स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १२८
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
सत्यसन्धोपि हृष्टात्मा सतां दृष्ट्वा सुखान्विताम्॥ 
अभीष्टपतिना युक्तां कृतकृत्यो बभूव ह ॥ १ ॥ 
ततस्तस्यैव लिंगस्य दक्षिणां मूर्तिमाश्रितः ॥ 
दृढं पद्मासनं कृत्वा सम्यग्ध्यानपरायणः ॥ २ ॥ 
आत्मानमात्मनैवाथ ब्रह्मद्वारेण संस्थितः ॥ 
ततो निःसारयामास पुलकेन समन्वितः ॥ ३ ॥ 
अथ ते ब्राह्मणास्तस्य चमत्कारपुरोद्भवाः ॥ 
देवता दर्शनार्थाय प्राप्ता दृष्ट्वा कलेवरम् ॥ ४ ॥ 
अप्रियं तेजसा हीनं मृतमस्पृश्यतां गतम् ॥ 
लिंगस्य नातिदूरस्थं दाह्यार्थं यत्नमास्थिताः ॥ ५ ॥ 
यावद्गुर्वीं चितां कृत्वा तमन्वेष्टुं समुद्यताः ॥ 
तावन्नष्टं शवं तच्च ज्ञायते नैव कुत्रचित् ॥ ६ ॥ 
ततश्च विस्मयाविष्टास्तं प्रशंसासमन्वितैः ॥ 
वचनैर्बहुशो भूयो विकथ्य च मुहुर्मुहुः ॥ ७ ॥ 
ततस्तस्योत्थलिंगस्य सर्वं पूजादिकं च यत् ॥ 
सर्वे निरूपयामासुः सप्तविंशतिमध्यतः ॥ ८ ॥ 
लिंगानां तद्भवेन्नित्यं सत्यसंधस्य भूपतेः ॥ 
कामदं भक्तजंतूनां सर्वपातकनाशनम् ॥ ९ ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
चमत्कारनरेंद्रस्य वंशे क्षीणे महामते ॥ 
आनर्त्ताधिपतिः कोऽन्यस्तत्र राजा बभूव ह ॥ ६.१२८.१० ॥  
सूत उवाच ॥ ॥ 
बृहद्बले हते भूपे संग्रामे द्विजसत्तमाः । 
पुत्रबंधुसमायुक्ताः सर्व लोकाः समाययुः ॥ ११ ॥ 
यत्रस्थः स महीपालः सत्यसंधस्तपोन्वितः ॥ 
शोकोद्विग्नास्ततः प्राहुस्तं भूपं रहसि स्थितम् ॥ १२ ॥ 
क्षीणोऽयं तावको वंशो न कश्चिद्विद्यते यतः ॥ 
दायादोऽपि कथं पृथ्वी संप्रतीयं भविष्यति ॥ १३ ॥ 
अराजके नृपश्रेष्ठ मात्स्यो न्यायः प्रवर्तते ॥ 
राष्ट्रे चैव पुरे चैव ग्रामे चैव विशेषतः ॥ १४ ॥ 
परदाररता ये च ये च तस्करवृत्तयः । 
सर्वे राजभयाद्राजन्मर्यादां पालयंति वै ॥ १५ ॥ 
तस्मात्त्वं तप उत्सृज्य राज्यं पूर्वक्रमागतम् ॥ 
कुरु राज्यं तथा दारान्पुत्रार्थं प्राप्य मा चिरम् ॥ १६ ॥ 
॥ राजोवाच ॥ ॥ 
संन्यस्तोऽहं द्विजश्रेष्ठा न राज्यं कर्तुमुत्सहे ॥ 
न सुतानां न दाराणां संग्रहं च कथंचन ॥ १७ ॥ 
तत्पुत्रार्थं प्रवक्ष्यामि युष्माकं स्वामिनः कृते ॥ 
उपायं येन राजा स्यादानर्त्तो लोकपालकः ॥ १८ । 
जामदग्न्येन रामेण यदा क्षत्रं निपातितम् ॥ 
गर्भस्थमपि कार्त्स्न्येन कोपोपहतचेतसा ॥ १९ ॥ 
ततः क्षत्रियभार्याः प्रागृतुस्नानात्समाययुः ॥ 
ब्राह्मणान्पुत्रजन्मार्थं न कामार्थं कथंचन ॥ ६.१२८.२० ॥ 
ततः पुत्राः समुत्पन्नास्तेजोवीर्यसमन्विताः ॥ 
क्षेत्रजा भूमिपालानां संजाताश्च महीक्षितः ॥२१॥ 
तस्माद्बृहद्बलस्यैता भार्यास्तिष्ठंति या जनाः ॥ 
ब्राह्मणांस्ता उपागम्य ऋतुस्नाता यथोचितान् ॥ २२ ॥ 
लभिष्यंति च पुत्रांस्तास्तेभ्यः क्षत्रियपुंगवान् ॥ 
ये भूमिं पालयिष्यंति पालयिष्यंति च प्रजाः ॥ २३ ॥ 
तथाऽत्रास्ति शुभं कुण्डं वासिष्ठं पुत्रजन्मदम् ॥ 
यत्र स्नाता ऋतौ नारी सद्यो गर्भवती भवेत् ॥ 
अमोघरेताः कांता च स्नानादत्र प्रजायते ॥ २४ ॥ 
ये पूर्वं क्षत्रिया जाता ब्राह्मणैः क्षत्रिणीषु च ॥ 
ते सर्वे तत्प्रभावेन संजाता नात्र संशयः ॥ २५ ॥ 
ययायया द्विजो यश्च क्षत्रिण्याऽभूद्वृतः पुरा ॥ 
तया सह समागत्य स्नातं मन्त्रपुरस्कृतम् ॥ २६ ॥
सकृन्मैधुनसंसर्गात्ततस्तीर्थप्रभावतः ॥ 
सर्वासां यत्सुता जाता दुहिता न कथंचन ॥ २७ ॥ 
ये केचित्पुत्रदा मंत्राश्चातुश्चरणासंभवाः । 
ते सर्वेऽत्र वसिष्ठेन प्रयुक्ताः क्षत्त्रमिच्छता ॥ २८ । 
दंपत्योः स्नानमात्रेण जातेऽत्र स्यात्सुपुत्रकः॥ 
तस्मात्सुपुत्रदंनाम कुण्डमेतन्निगद्यते ॥ २९ ॥ 
तस्माद्भार्याः समस्तास्ता बृहद्बलसमुद्भवाः ॥ 
अत्र स्नानं प्रकुर्वंतु यथोक्तविधिना जनाः ॥ ६.१२८.३० ॥ 
नैव किंचिदसत्यं स्यान्न च निंदाकरं तथा ॥ 
श्रूयते च यतः श्लोकः पूर्वाचार्यैरुदाहृतः ॥ ३१ ॥ 
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्त्रमश्मनो लोहमुच्छ्रितम्॥ 
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ ३२ ॥ 
तच्छ्रुत्वा जनाः सर्वे सचिवानां वचोखिलम् ॥ 
तदाचख्युर्द्रुतं गत्वा सत्यसंधस्य भूपतेः ॥ ३३ ॥ 
ततस्ताः सर्वशो दारा ब्राह्मणानतिसुन्दरान् ॥ 
ऋतुस्नाताः समाजग्मुर्नृपपत्न्यः सुहर्षिताः ॥ ३४ ॥ 
यत्र तत्पुत्रदं तीर्थं वसिष्ठेन विनिर्मितम् ॥ 
तत्र स्नात्वा सकृत्संगं समासाद्य द्विजोद्भवम् ॥ ३५ ॥ 
सर्वास्ताः पुत्रवत्यश्च संजाता द्विजसत्तमाः ॥ 
आसीत्तस्य नरेंद्रस्य शतं पंचभिरन्वितम् ॥ ३६ ॥ 
तासां समभवद्विप्राः शतं पंचाधिकं तथा ॥ ३७ ॥ 
प्रत्येकं वरपुत्राणां वंशवृद्धिकरं परम् ॥ 
आनंदजननं सम्यक्सर्वेषां राष्ट्रवासिनाम् ॥ ३८ ॥ 
तत्र श्रेष्ठोऽभवत्पुत्रो य आनर्तपतिर्भुवि ॥ 
अटोनाम सुविख्यातः सर्वशत्रुनिबर्हणः ॥ ३९ ॥ 
अटेश्वरइति ख्यातो येन देवोऽत्र निर्मितः ॥ 
सुभक्त्या येन दृष्टेन वंशोच्छित्तिर्न जायते ॥ ६.१२८.४० ॥ 
॥ ऋषय ऊचुः ॥ ॥ 
कस्मात्तस्य कृतं नाम एतच्चाऽट इति स्मृतम् ॥ 
अन्वयेन परित्यक्तं तस्मात्कीर्तय सूतज ॥४१॥ 
सचिवैर्ब्राह्मणैर्वापि तस्यैतन्नाम निर्मितम् ॥ 
मात्रा वा तत्समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः ॥ ४२ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
न मात्रा तत्कृतं नाम न विप्रैः सचिवैर्नृप ॥ 
तत्कृतं देवदूतेन व्योमस्थेन द्विजोत्तमाः ॥ ४३ ॥ 
यथा तथा प्रवक्ष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः ॥ 
यया स भूपतिर्जातो दशार्णाधिपतेः सुता ॥ ४९ ॥ 
सा रूपयौवनोपेता रूपाढ्यं प्राप्य सद्द्विजम् ॥ 
प्रस्थिता स्नातुकामाथ पुत्रतीर्थे मृगेक्षणा ॥ ४५ ॥ 
सहिता तेन विप्रेण कंदर्पप्रतिमेन च ॥ 
अथ ताभ्यां महान्रामो मिथः संदर्शनात्स्थितः ॥ ४६ ॥ 
तादृङ्मात्रं सुकृच्छ्रेण प्राप्तं तीर्थं सुतप्रदम् ॥ 
ततः स्नात्वा जले तस्मिन्निष्क्रांतौ तौ सुकामुकौ ॥४७॥ 
व्रजमानौ च मार्गेऽपि कामधर्ममुपागतौ ॥ 
अत्यौत्सुक्यात्सुसंहृष्टौ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः ॥ ४८ ॥ 
निंदमानस्य लोकस्य विच्छेदवचनैस्तदा ॥ 
वीर्योत्सर्गेऽथ संजाते यावदुत्तिष्ठते द्विजः ॥ ४९ ॥ 
तावदाकाशगा वाणी सहसा देवनिर्मिता ॥ 
अटताराजमार्गेण विप्रेणानेन वै यतः ॥ ६.१२८.५० ॥ 
उत्पादितस्तु पुत्रोऽयमौत्सुक्याद्ब्राह्मणेन तु ॥ 
अटाख्यो भूपतिस्तस्माल्लोके ख्यातो भविष्यति ॥ ५१ ॥ 
दीर्घायुर्बहुपुत्रश्च शत्रुंपक्षक्षयावहः ॥ 
एतस्मात्कारणाद्विप्रा अटाख्यः स बभूव ह ॥ ५२ ॥ 
स्ववंशोद्धरचंद्रोऽत्र वांछितार्थप्रदोऽर्थिनाम् ॥ 
तेनैतत्क्षेत्रमासाद्य स्थापितं लिंगमुत्तमम् ॥ 
स्वनाम्ना ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वदेष्टप्रदं नृणाम् ॥ ५३ ॥ 
यस्तन्माघचतुर्दश्यां पूजयेच्छ्रद्धयान्वितः ॥ 
न तस्य जायते किंचिद्दुःखं संतानसंभवम् ॥ ५४ ॥ 
अपि वर्षशतानारी स्नात्वा कुण्डे सुतप्रदे ॥ 
अटेश्वरं ततः पश्येच्छिवभक्तिपरायणा ॥ ५५ ॥ 
सद्यः पुत्रमवाप्नोति वंशवृद्धिकरं परम् ॥ तत्प्रसादान्न संदेहः कार्तिकेय वचो यथा ॥ ५६ ॥ 
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽटेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १२८ ॥