କୀଚକ ବଧ/ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ଗ
ବସନ୍ତ-ବିଜୟ-ବାରତା ପ୍ରଚରିଲା ଭୁବନେ, 
ପାଦପ-ଆନୀତ ପତର ପରଭୃତ ପଠନେ । 
ଗ୍ରହରାଜ କର୍ଣ୍ଣେ ପଡ଼ିଲା ଋତୁ-ସମ୍ରାଟ-ଭାଷା,
ଗମିଲେ ସରଳ ପଥରେ ତେଜି ଦକ୍ଷିଣା ଆଶା । 
ଶିଶିର ନାଶଇ ପଦ୍ମିନୀ ଘନ ରବିଙ୍କି ଗ୍ରାସେ, 
ଏଣୁ ଋତୁପତି ନାମରେ ରବି ରହିଲେ ତ୍ରାସେ ।
ଗ୍ରହ ରାଜ୍ୟ ହେଲା ପ୍ରସନ୍ନ ତହିଁ ଗ୍ରହ ସରବେ 
ବିଳସିଲେ ମଣ୍ଡି ବିଗ୍ରହ ରମ୍ୟ ପ୍ରଭା-ବିଭବେ । 
ପତି-ନୀଚଗତି-ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ଥିଲା ବାସର, 
ଫୁଲାଇଲା ମୁଦେ ଶରୀର ମୁଖ କରି ସୁନ୍ଦର । 
ହରଷିତ ଦିନ ବର୍ଦ୍ଧନ ଦେଖି କୋକ ଦମ୍ପତ୍ତି, 
ଆନନ୍ଦ ନ ହୁଏ କାହାର ଚାହିଁ ପ୍ରିୟ ସମ୍ପତ୍ତି । 
ଭାନୁ ଯମାଳୟ ଗମନ ଦେଖି ପଦ୍ମିନୀ ସତୀ, 
ବିଷ୍ଣୁପଦ-ସ୍ରୁତ ଜଳରେ ଝାସିଥିଲା ଝଟତି ।
ତପ ଫଳେ ଏବେ ସୁନ୍ଦରୀ ନବ ଜନମ ଲଭି,
ଧ୍ରୁବ-ସମ୍ମୁଖୀନ ପତିଙ୍କ ହେଲା ପ୍ରିୟ ବଲ୍ଲଭୀ ।
ବସନ୍ତ ଅତିଥି ପୀରତି ପାଇ ଅବନୀ-ରାଣୀ, 
ଯୋଗାଡ଼ି ରଖିଲା ଭଣ୍ଡାରେ ନାନା ପଦାର୍ଥ ଆଣି । 
ତରଭୁଜ ଆମ୍ର ପନସ ନାନା ଖାଦ୍ୟସମ୍ଭାର, 
ଉପହାର ପାଇଁ ଇଜ୍ଜ୍ଵଳ ଫୁଲ ମାଣିକ୍ୟ-ହାର । 
ପ୍ରମୋଦ ନିମନ୍ତେ କାନନ ମଣ୍ଡାଗଲା ଯତନେ, 
ମଧୁକ-ମୁକୁତା-ପୁଞ୍ଜରେ ଚାର-ନୀଳ ରତନେ ।
ରତ୍ନମୟ-ସିନ୍ଧୁ-ତରଙ୍ଗ-ଦୋଳା ବରଜି ରଙ୍ଗେ,
ବିଜେ କଲେ ଧୀର ସମୀର ଚାରୁ ବସନ୍ତ ସଙ୍ଗେ । 
ପୁଷ୍ପଚ୍ଛାୟା ସ୍ନିଗ୍‌ଧ-ସୁରମ୍ୟ ପୁଷ୍ପମୟ ମାର୍ଗରେ, 
ଆସି ବିହରିଲେ କୁସୁମ-କୁଞ୍ଜେ ଅନୁରାଗରେ 
ବିକଶିତ ନବମାଳିକା ଅର୍ଘ୍ୟ ଧରି ସମ୍ମୁଖେ, 
ଚନ୍ଦ୍ରିକା ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ଵାଗତ କଲା ଚକୋର ମୁଖେ ।
ଉଜ୍ଜ୍ବଳ ବସନ ଭୂଷଣ ମନୋହର ବେଶରେ, 
ସୁକାନ୍ତି ସୁମୁଖୀ ସତ୍ଵର ମିଳିଗଲା ପାଶରେ । 
ସୁକୁମାର ବିଶ୍ୱବିଜୟୀ ଅନୁପମ ସୁନ୍ଦର, 
ପୁଷ୍ପମୟ ବେଶେ ମିଳିଲେ ତହିଁ କୁସୁମ-ଶର । 
ପାଞ୍ଚ ଜଣ ମିଶି ଆମୋଦ ବିରଚିଲେ ତାଣ୍ଡବ, 
ତାଣ୍ଡବ ନୁହେଁ ତା’ ସରସ-ଫଳ-ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଣ୍ଡବ।
ସେ ଖାଣ୍ଡବ ଫଳ ଭୋଜନେ ହେଲା ଜଗତ ଲୁବ୍‌ଧ, 
କେ ପାଇ ଆନନ୍ଦେ ନାଚିଲା କେ ବା ନପାଇ କ୍ଷୁବ୍ଧ । 
ସନ୍ତାପିତ ହେଲା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପିତୃପ୍ରସୂ ସୁନ୍ଦର,
ପଲ୍ଲବିତ ହେଲେ ପାଦପେ, ଶୁଷ୍କ ନଦୀ-ଉଦର । 
କିଂଶୁକ-ରକତ-ବିଗ୍ରହ-ବନକାନ୍ତି ବଢ଼ିଲା,
ଚନ୍ଦ୍ରିକାର ନବ-ପ୍ରସୂତି ବିଭାବରୀ ସଢିଲା ।
ପ୍ରୀତି-ପାରାବାରେ ଛାଡ଼ିଲେ ପ୍ରାଣପୋତ ଯୋଗିଏ
ମଦନ-ଅନଳ-ତାପରେ ବିଚଳିତ ଯୋଗୀଏ ।
ଏ ସମୟେ ମଧୁଶେଷରେ ହେଲା ମଙ୍ଗଳବାର,
ସମୟ ବିରାଟ ନାରୀଙ୍କ ବନଦୁର୍ଗା-ପୂଜାର ।
ସହକାର-ବନ-ବେଷ୍ଟିତ ସର ଉପକୂଳରେ, 
ଶୋଭେ ବନଦୁର୍ଗା ଦେଉଳ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ ଚୂଳରେ । 
ପ୍ରସାଦ-ଦୃଷ୍ଟିରେ କାନନ ସର ପବିତ୍ର କରି, 
ଅଧିଷ୍ଠାନ ତହିଁ କରନ୍ତି ବନଦୁର୍ଗା ଈଶ୍ୱରୀ । 
ବାଦିତ୍ର ଶବଦେ କମ୍ପିଲା ସହକାର କାନନ 
କମ୍ପିଲା ଭ୍ରମର-ଚିକୁର ପଦ୍ମବନ ଆନନ ।
ଜନସ୍ରୋତ ବନ ପୂରାଇ ପୁଣି ବହେ ଉଜାଣି, 
କୋଳାହଳ-ବୀଚି ଉଠିଲା ସିନ୍ଧୁ ଶବଦ ଜାଣି । 
ବସନ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଣ ଯାହା ଥିଲା ଯାହାର,
ଦେବୀପୂଜା ପାଇଁ ନାରୀଏ ପୂରୁଁ ହେଲେ ବାହାର ।
କେ ଚମ୍ପାଗଉରୀ ପିନ୍ଧିଲା ରମ୍ୟ ରଙ୍ଗ-ଦୁକୂଳ, 
ଗୋଧୂଳି-ମସ୍ତକ-ମଣ୍ଡନ ଚାରୁ ତାରକା ତୁଲ୍ୟ ।
ମଣ୍ଡିତ ହୋଇ କେ ସୁନ୍ଦରୀମଣି ହରିତ ବାସେ, 
ଦୂର୍ବାବୃତ ଧରା ଉରସେ ଗଙ୍ଗାଶୋଭା ପ୍ରକାଶେ ।
ଅନୁକରି ଅମା ତାରକାମୟ ନୀଳ ଅମ୍ବର, 
କେ ପିନ୍ଧିଲା ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ-ପୁଷ୍ପିତ ନବ ନୀଳ ଅମ୍ବର । 
ବାଳଭାନୁ-ପ୍ରଭା-ଗୁମ୍ପିତ ଶୃଙ୍ଗଧର ସଦୃଶୀ 
ହେଲା ପୀତବାସେ କେ ପୀନପୟୋଧରୀ ସୁଦୃଶୀ ।
ଶତଭିଷା ଦଳେ ଶୋଭିତ ପୂର୍ବଭାଦ୍ରବାକାରେ,
ଉରଜଯୁଗଳ ଶୋଭିଲା କାହା ମୁକୁତାହାରେ ।
କେ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଉରସୀ ଚାରୁ ମୁଖ ଲୋକନେ,
ରେବତୀ-ଭବନ-ଅତିଥି ଗୁରୁ ପଡ଼ନ୍ତି ମନେ ।
କାହା ହେମ-ଦଣ୍ଡି ନିକଟେ ମଣି-ନଥ ସୁଷମ 
ଆଣଇ ଚତୁର୍ଥୀ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଶ ବିଶାଖା ଭ୍ରମ । 
ପୂଜାଥାଳି କରେ ଶୋଭିତା ହେଲେ ସର୍ବ ଯୋଷିତ, 
ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଉପବନ କି ହେଲା ନବ-ପୁଷ୍ପିତ । 
ଅମୂଲ୍ୟ ବସନ ଭୂଷଣେ ହୋଇ ଲୋକ ଉତ୍ତରା, 
ବାହାରିଲେ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ରୂପନିଧି ଉତ୍ତରା । 
ରୂପବତୀ-କୁଳ-କମଳା ମହୀରତନହାର, 
ଦ୍ରୌପଦୀ ସୁନ୍ଦରୀ ତାହାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ହେଲେ ବାହାର । 
ପୂଜା ଉପଚାର ରାଣୀଙ୍କ ରାଜ-ସୁତାଙ୍କ ପାଇଁ, 
ଧଇଲେ ଦାସୀଏ ଯତନେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଥାଳ ପୂରାଇ । 
ରାଜ-ଅବରୋଧବାସିନୀ ଅନ୍ୟ ଲଳନା-ବ୍ରଜ, 
ହେଲେ ରାଣୀ ଅନୁଗାମିନୀ ହୋଇ ବିବିଧ ସଜ । 
ଭବନୁ ବାହାରି ଭାବିନୀବୃନ୍ଦ ମଣ୍ଡିଲେ ଦାଣ୍ଡ,
ତୂଣୀରୁ କି କଲା ବାହାର ମାର ଅମିତ କାଣ୍ଡ । 
ଜମ୍ବୁନଦ-ହାର ମଧ୍ୟରେ ହୀରା-ପଦକ ପରି, 
ଦିଶୁଥୁଲେ ନାରୀଗହଣେ ସଇରିନ୍ଧ୍ରୀ ସୁନ୍ଦରୀ । 
ସୁନ୍ଦରୀସମାଜ-ଦର୍ଶନେ ହୃଦ ଏ ଭାବ ପୋଷେ, 
ପଶିଲା କି ବୃଷ୍ଟି ପୟୋଧିପତି ରତନ କୋଷେ ।
କି ଅବା ନୟନ-ରଞ୍ଜନ ଅପସରା ଭୁବନେ, 
ଆତ୍ମା କରିଅଛି ପ୍ରବେଶ ଭ୍ରମୁ ଭ୍ରମୁ ସ୍ଵପନେ । 
ନୁହେଁ ରତ୍ନକୋଷ, ନୁହଁନ୍ତି ସ୍ବପ୍ନ ଅପ୍‌ସରାବ୍ରାତ,
କୀଚକ ମରଣସୂଚକ ଘୋର ଉଲକାପାତ ।
ଋଜୁ ଶକ୍ରଚାପ ଶୋଭାରେ ମଣ୍ଡି ଅବନୀତଳ, 
ଚାଲିଲେ ରତନ-ଉଜ୍ଜ୍ଵଳା ବାମଲୋଚନାଦଳ 
ସେ ମାଧୁରୀ ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜାଇ ନୟନ, 
ନେତ୍ରପାପ କଲେ ମୋଚନ ତହିଁ ଦର୍ଶକଗଣ । 
ଦ୍ବିତଳ ତୋରଣେ କୀଚକ ବୀର ବସି ଆରାମେ, 
ମୁଖ-କୁସୁମର କଳନା କଲା ଲଳନାରାମେ ।
ଭ୍ରମୁଁ ଭ୍ରମୁଁ ରସଲୋଲୁପ ତାର ନେତ୍ର-ଷଟ୍ପଦ, 
ପାଇଲା ପାଞ୍ଚାଳୀ ବଦନ ନବ ପୁଷ୍ପ ସମ୍ପଦ ।
ଚାହିଁ ଚମତ୍କାରେ ରହିଲା କ୍ଷଣେ ହୋଇ ସ୍ତମ୍ଭିତ,
ରୂପ-ମକରନ୍ଦପାନରେ କ୍ରମେ ହେଲା ମଜ୍ଜିତ ।
ଭାବିଲା ଚୁମ୍ବିଛି କମଳ, ଚମ୍ପା, ମାଧବୀ, ମଲ୍ଲୀ, 
ନାହିଁ ତ କାହାରି ମାଧୁରୀ ଏହି କୁସୁମ ଭଳି ।
ବସିଛି ମାଳତୀ ଯୂଥିକା ନବମାଳିକା ଫୁଲେ,
ମନ ବଳୁନାହିଁ ତୁଳିବା ପାଇଁ ଏ ପୁଷ୍ପ ତୁଲେ ।
ଗୋଲାପ, ସେବତୀ, କଞ୍ଚନ ଫୁଲେ ଅଛି ଗମନ, 
ତହିଁରେ ସମତା ରଖିବା ତିଳେ ନୋହୁଛି ମନ 
ଭ୍ରମିଅଛି କାଷ୍ଠ-ଚମ୍ପକ ନବ ବକୁଳବନେ, 
ତାଙ୍କୁ ଅବା ଆଣି ତୁଳିବି ଏହା ସଙ୍ଗେ କେସନେ ? 
ବିଶ୍ୱରାଜ-ପ୍ରିୟା କ୍ରୀଡ଼ିତ ନଭଃ ପ୍ରମଦ-ବନ, 
ତାରା-ପୁଷ୍ପଚୟ କରନ୍ତି ଯହିଁ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ, 
କୁହୁରାତ୍ରି-ପୁଷ୍ପକାଳର ତହିଁ ବିହାର ଦେଖି, 
ସେ କୁସୁମ ଯେତେ ଫୁଟନ୍ତି ତାହା ନ ହେବ ଲେଖି ।
ସେ ବନେ ଥିଲା ଯେ ପୀରତି ତାହା ହେଲାଣି ନ୍ୟୂନ, 
ଦେଖିଲାବେଳୁ ଏ ମଘବା-ଶିରଭ୍ରଷ୍ଟ ପ୍ରସୂନ । 
ରାକା ମାଳିନୀର କୌମୁଦୀ-କୁସୁମିତ ଉଦ୍ୟାନ, 
କରୁଥିଲି ତହୁଁ ମଧୁର ମୃଦୁ ପ୍ରୀତି ଆଦାନ । 
ଆଜହୁଁ ତହିଁରେ ମୋହର ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଶରଧା, 
ଏ ମଦନ-କଳ୍ପପାଦପପୁଷ୍ପ ଇଷ୍ଟ–ବରଦା । 
କାନ୍ତି ଚାହିଁ ପୁଣି କରଇ ମନେ ଏ ଆଲୋଚନା, 
ରବିରଶ୍ମି ଉପାଦାନେ କି ଗଢ଼ା ବାମଲୋଚନା । 
ଶନି ବୃହସ୍ପତି ମଙ୍ଗଳ ଯେଉଁ କରେ ଦୀପିତ, 
ସେହି ପ୍ରଭାରାଶି ଏଥିରେ ହୋଇଅଛି ଗ୍ରଥିତ । 
କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଚାରୁ କୁନ୍ତଳେ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ବିଗ୍ରହେ, 
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଫଳିତ ପାଣିଚରଣ ଦ୍ଵୟେ। 
ଅଳଙ୍କୃତ ନବ ଅରୁଣ ରାମା ଓଷ୍ଠ ଅଧରେ, 
ବିକଶିତ ମୁଖ-କମଳ ସ୍ବଚ୍ଛ ପ୍ରେମ-ରସରେ । 
ପୁଲକ ପାଳକ-ମାନସ ମତ୍ସ୍ୟ-ରଙ୍କ ଅଧୀରେ,
ମଜ୍ଜିଲା ସେ ମୀନ-ନୟନା-ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟ-ନୀରେ । 
ନୟନ ମନର ଏ ଭାବେ ଆନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗଣ, 
ସୁଖଲାଭ ଲୋଭେ ସ୍ବଭାବ-ବଶେ ନେଲେ ଶରଣ। 
ଦେଖୁଁ ଦେଖୁଁ କରି ଅନ୍ଧାର କୀଚକର ନୟନ,
ଗଲା ରୋଶନାଇ ମଣ୍ଡନ ସେହି କୁସୁମବନ । 
ବସୁମତୀ କରି କ୍ଵଣିତ ମଞ୍ଜୁ ମଞ୍ଜୀର ନାଦେ, 
ମଦନ ପତାକା ଗରବ ଗଞ୍ଜି ଅଞ୍ଚଳ ବାଦେ । 
ଗତିପଥ କରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରମ୍ୟ ରତ୍ନ-ମୟୂଖେ,
ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ-ସ୍ରୋତ ଚାଲିଲା ଦେବୀ ଦେଉଳମୁଖେ । 
ସୁର-ତରଙ୍ଗିଣୀ ଆଗରେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ପରି
ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲି ପ୍ରହରୀ କାଟେ ଲୋକ-ଲହରୀ । 
ଅପରାହ୍ଣ ରବିକିରଣ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ଜଳସଙ୍କାଶ 
ନାରୀଦଳ ଅଙ୍ଗେ, ଗିଲିଟୀ-କାନ୍ତି କଲା ପ୍ରକାଶ ।
ଝକିଲା କପାଳ କପୋଳ ଦୀପ୍ତ ହେଲା ବଦନ, 
ଚକଚକାୟିତ ଚିକ୍କଣ କେଶ ରତ୍ନ-ଭୂଷଣ ।
ବିକିରିଲେ ଅଙ୍ଗ ଭୂଷଣଚୟ ଅଧିକ ପ୍ରଭା 
ସେହି ଦୀକ୍ଷା ନେଲା ବସନଜରି, ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଗରଭା । 
ଲୋକଲୋଚନରେ ଦୀପିତ ଦାନଶୌଣ୍ଡ-ଶେଖର
ଦେଉଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳସ ଦୀପ୍ତି କଲା ପ୍ରଖର ।
ଦେଖି ଦୂରୁ ସମଧର୍ମିଣୀ ଲୋକେ ଦୀପ୍ତିଦାନରେ, 
ଡାକିଲା ଜି ନାରୀଶ୍ରେଣୀକି ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ତ୍ରିଶୂଳ-କରେ ।
ରବିକରବର୍ଣ୍ଣେ ଭୂଷିତ ରତ୍ନାକର ଲହରୀ 
ସିକତାରୋହଣ କ୍ରୀଡ଼ାର ଗେଲ ଗରବ ହରି ।
ସୁଧା-ଧବଳିତ ସୋପାନେ ନାନା ରତ୍ନ ଭୂଷିତ, 
ରମଣୀ-ପ୍ରବାହ ବଢ଼ିଲା ହୋଇ ତରଙ୍ଗାୟିତ । 
ପ୍ରେମ ଭକତିରେ ଅବଳା-ଦଳ ପୂରାଇ ହିଆ, 
ହେଲେ ଯାଇ ଦେବୀ ସମ୍ମୁଖେ ଅର୍ଦ୍ଧମଣ୍ଡଳେ ଠିଆ । 
ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ-ସୌରଭ-ପୂରିତ ନାନା ପୁଷ୍ପ-କଳିତ 
ମାଳା କି ଦେବୀଙ୍କ ଦେଉଳ ହୃଦୟରେ ଲଳିତ ।
ଦେଇ ଅଙ୍ଗରାଗ କୁସୁମ କାଳି କନକ-ଦୀପ,
ନୀରାଜନା କଲେ ସୁଦେଷ୍ଣା ଯାଇ ଦେବୀ ସମୀପ । 
ତରତରେ ଆନ ବାମାଏ ହୋଇ ଦୀପଧାରିଣୀ, 
ହେଲେ ସମୁଲ୍ଲାସେ ରାଣୀଙ୍କ ପୂଜା ଅନୁକାରିଣୀ । 
ପଳାଶମଣ୍ଡିତା ଦେବୀଙ୍କ ଆଗେ ରମଣୀକୁଳ, 
ଦୀପହସ୍ତେ ଉଭା ହେବାର ଶୋଭା ହେଲା ଅତୁଳ ।
ଭାନୁ-ସହଚରୀ ପ୍ରଭାର ଦେଖି ଶୁଭାଗମନ, 
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ-ବରାଟକ ଭେଟିଲା କି ସେ ନଳିନୀବନ ?
କିମ୍ଵା ସିନ୍ଦୂରିତ ସନ୍ଧ୍ୟାର ବକ୍ଷେ ରଜନୀବାଳା,
ବିଭୂଷିତ କଲା ତାରକାରୂପୀ ହୀରକମାଳା ।
ପ୍ରଦୋଷ ବାରୁଣୀ ଆଗରେ ଅବା ଶଇଳଶ୍ରେଣୀ,
ଶୋଭିତ ନିଦାଘସୁଲଭ ବହ୍ନି-କଳସ ଘେନି ।
ଦୀପ ଆଲୋକରେ ଝଳିଲା ନାରୀ ଅଙ୍ଗଭୂଷଣ,
ତପନ କିରଣ ସ୍ପରଶେ ଯଥା କୀଲାଲକଣ ।
ଧୂପେ ଆମୋଦିତ ଦେଉଳ କରି ରମଣୀମାନେ,
ଫୁଟାଇ କାମନା-କୁସୁମ-ମାନ ହୃଦ-ଉଦ୍ୟାନେ ।
ଘେନି ସୁପ୍ରସାଦ ଦେବୀଙ୍କ ତେଜି ଦେବୀ-ପ୍ରସାଦ,
ନିଜ ନିଜ ପୁରମୁଖରେ ଧୀରେ ଚାଳିଲେ ପାଦ ।
ଗୃହରେ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଫୁଲ ପ୍ରସାଦ ଦେଇ,
ଆନନ୍ଦେ ବୋଇଲେ, ଏହାଙ୍କୁ ସୁଖେ ରଖନ୍ତୁ ଦେଈ ।