स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ३३
॥नारद उवाच॥	
ततस्तं गिरिवर्ष्माणं पतितं वसुधोपरि॥	
आलिंगितमिव पृथ्व्या गुणिन्या गुणिनं यथा॥ ३३.१ ॥	
दृष्ट्वा देवा विस्मितास्ते जयं जगुस्तथा मुहुः॥	
केचित्समीपमागंतुं बिभ्यति त्रिदिवौकसः॥ ३३.२ ॥	
उत्थाय तारको दैत्यः कदा चिन्नो निहंति चेत्॥	
तं तथा पतितं दृष्ट्वा वसुधामण्डले गुहः॥ ३३.३ ॥	
आसीद्दीनमनाः पार्थ शुशोच च महामतिः॥	
स्तवनं चापि देवानां वारयित्वा वचोऽब्रवीत्॥ ३३.४ ॥	
शोच्यं पातकिनं मां च संस्तुवध्वं कथं सुराः॥	
पंचानामपि यो भर्ता प्राकृतोऽसौ न कीर्त्यते॥ ३३.५ ॥	
स तु रुद्रांशजः प्रोक्तस्तस्य द्रुह्यन्न रुद्रँवत्॥	
स्वायंभुवेन गीतश्च श्लोकः संश्रूयते तथा॥ ३३.६ ॥	
वीरं हि पुरुषं हत्वा गोसहस्रेण मुच्यते॥	
यथाकथंचित्पुरुषो न हंतव्यस्ततो बुधैः॥ ३३.७ ॥	
पापशीलस्य हनने दोषो यद्यपि नास्ति च॥	
तथापि रुद्रभक्तोऽयं संस्मरन्निति शोचिमि॥ ३३.८ ॥	
तदहं श्रोतुमिच्छामि प्रायाश्चित्तं च किंचन॥	
प्रायश्चित्तैरपैत्येनो यतोपि महदर्जितम्॥ ३३.९ ॥	
इति संशोचतस्तस्य शिवपुत्रस्य धीमतः॥	
वासुदेवो गुरुः पुंसां देवमध्ये वचोऽब्रवीत्॥ ३३.१० ॥	
श्रुतिः स्मृतिश्चेतिहासाः पुराणं च शिवात्मज॥	
प्रमाणं चेत्ततो दुष्टवधे दोषो न विद्यते॥ ३३.११ ॥	
स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः पुमान्॥	
तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यधः पुमान्॥ ३३.१२ ॥	
अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्या पचारिणी॥	
गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्॥ ३३.१३ ॥	
पापिनं पुरुषं यो हि समर्थो न निहंति च॥	
तस्य तावंति पापानि तदर्धं सोऽप्यवाश्रुते॥ ३३.१४ ॥	
पापिनो यदि वध्यंते नैव पालनसंस्थितैः॥	
ततोऽयमक्षमो लोकः कं याति शरणं गुह॥ ३३.१५ ॥	
कथं यज्ञाश्च वेदाश्च वर्तते विश्वधारकाः॥	
तस्मात्त्वया पुण्यमाप्तं न च पापं कथंचन॥ ३३.१६ ॥	
अथ चेद्रुद्रभक्तेषु बहुमानस्तव प्रभो॥	
तत्र ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं महोत्तमम्॥ ३३.१७ ॥	
आजन्मसंभवैः पापैः पुमान्येन विमुच्यते॥	
आकल्पांत च वा येन रुद्रलोके प्रमोदते॥ ३३.१८ ॥	
कृते पापेऽनुतापो वै यस्य स्कन्द प्रजायते॥	
रुद्राराधनतोऽन्यच्च प्रायश्तित्तं परं न हि॥ ३३.१९ ॥	
न यस्यालमपि ब्रह्मामहिमानं विवर्णितुम्॥	
श्रुतिश्च भीता यं वक्ति किं तस्मात्परमं भवेत्॥ ३३.२० ॥	
अकांडे यच्च ब्रह्मांडक्षयोद्युक्तं हलाहलम्॥	
कण्ठे दधार श्रीकण्ठः कस्तस्मात्परमो भवेत्॥ ३३.२१ ॥	
दुःखतांडवदीनोऽभूदण्डसंकीर्णमानसः॥	
मारमारश्च यो देवः कस्तस्मात्परमो भवेत्॥ ३३.२२ ॥	
वियद्व्यापी सुरसरित्प्रवाहो विप्रुषाकृतिः॥	
बभूव यस्य शिरसि कस्तस्मात्परमो भवेत्॥ ३३.२३ ॥	
यज्ञादिकाश्च ये धर्मा विना यस्यार्चनं वृथा॥	
दक्षोऽत्र सत्यदृष्टांतः कस्तस्मात्परमो भवेत्॥ ३३.२४ ॥	
क्षोणी रथो विधिर्यंता शरोऽहं मन्दरो धनुः॥	
रथांगे चापि चंद्रार्कौ युद्धे यस्य च त्रैपुरे॥ ३३.२५ ॥	
आराधनं तस्य केचिद्योगमार्गेण कुर्वते॥	
दुःखसाध्यं हि तत्तेषां नित्यं शून्यमुपासताम्॥ ३३.२६ ॥	
तस्मात्तस्यार्चयेल्लिंगं भुक्तिमुक्ती य इच्छति॥	
सृष्ट्यादौ लिंगरूपी स विवादो मम ब्रह्मणः॥ ३३.२७ ॥	
अभूद्यस्य परिच्छेदे नालमावां बभूविव॥	
चराचरं जगत्सर्वं यतो लीनं सदात्र च॥ ३३.२८ ॥	
तस्माल्लिंगमिति प्रोक्तं देवै रुद्रस्य धीमतः॥	
तोयेन स्नापयेल्लिंगं श्रद्धया शुचिना च यः॥ ३३.२९ ॥	
ब्रह्मादितृणपर्यंतं तेनेदं तर्पितं जगत्॥	
पंचामृतेन तल्लिंगं स्नापयेद्यश्च बुद्धिमान्॥ ३३.३० ॥	
तर्पितं तेन विश्वं स्यात्सुधया पितृभिः समम्॥	
पुष्पैरभ्यर्चयेल्लिंगं यथाकालोद्भवैश्चयः॥ ३३.३१ ॥	
तेन संपूजितं विश्वं सकलं नात्र संशयः॥	
नैवेद्यं तत्र यो दद्याल्लिंगस्याग्रे विचक्षणः॥ ३३.३२ ॥	
भोजितं तेन विश्वं स्याल्लिंगस्यैवं फलं महत्॥	
किमत्र बहुनोक्तेन स्वल्पं वा यदि व बहु॥ ३३.३३ ॥	
लिंगस्य क्रियते यच्च तत्सर्वं विश्वप्रीतिदम्॥	
तच्च लिगं स्थापयेद्यः शुचौ देशे सुभक्तितः॥ ३३.३४ ॥	
स सर्वपापनिर्मुक्तो रुद्रलोके प्रमोदते॥	
यन्नित्यं यजतो यज्ञैः फलमाहुर्मनीषिणः॥ ३३.३५ ॥	
तच्च स्थापयतो लिंगं शिवस्य शुभलक्षणम्॥	
यथाग्निः सर्वदेवानां मुखं स्कन्द प्रकीर्त्यते॥ ३३.३६ ॥	
तथैव सर्वजगतां मुखं लिंगं न संशयः॥	
प्रारंभान्मुच्यते पापैः सर्वजन्मकृतैरपि॥ ३३.३७ ॥	
अतीतं च तथागामि कुलानां तारयेच्छतम्॥	
मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पक्वेष्टं शैलमेव च॥ ३३.३८ ॥	
कृतमायतनं दद्यात्क्रमाच्छतगुणं फलम्॥	
कलशं तत्र चारोप्य एकविंशत्कुलैर्युतः॥ ३३.३९ ॥	
आकल्पांतं रुद्रलोके मोदते रुद्रवत्सुखी॥	
एवंविधफलं लिंगमतो भूयोऽप्यधो न हि॥ ३३.४० ॥	
तस्मादत्र महासेन लिंगं स्थापितुमर्हसि॥	
यदुक्तमेतदश्लीलं यदि किंचन चात्र चेत्॥ ३३.४१ ॥	
तद्ब्रवीतु महा सेन स्वयं साक्षी महेश्वरः॥	
एवं वदति गोविंदे साधुवादो महानभूत्॥ ३३.४२ ॥	
महादेवो ह्यथालिंग्य स्कन्दं वचनब्रवीत्॥	
यद्भवान्मम भक्तेषु प्रकरोति कृपां पराम्॥ ३३.४३ ॥	
तेनापि परमा प्रीतिर्मम जाता तवोपरि॥	
किं तु यद्भगवानाह वासुदेवो जगद्गुरुः॥ ३३.४४ ॥	
तत्त्था नान्यथा किंचिदत्र प्रोक्तं हि विष्णुना॥	
यो ह्यहं स हरिर्ज्ञेयो यो हरिः सोऽहमित्युता॥ ३३.४५ ॥	
नावयोरंतरं किंचिद्दीपयोरिव सुव्रत॥	
एनं द्वेष्टि स मां द्वेष्टियोन्वेत्येनं स माऽनुगः॥ ३३.४६ ॥	
इति स्कन्द विजानाति स मद्भक्तोन्यथा न हि॥ ३३.४७ ॥	॥स्कन्द उवाच॥	
एवमेवास्मि जानामि त्वां च विष्णुं च शंकर॥ ३३.४८ ॥	
यच्च लिंगकृते प्राह हरिर्मां धर्मवत्सलः॥	
खे वाणी तारकवधे एवमेव पुराह माम्॥ ३३.४९ ॥	
लिंगं संस्थापयिष्यामि सर्वपापा पहं ततः॥	
एकं यत्र प्रतिज्ञा मे गृहीतास्य वधाय च॥ ३३.५० ॥	
द्वितीयं यत्र निःसत्त्वसत्यक्तः शक्त्याऽसुरोऽभवत्॥	
तृतीयं यत्र निहतो हत्या पापोपशांतिदम्॥ ३३.५१ ॥	
इत्युक्त्वा विश्वकर्माणमाहूय प्राह पावकिः॥	
त्रीणि लिंगानि शुद्धानि शीघ्रं त्वं कर्तुमर्हसि॥ ३३.५२ ॥ 	
वचनाद्बाहुलेयस्य निर्ममे देववर्द्धकिः॥	
त्रीणि लिंगानि शुद्धानि न्यवेदयत तानि च॥ ३३.५३ ॥	
ततो ब्रह्मादिभिः सार्धं विष्णुना शंकरेण च॥	
पूर्वं संस्थापयामास पश्चिमायामदूरतः॥ ३३.५४ ॥	
प्रतिज्ञेश्वरमित्येव लिंगं परमशोभनम्॥	
अष्टम्यां बहुले चात्र चैत्रे स्नात्वा उपोष्य च॥ ३३.५५ ॥	
पूजां च जागरं कृत्वा मुच्येत्पारुष्यपापतः॥	
इत्याह स्कंदप्रीत्यर्थं स्वयं तत्र महेश्वरः॥ ३३.५६ ॥	
ततो द्वितीयं लिंगं तु वह्निकोणाश्रितं तथा॥	
स्थापयामास सरसो यत्र शक्तिर्विनिर्ययौ॥ ३३.५७ ॥	
कपालेश्वरमित्येव लिंगं पापापहं शुभम्॥	
शक्तिं च तामभिष्टूय स्थापयामास तत्र च॥ ३३.५८ ॥	
कपालेश्वरसांनिध्यं देवीं कापालिकेश्वरीम्॥	
तत्र चोत्तरदिग्भागे शक्तिच्छिद्रं प्रचक्षते॥ ३३.५९ ॥	
पातालगंगा यत्रास्तिं सर्वपापहरा शिवा॥	
तत्र स्नात्वा ददौ स्कंदः कृपयाभिपरिप्लुतः॥ ३३.६० ॥	
तदा तोयं तारकाय सहितः सर्वदैवतैः॥ ३३.६१ ॥	
काश्यपेयाय वज्रांगतनयाय महात्मने॥	
रुद्रभक्ताय सतिलमक्षय्योदकमस्त्विति॥ ३३.६२ ॥	
ततो महेश्वरः प्रीतः प्राह स्कंदस्य श्रृण्वतः॥	
चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे मधौ चैवात्र यो नरः॥	
स्नात्वोपोष्य समभ्यर्च्य कपालेश्वरमीश्वरीम्॥ ३३.६३ ॥	
तेजोवधसमुद्भूतपातकेन स मुच्यते॥ ३३.६४ ॥	
अस्यामेव तिथौ सोमः शिवयोगश्च तैतिलम्॥	
षड्योगः शक्तिच्छिद्रेयो दिनं रुद्रं जपन्निशि॥	
स्नात्वात्र सशरीरो वै रुद्रलोकं व्रजीष्यति॥ ३३.६५ ॥	
कपालेशस्य सांनिध्ये शक्तिच्छिद्रं हि कीर्त्यते॥	
तस्य तुल्यं परं तीर्थं पृथिव्यां नैव विद्यते॥ ३३.६६ ॥	
इति श्रुत्वा रुद्रवाक्यं स्कंदः प्रीतोऽभवद्भृशम्॥	
देवाश्च मुदिताः सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः॥ ३३.६७ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे कुमारस्थापितज्ञेश्वरशक्तिच्चिद्रेश्वर माहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशो.़ध्यायः॥ ३३ ॥ छ ॥	

कौमारिकाखण्डः