सूर्यसिद्धान्तः/अध्यायः ६
न छेद्यकं ऋते यस्माद्भेदा ग्रहणयोः स्फुटाः ।	
ज्ञायन्ते तत्प्रवक्ष्यामि छेद्यकज्ञानं उत्तमम् ।।	६.०१ ।। 
सुसाधितायां अवनौ बिन्दुं कृत्वा ततो लिखेत् ।	
सप्तवर्गाङ्गुलेनादौ मण्डलं वलनाश्रितम् ।।	६.०२ ।। 
ग्राह्यग्राहकयोगार्धसम्मितेन द्वितीयकम् ।	
मण्डलं तत्समासाख्यं ग्राह्यार्धेन तृतीयकम् ।।	६.०३ ।। 
याम्योत्तराप्राच्यपरासाधनं पूर्ववद्दिशाम् ।	
प्रागिन्दोर्ग्रहणं पश्चान्मोक्षो +अर्कस्य विपर्ययात् ।।	६.०४ ।। 
यथादिशं प्राग्रहणं वलनं हिमदीधितेः ।	
मौक्षिकं तु विपर्यस्तं विपरीतं इदं रवेः ।।	६.०५ ।। 
वलनाग्रान्नयेन्मध्यं सूत्रं यद्यत्र संस्पृशेत् ।	
तत्समासे ततो देयौ विक्षेपौ ग्रासमौक्षिकौ ।।	६.०६ ।। 
विक्षेपाग्रात्पुनः सूत्रं मध्यबिन्दुं प्रवेशयेत् ।	
तद्ग्राह्यबिन्दुसंस्पर्शाद्ग्रासमोक्षौ विनिर्दिशेत् ।।	६.०७ ।। 
नित्यशो +अर्कस्य विक्षेपाः परिलेखे यथादिशम् ।	
विपरीताः शशाङ्कस्य तद्वशादथ मध्यमम् ।।	६.०८ ।। 
वलनं प्राङ्मुखं देयं तद्विक्षेपैकता यदि ।	
भेदे पश्चान्मुखं देयं इन्दोर्भानोर्विपर्ययात् ।।	६.०९ ।। 
वलनाग्रात्पुनः सूत्रं मध्यबिन्दुं प्रवेशयेत् ।	
मध्यसूत्रेण विक्षेपं वलनाभिमुखं नयेत् ।।	६.१० ।। 
विक्षेपाग्राल्लिखेद्वृत्तं ग्राहकार्धेन तेन यत् ।	
ग्राह्यवृत्तं समाक्रान्तं तद्ग्रस्तं तमसा भवेत् ।।	६.११ ।। 
छेद्यकं लिखता भूमौ फलके वा विपश्चिता ।	
विपर्ययो दिशां कार्यः पूर्वापरकपालयोः ।।	६.१२ ।। 
स्वच्छत्वाद्द्वादशांशो +अपि ग्रस्तश्चन्द्रस्य दृश्यते ।	
लिप्तात्रयं अपि ग्रस्तं तीक्ष्णत्वान्न विवस्वतः ।।	६.१३ ।। 
स्वसंज्ञितास्त्रयः कार्या विक्षेपाग्रेषु बिन्दवः ।	
तत्र प्राङ्मध्ययोर्मध्ये तथा मौक्षिकमध्ययोः ।।	६.१४ ।। 
लिखेन्मत्स्यौ तयोर्मध्यान्मुखपुच्छविनिःसृतम् ।	
प्रसार्य सूत्रद्वितयं तयोर्यत्र युतिर्भवेत् ।।	६.१५ ।। 
तत्र सूत्रेण विलिखेच्चापं बिन्दुत्रयस्पृशा ।	
स पन्था ग्राहकस्योक्ता येनासौ सम्प्रयास्यति ।।	६.१६ ।। 
ग्राह्यग्राहकयोगार्धात्प्रोज्झ्येष्टग्रासं आगतम् ।	
अवशिष्टाङ्गुलसमां शलाकां मध्यबिन्दुतः ।।	६.१७ ।। 
तयोर्मार्गोन्मुखीं दद्याद्ग्रासतः प्राग्ग्रहाश्रिताम् ।	
विमुञ्चतो मोक्षदिशि ग्राहकाध्वानं एव सा ।।	६.१८ ।। 
स्पृशेद्यत्र ततो वृत्तं ग्राहकार्धेन संलिखेत् ।	
तेन ग्राह्यं यदाक्रान्तं तत्तमोग्रस्तं आदिशेत् ।।	६.१९ ।। 
मानान्तरार्धेन मितां शलाकां ग्रासदिङ्मुखीम् ।	
निमीलनाख्यां दद्यात्सा तन्मार्गे यत्र संस्पृशेत् ।।	६.२० ।। 
ततो ग्राहकखण्डेन प्राग्वन्मण्डलं आलिखेत् ।	
तद्ग्राह्यमण्डलयुतिर्यत्र तत्र निमीलनम् ।।	६.२१ ।। 
एवं उन्मीलने मोक्षदिङ्मुखीं सम्प्रसारयेत् ।	
विलिखेन्मण्डलं प्राग्वदुन्मीलनं अथोक्तवत् ।।	६.२२ ।। 
अर्धादूने सधूंरं स्यात्कृष्णं अर्धाधिकं भवेत् ।	
विमुञ्चतः कृष्णतांरं कपिलं सकलग्रहे ।।	६.२३ ।। 
रहस्यं एतद्देवानां न देयं यस्य कस्यचित् ।	
सुपरीक्षितशिष्याय देयं वत्सरवासिने ।।	६.२४ ।।