स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/कौमारिकाखण्डः/अध्यायः ११
॥कूर्म उवाच॥	
शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः॥	
बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्॥ ११.१ ॥	
पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम्॥	
जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्॥ ११.२ ॥	
पंचायतनविन्यासमनोहरतरं नृप॥	
विनायकशिवासूर्यमधुसूदनमूर्तिमत्॥ ११.३ ॥	
पीतमृत्स्वर्णकलशं ध्वजमालाविभूषितम्॥	
काष्ठतोरणविन्यस्तं दोलकेन विभूषितम्॥ ११.४ ॥	
दृढप्रांशुसमुद्भूतसोपानश्रेणिभासुरम्॥	
सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं वयस्यैः संवृतेन मे॥ ११.५ ॥	
तत्र जागेश्वरं लिंगं गृत्वाथ विनिवेशितम्॥	
बाल्यादुपलरूपं तद्वर्षावारिविशुद्विमत्॥ ११.६ ॥	
बकपुष्पैस्तथान्यैश्च केदारोत्थैः समाहृतैः॥	
कोमलैरपरैः पुष्पैर्वृतिवल्लीसमुद्भवैः॥ ११.७ ॥	
कूष्मांडैश्चैव वर्णाद्यैरुन्मत्तकुसुमायुतैः॥	
मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वाद्यैश्च नवांकुरैः॥ ११.८ ॥	
पूजा विरचिता रम्या शंभोरिति मया नृप॥	
ततस्तांडवमारब्धमनपेक्षितसत्क्रियम्॥ ११.९ ॥	
शिवस्य पुरतो बाल्याद्गीतं च स्वस्वर्जितम्॥	
अकार्षं सकृदेवाहं बाल्ये शिशुगणावृतः॥ ११.१० ॥	
ततो मृतोऽहं जातश्च विप्रो जातिस्मरो नृप॥	
वैदिशे नगरेऽकार्षं शिवपूजां विशेषतः॥ ११.११ ॥	
शिवदीक्षामुपागम्यानुगृहीतः शिवागमैः॥	
शिवप्रासाद आधाय लिंगं श्रद्धासमन्वितः॥ ११.१२ ॥	
कल्पकोटिं वसेत्स्वर्गेयः करोति शिवालयम्॥	
यावंति परमाणूनि शिवस्यायतने नृप॥ ११.१३ ॥	
भवंति तावद्वर्षाणि करकः शिवसद्मनि॥	
इति पौराणवाक्यानि स्मरञ्छैलं शिवालयम्॥ ११.१४ ॥	
अकारिषमहं रम्यं विश्वकर्मविधानतः॥	
मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पाक्वेष्टं शैलमेव वा॥ ११.१५ ॥	
कृतमायतनं दद्यात्क्रमाद्दशगुणं फलम्॥	
भस्मशायी त्रिषवणो भिक्षान्नकृतभोजनः॥ ११.१६ ॥	
जटाधरस्तपस्यंश्च शिवाराधनतत्परः॥	
इत्थं मे कुर्वतो जातं पुनर्भूप प्रमापणम्॥ ११.१७ ॥	
जातो जाति स्मरस्तत्र कारिता तृतीयेहं भवांतरे॥	
सार्वभौमो महीपालः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे॥ ११.१८ ॥	
जयदत्त इति ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः॥	
ततो मया बहुविधाः प्रासादाः कारिता नृप॥ ११.१९ ॥	
तस्मिन्भवांतरे शंभोराराधनपरेण च॥	
ततो निरूपिता जाता बकपुष्पपुरस्सराः॥ ११.२० ॥	
सौवर्णै राजतै रत्ननिर्मितैः कुसुमैर्नृप॥	
तथाविधेऽन्नदानादि करोमि नृपसत्तम॥ ११.२१ ॥	
केवलं शिवलिंगानां पूजां पुष्पैः करोम्यहम्॥	
ततो मे भगवाञ्छंभुः संतुष्टोऽथ वरं ददौ॥ ११.२२ ॥	
अजरामरतां राजंस्तेनैव वपुषावृतः॥	
ततस्तथाविधं प्राप्यानन्यसाधारणं वरम्॥ ११.२३ ॥	
विचरामि महीमेतां मदांध इव वारणः॥	
शिवभक्तिं विहायाथ नृपोऽहं मदनातुरः॥ ११.२४ ॥	
प्रधर्षयितुमारब्धः स्त्रियः परपरिग्रहाः॥	
आयुषस्तपसः कीर्तेस्तेजसो यशसः श्रियः॥ ११.२५ ॥	
विनाशकारणं मुख्यं परदारप्रधर्षणम्॥	
सकर्णः श्रुतिहीनोऽसौ पश्यन्नंधो वदञ्जडः॥ ११.२६ ॥	
अचेतनश्चेतनावान्मूर्खो विद्वानपि स्फुटम्॥	
तदा भवति भूपाल पुरुषः क्षणमात्रतः॥ ११.२७ ॥	
यदैव हरिणाक्षीणां गोचरं याति चक्षुषाम्॥	
मृतस्य निरये वासो जीवतश्चेश्वराद्भयम्॥ ११.२८ ॥	
एवं लोकद्वयं हंत्री परदारप्रधर्षणा॥	
जरामरणहीनोहमिति निश्चयमास्थितः॥ ११.२९ ॥	
ऐहिकामुष्मिकभयं विहायांह ततः परम्॥	
प्रधर्षयितुमारब्धस्तदा भूप परस्त्रियः॥ ११.३० ॥	
अथ मां संपरिज्ञाय मर्यादारहितं यमः॥	
वरप्रदानादीशस्य तदंतिकसुपाययौ॥	
व्यजिज्ञपन्मदीयं च शंभोर्धर्मव्यतिक्रमम्॥ ११.३१ ॥	॥यम उवाच॥	
नाहं तवानुभावेन गुप्तस्यास्य विनिग्रहम्॥ ११.३२ ॥	
शक्रोमि पापिनो देव मन्नियोगेऽन्यमादिश॥	
जगदाधारूपा हि त्वयेशोक्ताः पतिव्रताः॥ ११.३३ ॥	
गावो विप्राः सनिगमा अलुब्धा दानशीलिनः॥	
सत्यनिष्ठा इति स्वामिंस्तेषां मुख्यतमा सती॥ ११.३४ ॥	
तास्तेन धर्षिता लुप्तं मदीयं धर्मशासनम्॥	
वरदानप्रमत्तेन तवैव परिभूय माम्॥ ११.३५ ॥	
जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना॥	
इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः॥	
शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्॥ ११.३६ ॥	
॥ईश्वर उवाच॥	
यस्माद्दुष्टसमाचार धर्षितास्ते पतिव्रताः॥ ११.३७ ॥	
कामार्तेन मया शप्तस्तस्मात्कूर्मः क्षणाद्भव॥	
ततः प्रणम्य विज्ञप्तः शापतापहरो मया॥ ११.३८ ॥	
प्राह षष्टितमे कल्पे विशापो भविता गणः॥	
मदीय इति संप्रोच्य जगामादर्शनं शिवः॥ ११.३९ ॥	
अहं कूर्मस्तदा जातो दशयोजनविस्तृतः॥	
समुद्रसलिले नीतस्त्वयाहं यज्ञसाधने॥ ११.४० ॥	
पुरस्ताद्यायजूकेन स्मरंस्तच्च बिभेमि ते॥	
दग्धस्त्वयाहं पृष्ठेत्र व्रणान्येतानि पश्य मे॥ ११.४१ ॥	
चयनानि बहून्यत्र कल्पसूत्रविधानतः॥	
पृष्ठोपरि कृतान्यासन्निंद्रद्युम्न तदा त्वया॥ ११.४२ ॥	
भूयः संतापिता यज्ञैः पृथिवी पृथिवीपते॥	
सुस्राव सर्वतीर्थानां सारं साऽभून्महीनदी॥ ११.४३ ॥	
तस्यां च स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते॥	
ततो नैमित्तिके कस्मिन्नपि प्रलय आगतः॥ ११.४४ ॥	
प्लवमानमिदं राजन्मानसं शतयोजनम्॥	
षट्‌पंचाशत्प्रमाणेन कल्पा मम पुरा नृप॥ ११.४५ ॥	
व्यतीता इह चत्वारः शेषे मोक्षस्ततः परम्॥	
एवमायुरिदं दीर्घमेवं शापाच्च कूर्मता॥ ११.४६ ॥	
ममाभूदीश्वरस्यैव सतीधर्मद्रुहो नृप॥	
ब्रूहि किं क्रियतां शत्रोरपि ते गृहगामिनः॥ ११.४७ ॥	
मम पृष्ठिश्चिरं भूप त्वया दग्धाग्निनाऽपुरा॥	
अहं ज्वलंतीमिव तां पश्याम्यद्यापि सत्रिणा॥ ११.४८ ॥	
इदं विमानमायातं त्वया कस्मान्निराकृतम्॥	
देवदूतसमायुक्तं भुंक्ष्व भोगान्निजार्जितान्॥ ११.४९ ॥	॥इंद्रद्युम्न उवाच॥	
चतुर्मुखेन तेनाहं स्वर्गान्निर्वासितः स्वयम्॥	
विलक्ष्योन प्रयास्यामि पाताधिक्यादिदूषिते॥ ११.५० ॥	
तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम्॥	
आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये॥ ११.५१ ॥	
तन्मे गृहगतस्याद्य यथातिथ्यकरो भवान्॥	
तदादिश यथाऽपारपारदः कोपि मे गुरुः॥ ११.५२ ॥	
॥कूर्म उवाच॥	
लोमशोनाम दीर्घायुर्मत्तोऽप्यस्ति महामुनिः॥	
मया कलापग्रामे स पूर्वं दृष्टः क्वचिन्नृप॥ ११.५३ ॥	॥इंद्रद्युम्न उवाच॥	
तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम्॥	
प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः॥ ११.५४ ॥	
इत्थं निशम्य नृपतेर्वचनं तदानीं सर्वेऽपि ते षडथ तं मुनिमुख्यमाशु॥	
चित्ते विधाय मुदिताः प्रययुर्द्विजेंद्रं जिज्ञासवः सुचिरजीवितहेतुमस्य॥ ११.५५ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महीप्रादुर्भावे कूर्माख्यानंनामैकादशोऽध्यायः॥ ११ ॥ छ ॥     	

कौमारिकाखण्डः