Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej/Rozdział 1
Rozdział I


Rzeczpospolita 
 Art. 1.  Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.

 Art. 2.  Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

 Art. 3.  Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym.

 Art. 4.  
 Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.  
 Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.

 Art. 5.  Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.

 Art. 6.  
 Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju.  
 Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym.

 Art. 7.  Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

 Art. 8.  
 Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.  
 Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

 Art. 9.  Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

 Art. 10.  
 Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.  
 Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

 Art. 11.  
 Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa.  
 Finansowanie partii politycznych jest jawne.

 Art. 12.  Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji.

 Art. 13.  Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

 Art. 14.  Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu.

 Art. 15.  
 Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej.  
 Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa.

 Art. 16.  
 Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.  
 Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej.  Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

 Art. 17.  
 W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.  
 W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządu. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.

 Art. 18.  Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

 Art. 19.  Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych.

 Art. 20.  Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

 Art. 21.  
 Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.  
 Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

 Art. 22.  Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.

 Art. 23.  Podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne.  Zasada ta nie narusza postanowień art. 21 i art. 22.

 Art. 24.  Praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy.

 Art. 25.  
 Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione.  
 Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.  
 Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.  
 Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy.  
 Stosunki między Rzecząpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami.

 Art. 26.  
 Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic.  
 Siły Zbrojne zachowują neutralność w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli.

 Art. 27.  W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych.

 Art. 28.  
 Godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu.  
 Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony.  
 Hymnem Rzeczypospolitej Polskiej jest Mazurek Dąbrowskiego.  
 Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej Polskiej podlegają ochronie prawnej.  
 Szczegóły dotyczące godła, barw i hymnu określa ustawa.

 Art. 29.  Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Warszawa.

K01