କବିତାବଳୀ/ଉର୍ବଶୀ
ଅତି ମନୋହରକାଳ ଶୀତ‌ଋତୁ
ଧରା ଛାଡ଼ି ଛାଡ଼ି ନାହିଁ,
ପଲ୍ଲବ ପାଟଳମଧୁ-ଋତୁ-ରାଟ
ଧରା ମାଡ଼ି ମାଡ଼ି ନାହିଁ ।
ନ‌ଦୀତୀର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ବର୍ଣ୍ଣ ରାମତିଳା
ସର୍ଷ‌ପ କୁସୁମେ ଦିଶେ, 
ମଧ୍ୟେ ନୀର-ବେଣୀସନ୍ଧ୍ୟା-ମେଘ-ରନ୍ଧ୍ରେ
ନୀଳ ନଭ-ରେଖା କି ସେ ?
ଖଳା ଅଗଣାରେକଳେଇ ଗଦାର
ଆମୋଦ ସଙ୍ଗତେ ମିଶି,
ବବୁର ପ୍ରସୂନବାସ ଜନପଦେ 
ପ୍ରସରଇ ଅହର୍ନିଶି ।
ଥରେ ଥରେ ଚୋରାମଳୟ ଚୋରାଇ
ଆସି ଚୁମ୍ବିଯାଏ ଧରା,
ଛାୟାରେ ଲାଗଇଶୀତ, ପୁଣି ଗଲେ,
ଖରାକୁ କାଟଇ ଖରା ।
ଖରାବେଳେ ପାନ୍ଥଭ୍ରାନ୍ତି ଜନମାଏ
ନିଦାଘ ଅଗ୍ରଦୂତିକା,
ସମୟେ ସମ‌ୟେଭରତ କୂଜିତ
ଦିଗନ୍ତ ମୃଗ‌-ତୃଷ୍ଣିକା ।
କୁହେଳିକି ଡରିଜଳୁଁ କମଳିନୀ,
ତୋଳିପାରୁ ନାହିଁ ମୁଣ୍ଡ, 
ମୁକୁଳ ଉଦ୍‌ଗମଲାଗି ଚୂତଡାଳେ
ବାନ୍ଧୁଅଛି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ ।
ମଦ-ସ୍ରାବି-ପୁଷ୍ପସ୍ତବକେ-ସରାଗେ
ମଣ୍ଡିବାକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗ,
ଡେମ୍ଫେ ଡେମ୍ଫେ କ୍ଷୁଦ୍ରକ୍ଷୁଦ୍ର ପର୍ଣ୍ଣକୋଷ
ସଜାଡ଼ୁ ଅଛି ବାସଙ୍ଗ ।
ହିମ ଯୋଗୁ ଅଳିସଂଯୋଗ ବିହୁନେ
ସୁନ୍ଦରୀ-ରଦନ-ଛବି,
କୁନ୍ଦ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କକଟାକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ୍ମୀର
ଲୀଳା ପାରୁନାହିଁ ଲଭି ।
ଚୌଦିଗେ ଶୁଭଇସିନ୍ଦୁରମୁଣ୍ଡିର
ସ୍ୱାଗତ ଊରୁନାୟକେ,
ମଧୁ ଚାଖି ଚାଖିପ୍ରଜାପତି ବୁଲେ
ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲେ, କୁରୁବକେ ।
ଯାମେ ଯାମେ ଆମ୍ରକୁଞ୍ଜ ନ‌ଦୀତୀରେ
ସମସ୍ୱରେ ତୋଳି ଧ୍ୱନି, 
ହୁଳହୁଳି ହର୍ଷେଦିଅନ୍ତି ସଘନେ
ଘଟରଘୁମା ଘରଣୀ । 
କାନନେ ଅସ୍ଫୁଟେଶୁଭେ କେବେ କେବେ
କଳଗୀତି କୋକିଳାର, 
ଟଙ୍କାରି ଚଢ଼ାଉଅଛି କି ସେ ନିଜ
କଣ୍ଠ‌ ଯନ୍ତ୍ରେ ନୂଆ ତାର ?
କାନନେ କାନନେଠାବେ ଠାବେ ଶ୍ୱେତ
ପଲ୍ଲବେ ସ୍ୱବପୁ ମଣ୍ଡି, 
କାନନ ଲକ୍ଷ୍ମୀରଚନ୍ଦନ ରଚନା
ପରାୟେ ଶୋଭେ ଅତଣ୍ଡି । 
ନିଆଳୀ ବସନ୍ତପୂଜା ଇଚ୍ଛି କଳି
ଗୁରୁକୁ କରୁଛି ସଜ,
ବଉଳିଛି ବନେପିଆଳ-କିଟପୀ
ମାତ୍ର ବାନ୍ଧିନାହିଁ ରଜ ।

(ରାଟ- ରାଜା, ସର୍ଷ‌ପ- ସୋରିଷ)

ସୁଖ ଆଶେ ଭୋଳସରବେ ଏ କାଳେ
ସୁଖ ତ ଭବେ କ୍ଷଣିକ,
କିଏ ନ ଜାଣଇସୁଖଠାରୁ ସୁଖ
ଆଶାରେ ସୁଖ ଅଧିକ ?
ହିମାଦ୍ରି କାନ୍ତାରେମୃଗୟା ରଚନ୍ତି
ହସ୍ତେ ଧରି ଧନୁଶର,
ପ୍ରଦୋଷେ ଏ କାଳେଯୁବା ପୁରୁରବ
ବତ୍ସଦେଶ ଅଧିଶ୍ୱର । 
ସୁପଣ୍ଡିତ ଶାସ୍ତ୍ରେ,ଶସ୍ତ୍ରେ ମହାବୀର
ନିଖିଳ ସଦ୍‌ଗୁଣ ଧାମ,
ରୂପ ଦେଖି ଚେତ୍ତେଆସଇ ମର୍ତ୍ତ୍ୟେ କି
ମୂର୍ତ୍ତି ଧରି ବିଜେ କାମ ।
ସିଂହ ବ୍ୟାଘ୍ର ମାରିଭ୍ରମନ୍ତି ଏକାକୀ
ନରେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଭୀକ ମନେ, 
ମଦକଳ-ପକ୍ଷିରୂତେ ଝଙ୍କାରିତ
ସେ ଘୋର ନିର୍ଜନ ବନେ ।
ନିର୍ଝର-ସୀକରେଶ୍ୟାମଳ ସେ ବନ
ଚିତ୍ର ପକ୍ୱ-ପର୍ଣ୍ଣଜାଳେ,
ଉତ୍‌ପୁଚ୍ଛେ ବରହୀନାଚୁଥାନ୍ତି ଯହିଁ 
ମତ୍ତ-କରି-କର୍ଣ୍ଣ-ତାଳେ ।
ଗୁଞ୍ଜରଇ କାହିଁମଧୁଚକ୍ରେ ମଧୂ
ମକ୍ଷିକା ତରୁ କୋଟରେ, 
କାହିଁ ଝରେ ଝରଝର୍ଝରେ, ଝିକାରୀ
କାହିଁ ରାବେ ଝିଁ ଝିଁ ସ୍ୱରେ ।
କବି ପ୍ରାୟେ ସଦାକୋଳାହଳ ଦ୍ୱେଷୀ
ବିବିକ୍ତ ସ୍ଥଳ ବିଳାସୀ, 
ମୃଦୁନାଦେ କାହିଁରଟେ ଟିକଟିକ
ବିହ‌ଙ୍ଗ ଜାଙ୍ଗଳବାସୀ ।
ଭ୍ରମୁ ଭ୍ରମୁ ଠାବେଠାବେ ଉଲା ହୋଇ
ସ୍ତମ୍ଭିତେ ରହ‌ନ୍ତି ରାୟେ,
ସ୍ୱମର୍ଦିତ ଶୁଷ୍କପତ୍ର ଖଡ଼ଖଡ଼େ
ଚମକି ପଡ଼ିଲା ପ୍ରାୟେ ।
ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏପତ୍ର ତରୁ ଡାଳୁ
ବସାଇଣ ପବମାନ,(୩)
ମଧ୍ୟେ ମଧ୍ୟେ ଆସିଶ୍ରୀଛାମୁରେ ଭେଟି
ହେଉଅଛି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ।
ପାଦ୍‌ଗିରି-ଇନ୍ଦ୍ର-ନୀଳ-ବେଦୀ ପରେ
ଅଗ୍ରତେ ହିମଶିଖରୀ,
କୌବେରୀ-ଲ‌ଲାଟେଶୋଭେ କଟିମଣି
ଶିଳା ଚନ୍ଦ୍ରଶାଳା ପରି
ଶାଶ୍ୱତ ଦର୍ପଣବିମାନେ ବିମାନ
ଚାରିଣୀ ସୁରବାଳାର,
ସୂର ତରଙ୍ଗିଣୀରଙ୍ଗାର ଶାଶ୍ୱତ
ତୁଷାର-ସୂତିକାଗାର । 
ବିରାଟ ମୂରତିବ୍ୟୋମକେଶ ଗିରି
କୋଟି କୋଟି ସାନୁମାନ
ଭେଦି ଉଠିଅଛିଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଗଢ଼ା କିସେ
ସ୍ଫଟିକେ ସ୍ୱର୍ଗ-ସୋପାନ ?
କୋଟି ଇନ୍ଦ୍ର-ଚାପ-ଲାଞ୍ଛିତ ପ୍ରପାତେ
ମଣ୍ଡିର ବପୁ ବିଶାଳ,
କୋଟି ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣଚାକ୍ଷୁଷ ବିଶ୍ୱେ କି
ବିଶ୍ୱକର୍ମା-ବିଶ୍ୱଶାଳ ?
ଝଟକେ ଆଲୋକେଧଳା ମେହେରାବି
ହିମର ହିମାଦ୍ରି ଶିଖେ, 
ଗଢ଼ା ହୋଇଛି କିବିରାଟ ବିମାନ
ଦିଗ୍‌ଦନ୍ତି-କନ୍ତ-ମୌକ୍ତିକେ ?
ଠାବେ ଠାବେ ଘୃଷ୍ଟ-ମସୃଣ ରଜତ-
ଧବଳ ମେଘମାଳିକା,
ଲଭଇ ବିଶ୍ରାମ-ସୁଖ ଆଶ୍ରିପାଦ
ଗିରି-କ୍ରୋଡ଼-ପର୍ଯ୍ୟଟ୍ଟିକା ।
(ମଦକଳ-ମଦମତ୍ତ, ବିବିକ୍ତ-ଏକାନ୍ତ, ଜାଙ୍ଗଳ-ଧାନ ରବି ଶସ୍ୟ ଥିବା ଦେଶ
ପବମାନ-ପବନ, କୌବେରୀ-ଉତ୍ତର ଦିଗ, ମଣିଶିଳା- ମାର୍ବଲ ପ୍ରସ୍ତର, ମେହେରାବି-କୋଠାଘର)

ଏ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାନିରୀକ୍ଷଣ ଲୋଭା
ସ‌ହସା ନେତ୍ର ନୃପର,
ରଜ୍ଜୁରେ ଓଟାରିନେଲା ପ୍ରାୟେ ନେଲା
ସ୍ତ୍ରୀକଣ୍ଠ-ସମ୍ଭବ ସ୍ୱର ।
ଅତୁଳନା ଭାବେସେ ସ୍ୱର ମାଧୁରୀ,
ତୁଳିବାର ସପ୍ତସ୍ୱରା-
ସ୍ୱର ସଙ୍ଗେ ତାହାତୁଳିବାର ସିନା
କର୍କରା ସଙ୍ଗେ ଶର୍କରା !
ଖଣ୍ଡେ ଦୂର ଯାଇଦେଖିଲେ ଭୂପତି
ଭୂତଳେ ଏକ ସୂନ୍ଦରୀ, 
ପଡ଼ିଛି ଅଚେତେବାତାହତ ଆହା,
କନ‌କ ଲତିକା ପରି !
ଦୂର ପତନରବେଗ-ବଶେ ପଡ଼ି
ନିଷ୍ପନ୍ଦେ ରହିଛି ଅବା, 
ନ‌ଗେନ୍ଦ୍ର ବିହାରୀ ମେଘକୋଳୁ ଖସି
ମହୀରେ ଅଚିର-ପ୍ରଭା !
ସଖୀ ଅନିନ୍ଦ୍ୟାଙ୍ଗୀକାନ୍ଦେ ପାର୍ଶ୍ୱେ ବସି
ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟେ କାନନ ଦ୍ୟୋତି
କମଳ ନୟନୁଅବିରତେ ଝରେ
ଅମଳ କରୁଣା-ମୋତି ।
ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ ମୂଖେନିରୁପମ ଶୋଭା
ବ‌ହି ସେ ମତ୍ତକାଶିନୀ, 
ହିମ-ବିନ୍ଦୁ-ସ୍ତବକିନୀ ଅମ୍ବୋଜିନୀ
ଶୋଭା ଯାଇଥିଲା ଜିଣି ।
ଦୟାର୍ଦ୍ର ବଦନନରେନ୍ଦ୍ରର ଦେଖି
ସୁନ୍ଦରୀ ହୃଦ-ଆଶ୍ୱାସେ।
ଶ୍ରୀଛାମୁରେ ଦୁଃଖକାହାଣୀ ଏ ରୂପେ 
ବୋଇଲା ଗଦ୍‌ଗଦ୍ ଭାଷେ-
"ଭୋ ଦେବ, ନିଶାନ୍ତେଦିବାକର ବିଜେ
ହେଲେ ଏକଚକ୍ର ରଥେ,
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଶେ ନୃତ୍ୟଗୀତ କରି ଯାଉଁ
ଆମ୍ଭେ ସେ ରଥ ଅଗ୍ରତେ ।
ବ୍ୟୋମେ ଆମ ପଥେହରୁଥାଇ ଖର
ତାପ ଖର ଧିପତିର,
ସୁରଗଜ-ମଦସୁରଭି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦୀ
ଶୀକର-ଶୀତ-ସମୀର ।
ତିଳୋତ୍ତମା ବିସ୍ୱ- ରମା ଏଣୀନେତ୍ରା
ମେନା, ରମ୍ଭା, ରମ୍ଭଊରୁ,
ସୁକେଶିନୀ ମିଶ୍ର,କେଶୀ ଯା ସଙ୍ଗୀତେ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତୁମ୍ଭୁରୁ ।
ସ‌ହଜନ୍ୟା ରୂପ-ଧନ୍ୟା, ପ୍ରେମଶୀଳା
ପ୍ରେମଲୋଚା ସୁମଧ୍ୟମା, 
ଅଣୂଦରୀ କ୍ରନୁମ୍ଳୋଚା ଦ୍ୱିଜରାଜ
ଜିତମୁଖୀ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମା, 
ବିଶ୍ୱନେତ୍ର-ରୁଚିଘୃତାବୀ, ବିଶ୍ୱାଚ
ବିଶ୍ୱ-ମନୋମୃଗ-ଫାଶ, 
ଚିତ୍ରଲଖା ମୁହିଁଏ ସଖୀ ମୋହର
ଉର୍ବଶୀ, ହେ ମହେଷ୍ୱାସ !
ବଜ୍ରର ଅସାଧ୍ୟତ୍ରିଦିବ-ସମ୍ପଦୀ
ଲୋଭେ ତୀବ୍ରତପୋଶ୍ଚାରୀ-
ଶତୃ ଜିଣିବାକୁସୁକୁମାର ଅସ୍ତ୍ର
ଶକ୍ରର ଏ ସୁକୁମାରୀ ।
ହେମ-ବଲ୍‌ଗାଧାରୀଅନୂରୁ ଛାମୁରୁ
ବେନିଏ ମେଲାଣି ମାଗି,
ଖଟଣି ବଢ଼ାଇଆସିଥିଲୁଁ ଆଜ
ଏ ବନେ ଭ୍ରମିବା ଲାଗି ।

ମହୋଲ୍ଲାସେ ନୀଳ-ବ୍ୟୋମୁ ଅବତରି
ନିରାତଙ୍କ ମଣି ମନ, 
ନିଃଶଙ୍କେ ବେନିଏନିକାଞ୍ଚନେ ଏଥି
କରୁଥିଲୁ ବିଚରଣ । 
ସ‌ହସା ଦାନବ‌-ଯୁବା ଜଣେ ଏହି
କନ୍ଦରୁ ହୋଇ ବାହାର,
ବଳେ ଘେଏଇ ଯାଉ-ଥିଲା ସଜନୀକି
ପାପ ପାଞ୍ଚି ଦୂରାଚାର ।
ପାପଚିନ୍ତା ମାତ୍ରେପାପଦଣ୍ଡଦାତା
ତୁମ୍ଭକୁ ଦେଖି ସେ ଡରେ,
କମଳିନୀସଖୀଆଗେ ତମ ପ୍ରାୟେ
ପଳାଇଲା ଦୁଷ୍ଟ ଖରେ । 
ତ୍ରିଦିବ ଚନ୍ଦ୍ରମାମୁକ୍ତ କଲା ଆଜ
ଦାରୁଣ ଦାନବ-ରାହୁ-
ମୁଖୁ ସିନା, ବୀର,ଅଭୟ ଦକ୍ଷିଣା
ଦାନ-ଦକ୍ଷ ତୁମ୍ଭ ବାହୁ । 
ତ୍ରାସେ ମୂର୍ଚ୍ଛା ଭଜିକି ବିକଳେ ଆହା
ଭୁତଳେ ପଡ଼ିଛି ବାଳା !
ହୃଦ-କମ୍ପ ଯୋଗୁଁଦେଖ ଉଠେ ପଡ଼େ
ବକ୍ଷେ ପାରିଜାତମାଳା ।
ଅମରୀ ହେଲେହେଁଶୁଝିବାକୁ ମୋର
ଶକତି କାହିଁଛି ପୁଣ,
ଶରଣପଞ୍ଜରଭୋଦେବ, ତୁମ୍ଭର
କାତରେ ଏ ଦୟା ଋଣ ।"
ଅଚେତେ ଅବଶସେ ତ୍ରଦଶ ଯୋଷା
ମଉଳି କୁସୁମ ଗଭା, 
ଉର୍ବଶୀକି ଦେଖିଅବଶେ ସେ ରୂପେ
ମୁଗ୍‌ଧ ହେଲେ ପୁରୁରବା
ଭାବିଲେ, 'ଅମରେଅପଲକ କରି
ଗଢ଼ିଲା ବିହିକି ସତେ !
ଏ ରୁପ-ନିର୍ଝରନେତ୍ରେ ରୁପାମୃତ
ପିଇବାକୁ ଅବିରତେ ?
କିରୀଟେ ନିର୍ଝରୁନୀର ଆଣି ରାଜା
ସିଞ୍ଚାଇ ସଜନୀ-ହାତେ,
ଚେତା କରାଇଲେଉର୍ବଶୀକି ନବ‌
ପଲ୍ଲବ ବିଞ୍ଚଣା ବାତେ । 
ଚେତନା ପ୍ରବେଶେଉର୍ବଶୀର କାନ୍ତି
ଝଟକିଲା ଅଭିରାମେ, 
ସେ ଚେତନା ଯଥାଭଜେ ନିର୍ମଳତା
ଯାମିନୀ-ଅନ୍ତିମ-ଯାମେ ।୧
ଯମିନୀର ଅଙ୍ଗରସାଣିର, ଆହା,
ଉଇଁ କି ନବ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ?
କିବା ସେ ଯାମିନୀଯୋକେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳେ କି
ଜଳିଲା ଅନଳ ଶିଖା ?
ବିଶ୍ୱତ୍ରାସକରବିଷମେଷୁ୨ ଶର
ଖାଲିକି ତ ରକ୍ଷା ନାହିଁ,
ସେ ଶରକୁ ଦେଲାମାର କି ସେ ତୀବ୍ର
ବିସର୍ପି-ବିଷେ ବିଷାଇ ?
ବରାରୋହା୩ ନେତ୍ରଫେଡ଼ି ଚାହାଁ ଦୈତ୍ୟ
ତସ୍କର ଭୟ ଗଲାଣି,
ତୋ ଭାଗ୍ୟେ ପ୍ରହରିରୂପେ ଅଗ୍ରେ ଉଭା
ପୁରୁରବା ଧନୁଷ୍ପାଣି,
ମଧ୍ୟଲୋକ ପାଳତ୍ରଦଶ ବାନ୍ଧବ
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା-ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ,
ତରୁଣୀ-ନଳିନୀବିକାଶି ତରୁଣୀ
ଦିତିସୁତ-ଧ୍ୱନ୍ତ-ଧ୍ୱଂସୀ ।"
ଏ ଆଶ୍ୱାସ ଗିରେସଖୀର ନୟନ 
ଫେଡ଼ିଲା ନାକ-ନାଗରୀ
ମୁଦ୍ରିତ ପଙ୍କଜମୋଦେ ପନ୍ଦଜିନୀ
ପ୍ରାଦେ ଫୁଟାଇଲା ପରି ।
(୧-ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ମନୁଷ୍ୟର ଚୈତନ୍ୟ
ଅର୍ଥାତ୍ ବୁଦ୍ଧି ବୃତ୍ତି ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ୨ ବିଷମେଷୁ-କନ୍ଦର୍ପ,
୩ ବରୋହା-ପଦ୍ମମୁଖୀ)

ରାଜମୁଖ ଦେଖିଲାଜେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ
ଆଡ଼ କଲା ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ
ମାତ୍ର ଅନାୟତ୍ତେମନ ହେଲା ତାର
ମନୋଜ-କ୍ରୀଡ଼ା-କନ୍ଦୁକ ।
ଲାଜେ ପାଟଳିତହେଲା ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ
ଶୁଲକ ବ‌ହିଲା ପୁଣ,
ମନୋଜତରୁରେପଲ୍ଲବ କଅଁଳି
ଫୁଟିଲା ପରା ପ୍ରସୂନ ?
ଉତ୍ସ୍ୱାସର ବ୍ୟାଜେଦ୍ରବିଭୁତ ହୃଦ
ଅଜାଡ଼ିଦେଲା ଅବଳା,
ସୁରଭି ସମୀରମୁଞ୍ଚିଲା କି ଦିଗ
ଦକ୍ଷିଣା ସିନ୍ଧୁ ମେଖଳା ?
ଭାଳିଲା ସୁନ୍ଦରୀ,"ଭଲ ପ୍ରହରୀ ତ
ଦଇବ ଦେଲା ଭେଟାଇ,
ଚୋର ଥିଲା ଭଲ,ଏ ଭଳି ପ୍ରହରୀ
ହସ୍ତରୁ ତ ରକ୍ଷା ନାହିଁ !
ବଳାତ୍କାରେ ଦେହମାତ୍ର ବନ୍ଦୀ କରି
ଥିଲା ଦୈତ୍ୟ ଦୁରାଶୟ,
ଦେହ ମୁକୁଳାଇପ୍ରହରୀ ହୋଇ ଏ 
ଚୋରାଇ ନେଲା ହୃଦୟ !
ଅବା ଏ ଭ୍ରମଇମରତେ କପଟ
କିଞ୍ଚିତ ରୁପ ଅନଙ୍ଗ, 
ବଗୁରାରେ ଯାରମଙ୍କୁ ପଡ଼ଇ
ଅବଳା ମନ ବିହ‌ଙ୍ଗ ।
ଜାଣିଲି ନିଶ୍ଚେ ସେଦୈତ୍ୟ ଆସି ମତେ
କରିଥିଲା ଶୁଭକ୍ଷଣେ, 
ସେ ବିପଦ ଯୋଗୁଁଏ ରୁପ ସମ୍ପଦ
ଦେଖିଲି ସିନା ନୟନେ !
ନିଜ ସ୍ଥଳୀ ବୋଲିସ୍ୱର୍ଗ ଟେକ ସିନା
ବଢ଼ାନ୍ତି ଅମରଗଣ,
ଏ ମୂର୍ତ୍ତିକି ବ‌ହିଉତ୍ସଙ୍ଗେ ସ୍ୱର୍ଗର 
ସ୍ୱର୍ଗ ଏ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଭୁବନ !"
ପ୍ରେମାବେଶେ ବାଳୀଏହିରୂପେ ଭାଳି
ଅପାଙ୍ଗେ ନୃପଙ୍କୁ ଚାହିଁ,
ଲଜ୍ଜାବଶେ ଆଣୁ ଥାଇ ସେ ଚାହାଣି
ମୁହୁର୍ମୁହୁ ବାହୁଡ଼ାଇ ।
ସାଧୁବାଦ ନୃପେଦେବାଲାଗି ଧନୀ
ମନାସିଲା ବାରମ୍ବାର,
ମାତ୍ର ସାଧୁବାଦହୃଦୁ ଉଠି ତାର
ରହିଲା ଲାଖି ଗଳାର ।
ମନ‌-ପ୍ରାଣ-ଦାନ-ସ୍ଥଳେ ଶିଷ୍ଟାଚାର
କି ଛାର ଅବା ସମ୍ପତ୍ତି ?
ରତ୍ନ ଦେଇ ପୁଣିବରାଟକ-ଦାନେ
ବଳେ କି କାହାର ମତି ?
ସାରଥି ଏ କାଳେବନେ ବନେ ଭ୍ରମି
ରାଜାଙ୍କ ପାଇ ସନ୍ଧାନ,
ଶ୍ରୀଛାମୁରେ ଆଣିରଥ କଲା ଉଭା
ଦିବା ଜାଣି ଅବସାନ ।
ଦିଗ୍‌ବଳୟ ପାରେରବିରଥ ଏଣେ
ନେବାରୁ ବାହି ଅନୂରୁ, 
ଅଭିନବ ମୂର୍ତ୍ତିପ୍ରକଟିଲେ ଗିରି
ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଗୌରୀଗୁରୁ ।
ସନ୍ଧ୍ୟାତପ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଅଙ୍ଗେ, ଅର୍ଦ୍ଧଅଙ୍ଗେ
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଲଭି, 
ପ୍ରତିଶରଙ୍ଗ ବିଡ଼ମ୍ବିଲା ମାହେଶ୍ୱରୀ
ଅର୍ଦ୍ଧ ନାରୀଶ୍ୱର-ଛବି ।
ଆସି ଶ୍ୟାମ ବ୍ୟୋମଭିତ୍ତିରେ ଏ ଚିତ୍ର
ଦେଖି ସର୍ନେ ଭକ୍ତିଭରେ, 
ଗିରିଜା ଗିରିଶମୂର୍ତ୍ତୀ ମଣି ତାକୁ
ପ୍ରଣମିଲେ ଯୋଡ଼ କରେ ।
ବନସ୍ପତି-ଡାଳେପକ୍ଷୀରୁଣ୍ଡ ଦେଖି
ହୃଦୟେ ହେଲା ପ୍ରତୀତି,
ଦିନର ଚରିତକଳ୍ପନା ଲାଗି କି
ବସିଲା ପକ୍ଷୀ ସମିତି ?

ଗାଇଲେ ସ୍ୱାଗତକଳରୂତେ ପ୍ରେମ-
ଅନୁକୂଳା ରଜନୀଙ୍କି, 
ନିବିଡ଼ କୀଚକକୁଞ୍ଜେ ମଦକଳ
ଜଳବିଙ୍ଗ କ‌କବିଙ୍କୀ୧ ।
ପ୍ରବେଶିଲେ ଶୈଳେମୃଦୁପଦେ ଆସି
ଶଶି-ଚାରୁ-ବିଳାସିନୀ
ତାରା ସୀମନ୍ତନୀସନ୍ଧ୍ୟା ପଛେ ପଛେ
ତାରାହାରା ନିଶୀଥିନୀ ।
ଭୀରୁଶୀଳା ଚିତ୍ରଲେଖା ଅଗ୍ରେ ଦେଖି
ଉପସ୍ଥିତ ବିଭାବରୀ,
ସ୍ୱର୍ଗେ ବାହୁଡ଼ିବାଲାଗି ହେଲା ବ୍ୟଗ୍ର
ସଙ୍ଗେ ଘେନି ସ‌ହଚରୀ । 
ରଥେ ତ‌ହୁଁ ବେନିବାଳୀକି ବସାଇ
ସ୍ୱହସ୍ତେ ସେ ରଥ ବାହି, 
ଦାନବ-ଅଗମ୍ୟହେମକୂଟ-ଶୈଳେ
ଦେଲେ ରାଜା ପ‌ହୁଞ୍ଚାଇ ।
ସଂକଳ୍ପ-ରମଣୀସଙ୍ଗେ ଗଳ୍ପୋଲ୍ଲାସେ
ବାହିଲେ ନୃମଣି ରଥ, 
ସଂକଳ୍ପ ଘୋଡ଼ାରେଦଉଡ଼ିଲା ସଙ୍ଗେ
ରଙ୍ଗେ ତାଙ୍କ ମନୋରଥ ।
ପଥେ ରଥକ୍ଷୋଭୁଁଭେଟିବାରୁ ନିଜ
ଖୂଆରେ ଖୁଆ ପ୍ରିୟାର, 
ସେ ସ୍ପର୍ଶ ମଣିଲେନରେଶ ଶ୍ରମର
କୋଟିଗୁଣ ପୁରସ୍କାର ।
ନେତ୍ରଭଙ୍ଗୀ, ସ୍ମିତ,ସ୍ପର୍ଶ ଆଦି ମୁଦ୍ରା
ହୁଏ ଯାହା ପ୍ରଚଳନ, 
ପ୍ରେମ-ବିପଣୀରେଚିହ୍ନରା-ଗ୍ରାହକ
ତାର ସିନା ପ୍ରେମିଜନ !
ମୋହ୍ନ ପରଶେନରେନ୍ଦ୍ରର ବପୁ
ସ୍ୱଦେ ହେଲା ଜରଜର, 
ସଞ୍ଚରିଲା ପ୍ରତିଶିରାରେ ପ୍ରେମର
ବୈଦୁତ-ସ୍ରୋତ ପ୍ରଖର । 
ମୋହ‌ନ ପରଶେଉର୍ବଶୀର ମନ
ତରଳି ଗଲା ନିତାନ୍ତ,
ତରଳିଲା ଗିରିତଟେ ସେହି କାଳେ
ଯଥା ମଣି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ।
କ୍ରମେ ନଭେ ଶଶୀଉଠନ୍ତେ କନ୍ଦରେ
ତମସ୍ତୋମ ପଶିଗଲା, 
ସ‌ହସ୍ର ସ୍ଫଟିକସଙ୍ଗେ ଚମକିଲା
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଜାଲ‌ ଝଲା ଝଲା ।
ଶଶିକରଜାଳେତରଳି ଶଇଳେ
ଶଶିମଣି ପ୍ରେମାନନ୍ଦେ,
ବଦଳିଲା ପୁଣିଚନ୍ଦ୍ରିକା କି ସେହି
ଶଶିମଣି ମକରନ୍ଦେ !
କଳପାଦପରହୀରା ଶାଖାପୁଞ୍ଜ
ମୁକ୍ତାଗୁଣେ ଯଥା ଶୋହେ, 
ମଞ୍ଜୁଳ ଦିଶିଲାପ୍ରତି ଶୃଙ୍ଗ ସେହି
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରରୋହେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରିକା ସ୍ପନ୍ଦନେଗିରିନ୍ଦ୍ରର ଶୋଭା
ଅପ୍‌ସରୀଏ ଅନୁଭବି,
ସ୍ମରିଲେ ସ୍ୱଜନ୍ମକାଳୀନ ମନ୍ଦର
କ୍ଷୁଭିତ-କ୍ଷୀରୋଦ-ଛବି ।
ହେମକୁଟ ଗିରିନିତମ୍ବେ ପ୍ରବେଶି
ସ୍ୱପୁରେ ଯିବା ସକାଶେ,
ଘେନିଲେ ମେଲାଣିବେନି ନିତମ୍ବିନୀ
ବିନୟ ମଧୁର ଭାଷେ ।
ବିନୟ ମଧୁରଭାଷେ ସୂନ୍ଦରୀଙ୍କି
ମେଲାଣି ଦେଲେ ରାଜନ
ମାତ୍ର ପ୍ରିୟା ପଛେପଛେ ଦଉଡ଼ିଲା
ପ୍ରେମୋଚ୍ଛନ୍ନ ଯୁବା ମନ ।
ଉପୁଜାଉଥିଲାଏ କାଳେ ବିରହ
ବିରହିଣୀ କର୍ଣ୍ଣଜ୍ୱର,
କୌମୁଦୀ-ମୁଦିତଚକୋର ଚକୋରୀ
ସ୍ୱର ହର୍ଷ-ବିକସ୍ୱର ।

ଯାଉଁ ଯାଉଁ ମୁଖପଛକୁ ବୁଲାଇ
କାନ୍ତକୁ ମିଳିନ୍ଦ ମାଳା
ରମ୍ୟ ନେତ୍ରେ ବକ୍ରେଚାହୁଁଥିଲା ଖେଳା
ଖଞ୍ଜନ ଲୋଚନା ବାଳା । 
ଶୃଙ୍ଗେ ଉଠୁ ଉଠୁଉର୍ବଶୀର ମଠ
ଦେଖି ଡାକିବାରୁ ସଖୀ, 
କଣ୍ଟାବନେ ଲାଗିପଣତ ବାଳାର
ସ‌ହସା ଗଲା ଅଟକି ।
ବିକମ୍ବର ବ୍ୟାଜଲୋଡ଼ନ୍ତି ଏପରି
ଘାରି ହୋଇ କାମ ବାଣେ, 
କାମିନୀଏ ସବୁଦିନେ, ଏ କଥା ତ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରିତୀ ପୁରାଣେ । 
"ରହ, ଅଟକିଲାକଣ୍ଟାରେ ବସନ"
ବୋଲିବାରୁ ଉରୁବଶୀ, 
"ଅଟକିବ, ଜାଣିଥିଲି ଛଟକିନି"
ସଜନୀ ବୋଇଲା ହସି ।
ଶୃଙ୍ଗୁ ଉଠି ସଖୀସଙ୍ଗେ ଶଶୀମୁଖୀ
ମିଶିଗଲା ନଭସ୍ଥଳେ,
ଏକଦୃଷ୍ଟେ ତାରପ୍ରୟାଣ ଦେଖିଲେ
ନରେନ୍ଦ୍ର ଗିରି ମେଖଳେ ।
ରାଜଦେହୁଁ ମନଓଟାରୁଣ ଥିଲା
ଉର୍ଦ୍ଧେ ଉଠି ସୁରବାଳୀ,
ଛିନ୍ନ ମୃଣାଳରୁଥଣ୍ଟେ ସୂତ୍ର ଯଥା
ଓଟାରି ଉଡ଼େ ମରାଳୀ ।

କବିବର ରାଧାନଥ ରାୟଙ୍କର ଏହା ଏକ 
ଅସମାପ୍ତ କବିତା । ଏହାର ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ ସେ ଗଦ୍ୟାକାରରେ 
ଲେଖିଛନ୍ତି ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ଯୋଗୁ ପଦ୍ୟାକାରରେ ଲେଖିବା 
ସମ୍ଭବ ହେଲାନି ।
ତାହା ପଢ଼ିବା ନିମନ୍ତେ ଦେଖନ୍ତୁ 
'ପାର୍ବତୀ କାବ୍ୟର ଉପସଂହାର' ।