महाभारतम्-06-भीष्मपर्व-079
संकुलयुद्धवर्णनम् ।। 1 ।।<table>				
<td>

	सञ्जय उवाच।	<td>	6-79-1x	
				
<td>

	ततो दुर्योधनो राजा लोहितायति भास्करे।संग्रामरभसो भीमं हन्तुकामोऽभ्यधावत ।।	<td>	6-79-1a6-79-1b	
				
<td>

	तमायान्तमभिप्रेक्ष्य नृवीरं दृढवैरिणम् ।भीमसेनः सुसंक्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ।।	<td>	6-79-2a6-79-2b	
				
<td>

	अयं स कालः संप्राप्तो वर्षपूगाभिवाञ्छितः ।अद्य त्वां निहनिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम् ।।	<td>	6-79-3a6-79-3b	
				
<td>

	अद्य कुन्त्याः परिक्लेशं वनवासं च कृत्स्नशः।द्रौपद्याश्च परिक्लेशं प्रणेष्यामि हते त्वयि ।।	<td>	6-79-4a6-79-4b	
				
<td>

	यत्पुरा मत्सरीभूत्वा पाण्डवानवमन्यसे ।तस्य पापस्य गान्धारे पश्य व्यसनमागतम् ।।	<td>	6-79-5a6-79-5b	
				
<td>

	कर्णस्य मतमास्थाय सौबलस्य च यत्पुरा ।अचिन्त्य पाण्डवान्कामाद्यथेष्टं कृतवानसि ।।	<td>	6-79-6a6-79-6b	
				
<td>

	याचमानं च यन्मोहाद्दाशार्हमवमन्यसे।उलूकस्य समादेशं यद्ददासि च हृष्टवत् ।।	<td>	6-79-7a6-79-7b	
				
<td>

	तेन त्वां निहनिष्यामि सानुबन्धं सबान्धवम् ।शमीकरिष्ये तत्पापं यत्पुरा कृतवानसि ।।	<td>	6-79-8a6-79-8b	
				
<td>

	एवमुक्त्वा धनुर्घोरं विकृष्योद्भ्राम्य चासकृत् ।समाधत्त शरान्घोरान्महाशनिसमप्रभान् ।।	<td>	6-79-9a6-79-9b	
				
<td>

	षड्विंशतिमसं क्रुद्धो मुमोचाशु सुयोधने ।ज्वलिताग्निशिखाकारान्वज्रकल्पानजिह्मगान् ।।	<td>	6-79-10a6-79-10b	
				
<td>

	ततोऽस्य कार्मुकं द्वाभ्यां सूतं द्वाभ्यां च विव्यधे ।चतुर्भिरश्वाञ्जवनाननयद्यमसादनम् ।।	<td>	6-79-11a6-79-11b	
				
<td>

	द्वाभ्यां च सुविकृष्टाभ्यां शराभ्यामरिमर्दनः ।छत्रं चिच्छेद समरे राज्ञस्तस्य नरोत्तम् ।।	<td>	6-79-12a6-79-12b	
				
<td>

	षङ्भिश्च तस्य चिच्छेद ज्वलन्तं ध्वजमुत्तमम् ।छित्त्वा तं च ननादोच्चैस्तव पुत्रस्य पश्यतः ।।	<td>	6-79-13a6-79-13b	
				
<td>

	रथाच्च स ध्वजः श्रीमान्नानारत्नविभूषितात्।पपात सहसा भूमौ विद्युञ्जलधरादिव ।।	<td>	6-79-14a6-79-14b	
				
<td>

	ज्वलन्तं सूर्यसंकाशं नागं मणिमयं शुभम् ।ध्वजं कुरुपतेश्छिन्नं ददृशुः सर्वपार्थिवाः ।।	<td>	6-79-15a6-79-15b	
				
<td>

	अथैनं दशभिर्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपम् ।आजघान रणे वीरं स्मयन्निव महारथः ।।	<td>	6-79-16a6-79-16b	
				
<td>

	स गाढविद्धो व्यथितो भीमसेनेन संयुगे ।निषसाद रथोपस्थे मूर्च्छाभिहतचेतनः ।।	<td>	6-79-17a6-79-17b	
				
<td>

	ततः स राजा सिन्धूनां रथश्रेष्ठो महाबलः ।दुर्योधनस्य जग्राह पार्ष्णिं स्वपुरुषैर्वृतः ।।	<td>	6-79-18a6-79-18b	
				
<td>

	कृपश्च रथिनां श्रेष्ठस्तव पुत्रमचेतनम् ।आरोपयद्रथं राजन्दुर्योधनममर्षणम् ।।	<td>	6-79-19a6-79-19b	
				
<td>

	परिवार्य ततो भीमं जेतुकामो जयद्रथः ।रथैरनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः ।।	<td>	6-79-20a6-79-20b	
				
<td>

	धृष्टकेतुस्ततो राजन्नभिमन्युश्च वीर्यवान्।केकया द्रौपदेयाश्च तव पुत्रानयोधयन् ।।	<td>	6-79-21a6-79-21b	
				
<td>

	चित्रसेनः सुचित्रश्च चित्राङ्गश्चित्रदर्शनः ।चारुचित्रः सुचारुश्च तथा नन्दोपनन्दकौ ।।	<td>	6-79-22a6-79-22b	
				
<td>

	अष्टावेते महेष्वासाः सुकुमारा यशस्विनः ।अभिमन्युरथं राजन्समन्तात्पर्यवारयन् ।।	<td>	6-79-23a6-79-23b	
				
<td>

	आजघान ततस्तूर्णमभिमन्युर्महामनाः ।एकैकं पञ्चभिर्बाणैः शितैः सन्नतपर्वभिः ।।	<td>	6-79-24a6-79-24b	
				
<td>

	वज्रमृत्युप्रतीकाशैर्विचित्रायुधनिःसृतैः ।अमृष्यमाणास्ते सर्वे सौभद्रं रथसत्तमम् ।।	<td>	6-79-25a6-79-25b	
				
<td>

	ववृषुर्मार्गणैस्तीक्ष्णैर्गिरिं मेरुमिवाम्बुदाः ।स पीड्यमानः समरे कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः ।।	<td>	6-79-26a6-79-26b	
				
<td>

	अभिमन्युर्महाराज तावकान्समकम्पयत्।यथा देवासुरे युद्धे वज्रपाणिर्महासुरान् ।।	<td>	6-79-27a6-79-27b	
				
<td>

	विकर्णस्य ततो भल्लान्प्रेषयामास भारत।चतुर्दश रथश्रेष्ठो घोरानाशीविषोपमान् ।।	<td>	6-79-28a6-79-28b	
				
<td>

	स तैर्विकर्णस्य रथात्पातयामास वीर्यवान् ।ध्वजं सूतं हयांश्चैव नृत्यमान इवाहवे ।।	<td>	6-79-29a6-79-29b	
				
<td>

	पुनश्चान्याञ्शरान्पीतानकुण्ठाग्राञ्शिलाशितान्।प्रेषयामास संक्रुद्धो विकर्णाय महाबलः ।।	<td>	6-79-30a6-79-30b	
				
<td>

	ते विकर्णं समासाद्य कङ्कबर्हिणवाससः।भित्त्वा देहं गता भूमिं ज्वलन्त इव पन्नगाः ।।	<td>	6-79-31a6-79-31b	
				
<td>

	ते शरा हेमपुङ्खाग्रा व्यदृश्यन्त महीतले ।विकर्णरुधिरक्लिन्ना वमन्त इव शोणितम् ।।	<td>	6-79-32a6-79-32b	
				
<td>

	विकर्णं वीक्ष्य निर्भिन्नं तस्यैवान्ये सहोदराः ।अभ्यद्रवन्त समरे सौभद्रप्रमुखान्रथान् ।।	<td>	6-79-33a6-79-33b	
				
<td>

	अभियात्वा तथैवान्यान्रथांस्तान्सूर्यवर्चसः ।अविध्यन्समरेऽन्योन्यं संरम्भाद्युद्धदुर्मदाः ।।	<td>	6-79-34a6-79-34b	
				
<td>

	दुर्मुखः श्रुतकर्माणं विद्ध्वा सप्तभिराशुगैः ।ध्वजमेकेन चिच्छेद सारथिं चास्य सप्तमिः ।।	<td>	6-79-35a6-79-35b	
				
<td>

	अश्वाञ्जाम्बूनदैर्जालैः प्रच्छन्नान्वातरंहसः ।जघान षङ्भिरासाद्य सारथिं चाभ्यपातयत् ।।	<td>	6-79-36a6-79-36b	
				
<td>

	स हताश्वे रथे तिष्ठञ्श्रुतकर्मा महारथः ।शक्तिं चिक्षेप संक्रुद्धो महोल्कां ज्वलितामिव ।।	<td>	6-79-37a6-79-37b	
				
<td>

	सा दुर्मुखस्य विमलं वर्म भित्त्वा यशस्विनः ।विदार्य प्राविशद्भूभिं दीप्यमाना स्वतेजसा ।।	<td>	6-79-38a6-79-38b	
				
<td>

	दुर्मुखो विह्वलस्तत्र निषसाद रणे विभो।विसंज्ञं प्रेक्ष्य ते सर्वे भ्रातरः पर्यवारयन् ।।	<td>	6-79-39a6-79-39b	
				
<td>

	तं दृष्ट्वा विरथं तत्र सुतसोमो महारथः ।पश्यतां सर्वसैन्यानां रथमारोपयत्स्वकम् ।।	<td>	6-79-40a6-79-40b	
				
<td>

	श्रुतकीर्तिस्तथा वीरो जयत्सेनं सुतं तव।अभ्ययात्समरे राजन्हन्तुकामो यशस्विनम् ।।	<td>	6-79-41a6-79-41b	
				
<td>

	तस्य विक्षिपतश्चापं श्रुतकीर्तेर्महास्वनम्।चिच्छेद समरे तूर्णं जयत्सेनः सुतस्तव ।।	<td>	6-79-42a6-79-42b	
				
<td>

	क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन प्रहसन्निव भारत।तं दृष्ट्वा च्छिन्नधन्वानं शतानीकः सहोदरम् ।।	<td>	6-79-43a6-79-43b	
				
<td>

	अभ्यपद्यत तेजस्वी सिंहवन्निनदन्मुहुः ।शतानीकस्तु समरे दृढं विस्पार्य कार्मुकम् ।।	<td>	6-79-44a6-79-44b	
				
<td>

	विव्याध दशभिस्तूर्णं जयत्सेनं शिलीमुखैः ।ननाद सुमहानादं प्रभिन्न इव वारणः ।।	<td>	6-79-45a6-79-45b	
				
<td>

	अथान्येन सुतीक्ष्णेन सर्वावरणभेदिना ।शतानीको जयत्सेनं विव्याध हृदये भृशम् ।।	<td>	6-79-46a6-79-46b	
				
				
<td>

	तथा तस्मिन्वर्तमाने दुष्कर्णो भ्रातुरन्तिके ।मुमोचास्मैशितान्बाणांस्तीक्ष्णानाशीविषोपमान्चिच्छेद समरे चापं नाकुलेः क्रोधमूर्च्छितः ।।	<td>	6-79-47a6-79-47b6-79-47c	
				
<td>

	अथान्यद्धनुरादाय भारसाहमनुत्तमम् ।समादत्त शरान्घोराञ्शतानीको महाबलः ।।	<td>	6-79-48a6-79-48b	
				
<td>

	तिष्ठतिष्ठेति चामन्त्र्य दुष्कर्णं भ्रातुरग्रतः।मुमोचास्मै शितान्बाणाज्ज्वलितान्पन्नगानिव ।।	<td>	6-79-49a6-79-49b	
				
<td>

	ततोऽस्य धनुरेकेन द्वाभ्यां सूतं च मारिष ।चिच्छेद समरे तूर्णं तं च विव्याध सप्तभिः ।।	<td>	6-79-50a6-79-50b	
				
<td>

	अश्वान्मनोजवांस्तस्य कर्बुरान्वातरंहसः ।जघान निशितैस्तूर्णं सर्वान्द्वादशभिः शरैः ।।	<td>	6-79-51a6-79-51b	
				
<td>

	अथापरेण भल्लेन सुयुक्तेनाशुपातिना।दुष्कर्णं नाकुलिः क्रुद्धो विव्याध हृदये भृशम् ।।	<td>	6-79-52a6-79-52b	
				
<td>

	स पपात ततो भूमौ वज्राहत इव द्रुमः ।दुष्कर्णं व्यथितं दृष्ट्वा पञ्च राजन्महारथाः ।।	<td>	6-79-53a6-79-53b	
				
<td>

	दिघांसन्तः शतानीकं सर्वतः पर्यवारयन्।छाद्यमानं शरव्रतैः शतानीकं यशस्विनम् ।।	<td>	6-79-54a6-79-54b	
				
<td>

	अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः केकयाः पञ्च सोदराः ।तानभ्यापततः प्रेक्ष्य तव पुत्रा महारथाः ।।	<td>	6-79-55a6-79-55b	
				
<td>

	प्रत्युद्ययुर्महाराज गजानिव महागजाः ।दुर्मुखो दुर्जयश्चैव तथा दुर्मर्षणो युवा ।।	<td>	6-79-56a6-79-56b	
				
<td>

	शत्रुंजयः सत्रुसहः सर्वे क्रुद्धा यशस्विनः ।प्रत्युद्याता महाराज केकयान्भ्रातरः समम् ।।	<td>	6-79-57a6-79-57b	
				
<td>

	रथैर्नगरसंकाशैर्हयैर्युक्तैर्मनोजवैः ।नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिरलङ्कृतैः ।।	<td>	6-79-58a6-79-58b	
				
<td>

	शरचापधरा वीरा विचित्रकवचध्वजाः ।विविशुस्ते परं सैन्यं सिंहा इव वनाद्वनम् ।।	<td>	6-79-59a6-79-59b	
				
<td>

	तेषां सुतुमुलं युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्।अवर्तत महारौद्रं निघ्नतामितरेतरम् ।।	<td>	6-79-60a6-79-60b	
				
<td>

	अन्योन्यागस्कृतां राजन्यमराष्ट्रविवर्धनम् ।मुहूर्तास्तमिते सूर्ये चक्रुर्युद्धं सुदारुणम् ।।	<td>	6-79-61a6-79-61b	
				
<td>

	रथिनः सादिनश्चाथ व्यकीर्यन्त सहस्रशः ।ततः शान्तनवः क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।।	<td>	6-79-62a6-79-62b	
				
<td>

	नाशयामास सेनां तां भीष्मस्तेषां महात्मनाम् ।पञ्चालानां च सैन्यानि शरैर्निन्ये यमक्षयम् ।।	<td>	6-79-63a6-79-63b	
				
<td>

	एवं भित्त्वा महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम्।कृत्वाऽवहारं सैन्यानां ययौ स्वशिबिरं नृप ।।	<td>	6-79-64a6-79-64b	
				
<td>

	नाशयामासतुर्वीरौ धृष्टद्युम्नवृकोदरौ।करवाणामनीकानि शरैः सन्नतपर्वभिः ।।	<td>	6-79-65a6-79-65b	
				
<td>

	धर्मराजोऽपि संप्रेक्ष्य धृष्टद्युम्नवृकोदरौ ।मूर्ध्नि चैतावुपाघ्राय प्रहृष्टः शिबिरं ययौ ।।	<td>	6-79-66a6-79-66b	
				
<td>

	` अर्जुनो वासुदेवश्च कौरवाणामनीकिनीम् ।'हत्वा विद्राव्य च शरैः शिबिरायैव जग्मतुः ।।	<td>	6-79-67a6-79-67b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि षष्ठदिवसयुद्धे एकोनाशीतितमोऽध्यायः ।।	<td>		

महाभारतम्/भीष्मपर्व