ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ
ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਕੇ
ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥
1

ਜਿਤੁ ਦਿਹਾੜੈ ਧਨ ਵਰੀ ਸਾਹੇ ਲਏ ਲਿਖਾਇ ॥
ਮਲਕੁ ਜਿ ਕੰਨੀ ਸੁਣੀਦਾ ਮੁਹੁ ਦੇਖਾਲੇ ਆਇ ॥
ਜਿੰਦੁ ਨਿਮਾਣੀ ਕਢੀਐ ਹਡਾ ਕੁ ਕੜਕਾਇ ॥
ਸਾਹੇ ਲਿਖੇ ਨ ਚਲਨੀ ਜਿੰਦੂ ਕੂੰ ਸਮਝਾਇ ॥
ਜਿੰਦੁ ਵਹੁਟੀ ਮਰਣੁ ਵਰੁ ਲੈ ਜਾਸੀ ਪਰਣਾਇ ॥
ਆਪਣ ਹਥੀ ਜੋਲਿ ਕੈ ਕੈ ਗਲਿ ਲਗੈ ਧਾਇ ॥
ਵਾਲਹੁ ਨਿਕੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਕੰਨੀ ਨ ਸੁਣੀ ਆਇ ॥
ਫਰੀਦਾ ਕਿੜੀ ਪਵੰਦੀਈ ਖੜਾ ਨ ਆਪੁ ਮੁਹਾਇ॥੧॥

(ਜਿਤੁ ਦਿਹਾੜੈ=ਜਿਸ ਦਿਨ, ਧਨ=ਇਸਤ੍ਰੀ, ਵਰੀ=ਵਿਆਹੀ
ਜਾਇਗੀ, ਸਾਹੇ=ਵਿਆਹ ਦਾ ਨੀਯਤ ਸਮਾਂ, ਮਲਕੁ=
ਮੌਤ ਦਾ ਫ਼ਰਿਸਤਾ, ਕੂੰ=ਨੂੰ, ਨ ਚਲਨੀ=ਨਹੀਂ ਟਲ ਸਕਦੇ,
ਵਰੁ=ਲਾੜਾ, ਪਰਣਾਇ=ਵਿਆਹ ਕੇ, ਜੋਲਿ ਕੈ=ਤੋਰ ਕੇ,
ਕੈ ਗਲਿ=ਕਿਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ, ਧਾਇ=ਦੌੜ ਕੇ, ਵਾਲਹੁ=
ਵਾਲ ਤੋਂ, ਪੁਰਸਲਾਤ=ਪੁਲ ਸਿਰਾਤ, ਕੰਨੀ=ਕੰਨਾਂ 
ਨਾਲ, ਕਿੜੀ ਪਵੰਦੀਈ=ਵਾਜਾਂ ਪੈਂਦਿਆਂ, 
ਨ ਮੁਹਾਇ=ਨਾ ਲੁਟਾ)

2

ਫਰੀਦਾ ਦਰ ਦਰਵੇਸੀ ਗਾਖੜੀ ਚਲਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਤਿ ॥
ਬੰਨਿੑ ਉਠਾਈ ਪੋਟਲੀ ਕਿਥੈ ਵੰਞਾ ਘਤਿ ॥੨॥

(ਗਾਖੜੀ=ਔਖੀ, ਦਰਵੇਸੀ=ਫ਼ਕੀਰੀ, ਦਰ=ਪਰਮਾਤਮਾ
ਦੇ ਦਰ ਦੀ, ਭਤਿ=ਵਾਂਗ, ਬੰਨ੍ਹਿ=ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਵੰਞਾ=
ਜਾਵਾਂ, ਘਤਿ=ਸੁੱਟ ਕੇ, ਪੋਟਲੀ=ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੰਢ)

3

ਕਿਝੁ ਨ ਬੁਝੈ ਕਿਝੁ ਨ ਸੁਝੈ ਦੁਨੀਆ ਗੁਝੀ ਭਾਹਿ ॥
ਸਾਂਈਂ ਮੇਰੈ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਨਾਹੀ ਤ ਹੰ ਭੀ ਦਝਾਂ ਆਹਿ ॥੩॥

(ਕਿਝੁ=ਕੁਝ ਭੀ, ਬੁਝੈ=ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ, ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ,
ਗੁਝੀ=ਲੁਕਾਵੀਂ, ਭਾਹਿ=ਅੱਗ, ਸਾਂਈ ਮੇਰੈ=ਮੇਰੇ
ਸਾਂਈ ਨੇ । ਹੰਭੀ=ਹਉਂ ਭੀ,ਮੈਂ ਭੀ, ਦਝਾਂ ਆਹਿ=
ਸੜ ਜਾਂਦਾ)

4

ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਜਾਣਾ ਤਿਲ ਥੋੜੜੇ ਸੰਮਲਿ ਬੁਕੁ ਭਰੀ ॥
ਜੇ ਜਾਣਾ ਸਹੁ ਨੰਢੜਾ ਤਾਂ ਥੋੜਾ ਮਾਣੁ ਕਰੀ ॥੪॥

(ਤਿਲ=ਸੁਆਸ, ਥੋੜੜੇ=ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ, ਸੰਮਲਿ=ਸੰਭਲ
ਕੇ, ਸਹੁ=ਖਸਮ-ਪ੍ਰਭੂ, ਨੰਢੜਾ=ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਨੱਢਾ)

5

ਜੇ ਜਾਣਾ ਲੜਿ ਛਿਜਣਾ ਪੀਡੀ ਪਾਈਂ ਗੰਢਿ ॥
ਤੈ ਜੇਵਡੁ ਮੈ ਨਾਹਿ ਕੋ ਸਭੁ ਜਗੁ ਡਿਠਾ ਹੰਢਿ ॥੫॥

(ਲੜੁ=ਪੱਲਾ, ਛਿਜਣਾ=ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪੀਡੀ=ਪੱਕੀ, ਤੈ
ਜੇਵਡੁ=ਤੇਰੇ ਜੇਡਾ, ਹੰਢਿ=ਫਿਰ ਕੇ)

6

ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਤੂ ਅਕਲਿ ਲਤੀਫੁ ਕਾਲੇ ਲਿਖੁ ਨ ਲੇਖ ॥
ਆਪਨੜੇ ਗਿਰੀਵਾਨ ਮਹਿ ਸਿਰੁ ਨੀਂਵਾਂ ਕਰ ਦੇਖੁ ॥੬॥

(ਅਕਲਿ ਲਤੀਫੁ=ਬਰੀਕ ਸਮਝ ਵਾਲਾ, ਕਾਲੇ ਲੇਖੁ=ਮੰਦੇ
ਕਰਮ, ਗਿਰੀਵਾਨ=ਬੁੱਕਲ)

7

ਫਰੀਦਾ ਜੋ ਤੈ ਮਾਰਨਿ ਮੁਕੀਆਂ ਤਿਨਾੑ ਨ ਮਾਰੇ ਘੁੰਮਿ ॥
ਆਪਨੜੈ ਘਰ ਜਾਈਐ ਪੈਰ ਤਿਨਾੑ ਦੇ ਚੁੰਮਿ ॥੭॥

(ਤੈ=ਤੈਨੂੰ, ਤਿਨ੍ਹਾ=ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਨ ਮਾਰੇ=ਨਾਹ ਮਾਰ,
ਘੁੰਮਿ=ਪਰਤ ਕੇ, ਆਪਨੜੈ ਘਰਿ=ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ,ਸ਼ਾਂਤ 
ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਚੁੰਮਿ=ਚੁੰਮ ਕੇ, ਜਾਈਐ=ਅੱਪੜ ਜਾਈਦਾ ਹੈ )

8

ਫਰੀਦਾ ਜਾਂ ਤਉ ਖਟਣ ਵੇਲ ਤਾਂ ਤੂ ਰਤਾ ਦੁਨੀ ਸਿਉ ॥
ਮਰਗ ਸਵਾਈ ਨੀਹਿ ਜਾਂ ਭਰਿਆ ਤਾਂ ਲਦਿਆ ॥੮॥

(ਤਉ=ਤੇਰਾ, ਖਟਣ ਵੇਲ=ਖੱਟਣ ਦਾ ਵੇਲਾ, ਰਤਾ=
ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ,ਮਸਤ, ਸਿਉ=ਨਾਲ, ਮਰਗ=ਮੌਤ,
ਸਵਾਈ=ਵਧਦੀ ਗਈ, ਜਾਂ=ਜਦੋਂ, ਭਰਿਆ=ਸੁਆਸ 
ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਨੀਂਹਿ=ਨੀਂਹ)

9

ਦੇਖੁ ਫਰੀਦਾ ਜੁ ਥੀਆ ਦਾੜੀ ਹੋਈ ਭੂਰ ॥
ਅਗਹੁ ਨੇੜਾ ਆਇਆ ਪਿਛਾ ਰਹਿਆ ਦੂਰਿ ॥੯॥

(ਥੀਆ=ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੁ=ਜੋ ਕੁਝ, ਭੁਰ=ਚਿੱਟੀ, ਅਗਹੁ=
ਅਗਲੇ ਪਾਸਿਓਂ, ਪਿਛਾ=ਪਿਛਲਾ ਪਾਸਾ)

10

ਦੇਖੁ ਫਰੀਦਾ ਜਿ ਥੀਆ ਸਕਰ ਹੋਈ ਵਿਸੁ ॥
ਸਾਈਂ ਬਾਝਹੁ ਆਪਣੇ ਵੇਦਣ ਕਹੀਐ ਕਿਸੁ ॥੧੦॥

(ਜਿ ਥੀਆ=ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਕਰ=ਸ਼ੱਕਰ,ਮਿੱਠੇ
ਪਦਾਰਥ, ਵਿਸੁ=ਜ਼ਹਿਰ,ਦੁਖਦਾਈ, ਵੇਦਣ=ਦੁੱਖੜਾ)

11

ਫਰੀਦਾ ਅਖੀ ਦੇਖ ਪਤੀਣੀਆਂ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਰੀਣੇ ਕੰਨ ॥
ਸਾਖ ਪਕੰਦੀ ਆਈਆ ਹੋਰ ਕਰੇਂਦੀ ਵੰਨ ॥੧੧॥

(ਪਤੀਣੀਆਂ=ਪਤਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਰੀਣੇ=ਖ਼ਾਲੀ,
ਬੋਲੇ, ਸਾਖ=ਟਹਿਣੀ,ਸਰੀਰ, ਪਕੰਦੀ ਆਈਆ=ਪੱਕ
ਗਈ ਹੈ, ਵੰਨ=ਰੰਗ)

12

ਫਰੀਦਾ ਕਾਲੀਂ ਜਿਨੀ ਨ ਰਾਵਿਆ ਧਉਲੀ ਰਾਵੈ ਕੋਇ ॥
ਕਰ ਸਾਂਈ ਸਿਉ ਪਿਰਹੜੀ ਰੰਗੁ ਨਵੇਲਾ ਹੋਇ ॥੧੨॥

(ਕਾਲੀਂ=ਜਦੋਂ ਕੇਸ ਕਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਵਿਆ=ਮਾਣਿਆ,
ਧਉਲੀ=ਧਉਲੇ ਆਇਆਂ, ਕੋਇ=ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ, ਪਿਰਹੜੀ=
ਪਿਆਰ, ਨਵੇਲਾ=ਨਵਾਂ, ਰੰਗ=ਪਿਆਰ)

13
ਮਃ ੩ ॥

ਫਰੀਦਾ ਕਾਲੀ ਧਉਲੀ ਸਾਹਿਬੁ ਸਦਾ ਹੈ ਜੇ ਕੋ ਚਿਤਿ ਕਰੇ ॥
ਆਪਣਾ ਲਾਇਆ ਪਿਰਮੁ ਨ ਲਗਈ ਜੇ ਲੋਚੈ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥
ਏਹੁ ਪਿਰਮੁ ਪਿਆਲਾ ਖਸਮ ਕਾ ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ ॥੧੩॥

(ਚਿਤਿ ਕਰੇ=ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕਾਏ, ਪਿਰਮੁ=ਪਿਆਰ, ਸਭ ਕੋਇ=
ਹਰੇਕ ਜੀਵ, ਜੈ=ਜਿਸ ਨੂੰ, ਤੈ=ਤਿਸ ਨੂੰ)

14

ਫਰੀਦਾ ਜਿਨੑ ਲੋਇਣ ਜਗੁ ਮੋਹਿਆ ਸੇ ਲੋਇਣ ਮੈ ਡਿਠੁ ॥
ਕਜਲ ਰੇਖ ਨ ਸਹਦਿਆ ਸੇ ਪੰਖੀ ਸੂਇ ਬਹਿਠੁ ॥੧੪॥

(ਲੋਇਣ=ਅੱਖਾਂ, ਸੂਇ=ਬੱਚੇ, ਬਹਿਠੁ=ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ)

15

ਫਰੀਦਾ ਕੂਕੇਦਿਆ ਚਾਂਗੇਦਿਆ ਮਤੀ ਦੇਦਿਆ ਨਿਤ ॥
ਜੋ ਸੈਤਾਨਿ ਵੰਞਾਇਆ ਸੇ ਕਿਤ ਫੇਰਹਿ ਚਿਤ ॥੧੫॥

(ਸੈਤਾਨਿ=ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ,ਮਨ ਨੇ, ਕੂਕੇਦਿਆ
ਚਾਂਗੇਦਿਆ=ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁਕਾਰ ਪੁਕਾਰ 
ਕੇ ਸਮਝਾਣ ਤੇ ਭੀ, ਸੇ=ਉਹ ਬੰਦੇ, 
ਵੰਞਾਇਆ=ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ)

16

ਫਰੀਦਾ ਥੀਉ ਪਵਾਹੀ ਦਭੁ ॥
ਜੇ ਸਾਂਈ ਲੋੜਹਿ ਸਭੁ ॥
ਇਕੁ ਛਿਜਹਿ ਬਿਆ ਲਤਾੜੀਅਹਿ ॥
ਤਾਂ ਸਾਈ ਦੈ ਦਰ ਵਾੜੀਅਹਿ ॥੧੬॥

(ਥੀਉ=ਬਣ ਜਾ, ਪਵਾਹੀ=ਪਹੇ ਦੀ,
ਰਸਤੇ ਦੀ, ਦਭੁ=ਘਾਹ, ਜੇ ਲੋੜਹਿ=
ਜੇ ਤੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈਂ, ਸਭੁ=ਸਭ
ਵਿਚ, ਇਕੁ=ਕਿਸੇ ਦੱਭ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ, 
ਛਿਜਹਿ=ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਬਿਆ=ਕਈ ਹੋਰ,
ਲਤਾੜੀਅਹਿ=ਲਤਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 
ਸਾਈ ਦੈ ਦਰਿ=ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰ ਤੇ, 
ਵਾੜੀਅਹਿ=ਤੂੰ ਵਾੜਿਆ
ਜਾਏਂਗਾ)

17

ਫਰੀਦਾ ਖਾਕੁ ਨ ਨਿੰਦੀਐ ਖਾਕੂ ਜੇਡੁ ਨ ਕੋਇ ॥
ਜੀਵਦਿਆ ਪੈਰਾ ਤਲੈ ਮੁਇਆ ਉਪਰਿ ਹੋਇ ॥੧੭॥

(ਖਾਕੁ=ਮਿੱਟੀ, ਜੇਡੁ=ਜੇਡਾ,ਵਰਗਾ )

18

ਫਰੀਦਾ ਜਾ ਲਬੁ ਤਾ ਨੇਹੁ ਕਿਆ ਲਬੁ ਤਾ ਕੂੜਾ ਨੇਹੁ ॥
ਕਿਚਰੁ ਝਤਿ ਲਘਾਈਐ ਛਪਰਿ ਤੁਟੈ ਮੇਹੁ ॥੧੮॥

(ਨੇਹੁ ਕਿਆ=ਕਾਹਦਾ ਪਿਆਰ,ਅਸਲ ਪਿਆਰ 
ਨਹੀਂ, ਕੂੜਾ=ਝੂਠਾ, ਕਿਚਰੁ=ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ,
ਝਤਿ=ਸਮਾਂ, ਛਪਰਿ ਤੂਟੇ=ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਛੱਪਰ 
ਉਤੇ, ਮੇਹੁ=ਮੀਂਹ)

19

ਫਰੀਦਾ ਜੰਗਲੁ ਜੰਗਲੁ ਕਿਆ ਭਵਹਿ ਵਣਿ ਕੰਡਾ ਮੋੜੇਹਿ ॥
ਵਸੀ ਰਬੁ ਹਿਆਲੀਐ ਜੰਗਲੁ ਕਿਆ ਢੂਢੇਹਿ ॥੧੯॥

(ਕਿਆ ਭਵਹਿ=ਗਾਹਣ ਦਾ ਕੀਹ ਲਾਭ, ਵਣਿ=
ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਕਿਆ ਮੋੜੇਹਿ=ਕਿਉਂ 
ਲਤਾੜਦਾ ਹੈਂ, ਵਸੀ=ਵੱਸਦਾ ਹੈ, 
ਹਿਆਲੀਐ=ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ, ਕਿਆ 
ਢੂਢੇਹਿ=ਭਾਲਣ ਦਾ ਕੀਹ ਲਾਭ)

20

ਫਰੀਦਾ ਇਨੀ ਨਿਕੀ ਜੰਘੀਐ ਥਲ ਡੂੰਗਰ ਭਵਿਓਮਿੑ ॥
ਅਜੁ ਫਰੀਦੈ ਕੂਜੜਾ ਸੈ ਕੋਹਾਂ ਥੀਓਮਿ ॥੨੦॥

(ਇਨੀ ਜੰਘੀਐ=ਇਹਨਾਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ, ਡੂਗਰ=
ਪਹਾੜ, ਭਵਿਓਮ੍ਹਿ=ਮੈਂ ਭਉਂ (ਘੁੰਮ),
ਅਜੁ=ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ, ਫਰੀਦੈ= ਫਰੀਦ ਨੂੰ, ਥੀਓਮਿ=
ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੂਜੜਾ=ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਕੁੱਜਾ)

21

ਫਰੀਦਾ ਰਾਤੀ ਵਡੀਆਂ ਧੁਖਿ ਧੁਖਿ ਉਠਨਿ ਪਾਸ ॥
ਧਿਗੁ ਤਿਨਾੑ ਦਾ ਜੀਵਿਆ ਜਿਨਾ ਵਿਡਾਣੀ ਆਸ ॥੨੧॥

(ਧੁਖਿ ਉਠਨਿ=ਧੁਖ ਉੱਠਦੇ ਹਨ,ਅੰਬ ਜਾਂਦੇ 
ਹਨ, ਪਾਸ=ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਸੇ,ਪਸਲੀਆਂ, ਵਿਡਾਣੀ=
ਬਿਗਾਨੀ, ਵਡੀਆਂ=ਲੰਮੀਆਂ, ਧ੍ਰਿਗੁ=ਫਿਟਕਾਰ-ਜੋਗ)

22

ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਮੈ ਹੋਦਾ ਵਾਰਿਆ ਮਿਤਾ ਆਇੜਿਆਂ ॥
ਹੇੜਾ ਜਲੈ ਮਜੀਠ ਜਿਉ ਉਪਰਿ ਅੰਗਾਰਾ ॥੨੨॥

(ਵਾਰਿਆ ਹੋਦਾ=ਲੁਕਾਇਆ ਹੁੰਦਾ,
ਮਿਤਾ ਆਇੜਿਆਂ=ਆਏ ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ 
ਤੋਂ, ਹੇੜਾ=ਸਰੀਰ,ਦਿਲ,ਮਾਸ, ਮਜੀਠ ਜਿਉ=
ਮਜੀਠ ਵਾਂਗ, ਜਲੈ=ਸੜਦਾ ਹੈ)

23

ਫਰੀਦਾ ਲੋੜੈ ਦਾਖ ਬਿਜਉਰੀਆਂ ਕਿਕਰਿ ਬੀਜੈ ਜਟੁ ॥
ਹੰਢੈ ਉਂਨ ਕਤਾਇਦਾ ਪੈਧਾ ਲੋੜੈ ਪਟੁ ॥੨੩॥

(ਬਿਜਉਰੀਆਂ=ਬਿਜੌਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ, ਦਾਖੁ=
ਛੋਟਾ ਅੰਗੂਰ, ਕਿਕਰਿ=ਕਿਕਰੀਆਂ, ਹੰਢੈ=
ਫਿਰਦਾ ਹੈ,ਪੁਰਾਣਾ, ਪੈਧਾ ਲੋੜੈ=
ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ)

24

ਫਰੀਦਾ ਗਲੀਏ ਚਿਕੜੁ ਦੂਰਿ ਘਰੁ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੇ ਨੇਹੁ ॥
ਚਲਾ ਤਾ ਭਿਜੈ ਕੰਬਲੀ ਰਹਾਂ ਤ ਤੁਟੈ ਨੇਹੁ ॥੨੪॥

(ਰਹਾਂ=ਜੇ ਮੈਂ ਰਹਿ ਪਵਾਂ, ਤ=ਤਾਂ, ਤੁਟੈ=ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ)

25

ਭਿਜਉ ਸਿਜਉ ਕੰਬਲੀ ਅਲਹ ਵਰਸਉ ਮੇਹੁ ॥
ਜਾਇ ਮਿਲਾ ਤਿਨਾ ਸਜਣਾ ਤੁਟਉ ਨਾਹੀ ਨੇਹੁ ॥੨੫॥

(ਅਲਹ=ਰੱਬ ਕਰ ਕੇ, ਭਿਜਉ=ਬੇਸ਼ਕ ਭਿੱਜੇ)

26

ਫਰੀਦਾ ਮੈ ਭੋਲਾਵਾ ਪਗ ਦਾ ਮਤੁ ਮੈਲੀ ਹੋਇ ਜਾਇ ॥
ਗਹਿਲਾ ਰੂਹੁ ਨ ਜਾਣਈ ਸਿਰੁ ਭੀ ਮਿਟੀ ਖਾਇ ॥੨੬॥

(ਮੈ=ਮੈਨੂੰ, ਭੋਲਾਵਾ=ਭੁਲੇਖਾ, ਮਤੁ ਹੋ ਜਾਇ=
ਮਤਾਂ ਹੋ ਜਾਏ, ਗਹਿਲਾ=ਬੇਪਰਵਾਹ,ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ, ਜਾਣਈ=
ਜਾਣਦਾ)

27

ਫਰੀਦਾ ਸਕਰ ਖੰਡੁ ਨਿਵਾਤ ਗੁੜੁ ਮਾਖਿਉ ਮਾਂਝਾ ਦੁਧੁ ॥
ਸਭੇ ਵਸਤੂ ਮਿਠੀਆਂ ਰਬ ਨ ਪੁਜਨਿ ਤੁਧੁ ॥੨੭॥

(ਨਿਵਾਤ=ਮਿਸਰੀ, ਮਾਖਿਉ=ਸ਼ਹਿਦ, ਨ ਪੁਜਨਿ=
ਨਹੀਂ ਅੱਪੜਦੀਆਂ, ਤੁਧੁ=ਤੈਨੂੰ)

28

ਫਰੀਦਾ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਾਠ ਕੀ ਲਾਵਣੁ ਮੇਰੀ ਭੁਖ ॥
ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਿਨਗੇ ਦੁਖ ॥੨੮॥

(ਕਾਠ ਕੀ ਰੋਟੀ=ਕਾਠ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੀ ਰੋਟੀ, ਲਾਵਣੁ=
ਭਾਜੀ,ਸਲੂਣਾ, ਘਣੇ=ਬੜੇ, ਚੋਪੜੀ=ਸੁਆਦਲੀ,
ਘਿਉ-ਭਿੱਜੀ)

29

ਰੁਖੀ ਸੁਖੀ ਖਾਇ ਕੈ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਉ ॥
ਫਰੀਦਾ ਦੇਖਿ ਪਰਾਈ ਚੋਪੜੀ ਨ ਤਰਸਾਏ ਜੀਉ ॥੨੯॥

(ਰੁਖੀ=ਬਿਨਾ ਦਾਲ ਸਬਜ਼ੀ ਤੋਂ, ਦੇਖਿ=ਵੇਖ ਕੇ, 
ਚੋਪੜੀ=ਸੁਆਦਲੀ,ਘਿਉ-ਭਿੱਜੀ)

30

ਅਜੁ ਨ ਸੁਤੀ ਕੰਤ ਸਿਉ ਅੰਗੁ ਮੁੜੇ ਮੜਿ ਜਾਇ ॥
ਜਾਇ ਪੁਛਹੁ ਡੋਹਾਗਣੀ ਤੁਮ ਕਿਉ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਇ ॥੩੦॥

(ਸਿਉ=ਨਾਲ, ਅੰਗੁ=ਸਰੀਰ, ਮੁੜਿ ਜਾਇ=ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ 
ਹੈ, ਡੋਹਾਗਣੀ=ਦੁਹਾਗਣ,ਛੁੱਟੜ, ਰੈਣਿ=ਰਾਤ)

31

ਸਾਹੁਰੈ ਢੋਈ ਨ ਲਹੈ ਪੇਈਐ ਨਾਹੀ ਥਾਉ ॥
ਪਿਰੁ ਵਾਤੜੀ ਨ ਪੁਛਈ ਧਨ ਸੋਹਾਗਣਿ ਨਾਉ ॥੩੧॥

(ਸਾਹੁਰੈ=ਸਹੁਰੇ ਘਰ,ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਢੋਈ=ਆਸਰਾ,
ਥਾਂ, ਪੇਈਐ=ਪੇਕੇ ਘਰ,ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਪਿਰੁ=
ਖਸਮ-ਪ੍ਰਭੂ, ਵਾਤੜੀ=ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿੰਨੀ ਗੱਲ,
ਧਨ=ਇਸਤ੍ਰੀ)

32

ਸਾਹੁਰੈ ਪੇਈਐ ਕੰਤ ਕੀ ਕੰਤੁ ਅਗੰਮੁ ਅਥਾਹੁ ॥
ਨਾਨਕ ਸੋ ਸੋਹਾਗਣੀ ਜੁ ਭਾਵੈ ਬੇਪਰਵਾਹ ॥੩੨॥

(ਅਗੰਮੁ=ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਥਾਹੁ=
ਡੂੰਘਾ,ਅਗਾਧ, ਭਾਵੈ=ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ)

33

ਨਾਤੀ ਧੋਤੀ ਸੰਬਹੀ ਸੁਤੀ ਆਇ ਨਚਿੰਦੁ ॥
ਫਰੀਦਾ ਰਹੀ ਸੁ ਬੇੜੀ ਹਿੰਙੁ ਦੀ ਗਈ ਕਥੂਰੀ ਗੰਧੁ ॥੩੩॥

(ਸੰਬਹੀ=ਸਜੀ ਹੋਈ, ਨਚਿੰਦੁ=ਬੇ-ਫ਼ਿਕਰ, ਬੇੜੀ=ਵੇੜ੍ਹੀ,
ਲਿੱਬੜੀ ਹੋਈ, ਕਥੂਰੀ=ਕਸਤੂਰੀ, ਗੰਧੁ=ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ)

34

ਜੋਬਨ ਜਾਂਦੇ ਨਾ ਡਰਾਂ ਜੇ ਸਹ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਜਾਇ ॥
ਫਰੀਦਾ ਕਿਤੀਂ ਜੋਬਨ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਿਨੁ ਸੁਕਿ ਗਏ ਕੁਮਲਾਇ ॥੩੪॥

(ਸਹ ਪ੍ਰੀਤਿ=ਖਸਮ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਕਿਤੀ=ਕਿੰਨੇ ਹੀ)

35

ਫਰੀਦਾ ਚਿੰਤ ਖਟੋਲਾ ਵਾਣੁ ਦੁਖੁ ਬਿਰਹਿ ਵਿਛਾਵਣ ਲੇਫੁ ॥
ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ ਤੂ ਸਾਹਿਬ ਸਚੇ ਵੇਖੁ ॥੩੫॥

(ਚਿੰਤ=ਚਿੰਤਾ, ਖਟੋਲਾ=ਨਿੱਕੀ ਮੰਜੀ, ਬਿਰਹਿ=
ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ, ਵਿਛਾਵਣ=ਤੁਲਾਈ)

36

ਬਿਰਹਾ ਬਿਰਹਾ ਆਖੀਐ ਬਿਰਹਾ ਤੂ ਸੁਲਤਾਨ ॥
ਫਰੀਦਾ ਜਿਤੁ ਤਨਿ ਬਿਰਹੁ ਨ ਊਪਜੈ ਸੋ ਤਨੁ ਜਾਣੁ ਮਸਾਨੁ ॥੩੬॥

(ਬਿਰਹਾ=ਵਿਛੋੜਾ, ਸੁਲਤਾਨੁ=ਰਾਜਾ, ਜਿਤੁ ਤਨਿ=ਜਿਸ ਤਨ ਵਿਚ, 
ਬਿਰਹੁ=ਵਿਛੋੜਾ, ਮਸਾਨੁ=ਮੁਰਦੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ)

37

ਫਰੀਦਾ ਏ ਵਿਸੁ ਗੰਦਲਾ ਧਰੀਆਂ ਖੰਡੁ ਲਿਵਾੜਿ ॥
ਇਕਿ ਰਾਹੇਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਇਕਿ ਰਾਧੀ ਗਏ ਉਜਾੜਿ ॥੩੭॥

(ਏ=ਇਹ ਪਦਾਰਥ, ਵਿਸੁ=ਜ਼ਹਿਰ, ਖੰਡੁ ਲਿਵਾੜਿ=ਖੰਡ 
ਨਾਲ ਗਲੇਫ਼ ਕੇ, ਇਕਿ=ਕਈ ਜੀਵ, ਰਾਹੇਦੇ=ਬੀਜਦੇ, ਰਹਿ 
ਗਏ=ਥੱਕ ਗਏ,ਮਰ ਗਏ, ਰਾਧੀ=ਬੀਜੀ ਹੋਈ )

38

ਫਰੀਦਾ ਚਾਰਿ ਗਵਾਇਆ ਹੰਢਿ ਕੈ ਚਾਰਿ ਗਵਾਇਆ ਸੰਮਿ ॥
ਲੇਖਾ ਰਬੁ ਮੰਗੇਸੀਆ ਤੂ ਆਂਹੋ ਕੇਰ੍ਹੇ ਕੰਮਿ ॥੩੮॥

(ਹੰਢਿ ਕੈ=ਭਟਕ ਕੇ,ਦੌੜ-ਭੱਜ ਕੇ, ਸੰਮਿ=ਸਉਂ ਕੇ, 
ਮੰਗੇਸੀਆ=ਮੰਗੇਗਾ, ਆਂਹੋ=ਆਇਆ ਸੈਂ, 
ਕੇਰ੍ਹੇ ਕੰਮਿ=ਕਿਸ ਕੰਮ)

39

ਫਰੀਦਾ ਦਰਿ ਦਰਵਾਜੈ ਜਾਇ ਕੈ ਕਿਉ ਡਿਠੋ ਘੜੀਆਲੁ ॥
ਏਹੁ ਨਿਦੋਸਾਂ ਮਾਰੀਐ ਹਮ ਦੋਸਾਂ ਦਾ ਕਿਆ ਹਾਲੁ ॥੩੯॥

(ਦਰਿ=ਬੂਹੇ ਤੇ, ਦਰਵਾਜੈ=ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ, ਕਿਉ ਡਿਠੋ=
ਕੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਨਿਦੋਸਾ=ਬੇ-ਦੋਸਾ, ਮਾਰੀਐ=
ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ)

40

ਘੜੀਏ ਘੜੀਏ ਮਾਰੀਐ ਪਹਰੀ ਲਹੈ ਸਜਾਇ ॥
ਸੋ ਹੇੜਾ ਘੜੀਆਲ ਜਿਉ ਡੁਖੀ ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਇ ॥੪੦॥

(ਘੜੀਏ ਘੜੀਏ=ਘੜੀ ਘੜੀ ਪਿੱਛੋਂ, ਪਹਰੀ=ਹਰੇਕ
ਪਹਿਰ ਮਗਰੋਂ, ਸਜਾਇ=ਸਜਾ, ਹੇੜਾ=ਸਰੀਰ, ਸਿਉ=
ਵਾਂਗ, ਡੁਖੀ=ਦੁਖੀਂ, ਰੈਣਿ=ਰਾਤ, ਵਿਹਾਇ=
ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ)

41

ਬੁਢਾ ਹੋਆ ਸੇਖ ਫਰੀਦੁ ਕੰਬਣਿ ਲਗੀ ਦੇਹ ॥
ਜੇ ਸਉ ਵਰਿੑਆ ਜੀਵਣਾ ਭੀ ਤਨੁ ਹੋਸੀ ਖੇਹ ॥੪੧॥

(ਦੇਹ=ਸਰੀਰ, ਖੇਹ=ਸੁਆਹ,ਮਿੱਟੀ, ਹੋਸੀ=
ਹੋ ਜਾਇਗਾ )

42

ਫਰੀਦਾ ਬਾਰਿ ਪਰਾਇਐ ਬੈਸਣਾ ਸਾਂਈ ਮੁਝੈ ਨ ਦੇਹਿ ॥
ਜੇ ਤੂ ਏਵੈ ਰਖਸੀ ਜੀਉ ਸਰੀਰਹੁ ਲੇਹਿ ॥੪੨॥

(ਬਾਰਿ ਪਰਾਇਐ=ਪਰਾਏ ਬੂਹੇ ਤੇ,
ਬੈਸਣਾ=ਬੈਠਣਾ, ਏਵੈ=ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਜੀਉ=ਜਿੰਦ, ਸਰੀਰਹੁ=ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ)

43

ਕੰਧਿ ਕੁਹਾੜਾ ਸਿਰਿ ਘੜਾ ਵਣਿ ਕੈ ਸਰੁ ਲੋਹਾਰੁ ॥
ਫਰੀਦਾ ਹਉ ਲੋੜੀ ਸਹੁ ਆਪਣਾ ਤੂ ਲੋੜਹਿ ਅੰਗਿਆਰ ॥੪੩॥

(ਕੰਧਿ=ਮੋਢੇ ਉਤੇ, ਸਿਰਿ=ਸਿਰ ਉਤੇ, ਵਣਿ=ਜੰਗਲ ਵਿਚ,
ਕੈਸਰੁ=ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਹਉ=ਮੈਂ, ਸਹੁ=ਖਸਮ, ਲੋੜੀ=
ਲੋੜੀਂ, ਅੰਗਿਆਰ=ਕੋਲੇ)

44

ਫਿਰਦਾ ਇਕਨਾ ਆਟਾ ਅਗਲਾ ਇਕਨਾ ਨਾਹੀ ਲੋਣੁ ॥
ਅਗੈ ਗਏ ਸਿੰਞਾਪਸਨਿ ਚੋਟਾਂ ਖਾਸੀ ਕਉਣੁ ॥੪੪॥

(ਅਗਲਾ=ਬਹੁਤਾ, ਲੋਣੁ=ਲੂਣ, ਅਗੈ=ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ,
ਸਿੰਞਾਪਸਨਿ=ਪਛਾਣੇ ਜਾਣਗੇ)

45

ਪਾਸਿ ਦਮਾਮੇ ਛਤੁ ਸਿਰਿ ਭੇਰੀ ਸਡੋ ਰਡ ॥
ਜਾਇ ਸੁਤੇ ਜੀਰਾਣ ਮਹਿ ਥੀਏ ਅਤੀਮਾ ਗਡ ॥੪੫॥

(ਪਾਸਿ=ਕੋਲ, ਦਮਾਮੇ=ਧੌਂਸੇ, ਛਤੁ=ਛਤਰ,
ਸਿਰਿ=ਸਿਰ ਉਤੇ, ਭੇਰੀ=ਤੂਤੀਆਂ, ਸਡੋ=ਸੱਦ,
ਰਡ=ਇਕ 'ਛੰਦ' ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਉਸਤਤੀ 
ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਰਾਣ=
ਮਸਾਣ, ਅਤੀਮ=ਯਤੀਮ,ਮਹਿੱਟਰ, ਗਡ ਥੀਏ=
ਰਲ ਗਏ)

46

ਫਰੀਦਾ ਕੋਠੇ ਮੰਡਪ ਮਾੜੀਆ ਉਸਾਰੇਦੇ ਭੀ ਗਏ ॥
ਕੂੜਾ ਸਉਦਾ ਕਰਿ ਗਏ ਗੋਰੀ ਆਏ ਪਏ ॥੪੬॥

(ਮੰਡਪ=ਸ਼ਾਮਿਆਨੇ, ਮਾੜੀਆ=
ਚੁਬਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ, ਕੂੜਾ=
ਝੂਠਾ, ਸੰਗ ਨਾਹ ਨਿਭਣ ਵਾਲਾ, 
ਗੋਰੀ=ਗੋਰੀਂ,ਕਬਰਾਂ ਵਿਚ)

47

ਫਰੀਦਾ ਖਿੰਥੜਿ ਮੇਖਾ ਅਗਲੀਆ ਜਿੰਦੁ ਨ ਕਾਈ ਮੇਖ ॥
ਵਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਚਲੇ ਮਸਾਇਕ ਸੇਖ ॥੪੭॥

(ਖਿੰਥੜਿ=ਗੋਦੜੀ, ਮੇਖਾ=ਟਾਂਕੇ,ਮੇਖਾਂ,
ਅਗਲੀਆ=ਬਹੁਤ, ਮਸਾਇਕ=ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਬਹੁ-ਵਚਨ )

48

ਫਰੀਦਾ ਦੁਹੁ ਦੀਵੀ ਬਲੰਦਿਆ ਮਲਕੁ ਬਹਿਠਾ ਆਇ ॥
ਗੜੁ ਲੀਤਾ ਘਟੁ ਲੁਟਿਆ ਦੀਵੜੇ ਗਇਆ ਬੁਝਾਇ ॥੪੮॥

(ਦੁਹੁ ਦੀਵੀ ਬਲੰਦਿਆ=ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਾਂ
ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਮਲਕੁ=ਮੌਤ ਦਾ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ, 
ਗੜੁ=ਕਿਲ੍ਹਾ,ਸਰੀਰ, ਘਟੁ=ਹਿਰਦਾ, ਲੀਤਾ=
ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ)

49

ਫਰੀਦਾ ਵੇਖੁ ਕਪਾਹੈ ਜਿ ਥੀਆ ਜਿ ਸਿਰ ਥੀਆ ਤਿਲਾਹ ॥
ਕਮਾਦੈ ਅਰੁ ਕਾਗਦੈ ਕੁੰਨੇ ਕੋਇਲਿਆਹ ॥
ਮੰਦੇ ਅਮਲ ਕਰੇਦਿਆ ਇਹ ਸਜਾਇ ਤਿਨਾਹ ॥੪੯॥

(ਜਿ=ਜੋ ਕੁਝ, ਥੀਆ=ਹੋਇਆ, ਸਿਰਿ=ਸਿਰ ਉਤੇ, 
ਕੁੰਨੇ=ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਾਂਡੀ, ਸਜਾਇ=ਦੰਡ, 
ਤਿਨਾਹ=ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਅਮਲ=ਕੰਮ,ਕਰਤੂਤਾਂ)

50

ਫਰੀਦਾ ਕੰਨਿ ਮੁਸਲਾ ਸੂਫੁ ਗਲਿ ਦਿਲਿ ਕਾਤੀ ਗੁੜੁ ਵਾਤਿ ॥
ਬਾਹਰਿ ਦਿਸੈ ਚਾਨਣਾ ਦਿਲਿ ਅੰਧਿਆਰੀ ਰਾਤ ॥੫੦॥

(ਕੰਨਿ=ਮੋਢੇ ਉਤੇ, ਸੂਫੁ=ਕਾਲੀ ਖ਼ਫਨੀ, 
ਗਲਿ=ਗਲ ਵਿਚ, ਦਿਲਿ=ਦਿਲ ਵਿਚ)

51

ਫਰੀਦਾ ਰਤੀ ਰਤੁ ਨ ਨਿਕਲੈ ਜਿ ਤਨੁ ਚੀਰੈ ਕੋਇ ॥
ਜੋ ਤਨ ਰਤੇ ਰਬ ਸਿਉ ਤਿਨ ਤਨਿ ਰਤੁ ਨ ਹੋਇ ॥੫੧॥

(ਰਤੀ=ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿੰਨੀ ਭੀ, ਰਤੁ=ਲਹੂ, ਰਤੇ=
ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਸਿਉ=ਨਾਲ, ਤਿਨ ਤਨਿ=ਉਹਨਾਂ
ਦੇ ਤਨ ਵਿਚ)

52
ਮਃ ੩ ॥

ਇਹੁ ਤਨੁ ਸਭੋ ਰਤੁ ਹੈ ਰਤੁ ਬਿਨੁ ਤੰਨੁ ਨ ਹੋਇ ॥
ਜੋ ਸਹ ਰਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿਤੁ ਤਨਿ ਲੋਭੁ ਰਤੁ ਨ ਹੋਇ ॥
ਭੈ ਪਇਐ ਤਨੁ ਖੀਣੁ ਹੋਇ ਲੋਭੁ ਰਤੁ ਵਿਚਹੁ ਜਾਇ ॥
ਜਿਉ ਬੈਸੰਤਰਿ ਧਾਤੁ ਸੁਧੁ ਹੋਇ ਤਿਉ ਹਰਿ ਕਾ ਭਉ ਦੁਰਮਤਿ ਮੈਲੁ ਗਵਾਇ ॥
ਨਾਨਕ ਤੇ ਜਨ ਸੋਹਣੇ ਜਿ ਰਤੇ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਲਾਇ ॥੫੨॥

(ਸਭੋ=ਸਾਰਾ ਹੀ, ਰਤੁ ਬਿਨੁ=ਰੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, 
ਤੰਨੁ=ਤਨ,ਸਰੀਰ, ਸਹ ਰਤੇ=ਖਸਮ ਨਾਲ ਰੰਗੇ 
ਹੋਏ, ਤਿਤੁ ਤਨਿ=ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਭੈ ਪਇਐ=
ਡਰ ਵਿਚ ਪਿਆਂ, ਖੀਣੁ=ਪਤਲਾ,ਲਿੱਸਾ, ਜਾਇ=
ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੈਸੰਤਰਿ=ਅੱਗ ਵਿਚ, 
ਸੁਧੁ=ਸਾਫ਼, ਜਿ=ਜੇਹੜੇ, ਰੰਗੁ=ਪਿਆਰ)

53

ਫਰੀਦਾ ਸੋਈ ਸਰਵਰੁ ਢੂਢਿ ਲਹੁ ਜਿਥਹੁ ਲਭੀ ਵਥੁ ॥
ਛਪੜਿ ਢੂਢੈ ਕਿਆ ਹੋਵੈ ਚਿਕੜਿ ਡੁਬੈ ਹਥੁ ॥੫੩॥

(ਸਰਵਰੁ=ਸੋਹਣਾ ਤਲਾਬ, ਵਥੁ=ਚੀਜ਼, ਛਪੜਿ ਢੂਢੈ=
ਜੇ ਛੱਪੜ ਭਾਲੀਏ)

54

ਫਰੀਦਾ ਨੰਢੀ ਕੰਤੁ ਨ ਰਾਵਿਓ ਵਡੀ ਥੀ ਮੁਈਆਸੁ ॥
ਧਨ ਕੂਕੇਂਦੀ ਗੋਰ ਮੇਂ ਤੈ ਸਹ ਨਾ ਮਿਲੀਆਸੁ ॥੫੪॥

(ਨੰਢੀ=ਜੁਆਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ, ਨ ਰਾਵਿਓ=ਨਾਹ 
ਮਾਣਿਆ, ਵਡੀ ਥੀ=ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਈਆਸੁ=
ਉਹ ਮਰ ਗਈ, ਧਨ=ਇਸਤ੍ਰੀ, ਗੋਰ ਮੇਂ=ਕਬਰ ਵਿਚ,
ਤੈ=ਤੈਨੂੰ, ਸਹ=ਪਤੀ, ਨਾ ਮਿਲੀਆਸੁ=ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ )

55

ਫਰੀਦਾ ਸਿਰ ਪਲਿਆ ਦਾੜੀ ਪਲੀ ਮੁਛਾਂ ਭੀ ਪਲੀਆਂ ॥
ਰੇ ਮਨ ਗਹਿਲੇ ਬਾਵਲੇ ਮਾਣਹਿ ਕਿਆ ਰਲੀਆਂ ॥੫੫॥

(ਪਲਿਆ=ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਰੇ ਗਹਿਲੇ=ਹੇ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ,
ਬਾਵਲਾ=ਕਮਲਾ, ਰਲੀਆਂ=ਮੌਜਾਂ)

56

ਫਰੀਦਾ ਕੋਠੇ ਧੁਕਣੁ ਕੇਤੜਾ ਪਿਰ ਨੀਦੜੀ ਨਿਵਾਰਿ ॥
ਜੋ ਦਿਹ ਲਧੇ ਗਾਣਵੇ ਗਏ ਵਿਲਾੜਿ ਵਿਲਾੜਿ ॥੫੬॥

(ਧੁਕਣੁ=ਦੌੜਨਾ, ਕੇਤੜਾ=ਕਿਥੋਂ ਤਕ, ਨੀਦੜੀ=
ਕੋਝੀ ਨੀਂਦ, ਨਿਵਾਰਿ=ਦੂਰ ਕਰ, ਗਾਣਵੇ ਦਿਹ=ਗਿਣਵੇਂ
ਦਿਨ, ਲਧੇ=ਲੱਭੇ, ਵਿਲਾੜਿ=ਦੌੜ ਕੇ, ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ)

57

ਫਰੀਦਾ ਕੋਠੇ ਮੰਡਪ ਮਾੜੀਆ ਏਤੁ ਨ ਲਾਏ ਚਿਤੁ ॥
ਮਿਟੀ ਪਈ ਅਤੋਲਵੀ ਕੋਇ ਨ ਹੋਸੀ ਮਿਤੁ ॥੫੭॥

(ਮੰਡਪ=ਮਹਲ, ਏਤੁ=ਇਸ ਵਿਚ)

58

ਫਰੀਦਾ ਮੰਡਪ ਮਾਲੁ ਨ ਲਾਇ ਮਰਗ ਸਤਾਣੀ ਚਿਤਿ ਧਰਿ ॥
ਸਾਈ ਜਾਇ ਸਮਾੑਲਿ ਜਿਥੈ ਹੀ ਤਉ ਵੰਞਣਾ ॥੫੮॥

(ਮਰਗ=ਮੌਤ, ਸਤਾਣੀ=ਬਲ ਵਾਲੀ, ਚਿਤਿ=ਚਿੱਤ ਵਿਚ,
ਸਾਈ=ਉਹੀ, ਜਾਇ=ਥਾਂ, ਸਮ੍ਹਾਲਿ=ਸਾਂਭ, ਜਿਥੈ
ਹੀ=ਜਿਥੇ ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ, ਵੰਞਣਾ=ਜਾਣਾ, ਮਾਲੁ=ਧਨ)

59

ਫਰੀਦਾ ਜਿਨੀੑ ਕੰਮੀ ਨਾਹਿ ਗੁਣ ਤੇ ਕੰਮੜੇ ਵਿਸਾਰਿ ॥
ਮਤੁ ਸਰਮਿੰਦਾ ਥੀਵਹੀ ਸਾਂਈ ਦੈ ਦਰਬਾਰਿ ॥੫੯॥

(ਜਿਨ੍ਹੀ ਕੰਮੀ=ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ, ਗੁਣ=ਲਾਭ, 
ਕੰਮੜੇ=ਕੋਝੇ ਕੰਮ, ਥੀਵਹੀ=ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ,
ਦੈ ਦਰਬਾਰਿ=ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ)

60

ਫਰੀਦਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ ॥
ਦਰਵੇਸਾਂ ਨੋ ਲੋੜੀਐ ਰੁਖਾਂ ਦੀ ਜੀਰਾਂਦਿ ॥੬੦॥

(ਭਰਾਂਦਿ=ਭਰਮ, ਭਟਕਣਾ, ਲਾਹਿ=ਲਾਹ ਕੇ, 
ਚਾਕਰੀ=ਨੌਕਰੀ,ਬੰਦਗੀ, ਲੋੜੀਐ=ਚਾਹੀਦੀ 
ਹੈ, ਜੀਰਾਂਦਿ=ਧੀਰਜ,ਸਬਰ, ਦਰਵੇਸ=ਫ਼ਕੀਰ, ਨੋ=ਨੂੰ)

61

ਫਰੀਦਾ ਕਾਲੇ ਮੈਡੇ ਕਪੜੇ ਕਾਲਾ ਮੈਡਾ ਵੇਸੁ ॥
ਗੁਨਹੀ ਭਰਿਆ ਮੈ ਫਿਰਾ ਲੋਕੁ ਕਹੈ ਦਰਵੇਸੁ ॥੬੧॥

(ਮੈਡੇ=ਮੇਰੇ, ਵੇਸੁ=ਪਹਿਰਾਵਾ, ਗੁਨਹੀ=
ਗੁਨਾਹਾਂ ਨਾਲ, ਫਿਰਾ=ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਲੋਕੁ=
ਜਗਤੁ, ਕਹੈ=ਆਖਦਾ ਹੈ)

62

ਤਤੀ ਤੋਇ ਨ ਪਲਵੈ ਜਿ ਜਲਿ ਟੁਬੀ ਦੇਇ ॥
ਫਰੀਦਾ ਜੋ ਡੋਹਾਗਣਿ ਰਬ ਦੀ ਝੂਰੇਦੀ ਝੂਰੇਇ ॥੬੨॥

(ਤਤੀ=ਤੱਤੀ,ਸੜੀ ਹੋਈ, ਤੋਇ=ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਪਲਵੈ=
ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਲਿ=ਜਲ ਵਿਚ, ਡੋਹਾਗਣਿ=
ਦੁਹਾਗਣ,ਛੁੱਟੜ ਝੂਰੇਦੀ ਝੁਰੇਇ=ਸਦਾ ਹੀ
ਝੂਰਦੀ ਹੈ, ਜੇ=ਭਾਵੇਂ)

63

ਜਾਂ ਕੁਆਰੀ ਤਾ ਚਾਉ ਵੀਵਾਹੀ ਤਾਂ ਮਾਮਲੇ ॥
ਫਰੀਦਾ ਏਹੋ ਪਛੋਤਾਉ ਵਤਿ ਕੁਆਰੀ ਨ ਥੀਐ ॥੬੩॥

(ਵੀਵਾਹੀ=ਵਿਆਹੀ, ਮਾਮਲੇ=ਕਜ਼ੀਏ,ਜੰਜਾਲ, 
ਪਛੋਤਾਉ=ਪਛੁਤਾਵਾ, ਵਤਿ=ਮੁੜ ਕੇ, ਨ 
ਥੀਐ=ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਾਂ=ਜਦੋਂ, ਤਾਂ=ਤਦੋਂ)

64

ਕਲਰ ਕੇਰੀ ਛਪੜੀ ਆਇ ਉਲਥੇ ਹੰਝ ॥
ਚਿੰਜੂ ਬੋੜਨਿੑ ਨਾ ਪੀਵਹਿ ਉਡਣ ਸੰਦੀ ਡੰਝ ॥੬੪॥

(ਕੇਰੀ=ਦੀ, ਆਇ ਉਲਥੇ=ਆ ਉਤਰੇ, ਹੰਝ=
ਹੰਸ, ਚਿੰਜੂ=ਚੁੰਝ, ਬੋੜਨਿ@=ਡੋਬਦੇ ਹਨ, 
ਸੰਦੀ=ਦੀ, ਡੰਝ=ਤਾਂਘ)

65

ਹੰਸੁ ਉਡਰਿ ਕੋਧ੍ਰੈ ਪਇਆ ਲੋਕੁ ਵਿਡਾਰਣਿ ਜਾਇ ॥
ਗਹਿਲਾ ਲੋਕੁ ਨ ਜਾਣਦਾ ਹੰਸੁ ਨ ਕੋਧ੍ਰਾ ਖਾਇ ॥੬੫॥

(ਉਡਰਿ=ਉੱਡ ਕੇ, ਕੋਧ੍ਰੈ=ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਪੈਲੀ ਵਿਚ, 
ਪਇਆ=ਜਾ ਬੈਠਾ, ਵਿਡਾਰਣਿ=ਉਡਾਣ ਲਈ, ਗਹਲਾ=
ਕਮਲਾ, ਲੋਕੁ=ਜਗਤ ਦੇ ਬੰਦੇ)

66

ਚਲਿ ਚਲਿ ਗਈਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਜਿਨੀੑ ਵਸਾਏ ਤਲ ॥
ਫਰੀਦਾ ਸਰੁ ਭਰਿਆ ਭੀ ਚਲਸੀ ਥਕੇ ਕਵਲ ਇਕਲ ॥੬੬॥

(ਚਲਿ ਚਲਿ ਗਈਆਂ=ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਚਲੀਆਂ 
ਗਈਆਂ, ਪੰਖੀਆਂ=ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ,
ਤਲ=ਤਲਾਬ, ਵਸਾਏ=ਰੌਣਕ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਰੁ=
ਤਲਾਬ, ਚਲਸੀ=ਸੁੱਕ ਜਾਇਗਾ, ਥਕੇ=ਕੁਮਲਾ 
ਗਏ, ਇਕਲ=ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਲੇ ਰਹੇ ਹੋਏ)

67

ਫਰੀਦਾ ਇਟ ਸਿਰਾਣੇ ਭੁਇ ਸਵਣੁ ਕੀਆ ਲੜਿਓ ਮਾਸਿ ॥
ਕੇਤੜਿਆ ਜੁਗ ਵਾਪਰੇ ਇਕਤੁ ਪਇਆ ਪਾਸਿ ॥੬੭॥

(ਇਟ ਸਿਰਾਣੇ=ਸਿਰ ਹੇਠ ਇੱਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਭੁਇ=
ਧਰਤੀ ਵਿਚ, ਮਾਸਿ=ਮਾਸ ਵਿਚ, ਕੇਤੜਿਆ
ਜੁਗ=ਕਈ ਜੁਗ, ਵਾਪਰੇ=ਲੰਘ ਜਾਣਗੇ, 
ਇਕਤੁ ਪਾਸਿ=ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ)

68

ਫਰੀਦਾ ਭੰਨੀ ਘੜੀ ਸਵੰਨਵੀ ਟੁਟੀ ਨਾਗਰ ਲਜੁ ॥
ਅਜਰਾਈਲੁ ਫਰੇਸਤਾ ਕੈ ਘਰਿ ਨਾਠੀ ਅਜੁ ॥੬੮॥

(ਸਵੰਨਵੀ=ਸੋਹਣੇ ਵੰਨ (ਰੰਗ) ਵਾਲੀ, ਘੜੀ=
ਸਰੀਰ-ਰੂਪ ਭਾਂਡਾ, ਨਾਗਰ=ਸੁੰਦਰ, ਲਜੁ=ਰੱਸੀ,
ਸੁਆਸਾਂ ਦੀ ਲੜੀ)

69

ਫਰੀਦਾ ਭੰਨੀ ਘੜੀ ਸਵੰਨਵੀ ਟੂਟੀ ਨਾਗਰ ਲਜੁ ॥
ਜੋ ਸਜਣ ਭੁਇ ਭਾਰੁ ਥੇ ਸੇ ਕਿਉ ਆਵਹਿ ਅਜੁ ॥੬੯॥

(ਭੁਇ=ਧਰਤੀ ਉਤੇ, ਭਾਰੁ ਥੇ=ਭਾਰ ਸਨ, 
ਕਿਉ ਆਵਹਿ ਅਜੁ=ਫਿਰ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ
ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ )

70

ਫਰੀਦਾ ਬੇ ਨਿਵਾਜਾ ਕੁਤਿਆ ਏਹ ਨ ਭਲੀ ਰੀਤਿ ॥
ਕਬਹੀ ਚਲਿ ਨ ਆਇਆ ਪੰਜੇ ਵਖਤ ਮਸੀਤਿ ॥੭੦॥

(ਰੀਤਿ=ਤਰੀਕਾ, ਕਬ ਹੀ=ਕਦੇ ਭੀ, ਬੇਨਿਵਾਜਾ=
ਜੋ ਨਿਮਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ)

71

ਉਠੁ ਫਰੀਦਾ ਉਜੂ ਸਾਜਿ ਸੁਬਹ ਨਿਵਾਜ ਗੁਜਾਰਿ ॥
ਜੋ ਸਿਰੁ ਸਾਂਈ ਨਾ ਨਿਵੈ ਸੋ ਸਿਰੁ ਕਪਿ ਉਤਾਰਿ ॥੭੧॥

(ਉਜੂ ਸਾਜਿ=ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋ, ਨਿਵਾਜ ਗੁਜਾਰਿ=
ਨਿਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ, ਕਪਿ=ਕੱਟ ਕੇ )

72

ਜੋ ਸਿਰੁ ਸਾਈ ਨਾ ਨਿਵੈ ਸੋ ਸਿਰੁ ਕੀਜੈ ਕਾਂਇ ॥
ਕੁੰਨੇ ਹੇਠਿ ਜਲਾਈਐ ਬਾਲਣ ਸੰਦੈ ਥਾਇ ॥੭੨॥

(ਕੀਜੈ ਕਾਂਇ=ਕੀਹ ਕਰੀਏ, ਕੁੰਨਾ=ਹਾਂਡੀ, ਸੰਦੈ=ਦੇ)

73

ਫਰੀਦਾ ਕਿਥੈ ਤੈਡੇ ਮਾਪਿਆ ਜਿਨੀੑ ਤੂ ਜਣਿਓਹਿ ॥
ਤੈ ਪਾਸਹੁ ਓਇ ਲਦਿ ਗਏ ਤੂੰ ਅਜੈ ਨ ਪਤੀਣੋਹਿ ॥੭੩॥

(ਤੈਡੇ=ਤੇਰੇ, ਜਣਿਓਹਿ=ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਤੀਣੋਹਿ=
ਪਤੀਜਿਆ,ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਓਇ=ਉਹ ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ)

74

ਫਰੀਦਾ ਮਨੁ ਮੈਦਾਨੁ ਕਰਿ ਟੋਏ ਟਿਬੇ ਲਾਹਿ ॥
ਅਗੈ ਮੂਲਿ ਨ ਆਵਸੀ ਦੋਜਕ ਸੰਦੀ ਭਾਹਿ ॥੭੪॥

(ਲਾਹਿ=ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਹ, ਟੋਏ ਟਿਬੇ=ਨੀਵੇਂ ਤੇ 
ਉੱਚੇ ਥਾਂ, ਅਗੈ=ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ, ਆਵਸੀ=
ਆਵੇਗੀ, ਦੋਜਕ ਸੰਦੀ=ਨਰਕ ਦੀ, ਭਾਹਿ=ਅੱਗ)

75
ਮਹਲਾ ੫ ॥

ਫਰੀਦਾ ਖਾਲਕੁ ਖਲਕ ਮਹਿ ਖਲਕ ਵਸੈ ਰਬ ਮਾਹਿ ॥
ਮੰਦਾ ਕਿਸੁ ਨੋ ਆਖੀਐ ਜਾਂ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਕੋਈ ਨਾਹਿ ॥੭੫॥

(ਖਾਲਕੁ=ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਾਹਿ=ਵਿਚ, ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ=
ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ)

76

ਫਰੀਦਾ ਜਿ ਦਿਹਿ ਨਾਲਾ ਕਪਿਆ ਜੇ ਗਲੁ ਕਪਹਿ ਚੁਖ ॥
ਪਵਨਿ ਨ ਇਤੀ ਮਾਮਲੇ ਸਹਾਂ ਨ ਇਤੀ ਦੁਖ ॥੭੬॥

(ਜਿ ਦਿਨ=ਜਿਸ ਦਿਹਿ, ਨਾਲਾ=ਨਾੜੂ, ਕਪਹਿ=
ਕੱਟ ਦੇਂਦੀਓਂ, ਚੁਖ=ਰਤਾ ਕੁ, ਇਤੀਂ=
ਇੰਨੇ, ਮਾਮਲੇ=ਝੰਬੇਲੇ)

77

ਚਬਣ ਚਲਣ ਰਤੰਨ ਸੇ ਸੁਣੀਅਰ ਬਹਿ ਗਏ ॥
ਹੇੜੇ ਮੁਤੀ ਧਾਹ ਸੇ ਜਾਨੀ ਚਲ ਗਏ ॥੭੭॥

(ਚਬਣ=ਦੰਦ, ਚਲਣ=ਲੱਤਾਂ, ਰਤੰਨ=ਅੱਖਾਂ, 
ਸੁਣੀਅਰ=ਕੰਨ, ਸੇ=ਉਹ, ਬਹਿ ਗਏ=ਬੈਠ 
ਗਏ,ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਹੇੜੇ=
ਸਰੀਰ ਨੇ, ਧਾਹ ਮੁਤੀ=ਢਾਹ ਮਾਰੀ, ਸੇ ਜਾਨੀ=
ਉਹ ਮਿੱਤਰ)

78

ਫਰੀਦਾ ਬੁਰੇ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਿ ਗੁਸਾ ਮਨਿ ਨ ਹਢਾਇ ॥
ਦੇਹੀ ਰੋਗੁ ਨ ਲਗਈ ਪਲੈ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਪਾਇ ॥੭੮॥

(ਨ ਹਢਾਇ=ਨਾਹ ਆਉਣ ਦੇਹ, ਦੇਹੀ=ਸਰੀਰ ਨੂੰ,
ਪਲੈ ਪਾਇ=ਪੱਲੇ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ )

79

ਫਰੀਦਾ ਪੰਖ ਪਰਾਹੁਣੀ ਦੁਨੀ ਸੁਹਾਵਾ ਬਾਗੁ ॥
ਨਉਬਤਿ ਵਜੀ ਸੁਬਹ ਸਿਉ ਚਲਣ ਕਾ ਕਰਿ ਸਾਜੁ ॥੭੯॥

(ਪੰਖ=ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਡਾਰ, ਦੁਨੀ=ਦੁਨੀਆਂ,
ਸੁਹਾਵਾ=ਸੋਹਣਾ, ਨਉਬਤਿ=ਧੌਂਸਾ, ਸੁਬਹ
ਸਿਉ=ਸਵੇਰ ਦਾ, ਸਾਜੁ=ਸਾਮਾਨ, ਤਿਆਰੀ)

80

ਫਰੀਦਾ ਰਾਤਿ ਕਥੂਰੀ ਵੰਡੀਐ ਸੁਤਿਆ ਮਿਲੈ ਨ ਭਾਉ ॥
ਜਿੰਨਾੑ ਨੈਣ ਨੀਂਦ੍ਰਾਵਲੇ ਤਿੰਨਾੑ ਮਿਲਣੁ ਕੁਆਉ ॥੮੦॥

(ਕਥੂਰੀ=ਕਸਤੂਰੀ, ਭਾਉ=ਹਿੱਸਾ, ਨੀਂਦ੍ਰਾਵਲੇ=ਨੀਂਦ ਨਾਲ 
ਘੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮਿਲਣੁ=ਮੇਲ, ਕੁਆਉ=ਕਿਥੋਂ)

81

ਫਰੀਦਾ ਮੈ ਜਾਨਿਆ ਦੁਖੁ ਮੁਝ ਕੂ ਦੁਖੁ ਸਬਾਇਐ ਜਗਿ ॥
ਊਚੇ ਚੜਿ ਕੈ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਘਰਿ ਘਰਿ ਏਹਾ ਅਗਿ ॥੮੧॥

(ਮੁਝ ਕੂ=ਮੈਨੂੰ, ਸਬਾਇਐ ਜਗਿ=ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ, ਊਚੇ 
ਚੜਿ ਕੈ=ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ)

82
ਮਹਲਾ ੫ ॥

ਫਰੀਦਾ ਭੂਮਿ ਰੰਗਾਵਲੀ ਮੰਝਿ ਵਿਸੂਲਾ ਬਾਗ ॥
ਜੋ ਜਨ ਪੀਰਿ ਨਿਵਾਜਿਆ ਤਿੰਨਾੑ ਅੰਚ ਨ ਲਾਗ ॥੮੨॥

(ਭੂਮਿ=ਧਰਤੀ, ਰੰਗਾਵਲੀ=(ਰੰਗ+ਆਵਲੀ)
ਆਨੰਦ ਦੀ ਕਤਾਰ ਭਾਵ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਮੰਝਿ=
ਵਿਚ, ਵਿਸੂਲਾ=ਵਿਸੁ-ਭਰਿਆ,ਵਿਹੁਲਾ)

83
ਮਹਲਾ ੫ ॥

ਫਰੀਦਾ ਉਮਰ ਸੁਹਾਵੜੀ ਸੰਗਿ ਸੁਵੰਨੜੀ ਦੇਹ ॥
ਵਿਰਲੇ ਕੇਈ ਪਾਈਅਨਿ ਜਿੰਨਾੑ ਪਿਆਰੇ ਨੇਹ ॥੮੩॥

(ਸੁਹਾਵੜੀ=ਸੁਹਾਵਲੀ, ਸੁਖ-ਭਰੀ, ਸੰਗਿ=ਨਾਲ,
ਸੁਵੰਨੜੀ=ਸੋਹਣੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਦੇਹ=ਸਰੀਰ, 
ਪਾਈਅਨਿ=ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,ਮਿਲਦੇ ਹਨ)

84

ਕੰਧੀ ਵਹਣ ਨ ਢਾਹਿ ਤਉ ਭੀ ਲੇਖਾ ਦੇਵਣਾ ॥
ਜਿਧਰਿ ਰਬ ਰਜਾਇ ਵਹਣੁ ਤਿਦਾਊ ਗੰਉ ਕਰੇ ॥੮੪॥

(ਵਹਣ=ਹੇ ਵਹਣ, ਕੰਧੀ=ਨਦੀ ਦਾ ਕੰਢਾ, ਤਉ=
ਤੂੰ , ਜਿਧਰਿ=ਜਿਸ ਪਾਸੇ, ਰਬ ਰਜਾਇ=ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ,
ਤਿਦਾਊ=ਉਸੇ ਪਾਸੇ, ਗੰਉ ਕਰੇ=ਰਸਤਾ 
ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ)

85

ਫਰੀਦਾ ਡੁਖਾ ਸੇਤੀ ਦਿਹੁ ਗਇਆ ਸੂਲਾਂ ਸੇਤੀ ਰਾਤਿ ॥
ਖੜਾ ਪੁਕਾਰੇ ਪਾਤਣੀ ਬੇੜਾ ਕਪਰ ਵਾਤਿ ॥੮੫॥

(ਡੁਖਾ ਸੇਤੀ=ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਹੁ=ਦਿਨ, 
ਸੂਲਾਂ=ਚੋਭਾਂ,ਫ਼ਿਕਰ, ਪਾਤਣੀ=ਮਲਾਹ, 
ਕਪਰ=ਲਹਿਰਾਂ,ਠਾਠਾਂ, ਵਾਤਿ=ਮੂੰਹ ਵਿਚ)

86

ਲੰਮੀ ਲੰਮੀ ਨਦੀ ਵਹੈ ਕੰਧੀ ਕੇਰੈ ਹੇਤਿ ॥
ਬੇੜੇ ਨੋ ਕਪਰੁ ਕਿਆ ਕਰੇ ਜੇ ਪਾਤਣ ਰਹੈ ਸੁਚੇਤਿ ॥੮੬॥

(ਨਦੀ=ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਨਦੀ, ਵਹੈ=ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਕੇਰੈ 
ਹੇਤਿ=ਢਾਹਣ ਵਾਸਤੇ, ਨੋ=ਨੂੰ, ਕਿਆ ਕਰੇ=ਕੀਹ 
ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਾਤਣ ਚੇਤਿ=ਪਾਤਣ (ਮਲਾਹ)
ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ, ਸੁ=ਉਹ ਬੇੜਾ)

87

ਫਰੀਦਾ ਗਲੀਂ ਸੁ ਸਜਣ ਵੀਹ ਇਕੁ ਢੂੰਢੇਦੀ ਨ ਲਹਾਂ ॥
ਧੁਖਾਂ ਜਿਉ ਮਾਂਲੀਹ ਕਾਰਣਿ ਤਿੰਨਾੑ ਮਾ ਪਿਰੀ ॥੮੭॥

(ਗਲੀਂ=ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਇਕੁ=ਅਸਲ ਸੱਜਣ, ਨ ਲਹਾਂ=ਮੈਨੂੰ
ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਧੁਖਾਂ=ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁਖੀ ਹੋ
ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮਾਂਲੀਹ=ਸੁੱਕੇ ਗੋਹੇ ਦਾ ਚੂਰਾ, 
ਮਾ=ਮੇਰਾ, ਪਿਰੀ ਕਾਰਣਿ=ਪਿਆਰਿਆਂ ਖ਼ਾਤਰ,
ਤਿਨ੍ਹਾ=ਉਹਨਾਂ)

88

ਫਰੀਦਾ ਇਹੁ ਤਨੁ ਭਉਕਣਾ ਨਿਤ ਨਿਤ ਦੁਖੀਐ ਕਉਣੁ ॥
ਕੰਨੀ ਬੁਜੇ ਦੇ ਰਹਾਂ ਕਿਤੀ ਵਗੈ ਪਉਣੁ ॥੮੮॥

(ਭਉਕਣਾ=ਭਉਂਕਾ, ਦੁਖੀਐ ਕਉਣੁ=
ਕੌਣ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਦੇ ਰਹਾਂ=
ਦੇਈ ਰੱਖਾਂ, ਕਿਤੀ=ਕਿੰਨੀ ਹੀ, ਪਉਣੁ=ਹਵਾ)

89

ਫਰੀਦਾ ਰਬ ਖਜੂਰੀ ਪਕੀਆਂ ਮਾਖਿਅ ਨਈ ਵਹੰਨਿੑ ॥
ਜੋ ਜੋ ਵੰਞੈਂ ਡੀਹੜਾ ਸੋ ਉਮਰ ਹਥ ਪਵੰਨਿ ॥੮੯॥

(ਰਬ ਖਜੂਰੀ=ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਖਜੂਰਾਂ, ਮਾਖਿਅ 
ਨਈ=ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਵੰਞਂੈ=
ਲੰਘ ਰਿਹਾ, ਡੀਹੜਾ=ਦਿਨ, ਉਮਰ ਹਥ 
ਪਵੰਨਿ=ਉਮਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ)

90

ਫਰੀਦਾ ਤਨੁ ਸੁਕਾ ਪਿੰਜਰੁ ਥੀਆ ਤਲੀਆਂ ਖੂੰਡਹਿ ਕਾਗ ॥
ਅਜੈ ਸੁ ਰਬੁ ਨ ਬਾਹੁੜਿਓ ਦੇਖੁ ਬੰਦੇ ਕੇ ਭਾਗ ॥੯੦॥

(ਪਿੰਜਰੁ ਥੀਆ=ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ,
ਖੂੰਡਹਿ=ਠੂੰਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਾਗ=ਕਾਂ,ਵਿਕਾਰ, 
ਅਜੈ=ਅਜੇ ਭੀ, ਨ ਬਾਹੁੜਿਓ=ਨਹੀਂ ਤੁੱਠਾ, ਨਹੀਂ 
ਆਇਆ)

91

ਕਾਗਾ ਕਰੰਗ ਢੰਢੋਲਿਆ ਸਗਲਾ ਖਾਇਆ ਮਾਸੁ ॥
ਏ ਦੁਇ ਨੈਨਾ ਮਤਿ ਛੁਹਉ ਪਿਰ ਦੇਖਨ ਕੀ ਆਸ ॥91॥

(ਕਾਗਾ=ਕਾਵਾਂ ਨੇ,ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੇ, ਕਰੰਗ=ਪਿੰਜਰ,
ਸਗਲਾ=ਸਾਰਾ, ਮਤਿ ਛੁਹਉ=ਨਾ ਛੇੜੋ)

92

ਕਾਗਾ ਚੂੰਡਿ ਨ ਪਿੰਜਰਾ ਬਸੈ ਤ ਉਡਰਿ ਜਾਹਿ ॥
ਜਿਤੁ ਪਿੰਜਰੈ ਮੇਰਾ ਸਹੁ ਵਸੈ ਮਾਸੁ ਨ ਤਿਦੂ ਖਾਹਿ ॥92॥

(ਕਾਗਾ=ਹੇ ਕਾਂ, ਚੂੰਡਿ ਨ=ਨਾਹ ਠੂੰਗ, ਪਿੰਜਰਾ=
ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਬਸੈ=ਵੱਸ, ਤ=ਤਾਂ, ਜਿਤੁ ਪਿੰਜਰੈ=
ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਤਿਦੂ=ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ)

93

ਫਰੀਦਾ ਗੋਰ ਨਿਮਾਣੀ ਸਡੁ ਕਰੇ ਨਿਘਰਿਆ ਘਰਿ ਆਉ ॥
ਸਰਪਰ ਮੈਥੈ ਆਵਣਾ ਮਰਣਹੁ ਨ ਡਰੀਆਹੁ ॥93॥

(ਨਿਮਾਣੀ=ਵਿਚਾਰੀ, ਸਡੁ ਕਰੇ=ਵਾਜ ਮਾਰ ਰਹੀ 
ਹੈ,ਨਿਘਰਿਆ=ਹੇ ਬੇ-ਘਰੇ ਜੀਵ, ਘਰਿ=ਘਰ ਵਿਚ,
ਸਰਪਰ=ਆਖ਼ਿਰ ਨੂੰ, ਮੈਥੈ=ਮੇਰੇ ਪਾਸ)

94

ਏਨੀ ਲੋਇਣੀ ਦੇਖਦਿਆ ਕੇਤੀ ਚਲਿ ਗਈ ॥
ਫਰੀਦਾ ਲੋਕਾਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਮੈ ਆਪਣੀ ਪਈ ॥94॥

(ਏਨੀ ਲੋਇਣੀ=ਇਹਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਕੇਤੀ=
ਕਿਤਨੀ ਹੀ,ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ)

95

ਆਪੁ ਸਵਾਰਹਿ ਮੈ ਮਿਲਹਿ ਮੈ ਮਿਲਿਆ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥
ਫਰੀਦਾ ਜੇ ਤੂ ਮੇਰਾ ਹੋਇ ਰਹਹਿ ਸਭੁ ਜਗੁ ਤੇਰਾ ਹੋਇ ॥95॥

(ਆਪੁ=ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਮੈ=ਮੈਂਨੂੰ)

96

ਕੰਧੀ ਉਤੈ ਰੁਖੜਾ ਕਿਚਰਕੁ ਬੰਨੈ ਧੀਰੁ ॥
ਫਰੀਦਾ ਕਚੈ ਭਾਂਡੈ ਰਖੀਐ ਕਿਚਰੁ ਤਾਈ ਨੀਰੁ ॥96॥

(ਕੰਧੀ=ਕੰਢਾ, ਰੁਖੜਾ=ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਰੁੱਖ,
ਧੀਰ=ਧੀਰਜ, ਨੀਰੁ=ਪਾਣੀ)

97

ਫਰੀਦਾ ਮਹਲ ਨਿਸਖਣ ਰਹਿ ਗਏ ਵਾਸਾ ਆਇਆ ਤਲਿ ॥
ਗੋਰਾਂ ਸੇ ਨਿਮਾਣੀਆ ਬਹਸਨਿ ਰੂਹਾਂ ਮਲਿ ॥
ਆਖੀਂ ਸੇਖਾ ਬੰਦਗੀ ਚਲਣੁ ਅਜੁ ਕਿ ਕਲਿ ॥97॥

(ਮਹਲ=ਪੱਕੇ ਘਰ, ਨਿਸਖਣ=ਸੁੰਞੇ, ਤਲਿ=
ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ, ਬਹਸਨਿ=ਬੈਠਣਗੀਆਂ, 
ਗੋਰਾਂ ਨਿਮਾਣੀਆ=ਇਹ ਵਿਚਾਰੀਆਂ 
ਕਬਰਾਂ, ਮਲਿ=ਮੱਲ ਕੇ)

98

ਫਰੀਦਾ ਮਉਤੈ ਦਾ ਬੰਨਾ ਏਵੈ ਦਿਸੈ ਜਿਉ ਦਰਿਆਵੈ ਢਾਹਾ ॥
ਅਗੈ ਦੋਜਕੁ ਤਪਿਆ ਸੁਣੀਐ ਹੂਲ ਪਵੈ ਕਾਹਾਹਾ ॥
ਇਕਨਾ ਨੋ ਸਭ ਸੋਝੀ ਆਈ ਇਕਿ ਫਿਰਦੇ ਵੇਪਰਵਾਹਾ ॥
ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤਿਆ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਸੇ ਦਰਗਹ ਓਗਾਹਾ ॥98॥

(ਏਵੈ=ਇਉਂ, ਢਾਹਾ=ਕਿਨਾਰਾ, ਹੂਲ=ਰੌਲਾ, 
ਕਾਹਾਹਾ=ਹਾਹਾਕਾਰ, ਦੋਜਕ=ਨਰਕ, ਇਕਿ=ਕਈ 
ਜੀਵ, ਓਗਾਹਾ=ਗਵਾਹ)

99

ਫਰੀਦਾ ਦਰੀਆਵੈ ਕੰਨ੍ਹੈ ਬਗੁਲਾ ਬੈਠਾ ਕੇਲ ਕਰੇ ॥
ਕੇਲ ਕਰੇਂਦੇ ਹੰਝ ਨੋ ਅਚਿੰਤੇ ਬਾਜ ਪਏ ॥
ਬਾਜ ਪਏ ਤਿਸੁ ਰਬ ਦੇ ਕੇਲਾਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ॥
ਜੋ ਮਨਿ ਚਿਤਿ ਨ ਚੇਤੇ ਸਨਿ ਸੋ ਗਾਲੀ ਰਬ ਕੀਆਂ ॥99॥

(ਕੰਨੈ=ਕੰਢੇ ਤੇ, ਕੇਲ=ਕਲੋਲ, ਹੰਝ=
ਹੰਸ ਜਿਹਾ ਚਿੱਟਾ ਬਗੁਲਾ, ਅਚਿੰਤੇ=
ਅਚਨ-ਚੇਤ, ਤਿਸੁ=ਉਸ ਨੂੰ, ਵਿਸਰੀਆਂ=
ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਮਨਿ=ਮਨ ਵਿਚ, ਚੇਤੇ
ਸਨਿ=ਯਾਦ ਸਨ, ਗਾਲੀ=ਗੱਲਾਂ)

100

ਸਾਢੇ ਤ੍ਰੈ ਮਣ ਦੇਹੁਰੀ ਚਲੈ ਪਾਣੀ ਅੰਨਿ ॥
ਆਇਓ ਬੰਦਾ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਵਤਿ ਆਸੂਣੀ ਬੰਨ੍ਹਿ ॥
ਮਲਕਲ ਮਉਤ ਜਾਂ ਆਵਸੀ ਸਭ ਦਰਵਾਜੇ ਭੰਨਿ ॥
ਤਿਨ੍ਹਾ ਪਿਆਰਿਆ ਭਾਈਆਂ ਅਗੈ ਦਿਤਾ ਬੰਨ੍ਹਿ ॥
ਵੇਖਹੁ ਬੰਦਾ ਚਲਿਆ ਚਹੁ ਜਣਿਆ ਦੈ ਕੰਨ੍ਹਿ ॥
ਫਰੀਦਾ ਅਮਲ ਜਿ ਕੀਤੇ ਦੁਨੀ ਵਿਚਿ ਦਰਗਹ ਆਏ ਕੰਮਿ ॥100॥

(ਦੇਹੁਰੀ=ਸੋਹਣਾ ਸਰੀਰ, ਚਲੈ=ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਨਿ=
ਅੰਨ ਨਾਲ, ਵਤਿ=ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ, ਆਸੂਣੀ=ਨਿੱਕੀ
ਜਿਹੀ ਆਸ, ਮਲਕਲ ਮਉਤ=ਮੌਤ ਦਾ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕੰਨ੍ਹਿ=
ਮੋਢੇ ਤੇ, ਆਏ ਕੰਮਿ=ਕੰਮ ਵਿਚ ਆਏ)

101

ਫਰੀਦਾ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿਨ੍ਹ ਪੰਖੀਆ ਜੰਗਲਿ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਵਾਸੁ ॥
ਕਕਰੁ ਚੁਗਨਿ ਥਲਿ ਵਸਨਿ ਰਬ ਨ ਛੋਡਨਿ ਪਾਸੁ ॥101॥

(ਹਉ=ਮੈਂ, ਬਲਿਹਾਰੀ=ਕੁਰਬਾਨ, ਕਕਰੁ=
ਕੰਕਰ,ਰੋੜ, ਥਲਿ=ਭੁਇੰ ਉਤੇ, ਰਬ ਪਾਸੁ=
ਰੱਬ ਦਾ ਆਸਰਾ)

102

ਫਰੀਦਾ ਰੁਤਿ ਫਿਰੀ ਵਣੁ ਕੰਬਿਆ ਪਤ ਝੜੇ ਝੜਿ ਪਾਹਿ ॥
ਚਾਰੇ ਕੁੰਡਾ ਢੂੰਢੀਆ ਰਹਣੁ ਕਿਥਾਊ ਨਾਹਿ ॥102॥

(ਫਿਰੀ=ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ, ਵਣੁ=ਜੰਗਲ,ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, 
ਰਹਣੁ=ਥਿਰਤਾ, ਕਿਥਾਊ=ਕਿਤੇ ਭੀ)

103

ਫਰੀਦਾ ਪਾੜਿ ਪਟੋਲਾ ਧਜ ਕਰੀ ਕੰਬਲੜੀ ਪਹਿਰੇਉ ॥
ਜਿਨ੍ਹੀ ਵੇਸੀ ਸਹੁ ਮਿਲੈ ਸੇਈ ਵੇਸੁ ਕਰੇਉ ॥103॥

(ਪਾੜਿ=ਪਾੜ ਕੇ, ਪਟੋਲਾ=ਚੁੰਨੀ,ਪੱਟ 
ਦਾ ਕੱਪੜਾ, ਧਜ=ਲੀਰਾਂ, ਕੰਬਲੜੀ=ਮਾੜੀ
ਜਿਹੀ ਕੰਬਲੀ, ਜਿਨ੍ਹੀ ਵੇਸੀ=ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੇਸਾਂ 
ਨਾਲ, ਸਹੁ=ਖਸਮ)

104
ਮ: 3

ਕਾਇ ਪਟੋਲਾ ਪਾੜਤੀ ਕੰਬਲੜੀ ਪਹਿਰੇਇ ॥
ਨਾਨਕ ਘਰ ਹੀ ਬੈਠਿਆ ਸਹੁ ਮਿਲੈ ਜਿ ਨੀਅਤਿ ਰਾਸਿ ਕਰੇਇ ॥104॥

(ਕਾਇ=ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ, ਪਹਿਰੇਇ=ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, 
ਰਾਸਿ=ਚੰਗੀ,ਸਾਫ਼ )

105
ਮ: 5

ਫਰੀਦਾ ਗਰਬੁ ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਡਿਆਈਆ ਧਨਿ ਜੋਬਨਿ ਆਗਾਹ ॥
ਖਾਲੀ ਚਲੇ ਧਣੀ ਸਿਉ ਟਿਬੇ ਜਿਉ ਮੀਹਾਹੁ ॥105॥

(ਵਡਿਆਈਆ ਗਰਬੁ=ਵਡਿਆਈਆਂ ਦਾ
ਮਾਣ, ਧਨਿ=ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਜੋਬਨਿ=
ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਆਗਾਹ=ਬੇਅੰਤ,
ਧਣੀ=ਰੱਬ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਿਉ=ਤੋਂ, 
ਮੀਹਾਹੁ=ਮੀਂਹ ਤੋਂ)

106

ਫਰੀਦਾ ਤਿਨਾ ਮੁਖ ਡਰਾਵਣੇ ਜਿਨਾ ਵਿਸਾਰਿਓਨੁ ਨਾਉ ॥
ਐਥੈ ਦੁਖ ਘਣੇਰਿਆ ਅਗੈ ਠਉਰ ਨ ਠਾਉ ॥106॥

(ਐਥੈ=ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਘਣੇਰਿਆ=ਘਨੇਰੇ,
ਬਹੁਤ, ਠਉਰ ਨ ਠਾਉ=ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ)

107

ਫਰੀਦਾ ਪਿਛਲ ਰਾਤਿ ਨ ਜਾਗਿਓਹਿ ਜੀਵਦੜੋ ਮੁਇਓਹਿ ॥
ਜੇ ਤੈ ਰਬੁ ਵਿਸਰਿਆ ਤ ਰਬਿ ਨ ਵਿਸਰਿਓਹਿ ॥107॥

(ਪਿਛਲਿ ਰਾਤਿ=ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ, ਨ 
ਜਾਗਿਓਹਿ=ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ, 
ਮੁਇਓਹਿ=ਤੂੰ ਮੋਇਆ, ਤੈ=
ਤੂੰ)

108
ਮ:5

ਫਰੀਦਾ ਕੰਤੁ ਰੰਗਾਵਲਾ ਵਡਾ ਵੇਮੁਹਤਾਜੁ ॥
ਅਲਹ ਸੇਤੀ ਰਤਿਆ ਏਹੁ ਸਚਾਵਾਂ ਸਾਜੁ ॥108॥

(ਕੰਤੁ=ਖਸਮ,ਪਰਮਾਤਮਾ, ਰੰਗਾਵਲਾ=
ਸੋਹਣਾ, ਅਲਹ ਸੇਤੀ=ਰੱਬ ਨਾਲ, ਸਾਜੁ=ਬਣਤਰ,
ਰੂਪ, ਸਚਾਵਾਂ=ਸੱਚ ਵਾਲਾ, ਏਹੁ ਸਾਜੁ=
ਇਹ ਰੂਪ)

109
ਮ:5

ਫਰੀਦਾ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਇਕੁ ਕਰਿ ਦਿਲ ਤੇ ਲਾਹਿ ਵਿਕਾਰੁ ॥
ਅਲਹ ਭਾਵੈ ਸੋ ਭਲਾ ਤਾਂ ਲਭੀ ਦਰਬਾਰੁ ॥109॥

(ਇਕੁ ਕਰਿ=ਇਕ ਸਮਾਨ ਕਰ, ਵਿਕਾਰੁ=
ਪਾਪ, ਤੇ=ਤੋਂ, ਅਲਹ ਭਾਵੈ=ਰੱਬ ਨੂੰ
ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਦਰਬਾਰੁ=ਰੱਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ)

110
ਮ:5

ਫਰੀਦਾ ਦੁਨੀ ਵਜਾਈ ਵਜਦੀ ਤੂੰ ਭੀ ਵਜਹਿ ਨਾਲਿ ॥
ਸੋਈ ਜੀਉ ਨ ਵਜਦਾ ਜਿਸੁ ਅਲਹੁ ਕਰਦਾ ਸਾਰ ॥110॥

(ਦੁਨੀ=ਦੁਨੀਆਂ,ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, 
ਵਜਾਈ=ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰੀ ਹੋਈ, 
ਸਾਰ=ਸੰਭਾਲ, ਅਲਹੁ=ਪਰਮਾਤਮਾ)

111
ਮ:5

ਫਰੀਦਾ ਦਿਲੁ ਰਤਾ ਇਸੁ ਦੁਨੀ ਸਿਉ ਦੁਨੀ ਨ ਕਿਤੈ ਕੰਮਿ ॥
ਮਿਸਲ ਫਕੀਰਾਂ ਗਾਖੜੀ ਸੁ ਪਾਈਐ ਪੂਰ ਕਰੰਮਿ ॥111॥

(ਰਤਾ=ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਨੀ=ਦੁਨੀਆਂ,
ਮਾਇਆ, ਕਿਤੈ ਕੰਮਿ=ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ,
ਮਿਸਲ ਫਕੀਰਾਂ=ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਹਿਣੀ, ਗਾਖੜੀ=
ਔਖੀ, ਪੂਰ ਕਰੰਮਿ=ਪੂਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ)

112

ਪਹਿਲੈ ਪਹਰੈ ਫੁਲੜਾ ਫਲੁ ਭੀ ਪਛਾ ਰਾਤਿ ॥
ਜੋ ਜਾਗੰਨ੍ਹਿ ਲਹੰਨਿ ਸੇ ਸਾਈ ਕੰਨੋ ਦਾਤਿ ॥112॥

(ਫੁਲੜਾ=ਸੋਹਣਾ ਜਿਹਾ ਫੁੱਲ, ਪਛਾ ਰਾਤਿ=
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ, ਜਾਗੰਨਿ=ਜਾਗਣ, ਲਹੰਨਿ=
ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੰਨੋ=ਪਾਸੋਂ)

113

ਦਾਤੀ ਸਾਹਿਬ ਸੰਦੀਆ ਕਿਆ ਚਲੈ ਤਿਸੁ ਨਾਲਿ ॥
ਇਕਿ ਜਾਗੰਦੇ ਨਾ ਲਹਨ੍ਹਿ ਇਕਨ੍ਹਾ ਸੁਤਿਆ ਦੇਇ ਉਠਾਲਿ ॥113॥

(ਦਾਤੀ=ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ਾਂ, ਲਹਨ੍ਹਿ=ਲੈਂਦੇ)

114

ਢੂਢੇਦੀਏ ਸੁਹਾਗ ਕੂ ਤਉ ਤਨਿ ਕਾਈ ਕੋਰ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾ ਨਾਉ ਸੁਹਾਗਣੀ ਤਿਨ੍ਹਾ ਝਾਕ ਨ ਹੋਰ ॥114॥

(ਕੂ=ਨੂੰ, ਤਉ ਤਨਿ=ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ, ਕੋਰ=ਘਾਟ, 
ਕਾਈ=ਕੋਈ, ਝਾਕ=ਆਸ,ਟੇਕ)

115

ਸਬਰ ਮੰਝ ਕਮਾਣ ਏ ਸਬਰੁ ਕਾ ਨੀਹਣੋ ॥
ਸਬਰ ਸੰਦਾ ਬਾਣੁ ਖਾਲਕੁ ਖਤਾ ਨ ਕਰੀ ॥115॥

(ਮੰਝ=ਮਨ ਵਿਚ, ਸਬਰ ਕਮਾਣ=ਸਬਰ ਦੀ
ਕਮਾਣ, ਨੀਹਣੋ=ਚਿੱਲਾ, ਸੰਦਾ=ਦਾ, 
ਬਾਣੁ=ਤੀਰ, ਖਤਾ ਨ ਕਰੀ=ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ
ਜਾਣ ਦੇਂਦਾ)

116

ਸਬਰ ਅੰਦਰਿ ਸਾਬਰੀ ਤਨ ਏਵੈ ਜਾਲੇਨ੍ਹਿ ॥
ਹੋਨਿ ਨਜੀਕਿ ਖੁਦਾਇ ਦੈ ਭੇਤੁ ਨ ਕਿਸੈ ਦੇਨਿ ॥116॥

(ਸਾਬਰੀ=ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ, ਏਵੈ=ਇਸੇ 
ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਨੁ ਜਾਲੇਨ੍ਹਿ=ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ 
ਹਨ, ਹੋਨਿ=ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਜੀਕਿ=ਨੇੜੇ,
ਕਿਸੈ=ਕਿਸੇ ਨੂੰ)

117

ਸਬਰ ਏਹੁ ਸੁਆਉ ਜੇ ਤੂੰ ਬੰਦਾ ਦਿੜੁ ਕਰਹਿ ॥
ਵਧਿ ਥੀਵਹਿ ਦਰੀਆਉ ਟੁਟਿ ਨ ਥੀਵਹਿ ਵਾਹੜਾ ॥117॥

(ਸੁਆਉ=ਸੁਆਰਥ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ, ਦਿੜੁ=ਪੱਕਾ, 
ਵਧਿ=ਵਧ ਕੇ, ਥੀਵਹਿ=ਹੋ ਜਾਹਿੰਗਾ, ਵਾਹੜਾ=
ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਵਹਣ, ਟੁਟਿ=ਟੁੱਟ ਕੇ,ਘਟ ਕੇ)

118

ਫਰੀਦਾ ਦਰਵੇਸੀ ਗਾਖੜੀ ਚੋਪੜੀ ਪਰੀਤਿ ॥
ਇਕਨਿ ਕਿਨੈ ਚਾਲੀਐ ਦਰਵੇਸਾਵੀ ਰੀਤਿ ॥118॥

(ਗਾਖੜੀ=ਔਖੀ, ਦਰਵੇਸੀ=ਫ਼ਕੀਰੀ, 
ਚੋਪੜੀ=ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ, ਇਕਨਿ ਕਿਨੈ=
ਕਿਸੇ ਵਿਰਲੇ ਨੇ, ਚਾਲੀਐ=ਚਲਾਈ ਹੈ,
ਦਰਵੇਸਾਵੀ=ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ)

119

ਤਨ ਤਪੈ ਤਨੂਰ ਜਿਉ ਬਾਲਣੁ ਹਡ ਬਲੰਨ੍ਹਿ ॥
ਪੈਰੀ ਥਕਾਂ ਸਿਰਿ ਜੁਲਾਂ ਜਿ ਮੂੰ ਪਿਰੀ ਮਿਲੰਨ੍ਹਿ ॥119॥

(ਬਲੰਨਿ=ਬਲਣ, ਥਕਾਂ=ਜੇ ਮੈਂ ਥੱਕ ਜਾਵਾਂ, 
ਸਿਰਿ—ਸਿਰ ਨਾਲ, ਜੁਲਾਂ=ਮੈਂ ਤੁਰਾਂ, ਮੂੰ=
ਮੈਨੂੰ, ਪਿਰੀ=ਪਿਆਰੀ ਰੱਬ ਦੀ, ਮਿਲੰਨਿ=ਮਿਲਣ)

120
(ਮ: 1)

ਤਨ ਨ ਤਪਾਇ ਤਨੂਰ ਜਿਉ ਬਾਲਣੁ ਹਡ ਨ ਬਾਲਿ ॥
ਸਿਰਿ ਪੈਰੀ ਕਿਆ ਫੇੜਿਆ ਅੰਦਰਿ ਪਿਰੀ ਨਿਹਾਲਿ ॥120।

(ਸਿਰਿ=ਸਿਰ ਨੇ, ਪੈਰੀ=ਪੈਰਾਂ ਨੇ, ਫੇੜਿਆ=
ਵਿਗਾੜਿਆ ਹੈ, ਨਿਹਾਲਿ=ਵੇਖ)

121
(ਮ: 4)

ਹਉ ਢੂਢੇਦੀ ਸਜਣਾ ਸਜਣੁ ਮੈਡੇ ਨਾਲਿ ॥
ਨਾਨਕ ਅਲਖੁ ਨ ਲਖੀਐ ਗੁਰਮਿਖ ਦੇਇ ਦਿਖਾਲਿ ॥121॥

(ਮੈਡੇ ਨਾਲਿ=ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਅਲਖੁ=ਲੱਛਣਹੀਨ, 
ਦੇਇ ਦਿਖਾਲਿ=ਵਿਖਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ)

122
(ਮ:3)

ਹੰਸਾ ਦੇਖਿ ਤਰੰਦਿਆ ਬਗਾ ਆਇਆ ਚਾਉ ॥
ਡੁਬਿ ਮੁਏ ਬਗ ਬਪੁੜੇ ਸਿਰੁ ਤਲਿ ਉਪਰਿ ਪਾਉ ॥122॥

(ਬਗਾ=ਬਗਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਬਪੁੜੇ=ਵਿਚਾਰੇ, ਤਲਿ=ਹੇਠਾਂ)

123
(ਮ:3)

ਮੈ ਜਾਣਿਆ ਵਡ ਹੰਸੁ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈ ਕੀਤਾ ਸੰਗੁ ॥
ਜੇ ਜਾਣਾ ਬਗੁ ਬਪੁੜਾ ਜਨਮਿ ਭੇੜੀ ਅੰਗੁ ॥123॥

(ਵਡਹੰਸੁ=ਵੱਡਾ ਹੰਸ, ਜੇ ਜਾਣਾ=ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ
ਹੁੰਦਾ, ਜਨਮਿ=ਸਾਰੀ ਉਮਰ, ਨ ਭੇੜੀ=ਨਾ 
ਛੁੰਹਦੀ)

124
(ਮ:1)

ਕਿਆ ਹੰਸੁ ਕਿਆ ਬਗੁਲਾ ਜਾ ਕਉ ਨਦਰਿ ਧਰੇ ॥
ਜੇ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਨਾਨਕਾ ਕਾਗਹੁ ਹੰਸੁ ਕਰੇ ॥124॥

(ਕਿਆ=ਭਾਵੇਂ, ਜਾ ਕਉ=ਜਿਸ ਉਤੇ, ਨਦਰਿ=
ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਤਿਸੁ=ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਕਾਗਹੁ=
ਕਾਂ ਤੋਂ)

125

ਸਰਵਰ ਪੰਖੀ ਹੇਕੜੋ ਫਾਹੀਵਾਲ ਪਚਾਸ ॥
ਇਹੁ ਤਨੁ ਲਹਰੀ ਗਡੁ ਥਿਆ ਸਚੇ ਤੇਰੀ ਆਸ ॥125॥

(ਸਰਵਰ=ਤਲਾਬ ਦਾ, ਹੇਕੜੋ=ਇਕੱਲਾ, ਗਡੁ 
ਥਿਆ=ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਹਰੀ=ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ)

126

ਕਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰੁ ਕਵਣੁ ਗੁਣੁ ਕਵਣੁ ਸੁ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ ॥
ਕਵਣੁ ਸੁ ਵੇਸੋ ਹਉ ਕਰੀ ਜਿਤੁ ਵਸਿ ਆਵੈ ਕੰਤੁ ॥126॥

(ਮਣੀਆ=ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਹਉ=ਮੈਂ, ਜਿਤੁ=ਜਿਸ ਵੇਸ 
ਨਾਲ, ਵਸਿ=ਵੱਸ ਵਿਚ)

127

ਨਿਵਣੁ ਸੁ ਅਖਰ ਖਵਣੁ ਗੁਣੁ ਜਿਹਬਾ ਮਣੀਆ ਮੰਤੁ ॥
ਏ ਤ੍ਰੈ ਭੇਣੇ ਵੇਸ ਕਰਿ ਤਾਂ ਵਸਿ ਆਵੀ ਕੰਤੁ ॥127॥

(ਖਵਣੁ=ਸਹਾਰਨਾ, ਜਿਹਬਾ=ਮਿੱਠੀ ਜੀਭ)

128

ਮਤਿ ਹੋਦੀ ਹੋਇ ਇਆਣਾ ॥ ਤਾਣ ਹੋਦੇ ਹੋਇ ਨਿਤਾਣਾ ॥
ਅਣਹੋਦੇ ਆਪੁ ਵੰਡਾਏ ॥ ਕੋ ਐਸਾ ਭਗਤੁ ਸਦਾਏ ॥128॥

(ਮਤਿ=ਅਕਲ, ਹੋਇ=ਬਣੇ, ਤਾਣੁ=
ਤਾਕਤ, ਅਣਹੋਦੇ=ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਭੀ
ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਨਾਹ ਹੋਵੇ, ਸਦਾਏ=
ਅਖਵਾਏ)

129

ਇਕੁ ਫਿਕਾ ਨ ਗਾਲਾਇ ਸਭਨਾ ਮਹਿ ਸਚਾ ਧਣੀ ॥
ਹਿਆਉ ਨ ਕੈਹੀ ਠਾਹਿ ਮਾਣਕ ਸਭ ਅਮੋਲਵੇ ॥129॥

(ਗਾਲਾਇ=ਬੋਲ, ਇਕੁ=ਇੱਕ ਭੀ ਬਚਨ, ਧਣੀ=
ਮਾਲਕ, ਹਿਆਉ=ਹਿਰਦਾ, ਕੈਹੀ=ਕਿਸੇ ਦਾ
ਭੀ, ਠਾਹਿ=ਢਾਹ, ਮਾਣਕ=ਮੋਤੀ)

130

ਸਭਨਾ ਮਨ ਮਾਣਿਕ ਠਾਹਣੁ ਮੂਲਿ ਮਚਾਂਗਵਾ ॥
ਜੇ ਤਉ ਪਿਰੀਆ ਦੀ ਸਿਕ ਹਿਆਉ ਨ ਠਾਹੇ ਕਹੀ ਦਾ ॥130॥

(ਠਾਹਣੁ=ਢਾਹਣਾ, ਮੂਲਿ=ਉੱਕਾ ਹੀ, 
ਮਚਾਂਗਵਾ=ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਤਉ=ਤੈਨੂੰ)

ਨੋਟ:-ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 130 ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 18
ਸਲੋਕ ਸਿੱਖੂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 (32,113,
120,124) ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ, 5 (13,52,104,122,
123) ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ, 1 (121) ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ
ਦਾ, 8 (75,82,83,105,108 ਤੋਂ 111) ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ
ਜੀ ਦੇ ਹਨ।