स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः ०६
॥ऋषय ऊचुः॥	
लिंगे प्रतिष्ठा च कथं शिवं हित्वा प्रवर्तिता॥	
तत्कथ्यतां महाभाग परं शुश्रुषतां हि नः॥ ६.१ ॥	॥लोमश उवाच॥	
यदा दारुवने शंभुर्भिक्षार्थं प्राचरत्प्रभुः॥ ६.२ ॥	
दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता॥	
स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च॥ ६.३ ॥	
अणोरणीयान्महतो मही यान्महानुभावो भुवनाधिपो महान्॥	
स ईश्वरो भिक्षुरूपी महात्मा भिक्षाटनं दारुवने चकार॥ ६.४ ॥	
मध्याह्न ऋषयो विप्रास्तीर्थं जग्मुः स्वकाश्रमात्॥	
तदानीमेव सर्वास्ता ऋषीभार्याः समागताः॥ ६.५ ॥	
विलोकयंत्यः शंभुं तमाचख्युश्च परस्परम्॥	
कोऽसौ भिक्षुकरूपोयमागतोऽपूर्वदर्शनः॥ ६.६ ॥	
अस्मै भिक्षां प्रयच्छामो वयं च सखिभिः सह॥	
तथेति गत्वा सर्वास्ता गृहेभ्य आनयन्मुदा॥ ६.७ ॥	
भिक्षान्नं विविधं श्लक्ष्णं सोपचारं च शक्तितः॥	
प्रदत्तं भिक्षितं तेन देवदेवेन शूलिना॥ ६.८ ॥	
काचित्प्रियतमं शंभुं बभाषे विस्मयान्विता॥ 	
कोसि त्वं भिक्षुको भूत्वा आगतोत्र महामते॥ ६.९ ॥	
ऋषीणामाश्रमं शुद्धं किमर्थं नो निषीदसि॥	
तयोक्तोऽपि तदा शंभुर्बभाषे प्रहसन्निव॥ ६.१० ॥	
ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम्॥	
ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्॥ ६.११ ॥	
ईश्वरोऽसि महाभाग कैलासपतिरेव च॥	
एकाकिनः कथं देव भिक्षार्थमटनं तव॥ ६.१२ ॥	
एवमुक्तस्तया शंभुः पुनस्तामब्रवीद्वचः॥	
दाक्षायण्या विरहितो विचरामि दिगंबरः॥ ६.१३ ॥	
भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा॥	
तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि॥	
न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते॥ ६.१४ ॥	
तस्योक्तं वचनं श्रुत्वा उवाच कमलेक्षणा॥	
स्त्रियो हि सुखसंस्पर्शाः पुरुषस्य न संशयः॥ ६.१५ ॥	
तास्स्त्रियो वर्जिताः शंभो त्वादृशेन विपश्चिता॥ ६.१६ ॥	
इति च प्रमदाः सर्वा मिलिता यत्र शंकरः॥	
भिक्षापात्रं च तच्छंभोः पूरितं च महागुणैः॥ ६.१७ ॥	
अन्नैश्चतुर्विधैः षड्भी रसैश्च परिपूरितम्॥	
यदा संभुर्गंतुकामः कैलासं पर्वतं प्रति॥	
तदा सर्वा विप्रपत्न्यो ह्यन्गच्छन्मुदान्विताः॥ ६.१८ ॥	
गृहकार्यं परित्यज्य चेरुस्तद्गतमानसाः॥	
गतासु तासु सर्वासु पत्नीषु ऋषिसत्तमाः॥ ६.१९ ॥	
यावदाश्रममभ्येत्य तावच्छून्यं व्यलोकयन्॥	
परस्परमथोचुस्ते पत्न्यः सर्वाः कुतो गताः॥ ६.२० ॥	
न विदामोऽथ वै सर्वाः केन नष्टेन चाहृताः॥	
एवं विमृश्यमानास्ते विचिन्वंतस्ततस्ततः॥ ६.२१ ॥	
समपश्यंस्ततः सर्वे शिवस्यानुगताश्च ताः॥	
शिवं दृष्ट्वा तु संप्राप्ता ऋषयस्ते रुषान्विताः॥ ६.२२ ॥	
शिवस्याथाग्रतो भूत्वा ऊचुः सर्वे त्वरान्विताः॥	
किं कृतं हि त्वया शंभो विरक्तेन महात्मना॥	
परदारापहर्त्तासि त्वमृषीणां न संशयः॥ ६.२३ ॥	
एवं क्षिप्तः शिवो मौनी गच्छमानोऽपि पर्वतम्॥	
तदा स ऋषिभिः प्राप्तो महादेवोऽव्ययस्तथा॥	
यस्मात्कलत्रहर्ता त्वं तस्मात्षंढो भव त्वरम्॥ ६.२४ ॥	
एवं शप्तः स मुनिभिर्लिंगं तस्यापतद्भुवि॥	
भूमिप्राप्तं च तल्लिंगं ववृधे तरसा महत्॥ ६.२५ ॥	
आवृत्य सप्त पातालान्क्षणाल्लिंगमदोर्ध्वतः॥	
व्याप्य पृथ्वीं समग्रां च अंतरिक्षं समावृणोत्॥ ६.२६ ॥	
स्वर्गाः समावृताः सर्वे स्वर्गातीतमथाभवत्॥	
न मही न च दिक्चक्रं न तोयं न च पावकः॥ ६.२७ ॥	
न च वायुर्न वाकाशं नाहंकारो न वा महत्॥	
न चाव्यक्तं न कालश्च न महाप्रकृतिस्तथा॥ ६.२८ ॥	
नासीद्द्ववैतविभागं च सर्वं लीनं च तत्क्षणात्॥	
यस्माल्लीनं जगत्सर्वं तस्मिँल्लिगे महात्मनः॥ ६.२९ ॥	
लयनाल्लिंगमित्येवं प्रवदंति मनीषिणः॥	
तथाभूतं वर्द्धमानं दृष्ट्वा तेऽपि सुरर्षयः॥ ६.३० ॥	
ब्रह्मेंद्रविष्णुवाय्यग्निलोकपालाः सपन्नगाः॥	
विस्मयाविष्टमनसः परस्परमथाब्रुवन्॥ ६.३१ ॥	
किमायामं च विस्तारं क्व चांतः क्व च पीठिका॥	
इति चिंतान्विता विष्णुमूचुः सर्वे सुरास्तदा॥ ६.३२ ॥	
॥देवा ऊचुः॥	
अस्य मूलं त्वया विष्णो पद्मोद्भव च मस्तकम्॥	
युवाभ्यां च विलोक्यं स्यात्स्थाने स्यात्परिपालकौ॥ ६.३३ ॥	
श्रुत्वा तु तौ महाभागौ वैकुंठकमलोद्भवौ॥	
विष्णुर्गतो हि पातालं ब्रह्मा सर्वर्गं जगाम ह॥ ६.३४ ॥	
स्वर्गं गतस्तदा ब्रह्मा अवलोकनतत्परः॥	
नापस्यत्तत्र लिंगस्य मस्तकं च विचक्षमः॥ ६.३५ ॥	
तथा गतेन मार्गेण प्रत्यावृत्त्याब्जसंभवः॥	
मेरुपृष्ठमनुप्राप्तः सुरभ्या लक्षितस्ततः॥ ६.३६ ॥	
स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः॥	
तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः॥	
उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति॥ ६.३७ ॥	
लिंगं महाद्भुतं दृष्टं येनव्याप्तं जगत्त्रयम्॥	
दर्शनार्थं च तस्यांतं देवैः संप्रेषितोस्मयहम्॥ ६.३८ ॥	
न दृष्टं मस्तकं तस्य व्यापकस्य महात्मनः॥	
किं वक्ष्येऽहं च देवाग्रे चिंता मे चाति वर्तते॥ ६.३९ ॥	
लिंगस्य मस्तकं दृष्टं देवानां च मृषा वदेः॥	
ते सर्वे यदि वक्ष्यंति इंद्राद्या देवतागणाः॥ ६.४० ॥	
ते संति साक्षिमो देवा अस्मिन्नर्थे वदत्वरम्॥	
अर्थेऽस्मिन्भव साक्षी त्वं केतक्या सह सुव्रते॥ ६.४१ ॥	
तद्वचः शिरसा गृह्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः॥	
केतकीसहिता तत्र सुरभी तदमानयत्॥ ६.४२ ॥	
एवं समागतो ब्रह्म देवाग्रे समुवाच ह॥ ६.४३ ॥	॥ब्रह्मोवाच॥	
लिंगस्य मस्तकं देवा दृष्टवानहमद्भुतम्॥	
समीचीनं चार्तितं च केतकीदल संयुतम्॥ ६.४४ ॥	
विशालं विमलं श्लक्ष्णं प्रसन्नतरमद्भुतम्॥	
रम्यं च रमणीयं च दर्शनीयं महाप्रभम्॥ ६.४५ ॥	
एतादृशं मया दृष्टं न दृष्टं तद्विनाक्वचित्॥	
ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सुरा विस्मयमाययुः॥ ६.४६ ॥	
एवं विस्मयपूर्णास्ते इंद्राद्या देवतागणाः॥	
तिष्ठंति तावत्सर्वेशो विष्णुरध्यात्मदीपकः॥ ६.४७ ॥	
पातालादागतः सद्यः सर्वेषामवदत्त्वरम्॥	
तस्याप्यंतो न दृष्टो मे ह्यवलोकनतत्परः॥ ६.४८ ॥	
विस्मयो मे महाञ्जातः पातालात्परतश्चरन्॥	
अतलं सुतलं चापि नितलं च रसातलम्॥ ६.४९ ॥	
तथा गतस्तलं चैव पातालं च तथातलम्॥	
तलातलानि तान्येनं शून्यवद्यद्विभाव्यते॥ ६.५० ॥	
शून्यादपि च शून्यं च तत्सर्वं सुनिरीक्षितम्॥	
न मूलं च न मध्यं च न चांतो ह्यस्य विद्यते॥ ६.५१ ॥	
लिंगरूपी महादेवो येनेदं धार्यते जगत्॥	
यस्य प्रसादादुत्पन्ना यूयं च ऋषयस्तथा॥ ६.५२ ॥	
श्रुत्वा सुराश्च ऋषयस्तस्य वाक्यमपूजयन्॥	
तदा विष्णुरुवाचेदं ब्रह्माणं प्रहसन्निव॥ ६.५३ ॥	
दृष्टं हि चेत्त्वया ब्रह्मन्मस्तकं परमार्थतः॥	
साक्षिणः के त्वया तत्र अस्मिन्नर्थे प्रकल्पिताः॥ ६.५४ ॥	
आकर्ण्य वचनं विष्णोर्ब्रह्मा लोकपितामहः॥	
उवाच त्वरितेनैव केतकी सुरभीति च॥ ६.५५ ॥	
ते देवा मम साक्षित्वे जानीहि परमार्थतः॥	
ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सर्वे देवास्त्वरान्विताः॥ ६.५६ ॥	
आह्वानं चक्रिरे तस्याः सुरभ्याश्च तया सह॥	
आगते तत्क्षमादेव कार्यार्थं ब्रह्मणस्तदा॥ ६.५७ ॥	
इंद्राद्यैश्च तदा देवैरुक्ता च सुरभी ततः॥	
उवाच केतकीसार्द्धं दृष्टो वै ब्रह्मणा सुराः॥ ६.५८ ॥	
लिंगस्य मस्तको देवाः केतकीदलपूजितः॥	
तदा नभोगता वाणी सर्वेषां श्रृण्वतामभूत्॥ ६.५९ ॥	
सुरभ्या चैव यत्प्रोक्तं केतक्या च तथा सुराः॥	
तन्मृषोक्तं च जानीध्वं न दृष्टो ह्यस्य मस्तकः॥ ६.६० ॥	
तदा सर्वेऽथ विबुधाः सेंद्रा वै विष्णुना सह॥	
शेपुश्च सुरभीं रोषान्मृषावादनतत्पराम्॥ ६.६१ ॥	
मुखेनोक्तं त्वयाद्यैवमनृतं च तथा शुभे॥	
अपवित्रं मुखं तेऽस्तु सर्वधर्मबहिष्कृतम्॥ ६.६२ ॥	
सुगंधकेतकी चापि अयोग्या त्वं शिवार्चने॥	
भविष्यसि न संदेहो अनृता चैव भामिनि॥ ६.६३ ॥	
तदा नभो गता वाणी ब्रह्मणं च शशाप वै॥	
मृषोक्तं च त्वया मंद किमर्थं बालिशेन हि॥ ६.६४ ॥	
भृगुणा ऋषिभिः साकं तथैव च पुरोधसा॥	
तस्माद्युयं न पूज्याश्च भवेयुः क्लेशभागिनः॥ ६.६५ ॥	
ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः॥	
विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः॥ ६.६६ ॥	
याचकाश्चावदान्याश्च नित्यं स्वज्ञानघातकाः॥	
आत्मसंभाविताः स्तब्धाः परस्परविनिंदकाः॥ ६.६७ ॥	
एवं शप्ताश्च मुनयो ब्रह्माद्या देवतास्तथा॥	
शिवेन शप्तास्ते सर्वे लिंगं शरणमाययुः॥ ६.६८ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखण्डे श्रीशिवलिङ्गमाहात्म्ये ब्रह्मादिशापवृत्तान्तवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः॥ ६ ॥छ ॥	

केदारखण्डः