Lenga piemontèisa/Corso elementare di Piemontese/Lezione 16
Artorn

Corso elementare di Piemontese

Conversassion 
- At pias la fruta, Cristin-a?

- Sigura ch'am pias, Fransesch.

- A mi am piaso 'd pi j'agrum: limon, portugaj...

- Mi, nopà, i l'hai pi car l'ùa, j'armognan, ij persi e gnanca le fròle am dëspiaso nen.

- Le fròle a son tròp dosse.

- Sòn it lo dise ti. E lòn ch'it na dìes dj'ambrun-e?

- I na diso ch'a son bon-e. Sas-to pa coma ch'as ciamo 'dcò an piemontèis?

- As ciamo 'dcò arëzze.

- Tut ës parlé 'd frut ëd bòsch a l'ha fame ven-e veuja 'd na bela macedònia. Còs it na dìes? Is la fom-ne?

- D'acòrdi: fomëss-la!

Vocabolari 

 sigura ch'am pias! = certo che mi piace!
 portugal = arancia
 ùa / uva = uva
 armognan / armognach = albicocca
 persi = pesca
 ambrun-a / arëzza = mirtillo
 sas-to pa? = non sai mica?
 tut ës parlé = tutto questo parlare
 is la fom-ne? = ce la facciamo? (da non confondere con i-i la fom-ne? = riusciamo?)
 fomëss-la (pron. fùmëssla o fùmssla) = facciamocela

Letura 1 
La lenga piemontèisa, i l'oma già dilo, a l'é nen un dialèt ëd l'italian.

A l'é considerà na lenga da tùit ij linguista ij pì avosà, tan vej che giovo, tan viv che mòrt: con tut lolì lë Stat italian a seguita a amplacheje a còl ël patachin ëd dialèt, e sòn a constituiss n'ingiustissia granda. E. Haugen, H. Lüdtke, K. Gebhardt, G. R. Clivio, G. Bossong, e via fòrt parèj, a son nen dë scaussacan. A son ij pì grand espert ëd lenghe neolatin-e ch'a-i sia al mond. Ben: lor-sì a diso

s-ciancà e plà che 'l piemontèis a l'é na lenga

e nen un dialèt.

Bele che l'Italia a l'abia (ancor) nen arconossù l'esistensa dël piemontèis coma lenga a part, la Region Piemont e ij linguista an dan 'd rason.

Cand ch'i parloma piemontèis, i dovroma nen n'idiòma inferior o dë sconda sèrnia, ma na lenga neolatin-a ch'a dev survive. A dev!

Vocabolari 

 avosà = famoso
 tan... che... = così... come...
 con tut lolì = ciononostante
 amplaché = appicciare
 a còl = addosso
 dé 'd rason = dare ragione
 scaussacan = scalzacane
 dë sconda sèrnia = di seconda scelta
 s-ciancà e plà = chiaro e tondo

Letura 2 
LA BELA ÀUDA

Àuda a l'era na pì bela fija. A l'era bionda coma l'òr e ij sò euj a j'ero gris coma l'eva sclinta d'un ri. Àuda a l'era na bërgera, e 'l re Arduin, ch'a regnava a Ivrèja, la sità fondà dai Roman cand a governavo 'l mond, a l'é an-namorasse 'd chila.

A l'ha ciamala an ësposa, ma chila a bëstandava: sò pare a vorìa ch'a-j dijèissa òi al monarca,

ma Àuda a l'era peui nen tan decisa.

E na neuit ch'a tempestava, ël cap ëd na còca

'd brigant a l'ha rapila: 'dcò chiel a l'era ancarpionasse 'd chila.

E la Bela Àuda, che fin ch'a l'ha fàit?

S'i veule savèj-lo passé a la lession ch'a ven!

Vocabolari 

 na pì bela fija = una gran bella ragazza.
 gris = grigio
 eva = acqua
 sclint = limpido
 ri = rio, corso d'acqua
 Ivrèja = Ivrea
 an-namoresse = innamorarsi
 a l'ha ciamala an ësposa = l'ha chiesta in sposa
 bërgé = pastore di montagna
 bëstandé = esitare
 dì òi = dire sì
 tempesté = grandinare
 còca = banda
 brigant / brigand = brigante
 ancarpionesse ('d caidun / caidun-a) = prendersi una cotta per qualcuno / -a
 s'i veule savèj-lo = se volete saperlo

VERB

IL CONDIZIONALE PRESENTE 

Nel caso di verbi il cui radicale termina in consonante seguita da una r. oppure l .come

dësblé (disfare, distruggere), anflé (sporcare, lordare), intré (entrare) etc,

le desinenze del condizionale (come quelle del futuro) si attaccano all'infinito:

i dësblerìa, it anflerìe(s), a intrerìa.

A questa regola fa eccezione il verbo parlé (parlare): i parlrai, i parlrìa ecc.

ESERCISSI 
VIRÉ AN ITALIAN / AN PIEMONTÈIS

 1. A sarìa bel podèj ësté tut ël di cogià (= coricato) ant l'erba a deurme.
 2. A ventrìa fé pì d'atension!
 3. I sai mi lòn ch'i diso!
 4. Dabon it lo sas? Mi i l'hai l'ampression ch'it pàrles përchè ch'it l'has la boca.
 5. Còs dis-to? Veus-to ofend-me? Veus-to taché rata? (taché rata = attaccar briga).

 1. Se fossimo già a casa sarebbe meglio.
 2. Vai a vedere se Cristina è già arrivata.
 3. Se non fossero troppo care, comprerei un chilo (un chilo) di albicocche.
 4. Daniele sarebbe un gran bel ragazzo se non fosse troppo grasso (grass)!
 5. Entrerei subito in quel giardino se non avessi paura dei cani.

Glossario minimo piemontese-italiano

Lenga piemontèisa