महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-075
कुरुपाण्डवयोः क्रौञ्चमकरव्यूहरचनापूर्वकमायोधनम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-75-1x	
				
<td>

	विहृत्य तु ततो राजन्सहिताः कुरुपाण्डवाः ।व्यतीतायां तु शर्वर्यां पुनर्युद्धाय निर्ययुः ।।	<td>	6-75-1a6-75-1b	
				
<td>

	ततः शब्दो महानासीत्तव तेषां च भारत ।युज्यतां रथमुख्यानां कल्प्यतां चैव दन्तिनाम् ।।	<td>	6-75-2a6-75-2b	
				
<td>

	संनह्यतां पदातीनां हयानां चैव भारत।शङ्खदुन्दुभिनादश्च तुमुलः सर्वतोऽभवत् ।।	<td>	6-75-3a6-75-3b	
				
<td>

	ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नमभाषत।व्यूहं व्यूहस्व पाञ्चाल मकरं शत्रुनाशनम् ।।	<td>	6-75-4a6-75-4b	
				
<td>

	एवमुक्तस्तु पार्थेन धृष्टद्युम्नो महारथः।व्यादिदेश यथान्यायं रथिनो रथिनां वरः ।।	<td>	6-75-5a6-75-5b	
				
<td>

	शिरोऽभूद्द्रुपदस्तस्य पाण्डवश्च धनञ्जयः।चक्षुषी सहदेवश्च नकुलश्च महारथः ।।	<td>	6-75-6a6-75-6b	
				
<td>

	तुण्डमासीन्महाराज भीमसेनो महाबलः ।सौभद्रो द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः ।।	<td>	6-75-7a6-75-7b	
				
				
				
<td>

	सात्यकिर्धर्मराजश्च व्यूहग्रीवां समास्थिताः ।पृष्ठमासीन्महाराज विराटो वाहिनीपतिः ।।ृष्टद्युम्नो महाराज महत्या सेनया वृतः ।केकया भ्रातरः पञ्च वामपार्श्वं समाश्रिताः ।।	<td>	6-75-8a6-75-8b6-75-9aध6-75-9b	
				
<td>

	धृष्टकेतुर्नरव्याघ्रश्चेकितानश्च वीर्यवान्।दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थितौ व्यूहस्य रक्षणे ।।	<td>	6-75-10a6-75-10b	
				
<td>

	पादयोस्तु महाराज स्थितः श्रीमान्महारथः।कुन्तिभोजः शतानीको महत्या सेनया वृतः ।।	<td>	6-75-11a6-75-11b	
				
<td>

	शिखण्डी तु महेष्वासः सोमकैः संवृतो बली ।इरावांश्च ततः पुच्छे मकरस्य व्यवस्थितौ ।।	<td>	6-75-12a6-75-12b	
				
<td>

	एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्‍डवाः ।सूर्योदये महाराज पुनर्युद्धाय दंशिताःक ।।	<td>	6-75-13a6-75-13b	
				
<td>

	कौरवानभ्ययुस्तूर्णं हस्त्यश्वरथपत्तिभिः ।समुच्छ्रितैर्ध्वजैश्छत्रैः शस्त्रैश्च विमलैः शितैः ।।	<td>	6-75-14a6-75-14b	
				
<td>

	व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव ।कौञ्चेन महता राजन्प्रत्यव्यूहत वाहिनीम् ।।	<td>	6-75-15a6-75-15b	
				
<td>

	तस्य तुण्डे महेष्वासो भारद्वाजो व्यरोचत।अश्वत्थामा कृपश्चैव चक्षुरास्तां जनेश्वर ।।	<td>	6-75-16a6-75-16b	
				
<td>

	कृतवर्मा तु सहितः काम्भोजैरथ बाह्लिकैः ।शिरस्यासीन्नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ।।	<td>	6-75-17a6-75-17b	
				
<td>

	ग्रीवायां शूरसेनश्च तव पुत्रश्च मारिष ।दुर्योधनो महाराज राजभिर्बहुभिर्वृतः ।।	<td>	6-75-18a6-75-18b	
				
<td>

	प्राग्जोतिषस्तु सहितो मद्रसौवीरकेकयैः ।उरस्यभून्नरश्रेष्ठ महत्या सेनया वृतः ।।	<td>	6-75-19a6-75-19b	
				
				
<td>

	पृष्ठे चास्तां महेष्वासावावन्त्यौ सपदानुगौः ।स्वसेनया च सहितः शुशर्मा प्रस्थलाधिपः ।वामं पक्षं समाश्रित्य दंशितः समवस्थितः ।।	<td>	6-75-20a6-75-20b6-75-20c	
				
<td>

	तुषारा यवनाश्चैव शकाश्च सह चूचुपैः ।दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्त भारत ।।	<td>	6-75-21a6-75-21b	
				
<td>

	श्रुतायुश्च शातायुश्च सौमदत्तिश्च मारिष ।व्यूहस्य जघने तस्थू रक्षमाणाः परस्परम् ।।	<td>	6-75-22a6-75-22b	
				
<td>

	ततो युद्धाय संजग्मुः पाण्डवाः कौरवैः सह।सूर्योदये महाराज प्रावर्तत जनक्षयः ।।	<td>	6-75-23a6-75-23b	
				
<td>

	प्रतीयू रथिनो नामान्नागाश्च रथिनो ययुः ।हयारोहान्रथारोहा रथिनश्चापि सादिनः ।।	<td>	6-75-24a6-75-24b	
				
<td>

	सादिनश्च हयान्राजन्रथिनश्च महारणे ।हस्त्यारोहान्हयारोहा रथिनः सादिनस्तथा ।।	<td>	6-75-25a6-75-25b	
				
<td>

	रथिनः पत्तिभिः सार्धं सादिनश्चापि पत्तिभिः ।अन्योन्यं समरे राजन्प्रत्यधावन्नमर्षिताः ।।	<td>	6-75-26a6-75-26b	
				
<td>

	भीमसेनार्जुनयमैर्गुप्ता चान्यैर्महारथैः ।शुशुभे पाण्डवी सेना नक्षत्रैरिव शर्वरी ।।	<td>	6-75-27a6-75-27b	
				
<td>

	तथा भीष्मकृपद्रोणशल्यदुर्योधनादिभिः ।तवापि च बभौ सेना ग्रहैर्द्यौरिव संवृताः ।।	<td>	6-75-28a6-75-28b	
				
<td>

	भीमसेनस्तु कौन्तेयो द्रोणं दृष्ट्वा पराक्रमी ।अभ्ययाञ्जवनैरश्वैर्भारद्वाजस्य वाहिनीम् ।।	<td>	6-75-29a6-75-29b	
				
<td>

	द्रोणास्तु समरे क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः ।विव्याध समरश्लाघी मर्माण्युद्दिष्य वीर्यवान् ।।	<td>	6-75-30a6-75-30b	
				
<td>

	दृढाहतस्तो भीमो भारद्वाजस्य संयुगे।सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति ।।	<td>	6-75-31a6-75-31b	
				
<td>

	स संगृह्य स्कवयं वाहान्भारद्वाजः प्रतापवान् ।व्यधमत्पाण्डवीं सेनां तूलराशिमिवानलः ।।	<td>	6-75-32a6-75-32b	
				
<td>

	ते वद्यमाना द्रोणेन भीष्मेण च नरोत्तमाः ।सृञ्जयाः तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम् ।।	<td>	6-75-33a6-75-33b	
				
<td>

	तथैव तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम्।मुह्यते तत्रतत्रैव समदेव वराङ्गना।।	<td>	6-75-34a6-75-34b	
				
<td>

	अभिद्येतां ततो व्यूहौ तस्मिन्वीरवरक्षये।आसीद्व्यतिकरो घोरस्तव तेषां च भारत ।।	<td>	6-75-35a6-75-35b	
				
<td>

	तदद्भुतमपश्याम तावकानां परैः सह ।एकायनगताः सर्वे यदयुध्यन्त भारत ।।	<td>	6-75-36a6-75-36b	
				
<td>

	प्रतिसंवार्य चास्त्राणि तेऽन्योन्यस्य विशांपते ।युयुधुः पाण्डवाश्चैव कौरवाश्च महाबलाः ।।	<td>	6-75-37a6-75-37b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि षष्ठदिवसयुद्धे पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व