କୀଚକ ବଧ/ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ
ବିରାଟ ନଗର ମହୀ ମଧ୍ୟେ ମନୋହର
ବିଶ୍ଵମନୋରମା ରମାଦେବୀ କେଳିଘର ।
ବିପଣୀ ସକଳ ଶୁଭ୍ର-ସଉଧ-ମାଳିନୀ,
ରଜତ ପର୍ବତ ସମ ସୁଷମାଶାଳିନୀ ।
ଧବଳ ପ୍ରାସାଦମାନ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ ଧରି ,
ଦିଶନ୍ତି ବିଭୂତି-ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ପରି ।
ବାରନାରୀ ପରି ତହିଁ ସଜ୍ଜିତ ଆପଣେ,
ବିଚକ୍ଷଣ ଜନ-ମନ-ଧନ ଆକର୍ଷଣେ ।
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଦୀ ପରାଏ ରାଜପଥ ମନୋହର,
ଯହିଁ ଶିଶୁ ବ୍ୟାଜେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣପଦ୍ମ ବିକସ୍ଵର ।
କୁସୁମଗୁମ୍ଫିତ ଖୋଷା ଘେନି ବାମାକୁଳ,
ଶୋଭନ୍ତି ପୁଷ୍ପିତ ଲତା ପାରିଜାତ ତୁଲ ।
ଘେନି କମଳାବଦନୀ କୋମଳାଙ୍ଗୀଗଣ,
ପୁର ମନୋହର ଯଥା ନବ ପଦ୍ମବନ ।
ଶଙ୍ଖ ଶୁଭ୍ର ଉଚ୍ଚତମ ଭୂପତିଭବନ,
ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପ୍ରଭାବନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ତୋରଣ ।
ତୋରଣ ରତନପୁର ଜଡିତ କନକ,
ସହସ୍ରଦୀଧିତି କରେ କରେ ଜକଜକ ।
ଅନ୍ତଃପୁର-ଭିତ୍ତି ଅତି ରମ୍ୟ ଚିତ୍ରମୟ,
ରତ୍ନଭବା ପ୍ରଭାବଳେ କରେ ତମ କ୍ଷୟ ।
ଭିତ୍ତିରେ ଜଡ଼ିତ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ-ପାଦପ-ପତର,
ମାଣିକ୍ୟ କୁସୁମ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳର ଭ୍ରମର ।
ନବରତ୍ନ ପୁଷ୍ପ କେଉଁ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣବଲ୍ଲୀବରେ,
ହୀରକ କୋରକ କାହିଁ ଜକଜକ କରେ ।

ରତନଖଚିତ ଚାରୁ ମୟୂର ଖଞ୍ଜନ
ହେମ ଶୁକ ରୌପ୍ୟ ପାରା ମାଣିକ୍ୟ-ନୟନ ।
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣସେତୁ ସରସୀରେ ସ୍ଫଟିକର ଜଳ,
ରଜତ-କୁମୁଦ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ-ନୀଳୋତ୍ପଳ ।
ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ-ବରାଟକ ପଦ୍ମରାଗର କମଳ,
ମରକତ ପଦ୍ମନାଳ ମରକତ ଦଳ ।
ଜମ୍ଵୁନଦ ଚଞ୍ଚୂପଦ ରୌପ୍ୟ ରାଜହଂସ,
ରୌପ୍ୟବକ ନତମୁଖେ ଦେଖ ରୌପ୍ୟଝଷ ।
ଜ୍ଵଳେ ଦୀପ ଯେତେବେଳେ ଭୁବନ ଭିତର,
ନାଚେ ପ୍ରଭା-ଲହରୀରେ ସେହି ସରୋବର ।
ମର୍ମର ପ୍ରସ୍ତରପୃଷ୍ଠେ ଦୃଢେ ଦେଇ ପାଦ,
ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତମ୍ଭ ଧରିଥାନ୍ତି ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣଛାଦ ।
ରାଜଜାୟା-ସ୍ନେହଜୀବୀ ମୃଗଶିଶୁଗଣ,
ଶୋଭିତ କରନ୍ତି ଖେଳି ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ।
ନିର୍ଝର-ଶୀକର-ସ୍ନାତ କନ୍ଦର ଭ୍ରମଣ,
ଗଭୀର-କାନନ-ହ୍ରଦ-ଜଳ ସନ୍ତରଣ ;
ଯୂଥସଙ୍ଗ, କରିଣୀର ପ୍ରେମ ଆଲିଙ୍ଗନ,
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦ ବିହାର, ନବପଲ୍ଲବ-ଭକ୍ଷଣ ;
ଏ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଥରେ ମନେ ନ ସୁମରି,
ସିଂହ ନଖୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମଣି ଅଙ୍କୁଶକୁ ଡରି ;
ଲମ୍ଵ-ପୀନ ଦନ୍ତବନ୍ତ ଦନ୍ତାବଳଶ୍ରେଣୀ,
ବାରୀ ବିଶୋଭନ୍ତି ଆସି ରାଜାଦେଶ ଘେନି ।
ବାଜିଗତି ବାଜିରାଜି ସୁନ୍ଦର ଚିକ୍କଣ,
ପରବ୍ୟୂହ ପରବେଶେ ଅତି ବିଚକ୍ଷଣ ;
ହ୍ରେଷା ଯା'ର ଦିଏ ରିପୁ-ହୃଦୟେ କମ୍ପନ,
କରୁଥାନ୍ତି ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ଦୁରା ମଣ୍ଡନ ।
ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଅବଦାତ ବିବିଧ ବରଣ,
ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପୟସ୍ଵିନୀ ଗବୀ ରାଜଧନ ।
ଶୃଙ୍ଗଶାଳୀ ବଳବନ୍ତ ସୌରଭେୟଗଣ, 
ନିଃଶଙ୍କେ ହୁଙ୍କାରି କରୁଥାନ୍ତି ବିଚରଣ । 
ବତ୍ସଗଣ ପୟଃପାନେ ପୂରାଇ ଉଦର,
ଧାବନ କୁର୍ଦ୍ଦନ ଖେଳେ ରତ ନିରନ୍ତର । 
ନଗର ଚୌଦିଗେ ରମ୍ୟ ସହକାରବନ,
ସୁନ୍ଦର ଶ୍ୟାମଳପତ୍ର ତହିଁ ତରୁଗଣ । 
ଗାଢ଼େ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶାଖା ପରସ୍ପର, 
ନିଜ ନିଜ ତନୁ କରିଥାନ୍ତି ଘନତର । 
ଘନତରୁ ରନ୍ଧ୍ରଭେଦୀ ପ୍ରଭାକର-କର, 
ବିଚୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ଛାୟା ଭୂମିରେ ସୁନ୍ଦର । 
ଅନନ୍ତ ମସ୍ତକେ ଯେହ୍ନେ ମଣି ସମୁଜ୍ଜ୍ବଳ, 
ଯମୁନା-ବକ୍ଷରେ କିବା ଶ୍ବେତ ଶତଦଳ । 
ରଜନୀ ବିଗ୍ରହେ କିବା ବିକଶିତ ମଲ୍ଲୀ, 
କିବା ପାପୀ-ଜୀବନର ପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟାବଳୀ I 
କିବା ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୁ ଯୋଗୀ ପାଦପଗଣର, 
ଶୁଭ୍ରବିନ୍ଦୁଚୟ, ମୃଗଚର୍ମ ଆସନର । 
ଶ୍ୟାମ-ଆମ୍ରବନ ମଧ୍ୟେ ଧବଳ ନଗରୀ,
ଚାହୁଁ ଦୂରୁ ଚିତ୍ତେ ଭାବୁଥାନ୍ତି ବ୍ୟୋମଚାରୀ ।

ଅବନୀ ଖୋଷାରେ କି ସେ ଯୂଈ ଫୁଲଗଭା, 
କାଳିନ୍ଦୀରେ ପୁଞ୍ଜୀଭୂତ ହଂସଗଣ ଅବା । 
ବନ ମଧ୍ୟେ ନାନା ଜାତି ପକ୍ଷୀ ଦଳ ଦଳ, 
ମଧୁମୟ କାକଳିରେ କରନ୍ତି ଚହଳ । 
ଖଗଗଣ ତନୁକାନ୍ତି ବିବିଧ ବରଣ,
ଦୃଷ୍ଟିପଥେ କରେ ପ୍ରୀତି-କୁସୁମ ବର୍ଷଣ । 
ପ୍ରପତିତ ଉଲ୍କା ପରି କେଉଁ ପକ୍ଷୀ ଥରେ, 
ବୃକ୍ଷୁଁ ତଳେ ଉଡ଼ି ପୁଣି ବସଇ ବୃକ୍ଷରେ । 
ଯକ୍ଷବଧୂ-ବକ୍ଷଚ୍ୟୁତ ମୋତି ଶୋଭା ବହି 
ଖସନ୍ତି ଗଗନୁ କେତେ ପକ୍ଷୀ ଲକ୍ଷି ମହୀ । 
କେ ପକ୍ଷ ହଲାଇ ଥରେ ସ୍ଥିର ପକ୍ଷେ ଥରେ; 
ପ୍ରୀତି-ସ୍ରୋତେ ଭାସି ବାୟୁ-ସାଗରେ ସନ୍ତରେ 
ଯାଉଥାଏ ଚଳି ପୁଣି ଆସୁଥାଏ ଘୁଞ୍ଚି, 
ଦେଉଥାଏ ଥରେ ଥରେ ସ୍ଵର-ବୀଚି ମୁଞ୍ଚି । 
ତରଙ୍ଗିତ ଉଡା ଦେଇ କେତେବେଳେ ଯାଏ, 
କେତେବେଳେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵେ କେତେବେଳେ ନିମ୍ନେ ଥାଏ । 
କୁମାର-କୁମାରୀଗଣ ଶାଖା ଲହଁସାଇ, 
ଦୋଳୁଛି ମଧୁର କ୍ଷୀଣ ସ୍ଵରେ ଗୀତ ଗାଇ । 
ବନଦେବୀ ପ୍ରୀତି ବହି ସେ ମଧୁର ଗାନେ, 
ମିଶାନ୍ତି ନିଜର ମନ୍ଦ୍ର ତାନ ଶେଷ ତାନେ । 
ଛାୟାତଳେ ଶୋଇ କାହିଁ କୃଷ୍ଣସାରଗଣ, 
ଚକ୍ଷୁ ବୁଜି କରୁଥାନ୍ତି ଚର୍ବିତଚର୍ବଣ । 
ସହକାରବନ ମଧ୍ୟେ ସର ସ୍ଵଚ୍ଛୋଦକ, 
କାନନଲକ୍ଷ୍ମୀର ଯେହ୍ନେ ହୃଦୟପଦକ । 
ନିଶାରେ ହସଇ ସର କୁମୁଦବନରେ, 
କମଳ-କାନନ ଘେନି ହସଇ ଦିନରେ । 
ତାରା ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମହାର ନିଶୀଥରେ ଧିରେ, 
ତୀର ତରୁ ପୁଷ୍ପହାର ଘେନେ ପ୍ରଭାତରେ । 
ପାଇ କେଳିରତ ନବଯୁବତୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ, 
ପ୍ରେମେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ ବଢ଼ାଇ ତରଙ୍ଗ ।

ମଜ୍ଜମାନ ଗଜବ୍ରଜ ଆନନ୍ଦ-ଗର୍ଜନ, 
(ଯହିଁରେ ଗମ୍ଭୀରେ ପ୍ରତିଧ୍ଵନିତ କାନନ) ; 
ତାମରସ ମଧୁମତ୍ତ ମଧୁପ ଗୁଞ୍ଜନ, 
(ମଦନବଧୂର ଯେହ୍ନେ ବଲ୍ଲକୀ-ନିକ୍ବଣ ); 
ଜିଣି ମୁଗ୍‌ଧବଧୂ ମୃଦୁ ମଧୁର ବଚନ, 
ଜଳଚର ଖଗଦଳ କଳକଳ ସ୍ବନ । 
ଏ ସକଳ ଛଳେ କର୍ଣ୍ଣ-ପୀୟୂଷ-ବରଷୀ 
ସଙ୍ଗୀତରେ ରତ ଥାଏ ସତତ ସରସୀ । 
ବ୍ୟାଜମାତ୍ର ନୀରବିନ୍ଦୁ କମଳପତ୍ରର, 
ପ୍ରେମ-ଅଶ୍ରୁକଣା ତାର ବିଶାଳନେତ୍ରର। 
ସଚ୍ଛାୟା ଦ୍ଵିତୀୟା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦନ୍ତ ଯା’ର, 
ସିନ୍ଦୂର-ଲଲାଟ ରାଜଗଜର ସଞ୍ଚାର । 
ଚାହିଁ କୋକ ତହିଁ ମଣି ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଗମନ, 
ବିଷଣ୍ଣ ବଦନେ ଚାହେଁ ପ୍ରିୟାର ବଦନ । 
ବ୍ୟୋମେ ଭାନୁ ଚାହିଁ ପୁଣି ଭ୍ରମ ଦୂର କରେ, 
ବିଳସଇ ପ୍ରିୟା ସଙ୍ଗେ ଦ୍ବିଗୁଣ ପ୍ରେମରେ । 
ଏସବୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, 
ବିଳସନ୍ତି ସେ ନଗର ନାଗର ନାଗରୀ । 
ସମ୍ପଦଦୋଳାରେ ଦୋଳି ବିରାଟ ରାଜନ, 
ସୁଖେ କରୁଥାନ୍ତି ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ । 
ଲକ୍ଷ ନରପତିଙ୍କର ଶିରୋରତ୍ନରାଜି, 
ଶୋଭୁଥିଲେ ଯା’ ଚରଣ ପୂଜା-ଦୀପ ସାଜି । 
ସତ୍ୟବୀର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କଙ୍କ ନାମ ବହି, 
ରାଜସଭାସଦରୂପେ ସୁଖେ ଥା’ନ୍ତି ତହିଁ । 
ବିଚଳିତ ଶତଶୃଙ୍ଗ ଯା’ର ଶିଶୁଲାତେ, 
ବଳୀଗଣ ରଣଯଜ୍ଞ -ବଳି ଯା’ର ହାତେ; 
ଧରଣୀ କମ୍ପଇ ଭୀମ-ଗଦା ଦେଖି ଯା’ର, 
ଭୀମସେନ ହୋଇଥାନ୍ତି ରାଜ-ସୂପକାର
ଧୂର୍ଜଟି ଯା’ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ତୋଷେ ଦେଲେ ବର 
ଯେ ପ୍ରାଣବାନ୍ଧବ ଯଦୁପତି କେଶବର ;
ସୁରବୀର-ବନ୍ଦନୀୟ ନିଷଙ୍ଗୀ-ପ୍ରବର,
ଧନଞ୍ଜୟ ଥାନ୍ତି ତହିଁ ହାଇ ବର୍ଷବର ।
ଅଶ୍ଵିନୀ-କୁମାର ସମ ମାଦ୍ରୀ-ସୁତଦ୍ଵୟ,
ପୋଷୁଥିଲେ ପେଟ ପାଳି ରାଜଧେନୁ ହୟ ।
ପାଣ୍ଡବ-ହୃଦୟ-ପଦ୍ମବନ-ବିଳାସିନୀ,
ଜଗତଲକ୍ଷ୍ମୀର ଲୀଳା-କମଳ-ରୂପିଣୀ ;
ସୈରିନ୍ଧ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପେ ତହିଁ ଥା'ନ୍ତି ଯାଜ୍ଞସେନୀ,
ଅଳଙ୍କୃତ ରାଜ ଅବରୋଧ ତାଙ୍କୁ ଘେନି ।