भृगुसंहिता/एकत्रिंशोऽध्यायः
अथैक त्रिंशोऽध्यायः.	
	
संप्रोक्षणत्रयम्.	
अथ वक्ष्यामि तत्रोक्तप्रायश्चित्तस्य संग्रहं  ।	
जलसंप्रोक्षणं चैव लघुसंप्रोक्षणं तथा   ।। ३१.१  ।।	
महासंप्रोक्षणं चेति प्रायश्चित्तं त्रिधा स्मृतं  ।	
निमित्ते समनुप्राप्ते ज्ञात्वा गौरवलाघवं  ।। ३१.२  ।।	
वक्ष्यमाणक्रारेण सद्यस्संप्रोक्षणं चरेथ् ।	
संप्रोक्षणविधानस्य न कालनियमस्स्मृतः   ।। ३१.३  ।।	
न कुर्यान्मासनक्षत्र तिथिवाराद्यवेक्षणं  ।	
तस्मान्निमित्ते संप्राप्ते सद्यस्संप्रोक्षणं चरेथ् ।। ३१.४  ।।	
देशकालाद्यवेक्षाया निमित्ते सति गौरवं  ।	
बहुबेरेषु चैकस्मिन्स्थावरे जङ्गमेऽथ वा   ।। ३१.५  ।।	
अर्चनायां विहीनायां कालातीते विपर्यये   ।	
निर्माल्यपूजने चैव निवेदितनिवेदने   ।। ३१.६  ।।	
एकाहेऽप्यर्चनाहीने नित्यस्नापनवर्जने   ।	
बलिहोमादिहीनेच नित्योत्सवविवर्जने   ।। ३१.७  ।।	
प्राकाराभ्यन्तरे प्राप्ते प्रमादादशुभे सति   ।	
अस्पृश्यागमने तत्र चण्डालाद्यैः प्रवेशने   ।। ३१.८  ।।	
श्वकुक्कुट वराहोष्ट्रगर्दभानां प्रवेशने   ।	
उदक्यया सूतिकया पाषण्डाद्यैरथापि वा   ।। ३१.९  ।।	
कुण्डगोलव्रतभ्रष्टतुरुष्कादिप्रवेशने   ।	
अन्यसूत्रिद्विजैस्स्पृष्टे मोहादज्ञानतोऽपिवा   ।। ३१.१०  ।।	
महावातहते बिंबे संसिक्ते वर्षबिन्दुभिः   ।	
विण्मूत्ररुधिरस्रावे बहुजल्पे च मैथुने   ।। ३१.११  ।।	
एवमादिनिमित्ते तु जलसंप्रोक्षणं चरेथ् ।	
नैवासंप्रोक्षिते बिंबे हरिर्वसति निश्चयः   ।। ३१.१२  ।।	
तस्माद्बिंबविशुद्ध्यर्थं संप्रोक्ष्यैव समर्चयेथ् ।	
दोषाधिक्ये समुत्पन्ने लघुसंप्रोक्षणं चरेथ् ।। ३१.१३  ।।	
राष्ट्रक्षोभे च दुर्भिक्षे तन्त्रसंकरदूषणे   ।	
शूद्रैर्वाथानुलोमैर्वापाषण्डैर्भ्रमितैरपि   ।। ३१.१४  ।।	
उदक्यया सूतिकया पतितैर्वाथ पातकैः   ।	
चण्डालाद्यैः प्रविष्टे च गर्भागारे विशेषतः   ।। ३१.१५  ।।	
सूतैर्वा कुण्डगोलाद्यैस्तथा देवलकादिभिः   ।	
श्वकुक्कुट वराहाद्यैः प्रविष्टे गार्दभादिभिः   ।। ३१.१६  ।।	
उलूकगृध्रकाकाद्यैः प्रविष्टेऽन्तर्गृहे तथा   ।	
तुरुष्काद्यैःप्रविष्टे वा शुक्रणोणितयोरपि   ।। ३१.१७  ।।	
विण्मूत्रादेर्विसर्गे वा गर्भागारेर्धमण्डपे   ।	
त्षहादूर्ध्वं विहीने तु पूजने दीपवर्जने   ।। ३१.१८  ।।	
एक रात्रमतिक्रम्य देवेग्रामान्तरस्थिते   ।	
आग्निदाहेऽशनीपाते गर्भागारेर्ऽधमण्डपे   ।। ३१.१९  ।।	
अन्यसूत्षर्चिते बिंबेस्पृष्टे वा बुद्धिपूर्वकं  ।	
अन्यैरनुक्तैर्देषैश्च लघुसंप्रोक्षणं चरेथ् ।। ३१.२०  ।।	
महानिमित्ते संप्राप्ते महासंप्रोक्षणं चरेथ् ।	
द्वादशाहात्समारभ्य वत्सरान्तं विधानतः   ।। ३१.२१  ।।	
हीनायामर्चनायां च नित्ये नैमित्तिके तथा   ।	
क्रियाहीने विपर्यासे हीने मासोत्सवादिके   ।। ३१.२२  ।।	
नित्यस्नपनहीनेऽपि मात्रादानविहीनके   ।	
बलिहोमादिहीने च संप्राप्ते शास्त्रसंकरे   ।। ३१.२३  ।।	
एवमादिषु हीनेषु वत्सरान्तं प्रमादतः   ।	
पर्षदां परिवाराणामाश्रितालयसेविनां  ।। ३१.२४  ।।	
ध्वजारोहणपूर्वं तु कृते कालोत्सवादिके   ।	
विप्रादिमरणे प्राप्ते देवागारे विशेषतः   ।। ३१.२५  ।।	
गर्दभाश्वलुलायोष्ट्रश्वसूकरमुखे मृते   ।	
गजादिमृगनाशे च देवागारे प्रमादतः   ।। ३१.२६  ।।	
चण्डालाद्यन्त्यजातीनां मरणे वा विशेषतः   ।	
शूद्रैर्वाथानुलोमैर्वा पाषण्डैः पतितादिभिः   ।। ३१.२७  ।।	
संस्पृष्टे वैष्णवे बिंबे तुरुष्काद्यैर्मलिम्लुचैः   ।	
स्पृष्टे चण्डालकाद्यैर्वा महापातकदूषितैः   ।। ३१.२८  ।।	
विमानेऽशनिपाते वा महोल्का पतनेऽपि वा   ।	
लोहितो पलवर्षे च वांसुवर्षे विशेषतः   ।। ३१.२९  ।।	
भूकंपाच्चलिते बिंबे वल्मीकस्य समुद्भवे   ।	
शिथिलिभवने वापि चाष्टबन्धे विशेषतः   ।। ३१.३०  ।।	
जीर्णे स्तंभादिपतने देवागारेन वीकृते   ।	
अग्निस्पर्शे च बेरस्य मनुष्यप्रसवे तथा   ।। ३१.३१  ।।	
सुथाकर्मणि सर्वत्र गर्भगेहादिके पुनः   ।	
बिंबेषु गर्भगेहे वा कृमिकीटादिदर्शने   ।। ३१.३२  ।।	
हसने रोदने चैव भाषणे च विशेषतः   ।	
स्वेदशोणितयोर्वापि दर्शने वर्णसंक्षये   ।। ३१.३३  ।।	
विमाने मण्डपे वाथ यत्र कुत्रापि वा हरेः   ।	
देवागारे समुत्पन्ने दोषेष्वेतेषु वा पृथक्  ।। ३१.३४  ।।	
दुर्भिक्षे राष्ट्रसंक्षोभे दुर्निमित्तेषु चैव हि   ।	
दुस्स्वप्ने भूमिकंपे वा परराजाद्युपद्रवे   ।। ३१.३५  ।।	
भूगुप्ते चोद्धृते बिंबे चिरमन्यालये स्थिते   ।	
अतिक्रम्य त्रिरात्रं तु देवे ग्रामान्तरे स्थिते   ।। ३१.३६  ।।	
कुण्डगोलकसूताद्यैर्दीक्षितैरर्चने कृते   ।	
अनुक्तानि च कर्वाणि दुरितान्यद्भुतानि च   ।। ३१.३७  ।।	
दृष्ट्वातु यजमानश्च ये तत्परिसरे जनाः   ।	
ग्रामस्थिता चनाश्चैव राजा राष्ट्रं च यत्नतः   ।। ३१.३८  ।।	
ज्ञात्वा शास्त्रोक्तविधिना दोषजं भक्तितः फलं  ।	
महासंप्रोक्षणं कुर्यान्महादोषापनुत्तये   ।। ३१.३९  ।।	
महदोषेषु सर्वत्र महाशान्तिर्विथीयते   ।	
पूर्वं स्थापितबिंबस्य न साधारणहेतुना   ।। ३१.४०  ।।	
स्यात्पुनस्थ्सापनं तस्मान्महासंप्रोक्षणं चरेथ् ।	
महासंप्रोक्षणविधेर्नूतनस्थापनस्य च   ।। ३१.४१  ।।	
स्वल्पो भेद इति प्रोक्तमृषिभिः काश्यपादिभिः   ।	
जलसंप्रोक्षणविधिं प्रवक्ष्यामि तपोधनाः   ।। ३१.४२  ।।	
यजमानाभ्यनुज्ञातो गुरुस्स्नात्वा विधानतः   ।	
आलयाभिमुखे वापि दक्षिणे वा मनोरमे   ।। ३१.४३  ।।	
स्थण्डिले सैकते शुद्धे पुण्याहाग्निमुखात्वरं  ।	
वास्तुहोमावसाने च दोषदुष्टं तु यत्स्थलं  ।। ३१.४४  ।।	
पर्यग्निपञ्चगव्याभ्यां संस्क्रत्य विधिना बुधः   ।	
बिंबं पुरुषसूक्तेन कलशैरभिषिच्य च   ।। ३१.४५  ।।	
षट्द्रोणधान्य राशौ तु पञ्चकुंभान्निधाय च   ।	
वस्त्रयुग्नेन संवेष्ट्य प्रतिमास्तेषु निक्षिपेथ् ।। ३१.४६  ।।	
नालिकेराम्रपत्राद्यैरलङ्कृत्य पृथक्घटान्  ।	
पञ्चसूक्तं जपित्वैव पञ्चशान्तिभिरेव च   ।। ३१.४७  ।।	
पञ्चमूर्तिभिरावाह्य समभ्यर्च्याष्टविग्रहैः   ।	
पश्चादग्निं परिस्तीर्य पञ्चसूक्तं हुनेत्सुधीः र्  ।। ३१.४८  ।।	
इङ्कारादींश्च जुहुयादष्टाशीतिमतः परं  ।	
पञ्चवारुणमन्त्रैश्च महाव्याहृतिभिस्सह   ।। ३१.४९  ।।	
पश्चादग्निं विसृज्यैव गुरवे दक्षिणां ददेथ् ।	
निष्काहीनसुवर्णं च वस्त्राभरणकुण्डलान्  ।। ३१.५०  ।।	
पश्चात्कुंभजलेनैव प्रोक्षयित्वा समन्त्रकं  ।	
प्रभूतं च निवेद्यैव नित्यार्चनमथाचरेथ् ।। ३१.५१  ।।	
अनेन विधिना दोषा नश्यत्येव न संशयः   ।	
तद्बिंबे देवसान्निध्यं भवेदित्याह चाङ्गिराः   ।। ३१.५२  ।।	
एतावानेव संप्रोक्तो जलसंप्रोक्षणक्रमः   ।	
लघुसंप्रोक्षणं कुर्याद्यजमानेन वै गुरुः   ।। ३१.५३  ।।	
यथार्हं पूजितः पूर्वमारंभदिवसादधः   ।	
त्षहे वा द्वियहे वापि कृत्वा चैवाङ्कुरार्पणं  ।। ३१.५४  ।।	
औपासनाग्नौ श्वोभूते वास्तुहोमं विधाय च   ।	
पर्यग्नि पञ्चगव्याभ्यां शोधयित्वा समन्ततः   ।। ३१.५५  ।।	
अभिषिच्य च देवेशमष्टोत्तरशतैर्घुटैः   ।	
शोथयित्वा विधानेन वस्तुवास्तुपरिच्छदान्  ।। ३१.५६  ।।	
पश्चात्पद्माग्निमासाद्य कृताघारं विधानतः   ।	
कुंभपूजां ततः कुर्यात्सम्यक्ध्यानयुतो गुरुः   ।। ३१.५७  ।।	
द्वात्रिंशत्प्रस्थसंपूर्णान्कुंभानाहृत्य शोभनान्  ।	
तन्तुना वेष्टयित्वा तु तोयैरापूर्य मन्त्रत   ।। ३१.५८  ।।	
षड्भारधान्यरोशौ तु वेद्यां सप्तदश क्रमाथ् ।	
वस्त्रयुग्मेन संवेष्ट्य प्रतिमास्तेषु निक्षिपेथ् ।। ३१.५९  ।।	
निष्कत्रयकृतांस्तत्र नव रत्नानि यत्नतः   ।	
रत्नालाभे सुवर्णं वा प्रत्येकं निक्षिपेद्घटे   ।। ३१.६०  ।।	
गन्धपुष्पैस्समभ्यर्च्य नालिकेराम्रपल्लवैः   ।	
आयुधैःपञ्चभिस्तद्वत्तोरणैरष्टमङ्गलैः   ।। ३१.६१  ।।	
अलङ्कृत्य गुरुर्धीमान्त्पृष्ट्वा कूर्चेन तान्घटान्  ।	
पञ्चसूक्तं पञ्चशान्तिं ततो द्वादशसूक्तकं  ।। ३१.६२  ।।	
सारस्वतादिसूक्तं च दिक्सूक्तं पञ्चवारुणं  ।	
स्वस्तिसूक्तं जपित्वैव तथैवौषधिसूक्तकं  ।। ३१.६३  ।।	
नवमूर्तिभिरावाह्य देवीभ्यां सह पार्षदैः   ।	
द्वात्रिंशद्विग्रहैस्सम्यगभ्यर्च्य तु निवेदयेथ् ।। ३१.६४  ।।	
पैण्डरीकाग्निमासाद्य परिषिच्य च पावकं  ।	
पञ्चसूक्तेन जुहुयाद्व्यापकत्रयमन्त्रतः   ।। ३१.६५  ।।	
अष्टोत्तरशतं तद्वदष्टाविंशतिरेव वा   ।	
रिङ्कारादींश्च जुहुयादष्टाशीतिमतः परं  ।। ३१.६६  ।।	
धातादिं मूलहोमं च पञ्चवारुणमेव च   ।	
हुत्वा कूश्माण्डहोमं च पञ्चवारुणमेव च   ।। ३१.६७  ।।	
पङ्कजैर्बिल्वपत्रैर्वा विष्णुगायत्रिया ततः   ।	
अष्टोत्तरशतं हुत्वा पश्चादग्निं विसर्चयेथ् ।। ३१.६८  ।।	
पश्चाद्गुरुः पूजितस्सन्वस्त्राभरणकुण्डलैः   ।	
कुंभमादाय शिरसो ग्राममालयमेव वा   ।। ३१.६९  ।।	
प्रदक्षिणं परीत्याथ देवदेवस्य सन्निधौ   ।	
कूर्चेनादाय तत्तोयं प्रोक्षयेत्पञ्चमूर्तिभिः   ।। ३१.७०  ।।	
"शुची वो हव्यऽऽ मन्त्रेण प्रोक्षयेत्सर्वमन्दिरं  ।	
उपचारैस्समभ्यर्च्य "क्षमऽऽस्वेति प्रणम्य च   ।। ३१.७१  ।।	
महाहविः प्रभूतं वा देवेशाय निवेदयेथ् ।	
ब्राह्मणानां सहस्रं च भोजयेद्गुरुणा सह   ।। ३१.७२  ।।	
गुरवे दक्षिणां दद्यात्सुवर्णं पञ्चनिष्ककं  ।	
प्रदद्याद्भूमिमिष्टां च प्रोन्मिषत्सस्यमालिनीं  ।। ३१.७३  ।।	
दशदानं ततः कृत्वा नित्यार्चनमथाचरेथ् ।	
एवं यः कुरुते भक्त्या लघुसंप्रोक्षणं हरेः   ।। ३१.७४  ।।	
विष्णुसान्निध्यमाप्नोति दोषशान्तिश्च जायते   ।	
राजराष्ट्राभिवृद्धिश्च जगत्पुष्टिकरं भवेथ् ।। ३१.७५  ।।	
लघुसंप्रोक्षणविधिर्मया प्रख्यापितः किल   ।	
काश्यपाद्यैश्च मुनिभिरेवमेव प्रचोदितः   ।। ३१.७६  ।।	
महासंप्रोक्षण विधौ विशेषो वक्ष्यते मया   ।	
जलाधिवासरहितं नेत्रोन्मीलनवर्जनं  ।। ३१.७७  ।।	
प्रतिष्ठोक्तविधानेन सर्वं पूर्ववदाचरेथ् ।	
नेत्रयोस्तेजने तद्वद्दृष्टिदोषे विशेषतः   ।। ३१.७८  ।।	
जलाधिवासनं कुर्यादक्ष्णोरुन्मीलनं पुनः   ।	
महाशान्तिविधानस्य विशेषोऽत्र प्रकीर्तितः   ।। ३१.७९  ।।	
जङ्गमप्रतिमास्सर्वा अधिवासपुरस्सरं  ।	
प्रोक्षयित्वा विधानेन देवं पूर्ववदर्चयेथ् ।। ३१.८०  ।।	
महानिमित्ते संप्राप्ते यजमानार्थितो गुरुः   ।	
प्रतिष्ठोक्तदिने विद्वानृत्विग्भिर्लक्षणान्वितैः   ।। ३१.८१  ।।	
वस्त्रैराभरणैश्चापि पूर्वोक्तमिव भूषितः   ।	
प्रोक्षणादिवसात्सूर्वमङ्कुरार्पणमाचरेथ् ।। ३१.८२  ।।	
द्रव्याण्यपि सुसंभृत्य यागशालां प्रविश्य च   ।	
कदलीपूगमालाद्यैः पताकाद्यैरलङ्कृतां  ।। ३१.८३  ।।	
तन्मध्येकल्पयेद्वेदिं शयनार्थं विधानतः   ।	
तस्यास्तु पूर्वदिग्भागे कुंभवेदिं सलक्षणं  ।। ३१.८४  ।।	
परितश्चाग्निकुण्डांश्च पैण्डरीकं च कारयेथ् ।	
देवालयं च संशोध्य मृष्टसिक्तोपलेपनैः   ।। ३१.८५  ।।	
आचार्यस्सुप्रसन्नात्मा यजमानार्थितो मुहुः   ।	
स्नात्वास्नानविधानेन गायत्रीं च सहस्रशः   ।। ३१.८६  ।।	
जप्त्वा द्वादशसूक्तानि पुण्याहमपि वाचयेथ् ।	
वास्तुहोमं ततः कृत्वा कुण्डे त्वौपासने गुरुः   ।। ३१.८७  ।।	
पर्यग्नि पञ्चगव्याभ्यां संशोध्यैव च सर्वतः   ।	
गार्हपत्यादिकुण्डेषु क्रमादाघारमाचरेथ् ।। ३१.८८  ।।	
पक्वबिंबसमाकारघटानां पञ्चविंशतिं  ।	
तन्तुना त्रिवृता वेष्ट्य शोधयित्वा सुधूपितान्  ।। ३१.८९  ।।	
आदाय मन्त्रवद्दिव्यं जलमाहृत्य यत्नतः   ।	
पूताभिरद्भिरापूर्य नालिकेराम्रपल्लवैः   ।। ३१.९०  ।।	
अलङ्कृत्य तथा कूर्चैर्गन्धपुष्पाक्षतादिभिः   ।	
यवैर्वाह्रीहिभिर्वाथ वेद्यां द्वादशभारकैः   ।। ३१.९१  ।।	
आस्तीर्य तेषु संस्थाप्य पृथग्वस्त्रेण वेष्टयेथ् ।	
सौवर्णप्रतिमास्तत्र पञ्चनिष्ककृताः पृथक्  ।। ३१.९२  ।।	
गजकूर्मादिरूपाणि नवरत्नादि च क्षिपेथ् ।	
ध्यानमार्गेण कुंभेषु मध्यमादिषु चक्रमाथ् ।। ३१.९३  ।।	
नवमूर्तिक्रमेणैव मन्त्रेणावाहयेद्गुरुः   ।	
वेद्यधस्थेषु कुंभेषु चें दादीनष्टदिक्पतीन्  ।। ३१.९४  ।।	
आवाह्य गन्धपुष्पाद्यैस्समभ्यर्च्य निवेदयेथ् ।	
सहस्रकलशैस्स्नाप्य स्नपनोक्तप्रकारतः   ।। ३१.९५  ।।	
सौवर्णं कौतुकं बद्ध्वा प्रतिष्ठोक्तविधानतः   ।	
शय्यावेदिं समभ्युक्ष्य पञ्चतल्पान्प्राकल्प्यच   ।। ३१.९६  ।।	
शालिव्रीहियवैश्चापि षड्भारैश्च पृथक्पृथक्  ।	
तदर्धैस्तण्डुलैश्चाथ तदर्धैश्च तिलैस्तथा   ।। ३१.९७  ।।	
उपर्युपरि चास्तीर्य चर्मजादीन्समास्तरेथ् ।	
शयने शाययेद्वेद्यामौत्सवं बिंबमुक्तवथ् ।। ३१.९८  ।।	
कूर्चाधिवासं कुर्वीत ध्रुवमात्रं यदिक्रमाथ् ।	
वेदानध्यापयेद्दिक्षु "ऋचां प्राचीऽऽरिति श्रुतिः   ।। ३१.९९  ।।	
गार्हपत्यादिकुण्डेषु प्रतिष्ठोक्तविधानतः   ।	
ऋत्विग्भिः कारयेद्धोमं तत्तद्दैवत्यपूर्वकं  ।। ३१.१००  ।।	
गुरुस्सभ्याग्निमासाद्य परिषिच्य च पावकं  ।	
पञ्चसूक्तं क्रमेणैव महाव्याहृतिपूर्वकं  ।। ३१.१०१  ।।	
व्यापकत्रयमन्त्रं च विष्णुगायत्रिया पुनः   ।	
अषोत्तरशतं हुत्वा व्याहृत्या च तथैव च   ।। ३१.१०२  ।।	
ततोऽब्जाग्निं समासाद्य पञ्चसूक्तैस्सहैव तु   ।	
धातादिमूलहोमं च पञ्चवारुणसंयुतं  ।। ३१.१०३  ।।	
महाशान्त्युक्तमन्त्रांश्च त्रिरावर्त्य हुनेत्ततः   ।	
कुंभवेदिं समासाद्य समभ्यर्च्याष्टविग्रहैः   ।। ३१.१०४  ।।	
स्पृष्ट्वा कूर्चेन तत्कुंभानृत्विग्भिस्सह वै गुरुः   ।	
आत्मसूक्तं जपित्वैव पञ्चसूक्तमतः परं  ।। ३१.१०५  ।।	
स्वस्तिसूक्तं च दौर्गं च रात्रिमेकाक्षरं तथा   ।	
अष्टदिक्पालसूक्तानि पञ्चशान्तिमतः परं  ।। ३१.१०६  ।।	
"आपो हिरण्यवर्णाऽऽभ्यां पावमानीभिरेव च   ।	
जप्त्वा द्वादशसूक्तं च ततस्सभ्यानले क्रमाथ् ।। ३१.१०७  ।।	
हौत्रप्रशसनं कुर्यात्सर्वं होत्तु पूर्ववथ् ।	
चतुर्मूर्तिक्रमेणैव सहस्राहुतिना सह   ।। ३१.१०८  ।।	
"यद्देवाऽऽद्यैश्च कूश्माण्डैस्सर्वदैवत्यमन्त्रकैः   ।	
हुत्वातु दोषशान्त्यर्थं लोजैस्तद्वत्तिलैरपि   ।। ३१.१०९  ।।	
सापूपैर्विष्णुगायत्षा हुत्वाकुण्डेषु पूर्ववथ् ।	
अष्टोत्तरशतं तद्वदष्टाविंशतिरेव वा   ।। ३१.११०  ।।	
परिषेगं ततः कृत्वा पैण्डरीके विशेषतः   ।	
पद्मैर्वा बिल्वपत्रैर्वा विष्णुगायत्रिया ततः   ।। ३१.१११  ।।	
अषोत्तरसहस्रं तु घृतेनाप्लुत्य वै हुनेथ् ।	
पारमात्मिकमन्त्रैश्च रिङ्काराद्यैश्च यत्नतः   ।। ३१.११२  ।।	
अष्टाशीतिं ततो हुत्वा महाव्याहृतिपूर्वकं  ।	
हुत्वा तद्दोषनाशाय राजराष्ट्राभिवृद्धये   ।। ३१.११३  ।।	
सभ्याग्निं पौण्डरीकाग्निं हित्वान्येष्वन्तहोमकं  ।। ३१.११४  ।।	
नृत्तगीतादिवाद्यैश्च रात्रिशेषं नयेद्गुरुः   ।	
प्रातस्स्नात्वा विधानेन कलशैस्स्नपनं चरेथ् ।। ३१.११५  ।।	
पञ्चसूक्तैश्च संस्नाप्य पञ्चशान्तिसमन्वितं  ।	
पश्चाद्देवमलङ्कृत्य सुवस्त्राभरणादिकैः   ।। ३१.११६  ।।	
गन्धपुष्पैस्सुगन्धैश्च यापन्नेत्रमनःप्रियं  ।	
मुहूर्ते समनुप्राप्ते कुंभमादाय देशिकः   ।। ३१.११७  ।।	
स्वस्तिसूक्तं जपन्ग्राममालयं वा प्रदक्षिणं  ।	
कृत्वा देवाग्रतः कुंभं ध्यान्यपीठे निवेशयेथ् ।। ३१.११८  ।।	
यजमानेन शक्त्यावै गुरुस्संपूजितस्तदा   ।	
कूर्यादनन्तरोक्तांश्च संस्कारान्भगवत्प्रियान्  ।। ३१.११९  ।।	
वस्त्रेराभरणैश्शुभ्रैः कुण्डलैश्च विशेषतः   ।	
यजमानस्सुसंपूज्य पशुभूम्यादिभिर्गुरुं  ।। ३१.१२०  ।।	
गुरवे दक्षिणां दद्यान्निष्काणामेकविंशतिं  ।	
ऋत्विग्भ्यश्च तथा दद्यात्सुप्रीतो भगवान्हरिः   ।। ३१.१२१  ।।	
गुरुः पश्चात्समावाह्य समभ्यर्च्याष्टविग्रहैः   ।	
महाहविर्नि वेद्यैन पायसापूपसंयुतं  ।। ३१.१२२  ।।	
साज्यं सव्यञ्जनं दत्वा मुखवासं निवेदयेथ् ।	
पुष्पाञ्जलिं ततो दत्वा "क्षयऽऽ स्वेति प्रणम्य च   ।। ३१.१२३  ।।	
सहस्रं ब्राह्मणानां च भोजयेच्छान्तिहेतवे   ।	
दशदानं विशेषेण देवप्रीतिकं भवेथ् ।। ३१.१२४  ।।	
एवमाद्वादशाब्दात्तु प्रतिष्ठामाचरेत्ततः   ।	
पुनस्थ्सापनसंस्कारात्प्रायश्चित्तं न हीतरथ् ।। ३१.१२५  ।।	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शास्त्रोक्तं सर्वमाचरेथ् ।	
एवं यःकुरुते भक्त्या विष्णोस्संप्रोक्षणत्रयं  ।। ३१.१२६  ।।	
प्रतिष्ठाफलमासाद्य वैष्णवं लोकमाप्नुयाथ् ।। ३१.१२७  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे एकत्रिंशोऽध्यायः.