स्कन्दपुराणम्/खण्डः १ (माहेश्वरखण्डः)/केदारखण्डः/अध्यायः ०५
॥लोमश उवाच॥	
विष्णौ गते तदा सर्वे देवाश्च ऋषिभिः सह॥	
विनिर्जिता गणैः सर्वे ये च यज्ञोपजीविनः॥ ५.१ ॥	
भृगुं च पातयामास स्मश्रूणां लुंचनं कृतम्॥	
द्विजांश्चोत्पाटयामास पूष्णो विकृतविक्रियान्॥ ५.२ ॥	
विडंबिता स्वधा तत्र ऋषयश्च विडंबिताः॥	
ववृषुस्ते पुरीषेण वितानाग्नौ रुपान्विताः॥ ५.३ ॥	
अनिर्वाच्यं तदा चक्रुर्गणाः क्रोधसमन्विताः॥	
अंतर्वेद्यंतरगतो दक्षो वै महतो भयात्॥ ५.४ ॥	
तं निलीनं समाज्ञाय आनिनायरुषान्वितः॥	
कपोलेषु गृहीत्वा तं खड्गेनोपहतं शिरः॥ ५.५ ॥	
अभेद्यं तच्छिरो मत्वा वीरभद्रः प्रतापवान्॥	
स्कंधं पद्भ्यां समाक्रम्य कधरेऽपीडयत्तदा॥ ५.६ ॥	
गंधरात्पाट्यमानाच्च शिरश्छिन्नं दुरात्मनः॥	
दक्षस्य च तदा तेन वीरभद्रेण धीमता॥	
तच्छिरः सुहुतं कुंडे ज्वलिxxxxxxx॥ ५.७ ॥	
ये चान्य ऋषयो देवाः पितरो यक्षराक्षसाः॥	
गणैरुपद्रुताः सर्वे पलायनपरा ययुः॥ ५.८ ॥	
चंद्रादित्यगणाः सर्वे ग्रहनक्षत्रतारकाः॥	
सर्वे विचलिता ह्यासन्गणैस्तेपि ह्युपद्रुताः॥ ५.९ ॥	
सत्यलोकं गतो ब्रह्मा पुत्रशोकेन पीडितः॥	
चिंतयामास चाव्यग्रः किं कार्यं कार्यमद्य वै॥ ५.१० ॥	
मनसा दूयमानेन शंन लेभे पितामहः॥	
ज्ञात्वा सर्वं प्रयत्नेन दुष्कृतं तस्य पापिनः॥ ५.११ ॥	
गमनाय मतिं चक्रे कैलासं पर्वतं प्रति॥	
हंसारूढो महातेजाः सर्वदेवैः समन्वितः॥ ५.१२ ॥	
प्रविष्टः पर्वतश्रेष्ठं स ददर्श सदाशिवम्॥	
एकांतवासिनं रुद्रं शैलादेन समन्वितम्॥ ५.१३ ॥	
कपर्द्दिनं श्रिया युक्तं वेदांगानां च दुर्गमम्॥	
तथाविधं समालोक्य ब्रह्म क्षोभपरोऽभवत्॥ ५.१४ ॥	
दंडवत्पतितो भूमौक्षमापयितुमुद्यतः॥	
संस्पृशं स्तत्पदाब्जं च चतुर्मुकुटकोटिभिः॥	
स्तुतिं कर्तुं समारेभे शिवस्य परमात्मनः॥ ५.१५ ॥	॥ब्रह्मोवाच॥	
नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने॥	
त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः॥ ५.१६ ॥	
नमो रुद्राय महते नीलकंठाय वेधसे॥	
विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे॥ ५.१७ ॥	
ओंकारस्त्वं वषट्कारः सर्वारंभप्रवर्तकः॥	
यज्ञोसि यज्ञकर्मासि यज्ञानां च प्रवर्तकः॥ ५.१८ ॥	
सर्वेषां यज्ञकर्तॄणां त्वमेव प्रतिपालकः॥	
शरण्योसि महादेव सर्वेषां प्राणिनां प्रभो॥	
रक्ष रक्ष महादेव पुत्रशोकेन पीडितम्॥ ५.१९ ॥	
॥महादेव उवाच॥	
श्रृणुष्वावहितो भूत्वा मम वाक्यं पितामह॥	
दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित्॥ ५.२० ॥	
स्वीयेन कर्मणा दक्षो हतो ब्रह्मन्न संशयः॥ ५.२१ ॥	
परेषां क्लेशदं कर्म न कार्यं तत्कदाचन॥	
परमेष्ठिन्परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति॥ ५.२२ ॥	
एवमुक्त्वा तदा रुद्रो ब्रह्मणा सहितः सुरैः॥	
ययौ कनखलं तीर्थं यज्ञवाटं प्रजापतेः॥ ५.२३ ॥	
रुद्रस्तदा ददर्शाय वीरभद्रेण यत्कृतम्॥	
स्वाहा स्वधा तथा पूषा भृगुर्मतिमतां वरः॥ ५.२४ ॥	
तदान्य ऋषयः सर्वे पितरश्च तथाविधाः॥	
येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधर्वकिन्नराः॥ ५.२५ ॥	
त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे॥ ५.२६ ॥	
शंभुं समागतं दृष्ट्वा वीरभद्रो गणैः सह॥	
दंडप्रणामसंयुक्तस्तस्थावग्रे सदाशिवम्॥ ५.२७ ॥	
दृष्ट्वा पुरः स्थितं रुद्रो वीरभद्रं महाबलम्॥ 	
उपाच प्रहसन्वाक्यं किं कृतं वीर नन्विदम्॥ ५.२८ ॥	
दक्षमानय शीघ्रं भो येनेदं कृतमीदृशम्॥	
यज्ञे विलक्षणं तात यस्येदं फलमीदृशम्॥ ५.२९ ॥	
एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः॥	
कबंधमानयित्वाथ शंभोरग्रे तदाक्षिपत्॥ ५.३० ॥	
तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः॥	
शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः॥ ५.३१ ॥	
दास्यामि जीवनं वीर कुटिलस्यापि चाधुना॥	
एवमुक्तः शंकरेण वीरभद्रोऽब्रवीत्पुनः॥ ५.३२ ॥	
मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर॥	
अवशिष्टं शिरःशंभो पशोश्च विकृताननम्॥ ५.३३ ॥	
इति ज्ञात्वा ततो रुद्रः कबंधोपरि चाक्षिपत्॥	
शिरः पशोश्च विकृतं कूर्चयुक्तं भयावहम्॥ ५.३४ ॥	
स दक्षो जीवितं लेभे प्रसादाच्छंकरस्य च॥	
स दृष्ट्वाग्रे तदा रुद्रं दक्षो लज्जासमन्वितः॥	
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्॥ ५.३५ ॥	॥दक्ष उवाच॥	
नमामि देवं वरदं वरेण्यं नमामि देवेश्वरं सनातनम्॥	
नमामि देवाधिपमीश्वरं हरं नमामि शंभुं जगदेकबंधुम्॥ ५.३६ ॥	
नमामि विश्वेश्वरविश्वरूपं सनातनं ब्रह्म निजात्मरूपम्॥	
नमामि सर्वं निजभावभावं वरं वरेण्यं नतोऽस्मि॥ ५.३७ ॥	
॥लोमश उवाच॥	
दक्षेण संस्तुतो रुद्रो बभाषे प्रहसन्रहः॥ ५.३८ ॥	॥हर उवाच॥	
चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनः सदा॥	
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च द्विजसत्तम॥ ५.३९ ॥	
तस्मान्मे ज्ञानिनः सर्वे प्रियाः स्युर्नात्र संशयः॥	
विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतंते ते हि बालिशः॥ ५.४० ॥	
केवलं कर्मणा त्वं हि संसारात्तर्तुमिच्छसि॥ ५.४१ ॥	
न वेदैश्च न दानैश्च न यज्ञैस्तपसा क्वचित्॥	
न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्म्मवशानराः॥ ५.४२ ॥	
तस्माज्ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म्म समाहितः॥	
सुखदुःखसमो भूत्वा सुखी भव निरंतरम्॥ ५.४३ ॥	
॥लोमश उवाच॥	
उपदिष्टस्तदा तेन शंभुना परमेष्ठिना॥	
दक्षं तत्रैव संस्थापाय ययो रुद्रः स्वपर्वतम्॥ ५.४४ ॥	
ब्रह्मणापि तथा सर्वे भृग्वाद्याश्च महर्षयः॥	
आश्वासिता बोधिताश्च ज्ञानिनश्चाभवन्क्षणात्॥ ५.४५ ॥	
गतः पितामहो ब्रह्मा ततश्च सदनं स्वकम्॥ ५.४६ ॥	
दक्षोपि च स्वयं वाक्यात्परं बोधमुपागतः। 
शिवध्यानपरो भूत्वा तपस्तेपे महामनाः॥ ५.४७ ॥	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संक्षेव्यो भगवाञ्छिवः॥ ५.४८ ॥	
संमार्जनं च कुर्वंति नरा ये च शिवांगणे॥	
ते वै शिवपुरं प्राप्य जगद्वंद्या भग्सि च॥ ५.४९ ॥	
ये शिवस्य प्रयच्छति दर्प्पणं सुमहाप्रभम्॥	
भविष्यंति शिवस्याग्रे पार्षदत्वेन ते नराः॥ ५.५० ॥	
चामराणि प्रयच्छंति देवदेवस्य शूलिनः॥	
चामरैर्वीज्यपानास्ते भविष्यंति जगत्त्रय॥ ५.५१ ॥	
दीपदानं प्रयच्छंति महादेवालये नराः॥	
तेजस्विनो भविष्यंति ते त्रैलोक्यप्रदीपका॥ ५.५२ ॥	
धूपं ये वै प्रयच्छन्ति शिवाय परमात्मने॥	
यशस्विनो भविष्यंति उद्धरन्ति कुलद्वयम्॥ ५.५३ ॥	
नैवेद्यं ये प्रयच्छंति भकया हरिहराग्रतः॥	
सिक्थेसिक्थे क्रतुफलं प्राप्नुवंति हि ते नराः॥ ५.५४ ॥	
भग्नं शिवालयं ये च प्रकुर्वंति नरोत्तमाः॥	
प्राप्नुवति फल ते वै द्विगुणं नात्र संशयः॥ ५.५५ ॥	
नूतनं ये प्रकृर्वंति इष्टकैरश्मनापि वा॥ 	
स्वर्गे हि ते प्रमोदंते यावत्तिष्ठति निर्मलम्॥	
यशो भूमौ द्विजश्रेष्ठा कार्या विचारणा॥ ५.५६ ॥	
कारयंति च ये विप्राः प्रासादं बहुभूमिकम्॥	
शिवस्याथ महाप्राज्ञाः प्राप्नुवंति परां गतिम्॥ ५.५७ ॥	
शुद्धं धवलितं ये च कुर्वन्ति हरमंदिरम्॥	
स्वीयं परकृतं चापि तेऽपि यांति परां गतिम्॥ ५.५८ ॥	
वितानं ये प्रयच्छति नराः सुकृतिनोपि हि॥	
तारयति कुलं कृत्स्नं शिवलोकं गताः पुनः॥ ५.५९ ॥	
ये च नादमयीं घंटां निबध्नंति शिवालये॥	
तेजस्विनः कीर्तिमंतो भविष्यंति जगत्त्रये॥ ५.६० ॥	
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चानुपश्यति॥	
आढ्यो वापि दरिद्रो वा सुखं दुःखात्प्रचुच्यते॥ ५.६१ ॥	
श्रद्धावान्भजते यो वा शिवाय परमात्मने॥	
कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते॥ ५.६२ ॥	
अत्रैवोदाहरंतीम मितिहासं पुरातनम्॥	
ऐंद्रद्युम्नेश्च संवादं यमस्य च महात्मनः॥ ५.६३ ॥	
पुरा कृतयुगे ह्यसीदिन्द्रसेनो नराधिपः॥	
प्रतिष्ठानाधिपो वीरो मृगयारसिकः सदा॥ ५.६४ ॥	
अब्रह्मण्यः सदा क्रूरः केवलासुतृपः सदा॥	
परप्राणौर्निजप्राणान्पुष्णाति स खलः सदा॥ ५.६५ ॥	
परस्त्रीलं पटोऽत्यंतं परद्रव्येषु लोलुपः॥	
ब्राह्मणा घातितास्तेन सुरापश्च निरंतरम्॥ ५.६६ ॥	
गुरुलत्पगतोत्यर्थं सदा सौवर्णतस्करः॥	
तथाभूतानुगाः सर्वे राज्ञस्तस्य दुरात्मनः॥ ५.६७ ॥	
एवं बहुविधं राज्यं चकार स दुरात्मवान्॥	
ततः कालेन महता पंचत्वं प्राप दुर्मतिः॥ ५.६८ ॥	
तदा याम्यैश्च नीतोऽसाविंद्रसेनो दुरात्मवान्॥	
यमान्तिकमनुप्राप्तस्तदा राजा सकल्मषः॥ ५.६९ ॥	
यमेन दृष्टस्तत्रासाविंद्रसेनोग्रतः स्थितः॥	
अभ्युत्थानपरो भूत्वा ननाम शिरसा शिवम्॥ ५.७० ॥	
दूतान्संभर्त्सयामास यमो धर्मभृतां वरः॥	
पाशैर्बद्धं चंद्रसेनं मुक्त्वा प्रोवाच धर्मराट्॥ ५.७१ ॥	
गच्छ पुण्यतमाँल्लोकान्भुंक्ष्व राजन्यसत्तम॥	
यावदिंद्रश्च नाकेऽस्ति यावत्सूर्यो नभस्तले॥ ५.७२ ॥	
पंचभूतानि यावच्च तावत्त्वं च सुखी भव॥	
सुकृती त्वं महाराज शिवभक्तोऽसि नित्यदा॥ ५.७३ ॥	
यमस्य वचनं श्रुत्वा इंद्रसेनोभ्यभाषत॥	
अहं शिवं न जानामि मृगयारसिको ह्यहम्॥ ५.७४ ॥	
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यमो भाष्यमभाषत॥	
आहर प्रहरस्वेति उक्तं चेदं सदा त्वया॥ ५.७५ ॥	
तेन कर्मविपाकेन सदा पूतोसि मानद॥	
तस्मात्त्वं गच्छ कैलासं पर्वतं शंकरं प्रति॥ ५.७६ ॥	
एवं संभाषमाणस्य यमस्य च महात्मनः॥	
आगताः शिवद्वतास्ते वृषारूढा महाप्रभाः॥ ५.७७ ॥	
नीलकंठा दशभुजाः पंचवक्त्रास्त्रिलोचनाः॥	
कपर्द्दिनः कुंडलिनः शशंकांकितमौलयः॥ ५.७८ ॥	
तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय यमो धर्मभृतां वरः॥	
पूजयामास तान्सर्वान्महेंद्रप्रतिमांस्तदा॥ ५.७९ ॥	
त्वरीरेनैव ते सर्वे ऊचुर्वैवस्वतं यमम्॥	
अत्रागतो महाभाग इंद्रसेनोऽमितद्युतिः॥	
नाम्नाः प्रवर्त्तको नित्यं रुद्रस्य च महात्मनः॥ ५.८० ॥	
श्रुत्वा च वचनं तेषां यमेन च पुरस्कृतः॥	
इंद्रसेनो विमानस्थः प्रेषितो हि शिवालयम्॥ ५.८१ ॥	
आनीतोयं तदा तैश्च पार्षदप्रवरोत्तमैः॥	
शंभुना हि तदा दृष्ट इंद्रसेनोऽमितद्युतिः॥ ५.८२ ॥	
अभ्युत्थायागतो रुद्रः परिष्वज्य तदा नृपम्॥	
अर्द्धासनगतं कृत्वा इंद्रसेनं ततोऽब्रवीत्॥ ५.८३ ॥	
किं दातव्यं नृपश्रेष्ठ प्रयच्छामि तवेप्सितम्॥	
इति श्रुत्वा वचस्तस्य महेशस्य तदा नृपः॥	
आनंदाश्रुकणान्मुंचन्प्रेम्णा नोवाच किंचन॥ ५.८४ ॥	
तदा कृतो महेशेन पार्षदो हि महात्मना॥	
चंडो नाम्नाच विख्यातोमुण्डस्य च सखा प्रियः॥ ५.८५ ॥	
नामोच्चारणमात्रेण रुद्रस्य परमात्मनः॥	
सिद्धिं प्राप्तो हि पापिष्ठ इद्रसेनो नराधिपः॥ ५.८६ ॥	
रहेहरेति वै नाम्ना शंभोश्चक्रधरस्य च॥	
रक्षिता बहवो मर्त्याः शिवेन परमात्मना॥ ५.८७ ॥	
महेशान्नापरो देवो दृश्यतेभुवनत्रये॥	
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयः सदाशिवः॥ ५.८८ ॥	
पत्रैःपुष्पैः फलैर्वापि जलैर्वा विमलैः सदा॥	
करवीरैः पूज्यमानः शंकरो वरदो भवेत्॥ ५.८९ ॥	
करवीराद्दशगुणमर्कपुष्पं विशिष्यते॥	
विभूत्यादिकृतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्॥ ५.९० ॥	
शिवस्यांगणलग्ना या तस्मात्तां धारयेत्सदा॥	
ततस्त्रिपुंड्रे यत्पुम्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः॥ ५.९१ ॥	
सर्वपापहरं पुण्यं तच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः॥	
स्तेनः कोऽपि महापापो घातितो राजदूतकैः॥ ५.९२ ॥	
तं खादितुं समायातः श्वाशिरस्युपरिस्थितः॥	
नखांतरालसंलग्ना रक्षा तस्यैव पापिनः॥ ५.९३ ॥	
ललाटे पतिता तस्य त्रिपुंड्रांकिंतमुद्रया॥	
चैतन्येन विना तस्य देहमात्रैकलग्नया॥ ५.९४ ॥	
कैलासं तस्करो नीतो रुद्रदूतैस्ततस्तदा॥	
विभूतेर्महिमानं तु को विशेषितुर्महति॥ ५.९५ ॥	
विभूत्वा मंडितांगानां नराणां पुण्यकर्मणाम्॥	
मुखे पंचाक्षरो येषां रुद्रास्ते नात्र संशयः॥ ५.९६ ॥	
जटाकलापिनो ये च ये रुद्राक्षविभूषणाः॥	
ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा नास्त्यत्र संशयः॥ ५.९७ ॥	
तस्मात्सदाशिवः पुंभिः पूजनीयो हि नित्यशः॥	
प्रातर्मध्याह्नकाले च सायं संध्या विशिष्यते॥ ५.९८ ॥	
प्रातस्तु दर्शनाच्छंभोर्नैशमेनो व्यपोहति॥	
मध्याह्ने दर्शनाच्छंभोः सप्तजन्मार्जितं नृणाम्॥	
पापं प्रणाशमायाति निशायां नैव गण्यते॥ ५.९९ ॥	
शिवेति द्व्यक्षरं नाम महा पापप्रणाशनम्॥	
येषां मुखोद्गतं नॄणां तैरिदं धार्यते जगत्॥ ५.१०० ॥	
शिवांगणे तु या भेरी स्थापिता पुण्यकर्मभिः॥	
तस्या नादेन पूता वै ये च पापरता जनाः॥	
पाषंडिनोऽप्यसद्वादास्तेऽपि यांति परां गतिम्॥ ५.१०१ ॥	
पशोर्यस्य च संबद्धा चर्मणा च शिवालये॥	
नृभिर्या स्थापिता भेरी मृदंगमुरजादि च॥	
स पशुः शिवसान्निध्यमाप्नोत्यत्र न संशयः॥ ५.१०२ ॥	
तस्मात्ततं च विततं घनं सुषिरमेव च॥	
चामराणि महार्हाणि मंचकाः शयनानि च॥ ५.१०३ ॥	
गाथाश्च इतिहासाश्च गायनं च यथाविधि॥	
बहुरूपादिकं शंभोः प्रियान्येतानि कल्पयेत्॥ ५.१०४ ॥	
कल्पयित्वा च गच्छंति शिवलोकं हि पापिनः॥	
सुधर्माणो महात्मानः शिवपूजाविशारदाः॥ ५.१०५ ॥	
गुरोर्मुखाच्च संप्राप्तशिवपूजारताश्च ये॥	
शिवरूपेण ये विश्वं पश्यंति कृतनिश्चयाः॥ ५.१०६ ॥	
सम्यग्बुद्ध्या समाचारा वर्णाश्रमयुता नराः॥	
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्वयाः शूद्राश्चान्ये तथा नराः॥ ५.१०७ ॥	
श्वपचोऽपि वरिष्ठः स शंभोः प्रियतरो भवेत्॥	
शंभुनाधिष्ठितं सर्वं जगदेतच्चराचरम्॥ ५.१०८ ॥	
तस्मात्सर्वं शिवमयं ज्ञातव्यं सुविशेषतः॥	
वेदैः पुराणैः शास्त्रैश्च तथौपनिपदैरपि॥ ५.१०९ ॥	
आगमैर्विविधैः शंभुर्ज्ञातव्यो नात्र संशयः॥	
निष्कामैश्च सकामैश्च पूजनीयः सदा शिवः॥ ५.११० ॥	॥लोमश उवाच॥	
कथयामि पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम्॥	
नंदी नाम पुरा वैश्यो ह्यवंतीपुरमावसत्॥ ५.१११ ॥	
शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः॥	
नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगमेकं समर्चयत्॥ ५.११२ ॥	
उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः॥	
नंदीलिंगार्च्चनरतो बभूवातिशयेन हि॥ ५.११३ ॥	
लिंगं पंचामृतेनैव यथोक्तेनाभ्यषेचयत्॥	
विप्रैः समावृतो नित्यं वेदवेदांगपारगैः॥ ५.११४ ॥	
यथाशास्त्रेण विधिना लिंगार्चनपरोऽभवत्॥	
स्नापयित्वा ततः पुष्पैर्नानश्चर्यसमन्वितैः॥ ५.११५ ॥	
मुक्ताफलैरिंद्रनीलैर्गोमेदैश्च निरंतरम्॥	
वैडूर्यैश्चैव नीलैश्च माणिक्यैश्च तथार्चयत्॥ ५.११६ ॥	
एवं नंदी महाभागो बहून्यब्दानि चार्च्चयत्॥	
विजनस्थं तदा लिंगं नानाभोगसमन्वितम्॥ ५.११७ ॥	
एकदा मृगयासक्तः किरातो भूतहिंसकः॥	
अविवेकपरो भूत्वा मृगयारसिकः सदा॥ ५.११८ ॥	
पापी पापसमाचारो विचरन्गिरिकंदरे॥	
अनेकश्वापदाकीर्णे हन्यमान इतस्ततः॥ ५.११९ ॥	
एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः॥	
यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम्॥ ५.१२० ॥	
उदकं वीक्षमाणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम्॥	
ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्॥ ५.१२१ ॥	
तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम्॥	
गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः॥ ५.१२२ ॥	
शिवालयं ददर्शाग्रे अनेकाश्चर्यमंडितम्॥	
दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानारत्नैः पृथक्पृथक्॥ ५.१२३ ॥	
तथा लिंगं समालक्ष्य यदा पूजां समाहरत्॥	
रत्नानि सर्वभूतानि विधूतानि इतस्ततः॥ ५.१२४ ॥	
स्नपनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारिणा॥	
करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत्॥ ५.१२५ ॥	
द्वितीयेन करेँणैव मृगमांसं समर्पयत्॥	
दण्डप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत्॥ ५.१२६ ॥	
अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः॥	
त्वं मे स्वामी च भक्तोहमद्यप्रभृति शंकर॥ ५.१२७ ॥	
एवं नैयमिको भूत्वा किरातो गृहमागतः॥	
नन्दी ददर्श तत्सर्वं किरातेन इतस्ततः॥ ५.१२८ ॥	
चिंतायुक्तोऽभवन्नंदी जातं किं छिद्रमद्य मे॥	
कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य च॥	
उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात्॥ ५.१२९ ॥	
एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम्॥	
यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागतः॥ ५.१३० ॥	
ततो नंदिनमागत्य पुरोधा गतमानसम्॥	
अब्रवोद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः॥ ५.१३१ ॥	
पुरोहितं प्रति तदा नन्दी वचनमब्रवीत्॥ ५.१३२ ॥	
अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसंनिधौ॥	
केनेदं कारितं तत्र न जानामि कथंचन॥ ५.१३३ ॥	
ततः पुरोधा वचनं नन्दिनं चाब्रवीत्तदा॥	
येन विस्खलितं तत्र रत्नादीनां प्रपूजनम्॥	
सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः॥ ५.१३४ ॥	
तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया अणुरपि प्रभो॥	
प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम्॥ ५.१३५ ॥	
निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तत्कार्यं विदधाम्यहम्॥	
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नन्दी तस्य पुरोधसः॥ ५.१३६ ॥	
आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा॥	
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाहूय च पुरोधसम्॥ ५.१३७ ॥	
गतः शिवालयं नन्दी समं तेन महात्मना॥	
ततो दृष्टं पूर्वदिने कृतंतेन दुरात्मना॥ ५.१३८ ॥	
सम्यक्प्रपूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम्॥	
पञ्चोपचारसंयुक्तं चैकादस्यन्वितं तथा॥ ५.१३९ ॥	
अनेकस्तुतिभिः स्तुत्वा गिरीशं ब्राह्मणैः सह॥	
तदा यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः॥ ५.१४० ॥	
आयातो हि महाकालस्तथारूपो महाबलः॥	
कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान्॥ ५.१४१ ॥	
तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तो नन्दी स विललाप ह॥	
पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत्॥ ५.१४२ ॥	
किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलम्॥	
तां पूजां प्रपदाहत्य बिल्वपत्रं समर्पयत्॥ ५.१४३ ॥	
स्नपनं तस्य कृत्वा च ततो गंडूषवारिणा॥	
नैवेद्यं तत्पलं चैव किरातः शिवमर्पयत्॥ ५.१४४ ॥	
दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः॥	
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्॥ ५.१४५ ॥	
पुरोधसा सह तदा नंदीव्याकुलचेतसा॥	
तेन चाकारिता विप्रा बहवो वेदवादिनः॥ ५.१४६ ॥	
निवेद्य तेषु तत्सर्वं किरातेन च यत्कृतम्॥	
किं कार्यमथ भो विप्राः कथ्यतां च यथातथम्॥ ५.१४७ ॥	
संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः॥	
ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं चातिशंकिनम्॥ ५.१४८ ॥	
इदं विघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि॥	
तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहं वैश्यसत्तम॥ ५.१४९ ॥	
तथेति मत्वासौ नंदी शिवस्योत्पाटनं तदा॥	
कृत्वा स्वगृहमानीय प्रतिष्ठाप्य यताविधि॥ ५.१५० ॥	
सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरत्नसुशोभिताम्॥	
उपचारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा॥ ५.१५१ ॥	
अथापरे द्युरायातः किरातः शिवमंदिरम्॥	
यावद्विलोक्यामास लिंगमैशं न दृष्टवान्॥ ५.१५२ ॥	
मौनं विहाय सहसा ह्याक्रोशन्निदमब्रवीत्॥	
हे शंभो क्व गतोसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै॥ ५.१५३ ॥	
न दृष्टोसि मया त्वं हि त्यजाम्यद्य कलेवरम्॥	
हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतकर प्रभो॥ ५.१५४ ॥	
हे रुद्र हे महादेव दर्शयात्मानमात्मना॥ ५.१५५ ॥	
एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्तः सदाशिवः॥	
किरातेन ततो रंगैर्वीरोसौ जठरं स्वकम्॥ ५.१५६ ॥	
विभेदाशु ततो बाहूनास्फोट्यैव रुषाब्रवीत्॥	
हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि॥ ५.१५७ ॥	
इति क्षिप्त्वा ततोंत्राणि मांसमुत्कृत्य सर्वतः॥	
तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत्॥ ५.१५८ ॥	
स्वस्थं च हृदयं कृत्वा सस्नौ तत्सरसि ध्रुवम्॥	
तथैव जलमानीय बिल्वपत्त्रं त्वरान्वितः॥ ५.१५९ ॥	
पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि॥ ५.१६० ॥	
ध्यानस्थितस्ततस्तत्र किरातः शिवसंनिधौ॥	
प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः॥ ५.१६१ ॥	
कर्पूरगौरो द्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः॥	
तं गृहीत्वा करे रुद्र उवाच परिसांत्वयन्॥ ५.१६२ ॥	
भोभो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोसि महामते॥	
वरं वृणीष्वात्महितं यत्तेऽभिलषितं महत्॥ ५.१६३ ॥	
एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः॥	
पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः॥ ५.१६४ ॥	
ततो रुद्रं बभाषे स वरं सम्प्रार्थयाम्यहम्॥	
अहं दासोस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः॥ ५.१६५ ॥	
एतद्बुद्धात्मनो भक्तिं देहि जन्मनिजन्मनि॥	
त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा हि मे॥ ५.१६६ ॥	
त्वं गुरुस्त्वं महामंत्रो मंत्रवेद्योऽसि सर्वदा॥	
तस्मात्त्वदपरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु किंचन॥ ५.१६७ ॥	
निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः॥	
ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च॥ ५.१६८ ॥	
तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम्॥	
भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च॥ ५.१६९ ॥	
तदा दुंदुभयो नेदुः पटहाश्च सहस्रशः॥	
नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्त्वरितो ययौ॥ ५.१७० ॥	
तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः॥	
किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम्॥ ५.१७१ ॥	
उवाच प्रश्रितो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः॥	
किरातं स्तोतुकामऽसौ परमेण समाधिना॥ ५.१७२ ॥	
इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोसि परंतप॥	
त्वं भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे॥ ५.१७३ ॥	
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः॥	
नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः॥ ५.१७४ ॥	
प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत्॥	
कोऽयं त्वया समानीतो गणानामिह सन्निधौ॥ ५.१७५ ॥	
॥किरात उवाच॥	
विज्ञप्तोऽसौ किरातेन शंकरो लोकशंकरः॥	
तव भक्तः सदा देव तव पूजारतो ह्यसौ॥ ५.१७६ ॥	
प्रत्यहं रत्नमाणिक्यैः पुष्पैश्चोच्चावचैरपि॥	
जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः॥ ५.१७७ ॥	
तस्माज्जानीहि मन्मित्रं नंदिनं भक्तवत्सल॥ ५.१७८ ॥	॥महादेव उवाच॥	
न जानामि महाभाग नंदिनं वैश्यचर्चितम्॥	
त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते॥ ५.१७९ ॥	
उपाधिरहिता ये च येऽपि चैव मनस्विनः॥	
तेऽतीव मे प्रिया भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः॥ ५.१८० ॥	
तव भक्तो ह्यहं तात स च मे प्रियकृत्तरः॥	
तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना॥ ५.१८१ ॥	
ततो विमानानि बहूनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि॥	
किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण॥ ५.१८२ ॥	
कैलासं पर्वतं प्राप्तौ विमानैर्वेगवत्तरैः॥	
सारूप्यमेव संप्राप्तावीश्वरेण महात्मना॥ ५.१८३ ॥	
नीराजितौ गिरिजया शिवेन सहितौ तदा॥	
उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी॥ ५.१८४ ॥	
यथा त्वं हि महादेव तथा चैतौ न संशयः॥	
स्वरूपेण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितौ॥ ५.१८५ ॥	
मया त्वमेक एवासीः सेवितो वै न संशयः॥	
देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च॥ ५.१८६ ॥	
सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः॥	
भवावस्त्वनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन॥ ५.१८७ ॥	
तव द्वारि स्थितौ नित्यं भाववस्ते नमोनमः॥ ५.१८८ ॥	
तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः॥	
उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम्॥ ५.१८९ ॥	
तदा प्रभृति तावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः॥	
शिवद्वारि स्थितौ विप्रा मध्याह्ने शिवदर्शिनौ॥ ५.१९० ॥	
एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ॥	
ऊचतुस्तौ मुदायुक्तावेक एव सदाशिवः॥ ५.१९१ ॥	
एकांगुलिं समुद्धृत्य महादेवोभ्यभाषत॥	
तथा नंदी उवाचेदमुद्धृत्य स्वांगुलिद्वयम्॥ ५.१९२ ॥	
एवं संज्ञान्वितौ द्वारि तिष्ठतस्तौ महात्मनः॥	
शंकरस्य महाभागाः श्रृण्वंतु ऋषयो ह्यमी॥ ५.१९३ ॥	
शैलादेन पुरा प्रोक्तं शिवधर्ममनंतकम्॥	
प्राणिनां कृपया विप्राः सर्वेषां दुष्कृतात्मनाम्॥ ५.१९४ ॥	
ये पापिनोऽप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवः॥	
कुलहीना दुरात्मानः श्वपचा अपि मानवाः॥ ५.१९५ ॥	
यादृशास्तादृशाश्चान्ये शिवभक्तिपुरस्कृताः॥	
तेऽपि गच्छंति सांनिध्यं देवदेवस्य शूलिनः॥ ५.१९६ ॥	
लिंगं सिकतामयं ये पूजयंति विपश्चितः॥	
ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा॥ ५.१९७ ॥	
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखंडे शिवशास्त्रे शिवभक्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचमोऽध्यायः॥ ५ ॥ छ ॥	

केदारखण्डः