन च विद्यया   ।	
प्रतिश्ह्ठायां च ज्ञायेत सर्वेषां मानसं नृणां  ।। ६.५७  ।।	
विधाता जगतां ब्रह्मा ब्रह्मैकतानमानसः   ।	
तत्पुत्रोऽसि महाख्यातो देवर्षिप्रवरो महान्  ।। ६.५८  ।।	
लोमशोऽ हं महाभाग जगत्पावनपावन   ।	
नग्नोऽल्पायुर्विवेकी च वाससा किं प्रयोजनं  ।। ६.५९  ।।	
वृक्षमूले निवासे मे छत्रेण किं गृहेण च   ।	
रौद्रवृष्टिवारणार्थं सांप्रतं कटमस्तकः   ।। ६.६०  ।।	
जलबुद्बुदविद्युद्वत्त्रैलोक्यं कृत्रिमं द्विज   ।	
ब्रह्मादितृणपर्यन्तं सर्वं मिथ्याइव स्वप्नवथ् ।। ६.६१  ।।	
किं कलत्रेण पुत्रेण धनेन संपदा श्रिया   ।	
किं वित्तेन च रूपेण जीवनाल्पायुषा मुने   ।। ६.६२  ।।	
इन्द्रस्य पतनेनैव लोमकोत्पाटनं मम   ।	
मनोश्च पतनं तत्र मायया किं प्रयोजनं  ।। ६.६३  ।।	
सर्वलोमकोत्पाटनेन केशौघोत्पाटनेन च   ।	
अल्पायुषो मम मुने मरणं निश्चितं भवेथ् ।। ६.६४  ।।	
ध्याये श्रीपादपद्मं तत्पाद्मपद्मेशवन्दितं  ।	
परस्य प्रकृतेस्तस्य कृष्णस्य परमात्मनः   ।। ६.६५  ।।	
तस्य मेऽभीष्टदेवस्य सर्वेषां कारणस्य च   ।	
गुरुर्मे जगतां नाथो योगीन्द्राणां गुरुः शिवः   ।। ६.६६  ।।	
मत्कण्ठे कवचं यस्य मद्गुरुः कथयिष्यति   ।	
गुरोर्निषेधो यत्रास्ते तद्वक्तुं कः क्षमो भुवि   ।। ६.६७  ।।	
गुरोश्च वचनं यो हि पालनं न करोति च   ।	
गुरूक्तं उक्त्वा पापी स ब्रह्महत्यां लभेद्ध्रुवं  ।। ६.६८  ।।	
स्वगुरुं शिवरूपं च तद्भिन्नं मन्यते हि यः   ।	
ब्रह्महत्यां लभेत्सोऽपि विघ्नस्तस्य पदे पदे   ।। ६.६९  ।।	
अकर्तव्यं तु कर्तव्यं पालनीयं गुरोर्वचः   ।	
अपालने सर्वविघ्नं लभते नात्र संशयः   ।। ६.७०  ।।	
आशिषा पादरजसा चोच्छिष्टालिङ्गेन च   ।	
मुच्यते सर्वपापेभ्यो जीवन्मुक्तो भवेन्नरः   ।। ६.७१  ।।	
स्वगुरुं शङ्करं पश्य गच्छ कैलासं ईप्सितं  ।	
मुच्यते विघ्नपापेभ्यो गुरोश्चरणदर्शनाथ् ।। ६.७२  ।।	
इति श्रीनारदपञ्चरात्रे ज्ञानामृतसारे प्रथ्मैकरात्रे	
लोमशनारदसंवादे षष्ठोऽध्यायः