शुक्लयजुर्वेदः/अध्यायः ०३
अध्यायः ३
अग्न्याधानम् (१-८), अग्निहोत्रम् (९-१०), अग्न्युपस्थानम् (११-४३?). चातुर्मास्यः वरुणप्रघासः (४४-४८), साकमेधः (४९-६१), वैश्वदेव (मुण्डनकर्म) (६२-६३)।

3.1 
समिधाग्निं दुवस्यत घृतैर् बोधयतातिथिम् । 
आस्मिन् हव्या जुहोतन ॥ 

3.2 
सुसमिद्धाय शोचिषे घृतं तीव्रं जुहोतन । 
अग्नये जातवेदसे ॥ 

3.3 
तं त्वा समिद्भिर् अङ्गिरो घृतेन वर्धयामसि । 
बृहच्छोचा यविष्ठ्य ॥ 

3.4 
उप त्वाग्ने हविष्मतीर् घृताचीर् यन्तु हर्यत । 
जुषस्व समिधो मम ॥ 

3.5 
भूर् भुवः स्वः । 
द्यौर् इव भूम्ना पृथिवीव वरिम्णा । 
तस्यास् ते पृथिवि देवयजनि पृष्ठेऽ ग्निम् अन्नादम् अन्नाद्याया दधे ॥ 

3.6 
आयं गौः पृश्निर् अक्रमीद् असदन् मातरं पुरः । 
पितरं च प्रयन्त्स्वः ॥ 

3.7 
अन्तश् चरति रोचनास्य प्राणाद् अपानती । 
व्यख्यन् महिषो दिवम् ॥ 

3.8 
त्रिꣳशद् धाम वि राजति वाक् पतङ्गाय धीयते । 
प्रति वस्तोर् अह द्युभिः ॥ 

3.9 
अग्निर् ज्योतिर् ज्योतिर् अग्निः स्वाहा । 
सूर्यो ज्योतिर् ज्योतिः सूर्यः स्वाहा । 
अग्निर् वर्चो ज्योतिर् वर्चः स्वाहा । 
सूर्यो वर्चो ज्योतिर् वर्चः स्वाहा । 
ज्योतिः सूर्यः सूर्यो ज्योतिः स्वाहा ॥ 

3.10 
सजूर् देवेन सवित्रा सजू रात्र्येन्द्रवत्या । 
जुषाणो ऽअग्निर् वेतु स्वाहा । 
सजूर् देवेन सवित्रा सजू उषसेन्द्रवत्या । 
जुषाणः सूर्यो वेतु स्वाहा ॥ 

3.11 
उपप्रयन्तो ऽ अध्वरं मन्त्रं वोचेमाग्नये । 
आरे ऽ अस्मे च शृण्वते ॥ 

3.12 
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् । 
अपाᳬं रेताᳬंसि जिन्वति ॥ 

3.13 
उभा वाम् इन्द्राग्नी ऽ आहुवध्या ऽ उभा राधसः सह मादयध्यै । 
उभा दाताराव् इषाꣳ रयीणाम् उभा वाजस्य सातये हुवे वाम् ॥ 

3.14 
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो ऽ अरोचथाः । 
तं जानन्न् अग्न ऽ आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ 

3.15 
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः । 
यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे ॥ 

3.16 
अस्य प्रत्नाम् अनु द्युतꣳ शुक्रं दुदुह्रे ऽ अह्रयः । 
पयः सहस्रसाम् ऋषिम् ॥ 

3.17 
तनूपा ऽ अग्ने ऽसि तन्वं मे पाहि । 
आयुर्दा ऽ अग्नेऽ स्य् आयुर् मे देहि । 
वर्चोदा ऽ अग्ने ऽसि वर्चो मे देहि । 
अग्ने यन् मे तन्वा ऽ ऊनं तन् मऽ आ पृण ॥ 

3.18 
इन्धानास् त्वा शतꣳ हिमा द्युमन्तꣳ सम् इधीमहि । 
वयस्वन्तो वयस्कृतꣳ सहस्वन्तः सहस्कृतम् । 
अग्ने सपत्नदम्भनम् अदब्धासो ऽ अदाभ्यम् । 
चित्रावसो स्वस्ति ते पारम् अशीय ॥ 

3.19 
सं त्वम् अग्ने सूर्यस्य वर्चसागथाः सम् ऋषीणाᳬं स्तुतेन । 
सं प्रियेण धाम्ना सम् अहम् आयुषा सं वर्चसा सं प्रजया सꣳ रायस् पोषेण ग्मिषीय ॥ 

3.20 
अन्ध स्थान्धो वो भक्षीय मह स्थ महो वो भक्षीयोर्ज स्थोर्जं वो भक्षीय रायस् पोष स्थ रायस् पोषं वो भक्षीय ॥ 

3.21 
रेवती रमध्वम् अस्मिन् योनाव् अस्मिन् गोष्ठे ऽस्मिंल् लोके स्मिन् क्षये । 
इहैव स्त मापगात ॥ 

3.22 
सꣳहितासि विश्वरूप्य् ऊर्जा माविश गौपत्येन । 
उप त्वाग्ने दिवे-दिवे दोषावस्तर् धिया वयम् । 
नमो भरन्त ऽएमसि ॥ 

3.23 
राजन्तम् अध्वराणां गोपाम् ऋतस्य दीदिविम् । 
वर्धमाणꣳ स्वे दमे ॥ 

3.24 
स नः पितेव सूनवे ऽग्ने सूपायनो भव । 
सचस्वा नः स्वस्तये ॥ 

3.25 
अग्ने त्वं नोऽ अन्तमऽ उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः । 
वसुर् अग्निर् वसुश्रवाऽ अच्छानक्षि द्युमत्तमꣳ रयिं दाः ॥ 

3.26 
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनम् ईमहे सखिभ्यः । 
स नो बोधि श्रुधी हवम् उरुष्या णोऽ अघायतः समस्मात् ॥ 

3.27 
इडऽ एह्य् अदित ऽ एहि । 
काम्या ऽ एत । 
मयि वः कामधरणं भूयात् ॥ 

3.28 
सोमानꣳ स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । 
कक्षीवन्तं य ऽ औशिजः ॥ 

3.29 
यो रेवान् यो ऽअमीवहा वसुवित् पुष्टिवर्धनः । 
स नः सिषक्तु यस् तुरः ॥ 

3.30 
मा नः शꣳसोऽ अररुषो धूर्तिः प्र णङ् मर्त्यस्य । 
रक्षा णो ब्रह्मणस्पते ॥ 

3.31 
महि त्रीणाम् अवो ऽस्तु द्युक्षं मित्रस्यार्यम्णः । 
दुराधर्षं वरुणस्य ॥ 

3.32 
नहि तेषाम् अमा चन नाध्वसु वारणेषु । 
ईशे रिपुर् अघशꣳसः ॥ 

3.33 
ते हि पुत्रासो ऽ अदितेः प्र जीवसे मर्त्याय । 
ज्योतिर् यच्छन्त्य् अजस्रम् ॥ 

3.34 
कदा चन स्तरीर् असि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे । 
उपोपेन् नु मघवन् भूय ऽ इन् नु ते दानं देवस्य पृच्यते ॥ 

3.35 
तत् सवितुर् वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । 
धियो यो नः प्रचोदयत् ॥ 

3.36 
परि ते दूडभो रथोऽस्माꣳ अश्नोतु विश्वतः । 
येन रक्षसि दाशुषः ॥ 

3.37 
भूर् भुवः स्वः सुप्रजाः प्रजाभि स्याꣳ सुवीरो वीरैः सुपोषः पोषैः । 
नर्य प्रजां मे पाहि । 
शꣳस्य पशून् मे पाहि । 
अथर्य पितुं मे पाहि ॥ 

3.38 
आगन्म विश्ववेदसम् अस्मभ्यं वसुवित्तमम् । 
अग्ने सम्राड् अभि द्युम्नम् अभि सह ऽ आ यच्छस्व ॥ 

3.39 
अयम् अग्निर् गृहपतिर् गार्हपत्यः प्रजाया वसुवित्तमः । 
अग्ने गृहपते ऽभि द्युम्नम् अभि सह ऽ आ यच्छस्व ॥ 

3.40 
अयम् अग्निः पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिवर्धनः । 
अग्ने पुरीष्याभि द्युम्नम् अभि सह ऽ आ यच्छस्व ॥ 

3.41 
गृहा मा बिभीत मा वेपध्वमूर्जं बिभ्रत ऽ एमसि । 
ऊर्जं बिभ्रद् वः सुमनाः सुमेधा गृहान् ऐमि मनसा मोदमानः ॥ 

3.42 
येषाम् अध्येति प्रवसन् येषु सौमनसो बहुः । 
गृहान् उप ह्वयामहे ते नो जानन्तु जानतः ॥ 

3.43 
उपहूताऽ इह गावऽ उपहूताऽ अजावयः । 
अथो ऽअन्नस्य कीलाल ऽउपहूतो गृहेषु नः । 
क्षेमाय वः शान्त्यै प्र पद्ये शिवꣳ शग्मꣳ शंयोः शंयोः ॥ 

3.44 (वरुणप्रघासः ४४-४८)
प्रघासिनो हवामहे मरुतश् च रिशादसः । 
करम्भेण सजोषसः ॥ 

3.45 
यद् ग्रामे यद् अरण्ये यत् सभायां यद् इन्द्रिये । 
यद् एनश् चकृमा वयम् इदं तद् अव यजामहे स्वाहा ॥ 

3.46 
मो षू ण ऽ इन्द्रात्र पृत्सु देवैर् अस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्न् अवयाः । 
महश् चिद् यस्य मीढुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः ॥ 

3.47 
अक्रन् कर्म कर्मकृतः सह वाचा मयोभुवा । 
देवेभ्यः कर्म कृत्वास्तं प्रेत सचाभुवः ॥ 

3.48 
अवभृथ निचुम्पुण निचेरुर् असि निचुम्पुणः । 
अव देवैर् देवकृतम् एनो यासिषम् अव मर्त्यैर् मर्त्यकृतम् । 
पुरुराव्णो देव रिषस् पाहि ॥ 

3.49 (साकमेधः ४९-६१)
पूर्णा दर्वि परा पत सुपूर्णा पुनर् आ पत । 
वस्नेव वि क्रीणावहाऽ इषमूर्जꣳ शतक्रतो ॥ 

3.50 
देहि मे ददामि ते नि मे धेहि नि ते दधे । 
निहारं च हरासि मे निहारं निहराणि ते स्वाहा ॥ 

3.51 
अक्षन्न् अमीमदन्त ह्य् अव प्रियाऽ अधूषत । 
अस्तोषत स्वभानवो विप्रा निविष्ठया मती योजा न्विन्द्र ते हरी ॥ 

3.52 
सुसंदृशं त्वा वयं मघवन् वन्दिषीमहि । 
प्र नूनं पूर्णबन्धुर स्तुतो यासि वशाꣳ2ऽ अनु योजा न्विन्द्र ते हरी ॥ 

3.53 
मनो न्व् आह्वामहे नाराशꣳसेन स्तोमेन । 
पितॄणां च मन्मभिः ॥ 

3.54 
आ न ऽएतु मनः पुनः क्रत्वे दक्षाय हविषे । 
ज्योक् च सूर्यं दृशे ॥ 

3.55 
पुनर् नः पितरो मनो ददातु दैव्यो जनः । 
जीवं व्रातꣳ सचेमहि ॥ 

3.56 
वयꣳ सोम व्रते तव मनस् तनूषु बिभ्रतः । 
प्रजावन्तः सचेमहि ॥ 

3.57 
एष ते रुद्र भागः सह स्वस्राम्बिकया तं जुषस्व स्वाहा । 
एष ते रुद्र भागऽ आखुस् ते पशुः ॥ 

3.58 
अव रुद्रमद् ईमह्य् अव देवं त्र्यम्बकम् । 
यथा नो वस्यसस् करद् यद् यथा नः श्रेयसस् करद् यद् यथा नो व्यवसाययात् ॥ 

3.59 
भेषजम् असि भेषजं गवेऽश्वाय पुरुषाय भेषजम् । 
सुखं मेषाय मेष्यै ॥ 

3.60 
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम् । 
उर्वारुकम् इव बन्धनान् मृत्योर् मुक्षीय माऽमृतात् । 
त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पतिवेदनम् । 
उर्वारुकम् इव बन्धनाद् इतो मुक्षीय मामुतः ॥ 

3.61 
एतत् ते रुद्रावसं तेन परो मूजवतोऽ तीहि । 
अवततधन्वा पिनाकावसः कृत्तिवासाऽ अहिꣳसन् नः शिवोऽतीहि ॥ 

3.62 (वैश्वदेवपर्व ६२-६३)
त्र्यायुषं जमदग्नेः कश्यपस्य त्र्यायुषम् । 
यद् देवेषु त्र्यायुषं तन् नो ऽअस्तु त्र्यायुषम् ॥ 

3.63 
शिवो नामासि स्वधितिस् ते पिता नमस् ते ऽअस्तु मा मा हिꣳसीः । 
नि वर्तयाम्य् उषेऽन्नाद्याय प्रजननाय रायस् पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय ॥

