स्कन्दपुराणम्/खण्डः ५ (अवन्तीखण्डः)/रेवा खण्डम्/अध्यायः ०४१
अध्याय ४१

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम्  ।
यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम  ॥ ४१.१ ॥
तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम्  ।
पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम  ॥ ४१.२ ॥

युधिष्ठिर उवाच -
कस्मिन्युगे समुत्पन्नः कस्य पुत्रो महामतिः  ।
तपस्तप्त्वा सुविपुलं तोषितो येन शङ्करः  ॥ ४१.३ ॥
एतद्विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ  ।
शृण्वतश्च न तृप्तिर्मे कथामृतमनुत्तमम्  ॥ ४१.४ ॥

श्रीमार्कण्डेय उवाच -
त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः  ।
तपः कृत्वा सुविपुलं भरद्वाजसुतोद्भवः  ॥ ४१.५ ॥
पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं पत्न्या भक्त्या सुतोषितः  ।
धनदं जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम्  ॥ ४१.६ ॥
जातमात्रं तु तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः  ।
चकार नाम सुप्रीत ऋषिदेवसमन्वितः  ॥ ४१.७ ॥
यस्माद्विश्रवसो जातो मम पौत्रत्वमागतः  ।
तस्माद्वैश्रवणो नाम तव दत्तं मयानघ  ॥ ४१.८ ॥
तथा त्वं सर्वदेवानां धनगोप्ता भविष्यसि  ।
चतुर्थो लोकपालानामक्षयश्चाव्ययो भुवि  ॥ ४१.९ ॥
तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता  ।
यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः  ॥ ४१.१० ॥
स च रूपं परं प्राप्य मातापित्रोरनुज्ञया  ।
तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः  ॥ ४१.११ ॥
ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो वर्षासु स्थण्डिलेशयः  ।
हेमन्ते जलमध्यस्थो वायुभक्षः शतं समाः  ॥ ४१.१२ ॥
एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप  ।
अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्  ॥ ४१.१३ ॥
अतपच्च घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ  ।
चतुर्थे वर्षशतके तुतोष वृषवाहनः  ॥ ४१.१४ ॥
वरं वृणीष्व भो वत्स यत्ते मनसि रोचते  ।
ददामि ते न सन्देहस्तपसा तोषितो ह्यहम्  ॥ ४१.१५ ॥

कुण्डल उवाच -
यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे  ।
विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु  ॥ ४१.१६ ॥
तथेत्युक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः  ।
जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्  ॥ ४१.१७ ॥
गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः  ।
स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्  ॥ ४१.१८ ॥
अलंकृत्वा जगन्नाथं पुष्पधूपानुलेपनैः  ।
विमानैश्चामरैश्छत्रैस्तथा वै लिङ्गपूरणैः  ॥ ४१.१९ ॥
तर्पयित्वा द्विजान्सम्यगन्नपानादिभूषणैः  ।
प्रीणयित्वा महादेवं ततः स्वभवनं ययौ  ॥ ४१.२० ॥
तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्  ।
उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः  ॥ ४१.२१ ॥
तत्र तीर्थे तु यः कश्चिदुपवासपरायणः  ।
अर्चयेद्देवमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते  ॥ ४१.२२ ॥
सुवर्णं रजतं वापि मणिं मौक्तिकमेव च  ।
दद्याद्भोज्यं ब्राह्मणेभ्यः स सुखी मोदते दिवि  ॥ ४१.२३ ॥
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ऋग्यजुःसामगोऽपि वा  ।
ऋचमेकां जपित्वा तु सकलं फलमश्नुते  ॥ ४१.२४ ॥
गां प्रयच्छति विप्रेभ्यस्तत्फलं शृणु पाण्डव  ।
यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च  ॥ ४१.२५ ॥
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते  ।
स्वर्गे वासो भवेत्तस्य पुत्रपौत्रैः समन्वितः  ॥ ४१.२६ ॥
तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत्पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम्  ।
तत्रान्नदो याति महेशलोकमसंख्यवर्षाणि न संशयोऽत्र  ॥ ४१.२७ ॥
स वै सुखी मोदते स्वर्गलोके गन्धर्वसिद्धाप्सरःसम्प्रगीते  ।
एवं तु ते धर्मसुत प्रभावस्तीर्थस्य सर्वः कथितश्च पार्थ  ॥ ४१.२८ ॥
श्रुत्वा स्तुवन्मुच्यते सर्वपापैः पुनस्त्रिलोकीमिह तत्प्रभावात् ॥ ४१.२९ ॥

॥ इति  श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये कुण्डलेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥