स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः ०५४
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता ॥ 
नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना ॥ १ ॥ 
अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने ॥ 
स कामान्वांछिताँल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ २ ॥ 
वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः ॥ 
आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः ॥ ३ ॥ 
भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी ॥ 
दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता ॥ ४ ॥ 
अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः ॥ 
पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम् ॥ ५ ॥ 
ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः ॥ 
हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम् ॥ ६ ॥ 
अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् ॥ 
निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः ॥ ७ ॥ 
ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे ॥ 
याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात् ॥ ८ ॥ 
न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना ॥ 
तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः ॥ ९ ॥ 
येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् ॥ 
स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् ॥ 
प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्॥ ६.५४.१० ॥ 
प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी ॥ 
तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः ॥ ११ ॥ 
ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने ॥ 
जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः ॥ १२ ॥ 
नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः ॥ 
एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा ॥ १३ ॥ 
ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् ॥ 
नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम् ॥ १४ ॥ 
एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् ॥ 
हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम् ॥ १५ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् ॥ 
विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम् ॥ १६ ॥ 
ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः ॥ 
विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत् ॥ १७ ॥ 
ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः ॥ 
श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम् ॥ १८ ॥ 
जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे ॥ 
जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे ॥ १९ ॥ 
कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे ॥ 
त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते॥ ॥ ६.५४.२० ॥ 
भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले ॥ 
महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते ॥ २१ ॥ 
नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये ॥ 
विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे ॥ २२ ॥ 
शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते ॥ 
पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे ॥ २३ ॥ 
फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते ॥ 
जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये ॥ २४ ॥ 
त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी ॥ 
त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम् ॥ २५ ॥ 
यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते ॥ 
तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित् ॥ २६ ॥ 
येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु ॥ 
सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते ॥ २७ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा ॥ 
प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला ॥ २८ ॥ 
॥ श्रीदेव्युवाच ॥ ॥ 
परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् ॥ 
तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम् ॥ २९ ॥ 
॥ नल उवाच ॥ ॥ 
दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ 
सा मया निर्जने मुक्ता
वने व्यालगणान्विते ॥ ६.५४.३० ॥ 
अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः ॥ 
लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम् ॥ ३१ ॥
स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव ॥ 
तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम् ॥ ३२ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः ॥ 
सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम् ॥ ३३ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५४ ॥ ॥