स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः ०५७
अध्याय ५७

ईश्वर उवाच -
भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः  ।
भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च  ॥ ५७.१ ॥
त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा  ।
मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्  ॥ ५७.२ ॥
कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम्  ।
पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः  ॥ ५७.३ ॥
आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः  ।
क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्  ॥ ५७.४ ॥
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम्  ।
अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि  ॥ ५७.५ ॥
चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः  ।
चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्  ॥ ५७.६ ॥
शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम्  ।
क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्  ॥ ५७.७ ॥
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा  ।
प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा  ॥ ५७.८ ॥
दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः  ।
अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च  ॥ ५७.९ ॥
विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः  ।
स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः  ॥ ५७.१० ॥
पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः  ।
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः  ॥ ५७.११ ॥
तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः  ।
आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा  ॥ ५७.१२ ॥
त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा  ।
व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च  ॥ ५७.१३ ॥
पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम्  ।
अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्  ॥ ५७.१४ ॥
ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह  ।
ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्  ॥ ५७.१५ ॥
ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि  ।
पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव  ॥ ५७.१६ ॥

भानुमत्युवाच -
तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम  ।
किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्  ॥ ५७.१७ ॥
कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च  ।
शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्  ॥ ५७.१८ ॥

शबर उवाच -
कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु  ।
संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते  ॥ ५७.१९ ॥
दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः  ।
मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत् ॥ ५७.२० ॥
स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि  ।
तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने  ॥ ५७.२१ ॥

राज्ञ्युवाच -
अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव  ।
कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति  ॥ ५७.२२ ॥
अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु  ।
नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्  ॥ ५७.२३ ॥

शबर उवाच -
नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च  ।
यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्  ॥ ५७.२४ ॥

राज्ञ्युवाच -
कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम्  ।
अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते  ॥ ५७.२५ ॥
ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः  ।
कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्  ॥ ५७.२६ ॥

शबर उवाच -
अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम्  ।
सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम  ॥ ५७.२७ ॥
प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह  ।
अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः  ॥ ५७.२८ ॥
भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह  ।
नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप  ॥ ५७.२९ ॥
चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप  ।
त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह  ॥ ५७.३० ॥
दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्  ॥ ५७.३१ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे व्याधस्वर्गगमनवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥