कामसूत्रम्/अधिकरणम् ६/अध्यायः ४
वर्तमानं निष्पीडितार्थं उत्सृजन्ती पूर्वसंसृष्टेन सह सन्दध्यात्.		॥	६.४.१	॥
स चेदवसितार्थो वित्तवान्सानुरागश्च ततः सन्धेयः.		॥	६.४.२	॥
अन्यत्र गतस्तर्कयितव्यः. स कार्ययुक्त्या षड्विधः.		॥	६.४.३	॥
इतः स्वयं अपसृतस्ततोऽपि स्वयं एवापसृतः [१]..		॥	६.४.४	॥
इतस्ततश्च निष्कासितापसृतः [२.]		॥	६.४.५	॥
इतः स्वयं अपसृतस्ततो निष्कासितापसृतः [३].		॥	६.४.६	॥
इतः स्वयं अपसृतस्तत्र स्थितः [४].		॥	६.४.७	॥
इतो निष्कासितापसृतस्ततः स्वयं अपसृतः [५].		॥	६.४.८	॥
इतो निष्कासितापसृतस्तत्र स्थितः [६].		॥	६.४.९	॥
इतस्ततश्च स्वयं एवापसृत्योपजपति चेदुभयोर्गुणानपेक्षी चलबुद्धिरःसन्धेयः [१].		॥	६.४.१०	॥
इतस्ततश्च निष्कासितापसृतः स्थिरबुद्धिः. स चेदन्यतो बहु लभमानया निष्कासितः स्यात्सःसारोऽपि तया रोषितो ममाःमर्षाद्बहु दास्यतीति संधेयः [२अ].		॥	६.४.११	॥
निःसारतया कदर्यतया वा त्यक्तो न श्रेयान्[२ब्].		॥	६.४.१२	॥
इतः स्वयं अपसृतस्ततो निष्कासितापसृतो यद्यतिरिक्तं आदौ च दद्यात्ततः प्रतिग्राह्यः [३].		॥	६.४.१३	॥
इतः स्वयं अपसृत्य तत्र स्थित उपजपंस्तर्कयितव्यः.		॥	६.४.१४	॥
विशेषार्थी चागतस्ततो विशेषं अःपस्यन्नागन्तुकामो मयि मां जिज्ञासितुकामः सा आगत्य सानुरागत्वाद्दास्यति. तस्यां वा दोषान्दृष्ट्वा मयि भूयिष्ठान्गुणानधुना पश्यति स गुणदर्शी भूयिष्ठं दस्याति [४अ].		॥	६.४.१५	॥
बालो वा नैकत्रदृष्टिरतिसंधानप्रधानो वा हरिद्रारागो वा यत्किंचनकारी वेत्यवेत्य संदध्यान्न वा [४ब्].		॥	६.४.१६	॥
इतो निष्कासितापसृतस्ततः स्वयं उपसृत उपजपंस्तर्कयितव्यः.		॥	६.४.१७	॥
अनुरागादागन्तुकामः स बहु दास्यति. मम गुणैर्भावितो योऽन्यस्यां न रमते [५अ].		॥	६.४.१८	॥
पूर्वं अःयोगेन वा मया निष्कासितः स मां शीलयित्वा वैरं निर्यातयितुकामो धनं अभियोगाद्वा मयास्यापहृतं तद्विश्वास्य प्रतीपं आदातुकामो निर्वेष्टुकामो वा मां वर्तमानाद्भेदयित्वा त्यक्तुकाम इत्यःकल्याणबुद्धिरःसन्धेयः [५ब्].		॥	६.४.१९	॥
अन्यथाबुद्धिः कालेन लम्भयितव्यः [५च्].		॥	६.४.२०	॥
इतो निष्कासितस्तत्र स्थित उपजपन्नेतेन व्याख्यातः [६].		॥	६.४.२१	॥
तेषूपजपत्स्वन्यत्र स्थितः स्वयं उपजपेत्.		॥	६.४.२२	॥
व्यालीकार्थं निष्कासितो मयासावन्यत्र गतो यत्नादानेतव्यः.		॥	६.४.२३	॥
इतः प्रवृत्तसंभाषो वा ततो भेदं अवाप्स्यति.		॥	६.४.२४	॥
तदर्थाभिघातं करिष्यति.		॥	६.४.२५	॥
अर्थागमकाले वास्य. स्थानवृद्धिरस्य जाता. लब्धं अनेनाधिकरणम्. दारैर्वियुक्तः पारतन्त्र्याद्व्यावृत्तः. पित्रा भ्रात्रा वा विभक्तः.		॥	६.४.२६	॥
अनेन वा प्रतिबद्धं अनेन सन्धिं कृत्वा नायकं धनिनं अवाप्स्यामि.		॥	६.४.२७	॥
विमानिता वा भार्यया तं एव तस्यां विक्रमयिष्यामि.		॥	६.४.२८	॥
अस्य वा मित्रं मद्द्वेषिणींसःपत्नीं कामयते तदमुना भेदयिष्यामि.		॥	६.४.२९	॥
चलचित्ततया वा लाघवं एनं आपादयिष्यामीति.		॥	६.४.३०	॥
तस्य पीठमर्दादयो मातुर्दौःशील्येन नायिकायाः सत्यप्यनुरागे विवशायाः पूर्वं निष्कासनं वर्णयेयुः.		॥	६.४.३१	॥
वर्तमानेन चाःकामायाः संसर्गं विद्वेषं च.		॥	६.४.३२	॥
तस्याश्च साभिज्ञानैः पूर्वानुरागैरेनं प्रत्यापयेयुः.		॥	६.४.३३	॥
अभिज्ञानं च तकृतोपकारसंबद्धं स्याद्		॥	६.४.३४	॥

 ५६ इति विशीर्णप्रतिसंधानम्((१७२)).	
अःपूर्वपूर्वसंसृष्टयोः पूर्वसंसृष्टः श्रेयान्. स हि विदितशीलो दृष्टरागश्च सूपचारो भवतीत्याचार्याः.		॥	६.४.३५	॥
पूर्वसंसृष्टः सर्वतो निष्पीडितार्थत्वान्नात्यःअर्थं अर्थदो दुःखं च पुनर्विश्वासयितुम्. अःपूर्वस्तु सुखेनानुरज्यत इति वात्स्यायनः.		॥	६.४.३६	॥
तथापि पुरुषप्रकृतितो विशेषः.		॥	६.४.३७	॥
भवन्ति चात्र श्लोकाः		॥	६.४.३८	॥
वन्यां भेदयितुं गम्यादन्यतो गम्यं एव वा. स्थितस्य चोपघातार्थं पुनः संधानं इष्यते..		॥	६.४.३८	॥
व्बिभेत्यन्यस्य संयोगाद्व्यालीकानि च नेक्षते. अतिःसक्तः पुमान्यत्र बयाद्बहु ददाति च..		॥	६.४.३९	॥
वःसक्तं अभिनन्देत सक्तं परिभवेत्तथा. अन्यदूतानुपाते च यः स्यादतिःविशारदः..		॥	६.४.४०	॥
व्तत्रोपयायिनं पूर्वं नारी कालेन योजयेत्. भवेच्चाःच्छिन्नसंधाना न च सक्तं परित्यजेत्..		॥	६.४.४१	॥
व्सक्तं तु वशिनं नारी संभाव्याप्यन्यतो व्रजेत्. ततश्चार्थं उपादाय सक्तं एवानुरञ्जयेत्..		॥	६.४.४२	॥
वायतिं प्रसमीक्ष्यादौ लाभं प्रीतिं च पुष्कलाम्. सौहृदं प्रतिसंदध्याद्विशीर्णं स्त्री विचक्षणा((१७३))..		॥	६.४.४३	॥
चिति श्री वात्स्यायनीये कामसूत्रे वैशिके षष्ठेऽधिकरणे विशीर्णप्रतिसंधानं चतुर्थोऽध्यायः..ले‡ओन्५ पञ्चमोऽध्यायः		॥	६.४	॥