Bitwa pod Włocławkiem
Mrok zapada. Deszczyk rosi, gwarno na ulicach,
U każdego troska w sercu i smutek na licach.
Wojsko idzie; bagnet błyszczy, stal ponuro dzwoni
I niejedna z pięknych dziewcząt łzę ukradkiem roni;
I nie jednej serce w piersiach strasznym lękiem bije,
Gdyż może jej ukochany dawno już nie żyje.
Idzie wojsko; bagnet błyszczy, a dusza aż płacze.
Bo może Cię, o mój miły więcej nie zobaczę,
Bo może Ty głowę swoją złożyłeś już w grobie,
Bo może Ty już nie myślisz o miłej osobie,
Którą przecież zostawiłeś w naszym polskim kraju,
Bo może Ty już spoczywasz w jakim ciemnym gaju.
Idzie wojsko — dziewczę płacze — suną wozy sznurem, 
A żołnierze zaśpiewali pieśń wojenną chórem.
Idzie wojsko; szable dzwonią, armaty się toczą
I tak wszyscy idą w drogę — kierunku nie zboczą.
Idą śmiało i odważnie w bój na swego wroga,
Idą, ale przed kościołem modlą się do Boga.
Przeszli. Jeszcze długo bardzo echo pieśń nam grało;
Echo grało choć żołnierzy już dawno nie stało.

Całe trzy dni słychać było tylko armat wycie,
A niejeden stary wiarus postradał tam życie.
Aż nareszcie dnia czwartego bitwa się zbliżyła
Do grodu Władysława i tu się wzmocniła.
Rozpoczął się grzechot armat, szrapnele gwizdały,
Zdawało się, że i one coś powiedzieć chciały.
A rozmowa ich, to ciężar co na duszę padał;
Wtem gdzieś z boku maszynowy karabin zagadał.
Krzyk komendy, wrzaski ludzi zlały się tu razem,
A przy drodze grono kobiet klęczy pod obrazem.
Klęcząc ręce wyciągają do Pana nad Pany,
By odwrócił od nich klęskę. W tem na rozkaz dany
Podbiega dwóch żołnierzy i mówią: „miłe baby
Uchadzite' odsiudowa do chalery daby,
Wam zdieś t'epło nie było kagda bal szyja puli
Nacznut' gremiet". Wszakże baby nie bały się kuli,
Gdyż klęczały w dalszym ciągu. Aż tu granat pęknie;
Co widząc jedna z kobiet jak głośno zajęknie,
Wstała, machnąwszy spódnicą zaczyna uciekać,
A żołnierz się w kułak śmieje i prosi „poczekać''. 

Żołnierz tu się śmieje i rozmawia z ludem,
A drogą ambulanse wiozą z trudem.
Z trudem wiozą, gdyż widocznie w fatalnym przypadku
Kule trafiały w konie, które na ostatku
Nie mogąc już biec szybko szły noga za nogą,
Choć żołnierz je popędzał skrzywiwszy twarz z srogą.

Tak trwało do godziny szóstej, a po szóstej nieco
Rozległo się: — „hurra" — to żołnierze na bagnety lecą.
Lecą żołnierze, bagnet błyszczy, karabin trajkocze,
Już dobiegli. Już się zwarli. Na pobliskie zbocze
Pada wał trupów, rannych, których twarze mętne
Wyrażają: smutek, rozpacz i uczucie smętne.

Bitwa przegrana. Odwrót. Wracają więc ci zdrowi —
Zgłodniali, umęczeni. To też my grosz wdowi
Oddawaliśmy z przyjemnością, by im chleba kupić,
Lecz nie było. Już niejeden chciał piekarnie złupić,
Lecz i te były puste. Przeto żołnierz głodny
Poszedł dalej. A wieczór był drżysty i chłodny.

Rano wybrał się niejeden oglądać plac boju,
Tu już mowy nie było o walce tylko o pokoju.
Straszny to był widok. Przed nami za nami
Żołnierze — trupy — sami i ranni także sami.
Niejeden jeszcze brał w rękę ostatek łachmana,
By przykryć nim miejsce gdzie widniała rana.
Niejeden już w konwulsjach trzymał szarpie w ręce,
Lecz niedosięgnąwszy rany umierał w tej męce.
Niejeden leżał skrzywiony i szarpał ubranie
I jakby przez sen szeptał — „papieroska panie". —
Straszno, ciężko było patrzeć na ciała tych ludzi,
Których ze snu wiecznego nic już nie obudzi,
Którzy tu życie swe drogie na rozkaz pokładli,
Których prochy wnet pokryło ziemi kilka szpadli.

Franciszek Dobrzelecki
Kujawy