वराहपुराणम्/अध्यायः ७१
<poem><span style="font-size: 14pt; line-height:  200%">अगस्त्य उवाच ।	
एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना ।	
अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ।। ७१.१ ।।	
प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप ।	
तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ।। ७१.२ ।।	
नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकम् ।	
ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ।। ७१.३ ।।	
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम ।	
जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ।। ७१.४ ।।	
कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर ।	
एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ।। ७१.५ ।।	रुद्र उवाच ।	
यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः ।	
ते त्रयोऽपि वयं भागं गृह्णीमः कविसत्तमाः ।। ७१.६ ।।	
नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः ।	
सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ।। ७१.७ ।।	
एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप ।	
पप्रच्छुः शंकरं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ।। ७१.८ ।।	
ऋषय ऊचुः ।	
मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् ।	
तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ।। ७१.९ ।।	रुद्र उवाच ।	
अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् ।	
तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ।। ७१.१० ।।	
चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः ।	
उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ।। ७१.११ ।।	
एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।	
उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ।। ७१.१२ ।।	
एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः ।	
लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतश्रृङ्गे महाश्रमम् ।। ७१.१३ ।।	
चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः ।	
लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा ।	
सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ।। ७१.१४ ।।	
कस्यचित् त्वथ कालस्य महति द्वादशाब्दिका ।	
अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ।। ७१.१५ ।।	
तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः ।	
क्षुधया पीड्यमामास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ।। ७१.१६ ।।	
अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः ।	
उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ।। ७१.१७ ।।	
एवमुक्तास्तु ते तेन तस्थुर्विविधभोजनम् ।	
भुञ्जमाना अनावृष्टिर्यावत् सा निवृताऽभवत् ।। ७१.१८ ।।	
निवृत्तायां तु वै तस्यामनावृष्ट्यां तु ते द्विजाः ।	
तीर्थयात्रानिमित्तं तु प्रयातुं मनसोऽभवन् ।। ७१.१९ ।।	
तत्र शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमम् ।	
प्रत्युवाचेति संचिन्त्य मीरीचः परमो मुनिः ।। ७१.२० ।।	
मारीच उवाच ।	
शाण्डिल्य शोभनं वक्ष्ये पिता ते गौतमो मुनिः ।	
तमनुक्त्वा न गच्छामस्तपश्चर्तुं तपोवनम् ।। ७१.२१ ।।	
एवमुक्तेऽथ जहसुः सर्वे ते मुनयस्तदा ।	
किमस्माभिः स्वको देहो विक्रीतोऽस्यान्नभक्षणात् ।। ७१.२२ ।।	
एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति ।	
कृत्वा मायामयीं गां तु तच्छालौ ते व्यसर्जयन् ।। ७१.२३ ।।	
तां चरन्तीं ततो दृष्ट्वा शालौ गां गौतमो मुनिः ।	
गृहीत्वा सलिलं पाणौ याहि रुद्रेत्यभाषत ।	
ततो मायामयी सा गौः पपात जलबिन्दुभिः ।। ७१.२४ ।।	
निहतां तां ततो दृष्ट्वा मुनीन् जिगमिषूंस्तथा ।	
उवाच गौतमो धीमांस्तान् मुनीन् प्रणतः स्थितः ।। ७१.२५ ।।	
किमर्थं गम्यते विप्राः साधु शंसत माचिरम् ।	
मां विहाय सदा भक्तं प्रणतं च विशेषतः ।। ७१.२६ ।।	ऋषय ऊचुः ।	
गोवध्येयमिह ब्रह्मन् यावत् तव शरीरगा ।	
तावदन्नं न भुञ्जामो भवतोऽन्नं महामुने ।। ७१.२७ ।।	
एवमुक्तो गौतमोऽथ तान् मुनीन् प्राह धर्मवित् ।	
प्रायश्चित्तं गोवध्याया दीयतां मे तपोधनाः ।। ७१.२८ ।।	
इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिता ।	
गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ।। ७१.२९ ।।	
प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् ।	
व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ।। ७१.३० ।।	
गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् ।	
मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ।। ७१.३१ ।।	
शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् ।	
तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ।। ७१.३२ ।।	
सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् ।	
मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ।। ७१.३३ ।।	
एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः ।	
तां गृह्य गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ।। ७१.३४ ।।	
तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी ।	
नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ।। ७१.३५ ।।	
तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः ।	
आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ।। ७१.३६ ।।	
साधु गौतम साधूनां कोन्योऽस्ति सदृशस्तव ।	
यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ।। ७१.३७ ।।	
एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति ।	
गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ।। ७१.३८ ।।	
ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै ।	
शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा ।	
भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.३९ ।।	
तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः ।	
ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः ।	
भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ।। ७१.४० ।।	
यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः ।	
उपकारिणि ये ते हि अपकर्तार एव हि ।	
इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ।। ७१.४१ ।।	
त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः ।	
भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ।। ७१.४२ ।।	
अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च ।	
गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ।। ७१.४३ ।।	
एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये ।	
यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ।। ७१.४४ ।।	
सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः ।	
स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄं स्तर्पयते तथा ।। ७१.४५ ।।	
स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि ।	
स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ।। ७१.४६ ।।	
त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् ।	
एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् ।	
यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ।। ७१.४७ ।।	
ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः ।	
कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः ।	
स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ।। ७१.४८ ।।	
तेषामनुग्रहार्थाय किंचिच्छास्त्रं प्रदीयताम् ।	
येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ।। ७१.४९ ।।	
एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः ।	
वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ।। ७१.५० ।।	
निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः ।	
अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन् ।। ७१.५१ ।।	
मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः ।	
लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ।। ७१.५२ ।।	
निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः ।	
सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ।। ७१.५३ ।।	
एतस्माद् वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते ।	
तत् क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ।। ७१.५४ ।।	
ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः ।	
लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ।	
उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ।। ७१.५५ ।।	
भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा ।	
नर्तितं तु मया सोऽयं संबन्धः क्रूरकर्मणाम् ।। ७१.५६ ।।	
क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः ।	
यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः ।	
असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ।। ७१.५७ ।।	
उच्छुष्मनिरता रौद्राः सुरामांसप्रियाः सदा ।	
स्त्रीलोलाः पापकर्माणः संभूता भूतलेषु ते ।। ७१.५८ ।।	
तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः ।	
तेषां मध्ये सदाचारा ये ते मच्छासने रताः ।। ७१.५९ ।।	
स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा ।	
वैडालिकाऽधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ।। ७१.६० ।।	
प्राग् गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद् द्विजाः ।	
नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ।। ७१.६१ ।।	
'''रुद्र उवाच ।	
एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् ।	
गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ।। ७१.६२ ।।	
एतद् वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् ।	
एतस्माद् विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ।। ७१.६३ ।।	
।। इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे एकसप्ततितमोऽध्यायः ।। ७१ ।।	
</font></poem>