महाभारतम्-13-अनुशासनपर्व-155
<table>				
<td>

	युधिष्ठिर उवाच।	<td>	13-155-1x	
				
<td>

	आलोकदानं नामैतत्कीदृशं भरतर्षभ।कथमेतत्समुत्पन्नं फलं वा तद्ब्रवीहि मे।।	<td>	13-155-1a13-155-1b	
<td>

	भीष्म उवाच।	<td>	13-155-2x	
				
<td>

	अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।मनोः प्रजापतेर्वादं सुवर्णस्य च भारत।।	<td>	13-155-2a13-155-2b	
				
<td>

	तपस्वी कश्चिदभवत्सुवर्णो नाम भारत।वर्णतो हेमवर्णः स सुवर्ण इति विश्रुतः।।	<td>	13-155-3a13-155-3b	
				
<td>

	कुलशीलगुणोपेतः स्वाध्यायोपरमं गतः।बहून्सुवंशप्रभवान्समतीतः स्वकैर्गुणैः।।	<td>	13-155-4a13-155-4b	
				
<td>

	स कदाचिन्मनुं विप्रो ददर्शोपससर्प च।कुशलप्रश्नमन्योन्यं तौ चोभौ तत्र चक्रतुः।।	<td>	13-155-5a13-155-5b	
				
<td>

	ततस्तौ सत्यसंकल्पौ मेरौ काञ्चनपर्वते।देवर्षिभिः सदा जुष्टे सहितौ संन्यषीदताम्।।	<td>	13-155-6a13-155-6b	
				
<td>

	तत्र तौ कथयन्तौ स्तां कथा नानाविधाश्रयाः।ब्रह्मर्षिदेवदैत्यानां पुराणानां महात्मनाम्।।	<td>	13-155-7a13-155-7b	
				
<td>

	सुवर्णस्त्वब्रवीद्वाक्यं मनुं स्वायंभुवं प्रति।हितार्थं सर्वभूतानां प्रश्नं मे वक्तुमर्हसि।।	<td>	13-155-8a13-155-8b	
				
<td>

	सुमनोगन्धधूपाद्यैरिज्यन्ते दैवतानि च।किमेतत्कथमुत्पन्नं फलं योगं च शंस मे।।	<td>	13-155-9a13-155-9b	
<td>

	मनुरुवाच।	<td>	13-155-10x	
					भीष्मेणि युधिष्ठिरंप्रति पुष्पधूपदीपदानादिप्रशंसापरबलिशुक्रसंवादानुवादः।। 1 ।।मनोः।।	<td>	13-155-10a13-155-10b	

</tr>
				
<td>

	बलेर्वैरोचनस्येह त्रैलोक्यमनुशासतः।समीपमाजगामाशु शुक्रो भृगुकुलोद्वहः।।	<td>	13-155-11a13-155-11b	
				
<td>

	तमर्घ्यादिभिरभ्यर्च्य भार्गवं सोऽसुराधिपः।निषसादासने पश्चाद्विधिवद्भूरिदक्षिणः।।	<td>	13-155-12a13-155-12b	
				
<td>

	कथेयमभवत्तत्र त्वया या परिकीर्तिता।सुमनोधूपदीपानां सम्प्रदाने फलं प्रति।।	<td>	13-155-13a13-155-13b	
<td>

	ततः पप्रच्छ दैत्येन्द्रः कवीन्द्रं प्रश्नमुत्तमम्।।	<td>	13-155-14a	
				
<td>

	सुमनोधूपदीपानां किं फलं ब्रह्मिवित्तम।प्रदानस्य द्विजश्रेष्ठ तद्भवान्वक्तुमर्हति।।	<td>	13-155-15a13-155-15b	
<td>

	शुक्र उवाच।	<td>	13-155-16x	
				
<td>

	अग्नीषोमादिसृष्टौ तु विष्णोः सर्वात्मनः प्रभोः।तपः पूर्वं समुत्पन्नं धर्मस्तस्मादनन्तरम्।।	<td>	13-155-16a13-155-16b	
				
				
<td>

	एतस्मिन्नन्तरे चैव वीरुदोषध्य एव च।सोमस्यात्मा च बहुधा सम्भूतः पृथिवीतले।अमृतं च विषं चैव याश्चान्यास्तृणजातयः।।	<td>	13-155-17a13-155-17b13-155-17c	
				
<td>

	अमृतं मनसः प्रीतिं सद्यस्तृप्तिं ददाति च।मनो ग्लपयते तीव्रं विषं गन्धेन सर्वशः।।	<td>	13-155-18a13-155-18b	
				
<td>

	अमृतं मङ्गलं विद्धि महद्विषममङ्गलम्।ओषध्यो ह्यमृतं सर्वा विषं तेजोग्निसम्भवम्।।	<td>	13-155-19a13-155-19b	
				
<td>

	अमृतं मनो ह्लादयते श्रियं चापि ददाति च।तस्मात्सुमनसः प्रोक्ता नरैः सुकृतकर्मभिः।।	<td>	13-155-20a13-155-20b	
				
<td>

	देवताभ्यः सुमनसो यो ददाति नरः शुचिः।तस्मै सुमनसो देवास्तस्मात्सुमनसः स्मृताः।।	<td>	13-155-21a13-155-21b	
				
<td>

	यंयमुद्दिश्य दीयेरन्देवं सुमनसः प्रभो।मङ्गलार्तं स तेनास्य प्रीतो भवति दैत्यप।।	<td>	13-155-22a13-155-22b	
				
<td>

	ज्ञेयास्तूग्राश्च सौम्याश्च तेजस्विन्यश्च ताः पृथक्।ओषध्यो बहुवीर्या हि बहुरूपास्तथैव च।।	<td>	13-155-23a13-155-23b	
				
<td>

	यज्ञियानां च वृक्षाणामयज्ञीयान्निबोध मे।आसुराणि च माल्यानि दैवतेभ्यो हितानि च।।	<td>	13-155-24a13-155-24b	
				
<td>

	रक्षसामुरगाणां च यक्षाणां च तथा प्रियाः।मनुष्याणां पितॄणां च कान्ता यास्त्वनुपूर्वशः।।	<td>	13-155-25a13-155-25b	
				
<td>

	वन्या ग्राम्याश्चेह तथा कृष्टोप्ताः पर्वताश्रयाः।अकण्टकाः कण्टकिनो गन्धरूपरसान्विताः।।	<td>	13-155-26a13-155-26b	
				
<td>

	द्विविधो हि स्मृतो गन्ध इष्टोऽनिष्टश्च पुष्पजः।इष्टगन्धानि देवानां पुष्पाणीति विभावय।।	<td>	13-155-27a13-155-27b	
				
<td>

	अकण्टकानां वृक्षाणां श्वेतप्रायाश्च वर्णतः।तेषां पुष्पाणि देवानामिष्टानि सततं प्रभो।।	<td>	13-155-28a13-155-28b	
				
				
<td>

	`पद्मं च तुलसी जातिरापः सर्वेषु पूजिता।'जलजानि च माल्यानि पद्मादीनि च यानि वै।गन्धर्वनागयक्षेभ्यस्तानि दद्याद्विचक्षणः।।	<td>	13-155-29a13-155-29b13-155-29c	
				
<td>

	ओषध्यो रक्तपुष्पाश्च कटुकाः कण्टकान्विताः।शत्रूणामभिचारार्थमथर्वसु निदर्शिताः।।	<td>	13-155-30a13-155-30b	
				
<td>

	तीक्ष्णवीर्यास्तु भूतानां दुरालम्भाः सकण्टकाः।रक्तभूयिष्ठवर्णाश्च कृष्णाश्चैवोपहारयेत्।।	<td>	13-155-31a13-155-31b	
				
<td>

	मनोहृदयनन्दिन्यो विमर्दे मधुराश्च याः।चारुररूपाः सुमनसो मानुपाणां स्मृता विभो।।	<td>	13-155-32a13-155-32b	
				
<td>

	न तु श्मशानसम्भूता न देवायतनोद्भवाः।सन्नयेत्पुष्टियुक्तेषु विवाहेषु रहःसु च।।	<td>	13-155-33a13-155-33b	
				
<td>

	गिरिसानुरुहाः सौम्या देवानामुपधारयेत्।प्रोक्षिताभ्युक्षिताः सौम्या यथायोगं यथास्मृति।।	<td>	13-155-34a13-155-34b	
				
<td>

	गन्धेन देवास्तुष्यन्ति दर्शनाद्यक्षराक्षसाः।नागाः समुपभोगेन त्रिभिरेतैस्तु मानुषाः।।	<td>	13-155-35a13-155-35b	
				
<td>

	सद्यः प्रीणाति देवान्वै ते प्रीता भावयन्त्युत।सङ्कल्पसिद्धा मर्त्यानामीप्सिताश्च मनोरथाः।। 	<td>	13-155-36a13-155-36b	
				
<td>

	देवाः प्रीणन्ति सततं मानिता मानयन्ति च।अवज्ञातावधूताश्च निर्दहन्त्यधमान्नरान्।।	<td>	13-155-37a13-155-37b	
				
<td>

	अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि धूपदानविधेः फलम्।धूपांश्च विविधान्साधूनसाधूंश्च निबोध मे।।	<td>	13-155-38a13-155-38b	
				
<td>

	निर्यासाः सरलाश्चैव कृत्रिमाश्चैव ते त्रयः।इष्टोऽनिष्टो भवेद्गन्धस्तन्मे विस्तरशः शृणु।।	<td>	13-155-39a13-155-39b	
				
<td>

	निर्यासाः सल्लकीवर्ज्या देवानां दयितास्तु ते।गुग्गुलुः प्रवरस्तेषां सर्वेपामिति निश्चयः।।	<td>	13-155-40a13-155-40b	
				
<td>

	अगुरुः सारिणां श्रेष्ठो यक्षराक्षसभोगिनाम्।दैत्यानां सल्लकीजश्च काङ्क्षितो यश्च तद्विधः।।	<td>	13-155-41a13-155-41b	
				
<td>

	अथ सर्जरसादीनां गन्धैः पार्थिवदारवैः।फाणितासवसंयुक्तैर्मनुष्याणां विधीयते।।	<td>	13-155-42a13-155-42b	
				
<td>

	देवदानवभूतानां सद्यस्तुष्ठिकरः स्मृतः।येऽन्ये वैहारिकास्तत्र मानुषाणामिति स्मृताः।।	<td>	13-155-43a13-155-43b	
				
<td>

	य एवोक्ताः सुमनसां प्रदाने गुणहेतवः।धूपेष्वपि परिज्ञेयास्त एव प्रीतिवर्धनाः।।	<td>	13-155-44a13-155-44b	
				
<td>

	दीपदाने प्रवक्ष्यामि फलयोगमनुत्तमम्।यथा येन यदा चैव प्रदेया यादृशाश्च ते।।	<td>	13-155-45a13-155-45b	
				
<td>

	ज्योतिस्तेजः प्रकाशं वाऽप्यूध्वगं चापि वर्धते।प्रदानं तेजसां तस्मात्तेजो वर्धयते नृणाम्।।	<td>	13-155-46a13-155-46b	
				
<td>

	अन्धतमस्तमिस्रं च दक्षिणायनमेव च।उत्तरायणमेतस्माज्ज्योतिर्दानं प्रशस्यते।।	<td>	13-155-47a13-155-47b	
				
<td>

	यस्मादूर्ध्वगमे तत्तु तमसश्चैव भेषजम्।तस्मादूर्ध्वगतेर्दाता भवेदत्रेति निश्चयः।।	<td>	13-155-48a13-155-48b	
				
<td>

	देवास्तेजस्विनो यस्मात्प्रभावन्तः प्रकाशकाः।तामसा राक्षसाश्चैव तस्माद्दीपः प्रदीयते।।	<td>	13-155-49a13-155-49b	
				
<td>

	आलोकदानाच्चक्षुष्मान्प्रभायुक्तो भवेन्नरः।तान्दत्त्वा नोपहिंसेन न हरेन्नोपनाशयेत्।।	<td>	13-155-50a13-155-50b	
				
<td>

	दीपहार्ता भवेदन्धस्तमोगतिरसुप्रभः।दीपप्रदः स्वर्गलोके दीपमाली विराजते।।	<td>	13-155-51a13-155-51b	
				
<td>

	हविपा प्रथमः कल्पो द्वितीयश्चौषधीरसैः।वसामेदोस्थिनिर्यासैर्न कार्यः पुष्टिमिच्छता।।	<td>	13-155-52a13-155-52b	
				
<td>

	देवालये सभायां च गिरौ चैत्यचतुष्पथे।दीपदाता भवेन्नित्यं य इच्छेद्भूतिमात्मनः।।	<td>	13-155-53a13-155-53b	
				
<td>

	कुलोद्योतो विशुद्धात्मा प्रकाशत्वं च गच्छति।ज्योतिषां चैव सालोक्यं दीपदाता भवेन्नरः।।	<td>	13-155-54a13-155-54b	
				
<td>

	बलिकर्मसु वक्ष्यामि गुणान्कर्मफलोदयान्।देवयक्षोरगनृणां भूतानामथ रक्षसाम्।।	<td>	13-155-55a13-155-55b	
				
<td>

	येषां नाग्रभुजो विप्रा देवतातिथिबालकाः।राक्षसानेव तान्विद्धि निर्वषट्कारमङ्गलान्।।	<td>	13-155-56a13-155-56b	
				
<td>

	तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवभ्यः प्रतिपूजितम्।शिरसा प्रणतश्चापि हरेद्बलिमतन्द्रितः।।	<td>	13-155-57a13-155-57b	
				
<td>

	गृह्णन्ति देवता नित्यमाशंसन्ति सदा गृहान्।बाह्याश्चागन्तवो येऽन्ये यक्षराक्षसपन्नगाः।।	<td>	13-155-58a13-155-58b	
				
<td>

	इतो दत्तेन जीवन्ति देवताः पितरस्तथा।ते प्रीताः प्रीणयन्त्येनमायुषा यशसा धनैः।।	<td>	13-155-59a13-155-59b	
				
<td>

	बलयः सह पुष्पैस्तु देवानामुपहारयेत्।दधिदुग्धमयाः पुण्याः सुगन्धाः प्रियदर्शनाः।।	<td>	13-155-60a13-155-60b	
				
<td>

	कार्या रुधिरमांसाढ्या बलयो यक्षरक्षसाम्।सुरासवपुरस्कारा लाजोल्लापिकभूषिताः।।	<td>	13-155-61a13-155-61b	
				
<td>

	नागानां दयिता नित्यं पद्मोत्पलविमिश्रिताः।तिलान्गुडसुसम्पन्नान्भूतानामुपहारयेत्।।	<td>	13-155-62a13-155-62b	
				
<td>

	अग्रदाताऽग्रभोगी स्याद्बलवीर्यसमन्वितः।तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवभ्यः प्रतिपूजितम्।।	<td>	13-155-63a13-155-63b	
				
<td>

	ज्वलन्त्यहरहो वेश्म याश्चास्य गृहदेवताः।ताः पूज्या भूतिकामेन प्रसृताग्रप्रदायिना।।	<td>	13-155-64a13-155-64b	
				
<td>

	इत्येतदसुरेन्द्राय काव्यः प्रोवाच भार्गवः।सुवर्णाय मनुः प्राह सुवर्णो नारदाय च।।	<td>	13-155-65a13-155-65b	
				
<td>

	नारदोऽपि मयि प्राह गुणानेतान्महाद्युते।त्वमप्येतद्विदित्वेह सर्वमाचर पुत्रक।।	<td>	13-155-66a13-155-66b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः।। 155 ।।	<td>		</table>

13-155-6	रमणीये शिलापृष्ठ इति झ.पाठः।।
13-155-7	स्तां अभवताम्।।
13-155-16	तपः वर्णाश्रमधर्मः। धर्मो दयादिः।।
13-155-17	लताः ओषध्यो व्रीह्यादयः।।
13-155-40	प्रवरस्तेषां घृतमिश्रोऽथ कुञ्जर इति थ.पाठः।।
13-155-46	ज्योतिर्दीपादि। तेजः कान्तिः। प्रकाशः कीर्तिः।।
13-155-47	तमिस्रं अन्धकारः। अन्धं तमो नाम नरकरूपम्। तथा दक्षिणायनमप्यन्धं तम एव। अत उत्तरायणे रात्रौ तमोनाशकं ज्योतिर्देयं नरकनिवृत्त्यर्थं।।
13-155-52	हविषा घृतेन ओषधीरसैः तिलसर्षपादिस्नेहैः। वसामेदोस्थीनि प्राण्यवयवास्तेषां निर्यासाः स्नेहाः। वसादयः पृथग्वा निर्यासात्।।
13-155-60	दधिद्रप्सयुताः पुण्या इति ध.पाठः।।
13-155-61	लाजोल्लापिकभूषिताः। उल्लापिक उपरिलापनम्।।

महाभारतम्/अनुशासनपर्व