नारदस्मृतिः/व्यवहारपदानि/दायभागः
<table>		
		
<td><p>		
	विभागोऽर्थस्य पित्र्यस्य पुत्रैर्यत्र प्रकल्प्यते   ।दायभाग इति प्रोक्तं तद्विवादपदं बुधैः   । । १३.१  । ।	</p>
<td><p>		
	पितर्यूर्ध्वं मृते पुत्रा विभजेयुर्धनं पितुः   ।मातुर्दुहितरोऽभावे दुहितारं तदन्वयः   । । १३.२  । ।	</p>
<td><p>		
	मातुर्निवृत्ते रजसि प्रत्तासु भगिनीषु च   ।निरष्टे वाप्यमरणे पितर्युपरतस्पृहे   । । १३.३  । ।	</p>
<td><p>		
	पितैव वा स्वयं पुत्रान्विभजेद्वयसि स्थितः   ।ज्येष्ठं श्रेष्ठविभागेन यथा वास्य मतिर्भवेत् । । १३.४  । ।	</p>
<td><p>		
	बिभृयाद्वेच्छतः सर्वाञ् ज्येष्ठो भ्राता यथा पिता   ।भ्राता शक्तः कनिष्ठो वा शक्त्यपेक्षः कुले क्रिया   । । १३.५  । ।	</p>
<td><p>		
	शौर्यभार्याधने हित्वा यच्च विद्याधनं भवेत् ।त्रीण्येतान्यविभाज्यानि प्रसादो यश्च पैतृकः   । । १३.६  । ।	</p>
<td><p>		
	मात्रा च स्वधनं दत्तं यस्मै स्यात्प्रीतिपूर्वकम्  ।तस्याप्येष विधिर्दृष्टो मातापीष्टे यथा पिता   । । १३.७  । ।	</p>
<td><p>		
	अध्यग्न्यध्यावहनिकं भर्तृदायस्तथैव च   ।भ्रातृमातृपितृभ्यश्च षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतम्  । । १३.८  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीधनं तदपत्यानां भर्तृगाम्यप्रजासु च   ।ब्राह्मादिषु चतुःष्वाहुः पितृगामीतरेषु तु   । । १३.९  । ।	</p>
<td><p>		
	कुटुम्बं बिभृयाद्भ्रातुर्यो विद्यां अधिगच्छतः   ।भागं विद्याधनात्तस्मात्स लभेताश्रुतोऽपि सन्  । । १३.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	वैद्योऽवैद्याय नाकामो दद्यादंशं स्वतो धनात् ।पितृद्रव्यं तदाश्रित्य न चेत्तेन तदाहृतम्  । । १३.११  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वावांशौ प्रतिपद्येत विभजन्नात्मनः पिता   ।समांशभागिनी माता पुत्राणां स्यान्मृते पतौ   । । १३.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठायांशोऽधिको देयः ज्येष्ठाय तु वरः स्मृतः   ।समांशभाजः शेषाः स्युरप्रत्ता भगिनी तथा   । । १३.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षेत्रजेष्वपि पुत्रेषु तद्वज्जातेषु धर्मतः   ।वर्णावरेष्वंशहानिरूढाजातेष्वनुक्रमात् । । १३.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्रैव तु विभक्ता ये हीनाधिकसमैर्धनैः   ।तेषां स एव धर्मः स्यात्सर्वस्य हि पिता प्रभुः   । । १३.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	कानीनश्च सहोढश्च गूढायां यश्च जायते   ।तेषां वोढापिता ज्ञेयस्ते च भागहराः स्मृताः   । । १३.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	अज्ञातपितृको यश्च कानीनोऽनूढमातृकः   ।मातामहाय दद्यात्स पिण्डं रिक्थं हरेत च   । । १३.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	जाता ये त्वनियुक्तायां एकेन बहुभिस्तथा   ।अरिक्थभाजस्ते सर्वे बीजिनां एव ते सुताः   । । १३.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	दद्युस्ते बीजिने पिण्डं माता चेच्छुल्कतो हृता   ।अशुल्कोपगतायां तु पिण्डदा वोढुरेव ते   । । १३.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	पितृद्विट्पतितः पण्डो यश्च स्यादौपपातिकः   ।औरसा अपि नैतेऽंशं लभेरन्क्षेत्रजाः कुतः   । । १३.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	दीर्घतीव्रामयग्रस्ता जडोन्मत्तान्धपङ्गवः   ।भर्तव्याः स्युः कुले चैते तत्पुत्रास्त्वंशभागिनः   । । १३.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	द्विरामुष्यायणा दद्युर्द्वाभ्यां पिण्डोदके पृथक्  ।रिक्थादर्धांशं आदद्युर्बीजिक्षेत्रिकयोस्तथा   । । १३.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	संसृष्टिनां तु यो भागस्तेषां एव स इष्यते   ।अतोऽन्यथांशभाजो हि निर्बीजिष्वितरानियात् । । १३.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातां अप्रजः प्रेयात्कश्चिच्चेत्प्रव्रजेत्तु वा   ।विभजेयुर्धनं तस्य शेषास्तु स्त्रीधनं विना   । । १३.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	भरणं चास्य कुर्वीरन्स्त्रीणां आ जीवितक्षयात् ।रक्षन्ति शय्यां भर्तुश्चेदाच्छिन्द्युरितरासु तु   । । १३.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	स्याद्यस्य दुहिता तस्याः पित्रंशो भरणे मतः   ।आ संस्काराद्भजेदेनां परतो बिभृयात्पतिः   । । १३.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	मृते भर्तर्यपुत्रायाः पतिपक्षः प्रभुः स्त्रियाः   ।विनियोगात्मरक्षासु भरणे च स ईश्वरः   । । १३.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	परिक्षीणे पतिकुले निर्मणुष्ये निराश्रये   ।तत्सपिण्डेषु वासत्सु पितृपक्षः प्रभुः स्त्रियाः   । । १३.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	पक्षद्वयावसाने तु राजा भर्ता स्मृतः स्त्रियाः   ।स तस्या भरणं कुर्यान्निगृह्णीयात्पथश्च्युताम्  । । १३.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वातन्त्र्याद्विप्रणश्यन्ति कुले जाता अपि स्त्रियः   ।अस्वातन्त्र्यं अतस्तासां प्रजापतिरकल्पयत् । । १३.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने   ।पुत्रा रक्षन्ति वैधव्ये न स्त्री स्वातन्त्र्यं अर्हति   । । १३.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	यच्छिष्टं पितृदायेभ्यो दत्त्व र्णं पैतृकं च यत् ।भ्रातृभिस्तद्विभक्तव्यं ऋणी न स्याद्यथा पिता   । । १३.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	येषां च न कृताः पित्रा संस्कारविधयः क्रमात् ।कर्तव्या भ्रातृभिस्तेषां पैतृकादेव ते धनात् । । १३.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	अविद्यमाने पित्र्येऽर्थे स्वांशादुद्धृत्य वा पुनः   ।अवश्यकार्याः संस्कारा भ्रातरं पूर्वसंस्कृतैः   । । १३.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	कुटुम्बार्थेषु चोद्युक्तस्तत्कार्यं कुरुते च यः   ।स भ्रातृभिर्बृंहणीयो ग्रासाछादनवाहनैः   । । १३.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	विभागधर्मसंदेहे दायादानां विनिर्णये   ।ज्ञातिभिर्भागलेख्यैश्च पृथक्कार्यप्रवर्तनात् । । १३.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातां अविभक्तानां एको धर्मः प्रवर्तते   ।विभागे सति धर्मोऽपि भवेदेषां पृथक्पृथक्  । । १३.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	दानग्रहणपश्वन्न गृहक्षेत्रपरिग्रहाः   ।विभक्तानां पृथग्ज्ञेयाः पाकधर्मागमव्ययाः   । । १३.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	साक्षित्वं प्रातिभाव्यं च दानं ग्रहणं एव च   ।विभक्ता भ्रातरः कूर्युर्नाविभक्ता परस्परम्  । । १३.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	येषां एताः क्रिया लोके प्रवर्तन्ते स्वरिक्थिनाम्  ।विभक्तानवगच्छेयुर्लेख्यं अप्यन्तरेण तान्  । । १३.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्येकजाता बहवः पृथग्धर्माः पृथक्क्रियाः   ।पृथक्कर्मगुणोपेता न ते कृत्येषु संमताः   । । १३.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वान्भागान्यदि दद्युस्ते विक्रीणीरन्नथापि वा   ।कुर्युर्यथेष्टं तत्सर्वं ईशन्ते स्वधनस्य ते   । । १३.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	औरसः क्षेत्रजश्चैव पुत्रिकापुत्र एव च   ।कानीनश्च सहोढश्च गूढोत्पन्नस्तथैव च   । । १३.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	पौनर्भवोऽपविद्धश्च लब्धः क्रीतः कृतस्तथा   ।स्वयं चोपगतः पुत्रा द्वादशैत उदाहृताः   । । १३.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां षड्बन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः   ।पूर्वः पूर्वः स्मृतः श्रेयाज्जघन्यो यो य उत्तरः   । । १३.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रमाद्ध्येते प्रपद्येरन्मृते पितरि तद्धनम्  ।ज्यायसो ज्यायसोऽभावे जघन्यस्तदवाप्नुयात् । । १३.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्राभावे तु दुहिता तुल्यसंतानदर्शनात् ।पुत्रश्च दुहिता चोक्तौ पितुः संतानकारकौ   । । १३.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	अभावे तु दुहितॄणां सकुल्या बान्धवास्ततः   ।ततः सजात्याः सर्वेषां अभावे राजगामि तत् । । १३.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्यत्र ब्राह्मणात्किंतु राजा धर्मपरायणः   ।स स्त्रीणां जीवनं दद्यादेष दायविधिः स्मृतः   । । १३.४९  । ।	</p>