बृहत्संहिता/अध्यायः ९५
९५ शाकुनौत्तराध्यायः ।।
 दिग्देशचेष्टास्वरवासरऋक्षमुहूर्तहोराकरणौदयांशान् ।	
 चरस्थिर[क्.चिरस्थिर, क्ऽस्त्र्. चरस्थिर]उन्मिश्रबलाबलं च बुद्ध्वा फलानि प्रवदेद्रुतज्णः ।।	९५.०१ ।। 
द्विविधं कथयन्ति संस्थितानाम्	
आगामिस्थिरसंज्ञितं च कार्यम् ।	
नृपदूतचरान्यदेशजातान्य्	
अभिघातः स्वजनादि चऽगमऽख्यम् ।।	९५.०२ ।। 
उद्बद्धसंग्रहणभोजनचौरवह्नि	
वर्षौत्सवऽत्मजवधाः कलहो भयं च ।	
वर्गः स्थिरो +अयं उदयैन्दुयुते स्थिरऋक्षे	
विद्यात्स्थिरं चरगृहे च चरं यदुक्तम् ।।	९५.०३ ।। 
 स्थिरप्रदेशौपलमन्दिरेषु सुरालये भूजलसन्निधौ च ।	
 स्थिराणि कार्याणि चराणि यानि चलप्रदेशऽदिषु चऽगमाय ।।	९५.०४ ।। 
आप्यौदयऋक्षक्षणदिग्जलेषु	
पक्षावसानेषु च ये प्रदीप्ताः ।	
सर्वे +अपि ते वृष्टिकरा रुवन्तः	
शान्तो +अपि वृष्टिं कुरुते +अम्बुचारी ।।	९५.०५ ।। 
आग्नेयदिग्लग्नमुहूर्तदेशेष्व्	
अर्कप्रदीप्तो +अग्निभयाय रौति ।	
विष्ट्यां यमऋक्षौदयकण्टकेषु	
निष्पत्रवल्लीषु च दोषकृत्[क्.मोषकृत्] स्यात् ।।	९५.०६ ।। 
ग्राम्यः प्रदीप्तः स्वरचेष्टिताभ्याम्	
उग्रो रुवन्कण्टकिनि स्थितश्च ।	
भौमऋक्षलग्ने यदि नैरृतीं च	
स्थितो +अभितश्चेत्कलहाय दृष्टः ।।	९५.०७ ।। 
लग्ने +अथ वाइन्दोर्भृगुभांशसंस्थे	
विदिक्स्थितो +अधोवदनश्च रौति ।	
दीप्तः स चेत्संग्रहणं करोति	
योन्या तया या विदिशि प्रदिष्टा ।।	९५.०८ ।। 
पुंराशिलग्ने विषमे तिथौ च	
दिक्स्थः प्रदीप्तः शुकुनो नरऽख्यः ।	
वाच्यं तदा संग्रहणं नराणां	
मिश्रे भवेत्पण्डकसम्प्रयोगः ।।	९५.०९ ।। 
एवं रवेः क्षेत्रनवांशलग्ने	
लग्ने स्थिते वा स्वयं एव सूर्ये ।	
दीप्तो +अभिधत्ते शकुनो विरौति[क्.विवासं]	
पुंसः प्रधानस्य हि कारणं तत् ।।	९५.१० ।। 
 प्रारम्भमाणेषु[क्.प्रारभ्यमाणेषु] च सर्वकार्येष्वर्कान्विताद्भाद्गणयेद्विलग्नम् ।	
 सम्प्तद्विपच्चैति यथा क्रमेण सम्पद्विपच्चैति[क्.वाअपि] तथएव वाच्यम्[क्.वाच्या] ।।	९५.११ ।। 
काणेनाक्ष्णा दक्षिणेनएति सूर्ये	
चन्द्रे लग्नाद्द्वादशे चैतरेन ।	
लग्नस्थे +अर्के पापदृष्टे +अन्ध एव	
कुब्जः स्वऋक्षे श्रोत्रहीनो जडो वा ।।	९५.१२ ।। 
क्रूरः षष्ठे क्रूरदृष्टो विलग्नाद्	
यस्मिन्राशौ तद्गृहाङ्गे व्रणो +अस्य[क्.स्यात्] ।	
एवं प्रोक्तं यन्मया जन्मकाले	
चिह्नं रूपं तत्तदस्मिन्विचिन्त्यम् ।।	९५.१३ ।। 
अतः परं लोकनिरूपितानि[क्.ओमित्स्फ़्रों 	
द्रव्येषु नानाअक्षरसंग्रहाणि ।	
इष्टप्रणीतानि विभाजितानि	
नामानि केन्द्रक्रमशः प्रवक्ष्ये ।।	९५.ॠ१ ।। 
लग्नाम्बुसंस्थास्तनभःस्थितेषु	
क्षेत्रेषु ये लग्नगता गृहांशाः ।	
तेभ्यो +अक्षराण्यात्मगृहऽश्रयाणि	
विन्द्याद्ग्रहाणां स्वगणक्रमेण ।।	९५.ॠ२ ।। 
कवर्गपूर्वान्कुजशुक्रचान्द्रि	
जीवार्कजानां प्रवदन्ति वर्गान् ।	
यकारपूर्वाः शशिनो निरुक्ता	
वर्णास्त्वकारप्रभवा रवेः स्युः ।।	९५.ॠ३ ।। 
द्रेष्काणवृद्ध्या प्रवदन्ति नाम	
त्रिपञ्चसप्ताक्षरं ओजराशौ ।	
युग्मे तु विन्द्याद्द्विचतुष्कषट्कं	
नामाक्षराणि ग्रहदृष्टिवृद्ध्या ।।	९५.ॠ४ ।। 
वर्गोत्तमे द्व्यक्षरकं चरांशे	
स्थिरऋक्षभागे चतुरक्षरं तत् ।	
ओजेषु चएभ्यो विषमाक्षराणि	
स्युर्द्विस्वभावेषु तु राशिवच्च ।।	९५.ॠ५ ।। 
द्विमूर्तिसंज्ञे तु वदेद्द्विनाम	
सौम्यईक्षिते द्विप्रकृतौ च राशौ ।	
यावान्गणः स्वौदयगो +अंशकानां	
तावान्ग्रहः संग्रहके +अक्षराणाम् ।।	९५.ॠ६ ।। 
संयोगं आदौ बहुलेषु विन्द्यात्	
कूटेषु संयोगपरं वदन्ति ।	
स्वौच्चांशके द्विष्कृतं ऋक्षयोगाद्	
गुर्वक्षरं तद्भवनांशके स्यात् ।।	९५.ॠ७ ।। 
मात्राआदियुक्स्याद्ग्रहयुक्त्रिकोणे	
द्रेष्काणपर्यायवदक्षरेषु ।	
नभोबलेषुऊर्ध्वं अधो +अम्बुजेषु	
ज्ञेयो *विसर्गस्तु बल[ऊ.विसर्गोअस्तबल]अन्वितेषु ।।	९५.ॠ८ ।। 
शीर्षौदयेषुऊर्ध्वं उशन्ति मात्राम्	
अधश्च पृष्ठौदयशब्दितेषु ।	
तीर्यक्च विन्द्यादुभयौदये तां	
दीर्घेषु दीर्घां इतरेषु चान्याम् ।।	९५.ॠ९ ।। 
प्राग्लग्नतोयास्तनभःस्थितेषु	
भेष्वंशकेभ्यो +अक्षरसंग्रहः स्यात् ।	
क्रूरो +अक्षरं हन्ति चतुष्टयस्थो	
दृष्ट्याअपि मात्रां च त्रिकोणगो वा ।।	९५.ॠ१० ।। 
शुभग्रहस्तुऊर्जितवीर्यभागी	
स्थानांशतुल्याक्षरदः स चौक्तः ।	
पश्यन्स्थितः केन्द्रत्रिकोणयोर्वा	
स्वौच्चे +अपि वर्णद्वयं आत्मभागे ।।	९५.ॠ११ ।। 
क्षेत्रेश्वरे क्षीणबले +अंशके च	
मात्राअक्षरं नाशं उपैति तज्जम् ।	
असम्भवे +अप्युद्भवं एति तस्मिन्	
वर्गऽद्यं उच्चांशयुजिईशदृष्टे ।।	९५.ॠ१२ ।। 
केन्द्रे यथास्थानबलप्रकर्षं	
क्षेत्रस्य तत्क्षेत्रपतेश्च बुद्ध्वा ।	
कार्यो +अक्षराणां अनुपूर्वयोगो	
मात्राआदिसंयोगविकल्पना च ।।	९५.ॠ१३ ।। 
तत्रऽदिराश्यादिचतुर्विलग्नम्	
आद्यंशकऽदिक्रमपर्यायेण ।	
ग्रहांशकेभ्यः स्वगणाक्षराणाम्	
अन्वर्थने प्राप्तिरियं विधार्या ।।	९५.ॠ१४ ।। 
मेषे ककारो हिबुके यकारस्	
तुले चकारो मकरे पकारः ।	
मेषे छकारो हिबुके +अप्यकारस्	
तुले खकारो मकरे फकारः ।।	९५.ॠ१५ ।। 
मेषे टकारो हिबुके ठकारस्	
तुले तकारो मकरे थकारः ।	
मेषे तु रेफा हिबुके जकारस्	
तुले बकारो मकरे गकारः ।।	९५.ॠ१६ ।। 
आकारं आद्ये +अम्बुगते घकारम्	
अस्ते भकारं मकरे झकारम् ।	
लग्ने डकारं हिबुके दकारम्	
अस्ते धकारं मकरे ढकारम् ।।	९५.ॠ१७ ।। 
लग्ने ञकारो हिबुके मकारस्	
तुले ङकारो मकरे लकारः ।	
लग्ने ककारो हिबुके पकारस्	
तुले चकारो मकरे इकारः ।।	९५.ॠ१८ ।। 
लग्ने नकारो हिबुके तकारस्	
तुले णकारो मकरे टकारः ।	
इत्येतदुक्तं चरसंज्ञकस्य	
वक्ष्ये स्थिराख्यस्य चतुष्टयस्य ।।	९५.ॠ१९ ।। 
वृषे फकारो हिबुके खकारः	
कीटे वकारो नृघटे छकारः ।	
आद्यांशकेभ्यो मतिमान्विदध्याद्	
अनुक्रमेण स्थिरसंज्ञकेषु ।।	९५.ॠ२० ।। 
लग्ने बकारो हिबुके जकार	
ईकारं अस्ते +अम्बरगे गकारः ।	
वृषे थकारो हिबुके टकारः	
कीटे डकारो नृघटे दकारः ।।	९५.ॠ२१ ।। 
वृषे घकारो हिबुके शकारः	
कीटे झकारो नृघटे भकारः ।	
लग्ने जकारो हिबुके उकारः	
कीटे ङकारो नृघटे मकारः ।।	९५.ॠ२२ ।। 
लग्ने ढकारो +अथ जले णकारश्	
चास्ते धकारो +अम्बरगे नकारः ।	
वृषे षकारो हिबुके चकारः	
कीटे पकारो नृघटे ककारः ।।	९५.ॠ२३ ।। 
ऊकारं आहुर्वृषभे जले खम्	
अस्ते फकारो नृघटे छकारः ।	
अन्त्ये वृषे टं तं उशन्ति सिंहे	
थं सप्तगे ठं प्रवदन्ति कुम्भे ।।	९५.ॠ२४ ।। 
द्विमूर्तिसंज्ञे मिथुने जकाराः	
षष्ठे बकारः प्रथमांशके स्यात् ।	
धनुर्धरे +अस्तोपगते गकारो	
मीनद्वये चाम्बरगे सकारः ।।	९५.ॠ२५ ।। 
लग्ने घकारो हिबुके भकारश्	
चास्ते झकारो +अम्बरमध्यगे ई ।	
लग्ने दकारो हिबुके धकारम्	
अस्ते डकारं विदुरम्बरे ढम् ।।	९५.ॠ२६ ।। 
लग्ने मकारो हिबुके ङकारश्	
अस्ते हकारो +अम्बरगे ञकारः ।	
लग्ने पकारो जलगे चकार	
ऐकारं अस्ते +अम्बरगे ककारः ।।	९५.ॠ२७ ।। 
प्राग्लग्ने नं जलगे णं आहुर्	
अस्तं गते टं नभसि स्थिते तम् ।	
प्राग्लग्नगे खं जलगे यं आहुर्	
अस्तं गते छं नभसि स्थिते फम् ।।	९५.ॠ२८ ।। 
लग्ने जं ओकारं अथाम्बुसंस्थे	
गं अस्तसंस्थे विदुरम्बरे बम् ।	
ठं लग्नगे +अन्त्ये हिबुकाश्रिते डं	
थं अस्तगे दं नभसि स्थिते वै ।।	९५.ॠ२९ ।। 
एवं विकल्पो +अक्षरसंग्रहो +अयं	
नाम्नां निरुद्दिष्टविधान उक्तः ।	
सर्वेषु लग्नेषु च के चिदेवम्	
इच्छन्ति पूर्वौक्तविधानवत्तु ।।	९५.ॠ३० ।। 
केन्द्राणि वा केन्द्रगतांशकैः स्वैः	
पृथक्पृथक्संगुणितानि कृत्वा ।	
त्रिकृद्विभक्तं विदुरक्षरं तत्	
क्षेत्रईश्वरस्याम्शपरिक्रमस्वम् ।।	९५.ॠ३१ ।। 
संचिन्तितप्रार्थितनिर्गतेषु	
नष्टक्षतस्त्रीरतिभोजनेषु ।	
स्वप्नऋक्षचिन्तापुरुषादिवर्गेष्व्	
एतेषु नामान्युपलक्षयेत	९५.ॠ३२ ।। 
द्व्यक्षरं चरगृहांशकौदये	
नाम चास्य चतुरक्षरं स्थिरे ।	
नामयुग्मं अपि च द्विमूर्तिषु	
त्र्यक्षरं भवति चास्य पञ्चभिः ।।	९५.१४ ।। 
कऽद्यास्तु वर्गाः कुजशुक्रसौम्य	
जीवार्कजानां क्रमशः प्रदिष्टाः ।	
वर्णाष्टकं यऽदि च शीतरश्मे	
रवेरकारात्क्रमशः स्वराः स्युः ।।	९५.१५ ।। 
नामानि चाग्न्यम्बुकुमारविष्णु	
शक्रैन्द्रपत्नीचतुराननानाम् ।	
तुल्यानि सूर्यात्क्रमशो विचिन्त्य	
द्वित्र्यादिवर्णैर्घटयेत्स्वबुद्ध्या ।।	९५.१६ ।। 
वयांसि तेषां स्तनपानबाल्य	
व्रतस्थिता यौवनमध्यवृद्धाः ।	
अतीववृद्धा इति चन्द्रभौम	
ज्ञशुक्रजीवार्कशनैश्चराणाम् ।।	९५.१७ ।।