Traktaty polsko-austriackie dotyczące I rozbioru
T R A K T A T

Między Nayiaśniey: Krolem Imcią y Rzecząpospolitą
Polską, y Nayiaśnieyszą Cesarzową Krolową
Węgierską y Czeską.
W Imie Troycy Swiętey.

Niech będzie wiadomo komu należy. Nayiaśniesza Cesarzowa Ieymość Apostolska krolowa Czeska y
Węgierska osadziwszy woyskiem swoim niektóre Powiaty Krolestwa Polskiego, za umową o tym
między Nią, Nayiaśnieyszą Imperatorową Całey Rossyi, y Nayiaśnieyszym Krolem Imcią Pruskim,
oświadczyć kazała memoryałem w Warszawie w miesiącu Wrześniu roku przeszłego podanym, prawa
y przyczyny, które Ią do tego postępku przywiodły.

Krol Iegomość Polski idąc za resultatum Senatus Consilii w miesiącu Październiku tegoż samego
roku, odpowiedział relative do przyszłego Seymu generalnego przez solenną protestacyą przeciwko
temu zagarnieniu. Wyniknęło ztąd niebespieczeństwo bliskie zerwa-nia przyiaźni y dobrey harmonii,
która trwała dotąd między Nayiaśnieyszym Krolem Imcią y Rzecząpospolitą Polską, y Nayiaśnieyszą
Cesarzową Ieymością Krolową. Ale po uwadze doskonałey z oboch Stron nad nieszczęśliwemi
skutkami, ktoreby wyniknąć z tego mogły; szczęściem duch zgody przemogł, y zgodzono się zatym
rozpocząć konferencye pacifikacyi w Warszawie na Seymie extraordynaryinym wyznaczonym, dla
tego przychylaiąc się do żądania trzech dworow kontraktuiących, y na nich pracować przez
Plenipotencyaryuszow y Kommissarzow do tego upoważnionych z oboch stron około nayprędszego
zaspokoienia rozterkow, do których były przyczyną teraźnieysze okoliczności. Na ten koniec
Nayiaśniey-szy Krol Imć y Rzeczpospolita Polska upoważnili y zupełną moc dali. Ex Senatu: Wielebnym
w Bogu Antoniemu Ostrowskiemu Kuiawskiemu y Pomorskiemu, Andrzeiowi Stani-sławowi
Kostce Młodzieiowskiemu Poznańskiemu y Warszawskiemu, Ignacemu Massal-skiemu Wileńskiemu,
Pawłowi Felixowi Turskiemu Łuckiemu y Brzeskiemu, Antoniemu Onufremu Okęckiemu
Chełmskiemu Biskupom, Wielmożnym Antoniemu Iabłonowskiemu Poznańskiemu, Ignacemu
Twardowskiemu Kaliskiemu, Stanisławowi Lubomirskiemu Kiiowskiemu, Andrzeiowi
Moszczeńskiemu Inowrocławskiemu, Alexandrowi Xięciu Sa-pieże Połockiemu, Hetmanowi Polnemu
Litewskiemu, Iozefowi Niesiołowskiemu Nowo-grodzkiemu, Iozefowi Podoskiemu Płockiemu,
Macieiowi Lanckorońskiemu Bracławskie-mu, Augustowi Sułkowskiemu Gnieźnieńskiemu,
Woiewodom, Iozefowi Mielżyńskiemu Poznańskiemu, Iozefowi Stępkowskiemu Kiiowskiemu,
Andrzeiowi Zienkowiczowi Smo-leńskiemu, Iozefowi Wilczewskiemu Podlaskiemu, Teodorowi
Szydłowskiemu Mazowiec-kiemu, Kasztellanom Większym. Urodzonym Symeonowi Szydłowskiemu
Zarnowskiemu, Rafałowi Gurowskiemu Przemęckiemu, Adamowi Łąckiemu Czechowskiemu,
Szymonowi Dzierzbickiemu Brzezińskiemu, Iozefowi Dąbskiemu Kowalskiemu, Antoniemu
Lasockie-mu Gostyńskiemu, Kazimierzowi Karasiowi Wizkiemu, Ianowi Chryzostomowi Kraiewskiemu
Raciązkiemu, Franciszkowi Podoskiemu Ciechanowskiemu, Kasztellanom Mniey-szym. Ex
Ministerio: Wielmożnemu Stanisławowi Lubomirskiemu Marszałkowi Wielkiemu Koronnemu,
Wielebnemu w Bogu Andrzeiowi Młodzieiowskiemu Kanclerzowi Wielkiemu Koronnemu,
Wielmożnym Michałowi Xięciu Czartoryskiemu Kanclerzowi Wielkiemu Wielkiego Xięstwa
Litewskiego, Ianowi Borchowi Koronnemu, Ioachimowi Chreptowi-czowi Litewskiemu
Podkanclerzym, Teodorowi Wesslowi Podskarbiemu W. Koronnemu, Władysławowi Gurowskiemu
Marszałkowi Nadwornemu W. X. Litewskiego. Ex equestri Ordine: Urodzonym Stanisławowi
Łętowskiemu Podkomorzemu, Alexandrowi Łętowskie-mu Podczaszemu Krakowskim, Posłom z
Woiewodztwa Krakowskiego; Kazimierzowi Ra-czyńskiemu Pisarzowi W. Koronnemu, Adamowi
Zakrzewskiemu Podstolemu Kaliskiemu, Floryanowi Zakrzewskiemu Podczaszemu Wschowskiemu,
Antoniemu Prusimskiemu Sta-roście Niszczowickiemu, Posłom z Woiewodztwa Poznańskiego;
Tomaszowi Szumskiemu Oboźnemu Wileńskiemu, Iozefowi Narbuttowi Chorążemu, Iozefowi
Stypałkowskiemu Sę-dziemu Grodzkiemu, Lidzkim, Ierzemu Szaumanowi, Bogusławowi
Tomasiewiczowi Sę-dziom Grodzkim Brasławskim, Posłom z Woiewodztwa Wileńskiego; Marcinowi
Lubomir-skiemu Generałów-Lieutenantowi w woysku Koronnym, Ianowi Krosnowskiemu Podstolemu
Opoczyńskiemu, Xaweremu Kochanowskiemu Woyskiemu Wyższemu, Antoniemu Ra-dońskiemu
Pisarzowi Ziemskiemu, Radomskim, Szczepanowi Chomętowskiemu Woyskie-mu Mnieyszemu
Stęzyckiemu, Iakubowi Hadziewiczowi Skarbnikowi Wiślickiemu, Win-centemu Gołuchowskiemu
Posłom z Woiewodztwa Sandomirskiego; Franciszkowi Saleze-mu Miaskowskiemu Staroście
Gnieźnieńskiemu, Antoniemu Sieraszewskiemu Generałowi-Adiutantowi naszemu, Alexandrowi
Gurowskiemu Podkomorzemu, Piotrowi Korytowskie-mu Podsędkowi Gnieźnieńskiemu, Ianowi
Korytowskiemu Chorążemu Kaliskiemu, Posłom z Woiewodztwa Kaliskiego; Walentemu
Gozimirskiemu Woyskiemu Wschowskiemu Po-słowi z Woiewodztwa Gnieźnieńskiego, Iozefowi
Ieleńskiemu Sędziemu Grodzkiemu Troc-kiemu, Iozefowi Ielskiemu Chorążemu, Kazimierzowi
Wolmerowi Sędziemu Ziemskiemu Grodzińskim. Posłom z Woiewodztwa Trockiego; Ignacemu
Sucheckiemu Stolnikowi Sie-radzkiemu, Ianowi Tymowskiemu Stolnikowi y Sędziemu Grodzkiemu
Piotrkowskiemu, Posłom z Woiewodztwa Sieradzkiego; Franciszkowi Ierzmanowskiemu Pisarzowi
Grodz-kiemu Przedeckiemu, Posłowi z Woiewodztwa Łęczyckiego; Stanisławowi Dąmbskiemu
Chorążemu Brzeskiemu Kuiawskiemu, Antoniemu Biesiekierskiemu Skarbnikowi Kowal-skiemu,
Posłowi z Woiewodztwa Brzeskiego Kuiawskiego; Piotrowi Sumińskiemu Podcza-szemu
Dobrzyńskiemu, Posłowi z Ziemi Dobrzyńskiey; Macieiowi Zyniewowi Staroście Berznickiemu,
Posłowi z Powiatu Starodubowskiego; Antoniemu Tołoczkowi Woyskiemu, Michałowi Bułharynowi
Pisarzowi Ziemskiemu Wołkowyskim, Posłom z Woiewodztwa Nowogrodzkiego; Ignacemu
Rychłowskiemu Chorążemu Piotrowskiemu, z Ziemi Czer-skiey, Woyciechowi Szamockiemu
Chorążemu, Zygmuntowi Staniszewskiemu Sędziemu Ziemskiemu Warszawskim, z Ziemi
Warszawskiey, Franciszkowi Wilczewskiemu Podko-morzemu Wizkiemu, z Ziemi Wizkiey;
Krzysztofowi Frankowskiemu Burgrabiemu Grodz-kiemu Warszawskiemu, z Ziemi Zakroczymskiey;
Pawłowi Rościszewskiemu Podstolemu Przasnyckiemu, z Ziemi Ciechanowskiey: Antoniemu
Sułkowskiemu Generałowi Lieute-nantowi w woysku Koronnym, z Ziemi Łomżyńskiey: Ignacemu
Łępickiemu Staroście Ro-żańskiemu, Wiktorowi Karniewskiemu Pisarzowi Ziemskiemu y
Grodzkiemu Różańskim, z Ziemi Rożańskiey; Ignacemu Zielińskiemu Sędziemu Ziemskiemu
Liwskiemu z Ziemi Liw-skiey; Michałowi Karskiemu Chorążemu Rożańskiemu, Iackowi
Iezierskiemu Miecznikowi Łukowskiemu z Ziemi Nurskiey, Posłom z Woiewodztwa Mazowieckiego;
Pawłowi Sie-strzewitowskiemu Podsędkowi Mielnickiemu, Posłowi z Woiewodztwa Podlaskiego;
Ioze-fowi Łuszczewskiemu Sędziemu Ziemskiemu, Adamowi Lasockiemu Stolnikowi Sochaczewskim,
Augustowi Dąmbskiemu Staroście Gostyńskiemu, Wawrzyńcowi Zabłockiemu
Podczaszemu Gąbińskiemu, Posłom z Woiewodztwa Rawskiego, Franciszkowi Niemcewi-czowi
Sędziemu Ziemskiemu Brzeskiemu Litew. Posłowi z Woiewodztwa Brzeskiego Li-tewskiego;
Maxymilianowi Xięciu Woronieckiemu Chambelanowi naszemu, Xciu Anto-niemu
Czetwertyńskiemu, Pawłowi Sudymontowiczowi Czeczelowi Horodniczemu Zwino-grodzkiemu,
Xciu Michałowi Czetwertyńskiemu, Posłom z Woiewodztwa Bracławskiego; Tadeuszowi
Wołodkiewiczowi Krayczemu Mińskiemu, Konstantemu Ieleńskiemu Podko-morzemu, Adamowi
Linkiewiczowi Pisarzowi Ziemskiemu Mozyrskim, Mikołaiowi Pru-szanowskiemu Podczaszemu:

Ierzemu Wierpszy Krayczemu Rzeczyckim, Posłom z Woie-wodztwa Mińskiego. A Nayiaśnieysza
Cesarzowa Ieymość Krolowa Węgierska y Czeska dała zupełną moc Panu Baronowi Karolowi
Rewitzkiemu de Rewisnye Chambelanowi swemu aktualnemu, Posłowi Extraordynaryinemu, y
Ministrowi Pełnomocnemu u Dworu Polskiego, którzy to Kommissarze y Plenipotencyaryuszowie, tak
należycie upoważnieni, zamieniwszy plenipotencye wzaiemnie, y po mianych kilkakrotnych
konferencyach, zgodzi-li się nakoniec na następujące artykuły:

Artykuł I.
Będzie odtąd y na zawsze pokoy niewzruszony, prawdziwa iedność y doskonała przyiaźń między
Nayiaśnieyszym Krolem Imcią Polskim, Wielkim Xiążęciem Litewskim y Iego Następcami, tudzież z
Rzecząpospolitą Polską z iedney strony, a między Nayiaśnieyszą Cesarzową Ieymcią Krolową
Apostolską Węgierską y Czeską, Iey Dziedzicami y Następ-cami y wszystkiemi Iey Państwami z
drugiey, tak iż odtąd dwie Nayiaśnieysze Strony kon-traktujące nie popełnią, ani dopuszczą popełnić
przez swoich ludzi żadnego nieprzyjaciel-skiego kroku, iedna przeciw drugiey directe albo indirecte, y
że nie uczynią ani dopuszczą żadnego postępku przeciwnego teraźniejszemu traktatowi, ale raczey
zachowywać go będą nienaruszenie w każdym punkcie, zostawać będą z sobą nazawsze w dobrey i
doskonałey harmonii, y starać się będą o utrzymanie honoru, pożytku y beśpieczeństwa wzaiemnego,
iako też o odwracanie iedna od drugiey wszelkiey szkody y uszczerbku.

Artykuł II
Naywyższe Strony kontraktujące chcąc poprzedzić y oddalić wszelkie sprzeczki mogące nadwerężyć
teraz y na przyszły czas między Niemi przyiaźń y dobre porozumienie, a sądząc, że nie ma
zdolnieyszego sposobu do uskutecznienia tego pożądanego zamierzenia, iak zniszczenie wszelkich
pretensyi, które iedne do drugich zakładać mogą.Więc Krol Polski tak imieniem swoim, iak y swoich
Następcow, y Stany Krolestwa Polskiego y W. X. Lit. ustępuią ninieyszym traktatem nieodwołanie y
wiecznie Iey Cesarskiey Mci Krolowy Apo-stolskiey Węgierskiey y Czeskiey, y iey Następcom y
Dziedzicom oboiey płci, bez powrotu w żadnym przypadku, kraie, Woiewodztwa y Powiaty, które
Ona, podług wydanego uniwer-sału dnia 11 Września roku 1772 obięła, na zastąpienie y wyrownanie
pretensyom Koron Węgierskiey y Czeskiey, y ktore zawieraią się w granicach niżey wyznaczonych,
to iest: brzeg prawy Wisły do Śląska aż do Sendomierza y zbiegu Sanu, a ztamtąd prowadząc prostą
linią od Fronepola do Zamościa, a ztamtąd do Rubieszowa y aż do rzeki Bugu, y idąc z tam-tey strony
rzeki prawdziwemi granicami Rusi Czerwoney (ktore są też same, co y Wołynia y Podola) aż do
okolicy Zbaraża, ztamtąd prostą linią nad Dniestrem wzdłuż małey rzeczki przerzynaiącey małą część
Podola nazwane Podgorze, aż do zbieg swego w Dniestr, potym zwyczayne granice między Pokuciem
y Moldawą, ktore granice będą wyznaczone y wy-tknięte podług sytuacyi mieysca, wiadomości
zebranych z naydawnieyszych rozgraniczeń, y podług tego, co koniecznie uczynić należy dla
uniknienia nieprzyzwoitości, które z pomie-rzania superioritatis territorialis obu narodow we
wszystkich tych mieyscach, które z ich przyległościami przeyść maią pod panowanie pomienioney tey
Cesarzowy Ieymci y Krolo-wy Apostolskiey wyniknąćby mogły, y żeby żadney w tym nie pozostało
wątpliwości y nie-pewności, zgodzono się na wyznaczenie z obu stron Kommissarzow dla udziałania
na miey-scu dobrey mappy granic oboyga narodow, która się stanie prawem na przyszły czas wyznaczaiącym
granice Prowincyi od Iego Krolewskiey Mci y Rzeczypospolitey Polskiey ustą-pionych.
Więc Krol Imć Polski z Stanami Krolestwa tego y W. X. Lit. Cesarzowy Krolowy Apostolskiey y Iey
Dziedzicom ustępuią wszystkie kraie y Powiaty zawarte w zwyż pomie-nionych granicach ze wszelką
własnością, samowładztwem y niepodległością, ze wszyst-kiemi miastami, fortecami, wsiami,
rzekami, ze wszystkiemi wazallami, poddanemi y oby-watelami, ktorych uwalniaią od homagium y
przysięgi na wierność Iego Krolewskiey Mci y Rzeczypospolitey Polskiey uczynioney, ze wszelkiemi
prawami tyczącemi się spraw cywil-nych, politycznych y duchownych, ze wszystkim zgoła, co do
panowania zupełnego nad temi kraiami należy. Obiecuią nie zakładać nigdy żadnych pretensyi pod
iakimkolwiek pre-textem do tych Prowincyi, ktore teraźnieyszym traktatem są ustąpione.

Artykuł III.
Nayiaśnieyszy Krol Imć Polski y Stany Polskie, y Litewskie odstępuią rownie y spo-sobem iak
naymocnieyszym od wszelkiey pretensyi, ktorą mogą mieć albo formować, czyli to teraz, czyli na
potym do iakieykolwiek Prowincyi y Stanow, ktore Nayiaśnieyszy Dom Austryacki aktualnie
posiada.

Artykuł IV.
Iako Cesarzowa Ieymość Krolowa Apostolska oświadcza y wyznaie, iż pozyskała mocą ninieyszey
cessyi wszystkich kraiow y Powiatow w wyżey wyrażonych granicach zawartych, a ztym także okolic
y miast do Hrabstwa Spiskiego należących, ktore w tychże granicach zamykaią się, sprawiedliwą y
proporcyonalną wyrownywaiącą cząstkę za wszyst-kie pretensye Koron swoich Węgierskiey y
Czeskiey, tak wyrzeka się z swoiey strony nie tylko za siebie, ale też za swoich Dziedzicow y
Następcow wszelkiey pretensyi, ktorą mieć mogła, lub ma ieszcze do Krolestwa Polskiego y W. X.
Lit. pod iakimkolwiek bądź pozo-rem.

Artykuł V.
Dyssydenci y Grecy Nie-Unici będą używać w Prowincyach ustąpionych wszystkich własności y
possessyi, co się tycze stanu cywilnego, a względem religii, będą zupełnie zachowani in statu quo: to
iest w tymże samym używaniu wolnym cultus et disciplinae, ze wszystkiemi y takiemi kościołami y
dobrami kościelnemi, które posiadali w czasie przeyscia pod Panowanie Nayiaśnieyszey Cesarzowey
Kro-lowy Apostolkiey w miesiącu Wrześniu w roku 1772 y Nayiaśnieysza Cesarzowa Krolowa
Apostolska nie będzie nigdy używać samowładztwa naprzeciw statum, in quo została religia
dyssydentow y Nie-Unitow w zwyż wyrażonych Państwach.

Artykuł VI.
Nayiaśnieysza Cesarzowa Krolowa Węgierska y Czeska gwarantyie wyraźnie y naymocnieyszym
sposobem Krolowi Imci Polskiemu, Iego Następcom y Rzeczy-pospolitey Polskiey wszystkie iey
possessye teraźniejsze w tey obszerności y stanie, w którym zostaią po zawarciu traktatow między
Rzecząpospolitą Polską, y Nayia-śnieyszemi Cesarzową Krolową Węgierską y Czeską, y
Imperatorową całey Rossyi, y Krolem Imcią Pruskim, a podobnie Nayiaśnieyszy Krol y
Rzeczpospolita Polska gwarantują Nayiaśnieyszey Cesarzowy Krolowy Apostolskiey y Iey
Następcom. Ninieysze possessye, w tey obszerności y stanie, w którym się po zawarciu tychże
traktatow znayduią.

Artykuł VII.
Nayiaśnieysza Cesarzowa Ieymość Krolowa Apostolska oświadczywszy chęć swoią przykładania się
przyiacielskiemi sposobami do przywrocenia spokoyności y dobrych rządow w Polszcze, na trwałym
y niewzruszonym fundamencie gwaranto-wać będzie wszystkie, y takie konstytucye względem formy
rządow, ktore ustano-wione będą w dostateczney zgodzie z Ministrami trzech kontraktuiących
Dworow na Seymie aktualnie agituiącym się w Warszawie, pod Związkiem Konfederacyi, y dla tego
będzie uczyniony akt osobny, zawierający rzeczone konstytucye, który ma być podpisany przez
Ministrow y Kommissarzow pełnomocnych, iako część traktowania tego składaiący, y będzie miał tęż
samę moc y walor, iakoby był tam wpisany słowo w słowo.

Artykuł VIII.
To wszystko co będzie ułożono, y ustanowiono w traktatach y konwencyach osobnych, które poźniey
mieysce mieć będą, tak co się tycze handlu obu narodow w ogulności, iak w szczegulności względem
handlu soli, będzie miało tęż samą moc y wagę, iak gdyby słowo do słowa w ninieyszy traktat wpisane
było.

Artykuł IX.
Ponieważ to wszystko wyrazić się nie mogło w teraźniejszym traktacie, co się tycze dobra y pożytku
dwoch Stanow, będzie więc uczyniony inny akt osoby, w kto-rym wypisze się to wszystko, co
obydwie strony ułożyły, lub co w dalszym przecią-gu ułożyć mogą, ten zaś akt rownie moc taką y
walor mieć będzie, iako y sam traktat.

Artykuł X.
Obie Nayiaśn. Strony kontraktuiące oświadczaią, iż w przypadku, że wza-iemni Kommissarze, którzy
nieodwłocznie wyznaczeni będą, nie będą mogli zgodzić się w tłomaczeniu artykułu II tego traktatu,
stosować się będzie potrzeba do pośrzed-nictwa dwoch innych Dworow kontraktuiących, a tym
czasem dzieło rozgraniczenia zatrzyma się, a gdyby w przyszłym czasie przypadły iakie spory między
dwoma Pań-stwami, albo ich poddanemi względem granic, wyznaczą się Kommissarze z obu stron,
którzy będą się starać ugodzić te zatargi po przyiacielsku.

Artykuł XI.
W okolicznościach zamieszania, ktoremi Krolestwo Polskie zakłocone było, y woyny między
Państwem Rossyiskim y Portą Ottomańską wszczętey, ta ogłosiw-szy manifest, którym zadaie
Nayiaśnieyszey Rzepltey Polskiey zgwałcenie traktatu Karłowickiego, a ztąd pochodzą wątpliowści y
niespokoyności tak o aktualnym by-ciu tego traktatu, iak o dalszym postępowaniu Porty, względem
Rzeczypospolitey, Nayiaśnieysza Cesarzowa Ieymość Krolowa Węgierska y Czeska obiecuie się wdać
wraz z Nayiaśnieyszą Imperatorową Ieymcią całey Rossyi, y Nayiaśnieyszym Kro-lem Imcią Pruskim,
do odwrocenia Porty od wszelkich nieprzyiaznych zamysłow przeciwko Nayiaśnieyszey
Rzeczypospolitey z przyczyny tego zarzutu, y otrzymać przez Ich wkładanie się, aby Porta
Ottomańska postępowała podług przepisow wspomnionego traktatu Karłowickiego, iako zawsze
trwaiącego y nigdy nienadwerę-żonego.

Artykuł XII.
Lubo ninieyszy traktat po Francuzku iest pisany, to żadney uymu napotym nie uczyni zwyczaiowi
używanemu od Nayiaśnieyszych Stron kontraktuiących.

Artykuł XIII.
Woyska Nayiaśnieyszey Cesarzowy Ieymci Krolowy Węgierskiey y Czeskiey wynidą z Polski, we
dwa tygodnie po ratyfikacyi teraźnieyszego traktatu.

Artykuł XIV.
Ninieyszy traktat będzie ratyfikowany przez Nayiaśnieyszego Krola Imci y Rzeczpospolitą. Polską z
iedney, a Nayiaśnieyszą Cesarzową Ieymć Krolową Wę-gierską y Czeską z drugiey strony, w
przeciągu sześciu tygodni, rachuiąc od dnia podpisu albo prędzey, ieżeli można, y będzie włożony w
konstytucye ninieyszego Seymu. Obie Nayiaśniejsze Strony kontraktuiące będą się starać o gwarancyą
Nayia-śnieyszey Imperatorowy Ieymci całey Rossyi, y Nayiaśnieyszego Krola Imci Pru-skiego.
Dla większey wiary tego, my Plenipotencyaryuszowie y Kommissarze umyślnie wyznaczeni y
autoryzowani do zawarcia tego traktatu, podpisaliśmy go, y pieczęć naszą przyłożyliśmy; w
Warszawie 18 Września 1773.

AKT OSOBNY
zawieraiący rożne ustanowienia.
W traktacie zawartym między Nayiaśnieyszym Krolem Imcią y Rzecząpospolitą Polską z iedney, a
Nayiaśniejszą Cesarzową Ieymcią Krolową Węgierską y Czeską z drugiej strony, iest w artykułach
VIII y IX ostrzeżenie względem ułożenia osobnego aktu, ktoryby zawierał w sobie to wszystko,
cokolwiek się ściąga do dobra i pożytku dwoch Potencyi, tudzież do handlu, y co nie może być
wciągnione w sam traktat, y że to wszystko, na co się obiedwie strony zgodzą, będzie miało tęż samę
moc y ważność, iakoby w samym traktacie zawarte było; przeto strony w ugodę wchodzące,
zgodziłyby się na artykuły następujące:

ARTKUŁ I.
Stan obywatelow Nayjaśn. Rzpltey przeniesionych pod panowanie Nayiaśn. Cesarzowy Ieymci
Krolowy Wegierskiey y Czeskiey, mocą traktatu wyżey wyrażonego, nie będzie podleyszy od
kondycyi dawnych poddanych Nayiaśn. Cesarzowy Ieymci, y ciż obywatele zażywać będą pod Iey
panowaniem tych wolności y prerogatyw, które z dobrem powszechnym poddanych teyże Cesarzowy
Ieymości zgadać się będą.

ARTYKUŁ II.
Obywatele, którzy maią, albo mieć będą swoie possessye razem w Stanach obydowch Potencyi
kontraktuiących, będą mogli żyć, y używać swoich dochodow według własnego upodobania w tey lub
owey stronie, gdzie im się podobać będzie założyć swoie mieszkanie, y w tym nie będą podlegać z tey
przyczyny nie maią żadnym nadzwyczaynym podatkom na nich włożonym.

ARTYKUŁ III.
Wolno będzie każdemu szlacheckiego lub mieyskiego tanu obywatelowi, y poddanemu Rzpltey
Polskiey przenieść się do Stanow Nayiaśnieyszey Cesarzowy Ieymci Krolowy Węgierskiey y
Czeskiey, y wzaiemnie nowym poddanym wolnym Cesarzowy Krolowy Ieymości założyć sobie
mieszkanie w Stanach Rzpltey, y przedać dobra swoie w przeciągu lat sześciu, rachuiąc od daty
terażnieyszego aktu, bez obowiązku płacenia, y zostawienia w kraiu cząstki iakiey sprzedanego
maiątku. Z tym wszystkim ci, którzy się będą chcieli przenieść z iednego kraiku do drugiego, powinni
będą wprzod uspokoić długi y pretensye, ktoreby się do nich znalazly w kraiu, z którego się wynoszą,
pod karą zatrzymania y zaaresztowania onychże prze zwierzchność mieysca, w ktorem mieszkali.

ARTYKUŁ IV.
Wolno będzie szlachcie Polskiey poddaney Rzpltey, która aktualnie zaszczycona będąc urzędami w
Polszcze, ma oraz swoie possessye w kraiach przeniesionych pod panowanie Nayiaśn. Cesarzowy
Ieymci, używać swoich dochodow, bez płacenia żadnego z dochodow z kraiku do kraiku
przeniesionych podatku, będzie oraz miała wolność sprawowania urzędow swoich, bez żadney
przeszkody z strony zwierzchności

ARTYKUŁ V.
Obywatele oboyga stanow będą mogli po całey rozległości tych respective Stanow, wolnie odbierać
summy dane na zastaw, wszystkie inne długi, dziedzictwa y sukcessye, tudzież posagi bez obowiązku
płacenia iakiey od tego kwoty, z tym dokładem, iż to uwolnienie od płacenia juris detractus nie będzie
się daley rozciągało, iak od lat sześciu do daty czasu, w którym używanie prawa tego stronom
interesowanym będzie się zaczynało. Na ten koniec wyznaczona będzie Kommissya do rozpatrzenia
się w długach obywatelow obydwoch Stanow, ażeby długi w wszelkiey rowności wzaiemnie były
wypłacone z stron obydwoch, y żeby kredytorowie iednei strony nie mogli wyciągać zapłaty, tylko w
proporcyi zaspokoionych długow z drugiei strony.

ARTYKUŁ VI.
W processach cywilnych zaczętych, lub ieszcze nastąpić mogących między obywatelami oboyga
Państw, zachowana będzie zwyczayna reguła, żeby strona powodowa poszła za zwioerzchnością
strony pozwaney, y każda winowayca powinien być karany na mieyscu występku. W reszcie
Nayiaśnieyśnieyszy Krol Imć y Rzplta Polska obiecuią starać się o skuteczne sposoby, ażeby
poddanym Nayiaśn. Cesarzowy Krolowy Ieymci Węgierskiey, y Czeskiey zawsze uczyniona byłz
prędka y dobra sprawiedliwość, a nadewszystko, żeby wyroki sądowe ultimae instantiae miały
exekucyą. Rownie Nayiaśn. CesarzowaKrolowa Iemć obiecuie należytą y prędką sprawiedliwość dla
obywatelów Polskich, ktorzyby w iey kraiach sprawy mieć mogli, y ogolnie z obydwoch stron
tranzakcye, sentencye, y exekucya dekretow wyszłych w Sądach ultimae instantiae, lub
potwierdzonych konstytucyami przed wzięciem possessyi kraiow ustąpionych Nayiaśn. Cesarzowy
Ieymości, Krolowy Węgierskiey utrzymane będą.

ARTYKUŁ VII.
Pieniądze skarbowe Rzpltey zastane w dzień wzięcia possessyi, to iest 13 Września roku 1772 w
kassach Prowincyi ustąpionych Nayiaśn. Cesarzowy Krolowy Ieymości Węgierskiey y Czeskiey, będą
wrocone na rozkaz Cesarzowy Ieymości.

ARTYKUŁ VIII.
To wszystko, co zastano w gotowych pieniądzach, ruchomościach, y żywnościach w ekonomiach
Krolewskich, iako też dochody y remanenta aż do 13 Września 1772 roku, Nayiaśnieyszemu Krolowi
Imci będzie bonifikowano, skoro Komissarze z obydwoch stron wyznaczeni, pomiarkowanie w tey
mierze uczynią.

ARTYKUŁ IX.
Dochody y remanenta żup Wieliczki, Bochni y Samborza, czyli w pieniądzach, czyli w produktach, aż
do dnia wzięcia possessyi, Nayiaśnieyszemu Krolowi Imci będą wrocone, iak prędko Komissarze
obydwoch stron szacunek tego wszystkiego uznaią.

ARTYKUŁ X.
Rekrutowanie żołnierzy, y werbowanie iakiekolwiek w Stanach obydwoch respective Potencyi pod
żadnym pretextem nie będzie wolne.

ARTYKUŁ XI.
Archiwa tyczące się dobr poddannych Rzeczypospolitey y ich fortun, ktore zostały się we Lwowie y
we wszystkich innych Grodach y Powiatach, które poszły pod panowanie Nayiaśnieyszey Cesarzowy
Krolowy Węgierskiej y Czeskiey będą wydane Rzeczypospolitey następuiącym sposobem.
Imo. Krol Imć y Rzplta Polska zalecą obywatelom Woiewodztw interess w tym maiącym, żeby
wybrali spomiędzy siebie osoby, które udawszy się na mieysca naznaczone, wraz z Deputatami
wyznaczonemi na tenże sam koniec przez Regencye Cesarzowy Ieymości Krolowy, zrewidować maią
wspomnione archiwa y Kancellarye, y to wszystko, co znaydą w protokułach, oryginalnych, y innych
papierach tyczących się obywatelow Rzeczypospolitey, coby zaś mogło być oddzielone od aktow
tyczących się samych poddanych Rzeczypospolitej, wydane będzie bez zapłaty, z podpisanym
inwentarzem z obydwoch stron, którego kopia iedna zweryfikowana zostanie przy każdey stronie.
2do. Protokuły y księgi, w których tranzakcye wzaiemnych dwoch Państw są razem zapisane, nie
mogą bydź wydane, wolno będzie na rekwizycyą rzeczonych osob, y każdemu w tym interess
maiącemu, extrakta autentyczne z nich wypisywać, za zapłaceniem pomiarkowanym praw
Kancellaryi, podług zwyczaju praktykowanego w Polszcze, y taxy ustanowioney przez prawo, to iest
od arkusza zawierającego w sobie 80 linii złoty Polski ieden. W czym wzaiemność we wszystkich
archiwach, y Kancellaryach Rzeczypospolitey dla obywatelow pod panowanie Cesarzowy Ieymości
Krolowy przeszłych, będzie od Krola Imci y Rzeczypospol. Polskiey nakazana
Dla wiary temu my Pełnomocnicy przez obydwie Nayiaśnieysze kontraktuiące Strony uroczyści
autoryzowani, ten akt osobowy własnemi rękami naszemi podpisaliśmy. Y pieczęciami herbow
naszych utwierdziliśmy. Dan w Warszawie dnia 16 Marca r. 1775.

AKT OSOBNY
zawieraiący to, co się do handlu dwoch Państw kontraktuiących stosować ma.
Ponieważ w traktaciena teraźnieyszym Seymie zawartym, y dnia 18 Września r. 1773 podpisanym,
przez artykuł VIII jest obwarowane ułożenie osobnego aktu, względem tego wszystkiego, co się do
handlu między Stanami Nayjaśniejszey Cesarzowy Imci Krolowy Apostolskiey, y Nayiaśnieyszego
Krola Imci y Rzeczypospolitey Polskiey ściągać może, przeto ciż sami Pełnomocnicy, w rzeczonym
traktacie wyrażeni, y na ten koniec umocowani, ustanowili y zawarli artykuły następujące:

I.
Chcąc rozkrzewić y wspierać handel między dwoma Państwami, Nayiaśn. dwie Strony kontraktuiące
stanowią: żeby od daty teraźnieyszego aktu, od wprowadzenia wszelkiego rodzaiu żywności i
towarow, bądź w produktach, bądź w manufakturach, nie płacono w obydwoch stron, tylko po cztery
od sta, według nowej taryffy, która gdy teraz zaraz nie może bydź ułożona, z specyfikowaniem ceny,
wagi, miary, lub liczby towarow, według rożnego ich rodzaiu, dla uprzątnienia wszelkiey trudności
lub tłomaczenia; z tym iednak ostrzeżeniem, ażeby rzeczone żywności y towary były produkcyi, albo
własney fabryki Polskiey, żeby to było zaświadczone, a świadectwo podpisane na komorach, y żeby
towary, które mogą bądx cechowane, tymże cechem naznaczone były, według form y kopiy, które
wzaiemnie będą komunikowane; dla tego stanęła ugoda, żeby w czasie 3 miesięcy rzeczona taryffa
była ułożona, y wzaiemnie zamieniona, która napotym za regułę służyć ma, iako pismo autentyczne do
teraźnieyszego traktatu należące. Na fundamencie teyże taryffy, która iedne tylko cło ustanawia, na
lądzie y na wodzie po wszystkich respective granicach obydwoch kraiow, zgodzono się wzaiemnie na
to, że każdy kupiec, który według taryffy zapłacił cło importacyi na iednym mieyscu, nie może bydź
więcey przymuszony, pod żadnym pozorem, do zapłacenia tegoż cła drugi raz na innym mieyscu.

II.
Nayiasnieysza Cesarzowa Imć Krolowa nie będzie wyciągała od wywożenia do Polski żywności, bądź
produkcyi, bądź fabryki Stanow iey dziedzicznych, iak 5/12 od sta. Wszelka wzaiemność płacenia od
wyiścia produkcyi Polskich od iey kraiow wychodzących waruie się.

III.
Co się tycze wina Węgierskiego, obwarowano, że Nayiaśnieysza Cesarzowa Imć Krolowa obiecuie
ułatwić, ile tylko można, wywożenie tegoż wina, a Polska z swoiey strony nie będzie wyciągała więcej
do wchodzenia onegoż w kray iey, iak puł czerw. zł. rownie od beczki, y antała.

IV.
Wolno będzie każdego czasu Polakom wywozić produkcyie, które się w Polszcze rodzą, albo w niey
są fabrykowane, do wszystkich kraiow Nayiaśnieyszey Cesarzowy Imci Krolowy, wyiąwszy towary
zakazane specyfikowane z obydwoch stron w nowey taryffie, y oneż przedawać byle zapłacili nie za
cło przez nową taryffę ułożone, to iest po 4 od 100, co ze wszech miar rownie zachowane bydź
powinno w Polszcze względem poddanych Nayiaśnieysz. Cesarzowy Imci Krolowy. Y ieżeliby na
ktorymkolwiek bądź mieyscu poddani dwoch respective kraiow, przez przedanie towarow nie wyszlo
na swoie; tedy bez wszelkiey przeszkody, y bez zapłacenia naymnieyszego cła, pod iakimkolwiek
bądź pretextem, będą mogli wracać się z niemi do siebie lądem, y wodą.

V.
Od wszystkich towarow, ktore z Krolestwa Polskiego przez kray Nayiaśnieyszey Cesarzowey
Krolowej Imci przechodzić będą, czyli lądem, czyli wodą, naywięcey ieden od sta płacić się będzie
tranzytu, według taryffy iuż na ten koniec oddaney, tudzież cło zwyczayne na utrzymanie gościńcow
tak, iak ie płacą sami poddani Nayiaśnieyszey Krolowey Imci. Rzeczone towary żadnym rewizyom y
ich possessorowie przysiędze nie będą podlegli, wyiąwszy w przypadku oczywistego oszukaństwa, w
czym z strony Polskiey wszelka będzie zachowana wzaiemność względem wszystkich towarow y
żywności przychodzących z kraiow dziedzicznych Nayiaśnieyszey Cesarzowy Imci Krolowy, y przez
kray Polski przechodzących.

VI.
Handel soli będzie zupełnie wolny od całey rozległości kraiow Rzeczypospolitey, tak dalece, że
każdemu wolno ią będzie przedawać bez przeszkody, y że każdemu wolno będzie kupować ią, y w nią
się opatrzyć, gdzie mu się podoba. Nayiaśnieyszy Krol Imć y Rzeczposp. Polska oświadczaią, że nie
pozwolą nigdy na monopolium tego towaru, y ułożyły obie Potencye, że od sprowadzenia soli
iakieykolwiek z kraiow Austryackich, wyiąwszy tę, ktora Wisłą sprowadzona będzie, y ktora od
wszelkiego podatku zupełnie wolna zostanie, nie będzie potrzeba płacić inszych podatkow
importationis vel exportationis, cła lub iakiegokolwiek poboru w Państwach Nayiaśnieyszey
Cesarzowy Imci Krolowy, y w Polscze, procz tych, które do tych czas były w używaniu w Xstwie
Litewskim, podług rożności gatunkow soli, y to cło ustanowione będzie od cetnara maiącego sto
funtow Warszawskich.

VII.
Towary sprowadzone rzekami granicznemi obydwoch Państw, nie będą obciążone żadnym podatkiem,
tak dalece, że wybieranie poboru za przeprowadzenie, transitus nazwany, będzie tylko na ten czas
miało mieysce, gdy właśnie przez kray ktoreykolwiek z dwoch Potencyi przeprowadzone będą.

VIII.
Partykularne osoby nie będą mogły wymagać cła od żywności y towarow, ktoremi obie Potencye
handlować będą, wyiąwszy iednak opłatę od przewozu y mostowego, ktora przez zwierzchność
kraiową ułożona będzie, podług proporcyi expensy na ich utrzymanie.

IX.
Utrzymywane będzie iak naywiększe bespieczeństwo, wzaiemna protekcya, y nayprędsza
sprawiedliwość dla wszystkich handluiących, ażeby pod żadnym pozorem nie byli uciemiężeni, y żeby
mogli iechać w interessach handlowych, y powracać beśpiecznie z obu stron, płacąc podatek
ustanowiony nową taryffą, tak dalece, że wszystkie łatwości y uwolnienia, które Nyiaśn. Cesarzowa
Ieymć Krolowa pozwoli poddanym Nayiaśn. Rzepltey Polskiey, będą wzaiemnie zachowane dla
poddanych Nayiaśn. Cesarzowy Ieymci Krolowy, y sprawiedliwość z obydwoch stron w wszelkich
sprawach pochodzących z interessow handlu, będzie czyniona z tym samym przyspieszeniem, co y dla
spraw wexlowych.

X.
Ponieważ handel ma być wolny, obowiązuią się przeto obydwie strony, że nawet zwierzchność nie
będzie mogła przymuszać kupcow do przedania swoich towarow, lub kupienia, pod iakimkolwiek
bądź pretextem. Także nie będzie przymuszenia wzaiemnego do przyięcia zamiast pieniędzy
gotowych iakichkolwiek rzeczy, chyba że to dobrowolnie, albo za ugodą między kupcami stanie się.

XI.
Cło wzaiemnie ustanowione nową taryffą, powinno być płacone wszędzie, złotem lub monetą srebrną,
kurrencyą w kraiu maiącą, iak się będzie podobało przedaiącemu, który nie może być przymuszony do
płacenia tym, lub owym in specie gatunkiem.

XII.
Wolno będzie kupcom y poddanym obydwoch Państw w przypadku choroby, lub w iakimkolwiek
czasie, przed lub przy samey śmierci legować testamentem albo inszym iakowym rozrządzeniem, y
darować komu im się zdawać będzie, towary, rzeczy, pieniądze, pretensye, długi do odebrania, y
wszelkie mobilia do nich należące, lub należeć mogące w czasie śmierci w całym tychże Potencyi
kraiu; a gdyby się zdarzyło, żeby ktory kupiec Nayiaśn. Cesarzowy Ieymości Krolowy umarł w
Polszcze, albo kupiec Polski w Państwach Cesarzowy Ieymci Krolowy, czy uczynił testament, lub nie,
ich towary, rzeczy, y cokolwiek po nich zostanie, będzie oddane za daniem rewersu, bez
naymnieyszego uszczerbku ich wspolnikom, krewnym, albo temu, ktory się stawi od odebrania onych;
z tym iednak ostrzeżeniem: że testament, albo prawo ab intestato będą wyprobowane, podług prawa
tego mieysca, w ktorym kupiec umrze, y że od tego wszystkiego, co z kraiu wyniesione będzie, trzeba
zapłacić od waloru tychże rzeczy 10 od 100.

XIII.
Gdy nakoniec Rzplta Polska nie może po skończonym dopiero zamieszaniu tak długim, y szkodliwym
obiąć zaraz wszystkich zyskow, ktore mieć może z handlu przyszłego, Nayiaśn. dwie Strony
kontraktuiące zachowuią sobie na potym specyfikacyą tego wszystkiego, co może przydać się do
tychże zyskow, y do utrzymania wzaiemności iak naydoskonalszey, ktora przystoi między dwiema
Potencyami sąsiedzkiemi, y przyiacielskiemi.

Dla wiary temu my Pełnomocnicy przez obydwie Nayiaśnieysze kontraktuiące Strony uroczyście
autoryzowani, ten akt osobny własnemi rękami naszemi podpisaliśmy, y pieczęciami herbow naszych
utwierdziliśmy. 

Dan w Warszawie dnia 16 Marca r. 1775.

Historia nowożytna
Rozbiory Polski