अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् १/अध्यायः १५
कृत-स्व-पक्ष-पर-पक्ष-उपग्रहः कार्य-आरम्भांश्चिन्तयेत्  ।। ०१.१५.०१  ।।
 मन्त्र-पूर्वाः सर्व-आरम्भाः   ।। ०१.१५.०२  ।।
 तद्-उद्देशः संवृतः कथानां अनिह्श्रावी पक्षिभिरप्यनालोक्यः स्यात्  ।। ०१.१५.०३  ।।
 श्रूयते हि शुक-सारिकाभिर्मन्त्रो भिन्नः । श्वभिरप्यन्यैश्च तिर्यग्-योनिभिरिति   ।। ०१.१५.०४  ।।
 तस्मान्मन्त्र-उद्देशं अनायुक्तो नौपगच्छेत्  ।। ०१.१५.०५  ।।
 उच्छिद्येत मन्त्र-भेदी   ।। ०१.१५.०६  ।।
 मन्त्र-भेदो हि दूत-अमात्य-स्वामिनां इङ्गित-आकाराभ्यां   ।। ०१.१५.०७  ।।
 इङ्गितं अन्यथा-वृत्तिः   ।। ०१.१५.०८  ।।
 आकृति-ग्रहणं आकारः   ।। ०१.१५.०९  ।।
 तस्य संवरणं आयुक्त-पुरुष-रक्षणं आ-कार्य-कालादिति   ।। ०१.१५.१०  ।।
 तेषां हि प्रमाद-मद-सुप्त-प्रलापाः । काम-आदिरुत्सेकः । प्रच्छन्नोअवमतो वा मन्त्रं भिनत्ति   ।। ०१.१५.११  ।।
 तस्मादाद्रक्षेन्मन्त्रं   ।। ०१.१५.१२  ।।
 "मन्त्र-भेदो ह्ययोग-क्षेम-करो राज्ञस्तद्-आयुक्त-पुरुषाणां च   ।। ०१.१५.१३  ।।
 तस्माद्गुह्यं एको मन्त्रयेत" इति भारद्वाजः   ।। ०१.१५.१४  ।।
 "मन्त्रिणां अपि हि मन्त्रिणो भवन्ति । तेषां अप्यन्ये   ।। ०१.१५.१५  ।।
 साएषा मन्त्रि-परम्परा मन्त्रं भिनत्ति   ।। ०१.१५.१६  ।।
 "तस्मान्नास्य परे विद्युः कर्म किंचिच्चिकीर्षितं   ।। ०१.१५.१७अ ब  ।।
 आरब्धारस्तु जानीयुरारब्धं कृतं एव वा   ।। ०१.१५.१७च्द्  ।।
 "नएकस्य मन्त्र-सिद्धिरस्ति" इति विशाल-अक्षः   ।। ०१.१५.१८  ।।
 "प्रत्यक्ष-परोक्ष-अनुमेया हि राज-वृत्तिः   ।। ०१.१५.१९  ।।
 अनुपलब्धस्य ज्ञानं उपलब्धस्य निश्चित-बल-आधानं अर्थ-द्वैधस्य संशयच्-छेदनं एक-देश-दृष्टस्य शेष-उपलब्धिरिति मन्त्रि-साध्यं एतत्  ।। ०१.१५.२०  ।।
 तस्माद्बुद्धि-वृद्धैः सार्धं अध्यासीत मन्त्रं   ।। ०१.१५.२१  ।।
 "न कंचिदवमन्येत सर्वस्य शृणुयान्मतं   ।। ०१.१५.२२अ ब  ।।
 बालस्याप्यर्थवद्-वाक्यं उपयुञ्जीत पण्डितः   ।। ०१.१५.२२च्द्  ।।
 "एतन्मन्त्र-ज्ञानम् । नएतन्मन्त्र-रक्षणम्" इति पाराशराः   ।। ०१.१५.२३  ।।
 "यदस्य कार्यं अभिप्रेतं तत्-प्रतिरूपकं मन्त्रिणः पृच्छेत् "कार्यं इदं एवं आसीत् । एवं वा यदि भवेत् । तत्कथं कर्तव्यम्" इति   ।। ०१.१५.२४  ।।
 ते यथा ब्रूयुस्तत्कुर्यात्  ।। ०१.१५.२५  ।।
 एवं मन्त्र-उपलब्धिः संवृतिश्च भवति" इति   ।। ०१.१५.२६  ।।
 नैति पिशुनः   ।। ०१.१५.२७  ।।
 "मन्त्रिणो हि व्यवहितं अर्थं वृत्तं अवृत्तं वा पृष्टा अनादरेण ब्रुवन्ति प्रकाशयन्ति वा   ।। ०१.१५.२८  ।।
 स दोषः   ।। ०१.१५.२९  ।।
 तस्मात्कर्मसु ये येष्वभिप्रेतास्तैः सह मन्त्रयेत   ।। ०१.१५.३०  ।।
 तैर्मन्त्रयमाणो हि मन्त्र-सिद्धिं गुप्तिं च लभते" इति   ।। ०१.१५.३१  ।।
 नैति कौटिल्यः   ।। ०१.१५.३२  ।।
 अनवस्था ह्येषा   ।। ०१.१५.३३  ।।
 मन्त्रिभिस्त्रिभिश्चतुर्भिर्वा सह मन्त्रयेत   ।। ०१.१५.३४  ।।
 मन्त्रयमाणो ह्येकेनार्थ-कृच्छ्रेषु निश्चयं नाधिगच्छेत्  ।। ०१.१५.३५  ।।
 एकश्च मन्त्री यथा-इष्टं अनवग्रहश्चरति   ।। ०१.१५.३६  ।।
 द्वाभ्यां मन्त्रयमाणो द्वाभ्यां संहताभ्यां अवगृह्यते । विगृहीताभ्यां विनाश्यते   ।। ०१.१५.३७  ।।
 तत्त्रिषु चतुषु वा कृच्छ्रेणौपपद्यते   ।। ०१.१५.३८  ।।
 महा-दोषं उपपन्नं तु भवति   ।। ०१.१५.३९  ।।
 ततः परेषु कृच्छ्रेणार्थ-निश्चयो गम्यते । मन्त्रो वा रक्ष्यते   ।। ०१.१५.४०  ।।
 देश-काल-कार्य-वशेन त्वेकेन सह द्वाभ्यां एको वा यथा-सामर्थ्यं मन्त्रयेत (अल्तेर्णतिवे विएwसप्प्रोवेद्) ।। ०१.१५.४१  ।।
 कर्मणां आरम्भ-उपायः पुरुष-द्रव्य-सम्पद्देश-काल-विभागो विनिपात-प्रतीकारः कार्य-सिद्धिरिति पञ्च-अङ्गो मन्त्रः   ।। ०१.१५.४२  ।।
 तानेकैकशः पृच्छेत्समस्तांश्च   ।। ०१.१५.४३  ।।
 हेतुभिश्चएषां मति-प्रविवेकान्विद्यात्  ।। ०१.१५.४४  ।।
 अवाप्त-अर्थः कालं नातिक्रामयेत्  ।। ०१.१५.४५  ।।
 न दीर्घ-कालं मन्त्रयेत । न तेषां पक्षीयैर्येषां अपकुर्यात्  ।। ०१.१५.४६  ।।
 "मन्त्रि-परिषदं द्वादश-अमात्यान्कुर्वीत" इति मानवाः   ।। ०१.१५.४७  ।।
 "षोडश" इति बार्हस्पत्याः   ।। ०१.१५.४८  ।।
 "विंशतिम्" इत्यौशनसाः   ।। ०१.१५.४९  ।।
 यथा-सामर्थ्यं इति कौटिल्यः   ।। ०१.१५.५०  ।।
 ते ह्यस्य स्व-पक्षं पर-पक्षं च चिन्तयेयुः   ।। ०१.१५.५१  ।।
 अकृत-आरम्भं आरब्ध-अनुष्ठानं अनुष्ठित-विशेषं नियोग-सम्पदं च कर्मणां कुर्युः   ।। ०१.१५.५२  ।।
 आसन्नैः सह कर्माणि पश्येत्  ।। ०१.१५.५३  ।।
 अनासन्नैः सह पत्त्र-सम्प्रेषणेन मन्त्रयेत   ।। ०१.१५.५४  ।।
 इन्द्रस्य हि मन्त्रि-परिषद्-ऋषीणां सहस्रं   ।। ०१.१५.५५  ।।
 स तच्चक्षुः   ।। ०१.१५.५६  ।।
 तस्मादिमं द्व्य्-अक्षं सहस्र-अक्षं आहुः   ।। ०१.१५.५७  ।।
 आत्ययिके कार्ये मन्त्रिणो मन्त्रि-परिषदं चऽहूय ब्रूयात्  ।। ०१.१५.५८  ।।
 तत्र यद्-भूयिष्ठा ब्रूयुः कार्य-सिद्धि-करं वा तत्कुर्यात्  ।। ०१.१५.५९  ।।
 कुर्वतश्च  ।। ०१.१५.६०  ।।
 नास्य गुह्यं परे विद्युश्छिद्रं विद्यात्परस्य च   ।। ०१.१५.६०अ ब  ।।
 गूहेत्कूर्मैवाङ्गानि यत्स्याद्विवृतं आत्मनः   ।। ०१.१५.६०च्द्  ।।
 यथा ह्यश्रोत्रियः श्राद्धं न सतां भोक्तुं अर्हति   ।। ०१.१५.६१अ ब  ।।
 एवं अश्रुत-शास्त्र-अर्थो न मन्त्रं श्रोतुं अर्हति   ।। ०१.१५.६१च्द्  ।।