गणेशपुराणम्/खण्डः २(क्रीडाखण्डम्)/अध्यायाः ०१६-०२०
अध्याय १६ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
शृणु व्यास प्रवक्ष्यामि कथामाश्चर्यकारिणीम् । 
यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या सुखमत्यन्तमश्नुते ॥१॥ 
उत्थाय कल्पे राजाऽसौ नित्यं कृत्वा ययौ बहिः । 
विनायकालयं गत्वा नत्वा तं परिपूज्य च ॥२॥ 
संप्रार्थयद्भोजनार्थं ततो बालं विनायकम् । 
ततो ददौ स उद्गारं नानापक्वान्नतृप्तिजम् ॥३॥ 
शेषं ददर्श तत्रासौ लड्डुकान्पायसादिकम् । 
अपूपान्वटकान्पुण्यमोदनम् सूप संयुतम् ॥४॥ 
दधि दुग्धं मधु घृतं कथिकापात्रसंचयम् । 
मणिमुक्तामयीं मालां नानालंकरणानि च ॥५॥ 
अपश्यत्तस्य देहेऽसावनर्घ्याणि नवानि च । 
पुनर्नत्वा च पपृच्छ नृपतिस्तं विनायकम् ॥६॥ 
केन भक्तेन पूजेयं कृता ते जगदीश्वर । 
तमहं ज्ञातुमिच्छामि द्रष्टुं च त्वत्प्रसादतः ॥७॥ 
एवमुक्तो नृपेणाथ वदति स्म विनायकः । 
भक्ताय काशीराजाय निजभक्तकृतार्हणाम् ॥८॥ 
देव उवाच । 
शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । 
तदहं ते प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण नृपात्मज ॥९॥ 
दंडकारण्यदेशीये पुरे नामलसंज्ञके । 
भ्रूशुंडनाम्ना भक्तोऽभूद्भूतभव्य भविष्यवित् ॥२.१६.१०॥ 
सृष्टुं पातुं च संहर्तुं शक्तस्त्रैलोक्यमाशु यः । 
ब्रह्मा भवश्च विष्णुश्च नित्यं यद्दर्शनार्थिनः ॥११॥ 
सर्वकालं ममध्यानध्वस्तपापो जितेन्द्रियः । 
पुरा तपस्यतस्तस्य भ्रूमध्यान्निसृतः करः ॥२१॥ 
भ्रूशुंडीति ततः ख्यातस्त्रिषुलोकेषु सर्वदा । 
अतिभक्त्या मृत्युलोके सादृशं प्रापितो मम ॥१३॥ 
अद्य शुक्लचतुर्थ्यां तु पूजयामास मां मुदा । 
घृतं दुग्धं दधि मधु पश्य मेंगात् स्रवन्नृप ॥१४॥ 
भुक्तशेषमिदं चान्नं दृष्टं ते नृपसत्तम । 
क उवाच । 
तत ऊचे काशिराजो देवदेव जगत्पते ॥१५॥ 
तमहं द्रष्टुमिच्छामि कथं सोऽत्रागमिष्यति । 
विनायक उवाच । 
गच्छ राजंस्त्वमद्यैव तस्य चाश्रममंडलम् ॥१६॥ 
संपूज्य प्रणिपत्यापि विवाहाय तमाह्वय । 
प्रार्थनीयः प्रयत्नेन वाच्यं च मद्वचोऽपि च ॥१७॥ 
विनायको मम गृहमागतोऽस्ति यतो मुने । 
स चातितृप्तस्त्वत् कृतात् पूजनाद् भक्तितो मुने । 
सोऽपि त्वद्दर्शनाकांक्षी तेनेह प्रेषिता वयम् ॥१८॥ 
ममापि दर्शने कांक्षा महती पूजने तव । 
गृहं च सम्पदो मे त्वमागत्य सफलीकुरु ॥१९॥ 
एवमुक्ते त्वया राजन श्रुते च ममनामनि । 
भ्रूशुंडी मम भक्तः स तत्क्षणादागमिष्यति ॥२.१६.२०॥ 
क उवाच । 
एवमुक्तः स तेनाथ प्रस्थितः परिपूज्य तम् । 
तूणीर कार्मुकधरो हयमारुह्य शीघ्रगम् ॥२१॥ 
नदीवनानि च गिरीनतिक्रम्य शनैर्ययौ । 
प्राप तस्याश्रमं राजाऽवरुरोह हयात्ततः ॥२२॥ 
दृष्ट्वा मुनिं भ्रूशुंडिं स प्रणिपातं चकार ह । 
तेनापि मानितः सोऽथ पुपूजे तमृषिं मुदा ॥२३॥ 
पश्यति स्म महारण्यमुपविष्टस्तदाज्ञया । 
सरोवृक्षलता पुष्पैः फलै रम्यं तदाश्रमम् ॥२४॥ 
कैलासो विष्णुलोकोऽथ सत्यलोको न तादृशः । 
वेदघोषैः शास्त्रघोषैर्गीतनृत्यैर्विराजितम् ॥२५॥ 
अग्निहोत्रैश्च कासारैः पक्षिभिर्जलजैरपि । 
दृष्ट्वा तमाश्रमं राजा मुमुदे ह्रष्टमानसः ॥२६॥ 
दंडवत् प्रणिपत्यासौ तं मुनिं सर्वमब्रवीत् । 
विवाहकृत्यं तत्पूजामाज्ञां वैनायकीमपि ॥२७॥ 
तस्मादेहि मम गृहमिति च प्रार्थयन्नृपः । 
ऋषि उवाच । 
कस्त्वं वद महाराज कोऽसौ तेऽपि विनायकः ॥२८॥ 
नृप उवाच । 
काशिराज इति ख्यातं मां विद्धि रविवंशजम् । 
कश्यपस्य यः सुतः सोऽपि दैवतं ते विनायकः ॥२९॥ 
तं भोक्तुकामेन मया श्रुता कीर्तिस्तवापि च । 
चतुर्थ्यां पूजितः सम्यङ्नानोपहारसंचयैः ॥२.१६.३०॥ 
ते तत्र दर्शितास्तेन तृप्तेन नगरे मम । 
तेनोक्तं मम नाम्नैवायास्यति स मुनिर्नृप ॥३१॥ 
अतोऽहमेव संयातः प्रार्थितुं त्वां महामुने । 
तवापि दर्शनं मत्वा दुर्लभं चर्मचक्षुषाम् ॥३२॥ 
क उवाच । 
एवमुक्तो नृपतिना भ्रूशुंडिर्विस्मयान्वितः । 
उवाच किमिदं सत्यमुत वाऽसत्यमेव च ॥३३॥ 
योऽगोचरो वेदविदां वेदान्तानां च चेतसः । 
स कथं त्वद्गृहे तिष्ठेदिति संदिह्यते मनः ॥३४॥ 
त्रयस्त्रिंशत्कोटि देवा दर्शनार्थं समागताः । 
स कथं तव वाक्येन यामीत्युक्त्वा स्वमाश्रमम् ॥३५॥ 
यदि तिष्ठति देवोऽसौ तव गेहे नराधिप । 
स्वरूपं वद तस्याहं ततो यास्यामि ते गृहम् ॥३६॥ 
नृप उवाच । 
अनन्तानि स्वरूपाणि गणितुं न क्षमो विधिः । 
शेषो वा तस्य कोऽन्यो हि वक्तुमीशो भवेद्द्विज ॥३७॥ 
अवतीर्णः साम्प्रतं स कश्यपस्य गृहे मुने । 
विनायकेति नाम्नाऽपि विख्यातो भुवनत्रये ॥३८॥ 
अत्यद्भुतेन रूपेण सप्तवर्षात्मकेन च । 
अद्भुतानि च कर्माणि महान्ति जगदीश्वरः ॥३९॥ 
अशक्तो यानि कर्तुं वै तानि तेन कृतानि च । 
स्वरूपं तेऽभिवक्ष्यामि येन रूपेण मे गृहे ॥२.१६.४०॥
वसते देवदेवोऽसौ ब्रह्मचारिस्वरूपतः । 
अवतीर्णो यदा सोऽभूद्दिव्यकान्तिश्चतुर्भुजः ॥४१॥ 
दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यालंकारसंयुतः । 
दिव्यायुधधरो धीमान् दिव्यगन्धानुलेपन: ॥४२॥ 
प्रार्थितः कश्यपेनासौ प्राकृतोऽभूत्तदैव सः । 
मुनिरुवाच । 
नायं देवो मम ध्यानगोचरो राजसत्तम ॥४३॥ 
यस्य प्रभावान्मे शुंडा जाता देवर्षिदुर्लभा । 
यत्र कुत्रापि यास्येऽहं स चेदाकारयिष्यति ॥४४॥ 
क उवाच । 
एवं श्रुत्वा मुनिवचश्चिन्ताविष्टोऽब्रवीन्नृपः । 
मम भाग्यमभाग्यं च महदेतदुपस्थितम् ॥४५॥ 
त्वदाशया महाघोरान्पर्वतान् गहनानि च । 
अतिक्रम्येहं संप्राप्तः प्राप्तं त्वद्दर्शनं महत् ॥४६॥ 
बलात्करो न मेऽत्रास्ति गन्तुं चैवालयं विभो । 
ततो मुनिः करुणया नृपमूर्ध्निं करं ददौ ॥४७॥ 
निमील्याक्षिणी राजन्नित्युक्तः स तथाऽकरोत् । 
उन्मील्य नयनेऽपश्यत् क्षणमात्रादसौ नृपः ॥४८॥ 
गृहान्तर्गतमात्मानं पूर्ववत्तदनुग्रहात् । 
विनायकाय तं सर्वं वृत्तान्तं समभाषत ॥४९॥ 
दर्शनाद्धर्षसंपन्नो नागतो दुःखसंयुतः । 
नागतस्तव वाक्येन मस यत्नान् मुनिस्तु सः ॥२.१६.५०॥ 
ब्राह्मणेषु बलात्कारो भस्म सर्वं करिष्यति ॥५१॥ (७०२)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते नृपप्रत्यागमो नाम षोडशोऽध्यायः ॥१६॥ 

अध्याय १७ प्रारंभ :- 
क उवाच । 
आगतं राजशार्दूलं पुनः पप्रच्छ सादरम् । 
मेघगम्भीरया वाचा सर्वज्ञोऽपि विनायकः ॥१॥ 
त्वया किमुक्तं तत्राथ तेन वा भाषितं नु किम् । 
वद मे नृप तत्सर्वं श्रुत्वा वक्ष्यामि ते मतिम् ॥२॥
नृप उवाच । 
तस्मै ते कथितं वाक्यं मयाऽपि प्रार्थितं बहु । 
स उवाच मुनिः कस्त्वं कोऽसावपि विनायकः ॥३॥ 
उपास्यरूपं बिभृयात्तदा यास्ये तमीक्षितुम् । 
एवं निराकृतस्तेन मार्गचिन्तापरं स माम् ॥४॥ 
प्रेषयामास स्वगृहं दत्त्वा मूर्ध्नि करं मम । 
निमीलितदृशं चक्रे क्षणादुन्मील्य लोचने ॥५॥ 
तावद्ददर्श पुरतः स्थितं त्वां स्वगृहे सुर । 
स्मृत्वाऽऽश्रमपदं तस्य हर्षश्चेतसि जायते ॥६॥ 
अहसीदिति श्रुत्वैव वाक्यं तस्य विनायकः । 
विनायक उवाच । 
श्रान्तोसि नृपशार्दूल पुनर्गच्छ तमाश्रमम् ॥७॥ 
गजाननेति मन्नाम श्रुत्वा यास्यत्यसौ मुनिः । 
एवं वदति तस्मिंस्तु सर्वरूपे विनायके ॥८॥ 
तावद्ददर्श भ्रूशुंडेरात्मानमाश्रमे स्थितम् । 
पुनर्द्रष्ट्वा स नृपतिं ह्रदि तर्कानथाकरोत् ॥९॥ 
किमर्थं पुनरायातो राजा किं वा वदिष्यति । 
तत ऊचे नमस्कृत्य राजा तं मुनिपुंगवम् ॥२.१७.१०॥ 
आकारयति त्वां विप्र स्वामी तव गजाननः । 
नाममात्रे श्रुते तस्य जहर्ष च मुमूर्छ च ॥११॥ 
रोमांचितशरीरोऽसौ आनन्दाश्रु मुमोच ह । 
यदि पक्षौ भवेतां मे तदोड्डीय गतोऽभवम् ॥१२॥ 
इत्युत्कंठतया विप्रः प्रतस्थे भूभुजा सह । 
भ्रूशंडौ चलिते पृथ्वी कदाऽप्यचलिते मुनौ ॥१३॥ 
चचाल संमुखी भूत्वा कम्पन्ती तमथाब्रवीत् । 
रक्ष मां मुनिशार्दूल न भीर्मत्तो धरे तव ॥१४॥ 
गजाननं निजं नाथं दृष्टुं यामि त्वरान्वितः । 
इत्युक्त्वा तां पुरो यातुं चलितोऽसौ द्विजोत्तमः ॥१५॥ 
पदे दत्ते तृतीये तु दर्शयामास तां पुरीम् । 
दृष्ट्वा पुरीं नृपो हर्षादुवाच मुनिपुंगवम् ॥१६॥ 
त्वत्प्रसादादिदं प्राप्तं पत्तनं वेगवत्तया । 
तपतां जपतां दुर्ज्ञो महिमा भवतां मुने ॥१७॥ 
इत्युक्त्वा शीघ्रमनयत् स्वगृहं तं नृपोत्तमः । 
उपवेश्य भ्रूशुंडिं तम् आसने कांचनोत्तरे ॥१८॥ 
अपूजयन् महाभक्त्या पाद्यार्घं विष्टरादिभिः । 
ऋषिरुवाच । 
प्रतारितोऽहं नृपते नेक्षे तावद्गजाननम् ॥१९॥ 
तं प्रदर्शय नो चेत्त्वां शप्त्वा यास्ये निजाश्रमम् । 
नृप उवाच । क्रीडते बालभावेन बालमध्ये गजाननः ॥२.१७.२०॥ 
वीरो यथा धूलिलिप्तस्तथैवायं विराजते । 
ददर्श च मुनिस्तं तु शुंडादंडविराजितम् 
कोटिसूर्यप्रतीकाशं द्विभुजं द्विरदाननम् ॥२१॥ 
उवाच नृपतिं क्रोधात् कथमेनं नमाम्यहम् । 
धिक्तं महान्तं यो राजन् नमतेऽसौलघीयसे ॥२२॥ 
तृणमत्ति कथं सिंहो गजगंडविदारणः । 
क उवाच । 
श्रुतं तेन मुनेर्वाक्यं तमुवाच ततोऽर्भकः ॥२३॥ 
कौतुकाविष्टचित्तोऽसौ लीलाविग्रहवान् विभुः । 
विनायक उवाच । 
कीदृक्ते स भवेत्स्वामी भ्रूशुंडे वद साम्प्रतम् ॥२४॥ 
मुनिरुवाच । 
दिव्याम्बरो दशभुजो मुक्तामालाविभूषितः । 
सिद्धिबुद्धियुतः कर्णकुंडलाभ्यां विराजितः ॥२५॥ 
शुंडादंडमुखो लम्बकर्णः सिन्दूरमंडितः । 
अहिशोभि महानाभिः क्वणच्चरणनूपुरः ॥२६॥ 
महामुकुट शोभाढ्यो दशायुध लसत्करः । 
एकदन्तो भालचन्द्रः क्षुद्रघंटा विराजितः ॥२७॥ 
मयूरवाहनो देववृन्द वन्दित पादुकः । 
क डवाच । 
इति तद्वचनं श्रुत्वा पद्मासनगतःस्वयम् ॥२८॥ 
तादृग्रूपोऽभवद् बालः सृष्टिरक्षापहारकृत् । 
भ्रूशुंडी तं निरीक्ष्यैव स्वयोपास्यं गजाननम् ॥२९॥ 
लुलुंठ भूमौ प्रेम्णा स प्रतिपत्ति पराङ्मुखः । 
ननर्त परमानन्दो रोमांचित शरीरवान् ॥२.१७.३०॥ 
देहभावं प्रपद्याथ प्रणनाम यथाविधि । 
पूजयामास विधिवदुपचारैः पृथक्पृथक् ॥३१॥ 
ऊचे राजा महापुण्यं फलितं पूर्वजन्मजम् । 
देवभक्तभवं सौख्यं दृष्टमद्य मयाऽद्भुतम् ॥३२॥ 
उभाभ्यां प्रणिपत्याथ पुपूज च यथाविधि । 
महासनगतौ तौ तु परस्परमथोचतुः ॥३३॥ 
आलिंग्य दशदोर्दंडैः परमात्मा जहर्ष च । 
सगद्गदौ निरीक्ष्यैतौ साश्रु राजा ततोऽध्यभूत् ॥३४॥ 
गजानन उवाच । 
तव निष्ठा मयाऽज्ञायि राज्ञा चापि निवेदिता । 
अत एष धृतो वेषो दशदोर्दंडमंडितः ॥३५॥ 
यथा यथा जनोऽन्योऽपि ध्यात्वा माम् भजते मुने । 
तथा तथाऽहं रूपाणि करोमि च ददामि च ॥३६॥ 
वांछितं तस्य लोकस्य विश्वासेन भजत्यसौ । 
दुष्टभारभयाक्रान्ता धरित्री सत्यलोकगा ॥३७॥ 
ब्रह्माणं शरणं याता तेनाहं प्रतिबोधितः । 
आदित्याश्च वरेणाहं जातः कश्यपनन्दनः ॥३८॥ 
भुवो भारं हरिष्यामि शक्रादींश्च निजे पदे । 
स्थापयिष्यामि दैत्यानां नाशं कृत्वाऽप्यनेकधा ॥३९॥ 
तवोत्कटमनुष्ठानं दृष्ट्वाऽहमीदृशोऽभवम् । 
देवान्तकं सह भ्रात्रा हत्वा यामि निजं पदम् ॥२.१७.४०॥ 
ऋषिरुवाच । 
दृष्ट्वा तवाङ्घ्रियुगलं सर्वलोकसुखावहम् । 
सर्वक्लेशहरं देव वन्द्यं कांक्षितदं प्रभो ॥४१॥ 
कृतकृत्यः पवित्रश्च जातोऽहं तव दर्शनात् । 
वरं मे देहि विश्वात्मन् तेन तृप्तो भवाम्यहम् ॥४२॥ 
यदा यदाऽहं ध्यायामि रूपेणानेन विघ्नप । 
तदा तदा मे प्रत्यक्षो भवेथाः करुणानिधे ॥४३॥ 
आशापूरक इत्येवं नाम ते ख्यातिमेतु च । 
गजानन उवाच । 
यदा यदा वांछसे त्वम् तदा यास्यामि तेऽन्तिकम् ॥४४॥ 
भक्तिभावादिदं नाम त्वयोक्तं ख्यातिमेष्यति । 
क उवाच । एवं वरौ समाकर्ण्य प्रणनाम मुदा मुनिः ॥४५॥ 
प्रणते तु मुनौ तस्मिन् पुनः प्रोचे गजाननः । 
निधाय मस्तके हस्तम् शनैस्तस्य द्विजस्य सः ॥४६॥ 
यद्यत्ते वांछितं ब्रह्मंस्तत्सर्वं सिद्धिमेष्यति । 
अविस्मृतिश्च भविता मम नित्यं मुने तव ॥४७॥ 
क उवाच । 
एवमुक्ता बालरूपश्चिक्रीड स विनायकः । 
सोऽपि पद्मासनगतो ध्यानमेवान्वपद्यत ॥४८॥ 
आश्चर्यं परमं चक्रुः सर्वलोकास्तदाद्भुतम् । 
निरीक्ष्य बालरूपस्य चरितं परमात्मनः ॥४९॥ 
काशिराजोऽवदत्तत्र धन्योऽहं जगतीतले । 
दर्शनं प्राप्तवानस्य ब्रह्मादीनां सुदुर्लभम् ॥२.१७.५०॥ 
तं च बालं करे धृत्वा निनायान्तर्गृहं मुदा । 
भोजयामास स्वाद्वन्नं शाययामास पूर्ववत् । 
आज्ञां गृहीत्वा सुष्वाप स्वयं च पूर्ववन्मुने ॥५१॥ ( ७५३ )
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते सप्तदशोऽध्यायः ॥१७॥ 

अध्याय १८ प्रारंभ :- 
व्यास उवाच । 
अपरेऽहनि संप्राप्ते का कथा समपद्यत । 
तां मे कथय लोकेश शृण्वस्तृप्यामि न क्वचित् ॥१॥
क उवाच । 
शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् कथयामि समासतः । 
विनायककृतां दिव्यां कथां पापापनोदिनीम् ॥२॥ 
उदिते तु दिवानाथे नित्यकर्म समाप्य तौ। 
क्रीडार्थमगमद्बालो राजा भद्रासनं तया ॥३॥ 
दैत्योऽथ ब्राह्मणो भूत्वा ज्योतिःशास्त्रविशारदः । 
तालीयं पुस्तकं वामे मालां दक्षे करे दधत् ॥४॥ 
पाटलं परिधानं च शिरोवस्त्रं महत्तरम् । 
गोपीचन्दन सम्भूतांस्तिलकान् द्वादशापि च ॥५॥ 
अतिदीर्घतमश्श्मश्रुराजगाम नृपान्तिकम् । 
समीपमागतं यावत्तावद्राजा ननाम तम् ॥६॥ 
उत्थाय तं समीपे स स्वासने संन्यवेशयत् । 
प्रपच्छ कुशलं तस्मै कार्यं चागमनं कुतः ॥७॥ 
किं च ते नाम विप्रेन्द्र किं ज्ञानम किं च ते तपः । 
वद सत्यं मुने कृत्वा कृपां मयि कृपानिधे ॥८॥ 
क उवाच । 
एवं पृष्टः स तेनाशु दत्त्वाशीर्वचनं पुरा । 
अनुक्रमेण सकलं निजगाद महामुने ॥९॥ 
हेमज्ज्योतिर्विदित्येवं नाम मे नृपनन्दन । 
गन्धर्वलोकादायातो वस्तं तव समाश्रये ॥२.१८.१०॥ 
भूतं भवद्भविष्यं च शान्तिकानि च वेद्म्यहम् । 
प्रश्नांश्च कथयिष्यामि यान्यांस्त्वं पृच्छसेऽनघ ॥१२॥ 
अरिष्टान्यत्र जातानि ज्ञातानि तानि मे नृप । 
भावि ते दुष्टचिह्नं च विज्ञायाहं समागतः ॥१२॥ 
त्वदाश्रयेण वस्तुं मे वांच्छाऽस्ति नृपसत्तम । 
नृप उवाच । 
किंनिमित्तमरिष्टानि जायन्तेऽत्र महामुने ॥१३॥ 
अग्रेऽपि कानि भावीनि सत्यमेव वदस्व मे। 
तव प्रतीतौ जातायां स्थापयिष्ये निजे गृहे ॥१४॥ 
वृत्तिं च कल्पयिष्यामि योगक्षेमकरीं तव । 
गणक उवाच । 
यावद्विनायकस्तेऽस्ति गृहे कश्यपनन्दनः ॥१५॥ 
तावद्विघ्नानि जायन्ते यतो विघ्नाधिपस्तु सः । 
असंचारे वनं चैनं त्यक्त्वा याहि नृपात्मज ॥१६॥ 
न भविष्यति विघ्नं ते नगरे वा गृहेऽपि च । 
अस्मिन् स्थिते जलं सर्वं नगरं प्लावयिष्यति ॥१७॥ 
तस्मिन्कथंचिन्नष्टे तु पर्वता वायुनोदिताः। 
चूर्णयिष्यन्ति नगरं नृप नास्त्यत्र संशयः ॥१८॥ 
एतत्कथं न जानीषे पूर्वं नासन्नुपद्रवाः । 
राज्ञा विश्वसितव्यं नो कपटे लुब्धकेऽशुचौ ॥१९॥ 
अतिशूरे स्वोकटे च स्वात्मपातं प्रपश्यता । 
एते घ्नन्ति च राजानं राज्यकामा महाशयाः ॥२.१८.२०॥ 
एतत् कथयितुं यातो ज्ञात्वा राज्यच्युतिं तव । 
हिताहितमवश्यं हि वक्तव्यं जानता नृपे ॥२१॥ 
विविच्य नृप मे वाक्यं यथेच्छसि तथा कुरु । 
क उवाच । 
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं राजा तं पर्यभाषत ॥२२॥ 
राजोवाच । 
अतीतानागतज्ञानादुक्तं सर्वं त्वया मुने । 
मिथ्यैव भासते मह्यं तत्वज्ञाने प्रपंचवत् ॥२३॥ 
त्वदुक्तप्रत्यये जाते दास्यामि वेतनं तव । 
न ज्ञातो बालकश्चायं त्वया गणकसत्तम् ॥२४॥ 
ब्रह्माणं कमलाकान्तमपरं शूलिनं हरम् । 
जनयिष्यति वांछा चेद् ब्रह्मांडानि बहूनि सः ॥२५॥ 
यदि ते निश्चयो वाक्ये स्वकीये ब्राह्मणोत्तम । 
नयैनं गहनं घोरं त्यक्त्वैनं पुनरेहि च ॥२६॥ 
लोकद्वेषकृतोऽनेन निहता बलवत्तराः। 
स्वदेष्टारं कथमयं न जाने स्थापयिष्यति ॥२७॥ 
अनिष्टमस्य मनसि न वयं चिन्तितुं क्षमाः । 
अनेन नगरी राज्यं त्रातमुत्पाततो बहुः ॥२८॥ 
करोतीन्द्रमनिन्द्रं वाऽशक्तं शक्तं लघुम् गुरुम् । 
उच्चं नीचं तथा नीचमुच्चमीशमनीश्वरम् ॥२९॥ 
संश्रुत्य वाणीं नृपतेर्गणकोऽभूद्रुषारुणः । 
राजानं पुनरारेभे वक्तुं किंचिदवाड्.मुख ॥२.१८.३०॥ 
मया तव हितं प्रोक्तमनिष्टं तव भासते । 
न जातु लंघयेत्कोऽपि भाविसृष्टुं तथेतरत् ॥३१॥ 
नृपते दर्शयैनं मे बालकं लक्षणानि ते । 
कथयिष्ये ततो बालान् सर्वानाकारयन्नृपः ॥३२॥ 
अग्रे विनायकः प्राप्तो धावमानास्ततोऽखिलाः । 
गणकं स नमस्कृत्य पप्रच्छ कुत आगतः ॥३३॥ 
सामुद्रलक्षणज्ञोऽसि ज्योतिःशास्त्रविशारदः । 
भूतभाविभविष्यज्ञ वद मे भाग्यजं फलम् ॥३४॥ 
क उवाच। 
सधैर्यं बालवाक्यं तदाकर्ण्य कपटी द्विजः । 
तर्कयामास मनसि कथं स्वस्ति गतिर्भवेत् ॥३५॥ 
अनेन निहता दुष्टा बलिनोऽनेकरूपिणः । 
शिशोर्हस्तं गृहीत्वा स वदति स्म शुभाशुभम् ॥३६॥ 
चतुर्षु दिवसेषु त्वं कूपमध्ये पतिष्यसि । 
चेन्निर्गतः कथंच्चित्वं सिन्धौ मज्जनमेष्यसि ॥३७॥ 
ततोऽपि जीवितश्चेत्तु ध्वान्तमग्नो भविष्यसि । 
ततोऽपिजीविते शैलस्त्वयि कोऽपि पतिष्यति ॥३८॥ 
महान्तौ कालपुरुषौ जीवन्तं भक्षयिष्यतः । 
एतान्यरिष्टानि तव भविष्यन्ति न संशयः ॥३९॥ 
प्रतीकारं ब्रवीम्यत्र निर्भयार्थं कुरुष्व तम् । 
ततोऽन्यत्र मयासार्थं याहि दिनचतुष्टयम् ॥२.१८.४०॥ 
पुनरत्रानयिष्यामि शपथो मे तचाङ्घ्रिजः । 
निशम्य वाचं बालोऽसौ जगामान्तगृहं शनैः ॥४१॥ 
राज्ञो हस्तात् प्रगृहयाशु मुद्रिकां रत्ननिर्मिताम् । 
कृत्वा तां स्वकरे बालो वदति स्म द्विजं प्रति ॥४२॥ 
गणकाशु वद त्वं नो गतं वस्तु महत्तरम् । 
केन नीतं तदा प्राप्तं भूयात्ते प्रत्ययो भवेत् ॥४३॥ 
इत्युक्तः स तु बालेन विचार्य जनसंसदि । 
बभाण हास्यवदनो मुद्रिका यदि लभ्यते ॥४४॥ 
ममैव यदि देया सा तदेदानीं ब्रवीम्यहम् । 
तथेति बालकेनोक्ते तवैव करगेति सा ॥४५॥ 
इत्थमुक्तो जिह्मवेषधारिणा वाडवेन सा। 
तया मन्त्रितया बालो न्यवधीत्तं ह्रदि क्षणात् ॥४६॥ 
स तया भिन्नहृदयो वज्राहत इवाचलः । 
निपपात धरापृष्ठे चालयन् वसुधां भृशम् ॥४७॥ 
पतता तस्य देहेन चूर्णितं नगरं कियत् । 
काशिराजो जनाः सर्वे आश्चर्यं मेनिरे तदा ॥४८॥ 
जहर्षुर्देवता सर्वाः पुष्पवृष्टिं सुचक्रिरे । 
स्वर्गभूवाद्यघोषैर्द्यौर्व्याप्ताऽभूद् भूतलं तदा ॥४९॥ 
जना ऊचुः । 
कथं ज्ञातोऽनेन दुष्टो ब्राह्मणो ब्रह्मवेषभृत् । 
राज्ञाऽपि न कृतं दैवाद् वाक्यं तस्य दुरात्मनः ॥२.१८.५०॥ 
अयं बालो न मन्तव्यो भूभारहरणेऽमरः। 
अवतीर्णः कश्यपस्य गृहे ऽसौ करूणानिधिः ॥५१॥ 
मुद्रिकाघातमात्रेण कथं प्राणान् जहौ बलि। 
इत्युक्त्वा पुपूजुः सर्वे नेमुस्तं तुष्टुवुर्जगुः ॥५२॥ 
ददौ दानानि विप्रेभ्यो राजा राजीवलोचनः । 
द्विजचारण बन्दिभ्यो दीनेभ्यश्चाप्यनेकशः ॥५३॥ 
नागरान् मानयित्वा तान् विससर्ज ततः सभाम् । 
बालोऽपि बालकं रन्तुं ययौ पूर्ववदज्ञवत् ॥५४॥ (८०७)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते कपटि दैत्यवधो नामाष्टादशोध्यायः ॥१८॥

अध्याय १९ प्रारंभ – 
क उवाच । 
बालकेन हतं श्रुत्वा व्राह्मणं वेषधारिणम् । 
नरान्तको महादैत्यो कूपकं कन्दरासुरम् ।। १।। 
प्रेषयामास बलिनं ब्रह्मलब्धवरं तदा । 
दत्वा बहूनि वस्त्राणि रत्नानि विविधानि च ।।२।। 
दैत्य उवाच । 
गच्छ तं सुमुहूर्तेन हन्तुं बालं तमाशुच । 
नानोपायैर्मारितानां कुरु तन्निष्कृतिं बलात् ।।३।। 
क उवाच । 
एवं तेन समाज्ञप्तावसुरौ कूपकन्दरौ । 
सेनया च सुरंगिण्या गव्यूतिं सम्प्रतस्थतुः ।।४।। 
निवृत्य सेनां च तत ईयतुर्भृश हर्षितौ । 
विचारं चक्रतुर्मार्गे कूपोऽहं कूपतामियाम् ।।५।। 
बालो भवं क्रीडमानं मयि तं क्षिप यत्नतः । 
मंडूकरूपः कूपस्थो भक्षयिष्यामि तत्क्षणात् ।।६।। 
अन्तर्धानं करिष्यावः कृत्वा कार्यं महत्तरम् । 
एवं तौ निश्चितमती काशिराजपुरम् महत् ।।७।। 
प्रापंतुरभवत् कोपो महान्नृप नृपाजिरे । 
कन्दरो बालरूपोऽभूद्रन्तुं तेषु मनो दधे ।।८।। 
राजाऽथ ददृशे कूपं सुजलम् तं जहर्ष च । 
यावत् पश्यति मध्येऽसौ मंडूकं तं ददर्श ह ।।९।। 
नदन्तं मंजुलाम् वाणीं पीतवर्णं भयानकम् । 
कन्दरो बालमध्यस्थो जगाद तं विनायकम् ।। 2.19.१ ०।। 
बहिर्याहि महाबाहो पश्य कूपं मनोहरम् । 
ददर्श कूपं बालैः स बहिरागत्य तत्क्षणात् ।। १ १।। 
अत्यन्तं सुन्दरं दृष्ट्वा तं कूपं बालकैः सह । 
चिक्रीडे विविधैर्भावैर्नाना निलयनैरपि ।। १ २।। 
मध्याह्ने जलमध्यस्थाः सिषिंचुस्ते परस्परम् । 
मज्जनोन्मज्जनं चक्रु कारयन्तः परस्परम् ।। १ ३।। 
उड्डानम् जलमध्ये ते दूरादागत्य चक्रिरे । 
एवं रमित्वा ते तत्र गृहान् गन्तुम् समुद्यताः ।। १४।। 
तावद्विनायकोऽपश्यज्जलमध्ये निजं वपुः । 
जानंस्तर्तुं जले सर्वान् पश्यन्नासीद्बहिः पुरा ।। १५।। 
तावन्नुनोद तम् दुष्टो जलमध्ये स कन्दरः । 
अगाधं तज्जलं ज्ञात्वा लोडयामास लीलया ।। १६।। 
स्वेच्छया रमणो लक्ष्म्या क्षीराब्धिमिव वाडवः ।
अधो याति मुहूर्तम् स उपरिष्टात्तथैव च ।। १७।। 
मायामास्थाय स गणो मज्जितुं समजायत । 
चरणौ हस्तकमले चिक्षेप बहुधा शिशुः ।। १ ८। । 
लुलुपुः सर्वशो बालास्तावत्तेन धृतो बलात् । 
चरणे कन्दरो नीतस्तत्कूप तलमादरात् ।। १ ९।। 
अमज्जयद्बलात् तं च मुंच मुमचेति सोऽब्रवीत् । 
विनायकोऽपि तम् प्रोचे मुचमुंचेति मामपि ।।2.19.२ ०।। 
उभौ समबलौ तौ तु मज्जनोन्मज्जने रतौ । 
हिरण्यकशिपुर्लक्ष्मी नृसिंहाविव दुर्धरौ ।।२ १ ।। 
अधस्थाद्बहुकालं तौ गतौ ज्ञात्वाऽखिलार्भकाः । 
चक्रुरार्तस्वरं दुष्टं मृतो बाल इति स्फुटम् ।।२२।। 
अपशब्दं तथा श्रुत्वा ययुः स्त्रीवृद्धबालकाः । 
काशिराजोऽपि चुक्रोश किं कार्यमिति चाब्रवीत् । ।२ ३ ।। 
अगाधनीरे कूपेऽस्मिन् कथं जीवेत्स बालकः । 
कोऽप्यूचे चापरः प्राह शीघ्रं निःसारितो यदि ।।२४।। 
उपायो भविता कश्चिज्जीवमायास्य निश्चितम् । 
येन यत्प्रार्थ्यते दास्ये तदस्मै जीवितं स्वकम् ।।२५।। 
निष्काश्यतां बहिर्बालो वेगेन च बलेन च । 
इति राजवचः श्रुत्वा कूपमध्ये गताश्रयः ।।२६।। 
मग्नास्ते दैत्यकृतया मायया नापरो जनः । 
अवर्तंतु मनश्चक्रे ततो राजा शुशोच तम् ।।२७।। 
राजोवाच । 
किं मयाऽकारि दुरितं येन मे दुःखमीदृशम् । 
कथं बालो मयाऽऽनीतः सुखार्थं दुःखदोभवत् ।।२८। । 
दर्शयिष्ये कथं तस्य पितृभ्यां मुखमेव च । 
जनाय वा कथमिदं कथमस्य मृतिर्भवेत् ।।२ ९।। 
निरस्तान्यत् अरिष्टानि महान्ति बालकेन ह । 
कथमस्म वशं यातो न जाने देवचेष्टितम् ।।2.19.३ ०।। 
एवं सर्वेषु शोचत्सु स्त्रीवृद्धबालकेषु च । 
मंडूकरूपी कूपस्थो व्यादाय मुखमास्थितः ।।३ १।। 
तावदेवागतो बालो नोदितः कन्दरेण सः । 
तेनापि नोदितो दैत्यो दैत्यास्ये न्यपतत्खलः ।।३२।। 
भक्षयामास कूपस्तं मत्स्यो मत्स्यभिवालघुः । 
गिलितो बाल इति स निजरूपं समास्थितः ।।३३।। 
कूपोऽपि गगनस्पर्धां चक्रे श्लाघ्यां यशीर्जिताम् । 
सर्वेषामेव दैत्यानामानृण्यं गतवानहम् ।।३४।। 
इत्युज्जहर्ष मनसा मत्वा देवमविक्रमम् । 
कन्दरस्तु रुषाविष्टो विदार्यास्य महोदरम् ।।३५।। 
निर्गम्य वेगमास्थाय स बालोऽन्तर्हितः क्षणात् । 
विदारितं मे जठरमिति कूपोऽपि कन्दरम् ।।३६।। 
अदशत् कंठदेशे स जीवग्राहं रुषा तदा । 
एवं परस्पर वधात् पतितौ विह्वलो भृशम् ।।३७।। 
पादहस्तावमर्देन चूर्णितं नगरम् कियत् । 
यथा सुन्दोपसुन्दौ तु परस्पर वधान् मृतौ ।।३८।। 
परस्परवधात्तद्वन् मृतौ तौ कूपकन्दरौ । 
राजभृत्यैरपाकृष्य त्यक्तौ तौ नगराद्बहिः ।।३९।। 
तत्क्षणादजिरे कूपो पिदधे स विनायकः । 
ददृशे पूर्ववत् क्रीडन् सर्वबालयुतो जनैः ।।2.19.४०।। 
आश्चर्यं मेनिरे तत्र बाला राजा जना अपि । 
ऊचुः परस्परं केचित् कापट्यं येन युज्यते ।।४१।। 
आमूलान् नश्यते सोऽथ स्वयमेव न संशयः । 
पतंगो दीपनाशार्थमायाति नश्यते यथा ।।४२।। 
अस्य चालयितुं शक्तो न स्यात्कालोऽपि रोम च । 
दृष्टं बहुविधं चास्य सामर्थ्यमवतारिणः ।।४३।। 
जेतुमीशं गतः कामः स्ययं भस्मत्वमागतः । 
काशिराजस्तु तच्छ्रुत्वा सत्यंसत्यमिति ब्रुवन् ।।४४।। 
ददौ दानानि विप्रेभ्यो विससर्ज प्रपूज्य तान् । 
विनायकं नमस्कृत्य गता लोका निजान् गृहान् ।।४५।। 
केचिदालिंग्य तं बालं ययूराज्ञा प्रपूजितम् । 
देवाश्च पुष्पवर्षाणि मुमुचुस्तुष्टुवुर्जनाः ।।४६।। 
क उवाच । 
एवं न ज्ञायते ब्रह्मन् कार्याकार्यं मरुद्बलम् ।
मायारस्वरूपं पुंभाग्यं राक्षसाचरणं मुने।।४७।।
अवतारगुणा वापि न ज्ञेया परमात्मनः।।४८।। (८५५)
इति गणेश पुराणे क्रीडाखंडे कूपकन्दरवधोनामैकोनविंशतितमोऽध्यायः।।१९।।

अध्याय २० प्रारंभ :- 
व्यास उवाच । 
काशिराजगृहे ब्रह्मन् विवाहः स कदाऽभवत् । 
तन्ममाचक्ष्व भगवन् विस्तराच्चतुरानन ॥१॥ 
क उवाच । 
एकैकं नश्यतेऽरिष्टमपरं याति वै पुनः । 
अस्मिन्नष्टे करिष्यामीत्येवं यावद्विचार्यते ॥२॥ 
कूपे च कन्दरे नष्टे त्रयोऽप्यन्ये उदीरिताः । 
अन्धकोऽम्भासुरस्तुंगो राक्षसाः क्रूरदर्शनाः ॥३॥ 
जिघांसया गता बालं ततो युद्धमवर्तत । 
श्रुत्वा येषां तु संग्रामम् ब्रह्माद्याः प्रापलन् भयात् ॥४॥ 
दिग्गजा मर्दिता यैस्तु विबुधानां तु का कथा। 
कदायं कश्यपसुतो भविता दृष्टिगोचरः ॥५॥ 
नाशयामोऽनेकधा तमिति व्यवसिता भृशम् । 
यावन्तः प्रेषिता वीरास्तावन्तो निधनं गताः ॥६॥ 
वयमेनं हनिष्यामोऽजित्वा यामो न वै गृहान् । 
वह्निरूपं समास्थाय दाहयामो मुनेः सुतम् ॥७॥ 
अन्धकस्त्वब्रवीत्तत्र तमसा व्याप्य खं दिशः । 
अन्धकारं करिष्यामि धरायामथ सर्वतः ॥८॥ 
ततः परस्परदृशिर्न स्यात्तेषां कदाचन । 
अम्भासुरोऽब्रवीत्तत्र महीं सर्वां जलेन ह ॥९॥ 
आपुरं प्लावयिष्यामि समन्तान्न गतिर्भवेत् । 
तुंगोऽब्रवीदहं तुंगो गिरिर्भूत्वा पुरीं तु ताम् ॥२.२०.१०॥ 
आलोड्य चूर्णयिष्यामि सपक्ष इव पर्वतः । 
अन्धकारे जले वह्नौ पर्वते सर्वतः स्थिते ॥११॥ 
कोऽपि गन्तुं न शक्नोति कथं बालो गमिष्यति । 
एवं निश्चितसंकल्पा जगर्जुस्ते त्रयो भृशम् ॥१२॥ 
तेषां गर्जितशब्देन कम्पितं भुवनत्रयम् । 
तत्यजुर्निजवेलान्तं सागराः क्षुभितोदकाः ॥१३॥ 
ततो रविं समाच्छाद्य तस्थौ तत्रान्धकासुरः । 
अन्धकारे महाघोरे न प्राज्ञायत किंचन ॥१४॥ 
अकस्माद्रजनी प्राप्ता व्यवसायपरैर्जनैः । 
स्नानासक्तैर्जपासक्तेर्होमासक्तैर्नृभिस्तदा ॥१५॥ 
तपःसु वेदघोषेषु विवाहोपनयादिषु । 
कीर्तनेषु पुराणेषु द्विजदेवार्चनादिषु ॥१६॥ 
सक्तैर्नानाविधैर्लोकेर्निशा प्राप्ता व्रतादिषु । 
जजल्पुः किमु विन्ध्योऽयं रुणद्धि सूर्यमंडलम् ॥१७॥ 
अथवा प्रलयो भावी वोपरागः समागतः । 
सभायामूचुरासीनं राजानमिति पंडिताः ॥१८॥ 
तर्कयन्ति यावदेव गावोऽगुः स्वगृहान्तरम् । 
असंभावितवेलासु चक्रुर्दीपान् गृहे गृहे ॥१९॥ 
कथमस्तमितिर्जाता न पाको न च भोजनम् । 
व्यस्मयन्त तदा नार्यो दुदुहुर्गाश्च काश्चन ॥२.२०.२०॥ 
दीपिकाभिः काष्ठदीपैर्व्यवहारं जनास्तदा । 
चक्रुर्दुःखेन कार्याणि वाणिजो ब्राह्मणादयः ॥२१॥ 
सेवकानां महानन्दः कामिनां चाभवत्तदा। 
सालसानां प्रसुप्तानां निद्रालूनां तथैव च ॥२२॥ 
एवं कृते चान्धकेन नाम्ना चाम्भासुरस्तदा । 
मेघरूपेण ववृषे धारा हस्तिकरोपमाः ॥२३॥ 
शम्पाप्रकाशतो लोकाः क्षणमीक्षां प्रचक्रिरे । 
जलधारा भयात्सर्वे गृहमध्ये स्थिरास्तदा ॥२४॥ 
प्रासादा न्यपतन्केचिद् गृहाणां भित्तिका अपि । 
अन्तः केचिद्बहिः केचिन्मृता जनचयास्तदा ॥२५॥ 
झंझावात हता वक्षा पतिता धरणीतले । 
सौदामिनीभिर्निर्दग्धा द्रुमा गृहचया बहू ॥२६॥ 
उत्तीराभिर्नदीभिः सा समुद्रैरिव संप्लुता । 
नगरी सर्वलोकाढ्या सर्वसत्वसमाकुला ॥२७॥ 
क उवाच । 
प्रलयं दैत्यमायां च ज्ञात्वा स करुणाकरः । 
विनायकोऽकरोन्माया बलेन वटमुच्चकैः । ॥२८॥ 
निर्ममे तत्क्षणादेक लतागुल्मैः सुशोभितम् । 
शतयोजन विस्तीर्णं जटाशाखा समन्वितम् ॥२९॥ 
पक्षिरूपेण तत्रासौ स्थितो गगनलेहिनी । 
पक्षौ भूमौ प्रतिष्ठाप्य स्पृशं च शिरसा नमः ॥२.२०.३०॥ 
प्रकाशयामास पुरीं पीत्वा चंच्वा जलं महत् । 
करेणाशोषयद्वन्य करीव पल्वलोदकम् ॥३१॥ 
जना हर्धाद्धि जगदुर्गतो विघ्नो गतं जलम् । 
गतेऽन्धकारे ददृशुर्वटं सान्द्रतरं च तम् ॥३२॥ 
पक्षिणं चाद्भुताकारं न दृष्टं न च वै श्रुतम् । 
सर्वे जना ययुस्तत्र न्यग्रोधे स्थातुमुत्सुकाः ॥३३॥ 
अश्वैर्गजैरथैरुष्ट्रैः शिबिकाभिर्नृभिस्तु तैः । 
स्त्रीभिर्दासैः काशिराजो वटस्याधः समाययौ ॥३४॥ 
पशवः सारमेयाश्च बिडाला वन गोचराः। 
विनायकप्रभावेण न वृष्टिस्तत्र नो तमः ॥३५॥ 
चक्रुः सर्वे पूर्ववत्ते वर्णाः कर्म यथाविधि । 
पौराः सद्व्यवसायेषु समसज्जन्त पूर्ववत् ॥३६॥ 
सर्वेषां रक्षणं कर्तुं पक्षिरूपमधारयत् । 
जगदीशो गणेशो नु न जानीमोऽत्र किंचन ॥३७॥ 
विस्तार्य पक्षान् वृष्टिं यो न्यषेधीद्दैत्य कारिताम् । 
वृष्टिं सोल्कां सकरकां स्वयं सेहे सुखेन सः ॥३८॥ 
इति लोकास्तर्कयित्वा स्थिता निर्व्याकुलास्तदा । 
एकादशगता घस्रा एवं तत्र स्थितस्य च ॥३९॥ 
नाज्ञासीत् कोऽपि चरितं विनायक कृतं द्विज । 
दृष्ट्वा विनायकं बालं क्रीडन्तं बालयूथगम् ॥२.२०.४०॥ 
ततो दैत्यो क्षीणशक्ती निश्चेष्टौ समपद्यताम् । 
तुंगो जगर्ज बहुधा नादयन् प्रदिशो दिशः ॥४१॥ 
गिरिरूपं समास्थाय हनिष्ये पक्षिणं क्षणात् । 
ब्रुवन्नेवं बभूवाशु पर्वतो भूत्तदैव सः ॥४२॥ 
सरोनदी समायुक्तः पंचयोजन विस्तृतः । 
दिव्योषधीभिर्दीप्ताभिर्भासयन् गगनं दिशः ॥४३॥ 
नानापक्षिसमायुक्तो वाडवाश्रममंडितः । 
सपक्षं पर्वतं दृष्ट्वा पतमानं स पक्षिराट् ॥४४॥ 
उड्डीय परिबभ्राम वारयामास तज्जलम् । 
घूर्णयन् पक्षवातेन जंगमाजंगमम् जगत् ॥४५॥ 
प्रस्थानिपतिता भूमौ पर्वतानामितस्ततः । 
चंच्वा दध्रे स तुंगाद्रिं काश्यपिः फणिनं यथा ॥४६॥ 
सह तेनाभ्रमन् खेऽसौ लक्षयन् दानवावुभौ । 
अन्धकं चरणैकेन परेणाम्भासुरं च सः ॥४७॥ 
अतिक्रम्य भुवर्लोकमियाय स महाखगः । 
अतिभ्रमणखिन्नास्ते तप्ताश्च सूर्यरश्मिभिः ॥४८॥ 
निपेतुर्व्यसवो भूमौ त्रयः पर्वतसन्निभाः। 
पतन्तश्चूर्णयामासुर्वनान्युपवनानि च ॥४९॥ 
द्रष्टुं दैत्यशरीराणि स्त्रीबालसहिता जनाः । 
ययुस्ते नगराभ्याशे वीक्ष्याश्चर्यं परं ययुः ॥२.२०.५०॥ 
खंडानि तच्छरीराणां गंडशैला इवाबभुः । 
निरस्य मायां दैत्यानां  ततो लोका विसिष्मिरे ॥५१॥ 
वटं तम् देवरूपेण ददृशुर्न च वै पुनः । 
अन्तर्हिते वटे पक्षिरूपं तत्याज सोऽर्भकः ॥५२॥ 
ततो विनायकं बालं काशिराजो लिलिंग ह । 
पृष्ट्वा कुशलसंप्रश्नं नागराश्च नृपाश्च तम् ॥५३॥ 
पुपूजः परमप्रीत्या विघ्ननाशं विनायकम् । 
प्रशशंसुर्मुदा देवम् कश्यपस्य सुतं जना ॥५४॥ 
न जानीमो वयं देवं मायां दैत्यकृतां पराम् । 
सामर्थ्यं ते गुणांश्चापि यत्र वेदा विकुंठिता ॥५५॥ 
लीलया रक्षितः सर्वे मोचिता बहुसंकटात् । 
वातागता विनाशं च उत्पाताश्चैव वृष्टयः ॥५६॥ 
भाति बिम्बं रवेः सम्यगन्धकारे गते लयम् । 
मनांसि सर्वलोकांना प्रसन्नानि मुदा तदा ॥५७॥ 
नद्यः प्रसन्नसलिलाः सर्वमासीद्यथा पुरा । 
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवदेवे विनायके ॥५८॥ 
नानावाद्यनिनादैस्तेऽलंकृतं पुरमाविशन् । 
ददुर्दानानि विप्रेभ्यो देवो नः प्रीयतामिती ॥५९॥ 
शान्तिहोमं विधायासौ नृपोऽदाद् गोधनं बहु । 
विसृज्य सर्वान् बुभुजे विनायकयुतो नृपः ॥२.२०.६०॥ (९१५)
इति श्रीगणेशपुराणे क्रीडाखंडे बालचरिते दैत्यत्रयवधोनाम विंशतितमोऽध्यायः ॥२०॥