रामायणम्/उत्तरकाण्डम्/सर्गः ९
कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः ।	
रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह ।। ७.९.१ ।।	
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।	
कन्यां दुहितरं गृह्य विना पद्ममिव श्रियम् ।। ७.९.२ ।।	
राक्षसेन्द्रः स तु तदा विचरन्वै महीतलम् ।	
तदापश्यत्स गच्छन्तं पुष्पकेण धनेश्वरम् ।। ७.९.३ ।।	
गच्छन्तं पितरं द्रष्टुं पुलस्त्यतनयं विभुम् ।	
तं दृष्ट्वा ऽमरसङ्काशं स्वच्छन्दं तपनोपमम् ।। ७.९.४ ।।	
रसातलं प्रविष्टः सन्मर्त्यलोकात्सविस्मयः ।	
इत्येवं चिन्तयामास राक्षसानां महामतिः ।। ७.९.५ ।।	
किं कृतं श्रेय इत्येवं वर्धेमहि कथं वयम् ।	
अथाब्रवीत्सुतां रक्षः कैकसीं नाम नामतः ।। ७.९.६ ।।	
पुत्रि प्रदानकालो ऽयं यौवनं व्यतिवर्तते ।	
प्रत्याख्यानाच्च भीतैस्त्वं न वरैः प्रतिगृह्यसे ।। ७.९.७ ।।	
त्वत्कृते च वयं सर्वे यन्त्रिता धर्मबुद्धयः ।	
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।	
कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम् ।। ७.९.८ ।।	
न ज्ञायते च कः कन्यां वरयेदिति कन्यके ।। ७.९.९ ।।त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके ।	
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते ।	
कुलत्रयं सदा कन्या संशये स्थाप्य तिष्ठति ।। ७.९.१० ।।	
सा त्वं मुनिवरं श्रेष्ठं प्रजापतिकुलोद्भवम् ।	
भज विश्रवसं पुत्रि पौलस्त्यं वरय स्वयम् ।। ७.९.११ ।।	
ईदृशास्ते भविष्यन्ति पुत्राः पुत्रि न संशयः ।	
तेजसा भास्करसमो यादृशो ऽयं धनेश्वरः ।। ७.९.१२ ।।	
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा कन्यका पितृगौरवात् ।	
तत्रोपागम्य सा तस्थौ विश्रवा यत्र तप्यते ।। ७.९.१३ ।।	
एतस्मिन्नन्तरे राम पुलस्त्यतनयो द्विजः ।	
अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थ इव पावकः ।। ७.९.१४ ।।	
अविचिन्त्य तु तां वेलां दारुणां पितृगौरवात् ।	
उपसृत्याग्रतस्तस्य चरणाधोमुखी स्थिता ।	
विलिखन्ती मुहुर्भूमिमङ्गुष्ठाग्रेण भामिनी ।। ७.९.१५ ।।	
स तु तां वीक्ष्य सुश्रोणीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।	
अब्रवीत्परमोदारो दीप्यमानां स्वतेजसा ।। ७.९.१६ ।।	
भद्रे कस्यासि दुहिता कुतो वा त्वमिहागता ।	
किं कार्यं कस्य वा हेतोस्तत्त्वतो ब्रूहि शोभने ।। ७.९.१७ ।।	
एवमुक्ता तु सा कन्या कृताञ्जलिरथाब्रवीत् ।	
आत्मप्रभावेण मुने ज्ञातुमर्हसि मे मतम् ।। ७.९.१८ ।।	
किं तु मां विद्धि ब्रह्मर्षे शासनात्पितुरागताम् ।	
कैकसी नाम नाम्नाहं शेषं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।। ७.९.१९ ।।	
स तु गत्वा मुनिर्ध्यानं वाक्यमेतदुवाच ह ।	
विज्ञातं ते मया भद्रे कारणं यन्मनोगतम् ।। ७.९.२० ।।	
सुताभिलाषो मत्तस्ते मत्तमातङ्गगामिनि ।	
दारुणायां तु वेलायां यस्मात्त्वं मामुपस्थिता ।। ७.९.२१ ।।	
शृणु तस्मात्सुतान्भद्रे यादृशाञ्जनयिष्यसि ।	
दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान् ।। ७.९.२२ ।।	
प्रसविष्यसि सुश्रोणि राक्षसान्क्रूरकर्मणः । 	
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्याब्रवीद्वचः ।। ७.९.२३ ।।	
भगवन्नीदृशान्पुत्रांस्त्वत्तो ऽहं ब्रह्मवादिनः ।	
नेच्छामि सुदुराचारान्प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.९.२४ ।।	
कन्यया त्वेवमुक्तस्तु विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।	
उवाच कैकसीं भूयः पूर्णेन्दुरिव रोहिणीम् ।। ७.९.२५ ।।	
पश्चिमो यस्तव सुतो भविष्यति शुभानने ।	
मम वंशानुरूपः स धर्मात्मा च भविष्यति ।। ७.९.२६ ।।	
एवमुक्ता तु सा कन्या राम कालेन केनचित् ।	
जनयामास बीभत्सं रक्षोरूपं सुदारुणम् ।। ७.९.२७ ।।	
दशग्रीवं महादंष्ट्रं नीलाञ्जनचयोपमम् ।	
ताम्रोष्ठं विंशतिभुजं महास्यं दीप्तमूर्धजम् ।। ७.९.२८ ।।	
तस्मिञ्जाते तु तत्काले सज्वालकवलाः शिवाः ।	
क्रव्यादाश्चापसव्यानि मण्डलानि प्रचक्रमुः ।। ७.९.२९ ।।	
ववर्ष रुधिरं देवो मेघाश्च खरनिःस्वनाः ।	
प्रबभौ न च सूर्यो वै महोल्काश्चापतन्भुवि ।। ७.९.३० ।।	
चकम्पे जगती चैव ववुर्वाताः सुदारुणाः ।	
अक्षोभ्यः क्षुभितश्चैव समुद्रः सरितां पतिः ।। ७.९.३१ ।।	
अथ नामाकरोत्तस्य पितामहसमः पिता ।	
दशग्रीवः प्रसूतो ऽयं दशग्रीवो भविष्यति ।। ७.९.३२ ।।	
तस्य त्वनन्तरं जातः कुम्भकर्णो महाबलः ।	
प्रमाणाद्यस्य विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते ।। ७.९.३३ ।।	
ततः शूर्पणखा नाम सञ्जज्ञे विकृतानना ।	
विभीषणश्च धर्मात्मा कैकस्याः पश्चिमः सुतः ।। ७.९.३४ ।।	
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे पुष्पवर्षं पपात ह ।। ७.९.३५ ।।	
नभःस्थाने दुन्दुभयो देवानां प्राणदंस्तदा ।	
वाक्यं चैवान्तरिक्षे च साधु साध्विति तत्तदा ।। ७.९.३६ ।।	
तौ तु तत्र महारण्ये ववृधाते महौजसौ ।	
कुम्भकर्णदशग्रीवौ लोकोद्वेगकरौ तदा ।। ७.९.३७ ।।	
कुम्भकर्णः प्रमत्तस्तु महर्षीन्धर्मवत्सलान् ।	
त्रैलोक्यं भक्षयन्नित्यासन्तुष्टो विचचार ह ।। ७.९.३८ ।।	
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मे व्यवस्थितः ।	
स्वाध्यायनियताहार उवास विजितेन्द्रियः ।। ७.९.३९ ।।	
अथ वैश्रवणो देवस्तत्र कालेन केनचित् ।	
आगतः पितरं द्रष्टुं पुष्पकेण धनेश्वरः ।। ७.९.४० ।।	
तं दृष्ट्वा कैकसी तत्र ज्वलन्तमिव तेजसा ।	
आगम्य राक्षसी तत्र दशग्रीवमुवाच ह ।। ७.९.४१ ।।	
पुत्र वैश्रवणं पश्य भ्रातरं तेजसा वृतम् ।	
भ्रातृभावे समे चापि पश्यात्मानं त्वमीदृशम् ।। ७.९.४२ ।।	
दशग्रीव तथा यत्नं कुरुष्वामितविक्रम ।	
यथा त्वमसि मे पुत्र भव र्वैश्रवणोपमः ।। ७.९.४३ ।।	
मातुस्तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान् ।	
अमर्षमतुलं लेभे प्रतिज्ञां चाकरोत्तदा ।। ७.९.४४ ।।	
सत्यं ते प्रतिजानामि भ्रातृतुल्यो ऽधिको ऽपि वा ।	
भविष्याम्योजसा चैव सन्तापं त्यज हृद्गतम् ।। ७.९.४५ ।।	
ततस्तेनैव कोपेन दशग्रीवः सहानुजः ।	
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म तपसे धृतमानसः ।। ७.९.४६ ।।	
प्राप्स्यामि तपसा काममिति कृत्वा ऽध्यवस्य च ।	
आगच्छदात्मसिद्ध्यर्थं गोकर्णस्याश्रमं शुभम् ।। ७.९.४७ ।।	
स राक्षसस्तत्र सहानुजस्तदा तपश्चकारातुलमुग्रविक्रमः ।	
अतोषयच्चापि पितामहं विभुं ददौ स तुष्टश्च वराञ्जयावहान् ।। ७.९.४८ ।।	
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवमः सर्गः ।। ९ ।।	

रामायणम्/उत्तरकाण्डम्