महाभारतम्-02-सभापर्व-051
युधिष्ठिरेण भीष्मम्प्रति विस्तरेण कृष्णकथाकथनप्रार्थना।। 1।।
देवासुरयुद्धे पराजितानां देवानां स्मरणमात्रसंनिहितेन हरिणा दैत्यानां पराजयः।। 2।। 	
भूम्या स्वभारावतरणं प्रार्थितेऽस्य विष्णोः भूमाववतारनिर्धारणम्।। 3।। 
<table>				
<td>

	वैशम्पायन उवाच।। 	<td>	2-51-1x	
				
<td>

	एवमुक्ते तु कौन्तेयस्ततः कौरवनन्दनः। आबभाषे पुनर्भीष्णे धर्मराजो युधिष्ठिरः।। 	<td>	2-51-1a2-51-1b	
				
<td>

	भूय एव मनुष्येन्द्र उपेन्द्रस्य यशस्विनः। जन्म वृष्णिषु विज्ञातुमिच्छामि वदतां वर।। 	<td>	2-51-2a2-51-2b	
				
<td>

	यथैव भगवाञ्जातः क्षिताविह जनार्दनः। माधवेषु महाबुद्धिस्तन्मे ब्रूहि पितामह।। 	<td>	2-51-3a2-51-3b	
<td>

	वैशम्पायन उवाच। 	<td>	2-51-4x	
				
<td>

	एवमुक्तस्ततो भीष्मः केशवस्य महात्मनः। माधवेषु तथा जन्म कथयामास वीर्यवान्।। 	<td>	2-51-4a2-51-4b	
				
<td>

	हन्त ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर यथातथम्। यतो नारायणस्येह जन्म वृष्णिषु कौरव।। 	<td>	2-51-5a2-51-5b	
				
<td>

	पुरा लोके महाराज वर्तमाने कृते युगे। आसीत्रैलोक्यविख्यातः सङ्ग्रामस्तारकामयः।। 	<td>	2-51-6a2-51-6b	
				
<td>

	विरोचनो मयस्तारो वराहः श्वेत एव च। विप्रचित्तिः प्रलम्बश्च वृत्रजम्भबलादयः।।	<td>	2-51-7a2-51-7b	
				
<td>

	नमुचिः कालनेमिश्च प्रह्लाद इति विश्रुतः। लम्बः किशोरः स्वर्भानुररिष्टो राक्षसेश्वरः।। 	<td>	2-51-8a2-51-8b	
				
<td>

	एते चान्ये च बहवो दैत्यसङ्घाः सहस्रशः। नानाशस्त्रधरा राजन्नानाभूषणवाहनाः।। 	<td>	2-51-9a2-51-9b	
				
<td>

	देवतानामभिमुखास्तस्थुर्दैतेयदानवाः। देवास्तु युध्यमानास्ते दानवानभ्ययू रणे।। 	<td>	2-51-10a2-51-10b	
				
<td>

	आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः। इन्द्रो यमश्च वरुणश्चन्द्रश्चैव धनेश्वरः।। 	<td>	2-51-11a2-51-11b	
				
<td>

	अश्विनौ च महावीर्यौ ये चान्ये देवतागणाः। चक्रुर्युद्धं महाघोरं दानवैश्च यथाक्रमम्।। 	<td>	2-51-12a2-51-12b	
				
<td>

	युध्यमानाः समेयुश्च देवा दैतेयदानवैः। तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसङ्कुलम्।। 	<td>	2-51-13a2-51-13b	
				
<td>

	ताभ्यां बलाभ्यां सञ्जज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा। तीक्ष्णशस्त्रैः किरन्तोऽथ अभ्ययुर्देवदानवाः।। 	<td>	2-51-14a2-51-14b	
				
<td>

	घ्रन्ति देवान्सगन्धर्वान्सयक्षोरगचारणान्। ते वध्यमाना दैतेयैर्देवसङ्घास्तदा रणे।। 	<td>	2-51-15a2-51-15b	
				
<td>

	त्रातारं मनसा जग्मुर्देवं नारायमं प्रभुम्। एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हरिरीश्वरः।। 	<td>	2-51-16a2-51-16b	
				
<td>

	दीपयञ्ज्योतिषा भूमिं शङ्खचक्रगदाधरः। तमागतं सुपर्णस्थं विष्णुं लोकनमस्कृतम्।। 	<td>	2-51-17a2-51-17b	
				
<td>

	दृष्ट्वा मुदा युताः सर्वे भयं त्यक्त्वा रमे सुराः। चक्रुर्युद्धं पुनः सर्वे देवा दैतेयदानवैः।। 	<td>	2-51-18a2-51-18b	
				
<td>

	तद्युद्धमभवद्घोरमचिन्त्यं रोमहर्षणम्। जघ्रुर्दैत्यान्त्रणे घोराः सर्वे शक्रपुरोगमाः।। 	<td>	2-51-19a2-51-19b	
<td>

	ते बाध्यमाना बिबुधैर्दुद्रुवुदैत्यदानवाः।। 	<td>	2-51-20a	
				
<td>

	विद्रुतान्दानवान्दृष्ट्वा तदा भारत संयुगे। कालनेमिरिति ख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यता।। 	<td>	2-51-21a2-51-21b	
				
<td>

	शत्रुप्रहरणे घोरः शतबाहुः शताननः। शतशीर्षः स्थितः श्रीमाञ्छतशृङ्गं इवाचलः।। 	<td>	2-51-22a2-51-22b	
				
<td>

	भास्कराकारमुकुटः शिञ्जिताभरणाङ्गदः। धूम्रकेतुर्हरिश्मश्रुर्निर्दष्टोष्ठपुटाननः।। 	<td>	2-51-23a2-51-23b	
				
<td>

	त्रैलोक्यान्तरविस्तारं धारयन्विपुलं वपुः। तर्जयन्वै रणे देवाञ्छादयन्वै दिशो दश।। 	<td>	2-51-24a2-51-24b	
				
<td>

	अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धो व्यादितास्य इवान्तकः। तत्र शस्त्रप्रतानैश्च देवान्धर्षितवान्त्रणे।। 	<td>	2-51-25a2-51-25b	
				
<td>

	अभ्याययुः सुरान्सर्वान्पुनस्ते दैत्यदानवाः। आपीडयन्त्रणे क्रुद्धास्ततो देवान्युधिष्ठिर।। 	<td>	2-51-26a2-51-26b	
				
<td>

	ते वध्यमाना विबुधाः समरे कालनेमिना। दैत्यैश्चैव महाराज दुद्रुवुस्ते दिशो दश।। 	<td>	2-51-27a2-51-27b	
				
<td>

	विबुधान्विद्रुतान्दृष्ट्वा कालनेमिर्महा।ञसुरः। इन्द्रं यमं च वरुणं वायुं च धनदं रविम्।। 	<td>	2-51-28a2-51-28b	
				
<td>

	एतांश्चान्यान्बलाञ्जित्वा तेषां कार्याण्यवाप सः। तान्सर्वान्सहसा जित्वा कालनेमिर्महासुरः।। 	<td>	2-51-29a2-51-29b	
				
<td>

	ददर्श गगने विष्णुं सुपर्णस्थं महाद्युतिम्। तं दृष्ट्वा क्रोधताम्राक्षस्तर्जयन्नभ्ययात्तदा।। 	<td>	2-51-30a2-51-30b	
				
<td>

	स बाहुशतमुद्यम्य सर्वास्त्रग्रहणं रणे। रोषाद्भारत दैत्येन्द्रो विष्णोरुरसि पातयत्।। 	<td>	2-51-31a2-51-31b	
				
<td>

	दैत्याश्च दानवाश्चैव सर्वे मयपुरोगमाः। स्वान्यायुधानि सङ्गृह्य सर्वे विष्णुमुपाद्रवन्।। 	<td>	2-51-32a2-51-32b	
				
<td>

	स ताड्यमानो।ञतिबलैर्दैत्यैः सर्वायुघोद्यतैः। न चचाल हरिर्युद्धेऽकम्पमान इवाचलः।। 	<td>	2-51-33a2-51-33b	
				
<td>

	पुनरुद्यम्य सङ्क्रुद्धः कालनेमिर्दृढां गदाम्। जघान गदया राजंस्तं विष्णुं गरुडं च वै।। 	<td>	2-51-34a2-51-34b	
				
<td>

	तं दृष्ट्वा गुरडं श्रान्तं चक्रमुद्यस्य वै हरिः। शतं शिरांसि बाहूंश्च सोच्छिनत्कालनेमिनः।। 	<td>	2-51-35a2-51-35b	
				
<td>

	जघानान्यांस्च तान्सर्वान्समरे दैत्यदानवान्। विबुधानामृषीणां च स्वानि स्थानानि वै ददौ।। 	<td>	2-51-36a2-51-36b	
				
<td>

	दत्त्वा सुराणां सुग्रीतो योग्यकर्माणि भारत। जगाम ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं तदा हरिः।। 	<td>	2-51-37a2-51-37b	
				
<td>

	ब्रह्मलोकं प्रविश्याश्च प्राप्य नारायणः प्रभुः। पौराणं ब्रह्मसदनं दिव्यं नारायणाश्रयम्।। 	<td>	2-51-38a2-51-38b	
				
<td>

	स प्रविश्य तदा देवः स्तूयमानो महर्षिभिः। सहस्रशीर्षा भूत्वा च शयनायोपचक्रमे।। 	<td>	2-51-39a2-51-39b	
				
<td>

	आदिदेवः पुराणात्मा निद्रावशमुपागतः। शेते सुखं सदा विष्णुर्मोहयञ्जगदव्ययः।। 	<td>	2-51-40a2-51-40b	
				
<td>

	जग्मुस्तस्याथ वर्षाणि शयानस्य महात्मनः। षट्‌त्रिंशच्छतसाहस्रं मानुषेणेह सङ्ख्यया।। 	<td>	2-51-41a2-51-41b	
				
<td>

	जग्मुः कृतयुगत्रेताद्वापरान्ते बुबोध ह। ब्रह्मादिभिः स्तूयमानः सुरैश्चापि सहर्षिभिः।। 	<td>	2-51-42a2-51-42b	
				
<td>

	उत्पत्य शयनाद्विष्णुर्ब्रह्मणा विबुधैः सह। देवानां च हितार्थाय ययौ देवसभां प्रति।। 	<td>	2-51-43a2-51-43b	
				
<td>

	मेरोः शिरसि विन्यस्तां ज्वलन्तीं तां शुभां सभाम्। विविशुस्ते सुराः सर्वे ब्रह्मणा सह भारत।। 	<td>	2-51-44a2-51-44b	
				
<td>

	जग्मुस्तत्र निषेदुस्ते सा निःशब्दा ह्यभूत्तदा। तत्र भूमिरुवाचाथ खेदात्करुणभाषिणी।। 	<td>	2-51-45a2-51-45b	
				
<td>

	राज्ञां बलैर्बलवतां खिन्नास्मि भृशपीडिता। नित्यं भारपरिश्रान्ता दुःखं जीवाम्यहं सुराः।। 	<td>	2-51-46a2-51-46b	
				
<td>

	पुरे पुरे च नृपतिः कोटिसङ्ख्यैर्बलैर्वृतः। राष्ट्रे राष्ट्रे च शतशो ग्रामाः कुलसहस्रिणः।। 	<td>	2-51-47a2-51-47b	
				
<td>

	भूमिपानां सहस्रैश्च तेषां च बिलनां बलैः। ग्रामायुतैः पुरै राष्ट्रैरहं निर्विवरीकृता।। 	<td>	2-51-48a2-51-48b	
				
<td>

	तस्माद्धारयितुं शक्त्या न क्षमासि जनानहम्। दैत्यैश्च बाध्यमानास्ताः प्राज नित्यं दुरात्मभिः।। 	<td>	2-51-49a2-51-49b	
<td>

	भीष्म उवाच। 	<td>	2-51-50x	
				
<td>

	भूमेस्तु वचनं श्रुत्वा देवो नारायणस्तदा। व्यादिश्य तान्सुरान्सर्वान्क्षितौ वस्तुं मनो दधे।। 	<td>	2-51-50a2-51-50b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि अर्घाहरणपर्वणि एकपञ्चाशोऽध्यायः।। 51।। 	<td>		

महाभारतम्/सभापर्व