स्कन्दपुराणम्/खण्डः ६ (नागरखण्डः)/अध्यायः १४४
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
सा गत्वा त्रिदिवं पश्चात्सहस्राक्षं सुरैर्युतम् ॥ 
प्रोवाच भगवन्दिष्ट्या क्षोभितोऽसौ महामुनिः ॥ १ ॥ 
तपस्तस्य हतं कृत्स्नं यत्कृच्छ्रेण समाचितम् ॥ 
तथा निस्तेजसत्वं च नीतस्त्वं सुखभाग्भव ॥ २ ॥ 
एवमुक्त्वाऽथ सा रंभा शंसिता निखिलैः सुरैः ॥ 
अमोघरेतसस्तस्य दध्रे गर्भं निजोदरे । ३ । 
जाबालिरपि कृत्वा च पश्चात्तापमनेकधा ॥ 
भूयस्तु तपसि स्थित्वा स्थितस्तत्रैव चाश्रमे ॥ ४ ॥ 
ततस्तु दशमे मासि संप्राप्ते सुषुवे शुभाम् ॥ 
कन्यां सरोजपत्राक्षीं दिव्यलक्षणलक्षिताम् ॥ ५ ॥ 
अथ तां मानुषोद्भूतां मत्वा तस्यैव चाश्रमम् ॥ 
गत्वा मुमोच प्रत्यक्षं तस्यर्षेश्चेदमब्रवीत् ॥ ६ ॥ 
तव वीर्यसमुद्भूतामेनां मज्जठरोषिताम् ॥ 
कन्यकां मुनिशार्दूल तस्मात्पालय सांप्रतम् ॥ ७ ॥ 
न स्वर्गे विद्यते वासो मानुषाणां कथंचन ॥ 
एतस्मात्कारणात्तुभ्यं मया ब्रह्मन्समर्पिता ॥ ८ ॥ 
एवमुक्त्वा ययौ रंभा सत्वरं त्रिदशालयम् ॥ 
जाबालिरपि तां दृष्ट्वा कन्यकां स्नेहमाविशत् ॥ ९ ॥ 
ततस्तां कन्यकां कृत्वा सुष्ठु गुप्ते लतागृहे ॥ 
रसैर्मिष्टफलोद्भूतैः पुपोष च दिवानिशम् ॥ ६.१४४.१० ॥ 
सापि कन्या परां वृद्धिं शनैर्याति दिनेदिने । 
शुक्लपक्षं समासाद्य यथा चन्द्रकला दिवि ॥ ११ ॥ 
यथायथाथ सा याति वृद्धिं कमललोचना ॥ 
तथातथास्य सुस्नेहो जाबालेरप्यवर्धत । १२ । 
सा शिशुत्वे मृगैः सार्द्धं पक्षिभिश्च सुशोभना ॥ 
क्रीडां चक्रे सुविश्रब्धैर्वर्धयंती मुनेर्मुदम् ॥ १३ ॥ 
ततो बाल्यं परित्यक्त्वा वल्कलावृतगात्रिका ॥ 
तस्यर्षेः सर्वकृत्येषु साहाय्यं प्रकरोति च ॥ १४ ॥ 
समित्कुशादि यत्किंचित्फलपुष्पसमन्वितम् ॥ 
वनात्तदानयामास तस्य प्रीतिमवर्धयत् ॥ ॥ १५ ॥ 
ततः कतिपयाहस्य फलार्थं सा मृगेक्षणा ॥ 
निदाघसमये दूरं स्वाश्रमात्प्रजगाम ह ॥ १६ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे तत्र विमानवरमाश्रितः ॥ 
प्राप्तश्चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥ १७ ॥ 
तेन सा विजने बाला पूर्णचन्द्रनिभानना ॥ 
दृष्टा चांद्रमसी लेखा पतितेव धरातले ॥ १८ ॥
ततः कामपरीतांगः सोवतीर्य धरातलम्॥ 
विमानान्मधुरैर्वाक्यैस्तामुवाच कृतांजलिः ॥ १९ ॥ 
का त्वं कमलगर्भाभा निर्जनेऽथ महावने ॥ 
भ्रमस्येकाकिनी बाले वनमध्ये सुलोचने ॥ ६.१४४.२० ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
अहं फलवतीनाम जाबालेर्दुहिता मुने ॥ 
फलपुष्पार्थमायाता तदर्थमिह कानने ॥ २१ ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥ ॥ 
कुमारब्रह्मचारी स श्रूयते मुनिसत्तमः ॥ 
तत्कथं तस्य वामोरु त्वं जाता भार्यया विना ॥ २२ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
सत्यमेतन्महाभाग नास्ति दारपरिग्रहः ॥ 
तस्यर्षेः किं तु संजाता यथा तन्मेऽवधारय ॥ २३ ॥ 
रंभा नामाप्सरास्तेन पुरा दृष्टा सुरांगना ॥ 
ततः कामपरीतेन सेविता च यथासुखम्॥२४ ॥ 
ततस्तदुदराज्जाता देवलोके महत्तरे ॥ 
तयापि चेह तस्यर्षेर्भूय एव नियोजिता ॥ २५ ॥ 
एवं स मे पिता जातो जाबालिर्मुनिसत्तमः ॥ 
पोषिताऽहं ततस्तेन नानाफलसमुद्रवैः ॥ २६ ॥ 
ततः फलवती नाम कृतं तेन महात्मना ॥ 
ममानुरूपमेतद्धि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ २७ ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥ ॥ 
तव रूपं समालोक्य कामस्याहं वशं गतः ॥ 
तस्माद्भजस्व मां भीरु नो चेद्यास्यामि संक्षयम् ॥ २८ ॥ 
अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥ 
तीर्थयात्राकृते प्राप्तः क्षेत्रेऽस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः ॥ २९ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
कुमारधर्मिणी चाहमद्यापि वशगा पितुः ॥ 
कामधर्मं न जानामि चित्रांगद कथंचन ॥ ॥ ६.१४४.३० ॥ 
तस्मात्प्रार्थय मे तातं स मां तुभ्यं प्रदास्यति ॥ 
अनुरूपाय योग्याय तरुणाय मनस्विनीम् ॥३१ ॥ 
ममापि रुचितं चित्ते तव वाक्यमिदं शुभम् ॥ 
धन्याहं यदि ते कण्ठमालिंगामि यथेच्छया ॥ ३२ ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥ ॥ 
न शक्नोमि महाभागे तावत्कालं प्रतीक्षितुम् ॥ 
मां दहत्येष गात्रोत्थः सुमहान्कामपावकः ॥ ३३ ॥ 
तस्मात्कुरु प्रसादं मे रतिदानेन शोभने ॥ 
को जानाति हि तच्चित्तं कीदृग्रूपं भविष्यति ॥ ३४ ॥ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
एवं ते वर्तमानस्य मम तातः प्रकोपतः ॥
दहिष्यति न संदेहः शापं दत्त्वा सुदारुणम्॥ ३५ ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥ ॥ 
तव तातः स कालेन मां दहिष्यति मानदे ॥ 
कामानलः पुनः सद्य एष भस्म करिष्यति ॥३६॥ 
एवमुक्त्वाऽथ तां बालां वेपमानां त्रपावतीम् ॥ 
गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ प्रविवेश सुरालयम् ॥ ३७ ॥ 
तत्र तां रमयामास तदा कामप्रपीडितः ॥ 
तत्कालजातरागांधां निर्लज्जत्वमुपागताम् ॥ ॥ ३८ ॥ 
एवं तस्याः समं तेन स्थिताया दिवसो गतः ॥ 
निमेषवन्मुनिश्रेष्ठास्ततश्चास्तं गतो रविः ॥ ३९ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे विप्रो जाबालिर्दुःख संयुतः ॥ 
अनायातां सुतां ज्ञात्वा परिबभ्राम सर्वतः ॥ ६.१४४.४० ॥ 
अहो सा दुहिता मह्यं किमु व्यालैः प्रभक्षिता ॥ 
वृक्षं कंचित्समारूढा पतिता धरणी तले ॥ ४१ ॥ 
किं वा जलाशयं कंचित्प्राप्य गाधमजानती ॥ 
निमग्ना तत्र सा बाला संप्रविष्टा जलार्थिनी ॥ ४२ ॥ 
एवं स प्रलपन्विप्रो बभ्राम गहने वने ॥ 
कुशकण्टकविद्धांगः क्षुत्पिपासासमाकुलः ॥ ४३ ॥ 
यंयं शृणोति शब्दं स मृगपक्षिसमुद्भवम् ॥ 
रजन्यां तत्र निर्याति मत्वा फलवतीं च ताम् ॥ ४४ ॥ 
अथ क्रमात्समायातो हरहर्म्यं स सन्मुनिः ॥ 
यत्र चित्रांगदोपेता सा संतिष्ठति कन्यका ॥ ४५ ॥ 
निःशंका जल्पमाना च रागवाक्यान्यनेकशः ॥ 
अनर्हाणि कुमारीणां ब्रह्मजानां विशेषतः ॥ ४६ ॥ 
ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः ॥ 
कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः ॥ ४७ ॥ 
अथ दुद्राव वेगेन गृह्य काष्ठसमुच्चयम् ॥ 
द्वाभ्यामेव विनाशाय भर्त्समानो मुहुर्मुहुः ॥ ४८ ॥ 
धिग्धिक्पापसमाचारे कौमार्यं दूषितं त्वया ॥ 
लांछनं च समानीतं मम लोकत्रयेऽपि च ॥ ४९ ॥ 
नितरां पतिमासाद्य कर्मणानेन चाधमे ॥ 
तस्मादनेन पापेन युक्तां त्वां नाशयाम्यहम् ॥ ६.१४४.५० ॥ 
एवमुक्त्वा प्रहारं स यावत्क्षिपति सन्मुनिः ॥ 
तावच्चित्रांगदो नष्टो व्योममार्गेण सत्वरम् ॥ ५१ ॥ 
विवस्त्रा सापि तत्रैव खिन्नांगी कामसेवया ॥ 
न शशाक क्वचिद्गंतुं समुत्थाय ततः क्षितौ ॥ ५२ ॥ 
ततः काष्ठप्रहारोघैर्हत्वा तां पतितां क्षितौ॥ 
मृतामिति परिज्ञाय स क्रोधपरिवारितः ॥ ५३ ॥ 
ततश्चित्रांगदस्यापि ददौ शापं सुदारुणम् ॥ 
स दृष्ट्वाऽऽकाशमार्गेण गच्छमानं भयातुरम् ॥ ५४ ॥ 
य एष कन्यकां मह्यं धर्षयित्वा समुत्पतेत् ॥ 
स पतत्वचिरात्पापश्छिन्नपक्ष इवांडजः ॥ ५५ ॥ 
कुष्ठव्याधिसमायुक्तश्चलितुं नैव च क्षमः ॥ 
एतस्मिन्नन्तरे भूमौ स पपात नभस्तलात् ॥ ५६ ॥ 
कुष्ठव्याधिसमायुक्तः स च चित्रांगदो युवा ॥ 
ततस्तं स मुनिः प्राह काष्ठोद्यतकरः क्रुधा ॥ ५७ ॥ 
कस्त्वं पापसमाचार येन मे धर्षिता बलात् ॥ 
कुमारी तन्नयाम्येष त्वामद्य यम शासनम् ॥ ५८ ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥ ॥ 
अहं चित्रांगदोनाम गन्धर्वस्त्रिदिवौकसाम् ॥ 
तीर्थयात्राप्रसंगेन क्षेत्रेऽस्मिन्समुपागतः ॥ ५९ ॥ 
ततस्तु कन्यकां दृष्ट्वा कामदेववशं गतः ॥ ६.१४४.६० ॥ 
ततः सेवितवानत्र लताहर्म्ये जनच्युते ॥ 
तस्मात्कुरु क्षमां मह्यं दीनस्य प्रणतस्य च ॥ ६१ ॥ 
यथा व्याधेर्भवेन्नाशो यथा स्याद्गगने गतिः ॥ 
भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन स्वल्पः कोपो हि साधुषु ॥ ६२ ॥ 
॥ जाबालिरुवाच ॥ ॥ 
ईदृग्रूपधरस्त्वं हि मम वाक्याद्भविष्यसि ॥ 
एषापि मत्सुता पापा वस्त्रहीना सदेदृशी ॥ ६३ ॥ 
भविष्यति न संदेहो जीवयिष्यति चेत्क्वचित् ॥ 
यद्येषा धास्यति क्वापि वस्त्रं गात्रे निजे क्वचित् ॥ ६४ ॥ 
तन्नूनं च शिरोऽप्यस्याः फलिष्यति न संशयः ॥ 
एवमुक्त्वा विकोपश्च स जगाम निजाश्रमम् ॥ ६५ ॥ 
चित्रांगदोऽपि तत्रैव तया सार्धं तथा स्थितः ॥ 
कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र क्षेत्रे समाययौ ॥ ६६ ॥ 
चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां भगवाञ्छशिशेखरः ॥ 
गन्तुं चित्रेश्वरे पीठे गणै रौद्रैः समावृतः ॥ 
योगिनीभिः प्रचण्डाभिः सार्धं प्राप्ते निशामुखे ॥ ६७ ॥ 
अथ प्राप्ते निशार्धे तु योगिन्यस्ताः सुदारुणाः ॥ 
महामांसं महामांसमित्यूचुर्भक्षणाय वै ॥६८॥ 
नृत्यमानाः पुरस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः ॥ 
सस्पर्धा गणमुख्यैस्तैर्नर्तमानैः समंततः ॥६९ ॥ 
यस्तत्र समये तासां महामांसं प्रयच्छति ॥ 
मंत्रपूतं स संसिद्धिं समवाप्नोति वांछिताम् ॥ ६.१४४.७० ॥ 
मद्यं मांसं तथा चान्यन्नैवेद्यं वा फलादिकम् ॥ 
तस्य सिद्धिः समादिष्टा यथा स्वहृदये स्थिता ॥ ७१ ॥ 
एतस्मिन्नंतरे कन्या सा जाबालिसमुद्भवा ॥ 
स च चित्रांगदस्तत्र गत्वा प्रोवाच सादरम् ॥ ७२॥ 
अस्मदीयमिदं मांसं योगिन्यो हर्षसंयुताः ॥ 
भक्षयन्तु यथासौख्यं स्वयमेव प्रकल्पितम् ॥ ७३ ॥ 
अथ तं पुरुषं दृष्ट्वा कुष्ठव्याधिसमावृतम् ॥ 
विवस्त्रां कन्यकां तां च सर्वास्ता विस्मयान्विताः ॥ ७४ ॥ 
ते च सर्वे गणा रौद्राः स च देवस्त्रिलोचनः ॥ 
पप्रच्छ कौतुकाविष्टस्तत्र चित्रांगदं प्रभुः ॥ ७५ ॥ 
कस्त्वं धैर्यसमायुक्तो महत्सत्त्वे व्यवस्थितः ॥ 
यः प्रयच्छसि जीवं त्वं कीटस्यापि सुवल्लभम् ॥ ७६ ॥ 
केयं च वसनैंर्हीना त्वया सार्धं गतव्यथा ॥ 
प्रयच्छति निजं देहं यद्देयं नैव कस्यचित् ॥ ७७ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
ततः स कथयामास सर्वमात्मविचेष्टितम् ॥ 
यथा कन्यासमं संगः कृतः शापश्च सन्मुनेः ॥ ७८ ॥ 
ततश्चित्रांगदं दृष्ट्वा स गन्धर्वं दिवौकसाम् ॥ 
तथारूपं कृपाविष्टस्ततः प्रोवाच शंकरः ॥ ७९ ॥ 
मम संदर्शनं प्राप्य न मृत्युर्जायते क्वचित् ॥ 
न वृथा दर्शनं चैतत्तस्मात्प्रार्थय सादरम् ॥ ६.१४४.८० ॥ 
॥ चित्रांगद उवाच ॥. ॥ 
व्याधिनाऽहं सुनिर्विण्णस्तेन देवात्र चागतः ॥ 
येन व्याधिक्षयो भावी देहनाशेन शंकर ॥ ८१ ॥ 
तस्मात्कुरु क्षयं व्याधेर्यदि यच्छसि मे वरम् ॥ 
खेचरत्वं पुनर्देहि येन स्वर्गं व्रजाम्यहम् ॥ ८२ ॥ 
॥ श्रीशंकर उवाच ॥ ॥ 
त्वं स्थापयात्र मल्लिंगं पीठे गन्धर्वसत्तम ॥ 
ततश्चाराधय प्रीत्या यावद्वर्षमुपस्थितम् ॥ ८३ ॥ 
यथायथा सुपूजां त्वं मल्लिंगस्य करिष्यसि ॥ 
दिनेदिने तथा व्याधेस्तव नाशो भविष्यति ॥ ८४ ॥ 
ततस्तु खे गतिं प्राप्य पुनः स्वर्गं प्रयास्यसि ॥ 
मत्प्रसादान्न सन्देहः सत्यमेतन्मयोदितम् ॥ ८५ ॥ 
एषापि कन्यका यस्मात्प्रविष्टा पीठमध्यतः ॥ 
तस्मात्फलवतीनाम योगिनी सम्भविष्यति ॥ ८६ ॥ 
अनेनैव तु रूपेण नग्नत्वेन व्यवस्थिता ॥ 
मुख्यामवाप्स्यते पूजां वांछितं च प्रदास्यति ॥ 
पूजकानां स्थितं चित्ते शतसंख्यगुणं तदा ॥ ८७ ॥ 
एतां संपूजयेन्मर्त्यः पीठमेतत्ततः परम्॥ 
पूजयिष्यति तस्येष्टा सिद्धिरेवं भविष्यति ॥ ८८ ॥ 
एवमुक्त्वा ततः साऽथ हर्षेण महताऽन्विता ॥ 
योगिनीवृंदमध्यस्था नृत्यं चक्रे ततः परम् ॥ ८९ 
एवं बभूव सा तत्र योगिनी च वरांगना ॥ 
तथा चक्रे परं नृत्यं यथा तुष्टो महेश्वरः ॥ ६.१४४.९० ॥ 
ततः प्रोवाच तां हृष्टः सर्वयोगिनिसंनिधौ ॥ 
अनेन तव नृत्येन गीतेन च विशेषतः ॥ ९१ ॥ 
परितुष्टोस्मि ते वत्से तस्माच्छृणु वचो मम ॥ 
निशीथेऽद्य दिने प्राप्ते यस्ते पूजां करिष्यति ॥ ९२ ॥ 
सुरा मांसान्नसत्कारैर्मंत्रैरागमसंभवैः ॥ 
स भविष्यति तत्कालं शापानुग्रहशक्तिमान् ॥ ९३ ॥ 
बंधनं मोहनं चापि शत्रोरुच्चाटनं तथा ॥ 
करिष्यति न सन्देहो वशीकरणमेव च ॥ ९४ ॥ 
त्रिकोणं कुण्डमास्थाय दिशां पालान्प्रपूजयेत् । 
क्षेत्रपालं च सर्वास्ता देवता गमनोद्भवाः ॥ ९५ ॥ 
तथा चत्वरपूजां च प्रकृत्वा विधिपूर्वकम् ॥ 
पश्चात्त्वां पूजयित्वा च होमं यश्च करिष्यति ॥ ९६ ॥ 
शत्रुवामपदोत्थेन स्पृष्टेन रजसाऽथवा ॥ 
गुग्गुलेन सहस्रांतं स्तंभनं च करिष्यति ॥ ९७ ॥ 
यश्च शत्रुं हृदि स्थाप्य शत्रूद्वर्तनसंभवम् ॥ 
मलं धात्रीफलैः सार्धं मोहनं स करिष्यति ॥ ९८ ॥ 
यः शत्रोः स्नानजं तोयं गृहीत्वा चाथ कर्दमम् ॥ 
शिवनिर्माल्यसंयुक्तं जुह्वयिष्यति पावके ॥ ९९ ॥ 
तवाग्रे स नरो नूनं शत्रुमुच्चाटयिष्यति ॥ 
एषोपि तव संगेन तव चित्रांगदः प्रियः ॥ 
संप्राप्स्यति च सत्पूजामनुषंगात्त्वदुद्भवात् ॥ ६.१४४.१०० ॥ 
॥ फलवत्युवाच ॥ ॥ 
यदि देव प्रसन्नो मे तथान्यमपि सद्वरम्॥१०१॥ 
हृदिस्थं देहि मे सौख्यं येन संजायतेऽखिलम् ॥ 
पिता ममैष जाबालिर्निर्मुक्तो वसनैः सदा ॥ १०२ ॥ 
अहं यथा तथात्रैव संतिष्ठतु दिवानिशम् । 
येन संतापमायाति पश्यन्मम विरोधिनीम् ॥ १०३ ॥ 
क्रीडां ब्राह्मणवंशस्य मद्यमांससमुद्भवाम् ॥ 
मद्यगन्धं समाघ्राति मांसं पश्यति संस्कृतम् ॥ 
मां स्वच्छंदरतां नित्यं दुःखं याति दिनेदिने ॥ १०४ ॥ 
॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ 
एवं भविष्यति प्रोक्तं संजातं चाधुना शुभे ॥ 
अहं यास्यामि कैलासं त्वं तिष्ठात्र यथोदिता ॥ १०५ ॥ 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं स भगवान्प्रोक्त्वा गतश्चादर्शनं हरः ॥ 
योगिन्यश्चैव ताः सर्वाः स्वेस्वे स्थाने व्यवस्थिताः ॥ १०६ ॥ 
चित्रांगदोपि तत्रैव कृत्वा प्रासादमुत्तमम् ॥ 
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः ॥ १०७ ॥ 
ततश्चाराधयामास दिवारात्रमतंद्रितः ॥ १०८ ॥ 
ततः संवत्सरस्यांते व्याधिमुक्तः सुरूपधृक् ॥ 
विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम् ॥ 
सोऽपि जाबालिनामाथ विवस्त्र समपद्यत ॥ १०९ ॥ 
जनहास्यकरो लोके स्थितस्तत्रैव सर्वदा ॥ 
पश्यमानो विकारांस्तान्दुःखितः स्वसुतोद्भवान् ॥ ६.१४४.११० ॥ 
ततश्च गर्हयामास स्त्रीणां जन्म महामुनिः ॥ 
तस्मिन्पीठे समासाद्य दुःखेन महताऽन्वितः ॥ १११ ॥ 
अहो पापात्मनां पुंसां संभविष्यंति योषितः ॥ 
यासामीदृक्समाचारो द्विजवंशोद्भवास्वपि ॥ ११२ ॥ 
सकृदेव मया संगः कृतो नार्या समन्वितः ॥ 
आजन्ममरणं यावत्पापं प्राप्तं यथेदृशम् ॥ ११३ ॥ 
ये पुनस्तासु संसक्ताः सदैव पुरुषाधमाः ॥ 
का तेषां जायते लोके गतिर्वेद्मि न चिंतयन् ॥ ११४ ॥ 
एवं तस्य ब्रुवाणस्य योगिन्यस्ताः क्रुधान्विताः ॥ 
तमूचुर्ब्राह्मणं तत्र घृणया परिवारितम्॥ ११५ ॥ 
॥ योगिन्य ऊचुः ॥ 
मा निंदां कुरु मूढात्मंस्त्वं स्त्रीणां योगमाश्रितः ॥ 
एतच्चराचरं विश्वं स्त्रीभिः संधार्यते यतः ॥ ११६ ॥ 
याभिः संजनितः शेषः कूर्मश्च तदनंतरम् ॥ 
याभ्यां संधार्यते पृथ्वी यस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ११७ ॥ 
धन्येयं ते सुता मूढ या प्राप्ता योगमुत्तमम् ॥ 
प्राप्ता च परमं स्थानं स्तोकैरेवात्र वासरैः ॥ ११८॥। 
त्वं पुनर्मूर्खतां प्राप्तश्छांदसं मार्गमास्थितः ॥ 
अविद्यया समायुक्तः संसारेऽत्र भ्रमिष्यसि ॥ ११९ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ 
स्त्रियो निंद्यतमाः सर्वाः सर्वावस्थासु दुःखदाः ॥ 
इहलोके परे चैव ताभ्यः सौख्यं न लभ्यते ॥ ६.१४४.१२० ॥ 
यदर्थं निहतः शुम्भो निशुम्भश्च महासुरः ॥ 
रावणो दण्डभूपश्च तथान्येऽपि सहस्रशः ॥ १२१ ॥ 
प्राप्य तादृग्द्विजं कांतं गौतमं स्त्रीस्वभावतः ॥ 
अहिल्या शक्रमासाद्य चकमे शीलवर्जिता ॥ १२२ ॥ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
यच्च निंदसि मूढात्मन्संति निंद्याश्च योषितः ॥ 
तद्वदस्व मया सार्धं येन त्वां बोधयाम्यहम् ॥ १२३ ॥ 
न तेऽस्ति हृदये बुद्धिर्न लज्जा न दया मुने ॥ 
किमंत्यजोऽपि तत्कर्म कुरुते यत्त्वया कृतम् ॥ १२४ ॥ 
अहं तावत्प्रहारेण त्वया व्यापादिताऽधम ॥ 
स्त्रीहत्योद्भवपापस्य न चिन्ता विधृता हृदि ॥ १२५ ॥ 
विशेषेण सुतायाश्च कोपाविष्टेन चेतसा ॥ 
गच्छंति पातकान्यत्र प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः ॥ ॥ १२६ ॥ 
स्त्रीवधोत्थं पुनर्याति यदि तत्त्वं प्रकीर्तय ॥ 
एतन्मे न च दुःखं स्याद्यद्धतास्मि द्विजाधम ॥ १२७ ॥ 
यच्छप्ता नग्नसद्भावं नीता तत्पातकं च ते ॥ 
कल्पांतेऽपि सुदुर्बुद्धे न संयास्यति कुत्रचित् ॥ १२८ ॥ 
तस्माद्भुंक्ष्व सुदुःखार्तः स्थितोऽत्रैव मया सह ॥ 
न भूयो निंदसि प्रायो न च व्यापादयिष्यसि ॥ १२९ ॥ 
अनिंद्या योषितः सर्वा नैता दुष्यंति कर्हिचित् ॥ 
मासिमासि रजो ह्यासां दुष्कृतान्यपकर्षति ॥ ६.१४४.१३० ॥ 
॥ मुनि रुवाच ॥ ॥ 
स्त्रियः पापसमाचारा नैताः शुध्यंति कर्हिचित् ॥ 
परकांते रतिर्यासामंत्यजत्वं प्रयच्छति ॥ १३१ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
मा मैवं वद मूढात्मन्नमेध्या इति योषितः ॥ 
अत्र श्लोकः पुरा गीतो मनुना तं निबोध मे ॥ १३२ ॥ 
ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः ॥ 
अजाश्वा मुखतो मेध्या स्त्रियो मेध्याश्च सर्वतः ॥ १३३ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
ब्राह्मणाः सर्वतो मेध्या गावो मेध्याश्च सर्वतः ॥ 
अजाश्वा मुखतो मेध्या न मेध्याश्च स्त्रियः क्वचित् ॥ १३४ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
तस्य चिंतामणिर्हस्ते तस्य कल्पद्रुमो गृहे ॥ 
कुबेरः किंकरस्तस्य यस्य स्यात्कामिनी गृहे ॥ १३५ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
तस्यापदोऽखिला दुःखं दुःखं तस्याखिलं गृहे ॥ 
नरकः सर्वतस्तस्य यस्य स्यात्कामिनीगृहे ॥ १३६ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
यानि कान्यत्र सौख्यानि भोगस्थानानि यानि च ॥ 
धर्मार्थकामजातानि तानि स्त्रीभ्यो भवंति हि ॥ १३७ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
यानि कानि सुदुःखानि क्लेशानि यानि देहिनाम् ॥ 

यानि कष्टान्यनिष्टानि स्त्रीभ्यस्तानि भवंति च ॥ १३८ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
धर्मार्थकाममोक्षान्स्त्री चतुरोऽपि चतसृभिः ॥ 
वह्निप्रदक्षिणाभिस्तान्विवाहेऽपि प्रदर्शयेत् ॥ १३९ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे ॥ 
वह्निप्रदक्षिणान्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत् ॥ ६.१४४.१४० ॥ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
के नाम न विरज्यंति ज्ञानाढ्या अपि मानवाः ॥ 
कर्णांतलग्ननेत्रांतां दृष्ट्वा पीन पयोधराम् ॥ १४१ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
के नाम न विनश्यंति मूढज्ञाना नितंबिनीम् ॥ 
रम्यबुद्ध्योपसर्पंति ये ज्वालाः शलभा इव ॥ १४२ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
निर्मुखौ च कठोरौ च प्रोद्धतौ च मनोरमौ ॥ 
स्त्रीस्तनौ सेवते धन्यो मधुमांसे विशेषतः ॥१४३॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
आभोगिनौ मंडलिनौ तत्क्षणान्मुक्तकंचुकौ॥ 
वरमाशीविषौ स्पृष्टौ न तु पत्न्याः पयोधरौ ॥ १४४ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
न चासां रचनामात्रं केवलं रम्यमंगिभिः । 
परिष्वंगोऽपि रामाणां सौख्याय पुलकाय च ॥ १४५ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
न चासां रचनामात्रं रम्यं स्यात्पापदं दृशः ॥ 
वपुः स्पृष्टं विनाशाय स्त्रीणां प्रेत्य नरकाय च ॥ १४६ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
को नाम न सुखी लोके को नाम सुकृती न च ॥ 
स्पृहणीयतमः को न स्त्रीजनो यस्य रज्यते ॥ १४७ ॥ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
को न मुक्तिं व्रजेत्तत्र को न शस्यतरो भवेत् ॥ 
को न स्यात्क्षेमसंयुक्तः स्त्रीजने यो न रज्यते ॥ १४८ ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
संसारांतः प्रसुप्तस्य कीटस्यापि प्ररोचते ॥ 
स्त्रीशरीरं नरस्यात्र किं पुनर्न विवेकिनः ॥ १४९ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः ॥ 
तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः ॥ ६.१४४.१५० ॥ 
॥ कन्योवाच ॥ ॥ 
सौख्यस्थानं नृणां किंचिद्वेधसा ऽन्यदपश्यता ॥ 
शाश्वतं चिंतयित्वाथ स्त्रीरत्नमिदमाहृतम् ॥ १५१ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
बंधनं जगतः किंचिद्वेधसाऽन्यदपश्यता ॥ 
स्त्रीरूपेण ततः कोपि पाशोऽयं स्त्रीमयः कृतः ॥ १५२ । 
॥ सूत उवाच ॥ ॥ 
एवं स मुनिशार्दूलस्तयातीव समागमे ॥ 
निरुत्तरीकृतो यावत्ततः प्राह निजां सुताम् ॥ १५३ ॥ 
॥ मुनिरुवाच ॥ ॥ 
त्वया सह न संवादो मया कार्योऽधुना क्वचित् ॥ 
या त्वं बालापि मामेवं निषेधयसि सर्वतः॥१५४॥ 
तस्माद्धन्यतरं मन्ये अहमात्मानमद्य वै ॥ 
यस्य मे त्वं सुता ईदृगीदृक्छास्त्रविचक्षणा ॥ १५५ ॥ 
तस्मान्न मे महाभागे कोपः स्वल्पोऽपि विद्यते ॥ 
तस्माद्यथेच्छया क्रीडां कुरु योगिनिमध्यगा ॥ १५६ ॥ 
ततः सा लज्जिता दृष्ट्वा पितरं स्नेहवत्सलम् । 
प्रणिपत्य पुनःप्राह योगिनीमध्यसंस्थिता ॥ १५७ ॥ 
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्त्वं निषिद्धो मया प्रभो ॥ 
क्षंतव्यं सकलं मेऽद्य वालिकाया विशेषतः ॥ १५८॥
अत्र पीठे समागत्य प्रथमं ते द्विजोत्तमाः ॥ 
पूजां सर्वे करिष्यंति मानवा भक्तितत्पराः ॥ 
पश्चाच्च सर्वपीठस्य यास्यंति च परां गतिम्॥ १५९ ॥ 
एवं सा तत्र संजाता जाबालिमुनिसंभवा ॥ 
जाबालिश्च मुनिश्रेष्ठस्तथा चित्रांगदेश्वरः ॥ ६.१४४.१६० ॥ 
त्रयाणामपि यस्तेषां पूजां मर्त्यः समाचरेत्॥ 
दिवसेदिवसे तत्र स सिद्धिं समवाप्नुयात् ॥ १६१ ॥ 
नासाध्यं विद्यते किंचित्तावदत्र धरातले ॥ 
पूज्यते भूमिपालाद्यैर्भोगान्दिव्यांस्तथा लभेत् ॥ १६२ ॥ 
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स मुनिः सा च कन्यका ॥ 
पूजनीया विशेषेण स देवोऽथ महेश्वरः ॥ १६३ ॥ 
एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं सर्वकामदम् ॥ 
पठतां शृण्वतां चैव इहलोके परत्र च ॥ १६४  
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रांगदेश्वरफलवतीजाबाल्याख्यानवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १४४ ॥ ॥ छ ॥