गरुडपुराणम्/आचारकाण्डः/अध्यायः ११०
श्रीगरुडमहापुराणम् ११०
सूत उवाच  ।
योध्रुवाणि परित्यज्य ह्यधुवाणि निषेवते  ।
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति ह्यध्रुवं नष्टमेव च  ॥ १,११०.१ ॥
वाग्यन्त्रहीनस्य नरस्य विद्या शस्त्रं यथा कापुरुषस्य हस्ते  ।
न तुष्टिमुत्पादयते शरीरे ह्यन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः  ॥ १,११०.२ ॥
भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः  ।
विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम्  ॥ १,११०.३ ॥
अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तिफलं शुभम्  ।
रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्  ॥ १,११०.४ ॥
वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम्  ।
सुरूपां सुनितम्बाञ्च नाकुलीनां कदाचन  ॥ १,११०.५ ॥
अर्थेनापि हि किं तेन यस्यानर्थे तु संगतिः  ।
को हि नाम शिखाजातं पन्नगस्य मणिं हरेत् ॥ १,११०.६ ॥
हविर्दुष्टकुलद्वाह्यं बालादपि सुभाषितम्  ।
अमेध्यात्काञ्चनं ग्राह्यं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि  ॥ १,११०.७ ॥
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम्  ।
नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि  ॥ १,११०.८ ॥
न राज्ञा सह मित्रत्वं न सर्पो निर्विषः क्रचित् ।
न कुलं निर्मलं तत्र स्त्रीजनो यत्र जायते  ॥ १,११०.९ ॥
कुले नियोजयेद्भक्तं पुत्रं विद्यासु योजयेत् ।
व्यसने योजयेच्छत्रुमिष्टं धर्मे नियोज्येत् ॥ १,११०.१० ॥
स्थानेष्वेव प्रयोक्ताव्या भृत्याश्चाभरणानि च  ।
न हि चूडामणिः पादे शोभते वै कदाचन  ॥ १,११०.११ ॥
चूडामणिः समुद्रोऽग्निर्घण्टा चाखण्डमम्बरम्  ।
अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः  ॥ १,११०.१२ ॥
कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु मनस्विनः  ।
मूर्ध्नि वा सर्वलोकानां शीर्षतः पतितो वने  ॥ १,११०.१३ ॥
कनकभूषणसंग्रहणोचितो यदि मणिस्त्रपुणि प्रतिबध्यते  ।
न च विरौति न चापि स शोभते भवति योजयितुर्वचनीयता  ॥ १,११०.१४ ॥
वाजिवारणलौहानां काष्ठपाषाणवाससाम्  ।
नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम्  ॥ १,११०.१५ ॥
कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते सर्वगुणप्रमाथः  ।
अधः खलेनापि कृतस्य वह्नेर्नाधः शिखा याति कदाचिदेव  ॥ १,११०.१६ ॥
न सदश्वः कशाघातं सिंहो न गजगर्जितम्  ।
वीरो वा परनिर्दिष्टं न सहेद्भीमनिः स्वनम्  ॥ १,११०.१७ ॥
यदि विभवविहीनः प्रच्युतो वाशु दैवान्न तु खलजनसेवां काङ्क्षयेन्नैव नीचाम्  ।
न तृणमदनकार्ये सुक्षुधार्तोऽत्ति सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्चराणाम्  ॥ १,११०.१८ ॥
सकृद्दुष्टञ्च यो मित्रं पुनः सन्धातुमिच्छति  ।
स मृत्युमेव गृह्णीयाद्गर्भमश्वतरी यथा  ॥ १,११०.१९ ॥
शत्रोरपत्यानि प्रियंवदानि नोपेक्षितव्यानि बुधैर्मनुष्यैः  ।
तान्येव कालेषु विपत्कराणि विषस्य पात्राण्यपि दारुणानि  ॥ १,११०.२० ॥
उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत् ।
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम्  ॥ १,११०.२१ ॥
अपकारपरान्नित्यं चिन्त येन्न कदाचन  ।
स्वयमेव पतिष्यन्ति कूलजाता इव द्रुमाः  ॥ १,११०.२२ ॥
अनर्था ह्यर्थरूषाश्च अर्थाश्चानर्थरूपिणः  ।
भवन्ति ते विनाशाय दैवायत्तस्य वै सदा  ॥ १,११०.२३ ॥
कार्यकालोचितापापा मतिः सञ्जायते हि वै  ।
सानुकूले तु दैवे शं पुंसः सर्वत्र जायते  ॥ १,११०.२४ ॥
धनप्रयोगकार्येषुः तथा विद्या गमेषु च  ।
आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सदा भवेत् ॥ १,११०.२५ ॥
धनिनः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः  ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्रत्र संस्थितिम्  ॥ १,११०.२६ ॥
लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं दानशीलता  ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत् ॥ १,११०.२७ ॥
कालविच्छोत्रियो राजा नदी साधुश्च पञ्चमः  ।
एते यत्र न विद्यन्ते तत्र वासं न कारयेत् ॥ १,११०.२८ ॥
नैकत्र परिनिष्ठास्ति ज्ञानस्य किल शौनक  ।
सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कुत्रचित् ॥ १,११०.२९ ॥
न सर्ववित्कश्चिदिहास्ति लोके नात्यन्तमूर्खो भुवि चापि कश्चित् ।
ज्ञानेन नीचोत्तममध्यमेन योऽयं विजानाति स तेन विद्वान्  ॥ १,११०.३० ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे दशोत्तरशततमोऽध्यायः

आचारकाण्डः