Ballada jakich wiele (Jaśkowski)
Wieczorem, w niedzielę, przy wiejskim kościele 
Dziad stoi i bije we dzwony; 
Młodzieniec nieznany, I pyłem odziany, 
Przystanął i słucha zdziwiony, 

I pyta nieśmiele: ”mój dziadku! w tém siele 
Któż ziemskie opuścił mieszkanie”? 
- „Smutne to są sprawy, Jeżeliś ciekawy, 
Posłuchaj, opowiem mój panie. 

Przed kilku latami żył we wsi téj z nami 
Kmieć z kmiecia, zamożny, poczciwy – 
Ni soli, nie chleba niebyło tam trzeba, 
Był czczony, kochany, szczęśliwy. 

A było ich troje: on z żoną we dwoje, 
A synek jedynak był trzeci; 
Wesoły, rumiany, przystojnie odziany, 
Zwyczajnie, jak bywa syn kmieci. 

Raz ojciec z wieczora Powraca ze dwora,
I wzdycha, i mówi do żony: 
„Mój Boże, mój Boże! Jak téż to przy dworze 
Stan kmiotka maluczki, wzgardzony 

Prostaczek w tym tłumie, gdzie każdy coś umie, 
Nie znaczy ni pracą ni wiekiem; 
I nam Bóg dał dziecię czemużby téż przecie 
I ono nie było człowiekiem? 

Przedajmy dwa woły, niech idzie do szkoły, 
A kto wie i co się z nim stanie? 
Może się, przy dworze umieści, 
A może i księdzem zostanie”. 

Jak rzekli, zrobili, lecz grubo zbłądzili 
Bo szczęście i w kmiecym jest stanie. 
Dobra jest nauka, ale kto jéj szuka 
Nie z pychy, wszak prawda mój panie? 

Co rok więc na szkoły z ojcowskiéj stodoły 
Szło zboże, z obory dobytek. 
Syn wzrastał w rozumie, lecz zato i w dumie 
Na smutny rodzicom pożytek; 

I przeszło lat wiele, a nikt go w tém siele 
Nie widział w zagrodzie rodzica, 
A z cicha mówiono, że w mieście tam pono 
Waszmości udaje szlachcica. 

Że w głowie ma państwo, nie święte kapłaństwo, 
Że ojca wstydzi się w sukmanie; 
A Bóg się tym brzydzi, kto ojca się wstydzi – 
Nie prawda? Cóż wam to mój panie? 

Tymczasem oknami (jak mówią) i drzwiami 
Bieda się do niskiej pcha strzechy; 
Ucieka dostatek, przybywa zaś latek, 
A znikąd pomocy, pociechy. 

Starcowi i niwa w młodości życzliwa 
Kąkole wydaje i głogi, 
Więc nieraz w potrzebie na syna i siebie 
Zapłakał ów człowiek ubogi. 

Aż pracą znużony i bólem strawiony 
Raz upadł przy pługu na łanie, 
I zasnął na wieki i nikt mu powieki 
Niezamknął; płaczecie mój panie? 

O! Powieść nie cała wszak matka została, 
A matka biedniejsza na świecie; 
Biada jest każdemu człowieku samemu, 
Lecz stokroć samotnéj kobiecie. 

Więc pismem kazała, ze łzami błagała: 
Mój synu! Rzuć świetne marzenie; 
Uczcij ma siwiznę, weź ojców puściznę,
A znajdziesz spokojność i mienie.” 

Ba! Panie kochany! Groch rzucaj o ściany; 
Trza było z rodzinnéj wyjść ziemi, 
I rękę przy drodze wyciągnąć niebodze 
Gdzieś z dala pomiędzy obcemi. 

A dzisiaj ją rano nieżywą zdybano
W swéj lubej zagrodzie przy ścianie; 
Z litości w téj chwili jéj my to dzwonili – 
Co wam jest, dla Boga! mój panie”? 

A młodzian nieznany wzrok toczył zbłąkany 
I krzyczał z oschłemi powieki: 
„Jam jest ten zabójca i matki i ojca 
I szczęścia mojego na wieki. 

Roiłem, marzyłem, czcze mary goniłem,
Wiatr rozwiał sny złota przedemną
Dziś zdrowy, zbudzony przychodzę w te strony
Miéj litość, miéj litość nademną.

O! dzisiaj, w tém siele, Ja chleb mój w popiele 
Zwalany, łzy memi obmyję,
I jeść go zasiądę, I szemrać niebędę,
Lecz rzeknij: wstań, matka twa żyje!

I upadł na ziemi i łzami krwawemi 
Zalał się, w okropnym był stanie,
Dziad oczy skrył w dłonie, A idąc na stronie
Rzekł z cicha: „Nierychło mój panie!” 

Pieśni ludowe
Jan Nepomucen Jaśkowski