Wnuczę Hetmana
Na zamku dzikowskim, w kolebce,      
Śpi wątłe, w koronkach, pachole.
 Na ścianach komnaty
 W rycerskiem kole
Rodu czuwają chrobre antenaty.
 A z ram tych szepce:
 »Śpij, chłopię małe,
Buław dziedzicu – i dziadów oręża!
 Krwi twej na chwałę
 Rośnij nam w męża!... «
 A z ram tych szepce:
»Posiew to Boży po wielkim potopie;
Mściciel się może lęgnie w twej kolebce,
 Śpij, małe chłopię!...«
 A z ram tych szepce :
 »Surm naszych gromy,
 Błyski bułata,
Groźbą jej były, czeredzie łakomej,
 Postrachem – świata...
I Moskwa drżała — i Wołoszyn skryty —
 I Tatar, godzien pogardy —
 I krzyżak korzył się hardy
U progów dumnej Rzeczypospolitej...
 Boga Ją strzegli Anieli
 I my — od korda i sochy.
Minęły wieki... i my przeminęli...
 Dziś... my już niemi...
Nawet prochów naszych prochy
Już nie w naszej leżą ziemi !... 
 I z ram tych szepce:
 »Śpij chłopię małe!..
Nie w naszym rodzie zdrajcę i pochlebcę...
My — bojownicy, z rodzica na syna;
A jako podłej łozy nie zrodzi dębina,
Tak i ty rośnij na Ojczyzny chwałę...
 Śpij, chłopię małe !...«

Poszli nasi braciom w pomoc, Matki bronić praw.
Sercem młodem, poszli brodem, przez Wisełkę wpław.
 » Wróccie chłopcy" — szumią fale —
 » Krwawe zeszło rano...
 Dziś — w zasadzce tam Moskale,
 Wczora — was sprzedano"..

Wiedzie Jordan  przez Wisełkę, dzielną wiedzie młódź ;
Z tamtej strony, kraczą wrony. Fale szemrzą: "Wróć!"
 Słonko jasne — ciche brzegi,
 Linja w dali płowa ;
 Strzech słomianych to szeregi,
 Chaty Komorowa.

Z wody się otrząśnij, Wiara! Krótki pacierz zmów.
Dunajewski  pod Szczucinem drugi wiedzie buf.
 »Spieszmy !« — Idą; dziarska mina...
 I kto z zuchów zgadnie,
 Że już głuchy bród Szczecina,
 A wódz — w Wiśle, na dnie!...

Doszli chłopcy, do wsi doszli. Alić, z poza chat
Sykną kulki, ni to gady — a tych kulek grad.
 Zachwiał się ochotnik młody
 Na ten całus wraży;
 Ledwie, że wybrnęli z wody,
 Ogień już ich praży!

Hura, chłopcy !... Raz umierać!... Marsz — podwójny krok!
Wnet nadciągnie Dunajewski; wszyje im się w bok.
 Patrzcie! Patrzcie! Kurzu chmara,
 Groty polskie błysły ;
 W imię Boże naprzód Wiara!
 Nasi to, od Wisły.

Do ataku! — Przodem sadzi kary koń, jak kruk,
A na karym adjutancik, hetmanowy wnuk.
 Wzrok się śmieje — płoną lica —
 Konik pod nim hasa —
 Skrami pryska mu szablica —
 Rewolwer u pasa.

Pomoc bliska... A więc suną, z pieśnią : »Carze — stoji«
Za płotami, zasiekami, wściekły zawrzał bój...
 Lecz napróżno wróg się miota,
 Chłopcy prą, jak czarty;
 Ze wsi cofa się piechota:
 Pochód w głąb — otwarty.

A od tyłów — a od Wisły — chmurą pnie się kurz.
Górą nasi!... To hułani!... Dunajewski tuż!
 Hej, nie nasi to nad rzeką
 Krakusy, ni strzelce...
 Z wodą płyną już daleko
 I wódz — i topielce...

A od tyłów — a od Wisły — kopyt tętni grzmot.
Hej nie naszych to proporce, nie hułański grot!
 W puch już starty niepowrotnie
 Gość ów upragniony...
 Cwałem czarne pędzą sotnie :
 Carskie to dragony.

Raźnie Jordan część piechoty zwrotem sprawił w szyk.
Kłami stanął ku czerniawie osadzony dzik.
 Chłopa nie zna śmierć — ni pana,
 I o ród nie pyta...
 Murem stoi wnuk hetmana,
 Dzielny Leliwita.

Karmazyna krew zawrzała; wre i chłopska krew.
Dwa natarcia odparł młodzian; bije się jak lew...
 Żeby choć, ot, jedno działo!...
 Męstwo ich nie zbawi:
 Krwawo słonko zaświtało...
 Zajdzie — jeszcze krwawiej...

Od Wisełki tną dragony — a w swój własny ślad
Wraca Moskwa od północy, wymieciona z chat.
 Znów wydarli szopy, płoty.
 Znów nad wrogiem dachy;
 Ogniem — skryte zieją roty,
 W czystem polu — Lachy.

Wystrzelano wszystkie konie; gęsty pada trup.
Mąż przy mężu, co przedniejszy, wali się ze stóp.
 Spojrzy Jordan do okoła;
 Zuchów brak już wielu!
 Jegrów pełna, wprost, stodoła ;
 Palą — jak do celu.

Czarna dola... Nigdzie wyjścia... Stary zmarszczył skroń...
Jeszcze chwila — wszyscy zginą!... Ty ich, Boże, chroń...
 Spojrzy — pierzchną wnet... Niestety,
 Rozpacz rośnie dzika...
 »Na bagnety! — na bagnety!
 Marsz — na ochotnika!«

Słyszy młody to adjutant, co w zadumie stał
I z pogardą na śmiertelny oczekiwał strzał;
 I szabelkę precz odpasze,
 W garść porywa sztuciec,
 »Janerale, szopy nasze !
 Paść — byle nie uciec!"

»Za mną chwaty!« — I na przełaj, przez zbożowy łan,
Przodem sadzi hetman przyszły i Dzikowa pan —
 I straceńców za nim skoczy,
 Hej, z trzydziestu ino...
 Przetarł Jordan łzawe oczy :
 Jak poszli, tak zginą...

I dopadli już pasieki — walą się przez płot.
Gruchnie salwa, oko w oko, od inflanckich rot.
 Pewna śmierć... Ni kroku dalej !...
 Kto nie trup — uchodzi...
 Jest ich siedmiu. Ci — zostali.
 Szkoda ich!... Tak młodzi!...

I jak pomsty krwawe zmory szyją się przez sad;
Impet garstki tej bagnetów jako piorun spadł..
 Moskwa w szopie — ni to więźnie;
 Strzelać — coraz trudniej...
 Wpadli.. Stal w szynielach grzęźnie;
 Po łbach — kolba dudni...

Wzięta szopa. Wygasł krater, co zniszczenie siał.
Jest ich siedmiu — a na toku wrażych trupów zwał.
 Wiódł ich młodzian wątły, blady,
 Krew mu mundur brucze...
 Zaszeptały w grobach dziady :
 Wnuczę — nasze wnuczę!...

Jak archanioł mknął promienny, nie spojrzawszy wstecz;
Krwawy w ręku błyszczał bagnet, jak płonący miecz...
 Nagle — gwiźnie z poza węgła
 Kula, celnie słana...
 I dosięgła go. . dosięgła...
 Runął wnuk hetmana.

Hej, na wiejskim smętarzysku mży wieczorny zmrok.
Wzdłuż tarniny łańcuch niemy nagich, skłutych zwłok.
 Leży młodzian w krwi kałuży,
 Pięść do piersi tuli;
 Miasto oka — otwór duży,
 Czarny — hej, od kuli...

Czarną jamą, a głęboką, w niebios patrzy strop;
Nagi leży — wnuk hetmanów. Obok — nagi chłop
 Społem ziemią was przygarną,
 Chłopie — i ty, panie!...
 Nad mogiłą zaś, nad czarną
 Nawet krzyż nie stanie...

Lecz choć grobu nie przytłoczy kararyjski głaz,
Szumieć będzie polska Wisła, polski gwarzyć las:
 Biegł z bagnetem u wyłomu
 Ochoczemi stopy...
 Życie oddał — splendor domu —
 I legł — między chłopy...

Aureli Urbański
Liryka
Literatura polska