La Bibia piemontèisa/Testament Vej/Levitich/Levitich 25


Levìtich

25

L’ann sabàtich 

An sla montagna dël Sinai, Nosgnor a l’ha parlaje a Mosè. A l’ha dije: Faje savèj a j’Israelita sossì: ‘Cand che vojàutri i sareve intrà ant ël pais ch’i l’hai dave, minca set agn lassé arposé la tèra. A sarà n’ann d’arpòs an onor ëd ël Signor. Sëmna tò camp për ses agn, e për ses agn it podras pové toa vigna për cheujne ‘l frut.  Ël sétim ann, contut, a sarà n’ann d’arpòs për la tèra, n’ann d’arpòs consacrà al Signor: it dovras nen sëmné tò camp nì pové la vigna; it faras pa l’amson ëd lòn ch’a chërs da sol apress ëd l’ùltima mësson, nì it dovras cheuje le rape dle vis ch’it l’has nen povà: a l’avrà da esse n’ann d’arpòs complèt për la tèra. Ël frut ëd la tèra an arpòs a servirà d’alimènt a ti, a tò servent e a toa serventa, ai tò travajeur a giornà e ai forësté resident ch’a stan con ti. Lòn che la tèra a pòrta a servirà ‘dcò d’alimènt a tò cabial e a le bestie ch’a-i son an tò pais.

L’ann ëd ël Giubileo 

Ti’t dovras peui conté set ësman-e d’agn, visadì, set vire set agn, ëd manera che coste set ësman-e d’agn a faran ël cont ëd quarantaneuv agn. Antlora, rivà ch’a sia ‘l dì des ëd ël sétim mèis, ch’a l’é ‘l dì dl’Espiassion, fà ch’a ‘rson-a ‘l còrn për tut ël pais: I diciarereve Sant l’ann ch’a fà sinquanta e i proclamereve la libertà a tuti j’abitant ëd ël pais. Col-lì a sarà l’ann ëd ël Giubilèo: coj ch’a l’avìo vendusse ‘l patrimòni a lo riavran andré, e coj ch’a l’avìo vendùsse tanme dë s-ciav a artorneran a soa gent. Cost ann ch’a fà sinquanta a sarà për vojàutri un Giubileo: ant col ann-lì i sëmnereve pa e i mëssonereve nen lòn che la tèra a darà daspërchila, e i vendumiereve pa ij frut ëd la vigna ch’i l’eve pa povà, përchè l’ann ëd ël Giubileo a sarà n’ann sant: i mangereve mach lòn che la campagna a porterà da sola. 

Cost ann ëd ël Giubileo mincadun a riavrà andré ‘l patrimòni ch’a l’avìa vendusse. Për lòn, ant  j'operassion ëd compra e ‘d vèndita, che gnun a vada a fraudé n’àutr frel israelita. Caté e vende an tnisend da cont dj’agn ch’a l’é passaje dal Giubileo dariè e ‘l nùmer ëd cheuite ‘d minca n’ann ch’a-i sarà fin-a al Giubileo ch’a-i ven. Pì agn a resto, pì àut a sarà ‘l pressi; nopà, s’a-i në resta ‘d men-o, a costerà ‘dcò ‘d men-o. Che gnun a trassa sò pròssim ma ch’a l’abia timor ‘d sò Dé. Mi i son ël Signor, vòst Dé. Fé l’ubidiensa ai mè decrèt, osservé mie decision e i abitereve sicur an vòst pais. La tèra a portrà ij sò frut, i në mangereve fin-a a esse sodisfàit e i podreve vive al sicur ant ël pais.

A peul desse ch’i ciamreve: “Còs mangerom-ne 'l sétim ann, s’i podoma nen nì sëmné nì cheuje?”. Ch’i sapie che 'l sest ann mi i manderai mia benedission përchè la tèra a pòrta lòn ch’a l’é necessari për tre agn. L’ann ch’a fà eut i tornereve a sëmné ij vòstri camp, ma ancora i mangereve dl’ùltima archeujta, fin-a ch’a-i riva l’archeuita dl’ann neuv.

Ël drit ëd riscat ëd le tère 

Le tère as peulo nen vende ‘d manera definitiva, përchè tut ël pais a l’é l’ mè, e për mi vojàutri i seve tanme d’aventissi e ‘d foresté. Për lòn, ëd tute le tère ‘d vòst patrimòni i mantnireve ‘l drit  ëd riscat. Se un dij vòstri a dventa pòver e a vend un-a dle soe proprietà, col ch'a n'ha 'l drit  ëd riscat, sò parent pì pròssim, a vnirà e a riscaterà lòn che sò frel a l'ha vendù. Se cheidun a l’ha gnun parent ch’a lo riscata, ma a treuva ij mojen për riscatesse daspërchiel, as calcolerà ‘l valor dj’anade passà apress ëd la vèndita e a pagherà al comprador ël valor dj’anade ch’a resto fin-a al Giubileo: parèj a sarà torna padron ëd sò patrimòni. Tutun, s’a trova nen ij mojen për paghé coste anade, la part ch’a va a vende a restrà an podèj dël comprador fin-a a l’ann ëd ël Giubileo. An col temp-lì a tornerà an possess ëd sò patrimòni. 

Se cheidun a vend na ca d’abitassion drinta na sità anmurajà, a në conservrà ‘l drit  ëd dësangagi durant tut ël prim ann, da contesse dal dì dla vèndita. Se tutun a l’ha pa riscatala anans ëd ël compiment dl’ann, la ca ch’as treuva drinta la sità anmurajà a rëstrà, sensa podèjla pì reclamé, coma proprietà dël comprador e ‘d sò dissendent. A podrà pa pì artorné ant l’ann ëd ël Giubileo, al prim proprietari. Nopà, ij drit  dzora dle ca dle borgià nen anmurajà a son j’istess che ij drit  dzora dij camp: as peulo riscatesse e, l’ann ëd ël Giubileo, a torneran andré al  prim proprietari. Për lòn ch’a riguarda le sità levìtiche, ij Levita a conservran për sèmper ‘l drit  ëd riscat dzora dle ca dle sità ch’a son proprietà ‘d lor. Qualsëssìa proprietà ch’a sia vendùa dai Levita - an tra le ca dle sità levìtiche - a dovrà esse artornà ant l’ann ëd ël Giubileo, përchè le ca dle sità levìtiche a son l’ùnich patrimòni ch’a l’han ij Levita an tra la gent d’Israel. L’istess a l’é ‘l cas dij teren d’antorn ëd le sità dij Levita: a podran pa esse vendù, përchè ch’a son patrimòni përpetuo dij Levita.

J’ampréstit ai pòver 

Se un dij tò frej israelita a tomba an miseria e it vëdde ch’a peul nen sostentesse, ti giutlo përchè a peuda seguité a vive dacant ëd ti. Pretend pa da chiel d’anteresse nì ‘d compensassion. Dimostra parèj ch’it l’has timor ëd Dio an lassand vive tò frel dacant ëd ti. Amprëstje pa ‘d sòld a 'nteresse e, s’it jë das da mangé, falo nen për tirene ‘n profìt. Mi i son ël Signor, Dé vòst, ch’a l’ha fave seurte dal pais d’Egit për deve la tèra ‘d Canan e esse vòst Dé.

Ël drit  ëd riscat ëd le përson-e 

Se un dij tò frej a casca an misèria e as vend a ti, faje nen fé ij travaj dje s-ciav. Tratlo tanme ‘n travajeur a giornà o ‘n forësté. A sarà a tò servissi an toa ca fin-a a l’ann ëd ël Giubileo. Antlora a rëstrà lìber, tant chiel che ij sò fieuj, as në tornerà a soa famija e arcupererà sò patrimòni. J’Israelita a son ij mè servent ch’i l’hai faje seurte dal pais d’Egit: për lòn a podran pa esse vendù coma dë s-ciav. Maltrata pa un dij tò fratej israelita coma s’it në fusse ‘l padron. Dimostra parèj che ti ‘t l’has timor ëd Dé.

S’it l’has da manca dë s-ciav o dë s-ciave, catje dai pòpoj ch’a stan d’antorn. I podreve ‘dcò catene an tra ij foresté ch’a stan an mes a vojàutri, an tra le famije ch’a son ëvnùe a vive an mes a vojàutri, o d’an tra soe famije nassùe ant ël vòst pais. A saran vòstra proprietà.  I-j podreve lassé an ardità ai vòstri fieuj përchè ch’a séguito a ess-ne ij proprietari. Lor-lì i-j podreve ten-e tanme dë s-ciav për sèmper. Ma gnun ëd vojàutri a podrà maltraté un dij sò frej israelita coma s’a në fussa ‘l padron.

Se n’imigrant o ‘n forësté ch’a viv an tò pais a s’anrichiss e, a l’opòst un dij tò frej israelita a  tomba ‘n miseria e as vend a col imigrant o a un dissendent ëd cola famija, l’Israelita ch’a l’ha vendusse a l’avrà ‘l drit  ëd riscat. Un dij sò frej a podrà riscatelo, o sò barba o un sò cusin a podrà dësangagelo; a podrà fin-a riscatesse da chiel medésim s’a n’ha ij mojen për felo. D’acòrd con ël comprador, a conterà j’agn passà da che a l’ha vendusse fin-a a l’ann ëd ël Giubileo, an valutand soe giornà parèj ëd cole d’un travajeur a giornà. Se ancora a resto tanti agn fin-a al Giubileo, a pagherà për sò riscat la part ch’a corispond al nùmer ëd costi agn. Se dj’agn a në resto pòchi, a pagherà për sò riscat la part ch’a corispond al nùmer dë sti agn. Tut ël temp ch’a passa con col ch’a l’ha catalo a sarà tanme ‘n travajeur a giornà. Maltratlo pa coma s’it në fusse ‘l padron. S’a l’é nen ëstàit riscatà con cheidun-a dë ste manere-sì, a ‘rcupererà la libertà con ij sò fieuj l’ann ëd ël Giubilèo, përchè j’Israelita a son ij mè servent. A son ij mè servent ch’i l’hai faje seurte dal pais d’Egit. Mi i son ël Signor, vòst Dé.

Nòte 

Bibia
Testament Vej
Levitich