भृगुसंहिता/सप्तमोऽध्यायः
अथ सप्तमोऽध्यायः.	
परिवारालयलक्षणम्.	
अथातः परिवाराणामालयस्य च लक्षणं  ।	
विमानात्पादहीनं वा तदर्धं वा समाचरेथ् ।। ७.१  ।।	
वर्णयुक्तं ततश्श्रेष्ठं कनियोवर्णहीनकं  ।	
सोमेशानद्वयोर्मध्ये विष्वक्सेनं प्रकल्बयेथ् ।। ७.२  ।।	
द्वारस्य दक्षिणे चेन्द्र माग्नेय्यां पचनालयं  ।	
तस्य पश्चिमदेशेतु पानीयस्थानमेवच   ।। ७.३  ।।	
याम्ये शयनमुद्दिष्टं तत्पूर्वे यागमण्डपं  ।	
ऐशान्ये पुष्पदेशन्तु दक्षिणे वस्त्रसंचयं  ।। ७.४  ।।	
ईशानसोमयोर्मध्ये स्थापनं ... तथा   ।	
इन्द्राग्न्योर्मध्यमेचैव धान्यस्थानं प्रशस्यते   ।। ७.५  ।।	
सोपानमध्ये श्रीभूतमर्चयेद्बहिराननं  ।	
पुरस्ताद्गरुडं तस्य देवाभिमुखमर्चयेथ् ।। ७.६  ।।	
विमानपालान्दिक्पालान्भास्करेण समायुतं  ।	
चक्रं ध्वजं च शङ्खं च भूतं वै भूतनायकं  ।। ७.७  ।।	
प्रथमावरणे देहुस्तत्तद्देशे समर्चयेथ् ।	
उत्सवं बलिमारभ्य अनपायिविशेषतः   ।। ७.८  ।।	
अमितस्यापि तन्तत्र प्रदक्षिणमथाचरेथ् ।	
देवस्य कण्ठसीमान्तं बाह्यन्तं स्तनसम्मितं  ।। ७.९  ।।	
नाभ्यन्तं वा विशेषेण परिवारोदयं क्रमाथ् ।	
धात्रादिभूतपर्यन्तं परिवारान्विशेषतः   ।। ७.१०  ।।	
वर्णवाहनकेत्वाद्यैर्नामनक्षत्रपूर्वकं  ।	
मयाक्रियाधिकारे तु व्यक्तमुक्तन्तुलक्षणं  ।। ७.११  ।।	
	
बेरलक्षणम्-(शैलादि भेदः)	
	
अथ वक्ष्ये विशेषेण बेरलक्षणमुत्तमं  ।	
शैलजं रत्नजं चैव धातुजं दारवं तथा   ।। ७.१२  ।।	
मृण्मयं स्यात्तथैवेति पञ्चधाबेरमुच्यते   ।	
चतुर्विधं तु शैलं स्यात्सप्तधा रत्नजं तथा   ।। ७.१३  ।।	
अष्टधा धातुजं प्रोक्तं दारुजं षोडशोच्यते   ।	
मृण्मयं द्विविधं प्रोक्तं क्रमाल्लक्षणमुच्यते   ।। ७.१४  ।।	
शैलजलक्षणम्	
श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चैव चतुष्टयं  ।	
शैलजं भेदमाख्यातं तस्य लक्षणमुच्यते   ।। ७.१५  ।।	
गोक्षीरसन्निभाचैव शङ्खकुन्देन्दु सन्निभा   ।	
शीला श्वेता समाख्याता सा तु वश्यप्रदायिका   ।। ७.१६  ।।	
जपाकुसुमसंकाशा शिला शोणितसन्निभा   ।	
बन्धूकपुष्पप्रतिमा जातिहिङ्गुलिकोपमा   ।। ७.१७  ।।	
शिला रक्ता समाख्याता जयदा लक्षणान्विता   ।	
पीता सुवर्णसदृशा रजनीचूर्णसन्निभा   ।। ७.१८  ।।	
शिला लक्षणसंयुक्ता धनधान्यसुखप्रदा   ।	
माषमुद्गल?संकाशा तथाजंबूफलोपमा   ।। ७.१९  ।।	
भृङ्ग? मुत्पलसंकाशा प्रजावृद्धिकरास्मृता   ।	
शिला कृष्णा तु सर्वेषां सर्वसिद्धिप्रदायिका   ।। ७.२०  ।।	
विप्रक्षत्रियवैश्यानां शूद्राणाञ्च यधाविधि   ।	
श्वेता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव यथाक्रमं  ।। ७.२१  ।।	
द्विजानां च त्रिवर्णानां शिला रक्ता जयप्रदा   ।	
श्वेता मोक्षप्रदा प्रोक्ता ब्राह्मणानां विशेषतः   ।। ७.२२  ।।	
एतैन्तुध्रुवबेरन्तु कारयेद्यदिभक्तितः   ।	
माणिक्यं च प्रवालं च वैदूर्यं स्भटिकं तथा   ।। ७.२३  ।।	
मरतकं पुष्यरागं च नीलं चैतेषुरत्नजाः   ।	
माणिक्यं श्रीकरं प्रोक्तं प्रवालं वश्यकारकं  ।। ७.२४  ।।	
आकर्षणं तु वैढूर्यं स्फाटिकं पुत्रवृद्धिदं  ।	
विद्वेषणं मरतकं स्तंभनं पूष्यरागकं  ।। ७.२५  ।।	
नीलं तुरमणैः कार्यं रत्नजानां फलं भवेथ् ।	
एतेषां कौतुकं कुर्या दन्येषां च विधीयते   ।। ७.२६  ।।	
हैमं रैप्यं तथाताम्रं कांस्यं चैवारकूटकं  ।	
आयसं सीसकं चैव त्रपुकं चेति धातुजं  ।। ७.२७  ।।	
हैमन्तु श्रीप्रदं प्रोक्तं रौप्यं राज्यप्रदायकं  ।	
ताम्रं पुत्रसमद्ध्यर्थं कांस्यं विद्वेषकारकं  ।। ७.२८  ।।	
प्रोच्चारणे चारकूट मायसं क्षयकारणं  ।	
सीसं नीरौगकरणं त्रपुरायुर्विनाशनं  ।। ७.२९  ।।	
एवं तु लोहजं प्रोक्तं ततो दारुजमुच्यते   ।	
देवदारुश्शमीवृक्षं पिप्पलं नन्दनं तथा   ।। ७.३०  ।।	
असनं खदिरञ्चैव वकुलं शङ्खि वातनं  ।	
मयूरपद्मडुण्डूक कर्णिकारं तथैव च   ।। ७.३१  ।।	
निबूकाञ्जनिकाचैव प्लक्षमौदुंबरं तथा   ।	
एतैर्वर्ज्यास्तु? चत्वारो द्विजातिक्रमयोगतः   ।। ७.३२  ।।	
मृण्मयं द्विविधं प्रोक्तं पक्वापक्वं तथैव च   ।	
पक्वं च नाशकं चैवं अपक्वं सर्वसिद्धितं  ।। ७.३३  ।।	
	
निमित्तदर्शनम्-(शुभनिमित्तानि)	
	
यस्मिन्देशे शिलास्तीति गच्छेन्निश्चितमानसः   ।	
प्रयाणकाले शकुना श्शुभाश्शुभ फलप्रदाः   ।। ७.३४  ।।	
शुभवाक्योदकुंभास्थि गजराजद्विजोत्तमाः   ।	
चर्ममांसदधिक्षीर दुन्दभिध्वनयश्शुभाः   ।। ७.३५  ।।	
(अशुभनिमित्तानि)	
अशोभनांस्तथावक्ष्येशपमाना यथायति   ।	
विकीर्णकेशाविप्रैक्यघृततैलाक्तदर्शनं  ।। ७.३६  ।।	
रिक्तकुंभनिरोधोक्ति तैलभाजनदर्शनं  ।	
प्रयाणकाले नष्टास्तु विपरीतफलप्रदाः   ।। ७.३७  ।।	
शुभे प्रयाणं कर्तव्यं स्थित्वा शोभनलक्षणं  ।	
शिलां प्राप्य शुभेस्थाने वास्तुहोमं समाचरेथ् ।। ७.३८  ।।	
वैष्णवं पौरुषं सूक्तं श्रीभूसूक्तं तथैव च   ।	
परिषेकं ततःकृत्वा कलशान्पञ्च सुन्यसेथ् ।। ७.३९  ।।	
मृद्गन्धाक्षतजप्यांश्च सर्वौषध्युदकन्तथा   ।	
संस्थाप्याभ्यर्च्य पाद्याद्यै न्तत्तद्देवां त्समर्चयेथ् ।। ७.४०  ।।	
अभिषिञ्चेच्छिलां सूत्रे? मुहूर्तेकरणान्विते   ।	
अतोदेवादिमन्त्रेण शिलां छित्वाविचक्षणः   ।। ७.४१  ।।	
अधोभागं मुखं तत्र शिर ऊर्ध्व प्रकल्पयेथ् ।	
पूर्वतश्चोत्तरे वाथ शिरोभागं प्रकल्पयेथ् ।। ७.४२  ।।	
मुखं पृष्ठं तथापादं पार्श्वं चैव शिरस्तथा   ।	
लाञ्छयित्वा विधानेन ततस्तक्षण माचरेथ् ।। ७.४३  ।।	
बाला च युवती वृद्धाज्ञातव्या लक्षणान्विता   ।	
स्निग्धा मृद्वी नता चैव बाला क्षीरस्वरातथा   ।। ७.४४  ।।	
सुस्वरा का न्तिसंयुक्ता युवती सा शिला स्मृता   ।	
असिता झर्घरा रूक्षा वृद्धा या निस्स्वराशिला   ।। ७.४५  ।।	
बाला क्षयप्रदा प्रोक्ता युवती सुसमृद्धिदा   ।	
कार्यनाशकरी वृद्धा ग्राह्या ज्ञात्वाशिलास्तथा   ।। ७.४६  ।।	
मूर्धनस्तक्षणङ्कृत्वा शिलादोषांन्तु लक्षयेथ् ।	
शिलां प्रलिप्यक्षीरेण सर्पिषा सीसगैरिकैः   ।। ७.४७  ।।	
एकरात्रोषितशिलां संप्रक्षाल्यांभसाततः   ।	
शिलादोषं परीक्ष्यैव कर्तव्यं विधिचोदितं  ।। ७.४८  ।।	
रेखाबिन्दुः कलङ्कश्च शिलादोषाः प्रकीर्तिताः   ।	
मण्डलं तु भवेत्तत्र यत्र गर्भं विनिर्दिशेथ् ।। ७.४९  ।।	
सिते तु मण्डले सर्पोरक्तेतु कृकलासकं  ।	
पीते तु मण्डले गोधा मञ्जिष्ठे दर्दुरो भवेथ् ।। ७.५०  ।।	
कपिले मूषिका प्रोक्तासितवर्णे तु वृश्चिकः   ।	
श्वेतरक्तविमिश्रेतु वृश्चिकश्श्वेतरक्तके   ।। ७.५१  ।।	
रक्तमिश्रेतु मण्डूको मण्डलोभवेथ् ।	
सिंदूरवर्णे खद्योतः कपोते गृहगौलिका   ।। ७.५२  ।।	
गुडवर्णेतु पाषाणं निस्स्वशोभे जलं भवेथ् ।	
वर्जयेद्गर्भ संयुक्तां विमलैरञ्चिन्तां तथा   ।। ७.५३  ।।	
विमलं हेमकांस्याख्यं लोहाख्यं चत्रिदा स्मृतं  ।	
परीक्ष्यैवं प्रकर्तव्यमेव मेव प्रमाणतः   ।। ७.५४  ।।	
प्रासादगर्भमानं वा हस्तमानमथापि वा   ।	
प्रत्येकं त्रित्रिभेदं स्याद्द्वारमानं प्रवक्ष्यते   ।। ७.५५  ।।	
द्वारादध्यर्धकं चैव द्वारात्पादाधिकं तथा   ।	
मध्यमं च कनीयस्स्याद्द्वारमेवं विधीयते   ।। ७.५६  ।।	
अधमोत्तमयोर्मध्ये त्वष्टधा कारयेद्बुधः   ।	
कनीयस्त्रीणि विज्ञेयं त्रीणि मध्यमकं तथा   ।। ७.५७  ।।	
त्रीणि चोत्तमकं विद्यादुत्सेधं नवथा भवेथ् ।	
स्तंभादध्यर्धकं तुङ्गमुत्तमं तु विशेषुः   ।। ७.५८  ।।	
उत्तमाधमयोर्मध्ये द्वारमानेन योजयेथ् ।	
गर्भगेहसमं मध्यं त्रिपादं चाधमं भवेथ् ।। ७.५९  ।।	
पादाधिकं तु विज्ञेयं श्रेष्ठमेवं विधीयते   ।	
(उत्तमाधमयोर्मध्ये द्वारमानेन योजयेत्)   ।	
हस्तमानं तधावक्ष्ये नवहस्तं तधोत्तमं  ।। ७.६०  ।।	
षडङ्गुलैस्सहान्यान्तु सार्धद्विहस्तकावधि   ।	
एवमुत्सेधमानन्तु स्थावरस्य प्रशस्यते   ।। ७.६१  ।।	
जङ्गमानां भवेन्नाम मूलबेरवशात्तथा   ।	
बिंबोदयं चतुर्विंशद्भागानष्टांशकं तथा   ।। ७.६२  ।।	
बिंबोदयं चतुर्विंशद्भागानष्टांशकं तथा   ।	
वेदांशं तु भवेदुच्चं जङ्गमस्य प्रकीर्तितं  ।। ७.६३  ।।	
मानाङ्गुलेन सप्तादि द्विद्व्यङ्गुलविधानतः   ।	
पञ्चाशत्सवनाङ्गुल्या विधिस्सर्वोविधीयते   ।। ७.६४  ।।	
मूलबेरांगुलान्मानमारभ्यैकादशांगुलं  ।	
द्विद्व्यङ्गुलविवृद्ध्यातु सषष्टित्षङ्गुलं? भवेथ् ।। ७.६५  ।।	
प्रत्येकं तु त्रिभेदं स्यादुत्तमाधममध्यतः   ।	
उत्कृष्टं नवतुङ्गं स्यान्मध्यमं नवतुङ्गकं  ।। ७.६६  ।।	
निकृष्टं तु तथा प्रोक्तं सप्तविंशतितुङ्गकं  ।	
एतैरुत्तममानं स्यास्मध्यमं च तथैव हि   ।। ७.६७  ।।	
कर्मार्चोत्सवस्नानाच्च योज्यं स्यादन्यधा नतु   ।	
अधमैस्तु भवेद्यत्र बलिबेरं विधीयते   ।। ७.६८  ।।	
मात्रांगुलेन यन्मारं गृहार्चाणां तु नान्यथा   ।। ७.६९  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे	
भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे	
सप्तमोऽध्यायः.