महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-030
<table>				
<td>

	श्रीभगवानुवाच।	<td>	6-30-1x	
				
<td>

	अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः।स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ।।	<td>	6-30-1a6-30-1b	
				
<td>

	यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।न ह्यसंन्यस्तसिंकल्पो योगी भवति कश्चन ।।	<td>	6-30-2a6-30-2b	
				
<td>

	आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते।योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ।।	<td>	6-30-3a6-30-3b	
				
<td>

	यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषञ्जते ।सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ।।	<td>	6-30-4a6-30-4b	
				
<td>

	उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् ।आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ।।	<td>	6-30-5a6-30-5b	
				
<td>

	बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः।अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ।।	<td>	6-30-6a6-30-6b	
				
<td>

	जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः।शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ।।	<td>	6-30-7a6-30-7b	
				
<td>

	ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ।।	<td>	6-30-8a6-30-8b	
				
<td>

	सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु।साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ।।	<td>	6-30-9a6-30-9b	
				
<td>

	योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ।।	<td>	6-30-10a6-30-10b	
				
<td>

	शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ।।	<td>	6-30-11a6-30-11b	
				
<td>

	तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ।।	<td>	6-30-12a6-30-12b	
				
<td>

	समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः।संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकथन् ।।	<td>	6-30-13a6-30-13b	
				
<td>

	प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।प्रनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ।।	<td>	6-30-14a6-30-14b	
				
<td>

	युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः ।शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ।।	<td>	6-30-15a6-30-15b	
				
<td>

	नात्यश्रतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।न चातिस्वप्रशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ।।	<td>	6-30-16a6-30-16b	
				
<td>

	युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु।युक्तस्वप्नाववोधस्य योगो भवति दुःखहा ।।	<td>	6-30-17a6-30-17b	
				
<td>

	यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते।निस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ।।	<td>	6-30-18a6-30-18b	
				
<td>

	यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता।योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ।।	<td>	6-30-19a6-30-19b	
				
<td>

	यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ।।	<td>	6-30-20a6-30-20b	
				
<td>

	मुखमात्यन्तिकं यत्तद्वुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम्।वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ।।	<td>	6-30-21a6-30-21b	
				
<td>

	यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः।यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ।।	<td>	6-30-22a6-30-22b	
				
<td>

	तं विद्याद्दुःखसंयोगवयोगं योगसंज्ञितम्।स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ।।	<td>	6-30-23a6-30-23b	
				
<td>

	संकल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।मनसैवेन्द्रियग्रामं विनिवम्य समन्ततः ।।	<td>	6-30-24a6-30-24b	
				
<td>

	शनैः शनैरुपरमेद्भुद्ध्या धृतिगृहीतया ।आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् ।।	<td>	6-30-25a6-30-25b	
				
<td>

	यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ।।	<td>	6-30-26a6-30-26b	
				
<td>

	प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं मुखमुत्तमम् ।उपैति श्चान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ।।	<td>	6-30-27a6-30-27b	
				
<td>

	युञ्चयेवं सदात्मानं योगी विमतकल्मषःक ।मुखेन ब्रह्मसंस्कपर्शमत्यन्तं सुखमश्रुते ।।	<td>	6-30-28a6-30-28b	
				
<td>

	सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।ईक्षते कयोगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ।।	<td>	6-30-29a6-30-29b	
				
<td>

	यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ।।	<td>	6-30-30a6-30-30b	
				
<td>

	सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ।।	<td>	6-30-31a6-30-31b	
				
<td>

	आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।सुखंक वा यदि वा दुःखं स योगी मरमो मतः ।।	<td>	6-30-32a6-30-32b	
<td>

	अर्जुन उवाच।	<td>	6-30-33x	
				
<td>

	योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन।एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिरां ।।	<td>	6-30-33a6-30-33b	
				
<td>

	चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ।।	<td>	6-30-34a6-30-34b	
<td>

	श्रीभगवानुवाच।	<td>	6-30-35x	
				
<td>

	असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम्।अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ।।	<td>	6-30-35a6-30-35b	
				
<td>

	असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः।वश्यात्मना तु यतता शक्योऽऽवाप्तुमुपायतः ।।	<td>	6-30-36a6-30-36b	
<td>

	अर्जुन उवाच।	<td>	6-30-37x	
				
<td>

	अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः।अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ।।	<td>	6-30-37a6-30-37b	
				
<td>

	कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति।अप्रतिकष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ।।	<td>	6-30-38a6-30-38b	
				
<td>

	एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ।।	<td>	6-30-39a6-30-39b	
<td>

	श्रीभगवानुवाच।	<td>	6-30-40x	
				
<td>

	पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते।न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ।।	<td>	6-30-40a6-30-40b	
				
<td>

	प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ।।	<td>	6-30-41a6-30-41b	
				
<td>

	अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृश्यम् ।।	<td>	6-30-42a6-30-42b	
				
<td>

	तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ।।	<td>	6-30-43a6-30-43b	
				
<td>

	पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशेऽपि सः।जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ।।	<td>	6-30-44a6-30-44b	
				
<td>

	प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्विषः ।अनेकन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ।।	<td>	6-30-45a6-30-45b	
				
<td>

	तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योपि मतोऽधिकः ।कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भावार्जुन ।।	<td>	6-30-46a6-30-46b	
				
<td>

	योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना।श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ।।	<td>	6-30-47a6-30-47b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि त्रिंशोऽध्यायः ।।	<td>		
<td>

	इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अध्यात्मयोगोनाम षष्ठोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व