स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १२३
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
तथान्यदपि तत्रास्ति शुक्लतीर्थमनुत्तमम्॥ 
दर्भैः संसूचितं श्वेतैर्यदद्यापि द्विजोत्तमाः ॥ १ ॥ 
चमत्कारपुरे पूर्वमासीत्कश्चित्सुशल्यवित् ॥ 
रजकः शुद्धकोनाम पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ॥ २॥ 
स सर्वरजकानां च प्राधान्येन व्यवस्थितः ॥ 
प्रधानब्राह्मणानां च करोत्यंबरशोधनम् ॥ ३ ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य नीलीकुण्ड्यां समाहितः ॥ 
प्राक्षिपद्ब्राह्मणेंद्राणां वासो विज्ञातवांश्चिरात् ॥ ४ ॥ 
अथासौ मन्दचित्तश्च स्वामाहूयकुटुम्बिनीम् ॥ 
पुत्रांश्च वचनं प्राह रहस्ये भयविह्वलः ॥ ५ ॥ 
निर्मूल्यानि सुवस्त्राणि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ 
नीलीमध्ये विमोहेन प्रक्षिप्तानि बहूनि च ॥ ६ ॥ 
वधबन्धादिकं कर्म ते करिष्यंत्यसंशयम् ॥ 
तस्मादन्यत्र गच्छामो गृहीत्वा रजनीमिमाम् ॥ ७ ॥ 
एवं स निश्चयं कृत्वा सारमादाय मंदिरात् ॥ 
प्रस्थितो भार्यया सार्द्धं कांदिशीको द्विजोत्तमाः ॥ ८ ॥ 
तावत्तस्य सुता गत्वा स्वां सखीं दाशसंभवाम् ॥ 
उवाच क्षम्यतां भद्रे यन्मया कुकृतं कृतम्॥ ९ ॥ 
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि प्रक्रीडंत्या त्वया सह ॥ 
प्रणयाद्बाल्यभावाच्च क्रोधाद्वाथ महेर्ष्यया ॥ ६.१२३.१० ॥ 
अथ सा सहसा श्रुत्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ 
उवाच किमिदं भद्रे यन्मामित्थं प्रभाषसे ॥ ११ ॥ 
॥ सख्युवाच ॥ ॥ 
मम तातेन नीलायां प्रक्षिप्तान्यंबराणि च ॥ 
ब्राह्मणानां महार्हाणि विभ्रमेण सुलोचने ॥ १२ ॥ 
तत्प्रभाते परिज्ञाय दंडं धास्यंति दारुणम् ॥ 
एवं चित्ते समास्थाय तातः संप्रस्थितोऽधुना ॥ १३ ॥ 
अहं तवातिकं प्राप्ता दर्शनार्थमनिन्दिते ॥ 
अनुज्ञाता प्रयास्यामि त्वया तस्मात्प्रमुच्यताम् ॥ १४ ॥ 
अथ सा तद्वचः श्रुत्वा प्रसन्नवदनाऽब्रवीत् ॥
यद्येवं मा सरोजाक्षि कुत्रचित्संप्रयास्यसि ॥ १५ ॥ 
निवारय द्रुतं गत्वा तातं नो गम्यतामिति ॥ 
अस्ति पूर्वोत्तरे भागे स्थानादस्माज्जलाशयः ॥ १६ ॥ 
तत्रैकदा विनिक्षिप्तं मम तातेन जालकम् ॥ 
अतीवकृष्णकेशोत्थं तावच्छुक्लत्वमागतम्॥।७॥ 
ततः स विस्मयाविष्टः स्वयं सस्नौ कुतूहलात् । 
यावच्छुक्लत्वमापन्नस्तादृक्कृष्णवपुर्धरः ॥ १९ ॥ 
सुश्वेतमूर्धजः सद्यः स्त्रीणां वैराग्यकारकः ॥ 
ततःप्रभृति नो ज्ञात्वा कश्चित्तत्र प्रगच्छति ॥ १९ ॥ 
तस्मात्तत्रैव वस्त्राणि प्रक्षालयतु सत्वरम् ॥ 
तातः स तव यास्यंति विशुद्धिं परमां शुभे ॥ ६.१२३.२० ॥ 
अथ सा सत्वरं गत्वा निजतातस्य तद्वचः ॥ 
सत्वरं कथयामास प्रहृष्टवदना सती ॥ २१  
मम सख्या समादिष्टं नातिदूरे जलाशयः ॥ 
तत्र श्वेतत्वमायाति सर्वं क्षिप्तं सितेतरम् ॥२२॥ 
तस्मात्प्रक्षालय प्रातस्तत्र गत्वा जलाशये ॥ 
वस्त्राण्यमूनि शुक्लत्वं संप्रयास्यंत्यसंशयम्॥ २३॥ 
॥ रजक उवाच ॥ 
नैतत्संपत्स्यते पुत्रि यन्नीलस्य परिक्षयः ॥ 
वस्त्रलग्नस्य जायेत यतः प्रोक्तं पुरातनैः ॥२४॥ 
वज्रलेपस्य मूर्खस्य नारीणां कर्कटस्य च ॥ 
एको ग्रहस्तु मीनानां नीलीमद्यपयोस्तथा ॥२५॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥
तत्र ह्यागम्यतां तावद्वस्त्रणयादाय यत्नतः ॥ 
तोयाच्छुद्धिं प्रयास्यंति तदाऽऽगंतव्यमेव हि ॥ ॥२६॥ 
भूयोऽपि मंदिरे वाऽथ तस्मात्स्थानाद्दिगंतरम् ॥ 
गंतव्यं सकलैरेव ममैतद्धृदि संस्थितम्॥२७॥ 
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा साधुसाध्विति तेऽसकृत् ॥ 
प्रोच्य बांधवभृत्याश्च रात्रावेव प्रजग्मिरे ॥२८॥ 
दाशकन्यां पुरः कृत्वा संशयं परमं गताः ॥ 
विभवेन समायुक्ता निजेन द्विजसत्तमाः ॥२९॥
ततः सा दर्शयामास दाशकन्या जलाशयम् ॥ 
बहुवीरुधसंछन्नं दुष्प्रवेशं च देहिनाम् ॥ ६.१२३.३० ॥ 
ततः स रजकस्तत्र वस्त्राण्यादाय सर्वशः ॥ 
प्रविष्टः सलिले तस्मिन्क्षालयामास वै द्विजाः ॥ ३१ ॥ 
अथ तानि सुवस्त्राणि मेचकाभानि तत्क्षणात् ॥ 
जातानि स्फटिकाभानि तत्क्षणादेव कृत्स्नशः ॥ ॥ ३२ ॥ 
ततस्तुष्टिसमायुक्तः साधुसाध्विति चाऽब्रवीत् ॥ 
समालिंग्य सुतां प्राह दाशकन्यां च सादरम् ॥ ३३ ॥ 
सुवस्त्राणि द्विजेंद्राणामर्पयामो यथाक्रमम् ॥ ३४ ॥ 
ततः स स्वगृहं गत्वा तानि वस्त्राणि कृत्स्नशः ॥ 
यथाक्रमेण संहृष्टः प्रददौ द्विजसत्तमाः ॥ ३५ ॥ 
अथ ते ब्राह्मणा दृष्ट्वा तां शुद्धिं वस्त्रसंभवाम् ॥ 
तं च श्वेतीकृतं चेदृग्रजकं विस्मयान्विताः ॥ ३६ ॥ 
पप्रच्छुः किमिदं चित्रं वस्त्रमूर्धजसंभवम् ॥ 
अनौपम्यं च संजातं वदस्व यदि मन्यसे ॥ ३७ ॥ 
॥ रजक उवाच ॥ ॥ 
एतानि विप्रा वस्त्राणि मया क्षिप्तानि मोहतः ॥ 
नीलीमध्ये सुवस्त्राणि विनष्टानि च कृत्स्नशः ॥ ॥ ३८ ॥ 
ततो भयं महद्भूतं कुटुम्बेन समन्वितः ॥ 
चलितो रजनीवक्त्रे दिगंते ब्राह्मणोत्तमाः ॥ ३९ ॥ 
अथैषा तनयाऽस्माकं गता निजसखीं प्रति ॥ 
दाशात्मजां सुदुःखार्ता पुनर्दर्शनलालसा ॥ ६.१२३.४० ॥ 
तया सर्वमभिप्रायं ज्ञात्वा मे दुःखहेतुकम् ॥ 
ततः संदर्शयामास स्थिताग्रे स्वजलाशयम् ॥ ४१ ॥ 
तस्मिन्प्रक्षिप्तमात्राणि वस्त्राणीमानि तत्क्षणात् ॥ 
ईदृग्वर्णानि जातानि विस्मयस्य हि कारणम् ॥ ४२ ॥ 
तथा मे मूर्धजाः कृष्णास्तत्र स्नातस्य तत्क्षणात् ॥ 
परं शुक्लत्वमापन्ना एतत्प्रोक्तं मया स्फुटम् ॥ ४३ ॥ 
एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा कौतूहलसमन्विताः ॥ 
तत्र जग्मुः परीक्षार्थं विक्षिप्य तदनंतरम् ॥ ४४ ॥ 
कृष्णद्रव्याणि भूरीणि केशादीनि सहस्रशः ॥ 
सर्वं तच्छुक्लतां याति त्यक्त्वा वर्णं मलीमसम् ॥ ४५ ॥ 
ततो वृद्धतया ये च विशेषाच्छ्वेतमूर्धजाः ॥ 
ते सस्नुः श्रद्धया युक्तास्तरुणाश्चापि धर्मिणः ॥ ४६ ॥ 
ततः शुक्लत्वमापन्नास्तेजोवीर्यसमन्विताः ॥ 
भवंति तत्प्रभावेन प्रयांति च परां गतिम् । ४७ ॥ 
अथ तद्वासवो दृष्ट्वा शुक्लतीर्थं प्रमुक्तिदम् ॥ 
पूरयामास रजसा मानुषोत्थभयेन च ॥ ४८ ॥ 
अद्यापि तत्र यत्किंचिज्जायतेऽथ तृणादिकम् ॥ 
तत्सर्वं शुक्लतामेति तत्तोयस्य प्रभावतः ॥ ४९ ॥ 
तत्रोत्थैर्यः कुशैः श्राद्धं कुरुते श्रद्धयान्वितः ।३ 
श्वैतैस्तैस्तारयेत्सर्वान्पितॄन्नरकगानपि । ६.१२३.५० ॥ 
तत्तीर्थोत्थां मृदं गात्रे योजयित्वा नरोत्तमः ॥ 
स्नानं करोति तीर्थानां सर्वेषां लभते फलम् ॥ ५१ ॥ 
यस्तैर्दर्भैर्नरो भक्त्या तिलैश्चारण्यसंभवैः ॥ 
करोति तर्पणं विप्राः स प्रीणाति पितामहान् ॥ ५२ ॥ 
अथाश्वमेधात्संप्राप्यं गयाश्राद्धेन यत्फलम् ॥ 
नीलसंज्ञगवोत्सर्गे तथात्रापि द्विजोत्तमाः ॥ ५३ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ । 
शुक्लतीर्थं कथं जातं तत्र त्वं सूतनंदन ॥ 
विस्तरेण समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः ॥ ५४ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
श्वेतद्वीपः समानीतो विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ 
तत्क्षेत्रे कलिभीतेन यथा शौक्ल्यं न संत्यजेत् ॥ ५५ ॥ 
कलिकालेन संस्पृष्टः श्वेतद्वीपोऽपि श्यामताम् ॥ 
न प्रयाति द्विजश्रेष्ठास्ततस्तत्र निवेशितः ॥ ५६ ॥ 
इतिश्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शुक्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तर शततमोध्यायः ॥ १२३ ॥ ॥ छ ॥