Konstytucja Księstwa Warszawskiego
Sejm Księstwa Warszawskiego

Tytuł I. O religii. 
Art. 1.
Religia katolicka, apostolska, rzymska jest religią stanu.

Art. 2.
Wszelka cześć religijna jest wolna i publiczna.

Art. 3.
Księstwo Warszawskie podzielone będzie na sześć diecezji, będzie w nim jedno arcybiskupstwo i pięć biskupstw.

Art. 4.
Znosi się niewolę. Wszyscy obywatele są równi przed obliczem prawa. Stan osób zostaje pod opieką trybunałów.

Tytuł II. O rządzie. 
Art. 5.
Korona książęca warszawska jest dziedziczną w osobie króla saskiego, jego potomków, dziedziców i następców, podług porządku następstwa ustanowionego w domu saskim.

Art. 6.
Rząd jest w osobie króla. On sprawuje w całej swojej zupełności urzędowania władzy wykonawczej. Przy nim jest praw początkowanie.

Art. 7.
Król może zlać na wicekróla część swojej władzy, której jemu samemu przez siebie sprawować nie będzie się podobało.

Art. 8.
Jeżeli królowi nie podoba się mianować wicekróla, mianuje prezesa rady ministrów.
W tym przypadku interesy rozmaitych ministrów będą roztrząsane w tej radzie dla przedstawienia ich królowi do potwierdzenia.

Art. 9.
Król zwołuje, odracza i wyznacza dzień na zgromadzenie głównego sejmu. 
Zwołuje także sejmiki, czyli zgromadzenia powiatowe, i zgromadzenia gminne. 
Prezyduje w senacie, gdy to przyzwoitym osądzi.

Art. 10.
Dobra korony książęcej składają się naprzód: z rocznego dochodu, wynoszącego siedem milionów zł polskich, przez połowę w dobrach królewskich, a przez połowę w gotowiźnie ze skarbu publicznego, po wtóre: z pałacu królewskiego w Warszawie i Pałacu Saskiego.

Tytuł III. O ministrach i radzie stanu. 
Art. 11.
Skład ministerium jest następujący: 
Minister sprawiedliwości, minister wewnętrzny i czci religijnych, minister wojny, minister przychodów i skarbu, minister policji, minister sekretarz stanu. Ministrowie są odpowiedzialnymi.

Art. 12.
Gdy się królowi spodoba zdać na wicekróla część władzy swojej; której sobie samemu nie zachował, każdy z ministrów pracuje oddzielnie z wicekrólem.

Art. 13.
Jeżeli król nie mianuje wicekróla, ministrowie zgromadzają się na Radę ministerialną, stosownie do tego, co się rzekło wyżej w 8 artykule. 

Art. 14.
Rada Stanu składa się z ministrów. Zgromadza się pod prezydencją króla lub wicekróla, albo prezesa mianowanego przez króla.

Art. 15.
Rada Stanu roztrząsa, układa i uchwala projekta do prawa lub urządzenia administracji publicznej, które podaje każdy minister w przedmiotach tyczących się swych wydziałów.

Art. 16.
Czterech referendarzy przydanych jest do Rady Stanu, już to do przedstawienia rzeczy administracyjnych i tych, w których Rada stanowi, jako Sąd Kasacyjny, już też dla znoszenia się rady z komisjami Izby Poselskiej.

Art. 17.
Rada Stanu rozpoznaje kolizje jurysdykcji między władzami administracyjnymi i władzami sądowymi, tudzież spory w administracji i oddane pod sąd agentów administracji publicznej.

Art. 18.
Decyzje, projekty praw, wyroki i urządzenia roztrząsane w Radzie Stanu podlegają zatwierdzeniu królewskiemu.

Tytuł IV. O sejmie głównym. 
Art. 19.
Sejm składa się z dwóch izb, to jest z izby pierwszej, czyli izby senatorskiej, i z drugiej izby, czyli poselskiej.

Art. 20.
Sejm główny zgromadza się co dwa lata w Warszawie, a to w czasie oznaczonym aktem zwołującym, wydanym od króla. 
Sejm nie trwa dłużej jak dni 15.

Art. 21.
Do niego należy właściwie naradzanie się względem prawa podatkowego, czyli prawa przychodów skarbowych, względem praw tyczących się odmian, które uczynić wypada bądź w prawodawstwie cywilnym, bądź w prawodawstwie kryminalnym, bądź też w systemacie menniczym.

Art. 22. 
Projekty do praw ułożone w radzie stanu będą przesyłane głównemu sejmowi za rozkazem króla, uchwalone od izby poselskiej sekretnym kreskowaniem i większością kresek, a potem podane pod sankcję senatu.

Tytuł V. O senacie. 
Art. 23.
Senat składa się z osiemnastu członków, to jest sześciu biskupów, sześciu wojewodów, sześciu kasztelanów.

Art. 24.
Wojewodów i kasztelanów król mianuje, biskupów król mianuje, a Stolica Święta instytucję daje.

Art. 25.
W Senacie prezyduje jeden z jego członków, na to mianowany od króla.

Art. 26.
Urzędowania senatorów są dożywotne.

Art. 27.
Projekty do praw uchwalone w izbie poselskiej stosownie do tego, co się niżej powie, przesyłają się do sankcji senatu.

Art. 28.
Senat potwierdza prawo wyjąwszy w przypadkach następujących: 

1) jeżeli prawo uchwalone nie było podług formalności przepisanych konstytucją lub jeżeli obrady zdarzonym gwałtem jakim zamieszane zostały; 

2) jeżeli mu wiadomo, że prawo nie było przyjęte większością głosów; 

3) jeżeli senat uznaje, że prawo jest przeciwne albo bezpieczeństwu kraju, albo przepisom niniejszej ustawy konstytucyjnej.

Art. 29.
W przypadku, gdyby dla jednej z powyższych pobudek odmówił senat sankcji prawu jakiemu, tenże senat nadaje królowi przez uchwałę wyszczególniającą powody potrzebną moc do uchylenia uchwały poselskiej. 

Art. 30.
Kiedy odmówienie sankcji ze strony senatu gruntuje się na jednym z dwóch pierwszych przypadków, w artykule 28 wytkniętych, naówczas król po wysłuchaniu rady stanu może nakazać odesłanie projektu prawa do izby poselskiej z zaleceniem, ażeby porządnie postępowała: Jeżeliby zaś tenże sam nieład został ponowiony bądź w porządku zgromadzenia; bądź w formalnościach obradom przepisanych, izba poselska tym samym jest rozpuszczona i król nakazuje nowe wybory. 

Art. 31.
W przypadku rozwiązania izby poselskiej prawo tyczące się przychodów skarbowych zostaje przedłużone na rok jeden, a prawa cywilne lub kryminalne mają mieć moc swoją bez żadnego określenia i zmiany. 

Art. 32.
Gdy senat odmówił sankcji prawu, może równie król i we wszystkich przypadkach mianować nowych senatorów i odesłać potem prawo do senatu. 
Z tym wszystkim senat nie będzie mógł być złożonym z więcej jak sześciu biskupów, dwunastu wojewodów i dwunastu kasztelanów. 

Art. 33.
Gdy król użył prawa nadanego artykułem poprzedzającym, naówczas miejsca wakujące w senacie między wojewodami i kasztelanami dopóty nie będą obsadzone, póki senat nie zmniejszy się do liczby 23 artykułem oznaczonej. 

Art. 34.
Skoro Senat potwierdził prawo lub król pomimo pobudek uchwały senatu nakazał je ogłosić, projekt ten staje się prawem natychmiast obowiązującym.

Tytuł VI. O izbie poselskiej. 
Art. 35.
Izba poselska składa się:
1) z sześciudziesiąt posłów mianowanych na sejmikach, czyli zgromadzeniach szlachty każdego powiatu, licząc po jednym z powiatu; posłowie powinni mieć najmniej 24 lat ukończonych, być w zupełnym używaniu praw swoich lub usamowolnionymi;
2) z czterdziestu deputowanych od gminów.

Art. 36.
Cały kraj Księstwa Warszawskiego dzieli się na czterdzieści zgromadzeń gminnych, to jest osiem w mieście Warszawie, a trzydzieści dwa na resztę kraju.

Art. 37.
Każde zgromadzenie gminne powinno liczyć sobie przynajmniej sześciuset obywateli mających prawo do głosowania.

Art. 38.
Członkowie Izby Poselskiej urzędują wciąż dziewięć lat, a odnawiają się w trzeciej części co lat trzy. A zatem na pierwszy raz tylko trzecia część członków Izby Poselskiej urzędować będzie przez trzy lata, a druga część przez lat sześć. Lista wychodzących członków w tych dwóch epokach przez los się ustanowi.

Art. 39.
W Izbie Poselskiej prezyduje marszałek, wybrany z jej łona, a przez króla mianowany.

Art. 40.
Izba Poselska deliberuje nad projektami do praw, które potem odsyła pod sankcję Senatu. 

Art. 41.
Każdego sejmu taż izba mianuje większością sekretnych kresek trzy komisje składające się każda z pięciu członków, to jest: 
komisję przychodów skarbowych, 
komisję prawodawstwa cywilnego, 
komisję prawodawstwa kryminalnego. 
Marszałek prezydujący w izbie poselskiej donosi przez poselstwo radzie stanu o mianowaniu rzeczonych komisji. 

Art. 42.
Gdy rada stanu projekt do prawa ułoży, uwiadomia o tym komisję, której się tyczy przedmiot prawa, przez ministra tego wydziału, do którego się tenże przedmiot ściąga i za pośrednictwem referendarzów przydanych do rady stanu. 
Jeżeli komisja ma jakie uwagi do przełożenia względem projektu do prawa, zgromadza się u tegoż ministra. Referendarze, którym polecone było doniesienie o projekcie do prawa przypuszczeni są do tych konferencji.

Art. 43.
Jeżeli komisja obstaje przy swoich uwagach i żąda określenia w projekcie do prawa, minister donosi o tym radzie stanu. 
Rada stanu może przypuścić członki komisji do roztrząsania w gronie swoim szczegółów projektu do prawa, które zdawały się potrzebować określenia.

Art. 44.
Rada stanu powziąwszy wiadomość o uwagach komisji bądź z doniesienia ministra, bądź przez roztrząśnienie w jej zgromadzeniu zaszłe, stanowi ostatecznie opis projektu do prawa, który się przesyła do izby poselskiej, aby o nim stanowiono. 

Art. 45.
Członki rady stanu są tym samym członkami izby poselskiej; zasiadają w niej i mają głos stanowczy. 

Art. 46.
Członki tylko rady stanu i członki komisji poselskiej mają prawo mówienia w izbie bądź w przypadku zgodności rady i komisji względem projektu do prawa, końcem dobitniejszego wystawienia pożytków jego, bądź w przypadku rozróżnienia zdań, końcem jawniejszego okazania lub zbijania nieprzyzwoitości onegoż. 
Żaden inny członek nie może zabierać głosu względem projektu do prawa. 

Art. 47.
Członki komisji mogą oświadczyć zdanie swoje osobiste względem projektu do prawa, a to bądź gdy z większością zdań w komisji, bądź gdy z mniejszością trzymali. Przeciwnie zaś członki rady stanu mogą tylko mówić za projektem do prawa, ułożonym w radzie. 

Art. 48.
Gdy marszałek prezydujący w izbie poselskiej uzna, iż rzecz dosyć jest wyjaśnioną, może koniec uczynić roztrząsaniu i podać projekt prawa do kreskowania. Izba kreskuje sekretnie i stanowi prostą większością kresek.

Art. 49.
Gdy prawo przejdzie, Izba Poselska odsyła je zaraz do Senatu.

Tytuł VII. O sejmikach i zgromadzeniach gminnych. 
Art. 50.
Sejmiki, czyli zgromadzenia powiatowe, składają się ze szlachty powiatu.

Art. 51.
Zgromadzenia gminne składają się z obywatelów właścicielów nieszlachty i innych obywatelów, mających prawo wchodzenia do nich, jako się niżej powie.

Art. 52.
Zgromadzenia gminne król zwołuje. Uniwersały zwołujące oznaczą miejsce, dzień ich zebrania się, działania, do których mają przystąpić, i jak długo trwają.

Art. 53.
Nikt nie może głosować, kto nie ma 21 lat skończonych, kto nie używa praw swoich i jest pod opieką. Uwolnienie spod opieki może dotąd następować po 21 roku skończonym, pomimo wszystkich przeciwnych temu praw i zwyczajów.

Art. 54.
Każdy sejmik, czyli zgromadzenie powiatowe, wybiera posła, i podaje kandydatów do rad departamentowych i powiatowych, tudzież do sądów pokoju.

Art. 55.
Na sejmikach prezyduje marszałek, mianowany przez króla.

Art. 56.
Sejmiki te dzielą się na 10 oddziałów, każdy oddział składa się z powiatów przedzielonych jednym lub kilkoma powiatami. Dwa oddziały nie mogą być w jednymże czasie zwoływane.

Art. 57.
Deputowanych w gminach wybierają zgromadzenia gminne. Podają także podwójną listę kandydatów do rad municypalnych.

Art. 58.
Mają prawo głosowania za zgromadzeniach gminnych: 
1) każdy obywatel właściciel nieszlachcic; 
2) każdy rękodzielnik i przełożony nad czeladzią warsztatową, każdy kupiec mający własny swój zapas w sklepie lub magazynie wartości 10000 zł polskich; 
3) wszyscy plebani i wikariusze; 
4) każdy artysta i obywatel znakomity z talentów, wiadomości lub przysług uczynionych bądź handlowi, bądź kunsztom; 
5) każdy podoficer i żołnierz, który będąc ranny lub odbywszy kilka kampanii otrzymał uwolnienie od służby; 
6) każdy podoficer i żołnierz czynnie w służbie będący, który za dobre sprawowanie się otrzymał ozdobę honorową; 
7) oficerowie wszelkiego stopnia. 
Rzeczeni oficerowie, podoficerowie i żołnierze w aktualnej zostający służbie, którzy by byli na garnizonie w mieście, gdzie się zgromadzenie gminne zbierze, nie będą mogli używać, w tym tylko przypadku prawa dozwolonego niniejszym artykułem.

Art. 59.
Listę głosujących właścicielów ułoży municypalność, a zaświadczą ją egzekutorowie podatków. Listę plebanów i wikariuszów ułoży prefekt, a podpisze minister wewnętrzny.
Listę oficerów, podoficerów i żołnierzy, wyrażonych w powyższym artykule, ułoży prefekt a podpisze minister wojny. Listę rękodzielników i majstrów warsztatu, tudzież kupców, mających fundusz w sklepie, magazyn lub fabrykę, czyniące w kapitale 10 000 złp. i listę obywatelów znakomitych talentami, wiadomościami i przysługami uczynionymi, bądź kunsztom, bądź handlowi, ułoży prefekt, a zatwierdzi corocznie Senat.
Obywatele, znajdujący się w ostatnim z wyż rzeczonym przypadków, mogą podawać prosto do Senatu prośby swe z dowodami wspierającymi ich żądania. 

Art. 60.
Senat w każdym przypadku, gdzieby miał powód do mniemania, iż się w ułożenie list wcisnęło jakie nadużycie, może nakazać ułożenie innych. 

Art. 61.
Zgromadzenia gminne nie mogą być zwołane w jednymże czasie w całym powiecie, lecz będzie zawsze ośmiodniowa przerwa między zebraniem się każdego z nich, wyjąwszy jednak zgromadzenia miasta Warszawy, które mogą być w jednymże czasie po dwa tylko razem zwołane.

Art. 62.
Na zgromadzeniach gminnych prezyduje obywatel mianowany od króla. 

Art. 63.
Żadne roztrząsanie jakiejkolwiek bądź natury, żadne uchwalenie próśb lub przełożeń nie będzie miało miejsca na sejmikach i zgromadzeniach gminnych. 
Trudnić się tylko powinni wyborem bądź deputowanych, bądź kandydatów, których liczba, jak się rzekło wyżej, poprzedniczo jest oznaczona przez listy okólne zwołujące.

Tytuł VIII. Podział kraju i administracja. 
Art. 64.
Kraj zostaje podzielony na sześć departamentów.

Art. 65.
Administracja każdego departamentu jest przy prefekcie. W każdym departamencie jest rada interesów spornych składająca się najmniej z 3 członków, a najwięcej z 5, i ogólna rada departamentowa składająca się najmniej z 16 członków, a najwięcej z 24.

Art. 66.
Administracja w powiatach będzie przy podprefektach. W każdym powiecie jest rada powiatowa składająca się najmniej z 9 członków, a najwięcej z 12.

Art. 67.
W każdej municypalności administracja będzie przy burmistrzu, czyli prezydencie. 
Będzie w każdej municypalności rada municypalna składająca się z 10 członków, gdzie jest 2500 mieszkańców lub mniej, a z 30 w miastach, gdzie ludność przechodzi 5000 mieszkańców.

Art. 68.
Prefektów, radców prefektur, podprefektów i burmistrzów mianuje król bez poprzedzającego przedstawienia. Członków rad departamentowych i rad powiatowych mianuje król z podwójnej listy kandydatów, przedstawionych od sejmików powiatowych. Odnawiają się przez połowę, co dwa lata.
Członków rad municypalnych mianuje Król z podwójnej listy kandydatów, podanych od zgromadzeń gminnych. Odnawiają się przez połowę co lat dwa.
Rady departamentowe, powiatowe i municypalne mianują prezydenta w łonie swoim wybranym.

Tytuł IX. Porządek sądowy. 
Art. 69.
Kodeks Napoleona będzie prawem cywilnym Księstwa Warszawskiego.

Art. 70.
Rozprawa jest publiczną w rzeczy cywilnej i kryminalnej.

Art. 71.
W każdym powiecie będzie sąd pokoju, w każdym departamencie trybunał cywilny pierwszej instancji, na dwa departamenty jeden sąd sprawiedliwości kryminalnej, na całe Księstwo Warszawskie jeden tylko Sąd Apelacyjny.

Art. 72.
Rada Stanu, do której należą czterej referendarze mianowani przez króla, odbywa obowiązki Sądu Kasacyjnego.

Art. 73.
Sędziów pokoju mianuje król z potrójnej listy kandydatów, podanych do sejmików powiatowych. Odnawiają się w trzeciej części co dwa lata.

Art. 74.
Porządek sądowy jest niepodległy.

Art. 75.
Sędziów trybunałów pierwszej instancji, sądów kryminalnych i sądu odzewnego (apelacyjnego) król mianuje dożywotnio.

Art. 76.
Sąd apelacyjny bądź na doniesienie prokuratora królewskiego bądź na doniesienie jednego z prezesów, może żądać od króla złożenia sędziego trybunału pierwszej instancji lub sądu kryminalnego, którego mieni się być winnym niewiernego sprawowania obowiązków.
Złożenia sędziego Sądu apelacyjnego może żądać Rada Stanu, pełniąca obowiązki Sądu kasacyjnego. W tych tylko przypadkach król może dać wyrok złożenia sędziego.

Art. 77.
Wyroki sądów i trybunałów wychodzą w imieniu króla.

Art. 78.
Ius agratiandi [prawo łaski] służy królowi: on tylko może darować lub zwolnić karę.

Tytuł X. O sile zbrojnej. 
Art. 79.
Siła zbrojna składać się będzie ze 30 000 ludzi wszelkiego rodzaju żołnierza, obecnego pod bronią, nie licząc w to gwardii narodowych.

Art. 80.
Król może przyzwać do Saksonii część wojska Księstwa Warszawskiego, zastępując go równa liczbą wojska saskiego.

Art. 81.
W przypadku, gdyby okoliczności wymagały, ażeby oprócz wojska Księstwa Warszawskiego, posłał król do tego Księstwa inne korpusy wojska saskiego, żaden inny podatek i ciężar publiczny, jakie by były upoważnione prawem podatkowym.

Tytuł XI. Urządzenia ogólne. 
Art. 82.
Wszyscy urzędnicy nie dożywotni, nawet wicekról, mogą być według woli króla złożeni, prócz posłów.

Art. 83.
Nikt nie może sprawować urzędów bądź duchownych, bądź cywilnych, bądź też sądowych, kto nie jest obywatelem Księstwa Warszawskiego.

Art. 84.
Wszystkie akta rządowe, prawodawcze, administracyjne i sądowe pisane będą w języku narodowym.

Art. 85.
Ordery cywilne i wojskowe, będące dawniej w Polsce, utrzymują się, a król jest naczelnikiem tych orderów.

Art. 86.
Niniejszy statut konstytucyjny będzie dopełniony urządzeniami, wydawanymi przez króla, a roztrząsanymi w jego Radzie Stanu.

Art. 87.
Prawa i urządzenia administracji publicznej będą ogłoszone w Dzienniku praw, i aby obowiązywały, nie potrzebują innego kształtu ogłoszenia.

Tytuł XII. Urządzenia przemijające. 
Art. 88.
Podatki, jakie są teraz, będą wybierane aż do 1 stycznia 1809. 

Art. 89.
Nic nie będzie odmienianym co do teraźniejszej liczby i organizacji wojska dotąd, aż póki w tej mierze pierwszy zwołany sejm główny nie postanowi. 

Członkowie Komisji Rządzącej
[Podp.] Małachowski, Prezes. Gutakowski. Stanisław Potocki. 
Działyński. Wybicki. Bieliński. Sobolewski. 
Łuszczewski, Sekretarz Jeneralny

Napoleon, z Bożej łaski i przez Konstytucję, Cesarz Francuzów, Król Włoski, Protektor Konfederacji Reńskiej: potwierdziliśmy i potwierdzamy powyższą Ustawę Konstytucyjną podana nam w skutku 5 artykułu traktatu zawartego w Tylży, a którą My uważamy za zdolną dopełnić nasze obowiązanie względem ludów Warszawy i Wielkiej Polski, godząc oraz ich swobody i przywileje ze spokojnością państw ościennych.

Działo się w Pałacu Królewskim w Dreźnie, dnia 22 lipca 1807 r.

 Napoleon
 Na rozkaz Cesarza
 Minister Sekretarz Stanu
 Hugo B. Maret

Księstwa Warszawskiego
Księstwo Warszawskie