स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०२४
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तत्र विष्णुपदं नाम तीर्थं तीर्थे शुभे स्थितम् ॥ 
अपरं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम् ॥ १ ॥ 
अयने दक्षिणे प्राप्ते यस्तत्पूज्य समाहितः ॥ 
निवेदयेत्तथात्मानं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ॥ २ ॥ 
स मृतोऽप्ययने याम्ये तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ 
प्राप्नोति नात्र संदेहस्तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः ॥ ३ ॥ 
तथा चैवोत्तरे प्राप्ते पूजयित्वा यथाविधि ॥ 
सम्यङ्निवेदयेद्भक्त्या आत्मानं यः समाहितः ॥ 
सोऽपि विष्णोः पदं पुण्यं प्राप्य संजायते सुखी ॥ ४ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
कथं तत्र पदं जातं विष्णोरव्यक्तजन्मनः ॥ 
कथं निवेद्यते तत्र सम्यगात्माऽ यनद्वये ॥ ५ ॥ 
तस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे यत्फलं लभ्यते नरैः ॥ 
तत्सर्वं सूतज ब्रूहि परं कौतृहलं हि नः ॥ ६ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
बलिर्बद्धो यदा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ 
तदा क्रमैस्त्रिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ७ ॥ 
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संन्यस्तः प्रथमः क्रमः ॥ 
महर्लोके द्विती यस्तु तदा तेन महात्मना ॥ ८ ॥ 
तृतीयस्य समुद्योगं यदा चक्रे स चक्रधृक् ॥ 
तदा भिन्नं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मांडं लघुतां गतम् ॥ ९ ॥ 
पादाग्रेणाथ संभिन्ने ब्रह्मांडे निर्मलं जलम् ॥ 
अंगुष्ठाग्रेण संप्राप्तं क्रमेण धरणीतले ॥ 6.24.१० ॥ 
ब्रह्मलोकं तदा कृत्स्नं प्लावयित्वा जलं हि तत् ॥ 
शुद्धस्फटिकसंकाशं कुन्देन्दुसदृशद्युति ॥ 
मत्स्यकच्छपसंकीर्णं ग्राहयूथैः समाकुलम् ॥ ११ ॥ 
ततः प्रभृति सा लोके गंगा विष्णुपदी स्मृता ॥ 
पवित्रमपि तत्क्षेत्रं नयन्ती सा पवित्रताम् ॥ १२ ॥ 
एवं विष्णोः पदं तत्र संजातं मुनिसत्तमाः ॥ 
सर्वपापहरं पुंसां तदा विष्णुपदी स्मृता ॥ १३ ॥ 
यस्तस्यां श्रद्धया युक्तः स्नानं कृत्वा यथोदितम् ॥ 
स्पर्शयेत्तत्पदं विष्णोः स याति परमं पदम् ॥ १४ ॥ 
यस्तत्रकुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः ॥ 
स्नात्वा विष्णुपदीतोये गयाश्राद्धफलं लभेत् ॥ १५ ॥ 
माघमासे नरः स्नानं प्रातरुत्थाय तत्र यः ॥ 
करोति सततं मर्त्यः स प्रयागफलं लभेत् ॥ १६ ॥ 
अथवा वत्सरं यावत्क्षणं कृत्वात्र भक्तितः ॥ 
तत्र स्नानं च यः कुर्यात्स मुक्तिं लभते नरः ॥ १७ ॥ 
यस्यास्थीनि जले तत्र क्षिप्यंते मनुजस्य च ॥ 
अपि पाप समाचारः स प्राप्नोति परां गतिम् ॥ १८ ॥ 
अपि पक्षिपतंगा ये पशवः कृमयो मृगाः ॥ 
प्रविष्टाः सलिले तस्मिंस्तृषार्ता भक्तिवर्जिताः ॥ १९ ॥ 
तेऽपि पापविनिर्मुक्ता देहांते चातिदुर्लभम् ॥ 
चक्रिणस्तत्पदं यांति जरामरणवर्जितम् ॥ 6.24.२० ॥ 
किं पुनः श्रद्धयोपेताः पर्वकाल उपस्थिते ॥ 
दत्त्वा दानं द्विजेन्द्राणां नरा वेदविदां द्विजाः ॥ २१ ॥ 
तत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महर्षिणा ॥ 
विष्णुपद्याः समालोक्य प्रभावं पापनाशनम् ॥ २२ ॥ 
किं व्रतैर्नियमैर्वापि तपोभिर्विविधैर्मखैः ॥ 
कृतैर्विष्णुपदीतोये संस्थिते धरणीतले ॥ २३ ॥ 
एकः सर्वेषु तीर्थेषु स्नानं मर्त्यः समाचरेत् ॥ 
एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम् ॥ २४ ॥ 
एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति ॥ 
एको विष्णुपदीतोये  स्नाति द्वाभ्यां समं हि तत् ॥ २५ ॥ 
पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशमाश्रितः ॥ 
जलाश्रयश्च हेमंत एकः स्यात्पुरुषः क्षितौ ॥ २६ ॥ 
अन्यो विष्णुपदीतोये स्नात्वा विष्णुपदं स्पृशेत् ॥ 
तावुभावपि निर्दिष्टौ समौ पुरुषसत्तमौ ॥ २७ ॥ 
एकांतरोपवासी य एकः स्याज्जीवितावधि ॥ 
एकोविष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम् ॥ २८ ॥ 
त्रिरात्रोपोषितस्त्वेको यावद्वर्षशतं नरः ॥ 
एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम् ॥ २९ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो द्विजसत्तमाः ॥ 
विरराम मुनीनां स बहूनां पुरतोऽसकृत् ॥ 6.24.३० ॥ 
तस्मात्सर्व प्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत ॥ 
संस्पृशेच्च पदं विष्णोर्य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः ॥ ३१ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
यदेतद्भवता प्रोक्तमात्मानं विनिवेदयेत् ॥ 
विष्णोः पदस्य संप्राप्ते अयने दक्षिणोत्तरे ॥ ३२ ॥ 
तत्केन विधिना सूत मन्त्रैश्च वद सत्वरम् ॥ 
वयं येन च तत्कुर्मः सर्वं भक्तिसमन्विताः ॥ ३३ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ 
दक्षिणे चोत्तरे चापि संप्राप्ते चायनद्वये ॥ 
पूजयित्वा पदं विष्णोरिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ ३४ ॥ 
षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यद्यकस्माद्भवेन्मम ॥ 
तत्ते पदं गतिर्मे स्यादहं ते भृत्यतां गतः ॥ ३५ ॥ 
एवं प्रोच्य हरिं पश्चात्पूजयेद्ब्राह्मणांस्ततः ॥ 
अथ तैः सममश्नीयात्ततः प्राप्नोति सद्गतिम् ॥ ३६ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विष्णुपदीतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्विंशोऽध्यायः ॥ २४ ॥ ॥