गरुडपुराणम्/ब्रह्मकाण्डः (मोक्षकाण्डः)/अध्यायः २५
श्रीगरुडमहापुराणम् २५
सा द्वारदेशे श्रीनिवासस्य देवी स्वामिपुष्करिणीं ददृशे कैश्च सार्धम्  ।
स्वामिन्हरे श्रीनिवासेति सा तं ब्रह्मादीनां तारकं सम्प्रदध्यौ  ॥ ३,२५.१ ॥
देवैः सार्धं पालनार्थं च विष्णुरस्त्येव नित्यं पुष्करिण्यां जलेषु  ।
अतः स्वामिपुष्करिणीति चाहुस्तत्र स्नानं कन्यकान्याश्च चक्रुः  ॥ ३,२५.२ ॥
शुचिर्भूत्वा श्रीनिवासं च देवास्तुप्तुं विविशुः शुद्धभक्त्या खगेन्द्र  ।
यथोपदिष्टं गुरुणा तथैव चक्रे कन्याश्च सर्वं खगेन्द्र  ॥ ३,२५.३ ॥
तदा हरिं दर्शयामास तस्यै स्वकं रूपं सुप्रतीके सुपूर्णम्  ।
सा कन्यका श्रीनिवासस्य रूपं ददर्श भक्त्या स्वमनोभिरामम्  ॥ ३,२५.४ ॥
सुवर्णचित्रं वसनं वसानं सोष्णीषकं कञ्चुकं संदधानम्  ॥ ३,२५.५ ॥
मृगोत्थमदगन्धेन सुरभीकृतदिङ्मुखम्  ।
पुण्डरीकविशालाक्षं कंबुग्रीवं महाभुजम्  ॥ ३,२५.६ ॥
हेमयज्ञोपवीताङ्गं साक्षात्कन्दर्पसन्निभम्  ।
जगन्मोहनसैन्दर्यं कोमलाङ्गं मनोहरम्  ॥ ३,२५.७ ॥
दृष्ट्वा च कन्या मुमुदे रोमाञ्चितसुगात्रका  ॥ ३,२५.८ ॥
तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुताशया प्रेम्णाथ रोमाश्रुकुलाकुलेक्षणा  ।
ननर्त देवी पुरतस्तस्य विष्णोः सा ध्वस्तदोषा परमादरेण  ।
आनन्द मां पाहि सुखं च दत्त्वा मुकुन्दा मां पाहि विमुक्तिदानात् ॥ ३,२५.९ ॥
मां पाहि नित्यं ह्यरविन्दनेत्र प्रसन्नदृष्ट्या करुणासुधार्द्र  ।
गोविन्द गोविन्द सुदुः खितां मां ज्ञानादिदानेन हि पाहि नित्यम्  ॥ ३,२५.१० ॥
जनार्दन त्वं हि सुदुष्टसंगान्कामादिरूपान्सततं वर्जयित्वा  ।
हरे हरे मां सततं पाहि दैत्यान्समाहृत्य प्रबलान्विघ्नरूपान्  ॥ ३,२५.११ ॥
रमेश मां पाहि चतुर्मुखेश विश्वेश मां पाहि सरस्वतीश  ।
रमेश मां पाहि निदानमूर्ते वृन्दारवृन्दैर्वन्दितपादपद्म  ॥ ३,२५.१२ ॥
एवं तु नत्वा परमादरेण तुष्टाव विष्णुं परमं पुराणम्  ।
लक्ष्म्या सदा येऽविदिता गुणाश्च असंख्याताः संति विष्णौ च वीश  ॥ ३,२५.१३ ॥
तेषां सकाशादतिबाहुल्यसंख्या गुणा हरौ तेऽविदिता वै रमायाः  ।
अतो हरे स्तवने क्वास्ति शक्तिस्तथापि यत्नं स्तवने ते करिष्ये  ॥ ३,२५.१४ ॥
तव प्रसादाच्च रमाप्रसादाद्विधिप्रसादात्भारतीशप्रसादात् ।
रुद्रप्रसादात्स्तवनं ते करिष्ये तथापि विष्णो मयि शान्तिं कुरुष्व  ॥ ३,२५.१५ ॥
यदि प्रसन्नोसि मयि त्वमीश त्वत्पादमूले देहि भक्तिं सदैव  ।
त्वद्दर्शनाद्देव शुभाशुभं च नष्टं मदीयं ह्यशुभं च नित्यम्  ॥ ३,२५.१६ ॥
त्वन्मायया नष्टमिमं च लोकं मदेन मत्तं बधिरं चान्धभूतम्  ।
ऐश्वर्ययोगेन च यो हि मूको जातः सदा दीनागुर्वादिकेषु  ॥ ३,२५.१७ ॥
मा देहि ऐश्वर्यमनुत्तमं त्वत्पादारविन्दस्य विरुद्धभूतम्  ।
त्वं देव मे देहि सतां च संगं तव स्वरूपप्रतिपादकानाम्  ॥ ३,२५.१८ ॥
पुत्रादीनामैहिकं वासुदेव दग्ध्वा च मे देहि पादारविन्दे  ।
सद्वष्णवे क्रियमाणं च कोपं दग्ध्वा च मे देहि पादरविन्दे  ॥ ३,२५.१९ ॥
द्रव्यादिके क्रियमाणं च लोभं दग्ध्वा वै मे देहि पादाब्जमूले  ।
पुत्रादिके क्रियमाणं च मोहं दग्ध्वा च मे देहि पादाब्जमूले  ॥ ३,२५.२० ॥
विद्यां पुत्रं द्रव्यजातं मदं च दग्ध्वा च मे देहि पादाब्जमूले  ।
सद्वैष्णवासहमानस्वरूपं दग्ध्वा मात्सर्यं पाहि मां वेङ्कटेश  ॥ ३,२५.२१ ॥
मन्त्रं च मे देहि निदानमूर्ते येनैव मे स्यात्तव संगश्च भूयः  ।
नान्यं वृणे तव पादाब्जसंगात्तदेव मे देहि मम प्रसन्नः  ॥ ३,२५.२२ ॥
इतीरितः श्रीनिवासः प्रसन्न उवाच देवो ह्यमृतस्त्रवं च  ।
अत्रैव कन्ये प्रजपस्व मन्त्रं सुगोप्यरूपं परमादरेण  ॥ ३,२५.२३ ॥
वक्ष्यामि मन्त्रं परमादरेण शृण्वद्य भक्त्या परमादरेण  ।
अन्तः स्थमन्त्यं ह्याद्यसंयुक्तमेव सबिन्दु तद्वत्स्पर्शकाद्येन युक्तम्  ॥ ३,२५.२४ ॥
एकारयुक्तं प्रथमान्तः स्थयुक्तं समत्रिकोणे चोष्मणा संयुतं च  ।
तकारसक्तं स्वर्शमन्तः स्थयुक्तमाद्यन्त ओंकारसमन्वितं च  ॥ ३,२५.२५ ॥
अनेन मन्त्रेण तवेप्सितं च भवेद्धि कन्ये नान्त्र विचार्यमस्ति  ।
एवं स उक्त्वा श्रीनिवासो हरिस्तु प्रतीकवद्दर्शयामास रूपम्  ॥ ३,२५.२६ ॥
नत्वा तु सा श्रीनिवासं च देवी उवास ह स्वामिसरः समीपे  ।
तस्मिन्दिने ब्राह्मणादींश्च सर्वान्संतर्पयामास च षड्रसान्नैः  ॥ ३,२५.२७ ॥
सायङ्काले श्रीनिवासस्य दृष्ट्वा उत्साहरूपैः श्रीनिवासप्रतीकैः  ।
साकं भक्त्या संप्रणम्याथ देवी प्रदक्षिणं श्रीनिवासस्य सुष्ठु  ॥ ३,२५.२८ ॥
ननर्त देवी सुप्रतीकस्य चाग्रे लज्जां त्यक्त्वा जय देवेति चोक्त्वा  ।
आनृत्तकाले च हरेश्च वक्त्रं दृष्ट्वा च दृष्ट्या तु परं ननर्त  ॥ ३,२५.२९ ॥
ममाद्य गात्रं पावितं श्रीनिवास ममाद्य नेत्रं सफलं संबभूव  ।
ममाद्य पादौ सार्थकौ चैव जातौ प्रदक्षिणं श्रीनिवासेश कृत्वा  ॥ ३,२५.३० ॥
हस्तौ च मे सार्थकावद्य जातौ अग्रे कृत्वा हस्तशब्दं मुरारेः  ।
एवं वदन्ती प्रीणयन्ती च देवं जगामसा स्तोत्रवचः कदम्बैः  ॥ ३,२५.३१ ॥
देवास्तदा दुन्दुंभयो विनेदिरे तन्मस्तके पुष्पवृष्टिं च चक्रुः  ।
तस्मिन्काले उभयोः पार्श्वयोश्च नृत्यं चक्रुर्देवतावारनार्यः  ॥ ३,२५.३२ ॥
तथैव तास्तलशब्दं च कृत्वा तदा सर्वा नमनं चापि चक्रुः  ।
आनन्दशैले सर्वदा त्वित्थमेव सा सर्वदा नर्तयन्ती च वीन्द्र  ॥ ३,२५.३३ ॥
आनन्दमग्ना सापि देवी जगाम स्वमाश्रमं जैगिषव्येण सार्धम्  ।
यात्रामेवं ये न कुर्वन्ति वीन्द्र तेषां च सर्वं निष्फलं चाहुरार्याः  ॥ ३,२५.३४ ॥
गत्वाश्रमं जैगिषव्येण सार्धं गुरुं त्वपृच्छद्वेङ्कटेशस्य मन्त्रम्  ।
मन्त्रस्यार्थं ब्रूहि मे जैगिषव्य मन्त्रावृत्तिं कुर्वतां वै फलाय  ॥ ३,२५.३५ ॥
जैगीष्व्य उवाच  ।
शृणुष्व भद्रे वेङ्कटे शस्य नाम्नस्त्वर्थं श्रुत्वा हृदये संनिधत्स्व  ॥ ३,२५.३६ ॥
विति ह्युत्तमवाची स्याद्येति ज्ञानमुदाहृतम्  ।
ककारः सुखवाची स्याट्टेति चित्तमुदाहृतम्  ॥ ३,२५.३७ ॥
ईशत्वमात्मवाचि स्यादेवं ज्ञेयं तु कन्यके  ।
पूर्णज्ञानं सुखं वित्तं व्याप्तत्वाद्व्यङ्कटाभिधः  ॥ ३,२५.३८ ॥
व्य (वे) मिन्द्रियादिकं प्रोक्तं व्यङ्गभूतं हरौ यतः  ।
कटश्च समुदायार्थो व्यं (वें) कटश्चेन्द्रियौघकः  ॥ ३,२५.३९ ॥
स्वस्मिन्प्रेरयते यस्मात्तस्माद्व्यङ्कटनामकः  ।
विषये प्रेषयेन्नित्यमतो व्यङ्कटनामकः  ॥ ३,२५.४० ॥
विशिष्टज्ञानरूपत्वाद्व्येति मुक्ताः सदा स्मृताः  ।
मुक्तानां च समूहस्तु व्यङ्कटेति प्रकीर्तितः  ॥ ३,२५.४१ ॥
सदा मुक्तसमूहानामीशत्वाद्व्यङ्कटाभिधः  ।
लिङ्गदेहमतो जीवो व्यङ्कटेति समाहृतः  ॥ ३,२५.४२ ॥
लिङ्गानां चैव स्वामित्वाद्व्यङ्कटेशेति संज्ञितः  ।
दैत्यानां च समूहास्तु ज्ञानादिविधुरा यतः  ।
अतो दैत्यसमूहस्तु व्यङ्कटेति प्रकीर्तितः  ॥ ३,२५.४३ ॥
तेषां संहरणे ईशस्त्वतो व्यङ्कटनामकः  ।
आनन्दस्य विरुद्धत्वात्कामक्रोधादयो गुणाः  ॥ ३,२५.४४ ॥
व्यङ्कटा इति संप्रोक्तास्तेषां नाशयिता प्रभुः  ।
अतस्तु व्यङ्कटेशाख्य एवं ज्ञात्वा जपं कुरु  ॥ ३,२५.४५ ॥
एवं व्यङ्कटामाहात्म्यं श्रुत्वा देवी खगेश्वर  ।
निद्रां चकार तत्रैव रात्रौ पित्रा सहैव च  ।
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थयि हृदि सस्मार कन्यका  ॥ ३,२५.४६ ॥
(व्यङ्कटेशस्य प्रातः स्तुतिः)  ।
श्रीव्यङ्कटेशश्च नृसिंहमूर्तिः श्रीवरदराजश्च वराहमूर्तिः  ।
श्रीरङ्गशायी च अनन्तशायी कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्  ॥ ३,२५.४७ ॥
श्रीकृष्णमूर्तिश्च गदाधरश्च श्रीविष्णुपादस्तु प्रयागवासः  ।
नारायणः श्रीबदरीनिवासः कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्  ॥ ३,२५.४८ ॥
दामोदरो वै त्रिजगन्निवासः श्रीपाण्डुरङ्गश्च नृसिंहदेवः  ।
श्रीरामदेवश्च अमोघवासः कुदृ  ॥ ३,२५.४९ ॥
श्रीधर्मपुत्रश्च नृसिंहमूर्तिः श्रीपिप्पलस्थश्च मुहल्लवासः  ।
कोलानृसिंहः शूर्पकारस्थ सिंहः कुर्वन्तुदृ  ॥ ३,२५.५० ॥
चतुर्मुखश्चारुसरस्वती च स्वभारती शर्वसुपर्णशेषाः  ।
अमामहेद्रश्च शचीमुखास्ताः कुर्वन्तु दृ  ॥ ३,२५.५१ ॥
द्वारावती काशिकावन्तिका च प्रयागकाञ्च्यौ मथुरापुरी च  ।
मायावती हस्तिमती पुरी च कुर्वन्तु स दृ  ॥ ३,२५.५२ ॥
भागीरथी चैव सरस्वती च गोदावरी सिंधुकृष्ण च वेणी  ।
कलिन्दकन्या यमुना च नर्मदा कुर्व दृ  ॥ ३,२५.५३ ॥
वितस्तिकावेरिसतुङ्गभद्राः सुवञ्जरा भीमरथी विपाशा  ।
सुताम्रपर्णी च पिनाकिनी च कु दृ  ॥ ३,२५.५४ ॥
स्वामिपुष्करिणी चैव सुवर्णमुखरी तथा  ।
श्रीपाण्डवी तौबरुश्च कपिला पापनाशनी  ॥ ३,२५.५५ ॥
गुरुर्वसिष्ठः क्रतुरङ्गिराश्च मनुः पुलस्त्यः पुलहश्च गौतमः  ।
रैभ्यो मरीचिश्च्यवनश्च दक्षः कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम्  ॥ ३,२५.५६ ॥
सप्तार्णवाः सप्त कुलाचलाश्च द्वीपाश्च सप्तोपवनानि सप्त  ।
भूरादिकानि भुवनानि सप्त कुर्वन्तु स दृ  ॥ ३,२५.५७ ॥
मान्धात्रा नहुषोंबरीषसगरौ राजा नलो धर्मराट्प्रह्लादः क्रतुराड्विभीषणगयौ व्यासो हनूमानपि  ।
अश्वत्थाम कृपावुमा द्रुपदजा श्रीजानकी तारका मन्दोदर्यखिलाः प्रभातसुमहं कुर्वन्तु नित्यं हरे  ॥ ३,२५.५८ ॥
अश्वत्थस्य वनानि किं च तुलसीधात्रीवनानि प्रभो पुन्नागस्य वनानि चंपकवनान्यन्यानि पुष्पाणि च  ।
मन्दारस्य वनानि यानि च हरेः सौगन्धिकान्यप्यहो नित्यं तानि दिशन्तु मत्प्रमुदितं श्रीवेङ्कटेश प्रभो  ॥ ३,२५.५९ ॥
एवं स्मृत्वा श्रीनिवासस्य देवी कृत्वा शौचं जैगिषव्येण साकम्  ।
स्नातुं ययौ पुष्करिणीं हरेश्च स्नानं सम्यक्तत्र चकार देशे  ।
सम्यग्जप्त्वा व्यङ्कटेशस्य मन्त्रमुवाच सा जैगिषव्यं गुरुं च  ॥ ३,२५.६० ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे देवी कृतवेङ्कटेशदर्शनतत्स्तुत्यादिवर्णनं नाम पञ्चविंशोध्यायः

ब्रह्मकाण्डः