श्रीमद्भागवतपुराणम्/स्कन्धः ३/अध्यायः १०
विदुर उवाच - 
(अनुष्टुप्) 
अन्तर्हिते भगवति ब्रह्मा लोकपितामहः । 
प्रजाः ससर्ज कतिधा दैहिकीर्मानसीर्विभुः ॥ १ ॥ 
ये च मे भगवन्पृष्टाः त्वय्यर्था बहुवित्तम । 
तान्वदस्वानुपूर्व्येण छिन्धि नः सर्वसंशयान् ॥ २ ॥ 
सूत उवाच - 
एवं सञ्चोदितस्तेन क्षत्त्रा कौषारवो मुनिः । 
प्रीतः प्रत्याह तान् प्रश्नान् हृदिस्थानथ भार्गव ॥ ३ ॥ 
मैत्रेय उवाच - 
विरिञ्चोऽपि तथा चक्रे दिव्यं वर्षशतं तपः । 
आत्मनि आत्मानमावेश्य यथाह भगवान् अजः ॥ ४ ॥ 
तद् विलोक्याब्जसंभूतो वायुना यदधिष्ठितः । 
पद्मं अम्भश्च तत्काल कृतवीर्येण कम्पितम् ॥ ५ ॥ 
तपसा हि एधमानेन विद्यया चात्मसंस्थया । 
विवृद्धविज्ञानबलो न्यपाद् वायुं सहाम्भसा ॥ ६ ॥ 
तद्विलोक्य वियद्व्यापि पुष्करं यदधिष्ठितम् । 
अनेन लोकान्प्राग्लीनान् कल्पितास्मीत्यचिन्तयत् ॥ ७ ॥ 
पद्मकोशं तदाविश्य भगवत्कर्मचोदितः । 
एकं व्यभाङ्क्षीदुरुधा त्रिधा भाव्यं द्विसप्तधा ॥ ८ ॥ 
एतावान् जीवलोकस्य संस्थाभेदः समाहृतः । 
धर्मस्य ह्यनिमित्तस्य विपाकः परमेष्ठ्यसौ ॥ ९ ॥ 
विदुर उवाच - 
यथात्थ बहुरूपस्य हरेरद्‍भुतकर्मणः । 
कालाख्यं लक्षणं ब्रह्मन् यथा वर्णय नः प्रभो ॥ १० ॥ 
मैत्रेय उवाच - 
गुणव्यतिकराकारो निर्विशेषोऽप्रतिष्ठितः । 
पुरुषः तदुपादानं आत्मानं लीलयासृजत् ॥ ११ ॥ 
विश्वं वै ब्रह्मतन्मात्रं संस्थितं विष्णुमायया । 
ईश्वरेण परिच्छिन्नं कालेनाव्यक्तमूर्तिना ॥ १२ ॥ 
यथेदानीं तथाग्रे च पश्चादप्येतदीदृशम् । 
सर्गो नवविधस्तस्य प्राकृतो वैकृतस्तु यः ॥ १३ ॥ 
कालद्रव्यगुणैरस्य त्रिविधः प्रतिसङ्क्रमः । 
आद्यस्तु महतः सर्गो गुणवैषम्यमात्मनः ॥ १४ ॥ 
द्वितीयस्त्वहमो यत्र द्रव्यज्ञानक्रियोदयः । 
भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान् ॥ १५ ॥ 
चतुर्थ ऐन्द्रियः सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मकः । 
वैकारिको देवसर्गः पञ्चमो यन्मयं मनः ॥ १६ ॥ 
षष्ठस्तु तमसः सर्गो यस्त्वबुद्धिकृतः प्रभोः । 
षडिमे प्राकृताः सर्गा वैकृतानपि मे श्रृणु ॥ १७ ॥ 
रजोभाजो भगवतो लीलेयं हरिमेधसः । 
सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षड्विधस्तस्थुषां च यः ॥ १८ ॥ 
वनस्पत्योषधिलता त्वक्सारा वीरुधो द्रुमाः । 
उत्स्रोतसस्तमःप्राया अन्तःस्पर्शा विशेषिणः ॥ १९ ॥ 
तिरश्चामष्टमः सर्गः सोऽष्टाविंशद्विधो मतः । 
अविदो भूरितमसो घ्राणज्ञा हृद्यवेदिनः ॥ २० ॥ 
गौरजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो रुरुः । 
द्विशफाः पशवश्चेमे अविरुष्ट्रश्च सत्तम ॥ २१ ॥ 
खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा । 
एते चैकशफाः क्षत्तः श्रृणु पञ्चनखान् पशून् ॥ २२ ॥ 
श्वा सृगालो वृको व्याघ्रो मार्जारः शशशल्लकौ । 
सिंहः कपिर्गजः कूर्मो गोधा च मकरादयः ॥ २३ ॥ 
कङ्कगृध्रबकश्येन भासभल्लूकबर्हिणः । 
हंससारसचक्राह्व काकोलूकादयः खगाः ॥ २४ ॥ 
अर्वाक्स्रोतस्तु नवमः क्षत्तरेकविधो नृणाम् । 
रजोऽधिकाः कर्मपरा दुःखे च सुखमानिनः ॥ २५ ॥ 
वैकृतास्त्रय एवैते देवसर्गश्च सत्तम । 
वैकारिकस्तु यः प्रोक्तः कौमारस्तूभयात्मकः ॥ २६ ॥ 
देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधाः पितरोऽसुराः । 
गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा यक्षरक्षांसि चारणाः ॥ २७ ॥ 
भूतप्रेतपिशाचाश्च विद्याध्राः किन्नरादयः । 
दशैते विदुराख्याताः सर्गास्ते विश्वसृक्कृताः ॥ २८ ॥ 
अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशान् मन्वन्तराणि च । 
एवं रजःप्लुतः स्रष्टा कल्पादिष्वात्मभूर्हरिः । 
सृजत्यमोघसङ्कल्प आत्मैवात्मानमात्मना ॥ २९ ॥

इति श्रीमद्‌भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां 
तृतीयस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥

fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre III/Chapitre 10