महाभारतम्-14-आश्वमेधिकपर्व-091
वैशंपायनेन जनमेजयंप्रति नकुलाख्यानकथनारम्भः।। 1 ।।
	अश्वमेधावसाने बिलान्निस्सृतेन कनकपार्श्वेन केनचिन्नकुलेन सदस्यान्प्रति उञ्छवृत्तिब्राह्मणस्य सक्तुप्रस्थदानप्रशंसनपूर्वकं युधिष्ठिराश्वमेधगार्हणम्।। 2 ।।।
	तथा सदस्यचोदनया तत्कथनोपक्रमः।। 3 ।।

14-91-5	नीलाक्षस्तत्र नकुल इति झ.पाठः।।
14-91-6	धृष्टो बिलशयो महान् इति झ.पाठः।।
14-91-22	ममेदं यत्रेति शेषः।।
 १४.९२  14.90

जनमेजय उवाच॥

पितामहस्य मे यज्ञे धर्मपुत्रस्य धीमतः |
यदाश्चर्यमभूत्किञ्चित्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥१॥

वैशम्पायन उवाच॥

श्रूयतां राजशार्दूल महदाश्चर्यमुत्तमम् |
अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यदभूद्विभो ॥२॥

तर्पितेषु द्विजाग्र्येषु ज्ञातिसम्बन्धिबन्धुषु |
दीनान्धकृपणे चापि तदा भरतसत्तम ॥३॥

घुष्यमाणे महादाने दिक्षु सर्वासु भारत |
पतत्सु पुष्पवर्षेषु धर्मराजस्य मूर्धनि ॥४॥

बिलान्निष्क्रम्य नकुलो रुक्मपार्श्वस्तदानघ |
वज्राशनिसमं नादममुञ्चत विशां पते ॥५॥

सकृदुत्सृज्य तं नादं त्रासयानो मृगद्विजान् |
मानुषं वचनं प्राह धृष्टो बिलशयो महान् ॥६॥

सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः |
उञ्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥७॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नकुलस्य विशां पते |
विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते ब्राह्मणर्षभाः ॥८॥

ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते द्विजाः |
कुतस्त्वं समनुप्राप्तो यज्ञं साधुसमागमम् ॥९॥

किं बलं परमं तुभ्यं किं श्रुतं किं परायणम् |
कथं भवन्तं विद्याम यो नो यज्ञं विगर्हसे ॥१०॥

अविलुप्यागमं कृत्स्नं विधिज्ञैर्याजकैः कृतम् |
यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च यथाकृतम् ॥११॥

पूजार्हाः पूजिताश्चात्र विधिवच्छास्त्रचक्षुषा |
मन्त्रपूतं हुतश्चाग्निर्दत्तं देयममत्सरम् ॥१२॥

तुष्टा द्विजर्षभाश्चात्र दानैर्बहुविधैरपि |
क्षत्रियाश्च सुयुद्धेन श्राद्धैरपि पितामहाः ॥१३॥

पालनेन विशस्तुष्टाः कामैस्तुष्टा वरस्त्रियः |
अनुक्रोशैस्तथा शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः ॥१४॥

ज्ञातिसम्बन्धिनस्तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः |
देवा हविर्भिः पुण्यैश्च रक्षणैः शरणागताः ॥१५॥

यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि सत्यसन्ध द्विजातिषु |
यथाश्रुतं यथादृष्टं पृष्टो ब्राह्मणकाम्यया ॥१६॥

श्रद्धेयवाक्यः प्राज्ञस्त्वं दिव्यं रूपं बिभर्षि च |
समागतश्च विप्रैस्त्वं तत्त्वतो वक्तुमर्हसि ॥१७॥

इति पृष्टो द्विजैस्तैः स प्रहस्य नकुलोऽब्रवीत् |
नैषानृता मया वाणी प्रोक्ता दर्पेण वा द्विजाः ॥१८॥

यन्मयोक्तमिदं किञ्चिद्युष्माभिश्चाप्युपश्रुतम् |
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः ॥१९॥

उञ्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥१९॥

इत्यवश्यं मयैतद्वो वक्तव्यं द्विजपुङ्गवाः |
शृणुताव्यग्रमनसः शंसतो मे द्विजर्षभाः ॥२०॥

अनुभूतं च दृष्टं च यन्मयाद्भुतमुत्तमम् |
उञ्छवृत्तेर्यथावृत्तं कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥२१॥

स्वर्गं येन द्विजः प्राप्तः सभार्यः ससुतस्नुषः |
यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनीकृतम् ॥२२॥

महाभारतम्/आश्वमेधिकपर्व