महाभारतम्-12-शांतिपर्व-176
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति विरक्तेः सुस्वसाधनतायां प्रमाणतया मङ्किगीताया बोध्यगीतायाश्चानुवादः।। 1।।

12-176-3 पदानि पदनीयान्याश्रयणीयानि। प्रशान्तये मोक्षाय। एष इति विधेयापेक्षे लिङ्गैकत्वे।।
12-176-5 दम्यगोयुगं द्वौ वत्सतरौ। द्वित्वे गोयुगजिति गोयुगच्प्रत्ययः।।
12-176-7 उत्क्षिष्य तुलाभाजनद्वयवदुपरिभूमेर्नीत्वा।।
12-176-9 अविहितं दैवेना नुपस्थापितं ईहितुमेष्टुम्। श्रद्धया फलप्राप्तिनिश्चयेन। ईहां चेष्टां।।
12-176-10 युक्तस्यावहितचित्तस्य। अनुतिष्ठतोऽर्थप्राप्त्युपायान्। संगत्या दम्योष्ट्रसंबन्धेन। दैवं देवेनेश्वरेण निर्मितम्।।
12-176-11 उद्यम्योद्यम्य मोक्षार्थमुद्यमं कृत्वा विषमेण कृच्छ्रेण दम्यौ गच्छतः। काकतालीयं दैवकृतं संगमम्। उन्भाथः कूटयन्त्रम्। उत्पथेनैव धावतः इति झ. पाठः।।
12-176-12 वाशब्द इवार्थे।।
12-176-13 उपपद्येत यदि लोकदृष्टान्तेन पौरुषास्तित्वं युज्येत तर्हि फलव्यभिचारात्तदपि दैवायत्तमेवोपपद्यते न स्वातन्त्र्येणेत्यर्थः।।
12-176-17 विधित्सानां धनाद्यर्थं प्रवृत्तीनाम्। गतपूर्वः पूर्वं गतः प्राप्तो गत पूर्वः।।
12-176-18 कामुकका मादिधर्मवत् हे मनः निर्विद्य वैराग्यं प्राप्यशाम्य शमं गच्छ। निकृतः वञ्चितः प्रवृत्तिनैष्फत्यात्।।
12-176-20 मोक्ष्यसे त्यक्ष्यसे।।
12-176-21 क्रीडनकः क्रीडामृगः। जातु कदाचित्। प्रेष्यतां दास्यम्। कामाभावे कोऽपि कस्यचिदपि न प्रेष्यः स्यादित्यर्थः।।
12-176-22 अन्तं नाप्नुवन् अतो हेतोस्त्यक्त्वा।।
12-176-23 नूनं ते हृदयं कामेति झ. पाठः।।
12-176-24 प्रियं जायादि।।
12-176-25 नभविष्यसि विनशिष्यसि।।
12-176-26 ईहा लिप्सा चेष्टा वा। तदा धनस्य धनायेत्यर्थः। लब्ध्वा चिन्ता नाशभयात्। यथा मृत्युस्तथा दुःखकृत्। श्रमेऽपि फलं संदिग्धम्।।
12-176-27 परित्यागे देहस्य परस्वत्वापादनेऽपि न लभते। मार्गति मृगयते।।
12-176-28 अनुतर्पुलस्तृष्णावृद्धिकृत्। मद्विलापनं मन्नाशः। एतत् तृष्णावृद्ध्याख्यम्। प्रति बुद्धोऽस्मि अतो मां संत्यज। हे कामेति शेषः।।
12-176-29 भूतग्रामो यातु स्वकारणं प्रति। पञ्चत्वमस्त्वित्यर्थः।।
12-176-31 योगे विषये बुद्धिं करष्यामीति निश्चयं कुर्वन् श्रुते श्रवणादौ सत्वमेकाग्नचित्तं धारयन् मनश्च ब्रह्मणि धारयन् विहरिष्यामीत्यग्रिमेण संबन्धः।।
12-176-35 कष्टतराऽधने इति संधिरार्षः।।
12-176-36 धनमस्यास्तीति क्लिश्यन्ति क्लेशयन्ति।।
12-176-38 अनलोऽग्निरिवेत्यर्थः।।
12-176-41 सहामि इतःपूर्वं सोढवानस्मि।।
12-176-43 क्षिपमाणानां धिक्कुर्वताम्।।
12-176-44 सकामं लब्धमनोरथम्। हेकामेति शेषः।।
12-176-45 निर्वृतिं सुखम्। तृप्तिं पूर्णकामताम्।।
12-176-46 प्रतिष्ठन्तं मोक्षाय गन्तुम्।।
12-176-47 प्रहाय स्थितोस्मीति शेषः।।
12-176-49 रजः प्रवर्तको गुणः। तच्च कामेनानुवध्नातीति कामानुबन्धम्। दुःखादिकं च कामाद्युद्भवम्। अतः सर्वानर्थमूलं रजस्त्याज्यमित्यर्थः।।
12-176-50 शाम्यामि कर्मभ्य उपरतिं गच्छामि। परिनिर्वामि निर्दुःखो भवामि।।
12-176-54 काममूलमविद्याम्।।
12-176-55 अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनं इति झ. पाठः।।
12-176-57 पदसंधयं श्लोकम्। वैराग्यार्थमुपन्यस्तम्।।
12-176-60 तत् ज्ञाप्यम्।।
12-176-61 सारङ्गो भ्रमरस्तस्याऽन्वेषणमनुगमनम्। इष गतौ दिवादिः।।
12-176-68 काचित्कुमारी पित्रादिपरवशा गृहागतानतिथीन्प्रच्छन्नं भोजयितुमिच्छन्ती ब्रीहिनवहन्तुं प्रचक्रमे। तस्याः प्रकोष्ठस्थाः शङ्खाश्चुक्रुशुः। सा परेषां सूचना माभूदिति शङ्खान्भड्क्त्वा एकैकमवशेषितवतीति श्रीमद्भागवते दृष्टान्तोऽयं व्याख्यातः।।

महाभारतम्/शांतिपर्व