Lenga piemontèisa/Corso elementare di Piemontese/Lezione 11
Artorn

Corso elementare di Piemontese

Conversassion 1 
J'erbo e le fior (prima part)

Cristin-a a l'ha la passion ëd le piante: a l'é spersa dj'erbo e dle fior. A-j pias ëd fesse dë spasgiade longhe ant ij bòsch: s'a veul, a l'é bon-a a ciamé con sò nòm tute le piante e tute le fior ch'a vivo sì da nojàuti an Piemont.

Anlora, Cristin-a, corage! Fane savèj cole ch'a son le piante ch'at apassion-o 'd pì!

- Dnans a tut le biole: con sò tronch bianch e bel e con soe feuje vërde che al temp d'oteugn a angiàuno e peui a tombo an tèra tan'ma na pieuva d'òr; as peul bin disse ch'a son j'argin-e dj'erbo.

E peui am piaso ij fò, ij sapin, ij malëzzo e ij pin. Ma i vad an breu'd faseuj bele dnans a na rol o a na verna o a n'orm...

- Bin, Cristin-a, fërmomse sì, tan për ancaminé!

I l'oma capì ch'at piaso j'erbo.

Vocabolari 

 passion = passione
 pianta = pianta
 esse spers ëd caicòs = andare matti per qualcosa
 erbo = albero
 fior (femm.) = fiore
 a-j pias ëd fesse = lett. le piace di farsi
 spasgiada = passeggiata
 bòsch = bosco
 a l'é bon-a a ciamé = è capace di chiamare
 fane savèj = facci sapere
 apassioné = appassionare
 dnans = prima
 biola / bola = betulla
 tronch = tronco
 bianch = bianco (femm. bianca)
 feuja = foglia
 verd (femm. vërda) = verde
 oteugn = autunno
 angiauné = ingiallire
 tombé = cadere
 malëzzo = larice
 tan'ma = come
 pin = pino
 pieuva = pioggia
 fò = faggio
 sapin = abete
 as peul bin disse = si può ben dire
 argin-a = regina
 andé an breu 'd faseuj = andare in brodo di giuggiole
 rol = quercia
 verna = ontano nero
 orm = olmo

Conversassion 2 
J'erbo e le fior (a va anans)

(A séguita Cristin-a...)

- Le fior am piaso da mat: ch'as trata 'd margrite, reuse (rosse o bianche a-i n'anfà pa) o 'd liri, ch'a sio përfumà o nò; mi i j'adòro!

E am piaso 'dcò le primavere, ij bluet, ij mobliepà, ij botondòr e le betòniche 'd montagna. Ma dnans a n'astr o na stèila alpin-a i stagh sensa parlé.

Vocabolari 

 a va anans = continua
 da mat = da matti
 seguité = continuare
 margrita = margherita
 reusa = rosa
 a-i n'anfà pa = non importa nulla
 liri = giglio
 përfumà = profumato
 adoré (mi i adòro) = adorare
 am piaso = mi piacciono
 primavera = qui "primula"
 mobliepà = nontiscordardimè
 botondòr = bocca di leone; ranuncolo
 betònica 'd montagna = arnica
 astr = astro alpino
 stèila alpin-a = stella alpina

Conversassion 3 
(A séguita Cristin-a...)

- Ant ij bòsch it peule trové vàire cocale: nen tute as peulo mangesse. Tutun, còs a-i é-lo 'd pì bon e doss che na bela pugnà d'àmpole o d'ambrun-e, për nen ch'i parla dl'uva ramà?

E lassoma da banda le more, sedësnò...

I lo savìe che da le cocale dlë snèiver as peul fesse un licor ch'a l'é la fin dël mond?

I lo savìe nen? Beh, darmage!

Nòm ëd dontrè frut: nos, fròla, ciresa (o sresa), persi, portugal, limon, tomàtica, pom-granà...

Ël Piemont a l'é un pais famos për sò vin: ël vin as fà da l'ùa; l'ùa a peul esse bianca o nèira. Ch'a l'é bel, d'istà, stesse al càuss ëd n'erbo e picotesse na bela rapa d'ùa con j'asinej gròss e pien ëd giuss!

Vocabolari 

 cocala / gala = bacca
 tutun = tuttavia
 pugnà = manciata
 àmpola = lampone
 ambrun-a = mirtillo
 për nen ch'i parla = per non parlare
 ùa / uva ramà = ribes
 mora = mora
 snèiver = ginepro
 licor = liquore
 darmage! = peccato!
 dontrè = alcuni
 nos = noce
 fròla = fragola
 ciresa / sresa = ciliegia
 persi = pesca
 portugal / portigal = arancia
 limon = limone
 tomàtica = pomodoro
 pom granà = melograno
 famos = famoso
 vin = vino
 ùa / uva = uva
 ch'a l'é bel = com' è bello
 stesse = sedersi
 càuss ëd l’erbo = base di un albero
 picoté = spiluzzicare
 rapa = grappolo (l'it. rapa si dice rava)
 asinel = acino
 giuss = succo
 pien (femm. pien-a) = pieno

VERB

IL TEMPO FUTURO 

Nota 1. Se il radicale verbale termina in r .la desinenza del futuro si attacca regolarmente.

Es. pioré - i piorrai 

Nota 2. Se il radicale verbale esce in 'muta cum liquida' (= consonante + l, r), una e. eufonica viene interposta tra il radicale stesso e le desinenze del futuro. Esempi:

 intré -> i intrerai .(entrerò)
 anflé -> anflerai .(imbratterò)
 dësblé -> dësblerai .(distruggerò, disfarò)

A questa regola fa eccezione il verbo parlé (parlare) -> i parlrai, i parlrìa etc.

ESERCISSI 
VIRÉ AN ITALIAN / AN PIEMONTÈIS

 1. A sarà bel podèj ësté tut ël di cogià (coricato) ant l'erba a deurme.
 2. A ventrà fé pì d'atension !
 3. I sai mi lòn ch'i dirai !
 4. Dabon it lo sas ? Mi i l'hai l'ampression ch'it pàrles përchè ch'it l'has la boca.
 5. Còs dìës-to ? Veus-to ofend-me ? Veus-to taché rata ? (attaccar briga).

 1. Se fossimo (s'i fusso) già a casa sarebbe meglio.
 2. Vai a vedere se Cristina è già arrivata.
 3. Ho comperato un chilo (un chilo) di arance.
 4. Mangi troppo! Sei troppo grasso (grass)!
 5. Questa estate faremo spesso merenda sotto gli alberi.
 6. Sarà vero (vèra) ma non ci credo (chërde) !

Glossario minimo piemontese-italiano

Lenga piemontèisa