Żywot Józefa/I
ROZMOWCE PIRWSZEJ SPRAWY:
JAKÓB — RACHEL — JÓZEF — JDDAS —
RUBEN — COROBON.

JAKÓB dziękuje Panu Bogu za rozliczne
błogosławieństwa, które nad nim okalać raczy.
A to jest pirwsza sprawa żywota
Józefowego.

Ach! wszechmocny panie,
dziwnie wszytko sprawujesz,
A rozlicznie swojemi
dobrodziejstwy szafujesz.
Jako i mnie dziś raczysz 
chować w mej starości...
I gdzież ja to zasłużę
twej świętej miłości?
Opatrzywszy już mój stan
w niemałej zacności,
Dałeś dosyć wszytkiego
w wielkiej obfitości:
Dałeś dziatki poczciwe
ku mojej radości,
Wywodząc mię wielekroć 
z rozlicznych trudności.
Niechże tobie ze wszego
cześć i chwała będzie,
Ho ją muszę wysławiać
na wszytek świat wszędzie;
Bo snadź dusza, coś mi dał,
i to moje ciało
Za twoje dobrodziejstwo
nigdyby nie stało,
Które hojnie każdemu
z łaski swej szafujesz,
A dziwne miłosierdzie wszytkim okazujesz.
Boś rozliczne hojności
rozlicznie wszem sprawił,
A sobieś jedno chwałę
od wszytkich zostawił.

RACHEL takież, żona jego, dziękuje, przypominając
też  i dziatki swoje:
I jąć bych też tak mogła rzec:
Dziwnie mię ten pan raczy strzedz.
A z kłopotów rozmajitych
Dosyć radości obfitych.
Kiedy patrzę na twedziatki,
Ony stoją jako kwiatki.
Już więc wszytkiego przepomnię,
Co się pirwej działo o mnie:
Zwłaszcza Józef, dziecię twoje,
Dziwnie cieszy serce moje:
Bo ta szlachetna uroda
Prawie stworzona od Boga,
Prawe książę między tymi
Naszemi dziećmi drugiemi.
Raczy-ż nas w nim cieszyć Panie,
Gdyż to jest nasze kochanie.

JÓZEF dziękuje matce za błogosławieństwo:
Jeśliże co po mnie baczysz,
ma łaskawa pani,
Wszytkoć się to snadź stało
za twemi cnotami,
Któreś ty Panu Bogu
z mJodości chowała,
Teżeś od niego hojne
upominki brała.
Bo iście ten Pan wszytkiem
dziwnie służbę płaci.
A kto mu stały w wierze,
nikt na tym nie traci.
Alem dziś dziwny sen miał,
com tej nocy widział:
A jam z bracia na polu,
jakieś snopki stawiał.
Wstawszy z ziemie mój snopek,
gdychmy je stawiali,
Stanął prosto a drudzy
przed nim się kłaniali.

RACHEL Józefowi sen wykłada:
Ach! mój synu namilejszy,
Iście to jest znak nie mniejszy
Ku wielkiemu powyższemu
Temu wszemu pokoleniu;
Bo to iście wielkie znamię,
Iż tak twój stan snadź  powstanie,
Iż ociec, bracia i ja mać
Będziemyć się wszytcy kłaniać...
Dajżeć Pan Bóg szczęście mnożył,
By twój stan tak zacny był,
A my tego doczekali,
W radości się w tym kochali.

JAKÓB śle Józefa do braciej na pole:
Już to kilka dni temu
jako nic nie wiemy,
Co się dzieje na polu
też z drugiemi syny.
Dobież, miły Józefie,
a dowiedz się tego,
Jeśliby im potrzeba
z domu posłać czego.
A co się z nimi dzieje
niechaj mi znać dają,
Owce, woły i osły,
jako się tam mają.

JÓZEF już  idzie do braciej:
Natychmiast, panie ojcze:
teszno mię też było,
Że już dawno nic o nich
tu nie słychać było.
Prosto do nich pobieżę,
wszytko ine minę, 
A powim ci, dali Bóg,
wesołą nowinę

JUDAS brat młodszy, ujrzawszy Józefa, grozi:
Ono-ż ci on królewic,
co go matka pieści;
Nalepiaj by, aby tu 
zginął wnet bez wieści.
Boć oni tak mnimają,
bychmy im nie dzieci,
Jedno ten łotrzyk u nich
sam na wszytkiej pieczy.
Jeszcze sobie nad zwyczaj
dziwne sny wymyśla,
A matka mu żegnając
wszytko po łbie kryśla,
Winszując mu nad nami
wirzchność panowania...
Nie doczeka, dali Bóg, naszego kłaniania!

RUBEN brat starszy, rozradza, aby go nie tracili:
O, nie daj tego Boże,
by krew brata mego
Miała mnie gdy pokropić,
i tak wiele złego.
Lecz, gdy tak już chcecie mieć,
iż go stracić mamy,
Tak na się niewinnej krwi
wżdy wołać nie damy;
Wpuśemyż go w one studnią,
co tu w lesie stoi,
A niechaj się nie mnożą
ty plotki, co stroi.

JÓZEF  bracia wita, na pole przyszedszy:
Zdarz wam Pan Bóg szczęsny czas.
braciszkowie mili,
Wszytkiście nas tam doma
barzo zasmucili,
Iż o was już kilka dni
nic słyszeć nie było,
Barzo smętnemu ojcu
to było niemiło...
Aż mię tu do was skokiem
co rychlej wyprawił,
Bych go o waszym zdrowiu
co napewniej sprawił.

JÓZEFA  w studnia bracia wpuścili:
Witajże zacne książę
i sławny proroku!
A snadź już nie doczekasz
tu onego roku,
Kiedychmy się przed tobą
wszytcy kłaniać mieli —
Bochmy to z onych snopków
tak wyrozumieli —
Już tam w studni racz siedzieć,
gdyć się tak trefiło,
A tam lepiej zrozumiesz,
coć się będzie śniło...

RUBEN lituje Józefa już w studnia wsadzonego:
Ach, nie mogęć wycirpieć,
gryzie mię sumnienie,
Żem podniósł srogą rękę
na swe pokolenie!
A pan Bóg to nam srodze
i z obcem zakazał,
Aby żądny cudzą krwią
swoich rąk nie mazał... 
Acz będą ręce próżne
niewinnej krwie jego,
Alem śmierci przyczyńca
i zdrajca ojca swego.
Ano to jest wielki wstyd
kto zdradzi obcego;
A tak proszę i prze Bóg
poniechajmy tego!...

JUDAS radzi, aby ji przedali:
Już się próżno rozmyślać,
boć to o nas idzie,
Boć nam jednak już przedsię
to na złe wynidzie:
Kiedy powie przed ojcem,
iż był w studnia wsadzon.
Odrzeczeć się nas wiecznie,
bo już jednak zdradzon.
Ale nie chcemyli dać
tej śmierci przyczyny,
Przedajmyż go daleko,
gdzie w cudze krainy,
A suknia baranią krwią
jego pokropiemy,
A iż go zwierzę zjadło,
przed ojcem powiemy.
Owożci prawie k rzeczy,
coś idą za kupcy... 
Snadź Izmaelici,
a to silni głupcy...
Ci go nam barzo radzi
zapłacą sowito,
Niechajż tam prorokuje,
bodaj ji zabito!

JUDAS kupców woła:
Hej, hej, ty dobry mężu
postój mato z nami!
Widzę, iżeś zdaleka
z swojemi kupiami...
Niechciałbyś u nas kupić
chłopiątka pięknego?
A już ci go przedamy
za więźnia wiecznego...
Naciężej ci snadź będzie
tu z nim z granic wynić, 
A potym już z nim co chcesz
tam możesz uczynić.

COROBON Izmaelita targuje Józefa:
Barzo to rad uczynię,
jedno go ukażcie,
Jestli co osobnego,
pieniądzmi odważcie; 
Bo chociaż go ja teraz
wam drogo zapłacę,
Przedsięć ja jednak na tym
w swej ziemi nie stracę.

BRACIA oddają Józefa kupcowi:
Owoż ji masz, aleć się
teraz skaził w nędzy;
Lecz chceszli nam dwadzieścia
dać srebrnych pieniędzy?
Weźmi-ż go już tam wiecznie,
a chowaj ji sobie
Tak jako się nalepiaj
będzie zdało tobie.

COROBON płaci Józefa:
Owoż macie pieniądze,
a co się targować —
Zaż go też przy sobie
będę długo chować;
Bo to wnet u mnie kupi
tam kto zacny sobie...
Ale mu snadź żal od was,
bo się w głowę skrobie.

JÓZEF narzekając bracia żegna:
I cóżem wam wżdy winien,
moi braciszkowie?
Cóżeście upatrzyli
na tej nędznej głowie?
Dziwnej pomsty nademną 
rozlicznie szukacie...
Zkądże wżdy tak okrutne
przyrodzenie macie?
Widzę, żeście się na me
gardło nasadzili,
Gdyście mię pirwej w studnią
okrutną wsadzili
Teraz mię już nędznika
przedajecie marnie!...
Snadź się zewsząd nieszczęście 
około mnie garnie...
Cóż wam ta nędzna mucha
na świecie wadziła?
Na czym-że was którego
wżdy kiedy zdradziła?.. 
Rozmyślcie się wżdy na to,
że Bóg sprawiedliwy
Nie rad patrzy na krzywdę —
wie to każdy żywy.
Bo dziwnie ten swe sprawy
na tym świecie rządzi:
Każde ludzkie mnimanie
zawżdy opak sądzi;
Co sobie dobrze tuszą,
śmieje się on z tego,
A wielekroć z łaski swej
wspomaga nędznego.
Owa iście i mnie też
nędznika wspomoże;
A z was, nie wiem, co sobie
też który pomoże,
Żeście wzięli nędzny płat
za mnie niewinnego...
Przyjdzie ten czas że i wam
będzie lito tego...
Ale widzę, że się już
inak nie może stać —
Płaczą oczy, serce drży,
ciężko mi się rozstać 
Z przyjacioły, z ojczyzną 
i z miłą swobodą...
Bo sroga rzecz kogo z niej
poniewoli wiodą...
A tak już Panu Bogu
nędzę swą poruczam,
A iż tak już być musi,
żałośnie was żegnam.

RUBEN żałuje, co się stało:
Ach, jakoż to nam przydzie
psiną oczy zakryć,
Gdy będziem na srogi płacz
ojca swego patrzyć!
Ale wżdy pódźmy k niemu,
chociaśmy zbroili,
Bo ten iście z żałości
umrze w krótkiej chwili.

JUDAS radzi, aby szli ku ojcu:
A cóż czynić? już ci się,
acz nie dobrze, stało...
I samemuć mi się już
w głowie pomieszało!...
Podaj wżdy tę sukienkę,
iż ją krwią pokropię...
Alboć nam czart nagodził
to nieszczęsne chłopię!...
Idziż ty Ruben naprzód!
tobieć wżdy uwierzy...
Ach, gorzkiż mu będzie kęs
w dzisiejszej wieczerzy!
A cóż nieboga matka!... 
tej już umrzeć pewno;
Skoro ujrzy sukienkę,
padnie jako drewno!...

RUBEN mówi ku Jakóbowi:
Zdarz, panie ojcze, pan Bóg —
dobry wieczór tobie!
Jakoż się wżdy raczysz mieć
po swojej chorobie?
Bowiem my się najwięcej
tym jedno cieszemy,
Kiedy na cię zdrowego
a często patrzemy.

JAKÓB się pyta po Józefie:
Już dobrze, chwała Bogu,
gdy was zdrowe widzę...
A Józef, moje dziecię,
z kim to na zad idzie?
A czemu to nie przyszedł
tu pospołu z wami?
Porwono wszemu złemu,
 bydło i z owcami!...
Jestliżeście dlatego
dziecię zostawili —
Nadobnieście ty rzeczy
iście rozprawili!...

RUBEN cieszy ojca:
Nie troszcz się, miły panie,
będzieć i dziecię wczas;
Wszakciechmy wszytko dzieci.
cokolwiek jest tu nas...
Jeszczeć nas sześć, choćby też
drugich nie dostało;
Stanieć Pan Bóg za szkodę
gdy nas tak nie mało...

JAKÓB się lękł:
Ach, niestotyż, toć jakoś
snadź rzeczą mylicie!... 
Prze miły Bóg, czemuż mi
prawdy nie powiecie?
Albo się rozraziło,
albo rozniemogło?
Albo mu się co złego
tam potrefić mogło?...
Oczy mi czemuś płaczą
a drży wszytko ciało...
Serce w jakieś żałości
już prawie struchlało...

RUBEN cieszy ojca:
O mój namilejszy ojcze!
pomni, iżeś człowiek,
Bozważ, iż tu na świecie
krótki każdemu wiek:
Wszytko Pan Bóg chce chować
w jednostajnej mierze,
Tak stare, jako młode,
wszytko równo bierze.
A snadź błogosławiony,
kogo w niewinności
Tu na świecie zastawszy
weźmie k swej radości...
A kogo też żywego
na świecie frasuje,
Wielką mu potym tego
łaską nadstawuje. 
Pamietajże też na to,
iż ten Pan Bóg żywy
Nie rad żadnego widzi,
kto mu się sprzeciwi.
Nie frasuj że swych czasów,
a bądź dobrej myśli,
Jeden ci nic, wżdyć nas sześć
zdrowo k tobie przyszli.

RACHEL żałobliwa narzeka usłyszawszy to:
Ach niestotyż rnnię nędznicy!
Poglądająć na się wszytcy...
Już mnie moje serce tuszy
Nie długo być ze mną duszy!..
Już moje oczy biegają,
Snadź krwawe łzy wylewają,
Podobno się i spadają 
Józefa nic oglądają!...
Ach, me namilejsze dziecię!
I czemuż mi nie powiecie,
Żywoli wżdy, czy umarto?
Jużbych snadź i moje garło
Bieżąc go szukać ważyła,
By wiadomość jako była.

JUDAS cieszy Rachel:
Prze Bóg, pomni ty słowa,
które Ruben mówił,
Prawieć by nas na lepie
tak Pan Bóg połowił.
Kiedy bychmy z żałości
jeszcze mieli zdychać, Zwłaszcza gdy je on na nas
sam raczy przepuszczać...
Nie odstępuj, proszę cię,
od swego baczenia;
Wiesz, że każda niewiasta
mdłego przyrodzenia.

JAKÓB się dowieduje, co wżdy się stało:
A cóż się to wżdy ma dziać,
czemuż nic powiecie? 
I gdzież się wżdy podziało
moje miłe dziecię?
Jeszcze mi snadź żałości
więcej przysparzacie,
A prawię mię chcąc żywo
sami umarzacie.

RUBEN powiada, iż ji zwierze zjadło:
Jedno się pomni, ojcze,
a nic się nie lękaj,
Panu Bogu w opiekę
już wszytko poruczaj...
Kiedyś go do nas posłał,
nichmy go widali,
Lecz gdy nam powiedziano,
wszędychmy szukali.
Naleźlichmy to miestce,
gdzie go zwierzę zjadło;
Nie szlachetne stworzeni
bodaj się zapadło!
Owo jest i sukienka
rozdrapana jego,
A wszytka krwią skropiona...
żal się Boże tego.
A o nim ani znaku,
kędy się sam podział...
Panie Boże, tej naszej
przygody się pożal!

JAKÓB żałościwie narzeka:
Ach, niestotyż, dawno to
moje serce zgadło!
Niewiem, jestli z żałości
tam się nie rozpadło...
Ach, mój Boże, tocieś mię
pokarał nędznego,
Że snadź w płaczu dokonam
żywota swojego!..
Snadź już łzami wypłyną
moje smutne oczy...
Serce się strachem trzęsie,
dobrze nie wyskoczy...
O nie szlachetne zwierzę,
cóżeś to sprawiło,
Żeś mię miłego syna
tak marnie zbawiło?
Ach, moja miła Rachel,
pomni się ty ale,
Boć we mnie mego zdrowia
już barzo o małe...

RACHEL matki smętne narzekanie:
O jakoż się ja mam pomnić?
I któż więtszą żałość ma mieć?
Już nie czuję, mam-li duszę...
Wszak ledwie się sama ruszę...
Ach, moje smutne odzienie,
Gdzie jest moje ucieszenie?
Jedno widzę kęs krwie jego...
Marnieś straciło samego...
Ach, mój Boże, Panie miły!
Jestliżeś jest sprawiedliwy 
Weźmi-ż matkę, gdyś wziął syna...
Wszak tego słuszna przyczyna.
Sam to, miły Panie, obacz,
Lepiej niźli przydę w rozpacz;
Boć mię to iście nie minie,
Iż sobie co złe uczynię...

RUBEN upamiętawa Rachel:
Ale cóż się wżdy ma dziać,
wżdy na to pomnicie,
Iście i Pana Boga
na się obrazicie.
Wszak wiecie, jako to jest
Pan Bóg na wszem prawy...
I któż kiedy obaczył
tego dziwne sprawy?
Owa to on k waszemu
snadź lepszemu czyni;
A wielki to występek
kto go wiec w czym wini...
Wielkim to miłośnikom 
jego się przygadza,
Aleć, on to sowito
rad zasie nagradza.
A tak już radszej jemu
wszytko poruczajcie,
A zdrowie z jego łaską
społu zachowajcie.

JAKÓB cieszy Rachel i sam siebie:
Już, moja miła Rachel,
acz to jest trudna rzecz,
By się serce żałości
już tej miało ostrzedz,
Wiem, że już nama przydzie
tak zejć z świata tego,
Ukracaj, kędy możesz,
wżdy smętku swojego...
Bowiem to jest nawiętsze 
lekarstwo w żałości,
Postanowić swój umysł
w bezpiecznej stałości.
A kiedy się która rzecz
nie może już odstać,
Cóż działać? jedno Panu
za wszytko dziękować.
Cieszwa się przedniejszemi
strasznemi szkodami,
I inych wiele zacnych
ludzi przygodami:
Pan Bóg, który dać może,
też mu wolno pobrać,
Dziwnie on swemi skarby
tu raczy szafować.
A tak już jemu wszytko
stale poruczajwa,
Siebie i swe żałości
na opiekę dajwa:
Boć jemu zawżdy łacno
smętnego rozśmieszyć,
Bo ten umie zasmucić,
umie i pocieszyć...

RACHEL Panu Bogu porucza swą żałość:
Łacnoć tobie, żeś mężczyzna!..
Aleć nie ta smętna blizna
Do śmierci się nie zagoi,
Bo się barzo w sercu broi...
Już się i oczy zaćmiły:
A snadź przydzie w krótkiej chwili,
Poruczywszy Bogu ciebie,
Szukać syna i po niebie...
A Boże daj, aby teraz, —
Wszak nie dwakroć mrzeć, jedno raz,
A niźli tak w tym żywocie
Mam mieszkać w wiecznym kłopocie; 
Bo, bych tu i sto lat była,
Zadrży we mnie każda żyła,
Gdy wspomionę dziecię twoje...
Tak jest smętne serce moje!
Acz jest panu wszytko wolno,
Aleć nas tak skarał smolno...
A trudnoć mię ma rozśmieszyć,
Chociać umie smętne cieszyć...
Ale któż go skarać może...
Już tak Jakóbie nieboże,
Cieszwa się jako możewa.
Aż się śmierci dopłaczewa;
Ta już wszytkiego dokona,
Bo to jej rzecz przyrodzona.
A Pan Bóg, gdyż tak mieć raczy,
Owa się kiedy obaczy,
Ty, co nas tu żywo gniecie,
Nagrodzi na onym świecie...
Bo nie wiem, by kto ugodził.
Aby to na tym nagrodził...
Chyba by go znowu skrzesił,
Tożby mię smętną rozśmieszył...
Gdyż tak chciał mieć, a cóż mu rzec?
Jedno w tej żałości umrzeć!

Żywot Józefa 01