Żywot Józefa/IIIa
III.a.
Tu się już pocznie
TRZECIA ROZPRAWA,
jako się Zefira, Potyfarowa pani, rozmiłowa
Józefa, czego się zwierzyła Achizie, pannie swej;
a był Magon, hausknecht, którego się strzegła;
jako na Józefa gwałtu zawołała, gdy jej nie
chciał ni nacz pozwolić, a potym, co się z nim
stało, cztąc zrozumiesz.

ROZMÓWCE:
MAGON — ZEFIRA — ACHIZA — JÓZEF — POTYFAR 
CEKLARZE — GULOFER.

MAGON, hausknecht, sługa niewolny Potyfarów,
narzeka na niewolą umietając, a pani za drzwiamisłucha:Ach, nasz panie wszechmogący,
toć są dziwne twe sprawy;
A szafujesz swe mądrości
iście, jako pan prawy:
Rozmaicieś wszytki stany
dziwną sprawą rozdzielił,
By się każdy w swem urzędzie
nacz wystawion weselił.
Raczyłeś też mnie nędznika
niewolnikiem udziałać,
Wszakże nielza jedno tobie 
ze wszytkiego dziękować;
Albowiem ty, kiedy baczysz
prawe serce w prostości,
Nie zawarłeś hojnej ręki
każdemu swej miłości.
I mnie jeszcze, gdy obaczysz
w tym mym stanie wiernego,
Nie opuścisz, bo ty baczysz,
i w piasku grzebiącego.
Bo u ciebie wierna cnota
i błotem przypluskana,
Snadź zacniejsza, niż niecnota
złotem przebudowana.
Świadczy prorok o twej łasce,
iż ty nigdy wiernemu
Nie dopuścisz chleba szukać,
ni jego pokoleniu.
A tak, panie, gdyż tak raczysz,
ja pokornie przymuję
Ten nędzny stan od twej łaski,
a wiernieć zań dziękuję.
Acz jest ciężko o kłopotu,
każdy w tym musi użyć,
Gdy kto wiele panów miewa,
a każdemu usłużyć.
Jużbym niedbał, by pan fukał,
albo czeladź przedniejsza:
Folgował bych godząc sobie, — 
to by snadź rzecz namniejsza.
Alem doznał, com też słyszał:
sroga rzecz gniew niewieści;
Bo już tam więc zawżdy bitwa,
i bez harcu, bez wieści...
Bo to już gniew, ni rozumem,
ani słowy odjęty,
Ten przerazi na wsze strony,
idzie z głowy aż w pięty.
A snąć nie jest żadne zwirzę
tak uporne, waśniwe,
Jako słyszę białe głowy,
a gdy k temu pletliwe:
Wszytko chce mieć, wszytko wiedzieć,
co się na świecie toczy,
Pilniej słucha, dziwniej myśli,
wszędy zbiegają oczy...
A inaczej, niż jest prawda,
każdą rzecz chce rozeznać...
A snadźby się tego stanu,
by mogło być, odżegnać!...
Jako i ta nasza pani,
i to stworzenie dziwne:
Wszytko się jej we łbie kręci,
wszytko jej coś sprzeciwne...
Alboć miłość, alboć frasunk,
coś się jej w głowie kręci...
Tak ci chodzi, by szalona,
a prawie bez pamięci.
Z onej paniej, tak poważnej,
że z niej mogli przykład brać,
Stała się dziś taka plotka;
wszak źle o tem powiadać...
Gdzie dwa mówią, podsłuchawa,
wszytko by chciała wiedzieć;
Wszak mię straszno, chociam tu sam,
mówiąc o tym tu siedzieć.
A cóż działać? tym się w nędzy
narzekając ucieszyć,
A gdy nie masz towarzysza,
wiec sobie sam nasmieszyć.
Acz mi lito mojej nędze,
lecz mnie idzie o mało
Więcej mi żal pana mego,
iż się tak nad nim stało.
Już jest ludziom z tej przyczyny,
prawie z niego fabuła...
Bo tak bywa pospolicie —
stara to wokabuła...
Wszytki ine przypadłości
ludzkie wszytcy mijają,
A gdzie pani wylatuje,
wszytcy o tym śpiewają.
Wszyscy widzą, wszytkiem śmieszno,
jedno on sam nie baczy;
A cóż, gdy tak rozmaicie,
Pan Bóg swe karać raczy...

ZEFIRA zasłychnąwszy fuka na hausknechta:A co to, łotrze, markoczesz?
A o co się tak kłopoczesz?
A co tobie trzeba myślić,
Ty swe państwo w garść możesz skryć?
Podobniejby, byś był pilen,
coś jako sługa powinien,
Niżliś tu siadł na rozprawy,
chociaż nie masz żadnej sprawy.
Ale ki go djabeł męczy?
tu sam jako mucha brzęczy;
A muszą być mądre rzeczy,
co on teraz ma na pieczy.

MAGON się sprawuje paniej, lęknąwszy się:Cóż to za dziw, moja pani,
iż kto w nędzy narzeka;
I nędzna mysz kędy może,
i ta przed nią ucieka.
Acz ja będąc wżdy człowiekiem
wżdy rozumnem stworzenim,
Tym się cieszę, iż narzekam
za mem szczęścia zborzenim;
Które mię snadż za me złości
tak ze wsząd opuściło...
Ale gdy tak Pan Bóg raczy
cirpieć mi wszytko miło;
A snadź więcej, moja pani,
twej zwirzchności przystoi,
Nie przydawać temu strachu,
kto się lak i sam boi.

ZEFIRA
A o co ty narzekać masz?
Gdyć co każą, to udziałasz,
A to twoje wszytki długi,
Abyś był pilen posługi.
Alem czegoś zasłychnęła,
Chociam z daleka stanęła;
Iżeś tu coś o mnie bajał,
A snadzieś mi z kąta łajał.
Bo tak pospolita bywa,
Gdy kto w oczy nie dośmiewa,
Tedy się mści jako może...
Ale się nie myl nieboże, 
Bo wiesz, swowolnego pysku
Bywają więc guzy w zysku...

MAGON się przedsię sprawuje:Nie mojej to rozum głowy,
moja łaskawa pani,
Ale jestli co baczycie,
lepiej karzcie się sami.
Bo któż lepiej ma co baczyć,
jedno każdy do siebie;
Dosyć ja mam swej nędze,
a tak mnie nic do ciebie.
Acz ci nie ja, ludzieć mówią,
i żeś twa miłość dziwaczka;
Pytajcie się tam zkąd inąd —
mnię nie frasuj prostaczka.

PANI wygnała z domu Magana:Matko Boża! cóż wżdy ma być?
Już i myszy mają rządzić!
Ten ledwie gębę otwarza,
A tu mu się słów przysparza!...
Nu, idź, łotrze, do roboty!
Jeszcześ snadź był tej niecnoty
Nie skosztował, aby w kącie
Plótł leda co, — bo cię tracę!...

MAGON już idzie precz z domu:Owo idę, moja pani —
Panie Boże, bądź z nami!
Wszyscy swój stan pokrywamy,
Nic się nie baczmy sami.
Nic do siebie, jako w niebie
tak się nam wszytko widzi;
Ano drugi prawie w oczy
jawnie się wiec naszydzi.
Tak nas wszytkich ten świat zblaźnił,
iż w sobie nic nie znamy,
A co ludziom jest sprzeciwno,
w tem się więcej kochamy.
Aczby mnię snadź jako słudze
więcej milczeć przystało,
Ale prawda, kto ją mówi,
ma swych płatów nie mało.
Jednym złotem, drugim państwy,
drugim też guzy płaci,
I mnie na tych przydzie przestać — 
wiem, że mnie nie wzbogaci.

ZEFIRA pani już z Achizą mówi, wygnawszyhausknechta:Z dawna mi to serce czuje,
Że mi ten łotr nie folguje;
Ile go kroć przez dzień widzę,
Prawie się zawżdy zawstydzę.
I radam to udziałała,
Iżem go z tąd precz wygnała...
Chodziż ty, Achizo miła,
Będziewa wżdy co mówiła:
Coć się też wżdy z nami toczy,
Bo ty mnie możesz rzec w oczy — 
Coć się ku mnie nie podoba,
A ścirpwa więc sobie oba.

ACHIZA wystawia Zefirę, panią swą:Cóż się, gospodze, frasujesz?
Ni ocz sobie głowę psujesz,
Iż pies szczeka, a wiatr niesie,
Rozlecić się to po lesie...
Nie masz się ty o co starać;
Wiele tobie Bóg raczył dać: 
Jest stan, zacność i uroda,
A prawieś ludzka ochłoda.
A zaż nie piękna wymowa?
Prawie k sobie wabią słowa.
Ażby był ślep a nie widział,
Tożby ciebie nie miłował...
Bo cożkolwiek na się włożysz.
Prawie wszytkim roskosz płodzisz,
Tak ci nadobnie przystoi,
By chciała rzec, wszylkoć moi!...
Na drugim więc by na pień wdział
A tu wszytko jako się śmiał.
A zaż cię więc nie widamy
Kiedyś gdzie społu z paniami?
Wszytcy więc o tym mówimy.
Żeś łąteczka między nimi:
Ano chłopi zaglądają,
Z kata szyje zakrzywiają...
Długo się druga nie zroście,
Niźli ją postawi proście.
A ocz że się masz frasować?
Twój ci świat, umiej używać!
Póki masz czas, boć ten płynie,
A niechaj Zefira słynie.

ZEFIRA narzeka na nieswobodę:Ach, ach, Achizo niebogo.
Jeszcze tobie więcej błogo;
Chociaj ty mnie wiele liczysz,
Swojej cnoty, iż mi życzysz;
Bowiem ty swego żywota
Możesz użyć bez kłopota,
A u mnie wszytko w niewoli...
Wszak co wspomnię, głowa boli.
Bo ja muszę wżdy strzedz tego,
Bych nie lżyła stanu swego;
Bo co drugim roskosz płodzi.
To mnie ze wstydem przychodzi.
Mówić, nie z każdym przystoi —
Dziwnieć nas wżdy ten świat stroi:
Acz da urodę, bogactwo,
A cóż? jako w klatkach ptastwo
Togo jedno używamy,
Co zjemy, to wszytko mamy...
Bój się przyjaciół, bój męża.
Tego się strzeż, jako węża,
Oglądaj się już w każdy kąt —
Żaż jeden około nas błąd?
Wolałabych na swobodzie
Czasem siedzieć i o głodzie,
Niż w roskoszy jako mniszka...
A żaż u mnię towarzyszka,
Z kim bych się wżdy rozmówiła,
Byś ty jeszcze kęs nie była?
Ano skaczą, pląszą drugie,
Nie wadzą im nocy długie,
Jako chcą, tak ich ukrócą,
A czasem je w dzień obrócą...
A u mnie i ośród lata
Już noc, choć jeszcze poświata:
A żaż ja mam z kim rozmowę?
Leżę, włożywszy pięść w głowę,
Drzemię, ano mi się plecie,
Co drugie czynią na świecie...
Albo na ulicy słyszę
To wszytko, co leżąc, wzdyszę!...

ACHIZA panią karze, iż świata nie używa:Nie pleć oto miła pani,
Sobieście też krzywi sami;
Samiście się też w to wdali,
Żeście sobie myśl związali...
Niechać na mię kto chce to wie —
Ba, wieręć ja wolę zdrowie,
Niźli sobie świat zamotać,
A głowę prawie skłopotać;
Bo by to za to niestało —
Wszak widzę inszych nie mało,
Które też nie zawżdy poszczą,
A wżdy się nie bardzo troszczą.
Toć prawda, iż dzisia ludzi
Prawie ktemu dworatwo budzi,
Iż wszytko do siebie baczą:
Ale, wierę, jako raczą!..
Bedziemyli się szacować,
Więc też gotowemł oddać? 
Ujrzysz, żeć da jutro pokój,
Jedno takież o nim rokuj,
A iście to jeden fortel,
A z tym na plac jakoby w cel.
Gdy kogo wezmą na zęby,
Więc też nie żałować gęby.
I ty, moja pani miła,
Bedzieszli się przeciwiła.
A na takie plotki dbała.
Bez czasu byś się starzała.
Bo chociać kęs kto zabroi,
Wnet się to piwo ustoi.
Z przodku więc o tem pobają,
A potym więc ni słychają!
Poszaleć byśmy musieli,
Bychmy wszytko baczyć mieli,
Co ludzie na świecie sądzą:
Wszak nie dziw, dawnoć tak rządzą.
Nic się ty pani nie przeciw,
Pókiś młoda świata zażyw;
A za djabła młodość stoi,
Kto się swego cienia boi.
A co tobie to zawadzi —
Wielećby ich temu radzi —
Zbłaźnić kogo? niech szaleje!
Ty się śmiej, on niechaj mdleje,
Wrzeszczy, piska na ulicy!
Używiemy tego wszytci,
Bo więc, kiedyć mu przypiecze,
Co ma, jako pczołka wlecze.
Wszak sobą świata nie weźmiesz:
To twe wszytko, co zażywiesz.
Smaczniej kęs zjesz, smaczniej uśniesz,
Gdy kłopotów z głowy zbędziesz. 
Boć wierę młodości szkoda,
Która płynie jako woda;
Gdy jej używać nie umiesz,
A wiem, że sama rozumiesz,
Toć mówię, com rozumiała.
I co bych rada widziała.

ZEFIRA przyzwala po części:Wierz mi, Achizo ma miła,
Dawnom ja to obaczyła, 
Iż to ludziom roskosz płodzi;
Jedno mię cnota odwodzi.
A jaciem się też uniosła,
Już też pływam tak bez wiosła,
A bardzom się obładziła
Kiedybych ci się zwierzyła:
I samam nie obaczyła,
Gdy mię miłość zwyciężyła.
A w prawdzie powiadam tobie,
Dalej nie wiem, co rzec sobie;
I wejrzeć się już tam wstydzę,
Ano teszno, gdy nie widzę...
Ale gdychwa się w rzecz wdała,
Nie wiem, bych nie powiedziała.

ACHIZA się dowieduje paniej tajemnic:Chwała djabła, miła pani,
Strzeżmy się tak siebie sami,
Bo kiedy kruk kruka kluje,
Pewnie głodne lato czuje.
A ja bych i zdrowie dała,
Czym ci bych pomóc wiedziała.
A ty się mnie przedsię strzeżesz:
Wierz mi, iż się sama zrzeżesz.
Dawnom ja to obaczyła,
Iżci się myśl odmieniła,
I więcej się dziś trasujesz,
Darmo sobie głowę psujesz;
Jedno iżci się rzec wstydzę —
Wszylkoć nie wczas dawno widzę;
A spatrz jedno do zwierciadła,
Z tych frasunków jakoś zbladła.
Bacz że jedno sama na to,
Stoi-li twe zdrowie za to,
Które sobie sama psujesz,
Iż tak wolna myśl trasujesz?
Daj wisiał! kto cię tak stroi,
Bo i sam za to nie stoi!...

PANI się ociąga zwierzyć:Nie łaj mu, wieręć nic nie krzyw;
Nie myślał o tym jako żyw,
Jedno mię tak czart prawie zwiódł,
A z onej dobrej myśli zbódł,
Któram iście zawżdy miała,
Abych się unieść nie dała.
Lecz widzę, co miłość czyni,
Iż nie jednego omyli,
Które-m się ja nic nie bała,
A barzom się więc z niej śmiała.
Aleciem to już poznała,
Gotowemić mi oddała; 
Bo ta nie wiele kunsztuje,
Prędko głową zafrasuje:
I w mej ci się teraz wierci...
Nie nadziałam się do śmierci.

ACHIZA się przedsię dowieduje:Toć k szalonemu podobno,
Ani k wierze niepodobne!
Iż o tym nie wie, powiedasz:
Przecz-że się tak za podłą masz?
Nie lepiej-że, że się śmiejesz,
Niżli tak darmo szalejesz?
Bo nie wiem, by tak zacny był,
Ktoby się prze cię nie zbłaźnił;
A dokupiłby się drogo
Każdy twej łaski, niebogo.
Długo tak będziesz pływała,
Jestliżeś w tym nie bywała;
Radszej się zawżdy bardzie staw,
A rzkomo się nic tym nie baw,
Z daleka łaskę ukazuj,
Nie dokońca też myśli psuj;
Uzrzysz, alić się nasz ciągnie,
Gdy się kot we łbie zalągnie.
A puść ty to w ma opiekę,
Uzrzysz, żeć mu ja przypiekę,
Żeć musi medrować po krys,
A będzieć skakał jako lis.
Każdy by to z wielka szkoda
Kupił za twoją urodą;
A i mnie tam co przypadnie,
Bo to przydzie barzo snadnie:
Iście czym głowę zawinę.
Gdy mu powiem tę nowinę.
Chybabyś tak prosta była,
Iżbyś mi się nie zwierzyła.

ZEFIRA się jeszcze ociąga:Nie barzo byś tam utyła,
Próżne byś ręce omyła,
A tobyś snadź w zysku miała,
Co byś sobie usłyszała;
Bo tam cnotą narabiają,
A tym się nic nie pętają
Chociaj by też namniej było,
Co by z cnoty wykroczyło.
Ach, niestotyż! ta mnie cnota
Dowodzi tego kłopota,
Iż się on pokusić nie śmiem,
A co z sobą mam rzec, niewiem.

ACHIZA już gwałtem chce wiedzieć:Ale ki dyjabeł tak hardy?
Wszak ja znam ty wszytki smardy,
Co się tym światem pętają,
Białych się głów nie lękają.
A tyż nadobne straszydło.
Musiałby być sprośne bydło,
Aby się w tym kochać nie miał,
Kiedy będzie twą łaskę znał.
Coś ty to inszego grodzisz.
A mnie snadź w pole wywodzisz...
Coś w tym inszego rozumiesz,
Bo ty siła szpaczków umiesz!..
Anoć, snadź nie płaci z swoich,
Bom świadoma foszków twoich:
Takeś ty mnie snadź kusiła,
Co bych też k temu mówiła.
Lecz jeszcze, com powiedała,
Ja się k temu będę znała:
Łacnoć ze mną, jako z sługą.
Trudniejć potem będzie z drugą.

ZEFIRA się już zwierza Achizie:Ach, Achizo, szpetny to żart,
Prawie mi ji nagodził czart;
Wierz mi, iż mi nic nie śmieszno,
A barzo mię przed nim teszno,
Ale gdy się rzecz stoczyła:
Już więc Achizo ma miła,
Ten przeklęty cudzoziemiec,
U mego pana młodzieniec,
Co ji to Józefem zową,
Barzo mi zakrącił głową...
A dziwnie mi się w niej kręci;
Prawie czasem od pamięci...
Owdzie mię miłość frasuje,
Zewsząd mi myśl dobrą psuje;
Owdzie mię wstyd kole w oczy,
Serce dobrze nie wyskoczy:
Strach na mię zewsząd przychodzi,
A namędrszy nie ugodzi.
Gdzie walczy z miłością cnota,
Iście tam siła kłopota:
A gdy jeszcze k temu dwoja —
I miłość tam niepokoja
Iście trudnego używie,
Stanąli z sobą prawdziwie;
Bo choć bych swej nie dufała,
Alem tam tej już doznała.
Snadź by wolał gardło stracić,
Niż się z niecnotą pobracić;
Bo mu to wszytko sprawiła,
I na ten stan wystawiła,
Iż pan z niewolnika swego
Udziałał go przedniejszego,
A tak mu się już przyuczył,
Że mu wszytek dom poruczył.
A tak już wiedz, moja miła.
Tać mię to rzecz tak strapiła,
Żeś to sama obaczyła,
Iżem się barzo zmieniła...
Ale dajwa temu pokój;
Co inszego zemną rokuj, 
Bo miłość z czasem przypłynie,
A z czasem też sama zginie.
Owa się i ta wystoi,
Chociaj teraz dziwnie broi;
A wżdy cnota spełna będzie,
Nikt tego wiedzieć nie będzie.

ACHIZA dobrze tuszy paniej:Cóż masz potem, miła pani?
Obaczcie się jedno sami:
Darmo sobie głowę psować,
Ba, źleć tym zdrowiem szafować
Jam, wiarę, iście mnimała,
Byś gdzie co zacnego miała;
Lecz nie dziw, iż się tak toczy,
Bo dziwne ma miłość oczy,
A gdzie chce, tam się zakradnie,
Ugodzi w to barzo snadnie.
Aleć to troska namniejsza:
Z tym ci będzie nałacniejsza,
Temuć iście szaleć pewno — 
I tak chodzi jako drewno. 
Twój ci grzech będzie, gospodze,
Bo iście, prawdę rzec muszę.
Oszalisz niewinną duszę...
Ale czemuż mu nie powiesz?
Natychmiast się tego dowiesz:
Z tych frasunków będzie się śmiać,
Boć mu wnet za piórkiem  biegać.

ZEFIRA wątpi o Józefie:Achizo, z postawy sądzisz.
Lecz ujrzysz, że się obłądzisz.
Trudna to iście robota:
Gdzie społu prostota, cnota,
Już się na jedno zgadzają,
Wiele ludzi omylają.
Rychlej mędrek przez kij skoczy
A barzo się rad zatoczy...
I ty, wierz mi, ciągniesz kota,
Bo z rozumem ta prostota.
A w rychłe to sama zeznasz,
Kiedy tego prawie doznasz.

ACHIZA karze panią, iż się lekceważy:Miła pani, toć mi dziwno.
A barzo mi już sprzeciwno,
Iże się tak ważysz lekce,
I mówić się z tobą niechce;
Jam ni urodą ni stanem,
Nie równam z tobą, z swym panem,
A jakom głownia przy tobie — 
Przedsię lepiej tuszę sobie.
Ach, gdzież bych ja tobą była!
Nie jednym-że bych toczyła;
Ano i tak tego bydła,
Siła przejdzie na me skrzydła,
A iście niż ten zacniejszych,
I na wszytkim podobniejszych.
A wżdy ja to lekce ważę;
Przedsię na to hardzie karzę,
Aż ty będąc prawie kwiatkiem,
Mogła by trząść dziwnie światkiem...

ZEFIRA nie chce mówić sama z Józefem:Jać się tego nie chcę ważyć,
Bych z nim miała o tem mówić:
Bom ci dawno powiedała,
Iż mię cnota odciągała;
Z którą, kiedy się wstyd zgadza,
Wiele więc ludziom rozradza.
Lecz i tać się dorządziła,
Bardzo jakoś pobłądziła.
Też wiem, iżby mię odprawił,
W wieczne zapalanie wprawił:
Bo wiem, iż w tym dobrym panie,
Nigdy cnota nie ustanie;
A doświadczysz sama tego;
Nie wierzyszli, skosztuj tego.

ACHIZA idzie, aby ji przywiodła:Nie wiem bych w to ugodziła,
Iżbych sama z nim mówiła; 
Bo wiec trudno słowa stawić,
Gdy serce o tym nie wie nic.
Ale bych snadź w to trefiła,
Abych go tu przyłudziła,
Abyście pospołu byli,
A z sobą wżdy co mówili.
U mnieć to będą dwa dziwy,
Gdyście tak oba wstydliwi;
Rada bych dziurką patrzała,
Abych się jedno naśmiała.
Co też za postawa będzie,
Gdy ta para społu będzie,
A zkąd tę rzecz począć macie,
Gdy się siebie tak sromacie?
A już na tę świętą zgodę,
Pójdę, owa ji przywiodę.

ACHIZA namawia Józefa:Hej, hej, Józef, trzeba mi was!
Będąć i ty regestra wczas,
Bo wszytko siedzisz nad nimi.
Jakoż cię nie teszno z nimi?
Pódźcie sam do sklepu mało...
Barzo jakoś odwilżało,
Dobrze by tych szat poruszyć,
A nie wadzi ich przesuszyć -
Co od roku w skrzyniach leżą;
Wierz mi, żeć ich mole wzjeżą;
I pani by tam iść chciała,
Aby je też oglądała.

JÓZEF się dziwuje, co to nowego:Co się wam to zwidziało
teraz i z szatami?
Mam ja inszych spraw dosyć,
suszcie je tam sami.
Oto tam macie klucze,
szragi i wieszadła;
Łacnoć tobie mędrować
znać, żeś się najadła.

ACHIZA ji przedsie wabi:Nie pójdęć ja do skrzyń bez was...
A cóż sobie tym zamieszkasz,
Iż ukażesz, gdzie co leży?
Nie wielki czas temu zbieży;
Boć jednak szkoda tej straty,
Jż tak darmo gniją szaty.

JÓZEF już idzie do sklepu:Toć mi cię czart nagodził
teraz i z szatami!...
Wiesz, że mnię trudna sprawa
Z białemi głowami... 
Mam ja co z sobą czynić,
niż wasze gzła suszyć,
Ale gdyś się naparła,
już się muszę ruszyć.
Ale tu jest i pani — 
dobry dzień, gospodze!
Iściem tu nic nie myślił
teraz o tej drodze:
O was-em też nie wiedział,
abyście tu byli;
A siłaście mi pracej 
teraz przekazili...

ACHIZA wyszla precz:Gospodze, pójdę ja precz mało,
By się nas więcej zebrało:
Boć tu wszytko trzeba ruszyć,
I białe chusty przesuszyć.

JÓZEF też chciał precz:Już się, wierę, tu suszcie
jako więc raczycie,
Mnieć iście barzo tradno,
sami to baczycie:
Mam wiele, odprawować
jeszcze pańskich listów;
Też mnie mało, abo nic,
do tych waszych chiwistów.

PANI już powiada o swej miłości powściągnąwszy go:Postój, miły Józef, mało!
Albo nie wiesz co się stało?
Acz mię wielki strach zejmuje,
A wstyd mi myśl odejmuje,
Ale gdyż już tak przypadło,
Acz ci mi tego przesiadło,
Iż mię miłość zwyciężyła,
Która u mnie za nic była...
A barzom więc żartowała,
Kiedym kogo w niej widziała;
I hardziem na to kazała,
Żem się jej nigdy nie bała.
Ano zawżdy na swobodzie	
Dobrze myślić o przygodzie,
Która bez wieści przypada,
A chytrze się w ludzi wkrada;
Jako się mnie teraz stało:
Snadź mi i słów nie dostało...
Aleć już powiedzieć muszę:
Takeś mi z Traso wał duszę,
Że nie mogę w to ugodzić,
Jakoby z tego wychodzić,
Z tej przygody, co się stała,
Bych cię tak nie miłowała...
A snadź mi z tego kłopota
Już ni rozum, ani cnota
Nie pomoże, w com się wdała;
Obojgam już kosztowała...
Już się i rozum obłądził,
Który długo cnotą rządził...
Już snadź oboje ustało,
Ze wsząd o mnie rady mało.
A nie lza jej z inąd szukać,
Jedno tobie wszytko w moc dać...
A już mię rządź, jako raczysz —
Jam zbłądziła, to sam baczysz.

JÓZEF  się śmieje z paniej umysłu:A nie macież, gospodze,
co inszego mówić?
I mnimasz, by to dudka
za wiechą ułowić?
Nie wątpię ja w Panu swym,
co mię raczy rzędzić,
Iż mi nie da od cnoty
nigdziej nie zabłądzić!...
Abych ja miał na wasze
ty płone powieści 
Tak prędko w ptaki skoczyć,
a prawie bez wieści,
Nie radząc się rozumu
ani poczciwości!...
Nie daj Boże! doczekać
takowej miłości,
Którą bych ja obraził
naprzód pana swego,
Przytym i swą poczciwość
acz stanu chudego,
Którego tym nadstawić
każdemu przystoi;
Bo każdy stan zacniejszy
gdy się cnota stroi.
A tak właśnie powiedasz,
żeś się obłądziła...
Jestlić więcej swa wola
niźli cnota miła,
Która nad wszytki skarby
ma być przełożona? 
Bo ta jedno z człowiekiem
jest społu stworzona...

PANI go z tego karze:Miły Józef oto nie pleć,
Gdy od szczęścia co możesz mieć!...
A iż to darmo przychodzi,
Każdemu to rado szkodzi.
Kto szczęście puszcza mimo się,
Prawie ten już niedba o się;
A i ptaka tego ganią,
A zową go prostą kanią,
Co sobie tak pocznie grubie,
Ułapiwszy, iż nie skubie...
Wszytkom ja też to myśliła,
Com tu w tobie obaczyła:
Wszytko to miłość zborzyła,
A z myśli mi wyraziła.
Bo gdybyś ty chciał, nieboże,
Wszytko się stać dobrze może:
Bo bych ja w to ugodziła:
Przed wszemi bych cię ganiła,
Czasem ci bych nałajała —
Trafić bym ja w to umiała.
Chybaćby mu djabeł kryślił,
Toż ci by się snadź domyślił!...
Ty sam, kiedybyś ty chciał,
Snadniebyś ugodzić umiał;
Iżby nic nie przeszkodziło.
Snadnie by się w to trefiło.
A ja bych jedno patrzała,
Co byś dał znać, to działała...
Byłbyś iście silne bydło,
Byś to miał puścić na skrzydło,
W czym się dziś ludzie kochają,
A z trudnością nabywają;
A tobie to darmo przyszło...
Możesz na to kazać pyszno!

JÓZEF zowie płochą radę niewieścią:Och, och, toć płocha rada:
znać z nie mądrej głowy!
A szkoda darmo kazić
czasu temi słowy...
I któż kiedy na świecie
wżdy był tak ćwiczony,
Aby się w tym utaił?
Bo to głośne dzwony...
Też dał pan Bóg jasny wzrok,
bych my jem patrzali
Na każdego bezpiecznie,
a oczu nie kryli,
Które, gdy będą jaką
niecnotą zmazane,
Wiercą się więc przed ludźmi,
miecą się na ściany...
A pewni to szpiegowie 
na winnego oczy:
Bo je każdy po kąciech
albo w ziemię tłoczy.
Przypominasz mi też to,
abych to szczęściem zwał...
A żaż nam na niecnotę
pan Bóg szczęście rozdał?
Hojnieć on nam dziwne swe
dary rozszafował,
Ale chce, aby każdy
miernie się w tym chował;
Boby nam to miał dawać,
na ludzkie lekkości,
Snadź by jakoś ukrócił
swej sprawiedliwości.
Bo on kazał obracać
wszytko ku czci swojej — 
A nie dał ci urody 
ku niecnocie twojej!
A tak, ma miła pani,
nie życz że mi tego,
Bych jako pies przed słońcem
nie krył wzroku swego.
Bo kiedy kto wszeteczność
jaką na się czuje,
Gdzie dwa mówią, wierci się,
wszędy opatruje:
Bo się więc każdemu zda
by o nim mówili...
I tobieć się to trafi 
iście w krótkiej chwili.
Ano więc to zacnemu 
nadobnie przystoi,
Patrzyć jasno wszem w oczy,
choć ich wiele stoi:
Abowiem to są cnoty
upominki wieczne:
Mieć oczy przeźroczyste,
a serce przezpieczne.

PANI przedsię powiada o swych trudnościach:Łacnoć tobie, dobry panie,
Iżci zewsząd słów dostaje,
Iż cię ta rzecz nie dociska,
Która mnie dziś we łbie piska...
I jam ni słówka nie rzekła,
Gdy mi miłość nie przypiekła. 
Wszytkom to na pieczy miała,
Com tu od ciebie słyszała;
Ale by cię też ruszyła,
Wierz mi, żeć by się zmieniła
I ta twa myśl i ta mowa,
A krócej byś stawił słowa;
Bo więc i rozum zaślepi,
Gdy się komu to w łeb wrzepi.
Wierz mi, staną tam wymysły,
A odmienią się rozmysły;
Mnieć gdy już tak zniewoliła,
Przy tym stoję, com mówiła:
Bo acz bych odmienić chciała,
Nie będę sto mowy miała...
Bych miała stracić i duszę,
Już tak snadź miłować muszę!...
Azać może serce rozpiąć,
A gwałtem to z niego wyjąć?
Musi wszytko po niewoli,
Każdy cirpić, kiedy boli.
Chociaj w tobie inszą myśl znam,
Ale radzę, rozmyśl się sam!
A już daj tej cnocie pokój,
Co inszego ze mną rokuj;
Bo kto jedno o tym będzie,
Snadź nigdy wesół nie będzie.
Ale się ty na to rozmyśl,
Wiesz, co za roskosz dobra myśl,
A bacz wżdy na swą urodę,
Iż w niej cirpisz wielką szkodę.
A snadź to jest wielka strata,
Za młodu nie użyć świata.
Jakoś się ty tak zniewolił,
Prawyś mnich, byś się ogolił.
Pomni-ż, żeś też cudzoziemiec,
A przez tego szczęścia nie mieć,
Jeszcze ktemu zniewolony,
Z dalekiej strony zakupiony:
Wielka cię to rzecz potyka,
Pani się twa o tym pyta,
Coć by k woli czynić miała,
A jakoćby pomagała!...
A ty się sam prawie dłażysz,
Iż ty rzeczy lekko ważysz,
Bo zacni, co rozum mają,
Pilnie się o to starają,
Aby mieli łaskę moję...
A ja o to nic nie stoję,
Co ciebie potyka darmo — 
A obacz się djablo sarno,
Bo cię ta rzecz nie ruszyła,
Bych też z zwierzęciem mówiła!..

JÓZEF dziwnie panią odwodzi:Jesliże mię nie ruszyła —
dali Bóg nie ruszy!
A ta stałość przystoi
snadź szlachetnej duszy.
I ty, byś chciała pomnieć
na stan swej zacności,
Nic by cię nie uniosły,
ty płoche miłości. 
Pomni, że ta twa młodość,
co cię to unosi,
Jako siano zielone 
uschnie, gdy je skosi.
Wszytko z czasem ustanie
każdemu człowieku;
Jedno sława cnotliwa
ta mu trwa do wieku!
A gdy z czasem ustaną
jego młode zbytki,
Wstyd wiec, gdy je wspomina
a mier-zą go wszytki! 
Bo młodość bez rozumu 
kto ją na szrot puści,
Każdej rzeczy swowolnej
człowieka dopuści...
Czego wiec z wielkiem stydem
żałuje po czasie,
Iż tak błądził w tym głuchem
(bez rozumu) lesie.
Wzdryga się wspominając
to, co z młodu broił,
A jako go był sprośnie
płochy rozum stroił.
Bo każda rzecz na świecie,
cożkolwiek kto płodzi,
Na to pomnieć przystoi, 
ku czemu przychodzi.
I tak ty wszytki rzeczy,
co mi przypominasz,
Ku cnocie się ściągają 
sama to rozeznasz...
Przyczytasz mi urodę,
iż jej nie używam,
Takież i czas młodości,
w której teraz pływam;
Bacz-źe na drugą stronę,
przecz to jest nam dano?
Nie iżećby wszeteczność
jaką po nas znano; 
Bowiem to nam nasz Pan dał,
aby z tego cześć miał,
By każdy jemu ku czci
sprawy swe obracał.
Pomni, że to ociec nasz,
a my jego dzieci;
Ano to jest wielki wstyd
i u prostych kmieci,
Gdy którzy w rozpustności
dziatki wychowają,
A iż z tego na potym
jaką lekkość mają.
Obacz też, jestli że cię
raczył piękną stworzyć,
Nie dajże swej urody 
tej niecnocie borzyć.
Wiesz, że każde stworzenie
z piękności obierają,
A ku pięknej urodzie 
cnotę przyczytaja;
Ptaki, konie, zwierzęta,
tak więc za to mają,
Iż to złe być nie może,
w którym piękność znają.
A ty, rozumne zwierzę,
nie chcesz tego baczyć,
Piękność swą i urodę
z niecnotą chcesz zbracić?
Tak, proszę, nie czyń krzywdy
Panu Bogu swemu,
Któryć dał tę urodę
ku czci bóstwu swemu.
Bo nad wszytki zwierzęta
jedno nam rozum dał,
By każdy stanem swoim
roztropnie szafował.
A gdzie ktokolwiek namniej
od cnoty odkroczy,
Tam wiec już nie masz wiary,
barzo się zatoczy.
A jako wiec kto sieje,	
tak też żniwo bywa,
Każdemu się tak płaci,
jak się zachowywa.
Żeś mi też przypomniała,
iżem zniewolony,
Ale od pańskiej chwały
nic nie oddzielony... 
A piękne to więzienie
jest poczciwej duszy,
Kiedy krewkiego ciała 
niecnota nie ruszy,
Które, iż było zdawna 
krewkie obaczono,
Na wszem rozumnej duszy
jest w moc poruczono,
By ona jako pani
tą sługą rządziła,
Aby potym społu z nim 
wiecznie nie błądziła.
A tak, ma miła pani,
i cóż mnie przystoi,
W tym moim zniewoleniu 
gdy tak szczęście stroi?
Jedno cnotę zachować,
a wzdy czekać czasu,
Aza szczęście pomoże 
z tego złego kwasu:
Bo zawżdy pospolicie
bezpieczniejszy bywa,
Co w szczęściu a w swobodzie
ustawicznie pływa;
Ale ten co u szczęścia
wszego z ręku patrzy,
Snadniej mu zawżdy upaść,
gdy się namniej złotrzy.
A w więtszemeś ty więzieniu,
byś się obaczyła:
Wiesz, żeś naprzód Panu Bogu
wiarę poślubiła,
A obacz-że to i sama
w tej szalonej głowie,
Iż on każdą cnotliwą 
swoją miłą zowie.
Ale widzę, iż u ciebie 
i to barzo tanie.
Nie chcesz pomnieć, ani baczyć,
w któremeś jest stanie.
Ja, acz cirpię swe więzienie,
tedy od człowieka.
Lecz ty od samego Boga
danej już do wieka,
Na którąś ty dobrowolnie
sama poślubiła;
A jakaż tu wiec wiara
teraz w tobie była?
A wszak wiesz, iż z niewiernym 
też się wiara łamie,
A kiedy ją tam kto straci,
barzo na to chramie.
A tak, proszę, z wiela przyczyn
ukróć te myśl w sobie,
A wiedz, że ja w tym się nigdy
nie dam uwieść tobie.

ZEFIRA przedsię umawia Józefa:Wierę się i sama wstydzę,
Iż cię takim dudkiem widzę!..
Szyroko przekładasz rzeczy,
A wszytko chcesz mieć na pieczy.
Ano lepiej nie mędrować,                    ^
Nacz inszego rozum chować:
Bo ci, co się im sprawują,
Też nam tego zakażają.
Mać Bóg co inszego myślić:
Tyć plotki u niego za nic.
Iście on o tym nie pisze,
Gdy dwa dobrzy towarzysze 
Jeden się z drugim zabawi,
Zwłaszcza, gdy na się łaskawi.
Któż ma na cię skarżyć przed nim?
Jać iście na się nie powiem...
Pan też takiego widzi rad,
A z nim miewa niewieści skład,
Kto więc z panią spółki miewa;
Tak to pospolicie bywa:
A tobieć by trzeba tego.
Dotkni jedno stanu swego!...
Też to dziś za żart u ludzi,
Gdy kto co na kim wyłudzi,
A zwłaszcza w takowej rzeczy...
Nikt tego nie ma na pieczy,
Bo chociaż więc drudzy widzą,
Tym dziś sobie wszytcy szydzą.
Jedno się ty oświecić chcesz —
Ano to nie stoi za wesz,
Co ty przekładasz na cnotę,
A stroisz sprostną robotę.
I toć wielki członek cnoty,
Gdy kto myśl z prawej ochoty
Ku drugiemu wiernie kładzie,
A on przedsię z nim na zdradzie,
Jakom ja to uczyniła,
Żem się prze cię zniewoliła:
I tę zacność, com w niej była,
Z swegom stanu opuściła.
Ono snąć żadne stworzenie,
Kiedy zna upokorzenie,
Nie może się nigdy srożyć,
A z równa się rzeczą drożyć.
Wiesz też, iż podniosłe myśli
Żadnemu dobrze nie wyszły:
I w nazacniejszym człowieku,
Zawżdy to ganią od wieku,
Kiedy szczęście waży lekce,
Potym go leda co depce.
Wiesz, przyrodzone fortuny
Dziwno tam brząkają struny.
Kto sobie nalepiej tuszy,
Tego więc narychlej ruszy,
A barzo ty kole w oczy,
Kto przeciw niej bardzie kroczy.
A tak radzęć tej nie drożni,
Widzisz, że wszytcy poważni
O jej się łaskę starają,
Wielką na to pieczę mają:
A tobieć dziwno folguje,
Na wszem łaskę okazuje,
A podawać tak rzecz słodką,
Być była rodzoną ciotką.
Jedno jej umiej ugadzać,
A niechciej jej zrazu schadzać,
Pójdzieć wszytko, by wianki wił,
Acześ się swej wolej napił.
Lecz by to wszytko ustało,
Jedno mię posłuchaj mało.
A puść to na moję pieczą,
A nie trzęś więcej tą rzeczą.
Wierz mi, choć tak cicho chodzę. 
Iżeć we wszytko ugodzę;
A proszę cię, nic nie mieszkaj,
A lepszą mi otuchę daj:
Bo ta wrogość twej osobie,
Barzo nic przystoi tobie.
Siedzisz zwiesiwszy nos na dół:
Ki dyjabeł, co za prosty wół?
A już wierę nie przystoi,
Ty postawy, co je stroi.

JÓZEF karze panią z rozlicznych przyczyn:Więcej tobie nie przystoi.
moja miła pani,
Iż się w takie plotki wdawasz,
co każdy cny gani.
Lecz już nie dziw, iż tak pleciesz,
jestliś wstyd straciła,
Bo widzę, iż ci się rozum
i mowa zmieniła.
Ano co jest sprostniejszego	
jedno biała głowa,
Gdy straci wstyd — już ni rozum,
ani żadne słowa,
Co się ku cnocie ściągają,
już jej nie smakują,
Jedno ty, które niecnotę 
z bezpieczeństwem kują.
Już ani Bóg, ani prawa,
ani żadny zakon
Nie pomoże, ni żadny stan,
kiedy już straci srom.
Azaż nie wiesz, miła pani,
jaka jest ustawa,
A jakie są (na ten występ)
ustawione prawa?
Już nie tylko tu na ziemi,
ale i na niebie:
A wżdy jedno z tego dwojga
niechaj ruszy ciebie:
Tu na ziemi traci gardło,
sławę, dobre mienie,
A na niebie pańską łaskę,
i wieczne zbawienie!...
Acz powiedasz, iż pan z nieba
tych plotek nie baczy:
Azaż nie wiesz (przez proroka),
co powiedać raczy? 
Iż on, siedząc w swoim stanie
a w swojej wirzchności,
Przejrzy, przewie i zrozumie
każdego wnętrzności.
A jakoż się więc tu nie bać.
gdyż i we wnątrz widzi?
A owszem, co jawnie grzeszy,
nic się go nie wstydzi.
Ano on nietylko jawne
człowieka zgrzeszenie,
Ale każde zawżdy widzi
jego pomyślenie!...
Powiedasz też, iż dziś ludzie
tym żartują sobie;
Byś baczyła, barzo by ten
żart, zaszkodził tobie.
Bo więc ludzie, którą w takim
bezpieczeństwie czują,
Rzkomo chwaląc, pochlebując
wszytcy z niej błaznują!
Ano wiec to takie dworstwo
wiele ludziom szkodzi,
Bo potym i na potomki
prawem już przechodzi:
Bo kiedy się już tak ludzie
imą z której szydzić.
Iście wszytcy przyrodzeni
maja się zacz wstydzić.
A tak umiej, miła pani,
(co to jest) rozeznać,
A chociaj cię myśl unosi
rozumem powciągać.
A włóż na się co rychlej
krygowe wędzidło,
Nie daj się swej wolej rządzić
jako proste bydło.
Acz mało tych ludzi znajdzie,
by się unieść nie miał,
Lecz kogo rozum sprawuje,
ten w tym hercu wygrał.
Wieleć tych białych głów było,
co się unaszały;
Ale pomniąc przyszłe rzeczy
przy cnocie zostały,
Pomniąc na to tu i w niebie,
iż to klenot wielki...
A iście w nim (po zbawieniu)
ma się kochać wszelki.
Bo chociaj już człowiekowi
wszytko ine zginie,
Gdy on spełna cześć zachowa
przodsię wszędy słynie.
Ale kiedy już tej który
w czym namniej naruszy,
Snadź i w nawiętszym dostatku
biada już tej duszy.
Bo chociaj więc za nim drudzy
chodząc pochlebują,
Przed się sobie z tyłu palcy
(hic est) ukazują.
Bo wiesz, moja miła pani,
wstyd raz obrażony.
Naprawion już być nie może,
a brzmi na wsze strony.
A iście to wielki rycerz
kto swą myśl porazi,
Która mu dziś kęs smakuje
potym wszytko skazi.
To obraza Boga, ludzi
i wszytki stany zgoła,
Przywiera i na potomki
wiecznie jako smoła.
Choć więc czasem na krótki krys
to w ludziech ugaśnie,
Ale leda za przyczyną
za się świeci jaśnie.
Acześ tu nie trafiła,
na sobie równego,
Jam jest sługa a tyś pani,
strzeży-ż stanu swego...
A iżechmy jednak przed się
oba niewolnicy,
A co nam właśnie przystoi,
ostrzegajmy wszytcy.
Ty coś jest powinowata
strzeży-ż stanu swego:
Mnie też, proszę, nie przekażaj
urzędu mojego.
Bo co słudze jedno wiara
najwięcej przystoi:
A kto się w niej zachowywa,
ten się pięknie stroi.
Niechajż mnię nic nie unosi
co cnocie przygłuszy.
A ciebie też, moja pani,
niechaj nic nie ruszy.
Coby cię od prawej wiary
też unosić miało:
A już z tobą mówić o tym
i słów mi nie stało.
Owa krótko powiadając
nie miej w tym nadzieje,
Wszak mi, gdy na to wspominam,
serce moje mdleje.

ZEFIRA przedsię dawa przyczyny Józefowi:Och, och, toć piękna nowinka!
A godna by upominka,
Ale snadź kija, nie złota,
Bo mi przydaje kłopota.
Wierę mi się wierzyć nie chce,
Abyś miał człowiecze serce;
Żleć i dobrze próżno tuszyć,
Żadna cię rzecz nie chce ruszy.
By już przyczyny nie były,
Które się tu rozwodziły,
Tedy, córa pierwej mówiła,
Wżdy by cię ta rzecz ruszyła:
Widząc moje przychylności,
Nie życzże mi takich złości;
Samemuć to dam rozeznać,
Jestli przystoi oddawać,
Komu złością czyję dobroć.
A słychałam to wielekroć...
Zawżdy to na złe wynidzie,
O cięć, o samego idzie.
By też przyczyna nie była.
Sama by cię zwyciężyła
Ma powolność i łzy moje!...
O srogież to serce twoje!
Iż do mnie tego nie baczysz,
Tak mię żywo zagrześć raczysz!
A iścieć tak powiem tobie:
Będzieć kto rychło w żałobie,
Bom w sobie barzo zwątpiła,
Mnimam, bym wzgardzona była
Już tak od wszystkiego świata,
Gdy cię tak znam jako kata,
Który trapisz moje serce,
Wszak mi się i zdrowia nie chce...
A tak pilnie proszę za to,
Jeszcze się wżdy rozmyśl na to,
A niechaj cię to wżdy ruszy,
Iż to nigdy nie przysłuszy 
Wiarę  komu złością oddać.
A chciej się już i sam uznać,
A nie chciej mię więcej kazić.
Widzisz nie masz co przekazić.
Wszakeś świadom domu tego;
Nic będzie czasem żadnego,
Jedno tu sama jako pień,
Czasem siedzę przez cały dzień:
A co się Achiza wierci;
Lecz się tej nie strzeż do śmierci:
Bom ja jej tak doświatszyła,
I zdrowia bych jej wierzyła.
Tobie też są poruczony,
W domu wszytki sprawy ony.
Przy których zawżdy musisz być:
Wolnoć każde drzwi otworzyć...
Bo widzisz k czemu już przyszło.
Żeć mnię barzo z kunstn wyszło...
Na wszom błądzę, to nie chyba...
Chodzę, by w odmęcie ryba.
Nie będzieszli mi się srożyć,
Możesz z sobą i sam trwożyć.
Bo cię co złego nie minie,
A pewnie z nas jeden zginie,
Bom ja odważyła sobie...
Już myśl o mnie i o sobie.

JÓZEF już zgoła dawa znać, iż ni naczprzyzwoliś nie chce:Snadźby już k temu przyść miało
by i z cnotą zginać,
Niż z niecnotą za żywota
i po śmierci słynąć.
I zaż nie wiem co za sposób
naszego żywota?
Gdzie w nim rozkosz, znajdujemy
tam pełno kłopota.
I ty, gdybyś to pomniała
nacz ci to ma wynić,
Iście by się rozmyśliła
co to masz uczynić.
Bo ty małe krotofile
a krótkie rozkoszy,
Żaden się z nas nic obaczy,
gdy to czas rozproszy.
Ano to szalony kupiec,
co swój handel wszytek
Marnie straci na wieczny czas
prze krótki pożytek:
A to w niwecz, iż ostawi
złą sławę po sobie,
Która nigdy nie umiera,
Chocia ciało w grobie...
Co powiedasz, iż nikt w domu
nie może przekazić,
Tym byś sobie więcej z myśli
snadź miała wyrazić;
Gdyż jest dana w twą opiekę
twoja cnota tobie,
Tu się już więc sama zdradzasz -
a uważ to sobie...
I któż ma być pilniejszy stróż
jedno każdy siebie,
A takież też twoja wiara
więcej strzeże ciebie.
Bo się zawżdy wiernie wiernym
zachować przystoi,
A toć już straż przymuszona
kto się kija boi.
A źli zawżdy co źle czynią 
z strachu przestawają,
Ale dobrzy z dobrej wolej
ci, którzy wstyd znają.
Powiedasz tesz, żem kamienny
a płacz mię nie ruszy;
Wolę ja, iż płaczą oczy,
gdyby śmieszno duszy,
Która nigdy jedno cnotą
umie się ucieszyć,
A kto od niej odstępuje,
trudno ją rozśmieszyć.
I nie trzebać tych wywodów,
pani moja miła,
Sama byś mi dziękowała
byś się obaczyła.
A tak już cię tu Bóg żegnaj;
dosyć tej rozprawy,
Ja chcę użyć wolnej myśli
jako człowiek prawy.
Bo by to za me nie stało
bym ją czym zniewolił.
Tak by mi się wszytko zdało
bych na świecie nie był.
I nie śmiałbych w oczy pojrzeć
żadnemu człowieku,
A ten bych wstyd musiał nosić
aż do swego wieku...

ZEFIRA już za płaszcz chwyta Józefa:Jeszcze się wżdy trochę niekwap...
A chodźże mię ale obłap...
Abych się wżdy ucieszyła,
Z tych kłopotów, com w nich była.
Hardeś mi, iż łacno tobie:
Ale mnie barzo w łeb skrobie,
Iż ci zewsząd szydła golą.
I wziąłeś przedsię swą wolą. 
A dobrzem się domyśliła,
Żem cię za płaszcz uchwyciła:
Bom znała po twej postawie.
Żeć już było biegać prawie.
Potrwaj jeszcze ze inną mało,
Boć by się barzo źle stało,
Abyś mię tak miał odbieżeć!
Snadź bych musiała przyleżeć...
A w złej nadziei zostawić!
Nie mógłbyś mi gorzej sprawić.

JÓZEF płaszcza odbieżał:Gdy kto u ognia piecze,
albo też co warzy,
Snadź im nadalej stoi,
tym się namniej sparzy.
A tak i mnie już też przydzie
odgrzebać od siebie,
A gdy inak być nie może,
precz uciec od ciebie.
Jakoć się tam z płaszczem widzi,
coć się ze mnie stoczył,
Kiedym ja już na swobodzie
a przez próg przeskoczył,
Wierę tam czyń już, co raczysz,
to jest wolno tobie,
Gdym ja na owej stronie,
wolniejszym już sobie...

JÓZEF rozmyśla się już uciekszy, co czynić ma z sobą:
Ach, toć wielka łaska pańska
kogo rozum rządzi!
A kto z niego namniej spadnie,
jako marnie zbłądzi.
Jako teraz na mię przyszła
nielada kwestyja,
Jedno ostrzeż, miły panie,
bych nie zbłądził i ja.
Gdybych się jej namówić dał
wiem, co w tym należy,]
Bych też miał być srogim więźniem,
a gorzej niż w wieży:
Bo kogo więc zdradna miłość
po myśli zniewoli,
Już ni maści nie przykładaj — 
barzo ten wrzód boli...
Wiem też co jest, jako dziwnie
srogi gniew niewieści:
Tam nie masz żadnej litości,
tam pomsta bez wieści.
Żadna straż nie jest tak czujna
by się ustrzec miała,
Zawżdy trwoga, zawżdyś więźniem,
kiedy będzie chciała...
Bo się zdawna na to zgadza
wszelkie pokolenie,
Iże nad to żadne nie jest
chytrzejsze stworzenie.
A tak, cóż ja mam udziałać
ubogi nędzniczek?
Prawiem się już ufrasował
a w rozpaczy-m wszystek.
Lecz, iż mądrzy, gdy dwie rzeczy
a obie złe baczą,
Tej się zawżdy, co mniej szkodzi,
wżdy się dzierżeć raczą.
Ano co jest nagorszego.
jedno cnotę stracić
A w niecnocie już ze wszem złym
wiecznie się pobracić?
A tak, proszę, miłe serce
już mi tak stale trwaj,
A to, coć by nie przystało,
w to się nigdy nie wdaj;
Nie kochaj się, iż więc miłość
krótką rozkosz płodzi,
A potym na długie czasy,
a snadź wiecznie, szkodzi.
A niechaj ciało swowolne
wżdy słucha cnej dusze,
Bo ta szkapa na swowolnej
uździe dziwnie kłusze.
Niechaj wżdy rozum używa
na wszem swej zwirzchności,
A ostrzega wolnej myśli
od płochej miłości.
Bo snadź, ile jest wszech niecnot
tam się zbieżą wszytki,
Tam nieprawda, tam i zdrada,
tam już ine zbytki.
Myśl szalona i wzgardzenie
z każdym swar a zwada,
I głowa z takich kłopotów
oszaleje rada.
A zaż by mnię tak młodo
stracić wstyd przystało?
Bojaźń Boską, i wiarę — 
ażaż to jest mało?
Bo snadź to są na świecie
przedniejsze klenoty,
Które w radość przywodzą
a niszczą kłopoty.
Zaż też o tym przykładów 
zdawna mam i mało,
Co się dobrym a co złym
w tych przygodach stało?
Pan Bóg prze tę swą wolą
potopem świat zborzył,
A barzo był żałował,
iż człowieka stworzył;
I widząc ich rozpustność
zagubił je marnie,
Bo już ten grzech za sobą
snadź wszytko złe garnie.
Farao, Abimelech,
jaką pomstę wzięli!...
A zdawna za wżdy marnie
tacy więc ginęli...
Gdy był wziął Abramowi
Sarę piękną żonę,
Srogą pomstę za to miał,
ginął w każdą stronę...
Nuż gdybych chciał wspominać,
ci co w cnotach stali,
I w najwiętszych przygodach
nic się nie lękali.
Zatonął świat prze ten grzech,
który jawnie słynął,
Jedno Noe cnotliwy
z dobremi wypłynął.
Lot z Sodomy wywiedzion
prze cnotliwy żywot;
Jaki też tam wszeteczni
ucirpieli kłopot!...
A tak i ja bez czasu
wżdyć marnie nie zginę,
Choć bych się też zanorzył,
wżdyć kiedy wypłynę.
Niech że się co chce dzieje,
ja przy cnocie stoję,
A tych płochych przestrachów
iście się nie boję;
Bo dobremu na dobre
wszytko więc wychodzi,
A złemu jegoż własna złość
rada więc zaszkodzi.
Niechajże się już ze mną,
co czas przyniósł, stanie,
A ja tobie poruczam 
stałość swoje, Panie!...ZEFIRA już gwałtu woła:
Ach, niestotyź, prze Bóg, rata!...
Na tak okrutnego kata!...
I kogóż to gdy potkało,
Co się mnie dziś nędznej stało!
Taka lekkość od łotrzyka,
Od nędznego niewolnika,
Co ji pan nie dawno kupił —
Małoć mię mej czci nie złupił!
Szłam do sklepu przesuszać szat;
Ten przybieżał jakoby kat —
Bych się była nie wydarła,
Mógłby mię był zbawić garła,
Albo iście poczciwości!...
Bo tam nie było litości!...
Niestutyż! k czemum ja przyszła?
Bom poczciwie z domu wyszła,
Poważniem się też chowała:
Czegom teraz doczekała...
Iż się ten łotr śmiał pokusić,
Co mej czci miało obruszyć,
Którą jako oko w głowie,
A snadź więcej ważą sobie...ACHIZA na ratunk przybiegta:
Ach, niestutyż! miła pani,
Panie Boże racz być z nami!
Proszę nie raczy-ż się trapić,
Temuć to garłem zapłacić!...
Niech się serce upokoi,
Boć ten łotr za to nie stoi...
Boś iście harzo pobladła;
Strzeż, abyś w niemoc nie wpadła!
Wierz mi, iż to barzo szkodzi,
Gdy co z lęknienia przychodzi!...
Wnet ja do pana pobieżę,
Wierz mi, żeć osiodła wieżę.
Po tym, jako będziesz raczyć,
Dziwnie mu to możesz płacić,
Acz ci i z gardłem nie stoi
Ten łotr za to, co tak broi.ZEFIRA do Achizy po cichu mówi:
Ba, milcz Achizo! nic ci mi,
Ale się wżdy tak pomścimy...
A niechaj się tacy karzą,
Co nas sobie lekceważą.
Owo ten płaszcz rychlej schowaj,
A przed panem tak więc zeznaj:
Iż gdyś mój płacz usłyszała,
Tedyś tu wnet przybieżała,
A iżeś go tu zastała,
Chociaś go ani widziała.
Umiej-że też ty więc mówić,
Na mnięć, wierz mi, nie zejdzie nic;
Wszak gdy chcesz, nie wrzód ci w gębę,
Wierz mi i jać mu zagędę!...
A niechaj na naszym stanie,
Gdyś tak chciał mieć, dobry panie.
Teraz ci będę narzekała
Głosem, by czeladź słyszała.ZEFIRA ku wszytkim głosem narzeka:
Ach, moja Achizo miła,
Toć się ma myśl odmieniła!
Wierz, jakem ja strzegła tego,
Abych ni w czym stanu swego
Nic na mniej nie obraziła;
Tum snadź wszytko pokaziła!
Bo rozlicznych ludzie myśli,
Kiedychmy już ktemu przyszli,
Będą, bo to w krótkim czesie
Już się szyroko rozniesie;
Bo snadź drugi bez mej winy
Wynajdzie sobie przyczyny,
A znajdzie żart z mej przygody!...
A to mnie nie smaczne gody,
Bo zachce dworstwa używać,
A to za nic nie będzie stać...
A usłyszysz, wiele złego
Iż uroście z błędu tego.
A to mnię nawięcej suszy,
A ciężko mi to na duszy,
Bo to moje serce czuje:
Pan się barzo zafrasuje,
I będzie siła kłopota,
O tego niecnego chłopa...
A tak, proszę, nic się nie wstydź,
A co rychlej po pana idź!...
Umiejże mu mądrze rozwieść
Nie daj mu się w smętek unieść.JÓZEF się troszcze usłyszawszy paniej żałobę:
Ach, wszechmogący panie,
który tam wszytko widzisz,
Patrząc tu na swe błazny
zaż się za nie nie wstydzisz?
Którzy chcą wszytko pokryć
od twej wiadomości,
A prawie jawnie szydzą
z twej świętej możności!...
Widzę k czemu już przyść mam,
acz za mą niewinność...
Co też insi cierpieli
prze niewieścią chytrość,
Która, gdy się bez wstydu
z niecnotą pomiesza,
A snadź nie jest na świecie
szkodliwiejsza insza.
I czegóż już tu ona
na mię nie wywarła!
Zwodząc mię z mojej cnoty
i płaszcz ze mnie zdarła!...
Ale ta moja nagość
snadź mnie nic nie wadzi,
Bo to prawie odarty,
kogo wstyd szkaradzi...
Bo jeszcze ten każdy jest
wżdy dobrej nadzieje,
Kto nad insze ubiory
cnotą się odzieje.
Też cirpliwość niewinna
zawżdy ma swe miestce,
Rad wiec Pan Bóg nagradza,
kogo szczęście treskce.
Acz mi strach bezpieczeństwo
jakoś wżdy przekażą,
Lecz, iż zawżdy nad prawym
pilna pańska straża,
Cóż mam rzec, nieboraczek,
i skąd rady dostać?
Trudno mnię będąc sługą
tej złej paniej sprostać,
Która na mię rozumem
tak się nasadziła,
Aby mię swą powieścią
i z świata zgładziła!...
Bo się mnie iście zmylą
moje wszytki zmysły,
Gdy na mię dziwnie przyda
rozliczne wymysły.
A cóż czynić? Wszak to wie
człowiek każdy żywy.
Iż zawżdy jest przy prawdzie
Pan Bóg sprawiedliwy.
Ja się tą bronić będę,
póki mi jej stanie,
A ostatek poruczam
tobie tam, mój panie.
Ach, niestotyż! już słyszę
głos pana swojego;
I któż mnię tu pomoże
z upadku mojego?
Pójdę k niemu, acz mi strach
odejmie postawę,
A powiem mu prawdziwie
tę nieszczęsną sprawę.
Wiem, że mu będzie iście
to smętna nowina,
Bo każda zła już jemu
z tych obu przyczyna.
Jestli-że mnię uwierzy
niema się w czym kochać,
Gdy mu przydzie swej paniej
tej niecnoty doznać!...
Jestli jej też uwierzy,
przed się to złe znamię,
A stąd już snadź wszytko złe
obali się na mię.
A czegóż się już nędznik
mam więcej nauczyć?
Jedno się i swą sprawę
już Bogu poruczyć...
Rozumiem nie wszytkiego
będę miał na pieczy,
Bowiem mi snadź z przestrachu
nie dostanie rzeczy...POTYFAR przyszedszy do domu, siadszy sobie
sam rozprawuje, kochając się, iż ma żonę i sługę
wiernego, nic nie wiedząc, co się stało:
Osobna to iście rzecz
mieć sługę dobrego;
Jako ja po ty czasy
już doświadszył tego.
A kto ji jeszcze sobie
po myśli wyprawi,
Wielką roskosz a pokój
iście sobie sprawi; 
A kiedy jeszcze k temu
trafi, na wiernego,
Jako ja dziś iście mam
Józefa swojego.
I nie marniem iście tych
pieniędzy obrócił,
Com zań dał, abom sobie
wiele pracej skrócił.
Nie wiem w domu ni o czym
spełna znajdę wszytek,
A zawżdy mi uroście
w nim jaki pożytek.
Abowiem dziwny rozum
w tym człeku znajduję,
A jego trudnym sprawam
czasem się dziwuję.
A zaż on komu w domu
kiedy w czym zawadzi?
A zaż on nie rozprawi
nadobnie czeladzi?
Tak się go wszytcy boją,
a tak mu folgują,
A przed się jako ojca 
wszytcy go miłują.
Bo co zasię może być
już też teskliwszego,
Jedno gdy kto w domu ma
sługę niewiernego.
Patrz i w ten kąt i w drugi,
jestli wszytko spełna,
Bo jaki bywa baran,
taka na nim wełna.
Takież we złym człowiecze
też złe obyczaje,
A zawżdy mu co na złe
rozumu dostaje.
Ano ludzie wiele kroć
doświatszyli tego,
Że się barzo trudno ustrzec 
łotra domowego.
Ale mnie jeszcze Pan Bóg
w tym opatrzyć raczył,
Jeszczem żadnej chytrości
po swym nieobaczył.
A tak iście tę myśl mam
abych go wystawił,
A jako poczciwego
na nogach postawił.
Drugą roskosz Pan Róg dał
mojemu żywotu,
Iż mię raczył zachować
z onego kłopotu,
Co ze złemi żonami
ludzie więc miewają,
A jako nieprzyjaciół
ich się wystrzegają.
Mam też żonkę poczciwą,
wstydliwą, powolną,
Ni w czym mi nie przekaża,
zawżdy mam myśl wolną;
By jeszcze ktemu Pan Bóg
to przedłużyć raczył,
Już bych sobie roskoszy
snadź więtszej nie baczył.
Lecz nie wiem, co się stało,
Józefa hań widzę...
Z jakąś smętną postawą,
czemuś ku mnie idzie...
A nie lada z przyczyny
ten zmieni postawę...
Aż mi się serce lękło,
czuję jakąś sprawę...
Podobno mnie sprzeciwna
myśl mi coś źle sądzi;
Aż mi w oczach i w głowie
jakoś wszytko błądzi...ACHIZA przystąpiwszy chwali panią swoję:
Ach, mój panie! toż się mylisz
A rychło się tego dowiesz:
Przekładasz swe dwie roskoszy,
Aleć się snadź jedna spłoszy!...
Coć się tknie szlachetnej paniej,
Nie mylisz się na cnocie jej,
A rzadka by się obrała,
Któraby z nią porównała
W statku, wierze i w stałości,
A k tobie w wiernej miłości...
Na wszem masz szlachetną żonę;
Lecz się mylisz w drugą stronę:
Barzo cię drudzy zdradzali.
Co z tobą ślubu nie brali...
Ale mnie mało do tego,
Zrozumiesz z kogo inego.
Bom też sługa jako drudzy,
A źle gdzie się każą słudzy.
Bo więc sobie to oddają,
Wzajem w niełaskę wprawiają.
Lecz, iż mi żal z serca tego,
Co się stało niedobrego,
Bo miłuję pana swego,
A wstyd mię powiedać tego;
Snadź się dowiecie skąd inąd
Jaki się tu stał u nas błąd...POTYFAR się lękł ujrzawszy smętnego Józefa: 
Och toć mi się nie darmo
me serce lękało!...
Pewnie mi się nędznemu
snadź coś złego stało...
Bo baczę z Józefowej 
tak smętnej postawy,
Iż mię w rychłe potkają
nie po myśli sprawy.
Niestotyż! miły Józef,
płaci-ś ty co zbroił?
Przecz nie powiesz, czemuś tak
smętną myśl nastroił? 
Nie trwóż się, miej dobrą myśl,
jestli co równego,
Zatrzemy to, w tym poznasz
łaskę pana swego.JÓZEF obmawia z daleka swa przygodę:
Acz serce niewinne, panie,
lecz gdy się tak stało,
Nie mogą oczy zataić,
aby nie płakały,
Patrząc na cię swego pana,
co mu życzę tego,
By nie było żadnej troski
na umyśle jego.
Ano ta rzecz, co się teraz
przygodnie trefiła,
Nie może być, abyć myśli
barzo nie skaziła.
A wstyd z strachem i ta miłość
którą ja mam k tobie,
Przekażą mi, iż me śmiem rzec
żadnej prawdy tobie.POTYFAR się pyta, co by się wżdy stało:
A przeBóg! mój miły bracie,
jestli co złego wiesz
Przecz mię tak długo frasujesz,
a iż mi nie powiesz?
Widzę, iżeć jakoś wargi
z żałości biegają,
A po oczoch się łzy wiercą,
mnię złą myśl działają!...JÓZEF nie chce nic powiedzieć:
Ach, mój panie! cóż sobie rzec?
jaciem marnie zginął! 
Którym zawżdy tu przy tobie
w wielkiej cnocie słynął...
Lecz przygoda, gdy chce skarać
Szuka miestca swego,
Ta żadnemu nie przepuści
trapi i prawego.
Jako się to na mnie nędznym
snadź w rychłe okaże,
Bo wiem, acz mam sprawiedliwość,
źle mię szczęście skaże...POTYFAR się przedsię pyta:
A wszak ty już dawno wiesz,
jaką mam myśl k tobie;
Nie przypuszczaj jedno nic
tych frasunków k sobie.
Wżdyć nie jest ta przyczyna,
byś miał zginąć wiecznie,
A co się to wżdy stało
powiedz mi przespiecznie.
Boć mi już i samemu 
iście nic nie śmieszno,
A iż tak długo nie wiem
już mię barzo teszno.JÓZEF przedsię nie śmie powiedzieć:
Więcej by mnie nędznemu
serce truchleć miało,
Za niewinną przygodą,
gdy tak szczęście chciało.
Zasłania mi wstyd oczy,
a snadź w tym kłopocie
I rzeczy mi nie stawa,
i wątpię w żywocie!...POTYFAR pyta hausknechta:
Chodź sam! ty ale Mago
co tu strzeżesz domu;
Powiedz ty mnie bez strachu,
a przez wszego sromu,
Co się to tu nowego
a snadź złego stało?
Bo iż nie wiem, z frasunku
dusze we mnię mało!...HAUSKNECHT powiada, iż nic nie wie:
Powiedziałbych rad, panie,
ale nie wiem i sam,
Jedno też tak po domu 
dziwując się biegam.
Pani płacze z Achizą,
Józef zdechł na poły,
A mnie też patrząc na nie
prawie serce boli.
Bo nic sobie nie mówią,
jedno narzekają, 
Szczęście wszytcy winują,
a nieszczęściu łają.POTYFAR narzeka, iż tak długo nie wie:
Cóż się ma dziać? długoż wżdy
tak w tym błędzie mam być?
Snadź musi być coś złego
nie chce nikt powiedzieć!...
Pójdę tam w dom a snadź się
wżdy dowiem od kogo;
Acz wiem cożkolwiek to jest
pewnie mnie nie błogo!...
A wszak, acz jeszcze nie wiem,
już mię strach zejmuje,
Złą nadzieję o przyszłej
szkodzie serce czuje...PANI już powiada k swej rzeczy, co się stało:
Ach, mój namilejszy panie!
Nie próźneć twe narzekanie,
Bo w czym się serce kochało,
Toć się już snadź nie nadało...
Bo cześć moja, sława twoja,
Użyła tu niepokoja!...
Aby od kogo dobrego! — 
Lecz od sługi niewolnego,
Któremuś wszytkiego wierzył!...
Teraz ci się przeniewierzył...
Acz wielki wstyd o tym mówić,
Zwłaszcza kto w tym nie przywykł być,
Jakom ja swą sławę miała,
A w takiej straży chowała...
A sna-m tego strzegła, panie,
By i zły proch nie padł na nię!
A teraz bez mej przyczyny,
Ma w niej być winien kto iny:
Szłam do sklepu z dziewką sama,
Abych szaty oglądała;
Achiza na chwilę wyszła,
Potym ta niecnota przyszła,
Co ji to za wiernego masz...
Otóż teraz tego doznasz:
Jął się ze mną bezpieczen być,
Żem wżdy pani miał to za nic!...
Zapomniawszy powagi mej,
I ważył się niecnoty tej...
Chciał mię tu mieć po swej woli!...
Wszak, co wspomnie, głowa boli...
Bych się była nie oparła,
A gwałtem się nie wydarła,
Wie Bóg, coby się snadź stało!...
Zać tam tego było mało...
Aż gdy Achizę usłyszał,
Skoczył i płaszcza odbieżał.
Dopiero w mię dusza wległa,
Kiedy już ona przybiegła...
To, panie, przypuszczam k tobie,
Jako też masz ważyć sobie;
Mnięć wiecznie nie oschną oczy,
Serce dobrze nie wyskoczy...
Co o tym pomyślę sobie,
Nie śmiem wejrzeć w oczy tobie,
A snadź żadnemu człowieku —
Ten ze mną wstyd już do wieku!...
Bo kosztowny cześć jest klenot
A bez niej mi nie mił żywot...
Ty wiesz, co z tym uczynić masz,
Jestli się w swej sławie kochasz!...PAN żałościw że złej nowiny:
Och, tocies mi nowinkę
piękną powiedziała!
Nie darmo mnię moja myśl
tak była struchlała...
Bo wszytki ine szkody
by nawiętsze były,
Mogą być naprawione
gdy czci nie ruszyły;
Lecz gdy się ta zdziurawi,
już ją trudno łatać,
By w niej wada namniejsza,
trudno to zapłatać...
Słyszysz to zły człowiecze...	„
co się to tu toczy?
Straciwszy wstyd i wiarę
kryjesz psiną oczy!
Azam ja był tak ciebie
wychował z młodości,
Abyś ty był swe sprawy
obracał na złości?
Chociaś był już zapomniał
dobrodziejstwa mego,
Jednak było litować
przedsie szczęścia swego,
Któreć było z mej łaski 
tak barzo urosło!...
A widzę bezpieczeństwo
nacz cię to uniosło!...
Acz więc nigdy dobremu
swa wola nie wadzi,
Ale ci niebaczliwi
błądzą więc w tym radzi:
Jako by kurka strzelił
chodząc się nadyma — 
Gdy zna kęs łaski pańskiej,
wszytko już za nic ma!...
Ano snadź ten wygrawa,
kto w tym mądrze goli;
Bo to na pstrym koniku
jeździ po swej woli.
Jakoś i ty uczynił
za mą przychylnością;
Pomni, jakoś mi oddał
 moję dobroć złością!
A zaż tedy cnotliwi
szczęścia pokuszają?
Zawżdy swej sławy patrzą,
cudzej nie ruszają.
Też swej czci przepomniawszy
coś jej snadź miał mało,
Jedno coć się jej ze mnie
kęs było dostało.
Targnąłeś się na mój stan,
człowieka prawego,
Co mi się nie stawało
od sobie równego; 
Bowiem się tu na świecie
żądny nie urodził,
Ktoby cześć urażoną
już kiedy nagrodził.
Już moja myśl w żałości,
snadź długo trwać musi,
Gdy się o nie nieszczęście
tak z tej strony kusi.JÓZEF sobie źle tuszy, a mówi ku panu:
Już ja widzę, mój panie,
trudna mnię wymowa,
A dobrze, iż z tej troski
nie spada się głowa,
Która mnie tu nędznika
niewinnie potkała — 
Bom słyszał, co tu pani
dziwnie powiedała...
A cóż ja mam nieborak
wodę łyżką mierzyć?
Bo, bych co chciał powiedzieć,
nie będziesz mi wierzyć...
A snadź prawda używie
wżdy urzędu swego,
A mnię z czasem okaże
ni w czym niewinnego.PANI dociera na Józefa:
O jakież to bezpieczeństwo!
Dziwne w tym łotrze  szaleństwo!
Wierzę że by temu rad był,
Aby na mię co wymyślił:
Ale tu trudno mędrować,
Boć ten płaszcz nie da figlować,
Coś go we sklepie odbieżał,
Kiedyś Achizę usłyszał.
I ta się tak lękła była,
Ledwie słowo przemówiła,
Tej upornej myśli twojej,
Bo świadoma cnoty mojej.
Będzieć powiedzieć umiała.
Jaką żałość z tego miała.ACHIZA świadczy paniej:
Nie wiem, panie, coć się działo;
I teraz mam dusze mało,
Com się tak przelękła była,
Aż mię febra przeraziła.
Przybiegłam, on już ucieka,
Pani nieboga narzeka,
Łamie ręce a włosy rwie,
(Bo nas nie było jedno dwie)
Żem wielkiej pracej użyła,
Niż się prawie otrzeźwiła.
Bo kilka razów omdlała;
Silny ja tam kłopot miała...
Nie ujrzę za czasu swego
Człowieka źałościwszego;
Mnie macie ocz trudno pytać,
Bom się nie mogła dopytać 
Z żałości żadnego słowa;
Odeszła była i mowa...POTYFAR uwierzywszy świadectwu gromi Józefa:
A słyszysz to, zły człowiecze,
coś ty to wżdy sprawił?
Mnięś i paniej z nas obudwu
prawieś zdrowia zbawił!...
Ty i z ciałem a i z duszą 
snąć za to nie stoisz,
Za ty twoje wszeteczności,
które zdawna stroisz...
A wszakoż według zasługi
też każdemu płacą:
Dobre osobnie miłują,
a złe marnie tracą.
I tobie będzie przystało,
zwłaszcza gdyć wierzono,
Jakąś miarką komu mierzył,
abyć odmierzono...

ZEFIRA na pomstę wiedzie Potyfara:
Panie! krótko powiedając
Byłbyś nie człek, ale zając,
Byś to miał tak na szrot puścić,
A tego się srodze nie mścić!..
By to szło o co inszego,
A nie tknęło stanu mego,
Nie tak by mi ciężko było — 
Gdyby mi czci nie ruszyło.
JÓZEF z daleka paniej prawdę przypomina:
Lepiej by snadź, gospodze,
abyście milczeli,
A dobrze też więc czasem
włożyć w miech piszczeli...
Krócej byście mówili,
byście prawdę znali,
Aleście dawno w sobie
wszytko pomieszali.
Ale iż jej i sami
snadź nie wiele macie.
Więc i świadki, co słyszę,
po swej myśli macie.
Bo jaki kupiec bywa,
takie miewa kramy:
Wszak się dawno po sierści
wszytcy dobrze znamy...

ZEFIRA srodze dociera na Józefa:
Ba, wejże! mój miły panie,
Jeszcze ten łotr fuka na mię,
I na tę, co jej cnotę znam!...
Iście lepsza niż wszystek sam...
I jeszczeż mu cirpieć raczysz,
Panie, gdy go winnym baczysz?
I śmie się przed tobą swarzyć?
Oto daj gębę wyparzyć 
Tak i z oczyma za razem
Kamieniem abo żelazem,
Aby nie miał tej śmiałości
Dotykać mej niewinności,
A targać się na takiego,
Co nie godzien nigdy tego!..

JÓZEF po drugie panią upomina:
Po drugie, Pani, mówię,
lepiej, byś milczała,
Byś wilka na się z lasa
tu nie wyszczekała!...
Wiesz dobrze, coć się działo,
jedno wspomni sobie...
Bo co nademną stroisz,
samę cię w łeb skrobie!..

ZEFIRA płaszczem dowodzi na Józefa:
Sam ty niecnotliwie szczekasz!
A dziw mię, czego tu czekasz?
Iż dufasz w pańską dobrotę,
Płaszcz wyznawa twą niecnotę,
Coś go odbiegł uciekając,
Prawie jako z lasa zając...
A wżdy jeszcze śmiesz klekotać
Jako pies z kąta markotać!
A pan też mój jako drewno...
A snadź by mu ścirpiał pewno,
By się rzucił na samego,
A snadź by mu ścirpiał tego.
Nie baczy nic iż to wadzi
Wszemu domu i czeladzi.

POTYFAR grozi Józefowi:
Albo ty mnie człowiecze
już za pana nie masz,
Iż tak tę swowolną gębę
wolno na szrot puszczasz?
Ale nie dziw, gdzie swa wola
już gniazdo uplecie,
Wszytko się już w nim zalągnie,
co jest złe na świecie.
A wszytko to z tej urosły
ty twoje śmiałości,
Że już nie znasz ani wstydu,
ani poczciwości...
Jakoś ty mnie pod pokrywką
a niewiernie służył,
Zapomniawszy mojej łaski,
którejś hojnie użył.
Co jest sprostny grzech u Boga,
snadź i u wszech ludzi,
Kiedy kto piękną postawą
zdradnie kogo łudzi.
Ale się to więc kożdemu
oddawa sowito,
A jako więc kto zasłuży,
takie bywa myto...

JÓZEF się obmawia:
Inszej winy ja nie baczę,
mój panie, do siebie,
Jedno żem cię umiłował
więcej, niżli siebie.
A iścieciem tę wiarę
zupełnie swą chował,
I niczem w tym nikomu
ni sobie nie folgował.
I ta snadź pani łaskawa
by prawdę znać chciała,
Iście by o mej wierności
toż świadectwo dała...

ZEFIRA fuka na Józefa:
Bodaj zabit z tą wiernością!
Stanęłać mi w garle kością...
Jeszcze k sobie przyść nie mogę,
Co wspomionę na tę trwogę...
A długo przeklęty żydzie,
To mnię z głowy nie wynidzie;
Bo ciężko temu w tym pływać,
Gdy kto w czym nie przywykł bywać.

JÓZEF acz z strachem też przekłada swą krzywdę:
Prawdę mówisz, moja pani,
pomnieć to tak było,
Iścieć się coś we łbie było,
barzo zakrąciło...
Jedno żeć prawie nie rosły
jawnie na łbie rogi,
Abyś mię była mogła zwieść
z mej cnotliwej drogi.
A pamiętasz jakoś ty mnie 
dziwnie namawiała?
Snadź już tych przyczyn nie było,
coś ich nie wznawiała,
Dobrodziejstwa i niewolą
kładąc mi przed oczy;
I to wszytko, co się dzisiaj
około mnie toczy...
A pomnisz, gdym ci strach boski
i stan twój rozwodził?
Przedsiem jednak nigdy w ten krys
właśnie nie ugodził,
Aby cię to gdy ruszyła,
takeś bujna była...
Nie był tam wstyd, ani cnota,
wszytkoś potraciła...
A teraz jeszcze wszytkiego
znowuś poprawiła,
Żeś mię bez mej wszej winy
w kłopot przyprawiła,
Przekładając swoje sidło
na mą głowę z siebie...
I jakoż to wżdy nie kole
ten wstyd w oczy ciebie?!
A pomnisz to, gdym uciec chciał,
płaszcześ ze mnie zdarła,
Bo ja snadź więcej szanuję
cnoty, niźli gardła...
Bo wiem, że nam na tym świecie
tu krótko wszytkim być,
Jedno wżdy sława poczciwa,
to wiecznie może żyć.
Żal się tego, miły Boże,
iż ten cnotliwy pan,
Dał się uwieść w takie plotki,
będąc od wszytkich znan 
Tak mądry i na wszem baczny,
iż uwierzył temu:
Acz to barzo łeb kłopocze
mnię wszytko nędznemu...
Acz to każdemu mądremu
właśnie tak przystoi,
Szukać ktoby prawdę mówił,
a kto plotki stroi...

ZEFIRA narzeka na Potyfara, iż go ty przymówki
nie ruszają:
Ach niestotyż, miły panie,
Toś nadobnie łaskaw na mię!..
Widząc mnię tak skłopotaną,
Jeszczeż jako nową raną
Dasz mnie tak przed sobą dręczyć!...
Radszej mię już daj domęczyć,
Abych żywa nie została,
Kiedym tego doczekała,
Ku mojej wielkiej ciężkości...
Przyczytamy swoje złości
Jako by to tajemnice —
Ano przy nim jawne lice,
Co tu odbieżał we sklepie;
A mnie jeszcze przed się klepie!..
Za niewiastę bych cię miała,
Panie, gdybych to poznała,
Abyś jego pomścić nie miał;
Już nie wierzę, byś serce miał...
Widząc jawne krzywdy moje,
Bych ja tak widziała twoje,
I garło by snadź ważyła
Abych się ich wżdy pomściła;
A ty o moje nie dbasz nic
Albo mię chcesz, co rychlej zbyć;
A nie długoć tego czekać,
Będzielić tak ten pies szczekać...
I tak ci mię zjadł szkodliwie,
Wiecznie mi to nie zażywie...

POTYFAR śle po ceklarze:
Milcz oto a nie płacz pani,
wnet ci się nakarze;
Biegaj ty chłopcze co rychlej
skokiem po ceklarze,
Aby tego wnet łotrzyka
wsadzili do wieże,
A potem niechaj się drugi
takich niecnot strzeże.

CEKLARZE przyszli:
Panie nasz, racz nam rozkazać,
co wasza miłość raczysz,
Mychmy na wszytko gotowi,
wszak to i sam baczysz.

POTYFAR każe z Józefem do wieże:
Nu, weźcie tego zuffalca
wsadźcież go do wieże,
A niechaj go tam Gulober
wieżny dobrze strzeże.
Już niechaj jego przygodą
i inszy się karzą,
Coć się też nad swoje stany
wiele złego ważą.

JÓZEF upomina Potyfara:
Jeszcze, mój łaskawy panie,
rozmyśl się wżdy mało,
A zrozumiej mało pewniej
jako się co stało;
Boś daleko w tym odkroczył
od sprawiedliwości,
Co mądremu nie przysłuszy
bez wszej wiadomości.
Niewinnego wnet skazować
przyczyny nie znając,
Bo niema w tym być teskliwy
nikt prawdy słuchając.

ZEFIRA przeklina Józefa:
Jeszczeż, nieszczęsny człowiecze,
Ta twa psia gęba szczebiecze?!
Już idź, boś jest godzien tego,
Boś nabroił wiele złego.
Dosyć łaski pana cnego,
Żeć wnet nie wziął garła twego;
Bo to dawno zasłużyło
By też snadź jako bądź było.

JÓZEF się obmawia jako może, iż go nieszczęsnym zowie:
Jeszczeć nieprawie nieszczęsny,
kogo krzywda trapi,
Ale to snadź nieszcześniejszy,
kto się na nie kwapi. 
Jakoś się ty tu upornie
na mię ukwapiła...
Aboś ty tego więzienia
snadź godniej sza była.
Ale gdyż tak me nieszczęście
po mnie raczyło mieć,
Wżdy jednak mię w swojej jusze,
a tobie w swej umrzeć.
A wolę ja z moją cnotą
w więzieniu się troskać,
A niźli ty z swą niecnotą,
na swobodzie ostać.

ZEFIRA fresuje Potyfara:
Toć mię dziwno, miły panie,
Jakoż ci i głowy stanie,
Iże to możesz wycirpieć!
I jakoż cię za chłopa mieć?
A snadźby miał i trzy garła
Już bych ji żywo rozdarła,
Za przymówkami takiemi,
Co wszem pluska w kaszę imi!...
I dasz się gnieść marnie gnidzie?
O cięć, o samego idzie...
Gdy tę przywarę zostawisz
Przy mnie, wierz mi czyście sprawisz!...

POTYFAR się nie chce skwapiać:
Azaż tak to, miła pani,
mam siedzieć na sparze?
Niechać jedno tam posiedzi,
sam ci się nakarze.
A mniemasz, by to lada co
wnet człowieka stracić?
Bo wierz mi, że to wielki strach,
z świętymi się zbracić...
Bo siłać bywa z młodości
złych ludzi na świecie,
A jakoć skoro świat nastał,
tak ci się to plecie.
A potym, gdy się nakarzą,
a iż się obaczą,
Przychodzą więc w insze stany,
a nie tak bujno skaczą.
Też nam tego prawo broni,
chcianej rzeczy sądzić;
Tak trzebać baczyć na wszytko
kto nie chce zabłądzić!..

ZEFIRA lamentuje na Potyfara, iż się za razem
nie pomścił:
Ba widzę, iż się dorządzisz...
Nie trzeba czekać, już błądzisz!..
Chcesz zostawić na swym domu
Tę przesuchę tak bez sromu,
A mnie o zdrowie przyprawić,
Gdyż to tak u ciebie za nic?
Bo ja co wspomionę na to,
Przypłacić mi zdrowiem za to!...
A odwłóczysz mu karania,
Aż do lepszego uznania...
Już więc trudno wilkiem orać,
Kto się nauczy źle działać;
A kto już więc śmie raz złym być
Śmie się o to zawżdy kusić,
Bo się złość ze złości rodzi,
A ztąd więc wszytko pochodzi.
Bo tego doświadszysz wszędzie:
Ten nigdy dobry nie będzie.
Ale kiedy ty tak chcesz mieć,
Cóż ja niebożątko mam rzec?
Jedno na cię wiecznie płakać,
A Bogu to w opiekę dać...
Gdy to ważysz lekce sobie,
Acz mnie szkodzi, więcej tobie...

POTYFAR odszedszy na stronę narzeka na swe
nieszczęście a rozmyśla się, co ma czynić:
I cóż się wżdy już dalej
na tym świecie ma dziać?
Nie usłyszysz, by się wżdy
było czemu rozśmiać;
Tak się już wszędy na nim
wszytko pomieszało,
A cokolwiek usłyszysz
wszędy prawdy mało.
Zaż dziś gdzie wierna przyjaźń?
wszytko w omylności...
A żaż już nie nastały
rozliczne chytrości?
Żadny się nie zachowa 
stale w swym urzędzie,
Jedno wszytcy pływamy
ustawicznie w błędzie...
Jeden z drugim niewiernie,
każdy sobie gali,
Więc każdy swoje sprawy
by nagorsze chwali.
A już ludziom statecznym
i świat omierzili,
Za ty sprawy obłudne,
co ji weń sprawili.
Wej, co się mnię nędznemu
też teraz przydało!
W czym się serce kochało,
to mi się znać dało:
Kochałem się w tym słudze,
a takież w cnej żenie,
Acz wiara jest niewieście
barzo ciężkie brzemię...
Teraz mię to oboje 
dziwnie przystroiło,
A mój stateczny umysł prawie rozdwoiło!...
Dziwno mię temu słudze,
któregom w cnocie znał,
By jej tak bardzo rychło
marnie zapomnieć miał...
Acz mu rzeczy nie stawa,
którą się odmawia,
Ale snadź więc onemu 
więcej słów dostawa.
Gdy się kto winnym czuje,
wiec się chce wyprawić,
A ten, co praw, milczeniem
chce swą cnotę sprawić.
Żonem też swą iście miał
za wierną u siebie;
I nie mogę z tych błędów
prawie wywieść siebie.
Sobiem snadź więcej winien,
że mam te przygody,
Żem obiema dopuścił
za młodu swobody...
A niewierny to jest stróż
młodość poczciwości!..
Dziwnie człeka przywodzi
w dziwne omylności...
Abowiem młody człowiek
jako dzikie zwierzę,
Dziwno mu zawżdy we łbie
szalona myśl gmerze...
A nie jest nic lepszego,
(iście to me zdanie),
Jedno młodemu człeku
groźne wychowanie.
Bowiem każdemu człeku
jakożkolwiek broi,
Rozmysł do każdej rzeczy
nadobnie przystoi.
I mnie snadź tego trzeba,
teraz w mej przygodzie.
Bo każdy mądr nie bywa,
aliż więc po szkodzie.
A każda rzecz ukwapna
rado tak więc bywa,
Nie przychodzi ni kczemu
i zły koniec miewa.
Myślę, co mam uczynić
w tej mej omylności?
A jakoby doświadczyć
w tym sprawiedliwości?
Bo wiele tych ludzi jest
gdy z czego wychodzą,
Tedy więc swoje winy
na drugiego wwodzą.
A w tych wątpliwych rzeczach.
poczekać nie wadzi,
Bo rozum nie rad błądzi,
gdy się go kto radzi.
A tak każcie sam przywieść
tego to winnego,
Abych jeszcze zrozumiał
wżdy, co słusznie, z niego.

CEKLARZE Józefa przywiedli:
Owoż jest Józef, panie,
coś ji przywieść kazał;
Któregoś był do wieże 
nam już wsadzić kazał.

POTYFAR mówi ku Józefowi:
A zaż tak, zły człowiecze.
to przystało tobie,
Za me wielkie skłonności ?
rospomni to sobie! 
Tobiem wierzył i garła
i swej majętności,
A tyś się śmiał pokusić
o me poczciwości?
Targnąłeś się na sławę,
wżdy mnię, pana swego;
Pomni, jakoś tu użył
urzędu swojego.
By nie me dobrodziejstwa
garło byś wnet stracił,
Acz by tego mnię nigdy
i tym nie zapłacił!...

JÓZEF:Nic, panie, nie wybadasz,
gdy mię masz za tego,
Iżem ja miał zapomnieć
urzędu swojego,
Któregom ja, dalibóg.
poczciwie używał,
Iście po ten wszystek czas,
com przy tobie bywał.
A tak snać wolę milczeć,
niźli próżno mówić,
Bo jako ptak na lepie,
dałeś się ułowić.

POTYFAR mu powiada o więzieniu:Iścieciem ja nie stracił
onej swej baczności,
Bych miał którą rzecz sądzić
w takiej omylności.
A takiem już na tym jest,
byś więzienie cirpiał,
A tam swej zuffałości
na potym nakarał.

JÓZEF wdzięcznie więzienie przymuje:Chwalę iście, mój panie,
ty twoje rozmysły,
Kiedy już moje czasy
w to nieszczęście przyszły.
Aczem ja nic nie myślał
o tej swej przygodzie,
Lecz widzę, to po ludziach
pływa, nie po wodzie.
Acz to cirpię niewinnie,
co się kolwiek broi,
Lecz na smętne przygody
dobra myśl przystoi.
A już idę ochotnie
ku temu więzieniu,
A Pan Bóg będzie mój stróż,
w takim omyleniu.
A co bych sobie darmo
serce ufrasował,
Przedsię i krzywdę cirpiał
i dobrą myśl psował.
I zaż to na pirwszego
teraz przyszło na mię?
A kogo Pan Bóg treskcze
już to dobre znamię.
A ten rychło na jaśnią
mą prawdę odkryje,
A ty wszytki przypadki
brudne ze mnię zmyje.

POTYFAR odsyła do wieże Józefa:Idzy-ż przedsię boś mię już
dosyć ufrasował,
Ty sobie dobrze tuszysz
a mnięś myśl zepsował.
I tyć przed się potrawy
opak tu stawają:
Komu by się frasować,
ci lepszą myśl mają.

'''CEKLARZE ku Józefowi mówią już wiodąc do wieże:
Odpuść nam, miły Józef,
coć udziałać mamy;
Iście z wielką żałością
tego używamy;
Acz, dali Bóg, k dobremu
lecz wżdy rzecz wstydliwa,
Będąc zacnym człowiekiem
kto więzienie miewa.JÓZEF oświadcza swą niewinność:
Nie tylko być w więzieniu
ma się człowiek wstydzić,
Lecz o tym podobieństwie 
jakoś strasznie szydzić.
Ale stare przysłowie 
czym się cieszą prawi,
Iż każdego wiernego
niewinność wyprawi.
Niechaj się dzieje, co chce,
gdym ja tego pilen,
Żem dalibóg nikomu
nie był nigdy winien.
A gdy się moja cnota
na jaśnią odkryje.
Dopiero będziem mierzyć
póki było czyje.CEKLARZE:Dobrze mówisz, Józefie,
o swej poczciwości:
Cóż, gdy jednak ty rzeczy.
nie są bez żałości.JÓZEF w Bodze pokłada swą nadzieję:
Żyw ten Pan Bóg na niebie,
który w to ugadza,
Iż każdemu prawemu
sowito nagradza.
Iż mię acz na czas karze,
według swojej wolej.
Lecz nadstawi swobodą
tej mojej niewolej.CEKLARZE mu to chwalą:
Mądrze czynisz, Józefie,
iż się nie frasujesz,
A iż dobrą nadzieję
tę o sobie czujesz: 
Bo już samo więzienie
dosyć frasunku ma.
A cięższe, gdy go sobie
jeszcze kto przyczynia.JÓZEF sobie dobrze tuszy:
Zaż nie wiecie, że trudno
przeciw wodzie pływać?
Snadź nalepiaj w przygodzie
myśli swej używać...
Bo na rzecz przymuszoną
już lekarstwa nie masz,
Ciesz się każdy czym możesz,
a myśli nic nie strasz.
Bo na to trzeba myślić
gdy kto w szczęściu pływa,
Jakoby miał ucirpieć
gdy nieszczęście miewa.
Ale my więc w roskoszach
tak sobie mnimamy,
Iż już świat zakupiony.
tak to wiecznie mamy. 
Ano żądny ani wzwie,
ani tego zgadnie,
Gdy przygoda z nieszczęściem 
na kogo przypadnie.CEKLARZE' żegnają Józefa już w wieży:''
Już niechaj Pan Bóg rządzi
umysł twej stałości.
Nam się aż łzy rzuciły
z takich omylności.
Jako każdy trudno ma
dufać szczęściu swemu
Kto na koniu, pod koniem
przyjdzie być każdemu.
A iż długo na świecie
nic kwitnąć nie może.
Już cię tu poruczamy
w twą opiekę, Boże!

Żywot Józefa 03A