स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः १७
॥लोमश उवाच॥	
ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम्॥	
चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे॥ १७.१ ॥	
सुरभिं चाह्वयित्वाथ तदोवाच शचीपतिः॥	
कलेवरं दधीचस्य लिह्यास्त्वं वचनान्मम॥ १७.२ ॥	
तथेति च वचोमत्वा तत्क्षणादेव लिह्य तत्॥	
निर्मांसं च कृतं सद्यस्तया धेन्वा कलेवरम्॥ १७.३ ॥	
जगृहुस्तानि चास्थीनि चक्रुः शस्त्राणि वै सुराः॥	
तस्य वंशोद्भवं वज्रं शिरो ब्रह्मशिरस्तथा॥ १७.४ ॥	
अन्यानि चास्थीनि बहूनि तस्य ऋषेस्तदानीं जगृहुः सुराश्च॥	
तथा शिराजालमयांश्च पाशांश्चक्रुः सुरा वैरयुताश्च दैत्यान्॥ १७.५ ॥	
शस्त्राणि कृत्वा ते सर्वे महाबलपराक्रमाः॥	
ययुर्देवातस्त्वरायुक्ता वृत्रघातनतत्पराः॥ १७.६ ॥	
ततः सुवर्च्चाश्च दधीचिपत्नी या प्रेषिता सा सुरकार्यसिद्धये॥	
व्यलोकयत्तत्र समेत्य सर्वं मृतं पतिं देहमथो ददर्शतम्॥ १७.७ ॥	
ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी॥	
ददौ सती शापमतीव रुष्टा तदा सुवर्चा ऋषिवर्यपत्नी॥ १७.८ ॥	
अहो सुरा दुष्टतराश्च सर्वे सर्वे ह्यशक्ताश्च तथैव लुब्धाः॥	
तस्माच्च सर्वेऽप्रजसो भवंतु दिवौकसोऽद्यप्रभृतित्युवाच सा॥ १७.९ ॥	
एव शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी॥	
प्रवीश्याश्वत्थमूले सा स्वोदरं दारयत्तदा॥ १७.१० ॥	
निर्गतो जठराद्गर्भो दधीचस्य महात्मनः॥	
साक्षाद्रुद्रावतारोऽसौ पिप्लादो महाप्रभः॥ १७.११ ॥	
प्रहस्य जननी गर्भमुवाच रुषितेक्षणा॥	
सुवर्चा तं पिप्पलादं चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ॥ १७.१२ ॥	
अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सफलो भवेः॥	
तथैव भाषमाणा सा सुवर्चा तनयं प्रति॥	
पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना॥ १७.१३ ॥	
एवं दधीचपत्नी सा पतिना स्वर्गमाव्रजत्॥ १७.१४ ॥	
ते देवाः कृतशस्त्रास्त्रा दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः॥	
आजग्मुश्चेंद्रमुख्यास्ते महाबलपराक्रमाः॥ १७.१५ ॥	
गुरुं पुरस्कृत्य तदाज्ञया ते गणाः सुराणां बहवस्तदानीम्॥	
भुवं समागत्य च मध्यदेशमूचुश्च सर्वे परमास्त्रयुक्ताः॥ १७.१६ ॥	
समागतानुपसृत्य देवांश्चेंद्रपुरोगमान्॥	
ययौ वृत्रो महादैत्यो दैत्यवृन्दसमावृतः॥ १७.१७ ॥	
यथा मेरोश्च शिखरं परिपूर्णं प्रदृश्यते॥	
तथा सोऽपि महातेजा विश्वकर्म्मसुतो महान्॥ १७.१८ ॥	
तेन दृष्टो महेन्द्रश्च महेंद्रेण महासुरः॥	
देवानां दानवानां च दर्शनं च महाद्भुतम्॥ १७.१९ ॥	
तदा ते बद्धवैराश्च देवदैत्याः परस्परम्॥	
अन्योन्यमभिसंरब्धा जगर्जुः परमाद्भुतम्॥ १७.२० ॥ 	
वादित्राणि च भीमानि वाद्यमानानि सर्वशः॥	
श्रूयंतेऽत्र गभीराणि सुरा सुरसमागमे॥ १७.२१ ॥	
वाद्यमानेषु तूर्येषु ते सर्वे त्वरयान्विताः॥	
अनेकैः शस्त्रसंघातैर्जघ्नुरन्योन्यमोजसा॥ १७.२२ ॥	
तदा देवासुरे युद्धे त्रैलोक्यं सचराचरम्॥	
भयेन महता युक्तं बभूव गतचेतनम्॥ १७.२३ ॥	
छेदिताः स्फोटिताश्चैव केचिच्छस्त्रैर्द्विधा कृताः॥	
नाराचैश्च तथा केचिच्छस्त्रास्त्रैः शकलीकृताः॥ १७.२४ ॥	
भल्लैश्चेरुर्हताः केचिद्व्यंगभूता दिवौकसः॥	
रश्मयो मेघसंभूताः प्रकाशंते नभस्स्विव॥ १७.२५ ॥	
शिरांसि पतितान्येव बहूनिच नभस्तलात्॥	
नक्षत्राणीव च यथा महाप्रलयसंकुलम्॥ १७.२६ ॥	
प्रवर्तितं मध्यदेशे सर्वबूतक्षयावहम्॥	
शक्रेण सह संग्रामं चकार नमुचिस्तदा॥ १७.२७ ॥	
वज्रेण जघ्ने तरसा नमुचिं देवराट् स्वयम्॥	
न रोमैकं च त्रुचितं तमुचेरसुरस्य च॥ १७.२८ ॥	
वज्रेणापि तदा सर्वे विस्मयं परमं गताः॥	
असुराश्च सुराश्चैव महेंद्रो व्रीडितस्तदा॥ १७.२९ ॥	
गदया नमुचिं जघ्ने गदा सापि विचूर्णिता॥	
नमुचेरंगलग्नापि पपात वसुधातले॥ १७.३० ॥	
तथा शूलेन महता तं जघान पुरंदरः॥	
तच्छूलं शतधा चूर्णं नमुचेरंगमाश्रितम्॥ १७.३१ ॥	
एवं तं वविधैः शस्त्रैराजघान सुरारिहा॥	
प्रहस्य मानो नमुचिर्न जघान पुरंदरम्॥ १७.३२ ॥	
तूष्णींभूतस्तदा चेंद्रश्चिंतया परया युतः॥	
किं कार्यं किमकार्यं वा इतींद्रो नाविदत्तदा॥ १७.३३ ॥	
एतस्मिन्नंतरे तत्र महायुद्धे महाभये॥	
जाता नभोगता वाणी इंद्रसुद्दिश्य सत्वरम्॥ १७.३४ ॥	
जह्येनमद्याशु महेंद्र दैत्यं दिवौकसां घोरतरं भयावहम्॥	
फेनेन चैवाशु महासुरेन्द्रमपां समीपेन दुरासदेन॥ १७.३५ ॥	
अन्येन शस्त्रेण च आहतोऽसौ वध्यः कदाचिन्न भवत्ययं तु॥	
तस्माच्च देवेश वधार्थमस्य कुरु प्रयत्नं नमुचेर्दुरात्मनः॥ १७.३६ ॥	
निशम्य वाचं परमार्थयुक्तां दैवीं सदानंदकरीं शुभावहाम्॥	
चक्रे परं यत्नवतां वरिष्ठो गत्वोदधेः पारमनंतवीर्यः॥ १७.३७ ॥	
तत्रागतं समीक्ष्याथ नमुचिः क्रोधमूर्छितः॥	
हत्वा शूलेन देवेंद्रं प्रहसन्निदमब्रवीत्॥ १७.३८ ॥	
समुद्रस्य तटः कस्मात्सेवितः सुरसत्तम॥	
विहाय रणभूमिं च त्यक्तशस्त्रोऽभवद्भवान्॥ १७.३९ ॥	
त्वदीयेनैव वज्रेण किं कृतं मम दुर्मते॥ १७.४० ॥	
तथान्यानि च शस्त्राणि अस्त्राणि सुबहूनि च॥	
गृहीतानि पुरा मंद हंतुं मामेव चाधुना॥ १७.४१ ॥	
किं करिष्यसि मां हंतुं युद्धाय समुपस्थितः॥	
केन शस्त्रेण रे मंद योद्धुमिच्छसि संयुगे॥ १७.४२ ॥	
त्वां गातयामि चाद्यैव यदि तिष्ठसि संयुगे॥	
नो चेद्गच्छ मया मुक्तश्चिरं जीव सुखी भव॥ १७.४३ ॥	
एवं स गर्वितं तस्य वाक्यमाहवशोभिनः॥	
श्रुत्वा महेंद्रोऽपि रुषा जगृहे फेनमद्भुतम्॥ १७.४४ ॥	
फेनं करस्थं दृष्ट्वा तु असुरा जहसुस्तदा॥ १७.४५ ॥	
क्षयं गतानि चास्त्राणि पेनेनैव पुरंदरः॥	
हंतुमिच्छति मामद्य शतक्रतुरुदारधीः॥ १७.४६ ॥	
एवं प्रहस्य नमुचिरज्ञाय पुरंदरम्॥	
सावज्ञं पुरतस्तस्थौ नमुचिर्दैत्यपुंगवः॥ १७.४७ ॥	
तदैव तं स फेनेन शीघ्रमिंद्रो जघान ह॥ १७.४८ ॥	
हते तु नमुचौ देवाः सर्वे चैव मुदान्विताः॥	
साधुसाध्विति शब्देन ऋषयश्चाभ्यपूजयन्॥ १७.४९ ॥	
तदा सर्वे जयं प्राप्ता हत्वा नमुचिमाहवे॥	
दैत्यास्ते कोपसंरब्धा योद्धुकामा मुदान्विताः॥ १७.५० ॥	
पुनः प्रववृते युद्धं देवानां दानवैः सह॥	
शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैः परस्परवधैषिबिः॥ १७.५१ ॥	
यदा ते ह्यसुरा देवैः पातिताश्च पुनःपुनः॥	
तदा वृत्रो महातेजाः शतक्रतुमुपाव्रजत्॥ १७.५२ ॥	
वृत्रं दृष्ट्वा तदा सर्वे ससुरासुरमानवाः॥	
भयेन महताविष्टाः पतिता भुवि शेरते॥ १७.५३ ॥	
एवं भीतेषु सर्वेषु सुरसिद्धेषु वै तदा॥	
इंद्रश्चैरावणारूढो वज्रपाणिः प्रतापवान्॥ १७.५४ ॥	
छत्रेण ध्रियमाणेन चामरेण विराजितः॥	
तदा सर्वैः समेतो हि लोकपालैः प्रतापितः॥ १७.५५ ॥	
वृत्रं विलोक्य ते सर्वे लोकपाला महेश्वराः॥	
भयभीताश्च ते सर्वे शिवं शरणमन्वयुः॥ १७.५६ ॥	
मनसाचिंतयन्सर्वे शंकरं लोकशंकरम्॥	
लिंगं संपूज्य विधिवन्महेंद्रो जयकामुकः॥ १७.५७ ॥	
गुरुणा विदितः सद्यो विश्वासेन परेण हि॥	
उवाच च तदा शक्रं बृहस्पतिरुदारधीः॥ १७.५८ ॥	॥बृहस्पतिरुवाच॥	
कार्तिके शुक्लपक्षे तु मंदवारे त्रयोदशी॥	
समग्रा यदि लभ्येत सर्वप्राप्तयै न संशयः॥ १७.५९ ॥	
तस्यां प्रदोषसमये लिंगरूपी सदाशिवः॥	
पूजनीयो हि देवेंद्र सर्वकामार्थसिद्धये॥ १७.६० ॥	
स्नात्वा मध्याह्नसमये तिलामलकसंयुतम्॥	
शिवस्य कुर्याद्गंधपुष्पफलादिभिः॥ १७.६१ ॥	
पश्चात्प्रदोषवेलायां स्थावरं लिंगमर्च्चयेत्॥	
स्वयंभु स्थापितं चापि पौरुषेयमपौरुषम्॥ १७.६२ ॥	
जने वा विजने वापि अरण्ये वा तपोवने॥	
तल्लिंगमर्च्चयेद्भक्त्या प्रदोषे तु विशेषतः॥ १७.६३ ॥	
ग्रामद्बहिः स्थितं लिंगं ग्रामाच्छतगुणं फलम्॥	
ब्राह्मच्छतगुणं पुण्यमरण्ये लिंगमद्भुतम्॥ १७.६४ ॥	
आरण्याच्छतगुणं पुण्यमर्चितं पार्वतं यथा॥	
पार्वताच्चैव लिंगाच्च फलं चायुतसंज्ञितम्॥	
तपोवनाश्रितं लिंगं पूजितं वा महाफलम्॥ १७.६५ ॥	
तस्मादेतद्विभागेन शिवपूजनार्चनं बुधैः॥	
कर्त्वयं निपुणत्वेन तीर्थस्नानादिकं तथा॥ १७.६६ ॥	
पंचपिंडान्समुद्धृत्य स्नानमात्रेण शोभनम्॥	
कूपे स्नानं प्रकुर्वीत उद्धृतेन विसेषतः॥ १७.६७ ॥	
तडागे दश पिंडांश्च उद्धृत्य स्नानमाचरेत्॥	
नदीस्नानं विश्ष्टं च महानद्यां विशेषतः॥ १७.६८ ॥	
सर्वेषामपि तीर्थानां गंगास्नानं विशिष्यते॥	
देवखाते च तत्तुल्यं प्रशस्तं स्नानमाचरेत्॥ १७.६९ ॥	
प्रदीपानां सहस्रेण दीपनीयः सदाशिवः॥	
तथा दीपशतेनापि द्वात्रिंशद्दीपमालया॥ १७.७० ॥	
घृतेन दीपयेद्दीपाञ्छिवस्य परितुष्टये॥	
तथा फलैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्गंधधूपकैः॥ १७.७१ ॥	
उपचारैः षोडशभिर्लिंगरूपी सदा शिवः॥	
पूज्यः प्रदोषवेलायां नृभिः सर्वार्थसिद्धये॥ १७.७२ ॥	
प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत शतमष्टोत्तरं तथा॥	
नमस्कारान्प्रकुर्वीत तावत्संख्यान्प्रयत्नतः॥ १७.७३ ॥	
प्रदक्षिणनमस्कारैः पूजनीयः सदाशिवः॥	
नाम्नां शतेन रुद्रोऽसौ स्तवनीयो यताविधि॥ १७.७४ ॥	
नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे॥	
कपर्द्धिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः॥ १७.७५ ॥	
वृषध्वजाय सोमाय नीलकण्ठाय वै नमः॥	
दिगंबराय भर्गाय उमाकांतकपर्द्दिने॥ १७.७६ ॥	
तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्टाय वै नमः॥	
व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः॥ १७.७७ ॥	
महीधराय व्याघ्राय पशूनां पतये नमः॥	
त्रिपुरांतकसिंहाय शार्दूलोग्ररवाय च॥ १७.७८ ॥	
मीनाय मीननाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने॥	
कामांतकाय बुद्धाय बुद्धीनां पतये नमः॥ १७.७९ ॥	
कपोताय विशिष्टाय शिष्टाय परमात्मने॥	
वेदाय वेदबीजाय देवगुह्याय वै नमः॥ १७.८० ॥	
दीर्घाय दीर्घदीर्घाय दीर्घार्घाय महाय च॥	
नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः॥ १७.८१ ॥	
गजासुरविनाशाय ह्यंधकासुरभेदिने॥	
नीललोहितशुक्लाय चण्डमुण्डप्रियाय च॥ १७.८२ ॥	
भक्तिप्रियाय देवाय ज्ञानज्ञानाव्ययाय च॥	
महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च॥ १७.८३ ॥	
त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमोनमः॥	
अर्थाय अर्थरूपाय परमार्थाय वै नमः॥ १७.८४ ॥	
विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाताय वै नमः॥	
शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे॥ १७.८५ ॥	
अरूपाय च सूक्ष्माय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः॥	
श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे॥ १७.८६ ॥	
शशांकशेखरायैव रुद्रविश्वाश्रयाय च॥	
दुर्गाय दुर्गसाराय दुर्गावयवसाक्षिणे॥ १७.८७ ॥	
लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानां पतये नमः॥	
प्रणवरूपाय प्रणवार्थाय वै नमः॥ १७.८८ ॥	
नमोनमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे॥	
त्रियंबकायासितकंठ भर्ग गौरिपते सकलमंगलहेतवे नमः॥ १७.८९ ॥	
॥बृहस्पतिरुवाच॥	
नाम्नां शतं महेशस्य उच्चार्यं व्रतिना तदा॥	
प्रदक्षिणनमस्कारैरेतत्संख्यैः प्रयत्नतः॥	
कार्यं प्रदोषसमये तुष्ट्यर्थं संकरस्य च॥ १७.९० ॥	
एवं व्रतं समुद्दिष्टं तव शक्र महामते॥	
शीघ्रं कुरु महाभाग पश्चाद्युद्धं कुरु प्रभो॥ १७.९१ ॥	
शंभोः प्रसादात्सर्वं ते भविष्यति जयादिकम्॥ १७.९२ ॥	
वृत्रो ह्ययं महातेजा दैतेयस्तपसा पुरा॥	
शिवं प्रसादयामास पर्वते गंधमादने॥ १७.९३ ॥	
नाम्ना चित्ररथो राजा वनं चित्ररथस्य तत्॥	
एतज्जानीहि भो इन्द्र शिवपुर्याः समीपतः॥ १७.९४ ॥	
यस्मिन्वने महाभाग न संति च षडूर्मयः॥	
तस्माच्चैत्ररथं नाम वनं परममंगलम्॥	
तस्य राज्ञः शिवेनैव दत्तं यानं महाद्भुतम्॥ १७.९५ ॥	
कामगं किंकिणीयुक्तं सिद्धचारणसेवितम्॥	
गंधर्वैरप्सरोयक्षैः किंनरैरुपशोभितम्॥ १७.९६ ॥	
ततस्तेनैव यानेन पृथिवीं पर्यटन्पुरा॥	
तथा गिरीशमुख्यांश्च द्वीपांश्च विविधांस्तथा॥ १७.९७ ॥	
एकदा पर्यटन्राजा नाम्ना चित्ररथो महान्॥	
कैलासमागतस्तत्र स ददर्श पराद्भुतम्॥ १७.९८ ॥	
सभातलं महेशस्य गणैश्चैव विराजितम्॥	
अर्द्धागलग्नया देव्या शोभितं च महेश्वरम्॥ १७.९९ ॥	
निरीक्ष्य देव्या सहितं सदाशिवं देव्यान्वितं वाक्यमिदं बभाषे॥ १७.१०० ॥	
वयं च शंभो विषयान्विताश्च मंत्र्यादयः स्त्रीजिताश्चापि चान्ये॥	
न लोकमध्ये वयमेव चाज्ञाः स्त्रीसेवनं लज्जया नैव कुर्मः॥ १७.१०१ ॥	
एतद्वाक्यं निशम्याथ महेशः प्रहसन्निव॥	
उवाच न्यायसंयुक्तं सर्वेषामपि श्रृण्वताम्॥ १७.१०२ ॥	
भयं लोकापवादाच्च सर्वेषामपि नान्यथा॥	
ग्रासितं कालकूटं च सर्वेषामपि दुर्जरम्॥ १७.१०३ ॥	
तथापि उपहासो मे कृतो राज्ञा हि दुर्जरः॥	
तं चित्ररथमाहूय गिरिजा वाक्यमब्रवीत्॥ १७.१०४ ॥	॥गीरिजोवाच॥	
रे दुरात्मन्कथं त्वज्ञ शंकरश्चोपहासितः॥	
मया सहैव मंदात्मन्द्रक्ष्यसे कर्मणः फलम्॥ १७.१०५ ॥	
साधूनां समचित्तानामुपहासं करोति यः॥	
देवो वाप्यथ वा मर्त्यः स विज्ञेयोऽधमाधमः॥ १७.१०६ ॥	
एते मुनींद्राश्च महानुभावास्तथा ह्यमी ऋषयो वेदगर्भाः॥	
तथैव सर्वे सनकादयो ह्यमी अज्ञाश्च सर्वे शिवमर्चयंते?॥ १७.१०७ ॥	
रे मूढ सर्वेषु जनेष्वभिज्ञस्त्वमेव एवाद्य न चापरे जनाः॥	
तस्मादभिज्ञं हि करोमि दैत्यं देवैर्द्विजैश्चापि बहिष्कृतं त्वाम्॥ १७.१०८ ॥	
एवं शप्तस्तया देव्या भवान्या राजसत्तमः॥	
राजा चित्ररथः सद्यः पपात सहसा दिवः॥ १७.१०९ ॥	
आसुरीं योनिमासाद्य वृत्रोनाम्नाऽभवत्तदा॥	
तपसा परमेणैव त्वष्ट्रा संयोजितः क्रमात्॥ १७.११० ॥	
तपसा तेन महता अजेयो वृत्र उच्यत॥	
तस्माच्छंभुं समभ्यर्च्य प्रदोषे विधिनाऽधुना॥ १७.१११ ॥	
जहि वृत्रं महादैत्यं देवानां कार्यसिद्धये॥	
गुरोस्तद्वचनं श्रुत्वा उवाचाथ शतक्रतुः॥	
सोद्यापनविधिं ब्रूहि प्रदोषस्य च मेऽधुना॥ १७.११२ ॥	
॥बृहस्पतिरुवाच॥	
कार्तिके मासि संप्राप्ते मंदवारे त्रयोदशी॥	
संपूर्तिस्तु भवेत्तत्र संपूर्णव्रतसिद्धये॥ १७.११३ ॥	
वृषभो राजतः कार्यः पृष्ठे तस्य सुपीठकम्॥	
तस्योपरिन्यसेद्देवमुमाकांतं त्रिलोचनम्॥ १७.११४ ॥	
पंचवक्त्रं दशभुजमर्द्धांगे गिरिजां सतीम्॥	
एवं चोमामहेशं च सौवर्णं कारयेद्बुधः॥ १७.११५ ॥	
सवृषं ताम्रपत्रे च वस्त्रेण परिगुंठिते॥	
स्थापयित्वोमया सार्द्धं नानाबोगसमन्वितम्॥ १७.११६ ॥	
विधिना जागरं कुर्याद्रात्रौ श्रद्धासमन्वितः॥	
पंचामृतेन स्नपनं कार्यमादौ प्रयत्नतः॥ १७.११७ ॥	
गोक्षीरस्नानं देवेश गोक्षीरेण मया कृतम्॥	
स्नपनं देवदेवेश गृहाण परमेश्वर॥ १७.११८ ॥	
दध्ना चैव मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना॥	
गृहाम च मया दत्तं सुप्रसन्नो भवाद्य वै॥ १७.११९ ॥	
सर्पिषा च मया देव स्नपनं क्रियतेऽधुना॥	
गृहाण श्रद्धया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च॥ १७.१२० ॥	
इदं मधु मया दत्तं तव प्रीत्यर्थमेव च॥	
गृहाम त्वं हि देवेश मम शांतिप्रदो भव॥ १७.१२१ ॥	
सितया देवदेवेश स्नपनं क्रियतेऽधुना॥	
गृहाण श्रद्धया दत्तां सुप्रसन्नो भव प्रभो॥ १७.१२२ ॥	
एवं पंचामृतेनैव स्नपनीयो वृषध्वजः॥	
पश्चादर्घ्यं प्रदातव्यं ताम्रपात्रेण धीमता॥	
अनेनैव च मंत्रेण उमाकांतस्य तृष्टये॥ १७.१२३ ॥	
अर्घ्योऽसि त्वमुमाकांत अर्घेणानेन वै प्रभो॥	
गृहाण त्वं मया दत्तं प्रसन्नो भव शंकर॥ १७.१२४ ॥	
मया दत्तं च ते पाद्यं पुष्पगंधसमन्वितम्॥	
गृहाण देवदेवेश प्रसन्नो वरदो भव॥ १७.१२५ ॥	
विष्टरं विष्टरेणैव मया दत्तं च वै प्रभो॥	
शांत्यरथं तव देवेश वरदो भव मे सदा॥ १७.१२६ ॥	
आचमनीयं मया दत्तं तव विश्वेश्वर प्रभो॥	
गृहाण परमेशान तुष्टो भव ममाद्य वै॥ १७.१२७ ॥	
ब्रह्मग्रन्थिसमायुक्तं ब्रह्मकर्मप्रवर्तकम्॥	
यज्ञोपवीतं सौवर्णं मया दत्तं तव प्रभो॥ १७.१२८ ॥	
सुगंधं चंदनं देव मया दत्तं च वै प्रभो॥	
भक्त्या पर मया शंभो सुगंधं कुरु मां भव॥ १७.१२९ ॥	
दीपं हि परमं शंभो घृतप्रज्वलितं मया॥	
दत्तं गृहाण देवेश मम ज्ञानप्रदो भव॥ १७.१३० ॥	
दीपं विशिष्टं परमं सर्वौषधिविजृंभितम्॥	
गृहाण परमेशान मम शांत्यर्थमेव च॥ १७.१३१ ॥	
दीपावलिं मया दत्तां कृहाण परमेश्वर॥	
आरार्तिकप्रदानेन मम तेजः प्रदो भव॥ १७.१३२ ॥	
फलदीपादिनैवेद्यतांबूलादिक्रमेण च॥	
पूजनीयो विधानज्ञैस्तस्यां रात्रौ प्रयत्नतः॥ १७.१३३ ॥	
पश्चाज्जागरणं कार्यं गृहे वा देवतालये॥	
वितानमंडपं कृत्वा नानाश्चर्यसमन्वितम्॥	
गीतवादित्रनृत्येन अर्चनीयः सदाशिवः॥ १७.१३४ ॥	
अनेनैव विधानेन प्रदोषोद्यापने विधिः॥	
कार्ये विधिमता शक्र सर्वकार्यार्थसिद्धये॥ १७.१३५ ॥	
गुरुणा कथितं सर्वं तच्चकार शतक्रतुः॥	
तेनैव च सहायेन इंद्रो युद्धपरायणः॥ १७.१३६ ॥	
वृत्रं प्रति सुरैः सार्द्धं युयुधे च शतक्रतुः॥	
तुमुलं युद्धमभवद्देवानां दानावैः सह॥ १७.१३७ ॥	
तस्मिन्सुतुमुले गाढे देवदैत्यक्षयावहे॥	
द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलमतिवेलं भयावहम्॥ १७.१३८ ॥	
व्योमो यमेन युयुधे ह्यग्निना तीक्ष्णकोपनः॥	
वरुणेन महादंष्ट्रो वायुना च महाबलः॥ १७.१३९ ॥	
द्वन्द्वयुद्ध रताः सर्वे अन्योन्यबलकांक्षिणः॥ १७.१४० ॥	
तथैव ते देववरा महाभुजाः संग्रामशूरा जयिनस्तदाऽभवन्॥	
पराजयं दैत्यवाराश्च सर्वे प्राप्तास्तदानीं परमं समंतात्॥ १७.१४१ ॥	
दृष्ट्वा सुरैर्दैत्यवरान्पराजितान्पलायमानानथ कान्दिशीकान्॥	
तदैव वृत्रः परमेण मन्युना महाबलो वाक्य मिदं बभाषे॥ १७.१४२ ॥	॥वृत्र उवाच॥	
हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः॥	
पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्॥ १७.१४३ ॥	
स्वंस्वं पराक्रमं वीरा युद्धाय कृतनिश्चयाः॥	
दर्शयध्वं सुरगणास्सूदयध्वं महाबलाः॥ १७.१४४ ॥	
गदाभिः पट्टिशैः खड्गैः शक्तितोमरमुद्गरैः॥	
असिभिर्भि दिपालैश्च पाशतोमरमुष्टिभिः॥ १७.१४५ ॥	
तदा देवाश्च युयुधुर्दधीचास्थिसमुद्भवैः॥	
शस्त्रैरस्त्रैश्च परमैरसुरान्समदारयन्॥ १७.१४६ ॥	
पुनर्दैत्या हता देवैः प्राप्तास्तेपि पराजयम्॥	
पुनश्च तेन वृत्रेण नोद्यमानाः सुरान्प्रति॥ १७.१४७ ॥	
यदा हि ते दैत्यवराः सुरेशैर्निहन्यमानाश्च विदुद्रुवुर्दिशः॥	
केचिद्दृष्ट्वा दानवास्ते तदानीं भीतित्रस्ताः क्लीबरूपाः क्रमेणा॥ १७.१४८ ॥	
वृत्रेण कोपिना चैवं धिक्कृता दैत्यपुंगवाः॥	
हे पुलोमन्महाभाग वृषपर्वन्नमोस्तु ते॥ १७.१४९ ॥	
हे धूम्राक्ष महाकाल महादैत्य वृकासुर॥	
स्थूलाक्ष हे महादैत्य स्थूलदंष्ट्र नमोस्तु ते॥ १७.१५० ॥	
स्वर्गद्वारं विहायैव क्षत्रियाणां मनस्विनाम्॥	
पलायध्वे किमर्थं वा संग्रामाङ्गणमुत्तमम्॥ १७.१५१ ॥	
संगरे मरणं येषां ते यांति परमं पदम्॥	
यत्र तत्र च लिप्सेत संग्रामे मरणं बुधः॥ १७.१५२ ॥	
त्यजन्ति संगरं ये वै ते यांति निरयं ध्रुवम्॥ १७.१५३ ॥	
ये ब्राह्मणार्थे भृत्यार्थे स्वार्थे वै शस्त्रपाणयः॥	
संग्रामं ये प्रकुर्वंति महापातकिनो नराः॥ १७.१५४ ॥	
शस्त्रघातहता ये वै मृता वा संगरे तथा॥	
ते यांति परमं स्थानं नात्र कार्या विचारणा॥ १७.१५५ ॥	
शस्त्रैर्विच्छिन्नदेहा ये गवार्थे स्वामिकारणात्॥	
रणे मृताः क्षता ये वै ते यांति परमां गतिम्॥ १७.१५६ ॥	
तस्माद्रणेऽपि ये शूराः पापिनो निहताः पुरः॥	
प्राप्नुवंति परं स्थानं दुर्लभं ज्ञानिनामपि॥ १७.१५७ ॥	
अथवा तीर्थगमनं वेदाध्ययनमेव च॥	
देवतार्चनयज्ञादिश्रेयांसि विविधानि च॥ १७.१५८ ॥	
ऐकपद्येन तान्येव कलां नार्हंति षोडशीम्॥	
संग्रामे पतितानां च सर्वशास्त्रेष्वयं विधिः॥ १७.१५९ ॥	
तस्माद्युद्धावदानं च कर्तव्यमविशंकितैः॥	
भवद्भिर्नान्यथा कार्यं देववाक्यप्रमाणतः॥ १७.१६० ॥	
यूयं सर्वे शौरवृत्त्या समेताः कुलेन शीलेन महानुभावाः॥	
पदानि तान्येव पलायमाना गच्छंत्यशूरा रणमंडलाच्च॥ १७.१६१ ॥	
त एव सर्वे खलु पापलोकान्गच्छंति नूनं वचनात्स्मृतेश्च॥ १७.१६२ ॥	
ये पापिष्ठास्त्वधर्म्मस्था ब्रह्मघ्ना गुरुतल्पगाः॥	
नरकं यांति ते पापं तथैव रणविच्युताः॥ १७.१६३ ॥	
तस्माद्भवद्भिर्योद्धव्यं स्वामिकार्यभरक्षमैः॥	
एवमुक्तास्तदा तेन वृत्रेणापि महात्मना॥ १७.१६४ ॥	
चक्रुस्ते वचंनं तस्य असुराश्च सुरान्प्रति॥	
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं सर्वलोकभयंकरम्॥ १७.१६५ ॥	
तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विगाढे वृत्रो महादैत्यपतिः स एकः॥	
उवाच रोषेण महाद्भुतेन शतक्रतुं देववरैः समेतम्॥ १७.१६६ ॥	
॥वृत्र उवाच॥	
श्रृणु वाक्यं मया चोक्तं धर्म्मार्थसहितं हितम्॥	
त्वं देवानां पतिर्भूत्वा न जानासि हिताहितम्॥ १७.१६७ ॥	
किंबलार्थपरो भूत्वा विश्वरूपो हतस्त्वया॥	
प्राप्तमद्यैव भो इंद्र तस्येदं कर्म्मणः फलम्॥ १७.१६८ ॥	
ये दीर्घदर्शिनो मंदा मूढा धर्मबहिष्कृताः॥	
अकल्पाः कार्यसिद्ध्यर्थं यत्कुर्वंति च निष्फलम्॥	
तत्सर्वं विद्धि देवेंद्र मनसा संप्रधार्यताम्॥ १७.१६९ ॥	
तस्माद्धर्म्मपरो भूत्वा युध्यस्व गतकल्मषः॥	
भ्रातृहा त्वं ममैवेंद्र तस्मात्त्वा घातयाम्यहम्॥ १७.१७० ॥	
मा प्रयाहि स्थिरो भूत्वा देवैश्च परिवारितः॥	
एव मुक्तस्तु वृत्रेण शक्रोऽतीव रुषान्वितः॥	
ऐरावतं समारुह्य ययौ वृत्रजिघांसया॥ १७.१७१ ॥	
इंद्रमायांतमालोक्य वृत्रो बलवतां वरः॥	
उवाच प्रहसन्वाक्यं सर्वेषां श्रृण्वतामपि॥ १७.१७२ ॥	
आदौ मां प्रहरस्वेति तस्मात्त्वां घातयाम्यहम्॥ १७.१७३ ॥	
इत्येवमुक्तो देवेंद्रो जघान गदया भृशम्॥	
वृत्रं बलवतां श्रेष्ठं जानुदेशे महाबलम्॥ १७.१७४ ॥	
तामापतंतिं जग्राह करेणैकेन लीलया॥	
तयैवैनं जघानाशु गदया त्रिदिवेश्वरम्॥ १७.१७५ ॥	
सा गदा पातयामास सवज्रं च पुरंदरम्॥	
पतितं शक्रमालोक्य वृत्र ऊचे सुरान्प्रति॥ १७.१७६ ॥	
नयध्वं स्वामिनं देवाः स्वपुरीममरावतीम्॥ १७.१७७ ॥	
एतच्छ्रुत्वा वचः सत्यं वृत्रस्य च महात्नः॥	
तथा चक्रुः सुराः सर्वे रणाच्चेंद्रं समुत्सुकाः॥ १७.१७८ ॥	
अपोवाह्य गजस्थं हि परिवार्य भयातुराः॥	
सुराः सर्वे रणं हित्वा जग्मुस्ते त्रिदिवं प्रति॥ १७.१७९ ॥	
ततो गतेषु देवेषु ननर्त च महासुरः॥	
वृत्रो जहास च परं तेना पूर्यत दिक्तटम्॥ १७.१८० ॥	
चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना॥	
चुक्षुभे च तदा सर्वं जंगमं स्थावरं तथा॥ १७.१८१ ॥	
श्रुत्वा प्रयातं देवेंद्रं ब्रह्मा लोकपितामहः॥	
उपयातोऽथ देवेंद्र स्वकमण्डलुवारिणा॥	
अस्पृशल्लब्धसंज्ञोऽभूत्तत्क्षणाच्च पुरंदरः॥ १७.१८२ ॥	
दृष्ट्वा पितामहं चाग्रे व्रीडायुक्तोऽभवत्तदा॥	
महेंद्रं त्रपया युक्तं ब्रह्मोवाच पितामहः॥ १७.१८३ ॥	॥ब्रह्मोवाच॥	
वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः॥	
त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः॥	
अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय॥ १७.१८४ ॥	
वृत्रासुरो दैत्यपतिश्च शक्र ते समाधिना परमेणैव जय्यः॥	
निशम्य वाक्यं परमेष्ठिनो हरिः सस्मार देवं वृषभध्वजं तदा॥ १७.१८५ ॥	
स्तुत्या तदातं स्तवमानो महात्मा पुरंदरो गुरुणा नोदितो हि॥ १७.१८६ ॥	
॥इंद्र उवाच॥	
नमो भर्गाय देवाय देवानामतिदुर्गम॥	
वरदो भव देवेश देवानां कार्यसिद्धये॥ १७.१८७ ॥	
एवं स्तितिपरो भूत्वा शचीपतिरुदारधीः॥	
स्वकार्यदक्षो मंदात्मा प्रपंचाभिरतः खलु॥ १७.१८८ ॥	
प्रपंचाभिरता मूढाः शिवभक्तिपरा ह्यपि॥	
न प्राप्नुवंति ते स्थानं परमीशस्यरागिणः॥ १७.१८९ ॥	
निर्मला निरहंकारा ये जनाः पर्युपासते॥	
मृडं ज्ञानप्रदं चेशं परेशं शंभुमेव च॥ १७.१९० ॥	
तेषां परेषां वरद इहामुत्र च शंकरः॥	
महेंद्रेण स्तुतः शर्वो रागिणा परमेण हि॥ १७.१९१ ॥	
रागिणां हि सदा शंभुर्दुर्लभो नात्र संशयः॥	
तस्माद्विरागिणां नित्यं सन्मुखो हि सदाशिवः॥ १७.१९२ ॥	
राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः॥	
तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्॥ १७.१९३ ॥	
स्तवमानं तदा चेंद्रमब्रवीत्कार्यगौरवात्॥	
विज्ञायाखिलदृग्द्रष्टा महेशो लिंगरूपवान्॥ १७.१९४ ॥	
इंद्र गच्छ सुरैः सार्द्धं वृत्रं वै दानवं प्रति॥	
तपसैव च साध्योऽयं रणे जेतुं शतक्रतो॥ १७.१९५ ॥	॥इंद्र उवाच॥	
केनोपायेन साध्योऽयं वृत्रो दैत्यवरो महान्॥	
त्चछीघ्रं कथ्यतां शंभो येन मे विजयो भवेत्॥ १७.१९६ ॥	
॥रुद्र उवाच॥	
रणे न शक्यते हंतुमपि देववरैरपि॥	
तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं कुत्सितं कर्म चाद्य वै॥ १७.१९७ ॥	
अस्य शापः पुरा दत्तः पार्वत्या मम सन्निधौ॥	
असौ चित्ररथो नाम्ना विख्यातो भुवनत्रये॥ १७.१९८ ॥	
पर्यटन्सु विमानेन मया दत्तेन भास्वता॥	
उपहासादिमां योनिं संप्राप्तो दत्यपुंगवः॥ १७.१९९ ॥	
तस्मादजेयं जानीहि रणे रणविदां वर॥	
एवमुक्तो महेंद्रोऽयं शंभुना योगिना भृशम्॥ १७.२०० ॥	
तथेति मत्वा शक्रोऽसौ नियमं तमुपाददे॥ १७.२०१ ॥	
रंध्रं प्रतीक्ष्य वृत्रस्य तत्समीपे सहस्रकम्॥	
वत्सराणां महाभागा वसन्हंतुं मनो दधे॥ १७.२०२ ॥	
अंतर्वेद्यां बहिः स्थित्वा वज्रपाणिरनुज्ञया॥	
गुरोः पुरोधसश्चैव स्वकार्यमकरोद्भृशम्॥ १७.२०३ ॥	
एकदा नर्म्मदायां वै वृत्रो दानवपुंगवः॥	
दैत्यैः परिवृतः सर्वैः समायातो यदृच्छया॥ १७.२०४ ॥	
इंद्रः पराभवं प्राप्तो नीतो देवैर्द्दिवं प्रति॥	
अहमेव हतारिश्च नान्योस्ति सदृशो मम॥ १७.२०५ ॥	
मन्यमानः सदा वृत्रः पौरुषेण समन्वितः॥	
प्रदोषसमये विप्रा नर्मदायामुपस्थितः॥ १७.२०६ ॥	
दृष्टश्चेंद्रेण सुमहानसुरैः परिवारितः॥	
वृत्रो बलवतां श्रेष्ठः प्रदोषसमये तदा॥ १७.२०७ ॥	
तस्मिन्प्रदेषे संयुक्ता मंदवारे त्रयोदशी॥	
नोदितो गुरुणा चेंद्रः करे गृह्य बृहस्पतिः॥ १७.२०८ ॥	
प्रदक्षिणानमस्कारैर्यथोक्तविधिना तदा॥	
पूजितो लिंगरूपी च ओंकारो नर्मदातटे॥ १७.२०९ ॥	
प्रदोषव्रतमाहात्म्याद्वज्रपाणिः प्रतापवान्॥	
संजातस्तत्क्षणादेव प्रसादाच्छंकरस्गयच॥ १७.२१० ॥	
वृत्रोपि तपसा युक्तः प्रदोषसमये महान्॥	
निद्रासक्तोऽभवत्तत्र शुंडेन प्रति बोधितः॥ १७.२११ ॥	
स्वापात्प्रदोषवेलायां तपसा चार्जितं फलम्॥	
प्रनष्टं तत्क्षणादेव निःश्रीकत्वमुपागतः॥ १७.२१२ ॥	
देव्याः शापाच्च संजातो वृत्रो भग्नमनोरथः॥ १७.२१३ ॥	
संध्यापादो गतो यावद्धृत्र स्तीर्थमुपाविशत्॥	
परीतो विविधैर्द्दैत्यैत्यैर्नानायुधसमन्वितैः॥ १७.२१४ ॥	
तस्य तत्कर्मणश्छिद्रं छिद्रान्वेषी शचीपतिः॥	
ज्ञात्वा गतः शनैर्हतुमात्मशत्रुं शतक्रतुः॥ १७.२१५ ॥	
तावद्दैत्याः सुसंरब्धा भीमा भीमपराक्रमाः॥	
उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे दुःसहाश्च शतक्रतुम्॥ १७.२१६ ॥	
ततस्तैरभवद्युद्धमतिप्रबलदंडिभिः॥	
सर्वे देवाः सहायार्थं तदाऽऽजग्मुः शतक्रतोः॥ १७.२१७ ॥	
तदा दैत्याश्च देवाश्च युयुधुस्ते तरस्विनः॥	
रात्रौ युद्धं समाभवत्सुरासुरविमर्दनम्॥ १७.२१८ ॥	
अनेकशस्त्रसंवीतं महारौद्रमवर्तत॥	
एवं प्रवर्तमाने तु संग्रमे रौद्रदारुणे॥	
तदा वृत्रोऽथ सन्नद्धो गृहीत्वा शूलमुल्बणम्॥ १७.२१९ ॥	
इंद्र प्रमुखतो भूत्वा जगर्जातिविभीषणम्॥	
तस्य नादप्रणादेन त्रासितं भुवनत्रयम्॥ १७.२२० ॥	
ऐरावणं समारुह्य महेंद्रः शुशुभे तदा॥	
ध्रियमाणेनच्छत्रेण चंद्रमंडलशोभिना॥ १७.२२१ ॥	
चामरैर्वीज्यमानोऽथ बभाषे दैत्यपुंगवम्॥ १७.२२२ ॥	॥इंद्र उवाच॥	
संग्रामं कुरु मे वृत्र बलेन महता वृतः॥	
शूरस्त्वमसि शूराणां तपसा परमेण हि॥ १७.२२३ ॥	
एवमुक्तस्तदा तेन वृत्रो वाक्यमुवाच ह॥	
आदौ प्रहर मामिंद्रपश्चात्त्वां घातयाम्यहम्॥ १७.२२४ ॥	
तथेति मत्वा तदतीव दुःसहं वज्रं तदानीं शतधारमेव॥	
स मोक्तुकामो हि तदा पुरंदरो निवारितस्तेन महाप्रभेण॥	
पुरोधसा बुद्धिमतां वरेण तथेति मत्वा स चकार चेंद्रः॥ १७.२२५ ॥	
गदां प्रगृह्य देवेंद्रो वृत्रं विव्याध तां गदाम्॥	
वारयामास वृत्रोसा वतिथिं कृपणो यथा॥ १७.२२६ ॥	
व्यार्थां च स्वगदां दृष्ट्वा इंद्रश्चिंतामवाप ह॥ १७.२२७ ॥	
तं चिंत्यमानं स तदा पुरंदरं वृत्रो बभाषे परिभर्त्समानः॥	
पुराकृतं शक्र महाद्भुतं त्वया जुगुप्सितं कर्म्म च विस्मृतं किम्॥	
येनैव जातोऽसि सहस्रनेत्रः शापान्महर्षेरथ गौतमस्य॥ १७.२२८ ॥	
ये शूराश्चेंद्रियग्रामं वर्तंते हि नियम्य तु॥	
ते जयं प्राप्नुवंतीह नेतरे हि भवादृशाः॥ १७.२२९ ॥	
रणाजिरं महाघोरं पापिनां नात्र संशयः॥ १७.२३० ॥	
एवं निर्भर्त्सयामास देवेंद्रं दैत्यपुंगवः॥	
त्रिशूलं धूनयामास देवेंद्रो हि तडित्समम्॥ १७.२३१ ॥	
तेन शूलेन महता वृत्रोऽद्भुतपराक्रमः॥	
बभौ तीव्रेण तपसा यथा रुद्रो युगांतकृत्॥ १७.२३२ ॥	
तथाभूतं समालक्ष्य देवराजः शतक्रतुः॥	
अभ्युद्ययौ हंतुकामो वृत्रे दानवपुंगवम्॥ १७.२३३ ॥	
तमायांतमभिप्रेक्ष्य हंतुकामं पुरंदरम्॥	
जहास परमं तत्र शक्रस्य च भयावहम्॥	
मुखं प्रसार्य सुमहदागतो हि पुरंदरम्॥ १७.२३४ ॥	
ग्रस्तुकामो महातेजा दैत्यानामधिपस्तदा॥	
आगत्य सहसा शक्रं ग्रासयित्वा सकुंजरम्॥ १७.२३५ ॥	
सवज्रं सकिरीटं च ननर्त च जगर्ज्ज च॥	
निमिषांतरमात्रेण ग्रसितोऽसौ पुरंदरः॥ १७.२३६ ॥	
हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्॥	
भूकम्पो हि तदा ह्यसीदुल्कापातः सहस्रशः॥ १७.२३७ ॥	
तिमिरेणावृतं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्॥	
नर्तमानस्तदा वृत्रो बभूव परमद्युतिः॥ १७.२३८ ॥	
विध्यमानास्तदा सर्वे देवा ब्रह्माण मागताः॥	
शशंसुः सर्वमेवैतद्वृत्रासुरविचेष्टितम्॥ १७.२३९ ॥	
तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा व्यथितोऽतीव विस्मितः॥	
कथं जातं महेंद्रस्य व्यसनं परमाद्भुतम्॥ १७.२४० ॥	
देवैः सह तदा ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः॥	
तुष्टाव गिरिशं देवं परमेण समाधिना॥ १७.२४१ ॥	
'''॥ब्रह्मोवाच॥	
ॐनमो लिंगरूपाय महादेवाय वै नमः॥	
विश्वरूपाय देवाय विरुपाक्षाय वै नमः॥ १७.२४२ ॥	
त्राहित्राहि त्रिलोकेश वृत्रग्रस्तं पुरंदरम्॥	
तदा नभोगतावाणी सर्वेषामेव श्रृण्वताम्॥ १७.२४३ ॥	
उवाच हितकामाय विधिं लिंगार्चने सती॥	
प्रदोषव्रतयुक्तेन इंद्रेण विकृतं कृतम्॥ १७.२४४ ॥	
निर्माल्यं पीठिकां चैव च्छायाप्रासादमेव च॥	
प्रदक्षिणां कृतवता पीठिकालंघनं कृतम्॥ १७.२४५ ॥	
लंघयंति च ये मूढास्ते वै दंड्या न संशयः॥	
चंडस्य गणमुख्यस्य तस्मात्कुर्यात्प्रयत्नतः॥	
प्रदक्षिणानमस्कारौ लिंगार्च्चनसमन्वितः॥ १७.२४६ ॥	
श्रेयःप्राप्तयेकबुद्ध्या वै प्रयत्नाल्लिंगपूजनम्॥	
कार्यं दीक्षा परैर्नित्यं सर्वपापोपशांतये॥ १७.२४७ ॥	
आशरीरं च तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मादयः सुराः॥	
पप्रच्छुस्ते प्रांजलयो नभोवाणीं शुभावहाम्॥ १७.२४८ ॥	
कथमर्चामहे लिंगं केनैव विधिना ततः॥	
प्रातर्मध्याह्नसमये सायंकाले तथैव च॥ १७.२४९ ॥	
कानि पुष्पाणि सायाह्ने मध्याह्ने च तथैव हि॥	
प्रातः काले तु तान्येन कथयस्व यथातथम्॥ १७.२५० ॥	
तदा नभोगता वाणी कथयामास विस्तरम्॥ १७.२५१ ॥	
करवीरं चार्कपुष्पं बृहतीपुष्पमेवच॥	
धत्तूरकुसुमं चैव शतपत्रं तथैव च॥ १७.२५२ ॥	
आरग्वधं च पुन्नागं बकुलं नागकेशरम्॥	
ब्रध्नोत्पलं कदम्बं च मंदारकुसुमं तथा॥ १७.२५३ ॥	
बहूनि वरपुष्पाणि बहूनि कमलान्यपि॥	
त्रिकाले च पवित्राणि ज्ञेयानि सततं बुधैः॥ १७.२५४ ॥	
जातीपुष्पं मल्लिकायाश्च पुष्पं पुष्पं मोगरकं नीलपुष्पं तथैव॥	
तथा पुष्पं कुटजं कर्णिकारं कौसुम्भाख्यं वारिजं रक्तवर्णनम्॥ १७.२५५ ॥	
एतान्येव य पुष्पाणि मध्याह्ने लिंगपूजने॥	
विशिष्टानि मयोक्तानि सायाह्ने कथयाम्यहम्॥ १७.२५६ ॥	
चं पकानि त्रिकाले च पवित्राणि न संशयः॥	
रात्रौ मोगरकाण्येव पवित्राणि न संशयः॥ १७.२५७ ॥	
एवमर्च्चनभेदांश्च ज्ञात्वा तल्लिंगपूजने॥	
कार्यो विधिर्विधिज्ञैश्च सततं च शिवालये॥ १७.२५८ ॥	
वृषभांतरितो भूत्वा पीठिकांतरमेव च॥	
प्रदक्षिणां न कुर्वीत कुर्वन्किल्बिषमश्नुते॥ १७.२५९ ॥	
तथा ह्यनेन शक्रेण कृतं चैव प्रदक्षिणम्॥	
राजसं भावमाश्रित्य तस्माज्जातंच निष्फलम्॥ १७.२६० ॥	
ग्रसितोऽद्यैव वृत्रेण सगजो हि पुरंदरः॥	
भवद्भिरेव तत्कार्यं येन इन्द्रः प्रमुच्यते॥ १७.२६१ ॥	
महारुद्रविधानेन मुक्तो भवति तत्क्षणात्॥	
पुरंदरो ह्ययं देवा नात्र कार्या विचारणा॥ १७.२६२ ॥	
तेनैव वचसा देवा रुद्रमभ्यर्च्य यत्नतः॥	
यथोक्तेन विधानेन रुद्रसूक्तेन यत्नतः॥ १७.२६३ ॥	
तथा चैकादशीरुद्र्या रुद्रमभ्यर्च्य वै सुराः॥	
हवनं प्रत्यहं चक्रुर्द्दशांशेन द्विजोत्तमाः॥ १७.२६४ ॥	
जपं च पूजां हवनं च चक्रुर्विमोक्तुकामाः सहसा पुरंदरम्॥	
शंभोः प्रसादात्सहसा विनिर्गतः कुक्षिं भित्त्वा देवराजस्तदानीम्॥ १७.२६५ ॥	
तं निर्गतं समीक्ष्याथ देवदेवेंद्रमोजसा॥	
सगजं च स वज्रं च सकिरीटं सकुण्डलम्॥	
श्रिया परमया युक्तं पुरंदरं महौजसम्॥ १७.२६६ ॥	
देवदुंदुभयो नेदुस्तथा शंखा ह्यनेकशः॥	
गंधर्वाप्सरसो यक्षा ऋषयश्च मुदान्विताः॥ १७.२६७ ॥	
एकपद्येन सर्वेषां महाहर्षो दिवौकसाम्॥	
संजातस्तत्क्षणादेव यदा मुक्तः पुरंदरः॥	
तदा शची समायाता यत्र मुक्तः पुरंदरः॥ १७.२६८ ॥	
तत्र शच्या समेतोऽसावभिषिक्तो महर्षिभिः॥	
पुण्याहवाचनं तस्य कृतं सर्वैः प्रयत्नतः॥ १७.२६९ ॥	
एवं तदाभिषिक्तोऽसौ महेंद्र ऋषिभिः पुनः॥	
मही मंगलभूयिष्ठा तदा जाता द्विजोत्तमाः॥ १७.२७० ॥	
दिशः प्रसन्नतां याता निर्मलं चाभवन्नभः॥	
शांतास्तदाग्नयो ह्यासन्मनांसि च महात्मनाम्॥ १७.२७१ ॥	
एवमादीन्यनेकानि मंगलानि ततोऽभवन्॥	
मुक्ते शतक्रतौ तस्मिन्बभूव परमाद्भुतम्॥ १७.२७२ ॥	
एवं प्रवर्तमाने तु महतां च महोत्सवे॥	
तावद्वृत्रस्य पतितं शरीरं च भयानकम्॥ १७.२७३ ॥	
तत्रैव ब्रह्महत्या च पापिष्ठा पतिता भुवि॥	
गंगायमुनयोर्मध्ये अंतर्वेदीति कथ्यते॥ १७.२७४ ॥	
पुण्यभूमिरिति ख्याता प्रसिद्धा लोकपावनी॥	
वृत्रहत्याप्रतिष्ठा सा यस्मिदेशे स पापवान्॥ १७.२७५ ॥	
मलस्य बहुसंभूत्या मालावेति प्रकीर्तिता॥	
तस्यां तु मलभूम्यां वै वृत्रस्य च महच्छिरः॥ १७.२७६ ॥	
षण्मासेष्वपतत्सर्वैः कृत्तं देवैः सवासवैः॥	
एवं वृत्रवधं कृत्वा शक्रो जयमवाप ह॥ १७.२७७ ॥	
इंद्रासने चोपविष्टो निरातंकः शचीपतिः॥	
एतस्मिन्नंतरे दैत्याः पातालवासिनं बलिम्॥	
शशंसुः सर्वमागत्य शक्रस्य च विचेष्टितम्॥ १७.२७८ ॥	
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वैरोचनी रुषान्वितः॥	
शुक्रं पप्रच्छ स तदा सथमिंद्रो वशी भवेत्॥ १७.२७९ ॥	
तेनोक्तं बलये राजञ्जयस्यन्दनलब्धये॥	
महायज्ञं कुरुष्वाद्य तेन ते विजयो भवेत्॥ १७.२८० ॥	
तेनोक्तो भृगुणा चैवं बलिर्यज्ञार्थमुद्यतः॥	
दधौ यानीह द्रव्याणि यज्ञयोग्यानि तानि वै॥	
मेलयित्वा त्वरेणैव वैरोचनिरुदारधीः॥ १७.२८१ ॥	
प्रवर्तितो महायज्ञो भार्गवेण महात्मना॥	
दीक्षायुक्तो बलिरभूज्जुहुवे हघ्यवाहनम्॥ १७.२८२ ॥	
हूयमाने तदाग्नौ तु कर्मणा विधिहेतुना॥	
तस्माद्बलेः समुत्पन्नः स्यंदनः परमाद्भुतः॥ १७.२८३ ॥	
हयैश्चतुर्भिः संयुक्तो ध्वजेसिंहो महाप्रभः॥	
शस्त्रास्त्रैः संयुतः श्रीमान्हयैः श्वेतैरलंकृतः॥ १७.२८४ ॥	
ततश्चावभृथस्नानं चक्रे शुक्रप्रणोदितः॥	
स्यंदनं पूजयित्वाथ आरुरोह बलिस्तदा॥ १७.२८५ ॥	
दैत्यैः परिवृतः सद्यो योद्धुकामः पुरंदरम्॥	
सद्य एव दिवं प्राप्तो बलिर्वैरोचनो महान्॥ १७.२८६ ॥	
आगत्य सेनया सार्द्धमारुरो हामरावतीम्॥	
संरुद्धां तां पुरीं दृष्ट्वा तदा ते सुरसत्तमाः॥	
विर्शयित्वा सुचिरमूचुः सर्वे बृहस्पतिम्॥ १७.२८७ ॥	
किं कुर्मोऽद्य महाभाग आगता दैत्यपुंगवाः॥	
योद्धुकामा महाघोराः सर्वे युद्धविशारदाः॥ १७.२८८ ॥	
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरभाषत॥ १७.२८९ ॥	
एते घृतमुखा घोरा भृगुणानोदिताः सुराः॥	
अजेयाश्चैव ते सर्वे तपसा विक्रमेण च॥ १७.२९० ॥	
एतन्निशम्य वचनं च गुणाभियुक्तं सर्वे सुराः समभवंस्त्रपयाभियुक्ताः॥	
इंद्रोऽपि बुद्धिविकलः परिचिंतया च व्रीडायुतः समभवत्परिभर्त्स्यमानः॥ १७.२९१ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखंडे बलिदैत्यस्य संग्रामोद्योगवर्णनंनाम सप्तदशोऽध्यायः॥ १७ ॥ छ ॥	

केदारखण्डः