La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Giudes/Giudes 19


Liber dij Giudes

19

Crìmen dij Beniaminita a Ghiba 

An coj temp-là, a-i j'ero pa 'd rè an Israel. A l’é ‘dcò ancapitaje che ‘n Levita ch’a stasìa ai finagi ëd tramontan-a dle montagne d’Efraim, a l’era pijasse tant ‘me concubin-a na giovna  ‘d Betlem ëd Giuda. Ma chila a l’era anrabiasse con chiel e a l’avìa chitalo. Tornà a ca da sò pare a Betlem ëd Giuda, a l’era restaje për quatr mèis. A la fin, sò òm a l’é bogiasse e a l’é andàit da chila për rasonela a torné. Për lòn a l’era pijasse ansema sò servent e doi borich. La fomna a l’ha falo intré a ca ‘d sò pare che, tut content a l’ha arseivùlo con piasì. Sò messé, ël pare dla giovna, a l’ha falo resté a soa ca; a l’han mangià, beivù e passà neuit ambelelà. Ël quart dì a son alvasse bonora, dësponend-se a andess-ne vìa, e'l pare dla giovna a l’ha dije al Levita: “Mangia ‘n bocon per tirete sù, apress iv n’andreve. As son setasse a tàula tùit e doi e a l’han mangià e bin beivù. Peui, ël pare dla giovna a l’ha dije a sò gënner: “Resta ‘ncora n’àutra neuit e arlegromse ansema”. Ël Levita già as aussava për andess-ne, ma sò messé a l’ha tant ansistù ch’a l’é restà ‘ncora n’àutra neuit. Ël dì ch’a fà sinch, chiel a l’é aussasse ‘d prima matin per andess-ne e ‘l pare dla giovna a l’ha dije: “Mangia e arpija toe fòrse! Speta fin-a a pì tard për andetne”. Quand che st’òm a l’é peui aussasse për andess-ne via con soa concubin-a e ‘l servitor, ël messé, pare dla giovo, a l’ha ‘ncora dije: “Varda, la giornà a vira a sèira; sté sì ancora sta neuit; giumai ël dì a sta për finì; passa la neuit ambelessì. Arlegr-te con mi e doman, ëd bon matin, i podreve torné a ca. Costa vira, contut, col òm a l’ha pa vorsù passé n’àutra neuit ancora an col leugh; a l’é aussasse, partì e rivà an facia ‘d Iebus, visadì Gerusalem, con ij sò doi aso slà, soa concubin-a e sò servent. 

Rivà ch’a l’ero apreu Iebus, a l’era già motobin tard e ‘l servent a l’ha dije a sò padron: “Doma, fërmomse a la sità dij Gebusé e passomje la neuit”. Ma sò padron a l’ha rësponduje: “I farìo mej a nen fërmesse ant na sità strangera andova ch’a vivo pa d’Israelita. Pitòst, tiroma anans fin-a a Ghibea”. A l’ha ancora dije al servent: “Sercoma ‘d rivé a Ghibea o a Rama: i passeroma la neuit ant un-a ‘d coste borgià. Antlora a l’han seguità soa stra e quand  che ‘l sol a l’é calà a son trovasse apreu Ghibea, ant ël teritòri dij Beniaminita. A son fërmasse ambelelì e a l’han pijà la decision ëd passé la neuit a Ghibea. A son intrà an sità ma, dagià che gnun a l’avìa daje ospitalità per passeje la neuit, a son stass-ne an piassa. 

Un vej, ch’as na tornava dal travaj dij camp a la fin ëd la giornà, a l’é passà da lì. L’òm a rivava da le montagne d’Efraim, ma a stasìa për ël moment a Ghibea, ch’a l’era abità dai Beniaminita. Ël vej a l’ha aussà j’euj e a l’ha vëddù ij viagiator ch’a stasìo an piassa. A l’ha ciamaje: “Andova ch’i vade e da ‘ndova vnive?”. Ël Levita a l’ha rësponduje: “I rivoma da Betlem ëd Giuda, e andoma vers ël fond ëd le montagne d’Efraim. Mi i son ëd cole bande e i l’avìa da fé a Betlem ëd Giuda, e adess im na torno a ca. Tutun, a l’é staje gnun ch’a l’a vorsù deme ospitalità. I soma pro portasse 'd paja e 'd biava për nòstri aso, e i l'hai 'dcò da mangé e 'd vin për mi, mia fomna, toa serventa, e për ël giovo che a l'é con nojàutri, tò servitor. I l'oma da manca ëd nen. Ël vej a l’ha dije: “Ch’i sie ij bin-ëvnù! I penserai mi a  tò bzogn, basta ch’it l’àbie pa da passé la neuit an piassa”. A l’ha donca arsevùje an soa ca e a l’ha daje ‘d foragi ai borich. Ij viagiator a son peui lavasse ij pé e a l’han mangià e beivù.

Mentre che lor a stasìo a ‘rlamesse, a l’é rivaje ed gent ed la sità, dle canaje, a son antropasse d’antorn a la ca e a l’han comensà a tambussé a la pòrta. A l’han dije al vej, ël padron ed ca: “Mandne fòra l’òm ch’a l’é vnùit a fete na vìsita përché i vorsoma profitess-ne ‘d chiel!”. Ël padron ed ca a l’é surtì fòra e a-j suplicava: “Nò, car ij mè frej! Fé nen ëd mal! Dòp tut, st'òm a l'é n’òspite an ca mia. Fé pa n'anfamia parèj! Vardé: i farai seurte fòra mia fija, ch’a l’é ‘ncora vèrgin e ‘dcò la concubin-a ‘d mè ospità e vojàutri i podreve abusé 'd lor com av pijasrà, ma fé pa na ròba parìa a st'òm!”. Malgré lolì, cola gent a l’ha pa scotà ‘d rason. Parèj che ‘l Levita e l’ha ciapà soa concubin-a e a l’ha mnala fòra. Lor a l’han violentala e maltratala tuta la neuit fin-a a la matin. Quand ch’a l’é spontà ‘l sol a l’han lassala andé vìa.

An sël fé dël dì, la fomna a l’é rivà a la ca anté ch’a l’era stàit ospità sò padron. A l’é tombà ‘dnans a la pòrta e a l’é restà lì për tèra fin-a al dì fàit. Quand che sò padron a l’é alvasse, la matin, a l’ha duvertà l’uss ëd cà e, surtì për seguité sò viagi, a l’ha vëddù la fomna, soa concubin-a, longh e tirà ant l’andron ëd la pòrta, con le man an sla seuja. Chiel a l’ha dije: “Àlvte, doma!”, ma a l’é pa staIe rëspòsta. Antlora a l’ha cariala an sl’aso per torné a ca. Tornà a ca ch’a l’era, a l’ha ciapà ‘n cotlass, a l’ha pijà soa concubin-a, a l’ha massala e a l’ha tajane ‘l cadàver, mèmber për mèmber, an dódes tòch. Sti tòch-sì a l’ha peuj faje rivé un për minca na tribù d’Israel.

Tui coj ch’a l’han vëddù lolì a sclamavo: “Na ròba parìa a l’é mai capità dal moment che j'Israelita a son surtì dal pais d'Egit fin-a al di d'ancheuj! Penseje, consulteve e parlene!”.

Nòte 

Bibia
Testament Vej
Giudes