महाभारतम्-13-अनुशासनपर्व-233
महेश्वरेणोमांप्रति मांसभक्षणाभक्षणयोर्दोषगुणकथनम्।। 1 ।।
	गुरुप्रशंसनपूर्वकं तत्पूजादिफलकथनम्।। 2 ।।
	तथा तीर्थस्नानोपवासादिफलकथनम्।। 3 ।।
<table>				
<td>

	जनमेजय उवाच।	<td>	13-233-1x	
				
<td>

	बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु।को ह्यत्र पुरुषः श्रेष्ठः को वा योनिरिहोच्यते।।	<td>	12-360-1a12-360-1b	
<td>

	वैशंपायन उवाच।	<td>	12-360-2x	
				
<td>

	बहवः पुरुषा लोके साङ्ग्ययोगविचारणे।नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह।।	<td>	12-360-2a12-360-2b	
				
<td>

	बहनां पुरुषाणां च यथैका योनिरुच्यते।तथा तं पुरुषं विश्वं व्याख्यास्यामि गुणाधिकम्।।	<td>	12-360-3a12-360-3b	
				
<td>

	नमस्कृत्वा च गुरवे व्यासाय विदितात्मने।तपोयुक्ताय दान्ताय वन्द्याय परमपये।।	<td>	12-360-4a12-360-4b	
				
<td>

	इदं पुरुषसूक्तं हि सर्ववेदेषु पार्थिव।ऋतं सत्यं च विख्यातमृपिसिंहेन चिन्तितम्।।	<td>	12-360-5a12-360-5b	
				
<td>

	उत्सर्गेणापवादेन ऋषिभिः कपिलादिभिः।अध्यान्मचिन्तामाश्रित्य शास्त्राण्युक्तानि भारत।।	<td>	12-360-6a12-360-6b	
				
<td>

	समासतेस्तु यद्व्यासः पुरुषैकत्वमुक्तवान्।तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि प्रसादादमितौजसः।।	<td>	12-360-7a12-360-7b	
				
<td>

	अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।ब्रह्मणा सह संवादं त्र्यम्बकस्य विशांपते।।	<td>	12-360-8a12-360-8b	
				
<td>

	क्षीरोदस्य समुद्रस्य मध्ये हाटकसप्रभः।वैजयन्त इति ख्यातः पर्वतप्रवरो नृप।।	<td>	12-360-9a12-360-9b	
				
<td>

	तत्राध्यात्मगतिं देव एकाकी प्रविचिन्तयन्।वैराजसदनान्नित्यं वैजयन्तं निपेवते।।	<td>	12-360-10a12-360-10b	
				
<td>

				
<td>

	अथ तत्राऽऽसतस्तस्य चतुर्वक्रस्य धीमतः।ललाटप्रभवः पुत्रः शिव आगाद्यदृच्छया।आकाशेन महायोगी पुरा त्रिनयनः प्रभुः।।	<td>	12-360-11a12-360-11b12-360-11c	
				
<td>

	ततः खान्निपपाताशु धरणीधरमूर्धनि।अग्रतश्चाभवत्प्रीतो ववन्दे चापि पादयोः।।	<td>	12-360-12a12-360-12b	
				
				
	तं पादयोनिंपतितं दृष्ट्वा सव्येन पाणिना।अत्थापयामास तदा प्रभुरेकः प्रजापतिः।उवाच चैनं भगवांश्चिरस्यागतमात्मजम्।।		12-360-13a12-360-13b12-360-13c	
<td>

	पितामह उवाच।	<td>	12-360-14x	
				
<td>

				
	स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोसि मेऽन्तिकम्।कच्चित्ते कुशलं पुत्र स्वाध्यायतपसोः सदा।नित्यमुग्रतपास्त्वं हि ततः पृच्छामि ते पुनः।।		12-360-14a12-360-14b12-360-14c	
<td>

	रुद्र उवाच।	<td>	12-360-15x	
				
<td>

	त्वत्प्रसादेन भगवन्स्वाध्यायतपसोर्मम।कृशलं चाव्ययं चैव सर्वस्य जगतस्त्वथ।।	<td>	12-360-15a12-360-15b	
		<td>		
<td>

	चिरदृष्टोमि भगवन्वैराजसदने मया।ततोऽहं पर्वतं प्राप्तस्त्विमं त्वत्पादसेवितम्।।	<td>	12-360-16a12-360-16b	
<td>

				
	कौतूहलं चापि हि मे एकान्तगमनेन ते।नैतत्कारणमल्पं हि भविष्यति पितामह।।	<td>	12-360-17a12-360-17b	
				
	किंनु तत्सदनं श्रेष्ठं क्षुत्पिपासाविवर्जितम्।सुरासुरैरध्युपितमृषिभिश्चामितप्रभैः।।		12-360-18a12-360-18b	

</tr>
<tr><td>

				
<tr><td>

	गन्धर्वैरेप्सरोभिश्च सततं संनिषेवितम्।उत्सृज्येमं गिरिवरमेकाकी प्राप्तवानसि।।	<td>	12-360-19a12-360-19b	
	ब्रह्मोवाच।		12-360-20x	
<tr><td>

		<td>		
	वैजयन्तो गिरिवरः सततं सेव्यते मया।अत्रैकाग्रेण मनसा पुरुषश्चिन्त्यते विराट्।।		12-360-20a12-360-20b	
<td>

	रुद्र उवाच।	<td>	12-360-21x	
				
<td>

	बहवः पुरुषा ब्रह्मंस्त्वया सृष्टाः स्वयंभुव।सृज्यन्ते चापरे ब्रह्मन्स चैकः पुरुषो विराट्।।	<td>	12-360-21a12-360-21b	
				
<td>

	को ह्यसौ चिन्त्यते ब्रह्मंस्त्वयैकः पुरुषोत्तमः।एतन्मे संशयं छिन्धि महत्कौतूहलं हि मे।।	<td>	12-360-22a12-360-22b	
<tr><td>

	ब्रह्मोवाच।		12-360-23x	
<td>

				
<td>

	बहवः पुरुषाः पुत्र त्वया ये समुदाहृताः।एवमेतदतिक्रान्तं द्रष्टव्यं नैवमित्यपि।।		12-360-23a12-360-23b	
<td>

				
	आधारं तु प्रवक्ष्यामि एकस्य पुरुषस्य ते।बहूनां पुरुषाणां स यथैका योनिरुच्यते।।	<td>	12-360-24a12-360-24b	
<td>

				
<td>

	तथा तं पुरुषं विश्वं परमं सुमहत्तमम्।निर्गुणं निर्गुणा भूत्वा प्रविशन्ति सनातनम्।।		12-360-25a12-360-25b	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि नारायणीये षष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 360।।	<td>		
	ततस्तमीश्वरादिष्टा बुद्धिः क्षिप्रं विवेश सा।।	<td>	12-359-25c	
<td>

				
<td>

	अथैनं बुद्धिसंयुक्तं पुनः स ददृशे हरिः।भूयश्चैव वचः प्राह सृजेमा विविधाः प्रजाः।।	<td>	12-359-26a12-359-26b	
<td>

				
	बाढमित्येव कृत्वाऽसौ यथाऽऽज्ञां शिरसा हरेः।एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधायत।।	<td>	12-359-27a12-359-27b	
				
<td>

	प्राप चैनं मुहूर्तेन स्वं स्थानं देवसंज्ञितम्।तां चैव प्रकृतिं प्राप्य एकीभावगतोऽभवत्।।	<td>	12-359-28a12-359-28b	
<td>

				
	अथास्य बुद्धिरभवत्पुनरन्या तदा किल।सृष्टाः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्मणा परमेष्ठिना।।		12-359-29a12-359-29b	
		<td>		
<td>

	दैत्यदानवगन्धर्वरक्षोगणसमाकुला।जाता हीयं वसुमती भाराक्रान्ता तपस्विनी।।		12-359-30a12-359-30b	
<td>

				
<td>

	बहवो बलिनः पृथ्व्यां दैत्यदानवराक्षसाः।भविष्यन्ति तपोयुक्ता वरानप्राप्स्यन्ति चोत्तमान्।।	<td>	12-359-31a12-359-31b	
				
	अवश्यमेव तैः सर्वैर्वरदानेन दर्पितैः।बाधितव्याः सुरगणा ऋषयश्च तपोधनाः।।		12-359-32a12-359-32b	
<td>

				
<td>

	तत्र न्याय्यमिदं कर्तुं भारावतरणं मया।अथ नानासमुद्भूतैर्वसुधायां यथाक्रमम्।।	<td>	12-359-33a12-359-33b	
		<td>		
	निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण च।इदं तपस्विनी सत्या धारयिष्यति मेदिनी।।	<td>	12-359-34a12-359-34b	
				
<td>

	मया ह्येषा हि ध्रियते पातालस्थेन भोगिना।तस्मात्पृथ्व्याः परित्राणं करिष्ये संभवं गतः।।	<td>	12-359-35a12-359-35b	
				
	एवं स चिन्तयित्वा तु भगवान्मघधुसूदनः।रुपाण्यनेकान्यसृजत्प्रादुर्भावभवाय सः।।		12-359-36a12-359-36b	
<td>

		<td>		
<td>

	वाराहं नारसिहं च वामनं मानुषं तथा।एभिर्मया निहन्तव्याः दुर्विनीताः सुरारयः।।	<td>	12-359-37a12-359-37b	
				
<td>

	अथ भूयो जगत्स्रष्टा भोःशब्देनानुनादयन्।सरस्वतीमुच्चचार तत्र सारस्वतोऽभवत्।।	<td>	12-359-38a12-359-38b	
				
<td>

	अपान्तरतमा नाम सुतो वाक्संभवः प्रभोः।भूतभव्यभविष्यज्ञः सत्यवादी दृढव्रतः।।	<td>	12-359-39a12-359-39b	
				
<td>

	तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिवरव्ययः।वेदाख्याने श्रुतिः कार्या त्वया मतिमतांवर।।	<td>	12-359-40a12-359-40b	
				
<td>

	तस्मात्कुरु यथाज्ञप्तं ममैतद्वचनं मुने।तेन भिन्नास्तदा वेदा मनोः स्वायंभुवेन्तरे।।	<td>	12-359-41a12-359-41b	
				
<td>

	ततस्तुतोष भगवान्हरिस्तेनास्य कर्मणा।तपसा च सुतप्तेन यमेन नियमेन च।।		12-359-42a12-359-42b	
<td>

		<td>		
<td>

	मन्वन्तरेषु पुत्र त्वमेवं लोकप्रवर्तकः।भविष्यस्यचलो ब्रह्मन्नप्रधृष्यश्च नित्यशः।।	<td>	12-359-43a12-359-43b	
<td>

		<td>		
<td>

	पुनस्तिष्ये च संप्राप्ते कुरवो नाम भारताः।भविष्यन्ति महात्मानो राजानः प्रथिता भुवि।।	<td>	12-359-44a12-359-44b	
<td>

				
	तेषां त्वत्तः प्रसूतानां कुलभेदो भविष्यति।परस्परविनाशार्थं त्वामृते द्विजसत्तम।।	<td>	12-359-45a12-359-45b	
		<td>		
	तत्राप्यनेकधा वेदान्भेत्स्यसे तपसाऽन्वितः।कृष्णे युगे च संप्राप्ते कृष्णवर्णो भविष्यसि।।		12-359-46a12-359-46b	
<td>

				
	धर्माणां विविधानां च कर्ता ज्ञानकरस्तथा।भविष्यसि तपोयुक्तो न च रागाद्विमोक्ष्यसे।।	<td>	12-359-47a12-359-47b	
				
<td>

	वीतरागश्च पुत्रस्ते परमात्मा भविष्यति।महेश्वरप्रसादेन नैतद्वचनमन्यथा।।	<td>	12-359-48a12-359-48b	
				
<td>

				
				
<td>

	यं मानसं वै प्रवदन्ति विप्राःपितामहस्योत्तमबुद्धियुक्तम्।वसिष्ठमग्र्यं च तपोनिधानंयस्यातिसूर्यं व्यरिरिच्यते भाः।।	<td>	12-359-49a12-359-49b12-359-49c12-359-49d	
<td>

	उमोवाच।	<td>	13-233-52x	
				
		<td>		
<td>

	तस्यान्वपे चापि ततो महर्षिःपराशरो नाम महाप्रभावः।पिता स ते वेदनिधिर्वरिष्ठोमहातपा वै तपसो निवासः।।	<td>	12-359-50a12-359-50b12-359-50c12-359-50d	
				
<td>

	कानीनगर्भः पितृकन्यकायांतस्मादृषेस्त्वं भविता च पुत्रः।।	<td>	12-359-51a12-359-51b	
				
	भूतभव्यभविष्याणां ज्ञानानां वेत्स्यसे गतिम्।ये ह्यतिक्रान्तकाः पूर्वं सहस्रसुगपर्ययाः।।		12-359-52a12-359-52b	
<td>

		<td>		
	तांश्च सर्वान्मयोद्दिष्टान्द्रक्ष्यसे तपसाऽन्वितः।पुनर्द्रक्ष्यसि चानेकसहस्रयुगपर्ययान्।।	<td>	12-359-53a12-359-53b	
<td>

		<td>		
				
<td>

	अनादिनिधनं लोके चक्रहस्तं च मां मुने।अनुध्यानान्मम मुने नैतद्वचनमन्यथा।भविष्यति महासत्व ख्यातिश्चाप्यतुला तव।।	<td>	12-359-54a12-359-54b12-359-54c	
				
<td>

		<td>		
	* शनैश्चरः सूर्यपुत्रो भविष्यति मनुर्महान्।तस्मिन्मन्वन्तरे चैव मन्वादिगणपूर्वकः।त्वमेव भविता वत्स मत्प्रसादान्न संशयः।।		12-359-55a12-359-55b12-359-55c	
<td>

		<td>		
<td>

	[यत्किंचिद्विद्यते लोके सर्वं तन्मद्विचेष्टितम्।अन्यो ह्यन्यं चिन्तयति स्वच्छन्दं विदधाम्यहम्।।]	<td>	12-359-56a12-359-56b	
				
<td>

	एवं सारस्वतमृषिमपांतरतमं तथा।युक्त्वा वचनमीशानः साधयस्वेत्यथाब्रवीत्।।	<td>	12-359-57a12-359-57b	
				
<td>

	सोहं तस्य प्रसादेन देवस्य हरिमेधसः।अपांतरतमो नाम्ना ततो जातोऽऽज्ञया हरेः।।	<td>	12-359-58a12-359-58b	
	पुनश्च जातो विख्यातो वसिष्ठकुलनन्दनः।।			
<td>

	त्रिराप्लुत्य जलाभ्यासे दत्त्वा ब्राह्मणदक्षिणाम्।अभ्यर्च्य देवायतनं ततः प्रायाद्यथागतम्।।	<td>	13-233-62a13-233-62b	
	तदेतत्कथितं जन्म मया पूर्वकमात्ममः।नारायणप्रसादेन तदा नारायणांशजम्।।		12-359-60a12-359-60b	
<td>

	एतद्विधानं सर्वेषां तीर्थंतीर्थमिति प्रिये।समीपतीर्थस्नानात्तु दूरतीर्थं सुपूजितम्।।	<td>	13-233-63a13-233-63b	
	मया हि सुमहत्तप्तं तपः परमदारुणम्।पुरा मतिमतां श्रेष्ठाः परमेण समाधिना।।		12-359-61a12-359-61b	
<td>

	आदिप्रभृतिशुद्धस्य तीर्थस्नानं शुभं भवेत्।तपोर्थं पापनाशार्थं शौचार्थं तीर्थगाहनम्।।	<td>	13-233-64a13-233-64b	
	एतद्वः कथितं सर्वं यन्मां पृच्छत पुत्रकाः।पूर्वजन्म भविष्यं च भक्तानां स्नेहतो मया।।		12-359-62a12-359-62b	
<td>

	वैशंपायन उवाच।	<td>	12-359-63x	
<td>

	।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मिपर्वणि त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 233 ।।	<td>		</table>

महाभारतम्/अनुशासनपर्व