Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale/Odsłona III


Teatr wystawia to samo, co w pierwszej odsłonie.

Sprawa I

DOROTA  
(sama)
Cós to, ze ich tak długo nie widać?
Cy casem mojego Stasia w bitwie nie zabili.
Oj! toćbym tes becała, wolałabym wreście,
Zeby mojego starca: ale cyt, salona!
Nie powinna, męzowi śmierci zycyć zona,
Choć i bzydki, dość, ze cłek pocciwy. Niewieście
Zawse zycie małzonka, powinno być drogie.
Ze casem się psytrefi cłeku z ułomności
Zgzesyć, to jesce nie tak wiele w tem jest złości,
Ale cychać na zycie, jest psestępstwo srogie.
Jabym jus i nareście, chciała z nim zyć wiernie,
Ale mi ten Stach serce, tak pali niezmiernie,
Ze ledwo zyć bez niego mogę, niescęśliwa.
Naco się tes to cudzej zecy, tak zachciewa.
Gdyby Stasio był moim, moze i połowy
Niebyłby mi tak miłym, nie zawrócił głowy,
A teras mnie tak dręcy, tak mą dręcy dusę,
Ze albo umrę z zalu, albo go mieć musę.
Obiecał, kiedym na ślub jego zezwalała,
Ze mnie tes pocałuje, jak tylko powróci,
Cy mi dotsyma słowa, będą doświadcała,
Bo po ślubie, to Baśka głowę mu zawróci,
A psytem jędza dziewka, nieda sobie w kasę
Dmuchać.

Sprawa II

Dorota, Bryndus, Jonek.

DOROTA
Jak się mas, Jonku? a nasi?

JONEK
Za młynem,
Wysiadają tam na bzeg.

DOROTA
A bydło?

BRYNDUS
Na pasę,
Jus go zagnał pastusek.

DOROTA
Jakimze to cynem
Cudownym wy z Góralmi w zgodzie?

JONEK
Aj Bartkowa!
Jak powiemy, to wam się wej zawróci głowa,
Jakie tam dziwowiska ten Skubent wyprawił!
I pogodził nas wsystkich i strachu nabawił.

BRYNDUS
I nawracał i dziwił.

DOROTA
Ales jak, gadajcie.

JONEK
Oj! bo to trudno.

BRYNDUS
I jak!

DOROTA
Lec psecie.

JONEK i BRYNDUS
Słuchajcie!

DWUŚPIEW

BRYNDUS
Najpsód ciągnął drut pses drogę,

JONEK
Potem sam uciekł na górę

BRYNDUS
Potem nas uderzył w nogę.

JONEK
Potem im chciał wybić skórę.

BRYNDUS
Potem nam kazał powstawać.

JONEK
Potem groził, potem łajał,

BRYNDUS
Potem kazał ręce dawać.

JONEK
Potem jakieś dziwy bajał.

BRYNDUS
Potem podawał butelki.

JONEK
Potem włosy powstawały.

BRYNDUS
Potem spuścił drut nie wielki.

JONEK
Potem kręcił jakieś wały.

BRYNDUS
Potem kazał stanąć w koło.

JONEK
Potem nas wsystkich udezył.

BRYNDUS
Potem się rozśmiał wesoło.

JONEK
Potem jus mu nikt nie wiezył,

BRYNDUS
Wreście, djabeł to rozumie,
Co ten cłowiek mądry umie.

DOROTA
Chyba tes djabeł pojmie, bo ja głupia s tego,
Ale otós i nasi, widzę Stasia mego.

Sprawa III

Wszyscy prócz Bardosa.

DOROTA
Witajcie nam, witajcie!

BARTŁOMIEJ
Jakze się macie zono?
Cies się, jus między nami wsystko zakońcono,
Jus my w zgodzie. Ten skubent, co to tu
Był z nami, pozbawił nas wselkiego kłopotu.

WAWRZYNIEC
Co on tam nawyrabiał i pojąć nie mozna,
Opowiemy wam wsystko.

JONEK
Ale to zec prózna.
Jus my tu powiedzieli Dorocie dokładnie.

DOROTA
Coście wy tu bajali, to i bies nie zgadnie,
Ale mi Stasio wsystko najlepiej opowie.

BASIA
Jest ci tu tyle innych.

BARTŁOMIEJ
Teras moje zycie,
Poniewas na weselu będą ci panowie,
Zaksątnij się, we wsystko psysposób sowicie,
Idź do chaty. - Ty Stachu i ty tes dziewcyna,
Pomóscie jej, ja chwilkę zajze tes do młyna.
(Odchodzi.)

WAWRZYNIEC
A my pójdźmy do karcmy, posilma się ksynkę
Dobrą gozałką.

MIECHODMUCH
Ja tes łyknę odrobinkę.

DOROTA
A ja dla was ze Stachem, spoządzę śniadanie,
I wsystkich was do chaty zaprasamy na nie.

WSZYSCY
Przyjdziem z ochotą.

JONEK
Będą tańce i muzyka.
Idźmy, hej wiwat! Niech każdy wyksyka.

WSZYSCY  
(krzyczą).
Wiwat!  
(Odchodzą do karczmy.)

DOROTA
Pódźma więc.
(Ciągnie Stacha do chaty.)

Sprawa IV

Bardos (pokazuje się nieznacznie i kiwa na Basię.)

BARDOS
Psyt! psyt!

BASIA
(spostrzega go).
Idźcie, bo ja musę
Troskę zajzeć do karcmy - Jamci druchna psecie
Panna młoda mnie ceka.

DOROTA
(n. s.).
Tym lepiej.  
(Odchodzi ze Stachem.)

Sprawa V

Bardos i Basia.

BASIA  
(niecierpliwie).
Cós chcecie?
Spiescie się, bo ja od nich na krok się nie ruse;
Mam ich wejcie zostawić samych?

BARDOS
Próżna trwoga.
Gdzież jest ojciec?

BASIA
We młynie.

BARDOS
To dobrze, a teraz
Moja Basiu, wleziesz tu w tę wierzbę.

BASIA
Dla Boga!
Ja zaś w wierzbie mam siedzieć, jak sowa.

BARDOS
Oj, nieraz
Siadywałaś w niej w parze, s twoim lubownikiem.

BASIA
Ja zaś?

BARDOS
Tak jest.

BASIA  
(n. s.).
Ten cłowiek chyba carownikiem,
Wsystko zgaduje.  
(głośno)  
Prawda, i zem tam nieras tam siedziała.

BARDOS
Wchódź, wchódź, a żwawo, będziesz stąd wszystko widziała,
Jak się z Dorotą Stasio obchodzi, ale cię
Przestrzegam, żebyś mi się wyjść nie odważała,
Nim otworzę, bo wszystko zepsujesz.

BASIA
Aj! zjecie
Carta, Pani Macocho!

BARDOS
No, dalej.

BASIA
Jus włazę.
(Basia włazi w wierzbę, Bardos ją zamyka.)

BARDOS
To jedna, wnet tu będą i drudzy - Terazże,
Dalej do młyna, tam się za drzwiami zasadzę.
Zapewne Stach uciekać będzie od Doroty,
Ona go zechce gonić, a gdy swe zaloty
Zacznie palić, ja wtenczas męża wyprowadzę.
(Odchodzi do młyna.)

Sprawa VI

Dorota, Stach.

DOROTA
Nie uciekajze. Stasiu! nie bądźze tak srogi.

STACH
Moja Pani Doroto, puscie wy mnie, prose.

DOROTA
Gdybyś ty ucuł w sercu, tak srogie pozogi,
Takie męki, jakie ja, niescęsna ponose,
Nie byłbyś tak okrutnym, nie chciejze uciekać,
Pójdź do chaty.

STACH
Nie mogę.

DOROTA
Wsakze nie ma Basi.

STACH
Ale psyjdzie.  
(n. s.)  
Tu skubent kazał na się cekać.

DOROTA
Ona tu nie powróci, nie puscą jej nasi.
No, to psynajmniej choć mnie ras pocałuj.

STACH
Nie mogę.

DOROTA
Dla cego?

STACH
Mam zdradzać Basię moją drogę?
Moja Pani Doroto, zućcie te jamory,
Zyjmy lepiej w psyjaźni - bo, jakby nas który
Sąsiad kiedy wypatsył, a doniósł Bartkowi,
Biada mnie i wasemu byłaby gzbietowi,
Ja tes mam młodą zonkę, którą z dusy kocham.

DOROTA
Ja tes to sama cuje, ze ja trochę płocham.
Ale cós, kieśmi serce tak zranił niebodze,
Ze cyli śpie, cy cuwam, cy siedze, cy chodze,
Tyś mi psytomny, zawse za tobą się bidze,
Więc choć ostatni ras ściśnij mnie.
(Chwyta go za szyję, w tem Bardos i Bartłomiej wchodzą.)

Sprawa VII

Bardos i Bartłomiej.

BARTŁOMIEJ
Co widzę,
Cy mnie co oćmiło? Cy?

DOROTA
Ach mój mąs, uciekaj!

STACH  
(n. s.)
Dalej do wierzby!  
(włazi w wierzbę.)

BARDOS  
(Zatrzymuje młynarza i odwraca go w przeciwną stronę, aby nie widział, gdzie się Stach chowa.)
Panie młynarzu, zaczekaj!
Patrzno, jak śliczny jastrząb w tę wierzbę się chowa.

BARTŁOMIEJ
Ej, daj mi WPan pokój, cós się to ma znacyć,
Tyś się tutaj ze Stachem ściskała.

DOROTA
Ot, głowa,
Chyba ci się psyśniło, musiałeś źle bacyć,
Skąd tu Stach?

BARTŁOMIEJ
Psecie tu był.

DOROTA
Oto byś nie bzduzył,
Dopiero, com tu wesła.

BARTŁOMIEJ
Tociem nie pijany.

BARDOS
Może wam się tylko zdało.

BARTŁOMIEJ
Mój kochany
Panie, gdybyś mnie niebył tym jastsębiem zduzył,
Byłbym go złapał.

BARDOS
Ale skądże zaś, ja przecie
Mam też oczy, a nicem nie widział.

DOROTA
Ot, plecie.

BARTŁOMIEJ
Jesce mi tak pyskujes, pocekaj.

DOROTA
Na dusę
Psysięgam, ze nic nie wiem.

BARTŁOMIEJ
Toć i wiezyć musę.

BARDOS
Tak to jest, człowiekowi czasem się przywidzi.

BARTŁOMIEJ
Cós to wam jest, Doroto?

BARDOS
Ot się darmo wstydzi,
Bo ją niesłusznie Waszmość posądzacie.
Chodźmy już. Ale cóż to? pszczoły pono macie
W tej wierzbie, Bartłomieju?

BARTŁOMIEJ
Psed miesiącem były,
Ale nie wiem, dlacego ten ul pozuciły.

BARDOS
Może już tam są znowu, obaczmy.

DOROTA  
(n. s. Przelękniona).
Umieram,
Jak go złapie, to po mnie.

BARTŁOMIEJ
Ja co dzień zazieram,
Ale ich nigdy nie ma.

BARDOS
Teraz są zapewne.

DOROTA  
(n. s.)
Oj! zginęłam biedna.

BARDOS
Jeśli nie, ja pewne
Dam wam rady, żeby je napowrót przywabić.

DOROTA  
(n.s.)
Drzę cała.

BARDOS
Najprzód, trzeba ul dobrze zabić,
Potem go wysmarować gliną.

DOROTA  
(n. s.)
Kiejby jako,
Psestrzedz go można.

BARTŁOMIEJ
Jać to robię, a wselako
Nie powracają pscoły.

BARDOS
A nie, to spod spodu,
Ot tutaj, trzeba zawsze podłożyć im miodu.

BARTŁOMIEJ
Jać to robię.

DOROTA  
(n. s.)
Serce wyleci ze drgania,
Ach! niechcę, niechcę więcej obcego kochania.

BARDOS
Potem także, trzeba mieć i o pszczołach pieczę.

BARTŁOMIEJ
Jać im dogadzam.

DOROTA
Ten ras, jak mi się upiece,
Psysięgam, ze jus nigdy kochać się nie będę.

BARDOS
Teraz, chciałbym zobaczyć w środku i dobędę
Deszczki.  
(idzie i otwiera drzwiczki).

DOROTA
Ach! mdło mi, mdło mi, ratujze mnie Boze!

BARDOS
A to co jest?  
(niby zdziwiony.)

BARTŁOMIEJ
Stach w wierzbie? A cys to być moze?
Aha! to tam się schował a cós pani zono?

DOROTA
Ale, bo to...  
(pomięszana.)

BARTŁOMIEJ
Widziałem cię ja nie ras, ze stodoły.

BARDOS
Nic nie wiecie, co to jest i ona też pono
Niewie, Basiu, wyjdź no tu
(Basia wychodzi.)
Otóż macie pszczoły.

BARTŁOMIEJ
I ona tam?  
(Stach wychodzi.)

BARDOS
A widać, ze Stachem siedziała.

DOROTA
Ta niecnota wsyściutko teras wysłuchała.

BARTŁOMIEJ
Cózeście tam robili?

BARDOS
Jak w parze turkawki,
Siedzieli.

BARTŁOMIEJ
Ale nacós w wiezbie?

BARDOS
Dla zabawki,
Zwyczajnie dzieci.

STACH
Tak jest, wzdyć to były zarty.

BARTŁOMIEJ
Psuć mi ul taki dobry.

STACH
Ale nic niewarty,
Bo prózny.

BARDOS
Więc widzicie teraz prawdę szczerą,
Darmoście oto żonę zmartwili, złajali,
Bo tu oni przed chwilą s sobą się ściskali.
Przeproście się.

DOROTA  
(n. s.)
Och, teras odzyłam dopiero.

BARTŁOMIEJ
No, darujcies mi Dosiu.

DOROTA
Ale tak mnie łajać.

BARTŁOMIEJ
No zgoda.

DOROTA
Zgoda.  
(podają sobie ręce).

BARTŁOMIEJ
Teras wy, idźcie do chaty,
A ja pójdę dla Basi prosić gości w swaty.
Słuchajcies nie potseba tego ludziom bajać.

Sprawa VIII

Pozostali.

STACH
Wielki z Wacpana figlas.

DOROTA
To dowcipna stuka.

BARDOS
Jest to dla was, Doroto, maleńka nauka,
Nie psujcie córce szczęścia.

DOROTA
Jus nigdy o Stachu
Nie pomyślę, ledwom ci nie zdechła od strachu,
Nie gniewajze się Basiu.

BASIA
Łatwo wam psebace,
Bom się o moim Stachu wiernie psekonała,
On nie wiedział Matulu, żem ja tam siedziała,
Bo tam sam Pan mię schował, oj, ślicne kołace
Na mleku Jegomości na drogę upiekę.

DOROTA
A ja jus zdradzać męza, wiecnie się wyzekę.

Sprawa IX i ostatnia

Wszyscy.

BARTŁOMIEJ
Prosiemy na śniadanie.

BRYNDUS
Z ochotą.

MORGAL
Z ochotą.

BARTŁOMIEJ
Jutro wesele wase, a teras Doroto
Bądź nam rada.

BARDOS
Nim jeszcze siądziemy do stołu,
Wprzód sobie zanucimy piosneczki pospołu.

MIECHODMUCH
A ja, podjadłszy szobie, jak się taniecz zacznie,
Z pomiędzy wasz do karcmy, wymknę się nieznacznie
Rozrywkę niespodzianą zrobię dla Bryndusza,
Ubierę się, jak zwycaj u nas, za Bachusza
I na beczce przyjadę do wasz.

WSZYSCY
Zgoda, zgoda.

BARDOS
Niech tu dziś będzie sama roskosz i swoboda.

STACH
A ja, za to, ześ Waspan był dla mnie łaskawy,
Zawiozę swemi końmi do samej Warsawy.

BARDOS
A ja cobym tam robił? Jest tam i bezemnie
Wielu takich, co żyją tylko z kałamarza.
Lecz im się często, chłodno i głodno być zdarza.
Wolę pracować w roli, niż żebrać nikczemnie,
Tu sobie gdzie na gruncie osiędę w Mogile.

WAWRZYNIEC
My waspanu złozemy, na pocątek, tyle,
Ze będzies gospodazem.

BARDOS
Dziękuję. - Robotę
Skończyłem, poprawiłem w słabości Dorotę,
Oszczędziłem krwi ludzkiej, zawziętych zgodziłem,
Jeśli jeszcze was przytem trochę zabawiłem,
Wszystkie moje żądania już są dopełnione.

ŚPIEWKI

BARTŁOMIEJ
Zadko teras znaleść zonę,
By była poćciwa,
Chocias cłowiek kocha onę,
Jednak podejzliwa,
A najbardziej kiedy stary
Młodą se dobieze,
W krótce pójść musi na mary
Lub rogi psybieze.

DOROTA
Gdy dziewcyno w młodym wieku,
Swawolną się cujes,
Nie ślubuj staremu cłeku,
Bo wnet pozałujes,
A jezeli z dobrej woli
Juz się z nim połącys,
Nie sukaj obcej swawoli,
Bo źle zawse skońcys.

STACH
Wy chłopaki, cudzej zony,
Nie psujta nikomu,
Bo s tej mody zarazonej
Tylko bieda w domu,
Tak się teras w stadłach psują
Zony i męzowie,
Ze ich dzieci nie zgadują,
Któzy ich ojcowie.

BASIA
Wanda lezy w nasej ziemi,
Co niechciała Niemca,
Lepiej zawse zyć s swojemi,
Nis mieć cudzoziemca.
Gdzie się bardziej obcy ziomek,
Nis rodak podoba,
Biedny bywa taki domek,
Traci się chudoba.

BRYNDUS
Nie pogardzaj ubogimi,
Choć jesteś bogaty,
Bo niecyniq nas wielkimi
Klejnoty i saty.
Nie wydzieraj co cudzego,
Sanuj wsystkie stany,
Poznaj w cłeku brata swego,
A będzies kochany.

MORGAL
Nie wiez nigdy Siarletanom,
A sanuj mądrego,
Nie pomagaj Wielkim Panom
Ku biedzie bliźniego.
Bo, jak się casem nieuda,
Cnota weźmie górę,
Nie będąć to zadne cuda,
Ze ty weźmies w skórę.

JONEK
Stsescie wionków swych dziewcęta,
Mawiała ma ciotka,
Bo w miłości jest ponęta,
Zdradliwa choć słodka.
Dawniej chodził ślub na gody
Pses cierniste pole,
Teras idzie bes pseskody,
Ani się zakole.

BARDOS
Wy uczeni, którzy wszędzie
Cierpicie dla cnoty;
Nie zawsze wam tak źle będzie,
Nie traćcie ochoty.
Służyć swej ojczyźnie miło
Choćby i o głodzie,
Byle światło w ludziach było,
A sława w narodzie.

MIECHODMUCH
Chuda fara, Organista czeka na Akcypę,
Rzadko teraz by kto sprawił krzciny albo sztypę,
Ciężko dzisiaj Boże odpuść być kościelnym sługą
Mruczą ludzie, że im bieda a zyją dość długo.
Oddawajcie swe daniny,
Co komu należy,
Proboszczowi dziesięciny
Klesze na pacierze,
Organiście na przyczynek
Jajec na Wielkanoc,
Parę kiełbasz, parę szynek,
A teras dobra nocz.

CHÓR OGÓLNY
Poczciwość, wierność, miłość i zgoda,
Niechaj pod naszym dachem panuje,
Niech u nas nigdy przewrotna moda
Głów nie zawraca i serc nie psuje.
Niech to świat pozna że gdzie prostota,
Tam jeszcze szczera zostaje cnota.
(Wszyscy się biorą do tańca.)

KONIEC

Odsłona II - Odsłona III - Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale

Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale