M. Arcta Słownik Staropolski/całość
[]Wiewnąć, wionąć, zawiać, powiać.
Wieźć się, jechać, przeprawiać się; wieź się stąd! = wynoś się, ruszaj stąd.
Wieźdźba, p. Wieszczba.
Wieźdźbiarstwo, p. Wieszczba.
Wieźdźbiarz, p. Wieszczarz.
Wieźdźbliwy, wieszczkowy, wieszczy, proroczy.
Wieża, 1) budynek z wieżą, jako bezpieczne schowanie np. akt, ksiąg i t. p.; 2) wieżę osiodłać = dostać się do więzienia.
Wieżny, strażnik wieży więziennej.
Wieżaty, wieżysty, zakończony wieżą; zaopatrzony w wieżę.
Wieżocielski, odznaczający się ciałem wysokim jak wieża.
Wieżysty, p. Wieżaty.
Więc, 1) dalej, następnie (witała go Klorynda, W. dwór, W. panowie); 2) niechby, zresztą (dosyć ci mieć jednę suknią, W. dwie); 3) więcej.
Więcdy, więc tedy.
Więciorka, wieńcerz, więcierz.
Więcszy, p. Więtszy.
Więdły, wędzony.
Więdzina, wędlina.
Większoliczność, większość.
Więtki, p. Wiątchy.
Więtszeć, powiększać się.
Więtszy, więcszy, większy.
Więtszyć, powiększać.
Więz, więza, kompleksja.
Więza, 1) p. Więz; 2) więź, uwięź.
Więzać, p. Wiązać.
Więzadło, wiązadło.
Więzić, robić robotą wiązaną, wiązać (W. sieci, kobierce).
Więzisty, zwięzły, wiążący się.
Więzowy wiązowy (drzewo więzowe).
Więź, p. Wiązanie.
Więźba, wiązanie.
Więźbity, wiążący się, zwięzły, klejący się, trzymający się kupy (mowa więźbita = perjodyczna). []Więźnić, więzić.
Więża, pęta.
Wigano, suknia damska na dworze St. Augusta, fałdzista ze stanem pod samemi piersiami.
Wigor, krzepkość, siła, dzielność.
Wija, p. Wiejadl.
Wijać, 1) zwijać (na swoje W. motowidło); 2) zmiatać, zmykać, uciekać (wijaj, bracie, z dworu).
Wijadl, p. Wiejadl.
Wijadł, p. Wiejadl.
Wijadło, motowidło.
Wijatyk, księga, według której ksiądz dysponuje umierającego na śmierć.
Wiklić, p. Wichlić.
Wiklo, zielsko, chwast, krzew gibki a czepiający się.
Wikłanina, matanina, zamęt, krętanina.
Wiktorja, zwycięstwo.
Wiktoryzować, zwyciężać, brać górę.
Wiktować się, jadać, karmić się, żywić się.
Wilczaszek, wilk niekoniecznie straszny.
Wilcze, jak wilk, po wilczemu.
Wilczaty, odznaczający się maścią, sierścią wilka.
Wilgi, wilki, wilgny, wilgotny.
Wilgny, p. Wilgi.
Wilgociąg, otwór do przewietrzania powietrza wilgotnego w budynku.
Wilgocina, grunt wilgotny.
Wilgoć, wilż, miejsce wilgotne, woda (W. i susza).
Wilgoćmiar, wilgociomierz, higrometr.
Wilgość, wilkość, wilgota, wilgot, wilż, wilża, wilgoć.
Wilgot, p. Wilgość.
Wilgota, p. Wilgość.
Wilk, 1) bryła żelaza stężałego znajdowana w piecach hutniczych; 2) belka idąca wzdłuż szkuty; 3) zgniły pień drzewa leżący w wodzie; 4) błąd, usterka w robocie szklarskiej.
Wilki, p. Wilgi.
Wilkierz, wielkierz, plebiscyt; uchwała miejska []w prawie magdeburskiem.
Wilkołcza, wilczy głód (choroba).
Wilkołek, wilkołak.
Wilkołkowy, wilkołakowy.
Wilkom, 1) przywitanie; 2) puhar powitalny.
Wilkość, p. Wilgość.
Wilż, 1) p. Wilgość; 2) p. Wilgoć.
Wilża, p. Wilgość.
Wiła, błazen, głupiec, szaławiła, szaleniec, postrzeleniec; wiły robić = szaleć.
Wiłać, p. Wiłować.
Wiłować, wiłać, błaznować, szaleć; pleść głupstwa (wiłuje dla przedmiotu swej miłości; wiłuje nowa ewangielja = bałamuci, kręci, zawraca głowę; egzaminowany wiłuje).
Wina, 1) dać komu winę o co = zaskarżyć go o co; 2) wada; 3) kara pieniężna, grzywny; W. główna = kara za przestępstwo kryminalne, za zabójstwo.
Winarz, winiarz.
Winczować, 1) winszować; 2) p. Winszować.
Winczowne, podarunek choremu przychodzącemu do zdrowia.
Winczowny, p. Winszowny.
Windodrąg, poziom w stosunku do pionu.
Windować, wbijać kafarem.
Winduga, windowanie.
Windyczka, p. Winiczka.
Winica, winiarnia.
Winiczka, windyczka, jabłko smaku winnego.
Winien czemu = podległy czemu (W. skazie).
Winnica, krzew winny.
Winnik, zasłona, przepaska, fartuch do zasłaniania się w pasie.
Winność, 1) obowiązek oddania; dług; 2) wina, przewinienie, grzech.
Winobraniec, ten, co dokonywa winobrania.
Winobranka, kobieta dokonywająca winobrania.
Winogard, winomiot, ten, co gardzi winem, co nie pija wina.
Winograd, winohrad,   [] , winnica, ogród winny.
Winograno, p. Winogron.
Winogron, winograno, winogrono.
Winogród, p. Winograd.
Winohrad, p. Winograd.
Winolej, nalewacz wina, cześnik, podczaszy.
Winomiot, p. Winogard.
Winomiód, miód rozpuszczony w winie.
Winopijas, p. Winopijca.
Winopijca, winopilca, winopój, winopijas, winożarłok, winożerca, ten, co się opija winem.
Winopilca, p. Winopijca.
Winopój, p. Winopijca.
Winowaciec, p. Winowajca.
Winować, karać winami = grzywnami, skazywać na karę pieniężną.
Winowajca, winowaciec, dłużnik.
Winowaty, winien, dłużny; obowiązany.
Winowódzca, winowajca, przestępca.
Winożarłok, p. Winopijca.
Winożerca, p. Winopijca.
Winsz, winszowanie, życzenie.
Winszować, winczować, 1) W. kogo = łączyć ślubem małżeńskim; 2) W. komu = sprzyjać.
Winszowny, winczowny, tyczący się winszowania.
Wińczyć, wieńczyć.
Wiodro, wiądro, upał, posucha.
Wiolencja, gwałt, przemoc.
Wionek, wianek.
Wiorzysko, p. Wierzysko.
Wiosienny, p. Wiesienny.
Wioska, wieśniaczka.
Wiosłaty, łopatczany, podobny do wiosła (wiosłate nogi łabędzia).
Wiosłolotny, wiosłoruszny, wiosłonogi.
Wiosłoruszny, p. Wiosłolotny.
Wiosnować, 1) przepędzać wiosnę; 2) rozwijać się rozkosznie, kwitnąć (nauki wiosnują); W. się,  odmładzać się, odnawiać się (las się wiosnuje).
Wiotchy, wiątchy, więtki, wietki, 1) stary, zużyty, wytarty (suknia, lina wiotcha); 2) wiotki, []słaby, wątły (trzcina wiotcha; bluszcz W.).
Wiotech, schyłek, zbliżanie się ku końcowi, ubytek (od wiotchu do nowiu księżyca; księżyc już na wiotchu).
Wiotesz, starzyzna, odzież zużyta (dodzierać wiotszy).
Wioteszek, obdartus.
Wioteszka, zdrob. od Wiotesz.
Wiotesznik, ten, co reparuje, łata starzyznę.
Wiotszeć, wietszeć, wątleć ze starości, zużywać się, wycierać się, niszczeć.
Wiotszyć, wątlić, zużywać, niszczyć, wycierać.
Wiozba, p. Woźba.
Wioźba, p. Woźba.
Wipa, machina wojenna do ciskania kamieni.
Wiraszka, p. Wiersza.
Wircauz, dom gościnny, karczma.
Wirsza, p. Wiersza.
Wirt, wyrt, wir, odmęt.
Wirtel, p. Wiertel.
Wirudny, p. Wierudny.
Wiry na czole końskiem = włosy kręcące się, kępki włosów.
Wirydarski, dotyczący wirydarza (altana wirydarska).
Wirydarstwo, ogrodnictwo w zakresie wirydarzy.
Wirydarznik, ogrodnik w zakresie wirydarzy.
Wirzbca, pas.
Wirzch, wierzch.
Wirzchni, wierzchni, najwyższy, zwierzchni.
Wirzyć, kręcić wirowato (morze wirzy wodę).
Wisać, pozostawać w stanie wiszącym, wisieć.
Wisiadełko, zdrob. od Wisiadło.
Wisiadło, p. Wiesiadło.
Wisiec, wisioł, wisiuga, wisielec, szubienicznik.
Wisieć, 1) W. od kogo = zawisnąć, zależeć; 2) polegać, spoczywać (nadzieja moja w tobie wisi); 3) W. gdzie = zostawać, przebywać, nie módz wyjść skąd, marnować się gdzie (wisi w szkołach przez lat kilkanaście).
Wisielny, wiślany.
Wisioł, p. Wisiec. []Wisiuga, p. Wisiec.
Wiskać, p. Wiszczeć.
Wisny, giętki, ciągnący się (żelazo wisne).
Wisz, wiszar, 1) zarośla czepne zachwaszczone; 2) urwisko wiszące nad czem; 3) z brody bielą się wisze = kudły wiszące.
Wiszar, p. Wisz.
Wiszczeć, wiskać, piszczeć, krzyczeć.
Wiszoprost, linja prostopadła.
Wiszor, szczotka.
Wiślisko, dawny nurt Wisły.
Wiśnka, wisienka.
Wita, witka wielka, niezgrabna.
Witaj mi to! = dobry to zysk! wiwat!
Witalny, tyczący się witania, powitalny.
Witana, witanie, powitanie, przywitanie (oberwawszy przez łeb, cofali się po takiej witanej).
Witane, danina składana przez kmieci na przywitanie dziedzica lub dziedziczki.
Witanie anielskie = Pozdrowienie anielskie (= Zdrowaś Marja).
Witannik, puhar powitalny.
Witeczny, p. Wyteczny.
Witez, p. Witeź.
Witeź, witez, rycerz, bohater, junak.
Witpacher, gatunek drogiego wina zagranicznego.
Witrjoliczny, wytryolowy.
Witrykusz, p. Wytrykus.
Wituch, przepaska, rańtuch, którym się opasują siewcy pszenicy.
Witwa, gatunek wierzby.
Wiwenda, żywność.
Wizerunek, p. Wizerunk.
Wizerunk, wizerunek, 1) albo wizerowanie, wizerunek, obraz, podobizna, wyobrażenie, portret; 2) wzór, model (W. do budynku = plan, zarys; Skarga, W. kaznodziejski; W. cnoty); 3) dowód, przykład, próba czego (już sam W. cnoty Bolesława napełniał Polaków otuchą; wiele wizerunków []panowania swego wystawili (pomników); 2) W. z przywileju wypisany (= wypis, kopja).
Wizytacja na komorze = rewizja.
Wizytator celny = strażnik pograniczny, rewizor celny.
Wjachać, wjać, wjechać.
Wjać, p. Wjachać.
Wjazd, wtargnięcie, najazd.
Wjechać, niedok. wjeżdżać w majętność czyją = najechać ją.
Wjezdny, mający wjazd; zajezdny (dom W., karczma wjezdna = zajazd, oberża).
Wjeżać, p. Wjeżyć.
Wjeżyć, niedok. wjeżać, wzjeżyć, najeżyć ku górze, postawić.
Wkanąć, wkapnąć, kapiąc wpaść.
Wkidać, wrzucić.
Wkląsły, p. Wklękły.
Wklepać się, niedok. wklepywać się, pomylić się co do osoby, wziąć kogo za kogo innego.
Wklepywać się, p. Wklepać się.
Wkleszczać, p. Wkleszczyć.
Wkleszczyć, niedok. wkleszczać, wpić, zapuścić niby kleszcze (W. w co szpony).
Wklękłość, wklęsłość.
Wklęknąć, wklęsnąć.
Wklęknięty, wkląknięty, wklęsły (nos W.).
Wklęsnąć, wcisnąć się, wrazić się, wkleić się (śnie, wklęśnij w oczy ludzi).
Wklęsnonozdrzy, mający nos wklęsły.
Wklęśniać, p. Wklęśnić.
Wklęśnić, niedok. wklęśniać, wszczepić, wsadzić między dwa drewna lub w drzewo rozszczepione.
Wkołocieczny, opływający, płynący dokoła.
Wkołokrętny, kręcący wkoło, wirujący (wir W.).
Wkołowrot, obieg wkoło, krążenie (W. ziemi).
Wkołowrotny, krążący (W. bieg ziemi).
Wkować, wkuć.
Wkropić, kropiąc wpuścić. []Wkrzewić, krzewiąc wkorzenić.
Wkupność, wkupne, wkupywanie się (za wkupnością wejść do dziedzictwa).
Wkupny, na wkupieniu się polegający (urząd W.).
Wlać, niedok. wlewać co na kogo = przelać, zlać (W. na kogo swą władzę, swe prawa).
Wlazło, właz, właza, intruz, wdręt, uzurpator.
Wlecieć, wzlecieć, wzbić się wysoko.
Wledz w kogo = spuścić się na kogo, polegać na kim.
Wlepić, wpić, wszczepić, wbić, wrazić, wpoić (W. w co zęby; natura wlepiła nam wrodzoną miłość; przyśnił mu się skarb, i tak go sobie wlepił w głowę, że...).
Wlepły, wlepiony (oczy wlepłe na co).
Wlew, wlewok, 1) wlewanie, wlanie, wlewanie się, wlanie się (W. rzeki do morza = ujście); 2) W. morza = odpływ (wlewy i wylewy morza).
Wlewać, p. Wlać. W. się, mieścić się, zawierać się, znajdować się w kim (nie można z ubioru sądzić, co się w człowieka wlewa).
Wlewek, 1) p. Wlew; 2) wpływ (pod wlewkiem rodzimy się planety); 3) przelanie na kogo, cesja, przekazanie komu czego.
Wlubić się, wciągnąć się w co z lubością (W. się w nauki).
Wlulić się, wkraść się, zakraść się (skoro ją przytuli, zaraz duch się w członki wluli; W. się w poufałość).
Władacz, p. Włajca.
Władać, władnąć, 1) W. ludem, krajem =  panować, królować; 2) W. wojskiem = dowodzić, komenderować; 3) W. kim = powodować; przewodzić nad kim (nikczemna dziewka królem włada).
Władarka, włodarka,   [] , władczyni, pani, królowa.
Władarz, p. Włajca.
Władnictwo, władza, panowanie (W. świata = władza nad światem).
Władnik, p. Włajca.
Władność, władanie, władza (władności w rękach nie miał; nad czeladzią W. albo panowanie).
Władobronny, władający orężem.
Władodawca, władzodawca, mocodawca.
Władogromny, władogromy, władający piorunami (Jowisz ).
Władogromy, p. Władogromny.
Władogroźny, groźny swoją potęgą.
Władołódca, władający łódką.
Władotwórca, wszechmocny twórca, wszechmocny rządca.
Władzicielka, p. Władarka.
Włajca, władacz, władarz, włodarz, władnik, władca.
Włamać, włomić, niedok. włamować kogo w co = wprawić, wciągnąć, wdrożyć (W. dziecię w ; W. się, wprawić się, wciągnąć się, wdrożyć się w co.
Włamować i W. się, p. Włamać.
Własnomiętność, prywata, posiadanie osobiste (W. w zakonie wada).
Własnomiętny, dążący do posiadania czego na swoją osobistą własność.
Własnoręki, własnoręczny (W. podpis).
Własnorodny, oryginalny.
Własność, właściwość, prawdziwość.
Własny, 1) właściwy; 2) istny, prawdziwy, wykapany (Mars W. z niego).
Włastelski, mający władzę, władający, panujący.
Właszczyć, właścić, przywłaszczać sobie.
Właścić, p. Właszczyć.
Właściwy, własny czyj.
Właścizna, właść, własność. []Właść, p. Właścizna.
Właśnictwo, prawo własności, rola właściciela.
Właśnie, właściwie (mówić W. = nie przenośnie).
Właśnik, właściciel.
Właz, p. Wlazło.
Właza, p. Wlazło.
Włoce, (l. mn.) rodzaj sani do wleczenia ciężarów.
Włochacinki, zdrob. od Włochaciny.
Włochaciny, kosmaciny, meszek (W. na roślinach).
Włodarka, p. Władarka.
Włodarstwo, władanie, władza, panowanie.
Włodarz, 1) p. Włajca; 2) wójt wiejski.
Włodek, zdrob. od Włodarz.
Włodnąć, p. Włodować.
Włodować, 1) włodarzować, być włodarzem; 2) albo włodnąć, włość, władać, panować; 3) pędzić życie wiejskie.
Włodz, właściciel.
Włodza, włosność, posiadłość.
Włoka, 1) albo włoki, saneczki pod pług; 2) albo włokita, włóczęga, włóczykij.
Włokieta, p. Włóczenina.
Włokita, 1) p. Włóczenina; 2) p. Włoka.
Włomić, 1) włamać; 2) i W. się, p. Włamać.
Włosak, człowiek włochaty.
Włosaty, włochaty.
Włosieć, dostawać włosów.
Włosieniec, włosiennica.
Włosienkowaty, włoskowaty (listek W.).
Włoskie łamanie, syfilis.
Włosność, p. Włodza.
Włosny, 1) włosowy; 2) albo włościnny, własny; 3) wiejski, gminny (wójt W.).
Włosokrasny, mający piękne włosy.
Włosówki, szczypczyki do wyrywania włosów.
Włostnie, włośnie, właśnie.
Włostność, własność; władza.
Włoszeć, stawać się Włochem.
Włoszek, zdrob. od Włoch.
Włościnny, p. Włosny. [], p. Włodować.
, kraj, państwo (W. kartagińska).
Włośnie p. Włostnie.
Włowić się dokąd = wkręcić się, wkraść się, włudzić się (W. się do serca czyjego).
Włożyć, 1) W. kogo do regiestru = wciągnąć; umieścić go w nim; W. co w pamięć = wbić; W. co komu = powiedzieć na ucho, szepnąć; 2) W. co na kogo = udzielić mu czego (W. na kogo chrzest; 3) W. co na kogo = zdać, przelać, przekazać; W. na kogo, na co = zostawić komu, czemu, zdać na kogo, na co (na nas włożycie, abyśmy ich dostali; spór włożyć na czyj sąd, na czyje ; 4) W. na kogo potwarz = rzucić; 5) W. na kogo, na co imię = nadać mu imię; 6) W. apelację = wnieść, założyć; W. się, wstawić się, przyczynić się, wdać się, wnieść instancję.
Włóczebne, danina od włóczenia, bronowania.
Włóczenina, włokita, włokieta, włóczęga, włóczenie się.
Włóczenka, mała włócznia.
Włóczęcy, włóczący.
Włóczka, 1) wada wina, kiedy się ono wlecze,  jak nić; 2) pismo drobne ciągnące się łańcuszkiem.
Włóczny, włókowy (pole włóczne).
Włókieta, p. Włókita.
Włókita, włókieta, 1) włóczęga = włóczenie się; 2) włóczęga = włóczykij.
Włókno, pajęczyna; W. latające = babie lato.
Włudzić, 1) wmusić łudząc (W. lekarstwo w chorego); 2) zwabić (W. kogo w zasadzkę; W. sen na oczy); 3) W. miłość w kogo = wzbudzić w nim miłość przymilając się.
Włus, osada tatarska.
Włusianin, mieszkaniec włusa, Tatarzyn. []Wmagać się, wdzierać się gwałtem (W. się na urząd).
Wmatać, niedok. wmatywać, wplątać, uwikłać w co.
Wmatywać, p. Wmatać.
Wmiatać i W. się, p. Wmieść.
Wmieszkać się, mieszkając długo wżyć się, zasiedzieć się.
Wmieszkany, 1) który się wmieszkał; 2) który się wdał (zrzucił z brody i z włosów siwiznę wmieszkaną).
Wmieścić, mieszcząc włożyć, wsadzić; W. się, zmieścić się, wleźć.
Wmieść, wmiotać, niedok. wmiatać, wmietywać, wrzucić; W. się w co, 1) werwać się, wedrzeć się, wcisnąć się, narzucić się (wmiata się, choć go nie proszą); 2) wtrącić się, wmieszać się (W. się w urząd czyj, w specjalność jaką, w rozmowę).
Wmietywać, p. Wmieść.
Wmiotać i W. się, p. Wmieść.
Wmnożyć się, webrnąć, popaść (W. się w grzech).
Wmoczyć, wpuścić w co mokrego.
Wmodlić się, wprosić się dokąd.
Wmówić się, 1) W. się do kogo = wprosić się, zaprosić się; 2) W. się do czego = zaofiarować się (sam się wmówił do tej posługi).
Wmulić, wetknąć w muł (ryba łeb wmuli).
Wmuskać, muskaniem wetrzeć.
Wnarzać, p. Wnurzyć.
Wnącać i W. się, p. Wnącić.
Wnącić, niedok. wnącać, wnęcić, nęcąc wciągnąć. W. się, 1) wnęcić się; 2) znarowić się, zbałamucić się (tak się w indulty wnęcili, iż miasto 40 dni, 40 godzin nie poszczą).
Wnątrz, 1) wewnątrz; 2) do wnętrza (nie dopuści jadu W.); 3) p. Wnątrze.
Wnątrze, wnątrz, wnętrz, wnętrzność, wnętrze czego. []Wneciuchno, p. Wnetki.
Wneciuczko, p. Wnetki.
Wneteczki, p. Wnetki.
Wnetki, 1) albo wneteczki, wneciuchno, wneciuczko zdrob. od Wnet; 2) prędki, rychły, skory.
Wnet-wnet, już to-już to, raz-raz.
Wnetże, wnet.
Wnęczek, wnuczek.
Wnęczę, wnuczę.
Wnęczka, 1) p. Wnęka; 2) synowica.
Wnęk, 1) wnuk; 2) synowiec, siostrzeniec.
Wnęka, wnęczka, wnuczka.
Wnętne, wnęta, wabik.
Wnętny, wnęcający.
Wnętrz, p. Wnątrze.
Wnętrznie, wewnętrznie.
Wnętrzność, p. Wnątrze.
Wnętrzny, 1) wewnętrzny; 2) przyjaciel W. = serdeczny.
Wnić, wejść.
Wniebomkły, do nieba śpieszący.
Wniebownieśny, wniesiony do nieba, wzięty do nieba.
Wniesienie, wniosek, posag.
Wnieść, niedok. wnosić, 1) przynieść, dać (ta majętność wnosi 1000 talarów); 2) W. na kogo przekleństwo = zagrozić komu przekleństwem.
Wniewalać, p. Wniewolić.
Wniewolić,  wniewalać, wmuszać.
Wnijść, p. Wejść.
Wnik, wnitek, ciasne przejście, którędy co wniknie, kanalik; sidła, zasadzka.
Wnikły, wgłębiony (loch w głąb W.).
Wnikomy, chwytny, szybko zamykający się (zakładają rozjazdy wnikome na kwiczoły łakome).
Wnimać, poważać, szanować.
Wniosek, 1) wniesienie (pszczoła komórki zaopatrzyła miodów ; 2) wypadek, skutek, rezultat czego (przewidzieć wnioski).
Wnitek, p. Wnik.
Wniwco, wniwecz.
Wniwczym, w niczem.
Wnorzyć, p. Wnurzyć
Wnu, z wnu, zewnątrz. []Wnurzać, p. Wnurzyć.
Wnurzyć, wnorzyć, niedok. wnurzać, wnarzać, 1) W. w ciecz = zanurzyć, zatopić; 2) pogrążyć, spuścić (W. łeb, czoło w ziemię).
Wobec, powszechnie, wogóle.
Wobiasz! co żywo tutaj! (W. do tej pełnej czary!).
Wobłudny, obłudny.
Wochlon, 1) tygodniowa zapłata rzemieślnika; 2) nagroda.
Wodlisko, woda niedobra, przeszkadzająca gdzie.
Wodmuchy, machiny sprowadzające wiatr za pomocą wody.
Wodnatość, wodnistość.
Wodnaty, wodnisty.
Wodnica, 1) albo Wodnocielność, puchlina wodna; 2) pękanie skóry na drzewach i wypływanie soków; 3) rzepa podługowato okrągła, bardzo soczysta.
Wodniczny, 1) tyczący się wodnicy; 2) albo wodnocielny, chory na puchlinę wodną.
Wodniczy, wodnik, ten, którego obowiązkiem jest starać się o wodę, woziwoda, nosiwoda.
Wodnić, napełnić wodą, robić wodnistym.
Wodnieć, 1) zamieniać się w wodę, stać się wodnistym; 2) (o rzece) wzbierać, przybierać.
Wodnik, 1) p. Wodniczy; 2) albo wodolejca, wodolej, znak niebieski zimowy.
Wodnocielność, p. Wodnica.
Wodnocielny, p. Wodniczny.
Wodnokrewność, flegmatyczność temperamentu.
Wodnokrewny, flegmatyczny.
Wodnolity, z wód usłany (W. kobierzec).
Wodnopławny, p. Wodopławny.
Wodność, wodna istota czego, wodnistość.
Wodnowzorzysty, mający po sobie wzory fali wodnej, morowy.
Wodnoziemny,   [] , wodnoziemski, ziemnowodny (zwierzę wodnoziemne).
Wodnoziemski, p. Wodnoziemny.
Wodny: wodne wargi u kobiet = wargi wstydliwe mniejsze.
Wodociągłość, hidraulika.
Wodociek, ściek wody; kanał, którym woda się toczy.
Wodogłów, woda w głowie (choroba).
Wodogonna rzeka = szumna, pędem płynąca.
Wodoklon, jawor wodny (platanus).
Wodokropny, chrzciciel (Jan św., W.).
Wodolej, p. Wodnik.
Wodolejca, p. Wodnik.
Wodoluby, lubiący wodę, kochający się w wodzie (nimfa, topola wodoluba).
Wodomiec, wodomiecz, wodomycza, wodociek, wodociąg, kanał, rynsztok (pole wodomcami wysuszyć).
Wodomiecz, p. Wodomiec.
Wodomnogi, obfity w wodę, wodnisty.
Wodomycza, p. Wodomiec.
Wodonosiciel, wodonosz, wodonoszca, nosiwoda.
Wodonosz, p. Wodonosiciel.
Wodonoszca, p. Wodonosiciel.
Wodonur, żaba.
Wodopad, wodospad.
Wodopij, p. Wódka.
Wodopławny, wodnopławny, wodopływy, żeglujący po wodzie (okręt W.).
Wodopływy, p. Wodopławny.
Wodopój, p. Wódka.
Wodoroślek, jeden z gęstych, krzywych, powikłanych wyrostków wśród gałęzi jabłoni i gruszy.
Wodoskok, wodotrysk, fontanna.
Wodospław, wodowód, wodociąg.
Wodoważnia, hidrostatyka.
Wodowładny ogon rybi = powodujący wodą, sterujący.
Wodowód, p. Wodospław. []Wodowóz, woziwoda.
Wodoziemny, p. Wodnoziemny.
Wodze: Porywaj W. = wynoś się precz!
Wodziciel, wódz.
Wodzić, p. 2. Wieść; W. się, wieść się, powodzić się, iść po myśli.
Wodzka, sznur, na którym kogo, co prowadzą.
Wojanin, p. Wojarz.
Wojarz, wojanin, wojen, wojennik, wojskowiec, wojownik.
Wojdłok, p. Wojłak.
Wojek, żeberko powrozu (lina ze trzech wojków kręcona).
Wojen, p. Wojarz.
Wojenne, wojeńszczyzna, pobór łanowy na rzecz pana.
Wojennia, podatek wojenny.
Wojenniczy, wojowniczy, wojacki.
Wojennik, p. Wojarz.
Wojeński, wojskowy, wojacki, rycerski, bohaterski.
Wojeńsku: po W. = wojennie, militarnie, po żołniersku.
Wojeńszczyzna, p. Wojenne.
Wojewodzanka, wojewodzianka.
Wojewodziny, p. Wojewodzy.
Wojewodzy, wojewodziny, tyczący się wojewody.
Województwo, wojewoda z żoną (W. przyjechali).
Wojłak, wojłuk, wojdłok, wojłok.
Wojłuk, p. Wojłak.
Wojna: służyć wojnę = służyć w wojsku, odbywać służbę wojskową.
Wojować co = wojując zdobywać.
Wojowny, wojowniczy, bitny.
Wojska, wojsko.
Wojsko kogo, czego = tłum, ciżba, gromada (W. dam, grzechów, filutów).
Wojskowicz, wojszczyc, syn wojskiego.
Wojskowiec, p. Wojarz.
Wojszczyc, 1) p. Wojskowicz; 2) syn wojownika, junak.
Wokabuł, wokabuła.
Wokalisz, samogłoska.
Wokalizator, śpiewak. []Wokolu, wokoło, naokół.
Wokrądze, p. Wokrąg.
Wokrąg, wokrądze, wokoło, dokoła.
Wola: 1) Wole = chuci, żądze, namiętności; 2) mieć kogo, co po woli = mieć go powolnym, po myśli, podług życzenia; 3) po woli = dobrowolnie, z własnej chęci (iść po woli); 4) albo wolność, wolny wybór (ubiczowanego podał na wolą ich, a oni Go ukrzyżowali; jednego z dwóch więźniów na wolą im daje); 5) czynić komu wolą = spełniać jego życzenia; 6) dobra W. = życzliwość, przychylność, uprzejmość (dobra W. przeciwko komu, na kogo; okazać komu dobrą wolą; chleb z solą, z dobrą wolą); 7) wolność, swoboda, niezależność (puścić kogo na wolą; być na woli); 8) umówiony czas wolności od podatków, czynszów, pańszczyzn; 9) albo wolność, miejsce osady zwolnione na pewien czas od podatków i powinności, kolonja (gdyby kto siadł na woli i wysiedziawszy wolą albo nie wysiedziawszy do końca, chciał iść precz od pana, powinien zapłacić za wysiedziane lata).
Wolanin, mieszkaniec woli, kolonista nowo przybyły.
Wolant, suknia lekka, powiewna, przejrzysta.
Wolarnia, wołownia, stajnia na woły.
Wolawy, tyczący się wola pod gardłem (żyła wolawa).
Wolentarz, ochotnik.
Woleństwo, 1) wybór, obiór; 2) wolność.
Wolgar, ten, co mieszka nad rzeką Wołgą.
Woli, wołowy.
Wolnić, zwalniać, robić wolniejszym, folgować, popuszczać (W. żagle).
Wolnie, 1) swobodnie (W. odetchnąć); 2) śmiało, nie krępując się, bez ogródki (W. co wyrazić).
Wolniej komu = ma  [] wolność, więcej swobody, może sobie więcej pozwolić (przełożonemu W., niż inszym).
Wolnik, wolny sobie, pan udzielny, suweren.
Wolniuczki, wolniuchny.
Wolnochcący, dobrowolny.
Wolnoczynny, 1) arbitralny; 2) dowolny.
Wolnomyślec, wolnowierca, libertyn.
Wolnomyślny, lekkomyślny, lekko, swawolnie rzeczy traktujący.
Wolność, 1) p. Wola (zdać, zostawić co na ; 2) pozwolenie (dał mi W. odjechać).
Wolnowierca, p. Wolnomyślec.
Wolnowierstwo, wolnomyślność w rzeczach wiary, libertynizm.
Wolnowładca, samowładca.
Wolnowładny, wolnowłady, samowładny (król, pan W.).
Wolnowłady, p. Wolnowładny.
Wolnowładztwo, samowładztwo.
Wolny, 1) nie krępujący się, swobodny, pozwalający sobie (wolnym językiem puścił się na cesarza); 2) zostawiony do wyboru (żywot bezmęski albo bezżeński jest W.); 3) dobrowolny (Jezus wolną mękę przyjął; żołnierz W. = ochotnik); 4) ucho wolne = dające posłuch komu; 5) list W. = zabezpieczający wolność, pasport.
Wolonter, ochotnik, wolontarjusz.
Wolwas, opałka z chróstu do wrzucania węgli.
Wołać kim, czem, jak = nazywać. W. się, nazywać się (woła się Zbyszko).
Wołaszek, wołek.
Wołhynianin, p. Wołhyniec.
Wołhyniec, Wołhynianin, Wołynianin.
Wołhyń, Wołyń.
Wołopas, wołowiec, wołownik, wolarz, pastuch wołów, poganiacz wołów. []Wołosza, Wołoszczyzna (kraj), Multany i Mołdawja; 2) Wołosi, naród wołoski.
Wołowiec, p. Wołopas.
Wołowity, wołowaty, ciężki, gnuśny, niezgrabny.
Wołowizna, wołowina, mięso wołowe.
Wołownia, p. Wolarnia.
Wołownik, p. Wołopas.
Womit, 1) wymioty; 2) rzygowiny, blwociny.
Womitywa, lekarstwo na 
Wonia, 1) woń; 2) albo wonianie, powonienie.
Woniać, waniać, 1) woń z siebie wydawać, pachnieć; 2) wąchać.
Wonianka, rzecz, którą noszą dla woni.
Wonić co = czynić wonnym, wonią napuszczać.
Woniość, wonność, zapach, woń.
Wonnodymny, wydający z siebie dym wonny (kadzidło wonnodymne).
Worf, gałeczka, kuleczka.
Woroszyć, burzyć, niszczyć (miasteczko ogniem W.).
Worowatka, gruba deska worowa.
Worstwa, warstwa.
Wosk: Pozna W. = pozna pismo nosem, dowie się co ja za jeden, poczuje mnie. Drzwi niziuchne, musi się nachylić, aby wosku głową ode drzwi nie odlepił = aby się nie uderzył głową w futrynę.
Woskownictwo, woskarstwo.
Woskownik, woskarz.
Woskowy: światło woskowe = światło od świec woskowych.
Wosławiony, osławiony.
Woszczanka, 1) płótno woskowane, cerata; 2) bańka ulepiona z wosku.
Woszczyć, woskować.
Wotywa, wotywka, wotum na ołtarz, do obrazu cudownego i t. p.
Wotywka, p. Wotywa.
Wozatarz, woźnica.
Wozatyrka, kobieta-woźnica.
Wozduch, 1) powietrze, wiatr; 2) p. Welum. Zdrob. Wozduszek. []Wozduszek, p. Wozduch.
Wozgrza, flegma.
Wozgrzywość, nosacizna.
Wozgrzywy, dotknięty wozgrzywością, nosaty (koń W.).
Woziciel, p. Woźba.
Woziebny, służący do wożenia.
Woziwod, woziwód, woziwoda.
Woziwodzin, tyczący się woziwody.
Woziwód, p. Woziwod.
Wozodziej, p. Wozownik.
Wozownik, wozodziej, ten, co robi wozy, powoźnik, stelmach.
Wozowy, dozorca wozów, taboru.
Woźba, 1) albo wiozba, wioźba, wózka, wożenie, jazda wozem; 2) albo woźca, woziciel, woźnica.
Woźni, woźnowski, tyczący się woźnego.
Woźnictwo, 1) rola, obowiązek, zajęcie woźnicy; 2) p. Woźniczostwo.
Woźniczostwo, woźnictwo, urząd woźnego.
Woźnik, 1) koń powozowy, zaprzęgowy; 2) wół zaprzężony w miejsce konia.
Woźnowski, p. Woźni.
Woźny wojenny = herold.
Woże, wić.
Wódka, wodopój, wodopij, ten, albo ta, co tylko wodę (a nie trunki) pija.
Wództwo, dowództwo, wodza, komenda.
Wójtownia, mieszkanie wójta, wójtówka.
Wól, wul, wole, wypukłość pod gardłem.
Wóln, 1) wolny; 2) zdolny.
Wózka, p. Woźba.
Wpad, wpadnięcie, napad, napaść (W. nieprzyjaciół).
Wpadać, p. Wpaść.
Wpaść, niedok. wpadać, 1) W. w ptaki = wtrącić się w czyje miłostki, wleźć mu w paradę; 2) W. komu w uwagę = uderzyć, zwrócić czyją uwagę; 3) W. komu do głowy = trafić mu do przekonania, pomieścić się w głowie; 4) wpadł komu kaprys = przyszedł, przypadł; 5)  [] zazdrość między nich = wdała się, wkradła się; 6) W. na języki = dostać się; 7) wpada co komu = przypada, wypada, należy się (za taki występek wpada stronie przeciwnej i urzędowi po 40 kop groszy).
Wpaść się, niedok. wpasać się, 1) weżreć się, wjeść się, wgryźć się; 2) wnęcić się, wkraść się, wkręcić się; wpasł się w mię = pozbadł mię.
Wpatrować się, wpatrywać się.
Wpatrzać się, p. Wpatrzyć się.
Wpatrzyć się, wpatrzać się, wzwyczaić się przez patrzenie (z początku raził mię ten widok, lecz z czasem wpatrzyły się oczy).
Wpądzać, wpędzać.
Wpierać się p. Weprzeć się.
Wpierzyć, oblec w pierze.
Wpisne, zapłata za wpisanie, wpisowe.
Wpisować, wpisywać.
Wpląznąć się, wpełznąć.
Wpleszczeć, wbić na płask, przygnieść (starość w ziemię człeka wpleszcze).
Wpływać, opływać (W. w szczęściu).
Wpojśrzód, wpośród.
Wpóki, dopóki, póki.
Wpółkryminalnie był karany = grzywnami i wieżą.
Wpółśrzedni, wspołśrodkowy, koncentryczny (koła wpółśrzednie).
Wpracować, wzwyczaić, wciągnąć do pracy.
Wprawiać, p. Wprawić.
Wprawić, niedok. wprawiać, wprawować, 1) włożyć, wsadzić, wprowadzić (W. rękę w co; W. owoce w cukier); 2) wpędzić, wparować (W. kogo w sidła, w kąt ciasny, do więzienia, w grób); 3) wpoić (W. jaką opinję w ludzi).
Wprawować i W. się, p. Wprawić.
Wprowadzać, p. Wprowadzić.
Wprowadzić, niedok.   [] , 1) doprowadzić (W. do skutku); 2) W. liczbę =  ją przez drugą liczbę.
Wprzek, naopak, przeciwnie.
Wprzęgły, wprzężony, wprzęgnięty.
Wprzód: W. kogo siadać = przed kim siadać (na pierwszem miejscu); dać komu W. = dać się uprzedzić, ustąpić komu pierwszeństwa przed sobą.
Wprzódznanie, przeczucie poprzedzające samo poznanie, przewidywanie.
Wrać, p. Wrzeć.
Wradzać się, p. Wrodzić się.
Wraz, cios od wrażenia w co czego ostrego.
Wrąb wosku = krąg wosku.
Wrącz, wręcz, wzręcz, 1) ręka w rękę, zblizka; osobiście (zaniechawszy pociski, W. się mieczami biją; staw plac W. a doznasz...; mówił przez posły a potem W.); 2) na podorędziu.
Wręcz, p. Wrącz.
Wręczny, 1) wręcz odbywający się (bitwa wręczna); 2) na podorędziu będący, podręczny.
Wręga, jeden z balów stanowiących żebra statku wodnego.
Wrodny, wrodzony (cnota wrodna).
Wrodzić się, niedok. wradzać się w kogo, w co = przemienić się, przedzierzgnąć się (w klacz się wrodziła).
Wroki, dań, kara pieniężna.
Wron, wrona.
Wrona, otwór (W. u beczki, w ulu).
Wroniawy, niezupełnie wrony, czarniawy.
Wronotrzpiot, ten, koło którego się wrona trzepocze (Prometeusz W.).
Wronowy, wroni.
Wrost, wzrost.
Wrot, powrót.
Wrotliwy, p. Wrotny.
Wrotna, odźwierna.
Wrotnica, jedno ze skrzydeł wrot.
Wrotny, wrotliwy, 1) wracający się, krążący, obracający się (lata,  [] wrotne); 2) możliwy do wrócenia, do odwetowania.
Wrotny, szwajcar, portjer, odźwierny.
Wrotosierć, gatunek sarny, mającej sierć zwróconą ku głowie.
Wrozić, łazić powrozem na drzewo bartne.
Wróbl, wróbel.
Wróg, 1) los, przeznaczenie; 2) oznaka przyszłego nieszczęścia; 5) zabójca, morderca.
Wrót, powrót.
Wróża, wróżka, wróżenie, wieszczba, przepowiednia.
Wróżbit, p. Wróżek.
Wróżczy, tyczący się wróżka lub wróżki, wieszczy.
Wróżek, wróżkarz, wróżnik, wróżbit, wróżbiarz, wieszczek, wróżbita.
Wróżka, p. Wróża.
Wróżkarz, p. Wróżek.
Wróżnik, p. Wróżek.
Wrunąć, wedrzeć się, wpaść gdzie, zwalić się (nieprzyjaciel wrunął z wojskiem do Pomorza).
Wryty, osłupiały, zdumiony (W. podziwieniem).
Wrzać, p. Wrzeć.
Wrzal, p. Wrzeszcz.
Wrzala, p. Wrzeszcz.
Wrzaskać, wrzeszczeć.
Wrzaskliwy, zmuszający do wrzeszczenia (wrzaskliwa podagra).
Wrzaśliwy, wrzaskliwy.
Wrzawić, robić wrzawę.
Wrzawliwy, 1) pełen wrzawy (nieład W.); 2) krzykliwy, hałaśliwy (jeden niemy, drugi W.).
Wrzecienica, padalec; jaszczurka.
Wrzeciono: krewny po wrzecionie = po kądzieli, ze strony matki.
Wrzeć, wrać, wrzać, 1) pojrzawszy na kogo, wie, co w nim wre = co się w nim kryje; 2) W. na kogo = mieć na niego chrapkę, złościć się na niego.
Wrzedliwy, wrzodliwy, wrzodzisty, wrzodowaty.
Wrzedzić, owrzodzać, nabawiać wrzodu. []Wrzedzieć, wrzodowieć, dostać wrzodów, stać się wrzodowatym.
Wrzedzienica, wrzodzienica, wrzód wciąż ciekący.
Wrzedzieniczka, zdrob. od wrzedzienica.
Wrzemienny, doczesny.
Wrzemię, 1) brzemię; 2) czas.
Wrzesienny, wrześniowy.
Wrzeszcz, wrzal, wrzala, krzykacz.
Wrześniak, wrześnik, koń bez rejestru na zębach.
Wrześnik, p. Wrześniak.
Wrzezać, niedok. wrzezywać, werznąć.
Wrzkomie, pozornie.
Wrzkomo, wrzekomo, nibyto.
Wrzodliwy, p. Wrzedliwy.
Wrzodowca, człowiek wrzodowaty.
Wrzodowieć, p. Wrzedzieć.
Wrzodzienica, p. Wrzedzienica.
Wrzodzisty, p. Wrzedliwy.
Wrzód galijski, syfilis.
Wrzucać, p. Wrzucić.
Wrzucić, niedok. wrzucać, 1) zerwać, zburzyć (W. wiarę, przyjaźń); 2) W. co w serce czyje = poddać mu myśl, podszepnąć; W. podejrzenie = rzucić, wzniecić; wrzuć na pana wszystkie starania = zwróć, skieruj; W. na kogo rękę = podnieść, ściągnąć; targnąć się; W. się, 1) rzucić się w co, wskoczyć, W. się w morze; 2) W. się komu w dom, w majętność czyją = werwać się, wedrzeć się; 2) choroba się w kogo wrzuciła = napadła go.
Wsadzać, p. Wsadzić.
Wsadzić, niedok. wsadzać kogo na kogo 1) dać mu wyższe miejsce, aniżeli jemu; 2) nasadzić, podbechtać, podszczuć, nastroić go nieprzyjaźnie.
Wsarkać, p. Wsarknąć.
Wsarknąć, niedok. wsarkać, sarknąwszy wciągnąć (W. nosem, ustami). []Wschadzać, wschodzić.
Wschodny, wschodowy, wschodni (wiatr, towar W.).
Wschodowy, p. Wschodny.
Wschodzień, wiatr wschodni.
Wschodzisty, 1) wznoszący się w górę, amfiteatralny; 2) tyczący się schodów, schodowy.
Wschopić się, pokwapić się.
Wschowaniec, niewolnik w domu wychowany.
Wschód, 1) wejście przez górę; 2) postęp, wzbijanie się, krok dalszy; 3) W. zboża = wzejście, wzrost.
Wschwał: Na W. na schwał, pysznie, wybornie.
Wsciornastek, p. Wściornastek.
Wsep, wsypanie.
Wsiać, niedok. wsiewać, 1) siejąc wrzucić, wprowadzić (W. nasienie w ziemię); 2) wszczepić; (W. wiarę w serce); 3) wpleść, wtrącić (wsiewać żarty w rozmowę); W. się, wdać się, wplątać się, wkraść się (swary w kościół wsiały się).
Wsiadacz, 1) W. wozu = pasażer; 2) W. konia = jeździec.
Wsiadać, p. Wsieść.
Wsiarz, wieśniak.
Wsiądzenie, to, na czem siadają, siedzenie, siodło.
Wsiąk, wsiąkanie, wsiąknięcie.
Wsiąknąć, niedok. wsiąkać co = wciągnąć, wchłonąć w siebie.
Wsiąść, wsieść, niedok. wsiadać, 1) na państwo (na tron) wstąpić, zasiąść; 2) wklęsnąć, osiąść, wpaść (na piasku ciężka budowla w ziemię wsiadła).
Wsieść, 1) wsiąść; 2) p. .
Wsiewać, p. Wsiać.
Wskakać, niedok. wskakować, wskoczyć.
Wskakować, p. Wskakać.
Wskarmić, karmiąc podchować.
Wskasać, niedok. wskasywać, podkasać, ugiąć (W. sukni). []Wskasywać, p. Wskasać.
Wskaz, 1) wskazanie, skinienie, rozkaz; 2) W. sądowy = wyrok, dekret; 3) asygnacja, przekaz, zlecenie.
Wskazać, niedok. wskazywać, wskazować, kazać komu powiedzieć, oznajmić przez kogo; 2) kazać, rozkazać (wskazała doń, aby do niej przyszedł = wezwała go); 3) przekazać, asygnować (sto kop na majętność jego wskazano; wskazał mi kupiec sto talarów na niego); 4) skazać (W. na śmierć).
Wskazywać, p. Wskazać.
Wskiełznać, okiełznać.
Wskinąć, niedok. wskiwać, skinąwszy wskazać.
Wskisnąć, wskisieć, kisnąc wzburzyć się.
Wskiwać, p. Wskinąć.
Wskłonić się, skłonić się.
Wskłoś, 1) wskroś; 2) p. Wskroś.
Wskonać, wskórać.
Wskopawać, wskopywać.
Wskopec, nazad, wstecz.
Wskoś: Na W. = na ukos.
Wskórać, 1) rozwinąć się, rozrosnąć się, przyjąć się (palma choć wyrośnie, ale nie wskóra); 2) przyjść do siebie, poprawić się; odzyskać dobrobyt.
Wskroś, wskłoś, pod włos, aż do skóry.
Wskrzesować, wskrzeszać.
Wskrzeszca, p. Wskrześca.
Wskrześca, wskrzeszca, wskrzesiciel.
Wskrzysić, wskrzesić.
Wskurzyć, wzbić kurzem, podkurzyć.
Wsława, wsławienie.
Wsławiać, p. Wsławić.
Wsławić, niedok. wsławiać, wysławiać, wynosić pod niebiosa. W. się, rozgłosić się, roznieść się (wsławiło się, że... gruchnęła, rozeszła się wieść).
Wsobiać się, p. Wsobić się.
Wsobić się, niedok. wsobiać się, wcisnąć się, wnęcić się, wkraść się (znienacka się wsobia między ludzi chytrość, []zwyczaj wsobiony = wkorzeniony, zastarzały).
Wsolić, włożyć w sól (W. wieprza).
Wsowit, w dwójnasób, wdubelt.
Wspacznąć, pójść wspak, cofnąć się.
Wspacznica, pójście wspak, cofnięcie się (Jordan uczynił wspacznicę przed arką Pańską).
Wspaczny, 1) wspad, nazad idący (zwrot W.); 2) sprzeczny, niezgodny, przeciwny (fortuna spaczna; wrzaski spaczne).
Wspaczyć, robić wspacznym, cofnąć (arka Pańska wody Jordanowe wspaczyła); W. się, cofnąć się.
Wspakiem, wspak, naopak.
Wspamiętać, niedok. wspamiętywać, 1) przypomnieć sobie, wspomnieć; 2) pomnieć na kogo, na co.
Wspanialeć się wspaniałym.
Wspaniły, spaniały, wspaniały.
Wspanoszeć, panoszyć się, nabierać pańskości.
Wspar, 1) albo wspara, gatunek samołówki na ptaki; przenośnie: sędziowie istni są wsparowie przestępców, bo sądząc ich, korzyść mają (jakoby łapacze na nich); 2) na wsparze, na sparze = na widoku, na oku.
Wsparnąć, p. Wsparznąć.
Wsparnąć się, cofnąć się, odstręczyć się.
Wsparować, mocą odeprzeć.
Wsparzać, p. Wsparzyć.
Wsparznąć, wsparnąć, żachnąć się, oburzyć się.
Wsparzyć, niedok. wsparzać, parząc wzburzyć.
Wspiąć się, niedok. wspinać się, 1) W. się przeciw komu = powstać; 2) piąć się, sadzić się.
, p. Wesprzeć.
, spychać z jakiego miejsca; zwalczać. []Wspinek, ten, co się wspina.
Wsplunąć, niedok. wspluwać, plunąć w górę.
Wspluwać, p. Wsplunąć.
Wspławiać, p. Wspławić.
Wspławić, niedok. wspławiać, zmoczyć (W. pościel łzami).
Wspłodzić, spłodzić, wytworzyć.
Wspłonąć, wzbić się płomieniem, wybuchnąć płomieniem.
Wspłynąć, niedok. wspływać, wypłynąć na wierzch, pod wierzch.
Wspływać, p. Wspłynąć.
Wspodobać się komu = wzbudzić ku sobie upodobanie.
Wspokoić, uspokoić, zaspokoić.
Wspoledz, poledz.
Wspoleżeć, położyć się.
Wspołeczny, społeczny.
Wspołek, 1) spółka, towarzystwo; 2) społeczeństwo; 3) W. apostolski = skład apostolski, Wierzę w Boga.
Wspołek, współek, wogóle, ogólnie.
Wspołem, wspólnie.
Wspomaga, wspomoga, spomoc, pomoc, poparcie, wsparcie, zapomoga.
Wspomień, wspomnij.
Wspominek, spomianka, wzmianka.
Wspomionąć, 1) p. Wspomnieć; 2) wspomnieć.
Wspomnieć, wspomionąć, niedok. wspominać, W. komu co = przypomnieć; wspominam sobie = przypominam sobie, przychodzi mi na pamięć.
Wspomocnik, spomocnik, wspomożca, wspomożyciel, wspomagacz.
Wspomożca, p. Wspomocnik.
Wspora, p. Wspór.
Wsporzej, sporzej, prędzej.
Wspowiedź, spowiedź.
Wspólca, wspólnik.
Współbrzeżysty, odznaczający się dość wyniosłemi brzegami.
Współek, p. Wspołek.
Współspoić, spoić wzajemnie, złączyć.
Wspór, wspora, 1)  [], podpora; 2) W. o co = spór.
Wsprawny, sprawny.
Wspuchnąć, wzdąć się od puchliny.
Wspuszyć, wzdąć, napuszyć (W. żagle, skrzydła); W. się, napuszyć się, nadąć się (tem się wspuszywszy, rozumieli, że wszystkich przemogą).
Wspychać, wzbijać się w pychę, wynosić się.
Wstać, niedok. wstawać, 1) ruszyć się, ocknąć się z apatji (królu! wstań a nie dopuszczaj łupiestwa; wstał i obronił dzieweczki); 2) W. od kogo = odstać; porzucić kogo; 3) wznieść się, podnieść się, sterczeć, wystawać (pagórek wstaje); 4) wszcząć się, powstać (wiatry wstają = zrywają się).
Wstanek, wstanie ze snu.
Wstargiwać, p. Wstargnąć.
Wstargnąć, niedok. wstargiwać, 1) targnąwszy podedrzeć do góry; 2) targnąwszy wściągnąć, wstrzymać.
Wstaw, wstawianie, wstawienie.
Wstawać, p. Wstać.
Wstawiać i W. się, p. Wstawić
Wstawić, wstawować kogo na dostojeństwo, na tron = wprowadzić, wsadzić; W. się w co = wdać się, wmieszać się, wtrącić się.
Wstawować i W. się, p. Wstawić.
Wstąpić, wstępić, niedok. wstępować, 1) W. z kim w co = wdać się, zapuścić się; zawiązać co z kim (W. z kim w rozmowę, w przyjaźń); 2) W. z kim w szranki = wdać się z nim w walkę; 3) W. między zwaśnionych = wdać się dla rozbrojenia ich; 4) W. w co = wdać się wmieszać się (wstąpiwszy w to, pomścili sromoty siostry; 5) W. w cenę = pójść w górę, podnieść się w cenie; cena wstępuje.
Wstąpienie: W. Boże = []wniebowstąpienie Pańskie.
Wstąpień, wstępień, 1) ten, co wstępuje, przybysz, przychodzień; W. w wiarę = neofita; 2) W. do czego = kandydat do czego; 3) mąż gołota w dom majętnej żony wstępujący.
Wstążyć się, wstużyć się, stęsknić się, znudzić się.
Wstecz, 1) na W. pójść = cofnąć się, oddalić się (poszli na W. i dalej z nim nie chodzili); upaść na W. = w tył, wznak, za siebie; 2) W. się brać do sędziego = założyć rekurs; 3) W. puszczają słowa = odgadują komu, kłócą się ząb za ząb, nie zostają dłużni w odpowiedzi; 4) albo wstecza, odwołanie się do ksiąg sądowych dawniejszych lub do pamięci sędziego względem faktu, który się stał w sądzie.
Wstecza, p. Wstecz.
Wsteczać i W. się, p. Wsteczyć.
Wsteczny, 1) jeśli będzie od zbrodni W. = jeśli się od niej odwróci; 2) kara wsteczna = kara na stronę, która niewłaściwie posiłkowała się w sądzie wsteczą.
Wsteczyć, niedok. wsteczać, 1) cofnąć wstecz (W. słowa swoje, wyrok); 2) pójść wstecz, cofnąć się, rejterować. W. się, pójść wstecz, cofnąć się.
Wsterczyć, wetknąć, wrazić.
Wstęchlina, wstęchlizna, wstęchłość, stęchlizna.
Wstęchlizna, p. Wstęchlina.
Wstęchłość, p. Wstęchlina.
Wstęchły, stęchły.
Wstęchnąć się, stęchnąć się, zaśmiardnąć się.
Wstęgowiec, soliter (robak).
Wstęp, wstępek, 1) przejście, awans, promocja (W. z urzędu na urząd); 2) wstąpienie, następstwo, sukcesja (W. na dostojeństwo, na urząd); 3) wstępy = schody na []górę prowadzące; 4) wstępy = środa wstępna, popielec.
Wstępek, 1) wstęp; 2) p. Wstęp.
Wstępień, p. Wstąpień.
Wstępić, p. Wstąpić.
Wstępny: pieniądze wstępne albo wstępne = podarunek od wstępującego do cechu, do zgromadzenia; wojna wstępna = zaczepna.
Wstęsknić się, wtesknić się, 1) stęsknić się, zatęsknić; 2) sprzykrzyć się, znudzić się, przejeść się (wstęsknił mu się dworski żywot).
Wstężać, p. Wstężyć.
Wstężyć, niedok. wstężać co = przywrócić tęgość czemu (W. obwisłe piersi).
Wstoczyć, 1) wtoczyć do góry; 2) podnieść, zadrzeć do góry.
Wstornastek, p. Wściornastek.
Wstrachnąć się, przestraszyć się.
Wstraszyć kogo = wpędzić go w strach, nastraszyć.
Wstrącać, p. Wstrącić.
Wstrącić, niedok. wstrącać, odbić, odtrącić; W. się, 1) odbić się od czego, odskoczyć; 2) W. się od kogo = odstręczyć się, nabrać doń wstrętu.
Wstręczyć się, odstręczyć się, nabrać wstrętu.
Wstręt, stręt, wzdręda, 1) odbicie się od czego, 2) przeszkoda, zawada, odpór; 3) opór, odparcie.
Wstronić komu, czemu = ustąpić, usunąć się na stronę, umknąć się.
Wstrwożyć się, zatrwożyć się.
Wstrząs, wstrząśnienie.
Wstrzelić, 1) strzeliwszy wpuścić, wpędzić (W. strzałę w kogo); 2) wstrzyknąć (W. lekarstwo w nos).
Wstrzepać, 1) trzepiąc wzruszyć, wzbić; 2) W. kogo = zbić, przetrzepać.
Wstrzykać, wstrzyknąć.
Wstrzymać, strzymać, niedok. wstrzymować,   [] , wstrzymawać, utrzymać nadal, zachować (W. prawa i wolności).
Wstrzymałość, p. Wstrzymięźliwość.
Wstrzymały, p. Wstrzymięźliwy.
Wstrzymawać, p. Wstrzymać.
Wstrzymawałość, p. Wstrzymięźliwość.
Wstrzymawały, p. Wstrzymięźliwy.
Wstrzymięźliwość, strzymięźliwość, wstrzymawałość, wstrzymałość, strzymałość, wstrzymywałość, wstrzemięźliwość.
Wstrzymięźliwy, strzymięźliwy, wstrzymawały, wtrzymawały, wstrzymały,  strzymawały, wstrzymywały, wstrzemięźliwy.
Wstrzymować, p. Wstrzymać.
Wstrzymywałość, p. Wstrzymięźliwość.
Wstrzymywały, p. Wstrzymięźliwy.
Wstużyć się, p. Wstążyć się.
Wstyczyć, wdziać na tykę, wsadzić.
Wstyd, członki wstydliwe (obnażyć W.).
Wstydać i W. się, p. 
Wstydawy, p. Wstydny.
Wstydny, wstydawy, 1) wstydliwy; 2) wstydzący się czego (W. swej słabości); 3) wstyd przynoszący, sromotny, haniebny.
Wstydzić, wstydać, zawstydzać, zmuszać do wstydzenia się; W. się za kogo, za co, o kogo, o co, kim, czem = wstydzić się kogo, czego.
Wsuć, wsypać.
Wsypować, wsypywać.
Wsypka, 1) wsypanie, wsypywanie; 2) to, co wsypano.
Wszaki, wszelki.
Wszako, wszak, jednak.
Wsządy, wszędy.
Wszcząt, ze szczętem, do szczętu.
Wszczątek, wszczętek, wszczęcie się, początek.
Wszczedł, wzszedł.
Wszczęda, spór, swar, kłótnia. []Wszczurnasty, p. Wściornastek.
Wszczynać się za kim = ujmować się za kim.
Wszczyniać, p. Wszczynić.
Wszczynić, niedok. wszczyniać, wetknąć, włożyć, wrazić.
Wszechbożeńczyk, wszechbożnik, panteista.
Wszechbożeński, wszechbożny, panteistyczny.
Wszechbożeńskość, wszechbożność, wszechbożnictwo, panteizm.
Wszechbożnictwo, p. Wszechbożeńskość.
Wszechbożnik, p. Wszechbożeńczyk.
Wszechbożność, p. Wszechbożeńskość.
Wszechbożny, p. Wszechbożeński.
Wszechkarmny, karmiący wszystkich.
Wszechmocnicielka, istota wszechmocna.
Wszechmocotwórczy, który tworzy wszechmocą.
Wszechnaświętszy, p. Wszechświęty.
Wszechnia, wszechnica, uniwersytet.
Wszechpalny, całopalny (ofiara wszechpalna).
Wszechświęty, wszechnaświętszy, przenajświętszy.
Wszechwidny, wszystkoźrzy, wszystko widzący.
Wszechwszędy, wszędzie a wszędzie.
Wszegdy, zawsze.
Wszejedny, w którym wszystko jeść można, nie postny (tydzień W.).
Wszeliki, p. Wszelkny.
Wszelkny, wszeliki, wszelki, każdy.
Wszelkomożny, wszelki możliwy (wszelkomożnym sposobem).
Wszeteczeństwo, wszeteczność, 1) wtrącanie się we wszystko; 2) zbytnia poufałość, familjarność.
Wszetecznie, ze wszystkiem, zupełnie.
Wszetecznik, 1) człowiek wtrącający się we wszystko, wścibski; 2) człowiek chcący być []ze wszystkiemi za pan brat.
Wszeteczność, p. Wszeteczeństwo.
Wszeteczny, wszędobylski, wścibski, ciekawy.
Wszędobył, p. Wszędybył.
Wszędobyły, p. Wszędybył.
Wszędybylski, p. Wszędybył.
Wszędybył, wszędobył, wszędybylski, wszędziebylski, wszędybyły, wszędobyły, wszędobylski, biegus, latawiec.
Wszędybyły, p. Wszędybył.
Wszędybytność, wszędziebytnóść, bytność wszędzie, wszechobecność.
Wszędybytny, wszędyobecny, znajdujący się wszędzie, wszechobecny.
Wszędyobecny, p. Wszędybytny.
Wszędziebylski, p. Wszędybył.
Wszędziebytność, p. Wszędybytność.
Wsztornastek, p. Wściornastek.
Wsztornki, p. Wściornastek.
Wszyciek, wszytek, wszyściek, wszystek.
Wszystko, wciąż, ciągle (W. wodę pije).
Wszystkoczyn, człowiek do wszystkiego.
Wszystkokrotny, przerywający wszystko (śmierć wszystkokrotna).
Wszystkokupny, za który wszystko kupić można (pieniądz W.).
Wszystkołomny, wszystkołomy, łamiący wszystko, burzący wszystko.
Wszystkołomy, p. Wszystkołomny.
Wszystkopłodny, płodzący wszystko (żywioł W.).
Wszystkorodny, wszystko rodzący (natura wszystkorodna).
Wszystkoruchy, wszystko poruszający (amor W.).
Wszystkowładny, wszystkowłady, wszechwładny.
Wszystkowłady, p. Wszystkowładny.
Wszystkoźrzy, p. Wszechwidny. []Wszyściek, p. Wszyciek.
Wszytek, p. Wszyciek.
Wszywica, choroba wszywa.
Wściągać: nie bardzom go wściągał, prosił = nie ciągnąłem go, nie przymuszałem; W. się, ściągać się, umniejszać się.
Wściąż: na W. = na oścież (na W. otwarty).
Wśbiebiać, p. Wścipić.
Wściebić, p. Wścipić.
Wścieklina, wściekliwość, wścieklizna, wściekłość; gniew zajadły.
Wściekliwiec, człowiek wściekły.
Wściekliwość, p. Wścieklina.
Wściekliwy, wściekły.
Wściernastek, p. Wściornastek.
Wściorki, p. Wściornastek.
Wściornastek, wsciornastek, wściernastek, wściurnastek, wciornastek, wstornastek, wsztornastek, wszczurnasty, wsztornki, wściorki, wściornki, wciorki, wszystek; cały.
Wściornki, p. 
Wścipiać, p. Wścipić.
Wścipić, wcipić, wściebić, niedok. wścipiać, wcipiać, wściebiać, wścibić.
Wściurnastek, p. Wściornastek.
Wśkłomienny, przemieniający się w szkło.
Wślizić, zrobić ślizkim.
Wśłapić, szłapiąc wbić, wtłoczyć, wdeptać (W. słomę w drogę).
Wśmiardać się, p. Wśmiardnąć.
Wśmiardły, który się zaśmiardł, śmierdzący.
Wśmiardnąć, wśmierdnąć, wśmiardnąć się, wśmierdnieć, niedok. wśmiardać się, wśmiardywać się, 1) zaśmiardnąć się, zatęchnąć; 2) wśmiardła mi ta ziemia = obrzydła, obmierzła.
Wśmiardywać się, p. Wśmiardnąć.
Wśmierdnąć, p. Wśmiardnąć.
Wśmierdnieć, p. Wśmiardnąć.
Wśrzód, wśród.
Wśrzódmierny,   [] , dążący do środka, dośrodkowy (ruch W., siła wśrzódmierna).
Wśrzódpędny, p. Wśrzódmierny.
Wświętość, tajemnica, misterjum.
Wtargawać, 1) wtargiwać; 2) p. Wtargnąć.
Wtargnąć, niedok. wtargawać, targnąć, szarpnąć (W. kogo złym językiem).
Wtąż, w jednym ciągu, równo, jednostajnie.
Wtchnąć, wetchnąć.
Wterebić, wepchnąć, pogrążyć.
Wtesknić się, p. Wstęsknić się.
Wtłukać, wtłaczać, wbijać.
Wtoczyć co = przytoczyć, przywieść, przedstawić.
Wtoka, kawałek w rzecz jaką wtoczony, łata wszyta.
Wtomiast, natomiast, w zamian, zamiast tego.
Wtore, powtóre.
Wtór, wtóry, drugi.
Wtórka, dwójka.
Wtóropierwszy sabat = pierwszy po Wielkanocy żydowskiej; wtóropierwsza oktawa Wielkanocy żydowskiej.
Wtórorodny, po pierwszym urodzony (syn W.).
Wtórzony chleb żytni = nie razowy, pytlowy.
Wtręcień, ten co się wdarł na jaki urząd, intruz, uzurpator.
Wtrzymawały, p. Wstrzymięźliwy.
Wtworzyć, tworząc wetchnąć, wlać, wpoić.
Wucałować, ucałować.
Wul, p. Wól.
Wulturny (wiatr) = południowo-wschodni.
Wuzdać, ubrać w uzdę, ouzdać.
Wwiązać, niedok. wwięzywać, wwięzować, 1) wiążąc wpleść, wciągnąć (W. jeńców w łańcuch); 2) W. księgę = oprawić; 3) W. kogo w majętność = wprowadzić go w posiadanie; W. się gdzie = zainstalować się w roli właściciela, objąć co w posiadanie.
Wwiąź, akt wprowadzenia w posiadanie boru []kupionego, uczyniony w sądzie bartnym.
Wwieść, niedok. wwodzić: W. kogo w pokuszenie = wystawić na pokusy; W. w podejrzenie = wprawić w podejrzenie; W. na kogo kłamstwa = zwalać, przypisywać mu; W. co w księgę = wprowadzić do niej, wpisać, wnieść; W. się w posesją = wejść w posiadanie, objąć posiadłość.
Wwieźny, łatwy do wwiezienia, możliwy do wwiezienia.
Wwięzować, i W. się, p. Wwiązać.
Wwięzywać i W. się, p. Wwiązać.
Wwlec, p. Wewlec.
Wwlekać, p. Wewlec.
Wwłóczyć, p. Wewlec.
Wwodzić i W. się, p. Wwieść.
Wybaczać, p. Wyboczyć.
Wybaczawać, p. Wybaczyć.
Wybaczować, p. Wybaczyć.
Wybaczyć, niedok. wybaczać, wybaczawać, wybaczować, 1) wyrozumieć, wymiarkować, rozpoznać, rozważyć; 2) W. kogo, co = upatrzyć, wybrać (W. mężów do czego odpowiednich).
Wybad, wybadywanie, wybadanie, śledztwo, indagacja.
Wybadacz, ten, co wybaduje, wywiadowca.
Wybadać się, niedok. wybadować się, wybadywać się, wypytać się, wywiedzieć się badając.
Wybadanny, możliwy do wybadania.
Wybadować się, p. Wybadać się.
Wybadywać się, p. Wybadać się.
Wybawa, wybawienie.
Wybawić, niedok. wybawiać, wyprowadzić, wywabić (wybawił on ból z głowy wierszami).
Wybęknąć, wybąkać (jednego wyraźnie nie wybęknie słowa).
Wybicie, wymówka (W. rozmaite, którem się pozwany wybić albo wyjąć może od sprawy sądowej, exceptio). []Wybić, niedok. wybijać, 1) W. kogo skąd = wypędzić, wypchnąć, wyparować; 2) bijąc wyrobić (W. dół; drogi wybite wyrównywać = pełne wybojów); 3) W. górę = wygórować, wzbić się do najwyższego stopnia (wybiła mizerja Polski; wybił górę nad młokosem = wziął górę; woda wybija = bije); 4) W. komin = podnieść, wynieść, podnieść się, wywyższyć, wywyższyć się (im wyżej komin fortuna wybije, tem głębsza przepaść pod nogami jego; im wyżej Cyrus wybił komin w górę, głębszą fortuna czyni pod nim dziurę), 5) W. kominka = podskoczyć (chart kominka wybije).
Wybiedz, niedok. wybiegać, wybiegiwać, 1) W. kogo = wyścignąć, prześcignąć; 2) W. jaką przestrzeń, część, czas jaki = przebiedz; Wybiegać się, wyratować się, wymknąć się bieganiem (lis wybiegał się psom; i Kraków się nie wybiegał = i jemu się .
Wybieg, wylot (W. ulicy; W. rzeki na powierzchnię ziemi).
Wybiegać i W. się, p. Wybiedz.
Wybieglec, zbieg, odszczepieniec.
Wybiegłość, 1) wydatność w górę lub naprzód; 2) przebiegłość wykrętna.
Wybiegły, 1) który wybiegł, wybujały, wyniosły (drzewo wybiegłe; makowe główki nad insze wybiegłe); 2) pełen wybiegów, przebiegły, szczwany.
Wybierać, p. Wybrać.
Wybierzmować nazwisko = przekręcić.
Wybierzyczny, p. Wyboryczny.
Wybijać, p. Wybić.
Wybijana, ostatnia godzina, którą zegar wybija.
Wybior, wybieranie, wybranie, wybór.
Wybitny, dobitny, wyrazisty. []Wyblednieć, wybladnąć.
Wyblegotać, wyblekać, wyblokać, wybełgotać, wypaplać, wygadać.
Wyblekać, p. Wyblegotać.
Wybleszczać oczy = wykrzywiać oczy.
Wyblokać, p. Wyblegotać.
Wybluć, wyblwać, niedok. wybluwać, wyrzygać.
Wybluwać, p. Wybluć.
Wyblwać, p. Wybluć.
Wybłądzić, wybłędzić, wyprowadzić z błędu.
Wybłędzić, p. Wybłądzić.
Wybłyszczeć oczy = wytrzeszczyć.
Wybocz, p. Wybocze.
Wyboczać, p. Wyboczyć.
Wybocze, wybocz, droga boczna, manowiec.
Wyboczny, boczny, poboczny (droga wyboczna, manowiec W.).
Wyboczyć, niedok. wyboczać, wybaczać, wyjść z prostej drogi, kolei, zboczyć.
Wybojować, 1) W. kogo = bojując wyparować, wypędzić; 2) bój lub wojnę wysłużyć.
Wybok, ustronie, zakąt.
Wyboleć, niedok. wyboliwać, wycieńczyć się bólem.
Wyboliwać, p. Wyboleć.
Wyboryczny, wyborzyczny, wybierzyczny, wyboryński, wyborny, wyborowy.
Wyboryński, p. Wyboryczny.
Wyborzyczny, p. Wyboryczny.
Wybrać, niedok. wybierać, wypróżnić przez wielokrotne branie, zrabować (W. sklep bogaty).
Wybraniec, 1) wyborca; 2) rekrut, nowozaciężny, żołnierz 
Wybraniecki, tyczący się wybrańców (łany wybranieckie w dobrach królewskich tak nazwane są, że z nich wybrańców do służby żołnierskiej dawano; rotmistrz W. = zajmujący się poborem rekrutów).
Wybraniectwo, dobra lenne obowiązane do dawania rekruta. []Wybrejtować, wypłaszczyć (W. srebro).
Wybrodzić, 1) brodząc wyjść, wybrnąć (W. z niebezpieczeństwa); 2) wyprowadzić z brodu (W. konie).
Wybrudzić się, wyczyścić się z brudu.
Wybrusować, p. Wybruszyć.
Wybruszyć, wybrusować, wyostrzyć (W. nóż).
Wybryd, wybrydzanie.
Wybrykiwać, p. Wybryknąć.
Wybryknąć, niedok. wybrykiwać, wybrykować, bryknąć, wyskoczyć.
Wybrykować, p. Wybryknąć.
Wybuj, wybujanie.
Wyburdać się, wyguzdrać się, wygramolić się.
Wycadzić, wycedzić.
Wycharsnąć, wynędznieć, wyschnąć.
Wychełtać, niedok. wychełtywać, zdyzelować, wytrzeć przez użycie, rozchlebotać (strój wychełtany; cyrkiel dychtowny, nie wychełtany).
Wychełtywać, p. Wychełtać.
Wychładzać, p. Wychłodzić.
Wychłodzić, niedok. wychładzać kogo = uśmierzyć, uskromić, utemperować (W. zuchwalca).
Wychłościć, wychłostać.
Wychłysnąć, wypić jednym haustem.
Wychodny, wychodowy, tyczący się wychodu (smród W. = wychodkowy; jelito wychodne = stolcowe, .
Wychodować, wypróżniać się w wychodku.
Wychodzić, p. Wyjść.
Wychodzony, marsz.
Wychojstwo, wychodztwo.
Wychopień, podpłomyk.
Wychorzeć, wyniszczeć wskutek choroby, wynędznieć.
Wychować, wyżywić, utrzymać (W. kilka żon, żołnierzy).
Wychowalnica, p. Wychowanica.
Wychowalnik, wychowywaciel, wychowawca. []Wychowały, dobrego chowu (koń W.).
Wychowanica, wychowalnica, wychowywacielka, wychowawczyni.
Wychowańca, wychowanica.
Wychowek, p. Wychów.
Wychowierać, obluzować, obruszyć (drzewko od wiatru wychowiera się).
Wychowywaciel, p. Wychowalnik.
Wychowywacielka, p. Wychowanica.
Wychód, 1) wychodek, ustęp; 2) stolec w ustępie; 3) otwór stolcowy w ciele; 4) tyłek, zadek; 5) wschód.
Wychów, wychowek, wychowanie, edukacja.
Wychrachać, wycharkać.
Wychrapać, niedok. wychrapywać, chrapiąc wypuścić (W. wino).
Wychrapywać, p. Wychrapać.
Wychrzciak, wychrzciuk, wychrzta, przechrzta.
Wychrzciuk, p. Wychrzciak.
Wychwacić, p. Wychwycić.
Wychwaliwać, wychwalać.
Wychwiać, chwiejąc wyrwać; wyruszyć co z miejsca.
Wychwostać, niedok. wychwostywać, chłoszcząc wypędzić (W. pot winnikiem w łaźni).
Wychwycić, wychwacić, chwyciwszy wyrwać (W. tonącego z wody); W. się, 1) wyrwać się z czem nierozważnie; 2) wychwyć się na górę = umknij, uciekaj na górę.
Wychylić, wychynąć, przechyliwszy albo schyliwszy wysypać, wylać (W. roztopiony cukier na płytę).
Wychyn, wychylenie; wychylenie się.
Wychynąć, 1) p. Wychylić; 2) wychylić, wysunąć.
Wyciąć się, niedok. wycinać się, 1) W. z kim = zmierzyć się, złożyć się bronią w pojedynku; 2) W. się, z czego, od czego = wybić się, wymotać się, odstrychnąć się od czego. []Wyciągacz, wycięgacz, 1) ten, co się upomina, egzekutor (W. długu, podatku, robocizny); 2) rzemień wyciągnięty, linka wyciągnięta (rozpinać konie na wyciągaczach).
Wyciągać, p. Wyciągnąć.
Wyciągły, wyciągnięty.
Wyciągnąć, niedok. wyciągać, wycięgać, 1) W. liczbę = odciągnąć, odjąć liczbę mniejszą od większej; 2) W. łuk = naciągnąć, napiąć; 3) W. nad kim władzę = rozpościerać; 4) egzekwować (W. winę za grzech); 5) wyczerpać, wyssać, wyeksploatować (W. fundusze czyje); 6) wyciągać po kim, z kogo = wymagać, żądać (wyciąga tego potrzeba; nie wyciąga od nas Jezus, abyśmy...); W. się na wydatki i t. p. = wysilić się, wysadzić się.
Wyciec, niedok. wyciekać, wyciekiwać, 1) wypaść, wylecieć (wnętrzności zeń wyciekły); 2) wyschnąć z powodu wycieku (miała upławy i już wyciekła); 3) W. od czego = wyniknąć, zrodzić się z czego; 4) wybiedz, wypaść, wylecieć  goniec; wycieka nieprzyjaciel z obozu = robi wycieczkę); 5) W. kogo = wyścignąć, prześcignąć, ubiedz.
Wyciekacz, ten, co robi wycieczkę na nieprzyjaciela.
Wyciekać, p. Wyciec.
Wyciekiwać, p. Wyciec.
Wyciemięźnik, ciemiężeniem wyciskający.
Wyciemnić się, wyzbyć się ciemnoty, wyjaśnić się.
Wycienić, wycieniować.
Wycieńczeć, wycieńszeć, stać się cieńszym; wysilić się.
Wycieńszeć, wycieńczyć.
Wycierlica, wóz na drwa.
Wycierpiawać, p. Wycierpieć.
Wycierpieć, niedok. wycierpiwać, wycierpiawać, 1) wycierpieć; 2) W. komu co = znieść co od niego, darować mu co; 3) kogo, co =  [] się go cierpliwie.
Wycierpiwać, p. Wycierpieć.
Wycięgacz, p. Wyciągacz.
Wycięgać, p. Wyciągnąć.
Wycięstwo, zwycięstwo.
Wycięzca, zwycięzca.
Wyciężać, p. Wyciężyć.
Wyciężny, zwycięski.
Wyciężyć, niedok. wyciężać, zwyciężyć.
Wycinać się, p. Wyciąć się.
Wycinka, wycinek.
Wyciskać, 1) p. Wycisnąć; 2) ciskając powyrzucać; W. się z kim = ciskać o zakład kamieniem, kto wyżej wyrzuci.
Wyciskawać, p. Wycisnąć.
Wycisnąć, niedok. wyciskać, wyciskawać, 1) wymusić, wydusić, wymódz; 2) wyrzucić, cisnąć precz; 3) W. ducha = wyzionąć.
Wyciśnica, drukarnia.
Wyclić, wypłacić cło; W. się, 1) ozdrowieć; 2) wypróżnić się, wyfajdać się.
Wycmukły, wysmukły.
Wycuchnąć, 1) wywietrzawszy przestać cuchnąć; 2) wycisnąć, wyżąć, wycedzić.
Wycudzić, 1) wyczesać, wyczyścić zgrzebłem; 2) wypędzić, wyrugować, wyświęcić.
Wycwerk, wyćwierk, wyczwerk, wycwier, trele śpiewającego.
Wycwerkować, wyćwierkować, wywodzić trele.
Wycwerny, wyćwierny, wyćwirny, wyczwerny, wykwintny, wymyślny, dziwaczny.
Wycwier, p. Wycwerk.
Wyczerp, wyczerpanie, wyczerpywanie.
Wyczerpiony, wyczerpany.
Wyczesować, wyczesywać.
Wyczłonkować, pozbawić członków, wyrwać członek.
Wyczny, wyczany, wykowy (nasienie wyczne).
Wyczosać, wyczesać.
Wyczwerk, p. Wycwerk.
Wyczwerny, p. Wycwerny.
Wyczyniać, p. Wyczynić. []Wyczynić, niedok. wyczyniać, przebierając wyczyścić (W. zboże, ziarno).
Wyczyściać, p. Wyczyścić.
Wyczyścić, niedok. wyczyściać, 1) wyczyścić; 2) wyprzątnąć, uprzątnąć; czyszcząc wyrzucić.
Wyczytać, niedok. wyczytywać, wyliczyć.
Wyczytywać, p. Wyczytać.
Wyćwierk, p. Wycwerk.
Wyćwierkować, p. Wycwerkować.
Wyćwierny, p. Wycwerny.
Wyćwirny, p. Wycwerny.
Wydać, 1) W. sąsiadowi drogę przez swe grunta = pozwolić, użyczyć mu drogi; 2) W. czas czemu = poświęcić na co; 3) W. uczniom jaką naukę = wyłożyć; 4) narazić, wystawić na niebezpieczeństwo (W. ciało swe na śmierć); 5) opuścić, odstąpić, zdradzać (W. towarzysza); 6) wyrazić, przedstawić (na szpalerach wydana historja; W. co po polsku = wyrazić); 7) nie W. kogo = nie odrodzić się od niego, nie zrobić mu wstydu (nie wydał w dobrych sprawach ojca swego; nie wydała urodą swej matki; nie wydał swego preceptora); 8) zrobić wydatnym, wysunąć, wystawić (W. kopułę nad budynkiem; tryton nad wodę wydany); 9) uwydatnić (malarze białą farbę przez zestawienie z czarną wydają); 10) W. dokąd = skierować, obrócić, zwrócić (W. co ku północy, na rynek); 11) W. sprawę = skończywszy polubownie, zaniechać sprawy. W. się, 1) W. się na co = oddać się, poświęcić się całkowicie, wylać się na co; 2) W. się na wierzch = wyjść, ukazać się, wydostać się (tajemnica z serca na wierzch się wydała; ogień, który się tam dusił, na wierzch się ; 3) ukazać się, dać się widzieć (zdala  [] się pagórek; między innemi rzeczami wydawał się złoty lichtarz = zwracał na siebie uwagę, wyróżniał .
Wydarek, p. Wydartek.
Wydartek, wydarek, 1) wydarcie, wydzieranie; 2) albo wyderek, to co wydarto, co wydzierają, łup.
Wydatny, 1) wyniosły; (wzrost W.); 2) nie szczędzący wydatku.
Wydawca, zdrajca (W. czyj; W. tajemnicy).
Wydawczyna, zdrajczyni.
Wydemonstrować, wyjaśnić, wytłómaczyć komu co.
Wyderek, 1) albo wyderkaf, kupno warunkowe, z prawem odkupu; 2) p. Wydartek.
Wyderka, zdzierstwo.
Wyderkafowy, p. Wyderkowy.
Wyderkarz, wyderkownik, ten, co kupił drogą wyderku.
Wyderkować, kupować drogą wyderku.
Wyderkownik, p. Wyderkarz.
Wyderkowy, wyderkafowy, tyczący się wyderku, odkupczy.
Wyderum, czas powrotu górników do roboty po odpoczynku.
Wyderzyć, wybić.
Wydłabiać, p. Wydłabić.
Wydłabić, niedok. wydłabiać, 1) wygnieść, wycisnąć (W. jagody; figurę z wosku W.); 2) wydusić (Turków wydłabili).
Wydłótować, wydłubać, wyrznąć dłótem.
Wydma, wydęcie, wydymanie.
Wydmisko, wydymisko, wydmuch, wydma, miejsce przez wydmy zasypane, zaspa.
Wydmuch, p. Wydmisko.
Wydmuchnąć, niedok. wydmuchywać, zadmuchnąć (W. świecę).
Wydojrzeć, stać się zupełnie dojrzałym.
Wydole, wydoła.
Wydołać, niedok. wydoływać, 1) W. komu = sprostać, przyrównać się do kogo (W. komu w urodzie); 2) W. na []czem = przestać na czem.
Wydranina, to, co komu wydarto.
Wydrobki, okruszyny wyrobione.
Wydrożać, p. 1) Wydrożyć.
Wydrożały, wydrążony, czczy, dęty.
1. Wydrożyć, wydrużyć, niedok. wydrożać, 1) wydrążyć; 2) wyryć, wyrytować, wyrznąć.
2. Wydrożyć, wyboczyć z drogi.
Wydrużyć, p. 1) Wydrożyć.
Wydrwić się, niedok. wydrwiwać się, wyzwolić się drwinami, wykpić się, wyłgać się.
1. Wydrzeć, 1) W. kogo z czego = obedrzeć; 2) W. się z czego = wyłamać się, wybić się.
2. Wydrzeć, narowić się, chytrzeć, zuchwalić się.
Wydrzeźniać, 1) W. z kogo = szydzić, wyśmiewać się; 2) W. kogo = wyszydzać przedrzeźniając go.
Wydubnieć, p. Wydupnieć.
Wyduchnąć, wydyszyć, wytchnąć, z tchnieniem wypuścić (W. duszę).
Wydupnieć, wydubnieć, stać się wydrążonym, wypróchnieć (drzewo wydupniałe).
Wydwarzać, p. Wytworzyć.
Wydworny, wytworny.
Wydworzyć, p. Wytworzyć.
Wydyszyć, p. Wyduchnąć (W. sen).
Wydziać, niedok. wydziewać, 1) wyrobić (W. ul z drzewa); 2) wyzuć z odzienia.
Wydział, przedmiot czego, cel (była moich chęci i tchnienia wydziałem).
Wydziedziczyć co od siebie = wyrugować, odepchnąć.
Wydzierek, wydzierstwo, zdzierstwo.
Wydzierzgnąć się z czego = wyplątać się, wywinąć się.
Wydzierżeć, 1) W. komu = dotrzymać mu placu; W. czemu = wytrzymać co (W. napad); []2) W. słowo = dotrzymać słowa.
Wydziękować, należycie podziękować (nie wiem, jak ci mam godnie W.); W. się, wywdzięczyć się dziękowaniem, nadziękować się (nigdy się im należycie W. nie możemy).
Wydzióbić, p. Wyzobać.
Wydziubić, p. Wyzobać.
Wydziwiać, p. Wydziwić.
Wydziwić, niedok. wydziwiać, zrobić w dziwny sposób, przerobić dziwnie (W. z błot grunt żyzny).
Wydzwaniać, p. Wydzwonić.
Wydzwonić, niedok. wydzwaniać, wydzwoniać, 1) wyłączyć dzwonieniem (W. kogo ze społeczności); 2) dzwonieniem wyzwolić.
Wydzwoniać, p. Wydzwonić.
Wydźwigać, p. Wydźwignąć.
Wydźwignąć, niedok. wydźwigać, wznieść, podnieść (W. serce do Boga).
Wyfałszować, fałszując wyszachrować.
Wyfarsnąć się, wymknąć się, wypsnąć się, wyślizgnąć się (W. się komu wężem).
Wyfiglować się, figlując wykręcić się, wyzwolić się.
Wyfilować kartę = wyciągnąć niepostrzeżenie, po szulersku, zrobić woltę.
Wyfolgować komu = zupełnie mu pofolgować, wybaczyć, dogodzić.
Wyfryszować, wytopić na fryszerce.
Wyga, wyga (stary W.).
Wygachować, wystroić po gachowsku.
Wygadzać, p. Wygodzić.
Wygaić, niedok. wygajać, 1) wyciąć las, przetrzebić las; 2) wyznaczyć wrąb w gaju, w lesie; 3) W. kogo = wykluczyć, wyłączyć (W. ze społeczności).
Wygajać, p. Wygaić.
Wygardłować, wyrobić, uzyskać z narażeniem gardła, życia.
Wygarnąć się, niedok. [] wygarniać się, wygarnywać się, wyjść, wysypać się, wysunąć się, wydobyć się (ludu w pole wygarnia się siła; słońce wygarnęło się zza chmury).
Wygarować garę, dziurę wyciąć, wyciosać w drzewie.
Wygartować, wygarniać.
Wygąść, wygrać.
Wyględacz, wyglądacz.
Wyględać, wyględować, wyględywać, wyglądać.
Wyględować, p. Wyględać.
Wyględywać, p. Wyględać.
Wygłabiać, p. Wygłobić.
Wygłębiać, p. Wygłębić.
Wygładnieć, wygładzieć, stać się gładkim, wypięknieć.
Wygładzieć, p. Wygładnieć.
Wygłębić, niedok. wygłębiać, 1) wydrążyć; 2) zgłębić, zgruntować.
Wygłobić, niedok. wygłabiać, wyżłobić, wydłubać.
Wygłodać, 1) wygryźć, wyjeść (W. paszę); 2) wychełtać, wytrzeć, wypłókać, wylizać (woda kamień wygłodała).
Wygnaństwo, wygnanie, stan wygnańca.
Wygnarować, wyżywić.
Wygnietły, wygnieciony (grona wygnietłe).
Wygnieździć się, wylęgnąć się w gnieździe.
Wygodzić, niedok. wygadzać, 1) zgodzić, przystosować co do czego; 2) godząc ustrzelić pociskiem. W. się, 1) wydarzyć się, przytrafić się (wygadzają się dni utrapienia); 2) z ręką się wygadza w pojedynku = paruje dobrze.
Wygonić kogo = przegonić go.
Wygolały, który stał się zupełnie gołym (W. od włosów = wylniały, wyłysiały).
Wygoleniec, człowiek elegancko, starannie, przesadnie wygolony, fircyk.
Wygolić, 1) zrobić gołym, ogołocić, spustoszyć (wygoli wszystko, jak wół trawę na polu); 2) wytępić, wygładzić,  []; 3) W. kogo z kapłaństwa = wyzuć go z kapłaństwa; 4) W. komu kilka razów i t. p. = wyliczyć, wysypać.
Wygołocić, ogołocić, wypróżnić (miejsce z ludzi wygołocone).
Wygony, wyścigi (na wygony = na wyścigi).
Wygorawać, p. Wygorzeć.
Wygorzałość, wypalenie, spalenie (W. roli).
Wygorzeć, niedok. wygorawać, wypalić się (miasto do szczętu wygorzało; pole wygorzało = wyschło).
Wygorzelina, ziemia słońcem wypalona.
Wygrabolić się, wygramolić się skąd.
Wygrać, niedok. wygrywać, wygrawać, 1) zyskać, wskórać, osiągnąć (często niecnota przy złocie wygrywa; wygrał koronę męczeńską; nic nie mogąc W., od oblężenia ; 2) W. narzędzie muzyczne = ograć.
Wygraniczyć, 1) wyłączyć (W. kogo z cerkwi); 2) wydziedziczyć, wyrugować (W. kogo z dóbr).
Wygrawacz, wygrawca, ten, co wygrywa; ten, co wygrał (W. bitwy).
Wygrawać, p. Wygrać.
Wygrawca, p. Wygrawacz.
Wygrąznąć, wydobyć się z pogrążenia.
Wygrążyć, wydobyć to, co zostało pogrążone.
Wygrozić się, wyzwolić się groźbami.
Wygryz, miejsce wygryzione (W. myszy w serze).
Wygrzecznić kogo = wykrzesać, wypolerować, wyrobić światowo.
Wygrześć, wygrzonąć, grzebiąc wydostać; wykopać; W. się skąd = wygrzebać się, wygramolić się.
Wygrzmieć, nagrzmiawszy się, przestać grzmieć.
Wygrzonąć, p. Wygrześć.
Wygwoździć, uwolnić z gwoździa, wyjmując go (W. kopyto). []Wygzić, gżąc wypędzić, wysmagać, wyprzeć, wykłóć.
Wyhaftować się, wykształcić się, wykształtować się, uformować się.
Wyhajtować, wypalić na popiół.
Wyharować, wyhorować, wycieńczyć, wysilić harowaniem (W. konia).
Wyhecować, wypolerować.
Wyholować, wydrążyć, wybrać w głąb.
Wyhorować, p. Wyharować.
Wyikrzyć, wyiskrzyć kogo = wyzuć z pieniędzy, wyniszczyć (W. kogo grą w karty).
Wyimać i W. się, p. Wyjąć.
Wyimek, 1) wyjątek skąd, ułamek z pisma wyjęty (W. z dzieła = cytata); 2) wyjątek, ekscepcja (W. z reguły).
Wyimiciel, ten, co wyjmuje.
Wyimować, i W. się, p. Wyjąć.
Wyiskać, niedok. wyiskiwać, 1) wyszukać; 2) W. z czego = wydobyć, wyzwolić (W. kogo z biedy); 3) wygładzić, wyrugować (W. miłość z serca); W. się, wystrzegać się.
Wyiskrzyć, 1) wyzuć z świetności, siły, wycieńczyć, wysilić; 2) p. Wyikrzyć.
Wyistoczyć, p. Wyiścić.
, wyistoczyć, urzeczywistnić, wypełnić, uskutecznić (W. postanowienie czyje).
Wyiście, wyjście.
Wyiść, p. Wyjść.
Wyjachać, wyjać, wyjechać, niedok. wyjeżdżać, 1) W. konia, sanki, karetę nową = wprawić do jazdy, ujeździć; 2) W. kogo = zjeździć, zwymyślać; 3) kogo = wybić, wygrzmocić.
Wyjać, p. Wyjachać.
Wyjachały, wyjechały, który wyjechał.
Wyjadacz, darmozjad, pasibrzuch, pieczeniarz.
Wyjadać, p. Wyjeść.
Wyjawiacz, ten, co  [], co zdradza tajemnicę.
Wyjawiać się, p. Wyjawić się.
Wyjawić się, niedok. wyjawiać się, 1) objawić się, jawnym się uczynić (Tyś, Panie, nam się wyjawił); 2) ziścić się, sprawdzić się na jawie (sen mi się wyjawił = wyśniło mi się).
Wyjazd, wycieczka jezdna.
Wyjąć, niedok. wyjmować, wyimować, wyjmać, wyimać, 1) wybawić, wyzwolić, wyswobodzić, uwolnić (W. kogo od sądu, poddanego od posłuszeństwa, kogo od bojaźni); 2) wyłączyć, wykluczyć (nikogo nie wyjmuje, osobami nie brakuje = nie pomija); W. się, uwolnić się, wyłączyć się (W. się od niewłaściwego sądu; Chrystus mógł się śmierci W.).
Wyjądrzać, p. Wyjądrzyć.
Wyjądrzyć, niedok. wyjądrzać co = wyjąć z czego jądro, wyłuszczyć co; W. się, sprawdzić się, wykazać się, urzeczywistnić się, ziścić się (w Chrystusie wszystkie pisma i figury wyjądrzały).
Wyjątek, wyciąg, treść, kwintesencja.
Wyjechać, p. Wyjachać.
Wyjechały, który wyjechał; wypędzony, wyparty (na siedliska Wandalów, od Stylikona z ojczyzny wyjechałych, Słowacy się przenieśli).
Wyjednywać, p. Wyjednać.
Wyjeli, wyjechali.
Wyjednać, niedok. wyjednywać, 1) wyrównać, ujednostajnić; 2) pojednać (W. niezgodnych).
Wyjemny, mogący być wyjętym, odjemny.
Wyjeść, wykąsać, niedok. wyjadać, wykęsywać kogo skąd = wygryźć, wysadzić przez intrygi; W. się z czego = jadowitością swoją wyzwolić się.
Wyjeżdżać, p. Wyjachać. []Wyjęcie, wyjątek, wyłączenie, ekscepcja.
Wyjętny, stanowiący wyjątek, wyjątkowy (święty od skazitelności ciała swego w ziemi jest W. = wyjęty; wyjętnym sposobem = sposobem wyjątku).
Wyjmać i W. się, p. Wyjąć.
Wyjmować i W. się, p. Wyjąć.
Wyjrzeć, wyźrzeć, niedok. wyjrzewać, wyźrzewać, dojrzeć, dojść do zupełnej dojrzałości.
Wyjrzewać, p. Wyjrzeć.
Wyjść, wyiść, wyniść, niedok. wychodzić: W. z głowy, z rozumu, z pamięci = utracić rozum, pamięć. Wychodzić się, dok. wytrzeć się chodzeniem, wychełtać się (wychodził się zamek).
Wyjurzyć, parkot wypuścić; W. się, wyzwolić się z jurności.
Wyjustyfikować, usprawiedliwić.
Wykałać i W. się, p. Wykłóć.
Wykamieniować, 1) co = wyczyścić z kamieni (W. rolę); 2) W. kogo = wypędzić kamionując.
Wykanąć, wyciec kroplami.
Wykapały kto = wykapany kto, zupełnie do kogo podobny.
Wykarać, karząc wytępić, wygładzić.
Wykarcować, wykorczować, wykarczewić, wykarczować.
Wykarczewić, p. Wykarcować.
Wykaszlać się z czego = przyjść do siebie, wyzwolić się, otrząsnąć się z czego złego.
Wykazać, niedok. wykazywać, wykazować, wystawiwszy pokazać (delfin z wody głowę wykazał); W. się, wyłamać się, wyzwolić się z pod kogo, zpod czego.
Wykazować i W. się, p. Wykazać.
Wykazywać i W. się, p. Wykazać.
Wykąsać i W. się, p. Wyjeść.
Wykęsywać i W. się, p. Wyjeść. []Wykichać się, p. Wykichnąć się.
Wykichnąć się, wykichać się z czego = wyzwolić się.
Wykidać i W. się, p. Wykinąć.
Wykidnąć się, wyskoczyć, wytrysnąć.
Wykidywać i W. się, p. Wykinąć.
Wykiełznąć, wychełznąć, wyzwolić z kiełzna (W. konia); W. się, 1) wyuzdać się, rozpasać się, rozpuścić się; 2) wywichnąć się.
Wykinąć, wykidać, wykidywać, wyrzucić; W. się, wymknąć się.
Wykipieć, wyskipieć, niedok. wykipiać, wyskipiać co = wydać, wyrzucić z siebie co (zarażę wszystkę granicę twą żabami, i wykipi rzeka żaby); W. się, na co = wylać się na co, oddać się czemu.
Wykisać, p. Wykisnąć.
Wykisieć, p. Wykisnąć.
Wykisnąć, wykisieć, niedok. wykisać, 1) wzburzywszy się wyciec (W. z beczki); 2) wyrobić, wyfermentować (piwo dobrze wykisiało).
Wyklaskać, niedok. wyklaskiwać kogo = klaskaniem wywołać.
Wykląsły, p. Wyklęsły.
Wyklekotać, p. Wyklektać.
Wyklektać, wyklekotać, 1) klekcząc wydać; wypaplać, wygadać; 2) wymódz klektaniem.
Wyklęsły, wykląsły, wypukły, wydęty.
Wyklęsnąć, stać się wypukłym, wydąć się.
Wyklętarz, człowiek wyklęty.
Wykluć, wyklwać, niedok. wykluwać, 1) wykłóć dziobem, wydziobać (W. komu oczy); 2) wypędzić dziobami (gołębie kanarka z pomiędzy siebie wykluły); 3) W. kurczęta = wysiedzieć.
Wykluwać, p. Wykluć.
Wyklwać, p. Wykluć.
Wykład, 1) chleby wykładów, chleby wykładanne, stół wykładów = chleby ofiarne, stół ofiarny; 2) pieniądze, []które powód składał w sądzie i które w razie przegranej tracił na rzecz sędziego; 3) W. słów = źródłosłów, etymologja; 4) komentarz; 5) przekład, tłómaczenie; 6) wykładacz.
Wykładacz, 1) tłómacz, objaśniacz, komentator (W. snów, pisma); 2) tłómacz na inny język, przekładacz.
Wykładaczowy, tyczący się wykładacza (prawda wykładaczowa ziściła się).
Wykładać, p. Wyłożyć.
Wykładanny, p. Wykład.
Wykładny, drobiazgowy, dokładny, szczegółowy (wywód W.).
Wykłon, skłonienie, zgięcie.
Wykłóć, niedok. wykałać, 1) wydobyć z biedą, wysypłać (ostatni grosz z kalety wykole); 2) W. kogo skąd = kłóciem wypędzić, wygryźć, wystraszyć; W. się, koląc wydobyć się (szydło wykole się z worka).
Wykłusać, 1) konia = dobrze go wyjeździć kłusem; 2) W. kogo = zgromić, zjeździć.
Wyknąć, 1) czego, czemu = przywykać do czego; 2) W. czego = uczyć się czego, przyjmować co od kogo (W. obyczajów, wiary czyjej, dzielności).
Wykochać, 1) kogo = nakochać się z nim do woli; 2) bardzo pokochać, ukochać; W. roślinę = wypielęgnować, wyhodować; W. się, wyrosnąć bardzo bujnie, rozkosznie.
Wykocić się, (o owcach i t. ) okociwszy się wypróżnić się.
Wykołaczyk, narzędzie szewckie do wykałania sztychów.
Wykołatać się, z biedą wybrnąć, wygramolić się, wygrzebać się.
Wykonacz, wykonawca.
Wykonać, niedok. wykonywać co = dokończyć czego, skończyć; spędzić, wyżyć co (wykonał na cesarstwie 2 lata; W. wiek swój); W. [] się, skończyć się, upłynąć, zejść (dzień już wykonał się).
Wykonterfektować, p. Wykonterfetować.
Wykonterfetować, wykonterfektować, 1) kogo, co = wykonać konterfekt kogo, czego, wyrazić w obrazie, sportretować; 2) W. co = wyrazić, przedstawić, opisać, scharakteryzować.
Wykonywać, p. Wykonać.
Wykonywawczy, wykonawczy.
Wykopać, wybić (W. dziurę w murze).
Wykorcić, korcąc wygnać, wycisnąć (wykorceni z domu głodem).
Wykorczować, p. .
Wykorygować kogo = wypędzić, wygnać, wyparować, wypłoszyć.
Wykościć, 1) pozbawić kości; 2) wymalować pokostem.
Wykot, wykocenie; to, co się wykociło.
Wykowanie, zagłębienie wykute.
Wykraczać, 1) p. Wykroczyć; 2) wyprężać okrakiem, rozkraczać (W. nogi swoje; W. nogi cyrkla).
Wykradziony, który się wykradł, wymknął, uciekł (zając W.).
Wykrapiać, p. Wykropić.
Wykrącać, p. Wykręcić.
Wykrączać, p. Wykręcić.
Wykrążać, p. Wykrążyć.
Wykrążyć, niedok. wykrążać, 1) wyrznąć w krąg, wytoczyć; 2) wytworzyć, wymyślić, wykoncypować (co innego sobie wymyśla i wykrąża podług woli swojej).
Wykredensować, kredensując wyczęstować.
Wykresić, wykreślić.
Wykręcić, wykrącić, niedok. wykręcać, wykrącać, wykrączać, 1) wydobyć, wydostać (wykręci i wybada, co wiem); 2) wywinąć, zrobić zwrot (wykręcać w tańcu; W. szablą; koń wykręca pod jeźdźcem).
Wykrętacz, wykrętarz, wykrętnik, krętacz, matacz. []Wykrętały, p. Wykrętki.
Wykrętarka, krętaczka, mataczka.
Wykrętarski, wykrętny, matacki, przewrotny.
Wykrętarstwo, krętactwo, wykręty, matactwo.
Wykrętarz, p. Wykrętacz.
Wykrętki, wykrętały, wykręty, matactwa, wybiegi.
Wykrętniczek, krętacz, matacz, człowiek przebiegły.
Wykrętnik, p. Wykrętacz.
Wykroczliwy, łatwo wykraczający.
Wykroczny, występny.
Wykroczyć, niedok. wykraczać, 1) wystąpić z rzędu; 2) wyboczyć z drogi, zbłądzić (młodzi bez przewodnika wykroczą i zbłądzą).
Wykrok, p. Wykrot.
Wykropić, niedok. wykrapiać, wyzwolić kropieniem (nie spodziewaj się, aby cię z tego po śmierci wydzwoniono, wykropiono, wykadzono).
Wykrot, wykrok, wykroczenie, przestępstwo.
Wykrotny, wykraczający, występny, wykrętny.
Wykrszyć, wykruszyć.
Wykrzcić, wychrzcić.
Wykrzosać, niedok. wykrzosywać, wykrzesać.
Wykrzosywać, p. Wykrzosać.
Wykrzta, wychrzta, przechrzta.
Wykrztusić: wykrztusił Inflanty (= wydarto mu je z gardła).
Wykrzyczyciel, p. Wykrzyk.
Wykrzyk, wykrzyczyciel, krzykacz.
Wykrzywdzić, krzywdząc wyzyskać (niech wróci, co wyłupiła i wykrzywdziła).
Wyksiężyć, 1) wyzuć z kapłaństwa; 2) wyświęcić na księdza.
Wyksykawać, p. 
Wykształtować, wyształtować, wykształcić, wyrobić naukowo.
Wykszykać, niedok. wyksykawać kogo = wyksykać.
Wykuć ogień = wykrzesać. []Wykuglować, wymanić, wymachlować, wyłudzić; W. się, wykpić się, wykręcić się sianem.
Wykupiciel, wykupnik, odkupiciel, zbawiciel, wybawiciel (Chrystus W.).
Wykupnik, p. Wykupiciel.
Wykupno, wykup, okup za uwolnienie.
Wykurzyć, niedok. wykurzywać, wypalić, obrócić w perzynę.
Wykurzywać, p. Wykurzyć.
Wykusz, ganek, przedsienie.
Wykusza, przedmurze, miejsce, z którego się bronią.
Wykwint, 1) grymas zrzędny, dziwactwo; 2) wybieg, wykręt; 3) p. Wykwintniś.
Wykwintniś, wykwint, wybrednik, grymaśnik.
Wykwintny, wykrętny, krętacki, pełen wybiegów.
Wykwintować, 1) przesadnie przebierać, wybredzać; 2) sztucznie, gustownie wyśpiewywać.
Wykwitować, skwitować, wyrównać (W. pretensje wzajemne); W. się, skwitować się, wypłacić się, wyzwolić się z długów, z rachunków (pokutą W. się z mąk).
Wylać, wylić, niedok. wylewać, 1) wynurzyć, otworzyć (W. duszę przed Bogiem); 2) wylewać modlitwy = zanosić serdecznie; 3) wysypać, zesłać w obfitości (fortuna wylała na niego swe łaski); 4) W. z brzegów = przebrać miarę, przeholować (w żartach nie wylewaj z brzegów; zbytki to, wylewasz z brzegów = za nadto sobie pozwalasz); W. się, rozszerzyć się, rozpuścić się szeroko (daleko wylała się mowa moja; Tatarzy i na Wołyń się .
Wylatać, p. Wylecieć.
Wylatować, p. Wylecieć.
Wylatywać, p. Wylecieć.
Wylągać, p. Wylężeć.
Wylągiwać, p. Wylężeć.
Wylecać, p. Wylecić. []Wylecić, wylicić, niedok. wylecać, wylicać, wyletnić, wygrzać na letnio (W. wodę).
Wylecieć, niedok. wylatać, wylatywać, wylatować, 1) wąs mu wargą wylata = wyrzyna się, wysypuje się, sypie się; 2) wyskoczyć, wywyższyć się, wynieść się (W. na wysokie stanowisko); 3) chełpić się, pysznić się, nadymać się, popisywać się.
Wylegać się, p. Wyleżeć.
Wyleganica, nałożnica.
Wyleganiec, wylęganiec, bękart, znajdek.
Wylekczyć, zrobić lżejszym przez wypróżnienie; wyłagodzić.
Wylew, wylewek, napływ, nawała (W. Tatarów, nieszczęść, łask).
Wylewać i W. się, p. Wylać.
Wylewczy, wylewający łatwo, z którego łatwo się wylewa.
Wylewek, 1) wylew; 2) p. Wylew.
Wyleżały, który się wyleżał (wino wyleżałe = wystałe, odstałe, wytrawne).
Wyleżeć, niedok. wylegać się, zboże wylega od bujności = pokłada się, kładzie się; W. się z choroby = wyzdrowieć przez leżenie.
Wylęganiec, p. Wyleganiec.
Wylęgiwać, p. Wylężeć.
Wylęk, przestrach, wylęknienie.
Wylękać się, doznawać lęku.
Wylężeć, niedok. wylągać, wylęgiwać, wylągiwać, wylądz.
Wylicać, p. 
Wylichwiać, p. Wylichwić.
Wylichwić, niedok. wylichwiać, wycisnąć, wydrzeć lichwą.
Wylicić, p. Wylecić.
Wylić i W. się, p. Wylać.
Wylinać, wylunąć, wylać.
Wylinić, wyzuć ze skóry, ogołocić z pierza, z włosów.
Wylinieć, obleźć ze skóry, z włosów, z pierza. []Wylity, wylany.
Wylizować, wylizywać.
Wylot, pocisk (ze strzelby).
Wylotni, 1) wylatujący, wybuchający; 2) na wylot idący, wskroś przenikający.
Wyłacnić, 1) ułatwić zakończenie (W. sprawę); 2) ulżyć (W. stolec).
Wyłacnieć, p. Wyłacznieć.
Wyłacznieć, wyłacnieć, wygłodzić się.
Wyłamać, wyłomić, niedok. wyłamywać, wyłamować dom = włamać się do domu.
Wyłamywać się, 1) wyprężać się, wić się, wykręcać się (W. się w wielkiej ; 2) kręcić, matać,  wybiegów.
Wyłamować, p. Wyłamać.
Wyłamywać, p. Wyłamać.
Wyłatać, sklecić, skomponować, skombinować; W. się, wykręcić się, wywinąć się, wykpić się z czego.
Wyłazęczyć, wybadać, wyszpiegować.
Wyłęczyć, wyłączyć.
Wyłgać, niedok. wyłygać, urząd, poselstwo i t. p. = udać, upozorować; odegrać rolę urzędnika, posła.
Wyłknąć, niedok. wyłykać, łyknąwszy wypić (W. jajko).
Wyłomić, p. Wyłamać.
Wyłomy, włamujący się.
Wyłożony sąd = sąd trwający dwa tygodnie w porze przez prawo ustanowionej.
Wyłożyć, niedok. wykładać, 1) głowę, rękę z pod czego = wysunąć, wystawić; 2) położyć zdala od siebie, podrzucić (W. dziecko); 3) W. czyje obyczaje = przedrzeźniać, przedrwiwać; 4) W. co na jaki język = przełożyć, przetłómaczyć; W. się, 1) wytłómaczyć się, zdać sprawę; 2) W. się komu, czemu = ujść, wymknąć się.
Wyłuda, 1) wyłudzenie, wyłudzanie czego od []kogo; 2) a. wyłudca, wyłudziński, ten, co wyłudza, wyłudzacz.
Wyłudca, p. Wyłuda.
Wyłudzać, p. Wyłudzić.
Wyłudzić, niedok. wyłudzać, wywabić (orzeł wyłudza swe dzieci z gniazda); W. się, wykręcić się, wykpić się.
Wyłudziński, p. Wyłuda.
Wyługować, p. Wyłużyć.
Wyłupek, 1) to, co wyłupiono; 2) orzech W. = orzech, który się sam wyłuszczył.
Wyłupiać, p. Wyłupić.
Wyłupić, niedok. wyłupiać, wyłupować, 1) złupić, zrabować do szczętu (W. dom); 2) W. co z kogo = złupić, zedrzeć, wycisnąć; 3) wyłamać (W. drzwi).
Wyłupnik, ten, co wyłupia, łupieżca, rabuś.
Wyłupować, p. Wyłupić.
Wyłuszczać, p. Wyłuszczyć.
Wyłuszczyć, niedok. wyłuszczać oczy = wytrzeszczyć.
Wyłużać, p. Wyłużyć.
Wyłużyć, wyługować, niedok. wyłużać, wygotować na ług.
Wyłygać, p. Wyłgać.
Wyłykać, p. Wyłknąć.
Wyłysywać, wyłysieć niejednokrotnie.
Wyłż, kamień, na którym kruszec osiadł.
Wymaglować, wymachlować.
Wymarzać, p. Wymorzyć.
Wymatać, wyłudzić matactwem.
Wymawiać, p. Wymówić.
Wymerskać, wychłostać.
Wymędrować, mędrkując wyłudzić, wykpić.
Wymężczyźniać, p. Wymężczyźnić.
Wymężczyźnić, niedok. wymężczyźniać, wykastrować mężczyznę.
Wymianka, wymienka, wyjątek, zastrzeżenie (zgoda, z tą jednak wymianką, że...).
Wymiar, miara do wymierzania.
Wymiara, wymiar.
Wymiarek młyński, wymiełek, pewna ilość ziarna oddawana za zmielenie.
Wymiarny, wymiarowy. []Wymiatać, p. Wymieść.
Wymiatawać, p. Wymieść.
Wymiatywać, p. Wymieść.
Wymiąć, niedok. wyminać, wyżąć, wykręcić (W. bieliznę w praniu); 2) wygnieść (W. ziarno z kłosów).
Wymiądlić, wymiędlić.
Wymieciny, śmiecie, wyrzutki.
Wymieczować, wypolerować (miecz).
Wymiełek, p. Wymiarek.
Wymienitelny, wymienny, możliwy do wymienienia.
Wymieniwać, wymieniać.
Wymienka, p. Wymianka.
Wymienny, p. Wymienitelny.
Wymiernik, ten, co wymierza; miernik, gieometra.
Wymierny, wymierzony.
Wymierzać, p. Wymierzyć.
Wymierzić, wymierzienić, wymusić naprzykrzaniem się.
Wymierzienić, p. Wymierzić.
Wymierzły, obmierzły.
Wymierzyć, niedok. wymierzać, 1) W. czaszę = wychylić, spełnić; 2) W. swą drogę = odbyć, przebyć; 3) W. co na kim = wymódz, wycisnąć; 4) W. kogo skąd = wyparować, wyrugować; W. się, 1) W. się z czego = wyrachować się, zdać sprawę, usprawiedliwić się; 2) wymówić się od czego; 3) zaprzeć się kogo, czego, nie przyznać się do niego; 4) wypłacić się (W. się za grzechy pokutą); 5) W. się z czego = wyłamać się (W. się z pod jarzma).
Wymieść, niedok. wymiatać, wymiotać, wymietać, wymiatywać, wymiatawać, wymietywać, 1) wyrzucić; 2) wymówić, wytknąć (W. komu swe dobrodziejstwa).
Wymietać, p. Wymieść.
Wymietywać, p. Wymieść.
Wymieździć się, wypróżnić się z miazgi, wypuścić z siebie miazgę.
Wymiękczać, p. Wymiękczyć. []Wymiękczyć, niedok. wymiękczać, przemiękczyć zupełnie.
Wymiętlić się komu w głowie = wyroić się.
Wymijać, p. Wyminąć.
Wyminąć, niedok. wymijać, minąwszy wyjść, upłynąć (już wyminęła wtóra niedziela).
Wymiot, 1) wyrzucanie, wyrzucenie; wybuch, wylew (W. wulkanu, dowcipu); 2) na W. = na jaw, na oko, aby nęcić (pierś jej naga wydaje się na W.); 3) pocisk (byk był jednorożcowi wymiotem słomą napchanym); 4) wyrzut, wyrzutek (Żydzi W. całego świata); 5) płód poroniony; 6) blwociny, rzygowiny.
Wymiotać, p. Wymieść.
Wymistrować, wymistrzować, misternie wyrobić, zmajstrować; wymyślić misternie.
Wymistrzować, p. Wymistrować.
Wymiśkować, wymniszyć, wytrzebić; W. się, p. Wymyszkować się.
Wymłocek, wymłocka, wymłot, wymłócenie (ofiara z pierwszego wymłocku).
Wymłocka, p. Wymłocek.
Wymłot, p. Wymłocek.
Wymłócić: Pewnie na moich ustach nie wymłóci = nie wyciśnie, nie wygrozi (= nie wymoże, abym wymówił).
Wymocować, mocą wysadzić, wyłamać, wybić.
Wymoczyny, woda po wymoczeniu w niej czego.
Wymodlca, ten, co wymodlił co albo wymadla co.
Wymorzyć, niedok. wymarzać, 1) wygubić, wytępić, wymordować; 2) wysilić, osłabić, wycieńczyć.
Wymowa, 1) to, co wymówiono, mowa; wyrok; 2) wymawianie się, usprawiedliwianie się.
Wymować, wyjmować.
Wymowca, 1) ten, co wymawia; ten, co robi wymówki; 2) człowiek wymowny, mówca, krasomówca; 3) ten, co []wygłasza coś, rzecznik (W. prawdy).
Wymowny, 1) wyraźnie, dobitnie wysłowiony (niemowlę zębate tak wymownemi słowy mówiło, jak dorosły); 2) możliwy do wymówienia; 3) którego można usprawiedliwić, mieć za wytłómaczonego; 4) wymawiany komu (chleb gotowy, ale W.); 5) służący za wymówkę, usprawiedliwiający (pismo wymowne = apologja).
Wymódz, niedok. wymagać, wybić z sił, zmódz, wycieńczyć; W. się, wysilić się, wycieńczyć się.
Wymówić, niedok. wymawiać, 1) wygadać, wypaplać, wydać; 2) wypowiedzieć wszystko do końca, wyrecytować; 3) wyrazić słowami, wypowiedzieć (szczęśliwości świętych w niebie W. słowem nie możemy); 4) W. co komu z głowy = wybić, wyperswadować; W. się, uniewinnić się, usprawiedliwić się (W. się z błędu).
Wymówka, zastrzeżenie, wyjątek, ekscepcja.
Wymulić, wypłókać, wymyć, wyryć w mule (W. otwór).
Wymus, wymuszanie, wymuszenie czego na kim.
Wymuskować, wymuskiwać.
Wymyć, niedok. wymywać kim usta = wycierać zęby, mówić o kim nieprzyjaźnie, zuchwale.
Wymysł, 1) wykwint, przesada (stroje, potrawy bez wymysłu); 2) na W. = na przepych, wykwintnie (księgi ozdobne na W.; przyrządzać potrawy na W. a tanio).
Wymysłek, 1) rzecz wymyślona, wynalazek; 2) wynalazca, mędrek wymyślający co (W. snów = odgadywacz).
Wymyszkować się, wymiśkować się, wymknąć się, wyśliznąć się. []Wymyślawać, p. Wymyślić.
Wymyślić, niedok. wymyślać, wymyślawać, 1) zmyślić, skłamać; 2) W. na kogo = zadać mu co fałszywie, oszkalować go, spotwarzyć go; 3) Wymyślać z kim = wydziwiać, dokazywać, znęcać się w sposób wyrafinowany (włodarze z chudzinami wymyślają).
Wymyślnica, kobieta wybredna, dziwaczka, grymaśnica.
Wymyślnik, wybrednik, grymaśnik, dziwak.
Wymyślny, będący wymysłem, zmyślony (W. fałsz).
Wynachodzić, 1) p. Wynaleźć; 2) wynajdywać.
Wynajdować, p. Wynaleźć.
Wynajdywać, p. Wynaleźć.
Wynajdziciel, p. Wynaleźca.
Wynajdzicielka, p. Wynaleźca.
Wynajść, 1) p. Wynaleźć; 2) wynaleźć.
Wynalazca, p. Wynaleźca.
Wynalazek, wynalazka, wynalezka, 1) wymysł, koncept; sąd polubowny; 2) wyrok; 3) kompromis; 4) warunek, zastrzeżenie, punkt ugody.
Wynalazka, 1) wynalazek; 2) Wynalazek.
Wynalezczyna, p. Wynaleźca.
Wynaleziciel, p. Wynaleźca.
Wynalezicielka, p. Wynaleźca.
Wynalezka, 1) wynalazek; 2) p. Wynalazek.
Wynaleźca, 1) albo wynaleziciel, wynajdziciel, wynalazca; 2) albo wynalazca, wynalezczyna, wynajdzicielka, wynalezicielka, wynalazczyni.
Wynaleźć, wynajść, niedok. wynajdować, wynajdywać, wynachodzić wyrok = wskazać, zaproponować, wydać.
Wynałożyć, wyłożyć na co, wyekspensować.
Wynanosić kolorem (u []malarzy) nawieść, naprowadzić kolorem według znaków, linji.
Wynarzać, wynurzać; W. się, wychodzić na wierzch, wydobyć się na wierzch, wyłonić się.
Wynaszać się, p. Wynieść się.
Wynaszywać, ranterować.
Wynażać, p. Wynażyć.
Wynażyć, niedok. wynażać, obnażyć.
Wynątrzyć, wywnętrzyć.
Wynędziciel, ten, co wynędził albo co wynędza.
Wynędzicielka, ta, co wynędziła albo co wynędza.
Wynicować, 1) przedzierzgnąwszy wytworzyć (W. z wielbląda muchę); 2) W. szklankę i t. p. = wychylić, palnąć, golnąć; W. się, 1) przemienić się, przedzierzgnąć się, przeinaczyć się, przeistoczyć się; 2) wykręcić się, wywikłać się z czego.
Wynić, wyjść.
Wyniecić, wzniecić.
Wynieść, niedok. wynosić, wynaszać pozwy = wręczać pozwy; pozywać bartników na roki bartne. W. się z czem na kogo = zamierzyć się.
Wyniknąć, niedok. wynikać, 1) wziąć początek, wytrysnąć, wszcząć się na kształt poniku, powstać z niczego, zrodzić się, wyłonić się (Ren stamtąd wynika; Duch Boży z Boga Ojca wynika = pochodzi; na boskie rozkazanie wynikł świat z niczego; śnieg biały z jej piersi wynika = przebija); 2) wynikają dziecku zęby = wyrzynają się, wykluwają się; 3) W. z ziemi = pokazać się, wyrosnąć, wykluć się, wykwitnąć, wystrzelić (roślinka z ziemi wynikła); 4) ujawnić się, pokazać się, zapowiedzieć się, rozwinąć się (już w piątym roku przymioty jego wynikały); 5) wyjść, []powstać, wstać (dwunastu proroków kości niech wynikną z miejsca swego = niech zmartwychwstaną, niech się poruszą).
Wyniszczenie, zbiedzenie, poniżenie, upośledzenie, upokorzenie (W. Jezusa dla ludzi).
Wyniść, p. Wyjść.
Wynorzyć, wynurzyć.
Wynosiciel, ten, co kogo albo co wynosi, wywyższyciel.
Wynosić, p. Wynieść.
Wynucić, wyśpiewać (W. tekst z księgi).
Wynużyć, znużywszy wycieńczyć.
Wyńdź, wyjść.
Wyobcować, wyłączyć, wykluczyć ze społeczności; wykląć (W. od żywota Bożego, od narodu; wyobcowali nierządników).
Wyobrany, wyborny, wyśmienity.
Wyobraz, wzór, model, wyobrażenie (człowiek na W. Boży stworzony).
Wyobrazić, niedok. wyobrażać, wyformować, wykształtować.
Wyoccić, wymyć octem; z octu wypłókać.
Wyonaczyć, wyrobić dziwacznie, oryginalnie.
Wyopaczyć, wywrócić na opak, wyszpocić, wynicować.
Wyopałać, wypałać, wypodsiać, opałką wyczyścić (W. obrok z prochu).
Wyoracz, który wyorywa.
Wyostrzywać, wyostrzać.
Wypachać, wyorać.
Wypachnąć, wywietrzeć.
Wypad, wypadnięcie, napad, wycieczka (W. nocny z obozu; wypady rozbójnicze robili).
Wypadać, p. Wypaść.
Wypadywać, p. Wypaść.
Wypalacz, podpalacz.
Wypaliwać, wypalać.
Wypał, 1) wystrzał; 2) wypalenie (susza i wypały słoneczne).
Wypałać, p. Wyopałać.
Wypałubić wzrok = wytrzeszczyć, wybałuszyć.
Wyparskać, wyparszczeć, wyprysnąć. []Wyparszczeć, p. Wyparskać.
Wypaszczać, zachowywać post do końca.
Wypaść, niedok. wypadać, wypadywać, 1) W. na co = wpaść, rzucić się (język westchnąwszy wprzód, wypadł na tę mowę); 2) wynieść się, iść precz, oddalić się (wypadaj, grzechu, a do mnie się nie wracaj!); 3) W. z drogi = wykroczyć, zboczyć; 4) wyzdychać.
Wypatrować, p. Wypatrzyć.
Wypatrownica, okno do wyglądania na podwórze, ganek.
Wypatrywać, p. Wypatrzyć.
Wypatrzać, p. Wypatrzyć.
Wypatrzyciel, ten, co wypatruje, albo co wypatrzył; badacz (W. serca mojego).
Wypatrzyć, niedok. wypatrywać, wypatrzać, wypatrować, 1) W. kogo = wymacać, zrewidować, obszukać; 2) wybadać, zgłębić, wystudjować; 3) rozsądzić (niech wypatrzy Jehowa między mną a tobą); 4) upatrzyć, wyszukać, wynaleźć (W. męża dla córki; W. okazję; W. niedźwiedzia w lesie = wyśledzić).
Wypądzać, p. Wypądzić.
Wypądzić, niedok. wypądzać, wypędzić.
Wypedzieć, p. Wypowiedzieć.
Wypełniać i W. się, p. Wypełnić.
Wypełnić, niedok. wypełniać, 1) W. liczbę = uzupełnić, skompletować (kazał wojsku liczbę W. = kazał mu się skompletować); 2) W. kielich = spełnić, wychylić, wypić; W. się, nadejść, wyjść, przyjść (czas się wypełnił, aby już porodziła).
Wypęczać, p. Wypęczyć.
Wypęcznieć, wydąć się pękato, nabrzmieć (żyły wypęczniały = nabrały).
Wypęczyć, niedok. wypęczać, zrobić, żeby wypęczniało. []Wypękły, chory na rupturę, kiławy.
Wypiać, wyśpiewać.
Wypiąć, niedok. wypinać co = wysilić się, wysadzić się na co (W. komplement, mówkę).
Wypiątnować, p. Wypiętnować.
Wypiec, niedok. wypiekać, wypalić (W. cegłę).
Wypieczętować, wycisnąć pieczęć.
Wypieka, 1) wypiekanie; 2) opieka wyzyskująca, zdzierająca.
Wypiekać, p. Wypiec.
Wypielić, wyniszczyć, wygładzić, wytępić.
Wypienić, niedok. wypieniać, 1) wyszumować z piany (Bóg wypienia morze ode dna ostatniego); 2) wydostać z piany, wyrzucić razem z pianą (co morze z głębokości wypieni); 3) W. duszę = wyzionąć.
Wypieniać, p. Wypienić.
Wypierać się, p. Wyprzeć się.
Wypierzchać, p. Wypierzchnąć.
Wypierzchnąć, niedok. wypierzchać, 1) pierzchnąwszy wymknąć się, wyskoczyć, uciec (nieprzyjaciel z miasta wypierzchnął; strach mu wypierzchał z nieulękłej skroni = uleciał, opuścił go; błyskawica z nieba wypierzchła; rzeka wypierzchła = wytrysła; 2) ziarno z kłosa wypierzchło = wyleciało, wysypało się.
Wypierzyć się, niedok. wypierzać się, wypierzywać się, wyzuć się z pieniędzy, wysypłać się, zubożeć.
Wypierzywać się, p. Wypierzyć się.
Wypieszczać, p. Wypieścić.
Wypieścić, niedok. wypieszczać ptaka = obłaskawić, oswoić.
Wypiętnować, wypiątnować, 1) W. komu prawa = narzucić, wycisnąć; 2) rzucić (wypiętnowanie płaszczyzny na płaszczyźnie poziemnej = rzut).
Wypinać, p. Wypiąć. []Wypior, ptak okryty dopiero puszkiem.
Wypisać, niedok. wypisywać, wypisować, opisać wyczerpująco, wyłuszczyć na piśmie; W. się, napisać się do woli, rozpisać się.
Wypisanie, spis (W. ludności).
Wypisować i W. się, p. Wypisać.
Wypisywać i W. się, p. Wypisać.
Wyplatać i W. się, p. Wypleść.
Wyplatywać i W. się, p. Wypleść
Wyplecić, wypleczyć, wywichnąć, wybić ze stawu.
Wypleszczać się, p. Wypleszczeć się.
Wypleszczeć się, niedok. wypleszczać się, pluskając wydobyć się; wypluskać się.
Wypleść, niedok. wyplatać, wyplatywać, rozpleść, wywikłać (W. węzeł); W. się, wyplątać się, wywikłać się, wybrnąć.
Wyplewie, wyplewi, wykorzeni.
Wyplewnąć, p. Wyplewić.
Wyplewiać, p. Wyplewić.
Wyplewić, wyplewnąć, niedok. wyplewiać, wyplewywać, wypieliwać, 1) wygubić, wytracić, wyniszczyć (W. heretyków; wyplewił Bóg wielu dla grzechów ich); 2) oskubać, obedrzeć (W. skrzydła z pierza).
Wyplęsać, wypląsać, wytańczyć, odtańczyć.
Wyplundrować, wyplondrować.
Wyplunny, wypluwający (krwią wyplunne piersi).
Wypłacać, p. Wypłacić.
Wypłacić, niedok. wypłacać, wypłacywać, 1) W. co = wynagrodzić, oddać, okazać co, uiścić się z czego (W. komu wdzięczność); 2) W. co przez co = odpłacić, odwetować (W. zdradę zdradą).
Wypłacować, wykupić.
Wypłacywać, p. Wypłacić.
Wypłaniać, p. Wypłonić.
Wypłatny, tyczący się []wypłaty (na zadosyćuczynienie oddał się W.).
Wypław, wypławek, 1) wypławienie, wytopienie; 2) albo wypłyn, wypływ (W. rzeki = ujście).
Wypławek, p. Wypław.
Wypławiać i W. się, p. Wypławić.
Wypławić, niedok. wypławiać, 1) wytoczyć, wylać, wypuścić (W. krew z kogo); 2) wybadać, wyegzaminować; W. się z czego = wywikłać się, wykręcić się.
Wypłazać, 1) wypłazować, wybić płazem; 2) albo wypłazić się, wypełznąć.
Wypłazić się, p. Wypłazać.
Wypłodzić, spłodziwszy wyprowadzić na świat (W. potomstwo); W. się, wyjść z płodności, przestać być płodnym.
Wypłomieniać, p. Wypłomienić.
Wypłomienić, wypłonić, niedok. wypłomieniać, wypłoniać, 1) wybuchnąć płomieniem; 2) wyczyścić płomieniem (W. lufę działa).
Wypłoniać, p. Wypłomienić.
1. Wypłonić, niedok. wypłaniać, 1) zrobić płonnym, wyjałowić; 2) wyplenić, wyniszczyć.
2. Wypłonić, 1) p. Wypłomienić; 2) wyrabować, wyłupić (W. kraj).
Wypłonieć, stać się płonnym, wysilić się co do płonności, wyjałowieć.
Wypłyć, wypłynąć, niedok. wypływać z pamięci = wyjść, wypaść, wywietrzeć z głowy.
Wypłyń, p. Wypław.
Wypłynąć, p. Wypłyć.
Wypływ, wypływanie, wypłynięcie, wyciek; to, co wypływa.
Wypływać, p. Wypłyć.
Wypocić z czego przez alembik = wydestylować.
Wypoczytać, wyliczyć, przytoczyć, wypowiedzieć.
Wypodobać, wyobrazić, wyrobić na podobieństwo kogo, czego, wymodelować. []Wypodsiać, p. Wyopałać.
Wypokojenie, wypoczynek, spokój.
Wypolityczeć, wypolitycznieć, wyjść na ucywilizowanego, wypolerowanego.
Wypołowić co = wybrać z czego połowę, wyniszczyć przez pół.
Wypołudniony, który wzeszedł na południe (wypołudnione słońce).
Wypominać co = upominając się, wydostać (W. dług od dłużnika).
Wyporek, wyprócie, cięcie, sekcja (W. cesarski).
Wyposażyć z czego = wyzuć, ograbić, ogołocić; W. się skąd = rozstać się z czem, porzucić co.
Wypotroszyć, wypaproszyć.
Wypowiadać, p. Wypowiedzieć.
Wypowiedni, wypowiadający, oznajmujący (każdemu wolno jechać i tam i sam z rzeczami swemi, choćby nie miał wypowiednich listów, chyba żeby w tej mierze wolał jakich osobnych listów używać).
Wypowiednik, wygnaniec, banita.
Wypowiedzieć, wypedzieć, niedok. wypowiadać, 1) W. kogo = wywołać, wykluczyć, wygnać, banitować; 2) W. komu = wypowiedzieć komu służbę, nie służyć już, niedopisywać komu (zdrowie mi wypowiada).
Wypowiedź, wypowieść, wypowiedzenie komu czego (W. służby, przyjaźni).
Wypowieść, p. Wypowiedź.
Wypozwać, niedok. wypozywać, pozwami wymusić, wyrwać, wyrobić; wyprawować, wypieniać.
Wypozywać, p. Wypozwać.
Wypracować, niedok. wypracowywać sobie co = wyrobić sobie co pracą.
Wypragły, spragniony, wyschły, wyprzały (ziemia sucha i wypragła; suchotnik W. wnątrz z wielkiej gorącości).
Wypraktykować, wywróżyć. []Wypraw, p. Wyprawa.
Wyprawa, wypraw, 1) wykład, tłómaczenie (W. snu); 2) usprawiedliwienie, tłómaczenie; 3) uprawa, studja, nauka (udał się do wyprawy języka łacińskiego); 4) ekspedycja (W. posłów; powierzył mu całą wyprawę listowną do papieża).
Wyprawca, 1) tłómacz, wykładacz, objaśniacz (W. historji; W. snów); 2) pies leniwo goniący zwierza; 3) oprawca.
Wyprawić, niedok. wyprawiać, wyprawować, 1) wyrazić, wypowiedzieć, wyłożyć, wysłowić co (temi słowy rzecz swoją wyprawiła; wyprawił wszystko, co widział = oznajmił, opowiedział; W. swe zdanie); 2) wyjaśnić, wytłómaczyć (W. przypowieść); 3) rozwiązać, załatwić, zbyć (tem kwestję krótko wyprawił, iż niepotrzeba więcej); 4) niedok. rozumować, dowodzić, rozprawiać (W. o dogmatach); 5) zasłonić, wyzwolić, obronić, uwolnić (więzienie podjąć, abo jakiem rękojemstwem W.; W. kogo z więzienia; W. bydło zajęte = wykupić); 6) zrobić prawym, wyprostować, poprawić (W. obyczaje dzieci); 7) W. członek wywichnięty = wprawić w swoje miejsce; 8) wywabić, wyczyścić (W. plamę; W. złości w sercu; W. zboże na gumnie = wywiać; W. kruszec ogniem = wypławić, wyczyścić w ogniu); 9) wytrawić (białe głowy czarnawe, gorętsze będąc, ciepłem swojem mleko lepiej ; 10) sprawić, oprawić, wypaproszyć (W. drób, ryby); 11) wypracować, wydoskonalić, wyrobić, wykształcić (W. naukę, sztukę; księgi łacińskie wyprawieńsze, niż greckie; W. sobie rozum nauką); 12) wytresować,  [], ujeździć (W. konia); 13) wystawić, wyrazić, oddać (W. kogo na obrazie; „Odprawa posłów greckich” w teatrze wyprawiona = odegrana); 14) kunsztownie co robić, dokazywać, wydziwiać (W. smyczkiem; słowik gardłkiem wyprawia = treluje); 15) niedok. wyrabiać, stroić (smok dziwne węzły i kręty wyprawia; dygi wyprawia); 16) W. co komu = wyrobić, wyjednać; 17) W. co = zaspokoić, nasycić, dogodzić czemu (W. żądze); 18) W. córkę = dać jej wyprawę, wyposażyć ją; W. syna = wydzielić; 19) W. kogo = oczyścić z zarzutu, usprawiedliwić. W. się, 1) wytłómaczyć się, wyłożyć myśl swoją (czem się zwierzęta żywią, jak się mnożą — krótko się z tego wyprawię = krótko się z tem załatwię w swym wykładzie; nie mógł się słowy W.); 2) połapać się, wyrozumieć, zorjentować się (nie będzie żadnej trudności, z której się nie będziesz mógł W.; snadnie W. się będziesz mógł, co to jest; sędzia się nie wyprawi z jego mowy); 3) wytłómaczyć się, usprawiedliwić się, oczyścić się z zarzutu (W. się u sędziów; W. się z obwinienia); 4) wydobyć się, wyzwolić się, uwolnić się (W. się z sideł, z więzów; dusza z ciała się wyprawi).
Wyprawny, 1) wyrobiony, wykończony, wygładzony, gładki, wytworny (wyprawne słowa przyjemne dla ucha); 2) sprawiony, oprawiony, wypaproszony (wół W.); 3) wyczyszczony (żyto wyprawne = wywiane); 4) wprawny, doświadczony, biegły, wyćwiczony (rzemieślnik W.); 5) sprawny, zwinny (nogi wyprawne; koń W.); 6) tyczący się wyprawy, to jest []podróży albo ekspedycji (powóz W. = podróżny; żołnierze wyprawni).
Wyprażniać, p. Wypróżnić.
Wyprążać, p. Wyprążyć.
Wyprążyć, niedok. wyprążać, wypręgać, wypręgiwać, wyprężyć; W. się, 1) wyprężyć się; 2) wytężyć się, wysilić się.
Wypręgać i W. się, p. Wyprążyć.
Wypręgiwać i W. się, p. Wyprążyć.
Wypros, prośba.
Wyprosić się, oprosiwszy się wypróżnić się; wydać na świat prosięta.
Wyprostać czemu = wydołać, sprostać.
Wyprościć, 1) wyprostować (W. szyję); 2) poprawić, sprostować (W. obyczaje dziatek); W. się, wypaść, skierować się, uderzyć wprost (szturm się na las wyprości).
Wyprowadzać, p. Wyprowadzić.
Wyprowadzić, niedok. wyprowadzać, 1) W. kogo z rozumu = pozbawić go rozumu, zawrócić mu głowę, odurzyć go (piękny Szarmancki wiele panien wyprowadził z rozumu); 2) wyrozumować, wywieść, wykazać.
Wypróchlizna, miejsce wypróchniałe.
Wyprótek, wyporek, dziecko z matki wypróte.
Wypróżniały, który wypróżniał, wypróżniony (przez ustawiczne wojny był w pieniądze W.).
Wypróżnić, niedok. wypróżniać, wydalić, wyprowadzić, wyciągnąć z ciała (wilgotności gojącemi lekarstwami w czas W.).
Wypróżnieć, uledz wypróżnieniu, wypróżnić się.
Wypróżnimieszek, wypróżniworek, wypróżniskrzynka, złodziej, rzezimieszek.
Wypróżniskrzynka, p. Wypróżnimieszek.
Wypróżniworek, p. Wypróżnimieszek.
Wypryskać, wystrzykać, wysprycować (W. ranę). []Wypryskawać, p. Wypryszczeć.
Wypryszczeć, niedok. wypryskawać, wyprysnąć, wyparsknąć.
Wyprzać, niedok. wyprzawać, wyprzeć, zaognić się od ciepła wilgotnego.
Wyprzalina, miejsce wyprzałe, odparzenie.
Wyprzawać, p. Wyprzać.
Wyprządać, wyprzędać, przędąc wysnuwać (W. nici).
Wyprzątać, p. Wyprzątnąć.
Wyprzątnąć, niedok. wyprzątać żołądek = wypróżnić, przeczyścić.
Wyprzeć się, niedok. wypierać się, 1) wypchnąć się, wychylić się, wyłamać się z pod czego (żyła kruszcowa wyparła się = ukazała się na powierzchni); 2) wyłamać się, wybić się (W. się komu z posłuszeństwa).
Wyprzysiądz, niedok. wyprzysięgać, 1)  przysięgą (W. co od kogo); 2) W. kogo z czego = wyzuć przysięgą (W. kogo z majętności).
Wypsować, wypsuć, wyniszczyć.
Wypuchać, puchając wypuścić.
Wypukać i W. się, p. Wypuknąć.
Wypuklasty, wypukły nieco.
Wypuklina, 1) przepuklina, kiła, ruptura; 2) wypukłość.
Wypukły, 1) nazywają się kątami wypukłemi te, które zewnątrz figury wychodzą; 2) który ma rupturę.
Wypuknąć, niedok. wypukać, 1) wydąć się (pępek na wierzch się wypuka); 2) oczy mu wypukły = nabiegły, wyszły na wierzch, napuchły; 3) albo W. się, (o drzewach) pęknąć, wypuścić pączki; W. się, dostać przepukliny, ruptury.
Wypurgować, wyczyścić (W. oczy umysłu swego).
Wypust, 1) wypuszczenie, []wypuszczanie; 2) wycieczka, ekskursja; 3) spust, upust (W. w piecu ludwisarskim; wypusty niebieskie); 4) miejsce wolne około miasta, błonie.
Wypustek, wypuszczek, 1) W. w budowli = część jej wysunięta na przód, wykusz; 2) wypustka w ubraniu; 3) wilk na drzewie, wyrostek, pęd dziki.
Wypustny, wypuszczający (korzeń W. = który wypuszcza z siebie korzeń i łodygę).
Wypustoszyć, spustoszywszy wypróżnić; wytrzebić (W. krainę, piwnicę).
Wypuszczać, p. Wypuścić.
Wypuszczalny, tyczący się wypuszczania (kozła wypuszczalnego wypuści na puszczę).
Wypuszczek, p. Wypustek.
Wypuścić, niedok. wypuszczać, 1) W. żołnierza z służby = zwolnić; 2) wydać (W. głos, słowo, wyrok; W. dziecię na świat); 3) W. strzelbę, działo = wystrzelić; 4) wypuszczać koniowi = popuszczać mu cugli; 5) rozpuścić, rozluźnić (W. suknię za ciasną).
Wypychać zęby = wykłóć,  dłubiąc; wydłubać.
Wypyt, wypytanie, indagacja, śledztwo, egzaminowanie.
Wypytacz, 1) indagator, inkwizytor, egzaminator; 2) śpieg, wywiadowca.
Wypytanie, p. Wypyt.
Wypytlować, pytlując wyczyścić (W. mąkę).
Wyradzać, p. Wyrodzić.
Wyraniać i W. się, p. Wyronić.
Wyraszczać, p. Wyrościć.
Wyraz, 1) nacisk, przycisk (z większym jeszcze wyrazem swoje oświadczenie powtarza; głos tej śpiewaczki do wyrazów ciągłych sposobniejszy, niż do szybkich trudności); 2) W. słowa = brzmienie słowa (nie znaczenie); 3) wyobrażenie, obraz  [], idea czego (bez słów trudny W. i należyte pojęcie; słowo osobliwszy W. w sobie zawierające = znaczenie); 4) obraz, figura, kształt, posąg (wyciąć wyraz z kamienia).
Wyrazić, niedok. wyrażać, wyrazować, 1) rażąc wyprzeć, wyparować (ból mu te słowa wyraża = wyciska); 2) wybić, odbić, wycisnąć (koń podkowę wyraził); 3) W. kogo, co = wydać w obrazie, oddać kogo, co, wyrysować; 4) W. kogo, co = przybrać na siebie czyją postać, oddać, udać kogo, co (W. kogo podobieństwem twarzy, mowy); 5) wyrażać kogo = przedstawiać, reprezentować (W. kogo wobec prawa); 6) przywary często postać cnoty wyrażają = przyjmują, biorą na siebie; 7) W. kogo = oddać, wystawić (Balcera dworzanina po polsku W.); 8) W. słowo = wymówić dobitnie; 9) wyłuszczyć, wyłożyć, wypowiedzieć (gdybym to zaczął wyrażać, długoby było); 10) W. sobie co w kontrakcie = zastrzedz, wymówić; W. się, 1) W. się przeciw komu w drodze = zjawić się, ukazać się; 2) wyrwać się, wypaść.
Wyrazosłów, wyraz techniczny, termin naukowy.
Wyrazować, p. Wyrazić.
Wyraźliwość, rzeczow. od Wyraźliwy.
Wyraźliwy, 1) wyraźny, zrozumiały, dobitny, dosadny (W. i jasny ku zrozumieniu); 2) wywołujący wrażenie, poruszający, wzruszający (przemowa wielce wyraźliwa).
Wyrąb, wyrąbek, wyrębek, to, co wyrąbano, kawał wyrąbany.
Wyrąbać, wyrąbić, wyrębić, wyrąbnąć, niedok. wyrębować, 1) W. siekierę i t. d. = wyszczerbić, nadpsuć rąbaniem; 2) wyciosać, obrąbać, []wyrobić siekierą (W. drzewo).
Wyrąbek, p. Wyrąb.
Wyrąbić, p. Wyrąbać.
Wyrąbnąć, p. Wyrąbać.
Wyrębek, p. Wyrąb.
Wyrębić, p. Wyrąbać.
Wyrębl, p. Wyrębla.
Wyrębla, wyrębl, otwór wyrąbany, przerębel.
Wyręblak, 1) kawał wyrąbany; 2) orzech łatwy do wyłuskania.
Wyrębne, opłata za wyrąbanie.
Wyrębować, p. Wyrąbać.
Wyręczać, p. Wyręczyć.
Wyręczyć, niedok. wyręczać, zaręczywszy wyzwolić (W. kogo z więzienia).
Wyrgnąć, wyrnąć, niedok. wyrynać, wydobyć się na wierzch, wynurzyć się.
Wyrnąć, p. Wyrgnąć.
Wyrobczy, wyrobiony, uprawny (rola wyrobcza).
Wyrobek, albo Wyrobotek, 1) wyrobienie, wyrabianie; rzecz wyrobiona (W. piwa; swobody krwawym przodków nam zostawione wyrobkiem); 2) zapłata, zasługi za robotę; 3) dorobek, dobytek (W. synowski w dział nie wchodzi).
Wyrobić, niedok. wyrabiać, 1) W. pole = uprawić; 2) wyrabiać czem, z czem = dokazywać z czem, robić z czem co się podoba, używać podług woli (W. koniem; po opadnieniu wody okrętem wyrabiać nie mogli = kierować); 3) zdobyć robotą, zarobić (W. chleb sobie, utrzymanie); 4) wycieńczyć robotą (W. konie); W. się, wyzwolić się z długu robotą, odrobić dług.
Wyrobotek, p. Wyrobek.
Wyrocznica, miejsce wydawania wyroków (lichtarze przeciwko wyrocznicy).
Wyroczyć, wyrokować.
Wyrodzić, niedok. wyradzać, urodzić wyrodka; W. się, wysilić się rodzeniem, stać się niepłodnym.
Wyrodziły, 1) który się []wysilił rodzeniem, który przestał rodzić, być płodnym (grunt W.); 2) który się wyrodził, który ród swój spodlił, wyrodny.
Wyroić, niedok. wyrajać, (o napojach) = wyrobić, wyfermentować.
Wyrok: wisi to na wyroku = rzecz to jeszcze nie rozstrzygnięta; W. czemu uczynić = wyrzec się czego, wziąć rozbrat z czem.
Wyrondować, wyrobić na okrągło (W. blachę).
Wyronić, niedok. wyraniać, 1) wyrzucić, zrzucić, dać wypaść (W. zęby, rogi); 2) obluzować, wyruszyć (wiatr latorośl wyronił); 3) W. z kalety = wyrzucić na marne; 4) W. z pamięci = wypuścić, zatrzeć w pamięci; W. się z karbów = wypaść z karbów.
Wyroń, koń który już zęby stracił.
Wyrosłek, wyrostek, młokos.
Wyrost, wyrastanie, wyrośnięcie, wzrost.
Wyrostnąć, wyrosnąć.
Wyroszczony, wyrosły, dorosły.
Wyrościć, niedok. wyraszczać, przyczynić się do wyrośnięcia (maść na wyroszczenie ciała w ranach).
Wyroślina, narośl na ciele.
Wyrowek, rowek wyryty (W. rzeki = koryto, łożysko).
Wyrozumialność, wyrozumność, wyrozumienie, zrozumiałość, jasność.
Wyrozumialny, wyrozumny, wyrozumiany, zrozumiały, jasny.
Wyrozumiany, p. Wyrozumialny.
Wyrozumieć, 1) W. czemu = zrozumieć co; 2) W. komu = okazać się wyrozumiałym dla kogo.
Wyrozumienie, 1) pojętność; 2) treść, znaczenie, sens (tego listu W. było takie...); 3) p. Wyrozumialność.
Wyrozumność, p. Wyrozumialność. []Wyrozumny, p. Wyrozumialny.
Wyrównawać, p. Wyrównić.
Wyrówniać, p. Wyrównić.
Wyrównić, niedok. wyrówniać, wyrównawać, wyrównać.
Wyrt, p. Wirt.
Wyruchać, p. Wyruszyć.
Wyruchywać, p. Wyruszyć.
Wyrumować, 1) wyprzątnąć, wypróżnić; 2) wypędzić, wygnać.
Wyrunąć, W. się, wyledz, runąwszy wysypać się (Kijów wyrunął się na spotkanie króla).
Wyruszać, p. Wyruszyć.
Wyruszyć, niedok. wyruszać, wyruchać, wyruchywać, wyrwać, wydobyć ruszaniem (W. drzewo z korzeniem, ząb z dziąsła); W. się, wyrosnąć, pójść w górę (ciasto wyruszyło się).
Wyrwa, ten, co drugich szarpie na majątku, na sławie; urwis.
Wyrwiczopek, korkociąg.
Wyryciel, ten, co wyrył, wyrzeźbił co.
Wyrynać, p. Wyrgnąć.
Wyrywać: rozmawiali, każdy to i owo wyrywając = wtrącając swoje dorywczo.
Wyrywczy, dorywczy, wyrywający się (W. z lasu rozbój).
Wyrzazać i W. się, p. Wyrznąć.
Wyrząd, wyrządzenie.
Wyrządzać, p. Wyrządzić.
Wyrządzić, wyrzędzić, niedok. wyrządzać, wyrzędać, 1) oddać, złożyć (trybut z hołdem i posłuszeństwo zawojowani im wyrządzili; W. pokłon; W. powinność = spełnić); 2) W. kogo dokąd = wyprawić, wyporządzić na drogę (W. synów do cudzych ziem); 3) wysłać, wykomenderować. (W. legata, aby nieprzyjacielowi drogę zaszedł); W. się, 1) wybrać się, wyporządzić się na drogę; 2) My ze złemi ludźmi biesiady stroić, uczty na nie sprawować i ich []szkapom i chłopom się wyrządzać mamy? = dogadzać im z naszą niewygodą, szkodą.
Wyrzeczony, 1) p. Wyrzekły; 2) postanowiony, ułożony.
Wyrzednieć, p. Wyrzedzieć.
Wyrzedzieć, wyrzednieć, przerzedzić się.
Wyrzekły, wyrzeczony, którego się wyrzekli (syn W.).
Wyrzetelnić co = 1) wykazać rzetelność czego, udowodnić; 2) zlikwidować, uiścić, spłacić (W. długi).
Wyrzezacz, wyrzynacz.
Wyrzezać i W. się, p. Wyrznąć.
Wyrzezaniec, p. Wyrzezek.
Wyrzezek, wyrzezaniec, 1) dziecię z wnętrzności matki wyrznięte, wyporek; 2) rzezaniec, kastrat.
Wyrzezywać i W. się, p. Wyrznąć.
Wyrzędać, p. Wyrządzić.
Wyrzędzić, p. Wyrządzić.
Wyrznąć, wyrzezać, wyrzazać, niedok. wyrzynać, 1) W. kogo = wytrzebić, wykastrować; 2) wyzwolić, uwolnić gwałtem (W. kogo z związków małżeńskich); 3) W. słowa = wymówić dosadnie, wyrąbać; W. się, wyrobić się, zużyć się przez rznięcie (nóż się wyrzezał).
Wyrzucać, p. Wyrzucić.
Wyrzucić, niedok. wyrzucać, wyjawić (czego wymówić nie mógł, przez usta towarzysza swego wyrzucił; W. tajemnicę).
Wyrzut, 1) albo wyrzuta, wyrzucanie, wyrzucenie (W. uczynili z okrętu; W. tchu z ust); 2) albo wyrzutek w liczbie mn. odpadki, śmiecie, skrawki (wyrzutki z ogrodów dają świniom).
Wyrzuta, p. Wyrzut.
Wyrzutek, 1) p. Wyrzut; 2) dziecię martwo urodzone, poronione; 3) podrzutek, znajdek.
Wyrzutnik, ten, co komu []robi wyrzuty, wymawiacz.
Wyrzynalny, tyczący się wyrzynania.
Wysać, p. Wyssać.
Wysad, p. Wysada.
Wysada, wysad, 1) front gmachu; 2) sadzenie się na co, przesada, afektacja; 3) przywilej.
Wysadki, ogrodowizny zachowywane przez zimę, aby na wiosnę dały nasienie, jak marchew, buraki, kalarepa.
Wysadny, 1) wysadzony, wysunięty, wystający (W. ogon koński); 2) przesadny, zbyt afektowany.
Wysadzać, p. Wysadzić.
Wysadzić, niedok. wysadzać, 1) W. wodę z łożyska = wyprowadzić, odprowadzić; 2) wyrugować, wyprzeć (W. kogo z tronu; wysadzę amantów i sam jej sercem zawładnę); 3) wystawić, nadstawić, narazić (W. swe ciało na działa, na sztych); 4) W. kogo na dostojeństwo, na tron = wywyższyć, wynieść; 5) zrobić wydatnym, wystającym (malarz cieniami, farbami rzeczy wysadza); 6) W. w górę = wzbić się, wznieść się; 7) W. kogo na głupca i t. p. = wykierować, wystrychnąć; W. się, 1) niedok. być wypukłym, wystawać (rzeźba wysadzająca się; litery, z początku ledwie znaczne, wysadzą się z czasem; malarz cieniami); 8) wybić się, wystąpić (złość mu się wysadza na czole); 9) wynieść się, wywyższyć się, wzbić się nad drugich (często się zdradza, kto się wysadza); W. się z czem = szczycić się, chełpić się, pysznić się 
Wysep, 1) wyspa; 2) nasyp, grobla, tama.
Wysepek, zdrob. od Wysep.
Wysepka, wysypka.
Wysepnik, mieszkaniec wyspy, wyspiarz. []Wysepny, tyczący się wyspy.
Wysfor, p. Wyswor.
Wysiać, niedok. wysiewać, wyczyścić przesiewając (W. mąkę).
Wysiadać, p. Wysiedzieć.
Wysiadka, ławka przed domem.
Wysiadły, wydatny, wyniosły (pagórek W.).
Wysiadywać, p. Wysiedzieć.
Wysiągnąć, p. Wysięgnąć.
Wysiąkać, p. Wysiąknąć.
Wysiąknąć, wysięknąć, niedok. wysiąkać, wysiękać, wysiękować, sącząc się wyciec, wystąpić (krew zpod ciernia wysiąka na czoło).
Wysiąść, wysieść, niedok. wysiadać, 1) wyjść, by usiąść (wysiadł na galerję); 2) wznieść się, podnieść się (gdzie tonie były, góry wysiadły).
Wysiec się, p. Wysiekać się.
Wysiedzieć, niedok. wysiadać, wysiadywać, 1) wymieszkać pewien czas (po wysiedzeniu 13 lat, będą dawać z miasta podatki); 2) wysiadywać posesję = wytrzymywać, trzymać w zastawie do wybrania długu; 3) W. albo W. się przed kim = usiedzieć w spokoju (W. przed Tatarami w ukryciu; dziewka ładna przed żołnierzem się nie wysiedzi; przed bluźnierstwami Bóg się nie wysiedział = nie miał spokoju); W. się, utrzymać się, wytrzymać (i w własnym domu człek się nie wysiedzi; W. się na tronie; nie wysiedzieli się na pustyni, nie mając co jeść).
Wysiekactwo, szermierka.
Wysiekacki, tyczący się wysiekacza, szermierski.
Wysiekacz, rębacz, gladjator, szermierz.
Wysiekać się, wysiec się, wysieknąć się, 1) wymknąć się, wyśliznąć się (W. się jak piskorz); []2) W. się piętami = uciec, drapnąć.
Wysieknąć się, p. Wysiekać się.
Wysiepać, wysiepnąć, wyszarpnąć, wytargnąć, wydrzeć (W. strzałę z rany, dąb z ziemi).
Wysiepnąć, p. Wysiepać.
Wysierbnąć, pochłonąć (zmiłuj się nade mną, Boże, bo mię wysierbnął 
Wysiewać, p. Wysiać.
Wysięgnąć, wysiągnąć, 1) sięgnąwszy wysunąć; 2) wystarczyć.
Wysiękać, p. Wysiąknąć.
Wysięknąć, p. Wysiąknąć.
Wysiękować, p. Wysiąknąć.
Wysił, wysilenie, wysilenie się, wytężenie.
Wyskać, piszczeć, krzyczeć.
Wyskakować, wyskakiwać.
Wyskarbić, wyjednać co jak skarb drogi, zaskarbić (W. cnotami niebo).
Wyskipić, wysypać, wylać.
Wyskipieć, p. Wykipieć.
Wysklać, wyskolić, wyskomleć, wyprosić, wyskwierczeć.
Wyskoczny, 1) wyskakujący, skoczny, zwinny, szybki; 2) z wyskoczenia pochodzący, który wyskoczył (wyskoczna z drzewa latorośl).
Wyskok, 1) wyskoczenie, wyskakiwanie, skok nazewnątrz; 2) wytrysk (W. wody, zdroju, wina z pod prasy); 3) wybuch, wybryk (W. dowcipu, namiętności).
Wyskolić, p. Wysklać.
Wyskubać się, niedok. wyskubywać się, wyguzdrać się, wystroić się (nim się wyskubała, wymuskała...; nim się stary namyśli, odważy, wyskubie...).
Wysławca, wysławiacz.
Wysławić, niedok. wysławiać, wysławować, 1) ogłosić ze sławą (Bóg Chrystusa wysławił ubłagalnikiem; wysławia, iż już śmierć przed Nim mocy niema); 2) wysławować słowa = wygłaszać. []Wysławiać, p. Wysławić.
Wysławować, p. Wysławić.
Wysłodnęć, nabyć słodyczy, wyzbyć się goryczy, kwasu.
Wysłowić, niedok. wysłowiać, wymówić, wypowiedzieć, wyrazić (W. słowo, kłamstwo; wysłowię wam, jako dobry jest Bóg).
Wysłowiać, p. Wysłowić.
Wysłów, wyraz, wysłowienie (szczęśliwość nad W.).
Wysłuchacz, ten, co wysłuchuje.
Wysłuchać, wysłuszać, wysłyszeć, wywiedzieć się słuchem, wyrozumieć uchem (gdy wysłyszeli, zmiarkowali, że to o nich mowa; ani ucho wysłuchało, ani myśl może pojmować, co Bóg swym zgotował; od Heroda wysłyszeli święci królowie...).
Wysłuchawać, wysłuchiwać.
Wysługa, 1) to, co kto wysłużył, zapłata, zasługi, nagroda; 2) usługa, przysługa (gotów do wysługi).
Wysługować, wysługiwać.
Wysłuszać, p. Wysłuchać.
Wysłuszca, ten, co wysłuchuje.
Wysłużyć się, wybyć w służbie, odbyć służbę (żołnierz wysłużył się).
Wysmoktać, niedok. wysmoktywać, smokcząc wyciągnąć, wyssać (na wysiewki nalać wody gorącej, aby resztę wysmoktała).
Wysmoktywać, p. Wysmoktać.
Wysmukać, p. Wysmuknąć.
Wysmukiwać, p. Wysmuknąć.
Wysmuknąć, niedok. wysmukać, wysmykać, wysmukiwać, wyszmukiwać, 1) W. ręce = wyciągnąć, wysunąć, wystawić; 2) wymuskać, wygłaskać.
Wysmużyć, wymalować, wymuskać, wygłaskać.
Wysnuć się, wysnować się, niedok. wysnuwać się, wyplątać się,  [] się, wykręcić się z czego.
Wysoce, wysoko.
Wysocza, wyż, wyża, wysza, wyższa, wysoczyzna, wysokość.
Wysoczki, wysokuteńki, wysokuteneczki, zdrob. od Wysoki.
Wysoki kolor = jasny.
Wysokodzierżawny, bardzo potężny.
Wysokogłosy, mający głos wysoki, silny.
Wysokoletny, wysokolotny, wysoko latający, górnolotny (hardość wysokoletna; W. głos).
Wysokolotny, p. Wysokoletny.
Wysokomierca, pyszałek, zarozumialec.
Wysokomierstwo, duma, zarozumiałość.
Wysokomyślny, 1) górnomyślny, wysoko patrzący, dumny; 2) wspaniałomyślny.
Wysokopiecny, o piecu hutniczym wysokim (fabryka wysokopiecna).
Wysokuteneczki, p. Wysoczki.
Wysokuteńki, p. Wysoczki.
Wysonować, wygrzać na słońcu.
, p. Wyspaczyć.
, p. Wyszpocić.
Wyspaczyć, niedok. wyspaczać, wypaczyć, wykrzywić.
Wyspać, niedok. wysypiać co = wyzbyć się czego przez spanie (W. wino wczorajsze).
Wyspokoić się, niedok. wyspokajać się, wywczasować się, wyspać się.
Wyspokajać się, p. Wyspokoić się.
Wysprz, w górę; na prost (spojrzeć W.).
Wyssać, wysać, niedok. wysysać, 1) W. kogo = ssaniem wycieńczyć, wymęczyć; 2) wycieńczyć, wyeksploatować, wyzyskać (W. kogo co do szeląga); 3) wyzuć (W. kogo marnotrawstwem z majątku).
Wyssany, wycieńczony, zblazowany (W. gach toczy bezsilny bok i drżące nogi).
Wysszy, wyszszy, wyższy.
Wysszyć, wyższyć, wywyższać, podwyższać [](W. swój język, obcemu językowi nie dać go potłumić).
Wystać, niedok. wystawać, 1) wysunąć się, zwrócić się ku czemu (owoc ku słońcu wystał); 2) wyłonić się, wyjść, powstać (z matczynej posoki Pegaz wystał; słońce z wody wystało); 3) W. z czego = wyjść, wyzuć się; porzucić co (wystała z człowieczej postaci); 4) wystąpić z czego, porzucić co (W. z rzemiosła, ze szkoły, z bractwa, z klasztoru); 5) W. od kogo = odstać; opuścić go, zerwać z nim (wieś wystała od pana i do inszego się pana przeprowadziła; W. z urzędu = złożyć urząd); 6) wystarczyć (pieniędzy na co nie wystaje).
Wystały, 1) dojrzały, stateczny (rozum W.); 2) który ochłonął, przyszedł do siebie, ustatkowany (umysł z gniewu W.); 3) wystający (wąsy u futra drzwi, końce wystałe do wmurowania).
Wystarzały, 1) który wystarzał; 2) wino wystarzałe = wytrawne, wystałe; 3) słowo wystarzałe = przestarzałe, wywietrzałe.
Wystarzeć, W. się, 1) zestarzeć się; 2) W. się z rozumu = stracić rozum przez starość, zdziecinnieć.
Wystatczać, p. Wystatczyć.
Wystatczyć, niedok. wystatczać, 1) wystarczyć; 2) wydołać, sprostać, dać radę.
Wystawa, 1) wystawienie, wystawianie (W. gmachu); 2) W. słowna = wykład, opis (w najtkliwszych wyrazach, w najsłodszej wystawie kreślił mi tęsknotę); 3) W. u sukni = wyłoga, obłożenie szczególniej futrzane; 4) przepych, zbytek, parada, pompa.
Wystawiać, p. Wystawić.
Wystawić, niedok.   [] , wystawować, 1) dać na zakład; 2) W. zwierza = ruszyć, wyruszyć z kniei; 3) miasto już z granic krainy wystawione = wysunięte, za granicą leżące; 4) W. kogo na nierząd = wydać, popchnąć do nierządu; 5) W. co przed oczy = unaocznić, uzmysłowić (łamanie chleba wystawia, co się z ciałem Pańskiem dziać miało); 6) oddać, wyrazić (W. co w hafcie); 7) zamierzyłem polskiego nowego Ezopa W. (= wydać, oddać po polsku, wyłożyć językiem polskim); 8) uprzytomnić (miłość tobie we śnie mnie wystawuje); 9) popisać się, wysadzić się, szczycić się, chełpić się; 10) unieśmiertelnić chełpliwie, wynieść, wsławić (giganty chcieli swe imię W.); 11) zaszczycić, zalecić, wywyższyć, odznaczyć (cnotę szczodrobliwością W.); W. się, 1) wysadzić się, wystąpić na wierzch, wyjść (oko mu się wystawiło); 2) wysadzić się, popisać się, wyjechać z czem na popis, chełpić się, chwalić się czem (nie wystawiaj się mędrostkami twemi; W. się w swoim rzemiośle).
Wystawka, zdrobn. od Wystawa.
Wystawniczek, człowiek lubiący się pokazać, afektowany, elegant.
Wystawny, 1) wystawiony, wybudowany (dom W.), 2) wyniosły, wysoki, wydatny (piramidy pod niebo wystawne).
Wystąpić, niedok. występować, 1) popełnić występek, przewinić, wykroczyć, zgrzeszyć (W. w czem, przeciw czemu); 2)  w skutek = przyjść do skutku, uskutecznić się; 3) chodzeniem rozszerzyć; wydeptać, wychodzić co, wykrzywić co (W. obuwie); 4) W. suknię = wypuścić, rozszerzyć; []5) W. z omylnego mniemania = otrząsnąć się.
Wysterczać, p. Wysterczyć.
Wysterczyć, wystyrczyć, wystorzyć, wystrożyć, wystroszyć, wystorczyć, niedok. wysterczać, wystyrczać, 1) wystawić aby sterczało, wytknąć, wysadzić (W. chorągiew na ratuszu w stronę pożaru); 2) wyłączyć, wykluczyć, wyzuć (W. kogo z dziedzictwa; z Trójcy św. żadnej osoby W. nie można); 3) stanąć sztorcem, wznieść, wyprężyć się ku górze).
Występ, występek, przestępstwo.
Występca, p. Występnik.
Występek, występ.
Występnica, kobieta występna, przestępczyni.
Występnik, występca, człowiek występny, przestępca.
Występny, 1) karny, kryminalny (sprawa występna albo pokarna); 2) pieniądze występne = kara pieniężna.
Występować, p. Wystąpić.
Występstwo, 1) występność; 2) przestępstwo, występek, grzech.
Wystorczyć, p. Wysterczyć.
Wystorzyć, p. Wysterczyć.
Wystosować, wyszykować w stos, ułożyć w stos wysoki (W. drwa).
Wystrajać i W. się, p. Wystroić.
Wystrawować kogo = wytrzymać go na swojej strawie.
Wystroga, przestroga.
Wystroić, niedok. wystrajać, 1) nastroić gruntownie, wykorygować (W. struny lutni); 2) wyprawić (W. gody); 3) wykonać, spełnić (W. zbrodnię); 4) W. orację = wypalić, wyciąć, palnąć; W. się, wybrać się, przygotować się, wyprawić się (wystroił się przeciw niemu, i starli się z sobą).
Wystroszyć, p. Wysterczyć.
Wystrożyć, p. Wysterczyć.
Wystrychać, p. Wystrychnąć. []Wystrychnąć, niedok. wystrychać, 1) wyrysować, wymalować,  wystawić w obrazie; 2) W. kogo skąd = wyrugować, wysadzić, wyparować; 3) wyrosnąć, wystrzelić, wybujać wysoko; W. się od czego = wykręcić się, wycofać się, wywikłać się.
Wystrychniejszy, wytworniejszy, szykowniejszy, więcej elegancki (W. sposób mówienia).
Wystrzedz, niedok. wystrzegać, 1) ostrzedz, przestrzedz, upomnieć; 2) uniknąć czego (niebezpieczność obaczona łacniej bywa wystrzeżona; zbytki mają być wystrzegane).
Wystrzelać, p. Wystrzelić.
Wystrzelić, niedok. wystrzelać, 1) W. z pamięci = wypuścić z pamięci, zapomnieć; 2) wystrzelać = wytrzeć, zniszczyć przez strzelanie (W. zapał u armaty); 3) pierzchnąć, uciec, wypaść, wylecieć (W. z domu); 4) W. od czego = odstrzelić się,  się, odpaść (W. od przymierza z Bogiem).
Wystrzelny, wystrzelony.
Wystrzykać, p. Wystrzyknąć.
Wystrzykiwać, p. Wystrzyknąć.
Wystrzyknąć, niedok. wystrzykać, wystrzykiwać, wytrysnąć.
Wystukować, wysztukować, wystukiwać.
Wysturkać, p. 
Wysturkiwać, p. Wyszturchnąć.
Wysturknąć, p. Wyszturchnąć.
Wystydać, p. Wystydnąć.
Wystydnąć, niedok. wystydać, wystygnąć.
Wystyrczać, p. Wysterczyć.
Wystyrczyć, p. Wysterczyć.
Wysuć, wysypać.
Wysunąć, niedok. wysuwać, wysypać; W. się, wysypać się.
Wyswobodca, p. Wyświebodziciel. []Wyswobodnik, p. Wyświebodziciel.
Wyswor, wysfor, wysworowanie.
Wysycić, nakarmić, nasycić.
Wysypać, niedok. wysypywać, 1) sypiąc wytworzyć, usypać (W. wyspę); 2) sypaniem wypełnić, wyrównać, zasypać (W. rów).
Wysypiać, p. Wyspać.
Wysypywać, p. Wysypać.
Wysys, wysysanie, wyssanie (na W. krwi trzymasz zbójców).
Wysysobeczka, wysysokufa, opój, pijak, wydmikufel.
Wysysokufa, p. Wysysobeczka.
Wysza, p. Wysocza.
Wyszacować kogo = wynicować, wybrać z niego wzorki.
Wyszalbierować, 1) W. co na kim = wyłudzić, wykpić, wymachlować; 2) przewodzić nad kim, W. = dokazywać szalbierstwami.
Wyszalić, szaleństwami wyjednać, wymódz, wymusić (powiat Michałowski na Leszku wyszalili).
Wyszastać, niedok. wyszastywać, 1) W. kogo skąd = z szastaniem wyruszyć, wypędzić; 2) szastając wypłókać, wyczyścić (W. kieliszki z wody, aby prędzej wyschły; złowione ryby W. z mułu).
Wyszastywać, p. Wyszastać.
Wyszcie, p. Wyście.
Wyszczególniać, p. Wyszczególnić.
Wyszczególnić, niedok. wyszczególniać, wyłożyć, wyjaśnić szczegółowo (W. nowy wyraz).
Wyszczerkać, niedok. wyszczerkiwać, wytrysnąć, wyprysnąć, wydobyć się gwałtem (róże z jej ust i purpury żywe wyszczerkają).
Wyszczerkiwać, p. Wyszczerkać.
Wyszczerny, wyszczerzony.
Wyszczerzać i W. się, p. Wyszczerzyć.
Wyszczerzyć, niedok.   [] , wystawić, wysunąć, pokazać, wywalić (W. język, zęby; W. oczy = wytrzeszczyć); W. się, wyłuszczyć się, wydobyć się, wymknąć się (dojrzały owies wyszczerza się).
Wyszczuplić, uszczuplając wycieńczyć (dzień wyszczuplił księżyc).
Wyszczykać, p. Wyszczyknąć.
Wyszczyknąć, niedok. wyszczykać, wyszczykować, wyskubać, wyrwać (W. kwiaty).
Wyszczykować, p. Wyszczyknąć.
Wyszczyniać, p. Wyszczynić.
Wyszczynić, niedok. wyszczyniać, wychylić z pod czego, wytknąć, wysadzić (W. łeb z wody).
Wyszczypać, p. Wyszczypnąć.
Wyszczypnąć, niedok. wyszczypać, wyszczypować, 1) uszczypnąwszy wyrwać (W. policzek); 2) wybrać, wyszukać (te munsztuki z nieprzebranej liczby munsztuków są wyszczypnione).
Wyszczypować, p. Wyszczypnąć.
Wyszczyrbić, wyszczerbić.
Wyszej, p. Wyższej.
Wyszka, p. Wyżyna.
Wyszlabizować, p. Wyślabizować.
Wyszlakować, wyślakować, wyśledzić, wytropić, wynaleźć.
Wyszłapać, wyśłapać, wyszłapić, szłapiąc wydeptać.
Wyszłapić, p. Wyszłapać.
Wyszmalcować, wyśmalcować, wyszmelcować, wysmażyć, wytopić, wypławić przez ogień (W. węgierki na powidła).
Wyszmatać, wyszmatnąć, niedok. wyszmatywać, 1) W. kogo = wybić szmatą; 2) W. kogo słowami = wyłajać.
Wyszmatywać, p. Wyszmatać.
Wyszmatnąć, p. Wyszmatać. []Wyszmukiwać, p. Wysmuknąć.
Wyszni, górny (zamek W.).
Wysznicerować, wydłubać po snycersko, wyrznąć.
Wyszokrajca, złodziej grosza publicznego.
Wyszpacać, p. Wyszpocić.
Wyszpaczać, p. Wyszpocić.
Wyszpecić, zrobić zupełnie szpetnym; W. się, wyszpetnieć, wyrodzić się szpetnie, stać się zupełnie szpetnym.
Wyszperacz, p. Wyszperownik.
Wyszperlać, wyszpyrać, wyszperować, wyszpyrować, wyszperać, wygrzebać, wyszukać, wykryć.
Wyszperować, p. Wyszperlać.
Wyszperownik, wyszperacz, wyszpyracz, ten, co wyszperał, odkrywca.
Wyszpilować, wyśpilować, skłóć, pokłóć.
Wyszpocić, niedok. wyszpacać, wyspaczać, wyszpaczać, szpetnie wykrzywić, wykręcić, wykoślawić, wypaczyć (W. gębę, naukę czyją; wyszpocił rzezaniec naturę); 3) zboczyć, wykroczyć z drogi prostej; 4) wyszydzić, skarykaturować; W. się, wypaczyć się (wyszpociły się prawa, obyczaje).
Wyszpyracz, p. Wyszperownik.
Wyszpyrać, p. Wyszperlać.
Wyszpyrować, p. Wyszperlać.
Wyszszy, p. Wysszy.
Wyszszyć, p. Wyszyć.
Wyształtować, p. Wykształtować.
Wysztukować, 1) chusty w praniu = wyszastać; 2) wystukiwać.
Wyszturchnąć, wyszturknąć, wysturknąć, wysturkać, niedok. wysturkiwać, szturchnąwszy wyciąć kogo kułakiem, łokciem.
Wyszturknąć, p. Wyszturchnąć.
Wyszudzać, p. Wyszydzić. []Wyszudzić, 1) wyszydzić; 2) p. Wyszydzić.
Wyszukawacz, wyszukiwacz.
Wyszulec, wiszar, ziele, którym pokrywają strzechy.
Wyszum, wyszumiałość, wytrzeźwienie, wyszumienie.
Wyszumiałość, p. Wyszum.
Wyszumać, wyszumieć.
Wyszybować się, szybując wynieść się, wysadzić się w górę, wznieść się.
Wyszyć, wyszszyć, wywyższać.
Wyszydzić, wyszudzić, niedok. wyszydzać co na kim = szydersko wykpić; wyłudzić.
Wyszymować, wyszumować.
Wyszynka, gatunek główni, szabli, pałasza.
Wyszyplać, p. Wyszypleć.
Wyszypleć, niedok. wyszyplać worek = wyskubać, wypróżnić nieznacznie, powoli.
Wyście, wyszcie, wyjście.
Wyścieczka, wycieczka.
Wyścigły, którego można wyścignąć, dościgły.
Wyścignąć, niedok. wyścigać rozumem = doścignąć, dojść, dociec (W. rozumem sprawy Boże).
Wyścinać, wyciąć, wyrznąć, wygładzić mieczem.
Wyść, wyjść.
Wyślabizować, wyszlabizować, wysylabizować.
Wyśladować, 1) wyśledzić; 2) p. Wyśledzić.
Wyślakować, p. Wyszlakować.
Wyśledzić, wyśladować, niedok. wyśledzać, wybadać co, dociec, dojść czego (W. sądy boskie).
Wyślepiać, p. Wyślepić.
Wyślepić, niedok. wyślepiać, 1) W. co = ślepiając przejrzeć; 2) W. kogo = oślepić.
Wyślizać się, wyślizgiwać się.
Wyśłapać, p. Wyszłapać.
Wyśmalcować, p. Wyszmalcować.
Wyśmiardnąć, wyśmierdzieć, prześmiardnąć.
Wyśmiech, pośmiewisko. []Wyśmierdzieć, 1) wywietrzeć ze smrodu; 2) p. Wyśmiardnąć.
Wyśnić, ziścić to, co się śniło (woły tłuste i chude wyśniły siedem lat żyznych i siedem głodnych).
Wyśniecić, wyrzucić, wyronić, zgubić (W. pióra).
Wyśpiech, wyśpieszenie, pośpiech w wygotowaniu czego.
Wyśpiegować kogo = doświadczyć, wybadać (wyśpieguj mię, Boże).
Wyśpieszyć, z pośpiechem wygotować.
Wyśpiewywać kogo, co = opiewać.
Wyśpilować, p. Wyszpilować.
Wyśszej, p. Wyższej.
Wyświadczać, p. Wyświadczyć.
Wyświadczyć, niedok. wyświadczać, wykazać dowodnie, zaświadczyć, udowodnić, dowieść (że ta woda zawiera wapno, oko wyświadcza; proroctwo to sam skutek wyświadczył = wyjawił, ziścił); 2) poświadczyć, zaświadczyć (jest poddany Heroda, jak o tem wyznanie nasze wyświadcza); 3) oczyścić swojem zaświadczeniem, usprawiedliwić (Piotrowin wyświadczywszy biskupa, wrócił do grobu); 4) W. kogo = wyzwać na świadka; 5) wyjawić świadecznie (na sądzie ostatecznym wszystkie grzechy będą wyświadczone); 6) W. kogo z kraju, z miasta = wygnać, wyświecić, wypędzić.
Wyświebodzać, p. Wyświebodzić.
Wyświebodziciel, wyswobodnik, wyswobodca, wyswobodziciel.
Wyświebodzić, niedok. wyświebodzać, wyswobodzić.
Wyświecać, p. Wyświecić.
Wyświeceniec, człowiek wyświecony skąd, wygnaniec, wywołaniec.
Wyświecić, niedok. wyświecać, 1) jasno wytknąć (wyświecają  [] w czasie nieprzyzwoitym bawiącego się); 2) W. przed ludźmi czem = błysnąć, pokazać się, popisać się czem nagannem; 3) wyświecać komu = wyprowadzając go, świecić, przyświecać mu.
Wyświęcać, p. Wyświęcić.
Wyświęcić, niedok. wyświęcać, wyzuć z świętości, pozbawić święceń.
Wytaczać i W. się, p. Wytoczyć.
Wytańcować sobie = wytańczyć się, natańczyć się dowoli.
Wytarać, wytarzać.
Wytarczka, wycieczka wojenna.
Wytargać, p. Wytargnąć.
Wytargnąć, wytargać, niedok. wytargawać, 1) targnąwszy wyrwać, wydrzeć (W. z zębów wilkowi); 2) zrobić wycieczkę na nieprzyjaciela, wypaść na niego.
, p. Wytargnąć.
 co na kim = wymusić (W. na nieprzyjacielu zamek, pokój; ani prośbą, ani pieniędzmi tego na Cyceronie W. nie mogli).
Wytarty, utarty, oklepany (udaje myśl wytartą za nową).
Wytąpać, wytępać, 1) W. co = wytupać, tupaniem wymusić; 2) W. kogo = tupaniem wystraszyć, wypędzić.
Wytchnąć, niedok. wydychać, wytychać, 1) W. komu = dać komu wytchnąć, pozwolić odpocząć (W. wołom, wojsku); 2) wywietrzyć, wystygnąć; obmierznąć, uprzykrzyć się (wytchło mi tej miłości; wytchło mi macochy, tytułów); 3) zrobić obmierzłym, obmierzić co.
Wytecz, p. Wytycz.
Wytecznik, p. Wytycznik.
, witeczny, zwycięski.
, p. Wytyczny.
Wyterminować, 1) W. ucznia, chłopca =  [] na czeladnika; 2) wyrugować, wykwitować (W. kogo z majętności).
Wytępać, p. Wytąpać.
Wytknąć, niedok. wytykać, wytykawać, 1) wyznaczyć, wskazawszy wybrać (W. co dziesiątego żołnierza z kompanji); 2) dziesiątą część czego wybrać, dziesięcinę wybrać (wytykam, decimo; wytykać z drobiu, z bydła); 3) wyrazić, wydać, nacechować (jego twarz wytykała człeka nieszczęśliwego); 4) wytykać = rzucać w oczy, robić widocznym, widoczniejszym (cnoty ojca jeszcze go bardziej wytykały); 5) W. kogo = wydać na sztych, wystawić na szaniec, narazić; 6) W. kogo w czem = zarzucić mu co, zauważyć go w czem, przekonać o co, zdybać na czem (W. kogo w fałszu, w błędzie, w niewierności; nie wytkniony = nieposzlakowany); 7) W. nogę ze stawu = wybić, wywichnąć.
Wytłoczynny, tyczący się wytłoczyn, wytłoczynowy.
Wytłuc się, wybić się z biedą, wygramolić się.
Wytoczyć, niedok. wytaczać, 1) wysunąć, wytknąć, wyścibić (W. język); 2) wysnuć, wydobyć (pająk wnętrzności własne z siebie wytacza); 3) wywrzeć (W. swój impet na nieprzyjaciela); 4) W. wojsko = wyprowadzić gromadnie; 5) wygryźć, wydrążyć (robaki co wytaczają); W. się, 1) wyledz, wyruszyć (W. się z wojskiem na nieprzyjaciela, w pole; wytoczyli się a zabieżeli mu drogę = wysypali się); 2) wytoczyło się co do ludzi = wyszło na jaw, na świat.
Wytowarzyć, 1) wyprawić, wyekspedjować, zaopatrzyć na drogę (chłopca do wsi nazad wytowarzy); 2) wyparować, wyprzeć,  []; W. się, wyprawić się.
Wytrawiać, p. Wytrawić.
Wytrawić, niedok. wytrawiać, wytrawować, 1) wyjeść, wypaść trawę, zboże (W. końmi); 2) W. kogo = zjeść, wyniszczyć, wyssać na mieniu; wytracić, wykorzenić, wygubić (żołnierze wytrawili chłopków; W. lud morem, przez ręce nieprzyjaciół).
Wytrawiony, wytrawny (wino wytrawione; pełen mądrości W. starzec).
Wytrawować, p. 
Wytrąbić, niedok. wytrąbywać, wytrębować, wytrąbować, 1) wygłosić, ogłosić trąbieniem (W. znak; W. dzień zebrania; W. co w targi po miastach; W. wojnę = wzniecić, wywołać; 2) uderzyć w trąby, zatrąbić; 3) W. psy z lasu = wywabić trąbieniem; 4)  kogo skąd = otrębując wygnać, wywołać.
Wytrąbować, p. Wytrąbić.
Wytrąbywać, p. Wytrąbić.
Wytrącić, wytręcić, niedok. wytrącać, wytręcać, 1) trąciwszy wybić (W. komu zęby; klin klinem W.); W. członek ze stawu = wybić, wywichnąć; 2) wyparować, wyprzeć, wytłuc (W. nieprzyjaciół); 3) odtrącić (Pan ich wytrąci od siebie).
Wytreskotać, wyhałasować, wykrzyczeć.
Wytretować, wytratować.
Wytrębować, p. Wytrąbić.
Wytręcać,  Wytrącić.
Wytręcić, p. Wytrącić.
Wytręt, wytrącenie, wyrzucenie (przez W. sylaby jednej).
Wytrętwić, wydrętwić.
Wytropny, wykryty, wytropiony (miał tajniki serc wytropne).
Wytrupieszeć, wypróchnieć (dąb wytrupieszały).
Wytrwać, 1) wybyć, wyżyć, przeżyć (bez płodu wytrwała dni swoje); 2) wytrzymać, poczekać (nie wytrwa, []aby nie miał napadać; prosił, aby wytrwał trochę król, obiecując się stawić); 3) wytrzymać, znieść, ścierpieć (nie mógł W. szatan, iż człek lepiej się sprawował; nie wytrwam, uderzę cię; W. złe i dobre; wszystkie natarcia swemi siłami wytrwał; chciałem złość W. uprzejmością = przetrzymać, przezwyciężyć; W. kogo, komu; nie W. czemu = uledz czemu).
Wytrwana, wytrwanie, wytrzymałość (na wytrwaną z kim iść = starać się go przetrzymać; pójdą z szlachtą na wytrwaną, żeby swego przewiedli elekta).
Wytrybować, wyczyścić (W. żołądek); W. się, (o winie) wyburzyć się, wyrobić się.
Wytrych, rygiel, zamek, zapora (dostaną się za piekielne wytrychy).
Wytrykus, wytrykusz, witrykusz, zakrystjan.
Wytrykuski, tyczący się wytrykusa, należący doń (skarbona wytrykuska).
Wytrykusz, p. Wytrykus.
Wytryskiwać, p. Wytrysnąć.
Wytrysnąć, niedok. wytryskać, wytryskiwać, 1) wyprysnąć, wystrzelić, wyniknąć, wydobyć się na wierzch (trawa wytrysła z ziemi); 2) wyniknąć, wypłynąć, pójść od czego (z bagateli wiele zła wytrysło); 3) wypuścić, wylać (gdy to powiada, łzy wytryska).
Wytrzasnąć, niedok. wytrzaskać, wytrzaskiwać, 1) wypuścić z trzaskiem (W. ogień z obłoków); 2) wyfukać, wygromić, wygrozić; (W. co na kim; W. co z pamięci, z obyczajów ludzkich); 3) wypaść z trzaskiem (K nieprzyjaciołom wytrzasł wieprz przyszczwany).
Wytrząsać, p. Wytrząść.
Wytrząść, niedok. wytrząsać, 1) W. kogo = wytrząść, wypróżnić mu []kaletę; 2) W. kieliszek, butelkę, kufel = wysączyć, wypróżnić, wychylić; 3) W. jaką sprawę = roztrząsnąć, rozważyć, rozsądzić.
Wytrzeć się, niedok. wycierać się, otrzeć się, okrzesać się, obyć się (bywalec, dobrze się między ludźmi wytarł; w zwyczaju wojennym dobrze wytarty = doświadczony).
Wytrzęsikufel, wydmikufel, moczymorda, opój.
Wytrzunąć, wyskoczyć (W. z łoża).
Wytrzymać, niedok. wytrzymywać, wytrzymować komu = dorównać.
Wytrzymana, kto dłużej wytrzyma, zniesie, wytrwa (gdyby przyszło na wytrzymaną, oni dłużej dostaliby w kroku; przez wytrzymaną dokaże, że tak będzie jak on chce).
Wytrzymować, p. Wytrzymać.
Wytwarzać i W. się, p. Wytworzyć.
Wytwor, 1) wytworność; 2) na W. = wytwornie, wybornie, na schwał.
Wytworzona: na wytworzoną z kim idę = przesadzam się z nim w wytworności.
Wytworzyć, wydworzyć, niedok. wytwarzać, wydwarzać, 1) wydać z siebie, wyśpiewać (W. Bogu hymny; wytwarzać śpiewanie rozliczne; sroka ludzkie słowa wytwarza = wymawia); 2) wydać, oddać, odtworzyć, wyrysować, wyobrazić (W. co na obrazie); 3) zrobić wytwornie, wykunsztować, przesadzić; W. się, 1) przesadzić naturę swoją, wyzuć się z przyrodzenia ludzkiego (postawa tych, którzy się sami tak szpecą i wytwarzają, jest obrzydła); 2) wytwarzać się z czem = sadzić się, wysadzać się.
Wytychać, p. Wytchnąć.
Wytycz, wytecz, 1) wytykanie, wytknięcie; 2) albo wytyczna, wytyczne, dziesięcina  []; 3) przebranie, przebrakowanie (W. w przyjaciołach); 4) albo wytyk choroba nożna u koni, psów, bydła.
Wytyczna, p. Wytycz.
Wytyczne, p. Wytycz.
Wytycznik, wytecznik, wytykownik, ten, co wytyka dziesięcinę.
Wytyczny, wyteczny, tyczący się wytykania (dziesięcina wytyczna).
Wytyk, p. Wytycz.
Wytykawać, p. Wytknąć.
Wytykownik, p. Wytycznik.
Wytryskać, p. Wytrysnąć.
Wyuczać, p. Wyuczyć.
Wyuczyć, niedok. wyuczać co = przekonać, przeświadczyć o czem (nieszczęście wyuczyło to, com nie chciał wierzyć).
Wywadzać, wywodzić.
Wywadzić, wyrwać.
Wywaga, 1) wyważenie, wyważanie; 2) to, co wyważono.
Wywalić się, niedok. wywalać się, wydobyć się z ciężkością, wytoczyć się (W. się z jaja; wywalili się z portu).
Wywaliny, złomy wywalone (ciasne drożyska między skałami i wywalinami).
Wywaporować, wypuścić wyziewy, dać wyparować (W. ług od wody).
Wywarować się, ustrzedz się.
Wywartować, wyszperać, wyszukać.
Wywarzyny, wywar.
Wyważać, p. Wyważyć.
Wyważyć, niedok. wyważać, 1) wyrwać, wydobyć, wyzwolić (W. kogo z więzienia, z rąk czyich; W. wydarte sobie miasto; W. kogo z klątwy); 2) rozważywszy wywnioskować.
Wywczasować co = wywczasem wyzbyć się czego (W. snem trudy).
Wywetować, wynagrodzić, odpłacić (W. krzywdę).
Wywęższać, p. Wywęższyć.
Wywęższyć, niedok. wywęższać, zwęzić. []Wywiad, wywiady.
Wywiadać, p. Wywiedzieć.
Wywiadować, p. Wywiedzieć.
Wywiadywać, p. Wywiedzieć.
Wywianować kobietę = wyzuć z wiana (= majątku zapisanego jej przez męża).
Wywiązać, wywięzać, niedok. wywięzywać, 1) wyjąć z zawiązania, z węzła; 2) wyplątać, wywikłać, wyzwolić (W. kogo z sideł, z zawikłania, z więzienia); 3) rozwiązać, wyjaśnić, wyłożyć, wytłómaczyć (W. sen, zagadnienie); 4) W. kogo z majętności = odsądzić od majętności, usunąć prawnie z majętności.
Wywiązić, p. Wywięzić.
Wywiąznąć, p. Wywięznąć.
Wywichlić, wywichłać, niedok. wywichływać, wywikłać.
Wywichłać, p. Wywichlić.
Wywichływać, p. Wywichlić.
Wywić i W. się, p. Wywinąć.
Wywiedzieć, niedok. wywiadać, wywiadować, wywiedować, 1) W. kogo = wypytać, wybadać (choć go wywiadowano, nie powiedział); 2) W. co = wywiedzieć się o czem (ciekawy, radby wiele rzeczy wywiedział).
Wywiercieć, wywiercić; W. się, wywiercić się, wykręcić się, wywinąć się (W. się śmierci; nie wywierci się kaźni).
Wywierszać, p. Wywierszyć.
Wywierszyć, niedok. wywierszać, wyrównać aż do wierzchu, dojść wysokością (wiersze moje nie wywierszą ogromu twej chwały).
Wywiesić się, niedok. wywieszać się (W. się z okna).
Wywieszać się, wychylić się, p. Wywiesić się.
Wywieszczać, p. Wywieszczyć.
Wywieszczyć, niedok. wywieszczać, wyłuszczyć, wypowiedzieć (W. historję do końca). []Wywieść, niedok. wywodzić, wywadzać, 1) W. kogo z rozumu = obrać; odurzyć, obałamucić, omamić go; 2) wydać, zrodzić; stworzyć (Bóg najpierw wywiódł materję nieułożoną; wywiódł wszystko z niczego; niechaj ziemia wywiedzie dusze żywiące; W. płód, plemię; wywiódł wodę z skały); 3) W. pisklęta = wyprowadzić wysiedziawszy ; 4) W. świadka = postawić świadka; 5) wykazać dowodami, dowieść (kto winniejszy — rzecz ta nieprędko będzie wywiedziona); W. komisję i t. p. = złożyć, wyznaczyć; W. się, 1) niedok. (o pisklętach) zaczynać wylatywać z gniazda, próbując skrzydeł; 2) wyjść, upłynąć, przejść, minąć (wywiodły się lata; wywiodły się staremu lata); 3) (o kobiecie) pójść do wywodu, oczyścić się po połogu przez odpowiedni obrządek w kościele; 4) usprawiedliwić się, wytłómaczyć się, uniewinnić się; 5) wykazać się, zalecić się czem (niech panują, co się cnotami, rozumem ludziom wywodzą); 6) wywodzić się z czem = rozwodzić się obszernie.
1. Wywierać, p. 1. Wywrzeć.
2. Wywierać, p. 2. Wywrzeć.
Wywietrać, wietrzeć, wywietrzałym się stawać.
Wywietszeć, wywiotszeć, stać się zupełnie wiotchym.
Wywietszyć, wywiotszyć, zrobić zupełnie wiotchym.
Wywiew, wywiewa, wywiewka, kupa nawiana (W. śniegu).
Wywiewa, p. Wywiew.
Wywiewka, p. Wywiew.
Wywięzać i W. się, p. Wywiązać.
Wywięzić, 1) albo wywiązić, wyzwolić, uwolnić, wyratować z więzienia (W. z katuszy); 2) zrobić co robotą wiązaną; W. [] się, wywięznąć, wywiąznąć, wyzwolić się, wydobyć się z tego, w czem kto uwiązł.
Wywięzywać i W. się, p. Wywiązać.
Wywijanka, wykręt, wybieg.
Wywinąć, wywić, niedok. wywijać. 1) rozwinąć, rozpuścić (W. chorągwie); 2) W. członek ze stawu = wybić, wywichnąć; W. się, wyjść na jaw, wysnuć się, wydobyć, pokazać się po rozwinięciu (po nici kłębek się wywija; namaść tym olejkiem ciało — ogon się wywinie; kołtun się wywinął = wywiązał).
Wywiniać, p. Wywinić.
Wywinić, niedok. wywiniać, uwolnić z winy, uniewinnić, usprawiedliwić.
Wywiortki, trociny wywiercone.
Wywiotszeć, p. Wywietszeć.
Wywiotszyć, p. Wywietszyć.
Wywlec, niedok. wywlekać, wywłóczyć, wywłaczać, wyzuć z odzienia, zewlec, rozebrać, obnażyć.
Wywlekać, p. Wywlec.
Wywłaczać, p. Wywlec.
Wywłączać, wyłączać.
Wywłok, wywleczenie; to, co wywleczono.
Wywnątrzać i W. się, p. Wywnętrzyć.
Wywnętrzać, p. Wywnętrzyć.
Wywnętrzyć, wywnątrzyć, niedok. wywnętrzać, wywnątrzać, 1) wypróżnić, wyczerpać (W. kaletę); 2) wyzyskać, wyeksploatować, wyczerpać (W. kogo); 3) W. kubek i t. p. = wypróżnić, wychylić, spełnić; W. się, wysilić się, wyczerpać się, wysadzić się, wyekspensować się.
Wywod, 1) wywodzenie, wywiedzenie (W. z ciemności; księgi Wywodu, Exodus; W. Litwinów od Palemona); 2) dowód wykazujący, argument, tłómaczenie, uzasadnienie (prawdzie długich wywodów nie []trzeba; sędzia sądzi według wywodów obu stron).
Wywodny, 1) tyczący się wywodu, dowodny; 2) rozwodzący się, obszerny (pismo wywodne).
Wywojować przeciwko komu = wystąpić z wojną, wystąpić do boju.
Wywolić, wyzwolić, uwolnić.
Wywołać, niedok. wywoływać, wywoławać, 1) wykrzyknąć, odezwać się, zawołać (wywołał na służebnego, aby króla zarznął); 2) W. na kogo jego niecnoty, złości = rozgłosić, ; 3) W. kogo na rękę = wyzwać na pojedynek; 4) W. do wyższego sądu = odwołać się, zaapelować; 5) odwołać, odroczyć (W. sądy, roki, trybunał, jarmark); 6) W. pieniądze = ogłosić za nieważne, wycofać z obiegu.
Wywołany, zawołany, głośny, sławny (sprawił wywołane gody).
Wywoławacz, wywoływacz.
Wywoławać, p. Wywołać.
Wywoływać, p. Wywołać.
Wywóz, rów, fosa.
Wywracacz, p. Wywroćca.
Wywrać, p. 1. Wywrzeć.
Wywroćca, wywracacz, wywróciciel, wywrotnik, ten, co wywraca albo co wywrócił.
Wywrot, 1) wywrócenie, wywracanie; 2) wykręt, wybieg.
Wywrotek, blwociny, rzygowiny (pies wraca się do wywrotku swego).
Wywrotnik, p. Wywroćca.
Wywrotny, 1) wykrętny, przewrotny, chytry; 2) przekręcony, zepsuty (słowo łacińskie wywrotne).
Wywróciciel, p. Wywroćca.
Wywrócić: Wywrócili rozum swój = stracili rozum.
1. Wywrzeć, wywrać, niedok. wywierać, 1) wygotować się, wykipieć, wyjść z szumowiną gotując się, przez warzenie wyparować (trzymaj na ogniu dopóty, []dopóki sok nie wywre; juchę warzyć, aż wodnatość wywrze); 2) W. w wierze i t. p. = ostygnąć, zobojętnieć; 3) wypuścić przez wrzenie (piecyk ogień wywiera; armaty wywierają = zieją ogniem).
2. Wywrzeć, 1) wypuścić z zawarcia; rozpuścić, rozpędzić (W. psy ze smyczy = wysworować; niedźwiedzie, konie nań wywarł; W. potęgę piekła na biednego człeka; wojsko zbiera i lud wywiera = wyprowadza gromadnie, wywala; wywarł kły na ogary; W. potwarz na kogo); 2) wybluzgotać, bluznąć (usta szalonych wywierają głupstwa); 3) niedok. wywodzić, wyśpiewywać (słowik mutety wywiera); 4) wywierać nad kim prawa = rozpościerać, rozciągać, rościć; 5) W. kogo = wykluczyć, wyłączyć, nie przypuścić; W. się, 1) wywalić się, wytoczyć się, wyledz (z północy wywrze się wszystko złe; woda się ze stawu wywarła i runęła); 2) wywierać się na co = rozwodzić się nad czem.
Wywyższanie chemiczne ciał = sublimacja.
Wyzbawić, zbawić, wyzwolić, uwolnić.
Wyzbroić, rozbroić.
Wyzdradzać, p. Wyzdradzić.
Wyzdradzić, niedok. wyzdradzać, wyłudzić co zdradzieckim sposobem.
Wyzew, wyzwanie, wyzywanie.
Wyziać, p. Wyziewnąć.
Wyziajać, p. Wyziewnąć.
Wyzienąć, p. Wyziewnąć.
Wyziewać, p. Wyziewnąć.
Wyziewnąć, wyzienąć, wyzinąć, wyziajać, wyziać, niedok. wyziewać, 1) wyziewać sen = spać twardo, chrapać; 2) wymówić, wytknąć, wyrzucić, zarzucić (W. komu niewdzięczność); 3) wygadać, wypaplać (W. tajemnicę).
Wyzimować, 1) wybyć []przez zimę, przezimować do końca; 2) wytrzymać przez zimę (W. bydło zabraną z sobą paszą).
Wyzina, wyżyna.
Wyzinąć, p. Wyziewnąć.
Wyznaczać, p. Wyznaczyć.
Wyznaczyć, wyznakować, niedok. wyznaczać, wyznaczywać, 1) wydzielić znakiem, wytknąć (W. sobie konie do kupienia; przypadek wyznaczył tam ludzi statecznych = dał poznać); 2) albo wyznamionować, wyrazić, wyobrazić (Pismo św. przez te słowa wyznacza...; chleb św. ciało Chrystusowe wyznacza = oznacza).
Wyznaczywać, p. Wyznaczyć.
Wyznać, niedok. wyznawać, 1) szczerze podać, zadeklarować (podług wyznania dochodów na okrąg wypadło 600 złotych podatku); 2) uznać (W. kogo za pana); 3) W. kogo, komu, W. się komu = uznać ze czcią, przyznać się doń z uwielbieniem (Boże, wyznawać Cię będę całem sercem; wyznawajcie Panu, że dobry jest); W. się, 1) przyznać się, wyznać swą winę; 2) zapisać się, podać się do listy (W. się czasu spisu ludności); 3) dać się poznać (lwie szczenię wyznawa się pazurem).
Wyznakować, p. Wyznaczyć.
Wyznamionować, p. Wyznaczyć.
Wyznanie, 1) W. zakonne = reguła zakonna (W. św. Franciszka); 2) list wyznania = skrypt uznający dług, weksel, .
Wyznawacz, wyznawca.
Wyznawać, p. Wyznać.
Wyzobać, wyżobać, wyzobić, wyżobić, wydzióbić, wydziubić, wyjeść dziobem, wydziobać.
Wyzobić, p. Wyzobać.
Wyzolić, wygotować w zole, w ługu.
Wyzonować, wygrzać na słońcu. []Wyzuć, niedok. wyzuwać, złożyć, wyzbyć się, porzucić (W. wstyd, posłuszeństwo); W. się, 1) wyzwolić się, otrząsnąć się, uwolnić się (W. się z kurateli); 2) W. się sam siebie = wyrzec się namiętności, krewkości, zaprzeć się siebie.
Wyzuwać i W. się, p. Wyzuć.
Wyzwa, wyzwanie na pojedynek.
Wyzwać, niedok. wyzywać kogo skąd = wywołać, wyrugować, wypędzić.
Wyzwalać, p. Wyzwolić,
Wyzwalny, 1) tyczący się wyzwania; 2) mogący być wyzwanym.
Wyzwolca, wyzwoliciel, wyzwalacz.
Wyzwoleniec, mistrz nauk wyzwolonych, licencjat.
Wyzwolenka, niewolnica obdarzona wolnością.
Wyzwoleńczyk, syn wyzwoleńca.
Wyzwolić, niedok. wyzwalać, 1) u flisaków: W. linkę = odłożyć gdy się gdzie zaczepi; 2) wyrobić sobie pozwolenie, wymówić, zastrzec sobie co (Wierzynek wyzwolił to sobie, aby według swej woli gości u siebie usadzał); 3) albo zwolić, wybrać kogo.
Wyzywać, p. Wyzwać.
Wyzżedz, wyżegnąć, wyżgnąć, wyżognąć, , niedok. wyżogać, wyżedz, wypalić.
Wyzżonąć, p. .
Wyźrzeć, 1) wyjrzeć; 2) stać się dojrzałym, dojrzeć.
Wyźrzewać, p. Wyjrzeć.
Wyż p. Wysocza.
Wyża, p. Wysocza.
Wyżąć, wyżynąć, wyżmiąć, wyżdżmiąć, wyżdżąć, niedok. wyżymać, wyżdżymać, 1) W. kogo = wyzyskać, wyeksploatować; wycieńczyć, wyczerpać (dzieci prawe nieprawe wyżymają; podatkami uciążliwemi nas wyżymasz); 2) W. kogo skąd = wyprzeć, wypędzić (wyżął go z []arcybiskupstwa); 3) wyłuszczyć, wyjawić, wykazać, wydobyć (W. zakryte rzeczy); 4) wycisnąć, gwałtem wydobyć, wyprowadzić, wykręcić (W. z słów apostolskich rozumienie błędliwe).
Wyżądlić, pozbawić żądła; wycieńczyć, wyzuć z mocy, zrobić bezbronnym.
Wyżdżąć, p. Wyżąć.
Wyżdżmiąć, p. Wyżąć.
Wyżdżymać, p. Wyżąć.
Wyżegnąć, p. Wyzżedz.
Wyżenny, którego można wygnać.
Wyżgać, wypędzić.
Wyżgły, wypalony.
Wyżgnąć, p. Wyzżedz.
Wyżka, p. Wyżyna.
Wyżlin, wyżlina, 1) pysk bydlęcy z mięsa obrany; 2) ozdoba na rękojeści szabli przedstawiająca wyrzeźbioną głowę psa.
Wyżlina, p. Wyżlin.
Wyżłobować, wyżłabiać.
Wyżmiąć, p. Wyżąć.
Wyżni, wysoki.
Wyżobać, p. Wyzobać.
Wyżobić, p. Wyzobać.
Wyżogać, p. Wyzżedz.
Wyżognąć, p. Wyzżedz.
Wyższa, p. Wysocza.
Wyższej, wyszszej, wyśszej, wyszej, 1) wyżej; 2) więcej niż... (W. trzechset; miłuje syna W. mnie).
Wyższka, p. Wyżyna.
Wyższyć, robić wyższym, wywyższać (język swój W.).
Wyżuchlać, p. Wyżuchlić.
Wyżuchlić, niedok. wyżuchlać, żując wygryźć, wygnieść.
Wyżyć, niedok. wyżywać, 1) przeżyć, przepędzić, spędzić (W. pewien czas, wiek swój, święta u kogo); 2) W. co = użyć, zażyć czego, odbyć co (W. dobre dni; W. wesele, gody).
Wyżymać, p. Wyżąć.
Wyżymki, wytłoczki.
Wyżyna, wyżka, wyższka, wyszka, pagórek ofiarny u bałwochwalców.
Wyżynąć, p. Wyżąć.
Wyżynki, dożynki, okrężne.
Wyżywać, p. Wyżyć. []Wzad, nazad, napowrót, wstecz (zjadł i W. oddał).
Wzajem daję, biorę = z warunkiem oddania inszem takiem.
Wzajemne karanie = kara odwetu.
Wzamian: Na W. = naodwrót, przeciwnie (jedni ganią, drudzy na W. chwalą).
Wzarań, zrana.
Wzaspół, wespół, wspólnie, razem.
Wzbaczać, p. Wzbaczyć.
Wzbaczyć, niedok. wzbaczać, poddać uwadze, przypomnieć (W. dzieje dawniejsze).
Wzbać się, wzbojeć się, zostać zdjętym obawą, zlęknąć się.
Wzbełknąć się, (o dymie) wzbić się, wznieść się.
Wzbestwić, rozbestwić, wzbiesić.
Wzbić, niedok. wzbijać, 1) stłoczyć w kupę, ściągnąć w gromadę, zgromadzić licznie a śpieszno (W. lud, miasta, poddane przeciw nieprzyjacielowi); 2) W. lud = zbuntować; W. się, 1) zgromadzić się, stłoczyć się (szlachta i chłopi wzbili się do niego); 2) wzmódz się, wzbogacić się.
Wzbiedz, puścić w górę, pójść w górę; wzbić się, wzejść (ziarno wzbiegło ku górze); W. się,  rozbiegać się, ponieść.
Wzbierać, p. Wezbrać.
Wzbijać i W. się, p. Wzbić.
Wzbiór, wzbieranie, wezbranie (W. Nilu; W. morza).
Wzbogacieć, wzbogatnieć, wzbogacić się.
Wzbogatnieć, p. Wzbogacieć.
Wzbojeć się, p. Wzbać się.
Wzboleć, zostać zdjętym bólem, doznać bólu (na to zdarzenie wzbolała).
Wzbrać, p. Wezbrać.
Wzbronny wzbraniający; wzbraniający się.
Wzbrzeże wybrzeże.
Wzbudować, niedok. wzbudowywać, budując []wznieść, dźwignąć, zbudować.
Wzbudziciel, ten, co wzbudził a. wzbudza (W. rozruchów, kacerstwa).
Wzbudzić, niedok. wzbudzać, 1) powołać do życia, spłodzić (W. potomka; wzbudź nasienie bratu twemu; wiersz mój Twoja, Panie, dzielność wzbudziła = była do niego pobudką); 2) wołanie W. = podnieść krzyk; 3) wzburzyć, podburzyć, rozjątrzyć (W. poddane na księcia; W. gniew); 4) wystawić, wznieść, wybudować (W. mury, kościół, grobowiec).
Wzbudzać, p. Wzbudzić.
Wzburzyciel, ten, co wzburzył albo wzburza, pobudka do czego, sprawca czego (W. wojny).
Wzbyt, nazbyt, nader (W. mi dziwno).
Wzczynić, włożyć (W. miecz do pochwy).
Wzdać, niedok. wzdawać, 1) W. co komu = oddać urzędownie, prawnie (przedał imienie, ale go jeszcze nie wzdał); 2) W. komu ofiarę, chwałę, cześć, dzięki = oddać, złożyć; 3) W. kogo = a) pokonać sądownie; b) osądzić zaocznie; 4) spłoszyć, wyrugować, spędzić (nocne chwile wzdawa jutrzenka); 5) albo W. się na kogo = zdać się, spuścić się.
Wzdalić, oddalić.
Wzdawne, opłata sądowa płacona przez nowonabywcę przy wchodzeniu w posiadanie.
Wzdawać i W. się, p. Wzdać.
Wzdąć się, niedok. wzdymać się, 1) wybuchnąć (pożar się wzdyma); 2) napuszyć się, nadąć się (pychą się wzdymał).
Wzdejmować i W. się, p. Wzdjąć.
Wzdjąć, niedok. wzdejmować, wzejmować, 1) podnieść, unieść (W. kamień grobowy); 2) , zdjąć,  (żal, głód,  [], ciekawość go wzdejmuje); W. się za kim = upomnieć się, ująć się.
Wzdłuż, 1) idzie co W. = idzie w odwłokę; 2) idzie kto w W. = rozwodzi się, szerzy się (abym W. nie szedł = krótko mówiąc, jednem słowem).
Wzdłużać, p. Wzdłużyć.
Wzdłużą, nawzdłuż, na długość.
Wzdłużni, wzdłużny, podłużny, wzdłuż idący.
Wzdłużny, p. Wzdłużni.
Wzdłużyć, niedok. wzdłużać, przedłużyć, podłużyć.
Wzdobyć, niedok. wzdobywać, zdobyć sobie (co wzdobędziecie na Rusi, trzymajcie za udział; ojczyźnie sławy wzdobył); W. się na kogo, na co = zdobyć się, wysilić się; dojść do czego z wysiłkiem (wzdobył się na swe siły; nie odrazu można się na taki dostatek W.).
Wzdobywać i W. się, p. Wzdobyć.
Wzdrapać, wzdrapnąć, niedok. wzdrapywać, udrapawszy wzerwać, zadrapać (W. ciało; opętanego wzdarło djabelstwo i wzdrapało); W. się, wdrapać się do góry.
Wzdrapnąć i W. się, p. Wzdrapać.
Wzdrapywać i W. się, p. Wzdrapać.
Wzdraz, p. Wzraz.
Wzdraźnić, p. Wzdrażnić.
Wzdrażać, p. Wzdrożyć. W. się, drożyć się, wymagać większej ceny (lichwiarz się wzdraża).
Wzdrażnić, wzdraźnić, rozdrażnić, wzburzyć.
Wzdręda, wstręt, wzdryganie się.
Wzdrędny, wstrętny, oburzający.
Wzdręgać się, wzdragać się.
Wzdrobić, rozdrobić, pokruszyć.
Wzdrost, wzrost.
Wzdrok, p. .
Wzdrożyć, niedok. wzdrażać, podrożyć, podnieść w cenie  [] zboże wzdrażają).
Wzdrój, zdrój.
Wzdryg, p. Wezdrga.
Wzdrzemać i W. się, wzdrzymać się, zdrzemać się.
Wzdrzymać się, p. Wzdrzemać się.
Wzdwoić, podwoić.
Wzdy, p. Wżdy.
Wzdybać, zdybać, przydybać.
Wzdychalnia, wzdychalnica, miejsce westchnień.
Wzdychalnica, p. Wzdychalnia.
Wzdyć, przecież.
Wzdymać się, p. Wzdąć się.
Wzdyszek, wzdychacz, płaczek.
Wzdziać, niedok. wzdziewać, nadziać, wdziać, wetknąć na co, włożyć na wierzch czego (W. kogo na kopją; W. komu łańcuch na szyję, na ręce).
Wzdzierać, p. 
Wzdzierżeć, wstrzymać, powściągnąć; W. się, wstrzymać się, powściągnąć się.
Wzdziewać, p. Wzdziać.
Wzdziewalny, który można wdziać.
Wzdźwigać, p. Wzdźwignąć.
Wzdźwignąć, niedok. wzdźwigać, dźwignąwszy wznieść, wydźwignąć do góry.
Wzejmować, p. Wzdjąć.
Wzemknąć, niedok. wzmykać, pomknąć, posunąć w górę; W. się, pomknąć się w górę.
Wzerznąć, niedok. wzrzynać, poderznąć ku górze, podciąć.
Wzgadać się, rozgadać się o czem, wszcząć rozmowę.
Wzgadzać, p. Wzgodzić.
Wzgardca, wzgardźca, wzgardzacz, wzgardziciel, ten, co wzgardza, gardzący.
Wzgardnie, wzgardzenie, wzgardzono, wzgardliwie, pogardliwie.
Wzgardny, 1) wzgardliwy, gardzący, pogardliwy; 2) wzgardzony, traktowany pogardliwie.
Wzgardzacz, p. Wzgardca. []Wzgardzenie, p. Wzgardnie.
Wzgardzeńszy, więcej wzgardzony niż inny.
Wzgardziciel, p. Wzgardca.
Wzgardzicielka, ta co wzgardza, gardząca (W. świata znikomego).
Wzgardzono, p. Wzgardnie.
Wzgardźca,  Wzgardca.
Wzgarszać, p. Wzgorszyć.
Wzgarzać, brzydzić się, wzdrygać się.
Wzgląd, względa, 1) spojrzenie, wzglądnięcie; 2) stosunek, proporcja, odpowiedność jednego względem drugiego (W. między występkiem i karą); 3) względem = w porównaniu (mało jest względem jako tego wiele było); 4) względem = przez wzgląd, dla, z przyczyny, z powodu (pomógł względem miłosierdzia; względem fortuny został ; 5) względy = oględziny, wywiady, prześpiegi (posłać kogo na względy).
Wzglądnąć, względnąć, niedok. wzglądać, względać, 1) spojrzeć w górę, wznieść oczy (W. do Boga); 2) spojrzeć, obejrzeć się, popatrzeć (zdumiały, względa po stronach; względają po sobie); 3) W. z góry = wejrzeć, spojrzeć (Bóg na nas z nieba wzgląda); 4) niedok. zapatrywać się (z pogardą wzglądają na ów związek = zapatrują się; na Polskę łaskawie wzglądają = mają wzgląd na nią; wzglądnij na pokorę naszą); 5) W. na co = dać baczenie, zwrócić oko na co; 6) W. w co = wejrzeć w co, wejść w co; 7) wzglądać = mieć co na względzie, baczyć na co, oglądać się na co, obawiać się czego (panowie, wzglądając, aby bezkrólewie jakim złym przypadkiem Polski nie utrapiło, Władysławowi koronę ofiarują).
Względa, p. Wzgląd.
Względać, p. Wzglądnąć.
Względność tonów =  [], zgodność, harmonja.
Wzgłąbsz, w głąb, w głębię, wewnątrz, w środek (udałem się W. kraju; dociekać rzeczy W. = do gruntu).
Wzgniewać się, wybuchnąć gniewem, rozgniewać się.
Wzgodzić, niedok. wzgadzać, zgodziwszy wkupić (wzgodziłem go u tratjera w 
Wzgorszyć, niedok. wzgarszać, zgorszyć, zepsuć moralnie.
Wzgórę, 1) ku górze, w , wysoko (podnieść oczy W.; krewni W. idący = krewni wstępni); 2) w górze, na górze, wysoko (Bóg na niebie W.; rzeczy, które są na niebie W. i na ziemi nizko).
Wzgórny, górny, wysoki, na górze leżący (gmach W.; serafinowie wzgórni).
Wzgromadzić, zgromadzić w kupę.
Wzgrzać, niedok. wzgrzewać, rozgrzać, zapalić; W. się, rozgrzać się, zapałać (W. się chucią).
Wzgrzebać, p. Wzgrześć.
Wzgrzebnąć, p. Wzgrześć.
Wzgrześć, wzgrzebać, wzgrzebnąć, grzebiąc wzruszyć.
Wzgrzewać i W. się, p. Wzgrzać.
Wziąć, niedok. brać, 1) przyjąć (wziął żywot, gdy mu go cesarz dawał; proszącego w łaskę wziął = przypuścił go do łaski); 2) W. czas, pracę, nakład = zabrać, pochłonąć (wzięłoby to dużo czasu, pieniędzy, gdybym...; wzięło czas wyliczanie); 3) zabrać, zawiązać, zawrzeć (W. z kim przyjaźń, przymierze); 4) przejąć, zasięgnąć, przyjąć, zaczerpnąć (wzięli ich język i pismo; z Pisma św. swoją wiarę brali; od matki wzięła swe cnoty = odziedziczyła; z ich pism dowody brał); 5) otrzymać, odzyskać, uzyskać (W. wolność, zdrowie, wzrok, siły, zwycięstwo; od papieża []moc swą bierze; nauki moc brały = wzmagały się; zwyciężając wciąż, brali siłę = nabierali sił, wzmagali się na siłach); 6) przywłaszczyć (brali sobie wybieranie papieża; już to sobie wzięli, aby biskupów mianowali); 7) brać rowy, przekopy = kopać, bić, prowadzić; 8) do Czech posyłają, biorąc jeden rok za drugi, około 55000 wołów = rok w rok, przecięciowo co ; 9) brać co = nabierać czego (brać gust do czego, podejrzenie, nadzieję; brać serce do czego, odwagę; brać złe serce do kogo = zacząć go nienawidzieć; serce brać = nabierać odwagi, ośmielać się); 10) W. dokąd = zwrócić, skierować, poprowadzić (gościniec bierze w prawą = idzie, zwraca się, prowadzi; niektórzy na to zezwolili, niektórzy do braci wzięli = zostawili zdaniu braci); W. do kogo = zaapelować; 11) przybrać (W. minę, postać smutną, wesołą); 12) koń bierze ciało, bierze na się ciało = nabiera; tyje; 13) brać ciało = kształtować się cieleśnie (wszyscy ze krwi matek ciała biorą; wziął ciało z żywota swej matki); 14) W. na się = ściągnąć na się (W. na się przekleństwo); 15) brać albo brać w się = mieścić,  (wór ten dużo bierze; Dunaj bierze (albo: bierze w się) 60 rzek; jakoby nasz język łacińskich nauk nie mógł w się  = nie wystarczył im swoim zasobem); 16) brać co w się = przyjmować, wciągać; nabierać czego (wełna nie każdą farbę bierze; dziecię bierze w się z pokarmem sposób życia mamki; wino u dna bierze w się smak lagrowy); 17) W. co do głowy, w rozum = wziąć pod rozwagę, na rozum; [] W. sobie co w pamięć = zapamiętać sobie co; 18) dostać, otrzymać, ponieść, odnieść co (W. kije, razy, chłostę, policzek, klęskę, cios, postrzał, szkodę, upadek, koniec, omyłkę); W. się 1) W. się na co = oddać się, poświęcić się czemu, zabrać się do czego (W. się na kapłaństwo; wziął się na tę imprezę); 2) natężyć się (konie, wziąwszy się, jęły z wozem uciekać); 3) W. się o kogo, o co, za kogo, za co = ująć się, upomnieć się za kim, za czem (W. się o krzywdę czyją, o psa, o żonę); 4) W. się skąd = wynieść się, iść precz; W. się dokąd = udać się, podążyć (wojska brały się ku Troi; do miłosierdzia Twego się bierzemy = uciekamy ; 6) zaapelować (do biskupów się brali, a ich wyrok był ważny); 7) brać się = wybierać się, wyprawiać się, ruszać (brał się z wojskiem, chcąc dochodzić swego prawa mocą; dokąd się bierzesz w taką niepogodę?); 8) brać się na co = mieć się, zabierać się, zbierać się, zanosić się na co (jako widzę, nie bierze się wam na to; zima brała się już na wiosnę = kłoniła się ku wiośnie; ninacz się dobrego nie bierze); 10) brać się = zapowiadać się (jeśli ociec kostera, takiż syn się bierze); 11) brać się = wypływać, wynikać (z listu tego, to się bierze, że ich przywołał = widać).
Wziątek, 1) wzięcie, zabór (najmniejszego wziątku z katedry biskup nie dopuścił); 2) łapówka; 3) dochód, przychód (regestra wziątku i wydatku).
Wzić, wstąpić, podstąpić.
Wzięcie, zdanie przyjęte, mniemanie, opinja, zdanie (powszechne W. ludzi jest, że złoto wzbogaca). []Wziętość, użycie, sposób w którym się co zwykle bierze (W. słowa).
Wzigrać się, niedok. wzigrawać się, rozigrać się.
Wzigrawać się, p. Wzigrać się.
Wzjachać, p. Wzjechać.
Wzjać, p. Wzjechać.
Wzjawiać i W. się, p. Wzjawić
Wzjawić, niedok. wzjawiać, wyjawić, objawić, zwiastować (chęć szczerą k niemu wzjawili); W. się, wyjawić się, wyłonić się, objawić się (obyczaje królewskie w nim się wzjawiły).
Wzjazd, wjazd ku górze.
Wzjątrzać, p. Wzjątrzyć.
Wzjątrzyć, niedok. wzjątrzać, jątrzeniem wzburzyć, rozjątrzyć.
Wzjechać, wzjachać, wjać, wjechać na górę, pod górę, wznieść się jechaniem.
Wzlać, niedok. wzlewać, wylać ku górze (wzlewa rzeka, morze = wylewa).
Wzledz, p. Wzlegnąć.
Wzlegnąć, wzledz, padłszy wesprzeć się (występuje, wzległszy na miłego swego).
Wzlepszyć, niedok. wzlepszać, 1) podnieść, polepszyć, dźwignąć do lepszego stanu, ulepszyć (W. majątek = przeprowadzić w nim meljorację); 2) W. kogo = zbudować moralnie, poprawić.
Wzlewać, p. Wzlać.
Wzławiać, p. Wzłowić.
Wzłowić, niedok. wzławiać, łowiąc wzruszyć w legowisku, spłoszyć (W. zwierza).
Wzłożyć, położyć na wierzch czego.
Wzmartwewstać, zmartwychwstać.
Wzmącić, mącąc wzruszyć.
Wzmiatać, p. Wzmiotać.
Wzmiąsz, p. Wzmięsz.
Wzmiąszeć, zgrubieć, roztyć się.
Wzmiąż, p. Wzmięsz.
Wzmieniać, p. Wzmienić.
Wzmienić, niedok. wzmieniać, wzmiankować.
Wzmienka, wzminka,   [], zmienka, wzmianka.
Wzmierzić, obmierzić, zohydzić.
Wzmierznąć, obmierznąć.
Wzmieszać, mieszaniem wzruszyć.
Wzmięsz, wzmiąsz, wzmiąż, na grubość (słupy miały W. półtorej stopy).
Wzminka, p. Wzmienka.
Wzmiotać, wzmiatać, podrzucić do góry.
Wzmnożyć, wzmódz w liczbę, rozmnożyć.
Wzmogły, który się wzmógł (W. z choroby).
Wzmódz, niedok. wzmagać, 1) być w stanie, zdołać, przemódz (ile W. mogę, powiem); 2) W. co = dokazać czego, być w możności zrobić co, wskórać (wzmógł to swoją powagą); 3) albo W. się, powrócić do mocy, do sił, do zdrowia, przyjść do siebie, poprawić się (wzmagający się = rekonwalescent); W. się, 1) wysilić się, postarać się usilnie, wytężyć starania, zebrać się z siłami (będę się wzmagać, żeby ojca przebłagać = usiłować); 2) niedok. pasować się, borykać się z losem, klepać biedę (jedna gałąź pięknie rośnie, drugie ledwie się wzmagają).
Wzmykać i W. się, p. Wzemknąć.
Wznaczać, p. Wznaczyć.
Wznaczyć, niedok. wznaczać, zaznaczyć (W. na linjale długość promienia).
Wznamionać, wspomnieć, wzmiankować.
Wznaszać i W. się, p. Wznieść.
Wznęcać się, znęcać się, pastwić się.
Wznęcić się, rozochocić się wskutek ponęty (aby się nie wznęcił uciskać ubogich).
Wznieść, niedok. wznosić, wznaszać wojnę, walkę, bunt = wszcząć, rozpocząć; W. się, wszcząć się, wyniknąć (wznosi się niezmierny zabój). []Wznijść, wzniść, wzejść.
Wznikać, p. Wzniknąć.
Wzniknąć, niedok. wznikać, 1) wyniknąć ku górze, wydobyć się, powstać, wzejść, wystąpić (wznikły zioła z ziarna; wznikły błędy religijne; wznikł trąd na czoło jego; jutrzenka wznikła); 2) wyniknąć, wszcząć się, powstać, wybuchnąć (wznikła wojna przeciw niemu).
Wzniż, poniżej (buja W. i wyżej słońca).
Wzniżać, p. Wzniżyć.
Wzniżyć, niedok. wzniżać, zniżyć, spuścić niżej (wzniżająca się spadzistość).
Wznosić i W. się, p. Wznieść.
Wzor, p. 2. Wzór.
Wzorać, niedok. wzorywać, oraniem wzruszyć.
Wzorek: mogą się tylko w drobniejszy W. przyrównać do nich = na mniejszą stopę, na mniejszy manier, na mniejszą skalę.
Wzorny, pstry, wzorzysty.
Wzorywać, p. Wzorać.
Wzowę, wzowiesz i t. d = wezwę, wezwiesz i t. d.
Wzowiż, wezwijże.
1. Wzór, 1) W. wybierać z kogo = wybierać z kogo wzorki, krytykować go; 2) oryginał (kopja przypomni o wzorze).
2. Wzór, wzor, wzoranie, grunt wzorany.
Wzraszczać, p. Wzrościć.
Wzraz, wzdraz, 1) odbicie (W. promienia od zwierciadła); 2) obraz, wyobrażenie, kształt, figura (miał W. ciała człowieczego przed oczyma; 3) na W. = na podobieństwo, na wzór, nakształt, na sposób (wyrycie na W. pieczęci; sieć na W. namiotu).
Wzrazić, niedok. wzrażać, odbić, odtrącić (zasłona z liści wzraża słońce = nie dopuszcza wewnątrz).
Wzręcz, p. Wrącz.
Wzrodzić się, odrodzić się (wzrodzi się, co już ustało; ustanie, co dziś jest). []Wzrok: Na W. = na wzór, na podobieństwo, nakształt (skrzydła na W. skrzydeł u kani).
Wzrościć, niedok. wzraszczać, zrobić żeby wzrosło, wyhodować.
Wzrozumieć, zrozumieć, wyrozumieć (racz W. wołanie moje).
Wzruszać i W. się, p. Wzruszyć.
Wzruszawać i W. się, p. Wzruszyć.
Wzruszenie, 1) ruchawka, bunt, burza, powstanie; 2) natchnienie (w owym wieszczku boskie W. było).
Wzrusztować się, wdrapać się po rusztowaniu.
Wzruszyciel, naruszyciel, ten, co wzruszył albo wzrusza, wichrzyciel, burzyciel (W. prawa, pokoju).
Wzruszyć, niedok.  wzruszywać, wzruszawać, 1) W. zwierza, zająca = wyruszyć z legowiska; W. ptaka = spłoszyć; 2) głos W. = dobyć głosu; 3) W. żołądek = wzburzyć, ruszyć górą, wywołać wymioty; 4) wzburzyć, podburzyć, zbuntować (W. lud); W. się, 1) poruszyć się, zachwiać się, obruszyć się (wzruszył się gmach w posadach); 2) zerwać się, powstać (wzruszyły się gwałtowne dżdże od południa); 3) obruszyć się, oburzyć się (wzruszył się w nim duch, gdy widział, co się dzieje).
Wzruszywać i W. się, p. 
Wzrycie, grunt wzryty, wskopany (burak siać na nowem wzryciu).
Wzryć, niedok. wzrywać, wzruszyć ryciem, wskopać.
Wzrywać, p. Wzryć.
Wzrzezać, werznąć.
Wzrzęda, zrzędność.
Wzrzędny, zbytnio troskliwy, zrzędny.
Wzrzędzać się, zabierać się na nowe dziwactwa, dokazywać, burmistrzować, rozpościerać się (nowym kształtem  [] się wzrzędza).
Wzrzucać, p. Wzrzucić.
Wzrzucić, niedok. wzrzucać, podrzucić do góry.
Wzrzynać, p. Wzerznąć.
Wzsłupić, zawiesić na słupie.
Wzupać (o kolorze, farbie) wsiąkając bardzo, nie pokrywać w jakiem miejscu.
Wzwalić się, rozwalić się (lis, wzwaliwszy się, gębę otworzył).
Wzwarzać, p. Wzwarzyć.
Wzwarzyć, niedok. wzwarzać, 1) warzeniem wpędzić w górę, wzburzyć (smołę z sadłem, mieszając w garncu, wzwarz, aże się wspieni ku kipieniu; W. morze; wino mocne wilgotności ciała zagrzewając, wzwarza i wzburza); 2) zwarzyć, uwarzyć, ugotować.
Wzwiać, niedok. wzwiewać, 1) wianiem wzdąć, poderwać (wiatr wzwiewa piasek, ubranie); 2) zawiać, zadąć.
Wzwiadki, p. .
Wzwiady, wzwiadki, wywiady, zwiady, prześpiegi (jechać, iść na W.).
Wzwiastować, zwiastować.
Wzwiatr: jechać, iść na W. = pod wiatr, przeciw wiatrowi.
Wzwiedzić, zwiedzić (wzwiedzili wszystek świat).
Wzwiedzieć, 1) powziąć wiadomość, dowiedzieć się, poznać (straw ich w gniewie, a wzwiedzę, że Bóg panuje; że Pan przemógł szatana, anieli wzwiedzieli); 2) Ani wzwiesz = ani się spostrzeżesz, ani się obejrzysz (ani wzwiesz sam, skąd ci to przypadnie, jak ci się poszczęści; ani wzwiesz, z której cię strony chluśnie; ani wzwie ptaszek, kiedy w sidło wpadnie).
Wzwierać, p. Wezwrzeć.
Wzwieść,  wzwodzić, 1) podnieść, podciągnąć do góry (W. most; W. upadłego,  []; Jehowa wzwodzi z prochu niedostatecznego, z gnoju podejmuje ubogiego); 2) W. od kogo = wyratować, wybawić, wyrwać (wzwiedź mię od powstających na mnie); 3) wywieść, dźwignąć, wyprowadzić, wznieść, wybudować (W. kościół); 4) W. namiot = zebrać, zwinąć.
Wzwiewać, p. Wzwiać.
Wzwiewek, wzwiewanie, wzwianie, podmuch (wzwiewkiem łaskawym dziesięć dni szedł = przy wietrze pomyślnym).
Wzwlekać, p. Wezwlec.
Wzwlec, p. Wezwlec.
Wzwodę, przeciw wodzie, pod wodę (na W. płynąć).
Wzwodni, wzwodowy most, wzwód, most zwodzony.
Wzwodowy, p. Wzwodni.
Wzwód, 1) p. Wzwodni; 2) podniesienie się, wyprężenie członka męskiego.
Wzwracać, p. Wzwrócić.
Wzwrot, powrót.
Wzwrócić, niedok. wzwracać, obrócić do , wywrócić.
Wzwyczaić się, wejść w zwyczaj, utrzeć się (już się to wzwyczaiło).
Wzwyczajać się, p. Wzwyczaić się.
Wzwyczajenie, przyzwyczajenie, zwyczaj, nałóg, wprawa.
Wzwyczajony, obrócony w zwyczaj, który wszedł w zwyczaj, zwyczajny, zwykły (wzwyczajona przedaż szarż w wojsku psuła porządek awansów).
Wzwysz, 1) p. Wzwyż; 2) przez W. = nazbyt, zbyt, nadzwyczaj (poraził go porażką przez W. wielką).
Wzwyszą, p. Wzwyż (gdzie słońce nie dochodzi, drzewo W. rośnie, a nie na miąższość).
Wzwyszyć, wywyższyć, podwyższyć, wynieść wysoko (zniżył się, by sługi wzwyszył).
Wzwyż, wzwysz, na wzwyszą, na wysokość (na trzy łokcie W.). []Wżarzyć, wpędzić, wprowadzić żarem (W. miłość w jej serce).
Wżda, p. Weszdy.
Wżdam, wżdy, wzdy, 1) albo wżdy jednak, jednak, atoli, z tem wszystkiem, przecie (nie sieją, nie orzą, a W. Bóg je żywi); 2) jużci (W. nie mogłem o tem wiedzieć); 3) tylko, jeno, wszakże (wypuszczę was, ale W., abyście nie oddalali się); 4) nakoniec, nareszcie, przecie (podnieś W. kiedy wzgórę rękę Twoję).
Wżdy, wzdy, 1) p. Wżdam; 2) przynajmniej, choć, tylko, aby (jeśli nie może być zawżdy, tedy aby W. często było; wszystko spaliło się, jedno żem się ja W. wymknął); 3) zgoła, tylko, żywnie, ze wszystkiem, całkiem (co mi się W. spodoba; któż W. z każdej strony uszczęśliwiony? bóstwo samo z siebie nigdy nie mówiło, jeno zawżdy przez proroka, albo W. przez jaki pośrzodek); 4) przecież, wszakże, toć (zmiłuj się, Panie, wżdymem twojem dziełem).
Wżdyby, możeby, możeby jednak (gdyby się sprzeciwił, W. ustąpili).
Wżenie, wegna (od wegnać).

Za, azali, izali, czy.
Zabacz, urojenie, utopja.
Zabaczyć, 1) zapomnieć; 2) zabaczyło się komu = przyszło mu do głowy, zażądało mu się; wedle swego zabaczenia = według widzimisię.
Zabać się, zacząć się bać, powziąć bojaźń, zalęknąć się.
Zabadać, p. Zabość.
Zabakać kogo, co, kogo, []czego = zawołać, wezwać.
Zabarać, przeszkadzać, nie dopuszczać, zakazywać.
Zabaryłować, zapakować w baryły (Z. proch).
Zabarzyć i Z. się, p. Zabażyć.
Zabawa, 1) opóźnienie, zawada, przeszkoda w zatrudnieniu, w pośpiechu; 2) zajęcie, zatrudnienie, praca (nikt nie próżnował, każdy miał zabawę).
Zabawca, 1) ten, co opóźnia co albo co się opóźnia, kunktator; 2) człowiek oddany zabawom, zabawiający się, 
Zabawiać, p. Zabawić.
Zabawić, niedok. zabawiać, 1) Z. kogo przy sobie = przetrzymać, zatrzymać; 2) zająć, zatrudnić (Z. kogo czem); 3) zagmatwać, zaplątać, zarazić, pociągnąć (sam się do piekła dostanie, tą drogą też dyscypuła swego zabawi; Z. się, spędzić czas z kim, przy czem.
Zabawiony, p. Zabawny.
Zabawniczek, zabawniś, człowiek zabawiający kogo uciesznie.
Zabawnisia, kobieta uciesznie zabawna.
Zabawniś, p. Zabawniczek.
Zabawny, 1) zabawiony, zajęty, zatrudniony, nieczasowy; 2) przynoszący wiele zatrudnienia; roboczy (Z. czas jest, kiedy pilno orać, siać, kopać; dni zabawne); 3) wlokący się, ciągnący się długo (do nędzy ich przywlokła wojna zabawna).
Zabażyć, zabarzyć, zażądać, zachcieć, zamarzyć (musi mieć, co tylko ; Z. się, zachcieć się, zamarzyć się (wolno im czynić, co się zabaży).
Zabezpieczać, p. Zabezpieczyć.
Zabezpieczyć, niedok. zabezpieczać, zapewnić, upewnić (ten  [], że oddał, a tamten zaprzecza).
Zabiadać, p. Zabiedać.
Zabić, niedok. zabijać, 1) wbić za co (Z. sobie drzazgę za paznokieć); 2) Z. koniowi za żywe = kując konia, trafić gwoździem w mięso, zagwoździć, zakłóć konia; zabijać komu = zalewać sadła za skórę, doskwierać, dokuczać do żywego; 3) Z. kogo = rznąć, uderzyć, zadać mu raz, cios (zabił go, rznął go przez głowę); 4) sparaliżować, ruszyć (powietrzem, paraliżem zabity); Z. się, np. w nogę = uderzyć się, urazić się).
Zabiedać, zabiadać, zacząć biadać.
Zabiedz, zabiegnąć, niedok. zabiegać, zabiegiwać, 1) Z. kogo = zaskoczyć; wypaść komu (wojna go zabiegła); 2) Z. niedok. czemu, czego = zabiegać, starać się o co; 3) Z. komu, Z. komu w drogę = Z. komu drogę, wybiedz naprzeciw komu; 4) zabiegać złemu, niebezpieczeństwu = zapobiegać.
Zabieglec, ten, co dokąd zabiegł, schronił się, zbieg.
Zabiegły, daleko zapędzony, odległy, daleki (za wschodem gdzieś zabiegłym ostrów się zieleni; sprzągłeś z Meksykiem zabiegłe Japony; na dal swoje zabiegłe posyłamy myśli).
Zabiegłość, rozpasanie, wyuzdanie.
Zabielić, zajaśnieć, zaświtać (czy mu dzień jutro zabieli?).
Zabieliwać, zabielać; Z. się, zabielać się (morza zabieliwają się od flag).
Zabijacz, zabijak, zabijca, zabilca, zabójnik, zabójca, morderca.
Zabijaczka, zabójczyni, morderczyni.
Zabijak, 1) p. Zabijacz; 2) mocarz, bohater.
Zabijarnia, miejsce, gdzie zabijają ludzi. []Zabijatyka, trucizna (miód Z.).
Zabijca, p. Zabijacz.
Zabijstwo, zabilstwo, zabój, zabójnia, zabójstwo.
Zabilca, p. Zabijacz.
Zabilstwo, p. Zabijstwo.
Zabiór, 1) zabór; 2) małe dziecko; mały koniczek.
Zabita śmierć = zabicie, stracenie (zabitą śmiercią zginął, zszedł; o zabitą śmierć przyszedł; zabitą śmierć zasłużył; „zabitą śmierć” = do djabła, do kaduka.
Zabitość: do zabitości = co niemiara (wziął pienięstwa do zabitości).
Zabladnąć, zajść bladością.
Zableszczyć, zabłysnąć (Z. oczy na strony).
Zabłąd, zabłądź, 1) zabłądzenie, zabłąkanie się (kroczyć zabłędem = chodzić błądząc); 2) manowiec, wertep (wiatr go skręca w uboczne zabłądy); 3) zbłądzenie, błąd, wykroczenie, przestępstwo.
Zabłądź, p. Zabłąd.
Zabłysny, który zabłysnął, zabłysły.
Zabobonny, czczony zabobonnie (Gangies Z.).
Zaboboński, zabobonny.
Zaboboństwo, zabobonność.
Zabogacić się, zacząć być bogatym.
Zabolały, zbolały (umysł Z.).
Zaboleć, zachorować.
Zabość, niedok. zabadać, zakłóć (Z. palec tarnią).
Zabój, 1) p. Zabijstwo; 2) drąg, wrzeciądz.
Zabójnia, p. Zabijstwo.
Zabójnica, wybijanie, wyciskanie pieczęci.
Zabójnik, p. Zabijacz.
Zabrać, niedok. zabierać gust, ochotę = nabierać gustu, ochoty; Z. się w co = zawiązać się w co, nabrać czego (krowa w ciało lub w mleko zabiera się).
Zabratać się, pobratać się (lud ze złością się zabratał).
Zabrona, zabronienie, zakaz.
Zabronny, 1) zabroniony, []zakazany; 2) zabraniający.
Zabrońca, ten, co zabronił.
Zabruczyć, p. Zabrudzić.
Zabrudzić, zabrukać, zabruczyć, niedok. zabrudzywać, 1) zaćmić, zachmurzyć (morze falą wiatr zabrudził; zabrukał Pan w swym gniewie córkę sjońską; Z. czoło); 2) zarazić, zapaskudzić, zaplugawić (Z. gangreną).
Zabrudzywać, p. Zabrudzić.
Zabrzechać, zabrzechtać, zabrzechotać, zaszczekać.
Zabrzechotać, p. Zabrzechać.
Zabrzechtać, p. Zabrzechać.
Zabrzeg, zabrzeże, miejsce za brzegiem.
Zabrzeże, p. Zabrzeg.
Zabrzeżysty, mający strome brzegi (Dunaj Z.).
Zabrzmieć, niedok. zabrzmiewać, zajść nabrzmiałością.
Zabrzmiewać, p. Zabrzmieć.
Zaburtować, burtując założyć, zawiązać.
Zaburzka, burza, zaburzenie.
Zaburzliwy, skory do zaburzeń (pijaństwo zaburzliwe).
Zaby, czyby, czyliby.
Zabyć, niedok. zabywać, zapomnieć.
Zabystrzyć, zrobić bystrym, zaostrzyć (orle! kto ci oko zabystrzył?).
Zabyt, zapomnienie.
Zabytek, zachowane resztki dobytku (rozdać swój Z.).
Zabywać, 1) p. Zabyć; 2) wściekać się.
Zac, p. Zacz.
Zachacie, miejsce za chatą, za chatami.
Zachałem, zahałem, ogółem, wogóle, wrumel (wszystkich siekł Z.).
Zachciew, zachcianka.
Zachełścić, zaszeleścić, zaszumieć, zaszemrać (woda zachełściła po kamykach).
Zachełzać, p. Zachełznąć.
Zachełznąć, zakiełznąć, niedok. zachełzać,  [] zawściągnąć, powstrzymać.
Zachęcić kogo sobie, Z. do czego = przywiązać, ująć sobie (Z. gołębie przy domu).
Zachędożyć, zaopatrzyć w ochędóstwo, przypiększyć, wystroić.
Zachęt, zachętka, zachęta.
Zachętka,  Zachęt.
Zachłać, p. Zachłapić.
Zachłapić, zachłać, chłapnąwszy zachwycić, zająć w siebie (cokolwiek zachłapił, zaraz całkiem połyka).
Zachmarzać, p. Zachmarzyć.
Zachmarzyć, niedok. zachmarzać, zachmurać, zachmurzyć, zasępić, zaćmić.
Zachmurać, p. Zachmarzyć.
Zachmurze, miejsce za chmurą (słońce wyszło z zachmurza).
Zachodca,  Zachodźca.
Zachodnik, wiatr zachodni.
Zachodowy, zachodni (wiatr Z.).
Zachodzić, 1) Z. kogo = obchodzić, interesować; 2) zakrzątnąć się, postarać się, pochodzić koło czego (zachodziwszy, pojąłem ją za żonę).
Zachodzisty, daleko zachodzący (suknia zachodzista = szeroka, gdy jeden bok na drugi zachodzi).
Zachodźca, zachodca, zachojca, zastępca.
Zachojca, p. Zachodźca.
Zachopić, zachwycić, zająć.
Zachorągiewny, za chorągwią będący (żołnierz Z.).
Zachorzeć, zachorować.
Zachować,  zachowywać, 1) zachowywać co = nie puszczać czego mimo, ważyć sobie co, przywiązywać do czego znaczenie (sny zachowywał, wierzył im i wykładał je); 2) Z. wiarę, słowo = dochować, dotrzymać wiary, słowa; 3) Z. sobie kogo = zjednać, zobowiązać, skaptować; 4) Z. []albo Z. się komu = zjednać sobie jego łaskę, zasłużyć się, przymilić się mu; Z. się, 1) zatrzymać się, poczekać (jeszcze się z tem zachowam); 2) wytrwać, stać przy kim, przy czem wytrwale (Z. się w dobrem); 3) Z. się komu = zjednać sobie jego łaskę; 4) Z. się czem komu = przysłużyć się, przymilić się; 5) wywdzięczyć się; okazać się szczodrym (Z. się komu cudzem, swojem); 6) Z. się czem = opiekować się.
Zachowałość, zachowanie, wzięcie, poważanie.
Zachowały, 1) Z. w cnocie, w dobrem sprawowaniu się i t. p. = trwały, wytrwały, stateczny, doświadczony; 2) wychowany, wykształcony; 3) mający zachowanie u kogo, wzięty, dobrze zasłużony; 4) będący w czyich łaskach, w łasce u kogo.
Zachowanie, 1) Z. z kim = stosunki, zażyłość, obcowanie, przyjaźń; 2) gościnność.
Zachowawać się, zachowywać się.
Zachowca, zachowywaciel, zachowawca, ten, co zachowuje.
Zachowywaciel, p. Zachowca.
Zachowywacielka, zachowawczyni.
Zachowywać i Z. się, p. Zachować się.
Zachód, kloaka, wychodek.
Zachów, zachowanie, ratunek, ochrona.
Zachrabotać, zachrobotać.
Zachrzęsnąć, zachrzęścieć.
Zachuchrać, zagmatwać, sprawić nieład.
Zachwarszczeć, zachrzęścieć.
Zachwastać, zachwastnąć, 1) szastając zarzucić, zamieść; 2) zachlastać, zachlapać, zaszargać.
Zachwastnąć, p. Zachwastać.
Zachwat, letarg, śpiączka. []Zachwichnąć, świsnąć (Z. batem).
Zachwycenie, utrata zmysłów.
Zachynąć, zachylić; Z. się, zawięznąć (Z. się w samołówce).
Zaciąć, niedok. zacinać, 1) zająć ostro (Z. wiosłem wodę); 2) nitkę natarłszy kredą, Z. nią na desce = odbić po ciesielsku; 3) Z. rozumu i t. d. = wysilić, natężyć rozum i t. d., wziąć na rozum; 4) zwinnie, żwawo co odbyć (zacinać w karty = ciąć, rznąć; Z. hołubca = wyciąć); 5) zacinać na kogo, na co = zakrawać, wyglądać (zacinać na szulera); 6) stłumić, zdusić (Z. w sobie jęki).
Zaciąg, zaciąż, 1) zaciąganie, zaciągnięcie; 2) na Z. = nazad pod wodę (płynąć na Z. = na trel); 3) pociągnięcie (za pierwszym pługa zaciągiem); 4) pańszczyzna z bydlęciem (Z. na pańskiem odprawować); 5) ciąg, łańcuch, pasmo (niemasz folgi ni wytchnienia w zaciągu mego cierpienia); 6) zawłoka u bydła, łuszczka na oku; 7) Z. dokąd = wyprawa, ekspedycja; 8) Z. wojska = werbunek (bezpieczny od zaciągu; wojsko cudzoziemskiego zaciągu = autoramentu); 9) Z. o co = zabieg, staranie, zachód; 10) zamysł, przedsięwzięcie; 11) Z. z kim = zajścia, zatargi.
Zaciągać i Z. się, p. Zaciągnąć.
Zaciągiwać i Z. się, p. Zaciągnąć.
Zaciągnąć, niedok. zaciągać, zaciągiwać, 1) Z. kogo dokąd, na co = pociągnąć, skłonić, zniewolić (Z. kogo do stosunku cielesnego ze sobą; Z. czyje serce za sobą; Z. kogo do swej przyjaźni; 2) zasięgnąć (Z. czyjej rady); 3) zaciąga za sobą = ma wziętość u ludzi; 4) Z. co na kogo, na co = ściągnąć, []sprowadzić (Z. gniew na kogo, pomstę na miasto); 5) Z. komu = ciągnąc zabiedz komu drogę, zastąpić komu w drodze (Z. z wojskiem nieprzyjacielowi); 6) zacisnąć (Z. prasę); 7) zawrzeć, zawiązać, zabrać (Z. związek, przyjaźń); 8) zawiązać kogo w co = zawikłać, wciągnąć, wplątać; 9) Z. na co = powziąć chętkę, powziąć chrapkę. Z. się, 1) wdać się, zawikłać się (Z. się w daremne kłótnie); 2) ciągnąc zapędzić się, spracować się (wiosłem napycha, kędy zaciągał się z pługi; chrapi w gardle szkapie, gdy się ku górze zaciągnie); 3) Z. się w bieg = zapędzić się, rozpędzić się; 4) Z. się w daleki wiek = zajść; 5) Z. się na co = zanieść się na co długiego (Z. się na deszcz, na wojnę).
Zaciąż, p. Zaciąg.
Zaciążnik, zaciężnik, żołnierz zaciężny.
Zaciążny, werbunkowy, zaciągowy.
Zacich, p. Zacisz.
Zaciec, niedok. zaciekać, 1) zaciekać komu oczy = zacimiać (zazdrość zacieka oczy); 2) Z. komu = zabiedz, zaskoczyć mu; 3) albo Z. się dokąd = zapędzić się, zapuścić się; Zaciekać się, odsadzić się, rozpędzić się do skoku.
Zaciecz, zalew.
Zacieczca, pies zaciekający się w polowaniu.
Zaciek, 1) zapęd, rozpęd, rozmach (w zacieku hufce na się uderzyły; z zacieku, zaciekiem ; 2) zaciekanie się nad czem.
Zaciekać i Z. się, p. Zaciec.
Zaciemek, miejsce zaciemnione.
Zaciemnieć, zajść ciemnością, zaćmić się.
Zacieniać, p. Zacienić.
Zacienić, niedok. zacieniać, 1) kłopotem sobie głowę Z. = zasępić, zafrasować; 2) zasłonić, []obronić (Bóg cię zacieni).
Zacierpieć, zacirpieć, ścierpieć, znieść.
Zacięcie, zarys, linja, rys (pierwsze zacięcia w marmurze = zaciosania; zacięcia profilu twarzy).
Zaciężnik, p. Zaciążnik.
Zacimiacz, ten, co zacimia (Z. prawdy).
Zacinać, p. Zaciąć.
Zacirpieć, p. Zacierpieć.
Zaciskać, p. Zacisnąć.
Zacisnąć, niedok. zaciskać, cisnąć aby zaleciało dokąd (Z. kamieniem; drzewo precz od siebie .
Zacisz, zacich, zaciszek, zacisze.
Zaciszek, p. Zacich.
Zacnorodny, z zacnego rodu pochodzący, dobrze urodzony, pański.
Zacność: w zacności mieć = w poważaniu mieć.
Zacny, cenny, szacowny, szanowny, czcigodny, przedni (zacna pamięć jego; zacne imię u poddanych; wszędzie zacne święte imię Twoje; zacnej nauki człowiek; miasta wielkie i zacne budował = znaczne, znakomite).
Zacofnąć, niedok. zacofywać, cofnąwszy zatrzymać, zahamować (Z. krok swój).
Zacofywać, p. Zacofnąć.
Zacuchnąć komu = zalecieć go, zapachnieć mu. Z. się, zaśmiardnąć się.
Zacucić, wzniecić, wywołać (smród mór zacuci).
Zacugować, zaciągnąć, zadzierzgnąć, zawiązać.
Zacukrować, zaprawić cukrem.
Zacz, zac, za co ni przecz, ni Z. = nie wiedzieć dlaczego, bez przyczyny; mieć kogo Z. = poważać, cenić, szanować go.
Zaczajny, dotyczący zaczajenia się (wiedział przeskoki i zaczajne znaki).
Zaczapić, zacapić.
Zacząć, niedok. zaczynać, zaśpiewać  [] i godując, wesoło sobie piosnki zaczynali; zaczynajcie Pana na bębniech, śpiewajcie Pana na cymbalech). Z. się, począć się (Z. się w żywocie matki).
Zaczątek: pierwej niźli nieprzyjaciel zaczątku swego dokonał, nasi na niego uderzyli = zamiaru, zamysłu, planu; nim się namyślił zacząć.
Zaczep, zaczepek, zaczypek, zaczepka.
Zaczepca, zaczepnik, ten, co zaczepia, co szuka zaczepki, co zaczyna z kim zwadę.
Zaczepek, p. Zaczep.
Zaczepnik, p. Zaczepca.
Zaczerstwieć, zczerstwieć.
Zaczerw, zaczerwienie się, zalężenie się robactwa.
Zaczerwić się, 1) zapełnić się robakami, stać się robaczywym; 2) pszczółka, jako się jej tej zaczerwi niecnoty, to ona i śrzód lata przestanie roboty = zagnieździ się; wda się jej niecnota.
Zacześć się, zaczytać się.
Zaczubić, wystroić w czuby.
Zaczuć, niedok. zaczuwać, zasłyszeć zdaleka.
Zaczyn, zaczynanie, śpiew, pieśń.
Zaczynanie, p. Zaczyn.
Zaczynek, zaczęcie, początek.
Zaczyniać, p. Zaczynić.
Zaczynić, niedok. zaczyniać, zadziałać, zadziełać, zadzieływać, 1) Z. co komu = działaniem dać okazję; zarobić na co, wyświadczyć, wyrządzić uprzednio (coś mu zaczynił, sowicie odczyni); 2) zarobić, zagrodzić, załatać (Z. okno kratami; zaczynienie = zagroda).
Zaczynszować, puścić na opłatę, na czynsz.
Zaczypek, p. Zaczep.
Zaćma, zaćmienie, ciemnota.
Zaćmiać, zaćmiwać, zaciemniać. []Zaćmienie w mieszku, w kieszeni = pustki.
Zaćmiwać, p. Zaćmiać.
Zaćpać, zapchać, zamulić (pęcherz mułem piaszczystym zaćpany; zaćpanie śledzionej i wątroby ziele to otwiera).
Zaćwierdzać, p. Zaćwierdzić.
Zaćwierdzić, niedok. zaćwierdzać, zatwierdzić; zatwardzić.
Zad, 1) na Z., po Z., w Z. = w tył, w tyle, z tyłu (włożył przód na Z.; posłali z nią wiele sług na przód i na Z.; koń na przód kowany, na Z. bosy; rozstawia po Z. siebie przewodniki, aby za nim prowadzili hetmana; kamienie w Z. przez głowy ciskali); 2) w Z. = nazad, napowrót; 3) po zadzie, na zadzie = w tyle; 4) z zadu = z tyłu.
Zadać, niedok. zadawać, 1) dać zadatek; 2) zawiesić, zaczepić (szaflik zadany za ucho na gwóźdź); 3) zadają sobie i t. d. = idą o pierwszeństwo (zadają sobie w trąbieniu, popisują się trąbieniem jeden nad drugiego; zadawać sobie wzajemnie słowa nieuczciwe); 4) niechby uderzył moje dziecko, oj, zadałbym ja mu! = dałbym, pokazałbym mu, poczułby ; 5) udać, zmyślić (Z. sobie chorobę); 6) Z. ciastu = zakwasić ; 7) oddać, posłać (Z. syna do szkoły).
Zadar, darmo.
Zadatny, tyczący się zadania czego, np. trucizny (przyprawy zadatne).
Zadawnić, zatrzeć wskutek dawności, przedawnić (czas zadawnił hańbę).
Zadawność, przedawnienie.
Zadawny, przedawniony, zadawniony.
Zadąć, niedok. zadymać, 1) księżyc zadęty = zachmurzony, zadymką zakryty; 2) Z. na sowę, Z. sowę = spuścić z  [], spuścić nos na kwintę, smutnie się odezwać.
Zadebić, zabić, zatłuc kogo.
Zadechnąć, niedok. zadychać, zamrzeć.
Zadeczny, zadkowy, tyczący się zadka, pośladkowy.
Zadem, zadma, zadęcie, zawiew ( żagiel pędzi).
Zademek, zadymek, zademka, zadymka.
Zademka p. Zademek.
Zaderewisty, szybki, wartki (koń, łuk Z.).
Zadłabać, p. Zadłabić.
Zadłabić, zadłabać, zadławić, zadusić.
Zadmuchnąć, niedok. zadmuchywać, zadmuchować, 1) wdmuchnąwszy zapełnić (oczy proszkiem zadmuchywać); 2) wdmuchnąć, zapędzić dmuchnięciem (proch w nos Z.); 3) jako śmiesz figurami Starego Testamentu alegować, wszakżeś je zadmuchnął precz = odrzuciłeś, obaliłeś.
Zadmuchować, p. Zadmuchnąć.
Zadmuchywać, p. Zadmuchnąć.
Zadnica, tyłek, zadek.
Zadnie, wtyle, ztyłu.
Zadny, tyczący się zadu, zadka (półdupki, policzki zadne).
Zadowolność, zadowolenie.
Zadowolny, zadowolony.
Zadrali, zadarli.
Zadrał, zadarł.
Zadrap, zadrapanie, zadrapanie się.
Zadrewnić, zadrzewić (Z. w lasach).
Zadrętwieć, zatrętwieć, zdrętwieć, zamrzeć.
Zadrobić, drobiąc zapuścić; zdrobnić.
Zadrobnieć, niedok. zadrobniewać, zacząć drobnieć, maleć; skarłowacieć (Leszek choć zadrobniały, ale mężny).
Zadrygnąć, zadrgnąć.
Zadrzeć, niedok. zadzierać, 1) zadzierać w śpiewaniu, w graniu = fałszować, drapać uszy; 2) zadzierać na co = zarywać czego. []Zaduch, zaduszność, dychawica, duszność, dychawiczność.
Zadum, zaduma.
Zaduma, melancholja.
Zadumały, p. Zadumiały.
Zadumiały, zadumały, zadumiany, zadumny, zdumiały, zdziwiony.
Zadumiany, p. Zadumiały.
Zadumieć, niedok. zadumiewać, wprawić w zadumę, zdumieć, zastanowić, zadziwić. Z. się, zadumać się.
Zadumiewać i Z. się p. Zadumieć.
Zadumny, p. Zadumiały.
Zadurzeć, odurzeć.
Zadusisty, p. Zaduszny.
Zaduszliwy, p Zaduszny.
Zaduszny, zaduszliwy, zadusisty, 1) pełen zaduchu, zaduszony (miejsce zaduszne); 2) mający duszność, dychawiczny; 3) obiad Z. = stypa po umarłym.
Zadworny, zadworski, 1) zewnątrz od dworu będący, zewnętrzny (obrona zadworna); 2) sądy zadworne = za dworem królewskim idące (kanclerskie sądy mają nazwisko zadwornych, że się na dworze królewskim odprawiają; juryzdykcja królewska sejmowa i nadworna).
Zadworować z kogo = zadrwić dwornie.
Zadworski, p. Zadworny (pozew Z.).
Zadybać, zdybać; dybiąc załapać (orda zadybana, nie mogła uwieść obłowu).
Zadychać, p. Zadechnąć.
Zadylować, zagrodzić, zasłonić dylami (hetman swoich zadylował = zakrył).
Zadymać, p. Zadąć.
Zadymek, p. Zademek.
Zadyszały, który się zadyszał, zadyszany.
Zadziać, niedok. zadziewać, 1) zarzucić co na siebie, wdziać (Z. but, rękaw, żałobę); 2) Z. otwór = zarobić, zasłonić, załatać; 3) zacząć dziać drzewo bartne, wyrabiać barć na drzewie.
Zadziad, prapradziad.
Zadział, 1) zadziałanie, []zadziaływanie; 2) udział dany komu.
Zadziałać, zadziełać, niedok. zadziaływać, zadzielać, zadzieliwać, 1) p. Zaczynić, (kara, jaką uczynek jego zadziałał = na jaką zasłużył; temu, kto mu łaski zadziałał, jest wdzięczen); 2) Z. co złego = zbroić, popełnić; 3) zapłacić działaniem, odwetować, odsłużyć,  łaski, dobrodziejstwa; Z. tym, co nam co dobrego uczynili); 4) Z. ciasto = zarobić, zaczynić.
Zadziałek, barć rozpoczęta na drzewie i nie skończona.
Zadziaływać, p. Zadziałać.
Zadziczeć, zacząć dziczeć.
Zadzieckować, zająć komu mienie, zafantować.
Zadziedziczały, odziedziczony.
Zadziedziczyć, odziedziczyć.
Zadzielać, p. Zadziałać.
Zadzieliwać, p. Zadziałać.
Zadziełać, p. Zadziałać.
Zadzier, p. Zadzior.
Zadzierać, p. Zadrzeć.
Zadzierek, p. Zadzior.
Zadzierga, zapora, zawada, uwięź (piorun wydarty z zadziergi).
Zadzierk, p. Zadzior.
Zadzierżać, p. Zadzierżeć.
Zadzierżawać, p. 
Zadzierżeć, niedok. zadzierżać, zadzierżawać, zadzierżywać, 1) zatrzymać; 2) utrzymać (Z. kogo w skromności); 3) Z. komu grzechy = nie rozgrzeszyć go.
Zadzierżyciel, zadzierżywacz, ten, co zatrzymał albo co zatrzymuje.
Zadzierżywacz, p. Zadzierżyciel.
Zadzierżywać, p. Zadzierżeć.
Zadziewać, p. Zadziać.
Zadzior, zadzier, zadzierek, zadzierk, zadra.
Zadziw, zadziwienie, podziw. []Zadzwonić: zadzwonią komu uszy = zadzwoni mu w uszach.
Zadżdżyć się, zanieść się na deszcz, rozdeszczyć się.
Zadźwignąć, dźwigając zatrzymać, podźwignąć, podnieść (Z. upadłego).
Zafantować: osoba zafantowana = zakładnik.
Zafasować, zawalić, zatarasować (Z. bramę kamieniami, ziemią).
Zafrymarczyć, frymarcząc zamienić.
Zagad, zagadnięcie, odezwanie się, przemówienie.
Zagadka, omówienie, alegorja.
Zagadliwy, 1) zagadkowy; 2) zawierający zagadkę, podobny do zagadki.
Zagadnąć, zagadkę zadać do rozwiązania (zagadnę wam 
Zagadzać, p. Zagodzić.
Zagaisko, miejsce zagajone.
Zagar od węgli = czad.
Zagardlić, zagarlić, zagardłować, 1) zadusić; 2) zarobić z narażeniem gardła = życia; 3) zwęzić ku górze, zaostrzyć (Z. rurę; trąba psa zagardlona).
Zagardłować, p. Zagardlić.
Zagarlić, p. Zagardlić.
Zagarnywać, zagarniać.
Zagaszczać i Z. się, p. Zagościć.
Zagaszywać, zagaszać.
Zagata, łata drewniana zasłaniająca dziurę w ścianie chałupy.
Zagąszczać i Z. się, p. Zagęścić.
Zagąść, zagędnąć, zagędzić, zagrać.
Zagębować statek = za gębę uchwycić, zawiązać.
Zagędnąć, p. Zagąść.
Zagędzić, p. Zagąść.
Zagęstnić i Z. się, p. 
Zagęstnieć, p. Zagęścić.
Zagęstwić, p. Zagęścić.
Zagęstwieć, p. Zagęścić.
Zagęszczywać i Z. się, p. Zagęścić.
Zagęścić, zagęstnić, zagęstwić, zagęszczać, zagęszczywać, zagąszczać, [] zagęstwiać, 1) Z. czem = zatkać, zapchać (tłumy zagęściły bramy; strzały zagęściły powietrze; Z. mowę niepotrzebnemi słowami); 2) Z. monetę = rozpowszechnić, obficie puścić w kurs; Z. się, zagęścieć, zagęstnieć, zagęstwieć, rozpowszechnić się, rozmnożyć się.
Zagęścieć, p. Zagęścić.
Zagląd, zaglądanie, zajrzenie.
Zagładzać, p. Zagładzić.
Zagładzić, niedok. zagładzać, 1) wygładzić (Z. zmarszczki); 2) wygładzić, wytępić, znieść (Z. wojska wroga); 3) Z. z pamięci = wygluzować.
Zagłaskać, niedok. zagłaskiwać, zarównać głaskaniem (Z. sobie zjeżoną czuprynę); Z. się, załagodzić się, rozerwać się, uspokoić się (przerażone oczy zagłaskały się rozrywką).
Zagłaskiwać i Z. się, p. Zagłaskać.
Zagłobić, niedok. zagłabiać, 1) zaprawić (szczelinę), zaklinować, zanitować, zatkać, spoić; 2) zabić, zagwoździć, zamknąć, zawrzeć (Z. ciało w grobie).
Zagłabiać, p. Zagłobić.
Zagłodnieć, poczuć głód, zgłodnieć.
Zagłówczany, tyczący się zagłówka (poduszka ).
Zagłówek, poduszka pod głowę.
Zagłówna, p. Zagłówne.
Zagłówne, zagłówna, zapłata, kara za głowę, za zabójstwo.
Zagłupić, zrobić głupim, wystrychnąć na głupca.
Zagłuszać, p. Zagłuszyć.
Zagłuszyć, niedok. zagłuszać, 1) ogłuszyć (zaślepić kogo i Z.); 2) odurzyć (trunek zagłusza); 3) zatrzeć, zamazać (zagłuszyli złotem swą zbrodnię).
Zagmatwać, zamatwać, 1) zarzucić, zawieruszyć (symbolum św. Atanazego w książnicy długo []zagmatwane było); 2) zapchać, zatkać, zapełnić.
Zagnać, wygnać, wypędzić.
Zagnanie, wygnanie, jasyr, niewola (wrócił z zagnania).
Zagnąbić, zagnębić.
Zagnić, niedok. zagniwać, zagnijać, zacząć gnić, zajść zgnilizną.
Zagnijać, p. Zagnić.
Zagniłek, zagniłka, rzecz zagniła.
Zagniłka, p. Zagniłek.
Zagniotek, rzecz zagnieciona (Z. u palca, zadzierk, zanokieć).
Zagniwać, p. Zagnić.
Zagnoić się, zagnić.
Zagnuśnieć, zgnuśnieć.
Zagodny, łagodzący (w próżny żołądek nie ostre, lecz chłodne wpuszczać potrzeba rzeczy, i trunki zagodne).
Zagodzić, niedok. zagadzać, załagodzić, załatwić (Z. spór; Z. urazę pojedynkiem).
Zagolić, zagolnąć, zamachnąć.
Zagolnąć, p. Zagolić.
Zagon, 1) szereg, rząd na szachownicy; 2) wyprawa wojenna, ekspedycja; 3) Z. za kim = pogoń.
Zagonić się, goniąc zapędzić się dokąd.
Zagończy, tyczący się zagonu wojennego (wrzawa zagończa).
Zagorewać i Z. się p. Zagorzeć.
Zagorszyć, pogorszyć.
Zagorywać i Z. się, p. Zagorzeć.
Zagorzałość, p. Zagorzel.
Zagorzeć, zagorywać, zagorewać, zagorzeć się, zagorywać się zagorewać się, 1) zapalić się, zająć się ogniem (gdy się zagore, dzwonią; dom się zagorzał); 2) zwiędnąć, uschnąć (zboże, drzewa zagorzałe).
Zagorzel, zagorzelina, zagorzelizna, zagorzałość, zagorzenie, zaczadzenie.
Zagorzelina, p. Zagorzel.
Zagorzelizna, p. Zagorzel.
Zagościć, niedok. zagościać, zagaszczać kogo = []zainstalować jako gościa; Z. się, zamieszkać gdzie jako gość.
Zagościać i Z. się, p. Zagościć.
Zagrabiać, p. Zagrabić.
Zagrabić, niedok. zagrabiać, zagrabować, 1) skonfiskować, zająć, zafantować; 2) zagrabuje koń nogami przedniemi = niedobrze je podnosi.
Zagrabować, p. Zagrabić.
Zagradzać, p. Zagrodzić.
Zagramiać, p. Zagromić.
Zagraniczać, p. Zagraniczyć.
Zagranicze, miejsce za granicami kraju.
Zagraniczek, człowiek z za granicy, cudzoziemiec.
Zagraniczyć, niedok. zagraniczać, 1) zakreślić granice, zagrodzić (zagraniczysz ludowi około góry, rzekąc: strzeżcie się przystępować ku górze); 2) ograniczyć (dni nasze są terminem śmierci zagraniczone; nauka nie jest jednym dniem zagraniczona); Z. się, ograniczyć się, zakończyć się u granic (zagranicza się kraj morzem).
Zagrawać, zagrywać.
Zagrązić, zagręzić, zagrężyć, zagrążyć, pogrążyć, zanurzyć.
Zagręzić, p. Zagrązić.
Zagrąznąć, zagręznąć, zagrzęznąć.
Zagręznąć, p. Zagrąznąć.
Zagrężyć, p. Zagrązić.
Zagroda, 1) miejsce zagrodzone (na zagrodzie miasta = w obrębie miasta); 2) zapobieżenie czemu; 3) Z. za szkodę = odszkodowanie, wynagrodzenie.
Zagrodca, zagrodnik.
Zagrodniczek, zdrob. od Zagrodnik.
Zagrodnik wyspy = osadnik, mieszkaniec wyspy, wyspiarz.
Zagrodzić, niedok. zagradzać, 1) Z. kogo od czego = nie dopuścić kogo do czego, wstrzymać od czego (klątwą od nabożeństwa zagrodzeni); 2) zastrzedz,  [] (Z. prawem); 3) Z. szkodę = wynagrodzić.
Zagrodzie, p. Zamieście.
Zagromadzić, do zbytku nagromadzić.
Zagromiać, p. Zagromić.
Zagromić, niedok. zagramiać, zagromiać, niby gromem uderzyć, gromić (jednym wzrokiem zagramia go, strach ucina mu słów resztę).
Zagrytać, p. Zagrzytać.
Zagrytnąć, p. Zagrzytać.
Zagrzebiony, zagrzebany.
Zagrzebny, zagrzebany (kruszec w kopalni Z.).
Zagrzewacielka, ta, co zagrzewa.
Zagrzytać, zagrzytnąć, zagrytnąć, zagrytać, zazgrzytać.
Zagrzytnąć, p. Zagrzytać.
Zagubca, zagubiciel.
Zagubiać, p. Zagubić.
Zagubić, niedok. zagubiać, zatracić, zniweczyć, zagładzić (czas wieżę zagubił; Z. pamięć na co).
Zagubny, tyczący się zaguby, zgubny.
Zaguzikować, zapiąć na guziki.
Zagwindować, zawindować.
Zagzić, zapalić, zakorcić, pobudzić, pokusić (zagziła Nerona żądza przebić cieśninę; czy mię pożar zagził rymopłody?).
Zahaftować, zahawtować, zaszyć przez haftowanie (Z. ranę).
Zahalzować, u flisaków: zapiąć linę.
Zahałem, p. Zachałem.
Zahamować, 1) Z. kogo = przytrzymać, zaaresztować; 2) zachować, utrzymać (ceremonja z zahamowaniem dostojeństw majestatu królewskiego).
Zahańbiać, p. Zahańbić.
Zahańbić, niedok. zahańbiać, zawstydzić, okryć wstydem (Z. oblicza czyje).
Zahawtować, 1) zahaftować; 2) p. Zahaftować.
Zahołdować, niedok. zahołdowywać, zrobić hołdowniczym, podbić.
Zahołdowywać, p. Zahołdować. []Zahorować, zaharować, zapracować ciężko.
Zaigrać, zagrać.
Zaimać, zajmować.
Zaimienność, własność zastępowania imienia.
Zaimię, zaimek.
Zaimek, zajęcie, zainteresowanie.
Zainteresować, zająć interesami, zatrudnić.
Zaiskrzyć, zaskrzyć, niedok. zaiskrzywać co = zasypać iskrami albo jakby iskrami, roziskrzyć.
Zaiskrzywać, p. Zaiskrzyć.
Zaistny, istotny, rzeczywisty, prawdziwy.
Zajachać, zajechać.
Zajadać i Z. się, p. Zajeść.
Zajadki, zajedki, zajady, pryszczyki w kątach ust, skwarki.
Zajadliwy, zajadły, zawzięty wściekle.
Zajałowieć, stać się jałowym.
Zajaśniać, p. Zajaśnić.
Zajaśnić, niedok. zajaśniać, rozjaśnić, wyjaśnić.
Zający, zajęczy.
Zająć się, niedok. zajmować się, zaimać się, 1) zacząć się (granica zajęła się od...); 2) zawiązać się, wszcząć się, zalęgnąć się (z gruntu zajmuje się i wzrasta; miłość, zapał zajmuje się w nich; ród ten w obfitsze gałęzie się zajmuje = rozrasta się; zajęły się w nim złości = zagnieździły się, zakorzeniły się); 3) wino na kwas się zajmuje i t. p. = zachwytuje kwasu, zaczyna trącić kwasem.
Zająkała, zajękacz, ten, co się zająkuje, jąkała.
Zająkawy, zająkający się.
Zajątrywać, zajątrzać.
Zajdowy, flisak siedzący przy zyzie.
Zajechały, który zajechał.
Zajedki, p. Zajadki.
Zajednać, niedok. zajednywać, załagodzić (Z. wojnę).
Zajedź, choroba pyska końskiego połączona z []nabrzmieniem dziąseł (wyrzynać zajedzie).
Zajem, 1) zajmowanie, zajęcie (Z. bydła w szkodzie); 2) zachwyt, zachwycenie; 3) pożyczenie jakiej rzeczy z warunkiem oddania takiejże rzeczy.
Zajemny, wzajemny.
Zajeść, niedok. zajadać, ukąsiwszy zabić; ugryźć śmiertelnie (dziecię zajadłe jaszczurka); 2) zagryźć (bydlę od zwierza zajedzone); Z. się, wpaść w zajadłość, zażreć się, zawziąć się.
Zajęczego szukać, trwożyć się.
Zajędurzyć, zaindyczyć, rozjątrzyć.
Zajękać, zajękiwać, zaczynać jęczeć.
Zajękiwać, p. Zajękać.
Zajękiwać się, zająkać się.
Zajmacz, zajmiciel, ten, co zajmuje (Z., złodziej bydlęcy).
Zajmiciel, p. Zajmacz.
Zajmować się, p. Zająć się.
Zajrzeć, zajzrzeć, zajźrzeć, zaźrzeć, niedok. zazierać, 1) Z. kogo = ogarnąć wzrokiem, spojrzeć na kogo (to uroki, zapewne cię baba na czczo złym okiem zajrzała); 2) zoczyć, zobaczyć, spostrzedz, dojrzeć; 3) wyrzucić na oczy, zrobić zarzut (własne sumienie mu w tem Z. musi); 4) Z. komu = pozazdrościć.
Zajść, niedok. zachodzić, 1) przyjść ku schyłkowi, ustać, zwątleć (wzrok jego już zaszedł; zaszło co dawnością = uległo przedawnieniu); 2) zabrnąć, wdać się (Z. w dług, w rozmowę; Z. w słowa = pokłócić się); 3) pokłócić się (lada o co zachodzą); 4) Z. w głowę = zwarjować; 5) Z. do kogo, do czego = napaść, najść kogo, co; 6) zejść, zaskoczyć, napaść (sen ciało strudzone zachodzi); 7) rozciągnąć się na kogo, na co, dojść, spotkać kogo, co (chrzest św. zachodzi nie tylko []obecnych, ale i potomne pokolenia; od wschodu nas dobro chrześcijańskie zaszło); 8) zachodzić kogo = obchodzić, interesować kogo, nie być mu obojętnym; 9) zachodzić, wchodzić w grę, iść o co (zachodzi tu sława, życie); 10) zaszły kogo wody = zalały, przecięły mu drogę, zaskoczyły ; 11) trudno temu co rzec, gdzie ręka a pieczęć królewska zaszła = gdzie nastąpiło przyłożenie pieczęci i podpisanie przez ; Z. się, 1) Z. się od śmiechu = zanieść się od śmiechu; 2) zachodzić się = krzątać się, uwijać się, zajmować się (o wieczerzy żonka się zachodzi).
Zajurzyć, zapalić jurnością, rozjurzyć; Z. się, zapalić się jurnością, rozjurzyć się.
Zajusza, zajuszenie, rozbestwienie, rozłakomienie na krew.
Zajuszać i Z. się, p. Zajuszyć.
Zajuszyć, niedok. zajuszać, rozbestwić; skosztowaną krwią zajątrzyć (skusiwszy krwi, pragnie jej zajuszona paszcza zwierza; Z. psa, ptaka = wprawić do krwi zwierząt; Z. się, 1) zaprawić się na krew; 2) rozwścieczyć się, rozbestwić się, rozeżreć się (gdy się w bitwie zajuszy, sam się już pohamować nie może; wobec jej oporu jeszcze się więcej .
Zajutrek, p. Zajutrz (czekali zajutrka).
Zajutro, p. Zajutrz.
Zajutrz, zajutrze, zajutrzek, zajutrek, zajutro, dzień nazajutrz (uciekł Z.).
Zajutrze, p. Zajutrz.
Zajutrzejszy, zajutrzny, jutrzejszy, nazajutrz przypadający (dzień Z).
Zajutrzek, p. Zajutrz (bierzcie, aby nic nie zostało do zajutrzka).
Zajutrzny, p. Zajutrzejszy.
Zajutrzyć, odłożyć na jutro. []Zajzdrościć, zazdrościć.
Zajzdrość, zazdrość.
Zajzrzeć, p. Zajrzeć.
Zajźrzeć, p. Zajrzeć.
Zak, p. Żak.
Zakalić, zrobić zakalistym.
Zakalisty, pełen zakalców, zakalcowaty (chleb Z.).
Zakał, zakała, 1) plugastwo zaległe (lekarstwo to lipkości i zakały z pęcherza wypędza); 2) zarodek, zawiązek czego niedobrego (Z. grzechu; Z. w sercu nosi); 3) gniew, zawiść, chrapka; 4) przywara, skaza, wada, plama (obywatel bez zakały); 5)  hańba, wstyd (Z. dla całej familji; Z. imienia; nie warta tylko hańby i zakały); 6) zachmurzenie, zasmucenie.
Zakała, p. Zakał.
Zakamialszy, więcej zakamieniały niż drugi.
Zakamiały, zakamioniały, zakamieniały, zatwardziały ( grzesznik, lichwiarz; zakamiała nienawiść = zastarzała, zawzięta).
Zakamieć, zakamienieć, zatwardzieć (Z. na bicie; zakamiało serce Faraona).
Zakamienić, zakamić, zamienić w kamień, zatwardzić.
Zakamienować, zakamionować, zabić kamieniami, ukamienować.
Zakamioniały, p. Zakamiały.
Zakamionować, p. Zakamienować.
Zakapać, niedok. zakapywać, zakropić (Z. ranę = zapuścić w nią krople).
Zakapywać, p. Zakapać.
Zakarmić, zabić zbytniem karmieniem, zapaść.
Zakarować, 1) karując zawieść; 2) Z. armatę = odwróciwszy ją ogonem naprzód, zamocować do wózka w podróż.
Zakarpować, zakarczować.
Zakasać się, z usilnością zabrać się do czego. []Zakaszubić się, zakopać się na partykularzu, w zakątku.
Zakaz, 1) zaloty, umizgi (sama się w zakazy miała do niego); 2) zameldowanie, deklaracja, zapowiedź, zawiadomienie, oznajmienie (stawion przed sądem przez Z. hospodara; usprawiedliwszy się przed zakazem abo i po zakazie urzędowym).
Zakazać, niedok. zakazywać, zakazować, 1) zapowiedzieć, uprzedzić (zakazał, aby mu znać dali, gdyby kto...); 2) Z. kartę w grze = zadać, wyświęcić (zakazał na tuzy); Z. się, 1) zalecić się, popisać się (Z. się z swą dzielnością); 2) dać się poznać, okazać zadatek swej przyszłości (z młodu ostrożnością się swoją zaraz zakazuje); 3) niedok. Z. się komu = narzucać się, ofiarować się, zalecać się (zakazywać się komu z przyjaźnią, z miłością; zakazywać się pannie).
Zakazny, zakazany, zabroniony.
Zakazować i Z. się, p. Zakazać.
Zakazywać i Z. się, p. Zakazać.
Zakącie, zakąt, zakątek, ustronie, zacisze, partykularz.
Zakąt, p. Zakącie.
Zakątny, tyczący się zakąta; skryty, tajemniczy (zakątne serca skrytości).
Zakchnąć, zaknąć, zatknąć; Z. się, zatknąć się.
Zakchnęły, p. Zatchnęły.
Zakcieć, zakwitnąć.
Zakiełznąć, p. Zachełznąć.
Zakinąć, skinąć (ręka nie zakinie).
Zakirzyć się, zaciągnąć się kirem; zachmurzyć się, zaciemnić się (niebo zakirzone).
Zakląć, niedok. zaklinać kogo = rzucić nań klątwę, wykląć, przekląć go.
Zaklęczeć, paść na kolana.
Zaklęknąć, zakląknąć, zaklęsnąć. []Zaklęśnina, zaklęsłość, wpadlina, miejsce zaklęśnięte.
Zaklinaciel, ten, co zaklina, zaklinacz.
Zaklinacz, egzorcysta (stopień duchowny).
Zaklinać, p. Zakląć.
Zaklinek, zaklęcie, przysięga.
Zaklinić, zaklinować.
Zakład, 1) zakładanie, założenie (Z. miasta); 2) posada, podwalina, fundament (zakłady domu dużo miejsca zajęły); 3) Z. wału = niższa część wału; 4) zastawienie się, zasłonięcie się (bić się pod tarczy zakładem; przez Z. ciąć = przez broń, którą się zasłoniono); 5) zastaw, fant; kaucja, wadjum; 6) rękojmia, zadatek, zasada, filar, fundament (prawo — Z. wolności); 7) zapewnienie, zaręczenie (dodaje mu serca takowym zakładem); 8) stawka, nagroda (biegając w zawody, wziął Z.).
Zakładacz żołnierski = żołnierz stojący gdzie załogą.
Zakładnik, ten, co się z kim zakłada o co.
Zakładny, zakładowy, tyczący się zakładu, fundamentalny (jest mi zakładną nadziei miarą stateczna związku w was wola; fundusze na potrzeby zakładowe wojska i inwalidów).
Zakładowy, p. Zakładny.
Zakłosować, zadzierzgnąć, zawiązać.
Zakłócać, p. Zakłócić.
Zakłócić, niedok. zakłócać, 1) zakłopotać, zaturbować, zaambarasować (jesteśmy zakłóceni, jakby wyrazić wdzięczność); 2) zatrudnić, zainteresować (Z. kogo gospodarstwem).
Zakłótnik, ten, co zakłóca.
Zaknąć i Z. się, p. Zakchnąć.
Zaknęły, p. Zatchnęły.
Zakochać kogo = pokochać.
Zakochały, zakochany.
Zakoł, 1) zakolenie, łuk, koło zatoczone, bieg w []koło (Z. tęczy; wąż toczy się zakołem; Z. uczynił z tyłu i napadł na nieprzyjaciela); 2) gatunek jazu.
Zakoła, obwód, okrąg, obrąb (Wielkiej i Małej Polski Z.).
Zakołowrocić się, (o koniach) dostać zawrotu, kołowacizny.
Zakomorka, komórka zakątna.
Zakon, 1) prawo, ustawa, przepis prawny (tym zakonem = z tym warunkiem, pod tym warunkiem; pozwolił synod, tym jednak zakonem, by...); 3) religja, wyznanie, wiara; 4) Z. Boży wykładali = słowo Boże, Pismo św.; 5) prawość, sumienność (Bóg w sercach naszych patrzy zakonu; więcej ważyć mamy Z. niżeli ); 6) obowiązek prawny, moralny (żona, póki mąż żyw, obowiązana jest zakonowi; gdy mąż umrze, wyzwolona jest od ; 7) stan, powołanie (Z. wdowi, małżeński, panieński; Z. dworzanina niech będzie rycerskie rzemiosło).
Zakonniczka, zakonnica.
Zakonniczy, zakonny.
Zakonnik, uczony, biegły w zakonie, to jest w Piśmie św.
Zakonny, 1) tyczący się zakonu, to jest prawa Bożego (żona zakonna = prawa, legalna; w post jeść mięsa nie chciał i na tym Z., a w innych rzeczach był niezakonny); 2) tyczący się starego zakonu (starozakonny); 3) biegły, doświadczony w zakonie (w starodawnym prawie Z.).
Zakonoborca, p. Zakonokaźca.
Zakonochrońca, stróż prawa, przestrzegacz prawa.
Zakonodawca, zakonudawca, 1) prawodawca; 2) założyciel zakonu religijnego.
Zakonokaźca, zakonoborca, ten, co łamie prawo. []Zakononośca, prawodawca, legislator.
Zakonoprzestępca, przestępca zakonu.
Zakonoprzestępny, występny wobec prawa; bluźnierczy (słowo zakonoprzestępne).
Zakonoprzestępstwo, przestąpienie prawa.
Zakonudawca, p. Zakonodawca.
Zakop, szaniec.
Zakordonować, zająć w kordon (Z. prowincję).
Zakorzeniałość, to, co się zakorzeniło; zakorzenienie.
Zakorzenić, zaprawić korzeniami.
Zakościć, zapokostować.
Zakować, p. Zakuć.
Zakówka, sztyfcik na końcu zenkla u sznurówki.
Zakracać, p. Zakracić.
Zakracić, niedok. zakracać, zakratować (Z. okno).
Zakraczać, p. Zakroczyć.
Zakrady, zakradanie się, zakradzenie się (żeby tu nie weszła przez jakie Z.).
Zakrajny, tyczący się zakrajania.
Zakrapiać, p. Zakropić.
Zakrasić, zaprawić okrasą, okrasić.
Zakrata, 1) więzienie, ciemnica; 2) albo zakracie, miejsce za kratą (z zakraty = z za kratek sądowych).
Zakrawać, p. Zakroić.
Zakrawek, zakrawka, 1) zakrojenie, zakrawanie; 2) kawał zakrojony.
Zakrawka, p. Zakrawek.
Zakrącać się, p. Zakręcić.
Zakrącić się, p. Zakręcić.
Zakres, 1) kresa zacięta, karb (Z. od cięcia pałasza); 2) obwód, powiat, dystrykt.
Zakresać, p. Zakresić.
Zakresić, zakrzesić, zakrześlić, niedok. zakresać, zakrzesać, zakrześlać, zakreślić.
Zakręcić się, zakrącić się, niedok. zakręcać się, zakrącać się, zakręcywać się do czego = nagiąć się, nałamać się (musiała się  [] Z. do własności języka obcego).
Zakręcywać, zakręcać.
Zakręcywać się, p. Zakręcić się.
Zakręt, zakręta, 1) Z. prawny = wykręt, wybieg, kruczek; 2) zawrócenie z powrotem, ucieczka; 3) Z. koło czego = krętanina, zabieg, zachód, kłopot; 4) Z. głowy = zawrót, kołowacizna.
Zakręta, p. Zakręt.
Zakrętek: ciąć zakrętkiem = zakręciwszy pałaszem, szablą wkoło.
Zakrętny, 1) pełen zakrętów, wężykowaty (rzeka, droga zakrętna; Z. labirynt); 2) wykrętny, podstępny, chytry (Z. sposób ; 3) zawracający głowę, zawrotny (filozofja zakrętna).
Zakroczyć, niedok. zakraczać, 1) zastąpić, zająć co (czoło mgły zakroczyły; granicę im zakroczył; ostrów Wisłę ci zakroczy); 2) zaskoczyć, zajść, stanąć na przeszkodzie (chciał wojować, ale traktaty zakroczyły; chorobą zakroczony, nie mógł...; wrócili do dawnych praktyk, których im wojny zakroczyły = nie dopuściły); 3) zabiedz, zapobiedz (złemu jak najprędzej trzeba Z.).
Zakroić, niedok. zakrawać, 1) Z. na co = kasować się, zagiąć parol (zakrawa na otrzymanie tego urzędu); 2) Z. rozumu = postąpić rozumnie; 3) wieleś zakroił na dziecięcia, tego u nas i starzy nie wiedzą = dokazałeś, zamierzyłeś; 4) zakrawać kogo, czego = zarywać; być podobnym do kogo, do czego (zakrawa Włocha, Żyda, włoszczyzny = pachnie Włochem, Żydem; zakrawać pańskiego, dworzańskiego, boskiej natury; ojcowskiego zakroił = po ojcowsku postąpił).
Zakropić, niedok.   [] , 1) wstyd zakrapia mi lice = zarumienia, zaczerwienia; 2) Z. ziemię, rolę = zasilić kropieniem, odwilżyć, pokropić (zakrop, co widzisz zeschłego); 3) Z. kogo czem = zmieszać, stropić, skonfudować (uciekł zakropiony = jak zmyty).
Zakrólić, p. Zakrulić.
Zakrólować, zacząć królować.
Zakrszyć, krusząc zapuścić.
Zakrtunić, zakrtusić, zakrztusić; Z. się, zakrztusić się.
Zakrtusić i Z. się, p. Zakrtunić.
Zakrulić, zakrólić oczy = spojrzeć dziko, postawić oczy dziko.
Zakrwawić, rozłakomić na krew (lew, zakrwawiwszy się, rzuca się na swą ofiarę).
Zakrycie, 1) p. Zakryto; 2) skrytka, schowanko; 3) p. Zakrywka.
Zakryć, niedok. zakrywać, ukryć, skryć, zataić (nie może to być wybranym zakryte, tajne, niewiadome; Z. tajemnicę od kogo); Z. się, 1) ukryć się, skryć się, schować się, zataić się (szydło się w miechu nie zakryje; nie zakryje się miasto na górze osadzone); 2) Z. się czem = zasłonić się, wymówić się, składać się czem.
Zakrystjańczyk, chłopiec do posług w zakrystji.
Zakryto, zakrycie, skrycie, tajemnie, tajemniczo, potajemnie (siedząc Z., jako na zasadzce; co Z. powiadał, teraz jawno daje znać).
Zakrytość, 1) skrytość, tajnik (Z. serca); 2) pod zakrytością, pod zakrytościami = pod pokrywką, pod figurą, alegorycznie (pod zakrytościami mówić; dziwne sprawy św. Janowi pod zakrytościami okazywały się).
Zakrywać i Z. się, p. Zakryć.
Zakrywka, zakrycie,  [], płaszczyk, pozór, pretekst (zrobić co pod zakrywką czego).
Zakryzmolić, zagryzmolić.
Zakrzemieniać, p. Zakrzemienić.
Zakrzemienić, niedok. zakrzemieniać, zakamienić, zatwardzić.
Zakrzesać, p. Zakresić.
Zakrzesić, p. Zakresić.
Zakrześlać, p. Zakresić.
Zakrześlić, p. Zakresić.
Zakrzew, p. Zakrzewie.
Zakrzewie, zakrzew, zarośl, miejsce zakrzewione.
Zakrzęt, zabiegi, krzątanie się, skrzętność.
Zakrzosać, zakrzesać.
Zakrzywdzić komu = zawinić krzywdząc go.
Zakrzywiać, p. Zakrzywić.
Zakrzywić, niedok. zakrzywiać gębę = wykrzywiać.
Zakrzyżować, ukrzyżować.
Zaksyknąć, zakszyknąć, syknąć, zasyczeć (smok zaksyknął; Z. na kogo).
Zakszyknąć, p. Zaksyknąć.
Zakuć, zakować, 1) skuć, tęgo zewrzeć (oczy snem zakute; ziemia, jak stal zakowana); 2) okuć (oszczep zakowany grotem).
Zakup, zakupno, zakupne, zaliczka dana najemnikowi (Z. żołnierzowi, rekrutowi).
Zakupiciel, p. Zakupień.
Zakupić, niedok. zakupować, 1) zapewnić sobie dawszy zakup = zaliczkę (zakupiony = najęty na co); 2) Z. dobra pospolite: cła, góry kruszcowe, młyny = nająć, zadzierżawić; 3) wziąć w zastaw, zapłaciwszy; 4) Z. kogo = przekupić, podkupić.
Zakupieniec, niewolnik kupny.
Zakupień, zakupnik, 1) ten, co przed innemi wykupuje co, przekupień; 2) Z. dóbr pospolitych = dzierżawca; 3) albo zakupiciel, ten, co kogo przekupuje (Z. sędziów).
Zakupieństwo, zakupność, możność  [], zapewnienia przez kupno (nabywa ziemi przez Z.).
Zakupne, p. Zakup.
Zakupnik, p. Zakupień.
Zakupno, p. Zakup.
Zakupny, 1) który można zakupić, dostać za pieniądze; 2) przekupny, przedajny (sędzia Z.); 3) emfiteutyczny (dobra zakupne; prawo zakupne = prawo feudalne).
Zakupować, p. Zakupić.
Zakurzyć, zakadzić, zasmrodzić (Z. komu pod nosem; zakurzyłeś mi czosnkiem = zaleciał mię czosnek od ciebie); Z. się, 1) zawichrzyć się (niepogoda się zakurzy); 2) zapalić się, zająć się (wojna się zakurzy; stamtąd się nieszczęsna schizma zakurzyła).
Zakusić, niedok. zakuszać, 1) zakąsić, przejeść (Z. jabłka); 2) spróbować, skosztować (Z. smaku w panowaniu; Z. Boga w swem sercu; Z. kielicha); 3) Z. nauki jakiej, sztuki, rzemiosła = liznąć.
Zakuszać, p. Zakusić.
Zakwas, 1) zakwaszenie; to, co zakwaszono lub czem zakwaszono (znać piwo po zakwasie = po zakwaśniałości, po drożdżach, po occie); przydać zakwasu; 2) zaród zepsucia, ferment (Z. faryzejski).
Zakwasić, niedok. zakwaszać, zakwasować, zagryźć, zaszczypać (dym zakwasił mu oczy).
Zakwasować, 1) zakwaszać; 2) p. Zakwasić.
Zakwcie, zakwitnie.
Zakwiść, zakwitnąć.
Zalatać, p. Zalecieć.
Zalatować, p. Zalecieć.
Zaląg, zalężenie się.
Zalecacz, p. Zaleciciel.
Zalecać co = szczycić się, chełpić się, popisywać się czem (żołnierz rycerstwo swoje ranami zaleca; jakie urodzenie zaleca cię przed światem?); Z. się, chełpić się, przechwalać się, popisywać się. []Zalecalny, zalecający, rekomendacyjny (list Z.).
Zalecanie, zalecanie się, zaloty, konkury.
Zalecanka, zalecanki, zaleciny, 1) zaleta (Niemcy mają wielkie zalecenie w rzemiosłach, sukniach, ; 2) cena, wziętość, cześć (Jan św. wielkiego u nas zalecenia; czyny, dające wieczne zaleciny); 3) komplement, nadskakiwanie, pochlebstwo.
Zaleciciel, zalecacz, ten, co zaleca kogo komu.
Zalecicielka, ta, co zaleca kogo komu.
Zalecić, zaletnić, zrobić letnim, zagrzać cokolwiek.
Zalecieć, niedok. zalatać, zalatować kogo, 1) zakasować, wyprzedzić swoim lotem; 2) lecąc zastąpić komu; 3) zaleciało mię coś o tem = dało mi się słyszeć, doszło mię, zasłyszałem.
Zaleciny, p. Zalecanka.
Zaledz, niedok. zalegać, 1) w grobie, na marach i t. p. = ledz, poledz, umrzeć; 2) zająć czyje miejsce; 3) Z. czyje mary, czyją głowę = umrzeć zamiast kogo, nie doczekać jego śmierci; 4) zepsuć się, stracić na wartości przez długie leżenie (zaległy towar = zleżały).
 i Z. się, p. Zależeć.
, p. Zaledz
Zalenić się, rozleniwić się.
Zaleśnić, zapuścić w las, zadrzewić.
Zaleta, zalota, zalet, 1) zalecanie, zachwalanie kogo, czego; 2) chluba, zaszczyt, ozdoba; 3) poważanie, cześć, szacunek (mieć co w zalecie; być u kogo w zalecie; jednać komu, czemu zaletę); 4) zła Z. = niesława, zła opinja; 5) albo zalotka, zalecanie się, przypochlebianie się (dobić się czego zalotami; postępować szczerze, nie zalotkami; wieńczył dziewczynę z zalotką).
Zaletnica, zalotnica. []Zaletniczy, p. Zaletny.
Zaletnik, zalotnik.
Zaletny, 1) pełen zalet, czcigodny; 2) albo zaletniczy, zalotliwy = a) tyczący się zalot (podarunek Z.); b) zalotny, zalotniczy, umizgalski, skłonny do zalecanek.
Zaletować, zalotować, odprawiać zaloty, umizgać się, być zalotnym.
Zalewek, 1) zalanie czego kruszczem roztopionym i t. d.; 2) miejsce zalane; 3) zatoka, odnoga morska.
Zalewka, zaliwka, wino, którem polewano ofiarę, mając ją palić.
Zależeć, zalegać, 1) zależy, zalega co na kim, w czem = zawisło, polega, zasadza się na kim; 2) Z. ku czemu = należeć, odnosić się (rzeczy ku prawdziwej doskonałości zależące); 3) Z. na kogo = być czyją powinnością; Z. się, 1) Z. się w chorobie = zapaść w chorobę ciężką (ciężką chorobą ogarniony albo zależał się w ciężkiej chorobie); 2) zepsuć się od leżenia, zleżeć się (zboże zależałe).
Zalęk, zalęknięcie się.
Zalękliwy, skłonny do zalęknięcia się; tyczący się zalęknięcia (strach Z.).
Zalgnąć, zalnąć, zalipnąć, zalepić się, zakleić się (oczy mu zalgnęły).
Zali, czy.
Zaliczać się, p. Zaliczyć się.
Zaliczyć się, niedok. zaliczać się, omylić się w liczeniu, przeliczyć się.
Zalipnąć, p. Zalgnąć.
Zaliszeć, stać się lichym, zmarnieć, skarłowacieć (zboże, cielęta zaliszały).
Zalitować się, zlitować się.
Zaliwka, p. Zalewka.
Zaliwy, zalewający, zalewny (łuna blaskiem zaliwa).
Zalnąć, p. Zalgnąć.
Zalot, 1) zabieg, zachód, zapęd (krótko powiem, bez zalotu); 2) p. Zaleta. []Zalota, p. Zaleta.
Zalotka, p. Zaleta.
Zalotliwy, p. Zaletny.
Zalotować, p. Zaletować.
Zaloty, zalecanie kogo, czego, rekomendacja przychylna.
Zalśnąć, 1) albo zalśknąć, zaśklnąć, zaszklnąć, zalśknić się, zaśklnić się, zabłysnąć (mignęło co w oczach, Z. go ledwie = zauważyć); 2) olśnąć, oślepnąć; 3) uledz zaślepieniu (Z. miłością, gniewem).
Zalśknąć, p. Zalśnąć.
Zalśknić się, p. Zalśnąć.
Zalżbanty, pewien strój kobiecy.
Załafta, p. Załata.
Załatka, p. Załata.
Załamać, załomić, niedok. załamywać, załamować, załamawać, ukrócić, przemógszy zahamować (Z. konia musztukiem; Z. w sobie żądze wędzidłem).
Załamawać, p. Załamać.
Załamiony, załamany.
Załamować, p. Załamać.
Załamywać, p. Załamać.
Załapić, zachwycić, zagrabić.
Załata, załawta, załafta, 1) plaster ranę ściągający; 2) załatanie; 3) łata zakrywająca dziurę; 4) płachta do obwijania ciała.
Załawiać, p. Załowić.
Załawta, p. Załata.
Załeb, załebek, załebki, wodzenie się za łby, bijatyka.
Załebek, p. Załeb.
Załebki, p. Załeb.
Załeszny, kłamliwy, łgarski.
Załęże, sapisko, mokradło nizko położone.
Załknąć się, zachłysnąć się.
Załoga, założka, załuska, 1) klapa, okład (Z. na żołądek; Z. otulająca piersi); 2) klapka, zapora w kiszce, która nic nie puszcza nazad; 3) Z. wód = zator, zalew; 4) eskorta, konwój (Z. dana posłowi dla bezpieczeństwa); 5) żołnierz z konwoju, z eskorty czyjej; 6) Z. na kogo = zasadzka  [] na kogo załogę; zasadzić się gdzie na załodze); 7) zasadzka, sidła, zdrada, spisek; 8) skład, magazyn; 9) nakład, wydatek, koszt; 10) zapomoga, zaliczka.
Załom, załomek, 1) załamanie się (Z. lodu); 2) wybieg (dokądże krętemi załomami wybaczasz?).
Załomić, p. Załamać.
Załomisko, urwisko załamane.
Załomisty, pełen załamów.
Załomny, grożący załamaniem się (lód Z.).
Załowić, niedok. załawiać, 1) Z. na kogo, na co = dybać, czyhać, czatować, stawić sidła; 2) załawiać na co = zadzierać, szukać czego, przeć ku czemu, zakrawać na co (załawia na zwadę; awanturnicy na niepokój załawiali).
Założenie, 1) fundament; 2) zasadzka.
Założka, p. Załoga.
Założnica, nałożnica.
Założnictwo, nałożnictwo.
Założniczy, nałożniczy.
Założnik, cudzołózca.
Założyć, niedok. zakładać, 1) zakładać sobie = zamierzać, obiecywać sobie, rachować na co (jeńców bada, gdzie nieprzyjaciel zmierza i zakłada = obiera cel; ojciec synowi stan założył = obrał, obmyślił; na prywatę wszystkę radę założyli; ten zamiar spraw swoich założył); 2) Z. co czem = zapełnić, zapchać kładąc (Z. podołek kwiatami); 3) zasłonić, zakryć (Z. pierś puklerzem); 4) Z. co, Z. się czem = wymówić się, zastawić się, usprawiedliwić się (sam słabe założywszy zdrowie, wyprawił brata; założył się chorobą); 5) zakładać psami na zająca = wypuszczać psa na zająca, aby mu zaskoczył drogę; 6) Z. karę na kogo = nałożyć, wyznaczyć, wymierzyć; 7) [] Z. ogień = rozłożyć; 8) Z. ubogiego = wesprzeć, wspomódz; 9) Z. twierdzenie, materję jaką = przedsięwziąć jej dowodzenie, podać temat (dowodzić założonej propozycji); 10) ustanowić (Z. święto); 11) otworzyć, zagaić, złożyć (Z. sejm); Z. się, zasadzić się, zrobić zasadzkę.
Załtarz, psałterz.
Załuska, p. Załoga.
Zamacać, pomacać.
Zamachnąć, zamachnąć się.
Zamagać i Z. się, p. Zamódz.
Zamagazynować, umieścić w magazynie.
Zamalować, niedok. zamalowywać, 1) odnowić malowanie, pomalować nanowo; 2) zakreślić, ograniczyć (Z. kres swej potędze).
Zamar, płód klaczy lub oślicy z bykiem albo krowy z ogierem (Z. ma głowę i ogon wołowy, resztę ciała końską).
Zamarszczać i Z. się, p. Zamarszczyć.
Zamarszczki, srogość oblicza.
Zamarszczyć, niedok. zamarszczać, zmarszczyć (Z. twarz); Z. się, zmarszczyć się, nachmurzyć się, postawić kozła.
Zamartwieć, zdrętwieć, obumrzeć (dotknął ręką zamartwiałą).
Zamarznąć: zamarzło w piecu hutniczym = kruszec roztopiony w nim stężał.
Zamaszczać, p. Zamaścić.
Zamaszny, 1) zamaszysty; 2) p. Zamaszysty.
Zamaszysty, zamaszny, 1) z zamachem rzucony (pocisk Z.); 2) potężny, sążnisty, wielki, gruby, ciężki (księga zamaszysta; drwinki zamaszyste); 3) Z. płaszcz (i t. p.) = kolisty, obszerny, szeroki, do obwinięcia się.
Zamaścić, niedok. zamaszczać, tłuszczem, maścią zasmarować.
Zamatorzały, zamotrzały, [] zamotorzały, zastarzały.
Zamatwać, p. Zagmatwać.
Zamawiać, p. Zamówić.
Zamącić, zamęcić, niedok. zamącywać, 1) Z. kogo w co = uderzywszy go w co, zamroczyć (siłą w łeb go ; 2) zmącić, zakłócić (Z. radość smutkiem); 3) Z. komu szyki = pomieszać, zmylić; 4) wzburzyć (gdy opętany ujrzał Jezusa, duch nim zamącił i rzucił go na ziemię); 5) zasmucić, strapić, zaturbować.
Zamącywać, p. Zamącić.
Zamąt, strapienie, smutek, turbacja.
Zamątlić, p. Zamiętlić.
Zamczyć, p. Zamknąć.
Zamczysty, 1) opatrzony zamkiem (pudło zamczyste; gmach Z.); 2) pełen zamków (kraj Z.).
Zamecznik, zamkarz, ślusarz.
Zameczny, zamkowy.
Zamek w pompie = klapa w rurze pompy.
Zamesz, zamsza, zamsz, skóra miękko wyprawna.
Zamesznictwo, garbarstwo zamszowe.
Zamesznik, garbarz wyrabiający zamsze.
Zameszny, zamszowy.
Zamęcić, p. Zamącić.
Zamęć, zamętek, zamęt.
Zamęt, zamętek, smutek, strapienie.
Zamętek, 1) p. Zamęć; 2) p. Zamęt.
Zamętlić, p. Zamiętlić.
Zamężny: panna zamężna zdolna do zamążpójścia, na wydaniu będąca.
Zamężyć się, wyjść mąż.
Zamiana słów = zamiennia, metonimja.
Zamianek, zamiana.
Zamiankowy, tyczący się zamiany (zapis Z. = akt zamiany zaregiestrowany w sądzie).
Zamianny, tyczący się zamiany (karta zamianna = weksel).
Zamiar, 1) zakres, granice (do pożądanej wprowadzić pory, co wyszło z słuszności granic zamiaru); 2) na Z., nad [] Z., = nadmiernie, zbyt, nader (na Z. jest tego; o przykra nad Z. nowino!).
Zamiara, zamierzona, oznaczona praca dzienna.
Zamiarkować, zmiarkować.
Zamiasto, zamiast.
Zamiat, p. Zamiot.
Zamiatać, p. Zamieść.
Zamiatywać, p. Zamieść.
Zamiąć, niedok. zaminać, mnąc zagnieść.
Zamieć, zamiot, zamiota, wir morski.
Zamienieć, zaniemieć.
Zamiennik, 1) zdrajca; 2) ten, co zamienia, zamieniacz.
Zamierać, p. Zamrzeć.
Zamierzać, p. Zamierzyć.
Zamierzch, zamierzk, 1) zmierzch, mrok zapadający; 2) Z. w oczu = choroba oczu, gdy się w oczach robi ciemno.
Zamierzchnąć, zamierzknąć, 1) zapaść mrokiem, zmierzchnąć się; 2) zamierzchło mi w oczach = zrobiło mi się ciemno w oczach; 3) Z. gdzie = zostać zaskoczonym przez mrok, przez noc (zamierzchła w pustyni).
Zamierzk, p. Zamierzch.
Zamierzkać, zaciemniać, zamraczać (zamierzkanie = mroczki w oczach).
Zamierzknąć, p. Zamierzchnąć.
Zamierznąć, obmierznąć.
Zamierzyć, niedok. zamierzać, 1) zakreślić miarą, ograniczyć (Bóg ujął wodę brzegami zamierzonemi; stawić się na zamierzoną godzinę = na wyznaczoną godzinę); 2) pomylić się w mierzeniu (zamierzył łokieć jeden).
Zamiesz, zamieszenie, zaczyn do ciasta.
Zamieszacz, p. Zamięsiciel.
Zamieszaczka, zamącicielka, zaburzycielka.
Zamieszać, zamięszać, niedok. zamieszawać, zamieszywać, zmącić, pomieszać (człowiek zamieszanego rozumu = []obłąkany; Z. komu zamysły).
Zamieszale, nierządnie, bezładnie, burzliwie.
Zamieszały, 1) który zamieszał; 2) zakłócony, zamącony.
Zamieszany, burzliwy.
Zamieszawać, p. Zamieszać.
Zamieszek, p. Zamieszka.
Zamieszka, 1) albo zamięszka, pomieszanie, mieszanina (Z. cnót i występków); 2) albo zamieszek, opóźnienie, mitręga, zwłoka.
Zamieszkać, niedok. zamieszkiwać, zamieszkawać, 1) spóźnić się (Z. do sądu, na obiad); 2) Z. czego = zaniedbać czego, opuścić co; 3) Z. komu = przetrzymać, zabawić go; Z. sobie = opuścić czas, porę.
Zamieszkaniec, mieszkaniec.
Zamieszkawacz, leniwiec, maruder, opieszalec.
Zamieszkawać, p. Zamieszkać.
Zamieszkawałość, opieszałość, niedbalstwo, ospałość.
Zamieszkiwać, p. Zamieszkać.
Zamieszywać, p. Zamieszać.
Zamieście, zagrodzie, miejsce za miastem.
Zamieść, zamiotać, niedok. zamiatać, zamietać, zamiatywać, zamiotywać, zamietywać, 1) zarzucić (Z. sieć); 2) wyrzucić do góry, podrzucić (ziemię stopą, biegnąc, zamiata); 3) odrzucić, pogardzić (burzyciela wiary zamiatamy; Z. propozycję; Bóg nas nie zamiata; zamiatać czem = pogardzać, pomiatać, np. tytułem); 4) zarzucić, zasypać (Z. dół, studnię ziemią, kamieniami); 5) Z. co czem = zakryć, zasłonić, zatuszować (marność swą grzechem Lotowym zamietują); 6) niedok. Z. kogo czem = skarżyć, obwiniać go fałszywemi zarzutami; Z. komu co = zarzucać mu co, zadawać mu co. []Zamietać, p. Zamieść.
Zamietywać, p. Zamieść.
Zamięsiciel, zamieszacz, zamąciciel, zaburzyciel, zasmuciciel.
Zamięszać, p. Zamieszać.
Zamięszały, zamieszały, 1) oddany czemu, pochłonięty przez co, zatopiony w czem (zapomniał o Bogu w lepiance ciała Z. ); 2) zamieszany, zakłócony, zamącony.
Zamięszka, zamieszka.
Zamiętlić, zamętlić, zamątlić, zamętlić, zamącić, zamieszać (Z. głowę; Z. co w pamięci).
Zamilczały, który zamilczał, milczący.
Zamilczawać, p. Zamilczywać.
Zamilczywać, zamilczawać, zamilczać.
Zamilknąć, znędznieć, zaniknąć, skarłowacieć, zmizernieć, zamrzeć (drzewo zamilkło; kłos bez słońca i rosy zamilkł; plaster na zamilkłe żyły; ucho zamilkłe nie słyszy).
Zamiłować, umiłować, pokochać, polubić; Z. się czego = rozmiłować się, rozkochać się w czem.
Zaminać, 1) p. Zamiąć; 2) zapominać.
Zamiot, zamiota, 1) p. Zamieć; 2) albo zamiat, zamieć.
Zamiota, p. Zamiot.
Zamiotać, p. Zamieść.
Zamiotywać, p. Zamieść.
Zamirzyć, p. Zaśmierzyć.
Zamkarz, p. Zamecznik.
Zamkły, zamknięty (furta zamkła).
Zamknąć, zamczyć, niedok. zamykać, 1) zagrodzić (Bóg nam do dostojeństw nie zamyka); 2) Z. mowę = zaniemówić; 3) zamrzeć, dokonać życia (Z. żywot; od ran trzeciego dnia zamknął); 4) wnioskować, wnosić (Z. co z czyich słów); 5) postanowić, uradzić, uchwalić, zdecydować (za radą panów tak tę rzecz zamknęli; zamknęli radę, iżby go pojmali; Z. dekret; gdzieby był  [], o tem nic kościół nie zamknął; już zamknęli wojnę); 6) Z. pokój = zawrzeć pokój z kim. Z. się z czego, skąd = wyniknąć, wypaść, wywieść się (z przeszłej mowy to się zamyka, że...).
Zamknienie, 1) zamknięcie, miejsce zamknięte (rozmawiali w zamknieniu); 2) zatamowanie, zahamowanie (wolno było jeździć tylko do Wrocławia, a było tego zamknienia cztery lata); 3) Z. ksiąg, listu = zakończenie.
Zamkniony, zamknięty.
Zamkochwyt, chwytacz cudzych zamków, grodów.
Zamleczyć, mlekiem zapuścić, w mlecz zamienić (już zboża zamleczone).
Zamłodnąć, zamłodnieć, zamłodzieć, stać się młodym, odmłodnieć.
Zamnażać i Z. się, p. Zamnożyć.
Zamniemanie, zarozumiałość.
Zamnożenie, wzmaganie się, wzrost, wybijanie się, rozwój, rozkwit (Z. państwa).
Zamnożyć, niedok. zamnażać, zamnożywać, 1) rozmnożyć, dać się zamnożyć (Z. bydło, wino u siebie); 2) pomnożyć, powiększyć, przysporzyć (Z. skarb); 3) począć (w żywocie), spłodzić (Nape zamnożona z wilka); Z. się, pomnożyć się, rozmnożyć się (rozmowy, z których się zamnażają rozumy).
Zamnożysty, zamnożony, liczny (bibljoteka zamnożysta = zamożna, zasobna).
Zamnożywać i Z. się, p. Zamnożyć.
Zamocniać, p. Zamocnić.
Zamocnić, niedok. zamocniać, zrobić mocnym.
Zamoczywać, niedok. od zamoczyć.
Zamodrzeć, zajść modrością (wargi zamodrzałe = zasiniałe).
Zamoka, miejsce zamoczone, mokradło. []Zamor, zamorzenie, głód morzący.
Zamorca, morderca, zabójca.
Zamorczyk, p. Zamorszczyk.
Zamorszczyk, zamorczyk, przybysz zza morza, mieszkaniec zamorski.
Zamorszczyzna, wiatr zza morza wiejący.
Zamorzyć, zabić, zamordować.
Zamotać, niedok. zamotywać, zamotawać czyj rozum = obłąkać, pomieszać.
Zamotawać, p. Zamotać.
Zamotorzały, p. Zamatorzały.
Zamotrzały, p. Zamatorzały.
Zamotywać, p. Zamotać.
Zamowa, zamówka, 1) sprzeczka, przemówienie się; 2) zamówienie się, wymówka; 3) zamówienie, obstalunek; 4) rozprawa, dysputa; 5) przymierze, układ.
Zamożenie, 1) zapomoga, wsparcie; 2) zamożność.
Zamożysty, 1) możny, potężny; 2) zamożny, bogaty.
Zamożyście, zamożnie, bogato.
Zamódz, niedok. zamagać, 1) wesprzeć, zapomódz, wspomódz (Z. kogo w bogate upominki); 2) ratować (brat brata nie zamagał); Z. się, wzmódz się (Z. się w pieniądze, w siły; zamógł się głód w mieście; zamagał się zły .
Zamówić, niedok. zamawiać, 1) Z. kogo = mówiąc zagłuszyć, zakrzyczeć, przegadać (Z. kogo w sądzie); 2) Z. co = mówiąc zatrzeć, zagadać (pańskie błędy każdy zamawia); 3) Z. komu = przeszkodzić mu w mówieniu, nie dać przyjść do słowa, zabiegać jego mowie; 4) przemówić za kim, wstawić się za nim; 5) zamówić się, mówiąc udać (Z. inną przyczynę); Z. się, 1) Z. się z kim = przemówić się, posprzeczać się; 2) zapędzić się w []mówieniu, zagadać się; 3) omylić się w mówieniu, powiedzieć jedno za drugie; 4) wymówić się.
Zamówka, p. Zamowa.
Zamraczać, p. Zamroczyć.
Zamrażać, p. Zamrozić.
Zamrocze, p. Zamrok.
Zamroczyć, niedok. zamraczać, zacienić, zasłonić (w gaju kochankowie kwilą zamroczeni).
Zamrok, zamroka, zamrocze, mrok zapadający, zmierzch, zaciemnienie.
Zamroka, p. Zamrok.
Zamrozić, niedok. zamrażać piec hutniczy = 
Zamrówić się, zagęścić się, rozmnożyć się jak mrowie (lud ten zamrówił się gęsto).
Zamróz, 1) zamarzanie, pierwszy mróz, początek marznięcia; 2) odmrożenie, mróz wewnętrzny (wyciąga to Z. albo zaziębłość z nóg; Z. szedł po jej ciele = zimno śmiertelne).
Zamrukać, p. Zamruknąć.
Zamrukawać, p. Zamruknąć.
Zamruknąć, niedok. zamrukać, zamrukawać, zamruczeć, mruknąć nagle.
Zamrzeć, niedok. zamierać, 1) obumrzeć, omdleć, osłabnąć (żołądek zamarł od głodu; płód w żywocie matki zamarł, nie mając słusznej żywności; deszcz zrosił zamarłe zagony); 2) zacząć mrzeć (pusty żołądek zamarł głód).
Zamsik, p. Zamścik.
Zamsza, p. Zamesz.
Zamszysty, omszony, zarosły w mech.
Zamścik, zamsik, mieszczuch, łyk (lada szot i Z. z miasta dziś w pierze porasta).
Zamtuski, zantuski, tyczący się zamtuza, burdelowy.
Zamtuz, zantuz, santuz, dom publiczny, burdel.
Zamtuzka, nierządnica, kobieta publiczna.
Zamtuźnik, nierządnik.
Zamudzić, zmudziwszy []zabawić, zaniedbać (nic nie omieszkał, nic nie zamudził; utarczka owa dzień im zamudziła).
Zamulać, p. Zamulić.
Zamulić, niedok. zamulać, 1) zachwaścić, zanieczyścić, zakąkolić (sekta prawdziwą wiarę zamuliła); 2) zanieczyścić, skazić, zarazić (serce zazdrością zamulił); 3) zaniedbać, zniszczyć, opuścić (kościół już zamulony do dawnej świetności powrócił).
Zamulisko, miejsce zamulone.
Zamuł, muł zalepiający co, szlam (Z. na rudzie będący; kopr ogrodny mocz z głębokich zamułów z pęcherza wywodzi).
Zamurowy, zamurny, po za murem będący; z tamtej strony muru będący.
Zamuskać, niedok. zamuskiwać, 1) muskając pogłaskać, zagładzić (mżące czarowną laską zamuskuje oczy); 2) zasmarować, zalepić (Z. szczeliny gliną).
Zamuskiwać, p. Zamuskać.
Zamusnąć łeb = upić się.
Zamutek, zamącenie, zamęt, zakłócenie, niepokój, zakłopotanie, smutek (wino burakowe tym jest użyteczne, którzy są krwi obciężałej, serca chorego, albowiem miłość a Z. oddala; rodzice przez zuchwalstwo dzieci ku zamutkowi przychodzą).
Zamycać, p. Zamycić.
Zamycić, niedok. zamycać, zapłacić myto, zaclić.
Zamykać i Z. się, p. Zamknąć.
Zamylać, p. Zamylić.
Zamylić, niedok. zamylać, zatrzeć dla zmylenia (Z. swe ślady).
Zamysł, zamyślenie, zaduma.
Zamyślać i Z. się, p. Zamyślić.
Zamyślawać i Z. się, p. Zamyślić.
Zamyślić, niedok. zamyślać, zamyślawać, zamyśliwać, zmyślić, udać co (połóż się a zamyśl chorobę); Z. się,  [] się, pomyśleć (wprzód się zamyśl, a potem działaj).
Zamyśliwać i Z. się, p. Zamyślić.
Zamżyć oczy = zamrużyć oczy.
Zanadra, licz. mnoga od zanadrze, zanadrza.
Zanadrzany, tyczący się zanadrza.
Zanadrzysty, mający szerokie zanadrza.
Zanarzać, 1) zanurzać; 2) p. Zanurzyć.
Zanaszać się, p. Zanieść się.
Zanęcić, niedok. zanęcać, nęcąc zachęcić.
Zanędznieć, znędznieć (bydlę z młodu zanędzniałe).
Zanęta, zachęta nęcąca, ponęta (Z. do pracy).
Zaniecać, p. Zaniecić.
Zaniechać, niedok. zaniechawać, zaniechywać, 1) zaniechaj, patrzajmy jeśli przyjdzie = daj pokój, uważaj, czekaj; 2) Z. kogo = zostawić go w pokoju, porzucić go, dać mu spokój, nie przeszkodzić mu (czemuś mnie nie zaniechał, ale kazałeś mię wskrzesić?; zaniechajcie dziatek ani im zabraniajcie przychodzić do mnie).
Zaniechawać, p. Zaniechać.
Zaniechywać, p. Zaniechać.
Zaniecić,  zaniecać, wzniecić, zapalić; Z. kogo gniewem = zapalić, wzburzyć.
Zanieczcić, sprofanować, zbezcześcić.
Zanieczyściać, zanieczyszczać.
Zaniedbalec, ten, co zaniedbał albo co zaniedbał się, niedbalec.
Zaniedbalstwo, zaniedbałość, niedbalstwo.
Zaniedbałość, p. Zaniedbalstwo.
Zaniedbały, niedbały.
Zaniedbawać, zaniedbywać.
Zaniemiać, p. Zaniemić.
Zaniemić, niedok. zaniemiać, zrobić niemym, 
Zanieprażniać, p. Zaniepróżnić.
Zaniepróżnić, niedok.   [] , nie zostawić próżnym, zapełnić, zaprzątnąć, zająć (świegot tylko uszy drugim zaniepróżnia; zaniepróżniony sprawami).
Zanierychło, zapóźno, nie rychło już.
Zanieść się, niedok. zanosić się, zanaszać się, 1) zabrać się, mieć się ku czemu, szykować się (zaniosła się czerpać wodę; Z. się na rzecz niepodobną); 2) Z. się na kogo ręką = zamierzyć się, podnieść na niego rękę, targnąć się; 3) zapędzić się, zabrnąć, dać się unieść czemu (Z. się w rozpuście); 4) zanosić się do kogo, do czego = odnosić się, tyczyć się, ściągać się (cześć obrazu zanosi się do tego, kogo on przedstawia).
Zaniszczać, p. Zaniszczyć.
Zaniszczeć, pójść w niwecz, zniszczeć.
Zaniszczyć, niedok. zaniszczać, niszcząc zagładzić, zatrzeć (Z. wiarę, prawdę).
Zankiel, zenkiel, zaponka, klamra.
Zanklarz, zenklarz, rzemieślnik robiący zankle.
Zanorzyć, zanurzyć; Z. się, zanurzyć się; utonąć.
Zanosić się, p. Zanieść się.
Zanośny, mogący być zaniesionym.
Zantuski, p. Zamtuski.
Zantuz, p. Zamtuz.
Zanurzyć, zanorzyć, niedok. zanurzać, zanarzać kogo = zanurzyć, zatopić, pogrążyć np. w myślach, w nierządzie, w księgach.
Zaoblatować, zapisać do akt, zaregiestrować.
Zaobłoczyć, zakryć, zaciągnąć, zaciemnić obłokiem.
Zaobozować, zaciągnąć do obozu, zakwaterować w obozie (Z. wojsko).
Zaogniać, p. Zaognić.
Zaognić, niedok. zaogniać, zapalić (dom od błyskawicy zda się  []; Z. zapalnik w bombie).
Zaokręglić, zaokrąglić.
Zaostrzać, p. Zaostrzyć.
Zaostrzyć, niedok. zaostrzać, 1) Z. kogo na kogo = zajątrzyć, poduszczyć, podbechtać; 2) zachęcić, zagrzać, zapalić (Z. synów do dzieł rycerskich).
Zapachać, p. Zapachnąć.
Zapachnąć, zapachać, zaorać.
Zapad, 1) zapadanie, zapadnięcie; 2) miejsce, gdzie co zapada, gdzie co zapadło; 3) Z. słońca = zachód słońca.
Zapadać, p. Zapaść.
Zapadlina, miejsce zapadłe, rozpadlina, rysa, szczelina.
Zapadni, zapadowy, tyczący się zapadu, zachodni (wiatr Z.).
Zapadnienie, zatracenie, potępienie.
Zapadowy, p. Zapadni.
Zapaktować, niedok. zapaktowywać, zaarendować, zadzierżawić.
Zapaktowywać, p. Zapaktować.
Zapalacz, podpalacz (sprawca pożaru).
Zapalać się, p. Zapalić się.
Zapalczawie, zapalczywie.
Zapalczawy, p. Zapalczywy.
Zapalczysty, p. Zapalisty.
Zapalczywy, zapalczawy, zapaliczliwy, zapaliściwy, zapalisty, pełen zapału, zapalony, żarliwy, gorący (zaloty zapalczywe; kochanek Z.; modlitwa zapalczywa).
Zapaliczliwie, zapalczywie.
Zapaliczliwy, p. Zapalczywy.
Zapalić się, niedok. zapalać się, 1) zboże się zapala = dostaje koloru ognistego, płowieje; 2) dostać zapalenia, zaognić się (wrzód się zapala); 3) zarumienić się, zapłonąć wstydem.
Zapalisty, 1) łatwy do zapalenia, zapalny (ofiara zapalista); 2) albo zapalczysty, zapalający (strzała zapalista; zapalista podnieta =  []); 3) p. Zapalczywy; 4) barwy ognistej, ognisty, płowy (pszenica farby zapalistej).
Zapaliściwie, zapalczywie.
Zapaliściwy, p. Zapalczywy.
Zapalniczek, brantka u fuzji, na którą się nakłada kapiszon.
Zapalny, przeznaczony do zapalania (ofiara zapalna).
Zapał, 1) zapalenie, zapalenie się, pożar, zajęcie się ogniem; 2) ofiara palona na ołtarzu, całopalenie.
Zapała, żagiew, podnieta (Z. nienawiści; Z. rozdwojenia kościelnego).
Zapamiętać, niedok. zapamiętywać, zapamiętawać, zapomnieć.
Zapamiętalec, człowiek zapamiętały, szaleniec.
Zapamiętawać, 1) zapamiętywać; 2) p. Zapamiętać.
Zapamiętliwy, łatwo zapominający.
Zapamiętny, nie pomny czego.
Zapamiętywać, p. Zapamiętać.
Zapar, para skąd wychodząca, wyziew.
Zaparcieć, zaginąć przez parcienie (roje zaparciały).
Zaparstek, zapartek, jaje zalęgłe i zepsute, zbuk.
Zapartek, p. Zaparstek.
Zaparzysko, zaśniad, zaśniat, ześniad, płód nie donoszony.
Zapasić się, niedok. zapaszać się, zaopatrywać się w zapasy.
Zapaski, 1) nauka zapaśnicza, zapaśnictwo; 2) albo zapasowanie, zapasy, walka zapaśnicza.
Zapasny, zapasowy.
Zapasować, zajmować, zagradzać, zamykać pasem albo jakby pasem, opasywać (Indje Gangies zapasuje).
Zapasować, zapaszować, 1) wstrzymać się od gry, powiedzieć: pas!; 2) pójść z kwitkiem.
Zapasowanie, p. Zapaski. []Zapastnictwo, zapaśnictwo.
Zapaszać się, p. Zapasić się.
Zapaszny, zapaszysty, pełen zapachu, wonny.
Zapaszować, p. Zapasować.
Zapaszysty, p. Zapaszny.
Zapaść, niedok. zapadać, 1) Z. w co = przedzierzgnąć się w co; 2) zapadać = ginąć pogrążywszy się w co (zapada w ciemnym pomroku natura); 3) Z. czem = zapaść w co (król śniegiem zapadł w drodze); 4) wypaść wpoprzek drogi, zajść, wedrzeć się (kraj nieprzyjacielski klinem mu w podróży zapadł); 5) Z. płodem = zajść w ciążę, zastąpić; 6) zajść (słońce już zapadło); 7) Z. gdzie = zabiedz, zapędzić się.
Zapaść, zapadnięcie, zapadnięcie się, zapadanie się.
Zapaśniczyć, iść w zapasy, walczyć jako zapaśnik.
Zapatrywać, p. Zapatrzyć.
Zapatrzać, p. Zapatrzyć.
Zapatrzyć, zapatrzać, niedok. zapatrywać, upatrzyć, zauważyć (Z. w czem podobieństwo do czego).
Zapazucha, pazucha, zanadrze.
Zapąd, zapęd.
Zapchać, zapchnąć, zakłóć, ukłóć, ugryźć, uciąć (pchła, pszczoła zapchała go).
Zapchnąć, p. Zapchać.
Zapech, zapchnięcie, zakłócie; to, co pozostało w ciele z zakłócia, zadra, drzazga.
Zaperzyć się, zapyrzyć się, zaczerwienić się, zarumienić się, zapłonąć ze wstydu.
Zapędliwy, gwałtowny, burzliwy (żądze zapędliwe).
Zapędzenie, wygnanie.
Zapęziały, karłowaty, nie wyrosły, zanikły (o roślinach i zwierzętach).
Zapęzieć (o roślinach) skarłowacieć, zaniknąć, []nie wyrosnąć, zmarnieć.
Zapiać, zaśpiewać.
Zapiąć, zamknąć.
Zapić, niedok. zapijać, zadłużyć się za picie, przepić (zapił tak wiele).
Zapiec się, niedok. zapiekać się, cierpieć zapieczenie w żywocie, mieć trudny stolec.
Zapiecnik, ten, co za piecem wyleguje się, leniwiec, legart, domator.
Zapiekać się, p. Zapiec się.
Zapieklina, zapieczenie krwi, żywota.
Zapieniać, p. Zapienić.
Zapienić, niedok. zapieniać, zarobić w pocie 
Zapienieć, zapienić się, spienić się (potok zapieniały).
Zapierzyć, niedok. zapierzać, 1) obsadzić piórami (Z. hełm); 2) zagrodzić ścianą, przepierzeniem.
Zapinanie, zapona.
Zapijać, p. Zapić.
Zapiły, zapity, opity, pijany.
Zapis, 1) albo zapisa, rewers, skrypt, oblig (pożyczył mu pod zapisem albo na oblig); 2) napis na domu wskazujący komu gospodę; 3) adres (Z. listu).
Zapisać, niedok. zapisywać, zapisować, 1) Z. co komu = przeznaczyć na piśmie (Z. komu gospodę); 2) Z. co do kogo = zaadresować (Z. pakiet do kogo); 3) Z. kogo, co skąd = sprowadzić za pośrednictwem pisma (Z. towar, guwernera z Paryża); Z. się, 1) Z. się komu = zobowiązać się piśmiennie (zapisuję się żenie na majętność); 2) Z. się przeciw komu = zaprotestować.
Zapisne, opłata od zapisu.
Zapisny, zapisowy, tyczący się zapisu: list Z. = oblig, rewers; dług Z. = zapisany na nieruchomości dłużnika, zahipotekowany. []Zapisować i Z. się, p. Zapisać.
Zapisowy, p. Zapisny (legatarjusz albo dziedzic Z.; dobra zapisowe = obciążone zapisem).
Zapisywać i Z. się, p. Zapisać.
Zapity, p. Zapiły.
Zapiżmować, zaperfumować piżmem.
Zaplaskły, zapadły, zaklęsły (boki zaplasłe).
Zaplatać, p. Zapleść.
Zaplatywać, p. Zapleść.
Zaplądz się, zaplątać się, zabłąkać się, zakraść się.
Zaplecznik, z tyłu, po kim idący, następca czyj (Z. swego poprzednika).
Zaplemieniać, p. Zaplemienić.
Zaplemienić, niedok. zaplemieniać, zaludnić plemieniem (kraina zaplemieniona ludu dziwnego odnogą).
Zaplenić, 1) zabrać gwałtem (spali domy wasze i zapleni je); 2) zabrać do niewoli.
Zapleszczeć w ręce = zaklaskać.
Zapleść, niedok. zaplatać, zapletać, zapletawać, zaplatywać, zawikłać, zagmatwać, zaplątać.
Zapleśniać, p. Zapleśnić.
Zapleśnić, niedok. zapleśniać, pokryć pleśnią.
Zapletać, p. Zapleść.
Zapletawać, p. Zapleść.
Zaplewiać, p. Zaplewić.
Zaplewić, niedok. zaplewiać, zapełnić plewami, zachwaścić, zakąkolić, zanieczyścić (Z. rolę; Z. prawdziwą naukę Chrystusa swemi błędami).
Zaplociny, p. Zaplot.
Zaplot, zaplotek, zaplotka, zapłotka, zaplociny, zapłociny, coś zaplecionego, splot (Z. włosów = warkocz; Z. węża = pierścień, zwój, kłąb).
Zaplotek, p. Zaplot.
Zaplotka, p. Zaplot.
Zaplotki, zapłotki, zagrody zaplecione, płoty. []Zapluskać, p. Zaplusnąć.
Zapluskawać, p. Zaplusnąć.
Zapluskiwać, p. Zaplusnąć.
Zaplusnąć, zapluskać, zapluszczyć, niedok. zapluskawać, zapluskiwać, 1) zabryzgać, zachlapać (Z. wapnem, błotem); 2) Z. komu oczy = a) zamydlić, omamić, otumanić, zaślepić go (Z. komu oczy datkiem); b) bluznąć komu w oczy, wyrzucić mu co sromotnego na oczy.
Zapluszczyć, p. Zaplusnąć.
Zapłacać, płacić.
Zapłakać kogo = zapłakać nad kim, opłakać go (użalenia godny, kamień by go zapłakał).
Zapłasknąć, zapłaszczeć, zapaść na płask, zaklęsnąć.
Zapłaszczeć, p. Zapłasknąć.
Zapłatać, załatać.
Zapłatka, zapłata.
Zapłatny, godzien zapłaty, nagrody.
Zapław, zalew (Z. Wisły).
Zapławiać, p. Zapławić.
Zapławić, niedok. zapławiać, zalać.
Zapłociny, p. Zaplot.
Zapłonęły, zapłoniony.
Zapłoszyć, przepłoszyć, wypłoszyć, wypędzić.
Zapłotka, p. Zaplot.
Zapłotki, p. Zaplotki.
Zapływ, zapłynięcie, zapływanie.
Zapocząć, niedok. zapoczynać, zacząć, rozpocząć, zapoczątkować (Z. rym swój; zapoczął zbywać twardości; nową wiarę zapoczął).
Zapoczynać, p. Zapocząć.
Zapohańczyć, zrobić pohańcem.
Zapokojna, ofiara składana w celu uproszenia spokoju.
Zapołucz, bawełna farbowana na czerwono lub na sino.
Zapomin, zapomnienie.
Zapomniały, zapomniony, zapamiętały, który odszedł od siebie; wściekły, szalony (gniew go zapomniałym uczynił; []ukąszenie psa zapomniałego).
Zapomniewać, zapominać.
Zapomniony, p. Zapomniały.
Zapomóżka, zapomoga.
Zapomroczyć, pomroką zakryć, zamroczyć (chmurą niebo Z.).
Zapona, zaponka, 1) rzecz do zapinania, klamra, spinka, guzik, szpilka, agrafka, guz; 2) opona, zasłona, kurtyna (Z. teatralna).
Zaponica, bransoleta, manela.
Zaponka, p. Zapona.
Zaporog, p. 
Zaporoh, zaporog, zaporożanin, zaporowczyk, zaporożec, kozak zaporoski.
Zaporowczyk, p. Zaporoh.
Zaporowski, zaporoski.
Zaporożanin, p. Zaporoh.
Zapostemować, owrzodzieć, zaropić się, zajątrzyć się.
Zaposty, zapusty.
Zapowiadać, p. Zapowiedzieć.
Zapowiedać, p. Zapowiedzieć.
Zapowiedni, zapowiedny, 1) przeznaczony do zapowiedzenia, zapowiadający, oznajmujący; 2) powstrzymujący, odraczający (list Z.).
Zapowiedny, 1) p. Zapowiedni; 2) albo zapowiedziany, zakazany, zabroniony.
Zapowiedziany, p. Zapowiedny.
Zapowiedzieć, niedok. zapowiadać, zapowiedać, 1) Z. małżeństwo = ogłosić zapowiedź małżeńską; 2) Z. komu pojedynek = wyzwać go; 3) nakazać, rozkazać; 4) zabronić, zakazać, odmówić; 5) Z. kogo, co = zaaresztować, położyć areszt.
Zapowiedź, 1) Z. pojedynku = wyzwanie (na pojedynek); 2) rozkaz ogłoszony, rozporządzenie przykazujące (zapowiedzi boskie = przykazania boskie); 3) zakaz, zabronienie, odmowa (miasto  [] obrzędów kościelnych spętane było; rozgrzeszyć Z. = znieść klątwę); 4) miejsce w lesie, gdzie wrąb zakazany (las podzielony na 3 zapowiedzi); 5) sądowa Z. na rzeczy = areszt.
Zapozew, zapozwanie, pozew, wezwanie.
Zaprawa, 1) zaprawienie kogo do czego, wprawa, ćwiczenie, próba dla wprawy; 2) naprawa, podbechtanie, nastrojenie, poduszczenie (z jego zaprawy to uczynił); 3) zatyczka, zakładka.
Zaprawdę, doprawdy, naprawdę; zaś (mężnieś się powinna leczeniu poddawać, narzekanie Z. i krzyki na stronę odrzuć).
Zaprawiać i Z. się, p. Zaprawić.
Zaprawić,  zaprawiać, zaprawować, 1) zachęcić, zaostrzyć gust do czego (Z. kogo do cnót nagrodą; zaprawieni zdobyciem Szląska, chcieli całą Polskę opanować); 2) Z. kogo w co = włożyć, wprawić, przyzwyczaić do czego (dziecię Z. do niewygód; Z. pisklę do latania; Z. psa na myśliwstwo; obyczaje z młodu dobrze zaprawione = kształcone w dobrym kierunku; Z. syna w nauki; na to jeszcze zaprawi, z czego przyjdzie zło = zbałamuci, znarowi); 3) Z. dziurę = zarobić, załatać, zatkać; 4) Z. kogo na kogo = podbechtać, nasadzić, źle usposobić; Z. się, odbyć pierwszą próbę, rozochocić się (zaprawiwszy się na Prusakach, wtargnął do Inflant).
Zaprawny w co = otrzaskany, obyty w czem zgrubsza, ale jeszcze niewprawny.
Zaprawować i Z. się, p. Zaprawić.
Zaprażać, p. Zaprażyć.
Zaprażyć, niedok. zaprażać, prażąc zasuszyć (piersi mamki  [] = w których mleko zginęło i przyschło).
Zaprocować, p. Zakarować.
Zaprowadzać, p. Zaprowadzić.
Zaprowadziciel, 1) ten, co zaprowadził albo co zaprowadza (Z. opery = założyciel); 2) ten, co zaprowadza kogo, przewodnik.
Zaprowadzić, niedok. zaprowadzać głosem = zanucić, zaintonować.
Zapróżniać, p. Zapróżnić.
Zapróżnić, niedok. zapróżniać, zawalić miejsce daremnie, zaprzątnąć niepotrzebnie (rola zielskiem zapróżniona; Z. głowę głupstwami).
Zaprza, zapieranie się, zaparcie się, zaprzeczenie.
Zaprząga, zaprzęga, zaprzęża, zaprząg.
Zaprzątać, p. Zaprzątnąć.
Zaprzątnąć, niedok. zaprzątać, zaprzątywać, 1) zająć, zatrudnić kogo; 2) sprzątając zawieruszyć.
Zaprzątywać, p. Zaprzątnąć.
Zaprzeć, niedok. zapierać, 1) zamknąć, zawrzeć (Z. drzwi; Z. kogo gdzie, w więzieniu); 2) weprzeć, zapędzić (Z. kogo w ciasny kąt); 3) Z. co czem = podeprzeć, podważyć, wesprzeć; 4) Z. siebie = zaprzeć się siebie, wyrzec się wszystkiego, wyprzeć się (niech samego siebie zaprzy a weźmie krzyż swój); Z się, 1) oprzeć się, wesprzeć się, podeprzeć się (Z. się oszczepem); 2) Z. się na czem = trzymać się czego uparcie (zaparli się na swych dowodach); 3) Z. się komu = oprzeć się, zaoponować, zaprotestować.
Zaprzedać, niedok. zaprzedawać, zastawić, sprzedać niezupełnie, z prawem zwrotu (Z. co na rok). []Zaprzedawać, p. Zaprzedać.
Zaprzednik, przodownik, przewodnik (Z. żniwiarzy).
Zaprzęga, p. Zaprząga.
Zaprzęgły, zaprzężony.
Zaprzęża, p. Zaprząga.
Zapsować i Z. się, p. Zapsuć.
Zapsowywać i Z. się, p. Zapsuć.
Zapsuć, zapsować, niedok. zapsowywać, zacząć psuć, nadpsuć, zakazić, zarazić zepsuciem (zapsowany melancholją); Z. się, zacząć się psuć, nadpsuć się (choroba z zapsowania pokarmów; Z. suknię tłustością = uszkodzić przez splamienie).
Zapun, żupan.
Zapust, gaj zapuszczony, las nie rąbany, dziewiczy.
Zapustek, rzecz zapuszczona, zostawiona samej sobie; drzewko młodociane zostawione w lesie na odrost; zarośl, gęstwina.
Zapuszczać, p. Zapuścić.
Zapuszyć co czem = natchnąć, zaprawić (Z. sprawę miłością).
Zapuścić, niedok. zapuszczać, 1) założyć jako fundament (w pajęczynie jedne nici zapuszczone miasto gruntu, drugie w krążki plecione); 2) Z. co czem = zakryć, zasłonić, zapełnić (Z. błonia drzewiną, twarz kwefem, lice rumieńcem); 2) zapustować, zakończać zapusty, aby zacząć pościć; 3) Z. na płód = być niepłodną, nie donosić płodu (które z przyrodzenia na płód zapuszczały, były wzgardzone); Z. się na co = zabrać się na dobre, zaprządz się (zapuścił się do tej pracy).
Zapyrzyć się, p. Zaperzyć się.
Zapysznieć, wzbić się w pychę.
Zarachować się, pomylić się w rachunku, przerachować się. []Zarada, zaradzenie, środek zaradczy.
Zaradzać, p. Zarodzić.
Zaranek, p. Zarań.
Zaraniać, p. Zaronić.
Zaranić, poranić.
Zarankowy, zaranny, poranny.
Zarań, zaranek, zaranie, poranek.
Zarastać, p. Zarosnąć.
Zarastywać, p. Zarosnąć.
Zaraszczać, p. Zarościć.
Zaratować, ratując zapobiedz, zapomódz ratując (Z. kogo).
Zaratunek, zaratowanie, ratunek, zapomoga.
Zaraz, zarazą, zarazem, jednocześnie (Chrystusowi cześć oddawał, bogom też Z. pogańskim służył; z Czechami i z  Z. miał wojnę = naraz).
Zarazą, p. Zaraz.
Zarazem, zaraz, od razu, w tej chwili.
Zarazić, niedok. zarażać, razić, ruszyć (Z. paraliżem); Z. się, doznać szkody na zdrowiu, zachorować (krowa cielna zaraża się paszą niezwyczajną; roślina ta zaraża się smrodem).
Zarazisty, zaraźny, 1) zaraźliwy; 2) albo zaraźliwy, gorszący, demoralizujący, szkodliwy (człowiek Z.; pieśń zarazista).
Zarazka, zaraza.
Zaraźliwy, p. Zarazisty.
Zaraźny, p. Zarazisty.
Zarażać i Z. się, p. Zarazić.
Zarąb, obrąb, obrąbek (Z. chustki, sukni).
Zarąbać, zarąbić, niedok. zarąbywać, zarębować, 1) rąbaniem rozebrać na kawałki, poćwiertować, pokrajać (Z. wołu do kuchni; Z. na obiad, dla gości); 2) zbudować budowlę drewnianą (Z. zamek); 3) obrąbić (Z. suknię); 4) zagrodzić drzewem zrąbanem, zrobić zasiek (Z. komu drogę); 5) niedok. zarywać (Jezuici sami na antychrysta zarębują).
Zarąbić, p. Zarąbać.
Zarąbywać, p. Zarąbać.
Zaręba, zasiek. []Zarębacz, 1) ten, co zarębuje, rębacz, junak; 2) rzeźnik.
Zarębla, przerębla.
Zarębować, p. Zarąbać.
Zaręczać i Z. się, p. Zaręczyć.
Zaręczalnik, p. Zaręcznik.
Zaręcznik, zaręczalnik, poręczyciel.
Zaręczny, 1) tyczący się poręczenia (suma zaręczna); 2) list Z. = nakaz piśmienny, aby uporny właściciel usunął się z swych dóbr, wygranych sądownie przez kogo innego; nakaz piśmienny, aby ktoś zamierzonego gwałtu nie dokonywał i grożący nieposłusznemu karą.
Zaręczyć, niedok. zaręczać kogo, co = ręczyć za kogo, za co; Z. się kim = dać kogo, jako poręczyciela za siebie.
Zarękować komu za żonę córkę i t. d. = obiecać ją komu za żonę.
Zarobnik, ten, co zarabia, wyrobnik.
Zarobny, 1) zarobiony, uprawny (pole zarobne); 2) na którym można zarobić, zyskowny (towar Z.).
Zarodzić, niedok. zaradzać, obrodzić (sad zarodził); Z. się, zalądz się.
Zaronić, niedok. zaraniać, zapodziać, zawieruszyć.
Zarosł, zarosły, zaroślina, zarośle, gęstwina.
Zarosłość, to, co zarosło, zarost (Z. kozia = broda kozia).
Zarosły, p. Zarosł.
Zarosnąć, niedok. zarastać, zarastywać, mieć zarost, obrosnąć, pokryć się włosami, dostać włosów (Bolesław był przystojny, czarno zarastał; zarosł rzadko, kędzierzawo; wiek dziecinny, młodzieńczy, zarastający).
Zarostę, zarosnę.
Zarościć, niedok. zaraszczać, 1) dać zarosnąć, przyczynić się do zarośnięcia; 2) Z. ciasto, słód = zaprawić, aby rosło; Z. się: zarościło się []ciasto = ruszyło się, zaczęło rosnąć.
Zaroście, zarośnie.
Zaroślina, p. Zarosł.
Zarozumieć, zamniemać, okazać się zarozumiałym, powziąć zbyt wysokie o sobie rozumienie.
Zarównać niedok. zarównywać, 1) Z. kogo, co, w czem, czem = dorównać, wyrównać mu; 2) Z. z czem = stanąć na równi, równać się czemu (rozkosze z któremi rozkosze świata nie zarównają); 3) oddać równą miarką, odpłacić.
Zarówny, równy zupełnie, takiż sam (wszystkim zarówna część daje się).
Zarównywać, p. Zarównać.
Zarudzić, zaciągnąć barwą rudą, zabrunatnić.
Zarumianić, zarumienić.
Zarwa, zarwanie, zarywanie.
Zarwać, niedok. zarywać czego = zostać ogarniętym przez co, dostać czego (Z. miłości, zarazy, szaleństwa).
Zarwan, arwan, zarwon, przekleństwo (kto mię lurą częstuje, Z. złej chorobie!; zarwana tak brzydka niewiasta; zarwone nie wiem komu takie szczęście nie zazdrosne).
Zarwon, p. Zarwan.
Zarydzeć, zajść barwą rudą, zarumienić  zaczerwienić się.
Zarydzić, zarumienić, zaczerwienić.
Zarywać, p. Zarwać.
Zarza, zorza.
Zarzec, niedok. zarzekać, zapowiedzieć, przepowiedzieć (Z. komu zwycięstwo);  się, 1) Z. się danego słowa = cofnąć dane słowo; 2) Z. się kogo = zaprzeć się.
Zarzecki, zarzeczny, za rzeką będący.
Zarzekać i  się, p. Zarzec.
Zarzewnić, 1) rozrzewnić; 2) rozjątrzyć (zarzewniony wzgardą).
Zarzezacz, zarzynacz. []Zarzezać, niedok. zarzezywać, zarznąć.
Zarzezywać, p. Zarzezać.
Zarzucać, p. Zarzucić.
Zarzucić, niedok. zarzucać, 1) cisnąć z pogardą, odrzucić, porzucić (Mojżesz, rozgniewany, zarzucił tablice); 2) ściany w słupy zarzucone = ściany z balów wpuszczanych w słupy na czopy.
Zarzucka, p. Zarzuta.
Zarzuta, zarzucka, zarzucanie, zarzucenie.
Zarzutelny, p. Zarzutny.
Zarzutki, rzeczy zarzucone, zawieruszone.
Zarzutliwy, skłonny do robienia zarzutów.
Zarzutny, 1) albo zarzutelny, łatwy do zarzucenia, do zagubienia; 2) wart zarzucenia, porzucenia (ziemskie rzeczy zarzutne); 3) zasługujący na zarzuty, na wyrzuty, na naganę.
Zarzwać, jęknąć.
Zarzynać czego = zakrawać na co; zatrącać, zarywać czego (Z. po włosku; Z. włoskiego, pańskiego).
Zarżać, zarżeć (koń zarża).
Zasacka, p. Zasadka.
Zasad, zasadzenie, zasadzanie.
Zasada, 1) osada, kolonja założona (Tarent, Lacedemończyków Z.); 2) zasadzka, podstęp.
Zasadca, 1) p. Zasadziciel; 2) ten, co robi na kogo zasadzkę.
Zasadka, zasacka, zasadzenie, zasadzka.
Zasadliwy, zasadzkowy, pełen zasadzek, sideł, zdradliwy.
Zasadowić, usadowić.
Zasadzać i Z. się, p. Zasadzić.
Zasadzca, 1) p. Zasadziciel; 2) pies zjadający myśliwym w zasadzce zwierzynę upolowaną.
Zasadzenie, p. Zasadka.
Zasadziciel, zasadzca, zasadca, założyciel (Z. miasta, państwa).
Zasadzić, niedok. zasadzać, 1) osadzić (Z. gdzie wojsko); 2) obsadzić kim jakie miejsce [](zasadził swoimi zasadzkę); 3) podsunąć, podłożyć (pod miodem jad zasadzają); 4) Z. wędę, sidła, łapkę = zastawić; 5) Z. co czem = obsadzić (Z. strzałę kością rybią); 6) osadzić na miejscu, zatrzymać w miejscu (stado strwożonych gęsi orzeł zasadzi i gromi; to dziwne proroctwo każdego na sobie Z. musi = zastanowić, zatrzymać jego uwagę); 7) Z. co na czem = założyć, ugruntować, zbudować (Z. dom na piasku; Z. co na rozumie; zbytnio na zdaniu swem zasadzony = uparty, obstający przy swem zdaniu); Z. się, 1) Z. się na kogo, na co = zaczaić się, zrobić zasadzkę, sprzysiądz się; 2) stanąć słupem, stanąć w miejscu, zeprzeć się (wody, ściekając, w jednej kupie się zasadzą; zasadza się koń = zacina się, nie rusza z miejsca; 3) pąk się zasadza = zawiązuje się.
Zasadzkowy, p. Zasadliwy.
Zasąpić, zasępić (Z. twarz).
Zaschłość, stan zaschnięcia, suchość w gardle, pragnienie.
Zaschnąć, niedok. zasychać, 1) rozeschnąć się (beczka zaschła); 2) niebo zaschło = jest wielka susza.
Zasen, 1) zaśnięcie; 2) Z. Najśw. Panny = wniebowzięcie.
Zasep, zasyp, zaspa.
Zasędzieć, zaszędzieć, zaszedzieć, posiwieć.
Zasęp, zasępienie, posępność.
Zasępisty, zasępliwy, zasępny, 1) zasępiony, posępny, ponury; 2) zasępiający (wzrok Z.).
Zasępny, p. Zasępisty.
Zasępliwy, p. Zasępisty.
Zasiada, zasiedzenie, zasiędzenie, posiedzenie, sesja.
, p. Zasiedzieć.
, p. Zasiąść.
Zasiadłość, 1) majątek nieruchomy, posiadłość; 2) zasiedzenie []się gdzie, zasiedziałość.
Zasiadywać, p. Zasiąść.
Zasiądz, p. Zasięgnąć.
Zasiąść, niedok. zasiadać, zasiadywać, 1) usiadłszy zająć (próg zasiadła; ptaki jajka zasiadują = wysiadują na nich; Z. krzesło senatorskie = zająć, objąć, otrzymać; Z. wieżę = udać się do więzienia dla odsiedzenia kary; z  swą drogi publiczne zasiadał = obsadziwszy je, rozbijał, napadał; zasiadł mu gębę wrzód = zaległ, zatkał, rozsiadł się na gębie); 2) rozsiąść się, rozłożyć się gdzie przeszkadzając, wstrzymując (zasiadł im na moście; Leonid zasiadł u Termopil = zrobił zasadzkę); 3) Z. na kogo = zrobić zasadzkę, zaczaić się; 4) Z. kogo = nasiąść, natrzeć na niego; 5) Z. na czem = przysiąść fałdów nad czem, dulcząc nad czem siedząc; 6) Z. na czem = zasadzać się, polegać, opierać się na czem (uczy, na czem wola ludzka zasiadła).
Zasiec, niedok. zasiekać las = zrobić zasiek w lesie ( las od nieprzyjaciela).
Zasiecz, zasiek (Z. w lesie przeciwko Tatarom).
Zasiedzenie, p. Zasiada.
Zasiedzieć, niedok. zasiadać, 1) Z. co = przez długie siedzenie przyswoić sobie, wysiedzieć (dobra zasiedziane i zasłużone); 2) kura zasiedziała jaje = wysiedziała; 3) zatrzymać siedzeniem (Z. wiatry w sobie); 4) zaniedbać.
Zasiekać, p. Zasiec.
Zasiewek, zasiew, zarodek.
Zasiewny, tyczący się zasiewu, do zasiewania przeznaczony (pole zasiewne).
Zasiędzenie, p. Zasiada.
Zasię, 1) albo zaś = a) nazad, z powrotem (wemknąwszy się w dziurę, nie mogła Z. wyleźć; dał i Z. wziął); b)  [], owszem (złość nie złością ma być oddawana, ale Z. dobrocią zwyciężana; skarżył się ojcu, że otrzymał karę, a ojciec mu jeszcze Z. poprawił); 2) naopak, naodwrót, przeciwnie (gdy się koń z oślicą zmiesza lub Z.).
Zasięg, zasiągnięcie.
Zasięgać, p. Zasięgnąć.
Zasięgnąć, zasiądz, niedok. zasięgać, 1) dostać, nabyć (Z. co kupnym sposobem); 2) osiągnąć (Z. podróżami znajomość kraju); 3) otrzymać, odebrać (Z. dług w swym czasie); 4) zasięgać aż dokąd, kogo, czego = sięgać, dochodzić, rozciągać się (kraina ta zasięga aż do pustyni; zasięgać kogo powinowactwem = łączyć się, choć w odległym stopniu; przy swojej minie spokojnej daleko zasięga = cicha woda brzegi rwie).
Zasiężny, który może dosięgnąć; którego można dosięgnąć (cel, pocisk Z.).
Zasikać, p. Zasiknąć.
Zasiknąć, niedok. zasikać, zastrzyknąć, zrobić injekcję.
Zasiniałość, zaśniałość, siniak.
Zasipłość, dychawica, dychawiczność.
Zasipnąć, zasipnieć, dostać dychawicy.
Zasipnieć, p. Zasipnąć.
Zaskakiwać, zaskakować, zaskakiwać koło czego = zabiegać; zaskakiwać koło kogo = nadskakiwać mu, zabiegając.
Zaskakować, p. Zaskakiwać.
Zaskalić, zatwardzić jak skałę, zakamienić (Z. serce).
Zasklep, 1) zasklepienie; 2) piwnica zasklepiona, krypta (w tym zasklepie ciało spoczywa); 3) Z. pszczeli = wosk brunatny do zalepiania szczelin w ulu, do wymazywania ula.
Zasklepistość, stan tego, co jest zasklepione.
Zaskolić, zaskulić, zaszkolić, zaskomleć. []Zaskórni, zaskórny.
Zaskórnica, guz zaskórny.
Zaskórnik, robak zaskórny.
Zaskórzyć, przeskrobać, zawinić.
Zaskrzyć, p. Zaiskrzyć.
Zaskulić, p. Zaskolić.
Zaskwarczeć, zaskwierczeć.
Zaskwarzać, p. Zaskwarzyć.
Zaskwarzyć, niedok. zaskwarzać, 1) zasklepić, zastrupić przez skwarzenie (Z. łojem ranę); 2) zapiec (Z. koniowi żyłę rozpalonym żelazem; krew w ranie zaskwarzona).
Zasłacać, p. Zasłocić.
Zasłać, niedok. zasyłać kogo = wysłać na wygnanie, deportować.
Zasładzać, p. Zasłodzić.
Zasłaniać, p. Zasłonić.
Zasłaniec, ten, którego wywieziono na karne miejsce pobytu.
Zasłocić, niedok. zasłacać, zalać słotą (Z. dzień; Z. oczy = zalać łzami).
Zasłodnieć, p. Zasłodzieć.
Zasłodzić, niedok. zasładzać, 1) osłodzić; 2) Z. sobie co = zasmakować w czem, rozłakomić się na co.
Zasłodzieć, zasłodnieć, 1) przejść słodyczą; 2) Z. komu = przypaść do smaku.
Zasłoneczny: pas Z., kraje zasłoneczne = umiarkowane, leżące między zwrotnikami i kołami biegunowemi.
Zasłonić, niedok. zasłaniać, zaćmić (rzekł anioł do Marji: duch zstąpi w cię, a moc Najwyższego zasłoni ci).
Zasłuch, zasłych, zasłyszenie (wiem to z zasłuchu).
Zasłuchiwać, p. Zasłychnąć.
Zasługiwać, p. Zasłużyć.
Zasługować, p. Zasłużyć.
Zasłużny, tyczący się zasługi; zasłużony (zapłata zasłużna; honor Z.).
Zasłużone, to, co zasłużono, zasługi.
Zasłużyć, niedok.   [] , zasługować, 1) Z. co = służeniem zarobić, wysłużyć (Z. sobie sto złotych; Z. łaskę czyją = Z. na łaskę czyją; Z. gardło = Z. na karę ; 2) Z. komu co = zjednać w nagrodę zasług (rzecz ta zasłużyła mu sławę); 3) Z. komu co = odsłużyć (Z. dług); 4) Z. komu = zasłużyć się komu.
Zasłych, p. Zasłuch.
Zasłychnąć, 1) zasłuchiwać, zasłyszeć; 2) Z. kogo = dać komu posłuch.
Zasłyszeć co = błędnie co usłyszeć, przesłyszeć się co do czego.
Zasmaczyć, p. Zasmakować.
Zasmak, zasmakowanie, upodobanie, pociąg.
Zasmakować, zasmaczyć, 1) Z. co = zasmakować w czem; 2) Z. komu co = wzbudzić w kim upodobanie, apetyt do czego, zachwalić mu co.
Zasmącić, zasmęcić, zasmucić.
Zasmęcić, p. Zasmącić.
Zasmradzać, p. Zasmrodzić.
Zasmrodzić, niedok. zasmradzać, zapełnić kałem, zafajdać (Z. pełen urynał).
Zasmród, smród zalatujący, zasmrodzenie.
Zasmurzać, zasmucać.
Zasnęły, zaśniony, zaśniący, zaspały, który zasnął (obudzić zasnęłego).
Zasobić się, zaopatrzyć się (w co).
Zasobnica, 1) popleczniczka czyja; 2) tyłek, zadek.
Zasobnik czyj = poplecznik.
Zasobny, którego kto ma za sobą, zadni, tylny (rana zasobna, a nie przedsobna).
Zasolonka, peklowina, pekeflejsz.
Zaspać, zasnąć.
Zaspały, p. Zasnęły.
Zaspaniec, człowiek zaspany.
Zasparzyć ptaszka = zatrzymać w potrzasku.
Zaspokajać, p. Zaspokoić. []Zaspokoić, niedok. zaspokajać sprawę, interes = załatwić.
Zaspokojca, ten, co zaspokaja.
Zasreszyć się, przelęknąć się, wzdrygnąć się.
Zasromocić, napełnić sromotą (zasromocenie i potępienie grzeszników).
Zasromować, zawstydzać.
Zasrożeć, rozsrożyć się (Z. na swe własne grzechy).
Zastać, niedok. zastawać, 1) Z. co = trafiać na co (cudze obiady zastawa); 2) Z. kogo = zaskoczyć, złapać (deszcz mię zastał).
Zastały, który się zatrzymał, stanął (koło zastałe).
Zastanowienie, zawieszenie broni, rozejm.
Zastawa, 1) załoga, garnizon (Z. zamku); 2) zastaw, zadatek, zakład (Z. dana wierzycielowi); 3) albo zastawnik, zakładnik.
Zastawać, p. Zastać.
Zastawca, p. Zastawnik.
Zastawić, niedok. zastawiać, zastawować, 1) zasłonić, ochronić (liście zastawiają go od słońca); 2) Z. kogo za siebie = postawić go zamiast siebie (nie mogąc sam przybyć, zastawił za siebie); Z. się, 1) stanąć w miejscu, zatrzymać się (wody w jednej kupie się zastawią; słońce zastawiło się Jozuemu; zastawił się Balaam); 2) Z. się komu = wystąpić przeciw komu, oprzeć, postawić, sprzeciwić mu się; 3) Z. się za kogo, za co = stanąć w jego obronie, upomnieć się, wstawić się za nim.
Zastawidło, p. Zastawka.
Zastawisko, miejsce, gdzie zastawiono sieci.
Zastawka, zastawidło, zastawnik wody = stawidło, szluza.
Zastawnik, 1) p. Zastawa; 2) wierzyciel biorący zastaw; 3) albo zastawca, ten, co zaciągając dług, daje zastaw; 4) p. Zastawka.
Zastawny, zastawiony [](stół Z. potrawami; dobra zastawne wykupił).
Zastawować i Z. się, p. Zastawić.
Zastąpić, niedok. zastępować, 1) stąpiwszy zajść za co, zakroczyć; 2) Z. czemu = zapobiedz (Z. złemu); 3) stanąć na przeszkodzie (bieda zastępuje mu w nauce); 4) Z. kogo = obronić, zasłonić; 5) Z. kogo w kontrakcie = zabezpieczyć, zawarować mu; 6) Z. wydatek, sumę = założyć za kogo; 7) zastępować miejsce = zajmować napróżno, zawalać (niepłodne drzewo zastępuje tylko miejsce).
Zastęp, 1) zastąpienie komu, opór (piorun burzy wszystko, zastępu nie mając); 2) zasłona usypana, wał ochronny (za zastępami robotnicy pracują, żołnierze walczą).
Zastępca, p. Zastępnik.
Zastępczyny, zastępny, zastępczy.
Zastępnictwo, zastępstwo.
Zastępnik, zastępca, ten, co się za kim wstawia, ujmuje.
Zastępny, p. Zastępczyny.
Zastępować, p. Zastąpić.
Zastole, p. Zastół.
Zastół, zastole, miejsce za stołem.
Zastraszać, p. Zastraszyć.
Zastraszyć, niedok. zastraszać kogo dokąd = strasząc zapędzić.
Zastronnik, człowiek stronny, parcjalny (Z. sekty = zwolennik).
Zastronność, zastroństwo, przechylanie się na jedną stronę, stronność, stronniczość, parcjalność.
Zastronny, stronny, parcjalny, stronniczy.
Zastroństwo, p. Zastronność.
Zastryszyć, (o lodzie) zrobić zator.
Zastrzał, zastrzałek, 1) pocisk do zastrzelenia kogo; 2) rana od postrzału.
Zastrzałek, p. Zastrzał.
Zastrzelać, p. Zastrzelić. []Zastrzelawać, p. Zastrzelić.
Zastrzelić, niedok. zastrzelać, zastrzeliwać, zastrzelawać, zastrzelować, 1) strzelić za kim, za czem (zastrzelował strzały za uciekającym); 2) Z. kogo słowy = zagabnąć, zaskoczyć go.
Zastrzeliwać, p. Zastrzelić.
Zastrzelować, p. Zastrzelić.
Zastrzydz, niedok. zastrzygać, strzygąc zaciąć (Z. włosy dziecku przy chrzcie).
Zastrzygać, p. Zastrzydz.
Zastydnąć, zastygnąć.
Zasuć, zasypać.
Zasuwny, zrobiony tak, żeby się mógł zasuwać, zasuwany.
Zaswajać, p. Zaswoić.
Zaswoić, niedok. zaswajać, 1) zabrać jak swoje, przywłaszczyć sobie (złoto po tobie kto inszy zaswoi; szatan go zaswoi); 2) Z. wdziękiem urody i t. p. = zniewolić, pociągnąć, ; 3) żałosne serce chce Z. = oswoić, ukoić, zaspokoić.
Zasychać, p. Zaschnąć.
Zasyłać, p. Zasłać.
Zasyp, p. Zasep.
Zasyt, zasycenie, sytość; zadowolenie (bez ciebie nudne mi są zasyty).
Zaszadzić, zaszedzić, oszronić.
Zaszańc, szaniec zewnętrzny.
Zaszczęsny, nader szczęśliwy.
Zaszczep, 1) to, co zaszczepiono; 2) p. Zaszczepca.
Zaszczepca, zaszczep, zaszczepiciel, założyciel, fundator, inicjator (Z. dynastji, nowej wiary).
Zaszczerbieć, wyszczerbić się.
Zaszczerzeć, zaciągnąć, zasklepić cokolwiek (gangrena czyni w członkach wydubniałości nie otworzone, tylko zaszczerzałe).
Zaszczycać, p. Zaszczycić.
Zaszczycić, niedok.   [] , zasłonić, zabezpieczyć, obronić.
Zaszczypiony, uszczypnięty.
Zaszczyt, 1) to, co zasłania, broni od złego razu; 2) wał obronny, przedpiersień, parapet (sypać Z.); 3) Z. od biedy i t. p. = ratunek, pomoc; 4) Z. przyjacielski = sukurs, posiłki wojenne; 5) protektorat, opieka (będą hospodarami pod zaszczytem monarchów rosyjskich); 6) pozór, asumpt, pretekst (pod pokrywką  dekretów Z. brał do ciemiężenia).
Zaszczytca, p. Zaszczytciel.
Zaszczytciel, zaszczytca, obrońca, protektor.
Zaszczytny, zaszczycony czym.
Zaszedzieć, p. Zasędzieć.
Zaszędzieć, p. Zasędzieć.
Zaszkadzać, przeszkadzać; szkodzić.
Zaszarłacić, zafarbować na kolor szkarłatny, zaczerwienić.
Zaszklnąć, p. Zalśnąć.
Zaszkoda, zaszkodzenie; to, co szkodzi; szkodliwość (Z. pokarmu dla kiszek; prawa uprzątają wszelkie zaszkody).
Zaszkodca, ten, co szkodzi, przeszkadza.
Zaszkodny, 1) mogący zaszkodzić, szkodliwy; 2) bagażowy, obłogowy (wozy zaszkodne; żołnierze i ludzie zaszkodni).
Zaszkolić, p. Zaskolić.
Zaszlejfować, zaszlifować.
Zaszłapić, zaśłapić, niedok. zaszłapywać, zaśłapywać (o koniu) 1) przestąpić sznur, rzemień w uprzęży; 2) zawadzić w biegu tylnemi nogami o przednie; 3) zatratować (nie rośnie tam trawa, gdzie raz konnica turecka zaszłapi = zatratuje, ; Z. się, poszkapić się, zawikłać się, zamotać się.
Zaszłapywać i Z. się, p. Zaszłapić.
Zaszły, 1) upadły (znędzony i Z. stan Rzpltej); 2) wiek Z. = podeszły, []stary; 3) który się za daleko zapuścił, który się zabłąkał (szukać zaszłych owiec).
Zaszpalerze, miejsce za szpalerem.
Zaszpecić, niedok. zaszpeciwać, zeszpecić (choroba twarz zaszpeciwa).
Zaszpeciwać, p. Zaszpecić.
Zaszperować, zaaresztować.
Zaszpuntować, niedok. zaszpuntowywać, zamknąć, zabić szczelnie (Z. grób).
Zaszpuntowywać, p. Zaszpuntować.
Zaszrenić, p. Zaśrzenić.
Zaszreszyć, p. 
Zaszrubować, niedok. zaszrubowywać sobie co w pamięć = wbić sobie w pamięć.
Zaszrubowywać, p. Zaszrubować.
Zaszybiać, p. Zaszybić.
Zaszybić, niedok. zaszybiać,  1) Z. głowę = zawrócić, odurzyć (Z. głowę trunkiem); 2) rymopis mózg sobie zaszybi = zapali, zagrzeje; Z. miłością = zaślepić, unieść; górnomyślnością twoją zaszybieni = zachwyceni, oczarowani.
Zaszyjkować, p. Zaszykować.
Zaszykować, zaszyjkować, uderzyć w szyję, bić po szyi.
Zaś, 1) p. Zasię; 2) następnie, zatem, wskutek tego (wprawia się na zwierzętach, Z. lud morduje); 3) bądź co bądź (Z. tej nocy nie wyspałem się); 4) jakoś, przecie, jednak (pochlebiał tak kształtnie, że co nie lubili pochwał, to ze słów jego kontenci Z. byli); 5) znowu, nanowo.
Zaścianki, p. Zaścienie.
Zaściągnąć, zaścięgnąć, ściągnąwszy zapiąć (Z. pas zanklem).
Zaście, zajście.
Zaścienić, zacienić.
Zaścienie, zaścianki, miejsce za ścianą.
Zaścięgnąć, p. Zaściągnąć []Zaścigać, p. Zaścignąć.
Zaścignąć, niedok. zaścigać, doścignąwszy zastać; zaskoczyć (noc go zaścigła).
Zaśklnąć, p. Zalśnąć.
Zaśklnić się, p. Zalśnąć.
Zaślep, zaślepienie.
Zaśliwić, wzdąć, odąć.
Zaśliznąć, stać się nieco ślizkim, zajść śliskością.
Zaśliźnić, zająć śliskością.
Zaślub, p. Zaślubki.
Zaślubiać, p. Zaślubić.
Zaślubić, niedok. zaślubiać, zaślubować, obiecać uroczyście, ślubować, przyrzec (zaślubił, że ma jeńców puścić).
Zaślubki, zaślub, zaślubiny; zaręczyny.
Zaślubny, tyczący się zaślubin (hymn, układ ).
Zaśłapić i Z. się, p. Zaszłapić.
Zaśłapywać i Z. się, p. Zaszłapić.
Zaśmiardać, p. Zaśmierdzieć.
Zaśmiedzić, zaśniedzić.
Zaśmiedzieć, zaśniedzieć.
Zaśmielać, p. Zaśmielić.
Zaśmielić, niedok. zaśmielać, zachęcić do śmiałości.
Zaśmierzyć, zaśmirzyć, zaspokoić.
Zaśmierdzieć, niedok. zaśmiardać, zaśmiardnąć się.
Zaśmieszyć, rozśmieszyć, zabawić śmieszeniem.
Zaśniad, p. Zaparzysko.
Zaśniałość, p. Zasiniałość.
Zaśniały, p. Zasiniały.
Zaśniat, p. Zaparzysko.
Zaśniący, p. Zasnęły.
Zaśniecać i Z. się, p. Zaśniecić.
Zaśniecić, niedok. zaśniecać, 1) zarazić śniecią; 2) zarazić, zepsuć, obałamucić (głowa nową wiarką zaśniecona); Z. się, stać się niepłodną.
Zaśnieć, zasinieć.
Zaśniony, p. Zasnęły.
Zaśrzedni, zewnątrz środka będący (koło wpółśrzednie i zaśrzednie).
Zaśrzenić, zaszrenić, zaszronić.
Zaśrzenieć, zaszronieć. []Zaśrzeszyć, zaszreszyć, zająć śrzezią, krą.
Zaświatny, zaświatowy.
Zaświecać się, p. Zaświecić.
Zaświecić się, niedok. zaświecać się, zacząć świecić, zajaśnieć (księżyc, gwiazdy zaświeciły się).
Zaświęcać, p. Zaświęcić.
Zaświęcić, niedok. zaświęcać, 1) Z. kogo = uznać za świętego, kanonizować; 2) ogłosić za świąteczny (dzień św. Elżbiety papież zaświęcił).
Zaświtać, p. Zaświtnąć.
Zaświtnąć, niedok. zaświtać, zajaśnieć, rozwidnić się (dzień zaświtnął; już zaświta = robi się dzień).
Zataczać, p. Zatoczyć.
Zataczawać, p. Zatoczyć.
Zataczywać, p. Zatoczyć.
Zatajny, zatajony, tajny.
Zatarać się, p. Zatarzać się.
Zatarczka, p. Zatarga.
Zatarga, zatargnienie, zatarczka, zatarszka, zatarzka, zatarg.
Zatargać, p. Zatargnąć.
Zatargnąć, niedok. zatargać, targnąć, zarwać (Z. liną drzewo podcięte).
Zatargnienie, p. Zatarga.
Zatarszka, p. Zatarga.
Zatarzać się, zatarać się, zataczać się (zatarza się pijany).
Zatarzka, p. Zatarga.
Zataszlować, skryć, zatrzeć ślady kogo, czego.
Zatąpać, tupnąć, zatupać.
Zatchły, który się zatęchł, stęchły.
Zatchnąć, zaknąć, niedok. zatychać, zatchniewać, zatknąć, zatkać; Z. się, zatęchnąć.
Zatchnęły, zakchnęły, zaknęły, który się zatkał, zatkany (słuch Z.).
Zatchniewać i Z. się, p. Zatchnąć.
Zatęchlina, zatęchłość, zajście stęchlizną.
Zatęchłość, p. Zatęchlina.
Zatępiać, p. Zatępić.
Zatępić, niedok. zatępiać, przytępić (Z. umysł). []Zatępieć, przytępieć.
Zatęsknić kogo = nabawić tęsknoty.
Zatężać, p. Zatężyć.
Zatężyć, niedok. zatężać, zaprawić na tęgo, stężyć (Z. bieliznę krochmalem).
Zatkanka, zastawka, zasuwka, zapadka nie pozwalająca się czemu cofnąć.
Zatłaczać, p. Zatłoczyć.
Zatłoczyć, niedok. zatłaczać, tłocząc zadusić (mamka dziecię zatłoczyła).
Zatłuc, niedok. zatłukać kogo dokąd = zaprowadzić z biedą, zawlec (Z. kogo w zapadłe krainy); Z. się, kołacząc się, tłukąc się zawlec się dokąd.
Zatłukać p. Zatłuc.
Zatłumiać, p. Zatłumić.
Zatłumić, niedok. zatłumiać, 1) Z. drogę = zawalić, zaprzątnąć; 2) Z. pieniądze czyje = zagrabić szachrajstwem, nieznacznie.
Zatłuścić, 1) zaprawić tłustością (Z. pole = zagnoić); 2) Z. komu łapę = posmarować mu łapę, dać mu łapówkę.
Zatoczny, zatoczysty, zatoczony, toczący się, kręty (bałwan Z.; zatoczna grzywa).
Zatoczyć, niedok. zataczać, zataczywać, 1) Z. taniec = puścić się w koło taneczne; 2) Z. beczkę i t. p. = zacząć z niej płyn toczyć; 3) tocząc zaostrzyć (Z. grot).
Zatoczysty, p. Zatoczny.
Zatok, zatoka, 1) zakręt, zakoł, skręt, zwój, zaokrąglenie, krąg (zatoki wężowe; Z. zawoju tureckiego; Dedalowe zatoki = labirynt); 2) zatoka, odnoga wodna.
Zatoka, p. Zatok.
Zatonęły, który zatonął.
Zatrafnować, p. Zatrefnować.
Zatratny, przynoszący zatratę, zgubny.
Zatrawa, zatrawianie, zatrawienie.
Zatrawiać, p. Zatrawić.
Zatrawić, niedok.   [] , strawić, przetrawić.
Zatrącać, p. Zatrącić.
Zatrącić, niedok. zatrącać kogo = trącić, potrącić.
Zatrefnować, zatrafnować, zażartować.
Zatretować, zatratować, roztratować (Z. kogo koniem); Z. się, (o koniu) obrazić się w nogę.
Zatrębować, zaczynać trąbić.
Zatrętwieć, p. Zadrętwieć.
Zatrudliwy, utrudniający, zawiły, zawikłujący (Z. sposób mówienia).
Zatrudniać, p. Zatrudnić.
Zatrudnić, niedok. zatrudniać, 1) utrudnić (Z. leczenie); 2) Z. rzecz = zaciemnić, zawikłać, zagmatwać; 3) Z. kogo = zadać mu trudność, obałamucić (zatrudniają swemi naukami lud tak, że nie może poznać ani się docisnąć Pana); 4) Z. kogo = zakłopotać, zaambarasować; 5) Z. albo zatrudzić kogo = utrudzić, zmęczyć; 6) Z. czas = zająć, zabrać.
Zatrudniony, 1) ciężki, przykry, uciemięźliwy (trzyma nieprzyjaciela w zatrudnionem miejscu; prosił ich pod Z. czas o ratunek = gdy był w opałach); 2) przejednał Z. gniew boski ( = wielki, trudny do uśmierzenia).
Zatrudzić, p. Zatrudnić.
Zatrwożały, który się zatrwożył.
Zatrząsać, p. Zatrząsnąć.
Zatrząsnąć, zatrząść, niedok. zatrząsać, zatrzęsować, 1) Z. sobą = zadrżeć; 2) zagrozić energicznie (nie wysłuchał ich, więc zatrząsali tem, że sobie inaczej poradzą); 3) zarzucić energicznie, zuchwale (zatrząsnął temi słowy, że nie jest prawym i słusznym dziedzicem).
Zatrząść, p. Zatrząsnąć.
Zatrzeć, niedok. zacierać, 1) zagłuszyć, zagładzić (zatarł swój ród uczciwy zbrodniami); 2) Z. co z kim = zawrzeć  [] z nim pokładziny); 3) Z. z kim = zadrzeć, zacząć (nie zacieraj z nim, kiedy ci nic nie robi); Z. się, 1) zahaczyć się, utknąć (Turek na Wiedniu się zatarł); 2) zawadzić jeden o drugiego, zetknąć się.
Zatrzepiotać, zatrzepotać.
Zatrzęsować, p. Zatrząsnąć.
Zatrzymać, niedok. zatrzymywać, zatrzymawać, 1) utrzymać, podtrzymać, zachować (kraj zatrzymuje ich prawami); 2) zatrzymać w pamięci, zapamiętać (prawo powinno być krótkie, aby je nawet prostacy mogli Z.); Z. się od czego = wstrzymać się, powstrzymać się (Z. się od grzechów).
Zatrzymawać i Z. się, p. Zatrzymać.
Zatrzymywać i Z. się, p. Zatrzymać.
Zatwardły, zatwardziały.
Zatwardnąć, zatwardnieć, niedok. zatwardziawać, zajść twardością, zatwardzieć, stwardnieć.
Zatwardniać, p. Zatwardnić.
Zatwardnić, zatwierdzić, niedok. zatwardniać, zatwardziać, zatwardziwać, zatwierdzać, zatwardzać.
Zatwardnieć, p. Zatwardnąć.
Zatwardziać, p. Zatwardnić.
Zatwardziawać, p. Zatwardnąć.
Zatwardziwać, p. Zatwardnić.
Zatwarzać, p. Zatworzyć.
Zatwierać, p. Zatworzyć.
Zatwierdzać, p. Zatwardnić.
Zatwierdzić, p. Zatwardnić.
Zatwor, zatworek, zawora, zapora, zasuwa, zamek, rygiel.
Zatwora, otwór, przestrzeń otworu (szeroka Z. macicy).
Zatworek, p. Zatwor.
Zatworzyć, niedok. zatwarzać, zacząć tworzyć, stworzyć, utworzyć. []Zatworzyć, niedok. zatwierać, zatwarzać, zamknąć, zawrzeć, zacisnąć (Z. księgę, ul, oczy, pory w ciele).
Zatworzysty, opatrzony zatworą, zamczysty, zamykany (naczynie zatworzyste = z pokrywką, z wiekiem).
Zatychać i Z. się, p. Zatchnąć.
Zatyczać, p. Zatyczyć.
Zatyczka niewieścia = welon, kwef.
Zatyczyć, niedok. zatyczać, tykami zasadzić, zatknąć tyki (Z. chmielnik).
Zatyć: nie mówcie zatyłą szyją = krnąbnie, hardo; zatyło ich serce = zatwardziało, zakamieniało.
Zatyk, p. Zatyka.
Zatyka, zatyk, zatyczka, czop.
Zatykalny, który można zatykać.
Zatyle, miejsce z tyłu, strona tylna czego.
Zatył, zatyłek, tylna część czego, zadnia strona czego (zatyłki nieprzyjaciół = straż tylna, arjergarda; Z. głowy = tył głowy, potylica; w Z., po Z. = w tył: włosy jej położyły się w Z.).
Zatyłek, p. Zatył.
Zatywać, zacząć tyć.
Zaułatwić, załatwić.
Zaumyślny, rozmyślny, umyślny.
Zauszek, zauszniczek, zausznik.
Zauszka, zauszniczka, 1) nausznica, kolczyk; 2) zausznica (kobieta).
Zauszniczka, p. Zauszka.
Zauszny, uszny, do ucha szepczący (spowiedź zauszna; powiadacz Z. = zausznik.
Zauzdać, niedok. zauzdywać, obuzdać, zakiełznać, założyć uzdę; Z. się, wziąć na kieł, rozhukać się, uzuchwalić się.
Zauzdywać i Z. się, p. Zauzdać.
Zawabiać, p. Zawabić.
Zawabić, niedok. zawabiać, wabiąc zawieść (Z. na puszczę).
Zawada, 1) wada przeszkadzająca,  [], skaza (Z. zbytniem zimnem korzeniowi uczyniona); 2) albo zawadja, spór, zawada; 3) albo zawadja, zawadca, zawadzca, zawadjaka, awanturnik.
Zawadca, p. Zawada.
Zawadja, p. Zawada.
Zawadzać, p. Zawadzić.
Zawadzca, p. Zawada.
Zawadzić, niedok. zawadzać, 1) Z. co o co, za co = zahaczyć, zapiąć, zaczepić (Z. za pętlicę); 2) Z. o co, za co = wbić, zasadzić, zatknąć (Z. miecz końcem o ścianę i naprostować go); 3) założyć, zaczepić (Z. stryczek do sęku); Z. czem co, w co = zapuścić, zatopić, zagłębić (Z. pługiem rolę; Z. mieczem w wroga; zawadzą w wodę i machają wiosłami = uderzą); Zawadzać się, trafiać się, pojawiać się między innemi, występować sporadycznie, zdarzać się, przebijać się z pośród innych (zawadziło się już w Mezopotamji bałwochwalstwo; niezgody między niemi zawadzają się; na świecie siła głupich się zawadza; zawadza się białością między czerwonem).
Zawadzisty, pełen zawad (miejsce zawadziste dla przejazdu).
Zawalina, p. Zawał.
Zawaliny, ruiny, rumowiska, zwaliska  skały.
Zawalisko, p. Zawał.
Zawalitarz, p. Zechweltarz.
Zawalny, stanowiący zawałę, zawalający.
Zawaltarz, p. Zechweltarz.
Zawał, 1) zawalenie się czego; 2) albo zawałek, zawałka, zawalisko, zawalina, zawała, przeszkoda, bryła czego na drodze leżąca (Z. na moście podłożony; uprzątnąć Z.); 3) przeszkoda, zawada, szkopuł, trudność (Z. handlowi naszemu); 4) miejsce zawalone, z przeszkodami (zawały []ucha głos przetrzymują.
Zawałek, p. Zawał.
Zawałka, p. Zawał.
Zawaniać, p. Zawonieć.
Zawaniawać, p. Zawonieć.
Zawarcie, treść, sens, osnowa (Z. listu).
Zawarować: Boże zawaruj = Boże zachowaj, broń Boże.
Zawartka, 1) albo zawiartka, zawiertka, zawierka, zawierucha, wicher, burza; 2) zapora, zawora; 3) zawartość, treść; 4) rozruch.
Zawarty, zamknięty w sobie, skryty.
Zawaśniać, p. Zawaśnić.
Zawaśnić, niedok. zawaśniać, zachęcić do waśni.
, zawozić.
, p. Zaważyć.
Zaważe, sykl, drachma, waga (złota tysiąc zaważy).
Zaważyć, niedok. zaważać dokąd = zamierzyć, godzić (do tej zaważył, która już zaręczona była = uderzył).
Zawątpić, niedok. zawątpiewać co = podać w wątpliwość.
Zawątpiewać, p. Zawątpić.
Zawążać, p. Zawążyć.
Zawążyć, zawężyć, zawążać, zwęzić.
Zawciąg, p. Zawściąg.
Zawciągać, p. Zawściągnąć.
Zawciągnąć, p. Zawściągnąć.
Zawdziać, zawzdziać, niedok. zawdziewać, wdziewając założyć (Z. suknię, powróz na szyję).
Zawdziewać, p. Zawdziać.
Zawdzięk, zawdzięczenie (w Z. odpłaty ofiarować co).
Zawet, odwet, powetowanie.
Zawetować, zapłacić wet za wet.
Zawężyć, p. Zawążyć.
Zawiadacz, zawiadowca.
Zawiadać, zawiedać, niedok. zawiadować czem, o czem = zawiadywać czem.
Zawiadować, p. Zawiadać.
Zawiartka, p. Zawartka []Zawias, zawiesa, zawiaza, zawioza, 1) zawiasa; 2) zawiasy ziemi = osie biegunów ziemskich.
Zawiasisty, p. Zawiasowy.
Zawiaski pergaminowe, na których wiszą pieczęcie u dokumentu = rzemyki.
Zawiasowy, zawiesisty, zawiasisty, główny, kardynalny (cnoty zawiasowe).
Zawiaza, p. Zawias.
Zawiąz, zawiązka.
Zawiązać, zawięzać, niedok. zawięzować, zawiązować, zawięzywać, 1) zawiązać; 2) Z. rzecz = zagmatwać, zaplątać, zawikłać (rozwiązać rzecz zawiązaną); 3) Z. kogo = zaplątać, zapędzić w kozi róg (tak go słowy zawiązał, że musiał umilknąć i na wszystko zezwolić); 4) zawrzeć, zamknąć (Z. co w krótkich słowach; pod imieniem Bożem trzy osoby Trójcy się zawiązują); 5) Z. z czego = wnieść, wywnioskować, zakonkludować; 6) zakończyć, zawrzeć, zamknąć (Z. swój wykład; Janem św. wszystko się proroctwo o Mesjaszu zawiązało = dokonało); 6) Z. kogo = zobowiązać (Z. przysięgą, ślubem, rozkazem); 7) dać na wiązanie, ofiarować (Z. dziecku upominek przy .
Zawiązały, 1) zawiły, zagmatwany (zawiązałych rzeczy rozwiązanie); 2) albo zawiązany, krępy, przysadzisty (Z. człowiek).
Zawiązany dzień = dzień, w którym sąd nie sądzi, dzień nie sądowy.
Zawiąznąć, zawięznąć.
Zawiązować, p. Zawiązać.
Zawiąź, 1) zawiązek, zawiązka; 2) obowiązek.
Zawichłać, zawikłać.
Zawichnąć nogę = wywichnąć, zwichnąć.
Zawichrzały, który się zawichrzył, zawichrzony.
Zawichrzeć, zawichrzyć się. []Zawichrzyć rozum, głowę = zawrócić, zamącić.
Zawicie, zawój; welon, kwef, zasłona (Z. na głowę; Z. mniszek).
Zawicie, przys. od zawity (ma się stawić przed sądem Z.).
Zawić, zawinąć i Z. się, niedok. zawijać, 1) Z. co = uwić (Z. gniazdo); 2) zawijać = obracać, wywijać (Z. wrzecionem); 3) Z. taniec = wywinąć, wykręcić; Z. się gdzie, między czem = zaplątać się, zdarzyć się, trafić się (między dobrymi źli się zawijają).
Zawidliwy, p. Zawiśny.
Zawidnik, p. Zawiśnik.
Zawidować, zawidywać, zazdrościć.
Zawidywać, p. Zawidować.
Zawidzieć, nienawidzieć.
Zawidzny, zawistny.
Zawieczerzyć się, zapóźnić się do wieczora.
Zawieczniony, zawiekowały, zadawniony (miłość zawieczniona).
Zawiedać, p. Zawiadać.
Zawiedzieniec, p. Zawódca.
Zawiekowały, p. Zawieczniony (zawiekowałe siedlisko).
Zawierać i Z. się, p. Zawrzeć.
Zawierca, szlachcic drugiego rzędu w dawnej Małej Polsce, scartabellus.
Zawierka, p. Zawartka.
Zawiernie, zaiste.
Zawierszony, wygórowany, wybujały, wzniosły, przesadny (zawierszona polszczyzna poetów).
Zawierszyć, zawierzchszyć, niedok. zawierszać, wierzchem zakryć, zakończyć wierzchem, zasklepić (kościół wieżami zawierszony; dach Z. na murach); Z. się, zakończyć się, uwieńczyć się (zaloty zawierszają się dobrym skutkiem).
Zawieruszyć, zawieruchą zapełnić, zaburzyć, zawichrzyć (Z. kraj). []Zawierzchny, zewnętrzny, zwierzchny.
Zawierzchszyć, p. Zawierszyć.
Zawierzucha, zawroch, zawierucha.
Zawiesa, p. Zawias.
Zawiesić, niedok. zawieszać, 1) Z. co czem = zasłonić czem wiszącem (Z. okno płótnem); 2) zwiesić, spuścić (Z. głowę); 3) zasadzić, oprzeć (Z. na kim, na czem nadzieję; na słowie swem i na wierze go zawiesił = kazał mu zaufać słowu swemu, wierze); 4) zatrzymać, wstrzymać (zawiesił na sobie napadających; Z. myśl, aby się dorozumiewano; niektóre brzmienia francuskie zawieszają się w nosie = przetrzymują się; Z. na czem umysł = zatrzymać uwagę, zastanowić się; Z. kogo od przyjmowania sakramentów; 5) Z. sprawę = wprowadzić do sądu, oddać do sądu; Z. się, 1) stanąć murem, wesprzeć się, spiętrzyć się (woda się rozstąpiła i po obu stronach zawiesiła się); 2) zawisnąć, zasadzić się, polegać (w przykazaniu miłości Boga i bliźniego zawiesił się wszystek zakon).
Zawiesidło, nić lub pręt, na którym utrzymuje się ciało zawieszone u punktu stałego (np. wahadło).
Zawiesisty, 1) zwieszający się, zwisły (skała zawiesista; nos Z.); 2) pies Z. = mający duże uszy obwisłe, kłapouchy; wół Z. = z wiszącem podgardłem; 3) do zawieszania służący (lichtarz Z.); 4) p. Zawiasowy (liczba zawiesista = kardynalna; raz, dwa, trzy są liczby zawiesiste; cnoty zawiesiste).
Zawieszczać, p. Zawieścić.
Zawieszenie, 1) wotum, ofiara zawieszona w kościele; 2) ozdoba, którą się zawiesza; 3) Z. ślubne = podarek  []; 4) amulet, talizman; 5) pieczęć wisząca u dokumentu.
Zawieścić, niedok. zawieszczać, wieszcząc zapowiedzieć; przepowiedzieć.
Zawieść, niedok. zawodzić, 1) Z. w co = zaplątać, wprowadzić, uwikłać (Z. kogo w kłopoty, w trudności); 2) zwieść, uwieść, zadaleko zaprowadzić; 3) obdłużyć, obciążyć (Z. dobra długami, hipotekami, zapisami); 4) wyprowadzić, zaprowadzić (Z. konie w skok = wprawić; Z. minę, straże = zaciągnąć); 5) Z. co w co = założyć, wciągnąć (Z. haczyki w pętlice); 6) Z. pienie = zacząć; zaintonować; Z. się, 1) zbłądzić, poszkapić się (w tem, co pisał, nigdy się nie zawiódł); 2) rozpędzić się do skoku; zamachnąć się, zamierzyć się (zawiódłszy się procą, ugodził Goljata); 3) Z. się na co = oddać się czemu, zabrnąć w co (Z. się na zbytki, utraty); 4) zawodzić się = rozwodzić się, szeroko co rozwijać.
Zawiewka, 1) zawiew, zawiewanie; 2) zadymka, zamieć.
Zawiędły, zawędzony (szynki zawiędłe).
Zawięzać, p. Zawiązać.
Zawięzić, zawięźbić, niedok. zawięźbiać, sprawić, że co gdzie zawięźnie, uwięzić (Z. krew w żyłach, młodzieńca na rozkoszach).
Zawięzować, p. Zawiązać.
Zawięzywać, p. Zawiązać.
Zawięźbiać, p. Zawięzić.
Zawięźbić, p. Zawięzić.
Zawijać i Z. się, p. Zawinąć.
Zawijanki, rzeczy zawinięte.
Zawikłale, p. Zawikłanie.
Zawikłały, zawikłany, zawiły.
Zawikłanie, zawikłale, zawiło.
Zawikłować, zawikływać.
Zawiłować, zacząć szaleć, błaznować. []Zawiły: Głowa zawiła = głowa z bujnym włosem grzywiastym.
Zawinąć dziewczynę = oczepić.
Zawiniony, 1) który zawinił, winny; 2) zawinięty.
Zawioza, p. Zawias.
Zawisnąć, niedok. zawisać, 1) Z. od kogo = zależeć; 2) Z. w czem = zamykać się, zawierać się w czem (odwaga w sprawach, nie w słowach zawisła); 3) Z. na kim = zostać, utknąć, skrupić się, zatrzymać się na kim.
Zawisny, 1) zawisły, wiszący; 2) p. Zawiśny.
Zawistość, zawiśnienie, zazdrość.
Zawiśnienie, 1) p. Zawistość; 2) zawiść, nienawiść.
Zawiśnik, zawiśń, 1) zawistnik; 2) nieprzyjaciel; 3) rywal, współzawodnik.
Zawiśny, zawisny, zawiściwy, zawidliwy, 1) zazdrosny; 2) godzien zazdrości, do pozazdroszczenia; 3) rywalizujący, współubiegający się; 4) gorliwy, żarliwy.
Zawiśń, p. Zawiśnik.
Zawitalec, przychodzień, przybysz.
Zawitek, tok śrubowy.
Zawitro, rano.
Zawitrzny, ranny.
Zawity termin = na który strona pozwana musiała koniecznie stawić się w sądzie, prekluzyjny.
Zawlec, niedok. zawlekać, zawłóczyć, zawłaczać nitkę, igłę, tasiemkę igliczką = nawlec, zaciągnąć.
Zawlekać, p. Zawlec.
Zawłaczać, p. Zawlec.
Zawłoczny, tyczący się zawłoki (iglica zawłoczna).
Zawłoski, targanie za włosy, za łebki.
Zawłóczyć, p. Zawlec.
Zawnętrzny, zewnętrzny.
Zawnuk, syn prawnuka.
Zawodniczy, nadzorca wyścigów albo toru wyścigowego.
Zawodnić, zalać wodą.
Zawodnik, 1) ten, co  [] udział w wyścigach; 2) współubiegający się, konkurent, jeden z pretendentów; 3) koń wyścigowy, wyścigowiec.
Zawodny, 1) albo zawodowy, wyścigowy; 2) prędki, szybki, lotny (łódź zawodna).
Zawodować, brać udział w wyścigach.
Zawodowy, p. Zawodny.
Zawodziciel, p. Zawódca.
Zawodzić, 1) i Z. się, p. Zawieść; 2) Z. sobie = wprowadzać siebie w błąd, robić sobie zawód; Z. się, 1) wdawać się, wchodzić (Z. się w rozmowę); 2) trudzić się.
Zawojek, zdrob. od Zawój.
Zawojkowy, tyczący się zawojku (zawojkowa szuba lisia).
Zawojnik, 1) wielka binda; 2) człowiek strojny w zawój; Turek.
Zawołacz, ten, co zawołał, zawoła, zawoływacz.
Zawołać kogo kim = obwołać (Z. kogo królem).
Zawołanie, 1) rozgłos, sława, imię; 2) przydomek, godło.
Zawołanie, sławnie, znakomicie.
Zawoniać, p. Zawonieć.
Zawonieć, zawoniać, niedok. zawaniać, zawaniawać, 1) poczuć węchem; 2) zapachnieć (Z. czem).
Zawor, wrzeciądz, drąg.
Zawora, zaworka, 1) zasuwa, zamknięcie u drzwi; 2) zapora, zagroda, granica (zaworę P. Bóg morzu założył); 3) zamknięcie, zawarcie (w ciasnej dyszały zaworze).
Zaworka, p. Zawora.
Zawoszczyć, zawoskować.
Zawoźnik, ten, co zawozi dokąd.
Zawoźny, skądinąd przywożony (zawoźne z Afryki szkarłaty).
Zawód, 1) zapęd, zapuszczenie się, rozmach (biedz w Z. = w skok, w cwał, w lot); 2) wyścig, gonitwa (biegać Z.); 3) teren  []; 4) zachód, staranie się (daremny Z. leczyć starość); 5) jednym zawodem = jednym ciągiem, od jednego razu (jednym zawodem wszyscy trzej poumierali).
Zawódca, zawódzca, zawodziciel, zawiedzieniec, 1) ten, co czyni komu zawód, który zawodzi czyją nadzieję; 2) Z. procesu = powód, iściec; 3) ten, co zaciągnął dług; właściciel pierwotny, od którego kto nabył własność jego.
Zawódczy, zawódzczy, tyczący się zawódcy (rejestra zawódcze albo uciążcze).
Zawódzca, p. Zawódca.
Zawódzczy, p. Zawódczy.
Zawój, 1) część kapitelu, woluta; 2) zawiązka, binda (zawojem rękę obwinął); 3) gatunek muślinu; 4) zawojowanie, zabór.
Zawóz, zawózka, zawiezienie, zawożenie.
Zawózka, p. Zawóz.
Zawracać oczy = przewracać oczy.
Zawrąbić, niedok. zawrębować, zakończyć wrębem wywiniętym (słoik szklany zawrąbiony).
Zawrewać, zagotowywać się, zaczynać wrzeć.
Zawrębować, p. Zawrąbić.
Zawroch, p. Zawierzucha.
Zawróć, p. Zawrót.
Zawrót, zawróć, 1) skręt, zakręt (Z. drogi, rzeki); 2) schyłek (Z. dnia, roku, życia); 3) zwrot, obrot, zawikłanie (dziwne zawroty świata tego); 4) wir wodny, odmęt.
Zawrzask, zawrzeszczenie, wrzask nagły.
Zawrzaskać, zaczynać wrzeszczeć.
Zawrzeć, niedok. zawierać, 1) zamknąć; 2) Z. w myśli, Z. myślą = zakonkludować, wywnioskować, udeterminować; Z. się, zapędzić się, zawikłać się w co (w srogą i długą wojnę się zawarł; gwałtownie []się zawarli bijąc = zażarli; Z. się w pogany = zapędzić się daleko).
Zawrzedziałość, owrzodzenie.
Zawrzedzić, owrzodzić.
Zawrzedzieć, owrzodzieć.
Zawrzysty, 1) do zamykania urządzony; 2) zawarty, zamknięty.
Zawstyd, zawstydzenie; zawstydzenie się.
Zawstydać się, p. Zawstydzić się.
Zawstydzać się, p. Zawstydzić się.
Zawstydzić się, zawstydać się, niedok. zawstydzać się kogo = zawstydzić się za kogo.
Zawściąg, zawciąg, zahamowanie, powściągnięcie.
Zawściągać, p. Zawściągnąć.
Zawściągiwać, p. Zawściągnąć.
Zawściągnąć, zawciągnąć, niedok. zawściągać, zawciągać, zawściągiwać, ściągnąwszy zatrzymać (Z. konia; słońce promieni zawściągnęło = cofnęło promienie).
Zawściekły, wściekle zawzięty, zaciekły (gniew Z.).
Zawścieknąć się, wściec się.
Zawścięgacz, ten, co 
Zawściubić, niedok. zawściubiać, wścibiając zatknąć (Z. fartuch koło pasa).
Zawułek, zaułek.
Zawzdy, zawżdy, zawsze.
Zawzdziać, p. Zawdziać.
Zawziąć, 1) wziąwszy założyć (Z. suknię na siebie = włożyć); 2) Z. z kim przymierze, przyjaźń = zabrać, zawrzeć, zawiązać; 3) przedsięwziąć, wszcząć, podnieść (Z. wojnę przeciw komu); 4) otrzymać, powziąć (Z. łaskę od Boga; Z. szacunek dla kogo); 5) Z. gruntu = przyjąć się, zakorzenić się na danym gruncie (czego kto w dzieciństwie nie zacznie, gruntu nie zaweźmie); 6) zaczerpnąć (Z. []siły); 7) przedsięwziąć, zamierzyć (Z. podróż); Z. się, 1) zabrać się (góro, zaweźmi się a wrzuć się w morze); 2) zacząć się, wszcząć się, zawiązać się, powstać (bez Boga nic się nie zawzięło; dynastja, zwyczaj zawziął się); 3) przyjąć się, wzmódz się, zakrzewić się (na wiosnę pasza już się zawzięła; rolnictwo, zamiłowanie do nauk zawzięły się w tym kraju; wsi, udarowane wolnością, zawzięły się = zakwitły); 4) wzmódz się, rozszerzyć się, zagęścić się, wybujać (powietrze morowe, zbójcy zawzięli natenczas w Polsce).
Zawzięty w co = zasobny, zamożny, zagospodarowany, opływający.
Zawżdy, p. Zawzdy.
Zawżymać, zapchać, zatłoczyć, zatkać.
Zazbanie, miejsce za zbanem (wyglądać z zazbania).
Zazdrościciel, zazdrośliwiec, zazdrośnik.
Zazdrościw, zazdrośliw, zazdrościwy, zazdrośliwy, zajzdrosny, zaźrzywy, zaźrywy, 1) zazdrosny; 2) któremu drudzy zazdroszczą.
Zazdrościwy, p. Zazdrościw.
Zazdrość, współubieganie się, rywalizacja.
Zazdrośliw, p. Zazdrościw.
Zazdrośliwiec, p. Zazdrościciel.
Zazdrośliwy, p. Zazdrościw.
Zazdrośniczka, zazdrośnica.
Zazdrowiec, puhar, z którego za zdrowie piją, wilkom.
Zazdrowny puhar = wychylany za czyje zdrowie, wiwatowy.
Zazdybać, zastać zdybawszy (Z. kogo na schadzce).
Zazdzierg, zadzierzg.
Zazdziergnąć, zadzierzgnąć.
Zazgrzytnąć, zazgrzytać.
Zaziąbić, zaziębić.
Zaziąbnąć, zaziębnąć, zaziębić się. []Zazieleniwać, zazieleniać.
Zazięblina, p. Zaziębłość.
Zaziębłość, zazięblina, zaziębienie (w ciele ludzkiem Z. abo zamróz z nóg wyciąga).
Zaziębły, zaziębiony, ostygły, ochłodły.
Zaziębnąć, p. Zaziąbnąć.
Zazimować, zachować, zaopatrzyć na zimę, przezimować (Z. bydło sianem).
Zazionąć, ozionąć, ozionieniem zająć (zazionęły go jędze).
Zazmudzić, zaplugawić, zapaskudzić.
Zaznać, niedok. zaznawać kogo z kim = zaznajomić.
Zaznawać, p. Zaznać.
Zazrość, zazdrość.
Zazuć, niedok. zazuwać, wzuwając (obuwie) zaciągnąć z tyłu na piętę.
Zazuty trzewik = z wysokim napiętkiem.
Zazuwać, p. Zazuć.
Zazwać, niedok. zazywać, 1) zawołać, zawezwać (Z. lekarza); 2) powołać kogo.
Zazwany żołnierz = wysłużony, który jednak wrócił do służby dla dobra ojczyzny.
Zazwierzchni, powierzchowny.
Zazywać, p. Zazwać.
Zazżedz, niedok. zażogać, zażedz, zapalić.
Zaźrebić, zapłodnić klacz; Z. się, oźrebić się.
Zaźrywy, p. Zazdrościw.
Zaźrzeć, p. Zajrzeć.
Zaźrzewać, zaźrzywać, zazdrościć.
Zaźrzywać, p. Zaźrzewać.
Zaźrzywy, p. Zazdrościw.
Zaż, czyż.
Zażalić, zapełnić żalem, rozżalić.
Zażałować czego = pożałować czego.
Zażarłość, zażartość, zaciekłość.
Zażarły, zażarty.
Zażąć, zażdżąć, zażdżmąć, niedok. zażymać, 1) zacisnąć; 2) Z. kogo = wycisnąć, wydusić co z kogo (w jakiejkolwiek sumie Z. ich); []3) Z. nauki = zachwycić, liznąć; 4) Z. komu serce = ścisnąć, ledz mu ciężarem na sercu; 5) zaciągnąć się, zabliźnić się, zagoić się (rany, guzy zażęły); 6) zahaczyć, zawadzić, potrącić (Z. co nogą).
Zażąć, niedok. zażynać, zaczepić przez werznięcie się (Z. kotwicę).
Zażdżąć, p. Zażąć.
Zażdżmąć, p. Zażąć.
Zażdżony, zadeszczowy, dżdżysty.
Zażega, p. Zażoga.
Zażenie, p. Zażżenie.
Zażgę, zapalę.
Zażoga, zażega, zażożka, 1) zapalenie, podpalenie; 2) ogień namiętności, rozognienie (przyszedł k siebie z okrutnej zażogi); 3) żagiew, podpał; 4) podnieta, pobudka, bodziec.
Zażogać, p. Zazżedz.
Zażożka, p. Zażoga.
Zażółciwać, zażółcać.
Zażyć, niedok. zażywać, 1) Z. czego = używać (jednej szaty tylko zażywał; nie zażywał muzyki; Z. próśb i zalotów); 2) spróbować, doświadczyć (Z. sposobu jakiego, trudności; zażyjcie męstwa!); 3) zażywać czego = posiadać co, korzystać, użytkować z czego (zażywać władzy; Z. konia = użyć go należycie, pokierować nim; Z. kogo = zrobić z nim co się podoba: jak chcąc można go Z., dobry człowiek); 4) jeść, pić (Z. mięsa; raz na dzień piersi matczynej zażywał); 5) zagoić się (rana zażyła); Z. się z kim = zżyć się.
Zażymać, p. Zażąć.
Zażywiać, p. Zażywić.
Zażywić, niedok. zażywiać, zasilić żywnością, pożywić (bydło zażywiło się żołędzią na zimę).
Zażywny, 1) którego można użyć na pokarm, jadalny; 2) szturmowy (drabina zażywna).
Zażyzniać, p. Zażyznić.
Zażyznić, niedok. zażyzniać, użyznić. []Zażżenie, zażenie, zapalenie.
Ząb do orzechów = dziadek, orzechołom.
Ząbal, zębal, człowiek o wielkich zębach.
Ząbczasty, zębaty, ząbkowany (koło ząbczaste).
Ząbr, albo w lmn. ząbry, albo zbior. ząbrze, chorobliwe obrośnięcie zębów i dziąseł końskich skorupą mięsistą, chropowatą, zajedź (zdjąć koniowi ząbry).
Ząbry, p. Ząbr.
Ząbrze, p. Ząbr.
Ząbrzyna, mięso z żubra.
Zbabić, zrobić babą, zrobić zniewieściałym.
Zbadło mi się = sprzykrzyło mi się.
Zbać się, zlęknąć się.
Zbakać kogo = złajać.
Zban, dzban.
Zbanuszek, dzbanuszek.
Zbarać, p. Zbróć.
Zbasować, złajać, zbuzować, zbesztać.
Zbawczyna, zbawczyni.
Zbawiać, p. Zbawić.
Zbawicielów, zbawicielski, tyczący się zbawiciela, zbawicielowy.
Zbawicielski, p. Zbawicielów.
Zbawić, niedok. zbawiać kogo czego = pozbawić (Z. życia).
Zbawienny, zbawiony.
Zbawitelny, zbawienny, zbawczy.
Zbestwiałość, zbestwiłość, rozbestwienie, cielesność, jurność.
Zbestwiłość, p. Zbestwiałość.
Zbezbożnić, zrobić bezbożnym.
Zbezeczcić, zbezcześcić.
Zbezpieczać, p. Zbezpieczyć.
Zbezpiecznieć, nabrać serca, pewności siebie.
Zbezpieczyć, niedok. zbezpieczać, zabezpieczyć, ubezpieczyć.
Zbić, niedok. zbijać, 1) Z. komu co z głowy = wybić komu co z głowy; 2) wybić, pozabijać (zbili tego dnia 300 mężów); 3) zbijać = trudnić się rozbojem, rozbijać (zbijać po drogach); 4) Z. w  [], w moździerzu = utłuc.
Zbiedz, niedok. zbiegać, zbiegiwać, zbiegawać kogo nagle = zejść, zdybać go gdzie, na czem.
Zbieg, 1) zbieżenie się, zbieganie się (Z. ludzi); 2) Z. wierzycieli = konkurs.
Zbiegać, 1) bieganiem zmęczyć, spędzić (Z. konia); ) przewertować (Z. całą Biblję); Z. się, rozbiegać się (konie zbiegały się).
Zbiegały, zbieżały, który się zbiegał, zmordowany biegiem.
Zbiegawać, p. Zbiedz.
Zbiegiwać, p. Zbiedz.
Zbieglec, zbiegun, zbieg, uciekinier.
Zbiegun, p. Zbieglec.
Zbier, zbir, łapacz (zbiera piekielnego skruszyła głowę = czarta).
Zbieranka, zgłoska.
Zbierca, 1) zbieracz; 2) kompilator (Z. dziejów).
Zbierostwo, zbirostwo, stan zbira.
Zbierowód, ocean.
Zbieżały, p. Zbiegały.
Zbijać, p. Zbić.
Zbijalnia, miejsce, gdzie zabijają.
Zbik, zdeb’, żbik, kot leśny.
Zbiór, 1) zebranie, treść, kwintesencja (w chrzcie wiary chrześcijańskiej Z.); 2) kupa, gromada (zbiory pieszych, jezdnych stały); 3) klasa, kategorja, stan (różnego zbioru ludzie); 4) albo zbiórka, związek, stadło, pobranie się, węzły małżeńskie (rozerwać zbiórkę córki z oblubieńcem).
Zbiórka, 1) p. Zbiór; 2) zebranie się, zbiór szczeg. wody, cysterna (krew toczy się, jako ze zbiórki; Z. łez = potok).
Zbirostwo, p. Zbierostwo.
Zbitować, rozdzielić.
Zblachować, zblakować, zblaknąć, spłowieć.
Zblakować, p. Zblachować.
Zblesieć, zgłupieć, postradać rozum. []Zbluć, niedok. zbluwać, blująć zrzucić, zrzygać.
Zbluwać, p. Zbluć.
Zbłagać, zmiękczyć błaganiem, ubłagać.
Zbłaźnić, zbałamucić.
Zbło, źdźbło.
Zbłogosławić, pobłogosławić.
Zboczny, zbaczający, uboczny, postronny (dowodzenie zboczne albo przez niepodobność).
Zboczyć się z kim = przyłączyć się do niego spotkawszy go.
Zbodny, którego można zbość.
Zbogacieć, p. Zbogatnieć.
Zbogatnieć, zbogacieć, zbogacić się.
Zbogomówca, ten, co z Bogiem rozmawiał.
Zboisko, boisko, 
Zbojować, wojując zbić; zwalczyć (Z. kogo; Z. kraj = zawojować).
Zboleć, doświadczyć bólu na całem ciele.
Zborgować się, zadłużyć się.
Zboropisca, soboropisca, historyk soborów.
Zborownik, członek albo przełożony zboru.
Zborowy, 1) powszechny, katolicki (kościół Z.); 2) zbiorowy, wspólny (list Z. do papieża).
Zborzyć, zburzyć, zniszczyć.
Zborzysko, p. Zborzyszcze.
Zborzyszcze, zborzysko, soborzyszcze, soborzysko, sobór fałszywy, koncyljum nielegalne.
Zbość, niedok. zbadać, 1) zabość na śmierć, zakłóć; 2) zepchnąć, poniżyć (Z. hardego); 3) wyprzeć, zepchnąć, wyparować (Z. z prawej drogi); 4) zbić, zwalczyć, pokonać (Z. kogo w dyspucie); 5) znieść, ścierpieć (smrodliwych Z. nie mogła).
Zbożany, p. Zbożny.
Zboże, 1) ochwat żytni, obroczny u koni; 2) majątek, mienie; 3) szczęśliwość.
Zbożny, 1) pobożny; 2) albo zbożany, zbożowy. []Zbożopławny, spławiający zboże (Wisła 
Zbożorodny, rodzący zboże (ziemia zbożorodna).
Zbożosiejny, służący pod zasiew zboża (niwa zbożosiejna).
Zbożysko, pole zbożowe.
Zbój, zbójectwo, rozbój.
Zbójcokryty, w którym się kryją zbójcy (las Z ).
Zbójcomorski, tyczący się zbójców morskich, korsarski (wojna zbójcomorska).
Zbójnik, zbójca.
Zbór, 1) zebranie, zgromadzenie; 2) sobór, koncyljum; 3) Z. chrześcijański = kościół; społeczeństwo chrześcijan; 4) dom Boży, kościół, przybytek Pański.
Zbóstwić, ubóstwić.
Zbracić, zbratać.
Zbraczać, broczyć.
Zbradzać, p. Zbrodzić.
Zbramować, obramować.
Zbraniać i Z. się, p. Zbronić.
Zbroczały, zbroczony.
Zbroczeć, zostać zbroczonym.
Zbrodliwy, p. Zbrodny.
Zbrodnisty, p. Zbrodny.
Zbrodniarski, p. Zbrodny.
Zbrodnik, zbrodniarz.
Zbrodny, zbrodliwy, zbrodnisty, zbrodniarski, tyczący się zbrodniarza, zbrodniczy.
Zbrodzić, niedok. zbradzać, 1) zgłębić, zgruntować (Z. sądy boskie); 2) do gruntu wyniszczyć; znurtować (morowe powietrze zbrodziło Polskę); 3) zbroić, źle zrobić.
Zbrodzień, zbrodnia.
Zbroja, uzbrojenie, oręż, broń.
Zbrojnica, zbrojownia, arsenał.
Zbrojnik, p. Zbrojownik.
Zbrojny, tyczący się zbroi, należący do niej.
Zbrojownik, 1) albo zbrojnik, żołnierz w zbroi, rycerz; 2) albo zbrojowy, ten, co robi zbroje, płatnerz.
Zbrojowy, p. Zbrojownik.
Zbronić, niedok.   [] , 1) obronić; 2) wzbronić; Z. się, obronić się; 3) zbraniać się czego = wzbraniać się.
Zbróć, niedok. zbarać, zmódz, pokonać.
Zbrój, zbroja.
Zbrójka, zdrob. od zbroja.
Zbruczyć, zbrukać.
Zbrzechać, zełgać, skłamać podle.
Zbrzeżny, brzeżny, nadbrzeżny, pobrzeżny.
Zbujać się, rozbujać się, rozhukać się (gdy się chłop zbuja, niemasz miary).
Zbujały, rozhukany (zbujałe namiętności).
Zburkować, zabrukować.
Zburzka, burzka, zaburzenie.
Zbutlować, zbutelkować.
Zbyć, niedok. zbywać, 1) Z. czego = postrać, zgubić, stracić (kamień twardości zbywał; Z. mowy, żywota; więcej zbędzie, niż nabędzie); 2) oddalić się, usunąć się, zejść z oczu (brali się Z. z domu; zbyłam napastnikom między leśne cienie); 3) Z. w co = przemienić się, przedzierzgnąć się; 4) Z. gdzie = wybyć (nie zbędą w ulu, kiedy się wiele pszczół narodzi); 5) Z. kogo skąd = wypędzić, wyrugować.
Zbyt, zbytek, 1) to, co zbywa, reszta, pozostałość (kosz zbytu ułomków chleba; Z. dnia na wytchnienie odłożono; na trzy zbyty = do zbytku); 2) to, co jest już niepotrzebne, co jest nadto (gałązki odcinają, zbytki obrzezując).
Zbytecznik, zbytnik, człowiek oddany zbytkom.
Zbyteczny p. Zbytni.
Zbytek, p. Zbyt.
Zbytki, zbytni.
Zbytkość, zbyteczność.
Zbytkować, 1) mieć czego do zbytku, opływać w co (miasto zbytkuje w pałacach; Francuzi zbytkują z modnych szat i potraw); 2) Z. albo Z. się z kim, nad kim = wydziwiać, znęcać się, pastwić się (jeszcze nad nim kat []zbytkował; nad trupem zbytkował; poganiec nad nią się zbytkuje).
Zbytnie, zbytnio, rozrzutnie, bez umiarkowania.
Zbytni, 1) niepotrzebny, zbyteczny; 2) albo zbyteczny, zbytny, oddany zbytkom, zbytkujący, hulaszczy, rozpustny (człowiek Z. i sprosny); 3) dom Z. = dom publiczny, burdel.
Zdać, niedok. zdawać, 1) Z. komu przysięgę = ferować; 2) poddać (Z. ramiona pod jarzmo); 3) Z. kogo wyrokiem = skazać, potępić, wydać wyrok przeciw komu (Z. kogo o kłamstwo; Z. kogo na śmierć; zdali Sokratesa, iż nową wiarę wnosił; Z. się, 1) Z. się za co = wydawać się czem (zdaje mi się to za sromotę, za śmiech); 2) Z. się komu = zdawać mu się dobrem, podobać się, wydawać się możliwem, stosownem (zdaje mi się żebyś poszła za niego; więc nie zdaje się panu, ażebym się żenił?).
Zdajać, p. Zdoić.
Zdal, zdaleka.
Zdalbodny, zdaleka bodący (kopja zdalbodna).
Zdalpołyskny, zdala połyskujący (zbroja zdalpołyskna).
Zdałać, p. Zdołać.
Zdarz, szczęście, traf szczęśliwy.
Zdarzać i Z. się, p. Zdarzyć.
Zdarzyć, niedok. zdarzać, 1) Z. co = zrobić aby się udarzyło, pobłogosławić, poszczęścić (Z. czyją pracę; Z. komu drogę); 2) zrządzić, zesłać człowiekowi, obdarzyć go (co Bóg zdarza, wszystko dobre); Z. się, udarzyć się, poszczęścić się, powieść się (niechaj się wam szczęśliwie zdarza wszędzie).
Zdatniej, dogodniej, lepiej.
Zdatny, zdawkowy, bilonowy (moneta zdatna).
Zdawca, ten, co zdaje (Z. []rachunku; słowo jest zdawcą rozumu = tłómaczem).
Zdawniały, przestarzały, staroświecki (krój Z.).
Zdawnić, 1) zadawnić, zakorzenić; 2) przedawnić, pozbawić ważności z powodu dawności.
Zdążyć, zdężyć, wystarczyć (Z. na wydatki).
Zdbło, zbło, zdebło, źdźbło.
Zdeb’ p. Zbik.
Zdebka, zdepka, izdebka.
Zdebło, p. Zdbło.
Zdech, 1) zdechnięcie (komu do śmiechu, drugiemu do zdechu); 2) do zdechu, na Z. = do upadłego, na zabój (za światem ugania się do zdechu; mści się do zdechu; śmiać się do = do rozpuku; kradnie na Z.).
Zdechlina, zdechlizna, 1) padlina; 2) trup, cherlak, chuchrak (choć to , pyta go, czy nie chce strzelać?).
Zdechlizna, p. Zdechlina.
Zdechnąć na co = umierać, przepadać za czem (zdechł na pieniądze, na łakocie, na nowiny).
Zdejmać, p. Zdjąć.
Zdejmować, p. Zdjąć.
Zdemoljować, zburzyć (Z. dom).
Zdepka, izdebka.
Zdeszyć, p. Zdyszeć.
Zdężyć, 1) p. Zdążyć; 2) zdążyć, nadążyć.
Zdjąć, niedok. zdejmować, zdejmać, zymać, sejmować kogo ze świata (o Bogu) = zebrać, zabrać; Z. się, 1) przybrać, wezbrać, podnieść się (rzeka zdejmuje się); 2) Z. się za kogo, za  o kogo, o co = ująć się, upomnieć się.
Zdłabić, zdławić, udusić.
Zdoba, ozdoba.
Zdobić sobie kogo, co = upodobać sobie.
Zdobny, nadobny, piękny (cnoty zdobne).
Zdobradziwów, samo prze się (łańcuchy Z. opadły).
Zdobrzeć, udobruchać się.
Zdobyciel, zdobywca. []Zdobytek, to, co zdobyto, zdobycz (Ruś, starożytny królów polskich mieczem Z.).
Zdobywstwo, zdobywanie, zdobycze, rola zdobywcy (naród zdobywstwem sławny).
Zdoić, niedok. zdajać, wydoić (Z. owce).
Zdole, zdoła.
Zdołać, zdałać, niedok. zdoływać, 1) Z. komu, czemu = podołać, dać radę; 2) wydać, uwydatnić, wyrazić (twarz coś boskiego w sobie zdoła); 3) Z. kogo = zwyciężyć, przemódz; 4) uczynić zadość, zadowolić.
Zdoływać, p. Zdołać.
Zdostatczyć, wystarczyć.
Zdrada, zasadzka (zasadzić się na zdradzie).
Zdradca, p. Zdradnik.
Zdradnik, zdradca, zdradzca, zdradziec, zdrajca.
Zdradzca, p. Zdradnik. (nabrał darów u zdradziec).
Zdradziec, p. Zdradnik.
Zdradzieckie, zdradziecko.
Zdradziectwo, postępek zdradziecki.
Zdrajczy, zdradziecki.
Zdrajczyna, zdrajczyni.
Zdrapać, niedok. zdrapywać, zdrapować, 1) poszarpać, rozerwać, obdrapać (suknia wytarta i zdrapana; pijacy list zdrapali); 2) unieważnić, usunąć.
Zdrapować, p. Zdrapać.
Zdrapywać, p. Zdrapać.
Zdrażać się, wzdragać się, wzbraniać się.
Zdrąb, zrąb.
Zdrąchnąć, zgnić.
Zdręczyć, dręcząc zmordować, zgnębić.
Zdrojewisko, zdrojowisko, miejsce, gdzie zdroje wytryskują.
Zdrojowisko, p. Zdrojewisko.
Zdrowić kogo, 1) uzdrawiać; 2) pozdrawiać, witać.
Zdrowie, 1) toast (zaczęły się zdrowia; bodajeś się udawił tem zdrowiem); 2) ocalenie, całość, bezpieczeństwo (wysiadłszy na ląd, dziękowali Bogu za Z.; []życzył ojczyźnie zdrowia); 3) życie (położył za nas Z.; o Z. czyje pokusić się; miłowała go nad Z.); 4) zdrowość (widział w nim biegłość wymowy i obrad Z.).
Zdrowy, p. Zdrów.
Zdrożać, p. Zdrożyć.
Zdrożałość, zdrożenie, wzmożenie się drożyzny.
Zdroże, droga zbaczająca, manowiec.
Zdrożny, 1) odwodzący z drogi, nie po drodze leżący (wieś ta nam zdrożna); 2) niedorzeczny, niestosowny, niewłaściwy, nie na miejscu będący (zdrożne to było, że na weselu musieli sobie jedzenie kupować; zbytek i w dobrem Z.).
Zdrożyć, niedok. zdrożać, zrobić droższym, cenniejszym.
Zdrów, zdrowy, 1) daj zdrów! bodaj zdrów! = bądź zdrów! bywaj zdrów! wiwat! (od gęstych: daj zdrów! stracił siły = od gęstych toastów; bodajbyś zdrowa Kleantys! — bodajbyś złamał szyję!); 2) Zdrowa Marja = Zdrowaś Marja (odmówił dwie Zdrowe Marje); 3) cały, nienaruszony (Noe został od potopu zdrowy; żaden kąt od pogańskiej nawały nie został zdrowy); 4) patrzeć na kogo, na co zdrowem okiem = suchem, obojętnem, nie bolesnem; 5) słuszny, niezaprzeczony (zdrowe prawo).
Zdrużyć, złączyć w drużynę, stowarzyszyć.
Zdrygać się, p. Zdrygnąć się.
Zdrygnąć się, niedok. zdrygać się, wzdrygnąć się.
Zdrzasnąć się, przerazić się, przelęknąć się.
Zdrzazgać, strzaskać.
Zdrzemały, p. Zdrzymały.
Zdrzębić, zrobić płot wzmocniony kołkami i najeżony z wierzchu cierniem.
Zdrzymały, zdrzemały, []który się zdrzymał (ledwo był Z., aż śni mu się...).
Zdubiechany, zmieszany, roztargniony, nieprzytomny (myślą zdubiechana).
Zdudkować, zbaranieć, zgłupieć ze strachu.
Zdumiejący, p. Zdumliwy.
Zdumliwy, zdumiejący, zdumiały.
Zduńczyk, 1) chłopiec od zduna; czeladnik zduński; 2) syn zduna.
Zdużać, 1) zdołać, być w stanie, dać radę komu czemu, sprostać; 2) Z. kogo = zwyciężyć, zwalczyć, przemódz.
Zdworaczeć, zdworzeć, stać się dworakiem, przejąć się dworactwem.
Zdworzeć, p. Zdworaczeć.
Zdybacz, ten, co zdybuje.
Zdybać, zdybnąć, niedok. zdybywać, spotkać kogo, zejść się z kim; Z. się, spotkać się, zejść się.
Zdybnąć i Z. się, p. Zdybać.
Zdybywać i Z. się, p. Zdybać.
Zdychać, p. Zdechnąć.
Zdychawiczeć, zdychwicznieć, stać się dychawicznym.
Zdychawicznieć, p. Zdychawiczeć.
Zdyszeć, zdeszyć, wyzionąć ducha, umrzeć.
Zdziać komu = nadać mu imię.
Zdziałać kogo = wycieńczyć, zmordować, wyniszczyć, zmódz.
Zdziarstwo, piasek gruby, żwir.
Zdzieblisty, zdzieblnisty, zawierający w sobie zdziebła.
Zdzieblny, tyczący się zdziebła.
Zdziebłko, p. Źbło.
Zdziobło, p. Źbło.
Zdzier, zdzierstwo, zdzieranie.
Zdzierać się, 1) Z. się z czego = wymawiać się, wyłamywać się; 2) wzdragać się, wzbraniać się (Z. się od przyjęcia dostojeństwa); 3) wykręcać się (Z. się od zapłacenia myta). []Zdzierki, zdzierstwo, łupiestwo.
Zdzierżawać i Z. się, p. Zdzierżeć.
Zdzierżeć, niedok. zdzierżawać, zdzierżywać, 1) dotrzymać, dochować (Z. słowa, wiary); 2) Z. co, Z. czemu = wytrzymać co (Z. szturmowi, pokusie; Z. najazd); 3) wstrzymać, zatrzymać (Z. kogo w szczęściu; wiara broń czartowską zdzierżywa); Z. się, pohamować się, wstrzymać się.
Zdzierżywać i Z. się, p. Zdzierżeć.
Zdziewać się, spodziewać się.
Zdziewosłąbić, p. Zdziewosłębić.
Zdziewosłębić, zdziewosłąbić, zeswatać.
Zdźbło, p. Źbło.
Zdżąć, niedok. zdżymać, zżąć, ścisnąć, zgnieść.
Zdżdżewnica, zdżewnica, dżdżownica (robak).
Zdżewnica, p. Zdżdżewnica.
Zdżymać i Z. się, p. Zżąć.
Zdżymać, p. Zdżąć.
Zebr, zebra.
Zebrać, niedok. zbierać, 1) skupić, skoncentrować, skulić, skurczyć (patrona cały umysł powinien być zebrany; nie uląkł się, dobył miecza sam w się zebrany; oczy wstydliwe sama w się zebrała = stuliła, zmrużyła); 2) skomponować (jak subtelnie zebrał potwarz!); 3) zbierać koło siebie = skubać koło siebie, konając; 4) Z. ptaki z gniazda = wybrać; 5) woda zbiera = wzbiera, przybiera; Z. się, 1) Z. się z sobą, z pamięcią = zastanowić się, wejść w siebie, wziąć na rozum; 2) ubyć, zejść ze świata (zbiera się dobrych ludzi na świecie); 3) Z. się na co = zdobyć się (zebrawszy się na wojsko, ruszył przeciw wrogowi; Z. się na odwagę; zebrał się na wszystko przeciw Rusi.
Zebranie, sebranie, 1) stowarzyszenie,  [], konfraternia, zrzeszenie (zakonnik zebrania Jezusowego); 2) sobór, koncyljum (Z. trydenckie); 3) rzesza, kompanja (i t. p.) czyja (błogosławieństwo nad domem i nad zebraniem jego = nad domem = rodziną, rodem, plemieniem jego; rozstąpiła się ziemia i przysuła Z. Abironowe).
Zechcyk czego = kopa czego.
Zechweltarz, zalwartarz, zawaltarz, zawalitarz, stróż kopalniany, dozorca narzędzi kopalnianych.
Zecknąć, zecknić sobie co = obmierzić, obrzydzić sobie co; zecknąć się komu = obmierznąć, uprzykrzyć się.
Zecknić, p. Zecknąć.
Zedel, zedelek, zydla, prosty stołek drewniany; ławka do siedzenia.
Zedelek, p. Zedel.
Zedrany, zdarty.
Zedrgnąć się, wzdrygnąć się, zadrżeć.
Zedrwieć, stracić głowę, przerazić się.
Zega, żega, piłka do rznięcia.
Zegar morski = kompas, busola.
Zegarmistrzyk, czeladnik zegarmistrzowski.
Zegielgarn, zygielgarn, gatunek szpagatu.
Zegzić, gżąc zhukać.
Zejma, zachwycenie, zachwyt.
Zejmać i Z. się, p. .
Zejmować i Z. się, p. Zjąć.
Zejrzeć i Z. się, p. Zeźrzeć.
Zejść, znijść, niedok. schodzić, schadzać, 1) wino, któremu schodzi z roku dziewiątego = kończy mu się rok dziewiąty; 2) osłabnąć, podupaść, zwątleć (Z. dla starości; oczy schodzące); 3) Z. na czem = cierpieć uszczerbek, ubytek (Z. na zdrowiu, na wzroku, na skarbie, na rozumie); 4) Z. na czem = zabraknąć czego (dziś tylko niedok.) (na męstwie mu nie zeszło; jeśli zginę,  [] na tem zejdzie = mała szkoda, strata); 5) wygasnąć, ustać, skończyć się (ród na nim zszedł); 6) umknąć się, ujść, usunąć się (Z. deszczowi pod dach czyj); 7) zajść (Z. materją, krwią); 8) Z. na kogo = zrobić zasadzkę na niego; 9) zniszczyć, zużyć (Z. szaty, trzewiki; Z. lata na czem = strawić, spędzić); Z. się, 1) Z. się cieleśnie = odbyć sprawę cielesną z kobietą; 2) Z. się na co, do czego = zdać się, przydać się na co; 3) zejdzie się komu = przystoi mu, ujdzie, stosowne jest dla niego (gonitwy tylko młodym się zejdą); 4) zejdzie co komu = wolno mu (panom wszystko zejdzie).
Zekrwawić, zlać krwią, zbroczyć.
Zelgać, p. Zelgnąć.
Zelgnąć, zglnąć, niedok. zelgać, zlepić się.
Zelować, gorliwie obstawać (Z. o chwałę krzyża).
Zelozja, 1) zazdrość w miłości; 2) p. Zelus.
Zelśnąć, oślepnąć.
Zelus, zelozja, żarliwość, gorliwość (Z. o krzywdę Bożą).
Zelża, zelżenie, obelga.
Zelżyć, niedok. zelżywać, 1) zrobić lżejszym, ulżyć, złagodzić (Z. podatków); 2) Z. kobietę = zgwałcić.
Zelżywy, hańbiący, haniebny, sromotny, obelżywy (zdjęli Chrystusa z drzewa zelżywego; słowa zelżywe).
Zełgać: strzelba zełgała = pstrzyknęła, spaliła na panewce.
Zełknąć, połknąć.
Zemdliwać, zemgliwać, 1) zwątlać; 2) pobudzać do wymiotów.
Zemdliwość, mdłość, osłabienie, niemoc.
Zemdły, zemdlały, osłabły.
Zemgliwać, p. Zemdliwać.
Zemgnąć, zmrużyć, stulić (Z. oczy).
Zemknąć, zemsknąć, smyknąć, niedok. zmykać, smykać, 1) Z. kogo  [] = pchnąć, wypuścić; 2) Z. co na co = wemknąć, wsunąć (Z. rybę na wędkę); 3) wygnieść, wycisnąć (Z. wymiona); 4) Z. co skąd = usunąć gładko (jutrzenka gwiazdy z niebios smyka); 5) połknąć, wciągnąć w siebie (bocian węże smyka); 6) ściągnąć, ukraść; 7) Z. co na swą rzecz = przeciągnąć na swą stronę; zmykać się, 1) uwijać się, kręcić się (noga wesoło po ziemi się zmyka); 2) pełzać, czołgać się.
Zemniony, zmięty.
Zemsknąć i Z. się, p. Zemknąć.
Zengować, p. Zingować.
Zenkiel, p. Zankiel.
Zenklarz, p. Zanklarz.
Zepchnąć co na kogo = zwalić, zmówiać co na kogo.
Zeplwać, opluć, oplwać.
Zeprzeć, niedok. spierać, 1) Z. dowodami = zbić (Z. błędy czyje); 2) Z. kogo z czego = wyprzeć (Z. kogo z majątku; Z. kogo z przedsięwzięcia = odwieść od przedsięwzięcia; Z. kogo z jakiego mniemania = wywieść).
Zepsować, 1) zepsuć; 2) Z. kogo złotem = skorumpować, zdemoralizować; 3) Z. co = skasować, znieść, odwołać.
Zepsutość, zepsucie, upadek, zguba (grąznąć w Z.).
Zerki, zwiady, zazieranie.
Zerwa, 1) zerwanie; 2) albo zerwisko, urwisko (skacze z zerwy na zerwę).
Zerwać, niedok. zrywać, 1) Z. co = zarwać, zachwycić czego (węchem już apetyt zrywa); 2) zyskać, skubnąć, oberwać (Z. na czem pieniądze).
Zerwisko, p. Zerwa.
Zes, p. Zez.
Zeschnąć, niedok. zsychać, uschnąć, zniszczeć (zeschło słowo Boże, jak ziarno na kamieniu).
Zesłonąć, stać się słonym. []Zestrudz, zestrugać.
Zesypować, zsypywać.
Zeszczekiwać, zeszczykować, zeszczykiwać, zrywać.
Zeszczykować, p. Zeszczekiwać.
Zeszkleć, p. Ześkleć.
Zeszłość, starość; słabość wskutek starości.
Zeszły, 1) zesłabły, wycieńczony, zniedołężniały; 2) zmarły; 3) podeszły, zgrzybiały, późny.
Zeszpotawić, skoślawić (Z. trzewiki).
Ześciana blacha = biała blacha.
Zeście, 1) zejście; 2) stosunek cielesny z kim; 3) zebranie, zgromadzenie.
Ześkleć, zeszkleć, ześklić się, stać się szkłem lub szklanym.
Ześklić się, p. Ześkleć.
Ześniad, p. Zaparzysko.
Ześniały, zsiniały.
Ześniecić się, zśniecić się, zarazić się śniecią, dostać śnieci (pszenica się zśnieci).
Ześnieć, 1) ześniedzieć, stać się śniadym; 2) zsinieć.
Ześniedzieć, p. Ześnieć.
Ześpiewać co = wykonać śpiewem, odśpiewać, wyśpiewać.
Ześrzenieć, p. Ześrzonieć.
Ześrzonieć, ześrzenieć, ściąć się w szron.
Zetkać się z kim, 1) spotkać się; 2) zetrzeć się nieprzyjacielsko.
Zetkanie, 1) spotkanie się; 2) starcie się, potyczka.
Zetrwać, przetrwać, wytrzymać, wybyć (Z. rok na urzędzie; Z. krótki czas na modlitwie; śliwki i w zimnym klimacie zetrwają = utrzymają się); 2) zaczekać, zostać, pobyć, zatrzymać się (zetrwaj tu, póki nie wrócę).
Zetrwożyć, strwożyć.
Zetrzeć, niedok. ścierać, 1) ścierać oskominę = łykać ślinkę na co; 2) Z. czas na czem = spędzić, zużyć na co (lata na naukach Z.).
Zewlikać, zwlekać (Z. odzież). []Zewłok, p. Zwłok.
Zewłoka, zwłoka.
Zewreć się, zewrzeć się, niedok. zwierać się, 1) wrąc wzburzyć się; 2) zwarzyć się (śmietanka się zwarła).
Zewrzeć, niedok. zwierać, 1) mróz wszystko zwiera = ścina, ściska; 2) zamknąć, zawrzeć (Z. okno); Z. się, p. Zewreć.
Zewschodni, ze wschodu idący, wschodni (wiatr).
Zez, 1) albo zes, zyz, zys, sześć oczek na kostce do grania; 2) zyz, albo zezek (patrzeć zezem); 3) stawić sobie kogo na zyzie = stawić na celu, na sztych.
Zeza, zęza, zyza, 1) ściek na spodzie okrętu koło masztu, gdzie spływają płyny, nieczystości; 2) wpaść w zyzy = w matnie, w sidła, w biedę, w błoto; 3) siedzieć jak na zyzie goły = osiąść na koszu.
Zezek, p. Zez.
Zeznać, niedok. zeznawać, uznać.
Zeznawać p. Zeznać.
Zezrżać, zarżeć.
Zezwalać i Z. się, p. Zwolić.
Zezwolić i Z. się, p. Zwolić.
Zeźrać się, p. Zeźrzeć.
Zeźrzeć, zeźrać się, zejrzeć się, obejrzeć się, baczyć na co.
Zeżwać, zżuć.
Zeżżedz, spalić.
Zębacz, 1) człowiek kłócący się ząb za ząb; 2) wykałaczka do zębów.
Zębaty człowiek = kłócący się ząb za ząb, uparty do upadłego, wyszczekany.
Zębiaty, zębiasty, zębisty, zębaty.
Zębiasty, p. Zębiaty.
Zębisty, p. Zębiaty.
Zębodłub, piórko do zębów, dłubaczka, wykałaczka.
Zębołom, p. Zęborwacz.
Zęborwacz, zębołom, ten, co rwie, wyłamuje zęby.
Zębogadacz, człowiek mówiący przez zęby.
Zębować, ząbkować, dostawać zębów, chorować na zęby.
Zęza, p. Zeza. []Zgadać się z kim = zetrzeć się na słowa.
Zgadnąć kogo = poznać z domysłu (Z. kogo w tłumie).
Zgadzać i Z. się, p. Zgodzić.
Zgałęzieć, zostać gałęzią.
Zganiać, p. Zgonić.
Zganić, 1) Z. wyrok = nie uznawszy wyroku za słuszny, zaapelować; 2) Z. monetę = wycofać z obiegu.
Zganny, naganny (czyn Z.).
Zgańbić, zhańbić.
Zgardzać, p. Zgardzić.
Zgardzić, niedok. zgardzać, wzgardzić.
Zgarlecić, ściąć w galaretę.
Zgarnąć winę na kogo = zwalić.
Zgartać, zgartywać, zgarniać.
Zgartywać, p. Zgartać.
Zgaszać, gasić.
Zgęba, tyle, ile się w gębie zmieści (Z. chleba).
Zgęstać się, zgęszczać się.
Zgęstwić, zgęścić.
Zgęstwieć, zgęścieć.
Zgiąć, niedok. zginać, zgibać, zgnieść, zbić, zgęścić, sprasować (Z. ciało jakie przycisnąwszy je z wierzchu ciężarem).
Zgibacz, ten, co zgina.
Zgibać, p. Zgiąć.
Zginać, p. Zgiąć.
Zginęły, który zginął, stracony.
Zginieńszy, więcej rozpaczliwy, zgubniejszy (stan nasz Z. teraz, niż...).
Zglądnąć, spojrzeć, wejrzeć.
Zglinić, zwalać gliną; unurzać, zbłocić.
Zgluzować, zatrzeć.
Zgłada, zgładzenie, zagłada.
Zgładca, zgładzca, zgładziciel.
Zgładzca, p. Zgładca.
Zgładzisty, możliwy do zgładzenia.
Zgłąbić, zgłębić.
Zgłąbsz: w Z. = wgłąb.
Zgłoba, 1) zawała, przeszkoda; 2) nieprawość; 3) złość, zajadłość.
Zgłobić, 1) spoić,  []; 2) źle robić, broić.
Zgłobliwy, złośliwy, niesprawiedliwy, nieprawy.
Zgłodać, zetrzeć, zużyć przez głodanie, stępić, zgryźć (Z. zęby).
Zgnąbić, zgnębić.
Zgodliwy, zgodny.
Zgodnać, ocenić, oszacować.
Zgodnocięgła struna = harmonijnie nastrojona.
Zgodny, 1) przydatny, stosowny do czego; 2) użyteczny, wartościowy; 3) podobny; 4) tyczący się zgody (cena zgodna); 5) należyty (zgodne wykonanie).
Zgodzić, niedok. zgadzać, 1) Z. co z czem = porównać, skonfrontować, zestawić; 2) Z. komu, czemu = dogodzić; 3) zgadzać dokąd = zmierzać, dążyć; Z. się na co, do czego = zdać się, przydać się.
Zgolenny, 1) doszczętny, zupełny; 2) sam w sobie, sam przez się wzięty.
Zgoła, 1) ze wszystkiem, zupełnie (Z. stracił włosy; potrawa nie Z. słodka); 2) w szczególności (mówi się tu nie Z., ani właśnie, lecz niejako); 3) wogóle, bezwzględnie, bezwarunkowo (na co czasem pozwalają, nie pozwalają Z.); 4) byle jak, bądź co bądź (ma być obieszon nie Z., ale za prawem); 5) Z. wino nie jest złe, ale jego nadużycie = samo w sobie.
Zgołocić, 1) ogołocić, obedrzeć; 2) opuścić, gołym zostawić, opróżnić.
Zgon, 1) zegnanie; 2) koniec.
Zgonić, niedok. zganiać, 1) Z. kogo = dogonić; 2) Z. plamę, łuskę, bielmo, włosy = spędzić, usunąć.
Zgonny, zgubny, śmiertelny (na zgonnej toni).
Zgorać, zgorzeć.
Zgorszliwy, zgorśliwy, dający zgorszenie, gorszący. []Zgorsznieć, zgorzknieć.
Zgorśliwy, p. Zgorszliwy.
Zgorzałość ust = pieczenie, zgaga.
Zgorzelina, zgorzelizna, 1) albo zgorzelisko, pogorzelisko, zgliszcze; 2) stos gorejący; 3) miejsce opalone na ciele, strup z oparzenia; 4) zapał, ogień (Z. miłości); 5) spalenizna w smaku.
Zgorzelisko, p. Zgorzelina.
Zgorzelizna, p. Zgorzelina.
Zgorzysty, palny, łatwy do zgorzenia.
Zgotować, przygotować, naszykować (Z. drogę przed kim).
Zgóraprosty, prostopadły.
Zgóroprost, górprost, linja prostopadła.
Zgrabnąć, zgrabić.
Zgraja, graja, poczet, orszak (Z. panienek).
Zgrajny, tłumny, gromadny.
Zgrązić, pogrążyć.
Zgrodzić, złączyć.
Zgromadność, zgromadzenie liczne, gromada liczna.
Zgromadny, gromadny, tłumny.
Zgromienie, hałas, walka.
Zgrubnąć, zgrubieć.
Zgruchnąć się, zbiedz się hurmem (lud się zgruchnął).
Zgryźliwy, gryzący (dym Z.).
Zgryźny, zgryźliwy (myśl, zazdrość zgryźna).
Zgrzać kogo (o matce) począć, zastąpić kim.
Zgrzeć się, zgrzać się.
Zgrzewa, gorąco, spieka (Z. słoneczna).
Zgrzonąć, zgrzebać.
Zgrzybić, skulić, zmarszczyć jak grzyb.
Zgrzybialec, człowiek zgrzybiały.
Zgrzytliwy, zgrzytny, pełen zgrzytu, zgrzytający (maszt, piorun, Z.).
Zgrzytny, p. Zgrzytliwy.
Zgubca, zgubiciel.
Zgubiel, zguba.
Zgubliwy, zgubny, wielce szkodliwy.
Zgubny, na zgubę przeznaczony, podległy zgubie. []Zgubogroży, grożący zgubą.
Zgubonośny, zguborodny, zgubny, przynoszący, zgubę.
Zguborodny, p. Zgubonośny.
Zgwałt, zgwałcenie.
Zgwałtownik, ten, co zgwałcił.
Zhrubnąć, zgrubieć.
Ziać, 1) rozdziawiać, rozwierać (paszcza, macica ziająca = stojąca otworem); 2) od północy Tatry bardzo wielkie zieją = pokazują się w całym ogromie.
Ziarać, żreć, gryźć.
Ziarniasty, ziernisty, ziarnisty, obfity w ziarno (kłos Z.).
Ziarniaty, p. Ziarnisty.
Ziarnisty, ziarniaty: jabłko ziarniste, ziarniate = jabłko granatowe.
Ziarno, gran (waga).
Ziarnonoszy, ziarnonośny, znoszący ziarna (mrówki ziarnonosze).
Ziarnonośny, p. Ziarnonoszy.
Ziarnozbierny, zbierający ziarna (mrówka ziarnozbierna).
Ziąbić, ziębić.
Ziąbnąć, ziębnąć.
Zichnąć, (z-ichnąć) zgromadzić się, zbiedz się.
Ziebro, ziobro, żobro, żebro.
Ziele: jeszcze co w zielu = jeszcze zielone, niedojrzałe; w zarodku, w zawiązku (stłumić zło w zielu).
Zielenina, zielenienie się, okres zieloności (umarł w pierwszej zieleninie = w wiośnie życia).
Zieleniuczki, zieloniuczki, zieleniutki.
Zieleń w kartach = wino, pik.
Zielina, ziele, trawa, roślina.
Zielinka, roślinka, ziółeczko, trawka.
Zielisty, pełen ziół (pole 
Zielnik, ogród, w którym rosną zioła.
Zieloniuczki, p. Zieleniuczki.
Zielonogórski, bergrynowy. []Ziemak, p. Ziemek.
Ziemek, ziemak, ziomek, rodak.
Ziemiak, ziemak, ziemniak, kartofel.
Ziemianka, piwnica wykopana w ziemi.
Ziemica, część kraju, powiat, kraina.
Ziemiopłez, ziemiopłaz, gad.
Ziemiorodzca, p. Ziemioród.
Ziemioród, ziemiorodzca, człowiek zrodzony z ziemi.
Ziemiowodny, p. Ziemiowody.
Ziemiowody, ziemiowodny, ziemnowodny (zwierzę ziemiowode).
Ziemiowód, zwierzę ziemnowodne.
Ziemka, ziomka, rodaczka.
Ziemny, ziemski.
Ziernisty, p. Ziarniasty.
Ziew, ziewnięcie, ziewanie.
Ziewać czem = dyszeć, oddychać, pałać (Z. winną parą; Z. wściekłością).
Ziewnąć duszę = wyzionąć.
Ziewoduchy, dech wyziewający, ziejący.
Ziętaszek, zięciaszek.
Zigrać się, niedok. zigrywać się, zigrawać się, 1) rozigrać się, wzburzyć się (cielę zigrało się; morze zigrało się; 2) Z. się z kim = poigrać z kim.
Zigrawać się, p. Zigrać się.
Zigrywać się, p. Zigrać się.
Zigzag, gzygzak.
Zimać, 1) Z. kogo = pojmać, złapać; 2) i Z. się, p. Zjąć.
Zimbrat, zymbrat, zembrat, belka kanciasta na spodzie statku, po kantach jego dawana.
Zimnica, woda mineralna latem zimna, a w zimie letnia.
Zimniuczki, zimniuchny.
Zimny, zimowy (zimne mieszkanie).
Zimochówka, roślina, którą trzeba przechowywać na zimę.
Zimoląg, zmarźlak, piecuch.
Zimostradki, owoce późno []pod zimę dojrzewające.
Zimostradny, zimoźrzały, późno dojrzewający (owies Z.; gruszka zimostradna).
Zimowla, p. Zimówka.
Zimowlina, zima dokuczliwa.
Zimoźrzały, p. Zimostradny.
Zimówka, zimowla, 1) zimowanie gdzie; 2) zimowisko, miejsce zimowania, leże zimowe.
Zinaczyć, zinakszyć, przeinaczyć; Z. się, przeinaczyć się (rozum mu się zinaczył = pomieszał się).
Zinakszyć i Z. się, p. Zinaczyć.
Zinąd, z innej strony, skąd inąd.
Zindra, p. Zyndra.
Zingować, uje, ował, zyngować, zengować, pomazać, posmarować (Z. pieczyste masłem, jajkami, 
Ziobro, p. Ziebro
Ziobrowy, żebrowy.
Ziołopis, botanik.
Ziołopiski, botaniczny.
Ziomak, mieszkaniec ziemi, ziemianin.
Zionąć, ziewnąć.
Ziółciowy, żółciowy.
Ziółć, żółć.
Ziółknąć, żółknąć.
Ziskować (z-iskować) poszukiwać.
Ziście, zejście.
Ziść, zejść; Z. się, zejść się.
Zjachać, 1) p. Zjechać; 2) zjechać.
Zjadki, resztki jedzenia, niedojadki.
Zjadły, 1) jadalny, spożywczy; 2) zjadliwy, zajadły.
Zjadowiczyć, p. Zjadowić.
Zjadowić, 1) albo zjadowiczyć, zarazić jadem; 2) rozjątrzyć, rozwścieczyć.
Zjarać, uśmiechać się.
Zjastrzębieć, niedok. zjastrzębiać się, zmienić się w jastrzębia; upodobnić się do jastrzębia (kiedy sowa zjastrzębieje...).
Zjaśniać,  Zjaśnić.
Zjaśnić, niedok. zjaśniać, rozjaśnić, wyjaśnić.
Zjaśnieć, 1) wyjaśnić się, []zrobić się jasnym; 2) zajaśnieć, zabłysnąć.
Zjaw, zjawa, zjawiny, zjawienie się, objaw, zjawisko.
Zjawa, p. Zjaw.
Zjawić, objawić.
Zjawiennictwo, wizjonerstwo.
Zjawiennik, wizjoner.
Zjawienny, tyczący się zjawienia (widzenie zjawienne).
Zjawiny, p. Zjaw.
Zjazdowy sąd = sąd zjeżdżający na grunt.
Zjąć, zimać, niedok. zejmować, zyjmować, zejmać, zyjmać, 1) zdjąć (Z. pierścień z palca); 2) złączyć, zebrać w kupę (Z. co gwoźdźmi; ostrym tarniem głowa zjęta); 3) Z. z kim przyjaźń, małżeństwo = zawrzeć; 4) zdjąć, ogarnąć, objąć (noc nas ciemnością zejmie; sen, strach go zejmie); Z. się, 1) złączyć się cieleśnie (samiec z samicą zejmie się); 2) za kogo = ująć się, upomnieć się.
Zjechać, zjachać, uciec, pojechawszy zemknąć.
Zjednać, niedok. zjednywać, zjednawać, 1) pojednać, pogodzić; 2) osiągnąć, ustanowić (pokój tak zjednali, żeby dań dawał; Z. miłość, przyjaźń); 3) Z. gościa w dom swój = uprosić aby wstąpił do domu; 4) Z. kogo = zgodzić, nająć; Z. się, pojednać się, pogodzić się, złączyć się (zjednał się z Bogiem, z aniołem).
Zjednanie, zrządzenie.
Zjednawać i Z. się, p. Zjednać.
Zjednieć, zjednoczyć się.
Zjednywać i Z. się, p. Zjednać.
Zjeść, 1) jeden drugiego zjadł = podobni do siebie, jak wykapani; 2) zjadłby krzyż za nim = dałby się zań ukrzyżować, powiesić.
Zjeźdź, ogryzki, niedojadki.
Zjutra, nazajutrz.
Zlabować, dogodzić sobie, pozwolić sobie, użyć sobie. []Zlać co = ulać co.
Zlecać, p. Zlecić.
Zlecić, niedok. zlecać, zlecywać, zalecić, polecić, przedstawić (Z. kogo na urząd).
Zlecić, zletnić (Z. piwo, wodę).
Zlecywać, p. Zlecić.
Zleczać, p. Zleczyć.
Zleczny, leczący, pomocny na co.
Zleczyć, zlekować, niedok. zleczać, uleczyć, wyleczyć, zgoić (Z. ranę, głowę).
Zleczysty, uleczalny.
Zledz, zlegnąć, niedok. zlegać, 1) uledz się, sklęsnąć; 2) uleżeć się, zbić się w kupę (rola tęga, zległa); 3) zlegać się, pokładać się; trząść się, drżeć (zlega od śmiechu; zlegają się z tego głosu lasy i góry).
Zlegać i Z. się, p. Zledz.
Zlegać się, p. Zleżeć się.
Zlegnąć, p. Zledz.
Zlegować kogo = ująć sobie przymilaniem się.
Zlekować, p. Zleczyć.
Zleniałość, zleniwienie, lenistwo.
Zlenieć, zleniwieć.
Zlepiać, p. Zlepić.
Zlepić, niedok. zlepiać, zrobić lepieniem, ulepić (człowiek z gliny zlepiony).
Zlepnąć, zlepić się (oczy zlepłe).
Zlepszać, p. Zlepszyć.
Zlepszyć, niedok. zlepszać, zrobić lepszym, poprawić, zbudować moralnie.
Zlewa, zlanie, zlewanie (Z. zarzutów = grad zarzutów).
Zlewarnia, topielnia, gisernia.
Zlewek czego na kogo = przelanie, cesja.
Zleżeć się, niedok. zlegać się, 1) przyjść do należytego stanu przez leżenie; 2) stać się zleżałym, zepsuć się przez leżenie.
Zlękany, zlękniony, przelękły.
Zlękniony, p. Zlękany.
Zlężenie, połóg, zlegnięcie (żona była na zlężeniu). []Zlgnąć, p. Zelgnąć.
Zlichocenie, lichota, nędza, ubóstwo.
Zlicina, zlewek, rzecz ulana.
Zliczny, zliczysty, przeliczony, policzony, wiadomy co do liczby (zliczne dni moje).
Zliczysty, p. Zliczny.
Zlić, zlać.
Zlipnąć, niedok. zlipać się, zlepić się.
Zlisić, zrobić lichym, lichszym, zepsuć; Z. się, zliszyć się, zliszajeć, stać się lichszym, zepsuć się.
Zlisieć, zostać zjedzonym przez liszki.
Zliszajeć, p. Zlisić.
Zliszyć się, p. Zlisieć.
Zlodzieć, zmienić się w lód.
Zlotnić, przemienić w gaz.
Zluba, upodobanie.
Zlubić, 1) polubić; 2) Z. sobie = upodobać sobie (zlubił sobie tę krainę); Z. się, spodobać się (tak się widać Bogu zlubiło).
Zlutować się, zlitować się.
Zlutowanie, litość, miłosierdzie.
Zlutowany, zdjęty litością.
Złacnieć, stać się łaknącym.
Złaja, gromada psów szczekających albo wilków.
Złamnik, złajnik, pies ze złai, kundel.
Złączenie księżyca = zaćmienie.
Złechtać, łechcąc skusić.
Złęczyć, złączyć.
Złocik, pieniądz złoty.
Złoczyński, złoczyńczy.
Złoczyństwo, źleczyństwo, postępek złoczyńcy, zbrodnia.
Złodziejarnia, więzienie kryminalne, kryminał.
Złodziejskie, po złodziejsku.
Złog, zlegnięcie kobiety, połóg.
Złomek, ułamek, odłamek, fragment.
Złomić, złamać.
Złomiślub, 1) złamanie ślubu, wiarołomstwo; 2) ten, co łamie ślub, wiarołomca.
Złomotać, złamać z łoskotem. []Złomówca, potwarca, oszczerca.
Złonaślednictwo, naśladownictwo złego.
Złonaślednik, naśladowca złego.
Złorzeczliwy, złorzeczny, złorzeczący, potwarczy.
Złorzeczny, p. Złorzeczliwy.
Złosny, p. Złostny.
Złostnik, złośnik.
Złostny, 1) p. Złościwy; 2) albo złosny, zły, nieprawy, niesprawiedliwy.
Złościwy, złośny, złostny, złośliwy, pełen złości.
Złośniczy, złośnikowy, właściwy złośnikowi.
Złośnik, 1) ten, co się dopuszcza złego; 2) czart; wróg, przeciwnik.
Złośnikowy, p. Złośniczy.
Złośny, p. Złościwy.
Złotarnia, warsztat lub sklep złotniczy.
Złotarz, złotnik.
Złotnicki, złotniczy.
Złotociekły, p. Złotonury.
Złotodziej, alchemik.
Złotonury, złotopławny, złotociekły, złototoczny, mający złoto w swych nurtach, płynący złotem.
Złotopławny, p. Złotonury.
Złotoprzędstwo, przędzenie nici złotych.
Złotoruchy, mający złoty ogon (tren) lub złote osłony.
Złotoszyj, haftarz wyszywający złotem.
Złototkawski, tkany złotem, złotogłowy.
Złototoczny, p. Złotonury.
Złotoważny, cenny na wagę złota.
Złotowy, złoty (Z. talar, tron).
Złoty, 1) Z. rycerz = kawaler orła białego; rycerz pasowany w czasie koronacji monarchy; 2) reguła złota = reguła trzech (w arytmetyce).
Złowiarek, złowiernik, heretyk, niedowiarek, odszczepieniec.
Złowiernik, p. Złowiarek.
Złożenie, 1) skład; 2) siedziba, siedlisko,  []; 3) namiot, szałas, legowisko, miejsce tymczasowego pobytu; 4) depozyt; 5) treść, układ, plan; 6) składka, ofiara; 7) choroba.
Złożyć, skłaść, niedok. składać, 1) Z. dzień na co = ustanowić, wyznaczyć; 2) odrzucić, porzucić (Z. pychę z serca; Z. myśl ucieczki; Z. sumienie = porzucić skrupuły; składa serce = traci serce; 3) Z. z pychy, z srogości = spuścić; 4) Z. komu albo Z. = ustąpić, uledz; sfolgować, dać za wygraną (nic mu nie złożył ani słowa dobrego nie dał; wojsko nieprzyjacielowi nie chciało Z.; ci, co się miecą przed bitwą, wnet złożą; złożył wiatr i zamilkł); 5) nakierować, wycelować, skłonić (składam ku komu grot, kopję); 6) składać dokąd = zmierzać, uciekać (ku jaskini kroki swe składa = kieruje); 7) ułożyć, nastroić (ślicznie głos składając, nuci); 8) składać czem = kierować, władać (składać sterem, wiosłem); 9) Z. kogo z kim, co z czem = zestawić, przystosować, przyrównać kogo do kogo, co do czego; 10) Z. bór dłużnika = ocenić, otaksować bór jego. Z. się, 1) Z. się czem = zastawić się, wymówić się, tłómaczyć się (Z. się niewiadomością).
Złótować, zlutować.
Złów, złowienie.
Złup, złupienie, rabunek (dał miasto na Z.).
Złupiwać, złupywać, złupować, łupiąc 
Złupować, p. Złupiwać.
Złupywać, p. Złupiwać.
Złża, łza.
Zmacać, 1) namacać; 2) przetrząsnąć, zrewidować; 3) zwiedzieć się, zwąchać (Z. tajniki serca; zmacał, że tego sędziego można przekupić).
Zmagać i Z. się, p. Zmódz.
Zmajętnić, zbogacić, uposażyć (zmajętnił nową plebanję). []Zmalić, zmniejszyć.
Zmarchać, znędznić, zniszczyć (starością zmarchany).
Zmarlina, trup, zwłoki.
Zmarła ryba = śnięta, nieżywa.
Zmarsk, zmarska, zmarszczek, 1) zmarszczka, fałd; 2) szrama, blizna po ranie; 3) wada, skaza, przywara, plama.
Zmarska, p. Zmarsk.
Zmarszczek, p. Zmarsk.
Zmartek, puścizna po zmarłym.
Zmartwewstać, zmartwychwstać.
Zmartwy, 1) podległy śmierci, śmiertelny; 2) zmartwychwstały.
Zmartwychwzbudzony, zmartwychwstały.
Zmarzać, p. Zmorzyć.
Zmarzłość, miejsce zmarzłe (Z. murowa odtaje).
Zmastykować, 1) zgryźć, zżuć; 2) rozważyć, przetrawić w duszy.
Zmatać, 1) splątać, zwikłać; 2) skręcić, skłamać, zełgać (Z. na głowę swoję); Z. się z kim, z czem = wdać się, splątać się, związać się.
Zmatczyć, pozbawić matki (Z. ul).
Zmawiać i Z. się, p. Zmówić.
Zmaza, 1) Z. dobrowolna = onanizm; 2) monstrum, potwór.
Zmącić się, zmieszać się (nagłym napadem zmąceni).
Zmędrować, dokazać mniemaną mądrością.
Zmęt, zmącenie, zamęt (w takim zmęcie rzeź, krzyki).
Zmężyły, zmężniały.
Zmiarkować, załagodzić (Z. spór).
Zmiatać i Z. się, p. Zmieść.
Zmiądlić, zmiędlić.
Zmiedzieć, zmienić się w miedź.
Zmienda, p. Żminda.
Zmiendactwo, żmindactwo.
Zmieniać, wzmiankować.
Zmienienie oczu = omamienie wzroku.
Zmiennica, kobieta wiarołomna, odstępczyni.
Zmiennik, p. Zmieńca.
Zmienny, zdradziecki,  [] (baba zmienna czarowała go = kuglarka, oszustka).
Zmieńca, zmiennik, wiarołomca, odstępca, perekińczyk.
Zmierać, zamierać, obumierać, drętwieć (Z. na samo wspomnienie).
Zmierzk, zmirk, zmierzch.
Zmierznąć, obmierznąć.
Zmieszkać, niedok. zmieszkiwać, 1) spóźnić się, zbałamucić, ociągnąć się (dziś nie wczas, jeśliś zmieszkał wczoraj); 2) zatrzymać się, zabawić się, zastanowić się (chcąc sprawiedliwie osądzić, trzeba nad tem Z.); 3) wytrwać, wymieszkać, utrzymać się (ani zmieszkają niesprawiedliwi przed oczami twemi); 4) wybyć, przebyć, przeżyć (30 lat zmieszkawszy na świecie, umarł); 5) Z. co = ociągając się opóźnić.
Zmieszkałość, zaniedbanie.
Zmieszkiwać, p. Zmieszkać.
Zmieszyć, zmieszać.
Zmieść, niedok. zmiatać, 1) zrzucić (Z. suknię z siebie; Z. kogo z urzędu = złożyć; koń zęby zmiata; Z. z siebie zarzut = oczyścić się z niego); 2) Z. dane słowo, Z. się z danego słowa = zrzucić się z niego, cofnąć je.
Zmiędzy, zpomiędzy.
Zmigrosz, kutwa, liczykrupa.
Zmijać, p. Zminąć.
Zmilczawać i Z. się, p. Zmilczeć.
Zmilczeć, niedok. zmilczewać, zmilczywać, zmilczawać co = przemilczeć, zataić; Z. się, zmilknąć, zamilknąć.
Zmilczewać i Z. się, p. Zmilczeć.
Zmilczywać i Z. się, p. Zmilczeć.
Zmilknąć, zmartwieć, zdrętwieć (żyły, siły zmilkłe; głowa zmilkła = odurzona; roślina zmilkła = zwiędła).
Zminąć, niedok. zmijać, 1) Z. co = pominąć,  []; 2) Z. kogo = chybić, nie trafić go.
Zminka, wzmianka.
Zmiot, to, co zrzucono; rzygowiny.
Zmirk, p. .
Zmirzyć się z kim = sprzymierzyć się.
Zmnożyć, pomnożyć.
Zmocnić się komu = wziąć nad nim górę, stać mu się groźnym.
Zmoga, możność (pracuje wedle zmogi = według sił).
Zmogły, zmordowany, wysilony.
Zmoić się, stać się moim.
Zmołwić, zmówić.
Zmora, mrowie, ciarki, mory (wspomniawszy na to, idzie przez mnie Z.).
Zmordować, zabić, zamordować.
Zmorzyć, niedok. zmarzać, wycieńczyć, wyniszczyć, zdusić (chłód kwiat zmorzył; konie nam w drodze zmorzyły się).
Zmowa, 1) umowa, zgoda (Z. z robotnikami); 2) panna już w zmowie = już po słowie, po deklaracji małżeńskiej.
Zmódz, 1) módz, być w stanie, zdołać; 2) Z. komu, kogo, co = dać radę, przemódz go, zwyciężyć, sprostać; 3) wzmocnić; Z. się, wzmódz się, wzmocnić się.
Zmówca, pośrednik, negocjant, rzecznik (Mojżesz, Z. między Bogiem a Izraelitami).
Zmówić, niedok. zmawiać, 1) zamówić, zgodzić, nająć (Z. robotników); 2) Z. pannę, kobietę = skłonić ją do dania sobie słowa (że zostanie żoną zmawiającego ją); 3) wymówić, wyrzec; Z. się, rozmówić się, porozumieć się (umiał się Z. różnemi językami).
Zmównie, w porozumieniu, za wspólną zgodą (rada Z. z hetmanami postanowi).
Zmówny, 1) umówiony (siadła pod zmównym drzewem); 2) będący z []kim w zmowie; 3) zaręczynowy (dar Z.).
Zmrugiwać się, p. Zmrugnąć się.
Zmrugnąć się, niedok. zmrugiwać się z kim = porozumieć się oczami.
Zmrużek, żmurek, gra dziecięca: ślepa babka, ciuciu babka.
Zmrużny, zmrużający się, zmrużony (zmrużne oczy).
Zmuda, mantyka, ciemięga, nudziarz.
Zmulisko, miejsce zamulone.
Zmurzyć, zaczernić.
Zmusić, niedok. zmuszać, 1) zgwałcić (Z. kobietę); 2) zmorzyć (snem zmuszony).
Zmycić, przeszwarcować, przemycić.
Zmyć, niedok. zmywać, zmyjać kogo = sprawić mu mydło, sprawić mu łaźnię; puścić kogo z kwitkiem, zmyć mu głowę.
Zmyjać, p. Zmyć.
Zmykły, smykły, mknący, pomykający, posuwisty (sanie zmykłe).
Zmylać, p. Zmylić.
Zmylić, zmelić, niedok. zmylać, chybić, spudłować, nie trafić.
Zmysł, smysł, 1) zmyślność, rozum, pojęcie; 2) sens, myśl, treść, znaczenie.
Zmysłowność, zmysłowość.
Zmyślać i Z. się, p. Zmyślić.
Zmyślaniec, zmyślnik, zmyślacz, łgarz.
Zmyślenie, zmyślnie, sposobem zmyślonym, fikcyjnie.
Zmyślić, niedok. zmyślać, zmyśliwać, 1) zmyślać sobie głowę = łamać, suszyć sobie głowę; 2) powziąć myśl, umyślić; Z. się, zamyślić się, zadumać się; 2) Z. się kim = udać kogo.
Zmyśliwać i Z. się, p. Zmyślić.
Zmyśliwy, mający skłonność zmyślania, kłamliwy.
Zmyślnie, 1) p. Zmyślenie; 2) umyślnie, rozmyślnie (Z. wrócił do domu). []Zmyślnik, p. Zmyślaniec.
Zmyślność, zmyślstwo, lubieżność, zmysłowość.
Zmyślny, 1) zmysłowy, lubieżny; 2) zmyślony, udany, pozorny.
Zmyślstwo, p. Zmyślność.
Zmywać, p. Zmyć.
Znaczny, 1) znany, wiadomy (znaczno to nieledwie wszystkim); 2) widoczny, oczywisty, jasny (stąd znaczno jest, że...).
Znaczyć, 1) piętnować, wytykać (znaczył tych, którzy rzplitą mieszają); 2) zaznaczać, notować (zwiedziłem świat, potrzebne znacząc pilnie rzeczy); 3) naznaczać, wyznaczać, określać (biegiem gwiazd znaczy czasy zimy i lata); 4) Z. co sobie = ważyć, cenić sobie; Z. się z czego = okazywać się, wynikać (z jej słów znaczy się zgoda); 2) Z. się po czem = miarkować się, kierować się podług znaków.
Znać, niedok. znawać, 1)  zaznać, doświadczyć (Z. czyje zmiłowanie, czyją łaskę; sam znam dzisiaj, com drugim pokazał); 2) wiedzieć (znaj, co umiem; myszy nie znały o zbożu); 3) uznawać (Z. kogo za pana, za męża); 4) albo Z. się, przyznawać, przyznawać się, nie zapierać (w sądzie Z. albo zaprzeć); 5) rozeznawać, rozstrzygać, decydować (znajcie, czy odstąpić Boga dla króla?); Z. się, 1) p. wyż.; 2) dać się Z. = dać się we znaki, dać się uczuć; ) Z. się do kogo, do czego = przyznawać się, uznawać za swoje (Z. się do syna nie chciała; Z. się do zbrodni).
Znadejść, znaleźć.
Znadworny, znadworza będący, zewnętrzny (ganek Z.).
Znadworza, od strony dworu, zewnątrz budynku.
Znaiść, p. Znaleźć.
Znajdł, znalazł.
Znajdować się, mieć się, []czuć się (jak się znajdujesz?).
Znajdziony, znaleziony.
Znajmić, oznajmiać.
Znajmować, 1) przekupić kogo; 2) oznajmiać.
Znajom, znajomy.
Znajomca, znajomek, biegły, znawca.
Znajomek, p. Znajomca.
Znajomiec, znajomek, znaniec, znajomy czyj.
Znajomka, znajoma czyja.
Znajomy, znany (Z. z czego).
Znajść, p. Znaleźć.
Znak, 1) tylko dla znaku = tylko na pozór, dla oka; 2) Z. w książce = paragraf; 3) do znaku = do cna, do szczętu, ze wszystkiem.
Znakomicie, uroczyście, formalnie, publicznie (pozwał go do sądu Z.).
Znakomitnik, ten, co znaczy, pieczętuje.
Znakomity komu = znajomy czyj.
Znakować, 1) znakami oznaczać, cechować, piętnować (przypłodek należy Z.); 2) wyrażać znakiem (Z. mowę; malarz cynobrem znakuje krew); Z. się, 1) orjentować się ze znaków (po bocianach ludzie się znakują, jaki będzie urodzaj); 2) Z. się jakim herbem = pieczętować się jakim herbem, używać herbu.
Znakowy, symboliczny, figuryczny.
Znalezicielka, znalazczyni.
Znaleźca, znalazca.
Znaleźć, znaiść, znajść, orzec (Z. zdanie, wyrok).
Znaleźny, możliwy do znalezienia.
Znalny, którego można poznać.
Znałogować, zepsuć, znarowić nałogami.
Znamić, odznaczyć, zrobić znakomitym.
Znamienić i Z. się, p. Znamionować.
Znamienity, osławiony, wierutny (łotr Z.).
Znamienować i Z. się, p. Znamionować.
Znamię, znamiono, znak [](Judasz dał Z. Żydom = hasło; znamiona po ospie = ślady, dzioby; znamiona graniczne; słońce wstępuje w Z. koziorożca; znamiona pisarskie).
Znamionać, p. Znamionować.
Znamiono, p. Znamię.
Znamionować, znamionać, znamienować, znamionować, 1) oznaczać, naznaczać; 2) zapowiadać (kometa znamionuje nieszczęście); 3) znaczyć, wyrażać, przedstawiać (słowo to znamionuje...; człowiek bez sukni swadziebnej znamionuje wiarę bez miłości); Z. się po czem = kierować się jakiemi znakami (zbłądziwszy, znamionował się po słońcu).
Znanie, wiadomość.
Znaniec, p. Znajomiec.
Znaszać i Z. się, p. Znieść.
Znawać i Z. się, p. Znać.
Znęcać, p. Znęcić.
Znęcić,  znęcać, zwabić.
Znędzieć, znędznieć.
Zniadły, jadalny, spożywczy.
Zniczemnieć, znikczemnieć.
Znić, zejść.
Znidę, znijdę, zejdę.
Zniemódz, zwątleć, opaść z sił, zniszczeć.
Znienadzka, znieobaczka, 1) znienacka; 2) albo znienagła, niepostrzeżenie, zwolna.
Znienagła, p. Znienadzka.
Znieobaczka, p.Znienadzka.
Zniepowaga, zniewaga.
Zniepoważać, p. Zniepoważyć.
Zniepoważyć, niedok. zniepoważać, znieważyć.
Zniepożytecznieć, stać się niepożytecznym.
Znieść, niedok. znosić, znaszać, 1) Z. co z czym = zestawić, porównać; 2) Z. co z kogo = zdjąć (Z. z kogo jarzmo); 3) udźwignąć, unieść; 4) znosić kogo = wyglądać cierpliwie, wyczekiwać; 5) Z. kres = dojść do kresu; []6) podołać, wydołać (co możność czyja zniesie); 7) zniesie li czas = czy czas pozwoli na to; Z. się, 1) skupić się, zbiedz się, zjednoczyć się; 2) unieść się, zapędzić się, zabiedz.
Znieważca, znieważyciel.
Znieważnić, unieważnić, zniweczyć.
Zniewczasować, strudzić niewczasem, zmęczyć.
Zniewidzić, zrobić niewidzialnym.
Zniewierzyć się, sprzeniewierzyć się.
Zniewolić, pozbawić wolności, ujarzmić; Z. się, 1) Z. się komu = poddać mu się całkowicie; 2) Z. się wdzięcznością dla kogo = przejąć się; zaciągnąć dług wdzięczności.
Zniezbożnieć, zbezbożnieć.
Znik, zniknięcie.
Znikać, p. Zniknąć.
Znikczemnić, 1) zrobić nikczemnym; 2) unicestwić.
Znikliwy, niestały, lotny (rtęć jest znikliwa).
Zniknąć, niedok. znikać, 1) Z. czego, czemu = uniknąć, ujść, uchronić się czego; 2) Z. skąd, dokąd = przeniknąć, przemknąć się.
Znikomy, 1) nietrwały, ulegający zniszczeniu (sprzęt wygodny ale Z.); 2) mogący znikać dla oka, stawać się niewidzialnym; 3) niewidzialny.
Zniosek, zniesienie się, znoszenie się, stosunek, konszachty (tajemne znioski z wrogami).
Zniosły, wzniosły.
Zniskąd, znikąd.
Zniść się, zdarzyć się, złożyć się tak lub owak.
Zniżenie, uniżenie, pokornie.
Znorowić, znarowić.
Znosić i Z. się, p. Znieść.
Znośliwszy, znośniejszy.
Znotować, znucić, spuścić z tonu, spuścić nos na kwintę, spasować.
Znowić, wznowić.
Znucić, p. Znotować.
Znurcić się, złączyć się swojemi nurtami. []Znużnić, znużyć.
Znużnieć, znużyć się.
Zob, zobia, zubia, ziarno na pokarm dla ptaków.
Zobaczywać się, miarkować się, opamiętywać się.
Zobać, zubać, dziobać, zbierać dziobem.
Zobia, p. Zob.
Zobijać, poobijać (Z. kobiercami ścianę).
Zobki, 1) potrawa w Z. = którą trzeba dziobać, jeść po ziarnku, po odrobinie; 2) czytać w Z. = po łebkach, piąte przez dziesiąte, dorywczo.
Zobrębać, p. Zobrębować.
Zobrębować, zobrębać, poobrąbywać.
Zochocić, rozochocić.
Zoczny, 1) widzialny; 2) bystrooki.
Zoczyć się komu, 1) pokazać się na oczy; 2) usunąć się z oczu.
Zodjatyczny, zodjakowy.
Zofista, sofista, mędrek.
Zoglądać, zobaczyć, zoczyć.
Zognieć, rozognić się, rozżarzyć się.
Zokrąglić, zaokrąglić.
Zoł, zoła, popiół pozostały z ługu, łużyny.
Zoła, p. Zoł.
Zołdat, żołdat, żołnierz.
Zołowina, gatunek gleby, próchnica.
Zołtarz, 1) psałterz; 2) fundacja śpiewania psalmów; 3) Z. Panny Marji = różaniec; 4) instrument podobny do lutni.
Zołzować, cierpieć na zołzy.
Zołzy, 1) skrofuły; 2) wole pod gardłem.
Zonąd, z onego miejsca, stamtąd.
Zonować, trzymać, grzać na słońcu.
Zopaczny, opaczny.
Zopaczyć, zopakować, przewrócić, zmienić na opak; Z. się, pójść na opak, popsuć się.
Zopakować i Z. się, p. Zopaczyć.
Zopuścić, spustoszyć.
Zopytać, zapytać, spytać.
Zor, zór, wejrzenie, władza widzenia, wzrok.
Zostać, niedok. zostawać, []1) Z. kogo = zostać w tyle za kim, nie dorównać mu; Z. światu = zaniechać świata, rozbrat z nim wziąć; 2) zostaję na słowie = mam obowiązek spełnić obietnicę, dotrzymać słowa; Z. na liczbie = nie wyrachować się jeszcze; 3) Z. kogo, co = porzucić; 4) Z. dziecię = odstawić, odsadzić od piersi.
Zostoić się, p. Zostojeć się.
Zostojeć się, zostoić się, zatrzymać się, utrzymać się przy czem.
Zostrzałość, zaostrzenie, ostrość (Z. w gardle).
Zostrzeć, zaostrzyć się, nabrać ostrości.
Zotwarzać, zotwierać, pootwierać.
Zotwierać, p. Zotwarzać.
Zowotąd, zowąd.
Zór, p. Zor.
Zradować się, uradować się.
Zradzać, p. Zrodzić.
Zradny, zdradny, zdradliwy.
Zradzić, 1) uradzić, dać radę; 2) zdradzić, oszukać.
Zraić, naraić, nastręczyć.
Zrastać, 1) p. Zrosnąć; 2) p. Zrościć.
Zraszczać, p. Zrościć.
Zraz, zrzaz, plaster, plasterek zerznięty (Z. cytryny; Z. mięsa = płat mięsa).
Zraza, odraza, zrażenie się, wstręt do czego.
Zrazić, niedok. zrażać, 1) zbić, zepchnąć, strącić; 2) urazić, obrazić (Z. sobie palec, nogę, ranę); 3) wytrącić, wybić, wyzuć z czego, pozbawić czego (Z. kogo z łaski czyjej; Z. z błędu = wywieść; Z. kogo z nadziei; sprawy domowe zrażały go jeszcze od jawnego wystąpienia = wstrzymywały); 4) skazić, zepsuć (ta potrawa zrazi pokarm mamki); 5) strącić, odtrącić, odjąć co od czego.
Zrażać, p. Zrazić.
Zrąbać, p. Zrąbić.
Zrąbić, zrębić, niedok. zrębować, 1) albo zrąbać, zrąbnąć, zrębnąć, []niedok. zrąbywać, związać (drzewo) w zrąb (Z. belki); 2) albo zrąbkować, obrąbić.
Zrąbisty, zrębisty, 1) zbudowany po ciesielsku; 2) szczelny.
Zrąbnąć, p. Zrąbić.
Zrąbkować, p. Zrąbić.
Zrąbywać, p. Zrąbić.
Zrącz, w ręku.
Zrechtać, p. Zrzektać.
Zregiestrować, zrejestrować, spisać sposobem regiestru (Z. wszystkie rzeczy swoje).
Zrejestrować, p. Zregiestrować.
Zrejomy, zrzejomy, źrzejomy, zrzemy, zrzetelny, widomy, widoczny, oczywisty.
Zretelnie, rzetelnie.
Zręb, zrąb.
Zrębić, p. Zrąbić.
Zrębisty, p. Zrąbisty.
Zrębnąć, p. Zrąbić.
Zrębować, p. Zrąbić.
Zręczny, dogodny, pomyślny, w sam raz przybywający (zręczna okoliczność).
Zręczyć, p. Zrękować.
Zręczyny, zaręczyny.
Zrękować, zręczyć komu pannę, kobietę = zaręczyć ją z nim.
Zrękowinny, zaręczynowy.
Zrobić, strudzić, spracować, zmordować.
Zroczenie, odroczenie.
Zroczyć się z kim, 1) zmówić się; 2) spotkać się (Z. się z nieprzyjacielem).
Zroczysty, przezroczysty.
Zrodek czyj = ten, co został zrodzony przez kogo.
Zrodzić, niedok. zradzać, odrodzić, odmłodzić.
Zrok, 1) miejsce umówionej schadzki, czas umówionego zebrania, rendez-vous (dali sobie Z.); 2) wzrok.
Zronić, zrzucić, zgubić.
Zrosnąć, zrość, niedok. zrostać, zrastać, zrostawać, urosnąć, wyrosnąć; Z. się czem = porosnąć czem.
Zrostać, p. Zrosnąć.
Zrostawać, p. Zrosnąć.
Zrościć, niedok. zraszczać, zrastać, zrobić, że co zrośnie. []Zrość, p. Zrosnąć.
Zroznosić, poroznosić.
Zrozumialny, zrozumny, zrozumiany, zrozumitelny, który można zrozumieć.
Zrozumiały, pojętny, bystry.
Zrozumieć, niedok. zrozumiewać, 1) rozważyć rozumem, wyrozumieć (zrozumiewać sprawę); 2) Z. co od kogo = wywiedzieć się o czem od niego; wymacać; 3) Z. komu = okazać się wyrozumiałym, wejść w jego położenie; Z. się z czem = połapać się, zorjentować się.
Zrozumiewać i Z. się, p. Zrozumieć.
Zrozumny, p. Zrozumialny.
Zrównać, niedok. zrównawać, zrównywać, 1) urownać, wyrównać (Z. ścianę); 2) Z. co z czem = porównać, skonfrontować (Z. świadectwa); 3) Z. komu, z kim = dorównać, sprostać.
Zrównawać, p. Zrównać.
Zrównywać, p. Zrównać.
Zruszać,  Zruszyć.
Zruszyć, niedok. zruszać, 1) Z. co = wyruszyć co z miejsca, obruszać; 2) Z. kogo = wzruszyć; 3) Z. kogo = zgniewać, obruszyć; 4) Z. co = naruszyć, uszkodzić.
Zruta, 1) p. Zrzut; 2) p. Zrzuta.
Zrywać, p. Zerwać.
Zrzasnąć się, zrzosnąć się, przerazić się, zatrwożyć się.
Zrzaz, 1) p. Zraz; 2) zraz.
Zrzazać, p. Zrzezać.
Zrzazować, p. Zrzezać.
Zrząd, sposób, porządek.
Zrządza, rządność, gospodarność.
Zrządzać, p. Zrządzić.
Zrządzić, niedok. zrządzać, 1) przyrządzić, przygotować (już mary zrządzono); 2) Z. kogo na co = użyć go do czego, nastroić go do czego; 3) przeznaczyć (Z. dzień do pracy; doktór takie lekarstwo zrządził = zaordynował); 4) Z. komu męża, żonę = obrać, upatrzyć; 5) Z. []kogo z kim = połączyć węzłem małżeńskim; 6) urządzić, uplanować; 7) Z. co = załatwić się, obrządzić się z czem.
Zrzągać się z kim = kłócić się.
Zrzebię, p. Źrzebię.
Zrzec, niedok. zrzekać, urzec, oczarować.
Zrzechtać, p. Zrzektać.
Zrzeć, patrzeć.
Zrzejomy, p. Zrejomy.
Zrzek, zgłoska, sylaba.
Zrzektać, zrzechtać, zrechtać, zmęczyć trajkotaniem, zgiełkiem.
Zrzemy, p. Zrejomy.
Zrzesić, przerazić, zatrwożyć.
Zrześć, spotkać się, spotkać kogo, zajść drogę komu.
Zrzetelny, 1) p. Zrejomy; 2) rzetelny.
Zrzezać, zrzazać, niedok. zrzazować, zerznąć; Z. się, zniszczyć się, ponieść stratę.
Zrzędać, p. Zrzędzić.
Zrzędny, troskliwie gospodarny, rządny.
Zrzędy, zrzędzenie.
Zrzędzić, zrzędać, 1) Z. czem, nad czem = dokazywać, wydziwiać; 2) rządzić pieczołowicie, gospodarzyć skrupulatnie; 3) wyrządzić, zrządzić (Z. kogo na straż = wyznaczyć).
Zrzędzioch, zrzęda, człowiek zrzędny.
Zrzęsić, zlać, skropić rzęsiście.
Zrzucać i Z. się, p. Zrzucić.
Zrzucić, niedok. zrzucać co = naruszyć, nadwerężyć, złamać (Z. siły, przyjaźń z kim); Z. się na co = złożyć się (Z. się na pogrzeb biedaka).
Zrzut, zrzuta, zrzutek, zruta, 1) zrzucenie, odrzucenie; 2) rzygowiny.
Zrzuta, 1) p. Zrzut; 2) albo zruta, upadek, zguba, niebezpieczeństwo.
Zrzutek, p. Zrzut.
Zrżać, zrżeć, zarżeć.
Zrżeć, p. Zrżać.
Zsadzać, p. Zsadzić.
Zsadzić, niedok. zsadzać, 1) Z. kogo z urzędu = zrzucić, zepchnąć,  []; 2) Z. kogo z siebie = nie dać po sobie jeździć, postawić mu się.
Zsep, zsyp, zsypka, 1) zsypanie, zsypywanie; 2) danina w zbożu.
Zsiadać i Z. się, p. Zsieść.
Zsiąść i Z. się, p. Zsieść.
Zsieść, zsiąść, niedok. zsiadać, zsiadywać z urzędu = ustąpić, usunąć się z urzędu; Z. się, 1) osiąść, opaść (na wysepce morskiej sól zsiada się); 2) stwardnieć, zeskorupieć, zdrętwieć (paznogcie od tej pracy zsiadają się).
Zskapieć, skapieć.
Zsłowiańczyć, przerobić na słowiańskie, przetłómaczyć na słowiańskie.
Zsobna, zosobna, osobno.
Zstać, zstanąć, niedok. zstawać, 1) wystarczać (zstaje mi czasu); 2) zstaje mię na co = stać mię na co, zdołam; 3) Z. czego = odstać od czego, zaniechać czego; Z. się, 1) dojrzeć, dostać się (owoc zstał się); 2) stać się czem, zrobić się czem.
Zstarzeć, zestarzeć się.
Zstaw, staw w ciele, przegub między członkami.
Zstawać i Z. się, p. Zstać.
Zstawić, zestawić.
Zstąpić, zstępić, niedok. zstępować, 1) pokolenie zstępujące = linja zstępna członków rodu; 2) pójść na dół, spaść w cenie (żyto zstępuje); 3) zejść, zboczyć (Z. z gościńca; Z. do kogo = wstąpić po drodze; Z. komu z drogi = ustąpić, usunąć się).
Zstert, zstyrt, zstyrta, sterta.
Zstępić, p. Zstąpić.
Zstępki, umowy.
Zstępować, p. Zstąpić; Z. się, łączyć się.
Zstyrt, p. Zstert.
Zstyrta, p. Zstert.
Zsuć, zsypać, posypać gęsto.
Zsychać, p. Zeschnąć.
Zsyłać się, porozumiewać się.
Zsypować, zsypywać. []Zszczypać, p. Zszczypnąć.
Zszczypnąć, zszczypać, niedok. zszczypować, uszczknąć od wierzchu.
Zszczypować, p. Zszczypnąć.
Zszepnąć się, zszeptać się, niedok. zszeptywać się, zmówić się szeptem.
Zszeptać się, p. Zszepnąć się.
Zszeptywać się, p. Zszeptać się.
Zszlakować, wyśledzić, wytropić.
Zścigać, p. Zścignąć.
Zścignąć, zścigać, doścignąć, dogonić.
Zślubić, złączyć ślubem, poślubić.
Zśniały, zsiniały.
Zśniecić się, p. Ześniecić się.
Zśrzódzbieżny, odśrodkowy (siła zśrzódzbieżna).
Zubać, p. Zobać.
Zubia, p. Zob.
Zubiec, rosocha, kolec.
Zubierać, poubierać.
Zuchter, zuch.
Zuchterstwo, zuchowatość.
Zuchwalca, p. Zuchwał.
Zuchwalny, zufalny, zufały, zuchwały.
Zuchwał, 1) albo zuchwała, zufał, zuchwalstwo; 2) albo zuchwalca, zuchwałka, zuchwała, zuchwałek, zufalec, zufalca, zuchwalec.
Zuchwała, p. Zuchwał.
Zuchwałek, p. Zuchwał.
Zuchwałka, p. Zuchwał.
Zuciekać, pouciekać.
Zuczać i Z. się, p. Zuczyć.
Zuczyć, wyuczyć, przyuczyć, przyzwyczaić; Z. się, wyuczyć się, przywyknąć, przyzwyczaić się (Z. się w szkole; Z. się wymyślać sługom).
Zuć, wyzuć.
Zufać, zaufać.
Zufalca, p. Zuchwał.
Zufale, zuchwale.
Zufalec, p. Zuchwał.
Zufalny, p. Zuchwalny.
Zufał, p. Zuchwał.
Zufały, p. Zuchwalny.
Zufan, łyżka metalowa durszlakowa.
Zufka, 1) mała łyżka durszlakowa; 2) albo zuwka, zupka. []Zugorzyć pole = zostawić odłogiem.
Zuja, pakuły do zatykania szczelin w promach.
Zujmować, poujmować.
Zumiały, zdumiały.
Zumieć się, niedok. zumiewać się, zdumieć się.
Zumiar, nadto, nadmiernie.
Zumiewać i Z. się, p. Zumieć.
Zumieć, niedok. zumiewać, zdumieć; Z. się, zdumieć się.
Zumysłowy, umyślny, z umysłu pochodzący.
Zupadać, poupadać.
Zupełność, dojrzałość, pełnoletniość.
Zupełny, 1) cały (kochać zupełnem sercem; zupełną sprawę odłożono; ofiara zupełna = całopalenie); 2) masywny, lity, nie dęty; 3) pełny, jędrny (ciało zupełne); 4) pełnoletni, dojrzały; 5) liczba zupełna = od której odejmujemy (w odejmowaniu).
Zuwka, p. Zufka.
Zuzanista, kobieciarz.
Zwab, 1) zwabienie; 2) powab, ponęta.
Zwadca, zwadzca, zwajca, zwadnik, zwadziciel, zwadziec, kłótnik, człowiek zwadliwy.
Zwadka, zwada.
Zwadnica, zwadzicielka, kobieta zwadliwa, kłótnica.
Zwadnik, p. Zwadca.
Zwadny, zwadliwy.
Zwadzca, p. Zwadca.
Zwadziciel, p. Zwadca.
Zwadzicielka, p. Zwadnica.
Zwadziec, p. Zwadca.
Zwachać, rozbujać, żeby się wahało.
Zwajca, p. Zwadca.
Zwalać i Z. się, p. Zwolić.
Zwalczywać, zwalczać.
Zwalisty, łatwy do zwalenia, stoczysty, potoczysty; 2) niezgrabnie toczący się (niedźwiedź Z.); 3) grubo zwieszający się (kudły zwaliste).
Zwanie, powołanie, zawód, profesja.
Zwara, zwarka, zwarzenie, war. []Zwarka, p. Zwara.
Zwartokąt, kąt ostry.
Zwartować, przewertować, przetrząsnąć.
Zwarzyć żelazo = spoić na gorąco kawałki żelaza.
Zwaśnić się na kogo = powziąć do kogo niechęć, nienawiść.
Zważyć co = zrównoważyć, wykazać swą równą z czem innem wagę.
Zwążyć, zwęzić.
Zwetować, odwetować, odpłacić.
Zwęchnąć, zwęszyć.
Zwężeć, zwęzić się.
Zwiadować, dowiedzieć się.
Związ, p. Związka.
Związa, p. Związka.
Związać, zwięzać, niedok. związywać, zwięzywać kogo; 1) dowodząc przekonać, skonwinkować; 2) zobowiązać, zobligować; 3) uchwycić, złapać (sokół zająca związał); Z. się, zawiązać się, zrodzić się, ugruntować się (wierność się w nim związała).
Związanie gwiazd = konstelacja, gwiazdozbiór.
Związany: niewiasta związana = żywota zamkniętego, niepłodna.
Związek, 1) p. Związka; 2) zawiązek, zaród.
Związka, związa, związ, związek, 1) zawiązka, wiązadło (Z. do włosów; Z. członków w ciele); 2) związek (Z. małżeńska); 3) wiązka, pęk, snop; 4) więzy (Z. języka niemowy).
Związły, zwięzły.
Związywać, p. Związać.
Zwiczary, Szwajcary.
Zwiedca, p. Zwiedzca.
Zwiedliwy, zwodniczy.
Zwiedzca, zwiedca, ten, co poznał, znawca (Z. serc ludzkich).
Zwiedzieć, poznać, dowiedzieć się (zwiesz, żeciem ja pan).
Zwieliczenie, wspaniałość.
Zwieńczać, p. Zwieńczyć.
Zwieńczyć, zwinszować, niedok. zwieńczać, zwińczać kogo z kim = połączyć związkiem małżeńskim. []Zwierać, p. Zewrzeć, Z. się, 1) p. Zewreć; 2) Z. psy = brać na smycz.
Zwierciadlnica, zwierciedlnica, zwierciedlniczka, ta, co robi lub sprzedaje zwierciadła.
Zwierciadlnik, zwierciedlnik, ten, co robi lub sprzedaje zwierciadła.
Zwierciadlny, zwierciedlny, zwierciadlany.
Zwierciadłko, zwierciadełko.
Zwierciadło, p. Zwierzciadło.
Zwiercieć, niedok. zwiercać, 1) podziurawić wierceniem; 2) zetrzeć wierceniem, uwiercić.
Zwierciedlnica, p. Zwierciadlnica.
Zwierciedlniczka, p. Zwierciadlniczka.
Zwierciedlnik, p. Zwierciadlnik.
Zwierciedlny, p. Zwierciadlny.
Zwierek, p. Zwiorek.
Zwiernia, skrytka, schowanka, skarbiec.
Zwierściadło, p. Zwierzciadło.
Zwierzać i Z. się, p. Zwierzyć.
Zwierzch, zwierzk, wierzchołek, wierzch.
Zwierzchnica, zwierzchność, zwirzchność, część wierzchnia, powierzchnia.
Zwierzchność, zwirzchność, 1) p. Zwierzchnica, 2) powierzchowność, pozór, strona zewnętrzna; 3) przewaga, pierwszeństwo, góra na kim.
Zwierzchny, zwierzchowny, 1) zwierzchni; 2) zewnętrzny, powierzchowny.
Zwierzchować, zwirzchować, doskonalić.
Zwierzchowany, zwirzchowany, doskonały, najwyższy.
Zwierzchowność, zwierzchność.
Zwierzchowny, zewnętrzny, zwierzchni.
Zwierzciadło, zwierściadło, zwirzciadło, wierzciadło, 1) zwierciadło; 2) albo zwierciadło: chłop złodziej wyrzyna na łąkach plastry []abo zwierciadła wyrzyna = golizny, łysiny.
Zwierzk, p. Zwierzch.
Zwierzy, zwierzęcy, tyczący się zwierza.
Zwierzyć, Z. się, niedok. zwierzać, Z. się komu czego = zdać co na kogo z ufnością, powierzyć (Z. życie swe zdradliwemu morzu; zwierzył się szafarzowi pieniędzy swych, a przyjacielowi tajemnicy).
Zwierzyna, rzadkość, biały kruk, rarytas (stok jakiś — Z. w Afryce).
Zwierzynny, tyczący się zwierzyny (łowy zwierzynne).
Zwiesistociąg, kierunek pionowy, linja prostopadła.
Zwiesisty, 1) zwieszający się, zwisły, obwisły; 2) spadzisty, stromy.
Zwieścić, niedok. zwieszczać, zwiastować, obwieścić, oznajmić.
Zwieść, niedok. zwodzić, 1) przywieść, skłonić; 2) sprowadzić do kupy, na dół 3) wydać, wyprawić (Z. wesele, zabawę, tańce); 4) Z. kogo = zluzować, zająć jego miejsce; 5) Z. kogo od kogo, od czego = odciągnąć, odstręczyć (Z. kogo od Boga, od stateczności); Z. się, 1) zluzować się wzajemnie (zwodzą się pokolenia); 2) Z. się skąd = wynieść się, ujść (ptaki na zimę zwodzą się; Z. się na tamten świat).
Zwietrznik, otwór do przewietrzania.
Zwiezne, opłata od towarów przywożonych do miasta.
Zwieźć, niedok. zwozić co na kogo = zwalić, zmówić co na kogo; Z. się, 1) zwiodło mu się = upiekło mu się, uszło mu na sucho, bezkarnie; 2) Z. się na kogo = skrupić się, odbić się na kim; 3) powieść się, udać się.
Zwięk, źwięk, dźwięk.
Zwięzać, p. Związać.
Zwięzłowaty, p. Zwięzły.
Zwięzły, zwięzny, zwięźliwy, zwięzłowaty, 1)  [], zbity (miasta zwięzłe i rozciągnione; kibić zwięzła = krępa, przysadzista); 2) ścisły (przyjaźń zwięzła).
Zwięzny, p. Zwięzły.
Zwięzywać, p. Związać.
Zwięźliwy, p. Zwięzły.
Zwiężyciel, ten, co związuje.
Zwijać i Z. się, p. Zwinąć.
Zwiłość, rozpacz, wściekłość.
Zwiłować, postąpić po błazeńsku, jak szaleniec.
Zwinąć, niedok. zwijać, 1) zwichnąć (Z. nogę); 2) Z. czego = pozbyć się, zbyć czego (Z. strachu); 3) albo Z. się, wykręcić się, wywinąć się z czego, uniknąć czego, umknąć (Z. się od zguby; zwija z placu boju); Z. się, 1) zwija mi się = niedobrze mi, mdli mię, mam nudności; 2) (o nodze, kroku) podwinąć się, poślizgnąć się.
Zwiniątko, zawiniątko.
Zwinszować, p. Zwieńczyć.
Zwińczać, p. Zwieńczyć.
Zwiorek, zwierek, zwierzątko.
Zwiozły, zmieniony gwałtownie (w płacz zwiozło wesele).
Zwirz, źwirz, zwierz.
, p. Zwierzciadło.
Zwirzchnie, zwierzchu, zewnętrznie.
Zwirzchność, p. Zwierzchność.
Zwirzchować, p. Zwierzchować.
Zwirzchowany, p. Zwierzchowany.
Zwisko, nazwisko, przezwisko, miano.
Zwlec, niedok. zwlekać, zwłóczyć, zwłóczać, zwłaczać kogo = przetrzymać go na słowie, kazać mu czekać na ostateczną decyzję.
Zwlekać, p. Zwlec.
Zwłaczać, p. Zwlec.
Zwładać, p. Zwładnąć.
Zwładnąć, zwładać, 1) owładnąć, powściągnąć (Z. konie rozbiegane); 2) Z. komu = sprostać, dać radę.
Zwłaczać, p. Zwlec. []Zwłaszcza, osobno, oddzielnie, pojedyńczo.
Zwłoczny, 1) tyczący się zwłok (kości zwłoczne); 2) albo zwłokliwy, zwlekający, ociągający się.
Zwłok, zewłok, 1) zwleczenie, zdjęcie (Z. płaszcza z kogo); 2) zdobycz, łup (z nieprzyjaciół zdobyto zwłoki); 2) zwłoki, ciało po umarłym.
Zwłokliwy, p. Zwłoczny.
Zwłóczać, p. Zwlec.
Zwłóczyć, 1) zmęczyć, starzać włóczeniem (koń go zwłóczył); 2) p. Zwlec.
Zwnątrz, zewnątrz.
Zwnętrzny, zewnętrzny.
Zwodca, p. Zwodnik.
Zwodek, p. Zwód.
Zwiedliwy, zwodniczy, zdradziecki.
Zwodnica, zwodniczka, zwodnicielka, kobieta zwodząca, bałamutka (nie dba o żonę, pieszcząc się z zwodnicą).
Zwodnicielka, p. Zwodnica.
Zwodnictwo, zwodzenie, sztuka zwodzenia,  obłuda.
Zwodniczka, p. Zwodnica.
Zwodnik, zwodzca, zwodca, zwojca, zwodzic, 1) ten, co zwodzi, uwodzi, bałamut (nierządnica i Z.); 2) ten, co mami drugiego, oszust ( Ewy; Jezusa, jako zwodnika ludu krzyżowali).
Zwodzca, p. Zwodnik.
Zwodzic, p. Zwodnik.
Zwodzić i Z. się, p. Zwieść.
Zwojca, p. Zwodnik.
Zwolenniczek, zdrob. od zwolennik.
Zwoleniec, zwolenik, uczeń czyj, zwolennik.
Zwolenik, 1) p. Zwoleniec; 2) wybraniec.
Zwolenny, wyzwolony, uwolniony.
Zwoleny, p. Zwolony.
Zwoleństwo, 1) zezwolenie, pozwolenie, wolność; 2) przywilej, wolność.
Zwolić, zezwolić, niedok. zwalać, zezwalać, 1) zezwolić, przystać na co; 2) obrać, wybrać; 3) Z. komu co = zesłać łaskawie (bogowie  [] mi zwycięstwo); Z. się, zgodzić się, zmówić się na jedno (zwoliwszy się, obrali go).
Zwolony, zwoleny, 1) imiesłów od zwolić; 2) przekonany, przeświadczony; 3) syn Z. = przybrany, adoptowany.
Zwołowacieć, stać się ociężałym jak wół.
Zwon, dzwon.
Zwonić, dzwonić.
Zwono, dzwono koła, ryby.
Zwońcy, cymbały.
Zwora dla psów = swora.
Zwiotszeć, zestarzeć się.
Zwoźba, zwóz, zwózka.
Zwoźny, zgnojony nawozem (rola zwoźna).
Zwód, 1) albo zwodek, most zwodzony; 2) wykazanie w sądzie swej niewinności przez wskazanie rzeczywistego winowajcy; 3) związek, konfederacja.
Zwrot, 1) zwrócenie (Z. oczu na co); 2) skręt, zakręt (na zwrocie ulicy); 3) odwrot, odbitka, odskok, kierunek wsteczny (zło zwrotem się zlało na tych, od których poszło).
Zwrotny, obrotny, zwinny.
Zwrzasnąć, zwrzeszczeć, wrzasnąć.
Zwrzedzieć, zwrzodowieć, stać się wrzodowatym.
Zwrzeszczeć, p. Zwrzasnąć.
Zwrzodowieć, p. Zwrzedzieć.
Zwycięstwo, kapliczka nad grobem ludzi świątobliwych i męczenników w pierwszym wieku po Chrystusie.
Zwyciężać, p. Zwyciężyć.
Zwyciężczyna, 1) ta, co odniosła zwycięstwo; 2) albo zwyciężczyzna, zdobycz zwyciężców.
Zwyciężczyzna, p. Zwyciężczyna.
Zwyciężeniec, człowiek zwyciężony.
Zwyciężny, zwyciężysty, tyczący się zwycięstwa, zwycięski.
Zwyciężyć, niedok. zwyciężać, zwyciężywać, 1) Z. kogo prawem = przekonać, pokonać go prawem; 2) Z. kogo w []czem = przewyższyć, zakasować.
Zwyciężysty, p. Zwyciężny.
Zwyciężywać, p. Zwyciężyć.
Zwyczaić, niedok. zwyczajać, przyzwyczajać; Z. się, 1) Z. się czemu = przyzwyczaić się, przywyknąć do czego; 2) Z. się co czynić = mieć w zwyczaju co czynić, zwykle czynić; 3) zwyczaiło się co = poszło w zwyczaj, utarło się.
Zwyczaj, 1) ćwiczenie dla wprawy, wprawa (nie mogę w tej zbroi chodzić, bom tego w zwyczaju nie miał); 2) wprawa, biegłość z przyzwyczajenia pochodząca (Z. łatwe rzeczy czyni); 3) Z. z kim = obcowanie, przestawanie, zażyłość (miewał z nią zwyczaje); 4) sposób, tryb (od mamki wziął Z. życia i obyczajów).
Zwyczajać i Z. się, p. Zwyczaić.
Zwyczajny koło czego = doświadczony, biegły, kompetentny.
Zwyczajowiec, zwolennik zwyczajów dawnych.
Zwyczyć się, przywyknąć, przyzwyczaić się.
Zwykać, 1) miewać w zwyczaju, zwyknąć w wielu wypadkach; 2) uczyć się, ćwiczyć się.
Zwykłać, zwikłać.
Zwykłość, zwyczaj, nawyk.
Zwykły, wprawny, doświadczony, biegły.
Zwypuszczać, powypuszczać.
Zwyrębować, powyrąbywać.
Zwysić, p. Zwyszyć.
Zwysiekać, powysiekać.
Zwysz, zwyż = na wysokość (łokieć w Z.); nad Z. = nadto, więcej, za wiele (nad Z. daninę wybierał).
Zwyszyć, zwysić, zwyższyć, 1) przewyższyć, przeważyć; 2) sprostać, wyrównać; 3) zyskać, wygrać (robiąc pięciu talentami, zwyszył drugie tyle).
Zwytrącać, powytrącać.
Zwywracać, powywracać.
Zwyż, p. Zwysz. []Zwyższyć, p. Zwyszyć.
Zwyżyć się nad kim = wznieść się nad kogo.
Zycer, zecer.
Zycerski, zecerski.
Zydla, p. Zedel.
Zygar, zegar.
Zygielgarn, p. Zegielgarn.
Zylarz, powroźnik.
Zymać, p. Zdjąć.
Zymbrat, p. Zimbrat.
Zyndra, zindra, zendra.
Zynek, zynk, zynk.
Zyngować, p. Zingować.
Zynk, p. Zynek.
Zynkować, wsadzać w ziemię ablegry.
Zys, p. Zez.
Zysk, 1) Z. w sądzie = to, co na skazanym zasądzono wyrokiem; wyegzekwowanie wyroku; 2) lichwa, procent (dawać na Z.); 3) zajęcie, proceder, szukanie zysku.
Zyskać, niedok. zyskiwać, Z. bitwę = wygrać, odnieść zwycięstwo; 2) Z. co prawem = wygrać w sądzie, mieć przysądzone wyrokiem.
Zyskiwać, p. Zyskać.
Zyskowny, chciwy zysku, interesowany.
Zyszka, zyzka, zyzek, zez, człowiek zezowaty.
Zyść, zejść.
Zyz, p. Zez.
Zyza, p. Zeza.
Zyzek, p. Zyszka.
Zyzka, p. Zyszka.
Zzbawić czego = pozbawić.
Zzacniać, p. Zzacnić.
Zzacnić, niedok. zzaniać, uzacnić.
Zziąbić, zziębić, przeziębić, zaziębić.
Zziębić, p. Zziąbić.
Zzobać, zdziobać.
Zzowić, zezwać.
Zzucholić, zźwiekać, zżuć.
Zzuwacz, wyzuwacz, łupiezca, zdzierca, rabuś.
Zzuwalnia, miejsce do rozbierania się w łaźni; miejsce przy szrankach szermierskich, gdzie się szermierze przed walką rozbierali.
Zźwiekać, p. Zzucholić.
Zżasnąć się, przerazić się, zatrwożyć się.
Zżąć, niedok. zżymać, zdżymać, 1) ścisnąć, zmiąć, zgnieść.
Zżedz, spalić. []Zżenić się, niedok. zżeniać się, złączyć się związkiem małżeńskim.
Zżedz się, sparzyć się.
Zżeniać się, p. Zżenić się.
Zżony, spalony.
Zżymać się, trząść się, dygotać (Z. się w febrze).
Zżyrać, p. Zeżreć.

Źbło, dźbło, źdźbło, zdziobło, zdziebłko, źdźbło, zdziebło.
Źle, 1) niezupełnie, ledwie, nie ze wszystkiem (Ź. zdrowy, żywy; Ź. zagojona rana; jeszcze Ź. świtało, gdym...); 2) natychmiast, zaraz (czemu mię Ź. nie zabijacie, na co mię chowacie?).
Źleczynny, złoczynny, właściwy złoczyńcy, zbrodniczy.
Źleczyństwo, złoczyństwo, zbrodnia.
Źrebie, p. Źrzebie.
Źreć, p. Źrzeć.
Źroczysty, źrzoczysty, zroczysty, przezroczysty, przejrzysty.
Źrzadło, zwierciadło.
Źrzać, p. Źrzeć.
Źrzałość, dojrzałość.
Źrzały, dojrzały (owoc Ź.).
Źrzeb, p. Źrzebie.
Źrzebczyk, źrzebiec, źrzobek, starsze żrebię.
Źrzebiątko, żrebiątko.
Źrzebica, 1) kobyłka, młoda klaczka; 2) kobyła, klacz.
Źrzebić się, żrebić się.
Źrzebie, źrzeb, źrebie, pewna cząstka pola, łan, staje.
Źrzebiec, p. Źrzebczyk.
Źrzebię, zrzebię, żrebię.
Źrzebięcy, żrebięcy.
Źrzebna, żrebna (źrzebna klacz, oślica).
1. Źrzeć, patrzeć.
2. Źrzeć, źreć, źrzać, źrzenieć, dojrzewać.
Źrzejomy, p. Zrejomy.
Źrzelszy, dojrzalszy. []Źrzenica, źrenica.
Źrzenieć, p. Źrzeć.
Źrzetelny, p. .
Źrzobek, p. Źrzebczyk.
Źrzoczysty, p. Źroczysty.
Źrzódelny, źrzódlny, źrzódlany, źrzódłowy, źródlany.
Źrzódełko, źródełko.
Źrzódlany, p. Źrzódelny.
Źrzódlisko, źródlisko.
Źrzódlny, p. Źrzódelny.
Źrzódło, źródło.
Źrzódłomówca, etymolog.
Źrzódłosłów, źródłosłów.
Źrzódłowy, p. Źrzódelny.
Źwać kogo = źle o kim mówić.
Źwięk, p. Zwięk.
Źwirz, p. Zwirz.
Źwirzątko, zwierzątko.

Żaba, rodzaj zawiasy drewnianej u wrot lub drzwi zwyczajnych.
Żabie żyłki = żyłki krwawe pod językiem.
Żachliwy, lękliwy, bojaźliwy.
Żadać się, p. Żadzić się.
Żadliwość, p. Żadność.
Żadliwszy, szpetniejszy, wstrętniejszy, brzydszy.
Żadliwy, p. Żadny.
Żadność, żadliwość, szpetność, wstrętność, brzydkość.
1. Żadny, 1) żaden; 2) płeć żadna = rodzaj nijaki.
2. Żadny, żadliwy, szpetny, wstrętny, brzydki.
Żadzić się, żadać się, brzydzić się.
Żagawka, p. Żegawka.
Żagiel, płachta wielka jako nakrycie od deszczu lub słońca.
Żagiew, podnieta, pobudka, podsyta (dodać żagwi płomieniowi = dodać oliwy do ognia; Ż. miłości; pijaństwo Ż. do wszeteczeństwa).
Żaglisty, 1) pełen żagli, opatrzony żaglem, żaglami (nawa żaglista); 2) tyczący się żagla (bieg Ż.) (= bieg pod żaglem). []Żaglolotny, lecący pod żaglem (okręt Ż.).
Żagwica, p. Żegawka.
Żagwisty, pełen żagwi, zapalny.
Żak, 1) literat, sawant; 2) mała sieć  postać niewodu; 3) plondrowanie, rabunek (Tatarzyn rzucił się do żaku); 4) kleryk, rybałt.
Żakować, plondrować, rabować.
Żakuła, klecha; bakałarz.
Żalej, bardziej żal.
Żali, azali, czy.
Żalić, 1) napełniać żalem (Ż. komu serce); 2) boleć; Ż. się, 1) Ż. się czego = litować się nad czem; 2) żal się Boże = szkoda, nie warto (żal się, Boże, że nam co dobrego z nieba spada, ponieważ takiego klejnotu poszanować nie .
Żalnik, cmentarz.
Żaluzja, zelus, zazdrość, niepokój o cnotę którego z pary małżeńskiej (wzbudziła w mojej żonie żaluzję).
Żałoba, skarga, zaskarżenie, zażalenie (uczynić żałobę na kogo przed kim; przynieść, kłaść na kogo żałobę).
Żałobić, nabawiać żalu, zasmucać.
Żałobisty, żałobny (śmierć nas żałobistym worem odzieje).
Żałobliwy, 1) żałosny; 2) skarżący, powodowy (strona żałobliwa w sądzie).
Żałobnica, 1) kobieta w żalu, w smutku będąca; 2) oskarżycielka; 3) list żałobny = skarga (podać żałobnicę).
Żałobnik, 1) ten, co pozostaje w żalu, w smutku; 2) oskarżyciel, powód w procesie.
Żałobny, oskarżający (list Ż., p. Żałobnica).
Żałomsza, msza żałobna; egzekwje.
Żałosny, godzien litości, opłakany.
Żałościen, p. Żałościwy.
Żałościwy, żałościen, żałośliwy, żałosny; pobudzający do żalu. []Żałośliwy, p. Żałościwy.
Żałota, uczucie żalu, żałość.
Żałować, 1) albo żałować się na kogo = wnosić zażalenie, skarżyć się; Ż. się, 1) nie oszczędzać siebie, nie chcieć się narażać, poświęcać (Ż. się dla kogo, dla czego; nie żałują się na śmierć).
Żara, żarza, zorza północna.
Żarciwszy, żarczejszy, żarliwszy.
Żarczejszy, p. Żarciwszy.
Żardki, żartki, żwawy, rwący.
Żarki, p. Żarliwy.
Żarliwiec, człowiek żarliwy.
Żarliwy, 1) albo żarłoczy, żarki, żarławy, żarłoczny, obżarty; 2) żarzący się, pałający (ogień Ż.).
Żarławy, p. Żarliwy.
Żarłoctwo, żarłoczność.
Żarłoczka, kobieta żarłoczna, żarłok.
Żarłoczy, p. Żarliwy.
Żarłok, chciwiec, pożeracz, marnotrawca (Ż. krwi; Turczyn Ż. państw; Ż. majątku ojcowskiego).
Żarnkarz, który robi w żarnach mąkę lub krupy.
Żarnowo, żarna do mielenia.
Żarnowowy, tyczący się żarnowa, młyński.
Żarnówka, rękojeść żarn.
Żarny, pełen żaru, upalny, skwarny (Ż. promień słońca).
Żaropoświetny, przez zorzę północną oświecony.
Żarota, zażartość, żarliwość (z wielkiej żaroty mścił .
Żarstwa, żerstwo, piasek gruby, żwir.
Żarteczek, p. Żert.
Żartkomówność, wyrywanie się z mową, niewstrzemięźliwość w mówieniu.
Żartkonogi, szybkonogi.
Żartkoskrzydły, mający skrzydła żartkie, chybkie.
Żartomówność, żartobliwy sposób mówienia. []Żartomówny, mówiący żartobliwie.
Żartowliwy, żartowny, żartobliwy.
Żartownica, żartowniczka, kobieta żartobliwa.
Żartowniczek, p. Żartownik.
Żartowniczka, p. Żartownica.
Żartownik, żartowniczek, człowiek żartobliwy.
Żartowny, p. Żartowliwy.
Żartule, p. Żert.
Żartuleńki, p. Żert.
Żartwa, żertwa, żarzyna, żarzyzna, ofiara palona na ołtarzu, całopalenie.
Żarz, żarzew, żarzowie, żarzywie, żarzywo, żar, żarzewie.
Żarza, p. Żara.
Żarzątek, węgiel przygasły.
Żarzew, p. Żarz.
Żarzewny, żarzący,  (ogień bez żarzewnej karmi osiada).
Żarzliwość, żarliwość.
Żarzowie, p. Żarz.
Żarzyć się, jątrzyć się, srożyć się (gdy się bóle najbardziej żarzyły...).
Żarzyna, p. Żartwa.
Żarzysty, pełen żaru, żarzewia, żarzący (ogień Ż.; chuć żarzysta).
Żarzywie, p. Żarz.
Żarzywo, p. Żarz.
Żąbr, żubr.
Żąd, żądza.
Żądać, żędać, 1) Ż. o co = prosić usilnie; 2) żądać wiedzieć (żądał, co się stało); 3) Ż. komu czego = życzyć; 4) potrzebować, wymagać (roślina żąda odpowiedniego klimatu).
Żądalny, wyrażający żądanie, żądający (nota żądalna do dworu zagranicznego).
Żądlisty, żądłasty, mający żądło (chrząszcz Ż.; sztych Ż.).
Żądliwość, żądza, pożądliwość, chęć.
Żądliwy, żądościwy, żądzien, 1) żądny, chciwy; 2) upragniony, pożądany, godny żądania, przyjemny (nadszedł czas Ż.; ranki jego żądliwsze nad złoto, słodsze nad miód; woń żądliwa). []Żądłasty, p. Żądlisty.
Żądoba, żądność.
Żądościwy, p. Żądliwy.
Żądość, żądza, pożądliwość.
Żądzien, p. Żądliwy.
Żdać, czekać.
Żebry, żebranina, żebractwo.
Żebrzeć, żebrać.
Żeby, czyżby? doprawdy? (umarł. — Ż?).
Żega, p. Zega.
Żegawica, p. Żegawka.
Żegawka, żagawka, żegawica, żagwica, pokrzywa.
Żeglarka, żeglówka, żegluga.
Żeglarskie, po żeglarsku.
Żeglówka, p. Żeglarka.
Żegnać, 1) chrzcić, święcić (Ż. dzwon, wodę); 2) Ż. dzieci = konfirmować; 3) zażegnywać (Ż. czary, chorobę).
Żegżułka, i, lm. i kukułka.
Żehało, żgadło, żegadło.
Żeland, dawna gra w karty.
Żelasty, p. Żelaźnisty.
Żelaza, okowy, kajdany.
Żelaznograda armata = żelaznym gradem (kulami) ziejąca.
Żelazny: koło żelazne = gwiazda polarna, gwiazda żeglarska.
Żelazociąg, magnes.
Żelazowy, żelazny.
Żelaźnik, p. Żeleźnik.
Żelaźnisty, żelasty, żelazisty.
Żelestwo, żelastwo.
Żeleźnictwo, przemysł żelazny, handel żelazem.
Żeleźnik, 1) albo żelaźnik, ten, co się trudni przemysłem lub handlem żelaznym; 2) kocieł, panew żelazna.
Żeliszcze, żeleźce.
Żeła, p. Żyła.
Żełw, żełwica, żołwica, siostra męża, szwagierka.
Żełwica, p. Żełw.
Żemełka, bułeczka.
Żemlany, żemłowy, tyczący się żemły = bułki.
Żemła, bułka, placek.
Żemłowy, p. .
Żencica, p. Żynczyca. []Żencyca, p. Żencica.
Żenich, pan młody, oblubieniec.
Żeniczyzna, p. Żeńczyzna.
Żenie, p. Żonie.
Żeniec, żnarz, żynarz, żniwacz, żniwak, żniwiec, żeńcarz, żniwiarz.
Żenin, żeniny, żeński, żonin, należący do żony, tyczący się żony.
Żeniny, p. Żenin.
Żenny, żonaty.
Żeńcarz, p. Żeniec.
Żeńczy, tyczący się żeńców, żniwiarski.
Żeńczyzna, żeniczyzna, żeńszczyzna, osoba płci żeńskiej.
Żeński, p. Żenin.
Żeństwo, stan człowieka żonatego, małżeństwo.
Żeńszczyzna, p. Żeńczyzna.
Żerca, 1) pożeracz (czas Ż. wszystkiego); 2) albo żerzec, kapłan, ofiarnik; drużba, marszałek weselny.
Żerecki, kapłański, ofiarniczy (urząd Ż.).
Żeremię, osada bobrów.
Żerny, żyrny, żerowny, żyrowny, 1) dający żer obfity, tuczący (pastwisko żerne); 2) tuczny, tłusty; 3) albo żerowy, tyczący się żeru; 4) pożerający (czas Ż. = trawiący wszystko).
Żerowny, p. Żerny.
Żerstwo, p. Żarstwa.
Żert, żarteczek, i w licz. mnogiej żartule, żartuleńki, żart, żarcik.
Żertować, żartować.
Żertwa, żartwa, ofiara palona na ołtarzu.
Żertownik, stół w cerkwi, na którym przygotowują ofiarę bezkrwawą.
, p. Żerca.
Żeżone ofiary, całopalenia.
Żęć, to, co zżęto; trawa zżęta, sianożęć.
Żędać, p. Żądać.
Żgadło, p. Żehało.
Żglić, tlić, żarzyć; Ż. się, tlić się, żarzyć się.
Żglisko, żgliszczko, żgliszcze, miejsce palenia umarłych.
Żgliszcze, p. Żglisko.
Żgliszczko, p. Żglisko.
Żłobowacina, żłobowina, miejsce wyżłobione. []Żłobowina, p. Żłobowacina.
Żłop, 1) żłopanie, żłopnięcie; 2) to, co się żłopie; 3) żłopy = sapiska, wpadliny, źródliska, zdroiska.
Żłób, 1) rynna; 2) kanał, koryto.
Żłód, żłódź, deszcz zlodowaciały, grad.
Żłódź, p. Żłód.
Żmienda, żmiendactwo, żmindactwo.
Żmiendactwo, p. Żmienda.
Żmii, żmijowy.
Żmij, wąż, gad, gadzina, jaszczurcze plemię ( skusił Adama).
Żmija, gatunek armaty.
Żminda, żmienda, żmindactwo, skąpstwo.
Żmindliwy, żmindacki.
Żmurek, p. Zmrużek.
Żnarz, p. Żeniec.
Żnia, żniwo.
Żniwacz, p. Żeniec.
Żniwaczka, żniwka, żniwiarka.
Żniwak, p. Żniwacz.
Żniwiec, p. Żniwacz.
Żniwka, p. Żniwaczka.
Żniwny, tyczący się żniwa.
Żniwować, odbywać żniwo.
Żobro, p. Ziebro.
Żog, palenie, ogień (swym żogiem go podniecała).
Żoła, znój, pot.
Żołd, 1) Ż. wieść = służyć w wojsku, być żołnierzem; 2) wojskowość, służba wojskowa; 3) wojsko, siła zbrojna; 4) służba.
Żołdat, p. Zołdat.
Żołdnierz, żołnierz.
Żołdować, służyć w wojsku.
Żołdownik, żołnierz na żołdzie będący.
Żołnieraka, żołnierzyna.
Żołnierczyk, żołnierzyk.
Żołnierska, stan żołnierski, służba wojskowa, żołnierstwo.
Żołnierskie, po żołniersku.
Żołnierzyn, żołnierski.
Żołtarz, psałterz.
Żołwica, p. Żełw.
Żona, kobieta, białogłowa.
Żonetka, 1) kobietka; 2) żoneczka.
Żonie, żenie, gna, pędzi. []Żorula, biedna żórawica (samica żórawia).
Żółciany, żółciowy.
Żółcina, żółtość.
Żółklina, żółtość, zajście żółtością.
Żółtasy, żółtawy.
Żółtnąć, żółtnieć, żółknąć.
Żółtnieć, p. Żółtnąć.
Żółtobrzuch, ten, co dogadza brzuchowi, gębie, rozkosznik.
Żrawy, żrący, wyżerający, trawiący.
Żreć, żre go w brzuchu = rznie; Ż. się, gryźć się, frasować się, martwić się.
Żucha, p. Żuchwa.
Żuchać, żuchleć, żuć pomału, przeżuwać.
Żuchawica, p. Żuchwa.
Żuchel, kawał (Ż. chleba).
Żuchleć, p. Żuchać.
Żuchwa, żucha, żuchawica, szczęka górna.
Żuć, żwać o kim = wziąć kogo na język, wycierać sobie kim zęby, źle o kim mówić; Ż. się, gryźć się, trapić się, frasować się.
Żuka, ażuka, hażuka, rodzaj długiej sukni wierzchniej.
Żuława, nizkie wybrzeże z błot i bagnisk (Ż. gdańska).
Żuławczyk, żuławianin, mieszkaniec żuławy.
Żuławianin, p. Żuławczyk.
Żuławski, tyczący się żuławy.
Żupica, żupan, kitlik.
Żurzyć się, być markotnym, kwasić się, jątrzyć się, gniewać się (koń się żurzy = strzyże uszami).
Żuwka, zupka.
Żuzel, 1) Ż. kamienny = pumeks; 2) koniec palącego się knota u świecy.
Żuzelica, żuzel.
Żużelasty, żużylisty, żużelowaty, podobny do żuzla, pełen żuzla.
Żużelowaty, p. Żużelasty.
Żużmant, gatunek sukni kobiecej.
Żużylisty, p. Żużelasty.
Żwacz, obmówca, plotkarz.
Żwać i Ż. się, p. Żuć. []Żwawliwy, mielący ciągle ustami.
Żwawy, zębaty.
Żwadło, żwawiedło, pierwszy żołądek u przeżuwających, żwacz.
Żwawiedło, p. Żwadło.
Żwer, żwir.
Żwerowaty, żwirowaty.
Żybura, napój zły, lura.
Życiowrotny, przywracający życie, odradzający.
Życzka, tasiemka.
Życzkowy, tasiemkowy.
Życzność, życzliwość, 1) życzliwość; 2) życzenie (wedle życzności to sprawił).
Życzliwość, p. Życzność.
Życzliwy, 1) życzący komu czego; 2) pożądany.
Życzny, życzliwy.
Życzyć, 1) Ż. komu = być życzliwym, sprzyjać; 2) Ż. komu = radzić, perswadować życzliwie (życzył i upominał aby się poddali); 3) pozwolić; 4) udzielić do używania, użyczyć, pożyczyć (Ż. książki); 5) Ż. komu czego = cieszyć się z posiadania czego przez kogo, nie zazdrościć mu.
, 1) Ż. gdzie = mieszkać, przebywać; 2) żyje ogień w popiele, w próchnie, w knocie ruszniczym = trwa, jest, nie zgasł, tli się; 3) żyję ja = jakem żyw, póki ja żyję, ja w tem (żyję ja, a będzie napełniona ziemia wasza).
, rzyć, zadek.
Żyd: Żyda grzebać = knuć konszachty, działać potajemnie.
Żydło, 1) p. Żyt; 2) życie, żywność.
Żydowczyzna, żydowszczyzna.
Żydowstwo, kraj żydowski.
Żydy, gawiedź, tłuszcza.
Żylany, żylasty.
Żyła, żeła, 1) Ż. pięta, sucha = nerw; 2) sucha Ż. = bykowiec, surowiec, kańczug.
Żyłować, robić żylastym (rogi żyłowane).
Żynać, żąć.
Żynarski, żniwiarski.
Żynarz, p. Żeniec.
Żyncica, p. Żynczyca. []Żynczyca, żyncica, żyntyca, żencica, żencyca, żętyca.
Żyntyca, p. Żynczyca.
Żyr, żer, żarcie.
Żyrandola, p. Żyrondel.
Żyrondel, żyrandola, żyrondol, żyrandol.
Żyrondol, p. Żyrondel.
Żyrca, rządca stołu.
Żyrny, p. Żerny.
Żyrować, żerować, szukać żeru.
Żyrowisko, żerowisko.
Żyrowny, p. Żerny.
Żysiek, p. Żyś.
Żyskość, rzeźkość.
Żyś, żysiek, Żydek.
Żyt, żydło, życie.
Żytnica, śpichlerz na zboże.
Żytny, 1) żytni; 2) zbożowy; 3) obfitujący w zboże; 4) pożywny.
Żyto, zboże wogóle (reż jest Ż. każdemu znajome).
Żyw czem = żyjący czem, żywiący się czem, używający czego za pokarm (rybami tylko i jarzynami żywi).
Żywca, żywiciel.
Żywiący, żyjący, żywy.
Żywić kogo = zostawić go przy życiu, nie pozbawiać go życia.
Żywie! niech żyje! (vivat!).
Żywiec, 1) płód żywy, pisklę wylęgłe; 2) żywopłot.
, żywocina, żywina, zwierzę.
, żywie, żyję, żyje.
Żywina, p. Żywię.
Żywiolny, żywiołowy.
Żywioł, 1) to, co żywi, podsyca; 2) żywność.
Żywizna, zapas żywności.
Żywnie, 1) skoro tylko (gdy Bóg Ż. każe krzemieniowi, ten wielkością wód lunie); 2) dziwnie, bardzo (Ż. mi się ta książka podoba).
Żywocina, p. Żywię.
Żywojadacz, pożeracz tego, co żywe.
Żyworodny, 1) wydający swój płód żywym; 2) wrodzony (wściekłość lwa żyworodna).
Żywot: do żywota = do śmierci, dożywotnie.
Żywotni, żywotny, żywotodajny, żywotworny,   [], żywotosprawny, życiodajny, ożywiający.
Żywotny, 1) p. Żywotni (chleb Ż.); 2) żyjący, żywy; 3) koń Ż. = na którym kto sam zwykle jeździ.
Żywotodajny, p. Żywotni.
Żywotosprawny, p. Żywotni.
Żywotworny, p. Żywotni.
Żywotworzący, p. Żywotni.
Żywszy, który żył.
Żywy, 1) oczywisty, widoczny, istny,  (żywe kłamstwo; żywa prawda); 2) możliwy, żywny (wszelkim żywym sposobem); 3) żywe węgle, Ż. ogień = tlący się, palący się, żarzący się; 4) Ż. kamień, żywa opoka = rodzima, naturalna.
Żyzno czego = obficie, jest w obfitości (Ż. kapłanów).
Żyzny, pożywny, sytny, posilny.

całość