Rino Serra/Le fior dël mal/150


II. La fuma dla pas 
Imitassion da Longfellon 

I

Ël grand Manitù, ël potent, Signor dla vita, 
A cala 'nt la pradarìa che vërda a 'nvita, 
Ant l'in-mensa pradarìa dai brich montagnos; 
E là, an sle rochere dla Rossa Cava, 
Inondà da lus, tut lë spassi a dominava, 
Stasendëss-ne drit an pé, in-mens e maestos. 

Alor, convocà ij pòpoj ch'as peulo pa contesse, 
Pì numeros ëd le erbe e dle sabie istesse. 
Con soa man teribil un tòch ëd ròch l'ha rompù, 
Dont a l'é fass-ne una fuma bin superba, 
eui an broa al rì, an mes a cane e erba, 
Për fé 'l canèt, na longa cana l'ha sërnù. 

Për empila, dël sales a l'ha usà la scòrsa; 
E chiel, ël tut potent, Creator ëd la Fòrsa, 
An pé, a visca, coma 'n divin grand fanal, 
La Fuma dla Pas. An pé dë dzor ëd la Cava, 
Drit, superbi e da la lus inondà, a fumava. 
Àor për le nassion a l'era 'l grand signal. 

E pian pianin a s'àussava 'l divin fum 
Ant l'aria matinera ch'a ondegia 'n sò përfum. 
Prima a l'era mach un sorch tënëbros 'mé un vel; 
Peui l'é fasse pì spess e pì bleu 'l vapor 
E pì bianch e montand a s'angrandìa 'ncor, 
Fin-a a brisesse a la dura vòlta dël cel. 

Da le ponte leugne dle Montagne Rociose, 
Dij lagh là a Nòrd da j'onde rumorose, 
Da Tawasentha, la val che gnun egual a conta, 
Fin-a a Tuscaloosa, la foresta përfumà, 
Tuti a vëddo 'l segnal e l'in-mensa fumà 
Che 'nt ël ross dla matin tranquila a monta. 

Ij profeta a disìo:" I vëdde voi cola banda 
Ëd vapor, che istessa a la man ch'a comanda, 
Contra 'l sol nèira as dëstaca e as vëdd ondegé? 
L'é 'l Grand Manitù, ël Signor ëd la Vita, 
Che ai quatr àngoj ëd la pradarìa a dis: scota, 
-Mi iv convoco tui al mè consej, oh guerié!" 

Për le vie dj'eve e për ij senté dij pian, 
Dai quatr canton doa a sofia 'l vent dosman, 
Tui ij guerié 'd tute le tribù, le pì servaje, 
Avend capì 'l segn dla nivola che 'l vent possa 
A ven-o bin dispòst a la Cava Rossa 
Doa 'l Grand Manitù a l'avìa convocaje. 

Ij guerié a stasìo 'n sla vërda pradarìa, 
Tuti an asset ëd guèra e la facia aguerìa, 
Bariolà coma 'l fujage otonal; 
E l'òdi che tui j'esse a pòrta a la bataja, 
L'òdi che 'nt j'euj dij sò grand a covava 
nviscava 'ncor ij sò euj d'un feu fatal. 

Ij sò euj pien d'òdi ereditari ancor. 
E 'l grand Manitù, ëd la Tèra Signor, 
A-j considerava tuti con compassion, 
Mé 'n brav pare, che nemis dël disordin a l'é 
E a vëdd ij sò cari fieuj mòrd-se e batajé. 
Parej l'era 'l grand Manitù për le nassion. 

Chiel soa potenta man drita stendend a va 
Për sogiughé ij cheur e la natura tribulà, 
Për rinfresché la frev a l'ombra 'd soa man; 
Peui a l'ha dije con soa vos maestosa, 
Ch'a smija la vos d'un eva tumoltosa 
Ch'a tomba e a manda 'n son mostruos, suruman! 

II 

"Oh mia dissendensa, deploréivol e amà! 
Fieuj mè! Scoté la divin-a rason, fé cont, 
A l'é 'l Grand Manitù, Signor ëd la Vita ch'a 
Parla! Col che 'n vòstra Patrìa l'ha butà, 
L'ha butà l'ors, ël castor, la rënna e 'l bisont. 

L'hai fàit a meud che cassa e pësca a fusso facij; 
Come mai donca 'l cassador a ven un sassin? 
Ël mujiss da mi l'é stàit ampinì 'd volàtij; 
Përchè i sevi nen content, fieuj pa tratabij? 
Përchè l'òmo a da la cassa a sò avzin? 

Mi i son ëstràch ëd vòstre guère e ciacòt vari. 
Vòstr giuré a l'é crimin, 'mé vòstre orassion! 
Ël pericol për voj a l'é ant l'amor contrari, A
nvece vòstra fòrsa a l'é ant l'esse unitari. 
Mé frej sërché 'd vive e mant-nive 'n pas dabon 

Bin prest da mia man arsèivereve 'n pròfeta 
Ch'a vnirà a mostreve e a seufre con voi. 
Sò parlé a farà na festa 'd vita completa; 
Se dëspreisereve la saviëssa përfeta 
Pòri cit maledet, tui i sparireve voi! 

Cancelé 'nt ij flut ij color ëd guèra. 
Ël ròch l'é spess, le cane son pa 'n pròblema; 
Minca un a peul fé soa fuma. Via la guèra, 
Via për sempe 'l sangh! Vive mé frej ën tèra, 
E tui, fumé la Pipa dla Pas ansema!" 

III 

E subit tui a campo j'arme 'n tèra, 
A lavo 'nt ël rì ij color ëd la guèra 
Ch'a lusìo 'n sle front crudej e trionfant. 
Ognidun a fà na fumà e a cheuj an sla riva 
Na lunga cana e la rend bela mé diva. 
Lë spirit a riji-ja a sòi fieuj e tant! 

L'ànima calma e rapìa, tui a torné anvita 
E 'l Grand Manitù, lë Sgnor ëd la Vita, 
A monta për la pòrta sbajà dël cel arios. 
-A travers ël vapor ëd la nivola splendent 
Andasìa content ëd soa euvra, ël Tut-Potent, 
In-mens e përfumà, sublim ëdcò radios! 

Rino Serra
Leteratura piemontèisa
Baudelaire