Salve Valtingòjer/Coj dë 'd sà e coj dë 'd là/Scond at
Artorn

Coj dë'd sà e coj dë 'd là

PRIM QUADER 
La sen-a a l’è cola dël prim at an ca ‘d Ermes

Sen-a Prima 
Ermes, Diego, Miriam, Sereno e Dante

Diego        - (an pé davzin a na poltron-a come se a fussa pen-a intrà) Ma come a l’è andàita?

Ermes        - (setà an sël sofà e tut sagrinà) Pòvra Gemma! La Jaguar a l’ha frenà a l’ùltim moment e chila a l’è pijasse paura, a l’ha fait un saut andarera, a l’è antrapasse ant lë scalin, a l’è cascà e a l’ha batù la schin-a e la testa.

Miriam     - (setà an sla sponda dël sofà davzin a Ermes a-j carëssa ij cavèj come për consolelo) Scusme, Ermes, tesòr. I son sbaliame. A dovìa nen andé parèj. 

Sereno     - (an pé davzin al mòbilbar) Ma s’it l’has falo apòsta a frené a l’ùltim moment!

Miriam     - Ma mi i vorìa mach sbaruvé Ermes!

Diego        - A l’ha perdù sùbit conossensa?

Ermes        - A l’ha pì nen dit na paròla. I l’òma ciamà la Cross Rossa e a l’han ricoverala d’urgensa a l’ospidal. Pòvra Gemma! 

Miriam     - E còsa i na savìa mi che cola andurmìa ‘d Gemma a andèissa a bate  la schi-na e la testa an slë scalin.

Sereno     - Magara it preferìe che a fussa stàit Ermes a bate la testa  an slë scalin, nèh Miriam?

Dante       - (rivand da fòra)

   Bin dit Sereno. Brav, it l’has tacaje

                  përchè drinta  a sò cheur Miriam  sperava

                   che le piume Ermes  a l’avrìa lassaje

                   për lë sbaruv e sì da noi a rivava.

          Purtròp però l’afé mal a l’è andaje

          che sì a rivrà chi meno a së spetava. 

Miriam     - A riva Gemma? Òh bin! Mej che gnente! Ch’a riva e peui i la penten-o mi da bin sta sbërnufia consolatris dij vidov!

Diego        - Ma varda che destin! Al second dì ‘d matrimòni! 

Ermes        - (sagrinà, quasi piorand) Pòvra la mia sposi-na!

Miriam     - (a-j da në s-giaflet an sij cavèj) Ti! I son mi la toa sposin-a!

Ermes        - (as rangia ij cavèj che a son bogiasse) 

Sereno     - Pijtit’la nen Miriam! Quandi ch’it ses mòrta im ricòrdo che a l’ha dit’lo anche a ti ”Pòvra la mia sposin-a!”

Miriam     - Ah sì? (sconsolà) Eh già, a l’ha mai avù tanta fantasìa mé Ermes!

Diego        - Sent, ma chi a guidava la Jaguar?

Ermes        - E chi a lo sa? A l’avìa ij fari abagliant anvisch che a më sborgnavo e peui i son sùbit precipitame a vëdde come a stasìa Gemma. Quandi che i son andàit a controlé a j’era pì gnun an sla vitura.

Diego        - A sarà scapà mentre ch’it controlave le condission ëd Gemma.

Ermes        - Lòn che i capisso nen a l’è ‘l përchè un làder as ruba na Jaguar, a fa ‘l mat për le strà e peui a la ripòrta andaré!

Diego        - A sarà quaidun che a ‘l l’ha sù con ti!

Ermes        - E chi? Mi i l’hai mai fàit gnente ‘d mal a gnun!

Miriam     - A mi it l’has fane! A l’è col-lì ‘l bin ch’it im vorìe, eh? Mariete torna e presto parèj! Disij’lo un pòch anche ti Diego! Disi-j’lo!

Diego        - (come a l’avèissa sentù) Bèh! A la memòria ‘d Miriam it l’has faje mal. Mariete torna dòp gnanca n’ani ‘d vidovansa!

Ermes        - It veule di che col tesòr ëd Miriam…?

Miriam     - Bin. Ciameme tesòr a l’è già quaicòs, ma a basta nen!

Ermes        - … Nò, a l’è pa posibil!

Diego        - E përchè nò! Mi, it lo sas, i partecipo a le sedute spiritiche e i l’hai sentune ëd cole dròle và là!

Ermes        - Ma dis gnun-e gavade, brav! Ij mòrt a son mòrt, a guido nen la machina!

Sereno     - (a l’orìa d’ Diego) Ij mòrt nò, ma jë spìrit…

Diego        - Ij mòrt nò, ma jë spìrit…

Ermes        - Ma përpiasì, lah, jë spirit ch’a guido…

Diego        - Pensa lòn ch’it veule, ma mi i-i chërdo!

Ermes        - E peui Miriam a sarìa nen stàita bon-a a core a-i sentesinquanta a l’ora për la stra e a rivé a fé sinch gir contraman an sla rotonda. A sarìa ancartasse contra na pianta prima ‘d rivé an sla piassa! Cola pòvra steilin-a d’òr!

Miriam     - Steilin-a d’òr? Oh, gioja mia! Anlora it im veule ancora bin? Lassa ch’it ambrassa! (a serca d’ambrasselo, ma ….)

Ermes        - (a s’aussa ‘d colp an pé e …)

Miriam     - (a perd l’equilibrio e a casca a pansa mòla an sël sofà) 

Ermes        - A guidava pròpe da can, Miriam!

Miriam     - Deficent!!!

ciochin dla pòrta

Ermes        - A dev esse  ‘l maressial De Secoli ch’a ven për fé j’acertamente e ‘l verbal dl’incident. 

Sen-a Sconda

Ij dit pì Stella  e ‘l maressial

mentre che Stella a traversa la comune për andé a deurbe

Diego        - Sent Ermes, mi i vado che i l’hai n’impegn. Se it l’has damanca ciama pura che mi i rivo sùbit! Ciao!  

Stella       - (da fòra sen-a) Bondì maressial, ch’a s’acomoda che l’avocat a lo speta. (via traversand torna la comune)

Maressial  - (intrand) Bondì avocat. (a Diego) Òh a j’è anche chiel ingegné?

Diego        - Bondì! I son ëvnùit a feje un pòch ëd coragi e companìa a mé amis Ermes, ma adess im na vado. Cereja. (via)

Ermes        - Ciao Diego! 

Maressial   - Cereja ingegné!

Ermes        - Ch’a s’acomoda maressial. I peuss euffrje quaicòs?

Maressial   -  (ansetandse) Gnente, grassie! I l’hai pen-a pijait un cafè! Anlora, come a l’è andaìta ‘d precis la facenda? E a j’ero ‘d testimòni?

Ermes        - Nò, gnun testimòni, përchè Stella, la cambrera, a l’è rivà dòp quandi ch’i l’hai ciamala për giuteme.

Maressial   - Ch’am conta tut e i foma ‘l verbal. Fòra  a j’è l’apontà Caprariccia e un sò colega che a fan le fòto e a pijo le misure dla sen-a dl’incident.

Ermes     - Maressial setomse sì che a l’è mej për  scrive. (Ermes e ‘l maressial a s’anseto a la tàula. Na vòlta ansetà a parlo tra ‘d lor a bassa vos. Ël maressial a scriv ël verbal) A l’è andàita parej. Mi i jera ant la mia stansia quandi che i l’hai sentù në stron fòrt ëd motor che…..

Miriam     - Il’oma faje pròpe në sherz da galera  a sti doi spos!

Dante       - J’ero cogià ij doi spos andrinta al let,

  ël pòst pì giust che amor a l’ha d’esprimse,

  ant un seugn vivìo, sensa gnun sospet.

  Pì volte ij brass a l’han slongà për strenzse:

  dòp doi dì e ‘l feu  l’era ancor nen dëstiss;      

  ma ‘d colp però ij doi  l’han dovù arendse.   

  Quand che në stron ëd motor, fòrt, decis

  d’amblé l’ha dividù    coj doi amant.

  N’arsaut Gemma a fa e Ermes …giù, dëstiss!

 Parèj  l’è finì l’àtim anciarmant.

  Galiòt l’è stait lë scherz e ch’i a l’ha falo:

  e ël recòrd l’é pa pì andàit avant! 

Miriam     - (a Dante) Maestro? A-j’è speransa ch’a riva presto si da noi sta Gemma?

Sereno     - I vëddo nen l’ora ‘d gòdme la sen-a dl’incontr tra ste doe, mi.

Dante       - Calma Miriam, sta pressa ch’it l’has fren-a.

                  Fren-a la flin-a e toa veuja ‘d rusé.

                  Tòst rivrà ‘l moment  ëd calmé toa pen-a

           

   e ‘l feu ch’at brusa an cheur podras sfoghé.

  Sota la sënner fin che ‘l temp a ven-a

   la brasa cudiss. Peui a podrà sfiamé.

Ermes        - Ecco! Tut sì lòn ch’i sai dije, maressial! D’autra part anche chiel a l’ha sentume  che i-j  parlava al telefono mentre che la jaguar a girava an piassa.

Maressial   - Va bin. A më smija che a-i sia tut. Anche la soa cambrera stamatin an caserma a l’ha dichiarà che a l’ha vist gnun a la guida dla vitura e che chiel a l’era ambelessì ant ëca. Certo che a l’è un bel misteri cost!

Ermes        - Me amis Diego che a frequenta sedute spiritiche a dis che a podrìa esse stàit në spìrit a guidé la Jaguar.

Maressial   - Ma përpiasì, lah! Jë spìrit a esisto nen! A son mach ròba da ciarlatan! I-i chërderìa gnanca se…se… 

Sereno     - (ant l’orìa al maressial) …se adess at volèissa via d’an testa ‘l capel?

Maressial   - …se adess am volèissa via d’an testa ël capel, tòh!

Sereno     - (a-j da ‘n colp al capel che a vòla via)  

Ermes        - (a resta sbacalì e a varda ‘l capel drocà për tèra)

Maressial   - (anche chiel a resta frastornà peui a cheuj d’an tèra ‘l capel) Ehm! Ancheuj a j’è un ventass dla malora!

Ermes        - Ant ëcà?

a son-a ‘l telefono

Ermes        - (a rispond) Pronto? …. Si i son mi…. Òmmi signor! Grassie i ven-o sùbit! (a taca la cornëtta peui al maressial) L’ospidal! I devo core a l’ospidal.  (a ciama) Stella? Stella?

Stella      - (a riva ‘d corsa) Si, avocat?

Ermes        - Madamin a l’è pegiorà. Còma! I coro a l’ospidal.

Stella       - Òmmi! Am ven da pioré. (via)

Sereno     - (a Miriam) Për ti a l’ha dit l’istesse paròle, Miriam! (fasendje ‘l vers a Stella) Òmmi! Am ven da pioré!

Miriam     - Anche chila-lì a l’é na balenga sensa fantasìa!

Maressial   - Am dëspias tant avocat. Ch’a ven-a i lo scòrto  mi con la machina ‘d servissi e la siren-a,  parèj a fà prima. 

Ermes        - Grassie! Andoma anlora.

Maressial   - I-j  faso le mie condolianse.

Ermes        - Ma a l’è pa mòrta. A l’han dime ch’a l’é an còma.

Maressial   - Ch’a më scusa, ch’a më scusa, ma a sà: còma e mòrt ëd sòlit…

Ermes        - Nèh che a chiel a-i pias portesse sempre avanti con ël travaj?

Maressial   - Sicura! Perché? 

Ermes        - Nò, gnente. Mach na domanda. Andoma anlora? (via)

Maressial   - Andoma. (via)

Sereno     - I vado a vëdde come Ermes as compòrta e i cronòmetro ël temp che a dura la soa piorada. 

Miriam     - Përché? Për mi vàire a l’ha piorà?

Sereno     - Për ti a l’ha piorà sinch minute e tërdes second. (via)

Miriam     - S’as përmett ëd pioré pì temp për chila-là i campo për ària tuta la ca! (as davzin-a al tàulin andova a j’è la fòto ‘d Gemma e sfiorandla a la fa cogié a facia an giù)  Adess ch’a riva a dev capì sùbit chi a comanda sì andrinta!

Dante       - Òmmi òmmi, ël mé ajassin  am fà mal

                  segn ëd brut temp, a riva na tempesta.

                  As pronto lòsne e tron  e  ancamin-a ‘l bal!

Miriam     - Mi i sento gnente.

Dante       - Come ‘dnans a n’orissi a së scaten-a

                  fastidios un vent,  na bufera, adess,

  prima ch’it l’àbie contà fin-a a des,

                  un-a a rivrà  ch’la giornà a t’anvelen-a! 

Miriam     - (contenta) Gemma?!! 

Dante       - (a fa ‘d si con la testa peui a s’anchin-a vers l’intrada come a saluté chi a intra)

Sen-a Tersa 
Dante, Miriam, Gemma (spìrit)

Gemma      - (a intra e a resta sorpreisa ‘d vëdde Miriam)

Miriam     - (a Gemma che a intra) A l’era ora.

Gemma      - Ti ?!? 

Miriam     - Mi!

Gemma      - E còsa it fase an ca mia?

Miriam     - Ancaminoma nen, nèh!  Se mai a l’è ca mia, costa.

Gemma      - Prima, adess ti it ses mòrta!

Miriam     - Përchè, ti nò? Sent chi a parla!

Gemma      - I son mòrta?

Miriam     - Già, dësnò it podrìe pa vëddne. (mostrand Dante) E chiel a l’é…

Gemma      -(anterompend Miriam, a Dante) …Ah, si, i lo conòsso! A l’è ‘l famos poeta! Che onor avèilo òspite an ca mia monsù Petrarca! 

Miriam     - (pian) Gnoranta! 

Dante       - Mi i son col-là che  ‘d “SOMMO” a l’ha la marca

  che ël mej dij mej a vorerìa peui dì!

quaiche vers bel a l’ha pro scrit Petrarca,

                 ma chi tuti a conòsso i son mach mi! 

Miriam     - A l’è Dante e a l’è mé òspite!

Gemma      - (a Miriam) Ma si! I lo sai chi ch’a l’è! Figurte!!! A l’è mach girame la lenga an boca. (a Dante, grassiosament) A më scusa maestro? Mi i son ancora an confusion për lòn ch’am capita ancheuj.

Dante       - (filon)  Come ch’as peul nen risponde: “Scusà!”

                               a sti doi bej euj ch’at guardo dossmant,

                               a doi làvrucio a forma ‘d cheur modlà,

                              

      a un soris parèj grassios e anciarmant?

      A na fomnin-a ancor tuta stordìa

      për lòn ch’l’è rivaje a còl, n’òm galant

      a s’anchin-a e dlicà la man a-j pija

      e portandis’la al cheur a-j dis: “Scusà!”

      Sòn am comanda ‘d fé la cortesìa.

            (a-j pija la man e a s’la pòsa an sël cheur)

Gemma      - Òh, Maestro, chiel am confond…

Miriam     - (Pian, nervosa) Ma varda ‘n pòch sta pepia e sto vejass! (fòrt) Atension maestro che se a lo vëdd Beatrice…

                               

Dante       - (alarmà a  lassa andé la man ëd Gemma e vardandse d’antorn)

                            

      Beatrice? A l’è sì? Che gòj, che gigèt!

                          Meuiro da la veuja dë sté con chila!

Miriam     -             Però antant con n’àutra a fa ‘l galèt!

Dante       -    Ma Beatrice ëd vojautre a na val mila! (via velòce)

Miriam e

Gemma      -  (a Dante mentre che a seurt) Scostumà!!!

Sen-a Quarta 
Miriam Gemma e Sereno

Sereno     - (intrand) Bele novità, Miriam!

Gemma      - E chiel-sì chi a l’é?

Miriam     - It presento Sereno na specie ‘d segretari ‘d Dante.

Sereno     - (a Gemma) Piasì (a Miriam) Bèh! E adess andova a va parèj ‘d corsa?

Miriam     - A serca Beatrice.

Sereno     - A l’ha veuja ‘d serchela! Chila-là a l’ha molalo.

Gemma      - E përchè?

Sereno     - A l’era stofia ‘d sentlo sempre parlé an poesìa! (a s’anseta) Miriam, sinch minute e tre second. Eut second  meno che për ti.

Miriam     - (alegra) E va! Doi su doi!

Gemma      - Doi su doi? Còsa a veul dì?

Miriam     - Che i l’hai batute doe vòlte.

Gemma      - Come a sarìa?

Sereno     - Prim, Miriam dësturband l’intimità d’Ermes con ti dòp la cerimònia dle nòsse a l’ha ampedì che i batèisse so recòrd ëd temp e, scond,  Ermes a l’ha piorà eut second ëd meno për ti, Gemma, che për Miriam. 

Gemma      - (a Miriam) Anlora it ses ëstàita ti che….

Miriam     - Con la Jaguar? Si! Ma për la verità i vorìa mach sbaruvete.

Gemma      - I l’hai sempre savulo mi ch’it j’ere anvidiosa, ma fin-a a sta mira...

Miriam     - Invidiosa mi? Ëd ti? Ma fame ‘l piasì…

Gemma      - A basta vardé ‘l color dla tunica ch’it l’has a còl! Verdastra, come la fel!

Miriam     - E la toa, anlora? Viòla come la toa faussità!

Gemma      - Faussa mi? 

Miriam     - I l’hai viste va là, ël di ch’a l’han fame ‘l funeral, come it ses comportate con mé Ermes. Tute le gnogne che it i-j fasìe. 

Gemma      - Antant precisoma: a l’é mé Ermes e nen tò! E peui it l’has ëspiane? It vërgògne nen?

Miriam     - Gnanca na frisa! Vergògn-te ti pitòst dla toa recitassion da faussa dama ‘d carità! E si che i j’ero amise noi.

Sereno     - Òh, a l’é staita na recitassion digna dl’Oscar!

Gemma      - E peui còsa it l’avrìe da dì su mé comportament, eh? Se i l’hai fin-a piorà për ti!

Miriam     - (a Sereno) Ma sentla! A l’ha fin-a piorà!

Sereno     - Na frisa, si!

Miriam     - Gia! Tre lacrime da l’euj drit…

Sereno     - …e doe e mesa dal mancin!

Gemma      - Ma se Ermes a l’ha fin-a  dame ‘l sò fassolet për suveme j’euj!

Sereno     - (a Miriam) Sòn a l’é vera, Miriam! 

Miriam     - Òh, col panada ‘d me òmo as fa buté ant ël sach con gnente. 

Gemma      - Për la precision a l’é mé òmo, nen tò! E peui a l’é nen un panada!

Miriam     - E come it lo ciamerìe ti un che at da sò fassolet e a vëdd nen che it l’has pen-a stermà ‘l tò ant la borsëtta.

Gemma      - I l’hai nen stermalo, a l’era tut bagnà!

Miriam     - Ma va a contela a n’àutra! Tut bagnà!!!  Na vòlta rivà an ca mia dal funeral tuti j’amis a son andassne dòp le condolianse, ma ti nò!

Gemma      - Am fasìa pen-a pòvr Ermes. Lasselo sol pròpe la prima sèira dòp ël tò funeral. Sol con la cambrera…

Miriam     - Mej sol con ti, pa vera? 

Sereno     - E le caresse che a l’ha daje?

Gemma      - Mach për consolelo. A l’era parej giù ‘d moral…

Miriam     - E ti it l’has tirailo su, nèh, da sforselo a basete.

Gemma      - Mi i l’hai sforsà gnun. A l’ha falo ‘d soa inissiativa.

Miriam     - Për fòrsa! Da qualunque part a girèissa la testa a trovava la toa boca pronta con ij làver ch’a bogiavo come cole dij pess! Parèj! (e a imita ‘l moviment dla boca dij pess) A l’ha basate mach për educassion!

Sereno     - Tre minute quasi sensa respiré a më smijo tròpe mach për l’educassion, Miriam!

Miriam     - A l’era talmente sconfortà cola sèira, pòvr Ermes, che a l’avrìa basà anche un pinguin s’a l’avèissa avulo.

Gemma      - Ma peui a l’avrìa nen marialo. Con mi anvece…

Miriam     - …a l’ha basà na serp velenosa!

a son-a ‘l telefono

Sen-a Quinta 
Ij dit pì Stella

Stella       - (a intra an sen-a, as davzin-a al taulin a pòsa la pòsta ch’a l’é rivà e a rispond al telefono) Pronto? Monsù Ermes, ch’am disa….. Òh, pòvra madamin Gemma! ….. Am dëspais, am dëspias pròpe tant!... Va bin. S’a telefona quaidun për ciamé notissie i-j lo diso mi. …. Si ch’a staga tranquil i-i penso mi. A dòp! (a dëstaca la comunicassion) Ma varda che maleur! (a vëdd la fòto ‘d Gemma cogià. A la drissa torna e, pijandla an man)  Pòvra Gemma it l’has durà pòch an costa cà! It j’ere peui nen mal come padron-a. 

Gemma      - (a Miriam) It vëdde fin-a la cambrera  am vorìa bin.

Stella       - (sempre an parland a la fòto) Si, nen mal, anche se da sòn a esse na brava padron-a a-i na passa. 

Miriam     - (a Gemma) Tèh! Ciapa sù e pòrta a ca!

Stella       - (sempre an parland a la fòto) Tra ti e cola ‘d prima i savrìa pa chi ch’a sia stàita mej.

Gemma      - (a Miriam) Tèh! Ciapa sù e pòrta a ca ti, adess! A l’ha fin-a ciamate “cola ‘d prima” come se a parlèissa ‘d na savata frusta!

Miriam     - Ma come as përmet sta lengassa! I-j dago j’eut dì mi! Ansi i la licensio sui doi pè!

Stella       - (sempre an parland a la fòto) Bòh! Vëddroma cola neuva ch’a rivrà come ch’a sarà! Speroma un pòch mej ‘d ti e dl’àutra-là. (e a indica la foto ‘d Miriam)

Gemma      - (a Stella) Ti sbërnufia! I son pen-a mòrta e it parle già ‘d cola che a rivrà! A j’é temp për cola neuva! A dev passeje almeno n’ani ‘d vidovansa, prima!

Stella       - (sempre an parland a la fòto) A dev passé almeno n’ani ‘d vidovansa prima ch’a riva la neuva padron-a e con col brav’om dl’avocat....

Miriam     - ... Ti it fase da padron-a, pa vera? 

Sereno     - (al pùblich) Ciuto, ciuto!

Stella       - (sempre cona la fòto an man, ma vardand an cel) A l’é un n’òm anteligent, sempre gentil. Un ch’as fà vorèj bin da tuti... 

Sereno     - E da tute, nèh, Stella?

Gemma      - Ma it veule di che...

Miriam     - A-i mancherìa mach pì costa!

Stella       - (a pòsa la fòto peui con un sospir) Mi i son nen peui tant mal e i son anche giovna. (pàusa) E i savrìa cudilo da bin mi. Ma a j’é mé Stev...

Miriam     - Ecco, brava! Tente tò Stev e lassà sté mé Ermes ch’a fà nen për ti!

Gemma      - (a Miriam) S’a l’é për lòn gnanca për ti përché a l’é mé òm!

Sereno     - Tacoma torna?

Stella       - Beh! Sa l’é mach për lòn Stev a l’é un bel fieul e a farìa pa fadiga a trovesne n’autra se mi... 

Gemma      - Se ti? Sentoma un po’!

Stella       - …se mi e Ermes...

Sereno     - Sùbia! I soma già a Ermes, eh?

Miriam     - Ma varda sta servassa! A veul porteme via mé òmo!

Gemma      - Col panada d’Ermes a sarìa anche bon a fesse pijé al lass da chila-lì!

Stella       -  Ma nò! Ma còsa ch’i diso! Còsa ch’i vado a pensé! Mi i l’hai mé Stev!

Sereno     - Mmm! Im fido pòch! 

Stella       - Però…chissà…

Miriam     - Col “Però” lì am pias pròpe nen…

Gemma      - … e ‘l “Chissà” am preòcopa motobin.

Sen-a Quinta 
Ij dit pì Dante

Dante       - (a intra an sen-a e a scota an silensio)

Stella       -  Sàh, ch’i vada an cusin-a a giuté Ròsa. (via)

Gemma      - È, va, và a fé tò travaj che a l’é mej!

Miriam     - E gavte coj pensé da la testa, sbërnufia, che a l’é nen pan për ij tò dent ël mé Ermes! 

Gemma      - Ël MÈ Ermes, s’it përmëtte!

Dante       - Ahi, fomne sensa sust ch’i vë s-ciancon-e

                  N’òm ch’l’é pì nen vòst e mai pì a ‘l sarà.

                   Ël mé, tò, sò,  pi gnun valor sì a l’ha.

                  Spìrit i seve! Lassé al mond ste pen-e!

                  Lo sai che sì da pòch seve rivà

                  e quaich passion uman-a ancora i ten-e.

                  Voi a chi a l’é restà gnun-e caden-e

                  peule buté: lasselo an  libertà! 

Sereno     - Anlora, maestro, trovala Beatrice?

Dante       - La dossa, la pia, ël bin dël mé cheur

  pietosa  già a l’era là a l’ospidal

  a Ermes davzin colpì dal maleur .

 

 Con soa vos soave, flautà, musical, 

  bësbiandje ant l’oria n’avnì ‘d boneur

 soa pen-a a-j pasiava smortandje ‘l mal.

Sereno     - Eh! Ëd Beatrice a-i na j’é mach un-a, maestro!

Gemma      - Òh, s’a l’é për consolé Ermes i son bon-a anche mi. I vedreve!

Miriam     - E mi nò? A serv nen Beatrice! I vòlo sùbit a l’ospidal. (via)

Gemma      - Eh, nò, filon-a! It lasso nen da sola con Ermes. (via)

Sereno     - Mej ch’i vada anche mi a controlé ste doe, maestro, che magara a son bon-e a cioché anche con Beatrice. (via)

Dante       - Anche s’a son spìrit mej nen mës-cesse 

quand l’istess òmo doe fomne as contendo!

Ant j’afé dj’àutri pa mai antrighesse 

donca ambelessì  mi tranquil j’atendo

pront a filem’la se a dovèisso alvesse

crij, brai o ansult che le orije a m’ofendo!

Fàit soma nen për vive e comportesse

come ‘d plebaia ch’a rason-a nen

ma për serchè d’amprende ‘l bin e amesse!

Fin dlë Prim Quader

SCOND QUADER 
La sen-a a l’è cola dël prim at an ca ‘d Ermes. Pendùa an sël fondal adess  a j’é anche na fòto ‘d Gemma davzin a cola ‘d Miriam.  A l’é sèira e la luce bassa come cola d’una lampada a stelo anlumina mach la porsion ëd sen-a andova a l’é ansetà Ermes che a speta na telefonà e Diego ch’a j’ë stà davzin. Miriam e Gemma a son an sen-a, ma an ombra setà su doe cadreghe e as dev nen vëddje. A vniran anluminà quandi che a parleran come se a fusso rivà a la ciamada d’agiut d’Ermes.

Sen-a Prima 
Ermes, Diego. Miriam e Gemma 

Ermes        - (setà an sël sòfà davzin al telefono. Silensios e dzorapensé) 

Diego        - (an pé davzin a Ermes a lo oserva për quaiche second, peui) Dai Ermes! Campte nen giù parèj! A l’è pa la fin dël mond!

Ermes        - A ciama nen, it capisse! A ciama nen.

Diego        - Ebin? A sarà dësmentiasne o a l’avrà ‘l telefono ch’a fonsion-a nen.

Ermes        - Pì probabil che a sia anche costa na risposta negativa, me car.

Diego        - La paura a fa novanta! Ma përchè ch’it ciame nen ti?

Ermes        - Nò, i j’ero d’acòrdi che am telefonava chila.

Diego        - Sent, it ses tròp nervos! I ciamo Stella che at pòrta na canamìa!

Ermes        - Stella a j’é nen. A l’é la soa sèira ‘d libertà!

Diego        - E anlora àuss-te e andoma a fé un gir anche noi.

Ermes        - Va, va ti, s’it veule. Mi im sento nen.

Diego        - Ma ansoma! A son giumai eut mèis ch’it ses restà vidov ëd Gemma! Dl’àutra, ëd Miriam, dòp pòchi dì…

Ermes        - Òh, con Gemma, s’a l’é për lòn, a l’é ancaminà sùbit che a l’ha ancantame con soe manere già ‘l dì dël funeral che a ditlo sinceramente i son fin-a vergognamne un pòch…. dòp. 

Diego        - E anlora, dai! Con tute ste fomne ch’it conòsse e che i l’hai fate conòsse possibil che a-i na sia nen un-a che…

Ermes        - Ti, da brav s-ciancacotin a vita, it capisse nen! Dòp che i l’hai avù coj doi angej ëd Miriam e Gemma…

Diego        - … it serché la “bella addormentata nel bosco” ch’a speta “il pricipe azzurro”! Ma dësviite!

ERmes       - Ma dis gnun-e gavade, për piasì! Mi i veuj nen mach d’aventure, ma na fomna come sposa.

Diego        - E sì a stà ‘l problema! Cole pòche che a sarìo andate bin a l’han rasonà: “a j’é nen ël doi sensa ‘l tre!” e a l’han dite che ‘d nò.

Ermes        - Tute meno Astrid. A dovìa telefoneme stasèira për deme la rispòsta e anvece a ciama nen!

Diego        - A sarà pijasse paura anche chila! Scusa la franchëssa, ma d’àutra part come nen capìe ste fomne. Marié n’òmo che a l’é già doe vòlte vidov…. 

Ermes        - Përpiasì, Diego, mòlla-lì con sto dëscors. I l’hai pì nen veuja ‘d parlene.

Diego        - Va bin, va bin! Im na vado che i son stofi dë sté sì a consolé un che a veul nen esse consolà! Ciao e ciama s’it cambie opinion. (fòrt) Donne e champagne!  speteme ch’i rivo! (via)

Ermes        - Sempre ‘l sòlit! (a-j fa ‘l vers) Donne e champagne!  e peui a va al cafè a fé na partìa a scalaquaranta! (a s’àussa an pé e as vòlta vers le foto dle soe doe fomne) Eh, se i fusse sì ancora vojàutre doe!

ambelessì a s’àussa l’anluminassion

Gemma       - (as davzin-a a Ermes butand’se sota la soa fòto) I soma sì! I soma scapà da Dante mentre che a corìa daré a Beatrice

Miriam     - (anche chila as buta sota la soa fòto ) A l’é eut meis che i spetavo sto moment. I vedìo nen l’ora!

Ermes        - I stasìo parej bin ansema. Giuteme, për piasì!
 Miriam      -  Prònti, tesòr i son sì a giutete!

 Gemma      -   Anche mi giòja!
Ermes        - (sempre parland a le fòto) Deme na man da lassù a trovene n’àutra brava come voj. 

Gemma      - Ma Ermes! Còsa ch’it dise! I dovrio giutete a trové n’àutra fomna!

Miriam     - E pròpe noi doe? 

Ermes       - Però, atension, che costa am mòla nen presto come i l’eve fàit vojautre doe. Sté vidov për la tersa vòlta? Për carità, nò, nèh!

Gemma      - E brav! Anche ch’a staga sempre con ti?

Miriam     - Ma gavit’lo da la testa, Ermes! It l’has da contentete che noi doe i te stago sempre davzin.

Ermes        - I lo sai che ti Miriam e ti Gemma da lassù im seve davzin e iv ringrassio, ma…

Miriam e Gemma- (ansema)  Ma?

Ermes        - … ma i sento nen la vòstra vos…

Gemma      - Crijoma pì fòrt, Miriam, magara…

Ermes        - … am manco le vòstre carësse… 

Miriam     - Pocionin mé, Và! Quandi ch’it caressava mi, eh?, it gnaulave (a gnaula) fin-a come un mignino!

Gemma      - Ánima mia! Con le mie carësse anvece it ulave (a ula) e it im bërlicave fin-a le man come un taboj.

Ermes        - … ma ‘l pes a l’é…

Miriam     - A l’è?

Ermes        - … che i linseuj la neuit a son parèj freid!

Miriam     - Pòvr tesòr, và! Come ch’it capisso!

Gemma      - Përchè ch’as pija nen un gat o un cagneto! A lo scauderìo.

Miriam     - Ò a podrìa dovré ij mon càud come a fasìa mia nòna.

Ermes    - Vojàutre i seve lassù e certe còse i l’eve dësmentiaje, ma mi…

Gemma    - Miriam, a venta giutelo.

Miriam    - Si, a l’é pròpe disperà!

Ermes    - (a torna a setesse, sconsolà) Tant a l’é inutil ch’i parla con lor. Ormai a-i son pì nen e a peulo pa giuteme! (as suva na lerma con ël fassolet. Dòp a pija  na rivista e a la sfeuja distratament)

Gemma    - Ma come podrìo fé a giutete, stèilin-a d’òr?

Miriam    - Andoma da Dante. Chiel magara an mostra!

Sen-a Sconda 
Ij dit pì Sereno e Dante

Sereno     - (intrand ëd corsa con Dante) Vist? I lo disìa mi che a j’ero sì ste doe, maestro!

Dante       - Spìrit sensa sust e andisciplinà!

                  L’é pa consentive andé për vòst cont!

                  Mach con mi i peule andé dë ‘d sa e dë ‘d là.

                   Seve che costì l’é pi nen vòst mond?

                  Lassù i  l’eve da speté la ciamà

                  për la destinassion an cel o a fond.

                  Adess su via ‘d corsa sensa gnun “ma”

                  e donca come as dis, “ampajé ij tond!”

                  ch’i veuj pa për voi doe esse rusà!

Miriam     - Maestro, noi i soma sagrinà për Ermes.

Gemma      - A vëdd nen come ch’a seuffr përchè a treuva nen na fomna dispòsta a marielo!

Sereno     - Eh, mi i-j capisso pro ste fomne. Chi a l’é cola che a ris-cierìa d’esse la tersa ch’a lo rend vidov! La paura a fa novanta!

Miriam     - A j’é nen na stra për giuté mé Ermes, maestro?

Gemma      - Mè Ermes, s’at dëspias nen!

Dante       - Pòvre fomne, anime sagrinà

                  për chi l’é pì nen vòst i seuffre ancora! 

                  Gnente a l’é an vòstra possibilità.

                  Peule pa anterven-e con vòst amor

                 che tut decis l’é già da chi a sà

                  da chi ëd tut ël creà a l’é anzora!

 

  (as buta da na part, dëscòst da j’autri oservand lòn ch’a suced)

Sereno     - Tut quant lòn ch’a dev ëvnì a l’é già scrit, mie care amise! 

Ermes        - (a àussa j’euj da la rivista e as vòlta vers le fòto) Miriam, Gemma, për ël bin ch’i l’hai vorsuve, feme ancontré la mia neuva sposa!

Sen-a Ùltima 
Ij dit pì Stella

Stella       - (a intra da la pòrta ch’a da ant le stansie e a fa për andé an cusin-a. A vest na bela  vestaglia a fior bastansa provocanta)

Ermes        - (come a la vëdd a resta sorprèis) Ma Stella, it dovìe nen seurte stasèira? A l’é nen la toa sèira lìbera costa?

Stella       - Si avocat, ma am va nen seurte da sola. 

Ermes        - Come da sola? It l’avìe nen ël moros ti?

Stella       - Si, ma mi e Stev i soma lasasse già da un pàira ëd mèis!

Ermes        - Ah!

Stella       - Anlora i l’hai decidù dë stemne a ca, ëd vòlte mai…

Ermes        - Ëd vòlte mai?

Stella       - Gnente, gnente, na còsa mia. Adess i vado an cusin-a che a l’é vnume veuja d’un ëd coj bon bëscotin che a fa Ròsa.

Ermes        - Bon-a idea! Pòrtne sì un pòchi anche a mi, da brava, s’at dëspias nen.

Stella       - Për chiel sòn e d’àutr, avocat! (via an cusin-a për torné con ij bëscotin)

Miriam     - Bruta ciampòrgna! Còsa ch’a veul dì con “sòn e d’àutr”, eh?

Gemma      - TI? A l’avrà pa quaiche ideia su Ermes, chila-lì?

Sereno     - Chi a vivrà, vedrà!

Ermes        - (prima che a rientra Stella) Però! An dèshabillé gnente mal sta Stella! Áut che con cola divisa da cambrera! Tuta n’àutra ròba! 

Gemma      - Massima atension, Miriam!

Ermes        - Eh, si. A l’é sempre stame simpatica sta Stella, ma vista parèj…

Gemma      - A l’é pì che simpatica, néh? I l’hai paura Miriam!

Miriam     - Ti, fedifrago, fame nen sòn, nèh?

Stella       - (a riva con un cabaret con anzora ij bëscotin e anche con doe copëtte con le cirese sota spirìt. As chin-a pròpe davanti a Ermes për pogé ‘l piatin an sël tavlin e, naturalment sensa vorèj, a-i buta an bela mostra ‘l decolté) Eccò sì avocat! I l’hai portaje anche dle cirese sota spirìt che a chiel a-i piaso tant! Prego…

Miriam     - Quata ste macerie, Stella!

Sereno     - (che as treuva a le spale d’Ermes) Ciamje macerie! Parbleu che bel pogieul!

Gemma      - A dovrìa vërgognese, sta balenga!

Ermes        - Ma che tesòr ch’it ses! Fin-a le cirese! Pròpe lòn che am pias ëd pì! E ti it na mange nen?

Stella       - I vado an cusin-a a mangeme ij bëscotin, parèj i-i bèivo ansema un bicer ëd làit.

Gemma      - Eccò, brava gavte dai pé!

Ermes        - Ma nò! Set-te sì con mi che is mangioma ansema bëscotin e cirese. 

Miriam     - Òmmi, òmmi, còsa che i l’hai mai da vëdde an ca mia! Ël padron ch’a bèiv e a mangia con la serva!

Stella       - (faussament genà) Ma mi… i sai nen se…

Ermes        - It l’avras pà paura ‘d mi?

Stella       - Ma còsa ch’a dis. Ëd chiel im fido, ch’am chërda. (a s’anseta davzin a Emes)

Ermes        - Brava! (mentre che Sereno e Dante a diso le soe batue Ermes a versa da bèive an doi bicer e peui a na spòrz un a Stella)

Sereno     - Ël rat ch’as fida dël gat!

Dante       - Ch’a l’é parèj Sereno it ses sicur?

                  Chi a l’é ‘l gat e chi ‘l rat dë sti doi?

                  L’é nen pitòst ch’a dròca adess un mur

                  tra n’òm e na fomna restà da soj?

Ermes        - E adess Stella brindoma al nòstr ëvnì, ch’a sia mej dël present!

Stella       - (Aussand ël bicer)  Sì, al nòstr avnì, avocat!

Ermes        - Basta con sto avocat, Stella, ciam-me Ermes.

Gemma      - Ma i soma mat?

Stella      - Come a veul, Ermes! 

Gemma      - Eccò cosa a vorìa dì con col “Ëd vòlte mai”!

Ermes       - E domse dël ti.

Stella       - Con piasì, Ermes!

Miriam     - (Con le man ant ij cavèj) Òmmi, òmmi,  còsa i l’hai mai da sente!

Ermes        - A l’é un pes che it ses an costa ca come cambrera…

Stella       - Si, da prima che ti  it rivèisse mariand Miriam.

Miriam     - Madamin Miriam! Maleducà!

Ermes        - … e i stermo nen che i l’hai sempre avù na serta simpatìa për ti.

Stella       - Anche mi tanta për chiel! Òh, pardon, për ti!

Miriam     - Basta! Basta, i peuss pì nen soporté sossì! Andoma via. 

Ermes        - Anlora, vist che la ca it la conòsse come se a fussa toa ca…

Stella       - Si Ermes.

Ermes        - … che it conòsse ij mej gust come se it fusse mia fomna…

Stella       - Anche mej che chila.

Ermes        - Vera! … e che mi i son lìber e ti it ses lìbera…

Stella       - (sugnanta) Si Ermes?

Ermes        - Mariomse, Stella!

Stella       - SI!!! (a-i campa ij brass al còl e as baso)

Ermes        - (as vòlta vers le fòto ‘d Miriam e Gemma e mandandje un basin con la man) Grassie, gioje!!

Miriam     - (con un gest) Ma và an sla forca!

Gemma      - E an pija anche an torta sto balengo!

Sereno     - Lòn che a l’era già scrit a l’é averasse! Ters matrimòni!

Miriam     - Ma dabon as marieran ansema sti doi?

Sereno     - Si! Parèj a l’é scrit.

Gemma      - Cara Miriam, rassegnomse! Purtròp i soma pì nen d’es mond!

Miriam     - Ma përchè, maestro? Pëché pròpe con la serva?

Dante       -(che a l’é portasse a centro sen-a) Virgiglio dixit!

Parèj as veul là andova ch’as peul lòn ch’as veul!

    CIUTO E MOSCA!

Dante, Sereno, Miria e Gemma  (via)

Ermes e Stella (ferm ambrassà)

(Vuolsi così colà ove si puote 

ciò che si vuole e più non dimandare)

                       

            (Inferno canto III  95,96   rispòsta di Virgiglio a Caronte)  

SIPARI

FIN DLA COMEDIA

A volontà dël regista

Stella a peul intré ant l’ùltima sen-a come se a rivèissa da fòra ca. Come se a fussa dabon surtìa për la soa sèira lìbera. An sta manera a rientrerìa vestìa elegantement: tecchi a spillo, magara con la minigònna  o un cotin bin curt, na camisetta scolà da provoché në schoc a Ermes abituà a vëddla sempre con la divisa seria da cambrera. 

L’ùltima sen-a a cambierìa donca parèj:

Sen-a Ùltima 
Ij dit pì Stella

Stella       - (intrand) Ch’a scusa avocat s’i passo da sì, ma la ciav dla pòrta ‘d servissi a l’é s-ciapasse!

Ermes        - (come a la vëdd a resta sorprèis) Gnun problema! A và bin parèj, Stella.

Stella       - I lo dësturbo nen.  I vado mach na minuta an cusin-a che a l’é vnume veuja d’un ëd coj bon bëscotin che a fa Ròsa.

Ermes        - Bon-a idea! Pòrtne sì un pòchi anche a mi, da brava, s’at dëspias nen.

Stella       - Për chiel sòn e d’àutr, avocat! (via an cusin-a për torné con ij bëscotin)

Miriam     - Bruta ciampòrgna! Còsa ch’a veul dì con “sòn e d’àutr”, eh?

Gemma      - TI? A l’avrà pa quaiche ideia su Ermes, chila-lì?

Sereno     - Chi a vivrà, vedrà!

Ermes        - (prima che a rientra Stella) Però, che portament! Vestìa parèj a l’é gnente mal sta Stella! Áutr che con cola divisa da cambrera! Tuta n’àutra ròba! I l’avìa mai vistla an borghèis!

Gemma      - Massima atension, Miriam!

Ermes        - Eh, si. A l’é sempre stame simpatica sta Stella, ma vista parèj…

Gemma      - A l’é pì che simpatica, néh? I l’hai paura Miriam!

Miriam     - Ti, fedifrago, fame nen sòn, nèh?

Stella       - (a riva con un cabaret con anzora ij bëscotin e doe copëtte con le cirese sota spirìt. As chin-a pròpe davanti a Ermes për pogé ‘l piatin an sël tavlin e, naturalment sensa vorèj, a-i buta an bela mostra ‘l decolté) Eccò sì avocat! I l’hai portaje anche dle cirese sota spirìt che a chiel a-i piaso tant! Prego…

Miriam     - Quata ste macerie, Stella!

Sereno     - (ch’a l’é a le spale d’Ermes) Ciamje macerie! ''Parbleu'' che bel pogieul!

Gemma      - A dovrìa vërgognese, sta balenga! 

Ermes        - Ma che tesòr ch’it ses! Fin-a le cirese! Pròpe lòn che am pias ëd pì! E ti it na mange nen?

Stella       - I vado an cusin-a a mangeme ij bëscotin, parèj i-i bèivo ansema un bicer ëd làit.

Gemma      - Eccò, brava gavte dai pé!

Ermes        - Ma nò! Set-te sì con mi che is mangioma ansema bëscotin e cirese. 

Miriam     - Òmmi, òmmi, còsa che i l’hai mai da vëdde an ca mia! Ël padron ch’a bèiv e a mangia con la serva!

Stella       - (faussament genà) Ma mi… i sai nen se…

Ermes        - It l’avras pà paura ‘d mi?

Stella       - Ma còsa ch’a dis. Ëd chiel im fido, ch’am chërda. (a s’anseta con Ermes)

Ermes        - Brava! (mentre che Sereno e Dante a diso le soe batue Ermes a versa da bèive an doi bicer e peui a na spòrz un a Stella)

Sereno     - Ël rat ch’as fida dël gat!

Dante       - Ch’a l’é parèj Sereno it ses sicur?

                  Chi a l’é ‘l gat e chi ‘l rat dë sti doi?

                  L’é nen pitòst ch’a dròca adess un mur

                  tra n’òm e na fomna restà da soj?

Ermes        -  E come mai it ses rientrà prest parèj? 

Stella       - I j’era con doe amise che peui a son andàite al cine, ma a j’era un film che am piasìa nen. 

Ermes        - Con doe amise? Ma it l’avìe nen un moros ti?

Stella       - Si, ma mi e Stev i soma lasasse già da un pàira ëd mèis!

Ermes        - Ah!

Stella       - Anlora i l’hai decidù torné a ca, ëd vòlte mai…

Ermes        - Ëd vòlte mai?

Stella       - Gnente, gnente, na còsa mia, avocat.

Ermes        - E anlora Stella brindoma al nòstr avnì, ch’a sia mej dël present!

Stella       - (Aussand ël bicer)  Sì, al nòstr avnì, avocat!

Ermes        - Basta con sto avocat, Stella, ciam-me Ermes.

Gemma      - Ma i soma mat? 

Stella      - Come a veul, Ermes! 

Gemma      - Eccò cosa a vorìa dì con col “Ëd vòlte mai”!

Ermes       - E domse dël ti.

Stella       - Con piasì, Ermes!

Miriam     - (Con le man ant ij cavèj) Òmmi, òmmi,  còsa i l’hai mai da sente!

Ermes        - A l’é un pes che it ses an costa ca come cambrera…

Stella       - Si, da prima che it rivèisse ti mariand Miriam.

Miriam     - Madamin Miriam! Maleducà!

Ermes        - … e i stermo nen che i l’hai sempre avù na serta simpatìa për ti.

Stella       - Anche mi tanta për chiel! Òh, pardon, për ti!

Miriam     - Basta! Basta, i peuss pì nen soporté sossì! Andoma via. 

Ermes        - Anlora, vist che la ca it la conòsse come se a fussa toa ca…

Stella       - Si Ermes.

Ermes        - … che it conòsse i mej gust come se  it fusse mia fomna…

Stella       - Anche mej che chila.

Ermes        - Vera!… e che mi i son lìber e ti it ses lìbera…

Stella       - (sugnanta) Si Ermes?

Ermes        - Mariomse, Stella!

Stella       - SI!!! (a-i campa ij brass al còl e as baso)

Ermes        - (as vòlta vers le fòto ‘d Miriam e Gemma e mandandje un basin con la man) Grassie, gioje!!

Miriam     - (con un gest) Ma và an sla forca!

Gemma      - E an pija anche an torta sto balengo!

Sereno     - Lòn che a l’era già scrit a l’é averasse! Ters matrimòni!

Miriam     - Ma dabon as marieran ansema sti doi?

Sereno     - Si! Parèj a l’é scrit.

Gemma      - Cara Miriam, rassegnomse! Purtròp i soma pì nen d’es mond!

Miriam     - Ma përchè, maestro? Pëché pròpe con la serva?

Dante       -(che a l’é portasse a centro sen-a) Virgiglio dixit!

Parèj as veul là andova ch’as peul lòn ch’as veul!

   CIUTO E MOSCA!

Dante, Sereno, Miria e Gemma  (via)

Ermes e Stella (ferm ambrassà)

(Vuolsi così colà ove si puote 

ciò che si vuole e più non dimandare)

                       

            (Inferno canto III  95,96   rispòsta di Virgiglio a Caronte)                                                              

SIPARI

FIN DLA COMEDIA
Salve Valtingòjer
Teàtro piemontèis