मनुस्मृतिः/नवमोध्यायः
<table>		
		
<td><p>		
	पुरुषस्य स्त्रियाश्चैव धर्मे वर्त्मनि तिष्ठतोः   ।संयोगे विप्रयोगे च धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान्  । । ९.१  । ।	</p>
<td><p>		
	अस्वतन्त्राः स्त्रियः कार्याः पुरुषैः स्वैर्दिवानिशम्  ।विषयेषु च सज्जन्त्यः संस्थाप्या आत्मनो वशे   । । ९.२  । ।	</p>
<td><p>		
	पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने   ।रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यं अर्हति   । । ९.३  । ।	</p>
<td><p>		
	कालेऽदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिः   ।मृते भर्तरि पुत्रस्तु वाच्यो मातुररक्षिता   । । ९.४  । ।	</p>
<td><p>		
	सूक्ष्मेभ्योऽपि प्रसङ्गेभ्यः स्त्रियो रक्ष्या विशेषतः   ।द्वयोर्हि कुलयोः शोकं आवहेयुररक्षिताः   । । ९.५  । ।	</p>
<td><p>		
	इमं हि सर्ववर्णानां पश्यन्तो धर्मं उत्तमम्  ।यतन्ते रक्षितुं भार्यां भर्तारो दुर्बला अपि   । । ९.६  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वां प्रसूतिं चरित्रं च कुलं आत्मानं एव च   ।स्वं च धर्मं प्रयत्नेन जायां रक्षन्हि रक्षति   । । ९.७  । ।	</p>
<td><p>		
	पतिर्भार्यां संप्रविश्य गर्भो भूत्वेह जायते   ।जायायास्तद्धि जायात्वं यदस्यां जायते पुनः   । । ९.८  । ।	</p>
<td><p>		
	यादृशं भजते हि स्त्री सुतं सूते तथाविधम्  ।तस्मात्प्रजाविशुद्ध्यर्थं स्त्रियं रक्षेत्प्रयत्नतः   । । ९.९  । ।	</p>
<td><p>		
	न कश्चिद्योषितः शक्तः प्रसह्य परिरक्षितुम्  ।एतैरुपाययोगैस्तु शक्यास्ताः परिरक्षितुम्  । । ९.१०  । ।	</p>
<td><p>		
	अर्थस्य संग्रहे चैनां व्यये चैव नियोजयेत् ।शौचे धर्मेऽन्नपक्त्यां च पारिणाह्यस्य वेक्षणे   । । ९.११  । ।	</p>
<td><p>		
	अरक्षिता गृहे रुद्धाः पुरुषैराप्तकारिभिः   ।आत्मानं आत्मना यास्तु रक्षेयुस्ताः सुरक्षिताः   । । ९.१२  । ।	</p>
<td><p>		
	पानं दुर्जनसंसर्गः पत्या च विरहोऽटनम्  ।स्वप्नोऽन्यगेहवासश्च नारीसंदूषणानि षट्  । । ९.१३  । ।	</p>
<td><p>		
	नैता रूपं परीक्षन्ते नासां वयसि संस्थितिः   ।सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुञ्जते   । । ९.१४  । ।	</p>
<td><p>		
	पौंश्चल्याच्चलचित्ताच्च नैस्नेह्याच्च स्वभावतः   ।रक्षिता यत्नतोऽपीह भर्तृष्वेता विकुर्वते   । । ९.१५  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं स्वभावं ज्ञात्वासां प्रजापतिनिसर्गजम्  ।परमं यत्नं आतिष्ठेत्पुरुषो रक्षणं प्रति   । । ९.१६  । ।	</p>
<td><p>		
	शय्यासनं अलङ्कारं कामं क्रोधं अनार्जवं ंःअनार्यताम्]   ।द्रोहभावं कुचर्यां च स्त्रीभ्यो मनुरकल्पयत् । । ९.१७  । ।	</p>
<td><p>		
	नास्ति स्त्रीणां क्रिया मन्त्रैरिति धर्मे व्यवस्थितिः   ।निरिन्द्रिया ह्यमन्त्राश्च स्त्रीभ्योऽनृतं इति स्थितिः   । । ९.१८  । ।	</p>
<td><p>		
	तथा च श्रुतयो बह्व्यो निगीता निगमेष्वपि   ।स्वालक्षण्यपरीक्षार्थं तासां शृणुत निष्कृतीः   । । ९.१९  । ।	</p>
<td><p>		
	यन्मे माता प्रलुलुभे विचरन्त्यपतिव्रता   ।तन्मे रेतः पिता वृङ्क्तां इत्यस्यैतन्निदर्शनम्  । । ९.२०  । ।	</p>
<td><p>		
	ध्यायत्यनिष्टं यत्किं चित्पाणिग्राहस्य चेतसा   ।तस्यैष व्यभिचारस्य निह्नवः सम्यगुच्यते   । । ९.२१  । ।	</p>
<td><p>		
	यादृग्गुणेन भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि   ।तादृग्गुणा सा भवति समुद्रेणेव निम्नगा   । । ९.२२  । ।	</p>
<td><p>		
	अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताधमयोनिजा   ।शारङ्गी मन्दपालेन जगामाभ्यर्हणीयताम्  । । ९.२३  । ।	</p>
<td><p>		
	एताश्चान्याश्च लोकेऽस्मिन्नपकृष्टप्रसूतयः   ।उत्कर्षं योषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर्भर्तृगुणैः शुभैः   । । ९.२४  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोदिता लोकयात्रा नित्यं स्त्रीपुंसयोः शुभा   ।प्रेत्येह च सुखोदर्कान्प्रजाधर्मान्निबोधत   । । ९.२५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रजनार्थं महाभागाः पूजार्हा गृहदीप्तयः   ।स्त्रियः श्रियश्च गेहेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन   । । ९.२६  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्पादनं अपत्यस्य जातस्य परिपालनम्  ।प्रत्यहं लोकयात्रायाः प्रत्यक्षं स्त्री निबन्धनम्  । । ९.२७  । ।	</p>
<td><p>		
	अपत्यं धर्मकार्याणि शुश्रूषा रतिरुत्तमा   ।दाराधीनस्तथा स्वर्गः पितॄणां आत्मनश्च ह   । । ९.२८  । ।	</p>
<td><p>		
	पतिं या नाभिचरति मनोवाग्देहसंयता   ।सा भर्तृलोकानाप्नोति सद्भिः साध्वीति चोच्यते   । । ९.२९  । ।	</p>
<td><p>		
	व्यभिचारात्तु भर्तुः स्त्री लोके प्राप्नोति निन्द्यताम्  ।सृगालयोनिं चाप्नोति पापरोगैश्च पीड्यते   । । ९.३०  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रं प्रत्युदितं सद्भिः पूर्वजैश्च महर्षिभिः   ।विश्वजन्यं इमं पुण्यं उपन्यासं निबोधत   । । ९.३१  । ।	</p>
<td><p>		
	भर्तरि पुत्रं विजानन्ति श्रुतिद्वैधं तु कर्तरि   ।आहुरुत्पादकं के चिदपरे क्षेत्रिणं विदुः   । । ९.३२  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षेत्रभूता स्मृता नारी बीजभूतः स्मृतः पुमान्  ।क्षेत्रबीजसमायोगात्संभवः सर्वदेहिनाम्  । । ९.३३  । ।	</p>
<td><p>		
	विशिष्टं कुत्र चिद्बीजं स्त्रीयोनिस्त्वेव कुत्र चित् ।उभयं तु समं यत्र सा प्रसूतिः प्रशस्यते   । । ९.३४  । ।	</p>
<td><p>		
	बीजस्य चैव योन्याश्च बीजं उत्कृष्टं उच्यते   ।सर्वभूतप्रसूतिर्हि बीजलक्षणलक्षिता   । । ९.३५  । ।	</p>
<td><p>		
	यादृशं तूप्यते बीजं क्षेत्रे कालोपपादिते   ।तादृग्रोहति तत्तस्मिन्बीजं स्वैर्व्यञ्जितं गुणैः   । । ९.३६  । ।	</p>
<td><p>		
	इयं भूमिर्हि भूतानां शाश्वती योनिरुच्यते   ।न च योनिगुणान्कांश्चिद्बीजं पुष्यति पुष्टिषु   । । ९.३७  । ।	</p>
<td><p>		
	भूमावप्येककेदारे कालोप्तानि कृषीवलैः   ।नानारूपाणि जायन्ते बीजानीह स्वभावतः   । । ९.३८  । ।	</p>
<td><p>		
	व्रीहयः शालयो मुद्गास्तिला माषास्तथा यवाः   ।यथाबीजं प्ररोहन्ति लशुनानीक्षवस्तथा   । । ९.३९  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्यदुप्तं जातं अन्यदित्येतन्नोपपद्यते   ।उप्यते यद्धि यद्बीजं तत्तदेव प्ररोहति   । । ९.४०  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्प्राज्ञेन विनीतेन ज्ञानविज्ञानवेदिना   ।आयुष्कामेन वप्तव्यं न जातु परयोषिति   । । ९.४१  । ।	</p>
<td><p>		
	अत्र गाथा वायुगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः   ।यथा बीजं न वप्तव्यं पुंसा परपरिग्रहे   । । ९.४२  । ।	</p>
<td><p>		
	नश्यतीषुर्यथा विद्धः खे विद्धं अनुविध्यतः   ।तथा नश्यति वै क्षिप्रं बीजं परपरिग्रहे   । । ९.४३  । ।	</p>
<td><p>		
	पृथोरपीमां पृथिवीं भार्यां पूर्वविदो विदुः   ।स्थाणुच्छेदस्य केदारं आहुः शाल्यवतो मृगम्  । । ९.४४  । ।	</p>
<td><p>		
	एतावानेव पुरुषो यज्जायात्मा प्रजेति ह   ।विप्राः प्राहुस्तथा चैतद्यो भर्ता सा स्मृताङ्गना   । । ९.४५  । ।	</p>
<td><p>		
	न निष्क्रयविसर्गाभ्यां भर्तुर्भार्या विमुच्यते   ।एवं धर्मं विजानीमः प्राक्प्रजापतिनिर्मितम्  । । ९.४६  । ।	</p>
<td><p>		
	सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीयते   ।सकृदाह ददानीति त्रीण्येतानि सतां सकृत् । । ९.४७  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा गोऽश्वोष्ट्रदासीषु महिष्यजाविकासु च   ।नोत्पादकः प्रजाभागी तथैवान्याङ्गनास्वपि   । । ९.४८  । ।	</p>
<td><p>		
	येऽक्षेत्रिणो बीजवन्तः परक्षेत्रप्रवापिणः   ।ते वै सस्यस्य जातस्य न लभन्ते फलं क्व चित् । । ९.४९  । ।	</p>
<td><p>		
	यदन्यगोषु वृषभो वत्सानां जनयेच्छतम्  ।गोमिनां एव ते वत्सा मोघं स्कन्दितं आर्षभम्  । । ९.५०  । ।	</p>
<td><p>		
	तथैवाक्षेत्रिणो बीजं परक्षेत्रप्रवापिणः   ।कुर्वन्ति क्षेत्रिणां अर्थं न बीजी लभते फलम्  । । ९.५१  । ।	</p>
<td><p>		
	फलं त्वनभिसंधाय क्षेत्रिणां बीजिनां तथा   ।प्रत्यक्षं क्षेत्रिणां अर्थो बीजाद्योनिर्गलीयसी   । । ९.५२  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रियाभ्युपगमात्त्वेतद्बीजार्थं यत्प्रदीयते   ।तस्येह भागिनौ दृष्टौ बीजी क्षेत्रिक एव च   । । ९.५३  । ।	</p>
<td><p>		
	ओघवाताहृतं बीजं यस्य क्षेत्रे प्ररोहति   ।क्षेत्रिकस्यैव तद्बीजं न वप्ता लभते फलम्  । । ९.५४  । ।	</p>
<td><p>		
	एष धर्मो गवाश्वस्य दास्युष्ट्राजाविकस्य च   ।विहंगमहिषीणां च विज्ञेयः प्रसवं प्रति   । । ९.५५  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्वः सारफल्गुत्वं बीजयोन्योः प्रकीर्तितम्  ।अतः परं प्रवक्ष्यामि योषितां धर्मं आपदि   । । ९.५६  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भार्या या गुरुपत्न्यनुजस्य सा   ।यवीयसस्तु या भार्या स्नुषा ज्येष्ठस्य सा स्मृता   । । ९.५७  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठो यवीयसो भार्यां यवीयान्वाग्रजस्त्रियम्  ।पतितौ भवतो गत्वा नियुक्तावप्यनापदि   । । ९.५८  । ।	</p>
<td><p>		
	देवराद्वा सपिण्डाद्वा स्त्रिया सम्यङ्नियुक्तया   ।प्रजेप्सिताआधिगन्तव्या संतानस्य परिक्षये   । । ९.५९  । ।	</p>
<td><p>		
	विधवायां नियुक्तस्तु घृताक्तो वाग्यतो निशि   ।एकं उत्पादयेत्पुत्रं न द्वितीयं कथं चन   । । ९.६०  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वितीयं एके प्रजनं मन्यन्ते स्त्रीषु तद्विदः   ।अनिर्वृतं नियोगार्थं पश्यन्तो धर्मतस्तयोः   । । ९.६१  । ।	</p>
<td><p>		
	विधवायां नियोगार्थे निर्वृत्ते तु यथाविधि   ।गुरुवच्च स्नुषावच्च वर्तेयातां परस्परम्  । । ९.६२  । ।	</p>
<td><p>		
	नियुक्तौ यौ विधिं हित्वा वर्तेयातां तु कामतः   ।तावुभौ पतितौ स्यातां स्नुषागगुरुतल्पगौ   । । ९.६३  । ।	</p>
<td><p>		
	नान्यस्मिन्विधवा नारी नियोक्तव्या द्विजातिभिः   ।अन्यस्मिन्हि नियुञ्जाना धर्मं हन्युः सनातनम्  । । ९.६४  । ।	</p>
<td><p>		
	नोद्वाहिकेषु मन्त्रेषु नियोगः कीर्त्यते क्व चित् ।न विवाहविधावुक्तं विधवावेदनं पुनः   । । ९.६५  । ।	</p>
<td><p>		
	अयं द्विजैर्हि विद्वद्भिः पशुधर्मो विगर्हितः   ।मनुष्याणां अपि प्रोक्तो वेने राज्यं प्रशासति   । । ९.६६  । ।	</p>
<td><p>		
	स महीं अखिलां भुञ्जन्राजर्षिप्रवरः पुरा   ।वर्णानां संकरं चक्रे कामोपहतचेतनः   । । ९.६७  । ।	</p>
<td><p>		
	ततः प्रभृति यो मोहात्प्रमीतपतिकां स्त्रियम्  ।नियोजयत्यपत्यार्थं तं विगर्हन्ति साधवः   । । ९.६८  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्या म्रियेत कन्याया वाचा सत्ये कृते पतिः   ।तां अनेन विधानेन निजो विन्देत देवरः   । । ९.६९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथाविध्यधिगम्यैनां शुक्लवस्त्रां शुचिव्रताम्  ।मिथो भजेता प्रसवात्सकृत्सकृदृतावृतौ   । । ९.७०  । ।	</p>
<td><p>		
	न दत्त्वा कस्य चित्कन्यां पुनर्दद्याद्विचक्षणः   ।दत्त्वा पुनः प्रयच्छन्हि प्राप्नोति पुरुषानृतम्  । । ९.७१  । ।	</p>
<td><p>		
	विधिवत्प्रतिगृह्यापि त्यजेत्कन्यां विगर्हिताम्  ।व्याधितां विप्रदुष्टां वा छद्मना चोपपादिताम्  । । ९.७२  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्तु दोषवतीं कन्यां अनाख्यायोपपादयेत् ।तस्य तद्वितथं कुर्यात्कन्यादातुर्दुरात्मनः   । । ९.७३  । ।	</p>
<td><p>		
	विधाय वृत्तिं भार्यायाः प्रवसेत्कार्यवान्नरः   ।अवृत्तिकर्शिता हि स्त्री प्रदुष्येत्स्थितिमत्यपि   । । ९.७४  । ।	</p>
<td><p>		
	विधाय प्रोषिते वृत्तिं जीवेन्नियमं आस्थिता   ।प्रोषिते त्वविधायैव जीवेच्छिल्पैरगर्हितैः   । । ९.७५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रोषितो धर्मकार्यार्थं प्रतीक्ष्योऽष्टौ नरः समाः   ।विद्यार्थं षड्यशोऽर्थं वा कामार्थं त्रींस्तु वत्सरान्  । । ९.७६  । ।	</p>
<td><p>		
	संवत्सरं प्रतीक्षेत द्विषन्तीं योषितं पतिः   ।ऊर्ध्वं संवत्सरात्त्वेनां दायं हृत्वा न संवसेत् । । ९.७७  । ।	</p>
<td><p>		
	अतिक्रामेत्प्रमत्तं या मत्तं रोगार्तं एव वा   ।सा त्रीन्मासान्परित्याज्या विभूषणपरिच्छदा   । । ९.७८  । ।	</p>
<td><p>		
	उन्मत्तं पतितं क्लीबं अबीजं पापरोगिणम्  ।न त्यागोऽस्ति द्विषन्त्याश्च न च दायापवर्तनम्  । । ९.७९  । ।	</p>
<td><p>		
	मद्यपासाधुवृत्ता च प्रतिकूला च या भवेत् ।व्याधिता वाधिवेत्तव्या हिंस्रार्थघ्नी च सर्वदा   । । ९.८०  । ।	</p>
<td><p>		
	वन्ध्याष्टमेऽधिवेद्याऽअब्दे दशमे तु मृतप्रजा   ।एकादशे स्त्रीजननी सद्यस्त्वप्रियवादिनी   । । ९.८१  । ।	</p>
<td><p>		
	या रोगिणी स्यात्तु हिता संपन्ना चैव शीलतः   ।सानुज्ञाप्याधिवेत्तव्या नावमान्या च कर्हि चित् । । ९.८२  । ।	</p>
<td><p>		
	अधिविन्ना तु या नारी निर्गच्छेद्रुषिता गृहात् ।सा सद्यः संनिरोद्धव्या त्याज्या वा कुलसंनिधौ   । । ९.८३  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतिषिद्धापि चेद्या तु मद्यं अभ्युदयेष्वपि   ।प्रेक्षासमाजं गच्छेद्वा सा दण्ड्या कृष्णलानि षट्  । । ९.८४  । ।	</p>
<td><p>		
	यदि स्वाश्चापराश्चैव विन्देरन्योषितो द्विजाः   ।तासां वर्णक्रमेण स्याज्ज्येष्ठ्यं पूजा च वेश्म च   । । ९.८५  । ।	</p>
<td><p>		
	भर्तुः शरीरशुश्रूषां धर्मकार्यं च नैत्यकम्  ।स्वा चैव कुर्यात्सर्वेषां नास्वजातिः कथं चन   । । ९.८६  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्तु तत्कारयेन्मोहात्सजात्या स्थितयान्यया   ।यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस्तथैव सः   । । ९.८७  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्कृष्टायाभिरूपाय वराय सदृशाय च   ।अप्राप्तां अपि तां तस्मै कन्यां दद्याद्यथाविधि   । । ९.८८  । ।	</p>
<td><p>		
	कामं आ मरणात्तिष्ठेद्गृहे कन्या र्तुमत्यपि   ।न चैवैनां प्रयच्चेत्तु गुणहीनाय कर्हि चित् । । ९.८९  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रीणि वर्षाण्युदीक्षेत कुमार्यृतुमती सती   ।ऊर्ध्वं तु कालादेतस्माद्विन्देत सदृशं पतिम्  । । ९.९०  । ।	</p>
<td><p>		
	अदीयमाना भर्तारं अधिगच्छेद्यदि स्वयम्  ।नैनः किं चिदवाप्नोति न च यं साधिगच्छति   । । ९.९१  । ।	</p>
<td><p>		
	अलङ्कारं नाददीत पित्र्यं कन्या स्वयंवरा   ।मातृकं भ्रातृदत्तं वा स्तेना स्याद्यदि तं हरेत् । । ९.९२  । ।	</p>
<td><p>		
	पित्रे न दद्याच्छुल्कं तु कन्यां ऋतुमतीं हरन्  ।स च स्वाम्यादतिक्रामेदृतूनां प्रतिरोधनात् । । ९.९३  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रिंशद्वर्षो वहेत्कन्यां हृद्यां द्वादशवार्षिकीम्  ।त्र्यष्टवर्षोऽष्टवर्षां वा धर्मे सीदति सत्वरः   । । ९.९४  । ।	</p>
<td><p>		
	देवदत्तां पतिर्भार्यां विन्दते नेच्छयात्मनः   ।तां साध्वीं बिभृयान्नित्यं देवानां प्रियं आचरन्  । । ९.९५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रजनार्थं स्त्रियः सृष्टाः संतानार्थं च मानवः   ।तस्मात्साधारणो धर्मः श्रुतौ पत्न्या सहोदितः   । । ९.९६  । ।	</p>
<td><p>		
	कन्यायां दत्तशुल्कायां म्रियेत यदि शुल्कदः   ।देवराय प्रदातव्या यदि कन्यानुमन्यते   । । ९.९७  । ।	</p>
<td><p>		
	आददीत न शूद्रोऽपि शुल्कं दुहितरं ददन्  ।शुल्कं हि गृह्णन्कुरुते छन्नं दुहितृविक्रयम्  । । ९.९८  । ।	</p>
<td><p>		
	एतत्तु न परे चक्रुर्नापरे जातु साधवः   ।यदन्यस्य प्रतिज्ञाय पुनरन्यस्य दीयते   । । ९.९९  । ।	</p>
<td><p>		
	नानुशुश्रुम जात्वेतत्पूर्वेष्वपि हि जन्मसु   ।शुल्कसंज्ञेन मूल्येन छन्नं दुहितृविक्रयम्  । । ९.१००  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्योन्यस्याव्यभिचारो भवेदामरणान्तिकः   ।एष धर्मः समासेन ज्ञेयः स्त्रीपुंसयोः परः   । । ९.१०१  । ।	</p>
<td><p>		
	तथा नित्यं यतेयातां स्त्रीपुंसौ तु कृतक्रियौ   ।यथा नाभिचरेतां तौ वियुक्तावितरेतरम्  । । ९.१०२  । ।	</p>
<td><p>		
	एष स्त्रीपुंसयोरुक्तो धर्मो वो रतिसंहितः   ।आपद्यपत्यप्राप्तिश्च दायधर्मं निबोधत   । । ९.१०३  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊर्ध्वं पितुश्च मातुश्च समेत्य भ्रातरः समम्  ।भजेरन्पैतृकं रिक्थं अनीशास्ते हि जीवतोः   । । ९.१०४  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात्पित्र्यं धनं अशेषतः   ।शेषास्तं उपजीवेयुर्यथैव पितरं तथा   । । ९.१०५  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठेन जातमात्रेण पुत्री भवति मानवः   ।पितॄणां अनृणश्चैव स तस्मात्सर्वं अर्हति   । । ९.१०६  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्मिन्नृणं संनयति येन चानन्त्यं अश्नुते   ।स एव धर्मजः पुत्रः कामजानितरान्विदुः   । । ९.१०७  । ।	</p>
<td><p>		
	पितेव पालयेत्पूत्रान्ज्येष्ठो भ्रातॄण् यवीयसः   ।पुत्रवच्चापि वर्तेरन्ज्येष्ठे भ्रातरि धर्मतः   । । ९.१०८  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठः कुलं वर्धयति विनाशयति वा पुनः   ।ज्येष्ठः पूज्यतमो लोके ज्येष्ठः सद्भिरगर्हितः   । । ९.१०९  । ।	</p>
<td><p>		
	यो ज्येष्ठो ज्येष्ठवृत्तिः स्यान्मातेव स पितेव सः   ।अज्येष्ठवृत्तिर्यस्तु स्यात्स संपूज्यस्तु बन्धुवत् । । ९.११०  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं सह वसेयुर्वा पृथग्वा धर्मकाम्यया   ।पृथग्विवर्धते धर्मस्तस्माद्धर्म्या पृथक्क्रिया   । । ९.१११  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठस्य विंश उद्धारः सर्वद्रव्याच्च यद्वरम्  ।ततोऽर्धं मध्यमस्य स्यात्तुरीयं तु यवीयसः   । । ९.११२  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठश्चैव कनिष्ठश्च संहरेतां यथोदितम्  ।येऽन्ये ज्येष्ठकनिष्ठाभ्यां तेषां स्यान्मध्यमं धनम्  । । ९.११३  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां धनजातानां आददीताग्र्यं अग्रजः   ।यच्च सातिशयं किं चिद्दशतश्चाप्नुयाद्वरम्  । । ९.११४  । ।	</p>
<td><p>		
	उद्धारो न दशस्वस्ति संपन्नानां स्वकर्मसु   ।यत्किं चिदेव देयं तु ज्यायसे मानवर्धनम्  । । ९.११५  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं समुद्धृतोद्धारे समानंशान्प्रकल्पयेत् ।उद्धारेऽनुद्धृते त्वेषां इयं स्यादंशकल्पना   । । ९.११६  । ।	</p>
<td><p>		
	एकाधिकं हरेज्ज्येष्ठः पुत्रोऽध्यर्धं ततोऽनुजः   ।अंशं अंशं यवीयांस इति धर्मो व्यवस्थितः   । । ९.११७  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वेभ्योऽंशेभ्यस्तु कन्याभ्यः प्रदद्युर्भ्रातरः पृथक्  ।स्वात्स्वादंशाच्चतुर्भागं पतिताः स्युरदित्सवः   । । ९.११८  । ।	</p>
<td><p>		
	अजाविकं सैकशफं न जातु विषमं भजेत् ।अजाविकं तु विषमं ज्येष्ठस्यैव विधीयते   । । ९.११९  । ।	</p>
<td><p>		
	यवीयाञ् ज्येष्ठभार्यायां पुत्रं उत्पादयेद्यदि   ।समस्तत्र विभागः स्यादिति धर्मो व्यवस्थितः   । । ९.१२०  । ।	</p>
<td><p>		
	उपसर्जनं प्रधानस्य धर्मतो नोपपद्यते   ।पिता प्रधानं प्रजने तस्माद्धर्मेण तं भजेत् । । ९.१२१  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रः कनिष्ठो ज्येष्ठायां कनिष्ठायां च पूर्वजः   ।कथं तत्र विभागः स्यादिति चेत्संशयो भवेत् । । ९.१२२  । ।	</p>
<td><p>		
	एकं वृषभं उद्धारं संहरेत स पूर्वजः   ।ततोऽपरे ज्येष्ठवृषास्तदूनानां स्वमातृतः   । । ९.१२३  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्येष्ठस्तु जातो ज्येष्ठायां हरेद्वृषभषोडशाः   ।ततः स्वमातृतः शेषा भजेरन्निति धारणा   । । ९.१२४  । ।	</p>
<td><p>		
	सदृशस्त्रीषु जातानां पुत्राणां अविशेषतः   ।न मातृतो ज्यैष्ठ्यं अस्ति जन्मतो ज्यैष्ठ्यं उच्यते   । । ९.१२५  । ।	</p>
<td><p>		
	जन्मज्येष्ठेन चाह्वानं सुब्रह्मण्यास्वपि स्मृतम्  ।यमयोश्चैव गर्भेषु जन्मतो ज्येष्ठता स्मृता   । । ९.१२६  । ।	</p>
<td><p>		
	अपुत्रोऽनेन विधिना सुतां कुर्वीत पुत्रिकाम्  ।यदपत्यं भवेदस्यां तन्मम स्यात्स्वधाकरम्  । । ९.१२७  । ।	</p>
<td><p>		
	अनेन तु विधानेन पुरा चक्रेऽथ पुत्रिकाः   ।विवृद्ध्यर्थं स्ववंशस्य स्वयं दक्षः प्रजापतिः   । । ९.१२८  । ।	</p>
<td><p>		
	ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश   ।सोमाय राज्ञे सत्कृत्य प्रीतात्मा सप्तविंशतिम्  । । ९.१२९  । ।	</p>
<td><p>		
	यथैवात्मा तथा पुत्रः पुत्रेण दुहिता समा   ।तस्यां आत्मनि तिष्ठन्त्यां कथं अन्यो धनं हरेत् । । ९.१३०  । ।	</p>
<td><p>		
	मातुस्तु यौतकं यत्स्यात्कुमारीभाग एव सः   ।दौहित्र एव च हरेदपुत्रस्याखिलं धनम्  । । ९.१३१  । ।	</p>
<td><p>		
	दौहित्रो ह्यखिलं रिक्थं अपुत्रस्य पितुर्हरेत् ।स एव दद्याद्द्वौ पिण्डौ पित्रे मातामहाय च   । । ९.१३२  । ।	</p>
<td><p>		
	पौत्रदौहित्रयोर्लोके न विशेषोऽस्ति धर्मतः   ।तयोर्हि मातापितरौ संभूतौ तस्य देहतः   । । ९.१३३  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रिकायां कृतायां तु यदि पुत्रोऽनुजायते   ।समस्तत्र विभागः स्याज्ज्येष्ठता नास्ति हि स्त्रियाः   । । ९.१३४  । ।	</p>
<td><p>		
	अपुत्रायां मृतायां तु पुत्रिकायां कथं चन   ।धनं तत्पुत्रिकाभर्ता हरेतैवाविचारयन्  । । ९.१३५  । ।	</p>
<td><p>		
	अकृता वा कृता वापि यं विन्देत्सदृशात्सुतम्  ।पौत्री मातामहस्तेन दद्यात्पिण्डं हरेद्धनम्  । । ९.१३६  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रेण लोकाञ् जयति पौत्रेणानन्त्यं अश्नुते   ।अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम्  । । ९.१३७  । ।	</p>
<td><p>		
	पुंनाम्नो नरकाद्यस्मात्त्रायते पितरं सुतः   ।तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः स्वयं एव स्वयंभुवा   । । ९.१३८  । ।	</p>
<td><p>		
	पौत्रदौहित्रयोर्लोके विशेषो नोपपद्यते   ।दौहित्रोऽपि ह्यमुत्रैनं संतारयति पौत्रवत् । । ९.१३९  । ।	</p>
<td><p>		
	मातुः प्रथमतः पिण्डं निर्वपेत्पुत्रिकासुतः   ।द्वितीयं तु पितुस्तस्यास्तृतीयं तत्पितुः पितुः   । । ९.१४०  । ।	</p>
<td><p>		
	उपपन्नो गुणैः सर्वैः पुत्रो यस्य तु दत्त्रिमः   ।स हरेतैव तद्रिक्थं संप्राप्तोऽप्यन्यगोत्रतः   । । ९.१४१  । ।	</p>
<td><p>		
	गोत्ररिक्थे जनयितुर्न हरेद्दत्त्रिमः क्व चित् ।गोत्ररिक्थानुगः पिण्डो व्यपैति ददतः स्वधा   । । ९.१४२  । ।	</p>
<td><p>		
	अनियुक्तासुतश्चैव पुत्रिण्याप्तश्च देवरात् ।उभौ तौ नार्हतो भागं जारजातककामजौ   । । ९.१४३  । ।	</p>
<td><p>		
	नियुक्तायां अपि पुमान्नार्यां जातोऽविधानतः   ।नैवार्हः पैतृकं रिक्थं पतितोत्पादितो हि सः   । । ९.१४४  । ।	</p>
<td><p>		
	हरेत्तत्र नियुक्तायां जातः पुत्रो यथाउरसः   ।क्षेत्रिकस्य तु तद्बीजं धर्मतः प्रसवश्च सः   । । ९.१४५  । ।	</p>
<td><p>		
	धनं यो बिभृयाद्भ्रातुर्मृतस्य स्त्रियं एव च   ।सोऽपत्यं भ्रातुरुत्पाद्य दद्यात्तस्यैव तद्धनम्  । । ९.१४६  । ।	</p>
<td><p>		
	या नियुक्तान्यतः पुत्रं देवराद्वाप्यवाप्नुयात् ।तं कामजं अरिक्थीयं वृथोत्पन्नं प्रचक्षते   । । ९.१४७  । ।	</p>
<td><p>		
	एतद्विधानं विज्ञेयं विभागस्यैकयोनिषु   ।बह्वीषु चैकजातानां नानास्त्रीषु निबोधत   । । ९.१४८  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणस्यानुपूर्व्येण चतस्रस्तु यदि स्त्रियः   ।तासां पुत्रेषु जातेषु विभागेऽयं विधिः स्मृतः   । । ९.१४९  । ।	</p>
<td><p>		
	कीनाशो गोवृषो यानं अलङ्कारश्च वेश्म च   ।विप्रस्याउद्धारिकं देयं एकांशश्च प्रधानतः   । । ९.१५०  । ।	</p>
<td><p>		
	त्र्यंशं दायाद्धरेद्विप्रो द्वावंशौ क्षत्रियासुतः   ।वैश्याजः सार्धं एवांशं अंशं शूद्रासुतो हरेत् । । ९.१५१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वं वा रिक्थजातं तद्दशधा परिकल्प्य च   ।धर्म्यं विभागं कुर्वीत विधिनानेन धर्मवित् । । ९.१५२  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुरोऽंशान्हरेद्विप्रस्त्रीनंशान्क्षत्रियासुतः   ।वैश्यापुत्रो हरेद्द्व्यंशं अंशं शूद्रासुतो हरेत् । । ९.१५३  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्यपि स्यात्तु सत्पुत्रोऽप्यसत्पुत्रोऽपि वा भवेत् ।नाधिकं दशमाद्दद्याच्छूद्रापुत्राय धर्मतः   । । ९.१५४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्रापुत्रो न रिक्थभाक्  ।यदेवास्य पिता दद्यात्तदेवास्य धनं भवेत् । । ९.१५५  । ।	</p>
<td><p>		
	समवर्णासु वा जाताः सर्वे पुत्रा द्विजन्मनाम्  ।उद्धारं ज्यायसे दत्त्वा भजेरन्नितरे समम्  । । ९.१५६  । ।	</p>
<td><p>		
	शूद्रस्य तु सवर्णैव नान्या भार्या विधीयते   ।तस्यां जाताः समांशाः स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत् । । ९.१५७  । ।	</p>
<td><p>		
	पुत्रान्द्वादश यानाह नॄणां स्वायंभुवो मनुः   ।तेषां षड्बन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः   । । ९.१५८  । ।	</p>
<td><p>		
	औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च   ।गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च दायादा बान्धवाश्च षट्  । । ९.१५९  । ।	</p>
<td><p>		
	कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा   ।स्वयंदत्तश्च शौद्रश्च षडदायादबान्धवाः   । । ९.१६०  । ।	</p>
<td><p>		
	यादृशं फलं आप्नोति कुप्लवैः संतरञ् जलम्  ।तादृशं फलं आप्नोति कुपुत्रैः संतरंस्तमः   । । ९.१६१  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्येकरिक्थिनौ स्यातां औरसक्षेत्रजौ सुतौ   ।यस्य यत्पैतृकं रिक्थं स तद्गृह्णीत नेतरः   । । ९.१६२  । ।	</p>
<td><p>		
	एक एवाउरसः पुत्रः पित्र्यस्य वसुनः प्रभुः   ।शेषाणां आनृशंस्यार्थं प्रदद्यात्तु प्रजीवनम्  । । ९.१६३  । ।	</p>
<td><p>		
	षष्ठं तु क्षेत्रजस्यांशं प्रदद्यात्पैतृकाद्धनात् ।औरसो विभजन्दायं पित्र्यं पञ्चमं एव वा   । । ९.१६४  । ।	</p>
<td><p>		
	औरसक्षेत्रजौ पुत्रौ पितृरिक्थस्य भागिनौ   ।दशापरे तु क्रमशो गोत्ररिक्थांशभागिनः   । । ९.१६५  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वक्षेत्रे संस्कृतायां तु स्वयं उत्पादयेद्धि यम्  ।तं औरसं विजानीयात्पुत्रं प्राथमकल्पिकम्  । । ९.१६६  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्तल्पजः प्रमीतस्य क्लीबस्य व्याधितस्य वा   ।स्वधर्मेण नियुक्तायां स पुत्रः क्षेत्रजः स्मृतः   । । ९.१६७  । ।	</p>
<td><p>		
	माता पिता वा दद्यातां यं अद्भिः पुत्रं आपदि   ।सदृशं प्रीतिसंयुक्तं स ज्ञेयो दत्त्रिमः सुतः   । । ९.१६८  । ।	</p>
<td><p>		
	सदृशं तु प्रकुर्याद्यं गुणदोषविचक्षणम्  ।पुत्रं पुत्रगुणैर्युक्तं स विज्ञेयश्च कृत्रिमः   । । ९.१६९  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्पद्यते गृहे यस्तु न च ज्ञायेत कस्य सः   ।स गृहे गूढ उत्पन्नस्तस्य स्याद्यस्य तल्पजः   । । ९.१७०  । ।	</p>
<td><p>		
	मातापितृभ्यां उत्सृष्टं तयोरन्यतरेण वा   ।यं पुत्रं परिगृह्णीयादपविद्धः स उच्यते   । । ९.१७१  । ।	</p>
<td><p>		
	पितृवेश्मनि कन्या तु यं पुत्रं जनयेद्रहः   ।तं कानीनं वदेन्नाम्ना वोढुः कन्यासमुद्भवम्  । । ९.१७२  । ।	</p>
<td><p>		
	या गर्भिणी संस्क्रियते ज्ञाताज्ञातापि वा सती   ।वोढुः स गर्भो भवति सहोढ इति चोच्यते   । । ९.१७३  । ।	</p>
<td><p>		
	क्रीणीयाद्यस्त्वपत्यार्थं मातापित्रोर्यं अन्तिकात् ।स क्रीतकः सुतस्तस्य सदृशोऽसदृशोऽपि वा   । । ९.१७४  । ।	</p>
<td><p>		
	या पत्या वा परित्यक्ता विधवा वा स्वयेच्छया   ।उत्पादयेत्पुनर्भूत्वा स पौनर्भव उच्यते   । । ९.१७५  । ।	</p>
<td><p>		
	सा चेदक्षतयोनिः स्याद्गतप्रत्यागतापि वा   ।पौनर्भवेन भर्त्रा सा पुनः संस्कारं अर्हति   । । ९.१७६  । ।	</p>
<td><p>		
	मातापितृविहीनो यस्त्यक्तो वा स्यादकारणात् ।आत्मानं अर्पयेद्यस्मै स्वयंदत्तस्तु स स्मृतः   । । ९.१७७  । ।	</p>
<td><p>		
	यं ब्राह्मणस्तु शूद्रायां कामादुत्पादयेत्सुतम्  ।स पारयन्नेव शवस्तस्मात्पारशवः स्मृतः   । । ९.१७८  । ।	</p>
<td><p>		
	दास्यां वा दासदास्यां वा यः शूद्रस्य सुतो भवेत् ।सोऽनुज्ञातो हरेदंशं इति धर्मो व्यवस्थितः   । । ९.१७९  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षेत्रजादीन्सुतानेतानेकादश यथोदितान्  ।पुत्रप्रतिनिधीनाहुः क्रियालोपान्मनीषिणः   । । ९.१८०  । ।	</p>
<td><p>		
	य एतेऽभिहिताः पुत्राः प्रसङ्गादन्यबीजजाः   ।यस्य ते बीजतो जातास्तस्य ते नेतरस्य तु   । । ९.१८१  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातॄणां एकजातानां एकश्चेत्पुत्रवान्भवेत् ।सर्वांस्तांस्तेन पुत्रेण पुत्रिणो मनुरब्रवीत् । । ९.१८२  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वासां एकपत्नीनां एका चेत्पुत्रिणी भवेत् ।सर्वास्तास्तेन पुत्रेण प्राह पुत्रवतीर्मनुः   । । ९.१८३  । ।	</p>
<td><p>		
	श्रेयसः श्रेयसोऽलाभे पापीयान्रिक्थं अर्हति   ।बहवश्चेत्तु सदृशाः सर्वे रिक्थस्य भागिनः   । । ९.१८४  । ।	</p>
<td><p>		
	न भ्रातरो न पितरः पुत्रा रिक्थहराः पितुः   ।पिता हरेदपुत्रस्य रिक्थं भ्रातर एव च   । । ९.१८५  । ।	</p>
<td><p>		
	त्रयाणां उदकं कार्यं त्रिषु पिण्डः प्रवर्तते   ।चतुर्थः संप्रदातैषां पञ्चमो नोपपद्यते   । । ९.१८६  । ।	</p>
<td><p>		
	अनन्तरः सपिण्डाद्यस्तस्य तस्य धनं भवेत् ।अत ऊर्ध्वं सकुल्यः स्यादाचार्यः शिष्य एव वा   । । ९.१८७  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां अप्यभावे तु ब्राह्मणा रिक्थभागिनः   ।त्रैविद्याः शुचयो दान्तास्तथा धर्मो न हीयते   । । ९.१८८  । ।	</p>
<td><p>		
	अहार्यं ब्राह्मणद्रव्यं राज्ञा नित्यं इति स्थितिः   ।इतरेषां तु वर्णानां सर्वाभावे हरेन्नृपः   । । ९.१८९  । ।	</p>
<td><p>		
	संस्थितस्यानपत्यस्य सगोत्रात्पुत्रं आहरेत् ।तत्र यद्रिक्थजातं स्यात्तत्तस्मिन्प्रतिपादयेत् । । ९.१९०  । ।	</p>
<td><p>		
	द्वौ तु यौ विवदेयातां द्वाभ्यां जातौ स्त्रिया धने   ।तयोर्यद्यस्य पित्र्यं स्यात्तत्स गृह्णीत नेतरः   । । ९.१९१  । ।	</p>
<td><p>		
	जनन्यां संस्थितायां तु समं सर्वे सहोदराः   ।भजेरन्मातृकं रिक्थं भगिन्यश्च सनाभयः   । । ९.१९२  । ।	</p>
<td><p>		
	यास्तासां स्युर्दुहितरस्तासां अपि यथार्हतः   ।मातामह्या धनात्किं चित्प्रदेयं प्रीतिपूर्वकम्  । । ९.१९३  । ।	</p>
<td><p>		
	अध्यग्न्यध्यावाहनिकं दत्तं च प्रीतिकर्मणि   ।भ्रातृमातृपितृप्राप्तं षड्विधं स्त्रीधनं स्मृतम्  । । ९.१९४  । ।	</p>
<td><p>		
	अन्वाधेयं च यद्दत्तं पत्या प्रीतेन चैव यत् ।पत्यौ जीवति वृत्तायाः प्रजायास्तद्धनं भवेत् । । ९.१९५  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मदैवार्षगान्धर्व प्राजापत्येषु यद्वसु   ।अप्रजायां अतीतायां भर्तुरेव तदिष्यते   । । ९.१९६  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्त्वस्याः स्याद्धनं दत्तं विवाहेष्वासुरादिषु   ।अप्रजायां अतीतायां मातापित्रोस्तदिष्यते   । । ९.१९७  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रियां तु यद्भवेद्वित्तं पित्रा दत्तं कथं चन   ।ब्राह्मणी तद्धरेत्कन्या तदपत्यस्य वा भवेत् । । ९.१९८  । ।	</p>
<td><p>		
	न निर्हारं स्त्रियः कुर्युः कुटुम्बाद्बहुमध्यगात् ।स्वकादपि च वित्ताद्धि स्वस्य भर्तुरनाज्ञया   । । ९.१९९  । ।	</p>
<td><p>		
	पत्यौ जीवति यः स्त्रीभिरलङ्कारो धृतो भवेत् ।न तं भजेरन्दायादा भजमानाः पतन्ति ते   । । ९.२००  । ।	</p>
<td><p>		
	अनंशौ क्लीबपतितौ जात्यन्धबधिरौ तथा   ।उन्मत्तजडमूकाश्च ये च के चिन्निरिन्द्रियाः   । । ९.२०१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वेषां अपि तु न्याय्यं दातुं शक्त्या मनीषिणा   ।ग्रासाच्छादनं अत्यन्तं पतितो ह्यददद्भवेत् । । ९.२०२  । ।	</p>
<td><p>		
	यद्यर्थिता तु दारैः स्यात्क्लीबादीनां कथं चन   ।तेषां उत्पन्नतन्तूनां अपत्यं दायं अर्हति   । । ९.२०३  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्किं चित्पितरि प्रेते धनं ज्येष्ठोऽधिगच्छति   ।भागो यवीयसां तत्र यदि विद्यानुपालिनः   । । ९.२०४  । ।	</p>
<td><p>		
	अविद्यानां तु सर्वेषां ईहातश्चेद्धनं भवेत् ।समस्तत्र विभागः स्यादपित्र्य इति धारणा   । । ९.२०५  । ।	</p>
<td><p>		
	विद्याधनं तु यद्यस्य तत्तस्यैव धनं भवेत् ।मैत्र्यं औद्वाहिकं चैव माधुपर्किकं एव च   । । ९.२०६  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातॄणां यस्तु नेहेत धनं शक्तः स्वकर्मणा   ।स निर्भाज्यः स्वकादंशात्किं चिद्दत्त्वोपजीवनम्  । । ९.२०७  । ।	</p>
<td><p>		
	अनुपघ्नन्पितृद्रव्यं श्रमेण यदुपार्जितम्  ।स्वयं ईहितलब्धं तन्नाकामो दातुं अर्हति   । । ९.२०८  । ।	</p>
<td><p>		
	पैतृकं तु पिता द्रव्यं अनवाप्तं यदाप्नुयात् ।न तत्पुत्रैर्भजेत्सार्धं अकामः स्वयं अर्जितम्  । । ९.२०९  । ।	</p>
<td><p>		
	विभक्ताः सह जीवन्तो विभजेरन्पुनर्यदि   ।समस्तत्र विभागः स्याज्ज्यैष्ठ्यं तत्र न विद्यते   । । ९.२१०  । ।	</p>
<td><p>		
	येषां ज्येष्ठः कनिष्ठो वा हीयेतांशप्रदानतः   ।म्रियेतान्यतरो वापि तस्य भागो न लुप्यते   । । ९.२११  । ।	</p>
<td><p>		
	सोदर्या विभजेरंस्तं समेत्य सहिताः समम्  ।भ्रातरो ये च संसृष्टा भागिन्यश्च सनाभयः   । । ९.२१२  । ।	</p>
<td><p>		
	यो ज्येष्ठो विनिकुर्वीत लोभाद्भ्रातॄन्यवीयसः   ।सोऽज्येष्ठः स्यादभागश्च नियन्तव्यश्च राजभिः   । । ९.२१३  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्व एव विकर्मस्था नार्हन्ति भ्रातरो धनम्  ।न चादत्त्वा कनिष्ठेभ्यो ज्येष्ठः कुर्वीत यौतकम्  । । ९.२१४  । ।	</p>
<td><p>		
	भ्रातॄणां अविभक्तानां यद्युत्थानं भवेत्सह   ।न पुत्रभागं विषमं पिता दद्यात्कथं चन   । । ९.२१५  । ।	</p>
<td><p>		
	ऊर्ध्वं विभागाज्जातस्तु पित्र्यं एव हरेद्धनम्  ।संसृष्टास्तेन वा ये स्युर्विभजेत स तैः सह   । । ९.२१६  । ।	</p>
<td><p>		
	अनपत्यस्य पुत्रस्य माता दायं अवाप्नुयात् ।मातर्यपि च वृत्तायां पितुर्माता हरेद्धनम्  । । ९.२१७  । ।	</p>
<td><p>		
	ऋणे धने च सर्वस्मिन्प्रविभक्ते यथाविधि   ।पश्चाद्दृश्येत यत्किं चित्तत्सर्वं समतां नयेत् । । ९.२१८  । ।	</p>
<td><p>		
	वस्त्रं पत्रं अलङ्कारं कृतान्नं उदकं स्त्रियः   ।योगक्षेमं प्रचारं च न विभाज्यं प्रचक्षते   । । ९.२१९  । ।	</p>
<td><p>		
	अयं उक्तो विभागो वः पुत्राणां च क्रियाविधिः   ।क्रमशः क्षेत्रजादीनां द्यूतधर्मं निबोधत   । । ९.२२०  । ।	</p>
<td><p>		
	द्यूतं समाह्वयं चैव राजा राष्ट्रान्निवारयेत् ।राजान्तकरणावेतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षिताम्  । । ९.२२१  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रकाशं एतत्तास्कर्यं यद्देवनसमाह्वयौ   ।तयोर्नित्यं प्रतीघाते नृपतिर्यत्नवान्भवेत् । । ९.२२२  । ।	</p>
<td><p>		
	अप्राणिभिर्यत्क्रियते तल्लोके द्यूतं उच्यते   ।प्राणिभिः क्रियते यस्तु स विज्ञेयः समाह्वयः   । । ९.२२३  । ।	</p>
<td><p>		
	द्यूतं समाह्वयं चैव यः कुर्यात्कारयेत वा   ।तान्सर्वान्घातयेद्राजा शूद्रांश्च द्विजलिङ्गिनः   । । ९.२२४  । ।	</p>
<td><p>		
	कितवान्कुशीलवान्क्रूरान्पाषण्डस्थांश्च मानवान्  ।विकर्मस्थान्शौण्डिकांश्च क्षिप्रं निर्वासयेत्पुरात् । । ९.२२५  । ।	</p>
<td><p>		
	एते राष्ट्रे वर्तमाना राज्ञः प्रछन्नतस्कराः   ।विकर्मक्रियया नित्यं बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः   । । ९.२२६  । ।	</p>
<td><p>		
	द्यूतं एतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं महत् ।तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थं अपि बुद्धिमान्  । । ९.२२७  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा तन्निषेवेत यो नरः   ।तस्य दण्डविकल्पः स्याद्यथेष्टं नृपतेस्तथा   । । ९.२२८  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रविट्शूद्रयोनिस्तु दण्डं दातुं अशक्नुवन्  ।आनृण्यं कर्मणा गच्छेद्विप्रो दद्याच्छनैः शनैः   । । ९.२२९  । ।	</p>
<td><p>		
	स्त्रीबालोन्मत्तवृद्धानां दरिद्राणां च रोगिणाम्  ।शिफाविदलरज्ज्वाद्यैर्विदध्यान्नृपतिर्दमम्  । । ९.२३०  । ।	</p>
<td><p>		
	ये नियुक्तास्तु कार्येषु हन्युः कार्याणि कार्यिणाम्  ।धनोष्मणा पच्यमानास्तान्निःस्वान्कारयेन्नृपः   । । ९.२३१  । ।	</p>
<td><p>		
	कूटशासनकर्तॄंश्च प्रकृतीनां च दूषकान्  ।स्त्रीबालब्राह्मणघ्नांश्च हन्याद्द्विट्सेविनस्तथा   । । ९.२३२  । ।	</p>
<td><p>		
	तीरितं चानुशिष्टं च यत्र क्व चन यद्भवेत् ।कृतं तद्धर्मतो विद्यान्न तद्भूयो निवर्तयेत् । । ९.२३३  । ।	</p>
<td><p>		
	अमात्याः प्राड्विवाको वा यत्कुर्युः कार्यं अन्यथा   ।तत्स्वयं नृपतिः कुर्यात्तान्सहस्रं च दण्डयेत् । । ९.२३४  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्रह्महा च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः   ।एते सर्वे पृथग्ज्ञेया महापातकिनो नराः   । । ९.२३५  । ।	</p>
<td><p>		
	चतुर्णां अपि चैतेषां प्रायश्चित्तं अकुर्वताम्  ।शारीरं धनसंयुक्तं दण्डं धर्म्यं प्रकल्पयेत् । । ९.२३६  । ।	</p>
<td><p>		
	गुरुतल्पे भगः कार्यः सुरापाने सुराध्वजः   ।स्तेये च श्वपदं कार्यं ब्रह्महण्यशिराः पुमान्  । । ९.२३७  । ।	</p>
<td><p>		
	असंभोज्या ह्यसंयाज्या असंपाठ्याऽविवाहिनः   ।चरेयुः पृथिवीं दीनाः सर्वधर्मबहिष्कृताः   । । ९.२३८  । ।	</p>
<td><p>		
	ज्ञातिसंबन्धिभिस्त्वेते त्यक्तव्याः कृतलक्षणाः   ।निर्दया निर्नमस्कारास्तन्मनोरनुशासनम्  । । ९.२३९  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रायश्चित्तं तु कुर्वाणाः सर्ववर्णा यथोदितम्  ।नाङ्क्या राज्ञा ललाटे स्युर्दाप्यास्तूत्तमसाहसम्  । । ९.२४०  । ।	</p>
<td><p>		
	आगःसु ब्राह्मणस्यैव कार्यो मध्यमसाहसः   ।विवास्यो वा भवेद्राष्ट्रात्सद्रव्यः सपरिच्छदः   । । ९.२४१  । ।	</p>
<td><p>		
	इतरे कृतवन्तस्तु पापान्येतान्यकामतः   ।सर्वस्वहारं अर्हन्ति कामतस्तु प्रवासनम्  । । ९.२४२  । ।	</p>
<td><p>		
	नाददीत नृपः साधुर्महापातकिनो धनम्  ।आददानस्तु तल्लोभात्तेन दोषेण लिप्यते   । । ९.२४३  । ।	</p>
<td><p>		
	अप्सु प्रवेश्य तं दण्डं वरुणायोपपादयेत् ।श्रुतवृत्तोपपन्ने वा ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् । । ९.२४४  । ।	</p>
<td><p>		
	ईशो दण्डस्य वरुणो राज्ञां दण्डधरो हि सः   ।ईशः सर्वस्य जगतो ब्राह्मणो वेदपारगः   । । ९.२४५  । ।	</p>
<td><p>		
	यत्र वर्जयते राजा पापकृद्भ्यो धनागमम्  ।तत्र कालेन जायन्ते मानवा दीर्घजीविनः   । । ९.२४६  । ।	</p>
<td><p>		
	निष्पद्यन्ते च सस्यानि यथोप्तानि विशां पृथक्  ।बालाश्च न प्रमीयन्ते विकृतं च न जायते   । । ९.२४७  । ।	</p>
<td><p>		
	ब्राह्मणान्बाधमानं तु कामादवरवर्णजम्  ।हन्याच्चित्रैर्वधोपायैरुद्वेजनकरैर्नृपः   । । ९.२४८  । ।	</p>
<td><p>		
	यावानवध्यस्य वधे तावान्वध्यस्य मोक्षणे   ।अधर्मो नृपतेर्दृष्टो धर्मस्तु विनियच्छतः   । । ९.२४९  । ।	</p>
<td><p>		
	उदितोऽयं विस्तरशो मिथो विवादमानयोः   ।अष्टादशसु मार्गेषु व्यवहारस्य निर्णयः   । । ९.२५०  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं धर्म्याणि कार्याणि सम्यक्कुर्वन्महीपतिः   ।देशानलब्धांल्लिप्सेत लब्धांश्च परिपालयेत् । । ९.२५१  । ।	</p>
<td><p>		
	सम्यङ्निविष्टदेशस्तु कृतदुर्गश्च शास्त्रतः   ।कण्टकोद्धरणे नित्यं आतिष्ठेद्यत्नं उत्तमम्  । । ९.२५२  । ।	</p>
<td><p>		
	रक्षनादार्यवृत्तानां कण्टकानां च शोधनात् ।नरेन्द्रास्त्रिदिवं यान्ति प्रजापालनतत्पराः   । । ९.२५३  । ।	</p>
<td><p>		
	अशासंस्तस्करान्यस्तु बलिं गृह्णाति पार्थिवः   ।तस्य प्रक्षुभ्यते राष्ट्रं स्वर्गाच्च परिहीयते   । । ९.२५४  । ।	</p>
<td><p>		
	निर्भयं तु भवेद्यस्य राष्ट्रं बाहुबलाश्रितम्  ।तस्य तद्वर्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः   । । ९.२५५  । ।	</p>
<td><p>		
	द्विविधांस्तस्करान्विद्यात्परद्रव्यापहारकान्  ।प्रकाशांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः   । । ९.२५६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रकाशवञ्चकास्तेषां नानापण्योपजीविनः   ।प्रच्छन्नवञ्चकास्त्वेते ये स्तेनाटविकादयः   । । ९.२५७  । ।	</p>
<td><p>		
	उत्कोचकाश्चाउपधिका वञ्चकाः कितवास्तथा   ।मङ्गलादेशवृत्ताश्च भद्राश्चेक्षणिकैः सह   । । ९.२५८  । ।	</p>
<td><p>		
	असम्यक्कारिणश्चैव महामात्राश्चिकित्सकाः   ।शिल्पोपचारयुक्ताश्च निपुणाः पण्ययोषितः   । । ९.२५९  । ।	</p>
<td><p>		
	एवमादीन्विजानीयात्प्रकाशांल्लोककण्टकान्  ।निगूढचारिणश्चान्याननार्यानार्यलिङ्गिनः   । । ९.२६०  । ।	</p>
<td><p>		
	तान्विदित्वा सुचरितैर्गूढैस्तत्कर्मकारिभिः   ।चारैश्चानेकसंस्थानैः प्रोत्साद्य वशं आनयेत् । । ९.२६१  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषां दोषानभिख्याप्य स्वे स्वे कर्मणि तत्त्वतः   ।कुर्वीत शासनं राजा सम्यक्सारापराधतः   । । ९.२६२  । ।	</p>
<td><p>		
	न हि दण्डादृते शक्यः कर्तुं पापविनिग्रहः   ।स्तेनानां पापबुद्धीनां निभृतं चरतां क्षितौ   । । ९.२६३  । ।	</p>
<td><p>		
	सभाप्रपापूपशाला वेशमद्यान्नविक्रयाः   ।चतुष्पथांश्चैत्यवृक्षाः समाजाः प्रेक्षणानि च   । । ९.२६४  । ।	</p>
<td><p>		
	जीर्णोद्यानान्यरण्यानि कारुकावेशनानि च   ।शून्यानि चाप्यगाराणि वनान्युपवनानि च   । । ९.२६५  । ।	</p>
<td><p>		
	एवंविधान्नृपो देशान्गुल्मैः स्थावरजङ्गमैः   ।तस्करप्रतिषेधार्थं चारैश्चाप्यनुचारयेत् । । ९.२६६  । ।	</p>
<td><p>		
	तत्सहायैरनुगतैर्नानाकर्मप्रवेदिभिः   ।विद्यादुत्सादयेच्चैव निपुणैः पूर्वतस्करैः   । । ९.२६७  । ।	</p>
<td><p>		
	भक्ष्यभोज्योपदेशैश्च ब्राह्मणानां च दर्शनैः   ।शौर्यकर्मापदेशैश्च कुर्युस्तेषां समागमम्  । । ९.२६८  । ।	</p>
<td><p>		
	ये तत्र नोपसर्पेयुर्मूलप्रणिहिताश्च ये   ।तान्प्रसह्य नृपो हन्यात्समित्रज्ञातिबान्धवान्  । । ९.२६९  । ।	</p>
<td><p>		
	न होढेन विना चौरं घातयेद्धार्मिको नृपः   ।सहोढं सोपकरणं घातयेदविचारयन्  । । ९.२७०  । ।	</p>
<td><p>		
	ग्रामेष्वपि च ये के चिच्चौराणां भक्तदायकाः   ।भाण्डावकाशदाश्चैव सर्वांस्तानपि घातयेत् । । ९.२७१  । ।	</p>
<td><p>		
	राष्ट्रेषु रक्षाधिकृतान्सामन्तांश्चैव चोदितान्  ।अभ्याघातेषु मध्यस्थाञ् शिष्याच्चौरानिव द्रुतम्  । । ९.२७२  । ।	</p>
<td><p>		
	यश्चापि धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः   ।दण्डेनैव तं अप्योषेत्स्वकाद्धर्माद्धि विच्युतम्  । । ९.२७३  । ।	</p>
<td><p>		
	ग्रामघाते हिताभङ्गे पथि मोषाभिदर्शने   ।शक्तितो नाभिधावन्तो निर्वास्याः सपरिच्छदाः   । । ९.२७४  । ।	</p>
<td><p>		
	राज्ञः कोशापहर्तॄंश्च प्रतिकूलेषु च स्थितान्  ।घातयेद्विविधैर्दण्डैररीणां चोपजापकान्  । । ९.२७५  । ।	</p>
<td><p>		
	संधिं छित्त्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः   ।तेषां छित्त्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् । । ९.२७६  । ।	</p>
<td><p>		
	अङ्गुलीर्ग्रन्थिभेदस्य छेदयेत्प्रथमे ग्रहे   ।द्वितीये हस्तचरणौ तृतीये वधं अर्हति   । । ९.२७७  । ।	</p>
<td><p>		
	अग्निदान्भक्तदांश्चैव तथा शस्त्रावकाशदान्  ।संनिधातॄंश्च मोषस्य हन्याच्चौरं इवेश्वरः   । । ९.२७८  । ।	</p>
<td><p>		
	तडागभेदकं हन्यादप्सु शुद्धवधेन वा   ।यद्वापि प्रतिसंस्कुर्याद्दाप्यस्तूत्तमसाहसम्  । । ९.२७९  । ।	</p>
<td><p>		
	कोष्ठागारायुधागार देवतागारभेदकान्  ।हस्त्यश्वरथहर्तॄंश्च हन्यादेवाविचारयन्  । । ९.२८०  । ।	</p>
<td><p>		
	यस्तु पूर्वनिविष्टस्य तडागस्योदकं हरेत् ।आगमं वाप्यपां भिन्द्यात्स दाप्यः पूर्वसाहसम्  । । ९.२८१  । ।	</p>
<td><p>		
	समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यं अनापदि   ।स द्वौ कार्षापणौ दद्यादमेध्यं चाशु शोधयेत् । । ९.२८२  । ।	</p>
<td><p>		
	आपद्गतोऽथ वा वृद्धा गर्भिणी बाल एव वा   ।परिभाषणं अर्हन्ति तच्च शोध्यं इति स्थितिः   । । ९.२८३  । ।	</p>
<td><p>		
	चिकित्सकानां सर्वेषां मिथ्याप्रचरतां दमः   ।अमानुषेषु प्रथमो मानुषेषु तु मध्यमः   । । ९.२८४  । ।	</p>
<td><p>		
	संक्रमध्वजयष्टीनां प्रतिमानां च भेदकः   ।प्रतिकुर्याच्च तत्सर्वं पञ्च दद्याच्छतानि च   । । ९.२८५  । ।	</p>
<td><p>		
	अदूषितानां द्रव्याणां दूषणे भेदने तथा   ।मणीनां अपवेधे च दण्डः प्रथमसाहसः   । । ९.२८६  । ।	</p>
<td><p>		
	समैर्हि विषमं यस्तु चरेद्वै मूल्यतोऽपि वा   ।समाप्नुयाद्दमं पूर्वं नरो मध्यमं एव वा   । । ९.२८७  । ।	</p>
<td><p>		
	बन्धनानि च सर्वाणि राजा मार्गे निवेशयेत् ।दुःखिता यत्र दृश्येरन्विकृताः पापकारिणह्  । । ९.२८८  । ।	</p>
<td><p>		
	प्राकारस्य च भेत्तारं परिखाणां च पूरकम्  ।द्वाराणां चैव भङ्क्तारं क्षिप्रं एव प्रवासयेत् । । ९.२८९  । ।	</p>
<td><p>		
	अभिचारेषु सर्वेषु कर्तव्यो द्विशतो दमः   ।मूलकर्मणि चानाप्तेः कृत्यासु विविधासु च   । । ९.२९०  । ।	</p>
<td><p>		
	अबीजविक्रयी चैव बीजोत्कृष्टा तथैव च   ।मर्यादाभेदकश्चैव विकृतं प्राप्नुयाद्वधम्  । । ९.२९१  । ।	</p>
<td><p>		
	सर्वकण्टकपापिष्ठं हेमकारं तु पार्थिवः   ।प्रवर्तमानं अन्याये छेदयेल्लवशः क्षुरैः   । । ९.२९२  । ।	</p>
<td><p>		
	सीताद्रव्यापहरणे शस्त्राणां औषधस्य च   ।कालं आसाद्य कार्यं च राजा दण्डं प्रकल्पयेत् । । ९.२९३  । ।	</p>
<td><p>		
	स्वाम्यमात्यौ पुरं राष्ट्रं कोशदण्डौ सुहृत्तथा   ।सप्त प्रकृतयो ह्येताः सप्ताङ्गं राज्यं उच्यते   । । ९.२९४  । ।	</p>
<td><p>		
	सप्तानां प्रकृतीनां तु राज्यस्यासां यथाक्रमम्  ।पूर्वं पूर्वं गुरुतरं जानीयाद्व्यसनं महत् । । ९.२९५  । ।	</p>
<td><p>		
	सप्ताङ्गस्येह राज्यस्य विष्टब्धस्य त्रिदण्डवत् ।अन्योन्यगुणवैशेष्यान्न किं चिदतिरिच्यते   । । ९.२९६  । ।	</p>
<td><p>		
	तेषु तेषु तु कृत्येषु तत्तदङ्गं विशिष्यते   ।येन यत्साध्यते कार्यं तत्तस्मिञ् श्रेष्ठं उच्यते   । । ९.२९७  । ।	</p>
<td><p>		
	चारेणोत्साहयोगेन क्रिययैव च कर्मणाम्  ।स्वशक्तिं परशक्तिं च नित्यं विद्यान्महीपतिः   । । ९.२९८  । ।	</p>
<td><p>		
	पीडनानि च सर्वाणि व्यसनानि तथैव च   ।आरभेत ततः कार्यं संचिन्त्य गुरुलाघवम्  । । ९.२९९  । ।	</p>
<td><p>		
	आरभेतैव कर्माणि श्रान्तः श्रान्तः पुनः पुनः   ।कर्माण्यारभमाणं हि पुरुषं श्रीर्निषेवते   । । ९.३००  । ।	</p>
<td><p>		
	कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं कलिरेव च   ।राज्ञो वृत्तानि सर्वाणि राजा हि युगं उच्यते   । । ९.३०१  । ।	</p>
<td><p>		
	कलिः प्रसुप्तो भवति स जाग्रद्द्वापरं युगम्  ।कर्मस्वभ्युद्यतस्त्रेता विचरंस्तु कृतं युगम्  । । ९.३०२  । ।	</p>
<td><p>		
	इन्द्रस्यार्कस्य वायोश्च यमस्य वरुणस्य च   ।चन्द्रस्याग्नेः पृथिव्याश्च तेजोवृत्तं नृपश्चरेत् । । ९.३०३  । ।	</p>
<td><p>		
	वार्षिकांश्चतुरो मासान्यथेन्द्रोऽभिप्रवर्षति   ।तथाभिवर्षेत्स्वं राष्ट्रं कामैरिन्द्रव्रतं चरन्  । । ९.३०४  । ।	</p>
<td><p>		
	अष्टौ मासान्यथादित्यस्तोयं हरति रश्मिभिः   ।तथा हरेत्करं राष्ट्रान्नित्यं अर्कव्रतं हि तत् । । ९.३०५  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रविश्य सर्वभूतानि यथा चरति मारुतः   ।तथा चारैः प्रवेष्टव्यं व्रतं एतद्धि मारुतम्  । । ९.३०६  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा यमः प्रियद्वेष्यौ प्राप्ते काले नियच्छति   ।तथा राज्ञा नियन्तव्याः प्रजास्तद्धि यमव्रतम्  । । ९.३०७  । ।	</p>
<td><p>		
	वरुणेन यथा पाशैर्बद्ध एवाभिदृश्यते   ।तथा पापान्निगृह्णीयाद्व्रतं एतद्धि वारुणम्  । । ९.३०८  । ।	</p>
<td><p>		
	परिपूर्णं यथा चन्द्रं दृष्ट्वा हृष्यन्ति मानवाः   ।तथा प्रकृतयो यस्मिन्स चान्द्रव्रतिको नृपः   । । ९.३०९  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रतापयुक्तस्तेजस्वी नित्यं स्यात्पापकर्मसु   ।दुष्टसामन्तहिंस्रश्च तदाग्नेयं व्रतं स्मृतम्  । । ९.३१०  । ।	</p>
<td><p>		
	यथा सर्वाणि भूतानि धरा धारयते समम्  ।तथा सर्वाणि भूतानि बिभ्रतः पार्थिवं व्रतम्  । । ९.३११  । ।	</p>
<td><p>		
	एतैरुपायैरन्यैश्च युक्तो नित्यं अतन्द्रितः   ।स्तेनान्राजा निगृह्णीयात्स्वराष्ट्रे पर एव च   । । ९.३१२  । ।	</p>
<td><p>		
	परां अप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् ।ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्  । । ९.३१३  । ।	</p>
<td><p>		
	यैः कृतः सर्वभक्ष्योऽग्निरपेयश्च महोदधिः   ।क्षयी चाप्यायितः सोमः को न नश्येत्प्रकोप्य तान्  । । ९.३१४  । ।	</p>
<td><p>		
	लोकानन्यान्सृजेयुर्ये लोकपालांश्च कोपिताः   ।देवान्कुर्युरदेवांश्च कः क्षिण्वंस्तान्समृध्नुयात् । । ९.३१५  । ।	</p>
<td><p>		
	यानुपाश्रित्य तिष्ठन्ति लोका देवाश्च सर्वदा   ।ब्रह्म चैव धनं येषां को हिंस्यात्ताञ् जिजीविषुः   । । ९.३१६  । ।	</p>
<td><p>		
	अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् ।प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । । ९.३१७  । ।	</p>
<td><p>		
	श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति   ।हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्धते   । । ९.३१८  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तन्ते सर्वकर्मसु   ।सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः परमं दैवतं हि तत् । । ९.३१९  । ।	</p>
<td><p>		
	क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणान्प्रति सर्वशः   ।ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्  । । ९.३२०  । ।	</p>
<td><p>		
	अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रं अश्मनो लोहं उत्थितम्  ।तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति   । । ९.३२१  । ।	</p>
<td><p>		
	नाब्रह्म क्षत्रं ऋध्नोति नाक्षत्रं ब्रह्म वर्धते   ।ब्रह्म क्षत्रं च संपृक्तं इह चामुत्र वर्धते   । । ९.३२२  । ।	</p>
<td><p>		
	दत्त्वा धनं तु विप्रेभ्यः सर्वदण्डसमुत्थितम्  ।पुत्रे राज्यं समासृज्य कुर्वीत प्रायणं रणे   । । ९.३२३  । ।	</p>
<td><p>		
	एवं चरन्सदा युक्तो राजधर्मेषु पार्थिवः   ।हितेषु चैव लोकस्य सर्वान्भृत्यान्नियोजयेत् । । ९.३२४  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोऽखिलः कर्मविधिरुक्तो राज्ञः सनातनः   ।इमं कर्मविधिं विद्यात्क्रमशो वैश्यशूद्रयोः   । । ९.३२५  । ।	</p>
<td><p>		
	वैश्यस्तु कृतसंस्कारः कृत्वा दारपरिग्रहम्  ।वार्तायां नित्ययुक्तः स्यात्पशूनां चैव रक्षणे   । । ९.३२६  । ।	</p>
<td><p>		
	प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददे पशून्  ।ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः   । । ९.३२७  । ।	</p>
<td><p>		
	न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति   ।वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथं चन   । । ९.३२८  । ।	</p>
<td><p>		
	मणिमुक्ताप्रवालानां लोहानां तान्तवस्य च   ।गन्धानां च रसानां च विद्यादर्घबलाबलम्  । । ९.३२९  । ।	</p>
<td><p>		
	बीजानां उप्तिविच्च स्यात्क्षेत्रदोषगुणस्य च   ।मानयोगं च जानीयात्तुलायोगांश्च सर्वशः   । । ९.३३०  । ।	</p>
<td><p>		
	सारासारं च भाण्डानां देशानां च गुणागुणान्  ।लाभालाभं च पण्यानां पशूनां परिवर्धनम्  । । ९.३३१  । ।	</p>
<td><p>		
	भृत्यानां च भृतिं विद्याद्भाषाश्च विविधा नृणाम्  ।द्रव्याणां स्थानयोगांश्च क्रयविक्रयं एव च   । । ९.३३२  । ।	</p>
<td><p>		
	धर्मेण च द्रव्यवृद्धावातिष्ठेद्यत्नं उत्तमम्  ।दद्याच्च सर्वभूतानां अन्नं एव प्रयत्नतः   । । ९.३३३  । ।	</p>
<td><p>		
	विप्राणां वेदविदुषां गृहस्थानां यशस्विनाम्  ।शुश्रूषैव तु शूद्रस्य धर्मो नैश्रेयसः परः   । । ९.३३४  । ।	</p>
<td><p>		
	शुचिरुत्कृष्टशुश्रूषुर्मृदुवागनहंकृतः   ।ब्राह्मणाद्याश्रयो नित्यं उत्कृष्टां जातिं अश्नुते   । । ९.३३५  । ।	</p>
<td><p>		
	एषोऽनापदि वर्णानां उक्तः कर्मविधिः शुभः   ।आपद्यपि हि यस्तेषां क्रमशस्तन्निबोधत   । । ९.३३६  । ।	</p>
</table>

मनुस्मृतिः