रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ३५
अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रमं मुनिम् ।	
प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचो ऽर्थवत् ।। ७.३५.१ ।।	
अतुलं बलमेतद्वै वालिनो रावणस्य च ।	
न त्वेताभ्यां हनुमता समं त्विति मतिर्मम ।। ७.३५.२ ।।	
शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् ।	
विक्रमश्च प्रभावश्च हनूमति कृतालयाः ।। ७.३५.३ ।।	
दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्य सीदन्तीं कपिवाहिनीम् ।	
समाश्वास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ।। ७.३५.४ ।।	
धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तदा ।	
दृष्ट्वा सम्भाषिता चापि सीता ह्याश्वासिता तथा ।। ७.३५.५ ।।	
सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किङ्करा रावणात्मजः ।	
एते हनुमता तत्र ह्येकेन वितिपातिताः ।। ७.३५.६ ।।	
भूयो बन्धाद्विमुक्तेन भाषयित्वा दशाननम् ।	
लङ्का भस्मीकृता येन पावकेनेव मेदिनी ।। ७.३५.७ ।।	
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च ।	
कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ।। ७.३५.८ ।।	
एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः ।	
प्राप्ता मया जयश्चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ।। ७.३५.९ ।।	
हनूमान्यदि मे नः स्याद्वानराधिपतेः सखा ।	
प्रवृत्तिमपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान्भवेत् ।। ७.३५.१० ।।	
किमर्थं वाल्यनेनैव सुग्रीवप्रियकाम्यया ।	
तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ।। ७.३५.११ ।।	
नहि वेदितवान्मन्ये हनूमानात्मनो बलम् ।	
यद्दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ।। ७.३५.१२ ।।	
एतन्मे भगवन्सर्वं हनूमति महामतौ ।	
विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ।। ७.३५.१३ ।।	
राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्तदा ।	
हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३५.१४ ।।	
सत्यमेतद्रघुश्रेष्ठ यद्ब्रवीषि हनूमतः ।	
न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ।। ७.३५.१५ ।।	
अमोघशापैः शप्तस्तु दत्तो ऽस्य मुनिभिः पुरा ।	
न वेत्ता हि बलं येन बली सन्निरिमर्दनः ।। ७.३५.१६ ।।	
बाल्ये ऽप्येतेन यत्कर्म कृतं राम महाबल ।	
तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बालतया ऽ ऽस्यते ।। ७.३५.१७ ।।	
यदि वा ऽस्ति त्वभिप्रायस्तच्छ्रोतुं तव राघव ।	
समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ।। ७.३५.१८ ।।	
सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः ।	
यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ।। ७.३५.१९ ।।	
तस्य भार्या बभूवैषा ह्यञ्जनेति परिश्रुता ।	
जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ।। ७.३५.२० ।।	
शालिशूकनिभाभासं प्रासूतामुं तदा ऽञ्जना ।	
फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ।। ७.३५.२१ ।।	
एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः ।	
रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ।। ७.३५.२२ ।।	
तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् ।	
ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ।। ७.३५.२३ ।।	
बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् ।	
ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवते ऽम्बरमध्यगः ।। ७.३५.२४ ।।	
एतस्मिन्प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति ।	
देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ।। ७.३५.२५ ।।	
नाप्येवं वेगवान्वायुर्गरुडो वा मनस्तथा ।	
यथा ऽयं वायुपुत्रस्तु क्रमते ऽम्बरमुत्तमम् ।। ७.३५.२६ ।।	
यदि तावच्छिशोरस्य त्वीदृशो गतिविक्रमः ।	
यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ।। ७.३५.२७ ।।	
तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः ।	
सूर्यदाहभयाद्रक्षंस्तुषारचयशीतलः ।। ७.३५.२८ ।।	
बहुयोजनसाहस्रं क्रमत्येष गतोम्बरम् ।	
पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ।। ७.३५.२९ ।।	
शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः ।	
कार्यं चात्र समायत्तमित्येवं न ददाह सः ।। ७.३५.३० ।।	
यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः ।	
तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ।। ७.३५.३१ ।।	
अनेन स परामृष्टो राम सूर्यरथोपरि ।	
अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ।। ७.३५.३२ ।।	
स इन्द्रभवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः ।	
अब्रवीद्भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ।। ७.३५.३३ ।।	
बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव ।	
किमिदं तत्त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ।। ७.३५.३४ ।।	
अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः ।	
अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ।। ७.३५.३५ ।।	
स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः ।	
उत्पपातासनं हित्वा चोद्वहन्काञ्चनीं स्रजम् ।। ७.३५.३६ ।।	
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् ।	
शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ।। ७.३५.३७ ।।	
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् ।	
प्रायाद्यत्राभवत्सूर्यः सहानेन हनूमता ।। ७.३५.३८ ।।	
अथातिरभसेनागाद्राहुरुत्सृज्य वासवम् ।	
अनेन च स वै दृष्टः प्रधावञ्छैलकूटवत् ।। ७.३५.३९ ।।	
ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च ।	
उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ।। ७.३५.४० ।।	
उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् ।	
अवेक्ष्यैवं परावृत्त्य मुखशेषः पराङ्मुखः ।। ७.३५.४१ ।।	
इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः ।	
इन्द्र इन्द्रेति संत्रासान्मुहुर्महुरभाषत ।। ७.३५.४२ ।।	
राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् ।	
श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ।। ७.३५.४३ ।।	
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि ।	
फलं मत्वा हस्तिराजमभिदुद्राव मारुतिः ।। ७.३५.४४ ।।	
तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया ।	
मुहूर्तमभवद्घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ।। ७.३५.४५ ।।	
एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः ।	
हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ।। ७.३५.४६ ।।	
ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः ।	
पतमानस्य चैतस्य वामो हनुरभज्यत ।। ७.३५.४७ ।।	
तस्मिंस्तु पतिते बाले वज्रताडनविह्वले ।	
चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ।। ७.३५.४८ ।।	
प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः ।	
गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ।। ७.३५.४९ ।।	
विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् ।	
रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ।। ७.३५.५० ।।	
वायुप्रकोपाद्भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः ।	
सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ।। ७.३५.५१ ।।	
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् ।	
वायुप्रकोपात्ऺत्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ।। ७.३५.५२ ।।	
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।	
प्रजापतिं समाधावन्दुःखिताश्च सुखेच्छया ।। ७.३५.५३ ।।	
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः ।	
त्वया नु भगवन्सृष्टाः प्रजानाथ चतुर्विधाः ।। ७.३५.५४ ।।	
त्वया दत्तो ऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः ।	
सो ऽस्मान्प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषो ऽद्य सत्तम ।। ७.३५.५५ ।।	
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः ।	
तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोहता वयम् ।। ७.३५.५६ ।।	
एतत्प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः ।	
कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।। ७.३५.५७ ।।	
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च ।	
प्रजाः शृणुध्वं तत्सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।। ७.३५.५८ ।।	
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः ।	
राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितो ऽनिलः ।। ७.३५.५९ ।।	
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् ।	
शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।। ७.३५.६० ।।	
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् ।	
वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।। ७.३५.६१ ।।	
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा ।	
अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।। ७.३५.६२ ।।	
तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः ।	
मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ।। ७.३५.६३ ।।	
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः ।	
जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ।। ७.३५.६४ ।।	
ततो ऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः ।	
चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ।। ७.३५.६५ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पंचत्रिंशः सर्गः ।। ३५ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्