बृहत्संहिता/अध्यायः ५२
५२ वास्तुविद्या ।।
 वास्तुज्ञानं अथातः कमलभवान्मुनिपरं परायातम् ।	
 क्रियते +अधुना मयाइदं विदग्धसांवत्सरप्रीत्यै ।।	५२.०१ ।। 
 किं अपि किल भूतं अभवद्रुन्धानं रोदसी शरीरेण ।	
 तदमरगणेन सहसा विनिगृह्याधोमुखं न्यस्तम् ।।	५२.०२ ।। 
 यत्र च येन गृहीतं विबुधेनाधिष्ठितः स तत्रएव ।	
 तदमरमयं विधाता वास्तुनरं कल्पयां आस ।।	५२.०३ ।। 
 उत्तमं अष्टाभ्यधिकं हस्तशतं नृपगृहं पृथुत्वेन ।	
 अष्टाष्टऊनान्येवं पञ्च सपादानि दैर्घ्येण ।।	५२.०४ ।। 
 षड्भिः षड्भिर्हीना सेनापतिसद्मनां चतुःषष्टिः ।	
 *एवं पञ्च गृहाणि[क्.पञ्च एवं विस्तारात्] षड्भागसमन्विता दैर्घ्यम् ।।	५२.०५ ।। 
 षष्टिश्*चतुर्भिर्हीना[क्.चतुर्विहीना] वेश्मानि पञ्च सचिवस्य ।	
 स्वाष्टांशयुतो दैर्घ्यं तदर्धतो राजमहिषीणाम् ।।	५२.०६ ।। 
 षड्भिः षड्भिश्चएवं युवराजस्यापवर्जिताअशीतिः ।	
 त्र्यंशान्विता च दैर्घ्यं पञ्च तदर्धैस्तदनुजनानाम् ।।	५२.०७ ।। 
 नृपसचिवान्तरतुल्यं सामन्तप्रवरराजपुरुषाणाम् ।	
 नृपयुवराजविशेषः कञ्चुकिवेश्याकलाज्ञानाम् ।।	५२.०८ ।। 
 अध्यक्षाधिकृतानां *सर्वेषां[क्.सर्वेषां एव] कोशरतितुल्यम् ।	
 युवराजमन्त्रिविवरं कर्मान्ताध्यक्षदूतानाम् ।।	५२.०९ ।। 
 चत्वारिंशद् धीना चतुश्चतुर्भिस्तु पञ्च यावदिति ।	
 षड्भागयुता दैर्घ्यं दैवज्ञपुरोधसोर्भिषजः ।।	५२.१० ।। 
 वास्तुनि यो विस्तारः स एव चौच्छ्रायनिश्चयः शुभदः ।	
 शालाएकेषु गृहेष्वपि विस्ताराद्द्विगुणितं दैर्घ्यम् ।।	५२.११ ।। 
 चातुर्वर्ण्यव्यासो द्वात्रिंशत्*सा[क्.स्यात्] चतुश्चतुर्हीना ।	
 आषोडशादिति परं न्यूनतरं अतीव हीनानाम् ।।	५२.१२ ।। 
 सदशांशं विप्राणां क्षत्रस्याष्टांशसंयुतं दैर्घ्यम् ।	
 षड्भागयुतं वैश्यस्य भवति शूद्रस्य पादयुतम् ।।	५२.१३ ।। 
 नृपसेनापतिगृहयोरन्तरमानेन कोशरतिभवने ।	
 सेनापतिचातुर्वर्ण्यविवरतो राजपुरुषाणाम् ।।	५२.१४ ।। 
 अथ *पारशव[क्.पारसव]आदीनां स्वमानसंयोगदलसमं भवनम् ।	
 हीनाधिकं स्वमानादशुभकरं वास्तु सर्वेषाम् ।।	५२.१५ ।। 
 पश्वाश्रमिणां अमितं धान्यऽयुधवह्निरतिगृहाणां च ।	
 नैच्छन्ति शास्त्रकारा हस्तशतादुच्छ्रितं परतः ।।	५२.१६ ।। 
 सेनापतिनृपतीनां सप्ततिसहिते द्विधाकृते व्यासे ।	
 शाला चतुर्दशहृते पञ्चत्रिंशद्धृते +अलिन्दः ।।	५२.१७ ।। 
 हस्तद्वात्रिंशऽदिषु चतुश्चतुस्त्रित्रिकत्रिकाः शालाः ।	
 सप्तदशत्रितयतिथित्रयोदशकृताङ्गुलाभ्यधिकाः ।।	५२.१८ ।। 
 त्रित्रिद्विद्विद्विसमाः क्षयक्रमादङ्गुलानि चएतेषाम् ।	
 व्येका विंशतिरष्टौ विंशतिरष्टादश त्रितयम् ।।	५२.१९ ।। 
 शालात्रिभागतुल्या कर्तव्या वीथिका बहिर्भवनात् ।	
 यद्यग्रतो भवति सा सोष्णीषं नाम तद्वास्तु ।।	५२.२० ।। 
 सायाश्रयं इति पश्चात्सावष्टम्भं तु पार्श्वसंस्थितया ।	
 सुस्थितं इति च समन्तात्शास्त्रज्ञैः पूजिताः सर्वाः ।।	५२.२१ ।। 
 विस्तारषोडशांशः सचतुर्हस्तो भवेद्गृहौच्छ्रायः ।	
 द्वादशभागेनऊनो भूमौ भूमौ समस्तानाम् ।।	५२.२२ ।। 
 व्यासात्षोडशभागः सर्वेषां सद्मनां भवति भित्तिः ।	
 पक्वैष्टकाआकृतानां दारुकृतानां तु *न विकल्पः[क्.सविकल्पः, क्ऽस्त्र्. न विकल्पः] ।।	५२.२३ ।। 
 एकादशभागयुतः ससप्ततिर्नृपबलेशयोर्व्यासः ।	
 उच्छ्रायो +अङ्गुलतुल्यो द्वारस्यार्धेन विष्कम्भः ।।	५२.२४ ।। 
 विप्रादीनां व्यासात्पञ्चांशो +अष्टादशाङ्गुलसमेतः ।	
 साष्टांशो विष्कम्भो द्वारस्य त्रिगुण उच्छ्रायः ।।	५२.२५ ।। 
 उच्छ्रायहस्तसंख्यापरिमाणान्यङ्गुलानि बाहुल्यम् ।	
 शाखाद्वये +अपि कार्यं सार्धं तत्स्यादुदुम्बरयोः ।।	५२.२६ ।। 
 उच्छ्रायात्सप्तगुणादशीतिभागः पृथुत्वं एतेषाम् ।	
 नवगुणिते +अशीत्यंशः स्तम्भस्य दशांशहीनो +अग्रे ।।	५२.२७ ।। 
 *समचतुरस्रो[क्.समचतुरश्रो] रुचको वज्रो *+अष्टास्रिर्[क्.अष्टाश्रिस्] द्विवज्रको द्विगुणः ।	
 द्वात्रिंशता तु मध्ये प्रलीनको वृत्त इति वृत्तः ।।	५२.२८ ।। 
 स्तम्भं विभज्य नवधा वहनं भागो घटो +अस्य भागो +अन्यः ।	
 पद्मं तथाउत्तरोष्ठं कुर्याद्भागेन भागेन ।।	५२.२९ ।। 
 स्तम्भसमं बाहुल्यं भारतुलानां उपर्युपर्यासाम् ।	
 भवति तुलाउपतुलानां ऊनं पादेन पादेन ।।	५२.३० ।। 
 अप्रतिषिद्धालिन्दं समन्ततो वास्तु सर्वतोभद्रम् ।	
 नृपविबुधसमूहानां कार्यं द्वारैश्चतुर्भिरपि ।।	५२.३१ ।। 
 नन्द्यावर्तं अलिन्दैः शालाकुड्यात्प्रदक्षिणान्तगतैः ।	
 द्वारं पश्चिमं अस्मिन्विहाय शेषाणि कार्याणि ।।	५२.३२ ।। 
 द्वारालिन्दो +अन्तगतः प्रदक्षिणो +अन्यः शुभस्ततश्चान्यः ।	
 *तस्मिंश्[क्.तद्वद्] च वर्धमाने द्वारं तु न दक्षिणं कार्यम् ।।	५२.३३ ।। 
 अपरो +अन्तगतो +अलिन्दः प्रागन्तगतौ तदुत्थितौ चान्यौ ।	
 तदवधि*विधृतश्[क्.विवृतश्, क्ऽस्त्र्. विधृत] चान्यः प्राग्द्वारं स्वस्तिके *शुभदम्[क्.+अशुभदम्, क्ऽस्त्र्. शुभम्] ।।	५२.३४ ।। 
 प्राक्पश्चिमावलिन्दावन्तगतौ तदवधिस्थितौ शेषौ ।	
 रुचके द्वारं न शुभदं उत्तरतो +अन्यानि शस्तानि ।।	५२.३५ ।। 
 श्रेष्ठं नन्द्यावर्तं सर्वेषां वर्धमानसंज्ञं च ।	
 स्वस्तिकरुचके मध्ये शेषं शुभदं नृपऽदीनाम् ।।	५२.३६ ।। 
 उत्तरशालाहीनं हिरण्यनाभं त्रिशालकं धन्यम् ।	
 प्राक्शालया वियुक्तं सुक्षेत्रं वृद्धिदं वास्तु ।।	५२.३७ ।। 
 याम्याहीनं चुल्ली त्रिशालकं वित्तनाशकरं एतत् ।	
 पक्षघ्नं अपरया वर्जितं सुतध्वंसवैरकरम् ।।	५२.३८ ।। 
 सिद्धार्थं अपरयाम्ये यमसूर्यं पश्चिमोत्तरे शाले ।	
 दण्डाख्यं उदक्पूर्वे वातऽख्यं प्राग्युता याम्या ।।	५२.३९ ।। 
 पूर्वापरे तु शाले गृहचुल्ली दक्षिणोत्तरे काचम् ।	
 सिद्धार्थे +अर्थावाप्तिर्यमसूर्ये गृहपतेर्मृत्युः ।।	५२.४० ।। 
 दण्डवधो दण्डाख्ये कलहौद्वेगः सदैव वातबाख्ये ।	
 वित्तविनाशश्चुल्ल्यां ज्ञातिविरोधः स्मृतः काचे ।।	५२.४१ ।। 
 एकाशीतिविभागे दश दश पूर्वोत्तरायता रेखाः ।	
 अन्तस्त्रयोदश सुरा द्वात्रिंशद्बाह्यकोष्ठस्थाः ।।	५२.४२ ।। 
 शिखिपर्जन्यजयन्तैन्द्रसूर्यसत्या भृशो +अन्तरिक्षश्च ।	
 *ऐशान्यादि[क्.ऐशान्याद्याः]क्रमशो दक्षिणपूर्वे +अनिलः कोणे ।।	५२.४३ ।। 
 पूषा वितथबृहत्क्षतयमगन्धर्वऽख्यभृङ्गराजमृगाः ।	
 पितृदौवारिकसुग्रीवकुसुमदन्ताम्बुपत्यसुराः ।।	५२.४४ ।। 
 शोषो +अथ पापयक्ष्मा रोगः कोणे ततो +अहिमुख्यौ च ।	
 भल्लाटसोमभुजगास्ततो +अदितिर्दितिरिति क्रमशः ।।	५२.४५ ।। 
 मध्ये ब्रह्मा नवकोष्ठकाधिपो +अस्यार्यमा स्थितः प्राच्याम् ।	
 एकान्तरात्प्रदक्षिणं अस्मात्सविता विवस्वांश्च ।।	५२.४६ ।। 
 विबुधाधिपतिस्तस्मान्मित्रो +अन्यो राजयक्ष्मनामा च ।	
 *पृथिवी[क्.पृथ्वी]धरापवत्सावित्येते ब्रह्मणः परिधौ ।।	५२.४७ ।। 
 आपो नामाइशाने कोणे हौताशने च सावित्रः ।	
 जय इति च नैरृते रुद्र आनिले +अभ्यन्तरपदेषु ।।	५२.४८ ।। 
 आपस्तथाअपवत्सः पर्जन्यो +अग्निर्दितिश्च वर्गो +अयम् ।	
 एवं कोणे कोणे पदिकाः स्युः पञ्च पञ्च सुराः ।।	५२.४९ ।। 
 बाह्या द्विपदाः शेषास्ते विबुधा विंशति समाख्याताः ।	
 शेषाश्चत्वारो +अन्ये त्रिपदा दिक्ष्वर्यमाद्यास्ते ।।	५२.५० ।। 
 पूर्वोत्तरदिग्मूर्धा पुरुषो +अयं अवाङ्मुखो +अस्य शिरसि शिखी ।	
 आपो मुखे स्तने +अस्यार्यमा ह्युरस्यापवत्सश्च ।।	५२.५१ ।। 
 पर्जन्याद्या बाह्या दृक्श्रवणौरःस्थलांसगा देवाः ।	
 सत्याद्याः पञ्च भुजे हस्ते सविता *च सावित्रः[क्.ससावित्रः] ।।	५२.५२ ।। 
 वितथो बृहत्क्षतयुतः पार्श्वे जठरे स्थितो विवस्वांश्च ।	
 ऊरू जानु च जङ्घे स्फिगिति यमाद्यैः परिगृहीताः ।।	५२.५३ ।। 
 एते दक्षिणपार्श्वे स्थानेष्वेवं च वामपार्श्वस्थाः ।	
 मेढ्रे शक्रजयन्तौ हृदये ब्रह्मा पिता*अङ्घ्रिगतः[क्.अङ्ग्रिगतः] ।।	५२.५४ ।। 
 अष्टाष्टकपदं अथ वा कृत्वा रेखाश्च कोणगास्तिर्यक् ।	
 ब्रह्मा चतुष्पदो +अस्मिन्नर्धपदा ब्रह्मकोणस्थाः ।।	५२.५५ ।। 
 अष्टौ च बहिष्कोणेष्वर्धपदास्तदुभयस्थिताः सार्धाः ।	
 उक्तेभ्यो ये शेषास्ते द्विपदा विंशतिस्ते *हि[क्.च] ।।	५२.५६ ।। 
 सम्पाता वंशानां मध्यानि समानि यानि च पदानाम् ।	
 मर्माणि तानि *विन्द्यान्न तानि परिपीडयेत्[क्.विन्द्यान्नपरिपीडयेत्] प्राज्ञः ।।	५२.५७ ।। 
 तान्यशुचिभाण्डकीलस्तम्भऽद्यैः पीडितानि शल्यैश्च ।	
 गृहभर्तुस्तत्तुल्ये पीडां अङ्गे प्रयच्छन्ति ।।	५२.५८ ।। 
 कण्डूयते यदङ्गं *गृहभर्तुर्[क्.गृहपतिना] यत्र वाअमराहुत्याम् ।	
 अशुभं भवेन्निमित्तं विकृतेर्वा अग्नेः सशल्यं तत् ।।	५२.५९ ।। 
 धनहानिर्दारुमये पशुपीडा रुग्भयानि चास्थिकृते ।	५२.६० ।। 
	[क्.त्wओ वेर्सेसिन्सेर्तेद् ।।
 लोहमये शस्त्रभयं कपालकेशेषु मृत्युः स्यात् ।।	क्. ५३.६०च्द्  ।।
 अङ्गारे स्तेनभयं भस्मनि च विनिर्दिशेत्सदाग्निभयम् ।	क्. ५३.६१अब्  ।।
 शल्यं हि मर्मसंस्थं सुवर्णरजतऽदृते +अत्यशुभम् ।।	क्. ५३.६१च्द्  ।।
 मर्मण्यमर्मगो वा रुणद्ध्यर्थागमं तुषसमूहः] ।	क्. ५३.६२अब्  ।।
 अपि नागदन्तको मर्मसंस्थितो दोषकृद्भवति ।।	५२.६० ।। 
 रोगाद्वायुं पितृतो हुताशनं शोषसूत्रं अपि वितथात् ।	
 मुख्याद्भृशं जयन्ताच्च भृङ्गं अदितेश्च सुग्रीवम् ।।	५२.६१ ।। 
 तत्सम्पाता नव ये तान्यतिमर्माणि सम्प्रदिष्टानि ।	
 यश्च पदस्याष्टांशस्तत्प्रोक्तं मर्मपरिमाणम् ।।	५२.६२ ।। 
 पदहस्तसंख्यया सम्मितानि वंशो +अङ्गुलानि विस्तीर्णः ।	
 वंशव्यासो +अध्यर्धः शिराप्रमाणं विनिर्दिष्टम् ।।	५२.६३ ।। 
 सुखं इच्छन्ब्रह्माणं यत्नाद्रक्षेद्गृही *गृहान्तःस्थम्[क्.गृतान्तस्थम्] ।	
 उच्छिष्टऽद्युपघाताद्गृहपतिरुपतप्यते तस्मिन् ।।	५२.६४ ।। 
 दक्षिणभुजेन हीने वास्तुनरे +अर्थक्षयो *+अङ्गनादादोषाः[क्.अङ्गनादोषाः] ।	
 वामे +अर्थधान्यहानिः शिरसि गुणैर्हीयते सर्वैः ।।	५२.६५ ।। 
 स्त्रीदोषाः सुतमरणं प्रेष्यत्वं चापि चरणवैकल्ये ।	
 अविकलपुरुषे वसतां मानार्थयुतानि सौख्यानि ।।	५२.६६ ।। 
 गृहनगरग्रामेषु च सर्वत्रएवं प्रतिष्ठिता देवाः ।	
 तेषु च यथानुरूपं वर्णा विप्रादयो वास्याः ।	५२.६७ ।। 
 वासगृहाणि च विन्द्याद्विप्रऽदीनां उदग्दिगाद्यानि ।	
 विशतां च यथा भवनं भवन्ति तान्येव दक्षिणतः ।।	५२.६८ ।। 
 नवगुणसूत्रविभक्तान्यष्टगुणेनाथ वा चतुःषष्टेः ।	
 द्वाराणि यानि तेषां अनलऽदीनां फलौपनयः ।।	५२.६९ ।। 
 *अनिलभयं[क्.अनलभयं] *स्त्रीजननं[क्.स्त्रीजन्म] प्रभूतधनता नरेन्द्रवाल्लभ्यम् ।	
 क्रोधपरताअनृतत्वं क्रौर्यं चौर्यं च पूर्वेण ।।	५२.७० ।। 
 अल्पसुतत्वं प्रैष्यं नीचत्वं भक्ष्यपानसुतवृद्धिः ।	
 रौद्रं कृतघ्नं अधनं सुतवीर्यघ्नं च याम्येन ।।	५२.७१ ।। 
 सुतपीडा रिपुवृद्धिर्न सुतधनऽप्तिः[क्.धनस्ताप्तिः] सुतार्थफलसम्पत् ।	
 धनसम्पन्नृपतिभयं धनक्षयो रोग इत्यपरे ।।	५२.७२ ।। 
 वधबन्धो रिपुवृद्धिः सुतधनलाभः[क्.धनसुतलाभः] समस्तगुणसम्पत् ।	
 पुत्रधनाप्तिर्वैरं सुतेन दोषाः स्त्रिया नैःस्वम् ।।	५२.७३ ।। 
 मार्गतरुकोणकूपस्तम्भभ्रमविद्धं अशुब्भदं द्वारम् ।	
 उच्छ्रायाद्द्विगुणमितां त्यक्त्वा भूमिं न दोषाय ।।	५२.७४ ।। 
 रथ्याआविद्धं द्वारं नाशाय कुमारदोषदं तरुणा ।	
 पङ्कद्वारे शोको व्ययो +अम्बुनिःस्राविणि[क्.अम्बुनि श्राविणि] प्रोक्तः ।।	५२.७५ ।। 
 कूपेनापस्मारो भवति विनाशश्च देवताआविद्धे ।	
 स्तम्भेन स्त्रीदोषाः कुलनाशो ब्राह्मणाभिमुखे[क्.ब्राह्मणो +अभिमुखे] ।।	५२.७६ ।। 
 उन्मादः स्वयं उद्घाटिते +अथ पिहिते स्वयं कुलविनाशः ।	
 मानाधिके नृपभयं दस्युभयं *व्यसनं एव नीचे च[क्.व्यसनदं नीचम्] ।।	५२.७७ ।। 
 द्वारं द्वारस्यौपरि यत्तन्न शिवाय सङ्कटं यच्च ।	
 आव्यात्तं क्षुद्भयदं कुब्जं कुलनाशनं भवति ।।	५२.७८ ।। 
 पीडाकरं अतिपीडितं अन्तर्विनतं भवेदभावाय ।	
 बाह्यविनते प्रवासो दिग्भ्रान्ते दस्युभिः पीडा ।।	५२.७९ ।। 
 मूलद्वारं नान्यैर्द्वारैरभिसन्दधीत रूपऋद्ध्या ।	
 घटफलपत्रप्रमथाआदिभिश्च तन्मङ्गलैश्चिनुयात् ।।	५२.८० ।। 
 ऐशान्यादिषु कोणेषु संस्थिता बाह्यतो गृहस्यैताः ।	
 चरकी विदारिनामाअथ पूतना राक्षसी चैति ।।	५२.८१ ।। 
 पुरभवनग्रामाणां ये कोणास्तेषु निवसतां दोषाः ।	
 श्वपचादयो +अन्त्यजात्यास्तेष्वेव विवृद्धिं आयान्ति ।।	५२.८२ ।। 
 याम्यादिष्वशुभफला जातास्तरवः प्रदक्षिणेनैते ।	
 उदगादिषु प्रशस्ताः प्लक्षवटौदुम्बराश्वत्था[क्.उदुम्बराश्वत्थाः] ।।	५२.८३ ।। 
 आसन्नाः कण्ठकिनो रिपुभयदाः क्षीरिणो +अर्थनाशाय ।	
 फलिनः प्रजाक्षयकरा दारूण्यपि वर्जयेदेषाम् ।।	५२.८४ ।। 
 छिन्द्याद्यदि न तरूंश्तान्तदन्तरे पूजितान्वपेदन्यत्[क्.अन्यान्] ।	
 पुन्नागाशोकारिष्टबकुलपनसान्शमीशालौ ।।	५२.८५ ।। 
शस्तौषधिद्रुमलता मधुरा सुगन्धा	
स्निग्धा समा न सुषिरा च मही नराणाम् ।	
अप्यध्वनि श्रमविनोदं उपागतानां	
धत्ते श्रियं किं उत शाश्वतमन्दिरेषु ।।	५२.८६ ।। 
 सचिवालये +अर्थनाशो धूर्तगृहे सुतवधः समीपस्थे ।	
 उद्वेगो देवकुले चतुष्पदे[क्.ऊ.चतुष्पथे] भवति चाकीर्तिः ।।	५२.८७ ।। 
 चैत्ये भयं ग्रहकृतं वल्मीकश्वभ्रसङ्कुले विपदः ।	
 गर्तायां तु पिपासा कूर्मऽकारे धनविनाशः ।।	५२.८८ ।। 
 उदगादिप्लवं इष्टं विप्रादीनां प्रदक्षिणेनैव ।	
 विप्रः सर्वत्र वसेदनुवर्णं अथैष्टं अन्येषाम् ।।	५२.८९ ।। 
 गृहमध्ये हस्तमितं खात्वा परिपूरितं पुनः श्वभ्रम् ।	
 यद्यूनं अनिष्टं तत्समे समं धन्यं अधिकं यत् ।।	५२.९० ।। 
 श्वभ्रं अथ वाअम्बुपूर्णं पदशतं इत्वाआगतस्य यदि नऊनम् ।	
 तद्धन्यं यच्च भवेत्पलान्यपां आढकं चतुःषष्टिः ।।	५२.९१ ।। 
 आमे वा मृत्पात्रे श्वभ्रस्थे दीपवर्तिरभ्यधिकम् ।	
 ज्वलति दिशि यस्य शस्ता सा भूमिस्तस्य वर्णस्य ।।	५२.९२ ।। 
 श्वभ्रोषितं न कुसुमं यस्य[क्.यस्मिन्] प्रम्लायते +अनुवर्णसमम् ।	
 तत्तस्य भवति शुभदं यस्य च यस्मिन्मनो रमते ।।	५२.९३ ।। 
 सितरक्तपीतकृष्णा विप्रादीनां प्रशस्यते भूमिः ।	
 गन्धश्च भवति यस्यां[क्.यस्या] घृतरुधिरान्नाद्यमद्यसमः ।।	५२.९४ ।। 
 कुशयुक्ता शरबहुला दूर्वाकाशऽवृता क्रेमेण मही ।	
 *ह्यनुवर्णं[क्.अनुवर्णम्] वृद्धिकरी मधुरकषायाम्लकटुका च ।।	५२.९५ ।। 
 कृष्टां प्ररूढबीजां गो +अध्युषितां ब्राह्मणैः प्रशस्तां च ।	
 गत्वा महीं गृहपतिः काले साम्वत्सरोद्दिष्टे ।।	५२.९६ ।। 
 भक्ष्यैर्नानाकारैर्दध्यक्षतसुरभिकुसुमधूपैश्च ।	
 दैवतपूजां कृत्वा स्थपतीनभ्यर्च्य विप्रांश्च ।।	५२.९७ ।। 
 विप्रः स्पृष्ट्वा शीर्षं वक्षश्च क्षत्रियो विशाश्चऊरू ।	
 शूद्रः पादौ स्पृष्ट्वा कुर्याद्रेखां गृहारम्भे ।।	५२.९८ ।। 
 अङ्गुष्ठकेन कुर्यान्मध्याङ्गुल्या +अथ वा प्रदेशिन्या ।	
 कनकमणिरजतमुक्तादधिकफलकुसुमाक्षतैश्च शुभम् ।।	५२.९९ ।। 
 शस्त्रेण शस्त्रमृत्युर्बन्धो लोहेन भस्मनाअग्निभयम् ।	
 तस्करभयं तृणेन च काष्ठौल्लिखिता च राजभयम् ।।	५२.१०० ।। 
 वक्रा पादालिखिता शत्रुभयक्लेशदा विरूपा च ।	
 चर्माङ्गारास्थिकृता दन्तेन च भर्तुर्[क्.कर्तुर्] अशिवाय ।।	५२.१०१ ।। 
 वैरं अपसव्यलिखिता प्रदक्षिणं सम्पदो विनिर्देश्याः ।	
 वाचः परुषा निष्ठीवितं क्षुतं चाशुभं कथितम् ।।	५२.१०२ ।। 
 अर्धनिचितं कृतं वा प्रविशन्स्थपतिर्गृहे निमित्तानि ।	
 अवलोकयेद्गृहपतिः क्व संस्थितः स्पृशति किं चाङ्गम् ।।	५२.१०३ ।। 
 रविदीप्ते यदि शकुनिस्तस्मिन्काले विरौति परुषरवम्[क्.परुषरवः] ।	
 संस्पृष्टाङ्गसमानं तस्मिन्देशे +अस्थि निर्देश्यम् ।।	५२.१०४ ।। 
 शकुनसमये +अथ्वा +अन्ये हस्त्यश्वश्वादयो +अनुवाशन्ते ।	
 तत्प्रभवं अस्थि तस्मिंस्तदङ्गसम्भूतं एवैति ।।	५२.१०५ ।। 
 सूत्रे प्रसार्यमाणे गर्दभरावो +अस्थिशल्यं आचष्टे ।	
 श्वशृगाललङ्घिते वा सूत्रे शल्यं विनिर्देश्यम् ।।	५२.१०६ ।। 
 दिशि शान्तायां शकुनिर्[क्.शकुनो] मधुरविरावी यदा तदा वाच्यः ।	
 अर्थस्तस्मिन्स्थाने गृहेश्वराधिष्ठिते +अङ्गे वा ।।	५२.१०७ ।। 
 सूत्रच्छेदे मृत्युः कीले चावाङ्मुखे महगः[क्.महान्रोगः] ।	
 गृहनाथस्थपतीनां स्मृतिलोपे मृत्युरादेश्यः ।।	५२.१०८ ।। 
 स्कन्धाच्च्युते शिरोरुक्कुलोपसर्गो +अपवर्जिते कुम्भे ।	
 भग्ने +अपि च कर्मिवधश्च्युते कराद्गृहपतेर्मृत्युः ।।	५२.१०९ ।। 
 दक्षिणपूर्वे कोणे कृत्वा पूजां शिलां न्यसेत्प्रथमम्[क्.प्रथमाम्] ।	
 शेषाः प्रदक्षिणेन स्तम्भाश्चएवं समुत्थाप्य[क्.समुत्थाप्याः] ।।	५२.११० ।। 
 छत्रस्रगम्बरयुतः कृतधूपविलेपनः समुत्थाप्यः ।	
 स्तम्भस्तथएव कार्यो द्वारौच्छ्रायः प्रयत्नेन ।।	५२.१११ ।। 
 विहगऽदिभिरवलीनैराकम्पितपतितदुःस्थितैश्च तथा[क्.फलम्] ।	
 शक्रध्वज*सदृशफलं तदेव तस्मिन्[क्.सदृशं तस्मिंश्च शुभं] विनिर्दिष्टम् ।।	५२.११२ ।। 
 प्रागुत्तरौन्नते धनसुतक्षयः सुतवधश्च दुर्गन्धे ।	
 वक्रे बन्धुविनाशो न सन्ति गर्भाश्च दिन्मूढे ।।	५२.११३ ।। 
 इच्छेद्यदि गृहवृद्धिं ततः समन्ताद्विवर्धयेत्तुल्यम् ।	
 एकौद्देशे दोषः प्रागथ वा +अप्युत्तरे कुर्यात् ।।	५२.११४ ।। 
 प्राग्भवति मित्रवैरं मृत्युभयं दक्षिणेन यदि वृद्धिः ।	
 अर्थविनाशः पश्चादुदग्विवृद्धिर्[क्.उदग्विवृद्धौ] मनस्तापः ।।	५२.११५ ।। 
 ऐशान्यां देवगृहं महानसं यदि चापि कार्यं आग्नेय्याम् ।	
 नैरृत्यां भाण्डौपस्करो +अर्थधान्यानि मारुत्याम् ।।	५२.११६ ।। 
 प्राच्यादिस्थे सलिले सुतहानिः शिखिभयं रिपुभयं च ।	
 स्त्रीकलहः स्त्रीदौष्ट्यं नैःस्व्यं वित्तात्मजविवृद्धिः ।।	५२.११७ ।। 
 खगनिलयभग्नसंशुष्कदग्धदेवालयश्मशानस्थान् ।	
 क्षीरतरुधवविभीतकनिम्बारणि*वर्जितान्छिन्द्यात्[क्.वर्जितांश्च्छिन्द्यात्] ।।	५२.११८ ।। 
 रात्रौ कृतबलिपूजं प्रदक्षिणं छेदयेद्दिवा वृक्षम् ।	
 धन्यं उदक्प्राक्पततं न ग्राह्यो +अतो +अन्यथा पतितः ।।	५२.११९ ।। 
 छेदो यद्यविकारी ततः शुभं दारु तद्गृहौपयिकम् ।	
 पीते तु मण्डले निर्दिशेत्तरोर्मध्यगां गोधाम् ।।	५२.१२० ।। 
 मञ्जिष्ठाभे भेको नीले सर्पस्तथा+अरुणे सरटः ।	
 मुद्गाभे +अश्मा कपिले तु मूषको +अम्भश्च खड्गाभे ।।	५२.१२१ ।। 
 धान्यगोगुरुहुताशसुराणां न स्वपेदुपरि नाप्यनुवंशम् ।	
 नौत्तरापरशिरा न च नग्नो नैव चार्द्रचरणः श्रियं इच्छन् ।।	५२.१२२ ।। 
 भूरिपुष्पविकरं[क्.निकरं] सतोरणं तोयपूर्णकलशौपशोभितम् ।	
 धूपगन्धबलिपूजितामरं ब्राह्मणध्वनियुतं विशेद्गृहम् ।।	५२.१२३ ।।