भृगुसंहिता/सप्तविंशोऽध्यायः
अथ सप्तविंशोऽध्यायः	
	
प्रायश्चित्तम्	
आचार्यस्यर्त्विजां चैव पूजकस्य विशेषतः   ।	
यथोक्तवरणे हीने शान्तिं कुर्याद्यथाविधि   ।। २७.१  ।।	
अब्जाग्नौ तु महाशान्तिं दशवारं हुनेत्ततः   ।	
यथोक्तं वरणं कृत्वा पश्चात्कर्म समाचरेथ् ।। २७.२  ।।	
अङ्कुरार्पणकाले तु ब्रह्मादीनामथार्ऽचने   ।	
हविर्निवेदने वापि हीने शान्तिं समाचरेथ् ।। २७.३  ।।	
तद्दैवत्यं वैष्णवं च हुत्वा-भ्यर्च्य निवेदयेथ् ।	
अङ्कुरार्पणहीने तु वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.४  ।।	
पुरुषसूक्तं च ब्राह्मं च व्याहृतीश्च हुनेत्तथा   ।	
पुनरप्यङ्कुरान्कृत्वा पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।। २७.५  ।।	
कृत्वांकुरार्पणं पश्चान्नाचरेत्कर्म चेत्ततः   ।	
राजराष्ट्रविनाशस्स्यान्महाशान्तिं समाचरेथ् ।। २७.६  ।।	
"क्षमऽस्वेति प्रणम्यैव पुनरङ्कुंमाचरेथ् ।	
अक्ष्युन्मेषात्तु पूर्वं चेत्पीठसंघातकर्मणि   ।। २७.७  ।।	
अलाभे चैव रत्नानां वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
सूक्तं तु पौरुषं ब्राह्मं स्ॐयं चैव तु व्याहृतिः   ।। २७.८  ।।	
हुत्वा सुवर्णं बहुश स्तत्तत्थ्साने विनिक्षिपेथ् ।	
अक्ष्युन्मेषणकाले तु गवादीनामसंभवे   ।। २७.९  ।।	
दर्शनद्रव्यरूपाणां यथालाभं प्रगृह्य च   ।	
तत्तद्द्रव्याधिदैवत्यं वैष्णवं जुहुयात्क्रमाथ् ।। २७.१०  ।।	
तत्तद्द्रव्यं च संपाद्य विधिवद्दर्शयेत्पुनः   ।	
अक्ष्युन्मेषणहीने वा राहुसौरोदयेऽथ वा   ।। २७.११  ।।	
अन्धकेचैव नक्षत्रे कृते चैवाक्षिमोचने   ।	
सर्वनाशो भवेत्तस्माद्वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.१२  ।।	
नवग्रहादिमन्त्राश्च हुत्वाक्ष्युन्मीलनं चरेथ् ।	
पञ्चगव्यादिषु द्रव्येष्वधिवासे विवर्जिते   ।। २७.१३  ।।	
हुत्वा वैष्णवमार्षञ्च विष्णुसूक्तं तथैव च   ।	
जलाधिवासं त्रियहमेकाहं वापि कालयेथ् ।। २७.१४  ।।	
यज्ञालये महावेद्यां कृतायामप्रमाणतः   ।	
अन्यदेशकृतायां वा विहीनायां च शोभनैः   ।। २७.१५  ।।	
तत्तद्देशाधिदैवत्यं वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
श्रीभूदैवत्यं च हुत्वैव यथोक्तं पुनराचरेथ् ।। २७.१६  ।।	
ध्रुवबेराक्षिमोक्षान्ते यदि बेरं न शोधयेथ् ।	
विपरीतेऽपि वा हुत्वा वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.१७  ।।	
पुरुषसूक्तं रौद्रमार्षं वारुणं च पुनश्चरेथ् ।	
अग्निकुण्डान्यविधिना कृतान्यालक्ष्य सत्वरं  ।। २७.१८  ।।	
ब्राह्मं स्ॐयमथाग्नेयं विधिना कारयेत्ततः   ।	
अप्रमाणेषु कूर्चादिष्वाज्यपात्र स्रुवादिषु   ।। २७.१९  ।।	
मिन्दाहुती च सावित्रं व्याहृतीश्च हुनेद्बधः   ।	
पञ्चाग्निषु यथास्थानं प्रोक्षणोल्लेखने कृते   ।। २७.२०  ।।	
मथिताग्नावलाभे तु प्राप्य चाचार्यमन्दिरं  ।	
अथ वा श्रोत्रियागारादाहृत्याग्निं समाचरेथ् ।। २७.२१  ।।	
निधाय गार्हपत्येग्निमाघारं जुहुयाद्बुधः   ।	
वैष्णवं भूमिदैवत्यमाग्नेयं च हुनेत्क्रमाथ् ।। २७.२२  ।।	
तमग्निं वर्धयित्वातु दक्षिणाग्नौ प्रणीय च   ।	
तत आहवनीयाग्नावावसध्ये ततः परं  ।। २७.२३  ।।	
सभ्ये पद्मानले चैवं क्रमात्प्रणयनं चरेथ् ।	
विपरीते प्रणयने तत्तन्मन्त्रविवर्जिते   ।। २७.२४  ।।	
वैष्णवं पावकं ब्राह्मंस्ॐयं हुत्वा पुनश्चरेथ् ।	
तत्तदग्निषु चाघारात्पूर्वं तेषामथान्तरा   ।। २७.२५  ।।	
नगच्छेद्यदि गच्छेत्तु तत्तद्दिक्पालदैवतं  ।	
वैष्णवं पावकं चेति प्रायश्चित्तं हुनैत्क्रमाथ् ।। २७.२६  ।।	
उत्पन्ने मथिताग्नौ तु शान्ते तत्र प्रमादतः	
आदौ प्रणयनादर्वागथवाग्निषु सर्वशः शान्तिं यथोदितां कुर्यादग्नि सूक्तं सहस्रशः)   ।	
तण्डुलैरेकजातीयैर्द्विप्रस्थैः पाचयेच्चरुं गव्यं च नवनीतं च लौकिकानलसंस्कृतं  ।। २७.२७  ।।	
संस्कारकाले संस्कुर्यात्तदग्निं मन्त्रवत्तदा   ।	
आज्यस्थाल्यामथ चरौ मक्षिकादिः पतेद्यदि   ।। २७.२८  ।।	
तद्व्यपोह्यान्यदादाय प्राजापत्यं च पावकं  ।	
वैष्णवं च हुनेदाज्ये त्वलब्धे नूतने पूनः   ।। २७.२९  ।।	
व्यपोह्य दोषं तं दर्भैरुद्दीप्योत्पूय चाचरेथ् ।	
आघारितेऽग्नौ नष्टे तु "अयं ते योनिऽ मुच्चरन्  ।। २७.३०  ।।	
आरोपयेच्च समिधं तद्भस्मनि यथार्हतः   ।	
"उद्बुद्ध्यऽस्वेति निक्षिप्य विधिना लौकिकेऽनले   ।। २७.३१  ।।	
विच्छिन्नं मिन्दाहुती च वैष्णवं व्याहृतिपूर्वकं  ।	
परिस्तरादिद्रव्याणां दाहे भेदेऽथ नाशने   ।। २७.३२  ।।	
पुनस्तत्तच्च संयोज्य महाव्याहृतिपूर्वकं  ।	
आग्नेयं मिन्दाहुती च वैष्णवं च हुनेद्बुधः   ।। २७.३३  ।।	
पात्रेऽनुक्ते स्रुवं पात्रं गृह्णीयाद्धोमकर्मणि   ।	
हविर्विशेषेऽनु क्तेतु घृतं वा सघृतं चरु   ।। २७.३४  ।।	
द्रव्ये प्रमाणहीने तु कापिलेन घृतेन वै   ।	
वैष्णवं विंशतिर्हुत्वा पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।। २७.३५  ।।	
प्रायश्चित्तानलेऽनुक्ते छुल्ल्यां नित्यानलेऽपि वा   ।	
क्रियाहीने विपर्यासे मन्त्राणां संकरेऽपि वा   ।। २७.३६  ।।	
वैष्णवं व्याहृतीश्चैव व्याहृत्यन्तं हुनेत्क्रमाथ् ।	
पुण्याहहीने पुण्याहमन्त्रान्द्वादशशो जपेथ् ।। २७.३७  ।।	
वास्तुहोमविहीने तु तन्मन्त्रान्दशशो हुनेथ् ।	
प्रायश्चित्तविशेषे यद्यनुक्ते वैष्णवं ततः   ।। २७.३८  ।।	
विष्णुसूक्तं पौरुषं च सूक्तं हुत्वा समाचरेथ् ।	
रत्नप्रतिनिधी रुक्मं धातूनां पारदं तथा   ।। २७.३९  ।।	
बीजानां च यवाः प्रोक्ताः पूर्वालाभे परस्स्मतः   ।	
रत्नानां प्रणिधिं गृह्य वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.४०  ।।	
दिग्दैवत्यं वैष्णवं च धातूनामथ तत्परं  ।	
बीजानां प्रणिधिं गृह्य वायव्यं वैष्णवं तथा   ।। २७.४१  ।।	
हुने द्विंशतिवारं तु प्रत्येकं दोषशान्तये   ।	
वस्त्रेलक्षणहीने वा युक्ते छेदादिना ततः   ।। २७.४२  ।।	
तत्त्यक्त्वान्यं समाहृत्य श्रीदैवत्यं च वैष्णवं  ।	
अण्डजादिद्वलब्धेषु वस्त्रं प्रत्येकमाहरेथ् ।। २७.४३  ।।	
वैष्णवं श्रीभूदैवत्यं हुत्वा कार्यं समाचरेथ् ।	
प्रमाणहीनेषु पुनस्तोरणादिषु चात्वरः   ।। २७.४४  ।।	
पृथग्द्वाराधिदैवत्यं जुहुयाद्विंशतिं बुधः   ।	
दर्भरज्ज्वां विहीनायां हुनैदार्षं च वैष्णवम्,   ।। २७.४५  ।।	
कुंभे प्रमाणहीने वा दोषयुक्तेऽपि वा तथा   ।	
वस्त्राभ्यां वर्णचिह्नैश्च हीने नात्रवसेद्धरिः   ।। २७.४६  ।।	
यत्नेन तानि निक्षिप्य वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
पुरुषसूक्तं ब्राह्मं च मुनिमन्त्रांश्च पावकं  ।। २७.४७  ।।	
जुहुयाद्दशकृत्वन्तु विप्राणां भोजनं चरेथ् ।	
आचार्यदक्षिणान्दद्यात्सफलं भवति ध्रुवं  ।। २७.४८  ।।	
भिन्ने तु साधिते कुंभे वैष्णपं विष्णुसूक्तकं  ।	
पुरुषसूक्तं ब्राह्ममैन्द्रमाग्नेयं चार्षमेव च   ।। २७.४९  ।।	
हुत्वा विंशतिकृत्वन्तु दद्यादाचार्यदक्षिणां  ।	
ब्राह्मणान्भोजयित्वैव संपूज्यैव च वैष्मवान्  ।। २७.५०  ।।	
अन्यत्कुंभं समाहृत्य पूर्ववत्साधयेद्बुधः   ।	
स्पृष्टे तु साथिते कुंभे पतितैः कुक्कुटादिभिः   ।। २७.५१  ।।	
तद्व्यपोह्यार्यदादाय पूर्ववत्साधयेत्तथा   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुषसूक्तं तथैव च   ।। २७.५२  ।।	
ब्राह्मं सौरमथाग्नेयमष्टाधिकशतं यजेथ् ।	
आचार्यदक्षिणां दद्याद्वैष्णवान्पूजयेद्विधिः   ।। २७.५३  ।।	
स्पर्शदुष्टे तथा बेरे स्नपनं शास्त्रतश्चरेथ् ।	
पूर्वोक्तां निष्कृतिं कृत्वा पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।। २७.५४  ।।	
न्रुवादीनामलाभेतु स्रुवेणैव हुनेद्धविः   ।	
श्वकुक्कुटाद्यैस्संस्पृष्टे कुण्डे तं तं व्यपोह्य च   ।। २७.५५  ।।	
कुण्डं तु पूर्ववत्कृत्वा कृत्वाघारं यथाविधि   ।	
आग्नेयं वैष्णवं पञ्चवारुणं मूलहोमकं  ।। २७.५६  ।।	
शतशो जुहुयात्कुर्याद्ब्राह्मणानां च भोजनं  ।	
अलाभे समिधां कृह्य पालाशीर्वटसंभवाः   ।। २७.५७  ।।	
आग्नेयं वैष्णवं ब्राह्मं हुत्वाकार्यं समाचरेथ् ।	
दर्भान्कुशान्वा समिधो मासातीतान्प्रगृह्य च   ।। २७.५८  ।।	
वारुणं वैष्णवं ब्राह्मं स्ॐयमाग्नेयमेव च   ।	
आदित्यं जुहुयाच्चैव दोष शान्तिर्भवेत्तथा   ।। २७.५९  ।।	
दधि क्षीरं गृहीतं चेदाजं माहिषमेव वा   ।	
वैष्णवं ब्राह्ममाग्नेयं सौरं च व्याहृतीर्हुनेथ् ।। २७.६०  ।।	
अनुक्तदेशादानीता मृदो वा वालुकास्तथा   ।	
अग्निकुण्डार्थमाहृत्य वारुणं वैष्णवे हुनेथ् ।। २७.६१  ।।	
आर्द्रं सधूमं दुर्गन्धं लेपयुक्तं सकण्टकं  ।	
जन्तुयुक्तं क्षिपेद्वह्नाविन्धनं तत्परित्यजेथ् ।। २७.६२  ।।	
अन्यत्प्रक्षिप्य चाग्नेयं वैष्णवं व्याहृतीर्हुनेथ् ।	
वस्त्रादिद्रव्ये दर्भेषु प्रपायां कूट एव वा   ।। २७.६३  ।।	
दग्धायामग्निना ब्राह्मं वैष्णवं सौरमेव च   ।	
आग्नेयं वैष्णवमिति प्रत्येकं दशशो हुनेथ् ।। २७.६४  ।।	
कलशन्यासरचनाविपर्याने तु वैष्णवं  ।	
पङ्क्तीशदैवत्यं च हुनेत्ततश्शास्त्रवदाचरेथ् ।। २७.६५  ।।	
स्नपने तु विपर्याने बेरस्य जुहुयाद्बुधः   ।	
पञ्चवारुणमन्त्रांश्च वैष्णवं च यथाविधि   ।। २७.६६  ।।	
शयने चेद्विपर्यासो वैष्णवं श्रीमहीमनून्  ।	
कलशस्नानशयने प्रत्येकं दशशो हुनेथ् ।। २७.६७  ।।	
हीने वा विपरीते वा तत्र हौत्रप्रशंसने   ।	
ब्राह्मं मुनीन्द्रमन्त्रांश्चहुनेत्पारिषदामपि   ।। २७.६८  ।।	
अवाहनादावर्चायां विपरीते विवर्जिते   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च ब्राह्मं रौन्द्रं हुनेद्दश   ।। २७.६९  ।।	
सर्वेषामुक्तहोमानां विपरीते विवर्जिते   ।	
पद्माग्नौ वैष्णवं विष्णुसूक्तं सूक्तं च पौरुषं  ।। २७.७०  ।।	
शयानमुद्धरेद्देवमकाले चाप्यमन्त्रकं  ।	
हुत्वा श्रीभूमिदैवत्यं चतुष्कृत्वन्तु शाययेथ् ।। २७.७१  ।।	
हीने चाध्ययने सारस्वतमष्टाधिकं शतं  ।	
प्रायश्चित्तं च हुत्वैव यथाशास्त्रं समाचरेथ् ।। २७.७२  ।।	
यथालाभं च गृह्णीयादलाभे षोडशर्त्विजां  ।	
तन्त्रेण कारयेत्सर्वमेष शास्त्रविधिस्स्मृतः   ।। २७.७३  ।।	
प्रतिष्ठायामुत्सवेवा तथान्यच्छुभकर्मणि   ।	
कुर्वतां तु पुरश्चर्यामाचार्यस्य र्त्विजां तथा   ।। २७.७४  ।।	
आस्नानाद्दीक्षितानां तु नाशौचःपरिकीर्तितः   ।	
मोहादनुष्ठिताशौचाःपतन्तिनरकेऽशुचौ   ।। २७.७५  ।।	
गृह्णीया त्संस्कृतांस्तान्वा पुनरन्यानथापि वा   ।	
आचार्य स्थ्सापकादींस्तु भर्त्सनादिकमाचरन्  ।। २७.७६  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च सूक्तं पौरुषमेव च   ।	
ब्राह्मं सारस्वतं हुत्वा ताननुज्ञाप्य चाचरेथ् ।। २७.७७  ।।	
आचार्यदक्षिणाकालेऽतीते हुत्वा तु वैष्णवं  ।	
मुनिमन्त्रञ्च जुहुयात्पृथगष्टोत्तरं शतं  ।। २७.७८  ।।	
यथोक्तदक्षिणां दद्यादर्थलोभं न कारयेथ् ।	
ब्राह्मणानामन्नदाने विहीने शान्तिमाचरेथ् ।। २७.७९  ।।	
त्रियहं तु महाशान्ति स्तद्दोषविनिवारिणी   ।	
हन्त्यल्पदक्षिणो यागः फलं दद्यात्सदक्षिणः   ।। २७.८०  ।।	
यज्ञस्य दक्षिणा जीवस्तस्माद्यत्नेन पालयेथ् ।	
इयं तात्कालिकीज्ञेया भूमिमग्रे प्रदापयेथ् ।। २७.८१  ।।	
अर्चकस्यार्चनार्धं च कुटुंबार्थं विशेषतः   ।	
भूमिभोगमकल्प्यैव महाशान्तिं समाचरेथ् ।। २७.८२  ।।	
असंकल्पितवृत्तिस्तु देवावासो न वर्धते   ।	
अर्चकः प्रणिधिर्यस्माद्राज्ञो राष्ट्रस्य कल्पते   ।। २७.८३  ।।	
तस्मात्समाहितः कुर्याद्यथा पूजा न लुप्यते   ।	
आपद्यपि च कष्टायां पूजामेतां न लोपयेथ् ।। २७.८४  ।।	
यदैव लुप्यते पूजा येन केनापि हेतुना   ।	
अग्रेर्ऽचकमियाद्दोष आर्द्रमेषोऽपराध्यति   ।। २७.८५  ।।	
तस्माद्दायेन भूम्यादि स्थिरदानेन सादरं  ।	
रूढाधिकार एवाग्रे प्रवर्तेतार्ऽचनेर्ऽचकः   ।। २७.८६  ।।	
यस्मादर्चनहीने तु राजराष्ट्रादिसंक्षयः   ।	
तद्ग्रामवासिनस्तस्माद्राजा राष्ट्रगता अपि   ।। २७.८७  ।।	
भगवत्पूजनाहेतो रुपकुर्युः प्रयत्नतः   ।	
आर्द्रापराधो भवति यस्माद्दोषेषु पूजकः   ।। २७.८८  ।।	
तं वृत्तिकर्शितं दृष्य्वा राजा च ग्रामवासिनः   ।	
सुखितं तं तथा कुर्युर्यथा देवस्तथार्चकः   ।। २७.८९  ।।	
दत्वृत्तिमधिकां चापिन शङ्केयुरसूयवः   ।	
यथार्हमुपयुञ्जीरन्स्वशक्तिं तत्सुखाय वै   ।। २७.९०  ।।	
प्रतिष्ठान्ते तु विधिवदर्चके त्वप्रकल्पिते   ।	
आसुरी सा भवेदर्चा कर्ता नैवाप्नु यात्फलं  ।। २७.९१  ।।	
देवेन सार्थमुद्दिष्टं यत्कुलं पूजकस्य तु   ।	
तदतिक्रम्य पूजां तु कारयेदितरेण चेथ् ।। २७.९२  ।।	
रौरवं नरकं याति कर्ता कारयिता च यः   ।	
तस्मा त्सर्वप्रयत्नेन शास्त्रोक्तं परिपालयेथ् ।। २७.९३  ।।	
श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकं  ।	
न हि प्रतीक्षते मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंग्रहः   ।। २७.९४  ।।	
न त्य क्तविभवो जातु भवेच्च विभवे सति   ।	
यथाशक्ति प्रकुर्वीत विभवांश्च न लोभयेथ् ।। २७.९५  ।।	
अलाभे कौतुकादीनां सुवर्णं न्यस्य वैष्मवं  ।	
विष्णुसूक्तं नृसुक्तं च वायव्यं दिगधीश्वरं  ।। २७.९६  ।।	
सभ्येऽन्तहोमहीने तु वैष्णवं पावकं तथा   ।	
व्याहृतीश्च हुनेद्विद्वान्दशकृत्वस्समाहितः   ।। २७.९७  ।।	
अग्निग्रहणहीने तु हुत्वा पूर्वोक्तनिष्कृतिं  ।	
श्रोत्रियावसथादग्निमाहृत्याघारवूर्वकं  ।। २७.९८  ।।	
नित्यहोमं च जुहुयात्ततः प्रभृति चाचरेथ् ।	
ध्रुवादावाहयेद्यस्मात्कौतुकादि चतुर्ष्वपि   ।। २७.९९  ।।	
प्रमादात्कुंभतीर्थेन तेषामावाहने कृते   ।	
"इषेत्वेऽत्यादिना स्नाप्य शीघ्रं शुद्धेन वारिणा   ।। २७.१००  ।।	
अनुमान्य च देवेशं वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
जुहुयात्पौरुषंसूक्तं ध्रुवादावाहयेत्पुनः   ।। २७.१०१  ।।	
अथनित्यार्चनायान्तु प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यते   ।	
सूर्योदयाच्च मध्याह्नात्पूर्व मस्तमयादपि   ।। २७.१०२  ।।	
कवाटोद्घाटने हीने नित्याग्नौ वा महानने   ।	
वैष्णवं धात्रादिदैवत्यं हुत्वा दौवारिकं तथा   ।। २७.१०३  ।।	
शीघ्रमुद्घाटयेद्द्वारं देवदेवं प्रणम्य च   ।	
अमन्त्रकमथान्यैर्वा कवाटोद्घाटने कृते   ।। २७.१०४  ।।	
पूर्वोक्तं जुहुयाच्छान्तिं जपेद्द्वादशसूक्तकं  ।	
मार्जनादिषु हीनेषु निर्माल्येचाप्यशोधिते   ।। २७.१०५  ।।	
वैष्णवं वारुणं हुत्वा वायव्यं शान्तमेव च   ।	
यथावत्कारयेत्सर्वं मन्त्रेणैव पुनर्गुरुः   ।। २७.१०६  ।।	
द्रव्यप्रतिनिधिस्तोयमलाभे तेन चाचरेथ् ।	
देवस्य स्नपने हीने वैष्णवे वारुणं हुनेथ् ।। २७.१०७  ।।	
"अपो हिऽष्ठादिभिर्मन्त्रैस्स्नावयेन्निष्कृतिर्भवेथ् ।	
पश्नान्नित्यं प्रकुर्वीत स्नानं नित्यार्चनोदितं  ।। २७.१०८  ।।	
अशक्तौस्नापने प्रोक्ष्यं मन्त्रेण कुशवारिभिः   ।	
वस्त्रादींश्च व्यपोह्यैव धौतवस्त्रं समर्पयेथ् ।। २७.१०९  ।।	
नित्यं स्नानमशक्यं चेद्विष्णुपञ्चदिनेषु वै   ।	
स्नापयेद्देवदेवेशमिति केचिद्वदन्तिहि   ।। २७.११०  ।।	
ध्रुवपीठेतु निर्माल्यं संशोध्य पुनरेव च   ।	
पुष्पन्यासं प्रकुर्वीत ध्रुवे नित्यार्चनं भवेथ् ।। २७.१११  ।।	
पुष्पन्यासं विनाकुर्यात्कौतुकस्यार्चनं यदि   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुषसूक्तं तधैव च   ।। २७.११२  ।।	
हुत्वा च विष्णुगायत्रीं पुष्बन्यासं क्रमाच्चरेथ् ।	
संबन्धकूर्चहीनेतु वैष्णवं मुनिमन्त्रकं  ।। २७.११३  ।।	
हुत्वासन्न्यस्य कूर्चं तु पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।	
धात्राद्यर्चनहीने तु तद्दैवत्यं सवैष्णवं  ।। २७.११४  ।।	
हुत्वार्चयेद्धातृमुखान्तथा परिषदः क्रमाथ् ।	
उपचारविपर्यासे "क्षमऽन्वेति प्रणम्य च   ।। २७.११५  ।।	
अनुमान्यार्चयेद्देवं हीने चैव तु विग्रहे   ।	
तद्देवतामनुं जप्त्वा वैष्णवं च विशेषतः   ।। २७.११६  ।।	
पुनस्तदुपचारादि पूजये त्सर्वविग्रहैः   ।	
उक्तद्रव्ये ष्वलब्धेषु पुष्पं तोयमथाक्षतं  ।। २७.११७  ।।	
गृहीत्वा चैव तत्सर्वं ध्यात्वा देवं समर्चयेथ् ।	
अर्चाकालेऽन्यकालं वा स्मये वा मूषिकादिभिः   ।। २७.११८  ।।	
मरुता वापि विच्छिन्नमजस्रं दीपमादराथ् ।	
द्विगुणं तु समुद्दीप्य सौरं रौद्रं च पावकं  ।। २७.११९  ।।	
वैष्णवं च तथाहुत्वा पुनरर्चनमाचरेथ् ।	
तत्काले सर्वदीपानां नाशे दोषो महत्तरः   ।। २७.१२०  ।।	
देवं शुद्धोदकैस्स्नाप्य कुशोदैरभिषिच्य च   ।	
पूर्वोक्तां निष्कृतिं हुत्वा द्विगुणं तु निदेवयेथ् ।। २७.१२१  ।।	
बहुदीपेषुचैकस्मिन्नष्टे तेनन दुष्यति   ।	
मन्त्राणां स्खलने मूर्त्याप्रणवेन सहाचरेथ् ।। २७.१२२  ।।	
अर्चाकाले यवनिकाहीने चैव प्रजापतिं  ।	
वैष्णपं चैव हुत्वा तु पटं कृत्वार्ऽचयेत्पुनः   ।। २७.१२३  ।।	
वेददूषक पाषण्ड पापरोगान्वितैर्जनैः   ।	
प्रतिलोमादिभिर्ल्मेच्छैरन्त्यजातिभिरेव च   ।। २७.१२४  ।।	
तत्काले दर्शने हुत्वा वैष्णवं ब्राह्ममेव च   ।	
रौद्रं च पावकं हुत्वा व्याहृतीश्च ततोर्ऽचयेथ् ।। २७.१२५  ।।	
यदि चावरणाद्बाह्ये पञ्चाशद्दण्डकान्तरे   ।	
मनुष्याणां मृतिस्स्यात्तदुद्धृत्यैवार्चयेद्धरिं  ।। २७.१२६  ।।	
नैवार्चनं हविर्दानं ततः पूर्वं समाचरेथ् ।	
ध्रुवकौतुकयोः कुर्यात्पुष्पन्यासावसानकं  ।। २७.१२७  ।।	
पश्चात्कालात्यये शान्तिं हुत्वा द्विगुणमर्चयेथ् ।	
एककालार्चने हीने द्वितीये द्विगुणं चरेथ् ।। २७.१२८  ।।	
तृतीये त्रिगुणं कुर्यादेकाहेर्ऽचाविवर्जिते   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुष सूक्तं तथैव च   ।। २७.१२९  ।।	
हुनेच्छ्रीभूमिदैवत्यं द्व्यहे तु द्विगुणं भवेथ् ।	
त्षहे त्रिगुणमेवन्तु द्वादशाहान्तमाचरेथ् ।। २७.१३०  ।।	
अतीते द्वादशाहेतु संधायौपासनानले   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुषसूक्तं तथैव च   ।। २७.१३१  ।।	
आलये परिषद्देव मन्त्रान्हुत्वा च शक्तितः   ।	
कलशैस्स्नाप्य देवेशमभ्यर्च्य हविरर्पयेथ् ।। २७.१३२  ।।	
मासं हीनेर्ऽचने कुर्यादालयाभिमुखे गुरुः   ।	
सभ्याग्नौ वैष्णवं विष्णुसूक्तं सूक्तं च पौरुषं  ।। २७.१३३  ।।	
हुत्वा श्रीभूमिदैवत्यं सर्वदैवत्यमेव च   ।	
कलशैरष्टभिश्च त्वारिंशद्भिस्स्नापयेद्धरिं  ।। २७.१३४  ।।	
विशेषेण हविर्दद्याद्द्वितीयेद्विगुणं तथा   ।	
तृतीये त्रिगुणं चैवं वत्सरानन्तु वर्धयेथ् ।। २७.१३५  ।।	
अतीते वत्सरे चैवं पद्माग्नौ सप्तवासरं  ।	
महाशान्तिं तु हुत्वैव कृत्वा वैष्णवपूजनं  ।। २७.१३६  ।।	
ब्राह्मणान्भोजयित्वैव शताष्टकलशैः पुनः   ।	
संस्नाप्य देवदेवेशं पुनस्थ्सापन माचरेथ् ।। २७.१३७  ।।	
अक्ष्युन्नेषाधिवासौ तु पुनस्थ्सापनकर्मणि   ।	
हित्वान्यत्सकलं कर्म पूर्ववत्तु समाचरेथ् ।। २७.१३८  ।।	
हविर्हीने जनास्सर्वेतद्ग्रामस्थास्समीपगाः   ।	
पीडिताः क्षुत्पिपासाद्यैर्भवेयुर्व्याधिता अपि   ।। २७.१३९  ।।	
तस्मादतिप्रयत्नेन हविस्सम्य ङ्निवेदयेथ् ।	
हीने हविष्येक काले द्वितीये द्विगुणं भवेथ् ।। २७.१४०  ।।	
तृतीये त्रिगुणं कुर्यादेकस्मिन्दिवसे गते   ।	
वैष्णवं श्रीमहीमन्त्रान्मूर्ति होमं तथा हुनेथ् ।। २७.१४१  ।।	
देवं शुद्धोदकैस्स्नाप्य प्रभूतं तु निवेदयेथ् ।	
सोपदंशमपक्वं च शीतं पर्युषितं तथा   ।। २७.१४२  ।।	
पात्रान्तरेष्वनिक्षिप्तं सावशेषं च लङ्घितं  ।	
विवृतं स्रावितं चैव विकृतं दृष्टि दूषितं  ।। २७.१४३  ।।	
अप्रोक्षितमथास्पृष्ट मगृहीतममुद्रितं  ।	
हविर्निवेदयेच्चेत्तु वैष्णवं श्रीमहीमनून्  ।। २७.१४४  ।।	
आग्नेयं वारुणं चैव वायव्यं दशशो हुनेथ् ।	
द्विगुणं तु पुनःकृत्वा प्रभूतं तु निवेदयेथ् ।। २७.१४५  ।।	
निवेद्य चाशुमिस्पृष्टं देवं संस्नाप्य मन्त्रतः   ।	
वैष्णवं विष्णुगायत्रीं त्रयस्त्रिंशत्क्रमाद्धुनेथ् ।। २७.१४६  ।।	
जुहुयाद्विधिनाशान्तिं प्रोक्षणैरपि प्रोक्षयेथ् ।	
पुण्याहं वाचयित्वैव द्विगुणं चार्चनं हविः   ।। २७.१४७  ।।	
व्रीह्यङ्गारतुषैर्युक्तेशर्करादिविमिश्रिते   ।	
निवेदिते तु हविषि मन्त्रेणाष्टाक्षरेण तु   ।। २७.१४८  ।।	
वैष्णप्या चैव गायत्षा मन्त्रैस्संस्तूय वैष्णवैः   ।	
"क्षमऽस्वेत्यनुमान्यैव प्रणमयैव च याचयेथ् ।। २७.१४९  ।।	
मक्षिकाद्यैर्जन्तुभिश्च केशाद्यैरपि दूषिते   ।	
निवेदिते तु हविषि शुद्धोदैस्स्नाव्यवै हरिं  ।। २७.१५०  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च श्रीभूदैवत्यमेव च   ।	
अष्टोत्तरशतं हुत्वा द्विगुणं तु निवेदयेथ् ।। २७.१५१  ।।	
महाहविषि चैतैन्तु संयुक्ते तत्र दूषितं  ।	
पुरुषाशनमात्रं तु व्यपोह्य तदनन्तरं  ।। २७.१५२  ।।	
भस्मांभसाकुशै "रापो हिरण्य पवमानऽकैः   ।	
प्रोक्ष्य देवं सुसंप्रार्ध्य तद्गृहीत्वा निवेदयेथ् ।। २७.१५३  ।।	
पूर्वमर्कोदयात्पक्व मुपदंशमथो हविः   ।	
कोष्णं चेदर्पयेत्प्रातरर्चनान्तेन दोषभाक्  ।। २७.१५४  ।।	
पूर्व मस्तमयात्पक्वं तथा सायं निवेदयेथ् ।	
असंस्कृतं तु तांबूलं लेपकेशान्वितं तथा   ।। २७.१५५  ।।	
जन्तुस्पृष्टं निवेद्यैव वैष्णवंश्रीमहीमनुन्  ।	
हुत्वा संस्कृत्य तांबूलं पुनरन्यन्निवेदयेथ् ।। २७.१५६  ।।	
अर्चनांगेषु चान्येषु पदार्थेष्वेवमेव हि   ।	
दूषितेष्वध हीनेषु तस्य तस्याधिदैवतं  ।। २७.१५७  ।।	
मन्त्रं स वैष्णवं हुत्वा पुनरन्यैस्समर्चयेथ् ।	
अलाभे चैव सर्वेषां पुष्पं तोयं प्रगृह्यच   ।। २७.१५८  ।।	
संकल्प्यैव प्रतिनिधिं तत्तत्स्मृत्वा समर्चयेथ् ।	
नित्यहोमे विहीनेतु वैष्णवं दशशो हुनेथ् ।। २७.१५९  ।।	
यथोक्तहोमं द्विगुणमाचरेत्तदनन्तरं  ।	
अग्निसंरक्षणेऽशक्ता "वयन्ते योऽनिमुच्चरन्  ।। २७.१६०  ।।	
समिध्यारोपयेत्कुण्डात्पश्चात्संस्थाप्य लौकिके   ।	
न्यस्य "चोपावरोऽहेतिप्रत्यहं जुहुयात्क्रमाथ् ।। २७.१६१  ।।	
सुरर्षिमनुजानां तु बलं यस्मात्पृवर्धते   ।	
तस्माद्बलिस्समाख्यातस्तदर्थं प्रत्यहं हरिं  ।। २७.१६२  ।।	
उक्तद्रव्येषु चावाह्य त्रिषु कालेषु देशिकः   ।	
अभ्यर्च्य भ्रामयेदेवमशक्तः कर्तुमुत्तमं  ।। २७.१६३  ।।	
यथोक्तपात्रे निक्षिप्य बलिद्कव्यन्तु केवलं  ।	
तस्योपरि यथोक्तं तु बलिबेरं च विन्यसेथ् ।। २७.१६४  ।।	
शिरसा धारयन्पात्रं त्रिर्द्विर्वा सकृदेव वा   ।	
देने ततः परीयाच्च देवागारं प्रदक्षिणं  ।। २७.१६५  ।।	
अथ हित्वा बलिद्रव्यं शिबिकादौ गजेऽथवा   ।	
अरोप्य याने विधिवत्कारयेच्च प्रदक्षिणं  ।। २७.१६६  ।।	
प्रातर्भ्रमणहीने तु वैष्मवं सौरस्ॐयकं  ।	
प्राजापत्यं च जुहुयाद्धीने चोक्तप्रदक्षिणे   ।। २७.१६७  ।।	
वैष्णवं गारुडं हुत्वा बलिभ्रमणमाचरेथ् ।	
हीने प्रातर्बलौ कुर्यान्मध्याह्ने द्विगुणं बलिं  ।। २७.१६८  ।।	
तथा हीने च मध्याह्ने रात्रौ त्रिगुणमाचरेथ् ।	
एकाहे तु बलौ हीने नित्याग्नौ वा महानने   ।। २७.१६९  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुषसूक्तं तथैव च   ।	
दिग्दैवत्यं च हुत्वा तु प्रदक्षिणनुथाचरेथ् ।। २७.१७०  ।।	
देवालङ्कारहीने तु श्रीदैवत्यं यजेद्बुधः   ।	
छत्रपिञ्छाद्यलाभे तु वारुणं जुहुयात्तथा   ।। २७.१७१  ।।	
अलाभे चामरादीनां वायव्यं चैव हूयते   ।	
दीपालाभे पावकं च व्याहृत्यन्तं यजेत्त्रयं  ।। २७.१७२  ।।	
द्व्यहे तु द्विगुणं कुर्वात्त्षहे त्रिगुणमेव च   ।	
द्वादशाहान्तमेवं स्याद्द्वादशाहे गते ततः   ।। २७.१७३  ।।	
औपासनाग्निमाधाय वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
पुरुषसूक्तं च श्रीभूमिदैवत्यं ब्राह्म मेव च   ।। २७.१७४  ।।	
रौद्रं दिग्देवतामन्त्रं हुत्वैव भ्रमणं चरेथ् ।	
मानेऽतीते तु पद्माग्नौ वैष्णवं विष्णुसूक्तं  ।। २७.१७५  ।।	
नृसूक्तं पारमात्मीकमीङ्कारादीं स्तदालये   ।	
परिषद्देवमन्त्रांश्च हुत्वा भ्रमणमाचरेथ् ।। २७.१७६  ।।	
द्विमासे द्विगुणं कुर्यात्त्रिमासे त्रिगुणं चरेथ् ।	
वर्धये द्वत्सरान्तं चाप्यतीते वत्सरे पुनः   ।। २७.१७७  ।।	
सभ्यं संसाध्य देवाभिमुखे वा दक्षिणे नलं  ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च सूक्तं पौरुषमेव च   ।। २७.१७८  ।।	
श्रीभूम्योश्चैव दैवत्यं सर्वदैवत्यमेव च   ।	
हुत्वा चार्यं च संपूज्य बल्युद्धरणमाचरेथ् ।। २७.१७९  ।।	
पतितेऽन्नबलौ भूम्यां भिन्ने जीर्णे च पूर्ववथ् ।	
बलिमापाद्य हुत्वा च वैष्णवं गारुडं तथा   ।। २७.१८०  ।।	
प्राजापत्यं तु विधिना ततः कुर्यात्प्रदक्षिणं  ।	
बल्युद्धरणकाले तु विघ्नश्चेदापतेत्तदा   ।। २७.१८१  ।।	
सौरं स्ॐयं वैष्णवं च हुत्वा पुनरथाचरेथ् ।	
पात्रालाभे हविःपात्रं हुनैदादाय वैष्णवं  ।। २७.१८२  ।।	
प्रमाणहीनेऽन्नबलौ वैष्णवं च प्रजापतिं  ।	
जुहुयाद्दोषदुष्टे तु हविर्निष्कृतिमाचरेथ् ।। २७.१८३  ।।	
आवाहनं विना चान्नबलौ तु भ्रमणेकृते   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च पुरुषसूक्तं तथैव च   ।। २७.१८४  ।।	
हुत्वा श्रीभूमिदैवत्यं विधिना भ्रमणं चरेथ् ।	
बल्यग्रखण्डे विधिना शान्ताय त्वनिवेदिते   ।। २७.१८५  ।।	
वैष्णवं मूर्तिमन्त्रं च हुत्वैव दशशः क्रमाथ् ।	
निवेद्य विष्वक्चेनाय प्रदाय मुखवासनं  ।। २७.१८६  ।।	
पुनश्च बल्युद्धरणं विधिना कारयेत्ततः   ।	
अकृते बलिदाने तु प्राश्य पादोदकं हरेः   ।। २७.१८७  ।।	
प्रसादं चापि संप्राश्य पुनर्द्विगुणमर्चयेथ् ।	
प्रवृत्तायां तु पूजायां हविर्दानान्तमेव च   ।। २७.१८८  ।।	
तीर्थप्रसाददानं वा पादुकाग्रहणं तथा   ।	
नशस्तमन्यथा कृत्वा शान्तिहोमं समाचरेथ् ।। २७.१८९  ।।	
पूजान्ते पूजकात्पूर्वमन्यस्तीर्थादिकं पिबेथ् ।	
प्रसादं वापि गृह्णीयात्तत्पूजा निष्फला भवेथ् ।। २७.१९०  ।।	
महाशान्तिं तथा हुत्वा पुनःपूजां समाचरेथ् ।	
तीर्थं पुष्पं ततः क्षीरं गन्धं च तदनन्तरं  ।। २७.१९१  ।।	
सर्वाण्वपि हवींष्यत्र नागवल्लीदलान्यपि   ।	
यद्यन्निवेदितं देवे दद्यादग्रेर्ऽचकाय च   ।। २७.१९२  ।।	
अर्चकस्तु हरिस्साक्षाच्चररूपो यतस्स्मृतः   ।	
नित्ये कर्मणि सर्वत्र पूजकं पूर्वमर्चयेथ् ।। २७.१९३  ।।	
आचार्य मर्चकं वाथ तथा नैमित्तिकेर्ऽचयेथ् ।	
यद्यवैखानसो विप्रः कदापि हरिमन्दिरे   ।। २७.१९४  ।।	
समिच्छेदग्रसन्मानं तद्देवस्य विमाननं  ।	
यजमानो विपन्नस्स्याद्राजराष्ट्रं विनश्यति   ।। २७.१९५  ।।	
अज्ञानादथ वा मोहादाचले दन्यथायदि   ।	
द्विगुणं तु समभ्यर्च्य चान्यद्द्विगुण माचरेथ् ।। २७.१९६  ।।	
अशुचिर्वाप्यनाचारः सदावैखानस श्शुचिः   ।	
पिता मृष्यति पुत्राणां विशङ्कं दोषसंचयं  ।। २७.१९७  ।।	
पिता हि भगवान्विष्णुपुत्रास्स्युः पूजका हरेः   ।	
तस्मात्तेषु न कुप्येत दीर्घमायुर्जिजीविषुः   ।। २७.१९८  ।।	
अतःपरं प्रवक्ष्यामि निष्कृतिं स्नपनाश्रितां  ।	
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं स्नपनं भवेथ् ।। २७.१९९  ।।	
विषुवे चायनद्वन्द्वे स्नपनं नित्यमुच्यते   ।	
चन्द्र सूर्योपरोगे यन्नैमित्तिकमिति स्मृतं  ।। २७.२००  ।।	
शेषेषु स्नपनं यत्तत्काम्यं तु परिकीर्तितं  ।	
नित्यस्नापनहीने तु वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.२०१  ।।	
पुरुषसूक्तं वारुणं च दशकृत्वो हुनेत्पुनः   ।	
स्नपनं विधिवत्कुर्यान्नि त्यस्नपन निष्कृतिः   ।। २७.२०२  ।।	
ग्रहणे स्नपने हीने पूर्ववन्निष्कृतिं चरेथ् ।	
काम्ये च पूर्ववत्कृत्वा शुद्धोदैरभिषेचयेथ् ।। २७.२०३  ।।	
अन्यथा चेन्महादोषो यजमानो विनश्यति   ।	
आलयात्पुरतश्चैव उत्तरे वा मनोरमे   ।। २७.२०४  ।।	
उत्तमं स्नपनागारमैशान्यां मध्यमं भवेथ् ।	
पश्चिमे दक्षिणे चैवमधमं संप्रकीर्तितं  ।। २७.२०५  ।।	
आग्नेय्यादिषु कोणेषु स्नपने वैष्णवं तथा   ।	
विष्णुसूक्तं नृसूक्तं च दिगीशानां मनुं हुनेथ् ।। २७.२०६  ।।	
स्नपनं कारयेत्पश्चादेषा व्यत्यय निष्कृतिः   ।	
संध्याकालेतु संप्राप्ते निमित्तस्नपने तथा   ।। २७.२०७  ।।	
नैमित्तिकं समाप्यैव नित्यपूजं समाचरेथ् ।	
अन्यथा वैष्णवं मन्त्रं शतवारं जपेत्सुधीः   ।। २७.२०८  ।।	
पूर्वरात्रौ प्रतिसरे हीने च शयने तथा   ।	
वैष्णवं श्रीमहीमन्त्रान्हुत्वा सौदर्शनं तथा   ।। २७.२०९  ।।	
शय्याधिवासनं हित्वा बन्धयेत्कौतुकं पुनः   ।	
एमबेरे कौतुके तु कर्तव्ये शयनं विना   ।। २७.२१०  ।।	
बद्ध्वा प्रतिसरं सद्यस्स्नपनं सम्यगाचरेथ् ।	
कृतेऽंकुरार्पणे हीने स्नपने वैष्णपं तथा   ।। २७.२११  ।।	
स्ॐयं श्रीभूमिदैवत्यं वैघ्नं हुत्वाभिषेचयेथ् ।	
विनांकुरार्पणं चाथ स्नापयेदिति केचन   ।। २७.२१२  ।।	
प्रमाणहीनेऽधिके वा पङ्क्तौ स्नानावटेऽपि च   ।	
वैष्णवं भूमिदैवत्यं पङ्क्तीशस्य मनुं यजेथ् ।। २७.२१३  ।।	
हीने शान्ताद्यर्चने च वैष्णवं शान्तमेव च   ।	
पङ्क्तीशस्यार्चने हीने तन्मन्त्रं च जयादीकान्  ।। २७.२१४  ।।	
इन्द्राद्यर्चनहीने तु तन्मन्त्रं वैष्णवं हुनेथ् ।	
कलशेष्वप्रमाणेषु वैष्णवं वायुदैवतं  ।। २७.२१५  ।।	
आग्नेयं जुहुयान्मृत्सु हीनास्वत्र च वैष्णवं  ।	
भूदैवत्यं च जुहुयान्मृत्सु सर्वास्वयं विधिः   ।। २७.२१६  ।।	
पर्वतेष्यप्रमाणेषु वैष्णवं पावकं हुनेथ् ।	
धान्येषु वैष्णवं चैव वायव्यं च हुनेद्बुधः   ।। २७.२१७  ।।	
अङ्कुरेषु विहीनेषु वैष्णवं गारुडं तथा   ।	
जुहुयाद्व्याहृतीश्चैव यथार्हं संभरेत्पुनः   ।। २७.२१८  ।।	
वर्णहीनेष्वमानेषु मङ्गलेषु तु वैष्णवं  ।	
ऐन्द्रं च जुहुयात्कुर्याद्यथार्हं संभरेदपि   ।। २७.२१९  ।।	
पञ्चगव्ये मन्त्रहीने विहीने योगकर्मणि   ।	
जुहुयाद्वैष्णवं रौद्रं मन्त्रेणैव सुयोजयेथ् ।। २७.२२०  ।।	
उक्तप्रमाणहीनेषु पञ्चगव्यादिषु क्रमाथ् ।	
प्रधानेषु जलैःपूर्व द्रव्याधिपमनुं तथा   ।। २७.२२१  ।।	
वैष्णवेनैव मन्त्रेण सह हुत्वा समाचरेथ् ।	
प्राशनं प्रोक्षं वापि शास्त्रेऽस्मिन्यत्र चोद्यते   ।। २७.२२२  ।।	
अयमेव विधिर्ज्ञेयः पञ्चगव्यस्य सर्वतः   ।	
साधिते कलशेभिन्ने त्वन्यमादाय पूर्ववथ् ।। २७.२२३  ।।	
आपूर्याभ्यर्च्य दशशो वैष्णवं जुहुयात्ततः   ।	
कलशानां विपर्यामे तद्धृतेनैव चाप्लुते   ।। २७.२२४  ।।	
वैष्णवं द्रव्यदैवत्यं हुत्वा संशोध्य तत्पुनः   ।	
शुद्धोदैस्स्नापयेच्चैव यथावच्च पुनर्न्यसेथ् ।। २७.२२५  ।।	
कृते तु कलशन्यासे श्वकाकादिभिरेव वा   ।	
अस्पृश्यैर्वापि संस्पर्शे संसाध्यान्यत्तु पूर्ववथ् ।। २७.२२६  ।।	
शान्तिं वैष्णवमन्त्रांश्च हुत्वा कार्यं समाचरेथ् ।	
कृमिकीटादिपतने तत्तद्द्रव्यं परित्यजेथ् ।। २७.२२७  ।।	
अन्यदादाय जुहुयाद्वैष्णवं द्रव्यदैवतं  ।	
रत्नालाभे वैष्णवं तु हुत्वा स्वर्णं तु निक्षिपेथ् ।। २७.२२८  ।।	
वस्त्रालाभे वैष्णवं च श्रीदैवत्यं च हावयेथ् ।	
यथोक्तस्नपने हीने कथं चित्स्नपनं चरेथ् ।। २७.२२९  ।।	
अथ वा कारयेच्छुद्धस्नपनं वा विधानतः   ।	
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तमथोत्सवे   ।। २७.२३०  ।।	
कालादिभेदन्तेषां च लक्षणं च पुरोदितं  ।	
पुरस्कृत्य तिथिं केचित्केचिन्नक्षत्रपूर्वकं  ।। २७.२३१  ।।	
संकल्पयन्त्यवभृथं वरमृक्षापवर्गकं  ।	
अकृते नियते कालं कृते वानियते तथा   ।। २७.२३२  ।।	
कालोत्सवे महान्दोषस्तत्र कुर्यात्तुनिष्कृतिं  ।	
उत्सवात्पूर्वमुद्दिस्य महाशान्तिं त्षहं चरेथ् ।। २७.२३३  ।।	
विज्ञाप्य देवदेवेशं ततः कालोत्सवं चरेथ् ।	
अन्यथा तु कृतं कार्यमकृतं स्यादसंशयं  ।। २७.२३४  ।।	
अन्यस्मिन्वापि मासे तु न कुर्याद्यदि चोत्सवं  ।	
एष एव विधिः प्रोक्तः परस्मिन्वत्सरे कृते   ।। २७.२३५  ।।	
एवं त्रिवत्सरेभ्यस्स्यादत ऊर्ध्वं विशेषतः   ।	
सप्ताहन्तु महाशान्तिं कृत्वा तूत्सव माचरेथ् ।। २७.२३६  ।।	
एवे द्वादशवर्षान्तं ततश्चस्थापनं पुनः   ।	
तत्र देवो न रमते योऽसावुत्सव दैवतं  ।। २७.२३७  ।।	
यत्र देवालये विष्णुस्थ्साप्यते प्रथमं ततः   ।	
तेनैव कारयेत्सर्वमाचार्येणार्ऽचकेन च   ।। २७.२३८  ।।	
तदभावे तु तत्पुत्रैःपौत्रैस्तद्वंशजैस्तथा   ।	
तन्नियुक्तैस्तदीयैर्वापूर्वाभावे परैश्चरेथ् ।। २७.२३९  ।।	
अन्यथा क्रियते चेत्तु यजमानो विनश्यति   ।	
उत्सवाहस्सु हीनेषु प्रायश्चित्तं समाचरेथ् ।। २७.२४०  ।।	
वर्धयेद्वैष्णवं कार्यं ह्रासयेन्न कदा चन   ।	
प्रमादाद्वाप्यशक्तौ वा कृत्वा संप्रार्थयेद्धरिं  ।। २७.२४१  ।।	
महाशान्तिं तु हुत्वैव शेषं कुर्यात्प्रयत्नतः   ।	
एष एव विधिर्वृद्धौ स तु श्रेयोऽभिवृद्धिदः   ।। २७.२४२  ।।	
यदा त्ववभृथेदैवात्कृते विनिमयेन तु   ।	
असंकल्पितवत्कुर्यात्तत्र पूर्वोक्त निष्कृतिः   ।। २७.२४३  ।।	
प्रमादाद्बुद्धिपूर्वं वा तत्तद्वेलोत्सवादिषु   ।	
अकृतेषु यथाशास्त्रं कृत्वा तन्त्रेण वैपुनः   ।। २७.२४४  ।।	
मन्त्रेण वा पुनस्सूक्ष्मं कालेऽवभृथमाचरेथ् ।	
यज्ञस्यापभृथोऽन्तस्स्यान्नोत्सवस्तदनन्तरं  ।। २७.२४५  ।।	
अकृतोत्सवकार्याणि यथोक्तं पूर्वमाचरेथ् ।	
नित्योत्सवं हरेः कुर्यान्नित्यश्री र्नित्यमङ्गलः   ।। २७.२४६  ।।	
हरिर्नारायणो देवो नालं देवा स्तमर्चितुं  ।	
आचार्ये यजमाने वा पूजकेऽन्यपदार्थिनि   ।। २७.२४७  ।।	
नष्टे सद्यस्तदान्यन्तु वरयित्वा समाचरेथ् ।	
न दैवं प्रतिबध्नाति कार्यं यत्कर्म मानुषं  ।। २७.२४८  ।।	
देवेशमनुमान्याथ महाशान्तिं तु पद्मके   ।	
समृतो ब्रह्ममेधार्ऽहः पूतं तद्गात्रमुच्यते   ।। २७.२४९  ।।	
सर्वे पदार्थिनः प्रोक्ता गुरुपूर्वाःपदार्थिनः   ।	
ग्रामान्तरं प्रयाते तु दीक्षामध्ये पदार्थिनि   ।। २७.२५०  ।।	
अस्पृश्यस्पर्शदोषेण सुरापानादिना तथा   ।	
अनुक्तदोषैर्वा दुष्टे रोगाच्छौचाद्यसंभवे   ।। २७.२५१  ।।	
शावाद्याशौसयोग्ये वा शवानुगमने तथा   ।	
वाहने दाहने चैव प्रेतान्नश्राद्धभोक्तरि   ।। २७.२५२  ।।	
श्राद्धस्य याजके श्राद्धशिष्टभोक्तरिभोक्तरि   ।	
दोषस्स्याद्विधिना तत्र महाशान्तिमथाचरेथ् ।। २७.२५३  ।।	
श्राद्धकर्तिरि नो दोष स्तत्र दाता भवेत्सहि   ।	
परान्नेन मुखं दग्धं हस्तौ दग्धौ प्रतिग्रहाथ् ।। २७.२५४  ।।	
परस्त्रीभिर्मनोदग्धं ब्रह्मशापः कुतः कलौ   ।	
दीक्षामध्ये नान्यदीक्षां गर्भदीक्षां विना चरेथ् ।। २७.२५५  ।।	
विधुरे यजमाने तु दीक्षितः पुरुषो भवेथ् ।	
सदारो वा प्यदारोवा दीक्षितस्स्यात्कलत्रवान्  ।। २७.२५६  ।।	
दंपती यजमानो चेदयमभ्युदयो भवेथ् ।	
अनग्निमत्यदारे वा गुरौ तं तु न दीक्षयेथ् ।। २७.२५७  ।।	
अन्यस्मिन्पदभाजी स्याद्यथासंभवमादरः   ।	
वैधुर्यसंभवे त्वेषां मध्ये दुष्यन्ति नैव ते   ।। २७.२५८  ।।	
वत्सराशौचमितरच्चाशौचं न प्रवर्तते   ।	
मातापित्रोर्मृतौ यत्तु प्रोक्तमभ्युदये पुनः   ।। २७.२५९  ।।	
ध्वजारोहणहीने तु कृते निष्फल उत्सवः   ।	
कृत्वैवारोहणं तस्माद्ध्वजस्योत्सवमाचरेथ् ।। २७.२६०  ।।	
ध्वजस्यारोहणं कृत्वा नाचरेद्यदि चोत्सवं  ।	
अज्ञानादर्थलोभाद्वामासेऽ न्यस्मिन्त्समाचरेथ् ।। २७.२६१  ।।	
नकुर्याच्चेद्द्वितीये तु मासे कर्ता विनश्यति   ।	
तस्मान्निष्कृतिमब्जाग्नौ हुत्वा तूत्सवमाचरेथ् ।। २७.२६२  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च नृसूक्तं चैव गारुडं  ।	
ध्वाजं शान्तं च चक्रं च तथैवोत्सवदैवतं  ।। २७.२६३  ।।	
व्याहृत्यन्तं च हुत्वा तु वैष्णवान्पूज्य चाचरेथ् ।	
ध्वजस्य लक्षणं वक्ष्ये येन मानेन कारयेथ् ।। २७.२६४  ।।	
विमानेन समं वाथ पादेनार्ऽधेन वाधिकं  ।	
पादेनार्धेन हीसं वा पञ्चधापि प्रकल्पयेथ् ।। २७.२६५  ।।	
जयश्रीकीर्तिविजयमङ्गलाख्याः प्रकीर्तिताः   ।	
अर्धहीनं न कुर्वीत तदेवागतिकं भवेथ् ।। २७.२६६  ।।	
तस्माच्चहीनं नैव स्यादधिकं स्यात्तु शक्तितः   ।	
अवक्रमृजुमन्येनासंबद्धं कीलितादिभिः   ।। २७.२६७  ।।	
श्लक्ष्णं मनोहरं दारु गृहीत्वाखण्डमुत्तमं  ।	
तं चतुर्दशधा कुर्याम्मालाग्रे तेन कारयेथ् ।। २७.२६८  ।।	
भागमेकं विहायाग्रे तत्र कुर्यात्त्रिमेखलाः   ।	
मेखलानामथायामस्तद्भागेन समो भवेत्,   ।। २७.२६९  ।।	
त्रितालविस्तृतं कुर्याद्दण्डविस्तृतमेव वा   ।	
अन्तरं च समं तेषां तिस्रः कुर्यात्तु यष्टिकाः   ।। २७.२७०  ।।	
यष्टी द्वे पुरतः कुर्यात्पश्चादेका विधीयते   ।	
सर्वत्र किङ्किणीनां तु कुर्याच्छतम शेषतः   ।। २७.२७१  ।।	
पश्चाच्छेषं त्रिधा कुर्याच्चतुर्धा वा ध्वजं बुधः   ।	
अष्टाश्रं च षडश्रं च चतुरश्रं च वृत्तकं  ।। २७.२७२  ।।	
मूलादारभ्य कुर्वीत चतुर्धा विहितं ध्वजं  ।	
त्रिधा कृते न कुर्यात्तु षडश्रं शेषमाचरेथ् ।। २७.२७३  ।।	
आद्यं भागं त्रिधा कृत्वा केचिदेवं प्रकुर्वते   ।	
शिखरं शिर इत्याहुरर्धेन शिखरं भवेथ् ।। २७.२७४  ।।	
प्रमादात्पतितं गृह्य शिखरं स्थापयेद्विधिः   ।	
स्पुटितेवाथ भिन्ने वा बिंबस्योक्तवदाचरेथ् ।। २७.२७५  ।।	
अधिष्टिते तु शिखरे द्विजैर्गृध्रादिभिस्सकृथ् ।	
विष्ठादिकरणे वापि उषिते वा निरन्तरं  ।। २७.२७६  ।।	
वास्तुहोमं च हुत्वैव पर्यग्निकरणं चरेथ् ।	
एष एव विधिः प्रोक्तो विमानशिखरादिषु   ।। २७.२७७  ।।	
अधिष्ठानेन पादेन प्रस्तरेण च संयुतं  ।	
ध्वजमूले त्विष्टकाभिर्वेदिं कुर्यान्मनोहरां  ।। २७.२७८  ।।	
न तामप्यधितिष्ठेत नरो दीर्घं जिजीविषुः   ।	
किं पुनस्तत्र वक्तव्यमालयाद्यवरोहणे   ।। २७.२७९  ।।	
विमानं विष्णुरूपं स्यान्न तत्पादादिवा क्रमेथ् ।	
धामप्रदक्षिणे पूर्वं कुर्यात्तत्र नमस्त्रियाः   ।। २७.२८०  ।।	
न लङ्घयेद्ध्वजछायां प्रदक्षिणविधिं विना   ।	
गोपुरस्य विमानस्य प्राकारस्यालयस्य च   ।। २७.२८१  ।।	
प्रमादादतिलङ्घ्यैव प्राणायामशतं चरेथ् ।	
शिवदृष्टिं विष्णुवृष्ठं दुर्गायाः पार्श्वतो दृशं  ।। २७.२८२  ।।	
विघ्नेशस्योर्ध्वदृष्टिं च तीक्ष्णमाहुर्मनीषिणः   ।	
यावच्छावतरेच्छाया तावती दोषभूमिका   ।। २७.२८३  ।।	
दोषभूमिं परित्यज्य निवासं परिकल्पयेथ् ।	
त्यागे संपत्समृद्धिस्स्यादन्यथा विपरीतकृथ् ।। २७.२८४  ।।	
रध्यादिभिर्यथा भूयादन्तरं तन्न दोषकृथ् ।	
अथ वा शतदण्डान्तं त्यक्त्वान्वे वसतिं जगुः   ।। २७.२८५  ।।	
यावद्धामायतं दावत्पृष्ठं वा मुघमेव वा   ।	
ततोधिकं तच्च तच्च केचिदाहुर्मनीषिणः   ।। २७.२८६  ।।	
ध्वजं नित्यमुशन्त्येके यत्रैको ह्यनवायिषु   ।	
तत्रारोहणकर्मादि नेच्छन्ति परमर्षयः   ।। २७.२८७  ।।	
औत्सवं ध्वजमास्थाप्य तत्र कार्यं प्रकुर्वते   ।	
ध्वजमेकं तु सर्वत्र केचिदाहुर्मनीषिणः   ।। २७.२८८  ।।	
अतः परं प्रवक्ष्यामि ध्वजदण्डे तु निष्कृतिं  ।	
प्रमादात्पतिते भूम्यां ध्वजे वातादिना दृढे   ।। २७.२८९  ।।	
अभग्ने वाथ भग्ने वा ध्वजं तत्र पूनः क्षिपेथ् ।	
अभग्ने तं ध्वजं गृह्य कृत्वा मन्त्रेण तक्षणं  ।। २७.२९०  ।।	
अधिवासादिकं कृत्वा तत्थ्साने स्थापयेद्बुधः   ।	
भग्ने ध्वजे न सग्राह्यस्तमप्सु विधिना त्यजेथ् ।। २७.२९१  ।।	
ततोऽन्यं ध्वजमादाय स्थापयेदविलंबितं  ।	
चोराद्यैर्बुद्धिपूर्वं वा पातिते पूर्ववद्विधिः   ।। २७.२९२  ।।	
तत्राधिकं प्रकुर्वीत शिल्पिभिस्तक्षणं पुनः   ।	
अभग्नध्वजवत्कुर्यादन्यत्पूर्ववदत्वरः   ।। २७.२९३  ।।	
भागेनानुपयुक्तस्य ध्वजस्य त्याज्यतैव हि   ।	
दुष्टभागस्य दानेन न कदाचित्परिग्रहः   ।। २७.२९४  ।।	
अथ वा सुदृडं गृह्य प्रतिष्ठां महतीं चरेथ् ।	
दुष्टं भागं व्यपोह्यैव प्रमाणं लक्षयेत्पुनः   ।। २७.२९५  ।।	
प्रमाणमप्रमाणं वा ध्वजं नान्येन दारुणा   ।	
संयुतां वर्धितां कुर्यादेष सार्वत्रिको विधिः   ।। २७.२९६  ।।	
यन्तु ताम्रादिना कुर्याल्लोहेन कवचादिकं  ।	
बालालयं प्रकल्प्यैव तत्रकार्यं समाचरेथ् ।। २७.२९७  ।।	
स्थितमेव ध्वजं कुर्यान्न तु तं चालयेत्क्वचिथ् ।	
दग्धं ध्वजं परित्यज्य पुनरन्यं समाहरेथ् ।। २७.२९८  ।।	
ध्वजेऽन्त्यजातिभिस्स्पृष्टे महाशान्तिमथाचरेथ् ।	
तैस्समीपमुपेतैन्तु सहस्राहुतिमाचरेथ् ।। २७.२९९  ।।	
पतिते वात्यया चैवं ध्वजस्य शिखरे तथा   ।	
मेखलासु च तत्सर्वं नवीकृत्य यथाविधि   ।। २७.३००  ।।	
ध्वजदण्डे तु संयोज्य प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।	
ध्वजस्य चलने चापि प्रमादाद्व्रश्चने तथा   ।। २७.३०१  ।।	
भग्नाभग्न ध्वजस्योक्तनिष्कृतिं तु समाचरेथ् ।	
एष एव विधिः प्रोक्तो दण्डेष्वन्वेषु सर्वतः   ।। २७.३०२  ।।	
अशन्यादिनिपातेन धामन्यन्तरिते यदि   ।	
देवे नष्टे ध्वजे सुस्थे ध्वजस्याराधनं भवेथ् ।। २७.३०३  ।।	
आलयं च पुनःकृत्वा तमेवाराधयेद्ध्वजं  ।	
निरीक्ष्यत्रीणि वर्षाणि देवागारे त्वनिर्मिते   ।। २७.३०४  ।।	
तत्र देवो न रमते तद्ध्वजं तु त्यजेत्सुधीः   ।	
अथ वा यत्र कुत्रापि प्रतिष्ठाप्य समर्चयेथ् ।। २७.३०५  ।।	
अथ वक्ष्ये ध्वजस्थानं यथाशास्त्रविनिश्चितं  ।	
पिठगोपुरयोर्मध्ये पञ्चभागं प्रकल्प्य च   ।। २७.३०६  ।।	
पीठात्त्यक्त्या चतुर्भागं पञ्चमे ध्वजसंस्थितिः   ।	
तत्संधौ तु प्रशस्तं स्याद्यथा संफवमाचरेथ् ।। २७.३०७  ।।	
यदि प्राकारबाह्ये स्याद्ध्वजश्शास्त्रवदाचरेथ् ।	
अनुक्तस्थाननिहितं तं च शास्त्रवदाचरेथ् ।। २७.३०८  ।।	
अशक्तौ पुनरन्यं च प्राकारं कारयेत्क्रमाथ् ।	
देवदृग्विषयं कुर्याद्ध्वजं लैवापरोक्षयेथ् ।। २७.३०९  ।।	
यदा चान्यालयैर्वापि गोपुरादिभिरेव वा   ।	
अभ्यन्तरं भवेच्चेत्तु छिद्रं कुर्यात्तु दृक्पथे   ।। २७.३१०  ।।	
वृक्षाद्यैःपतितैर्नष्टे चालितेऽवनतेऽपि च   ।	
तद्ध्यजं पूर्ववत्कुर्यात्त्रिमासाभ्यन्तरेऽत्वरः   ।। २७.३११  ।।	
कृम्यादिभिर्विहङ्गैर्वाकोटरादौ कृते ध्वजे   ।	
कृत्वा बालालयं पश्चात्समीकृत्यार्चयेत्पुनः   ।। २७.३१२  ।।	
रज्जुबन्धादिकरणे ध्वजस्यारोहणे कृते   ।	
बालालयं न तत्र स्याद्वास्तुशुद्धिं समाचरेथ् ।। २७.३१३  ।।	
प्राक्षयेत्पञ्चगव्यैस्तु ध्वजमन्त्रेण हूयते   ।	
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि निष्कृतावर्चनक्रमं  ।। २७.३१४  ।।	
उक्तेन विधिना यत्र नष्टे दुष्टेऽपि वा ध्वजे   ।	
पुनस्थ्सापनपर्यन्तं कुर्याद्वेणुध्वजं शुभं  ।। २७.३१५  ।।	
अथ वा कारयेद्विद्वान्सुवर्णरजतादिभिः   ।	
ध्वजं तालोन्नतं स्थाप्य गर्भगेहे तु पूजयेथ् ।। २७.३१६  ।।	
अधिवासादि तत्सर्वं प्रतिष्ठोक्तवदाचरेथ् ।	
अचलो वेणुदण्डः स्याद्गर्भगेहे भवेच्चलः   ।। २७.३१७  ।।	
उत्सवादौ तु सर्वत्र वेणुदण्डं समाचरेथ् ।	
चलदण्डो वेणुदण्ड इति स्यादुत्सवेद्वयं  ।। २७.३१८  ।।	
उत्सवादौ प्रवृत्ते तु उक्तदोषे त्वयं विधिः   ।	
ध्वजस्थं गरुडं तस्मादवमुच्य समाहितः   ।। २७.३१९  ।।	
नीत्वातु यागशालायां संस्थाप्य तु समर्चयेथ् ।	
वेणुदण्डं प्रतिष्ठाप्य सद्यस्तस्मिन्प्रयोजयेथ् ।। २७.३२०  ।।	
महाशान्तिं तथा कुर्यात्सहस्राहुतिमेव च   ।	
वैष्णवं विष्णुदैवत्यं गारुडं ध्वाजमेव च   ।। २७.३२१  ।।	
सौदर्शनं च कूश्माण्डान्शतमष्टाधिकं यजेथ् ।	
तथैव दीपदण्डस्य भवेत्सर्वत्र चक्रमः   ।। २७.३२२  ।।	
ध्वजे नारोपयेद्दीपं दीपदण्डः पृथग्भवेथ् ।	
तत्र दीपं समारोप्य न लभेत्फलमव्ययं  ।। २७.३२३  ।।	
ध्वजे दीपं समारोप्य वैष्णवं शतशो यजेथ् ।	
आपत्कल्पं प्रवक्ष्यन्ति ध्वजे दीपावरोहणं  ।। २७.३२४  ।।	
दीपयुक्ते ध्वजे नष्टे पूर्ववन्निष्कृतिं चरेथ् ।	
वीशप्रतिष्ठाहीने तु ध्वजस्यारोहणे कृते   ।। २७.३२५  ।।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च नृसूक्तं ध्वाजमेव च   ।	
गारुडं दशशो हुत्वा प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।। २७.३२६  ।।	
ध्वजदेवस्य चक्रस्य शान्तनन्दीशयोस्तथा   ।	
हीनेर्ऽचने वैष्णवं च तद्दैवत्यसमन्वितं  ।। २७.३२७  ।।	
हुत्वैव पुनरभ्यर्च्य पश्चात्कार्यं समाचरेथ् ।	
भेरीताडनहीने च रौद्रं च व्याहृतीस्तथा   ।। २७.३२८  ।।	
हुत्वा महाव्याहृतीश्च भेरीताडनमाचरेथ् ।	
अर्चनादिषु सर्वत्र यत्र घण्टानिनादनं  ।। २७.३२९  ।।	
एष एव विधिः प्रोक्तः प्रायश्चित्तं समाचरेथ् ।	
आरोपिते तु गरुडे हीने चैव निवेदने   ।। २७.३३०  ।।	
वैष्णवं ध्वंमेत्रौ च हुत्वा गारुडमेव च   ।	
निवेदयेत्तुद्विगुणं "क्षमऽस्वेत्यनुमानयेथ् ।। २७.३३१  ।।	
मुद्गान्ने तु तथा हीने वैष्णवं वायुदैवतं  ।	
आग्नेयमीङ्कारादींश्च गारुडं ध्वाजमेव च   ।। २७.३३२  ।।	
हुत्वा यत्नेन बहुशो मौद्गिकं च निवेदयेथ् ।	
वर्षवातातपैस्सम्यगुपघातादिसंभवे   ।। २७.३३३  ।।	
विष्ठाद्युपहते चैव पक्षिणामसकृत्सकृथ् ।	
रज्ज्वादित्रुटने चैव प्रमादात्पतनेऽपि च   ।। २७.३३४  ।।	
पातिते बुद्धिपूर्वं वा अकालेऽप्यवरोपिते   ।	
शूद्राद्यैरनुलोमैर्वा स्पृष्टे ध्वजगते पटे   ।। २७.३३५  ।।	
अशुचिं शोधयित्वान्यत्समीकृत्यासमीकृतं  ।	
उत्सवाधिपदैवत्यं षड्वारं जुहुयाद्गुरुः   ।। २७.३३६  ।।	
गारुडं ध्वजमन्त्रं च सहस्तं चैव हूयतां  ।	
ततश्शेषं समाप्येत विपरीतं न कारयेथ् ।। २७.३३७  ।।	
प्रमादाद्बुद्धिपूर्वं वा पटे दग्धेऽन्यमाहरेथ् ।	
शान्तिं पूर्वोदितां कृत्वा प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।। २७.३३८  ।।	
अवरोहणमुद्वासन्तं च मन्त्रेण कारयेथ् ।	
अवरोहणहीने तु मन्त्रेणोद्वासनं भवेथ् ।। २७.३३९  ।।	
ततश्शेषं प्रकूर्वीत अशक्ताववरोहणे   ।	
अप्रमाणं पटं गृह्य महाशान्तिं समाचरेथ् ।। २७.३४०  ।।	
पुनरन्यं समादाय कर्मशेषं समाचरेथ् ।	
हीने तु चोत्सवारंभस्नपने वैष्णवं तथा   ।। २७.३४१  ।।	
विष्णुसूक्तं नृसूक्तं च वारुणं चैव हूयते   ।	
शुद्धोददैरभिषाकस्स्यात्प्रायश्चित्तविधिस्स्मृतः   ।। २७.३४२  ।।	
हीने कौतुकबन्धे तु वैष्णवं शान्तमेव च   ।	
सौदर्शनं च हुत्वा तु कौतुकं बन्धयेत्पुनः   ।। २७.३४३  ।।	
यज्ञागारे कुंभवेद्याहीने वाप्यधिकेऽपि वा   ।	
वैष्णवं पावकं भूमिदैवत्यं च हुनेद्बुधः   ।। २७.३४४  ।।	
तोरणानामलाभे तु हुनेद्दौवारिकान्मनून्  ।	
हीनायां दर्भमालायामार्षं हुत्वेतराङ्क्रियाथ् ।। २७.३४५  ।।	
अलङ्कारविहीने तु श्रीदैवत्यं तधा हुनेथ् ।	
प्रातर्बलिं तु निर्वाप्य हीने नित्योत्सवे तथा   ।। २७.३४६  ।।	
वैष्णवं शान्तवीशौ च हुत्वा चोत्सवदैवतं  ।	
सायं कुर्यादुत्सवं तु द्विगुणं कारयेत्क्रमाथ् ।। २७.३४७  ।।	
सायं हीनं तु द्विगुणं प्रातरुत्सवमाचरेथ् ।	
एककालोत्सवश्चेत्तु कृत्वा कालद्वयं बलिं  ।। २७.३४८  ।।	
सायाह्ने चोत्सवं कुर्यात्कालातीतेऽप्ययं विधिः   ।	
दिग्देवतास्समावाह्य प्रथमेऽहनि पूजयेथ् ।। २७.३४९  ।।	
प्राच्यादि बलिदानं स्यादीशानान्तं प्रदक्षिणं  ।	
देवाह्वाने व्यत्ययस्स्याद्व्यतीहारोऽथ वा भवेथ् ।। २७.३५०  ।।	
पूर्वोक्तां निष्कृतिं कृत्वा द्विगुणं तु बलिं ददेथ् ।	
ब्रह्मणश्च दिगीशानां बलिदानं तु नैत्यिकं  ।। २७.३५१  ।।	
अदाने निष्कृतिं कृत्वा पूर्वोक्तं षड्गुणं बलिः   ।	
चतुष्पथाधिदेवानां वृक्षादीनामथेच्छया   ।। २७.३५२  ।।	
प्रथमावाहनादर्वाग्व्यत्यये पूर्वनिष्कृतिः   ।	
प्रथमं वास्तुशुद्धिस्स्याद्य वै दीयते बलिः   ।। २७.३५३  ।।	
अन्तं शुद्ध्यन्ति रथ्यास्ताश्शुर्ध्यन्ति समये पुनः   ।	
अकृतायां वास्तुशुद्धौ दद्याद्रथ्यासु चेद्बलिं  ।। २७.३५४  ।।	
शान्तिं कृत्वातु पूर्वोक्तां वास्तुशुद्धिं पनर्बलिः   ।	
अन्तश्शचे वास्तुनि तु न बलिभ्रमणं चरेथ् ।। २७.३५५  ।।	
शवमुद्धृत्य पश्चात्तु पर्यग्नि करणं भवेथ् ।	
अकाले बलिदानं स्यादसुरप्रीतिवर्धनं  ।। २७.३५६  ।।	
अकाले तु बलिं दत्वा काले तु त्रिगुणं बलिः   ।	
बलिभ्रमणदेशस्स्याद्देवस्य भ्रमणाय हि   ।। २७.३५७  ।।	
नान्यत्र चर्या देवस्य लघुप्रोक्षण मन्यथा   ।	
न हि श्रद्धोत्सवे दोषमुशन्त्येनं स हीतरः   ।। २७.३५८  ।।	
वास्तुवृद्धौ तथा ह्रासे ग्रामसीमानवीकृतौ   ।	
अनुमान्य च देवेशं शताष्टकलशाप्लवः   ।। २७.३५९  ।।	
कृत्वा सीमां विनिश्चित्य ततः कार्यं समाचरेथ् ।	
अस्तरा चोत्सवं कुर्यात्सहस्रकलशाप्लवः   ।। २७.३६०  ।।	
देवतावाहनं कृत्वा तथैवोत्सव माचरेथ् ।	
देवादीनां बलं यस्माद्वर्धते स बलिस्स्मृतः   ।। २७.३६१  ।।	
श्वसूकरादिभिर्दुष्टैर्नभक्ष्यो बलिरुच्यते   ।	
बलिभुग्वायसः प्रोक्तो गोमुख्या मेध्यजन्तवः   ।। २७.३६२  ।।	
विपरीते महान्दोषस्तन्मन्त्रैर्हावयेच्छतं  ।	
बलिशेषं न शूद्रोऽद्यादर्चको बलिशेषभाक्  ।। २७.३६३  ।।	
बलावमन्त्रकं क्षिप्ते संक्षिप्ते विधिवर्जिते   ।	
भक्षिते चानुलोमाद्यैःपूर्वोक्तां निष्कृतिं चरेथ् ।। २७.३६४  ।।	
बलौ पर्युषितेऽत्युष्णे तथा चैवानिवेदिते   ।	
निवेदनात्प्रागर्वाग्वादृष्टे शूद्रादिभिर्बलौ   ।। २७.३६५  ।।	
पूर्वोक्तां निष्कृतिं कृत्वा सर्वत्र द्विगुणं बलिः   ।	
देवतावाहनं यत्र देशेप्राक्क्रियते ततः   ।। २७.३६६  ।।	
तत्रैव बलिदानं स्याद्यावदुद्वासनं भवेथ् ।	
मण्डलं च जलं कूर्चमाह्वानाधार उच्यते   ।। २७.३६७  ।।	
रथ्यासु बलिदानाय पीठं शैलादिभिर्भवेथ् ।	
बलिदानं तु गुप्तं स्यान्न तत्बश्यन्त्यवैदिकाः   ।। २७.३६८  ।।	
तत्थ्सावं तु तिरस्कुर्यात्काले यवनिकादिभिः   ।	
बलिप्रदानहीने तु वैष्णवं बलिरक्षकं  ।। २७.३६९  ।।	
हुत्वा तु निष्कृतिं कुर्याद्बलिदानं पुनस्तदा   ।	
बलिद्रव्येऽथ वा पात्रे पतिते भूतले तथा   ।। २७.३७०  ।।	
भिन्ने नष्टे च पूर्वोक्तं हुत्वान्यं बलिमाहरेथ् ।	
बलिदानं तु कृत्वैव भुतपीठे क्षिपेत्ततः   ।। २७.३७१  ।।	
बलिशेषमनुक्ते तु स्थाने बुद्ध्या तु निर्वपेथ् ।	
वैष्णवं चाक्षहमनुं वैष्वक्चेनं च गारुडं  ।। २७.३७२  ।।	
सौदर्शनं च हुत्वैव भूतपीठे बलि क्षिपेथ् ।	
हविर्निवेदने हीनेहीने च द्विगुणार्चने   ।। २७.३७३  ।।	
शान्तिं च वैष्णवं हुत्वा तथाभ्यर्च्य निवेदयेथ् ।	
यथोक्तहोमे हीने तु वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.३७४  ।।	
नृसूक्तं च त्रयस्त्रिंशत्कृत्वो हुत्वा हुनेत्पुनः   ।	
चक्रवीशामितानां च कुंभस्थानामथापिवा   ।। २७.३७५  ।।	
देवानामर्चने हीने वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
नृसूक्तं सान्तमन्त्रौ च गारुडं चाक्रमेव च   ।। २७.३७६  ।।	
हुत्वा पुनस्समभ्यर्च्य विशेषेण निवेदयेथ् ।	
देवालङ्करणे हीने श्रीदैवत्यं च वैष्णवं  ।। २७.३७७  ।।	
हुद्वालङ्कारमासाद्य विधीना भूषयेद्गुरुः   ।	
अलङ्कारेषु द्रव्येषु निर्यासं चन्दनं सुमं  ।। २७.३७८  ।।	
तद्धित्वान्यत्समादाय द्रव्यं प्रक्षाल्यमन्त्रतः   ।	
पञ्चगव्यैस्समभ्युक्ष्य तेनालङ्कार उच्यते   ।। २७.३७९  ।।	
नृत्ते गेयेऽथ वा हीने वैष्णवं रुद्रदैवतं  ।	
स्तोत्रहीने तथा ब्राह्मं हुत्वा सारस्वतं ततः   ।। २७.३८०  ।।	
भक्तबृन्दैः परिवृतौ हीनायां वारुणं तथा   ।	
वैष्णवं शान्तदैवत्यं हीने पिच्छादिके तथा   ।। २७.३८१  ।।	
वैष्णवं जुहुयात्तद्वद्धविरक्षमनुं ततः   ।	
यानात्काले यागशालां देवे न प्रतिगच्छति   ।। २७.३८२  ।।	
भवेन्नित्यार्चनं तत्र यत्रदेवोऽधिवासितः   ।	
ध्रुवार्चनं यथा पूर्वं न तत्रास्ति व्यतिक्रमः   ।। २७.३८३  ।।	
देवं प्रत्यागतं दृष्ट्या पुनरन्योत्सवं चरेथ् ।	
दिनव्यपाये कुर्याच्च तत्कालनियतोत्सवं  ।। २७.३८४  ।।	
अतीतमुत्सवं चापि तन्त्रेणात्र समाचरेथ् ।	
तद्दिनेप्यप्रमादाच्चेद्भूयात्कालस्य यापनं  ।। २७.३८५  ।।	
न जह्या देवकुर्याच्च तत्कालोचितमुत्सवं  ।	
अत्र प्रमादेतु भवेत्पूर्वोक्तैव हि निष्कृतिः   ।। २७.३८६  ।।	
दीक्षितो वस्त्रमाल्याद्यैः पञ्चागार्पितभूषणैः   ।	
चरेन्नित्यं विशुद्धात्मा विपरीते तु दोषकृथ् ।। २७.३८७  ।।	
दीक्षाङ्गस्य तु वस्त्रस्य तथा प्रतिसरस्य वा   ।	
नाशे तत्र महान्दोषस्तदान्यत्पुनराहरेथ् ।। २७.३८८  ।।	
सहस्रं विष्णुगायत्रीं हुत्वा शान्तिमथाचरेथ् ।	
यावद्दीक्षाभवेत्तावद्दीक्षाङ्गस्य परिग्रहः   ।। २७.३८९  ।।	
अन्तेतु तद्गताशक्तिस्स्वयमेवावहीयते   ।	
अथ वा मोचनं कुर्यादिते के चिद्वदन्तिहि   ।। २७.३९०  ।।	
तत्र पूर्णाहुतिं कालं प्रवदन्ति विपश्चितः   ।	
प्रतिष्ठान्ते तु सा दीक्षा भवेदुत्सवसंगता   ।। २७.३९१  ।।	
न तत्र दीक्षासांकर्यं द्वयमेकत्र चेद्यदि   ।	
अन्योन्यं कलहायन्ते यद्याचार्यादयःक्रतौ   ।। २७.३९२  ।।	
महाननर्थस्तत्र स्यात्प्रतिभूर्गुरुरत्र हि   ।	
गुरुवाक्यं च राजाज्ञां सममाहुर्महर्षयः   ।। २७.३९३  ।।	
दीक्षिते वर्तमाने तु नान्यं तत्र प्रवेशयेथ् ।	
नह्येकस्मिन्भवेत्कार्य आचार्यद्वय संगतिः   ।। २७.३९४  ।।	
प्रमादाद्बुद्धिपूर्वं वा कलहे क्षतजस्रुतिः   ।	
क्षतानि वा भवेयुस्तं विसृज्यान्येन कारयेथ् ।। २७.३९५  ।।	
न तस्य तु भवेद्दीक्षा महाशान्तिं तु कारयेथ् ।	
स दीक्षितो भवेदेव पूर्वस्य प्कणिधिस्स हि   ।। २७.३९६  ।।	
यावदाशौचसंक्रान्ति राशौचेत्वशुचिर्भवेथ् ।	
पुनरन्यं समादाय शेषं पूर्ववदायरेथ् ।। २७.३९७  ।।	
आदौ मध्ये तधान्ते च हीने ब्राह्मणभोजने   ।	
त्रिवाकं तु महाशान्तिं हुत्वा ब्राह्मणभोजनम्,   ।। २७.३९८  ।।	
द्विगुणं कारयेच्चैव वैष्णवानां तु पूजनं  ।	
पुनाति पूजितस्सद्यः पाप्मभ्यो वैष्णपस्सकृथ् ।। २७.३९९  ।।	
अवैष्णवैश्च पाषण्डैरूढे देवे द्वनर्थकृथ् ।	
तद्दोषशान्तये कुर्यात्सहस्रकलशाप्लवं  ।। २७.४००  ।।	
अवैष्णवकृतापूजा हन्ति पुण्यं पुरातनं  ।	
यानात्तु पतिते देवे शीघ्रमुद्धृत्य सादरं  ।। २७.४०१  ।।	
"क्षमऽस्वेत्यनुमान्यैव शुद्धोदैरभिषिच्यच   ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च नृसूक्तं सहितं क्रमाथ् ।। २७.४०२  ।।	
दिनाधिपस्य दैवत्यं हुत्वा चोत्सवमाचरेथ् ।	
चक्रवीशाखमितादीनां बिंबाभावे पृथक्पृथक्  ।। २७.४०३  ।।	
तण्डुलोपरिपात्रेषु कूर्चेष्वावाह्य मन्त्रतः   ।	
तत्तद्रूपं तु संस्मृत्य समभ्यर्च्य विधानतः   ।। २७.४०४  ।।	
हुत्वा च तत्तद्दैवत्यं पश्चादुत्सवमाचरेथ् ।	
पतने तु तथैतेषामुद्धृत्यैव च पूर्ववथ् ।। २७.४०५  ।।	
स्नापयित्वा हुनेत्तत्तद्दैवत्यं वैष्णवं तथा   ।	
यानात्तु पतिते बिंबे हीनाङ्गे दोषगौरवे   ।। २७.४०६  ।।	
पद्मानले महाशान्तिं हुत्वा तद्दोषशान्तये   ।	
ध्रुवबेरे समारोप्य तच्चक्तिं विधिना ततः   ।। २७.४०७  ।।	
कौतुकं स्नापनं वाथ बलिबेरमथापि वा   ।	
यथार्हं समलङ्कृत्य समावाह्य यथाविधि   ।। २७.४०८  ।।	
समभ्यर्च्योत्सवं कुर्यान्न तत्रस्याद्व्यतिक्रमः   ।	
बेरान्तरस्यालाभे तु रत्नं वा काञ्चनं तथा   ।। २७.४०९  ।।	
न्यस्य पात्रे समावाह्य समभ्यर्च्य दिने दिने   ।	
महाशान्तिं च हुत्वैव पुनरुत्सवमाचरेथ् ।। २७.४१०  ।।	
हीनाङ्गं च पुनर्बेरं संधानविधिना पुनः   ।	
संधाय चात्वरेणैव प्रतिष्ठां पुनराचरेथ् ।। २७.४११  ।।	
पतने गायगादीनां श्रीदैवत्यं च वैष्णवं  ।	
वादकानां तु पतनै ब्राह्मं रौद्रं तथैव च   ।। २७.४१२  ।।	
आचार्यादीनां तु पतने संक्षोभे च तथाकृते   ।	
आर्षभं वैष्णवं तद्वद्ध्वजादीनां च पातने   ।। २७.४१३  ।।	
ध्वाजं च वारुणं चैव वायव्यं च हुनेद्विधिः   ।	
वर्षधारासु वात्यायां विद्युद्व्रजसमाहतौ   ।। २७.४१४  ।।	
काले न चोत्सवं कुर्यात्कुर्याच्चेद्वैष्णवं तथा   ।	
विष्णुसूक्तं नृसूक्तं च श्रीभूदैवत्यमेव च   ।। २७.४१५  ।।	
हुत्वोत्सवं प्रकुर्वीत विपरीते तु दोषकृथ् ।	
वीथ्यन्तरे वर्षधाराप्रवेशेऽशनिगर्जिते   ।। २७.४१६  ।।	
तृणपांसु समायुक्तवातस्पर्शे विशेषतः   ।	
कलहध्वनिसंयुक्ते देवं संस्नाप्य मन्त्रविथ् ।। २७.४१७  ।।	
वैष्णवं दिग्दैवत्यं च वारुणं वायुदैवतं  ।	
यद्देवादींश्च हुत्वैव पुनरुत्सवमाचरेथ् ।। २७.४१८  ।।	
कलहे रुधिरस्रावे दाहे चाप्युत्सवे ततः   ।	
वैष्णपं चाग्निदैवत्यं ब्राह्मं रौद्रं तथैव च   ।। २७.४१९  ।।	
तद्दिनाधिपदैवत्यं जुहुयात्प्रार्थयेद्धरिं  ।	
आलयाभ्यन्तरे चैव शस्त्राद्यैर्मरणे सति   ।। २७.४२०  ।।	
तच्छीघ्रमपहायैव पद्माग्नौ जुहुयात्तथा   ।	
महाशान्तिं तद्दिनाधिदैवत्यं च विशेषतः   ।। २७.४२१  ।।	
वीथ्यां चेन्मरहणादौतु तच्छीघ्रं तु व्यपोह्य च   ।	
शान्तिहोमं च हुत्वैव पुनरुत्सवमाचरेथ् ।। २७.४२२  ।।	
नाडिकाया अथार्याक्चेत्पुनरुत्सवमाचरेथ् ।	
आलयस्याशीतिदण्डाभ्यन्तरे तु शवे सति   ।। २७.४२३  ।।	
तत्रोत्सवं न कुर्यात्तु कुर्याच्चेत्स विनश्यति   ।	
तच्छीघ्रमपहायेव प्रायश्चित्तं यथोदितं  ।। २७.४२४  ।।	
महाशान्तिं पार्षदं च चहुत्वा चोत्सवमाचरेथ् ।	
लगरे विधिरेषस्स्याद्ग्रामेनैष विकल्प्यते   ।। २७.४२५  ।।	
अन्तश्सवेनैव कुर्यादुत्सवं ग्रामवृद्धये   ।	
ध्वजस्वारोहणादुर्ध्वं यावत्तीर्थदिनं भवेथ् ।। २७.४२६  ।।	
अन्यात्सवं शुभं कर्म कुर्याच्चेदाभिचारिकं  ।	
तद्दोषशमनायैव वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.४२७  ।।	
नृसूक्तं पार्षदं चैव हुत्वा विप्रांस्तु भोजयेथ् ।	
तीर्थाहात्पूर्वरात्रौ तु हीने कौतुक बन्धने   ।। २७.४२८  ।।	
शयने वा वैष्णवं च श्रीभूदैवत्यमेव च   ।	
सौदर्शनं च हुत्वान्ते यथोक्तं तु समाचरेथ् ।। २७.४२९  ।।	
तीर्थस्नाने तु कालस्यातीते हीने च वैष्मवं  ।	
वारुणं स्कन्ददैवत्यं हुत्वा चौक्तं समाचरेथ् ।। २७.४३०  ।।	
ध्वजावरोहणे हीने तद्रात्रौ ध्वाजमेव च   ।	
गारुडं वैष्णवं हुत्वा देवेशं प्रार्थयेद्गुरुः   ।। २७.४३१  ।।	
अवरोहणकारे तु बलौ हीने विशेषतः   ।	
ध्वजदेवं सुसंपूज्य वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।। २७.४३२  ।।	
तदालयस्थदेवानां मन्त्रांश्चैव विशेषतः   ।	
हुत्वा देवेशमभ्यर्छ्य ध्वजं समवरोहयेथ् ।। २७.४३३  ।।	
उत्सवान्ताप्लवेहीने वैष्णवं विष्णुसूक्तकं  ।	
पुरुषसूक्तं जयादीनश्च मूर्तिमन्त्राश्च हावयेथ् ।। २७.४३४  ।।	
अत्रानुक्तेषु दोषेषु प्रायश्चित्तं भवेदिदं  ।	
वैष्णवं विष्णुसूक्तं च नृसूक्तं च तथैव च   ।। २७.४३५  ।।	
हूयते विष्णुगायत्री सर्वपापप्राणाशिनि   ।	
एवमष्टाविंशतिर्वा शक्तावष्टोत्तरं शतं  ।। २७.४३६  ।।	
	
इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे सप्तविंशोऽध्यायः.