କବିତାବଳୀ/କେଦାର ଗୌରୀ
ହେମାଚଳ ଶିରେଲ‌ଲାଟ କେଶରୀ
ରଚିଲେ ରମ୍ୟ ନ‌ଗର
ଉତ୍କଳ ଭୁବନେଦେଶେ ଦେଶେ ଖ୍ୟାତ
ହେଲା ଭୁବନ-ଇଶ୍ୱର ।
ବିନ୍ଦୁ ସରୋବରଚାରିପାଶେ ସୌଧ;
ସୌଧ ଅନ୍ତେ ଘୋର ବନ;
ଇନ୍ଦୁ ଚାରିଦେଗେଧଳା ମେଘମାଳା
ନୀଳ ଗ‌ଗନେ ଯେସନ ।
କେଦାର ଗୌରୀକିଶୋର କିଶୋରୀ
ଥିଲେ ଭୁବନ-ଈଶ୍ୱରେ,
ତରୁଣୀ-ତିଳକଗଉରୀ; ତରୁଣ
ତିଳକ କେଦାର ନରେ ।
ସୁନ୍ଦର ପଣକୁନାହିଁ ପଟାନ୍ତର
ଏକ‌କୁ ଆରେକ ବିନା;
ବାଳୁତ କାଳରୁଦୁହେଁ ଦୁହିଙ୍କର
ହୃଦୟ ମୂଲ୍ୟରେ କିଣା ।
ପାଖ ପଡ଼ିଶା ସେବେନି, କାନ୍ଥ ହେଲା
ବେନି ମଧ୍ୟେ ଅନ୍ତରାଳ,
ଦାରୁଣ କାନ୍ଥକୁଅନୁକ୍ଷଣ ଶାପ
ଦେଲା ପ୍ରେମ ଅସମ୍ଭାଳ ।
କାନ୍ଥକୁ ବଳିଣହେଲେ ନିଦାରୁଣ
ବେନିଙ୍କର ଗୁରୁଜନେ;
ମଙ୍ଗଳ ନିର୍ବନ୍ଧଅନ୍ଧ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗି
ଦେଲେ ଅତି ବିଜ୍ଞ ପଣେ ।
ବେନି ହୃଦୟରେଖରତର ହୋଇ
ଜଳିଲା ପ୍ରୀତି ଅନଳ;
ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରକୃତି-ପଥେ ଦେଲେ ବାଧା
ଫଳେ ସିନା ଏହି ଫଳ ।
ଭେଟ ସମ୍ଭାଷଣବାରିଲେ ବାରଣ
ମାନେ କି ପ୍ରେମିକ ମନ ?
ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ସ୍ଥୂଳରେପଥ ଓଗାଳିଲେ
ସ୍ଥୂଳ କି ତ‌ହିଁ ଭାଜନ ?
ନିର୍ମାଣ ଦିନରୁପ୍ରାଚୀର-ସନ୍ଧିରେ
ରନ୍ଧ୍ର ଥିଲା ଅଲକ୍ଷରେ,
ତରୁଣ ତରୁଣୀଝୁରୁଥାନ୍ତି ତ‌ହିଁ
କରୁଣ ଅସ୍ଫୁଟ ସ୍ୱରେ ।
ପ୍ରଣୟ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସବେଗେ ବୋହୁଥିଲା
ଗୁପତେ ସେ ରନ୍ଧ୍ର ପଥେ
ବାଧା ପାରି ସିନାସାଧଇ ପୀରତି
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମତେ ।
ରବି ଅସ୍ତ ହେଲେବ୍ୟସ୍ତ ଦୁହେଁ ଯାଇ
ବସନ୍ତି ସେ ରନ୍ଧ୍ର ପାଶେ, 
ବେନିଙ୍କ ବଦନଆପ୍ଲୁତ ହୁଅଇ
ବେନିଙ୍କର ଶୋକ ଶ୍ୱାସେ ।
କ‌ହ‌ନ୍ତି କାନ୍ଥକୁ'ନିଦାରୁଣ' ! ଏଥି
କେଉଁ ବଡ଼ପଣ ତୋର 
ତନୁରୁ ତନୁକୁଅନ୍ତର କରି ତୁ
ଲଭିବୁ ଦୁଷ୍କୃତି ଘୋର ।
ତନୁ ମେଳେ ବାଧାଦେଇ ଆଚରିଲୁ
ଭଗାରିପଣ ଆମ୍ଭର,
ଲବେ ଦେଇ ଦ୍ୱିଧାଚୁମ୍ବନ ସୁବିଧା-
ବିଧାନେ ସୁଦୟା କର !
ସାଧିଅଛୁ ହିତକାନ୍ଥ ତୁ ବ‌ହୁତ
ଋଣୀ ଆମ୍ଭେ ତୋହଠାରେ
ବେନିଙ୍କ ବଚନବେନିଙ୍କ ଶ୍ରବଣେ
ଆସଇ ତୋହ କୃପାରେ ।

ଏହିରୂପେ ଝୁରିଚତୁର ଚତୁରୀ
ମେଲାଣି ନିଅନ୍ତି ଦୁଃଖେ,
ଯେ ଯାହା ପାଖରେଚୁମ୍ବ ଦେଉଥାନ୍ତି
ପ୍ରେମ ଭୋଳେ ରନ୍ଧ୍ର ମୁଖେ ।
କେତେଦିନ ଅନ୍ତେବେନିଏ ଏକାନ୍ତେ
ଏ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ ସାର,
ପ୍ରେମର ସନ୍ୟାସୀସନ୍ୟାସିନୀ ହୋଇ
ଦୁହେଁ ଯିବେ ଦେଶ ପାର ।
ନ‌ଗର ପ୍ରାନ୍ତରେନିର୍ମଳ ନିର୍ଝର
କୁଟଜ-ବନ-ବେଷ୍ଟିତ,
ବେନିଙ୍କର ଭେଟତ‌ହିଁ ହେବ ବୋଲି
ବେନିଏ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ।
ଅସ୍ତଗାମୀ ରବିବିଭା ଝଟକିଲା
ବଡ଼ଦେଉଳ ତ୍ରିଶୂଳେ,
ଭାର୍ଗବୀ ପୁଳିନୁଁହଂସରାଳୀ ଉଡ଼ି
ଗଲେ ଖଣ୍ଡଗିରି ଚୂଳେ ।
ବିନ୍ଦୁ ସରୋବରେସିନ୍ଦୂର ଲହରୀ
ଖେଳିଲା ମନ୍ଦ ସମୀରେ,
ରଥାଙ୍ଗ ମିଥୁନଦୀପଦଣ୍ଡି ଛାଡ଼ି
ଗଲେ ବିପରୀତ ତୀରେ । 
ତିମିର ରଜନୀଘୋଟିଲା ଅବନୀ
ଫୁଟିଲେ ତାରା ଗ‌ଗନେ, 
ବନେ ଉପବନେକୁସୁମ ଫୁଟିଲା
ବାସ ଚ‌ହଟି ପବନେ ।
ଅନ୍ଧାରେ ବାହାରିପଙ୍କେରୁହ-ମୁଖୀ
ସଙ୍କେତ ସ୍ଥଳକୁ ଗଲା,
ପ୍ରେମରେ ମଜ୍ଜିଲେଅସାଧ୍ୟ ସାଧନ
ହେଳେ କରନ୍ତି ଅବଳା ।
କୁଟିଳ କେଶୀକୂଟଜ ମୂଳେ ବସି
କାନ୍ତକୁ ରହିଲା ଚାହିଁ,
ପ୍ରୀତିରେ ଢ଼ାଳିଛିମନ ପ୍ରାଣବୋଳା
ଆନ କଥା ମନେ ନାହିଁ ।
ଚୌଦିଗେ ଅନ୍ଧାରହୃଦାକାଶ ତାର
ରାଜେ ପ୍ରେମ ସୁଧାକର,
କଣ୍ଟକ କାନନପୁଷ୍ପ ଉପବନ
କଲା-ପ୍ରେମ-ବାଜିଗର । 
ଉଇଁଲାଣି ଶଶୀଅନ୍ଧକାର ରାଶି
ଛାଡ଼ି ପଳାଏ ଗ‌ଗନ,
ବାରୁଣୀ ତିଳକପ୍ରାୟେ ଦିଶେ ଦେଖ
ଲିଙ୍ଗରାଜ ନିକେତନ ।
ସ‌ହସା ଭୀଷଣଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ ଆସିଲା
ମୃଗ ମାରି ସେ ନିର୍ଝରେ,
ଶ୍ରୋଣିତେ ଆପ୍ଳୁତନ‌ଖଦନ୍ତ ତାର
ମୁଖରୁ ଶୋଣିତ କ୍ଷରେ ।
ବ୍ୟାଘ୍ର ଦେଖି ଭୀରୁଗ‌ହ୍ୱର ଭିତରେ
ଲୁଚିଲା ଭୟ ବିହ୍ୱଳେ,
ତରତରେ ଯାଉଉତ୍ତରୀୟ ଦେହୁ
ଖସି ପଡ଼ିଲା ଭୂତଳେ ।
ଜଳ ପିଇ ବନେବାହୁଡ଼ନ୍ତେ ବ୍ୟାଘ୍ର
ଭେଟିଲା ସେହି ବସନ,
ରକ୍ତ-ଲିପ୍ତ ମୁଖେଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି,
ପକାଇଲା ସେହି କ୍ଷଣ ।
ବ୍ୟଗ୍ରେ ଗୌଣେ ଆସୁଁମାର୍ଗରେ କେଦାର
ଦେଖିଲା ବ୍ୟାଘ୍ର ପାହୁଲ,
ଗୌରୀ କଥା ଭାଳିଅନିଷ୍ଟ ଶଙ୍କାରେ
ହୃଦୟ ହେଲା ଆକୁଳ ।
ସଙ୍କେତ ସ୍ଥଳରେରକ୍ତାକ୍ତ ଓଢ଼ଣା
ଭେଟି ପଡ଼ିଗଲା କ୍ରମେ,
ତୁଟିଲା ଛଟକେହୃଦୟର ତନ୍ତ୍ରୀ
ଶଲ୍ୟ ଫୁଟିଲା ମରମେ ।
ଗୌରୀକି ସମ୍ବୋଧିକ‌ହେ ବୀର କାନ୍ଦି
"ଆହାରେ ପରାଣେଶ୍ୱରି !
ତୋ ନିଧନଭାଗୀମୁହିଁ ସିନା, ଯେଣୁ
ନ ଆସିଲି ବେଗ କରି ।

ଶ୍ୱାପଦ ସଙ୍କୁଳବନ‌କୁ ନିଶିରେ
ପ୍ରାଣାଧିକାକୁ ପେଷିଲି ।
ଧିକ ଏ ପ୍ରାଣକୁ !ଛାର ପ୍ରାଣ ନେଇ
କିମ୍ପା ଭବନେ ବସିଲି ?
ମୋତେ ମାରିବାକୁଦୁଃଖୁଁ ତାରିବାକୁ
ନାହିଁ କି ବନେ ଶାର୍ଦ୍ଦୁଳ ?
କରେ ଏ କୃପାଣଥାଉଁ କିମ୍ପା ମୁହିଁ
ହେଉଛି ଏଡ଼େ ଆକୁଳ ?"
ଆଦରେ କେଦାରହୃଦେ ଜଡ଼ାଇଲା
ରୁଧିରେ ଆର୍ଦ୍ର ଓଢ଼ଣା, 
ଦରଦର ବାରିନୟନୁ ଝରିଲା
ସରିଲା ସର୍ବ ବାସନା ।
କୃପାଣ ଉଦରେଭୁଷିଦେଇ ପୁଣି
ନିଜ କରେ ନେଲା କାଢ଼ି,
ରକ୍ତସ୍ରୋତେ ତିନ୍ତିଅବଶେ ଅବନୀ
ତଳେ ପଡ଼ିଲା କଚାଡ଼ି ।
ଗ‌ହ୍ୱରୁ ବାହାରିଗୌରୀ ସୁକୁମାରୀ
ମିଳିଲା ଆସି ତକ୍ଷଣ,
ଭେଟ ନ ପାଇନିରାଶେ ଯିବ ବନ୍ଧୁ
ଏ ଭାବେ ମନ ଉଚ୍ଛନ୍ନ ।
ଚମକି ଦେଖିଲାଚନ୍ଦ୍ରାନନୀ ବାଳା
ପୁଂସ ପଡ଼ିଛି ଅଗ୍ରତେ,
ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେକମ୍ପୁଛି ଶରୀର
ରୁଧିର ଝରି ସନ୍ତ‌ତେ ।
ରମ୍ଭାପତ୍ର ପ୍ରାୟେଥରିଲା ରମ୍ଭୋରୁ
ସ୍ତମ୍ଭିତେ ହେଲା ସେ ଉଭା,
ମନପ୍ରାଣ ଯାକୁଦେଇଛି ନିରେଖି
ଦେଖିଲା ସେ ସେହି ଯୁବା ।
ମୁଣ୍ଡେ କର ମାରିବିଧିକି ଧିକ୍କାରି
ଧରାରେ ଲୋଟିଲା ଧନୀ,
କାନ୍ତ ତନୁ କୋଳେଧରି ଦୁଃଖ ଭୋଳେ
ଚୁମ୍ବଦେଲା ଚନ୍ଦ୍ରାନନୀ ।
ଗଦଗଦ ସ୍ୱରେକାନ୍ଦି କ‌ହେ ବାଳା-
"ଏ ଥିଲା ମୋ ଭାଗ୍ୟେ ପୁଣ,
ଏ କି ପ୍ରାଣନାଥ !କି ଦୋଷ କଲି ମୁଁ ?
କିମ୍ପା ହେଲ ନିଦାରୁଣ ?
ତୁମ୍ଭ ବିନୁ ଗତିନାହିଁ ଏ ଜଗତେ
ବିକା ମୁଁ ତୁମ୍ଭ ପୟରେ,
ପୟରେ ପଡ଼ି ମୁଁକାତରେ ଡାକୁଛି
ଅନାଅ ଦାସୀକି ଥରେ ।"
ଚିର ପରିଚିତବୀଣାଜିଣା ବାଣୀ
ପ୍ରାଣମିତଣିର ଶୁଣି
ଚାହିଁଲା କେଦାରଅନନ୍ତ ନିଦ୍ରାରେ
ମୁଦିଲା ନୟନ ପୁଣି ।
ଗଉରୀ କଷଣଏକାଳେ ଯେସନ
ତାକୁ କି ଅଛି ବଚନ ?
ଅନୁମାନ ପରାଭବମାନେ ଏଥି
ଅନୁଭବ ହିଁ ଭାଜନ ।
ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟକାନ୍ତ ହୃଦେ ଦେଖି
ଜାଣିଲା ସବୁ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, 
ଆତ୍ମଘାତୀ ହେଲାପ୍ରାଣନାଥ ତାର
ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ଏକାନ୍ତ ।
କାନ୍ଦି କ‌ହେ ବାଳା"କର୍ମେ ଏହା ଥିଲା
ଦୈବ କଲା ଏତେ ସରି !
ପ୍ରେମେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇପ୍ରାଣ ଦେଲେ କାନ୍ତ
ମୁଁ କି ଥିବି ପ୍ରାଣ ଧରି ।
ଅମୂଲ୍ୟ ଜୀବନଏ ଛାର ଜୀବନ
ହେତୁ କଲେ ବିସର୍ଜନ 
ସଙ୍ଖାଳି ହରାଇପ୍ରାଣରଙ୍କ ହେବ
ମୁଁ କି ଏଡ଼େ ଅଭାଜନ ?
ପରଲୋକ ପଥେକାନ୍ତ ପାଦ ଚିହ୍ନ
ଯିବି ମୁହିଁ ଅନୁସରି
ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇଲାଏ ବିରହ, ମୃତ୍ୟୁ
କରିଦେବ ସ‌ହଚରୀ ।"

ଏକାମ୍ର ଈଶ୍ୱରପ୍ରଭୁ ଦିଗମ୍ବର
ପାଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାୟି ଚିତ୍ତେ, 
ସାହସ ବିନ୍ଧିଲାହୃଦୟେ ଅବଳା
ପ୍ରାଣ ଦେବ କାନ୍ତ ପ୍ରୀତେ ।
ଧନ୍ୟ ସେ ପ୍ରୀତିକିମରଣ ରୀତିକି
ପ୍ରୀତି ଯେ ପାରଇ ଜିଣି
ଶିରୀଷ ମୃଦୁଳାଲବଣୀ ପିତୁଳା
ପ୍ରୀତି କଲା ସାହସିନୀ । 
ପଡ଼ିଲା କୃପାଣମୁନେ ମହାବେଗେ
ମୃତ କାନ୍ତ-ମୁଖ ଧ୍ୟାୟି,
ବକ୍ଷୋରୁହ ସନ୍ଧିତଳେ ଫୁଟି ଅସ୍ତ୍ର
ପୃଷ୍ଠେ ବାହାରିଲା ଯାଇ ।
ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶ ପାଇଉଷାଯୋଗେ ଯାଇ
ଲ‌ଲାଟକେଶରୀ ବୀର,
ଦେଖିଲେ ଯୁଗଳକିଶୋରୀ କିଶୋର
ଶୋଇଛନ୍ତି ଝର ତୀର ।
ସନ୍ଧ୍ୟାରାଗ ବୋଳାରଥାଙ୍ଗ ମିଥୁନ
ମୃତ କି ନବ ବିଚ୍ଛେଦେ ?
ଶ୍ରୀମୁଖ ଲାବଣ୍ୟଦିଶେ ସୁପ୍ରସନ୍ନ
ମୃତ୍ୟୁ ଛୁଇଁ ନାହିଁ ଖେଦେ ।
ବନ ଦେବତାଏବନ ପୁଷ୍ପ ତୋଳି
ଢାଳିଛନ୍ତି ବେନିପରେ,
ଦେବେ ଯଥା ପ୍ରେମ-ମହିମା ବୁଝନ୍ତି
ତା କାହୁଁ ବୁଝିବେ ନରେ ।
ବେନୀଙ୍କର ଗୁଣସ୍ମରି ଝୁରିହେଲେ
ଏକାମ୍ର ନ‌ଗର ଲୋକେ,
ବେନିଙ୍କ ଅନ୍ତିମମଣ୍ଡନ ବିହିଲେ
ଜରଜର ହୋଇ ଶୋକେ ।
ବେନିଙ୍କ ଅନଳ-ସଂସ୍କାର କରାଇ
ଦେଉଳ ତୋଳାଇ ତ‌ହିଁ, 
ବେନିଙ୍କ ନାମରେପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପିଲେ
ନରପତି ଆଜ୍ଞା ବ‌ହି ।