କବିତାବଳୀ/ପାର୍ବତୀ
ନୀଳାଚଳେ ଆଜଦୋଳ ମହୋତ୍ସବେ
ମତ୍ତ ସର୍ବେ ପୁରବାସୀ
ବାଦିତ୍ର-ଶବଦହେଳେ ପଳାଉଛି
ସିନ୍ଧୁ କୋଳାହଳ ଗ୍ରାସି ।
ମୃଦୁଳେ ସମୀର
ପାରାବାର ବକ୍ଷେ ବ‌ହି
ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଲଳନାକପୋଳେ ଅଳକ
କମ୍ପାଉଛି ରହି ରହି । 
ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି ସୌର-କରେ ପ୍ରଜାପତି
ସାତ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ-ବର୍ଣ୍ଣେ,
ଉଡ଼ୁ ଉଡ଼ୁ ଥରେବସି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି
କେବେ ପୁଷ୍ପେ କେବେ ପର୍ଣ୍ଣେ ।
ଭରତିଆ ନିଜପ୍ରିୟା ସଙ୍ଗେ ନାଟ୍ୟ
ତରଙ୍ଗେ ମଗ୍ନ ନାଟୁଆ,
ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଖଣ୍ଡପ୍ରାୟେ ଖଣ୍ଡିଉଡ଼ା
ଦେଇ ବୁଲେ ବାଲିଶୁଆ ।
ସ୍କନ୍ଧରୁ ପୁଷ୍ପିତଛୁରିଅନା ଗନ୍ଧେ
ବାସିତ ଉଦ୍ୟାନମାନ,
ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି ଯଥେଯୁଥେ ମଧୁକର
ସୌରଭେ ହୋଇ ଅଜ୍ଞାନ ।
-ନଳିନୀପ୍ରାୟେ ନୀଳାକାଶେ
ଦୋଳଇ ରଙ୍ଗ ଶାଳ୍ମଳୀ,
 କୁସୁମ ମଣ୍ଡନେ
ସିନ୍ଦୁରିତ ବନସ୍ଥଳୀ ।
କରୁଛନ୍ତି ରାଜ୍ୟେଧରା ଧାମେ ଆଜ
ରତି ସଙ୍ଗେ ରତି ପତି,
ଟେକିଅଛି ନାଗକେଶର ବେନିଙ୍କ
ଶୁରେ ହେମ ପୁଷ୍ପ-ଛତି ।
ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁରୂପେବନ୍ଦୀ ବେନିଙ୍କର
ହଳଦୀବସନ୍ତ ପିକ,
ପଥିକମାନସେଭୀତି ଆଣିବାକୁ
କେ ଊଣା କେ ବା ଅଧିକ ।
ଢାଳଇ ସୁରଭିଚାମର ଶିରିଷ
ରାଜ ପରିକର ଭାବେ,
ପ୍ରବାଳ ପତାକାଧରିଣ 
ଉଭା ଦେଖ ଠାବେ ଠାବେ ।
ଦିଶୁଅଛି ଯାହାଶ୍ୟାମଳ ଚମ୍ପକ
ପାଦପେ ହେମ କଳିକା,
ରାଜା ରାଣୀଙ୍କରନିରାଜନା ପାଇଁ
ସେ ସିନା ପ୍ରଦୀପ ଶିଖା ।
ମଲ୍ଲିକା କୋରକଶଙ୍ଖ ବଜାଉଛି
ଷ‌ଟ୍‌ପଦ ପୁଷ୍ପ ଲମ୍ପଟ,
ହେମଗୋରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟମୂଖୀ ଧରିଅଛି
ଛାମୁରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆଲଟ ।
ମନ୍ଦାନିଳେ ନାନାଅଙ୍ଗ-ଭଙ୍ଗୀ କଲେ
ବିଧୂର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଘାତକୀ,
ପଦ୍ମରାଗ ପୁଷ୍ପକିଙ୍କଣୀ ଧାରିଣୀ
 ରାଜ ନର୍ତକୀ ।
ରାଜ-ଅସ୍ତ୍ରାଗାରପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବେ,
କିବା ଜଳେ କିବା ସ୍ଥଳେ,
ଅଶୋକ ନିଆଳୀଚୂତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ
ସର ଉତ୍ପଳ-କମଳେ ।

 

କାଞ୍ଚନ-କୋରକହେଳେ କରୁଅଛି
ବିରହୀର ଦମ୍ଭ ଚୁନା,
ଅବା ସେ ବିରହୀରୁଧିରେ ଲୋହିତ
ମଦନର ଏକମୁନା ।
ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମମନ ହୋଇଅଛି
ଅନଙ୍ଗର ଲୀଳାଗାର, 
ପୁରୁଷେ ଦେଖନ୍ତିନାରୀମୟ, ନାରୀ
ପରୁଷମୟ ସଂସାର ।
ଆନ କଥା ଥାଉ,ଯତିଜନ ମନ
ହୋଇଛି ଆଜ ଅଥୟ
ଦେଖୁଥିଲେ ଯେହୁବ୍ରହ୍ମମୟ ବିଶ୍ୱ
ଦେଖନ୍ତ ସେ ନାରୀମୟ ।
ଦଣ୍ଡଧର ପୁଷ୍ପକୋଦଣ୍ଡ ଶାସନ
ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ଶିରେ, 
ଯୁଗ୍ମେ ଯୁଗ୍ମେ ପ୍ରାଣୀବିହରନ୍ତି ଆଜ
କିବା ନୀରେ କିବା ତୀରେ ।
ସମଗରା ପାଟେହଂସ ହଂସୀ ପଦ୍ମ
ପରାଗେ ଶରୀର ବୋଳି,
କରୁଛନ୍ତି କଳନାଦେ ପ୍ରେମାଳାପ
ଲହରୀ ଦୋଳାରେ ଦୋଳି ।
ଲଙ୍କା ଆମ୍ର-କୁଞ୍ଜେବିହରନ୍ତି ମୃଗୀ
କୃଷ୍ଣସାର ପ୍ରେମ‌ଭୋଳେ, 
ପ୍ରଭୁ ଲୋକନାଥଅଧିଷ୍ଠିତ ଶୁଭ
ବାଲିସ୍ତୁପାବଳୀ ଖୋଲେ ।
କପୋତ ଦମ୍ପତିପ୍ରେମ କି ସମ୍ପତ୍ତି
ରଟୁଛନ୍ତି ତାଳ ବନୁ,
ଉଲ୍ଲାସେ କମ୍ପାଇବସନ୍ତ ରଚିତ
ଗଳେ ନବ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ।
ଏହା ପରେ ପୁଣିଦୋଳ ର
ଲାଗିଛି ଆଜ ଗ‌ହଳ,
ଫଗୁବର୍ଣ୍ଣୋଦକେସର୍ବାଙ୍ଗେ ରଞ୍ଜିତ
ବିହରନ୍ତି ଯୁବାଦଳ ।
ବାଳାତପ ପୁଞ୍ଜପ୍ରାୟେ ଫଗୁରାଶି
ଶୋଭେ ପ୍ରତି ବିପଣୀରେ,
ପ୍ରତି ଯୁବା ହସ୍ତେ
ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନୀରେ ।
ନବ ତରୁଣୀଙ୍କଅମଳ କପୋଳ
ଅରୁବ  ଘାତେ, 
 ବର୍ଣ୍ଣନୀରେ ପୀତ ଚେଳ
ଦୋଳଇ ମୃଦୁଳ ବାତେ ।
ନାରୀକେଳ ପୁଗପୁନ୍ନାଗ ଶ୍ୟାମଳ
ଶାସନରୁ ଦଳେ ଦଳେ
ମଦନ ଶତଘ୍ନିଦ୍ୱିଜ-ସୀମନ୍ତିନୀ
ଆସୁଛନ୍ତି ନୀଳାଚଳେ ।
ବିକସି ଆସିଲାକମଳ କୋରକ
ପରାୟେ ଦିଶେ ଝଟକ,
ଗୌର ଦେହେ ଶୋଭେରଙ୍ଗଚେଳ ନୀଳ
କେଶପାଶେ କୁରୁବକ ।
ଖର୍ଜୁର କାନନଅନ୍ଧାରିତ ପଥେ
ଆସୁଛନ୍ତି ବିପ୍ରଦାରା,
ସିନ୍ଧୁମୂଖେ ଅବାଆଗ୍ନେୟ ଶଇଳୁ
ବ‌ହେ ଧାତୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧାରା ।
ଏହିରୂପେ ଚାରିଦିଗେ ଲାଗିଅଛି
ମହୋତ୍ସବ ରାଜପୁରେ,
ମାତ୍ର ରାଜେଶ୍ୱରଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଆଜ
ଛନ୍ତି ପୁରୁ ବ‌ହୁଦୂରେ ।
ଋଷିକୁଲ୍ୟାଠାରୁସୁବର୍ଣ୍ଣ ତଟିନୀ
ଯାଏ ସର୍ବ ଜନପଦ,
ନାନା ଉପାୟନେପୁଜୁଛନ୍ତି ଆଜ
ବିର ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ପଦ ।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତଟିନୀଶୁଭ୍ରକୂଳେ କୋଳେ
କରନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଞ୍ଚୟ, 
ହେବା ପାଇଁ ରାଜମଞ୍ଜୁକେଶୀଙ୍କର
ପୟରେ ଶିଞ୍ଚା ବଳୟ ।

ରାଜରାଣୀଙ୍କରକବରୀମଣ୍ଡନ
ପାଇଁ ଖଣି ଅନ୍ଧକାର,
ଖନ‌କେ ଖୋଲନ୍ତିମଣି ମହାନ‌ଦୀ
ବିଷମ ଶିଳା ଶ‌ଯ୍ୟାରେ । 
କୌଷେୟ ବସନେଆବରିବେ ଅଙ୍ଗ
ନୀଲାଚଳେ ରାଜ‌ଯୋଷା,
ଶାଳ୍ମଳୀ ଶଇଳେସେଥିପାଇଁ କୋଷ
କୃମି ହେଉଛନ୍ତି ପୋଷା ।
ବିମ୍ବାଧରୀଙ୍କରଚମ୍ପକ‌-ଅଙ୍ଗୁଳି
କମ୍ପନେ ମଧୁ ଝଙ୍କାର, 
ଉପୁଜିବା ଆଶେକେନ୍ଦୁଝରେ ଗଢ଼ା
ହେଉଅଛି ଲୌହ ତାର ।
ବ୍ରାହ୍ମୀ ତୀର-ଗିରି-କନ୍ଦରା ବିହାରୀ
ଦନ୍ତାବଳ-ଦନ୍ତେ ଗଢ଼ା,
ମହିଷୀଙ୍କ ଶେଯସକାଶେ ପଲଙ୍କ
ଯୋଗାଏ ଭୟେ ଲହଡ଼ା ।
ଅଙ୍ଗଲାଗି ପାଇଁକନ୍ଧପଲ୍ଲୀ ଜାତ
ହରିଦ୍ରା ଯୋଗାଏ ବୋଦ,
ଅନୁଗୁଳ ଶାଳକ୍ଷୀରେ ହେଉଅଛି
ନଅରେ ଧୂପ ଆମୋଦ ।
ନୀଳ ମାଧବଙ୍କଅଧିଷ୍ଠାନ ଗିରି
ତଟବାସୀ କାରିଗର,
ଗଢ଼ୁଅଛି ଭୟେସୁଢଳ ତାମ୍ବୁଳ-
-କରଙ୍କ ମହିଷୀଙ୍କର ।
କୁଜଙ୍ଗ ଯୋଗାଏ ବ୍ୟଜନ
କନିକା ମୁକ୍ତା ପ୍ରବାଳ,
ମହୋଦ‌ଧି ବକ୍ଷେବ‌ହି ଦ୍ୱୀପାନ୍ତରୁ
ଆଣନ୍ତି ଯା ପୋତମାଳ ।
ଲଳିତାଙ୍ଗୀଙ୍କରଅଳକାମଣ୍ଡନ
ପାଇଁ ବନେ ଅହରହ,
ଅଞ୍ଜନାଭ ଗୁଞ୍ଜାମାଳିଆ ପାତୁଆ
କରନ୍ତି ଜତୁ ସଂଗ୍ରହ ।
ଯୋଗାଏ ଚନ୍ଦନପେଡ଼ି ନୀଳଗିରି
ଲଳିତଗିରି ଚନ୍ଦନ, 
କଟକ ଯୋଗାଏଅମରୀ ବାଞ୍ଛିତ
ମଞ୍ଜୁ ରଜତ ଭୁଷଣ ।
ଚାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାତପପିମ୍ପେଲରୁ ଆସି
ଚତ୍ତ୍ୱରେ ହୋଇ ଲମ୍ବିତ,
ରାଜ ଅବରୋଧେଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ
ଶୋଭା କରେ ସମୁଦିତ ।
ବାମଣ୍ଡା ମଣ୍ଡନପ୍ରପାତ ଶୀକର
ସ୍ନାତ ଘନ ବନସ୍ଥଳୀ,
ଛାଡ଼ି ଶ୍ୟାମ ଏବେସମ୍ରାଟ ସଦନେ
କରୁଣେ କରେ କାକଳୀ ।
ମଣିଭଦ୍ରା ଶୈଳେମୁନୀ କୁମାରିଙ୍କ
ନିବାର ମୁଷ୍ଟି ଅସ୍ୱାଦ,
ସ୍ମରି ରାଜ ସଦ୍ମଶିକୁଳିରେ ବଦ୍ଧ
ଭଜୁଛି ଶୁକ ବିସାଦ ।
ପିଞ୍ଜରେ ଘୁମାଇଘୁମାଇ ସାରିକା
ସ୍ମରୁଅଛି ଜନ୍ମସ୍ଥାନ,
ସ୍ୱପ୍ନେ କରୁଅଛିସପ୍ତକ୍ରୋଶୀ ଗଣ୍ଡେ
ବନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ରସପାନ ।

ମନର ଉଦ୍ୟାନେସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ‌ଯଷ୍ଟି ପରେ
ବସି ମୟୁର ମୟୁରୀ,
ମଇନାକ ଶୈଳେମେଘାଗନ ସୁଖ
ସ୍ମରୁଛନ୍ତି ଝୁରି ଝୁରି ।
ଏ ବିଭବେ ଥାଇମହାରାଣୀଙ୍କର
ମନେ ନାହିଁ ସୁଖ ଲେଶ, 
କି କୌଶଳେ କଲାଶୋକ-କୀଟ ଏହି
କୁସୁମ ବନେ ପ୍ରବେଶ ।
ମହୋତ୍ସାବ କ୍ଷେତ୍ରେଦେହ‌ମାତ୍ର ଅଛି
ମନ ଭ୍ରମୁଅଛି କାହିଁ,
ରୋଗୀ ହାସ୍ୟ ପରିହର୍ଷ ଦେବୀଙ୍କର
ହୃଦୟୁ ଆସଇ ନାହିଁ ।
ସମସ୍ତ ଉତ୍କଳେଦିଗବିଜୟ ସାରି
ବୀରସିଂହ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର,
ରତ୍ନପୁର ଦୁର୍ଗଅବରୋଧେ ଏବେ 
ହୋଇଛନ୍ତି ତ‌ତପର ।
ପାଞ୍ଚବର୍ଷବ୍ୟାପିଆହବେ ହେଲେଣୀ
କେତେ ମହାପ୍ରାଣୀ ହତ, 
ମାତ୍ର ରତ୍ନପତିଶିର ହୋଇନାହିଁ
ଶତୃ ପଦେ ଅବନତ ।
ବିଜିତ ଯାବତନୃପସେନା ସ‌ହ
ନିଜ ବାହିନୀ ମିଶାଇ, 
ଜୁଝୁଛନ୍ତି ରତ୍ନପୁରେ ସେନାପତି
ରୂପେ ରାଜକୁଲ ସାଇଁ ।
ତ‌ହିଁ ରାଜ‌ଜେମାକୌଶଲ୍ୟା ସୁନ୍ଦରୀ
ଥିଲେ ସମ୍ରାଟ ଗ‌ହଣେ, 
ଏକମାତ୍ର ପୁଷ୍ପଅସ୍ତ୍ରମୟ ସେହି
ଶିବିର କଣ୍ଟକ-ବନେ । 
ରୁପେ ଗୁଣେ ବାଳାଅତୁଳ ଜଗତେ
ଜଗତ ମନ ମୋହିନୀ,
ରାଜ କୁମରଙ୍କଲୋଚନ ଭ୍ରମର
ଅମଳ ନବ ନଳିନୀ ।
ଏସନ ତନୟାପାଇ ରାଣୀଙ୍କର
କିପାଇଁ ମଳିନ ମୁଖ?
ଯା ଲାଗି ଜଗତେଯେତେ ସୁଖ, ସେହି
ଦିଏ ପୁଣି ତେତେ ଦୁଃଖ !
ଗୁପ୍ତ ପ୍ରେମେ ପଡ଼ିସସତ୍ତ୍ୱା କୌଶଲ୍ୟା
ହେଲା ସେ ସେନା ନିବେଶେ, 
ଜଳେ ତୈଳବିନ୍ଦୁପରାୟେ କଳଙ୍କ
ବ୍ୟାପିଗଲା ଦେଶେଦେଶେ ।
ପୁଣି ଜେମା ମୁଖନ ଚାହିଁବେ ବୋଲି
ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ରାଜନ, 
ଜେମାବାସ ପାଇଁନିରୁପିତ ହେଲା
ବିଜନ କାରା ଭବନ ।
ସେ ଭବନୁ ଜେମାହେଲେ ନିରୁଦ୍ଦେଶ
ବ‌ହୁ ଅନ୍ୱେଶଣ କରି, 
ନ ଭବି ଉଦନ୍ତଅବଶେଷେ କ୍ଷାନ୍ତ
ହେଲେ ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ।
ଏ ବାରତା ରାଣୀପାଇଲା ଦିନରୁ
ହୋଇଛନ୍ତି ମ୍ରିୟମ୍ରାଣ,
ଅତୁଳ ବିଭବେଥାଇ ଜୀବନ‌କୁ
କରୁଛନ୍ତି ରୁଚ୍ଛ ଜ୍ଞାନ ।
ପୁଟ-ପାକ ପ୍ରାୟେଗୁପତେ ତପତେ
ଜଳୁଅଛି ମର୍ମସ୍ଥଳ,
ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ଧୈର୍ଯ୍ୟଆବରି ସେ ଭାବ
ବାହ୍ୟେ ଦିଶନ୍ତି ଶୀତଳ ।
ତ‌ଥାପି ସେ ସଜସରୋଜ ବଦନ
ଶୋକେ ହୋଇଅଛି ଫିକା,
କୋମଳ କପୋଳେଦାରୁଣ କଷଣ
ମାରିଛି ନିଜ ମୁଦ୍ରିକା ।

କୌଶଲ୍ୟାର ତ‌ତ୍ତ୍ୱଜାଣିବା ଆଳରେ
ନିରତେ ଚିତ୍ତ ଆକୁଳ,
କାହିଁ ଭ୍ରମୁଅଛିଦୁଃଖେ ସେ ଦୁଃଖିନୀ
କଳଙ୍କିତ କରି କୁଳ ।
ଆକୁଳେ ଗରୁଡ଼ସ୍ତମ୍ଭ ପାଶେ ଦିନେ
ଅଧ୍ୟା ପଡ଼ିଥିଲେ ରାଣୀ।
ନିଦ୍ରାବଶେ ଦିନେନିଶୀଥେ ଶୁଣିଲେ
ଅଶରୀରୀ ଶୂନ୍ୟ ବାଣୀ ।
"କୌଶଲ୍ୟାର କଥାକ‌ହିବ ସେ ଆସି
ଏ ଭାଷା କର୍ଣ୍ଣ କୁହରେ,
ପଶିବାକୁ ବିଜେକଲେ ଦେଉଳରୁ
ମହିଷୀ ନିଜ ନବରେ ।
ଉପୁଜିଲା ତ‌ହୁଁଦୁହିତା ଦର୍ଶନ
ଆଶା ହୃଦୟେ ନବୀନ,
ତ‌ହିଁ ଧ୍ୟାନ ରଖିଆନ କର୍ମେ ଦେବୀ
ହୋଇଥିଲେ ଉଦାସୀନ ।
ବିଧିରେ ଆଚରିଦୋଳ ମହୋତ୍ସବ
ପଦ୍ମ ଜଳେ ଦଳ ପରି, 
ସେ ଆମୋଦେ ରତହୋଇଣ ବିରତ
ଥିଲେ ପାର୍ବତୀ ସୁନ୍ଦରୀ ।
ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେଆସିଥିଲା ଯୁଦ୍ଧ
ଭୂମିରୁ ବୃଦ୍ଧ କଞ୍ଚୁକୀ,
ଶିରାଳ ଶରୀରବୟୋଧର୍ମେ ତାର
ଆଗକୁ ପଡ଼ିଛି ଝୁଙ୍କି ।
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶେଜଗୁଥିଲା ସେହି
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦ ଚୂଳେ,
ନିଶିଯାକ ଏକଧ୍ୟାନେ ବସିଥାଇ
ଚାହିଁ ଉତ୍ତରାଶା ମୂଳେ ।
ରାଜାଦେଶେ ପୂର୍ବୁପର୍ବତେ ପର୍ବତେ
ହୋଇଥିଲା ଆୟୋଜନ
ବିଜୟ ଦିବସେବିଜୟ ସନ୍ଦେଶ
ସ୍ୱପୁରେ ହେବ ପ୍ରେରଣ ।
ପର୍ବତେ ପର୍ବତେବିଜୟ ସଙ୍କେତ
ଅଗ୍ନି ଜଳିବ ଜାଙ୍ଗଳେ, 
ଆସିବ ନିଶିରେବିଜୟ ସନ୍ଦେଶ
ରତ୍ନପୁରୁ ନିଳାଚଳେ ।
ଦୁଇ ବର୍ଷ କାଳଏହି ରୂପେ ଜଗି
ସ୍ଥବିର ହେଲାଣୀ ଶ୍ରାନ୍ତ, 
ଆଜିଯାଏ କେହିନ ଜାଣିଲେ ରତ୍ନ-
ପୁରର ଯୁଦ୍ଧ ବୃତାନ୍ତ ।
ଅସ୍ତରାଗେ ରଞ୍ଜିତୁଙ୍ଗ ବାଲିସ୍ତୁପ
ଶ୍ୟାମଳ ପୁନ୍ନାଗ ବନ, 
ଲୋକନାଥ ପଥେବୁଡ଼ନ୍ତି ସାଗରେ
କମଳିନୀ ପ୍ରାଣଧନ ।
ଭାସମାନ ରକ୍ତରବି ବିମ୍ବ ଦେଖି
ଏ ଭାବ ଆସେ ଅନ୍ତରେ, 
ବିରଞ୍ଚି-ରଚିତସୁବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ
ଭାସଇ କିବା ସାଗରେ ।
କିବା ଜଳନିଧି-ଶାୟୀ ମଧୁରିପୁ-
ନାଭି ନାଳେ ଅରବିନ୍ଦ,
ଅବା ଦିଗ୍‌ବଳୟରୂପୀ ବଳୟର
ଅନୁରୁପ କୁରୁବିନ୍ଦ ।
ବୁଡ଼ନ୍ତେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡପ୍ରାଚିମୂଳୁ ଏବେ
ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରବାଳ ପାଟଳା, 
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଉଠି ଇନ୍ଦୁକିରଣେ ସୁନ୍ଦରୀ 
ମଧ୍ୟାକାଶେ ମିଶିଗଲା ।
ପଟ‌ହ କାହାଳୀଶଙ୍ଖ ଘଣ୍ଟା ଧ୍ୱନି
ଉଠିଲା ପ୍ରତି ଦେଇଳେ, 
ଦୀପାଲୋକ ଦେଖିଚଞ୍ଚଳେ କଞ୍ଚୁକୀ
ଚଢ଼ିଲା ପ୍ରସାଦ ଚୂଳେ ।
ତ‌ହିଁ ବସି ବୃଦ୍ଧଦେଖିଲା ଭୁତଳେ
ଧରିତ୍ରୀ ଛବି ସୁନ୍ଦର, 
ଦେଖିଲା ଉଦ୍‌ବେଳକୋଳାହଳ ମୟ
କୌମୁଦୀ ଧ୍ରୌତ ସାଗର ।

 

କର୍ପୂର ଧବଳବାଲି ସ୍ତୁପାବଳୀ
ଖୋଲେ ଶୋଭେ ଉପବନ,
ଠାବେ ଠାବେ ଅବାବସିଯାଇ ତଳେ
ତିମିର ହୋଇଛି ଘନ ।
ଶୀତଶେଷେ ପାଣ୍ଡୁବେଶ ପରିହରି
ଅମଳ ଶୁଭ୍ର ବସନା,
ଚନ୍ଦ୍ରିକା କୁସୁମେକରୁଛନ୍ତି କେଳି
ଚଉଦିଗେ ଦିଗଙ୍ଗନା ।
ଦୂରେ ସମଗରାଦ‌ହ ରଜତର
ଆସ୍ତରଣ ପରି ଦିଶେ,
ଦିଗ୍‌ବଳୟ ନୀଳତରୁରାଜି ତା'ର
ଦାଢ଼େ ଅଙ୍କରେଖା କି ସେ ?
ବିରାଜଇ ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରାତପ ପ୍ରାୟ
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ହୋଇ ଲମ୍ବମାନ,
ବିରଳ ତରଳତାରକା ଗୁମ୍ଫିତ
ସୁନୀଳ ନଭଃ ଖିଲାନ ।
ସରପାଟୁଁ ଉଡ଼ିସୁଖେ ଭାସି ଭାସି
ତରଳ ଶଶି ମୟୁଖେ,
ନଭେ ରାବି ରାବିଯାଉଛି ଟେଣ୍ଟୋଇ
ସୁନୀଳ ଚିଲିକା ମୁଖେ ।
କୋଳାହଳ ନୃତ୍ୟବାଦ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ
ଦୀପମାଳେ ବିଭୁଷିତ,
ଫଗୁଖେଳେ ରଙ୍ଗବରଣା ନ‌ଗରୀ
ହର୍ମ୍ୟ ତଳେ ବିରାଜିତ ।
ଉତ୍ତରାସ୍ୟ ହୋଇବସିଣ କଞ୍ଚୁକୀ
ଦେଖୁଅଛି କୁତୂହଳେ, 
ମନୁଷ୍ୟ ଗ‌ହଳନୃତ୍ୟ ଫଗୁଖେଳ
କୀର୍ତ୍ତନାଦି ମହିତଳେ ।
ଏହିରୂପେ ରାତ୍ରଦଶଘଡ଼ି ଅନ୍ତେ
ଉତ୍ସବୁଁ ହୋଇ ବିରତ,
ଯେ ଯାହା ଭବନେନାଗରିକେ ଯାଇ
ସୁଖେ ହେଲେ ନିଦ୍ରାଗତ ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୁଡ଼ିଲେହରଚଣ୍ଡିଙ୍କର  
ନିର୍ଜନ ଦୂର ପ୍ରାନ୍ତରେ,
ଏକ ଏକ ହୋଇପ୍ରଦୀପ ଆଲୋକ
ଲିଭିଗଲା ଘରେ ଘରେ ।
ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରନଭେ ଜଳେ ସ୍ଥଳେ
ଚୌଦିଗୁ ଆସିଲା ମାଡ଼ି,
ପ୍ରକୃତି ଦେହରୁଜୀବନ ନାଟିକା
ସ‌ହସା ଗଲା କି ଛାଡ଼ି ।
ଝିଙ୍କାରି ଝଙ୍କାରମାତ୍ର କଲା ସେହି
ନିରବତାକୁ ମୁଖର,
ହିମ‌ବିନ୍ଦୁ ବାହିନିଶାନ୍ତ ସମୀରେ
ଦେହ ହେଲେ ଜରଜର । 
ସୌଧ ଚୂଳେ ବସିସ୍ଥବିର କଞ୍ଚୁକି
ଭାବୁଅଛି ହୃଦଗତେ-
"କେତେ କାଳ ମୁହିଁସଙ୍କେତକୁ ଚାହିଁ
ଜଗିଥିବିଏହି ମତେ ।
ବିନି ବର୍ଷ ଜଗିବସି ସୌଧଚୂଳେ
ହୋଇଗଲି ଅବସନ୍ନ,
ତ‌ଥାପି ବିଜୟଲକ୍ଷୀ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର
ପ୍ରତି ନ ହେଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ।
ଅଧର୍ମରେ ମତିରାଜାଙ୍କର ସଦା
ଅଧର୍ମରେ ସଦା ଗତି,
ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଲଭି ନ ତୁଟିଲା
ଲୋଭ ପର ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ।
ସ୍ୱଧର୍ମ ତାଙ୍କରପର ରାଷ୍ଟ୍ର ଗ୍ରାସ
ବଳେ ଛଳେ କଉଶଳେ,
ପ୍ରବଳେ ରାସନୀନୀତି ଆଚରଣ
ଦାଶନୀ ନୀତି ଦୂର୍ବଳେ ।

 

ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଚୋରରଙ୍ଗର ଅଙ୍ଗଜ
ହୋଇ ହେଲେ ଏଡ଼େ କ୍ରୁର,
ମଦେ ମତ୍ତ ହୋଇନିତ୍ୟ ମଣନ୍ତି ଯା
ସ୍ୱଭାବେ କ୍ଷଣ ଭଙ୍ଗୁର ।
କେହି ରହି ନାହିଁରହିବେ ନାହିଁଟି 
ଭବ-ରଙ୍ଗ-ଭୂମି ତଳେ, 
ସର୍ବେ ନିଜ ନିଜଅଭିନୟ ସାରି 
ବାହୁଡ଼ିବେ କାଳବଳେ ।
ସ୍ତୁତି ତୀର୍ଥେ ଯାରନାମ ହୋଇଅଛି
ଅମର ବର୍ଣ୍ଣେ ଅଙ୍କିତ,
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ଐରନରପତି ହେଲେ
କାଳ-ତୁଣ୍ଡେ କବଳିତ !
କାହିଁଗଲେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଦ୍ୟୁମ୍ନ ମହିପତି
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ରବି,
ନିଳାଚଳ ସ୍ଥାପିଏହି କୀର୍ତ୍ତି କଳି-
କଳୁଷ-ପର୍ବତ-ପବି ।
କାଳଗର୍ଭେ ଭବେଲୀନ ହେଲେ କେତେ
ମହୀପତି ମହାଯଶା,
ହୋଇଅଛି ଯାଙ୍କଯୀର୍ଣ୍ଣ ସୌଧ ଏବେ
ବ୍ୟାଘ୍ର ଭଲ୍ଲୁକର ବସା ।
ଶୈବାଳ ପାଷାଣଭେଦୀରେ ସଉଧ, 
ହୋଇଛି ନୀଳ ବରଣ,
କୃମି-ତନ୍ତୁ-ଜାଲହୋଇଛି ଏବେ
ଗବାକ୍ଷର ଆସ୍ତରଣ !
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ଦୀପାଲୋକେଉଠୁଥିଲା ଯହିଁ
ଅଗୁରୁ ଧୁପର ଘଟା, 
ତିମିରକୁ ତ‌ହିଁବ୍ୟଜନ୍ତି ବିଜନେ
ପକ୍ଷବାତେ ଚମଚଟା ।
ତୋଳିଲେ ଅତୁଳଦୁର୍ଗ ଯେଉଁ ବୀର
ବିରୁପାତଟିନୀ ତୀରେ,
ବିରୁପା-ତରଙ୍ଗେବୁଦ୍‌ବୁଦ ପରାୟେ
ମିଶିଗଲେ କାଳନୀରେ !
ଏବେ ସେହି ଦୁର୍ଗୁଭୀଷଣ ନିର୍ଘୋସେ
ପାଷାଣ ହୋଇ ସ୍ଖଳିତ,
ଦୂର ଜନପଦେସୁପ୍ତ ଜନେ କରେ
ନିଶୀଥେ ଭୀତ ଚକିତ ।
ମହୀ ଅବତଂସଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କେଶରୀ
ରାଜବଂଶ କାହିଁ ଗଲା ?
ବେଢ଼ଛି ଉତ୍କଳକଳେବରେ ଯାଇ
ଅମଳ କୀର୍ତ୍ତି-ମେଖଳା ।
'ସେହି ବଂଶ କାହିଁ ?'ଏହି କଥା ଯେବେ
ଏକାମ୍ରେ ବୁଚ୍ଛିବ ଯାଇ, 
ପ୍ରତିଧ୍ୱନୀ ଛଳେକାନନେ ଦେଉଳେ
ପ୍ରତିବାଣୀ ଦେବ 'କାହିଁ?'
ଚିରଦିନ ପାଇଁକାହାରି ନୁହ‌ନ୍ତି
କର୍ମ‌-ଭୂମି ବସୁନ୍ଧରା,
ପାଞ୍ଚିଛନ୍ତି ରାୟେଭୁଜବଳେ ଭବେ
ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହେବେ ପରା ।
ନିଜ ନଶ୍ୱରତାଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର କେବେ
ସ୍ମରିଲେ ନାହିଁ ସ୍ୱପନେ
ତମ-ଧର୍ମ-ବଶେଅନୁକ୍ଷଣ ରତ
କେବଳ ପର ପୀଡ଼ନେ ।
ଦିଗବିଜୟ ବ୍ୟାଜେକେତେ ଭୁପାଳଙ୍କୁ
କଲେ ରାଜା ରଣେ ହତ,
ଥୋକେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦୂରେ ପଳାଇଲେ
ଥୋକେ ହେଲେ ପଦାନତ ।
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଦମ୍ଭଭରେ ଥରହର
କମ୍ପଇ ଆଜ ଉତ୍କଳ,
କେତେ କାଳ ଧର୍ମସ‌ହିବ ଅନୀତି
ଦିନେ ଦେବ ପ୍ରତିଫଳ ।

ବୃଥା ଦମ୍ଭେ ମାତିଦିଗ୍‌ବିଜୟ ବୀର
ଭ୍ରମୁଥାନ୍ତି ଦେଶେ ଦେଶେ,
ଜେତେ ବିଜିତକୁକରାଳ କୃତାନ୍ତ
ପେଷିଦିଏ ନିର୍ବିଶେଷେ ।
ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଦାମ୍ଭିକେହସ୍ତେ ରଖିବାକୁ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଡୋରି,
ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଡୋରିକାଳ ହସ୍ତେ ଏହା
ପକାନ୍ତି ହେଳେ ପାସୋରି ।
ଅଜ୍ଞାନେ କଳ୍ପନାଉଦ୍ୟାନେ ଦାମ୍ଭିକେ
ଗଢ଼େ ଆଶାକୁଞ୍ଜମାନ,
ତା ଦେଖି ଅଲକ୍ଷେପାଖେ ପାଖେ ଥାଇ
ହସୁଥାନ୍ତି ଜନ୍ତୁରାଣ ।
କ୍ରର କାଳଚକ୍ରଘୁରୁଛି ମସ୍ତକେ
ଜାଣି ଲୋକେ ହୋନ୍ତି ବଣା,
କିମ୍ପାଇ ଲୋଡ଼ନ୍ତିରଣଭୂମି ରୂପ
କୃତାନ୍ତ-ରଙ୍ଗ-ଅଗଣା ?
ଅଗ୍ରେ ବାତ୍ୟା ଦେଖିଜଳ ଜଳଦସ୍ୟୁ
ଆକ୍ରମେ ବଣିଜ ତରୀ,
ଦିଗ୍‌ବିଜୟ ବ୍ୟାଜେସେହିରୁପେ ପର
ରାଜ୍ୟ ଅକ୍ରମଣ ମତ୍ସରୀ ।
ଦସ୍ୟୁ ବଣିକ‌କୁମାରେ ବାତ୍ୟା ଯଥା
ବୁଡ଼ାଇ ଜଳଧି ଜଳେ,
କାଳ ସେହି ରୂପେଜେତେ ବିଜିତକୁ
ପୁରାଏ ନିଜ କବଳେ ।
ଏ ଭବ ସଂସାରେସର୍ବଗ୍ରାସୀ କାଳ
ବାତ୍ୟା ବ‌ହେ ଅବିରତ,
ଏହା ଜାଣି ଲୋକେକେଉଁ ଲାଭ ଆଶେ
କଳହେ ହୁଅନ୍ତି ରତ ?
ଗଜ କଚ୍ଛପରକଳି ପ୍ରାୟେ ମହା-
ଦମ୍ଭେ କରୁଥାନ୍ତି ଲୀଳା,
ମନେ ନାହିଁ ଦିନେକାଳ ପକ୍ଷିରାଜ
ଉପରୁ ମାରିବ ଚିଲା । 
ନାନା ଦୁର୍ନିମିତ୍ତନିତି ନିତି ଦେଖି 
ମନେ ଲାଗେ ବଡ଼ ଡର, 
ଆସ୍ଥନ ମଣ୍ଡପେଉଡ଼ିଆସି ଗୃଧ୍ର 
ବସୁଛି ଥରକୁ ଥର । 
ପ୍ରତି ରାତ୍ରେ କେତେଉଲ୍‌କାପିଣ୍ଡ ନଭୋ- 
ମଣ୍ଡଳୁ ପଡ଼ୁଛି ଖସି, 
ଆଜ ରାତ୍ରେ ପୁଣିପେଚକ ରାବିଲା 
ଚନ୍ଦ୍ରଶାଳା ଚୂଳେ ବସି । 
ନିଶାନ୍ତ ନଅରେଶୁଭୁଛି ଶବଦ 
ଅବଳା ରୋଦନ ଭଳି, 
କାହୁଁ ଆସୁଅଛିସେ ବିକଳ ଧ୍ୱନି 
କେହି ନ ପାରିଲେ କଳି । 
ଅଲକ୍ଷଣ ଦେଖିପୁରବାସୀଙ୍କର 
ହୃଦୟ ସଦା ସଭୟ, 
ଏତେଦିନେ ଅବାରାଜାଙ୍କର ହେଲା 
ପୂର୍ବ ତପୋବଳ କ୍ଷୟ । 
ରତ୍ନପୁର ପତିସଙ୍ଗେ ଅକାରଣେ 
କୁକ୍ଷଣେ କଳି ଭିଆଇ, 
କେ ଜାଣି କି ଭାଗ୍ୟଭଜିଲେ ସମର 
ରଙ୍ଗ ଭୂମେ ନରସାଇଁ । 
ଭବିତବ୍ୟ ଯାହାଅବଶ୍ୟ ଘଟିବ 
କିଏ ବା କରିବ ଆନ, 
କିଏ ଅବା ଏହିକ୍ୟୋତିଶ୍ଚକ୍ର ଗତି 
ରୋଧିବାକୁ ବଳବାନ । 
ସ୍ୱାତୀ ଚିତ୍ରା ବେନିତରାଜୁ ତୁଳାର 
ବିରଜେ ନଭୋମଣ୍ଡଳେ, 
ଏହି ଦଣ୍ଡେ ଧାତାତଉଲନ୍ତି ଅବା 
ନରଭାଗ୍ୟ ମହିତଳେ । 
କାହା ଭାଗ୍ୟ ଗୁରୁକାହା ଭାଗ୍ୟ ଲଘୁ 
ହେବ ଏ କାଳ ସମରେ, 
ଅଛି ଏକା ସେହିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଠାକୁର 
ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଗୋଚରେ । 

ସେହି ପାଇଁ ସିନାଶ୍ରୀହସ୍ତେ ରଖନ୍ତି 
ଅଜ୍ଞେୟ ଅଦୃଷ୍ଟ କଞ୍ଚି, 
ଯା ଭେଦ ନ ପାଇଭାବି ଭାବି ବଣା 
ହୁଅନ୍ତି ଶିବ ବିରଞ୍ଚି । 
ଏହିରୂପେ ଭାଳୁଉତ୍ତରାଶ-ମୂଳେ 
ପୁଣ୍ୟ ଧ୍ରୁବତାରା ମୂଳେ,
ସ‌ହସା କଞ୍ଚୁକିଜ୍ୟୋତିପୁଞ୍ଜ ହେରି 
ନିରେଖିଲା କୁତୁହଳେ । 
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଶିଖାବଢ଼ିଲେ ଜାଣିଲା  
ଅନଳୁ ନୁହେଁ ସେ ଆନ, 
ଅନ‌ନ୍ଦେ ଗଦ୍‌ଗଦ୍ହୋଇ ବୃଦ୍ଧ କ‌ହେ 
ଧନ୍ୟ ଧନ୍ୟ ଭଗବାନ । 
ସ୍ୱାଗତ ହେ ବ‌ହ୍ନିଶିଖା ତୋତେ ତୁ ଯା 
ଆଣିଲୁ ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ,  
ଉଜଳି ମାର୍ଗରେଅୟୁତ କନ୍ଦରା 
ଗିରି ନ‌ଦୀ ବନ ଦେଶ । 
ଆଦ୍ୟ ଆବିର୍ଭାବଅଗ୍ନି ଦେବଙ୍କର 
ହୋଇଥିବ ମେଘସନେ, 
ରଶ୍ମି-ରେଖା ତ‌ହୁଁଧାଇଁ ଆସିଥିବ 
ପଲକେ ଗନ୍ଧମାଦନେ । 
ଦଣ୍ଡଦେବୀ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେହି ଶୈଳେ 
ଶାଳକାଷ୍ଠ କରି ଗଦା, 
ଅନଳ ଲଗାଇହୋଇଥିବ ମତ୍ତ 
ସଙ୍ଗୀତେ ଭୁୟାଁ ପ୍ରମଦା । 
ବିମ୍ବିତ ହେବାରୁସେହି ଛବି ଆଦ୍ୟ 
ବୈତରଣୀ ପୂତ ଝରେ, 
ଉଲ୍ଲାସେ ଜୁଆଙ୍ଗେବ‌ହ୍ନି ଜାଳିଥିବେ 
ଗୋନାସା ଶୈଳ ଶିଖରେ ।
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରବୋଲି କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ
ଉଲ୍ଲାସେ ମାରେ କୁହାଟ,
ରାତିଯାକ ବସିଶିଖରେ ଜୁଆଙ୍ଗ
କରୁଥିବେ ଚାଙ୍ଗୁନାଟ ।
ଖଣ୍ଡାଧାର ଚଣ୍ଡପ୍ରସାଦ ଶବଦେ
ଝଙ୍କାରିତ ଗର୍ଭ ଯାର,
ଅଟଇ ସେ ସ୍ଥଳୀବୈତରଣୀଙ୍କର
ନିର୍ଜନ ସୂତିକାଗାର ।
ସ୍ତରେ ସ୍ତରେ ନୀଳଶୃଙ୍ଗମାନ ନଭେ
ଟେକିଛନ୍ତି ଗିରି ଯହିଁ,
ଯାର ତୁଙ୍ଗ ତଟେବନସ୍ପତି ପର୍ଣ୍ଣେ
ତାରାପୁଞ୍ଜ ସଞ୍ଚରଇ ।
ସେହି ସ୍ଥଳୀ ଛାଡ଼ିମହାରଣ୍ୟମୟ
ଉପତ୍ୟକା ଲଙ୍ଘି ପଥେ,
ମନୋରଥ-ଗତିଆସୁଥିବ ରଶ୍ମି
ମାଲ୍ୟଗିରି ପରବତେ ।
ଶିକୁଳା ଦୁର୍ଗମସଭ୍ରଙ୍କସ ସେହି
ଶିଖରି ଚୂଳେ ବିହରି,
ଜାଳିଥିବେ ଶୁଷ୍କଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ତୃଣେ
ଅନଳ ଗଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦରୀ ।
ସୃଜିଥିବ ତ‌ହିଁକନ୍ଦରେ କନ୍ଦରେ
ସଘନ ପ୍ରତିଶବ୍ଦକ,
ମର୍ଦ୍ଦଳର ତାଳେପଲ୍ଲବ ମଣ୍ଡନୀ
ଗଣ୍ଡବାଳା- ।
ବାଳଭାନୁ ପରିକୃଷାନୁ ସ୍ଫୁରିବ
ଏ ଅନ୍ତେ ବାରା ଅଚଳେ,
ପ୍ରକ୍ଷାଳଇ ଚକ୍ରବାକିନୀ ବ୍ରହ୍ମଣୀ
ପାଦ ଯାର କଳକଳେ ।

ହିଙ୍ଗୁଳା ପୀଠରୁଭାସି ଆସିଥିବା
ଅଙ୍ଗାର ସଙ୍ଗେ ମିଶ୍ରିତ,
ଖଦିର ଇନ୍ଧନଜାତ ବୈଶ୍ୱାନରେ
ଗିରି ହେବ ସୁରଞ୍ଜିତ ।
ରଥାଙ୍ଗ ଦମ୍ପତିମାନସେ କ୍ଷଣିକ
ସୁଖ ଭ୍ରମ ଉପୁଜାଇ,
ଅଭ୍ର-ଗର୍ଭଗିରିକପିଳାସେ ରଶ୍ମୀ
ତ‌ହୁଁ ଆସିଥିବ ଧାଇଁ ।
ସ୍ଫଟିକ ପାବଚ୍ଛପରାୟେ ଯେ ଶୈଳେ
ଶୋଭେ କଳନାଦୀ ଝର,
ରକ୍ତାଶୋକେ କୁଞ୍ଜେବିରାଜନ୍ତି ଯାର
ମେଖଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ।
ନିଶୀଥେ ଓହ୍ଲାଇକିନ୍ନରୀଏ ଯହିଁ
ଗାଆନ୍ତି ମହିମ୍ନ ସ୍ତବ,
ଉତ୍କର୍ଣ୍ଣେ ଶୁଣନ୍ତିହରିଣୀଏ ମୁଗ୍‌ଧ
ହୋଇ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ରବ ।
ଯୋଗୀଜନେ ଯ‌ହିଁବ‌ହ୍ନି ଜାଳିଥିବେ
ବିଜୟ ସଙ୍କେତ ପାଇ,
ତା ଦେଖି ହରିଣେଦାବାନଳ ଭ୍ରମେ
ଚୌଦିଗେ ଯିବେ ପଳାଇ ।
ତଳେ ମହାରଣ୍ୟେକୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ମଞ୍ଚେ
କୃଷିରକ୍ଷୀ କୃଷିବଳ,
ନେତ୍ରେ ଜନ୍ମାଇବଚମକ ଚପଳା
ସନ୍ନିଭ ଜ୍ୟୋତି ଚପଳ ।
ଏଅନ୍ତେ ଜାଳିବେଋକ୍ଷଭୀତିପ୍ରଦ-
ଅନଳଶିଚା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା,
ଝର ଉପବିତଧାରା ସପ୍ତଶ‌ଯ୍ୟା
ଶିଖରି ଶୃଙ୍ଗେ ତଅଁଳା ।
ତିନ୍ଦକୁ-ରନ୍ଧନ-ଜନ୍ମା ବିଭାବସୁ
ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ମାଳା ଆକାଶେ,
ଦେଖି ଝର ଛାଡ଼ିଜଳାର୍ଥୀ କରଭେ
ଦୂରେ ପଳାଇବେ ତ୍ରାସେ ।
ବନସ୍ପତି ଡାଳେସୁଖେ ସୁପ୍ତ ଗିରି
ନ‌ଦୀ ବିହାରି ,
ତ୍ରାସେ ନୀଡ଼ ତ୍ୟଜିପଳାଇବେ ଶୁଣି
ସେ ଅନଳ ଚଟା ଚଟା ।
ଏ ପରେ ଶରଣ୍ଡାମୁଣ୍ଡେ ପରଚଣ୍ଡେ
ଉଠିବ ବ‌ହି-ମୟୁଖ,
ଅଂଶୁପା ସରସେମୁହୂର୍ତେ ଉଜଳି
କମଳିନୀ ମ୍ଳାନ ମୁଖ ।
ମହାନ‌ଦୀ ନୀଳସଳିଳ ଦର୍ପଣେ
ତଦନ୍ତେ ହୋଇ ବିମ୍ବିତ,
ଦିଶୁଥିବ ରଶ୍ମୀଧୂମକେତୁ ପୁଚ୍ଛ
ପ୍ରାଏ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରସାରିତ ।
ତଣ୍ଡି ପଠାଚାରୀମହିଷୀଏ ଦୂରୁ
ଚାହିଁଥିବେ ଏକ ଧ୍ୟାନେ,
ଦେହୁରିଏ ହର୍ଷେପକାଇବେ ହୁରି
ଚର୍ଚ୍ଚିକା ଶୈଳ ସୋପାନେ ।
ତ‌ହୁଁ ବ‌ହ୍ନି ସ୍ଫୁରିଶାଳ ମହାରଣେ
ଦ୍ୱିଶିର ମହାପର୍ବତେ,
ଶୋଭିତ ଅଚଳଦ୍ୱୀପସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରାଏ
ନୀଳ ପରାରାବାର ପଥେ ।
ଶବର ଯୁବାଏସେ ବ‌ହ୍ନିରେ ଦଗ୍‌ଧ
କରିବ ବଣ୍ୟ ଶିକାର,
ଶୀତେ ମଦ୍ୟ ସଙ୍ଗେସୁଖେ ତପ୍ତ ମାଂସ
କରୁଣ ଥିବେ ଆହାର ।

 

ହାଟକେଶ୍ୱରରତପ୍ତ ପ୍ରସ୍ରବଣ
ରଖି ବେମେତର ଦିକେ,
ରଶ୍ମିରେଖା ମହାଖରେ ଆସୁଥିବ
ବରୁଣୀ ଶିଖରୀ ଶିଖେ ।
ଲତା-ଦୋଳା‌-ଶେଯେବନ ଦେବତାଙ୍କୁ
କେଳି-ଦୀପ ରୂପେ ଖଟି,
ତ‌ହିଁ ଉଜଳିବେବିଭାସସୁ ଦେବୀ
ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶୈଳ-କଟି ।
ଦୟେ ତୀରେ ତରୁହୀନ ଟଙ୍କ ଯହିଁ
ନିଦାଘେ ମଧ୍ୟହ୍ନ କାଳେ,
ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ମୟୁଖେନୀଳ ମରୀଚିକା
ସଦା ଖେଳେ ଚକ୍ରବାଳେ ।
ଭରତିଆ ରୁତେମୁଖର ସେ ଟଙ୍କ
ଭୂମି ଅତିକ୍ରମି ପଥେ,
ଆସିଅଛି ରଶ୍ମିଗୁଳ୍ମଜଟାଧର
ବିଶ୍ୱନାଥ ପରବତେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ବଡ଼ଶୃଙ୍ଗାର ରଚନା
କାଳେ ସେ ଶୈଳେ ସେବକେ,
ଆନ‌ନ୍ଦେ ଅନଳଜାଳିଲେ ଦେଉଳ
କିରୀଟ-ଗିରି-ମସ୍ତକେ ।
ପୁନ୍ନାଗ ଖଜୁରନାରିକେଳପୂର୍ଣ୍ଣ
ଲଙ୍ଘି ନାନା ଜନପଦ,
ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରେ ଆଣୁଅଛି ରଶ୍ମି-ରେଖା
ଏ ବାରତା ସୁଖପ୍ରଦ ।
ଜଳି ଉଠିଲାଣିବହ୍ନି-ଶିଖା ପୁଣି
ସଘନେ କମ୍ପି ଅନିଳେ,
ସୁନୀଳ ଚିଲିକାତରଙ୍ଗ ତାଡ଼ିତ
ତାରାଦେବୀଙ୍କ ଶଇଳେ ।
ବିଜୟ ସଙ୍କେତଏହି ବ‌ହ୍ନିଶିଖା
ଏଥିରେ ନାହିଁ ସଂଶୟ,
ଖରେ ନରପତିପରବାସୁ ଏବେ
ବାହୁଡ଼ିବେ ନିଜାଳୟେ ।
ଅଲକ୍ଷଣ ଦେଖିମହାଭୀତି ଜାତ
ହୋଇଥିଲା ଲୋକମନେ,
ଏହି ରଶ୍ମୀ ଦୂରକଲା ସେ ଭୀତିକି
ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଆସି ସୁକ୍ଷଣେ ।
ରାଜାଙ୍କ କୁଶଳରାଜ୍ୟର କୁଶଳ
ରାଜା ରାଜ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣଧାର,
ରାଜ-ଯନ୍ତ୍ରୀ ବିନୁରାଷ୍ଟ୍ର-ଯନ୍ତ୍ର କ୍ଷଣେ
ହୁଅଇଟି ନାରଖାର ।
ନୀଳାଚଳ ସାଇଁପ୍ରାସାଦେ ନରେଶ
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ସର୍ବଜୟୀ,
ପଦାନତ ଆଜଦେବରାଜଙ୍କର
ସମଗ୍ର ଉତ୍କଳ ମହୀ ।
ଏ ସମ୍ୱାଦ ମୁହିଁନିବେଦିକି ଯାଇ
ମହାଦେବୀଙ୍କ ଛାମୁରେ,
ଦୋଳୋତ୍ସବ ସ‌ହବିଜୟ ଉତ୍ସବ
ମିଶିବ କାଲି ଏ ପୁରେ ।
ଏହା କ‌ହି ମହାଉଲ୍ଲାସେ କଞ୍ଚୁକୀ
ଧୀରେ ଓହ୍ଲାଇ ସୋପାନେ,
ଦେଖି ଚମକିଲାଅଶରୀରି ନାରୀ
ମୁରତି-ପୁର-ଉଦ୍ୟାନେ ।
ଦେଖୁ ଦେଖୁ ମୂର୍ତ୍ତିଅନ୍ଧକାରେ ମିଶି
ଗଲା ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରାଚୀରେ,
ସ୍ୱିନ୍ନ କଣ୍ଟକିତହୋଇ ବୃଦ୍ଧ ଭୟେ
ଥରିଲା ସର୍ବ ଶରୀରେ ।

ସୌଧ-ପୃଷ୍ଠୁ ବୃଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱରେ ଓହ୍ଲାଇ
ରାଣୀଙ୍କି ଭେଟି ନିର୍ଜନେ,
ଛାମୁରେ ପ୍ରଣତିହୋଇ ଜୋଡ଼କରେ
କ‌ହେ ବିନୟ ବଚନେ- ।
ହେ, ଦେବୀ ! ଆସିଲାନିଶା ଅନ୍ତେ ରତ୍ନ-
ପୁରୁ ବିଜୟ ଉଦନ୍ତ,
ଏତେ ଦିନେ ତୁମ୍ଭଭାଗ୍ୟେ ସୁପ୍ରସନ୍ନ
ବଡ଼ଦେଉଳ ସାମନ୍ତ ।
ଉଦିଚୀ ବଦନେଝଳି ଯେହ୍ନେ ନବ
ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଅବତଂସ,
ଶୈଳଶୃଙ୍ଗେ ଜଳିସୁବର୍ଣ୍ଣିଦୀ-ଧିତି
ଦୁଃଖ ତମ କଲେ ଧ୍ୱଂସ ।
ଏକମାତ୍ର ରତ୍ନପୁରପତି ଥିଲେ
ଦେବରାଜାଙ୍କର ଅରି,
ମାତ୍ର ଦେବୀ ! ତଳେଓହ୍ଲାଇବା ବେଳେ
ଦେଖିଲି ଯାହା ନୟନେ,
ଅଭୟ ଏ ଦାସେଆଲା ଦେଲେ ତାହା
ନିବେଦିବି ଶ୍ରୀଚରଣେ ।
ମହାଦେବୀଙ୍କରଆଶ୍ୱାସ ବଚନ
ପାଇ କ‌ହଇ ସ୍ଥବିର,
ଦେଖିଲେ ଯା ଦେବି !ଅଦ୍ଭୁତ ସେ କଥା
ଶ୍ମରଣେ କମ୍ପେ ଶରୀର ।
ମଥିର ଉଦ୍ୟାନେମାଧବୀ ମଣ୍ଡପେ
ଦେଖିଲି ନାରୀ ମୂରତି,
ଦେଖୁ ଦେଖୁ ତାହାତିମିରେ ପ୍ରଚୀରେ
ମିଶିଗଲା ଖରେ ଅତି ।
ଜେମାଙ୍କ ଆକାରଜେମା ବେଶଭୁଷା
ସମସ୍ତ ଅଟଇ ଏକା,
ସେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଭାବନାହିଁ ସେ ବଦନେ
କେବଳ ବିଷାଦ ରେଖା ।
ଦର୍ପଣ ଫଳକେଜେମା ପ୍ରତିବିମ୍ବ
ଯେସନେ ଖର ସଞ୍ଚାରୀ,
ନୟନେ ପଲକେନୟନରୁ ମୋର
ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ସେ ନାରୀ ।
ଅତି ଅଦଭୁତରୂପେ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି
ପଥରୁ ନେଲା ମେଲାଣି,
ଆକାରୁ ଜାଣିଲିମହାଦେବୀ ସେହି
ନିଶ୍ଚେ ଅଶରୀରି ପ୍ରାଣୀ ।
ଦେହକେ ଏକଥାଦେଖି ନ ଥିଲି ମୁଁ
ନ ଦେଖି ନୁହ‌ନ୍ତା ପ୍ରତେ,
ପାସୋର ନ ଯିବମନୁ ସେ ମୂରତି
କି ସ୍ୱପ୍ନେ ଅବା ଜାଗ୍ରତେ ।
ଏହା କ‌ହି ବୃଦ୍ଧକର ଯୋଡ଼ି କରି
ନତ କଲା ପୁଣି ମଥା,
ବିସ୍ମୟେ ମହିଷୀସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ ହେଲେ
ଶୁଣି ଏ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ।
ମନରେ ପାଞ୍ଚିଲେରଜନୀରେ ହେବ
ଏ ଗୁଢ଼ ରହସ୍ୟ ଭେଦ,
କାହାରିକି କିଛିକ‌ହିବାକୁ ଦେବୀ
ବୃଦ୍ଧକୁ କଲେ ନିଷେଧ ।
ରାଣୀଙ୍କ ଆଦେଶେବିଜୟ ବାରତା
ନ‌ଗରେ ହେଲା ପ୍ରଚାର,
ନ‌ଗରବାସୀଙ୍କଉଲ୍ଲାସ ଚ‌ହଳେ
କମ୍ପିଗଲା ରାଜଦ୍ୱାର ।
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ସ୍ତୁତିବନ୍ଦନା ତୋରଣେ
ଉଲ୍ଲାସେ ଗାଇଲେ ଭାଟେ,
କିମ୍ବଦନ୍ତି ତାହାପ୍ରଚାରିଲା ପୁରେ
ଦେବାଳୟେ ପଥେ, ଘାଟେ ।

ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ହେଲାରଙ୍ଗଧ୍ୱଜ ବର୍ଣ୍ଣେ
ପରିଣତ ନୀଳ ନଭ,
ଚୌଦିଗେ ଶୁଭିଲାଲୋକ କୋଳାହଳ
'ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ରବ ।
ଫଗୁଖେଳେ ମାତିଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର
ଉଚ୍ଚାରି ହର୍ଷେ ଯୁବକେ,
ସରାଗେ ଫିଙ୍ଗିଲେଫଗୁ ନାଗରୀଙ୍କ
ଅମଳ ଗଣ୍ଡ ଫଳକେ ।
ଗାଇଲେ ମଧୁରେଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଜୟ
ମହାରି ଦେବ ବଲ୍ଲଭା,
ସାଗର ସମୀରରଙ୍ଗେ ଦୋଳାଇଲା
ମସ୍ତକେ କୁସୁମ ଗଭା ।
ସୁମଧୁର ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଫୁଟ ମିଷ୍ଟଭାଷେ
ଅଧିକୃତ କରି ସାଚୀ,
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରବୋଲି ସାହିଦାଣ୍ଡେ
ଶିଶୁଏ ବୋଲନ୍ତି ନାଚି ।
ଅଶ୍ୱତ୍‌ଥ ଓହଳପରାୟେ ଜଟିଳ
ପର୍ଣ୍ଣ ଛତ୍ରତଳବାସୀ,
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରଏକତନ୍ତ୍ରୀ ତାନେ
ଗାଇଲେ ବୃଦ୍ଧ ସନ୍ୟାସୀ ।
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରବୋଲି ଦାଣ୍ଡେ ପଣ୍ଡା
ଯାତ୍ରୀ ଆଗେ ଆଗେ ଚଳେ,
ତା ଶୁଣି ଯାତ୍ରୀରେସମସ୍ୱରେ ଯୋଗ
ଦିଅନ୍ତି ସେହି ଚ‌ହଳେ ।
ଉପବନେ ମଲ୍ଲଶାଳେ ମଲ୍ଲମାନେ
ମତ୍ତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗୋଦକେ,
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରବୋଲି ମାଲ ଖମ୍ୱ
କମ୍ପାନ୍ତି ବାହୁ ସ୍ଫୋଟକେ ।
ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରବୋଲି ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରେ
ଯାତ୍ରୀଏ କରନ୍ତି ଗୋଳ,
ନାଚି ନାଚି ତ‌ହିଁଯୋଗ ଦିଏ ଆସି
ଫେନିଳ-ସିନ୍ଧୁ-କଲ୍ଲୋଳ ।
ଟିପାକାଠି ପୃଷ୍ଠେତରଙ୍ଗ ନୋଳିଆ
ଗାଏ ଜୟ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର,
ଜାଲ ବୁଣୁବୁଣୁକୂଳୁଁ ନୋଳିଆଣି
ଦିଅନ୍ତି ହର୍ଷେ ଉତ୍ତର ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୀରେହାତେ ଲିଆ ଧରି
ଡକାଇ କୌତୁକୀ ହୋଇ,
କମଠାକୁ ଯାତ୍ରୀନ ଆସିଲେ ତ‌ହୁଁ
ଦିଏ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଦୋହି ।
ବାଲୁକା ପ୍ରାନ୍ତରେଗୋରୁ ଜଗି ଗୋପ
ଶିଶୁ ଗାଏ ଗ୍ରାମ୍ୟ ତାଳେ, 
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଗାଥାଦୋହଲି ଦୋହଲି
ଭୂମିଲମ୍ବି ବର ଡାଳେ ।
ଏ ରୂପେ ବିଜୟଉଦ୍‌ଘୋଷିତ ହେଲା
କିବା ଜଳେ, କିବା ସ୍ଥଳେ,
ଉତ୍ସବ ଉପରେଉତ୍ସବ ଅପର
ଲାଗିଗଲା ନୀଳାଚଳେ ।
ଆଗ୍ନେୟ ସଙ୍କେତଜାଳିବା ଆଗରୁ
ମେଘସନ ପରବତେ,
ପେଷିଥିଲେ ଅଶ୍ୱଯାନେ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର
 ମାଗଧ ପଥେ ।
ପ୍ରଦୋଷେ ସେ ଦୂତପ୍ରବେଶି ନ‌ଗରେ
ବିନୟେ ନୁଆଇଁ ମଥା, 
ନିବେଦିଲା ମହାଦେବୀ ପଦେ ରତ୍ନ
ପୁରର ଜୟ ବାରତା ।
କ‌ହିଲା ପ୍ରଣିଧିରତ୍ନପୁର ଦେବୀ
ହୋଇଅଛି ଭୂମିପାତ, 
ଏତେ କାଳେ କଲେ,ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ
ପ୍ରଭୁ ନୀଳାଚଳ ନାଥ ।

ବୃଦ୍ଧ ରତ୍ନପୁରପତି ହେଲେ ମହା
ରାଜାଙ୍କ ହସ୍ତେ ନିଧନ,
ରତ୍ନପୁର ଜେମାଅନ୍ନପୁର୍ଣ୍ଣା ଏବେ
ସେବିବେ ଦେବୀ ଚରଣ ।
ପୂର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନେବୀର ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର
ବିଜେ କରିବା ଭବନେ,
ବିଜିତ ଯାବତସାମନ୍ତ ଭୂପାଳ
ଆସିବେ ନୃପ ଗ‌ହଣେ ।
ଶୁଣି ରାଣୀ ରାଜଆଗମନ ପାଇଁ
ଯଥା ଯୋଗ୍ୟ ଆୟୋଜନ,
କରିବାକୁ ଭୃତ୍ୟଦଳେ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ
ଭଜିଲେ ପୁର ନିର୍ଜନ ।
ବିକଳେ ଅନବୀଶୟନେ ନିହିଲେ
ନିଜ ତନୁ ସୁକୋମଳ,
ବିସାଦେ କମଳଯିଗଳ ନୟନୁ
ଝରିଲା ଲୋତକ ଜଳ ।
ଆହାରେ କୌଶଲ୍ୟାକ‌ହିଲେ ସୁନ୍ଦରୀ
ଏହା କି ଥିଲା ତୋ ମନେ, 
ନିଜ ମୁଖେ କାଳିଦେଇ ସେହି କାଳି
ଦେଲୁ ମୋହର ବଦନେ ।
ଉତ୍କଳ ଆକାଶେଅମଳ ଶଶାଙ୍କ
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ନରସାଇଁ,
ସୁତା ହୋଇ ତାଙ୍କଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀମୁଖେ
କଳଙ୍କ ଦେଲୁ ଲଗାଇ ।
ଏଡ଼େ ରାଜକୁଳେଜନ୍ମ ଲଭି ତୁହି
ହେଲୁ ପୁଣି କଳଙ୍କିନୀ,
ମହିଳା-ମଣ୍ଡଳକର୍ଣ୍ଣେ ହାତ ଦେଲେ
ତୋର ଏ ଅନୀତି ଶୁଣି ।
ଫୁଟି ଆସୁଥିବାରଙ୍ଗପଦ୍ମ ପ୍ରାୟେ
ସୁନ୍ଦର ତୋର ବଦନ,
ବୋଳି ଦେଉଥିଲାଦେଖିଲା ଜନର
ନୟନେ ଅମୃତାଞ୍ଜନ ।
ସେ ଅମଳ କାନ୍ତିପାପୀ ପାପ ମନୁ
ପାପ ଦେଉଥିଲା ତଡ଼ି,
ଖର ସୌରକରେଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଯେହ୍ନେ
ପଙ୍କ ପଡ଼େ ତଳେ ଝଡ଼ି ।
ଜ୍ଞାନୀଏ କ‌ହ‌ନ୍ତିସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସୃଜନ
ହୋଇ ନାହିଁ ପାପ ପାଇଁ, 
ସତ୍ୟ ମଣିଥିଲିମାଆଲୋ ତୋହ
ସରୋଜ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ।
ବିଶ୍ୱଜନ ମନପ୍ରହ୍ଲାଦନ ତୋର
ସୁଚାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବଦନ,
ବିନୟ କରୁଣାଲଜ୍ଜାଦିର ଥିଲା
ଅମନ ହେମ ଦର୍ପଣ ।
କି କୁହୁକେ ପଡ଼ିଅପଥେ ନିହିଲୁ
ପାଦ ଧର୍ମ‌ପଥ ହୁଡ଼ି,
ବୁଡ଼ାଇଲୁ କୁଳକଳଙ୍କ ସାଗରେ
ନିଜେ ସେ କଳଙ୍କେ ବୁଡ଼ି ।
କିଏ ଜାଣିଥିଲାକର୍ମେ ମାଲୋ ତୋର
ବିହି ହେବେ ଏଡ଼େ ବାମ,
କିଏ ଜାଣିଥିଲାସେ ରୂପର ହେବ
ଏ ଦାରୁଣ ପରିଣାମ ।
କେଉଁ ମହାପାପୀନାରକୀ ତୋର ମାଆ
କଲା ଏ ଘୋର ଦୁର୍ଗତି,
ଏ ଘୋର ଅନୀତିକେମନ୍ତେ ସ‌ହିଲେ
ବିଶ୍ୱଧାତ୍ରୀ ବସୁମତୀ ।
ତିନି ଦିନ ପରେନୃପ ଚୂଡ଼ାମଣି
ବିଜେ କରିବେ ଏ ପୁରେ,
ଦେଖାଇବି ଏହିଦୁଗ୍‌ଧ ମୁଖ ମାଗୋ
କେମନ୍ତେ ନୃପ ଛାମୁରେ,
ଏ କି କଥା ପୁଣିକ‌ହିଲା କଞ୍ଚୁକୀ
ଭାଳି ଯାଉନାହିଁ କୂଳ,
ବିଷମ ଶଂସୟେପଡ଼ି ମନ ମୋର
ହେଉଛି ସଦା ଆକୁଳ ।

ଜେମାର ସ୍ୱରୁପଦେଖିଲା ପ୍ରହରୀ
କ‌ହୁଛି ନିଜ ନୟନେ,
ସତ କି ମିଛ ତାରାତ୍ରେ ଆଜ ଜଗି
ଦେଖିବି ବସି ନିର୍ଜନେ ।
ଶୁଣିଲା ବେଳରୁଘାଣ୍ଟି ହେଉଅଛି
ହିଆ ମୋର ଅବିରତେ,
ଏ ଅଭୁତ କଥାନିଜେ ନ ଦେଖିଲେ
କେମନ୍ତେ ବା ହେବ ପ୍ରତେ ।
ଏହିରୂପେ ରାଣୀଭାଳୁ ଭାଳୁ ଦିନ
ହୋଇଗଲେ ଅବସାନ,
ଉଠିଲା ଦେଉଳେସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତିର
ଶଙ୍ଖ-ଘଣ୍ଟା-ବାଦ୍ୟତାନ ।
ସନ୍ଧ୍ୟା ଜାଣି ରାଣୀସନ୍ଧ୍ୟାକୃତ୍ୟ ସାରି
ଆଦେଶ ଦେଲେ ବ‌ହ‌ନ,
ରାଜ ବନ୍ଦାପନାପାଇଁ ଯଥାବିଧି
କରିବାକୁ ଆୟୋଜନ ।
ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ର ଯାଏବିଧିରେ ନଅରେ
ହେଲା ଦୋଳ ମହୋତ୍ସବ,
ନିବର୍ତ୍ତିଲା ତ‌ହୁଁକ୍ରମେ କ୍ରମେ ପୁର
ମାର୍ଗ ଲୋକ କଳରବ ।
ବିରାମ ଦାୟିନୀନିଦ୍ରାଦେବୀ କୋଳେ
ବିରାମ ଲଭିଲେ ପ୍ରାଣୀ,
ଅସ୍ଥିର ଜୀବନଉର୍ମିମାଳାକୂଳ
ସ୍ତବ୍‌ଧ ହେଲା ରାଜଧାନୀ ।
ନିସ୍ତବ୍‌ଧ ନୀରବଜୀବଶୁନ୍ୟ ପ୍ରାୟେ
ହୋଇଗଲା ଧରାତଳ,
କେବଳ ଶୁଭିଲାଦୂରେ ସୁଗମ୍ଭୀର
ଅମ୍ଭୁରାଶି କୋଳାହଳ ।
ମଧୁର ବିସ୍ମୃତିସୁଖ ନିଶୀଥିନୀ
ସର୍ବ ଜୀବେ ଦେଲେ ଆଣି,
ଏ ସୁଖକୁ ଏକାବଞ୍ଚିତ ସିନା ସେ
ଚିନ୍ତାକୁଳା ରାଜରାଣୀ ।
ନିଦ୍ରା ଭାଜିବାରୁସଖୀଏ ନିରବେ
ବାହାରି ପୁରୁଁ ବରାକୀ,
ମକର ଉଦ୍ୟାନେବୃକ୍ଷବାଟିକାରେ
ବସିଲେ ଯାଇ ଏକାକୀ ।
ଗୋଟିଏ ପଲ୍ଲବହଲୁ ନାହିଁ ଡାଳେ
ନିଶ୍ଚଳ ପାଦପ-ପନ୍ତି,
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବାହୁ ଧ୍ୟାନେମଗ୍ନ ଯତି ଯଥା
ଉଭାହୋଇ ବିରାଜନ୍ତି ।
ନିରନ୍ତର ସେହିଝିଲ୍ଲିରବ ବିନୁ
ଆଉ କିଛି ଶୁଭୁ ନାହିଁ,
କେବେ ଅବା ସ୍ୱପ୍ନେଝାଡ଼ୁଅଛି ଡେଣା
ବିହ‌ଙ୍ଗ ସ୍ୱନୀଡ଼ଶାୟୀ ।
ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବପୁହୋଇ ଜକ ଜକ
ଉର୍ଦ୍ଦ୍ୱେ ଜଳୁଛନ୍ତି ତାରା,
ସାଧୁ ଆତ୍ମା ଅବାଅନ‌ନ୍ତ ବିହରେ
ମର୍ତ୍ତ୍ୟେ ତେଜି ଦେହ କାରା !
ଅର୍ଦ୍ଧ ଯାମ କାଳବସିଲା ଉତ୍ତାରୁ
ଅସ୍ଫୁଟ ରୋଦନ ସ୍ୱନ,
ଶୁଣି ରାଣୀ ସେହିଧ୍ୱନୀ ଲକ୍ଷ କରି
ଡେରିଲେ ତ‌ହିଁ ଶ୍ରବଣ ।
ନିତାନ୍ତ କରୁଣସେହି ଧ୍ୱନୀ ଶୁଣି
ପାଷାଣ ଯିବ ତରଳି,
କିଏ କାନ୍ଦୁଅଛିସେ ବିକଳ ସ୍ୱର
ନ ପାରିଲେ ଦେବୀ କଳି ।
କିଛି କ୍ଷଣ ପରେଚକିତେ ସ୍ତମ୍ଭିତେ
ଦେଖିଲେ ରାଣୀ ପାର୍ବତୀ,
ମାଧବୀ ମଣ୍ଡପେଉଭା ହୋଇଅଛି
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ନାରୀ ମୂରତି ।
ଅବିକଳ ଜେମାପରି ଦିଶୁଅଛି
ରୂପ ବେଶଭୁଷା ଆଦି,
ମାତ୍ର ପକାଇଛିମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ
ବିଷାଦ ମେଘ ଆଚ୍ଛାଦି ।

କୁହୁଡ଼ିରେ ବୁଡ଼ିଦିଶନ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟୁଷେ
ଯେସନେ ଆକୃତିମାନ,
ସେହିପରି ବାମାପାଣ୍ଡୁଦେହ ଛବି
ମଣ୍ଡପେ ଦିଶଇ ମ୍ଳାନ ।
ସ୍ଥୁଳ ଦେହେ ସଦାଅସୁଲଭ ସେହି
ପାଣ୍ଡୁର ଛବି ବାମାର,
ସେଥିପରେ ପୁଣିଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ପଡ଼ି
ଦିଶଇ ପାରଦାକାର ।
ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କରଭୟେ ହୋଇଗଲା
ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଣ୍ଡଭାଲ,
ରୋମମୂଳମାନଟାଙ୍କୁରି ଉଠିଲା
ସର୍ବାଙ୍ଗୁ ବୋହିଲା ଝାଳ
ସ୍ତମ୍ଭୀଭୁତ ହୋଇବ‌ହୁକ୍ଷଣ ଦେବୀ
ରହିଲେ ମହା ବିସ୍ମୟେ, 
ମୂର୍ତ୍ତି ଅଭିମୁଖେହେଲେ ଅଗ୍ରସର
ସାହସ ବାନ୍ଧି ହୃହୟେ ।
ପୁଛିଲେ ମହିଷୀ"କ‌ହ ତୁ କିଏ ସେ
କିପାଇଁ ଭ୍ରମୁ ଏ ପୁରେ,
ଏ ବିକଳ ବେଶେକେଉଁ ଦୁଃଖେ ପୁଣି
ଝୁରୁଛୁ ଏଡ଼େ ଆତୁରେ ।
ମର୍ତ୍ତ୍ୟବାସୀଙ୍କରଲକ୍ଷଣ ତୋହର
କିଛି ହିଁ ତ ଦିଶୁ ନାହିଁ,
କେଉଁ ଯୋନୀ ତୁହିକି ଆଶୟେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟେ
ଭ୍ରମୁ ତା କ‌ହ ଫିଟାଇ ।
ଏ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତଲାଗଇ ମ‌ନ‌କୁ
ନିଜ ରୂପ ପରିହରି,
ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଲୋକେ ତୁହିବିହରୁ କି ଲାଗି
କୌଶଲ୍ୟାର ରୁପ ଧରି ?
ସଂଶୟ ଦୋଳାରେପଡ଼ି ଚିତ୍ତ ମୋର
ହେଉଅଛି ଆନ୍ଦୋଳିତ
ଛାର ନାରୀ ହୋଇକେମନ୍ତେ ବୁଝିବି
ଏ ତୋର ଗୁଢ଼ ଚରିତ !
ଏ କି ମାୟା ତୋରକିପାଁ ଏ ରଜନୀ
କରୁ ବିଭଷିକାମୟି,
ଏତେ ସ୍ଥଳି ଥାଉଁରାଜପୁରେ ପୁଣୀ
ଆସୁ କେଉଁ ଆଶା ବ‌ହି ?
ରାଣୀଙ୍କ ବଚନଶୁଣି ଛାୟାମୟୀ
ଖେଦେ ଛାଡ଼ି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ, 
କରତଳେ ଥରେଲ‌ଲାଟ ପରଶି
କ‌ହେ ଗଦଗଦ ଭାଷ-
ଦୁଖିନୀ କୌଶଲ୍ୟାଜନନୀଲୋ ତୋର
ଅଛି କି ଆଉ ଜୀବନେ ?
ସ୍ନେହରେ ପାଳିତାତନୟା ତୋହର
ନାହିଁ ଏ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସଂସାରେ,
ଆର୍ତ୍ତେ ଭ୍ରମୁଅଛିଅଭାଗିନୀ ଏବେ
ଭବ ଜବନିକା ପରେ ।
ବର୍ଷେ କାଳ ମାତାଡାକି ଡାକି ତୋତେ
ହେଲିଣି ମୁହିଁ ଅସ୍ଥିର,
ଅଭାଗିନୀ ସୁତଦୁଃଖେ ମାତା ହୋଇ
ହେଲୁ କି ତୁହି ବଧିର ?
ସେ ଯୋର ବିପାକକ‌ହିବାକୁ ତୋତେ
ନିତି ଆସୁଅଛି ମହୀ,
କେମନ୍ତେ ଶୁଣିବୁସେ କଥା ମାଆ ଲୋ
ରକ୍ତ ମାଂସ ଦେହ ବ‌ହି ?
ଏକାକୀ ବୁଡ଼ଇତରଣୀ ଯେସନେ
ଜଳଧୀ ନୀଳ ତରଙ୍ଗେ,
ଫେନ‌ଚୂଡ଼ ତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗ ଚୌଦିଗେ
ନାଚୁଥାନ୍ତି କୃର ରଙ୍ଗେ ।
ଊର୍ମି ଅଟ୍ଟ‌ହାସବୁଡ଼ାଇ ଦିଅଇ
ତରଣୀ କରୁଣ ଧ୍ୱନୀ,
ଶୂନ୍ୟକୁ ଅନାଇନିଜ ଦୁଃଖ ଗାଇ
ଆକୁଳେ ବୁଡ଼େ ତରଣୀ ।

ସେହି ଦଶା ମାତାଭୁଞ୍ଜିଲା ତୋ ସୁତା
ଭବେ ଅଳ୍ପ ଦିନ ଥାଇ,
ଦୁଃଖିନୀର ଘୋରଦାରୁଣ କଷଣ
କେହି ତ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ।
ଧିକ ଏ ସଂସାର !ପ୍ରବଳର ଯହିଁ
ସବୁ କଥାର ସୁଯୋଗ,
ଦୁର୍ବଳର ଯହିଁଲ‌ଲାଟ ଲେଖନ
ନୀରବ ଲାଞ୍ଛନା ଭୋଗ ।
ଲୋକେ ଯେ ବୋଲନ୍ତିଜନମ ଲଭଇ
ରାଜକୁଳେ ଭାଗ୍ୟବାନ,
ଧିକ ମୋ ଜନମଧିକ ରାଜକୁଳ
ଧିକ ସେ ଲୋକ ସମ୍ମାନ ।
ରାଜକୁଳେ ଜନ୍ମିକୌଶଲ୍ୟାର ଭାଗ୍ୟେ
ଫଳିଲା ଯେଉଁ କିଳ୍ ବିଷ,
ନର କେଉଁ ଛାରସେ ଦୁଃଖ ଶୁଣିଲେ
ତରଳି ଯିବ କୁଳିଶ ।
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶେମହା ହର୍ଷଭରେ
ଯାଇଥିଲି ଯୁଦ୍ଧସ୍ଥଳେ, 
ପିତୃ ସେନା ରାଜସେବାରେ ମୋହର
ଦିନ ଯାଉଥିଲା ଭଲେ ।
ରାଜାଙ୍କ ସକାଶେଗୁନ୍ଥି ଦେଉଥିଲି
ସୁରଭି କୁସୁମ ହାର,
ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରବଣତୋଷୁଥିଲା ମୋର
ମଧୂର ବୀଣା ଝଙ୍କାର ।
ରାଜାଦେଶେ ମୁହିଁତୋଳୁଥିଲି ଯେବେ
ସୁସ୍ୱରେ ଗୀତ ଲହରୀ,
ନିଶ୍ଚଳି ସେ ଗୀତଶୁଣୁଥିଲେ ଲୋକେ
କାଠା ପୁତ୍ତଳିକା ପରି ।
ଦିନାନ୍ତେ ରାଜାଙ୍କସିଂହାସନ ପାଶେ
ବସୁଥିଲି ସଭାତଳେ,
ଦିନର ଯାବତସମର ବାରତା
ଶୁଣୁଥିଲି କୁତୁହଳେ ।
ଅଗ୍ରେ ବିରାସନେହସିଥାନ୍ତି ଯେତେ
ସାମନ୍ତ ରାଜ ଯୁବକ,
ଭୁତଳେ ଲମ୍ବିତଶୋଭୁଥାଇ କୃଶ
କଟିତଟେ [[Hover|ତଲବାର|କୌଷେୟକ}} ।
ଦିନେ ସଭାତଟେବିରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧି
କ‌ହିଲେ ଉଚ୍ଚେ ରାଜନ,
ଶୁଣ ରାଜବୀରେଅବ‌ହିତ-ଚିତ୍ତେ
ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରର ଏ ପଣ ।
ଲୋକାତୀର ଯାରରୂପ ଗୁଣ କଥା
ଶୁଣିଥିଲା ଲୋକମୂଖେ,
ସେହି ବାଳାମଣିକୌଶଲ୍ୟା ମୋହର
ବସିଛି ତୁମ୍ଭ ସମ୍ମୁଖେ ।
ଜନଶୃତି ଯାହାକ‌ହିଥିଲା ତାହା 
ଦେଖିଲ ନେତ୍ରେ ଏଥର,
ନେତ୍ରେ ଦେଖି ଏବେନିଶ୍ଚେ ଘୁଞ୍ଚିଯିବ
ବିବାଦ ଚକ୍ଷୁ କର୍ଣ୍ଣର ।
କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନାମାତ୍ର ସିନା ସେହି
ତ୍ରିଦଶବାସୀ ଅପ୍‌ସରା, 
ଚମ୍ପକ ବରଣୀକୌଶଲ୍ୟା ମୋହର
ଧରଣୀର ଚମ୍ପାଝରା ।
ବୀରେ ସେ ଜାଣନ୍ତିସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପୂଜା
ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ମୁଲ,
ସୁନ୍ଦରୀଏ ତେଣୁନିରତେ ହୁଅନ୍ତି
ବୀର ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ।
ବଳାସ-କୁଶଳଯୁବକର ଚାରୁ
କରକୁ ଅସାର ଜାଣି, 
ମନାସନ୍ତି ସିନାସୁନ୍ଦରୀ ସିଞ୍ଜିନୀ-
କର୍ଶଣ-କର୍କଶ-ପାଣି ।

ତେଜସ୍ୱୀର କରେକର ଛନ୍ଦିବାକୁ
ପ୍ରୟାସୀ ସଦା ସୁନ୍ଦରୀ,
ନୋହିଲେ କି ଫୁଲଫୁଲରାଣୀ କମଳିନୀ
ରବିଙ୍କି ଥାଆନ୍ତା ବରି ?
ନୋହିଲେ କି ଯାରରୁପଚ୍ଛଟା କରେ
ହେମମୟ ଦିଗ୍‌ବଳୟ,
ଚପଳା ରୁପସୀକତିଥାନ୍ତେ କେବେ
ବଜ୍ରର ଅଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ?
କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳେ ବାକ୍ୟବୀରୁ କାର୍ଯ୍ୟବୀର
ବାଛି ନେଇ ନିଜ ନେତ୍ରେ,
ସ୍ୱୟମ୍ବର ହେବାପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରକନ୍ୟା
ଆସିଅଛି ରଣ କ୍ଷେତ୍ରେ ।
ଏ କନ୍ୟାକୁ ଅଙ୍ଗଲକ୍ଷୀ କରିବାର
ଅଭିଳାଷ ଥିଲେ ମନେ,
ଦେଖାଅ ବିକ୍ରମଅରି ସଙ୍ଗେ ରଣ
ରଙ୍ଗେ ଯୁଝି ପ୍ରାଣପଣେ ।
ଏହି ଦୁର୍ଗ-ଶିରେପତାକା ପୋତିବ
ଶତ୍ରୁକୁ ଯେ ଯୁବା ଜିଣି,
କ୍ଷତ୍ରାକାଶେ ସେହିଶଶୀଙ୍କର ଅଙ୍କ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେବେ ଏ ରୋହିଣୀ ।
ଏଇ କଥା ଶୁଣିମସ୍ତକ ନୁଆଇଁ
ସର୍ବ ଯୁବା ଏକ‌କାଳେ,
କର ପକାଇଲେସଦର୍ପେ ଯେ ଯାହା
କଟି-ଲମ୍ବି-କରବାଳେ ।
ଏ ଉକ୍ତିରେ ମୁଖହୋଇଗଲା ମୋର
ପାଟଳ ଲାଜ ସିନ୍ଦୁରେ,
ଜାଣିଲି କି ଲାଗିନେଇ ଯାଇଥିଲେ
ରାଜା ମୋତେ ରତ୍ନପୁରେ ।
ସନ୍ତ‌ତ ମୋ ସୁଖସନ୍ତୋଷ ବିଧାନେ
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରୟାସୀ,
ଶିବିରର ଅଧିଦେବୀ ପ୍ରାୟେ ମୋତେ
ପୂଜିଲେ ଶିବିରବାସୀ ।
ରାଜାଙ୍କର ଗାଢ଼ସ୍ନେହକୁ ମଣିଲି
ପୂର୍ବ ତପସ୍ୟାର ଫଳ,
କିଏ ଜାଣିଥିଲାମିଶିଥିଲା ସେହି
ସ୍ନେହ ରସେ ହଳାହଳ !
ସବୁକାଳେ ଲୋକେକୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି
ଅପତ୍ୟ ସ୍ନେହର ଗୁଣ,
କିଏ ଜାଣିଥିଲାଘୃଣାରୁ ଏ ସ୍ନେହ
ସ‌ହସ୍ର ଗୁଣେ ଦାରୁଣ ।
ବେଶଭୂଷା ପାଇଁନାନା ଦ୍ରବ୍ୟ ରାଜା
ଦେଉଥିଲେ ମୋତେ ଆଣି,
ଅନୁକ୍ଷଣେ ମୋତେତୋଷୁଥିଲେ ମୋର
ସୁନ୍ଦରପଣ ବଖାଣି ।
ସସ୍ମିତେ ପୁଚ୍ଛିଲେଦିନେ ନୃପ ମୋତେ
କ‌ହିବୁଟି ଜେମାମଣି,
ଲାବଣ୍ୟ ପ୍ରତିମାଗ୍ରହଣ କରିବା
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷେ ତା କି ମଣି ।
ମୁଁ କ‌ହିଲି ତ‌ହିଁକେଉଁ ଦୋଷ ରାଜା
ଶୁଣି ହେଲେ ହୃଷ୍ଟମନ,
କ‌ହିଲେ ଯେମନ୍ତଆକୃତି ଯାହାର
ବିଚାର ତାର ତେସନ ।
କ‌ହିବାର ନୁହେଁବଚନେ ଘଟିଲା
ନିଶାଯୋଗେ ଯାହା ମାତା,
ଅଭାଗୀର କର୍ମଦୋଷକୁ ହେଲା ସେ
ଦାରୁଣ ନିଶା ପ୍ରଭାତ ।
ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗେ ମୁହିଁପର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପଡ଼ିଲି
ଭୂମିତଳେ ଦେଇ ଲମ୍ଫ,
ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ସେହିସ୍ମୃତି ଜନ୍ମାଉଛି
ଏ ଛାୟା ଦେହେ ପ୍ରକମ୍ପ ।
ଦୁଃଖେ ମୁଣ୍ଡ କୋଡ଼ିରକ୍ତେ ଅଶ୍ରୁଜଳେ
ସିକ୍ତ କଲି ମୁହିଁ ମହୀ,
ଡାକିଲି ଧରାକୁଗର୍ଭେ ସ୍ଥାନ ମୋତେ
ଦେବାକୁ କରୁଣା ବ‌ହି ।

ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଓହ୍ଲାଇହସ୍ତ ଧରି ରାଜା
କ‌ହିଲେ ଯେଉଁ ବଚନ,
ଜାଳିଲା ହୃଦେ ତାଦାରୁଣ ଯାତନା
ଯସନେ କ୍ଷତେ ଲବଣ ।
ସେ କଥା ଶୁଣି ମୁଁକର୍ଣ୍ଣେ ହାତ ଦେଇ
ରହିଲି ହୋଇ ସ୍ତମ୍ଭିତ,
ଜାଣିଲି ଏ ପାପସଂସାରେ ମୋହର
ଜୀଇବାର ଅନୁଚିତ ।
ଏ ଦୁଃଖ କାହାକୁକ‌ହିବି ଜଗତେ
କିଏ ଅବା ଯିବ ପ୍ରତେ,
ନୀରବେ ରହିଲିସେହି ଦିନୁ ମନ
ଦୃଢ଼ କରି ମୌନ ବ୍ରତେ ।
ଏତିକି ମାତରଆଶା ଥିଲା ମନେ
ତୋ ଆଗେ ଏ ଦୁଃଖ ଗାଇ,
କାଳ ସିନ୍ଧୁ ନୀରେପାପେ ଭରା ଦେହ
ତରୀକି ଦେବି ଭସାଇ ।
ପ୍ରତିଦିନ ରାଜାକରୁଥିଲେ ଆସି
କେତେମତେ ଅନୁନୟ,
ନିରସ୍ତ ହେବାରୁଚିତ୍ତେ ହେଲା ପୁଣି
ଦାରୁଣ କୋପ ଉଦୟ ।
ନିର୍ଜନ କାରାରେପୂରାଇଣ ମୋତେ
ରଖିଲେ ଶିବିର ପାଶେ,
ଭ୍ରଷ୍ଟାପଣ ଦେଖିଏ ଦଣ୍ଡ ବିହିଲେ
କ‌ହିଲେ ଲୋକ ସକାଶେ ।
କେହି ନ ଆସିଲେଦେଖିବାକୁ ମୋତେ
ଏକା ସେ ରାଜା ବିହୁନେ,
ରାଜା ସଙ୍ଗେ ଦେଖାଠାରୁ ସେ ନିର୍ଜନ
ଶ୍ରେୟଃ ଥିଲା ଶତଗୁଣ ।
ଭୀଷଣ ତର୍ଜନକେତେ ଅବା ଚାଟୁ
ବଚନ ଭୀଷଣତର,
ଦୁଃଖାନଳେ ଜଳିନିର୍ନନେ ଦୁଃଖିନୀ
ଶୁଣୁଥିଲା ରାଜାଙ୍କର ।
ମର୍ତ୍ତ୍ୟ-କୁମ୍ଭୀପାକେଏହିରୂପେ ମାତା
ଚାଲିଗଲା କେତେ ମାସ,
ପାପ ପରିପାକେହେଲା ପାପଗର୍ଭ
ଲକ୍ଷଣ ମୋର ପ୍ରକାଶ ।
ଜଗତେ ଯା ଯୋଗୁଭାଗ୍ୟବତୀ ବୋଲି
ବୋଲନ୍ତି କୁଳ ଅଙ୍ଗନା,
ଅଭାଗିନୀ ଭାଗ୍ୟେସେ ହେଲା ଜନନୀ
ମହା ଘୋର ବିଡ଼ମ୍ବନା ।
ଏ ସମ୍ଭାଦ ଯହୁଁରଟିଲା ଶିବିରେ
ପିତୃଦତ୍ତ ଅପବାଦ,
ସତ୍ୟ ମଣି ଲୋକେମୁକ୍ତ କଣ୍ଠେ କଲେ 
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାବାଦ ।
ସମସ୍ତଙ୍କ ନେତ୍ରେଦୋଷୀ ହେଲି ମୁହିଁ,
ନୃପ କଲେ ଅପବିତ୍ର,
ଧନ୍ୟରେ ସଂସାରଧନ୍ୟ ଲୀଳା ତୋର
ଧନ୍ୟ ତୋ ଗତି ବିଚିତ୍ର ।
ଯଥାକାଳେ କାରାଗୃହେ ପ୍ରସବିଲା
ସୁତ ଦୁଷ୍କୃତ କାରିଣୀ, 
ଜାର ଅବୟବଦେଖିଲେ ନୃପତି
ସେ ପୁତ୍ରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ।
ଜାର ପାପଚିହ୍ନଘୋଡ଼ାଇବା ପାଇଁ
ଅନ୍ତରେ ହେଲେ ଚିନ୍ତିତ ।
ମହାପାପେ ମହାପାପ ସଂଗୋପନ
ସଂକଳ୍ପ ମନାସି ମନେ,
ଶିଶୁସଙ୍ଗେ ମୋତେ ଧଉଳି ପର୍ବତେ
ପଠାଇଦେଲେ ଗୋପନେ ।

ବିଶ୍ୱସ୍ତ ତାଙ୍କରଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥୋକେ
ସୈନିକ ଦେଇ ସଙ୍ଗତେ,
ପଠାଇଲେ ମୋତେସେହି ଶୈଳେମହା
ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟ ପଥେ ।
ତ‌ହିଁ ବାରିପୁର୍ଣ୍ଣସଚ୍ଛିଦ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ
କଳସ ମୋ କନ୍ଧେ ଦେଇ,
ନିଶାରେ ସୈନିକେକାନନେ ଭ୍ରମିଲେ
ଶିଶୁସଙ୍ଗେ ମୋତେ ନେଇ ।
ବାପୀ ଖୋଳା ହେବସେଯାଏଁ, ଯେ ଯାଏ
କଳସୁ ପଡ଼ିବ ନୀର, 
କରିଥିଲେ ରାଜାମୋହପାଇଁ ଏହି
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ ବିଧି ସ୍ଥିର ।
ନୀର ସରିଲାରୁଯଥାସ୍ଥାନେ ଚିହ୍ନ
ଯତନେ ଥୋଇ ସୈନିକେ,
ଘେନିଗଲେ ମୋତେଶିଶୁସଙ୍ଗେ ସେହି
ଧଉଳି ଶଇଳ ଶିଖେ ।
ପର୍ବତ ତାଳୁରେସୁରଭୀର ଶୁଷ୍କ
କୂପେ ବେନିଙ୍କି ପୁରାଇ,
କୂପ ମୁହଁଯାକଦେଲେ ସେ ନୃଶଂସେ
ବିଶାଳ ପାଷାଣେ ଛାଇ ।
କେହି ନ ଶୁଣିଲେଶିଶୁପାଇଁ ଯେତେ
ବିକଳେ କ‌ହିଲେ କାନ୍ଦି,
ଶିଶୁ ସଙ୍ଗେ ମା ଗୋଏହି ରୂପେ ମୋର
ଜୀବନ୍ତେ ହେଲା ସମାଧି ।
ଅବଳା ଅବଧ୍ୟବିଧି ହେଲା, ମାତା
ପରିଣତ ଏହି ଫଳେ,
ସ୍ୱଧର୍ମେ ପାପୀଏଧର୍ମ ଆଚରିଲେ
ସେ ଧର୍ମ ପାପକୁ ବଳେ ।
ପାପଠାରୁ ଆହାପାଷଣ୍ଡର ପୁଣ୍ୟ
ଶତଗୁଣେ ଭୟଙ୍କର,
ତିକ୍ତଠାରୁ ଯେହ୍ନେକଟୁ ଶତଗୁଣେ
ମାଧୁରୀ ନିମ୍ବଫଳର ।
ନ‌ଚାଇବା ପାଇଁସେ ଦାରୁଣ ହୁଃଖ
ଛବି ମୋ ନେତ୍ର ଅଗ୍ରତେ,
ବାଟ ବଣା ପ୍ରାୟେରବି ରଶ୍ମୀ କଣା
ଆସୁଥିଲା ଛିଦ୍ର ପଥେ ।
କେହି ନ ଶୁଣିଲେବାହୁନି ବାହୁନି
କଲି ମୁଁ ଯେତେ ବିଳାପ,
କୃପା ବ‌ହି ଆଶୁମୃତ୍ୟୁ ବିହିବାକୁ
ନ ଥିଲେ ସେ କୂପେ ସାପ ।
ସ୍ତନ୍ୟ ଦାନେ କେତେଦିନ ବଞ୍ଚାଇଲି
ତନୟର କ୍ଷୀଣ ପ୍ରାଣ,
ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ହୋଇଗଲା ଅଭାଗ୍ୟର 
ଜୀବନ୍ତ-ଦୀପ ନିର୍ବାଣ ।
ମୋତେ ଛାଡ଼ି ମୋରଆଗେ ପ୍ରାଣ ତାର
ଘେନିଗଲା ପ୍ରେତସାଇଁ,
ଜନନୀ ହୋଇ ମୁଁକାନ୍ଦିବାକୁ ମୋର
ମନ ତ ବଳିଲା ନାହିଁ ।
କି ଆଉ କାନ୍ଦିବିଶୁଖି ଯାଇଥିଲା
ନେତ୍ର-ଯୁଗେ ଅଶ୍ରୁଝର,
ଘୋର ଦୁଃଖେ ମନହେଉଥିଲା ମାଗୋ
କଠିନ ଯେହ୍ନେ ପଥର ।
ପୁଣି କେତେଦିନଗଲା ଅନଶନେ
ଅୟି ଦେବି ବିଶ୍ୱମ୍ଭରେ,
କେତେ ନ ଡାକିଲିଦ୍ୱିଧା ହୋଇ ମୋତେ
ଗ୍ରାସିବାକୁ ନିଜୋଦରେ ।
ଜିଣିଲା ଶୋକ‌କୁଜଠର ଯାତନା
ହୃଦୟ ହେଲା ଅସ୍ଥିର,
କେମନ୍ତେ କ‌ହିବିକିପାଁ ଦରାଣ୍ଡିଲି
ଶିଶୁର ସଢ଼ା ଶରୀର ।
ସୌଭାଗ୍ୟ ସମୟେକୌଶଲ୍ୟା ତୋହର
ଦେଖୁଥିଲେ ଭୋକୀ ଶୋଷୀ
ଖାଉଥିଲା କି ସେଅନ୍ନପାନ ଦାନେ
ଅତିଥି ଆଗେ ନ ତୋଷି ।

ସେ କୌଶଲ୍ୟା ଏବେଜଠର ଜ୍ୱାଳାରେ
ଓଟାରିଲା ଶିଶୁ ଶବ,
ବଳବାନ ଦୈବପକ୍ଷେ ମା ଗୋ,
କେଉଁ କଥା ଅସମ୍ଭବ ।
ପିତା ହୋଇ ସୁତାପ୍ରାଣ ଏହି ରୂପେ,
ନାଶିବାର ଅନଶନେ,
ମାତା ହୋଇ ମନବଳାଇବା ମୃତ
ତନୟ-ତନୁ-ଭୋଜନେ ।
ଦେଖିବାର ଥାଉତେଣିକି ଏହା କି
ଶୁଣିଥିଲୁ କର୍ଣ୍ଣେ କେବେ,
କେ କ‌ହିବ ଏହିଅମାନୁଷୀ କଥା
କେମନ୍ତେ ସ‌ହିଲେ ଦେବେ ?
ଦୟା ଅବତାରବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କର
ବିଶ୍ୱବନ୍ଦ୍ୟ ବିଧିମାନ,
ଅକ୍ଷୟ ଅକ୍ଷରେଯେଉଁ ଶୈଳଭାଲେ
ହେଉଅଛି ଦିପ୍ୟମାନ ।
ଦୟାବୀର ମୁନିଦ‌ଧୀଚି ପୟର
ପ୍ରକ୍ଷାଳନେ ପୂତନୀରା,
ବ‌ହେ ପାଦ ଯାରଦୟା ପ୍ରବାହିଣୀ
ସୁପ୍ରସନ୍ନା ସୁଗଭୀରା ।
ସେହି ସ୍ଥାନେ ଆହାହେଲା ମାତା ଏହି
କୃର ବିଧି ଆଚରଣ,
ସେହି ସ୍ଥଳେ କଲାଦୁଃଖେ ଅଭାଗିନୀ
ଭବ ବ୍ରତ ଉଦ୍‌ଯାପନ ।
ଉତ୍ତରାଶା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶିରୋଭୁଷା ଏହି
ତେଜଃପୁଞ୍ଜ ସପ୍ତ‌ଋଷି,
ଦିବ୍ୟଲୋକୁ ଦିବ୍ୟନେତରେ ଦେଖୁଥିଲେ
ଏ ଘଟଣା ଅମାନୁଷୀ ।
ଶତଗୁହା ମଧୁଚକ୍ରିତ ନିର୍ଝର
ସୁଶୀତଳ ଖଣ୍ଡାଚଳ,
ଚୂଳେ ବସି ମୋରଦୁଃଖ ଦେଖୁଥିଲେ
ପୂଣ୍ୟ ତିର୍ଥଙ୍କର ଦଳ ।
ଦେଖୁଥିଲା ପୁଣିଏକାମ୍ରେ ତ୍ରିଶୂଳ
ମନ୍ଦିର ଶିର ଲ‌ଲାମ,
ଅଙ୍ଗୁଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିଦେଖାଉଛି ଯେହୁ
ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଜନେ ନିତ୍ୟ ଧାମ ।
ଜାଣିଶୁଣି ପାଦଦେଇ ନ ଥିଲି ମୁଁ
କେଭେ ଅଧରମ ବାଟେ,
ଅଳ୍ପଦିନେ ମାତଃସଉଦା ମୋହର
ସରିଗଲା ଭବ ହାଟେ ।
ସେଥିଲାଗି ନାହିଁଦୁଃଖ ଲେଶ ମୋର
ପାଇଥିଲି ଯା ପ୍ରସାଦେ,
ଦେହ କାର୍ଯ୍ୟେ ତାରଛାର ଦେହ ମାଗୋ
ଦେଇଥିନ୍ତି ମହାହ୍ଲାଦେ ।
ଲୋଡ଼ା ହୋଇଥାନ୍ତାନରପିତ୍ତ ଯେବେ
ରାଜାଙ୍କ ଔଷଧ ଲାଗି,
ଘାତକ‌କୁ ବୁକୁଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତା
ସର୍ବ ଅଗ୍ରେ ଏ ଅଭାଗୀ ।
କେଉଁ ଶ୍ରେୟ ଲାଗିସେ ସୁଖରୁ ମୋତେ
ବଞ୍ଚିତ କଲେ ରାଜନ,
କେଉଁ ଶ୍ରେୟ ଲାଗିଦୁଃଖିନୀକେ ଦେଲେ
ଲୋକାତୀତ ଏ କଷଣ ।
ଦୁଃଖ କଥା ତୋତେନ କ‌ହି ହୃଦୟ
ଘାଣ୍ଟି ହେଉଥିଲା ଶୋକେ,
ସେଥିଲାଗି ନିଶାଯୋଗେ ଆସୁଥିଲି
ନିତି ନିତି ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକେ ।

ମାଗୁଛି ମେଲାଣିଯିବି ଫେରି ଏବେ
ରାବିଲାଣି ତାମ୍ରଚୂଡ଼,
ମହୋଦ‌ଧି ଊର୍ମିଭେଦି ଅବିଳମ୍ବେ
ଦିଶିବ ଉଷା ମହୁଡ଼ ।
ନୀଳାଚଳ ଧାମେପ୍ରତ୍ୟଷେ ମଙ୍ଗଳ
ଆଳତି ଦର୍ଶନ ପାଇଁ, 
ବିଶାଖା ତୋରଣମାର୍ଗେ ଶୁରଦଳେ
ଓହ୍ଲାଇବେ ଶଚୀସାଇଁ ।
ସୁରପତି ସଙ୍ଗେଆସିବେ ଆକାଶେ
ଶଚୀ ଆଦି ସୁରାଙ୍ଗନା,
ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଏକାଳେବୁଲିବାକୁ ପ୍ରେତ
ଯୋନିକି ଅଛଇ ମନା ।
ଯାଉଛି ମା' ମୋତେଯୁଗେ ଯୁଗେ ମିଳୁ
ତୋ ପରି ଜନନୀ ଭବେ,
ମୋ ପରି ଦୁଃଖିନୀସୁତା ଜାତ ପୁଣି
ନ ହେଉ ତୋର ଗରଭେ ।
ଏହା କ‌ହି ଛାୟାରୂପିଣୀ ସ‌ହସା
ମିଶିଗଲା ଅନ୍ଧକାରେ,
ହୃଦ-ଯନ୍ତ୍ରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟତନ୍ତ୍ରୀ ତୁଟିଲାରୁ
ବସିଲେ ରାଣୀ ଧରାରେ ।
ଭେକା କରିଦେଲାଦେବୀଙ୍କି ଭୀଷଣ
ଅଶ୍ରତପୂର୍ବ ଘଟଣା, 
ଫେରି ଆସିଲା ସେପାପର ସ୍ୱରୂପ
କଳି ନ ପାରେ କଳ୍ପନା ।
ଅକୂଳ ଅତଳବିସ୍ମୟ ଅର୍ଣ୍ଣବେ
ହୃଦୟ ଦେଲା ମଗନ,
ଅବସନ୍ନ-ଚିତ୍ତେଜଡ଼ ପ୍ରାୟେ ଦେବୀ
ରହିଲେ ବ‌ହୁତ କ୍ଷଣ ।
ସ‌ହସା ଶ୍ରବଣେପଶିଲା ମଙ୍ଗଳ
ଆଳତିର ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନୀ
ଆତ୍ମ ବିସ୍ମୃତିରୁସଚକିତେ ଉଠି
କ‌ହିଲେ ନୃପ ଘରଣୀ ।
ସତ୍ୟ ଅବା ମୁହିଁମଣୁଛି ନିଦ୍ରାରେ
ଦେଖି ଏ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଘୋର,
ନାହିଁ, ନାହିଁ, ଏହିଦିଶୁଛିଟି ସେହି
ମଣ୍ଡଳ ସମ୍ମୁଖେ ମୋର ।
ଉଭା ହୋଇ ଯହିଁକ‌ହିଲା ଦୁଃଖିନୀ
ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁଃଖ କାହାଣୀ,
ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ଲାଗିରହିଛି ଶ୍ରବଣେ
ଅମାନୁଷୀ ସେହି ବାଣୀ ।
ସତେ ଭବଲୀଲାସରିଛି ତୋର ମା
ହା ହା ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ,
ଏହା ଶୁଣିବାକୁଆଜିଯାଏ ମୁହିଁ
ଧରିଛି କି ଛାର ପ୍ରାଣ ?
ମାଆ ତୁ ପଶିଛୁସେ ଦେଶେ, ଯେ ଦେଶୁ
ବାହୁଡ଼ି ନ ଆସେ କେହି,
ସ୍ୱପ୍ନ ପ୍ରାୟେ ଆସିସ୍ୱପ୍ନ ପ୍ରାୟେ ଚାଲି
ଗଲୁ ମୋତେ ଦେଖା ଦେଇ ।
କମଳ କଳିକାସୁକୁମାର ତୋର
ତନୁ ହୋଇଅଛି ମାଟି,
କି କରିବି ଏହାକେମନ୍ତେ ସ‌ହିବି ?
ହୃଦ ତ ଯାଉଛି ଫାଟି ।
ଆହା ମନ ମୋରଡାକୁଥିଲା ଯାହା
ସେହି ତା ଘଟିଲା ଫଳେ,
ଅବଶେ ଏ ଶଶିକଳା ପଡ଼ିଗଲା
କିଳ୍‌ବିଷ ରାହୁ କବଳେ ।
ସଦା ମନେ ଶୁଚିପାପେ ଅଭିରୁଚି
କେବେ ତ ନ ଥିଲା ତାର,
ମାନସ ସରସୀବିହାରିଣୀ ହଂସୀ
କେବେ କି ଲୋଡ଼େ କାସାର ?
କି ବିଷମ କଥାଏ ସଂସାରେ କେହି
ଶୁଣି ନାହିଁ କେଉଁ କାଳେ,
ମାତା ହୋଇ ଏହାଶୁଣି ବର ଏକା
ଲେଖିଥିଲା ମୋର ଭାଲେ ।

ମୋର ସୁତା ଭାଗ୍ୟେଏହି ପିତା ହା ହା
ମୋହରି ଭାଗ୍ୟେ ଏ ପତି,
କେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତରପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ ଲାଗି
ବିହିଥିଲେ ପ୍ରଜାପତି ।
ରାଜରାଣୀ ବୋଲିଭାଗ୍ୟବତୀ ମୋରେ
ବୋଲନ୍ତି ଜଗତେ ପୁଣି,
ମୋହୋ ଭାଗ୍ୟେ ଈର୍ଷାବ‌ହିଦ‌ହି ହେବ
ଭବେ କେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ।
ହେ ବିଧାତା, ମର୍ତ୍ତ୍ୟଧାମେ ଜନ୍ମ ପୁଣି
ଲଭନ୍ତି ଏଡ଼େ ପାଷଣ୍ଡ,
ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ଲାଗିଏ ପୁଣି ଧରନ୍ତି
ଭୂମଣ୍ଡଳେ ରାଜଦଣ୍ଡ ।
ଜଗତେ ସତ୍କାରଲଭନ୍ତି ଏ ପୁଣି
ଧନେ ପ୍ରାଣେ ଜନେ ନାଶି,
ତୁମ୍ଭେ ପୁଣି ଦିଅଏହାଙ୍କର ପତ୍ରେ
ଅଜାଡ଼ି ସୌଭାଗ୍ୟରାଶି ।
ଦେବ ପଦ୍ମ‌ଭବଏହି ଭବ ଟିକି
ତୁମ୍ଭ ଶ୍ରୀହସ୍ତ ସର୍ଜନା ?
ଅହିପତି ଏହାସ‌ହିଲାଟି ମହୀ
ଭାରା ସଙ୍ଗେ ତୁମ୍ଭ ଫଣା ?
ଆହେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳତ୍ରିଶୂଳ ତୁମ୍ଭର
ରଖିଲ ନାହିଁ ସମ୍ଭରି ?
ରକ୍ରଧର, ତୁମ୍ଭଅସ୍ତ୍ରାଗାରେ ବଜ୍ର
ଅସ୍ତ୍ର କି ଗଲାଣି ସରି ।
ହେ ଧର୍ମ ଏ ଭବେଧାର୍ମିକର ତୁମେ
ଅଟ ପରା ବଜ୍ର ସେହ୍ନା ?
କେଉଁ ଦୋଷେ ମୋରକୌଶଲ୍ୟାର ଦୁଃଖ
ଛାମୁରେ ନ ହେଲା ଘେନା ।
ସର୍ବ ସାକ୍ଷୀରୂପେହେ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର
ଭ୍ରମୁଛ ତ ବ୍ୟୋମ‌ପଥେ,
ଏ ପାପର ଛାଇପଡ଼ି ନ ଥିଲା କି
ତୁମ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରଥେ ?
ମୋର ସୁତା ଭାଗ୍ୟେଏହି ପିତା ହା ହା
ମୋହରି ଭାଗ୍ୟେ ଏ ପତି,
କେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତରପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ ଲାଗି
ବିହିଥିଲେ ପ୍ରଜାପତି ।
ରାଜରାଣୀ ବୋଲିଭାଗ୍ୟବତୀ ମୋରେ
ବୋଲନ୍ତି ଜଗତେ ପୁଣି,
ମୋହୋ ଭାଗ୍ୟେ ଈର୍ଷାବ‌ହିଦ‌ହି ହେବ
ଭବେ କେଉଁ ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ ।
ହେ ବିଧାତା, ମର୍ତ୍ତ୍ୟଧାମେ ଜନ୍ମ ପୁଣି
ଲଭନ୍ତି ଏଡ଼େ ପାଷଣ୍ଡ,
ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ଲାଗିଏ ପୁଣି ଧରନ୍ତି
ଭୂମଣ୍ଡଳେ ରାଜଦଣ୍ଡ ।
ଜଗତେ ସତ୍କାରଲଭନ୍ତି ଏ ପୁଣି
ଧନେ ପ୍ରାଣେ ଜନେ ନାଶି,
ତୁମ୍ଭେ ପୁଣି ଦିଅଏହାଙ୍କର ପତ୍ରେ
ଅଜାଡ଼ି ସୌଭାଗ୍ୟରାଶି ।
ଦେବ ପଦ୍ମ‌ଭବଏହି ଭବ ଟିକି
ତୁମ୍ଭ ଶ୍ରୀହସ୍ତ ସର୍ଜନା ?
ଅହିପତି ଏହାସ‌ହିଲାଟି ମହୀ
ଭାରା ସଙ୍ଗେ ତୁମ୍ଭ ଫଣା ?
ଆହେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳତ୍ରିଶୂଳ ତୁମ୍ଭର
ରଖିଲ ନାହିଁ ସମ୍ଭରି ?
ରକ୍ରଧର, ତୁମ୍ଭଅସ୍ତ୍ରାଗାରେ ବଜ୍ର
ଅସ୍ତ୍ର କି ଗଲାଣି ସରି ।
ହେ ଧର୍ମ ଏ ଭବେଧାର୍ମିକର ତୁମେ
ଅଟ ପରା ବଜ୍ର ସେହ୍ନା ?
କେଉଁ ଦୋଷେ ମୋରକୌଶଲ୍ୟାର ଦୁଃଖ
ଛାମୁରେ ନ ହେଲା ଘେନା ।
ସର୍ବ ସାକ୍ଷୀରୂପେହେ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ର
ଭ୍ରମୁଛ ତ ବ୍ୟୋମ‌ପଥେ,
ଏ ପାପର ଛାଇପଡ଼ି ନ ଥିଲା କି
ତୁମ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ରଥେ ?
ଅଥବା କରୁଛିଛାମୁରେ ତୁମ୍ଭର
ବୃଥା ମୁହିଁ ଏ ବିଳାପ,
ତୁମ୍ଭ କ୍ଷୋଭ ଜାତକରି ନ ପାରଇ
ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକ ପାପତାପ ।
ଆରତ ଭଞ୍ଜନବାନାଟି ତୁମରି
ଆହେ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ,
ଆତୁର ଗୁହାରିଶୁଣିବାକୁ ନାଥ
ଡେରିଥାଅ ଟିକି କାନ ?
ରାଜା ପରେ ରାଜାରାକରାକେଶ୍ୱର
ବିଶ୍ୱେ ତୁମ୍ଭେ ମହାବାହୁ,
ତୁମ୍ଭ ହସ୍ତେ ଚକ୍ରଥାଉଁ ଏ ଚନ୍ଦ୍ରମା
ଗ୍ରାସିଲା ଏ ପାପ ରାହୁ ।
ଆରତର ମାତ୍ରାକେତେ ହେଲେ ନାଥ
ଟଳେ କୃପା ସିଂହାସନ ?
ସଂଶୟ ଫେଡ଼ିବାପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ହେଉ
ଶ୍ରୀମୁଖୁ ପ୍ରିତିବଚନ ।
ଭୁଭାର ହରଣଲାଗି ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ହୁଅ ପ୍ରଭୁ ଅବତାର,
ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାପାଇଁଆଉ କେତେ ଅଛି
ଅବନୀର ପାପଭାର ?
ଏହା କ‌ହୁଁ କ‌ହୁଁଶୋକାବେଗେ ରୁଦ୍ଧ
ହୋଇଗଲା କଣ୍ଠ ସ୍ୱର,
କୋପେ ନେତ୍ରୁ ଅଗ୍ନିକଣା ନିଃସରିଲା
ସ୍ଫୁରିଲା ରଙ୍ଗ ଅଧର ।
ରତନ ହଜାଇଭୁଜଙ୍ଗୀ ଯେସନ
ଶ୍ୱାସୁଥାଇ ଘନ ଘନ,
କୋପ-ଧାରା ପ୍ରାଏଦେବୀଙ୍କ ନାସାରୁ
ବ‌ହିଲା ଖର ପବନ ।
କଷ୍ଟେ ମନସ୍ୱିନୀଉତ୍ତରଳ କ୍ରୋଧ
ରୋଧିଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ-ରଜ୍ଜୁରେ,
ନିଶାନ୍ତ ଅନ୍ଧାରେମୃଦୁ ପାଦଚାରେ
ଫେରିଗଲେ ହଂସପୁରେ ।

ଫିଟାଇଲେ ପ୍ରାଚୀତୋତ୍ତଣ ଅରୁଣ
ବରଣା ଉଷା ସୁନ୍ଦରୀ,
ପୂର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରବିସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରଥ ଚକ୍ର
କାଟିଲା ସିନ୍ଧୁ ଲହରୀ ।
ସବିତା ବିହୁନେଥିଲା ପ୍ରାଚୀ ବାଳୀ
ବିରହ ଦୁଃଖେ ବିଧୁରା,
ସମାଗମେ ଏବେଗଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦରୀର
ଫିଟିଲା ଲାଜ ସିନ୍ଦୁରା,
ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟାରଅଭିନବ ରାଗେ
ରଞ୍ଜିତ ହୋଇ ସତ୍ତ୍ୱର, 
ବେଳାରେ ପନ୍ଧିଲେବାଲିସ୍ତୁପେ ଅବା
ବନ୍ଧୁଲି-ପୁଷ୍ପ‌-ଶେଖର ।
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଚକ୍ରବାଳ ରେଖା ଲଙ୍ଘି
ସ୍ଫୁରିଲା ବାଳ କିରଣ, 
ଚକ୍ର-ନାଭି-ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେଅର ରେଖାବଳୀ
ପରାଏ ଦିଶି ଶୋଭନ ।
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ-ଶଳ୍କପୁଞ୍ଜପରାୟେ ପ୍ରଳୟ
ମୀନ-ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର,
ଧପ ଧପ ହୋଇପ୍ରାଚୀ ମୂଳେ ଝଳେ
ଊର୍ମିମାଳୀ ରତ୍ନାକର ।
ଅବା ସିନ୍ଧୁଶାୟୀଶ୍ରୀପତି-ସମ୍ମୁଖେ
ଆବରି ସମୁଦ୍ର ଫଣା,
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କାଶବୈନତେୟ ଝାଡ଼େ
ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରି ଡେଣା ।
ଖୁରାରୁ ଚଷକଝଟତି ଅଲଗା
ହୋଇଗଲେ ଯଥା ଦିଶେ,
ସେହିପରି ରବିନୀର ଶ‌ଯ୍ୟା ତେଜି
ଉଠିଲେ ନଭେ ନିମିଷେ ।
ସାଗର ଗରଭୁକି ଅବା ଉଦୟ
ଆଲୋକେ ଝଲକାନନା,
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳେସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳସେ
ତୋଳୁଛନ୍ତି ଦିଗଙ୍ଗନା ।
ରାତ୍ରେ ଶୀତ ବାତେସମଗରା ଦ‌ହୁ
ପ୍ରସୂତ ହୋଇ କୁହୁଡ଼ି, 
ମଳୟ ସମୀରେରବି-କରେ-ଗଲା
ଦିଗ ଦିଗନ୍ତରେ ଉଡ଼ି ।
ସମଗରା ପଦ୍ମବନେ କମଳିନୀ
ନୟନୁଁ ହିମ ଲୋତକ, 
ସରାଗେ ପୋଛିଲେନିଜ କରେ ଦେବ
ମିହିର ବିଶ୍ୱ-ଦୋତକ ।
ଖେଳିଲେ ସମୀରସମଗରା ବକ୍ଷେ
ଚଟୁଳ ଶଫରୀ-କାଳ,
ରବିଙ୍କି ଦେଖିବାପାଇଁ ସମଗରା
ଫେଡ଼ିଲେ କି ନେତ୍ରମାଳ ।
କ୍ରମେ ବାଳାତପଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରେ ରଞ୍ଜିଲା
ସୌଧମାଳା ,
ଗୌରୀ ଗୁରୁ ଶ୍ୱେତଶୃଙ୍ଗୁ ଝରିଲା କି
ଗୈରିକ ଧାରା ପ୍ରପାତ ।
ଫଗୁମୟ ଦାଣ୍ଡେଧ୍ୱଜମୟ ନଭେ
କୁସୁମମୟ ଆରାମେ, 
ବାରି ହେଉନାହିଁପୁନରୁକ୍ତି ଦୋଷ
ବାଳାତପ କ୍ଷେତ୍ର ଧାମେ ।
ବ‌ହୁଦିବନ ପରେଆଜ ମହାରାଜ
ବିଜେ ହେବେ ନିଜ ପୁରେ
ନବ-ସୁଖ ରବିଆଜ ଉଇଁ ଦୁଃଖ
ତମକୁ ତଡ଼ିବେ ଦୂରେ ।

ରାଜ ଦରଶନପୂଣ୍ୟ ଲଭିବାକୁ
ଉତ୍ସୁକ ଆଜ ସକଳେ,
ପ୍ରାତେ ଜନସ୍ରୋତଜନପଦୁ ତେଣୁ
ବ‌ହୁଅଛି ନୀଳାଚଳେ ।
ଯାର ଯେତେ ଥିଲାପରିଚ୍ଛଦ, ପୁଣି
ଯାର ଯେତେ ଅଳଙ୍କାର,
ବ‌ହିଦିନ ପରେପଦାକୁ ସେ ସବୁ
ହୋଇଛି ଆଜ ବାହାର ।
ନାଗରୀଙ୍କ ବେଶଭୁଷାରେ ନୟନ
ମଜ୍ଜୁଅଛି କୁତୁହଳେ,
ଶାରଦ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତଶୋଭା ଖେଳଇ କି
ଅବତରି ଧରାତଳେ ।
ଠିକରି ପଡ଼ୁଛିଠାବେ ଠାବେ ନେତ୍ର
ହେରି ଏ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହାଟ,
ହୃଦୟେ ପଶିବାପାଇଁ ସେ ସୁଷମା
ଭାଙ୍ଗୁଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ କବାଟ ।
ଦାଣ୍ଡେ ନିଜ ନିଜବିପଣି ମଣ୍ଡନେ
ବ୍ୟାପୃତ ଆଜ ବଣିକେ,
ରଥ୍ୟ ସଂସ୍କରଣତୋରଣ ଗଠନେ
ବ୍ୟାପୃତ ଯେତେ  ।
ବେହରଣ ଲାଗିଦେଉଳ ସମ୍ମୁଖେ
ହେଉଛି ମଞ୍ଚ ରଚନା,
ସରଣୀର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେଲମ୍ବିତ ହେଉଛି
ସପୁଷ୍ପ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣା ।
ପ୍ରତିଦ୍ୱାରେ ପୁଷ୍ପଦାମ ବିଲମ୍ବିତ
କଦଳୀ ତରୁ ରୋପିତ,
ପ୍ରତି ଦେହଳୀରେବେନିପାଶେ ହେଲା
ପୂର୍ଣ୍ଣ-କୁମ୍ଭ ସଂସ୍ଥାପିତ ।
ବଡ଼ଦାଣ୍ଡଠାରୁବେଳାତଟେ ଯହିଁ
ବିରାଜନ୍ତି ମହାବୀର,
ସଙ୍ଗୀ ରାଜାଙ୍କରବାସ ପାଇଁ ହେଲା
ପ୍ରୋଥିତ ପଟ ମନ୍ଦିର ।
ଏହା ପରେ ପୁଣିଲାଗିଛି ନ‌ଗରେ
ସ୍ଥଳେ ସ୍ଥଳେ ଦୋଳ‌ଯାତ୍ରା,
କଳାରୂପେ ଯାହାଚଳୁଥିଲା ଏବେ
ଭଜିଛି ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣମାତ୍ରା ।
ମହାହର୍ଷଭରେଉନ୍ନତ୍ତ ସରବେ
ସ୍ଥବିର ଯୁବା ବାଳକ,
ମର୍ତ୍ତ୍ୟ-ବଇକୁଣ୍ଠନାମ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର
ହୋଇଛି କାର୍ଯ୍ୟେ ସାର୍ଥକ ।
ରବିଙ୍କି ଅନାଇବୃନ୍ତେ ଯେହ୍ନେ ଉଷା
ଉଚ୍ଛ୍ୱାସେ ଫୁଲ୍ଲ ରାଜୀବ,
ରାଜ ଆଗମନବେଳକୁ ଅନାଇ
ସମସ୍ତେ ଆଜ ଉଦ୍‌ଗ୍ରୀବ ।
ଛଅଘଡ଼ି ଦିନଉଦ୍ୟାନେ ରଟିଲା
କୁରରୀ କଣ୍ଠ ଘଟିକା,
ପୁରେ ପ୍ରବେଶିଲାସାଦିଦଳେ ବୃତ
ଦ୍ୱିରଦ ଦନ୍ତ ଶିବିକା
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତାରକିତରଙ୍ଗବେଳେ ବାସେ
ଆବୃତ ଶିବିକା ଶିର,
ଚକ୍ରାକାରେ ଚଉପାଶେ ବେଢ଼ିଅଛି
ପ୍ରହରୀ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାଚୀର ।
ବଡ଼ଦାଣ୍ଡେ ରୁଣ୍ଡଅସଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶକ
ସିନ୍ଧୁଭେଦି ଅନାୟାସେ,
ପ୍ରବେଶିଲା ଯାଇସତ୍ୱରେ ଶିବିକା
ନବର ତୋରଣ ପାଶେ ।
ରତ୍ଞ୍ଚିରା ତୀରେବିରାଜନ୍ତି ଆଜ
ବୀର ରତ୍ନପୁର ଜେତା,

ବିଜେ ହେବ ପୁରେପ୍ରଦୋଷେ ବାରତା
କ‌ହିଲା ପ୍ରହରୀ ନେତା ।
ନିଜ ସୀମା ଜାଣିପ୍ରହରୀ ସୈନିକେ
ରହିଲେ ପୁର ବାହାରେ,
ଶିବିକାକୁ ଘେନିପଶିଲେ ବାହକେ
ରାଣୀହଂସ ଦ୍ୱାରେ ।
ମହାଦେବୀ ସଙ୍ଗେମହିଷୀଏ ଆସି
ଉଭା ହେଲେ ସେ ପ୍ରାଙ୍ଗଣେ,
ଆଚମ୍ବିତେ ଅବାନବ ଆମ୍ବୋଜିନୀ
ଫୁଟିଗଲା ପଦ୍ମ‌ବନେ ।
ଶିବିକାରୁ ତ‌ହୁଁଡଓହ୍ଲାଇଲେ ରତ୍ନ
ପୁର-ଜେମା ରତ୍ନହାରା, 
ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘୁ ଅବାଉଇଁ ବାହାରରିଲା
ବିହାୟସେ କାବ୍ୟତାରା ।
କାବ୍ୟ-ତାରା-ପାଶେଆନ ତାରା ଯେହ୍ନେ
ଦିଶନ୍ତି ନଭେ ନିଷ୍ପ୍ରଭ, 
ରାଜ ଅବରୋଧରୂପ ଅଭିମାନ
ସେ ରୂପେ ହେଲା ଖରବ ।
କେତେ ସୁକୁମାରବପୁ, ସତେ ଅବା
ବଉଳି ଯିବ ପରଶେ, 
ହସ୍ତ ନ ଲଗାଇଗଢ଼ିଲେ କି ବିହି
କେବଳ ଚିନ୍ତି ମାନସେ ।
ଉପମାର ପ୍ରତିଉପମା ରୂପସୀ
ବିଭୁଷଣ ଭୂଷଣର,
ବୃଥା ଶ୍ରମ ସିନାଏ ଥାଉଁ ବ‌ହିବା
ଫୁଲ ଶର ମଦନର ।
ଯହିଁ ଯା ଶୋଭିବସେହି ତା ବିଧାତା
ଖଞ୍ଜିଛନ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନେ,
ରସାଣିଛି ପୁଣଶୋକେ ସେ ମୂରତି
ମଧୁର-ସ୍ନିଗଧ-ରସାଣେ ।
ମ୍ରିୟମ୍ରାଣ ଆହାଅମ୍ବୁରାଶି ତଳେ
କିବା ବିମ୍ବାଧରା ରମା,
ଅଥବା ବ‌ହୁଳପକ୍ଷେ ପ୍ରାଚୀ-ମୂଳେ
ହିମାଂଶୁ କଳା କରମା ।
ବନେ ନିର୍ବାସିତାସୀତା ଅବା ରାମ
ହୃଦୟ-ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା-ରୁପିଣୀ,
ହିମାଚଳେ କାମ‌ବିୟୋଗ ବିଧୁରା
କିମ୍ବା କାମ-ସୀମନ୍ତିନୀ ।
କାଳିନ୍ଦୀ ପୁଳିନେଶ୍ୟାମ ବିରହିଣୀ
ଅବା ବୃଷଭାନୁ‌-ସୂତା,
ଅବା ନବ ରମାକରୁଣା ସମୁଦ୍ର
ମନ୍ଥନରୁ ସମୁଭୂତା ।
ଚାରୁ ଅଙ୍ଗ-ଯଷ୍ଟିସରଳ ସୁଢଳ
ଯେସନେ ଶାଲ ବଲ୍ଲରୀ,
ବିଜୁଳିରେ ଘନପରି ଜଡ଼ିଅଛି
ରତ୍ନଶାଢ଼ୀ ନିଳାମ୍ବରୀ ।
କୁମୁଦେ କୌମୁଦୀଲାସ୍ୟ-ହାସ୍ୟ-ଆସ୍ୟ
ମଣ୍ଡଳୁ ଯାଇଛି ଲୁଚି,
ଜମ୍ବୁନ‌ଦ ବର୍ଣ୍ଣେବୋଳିଅଛି ଆହା
ଶୋକ କମ୍ବୁବର ରୁଚି ।
କ୍ଷମା କ୍ଷୀଣ ଗୌରକପୋଳ ଫଳକ
ଭଜିଅଛି ପାଣ୍ଡୁରତା,
ତ‌ହିଁ ଜଡ଼ିଅଛିଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତେ ନୀଳ
ବିଳୋଳ ଅଳକ ଲତା ।
 ନେତ୍ରନୀଳୋତ୍ପଳ-ଯୁଗ
ରୋଦନ ଯୋଗୁ ଲୋହିତ,
ଉଷ୍ଣ‌ଶ୍ୱାସାନନିଳେଚାରୁ ବିମ୍ବାଧର
ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣେ ବିଭାସିତ ।
ନୀଳ ପକ୍ଷ୍ମମାଳେଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଝଳେ
ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁକ୍ତାଫଳ ଜିଣି, 
ଦିବୁଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣଭବତଳେ ଅବା
କରୁଣା କି ଶରୀରିଣୀ ।
ଦେଖି ବରାଙ୍ଗୀରନୀଳାମ୍ବର ଶୋଭା
ସୁଚାରୁ ଅଙ୍ଗ ଲତିକା,
ସ୍ମରିଲେ ରାଣୀଏପରିଚିତ ନୀଳ
ସିନ୍ଧୁ ହିଲ୍ଲୋଳ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ।

ଦେବୀ ପାଦ ଧରିକାନ୍ଦିଲା ସୁନ୍ଦରୀ
ଲୋଟାଇ ଭୂମେ ବକ୍ଷୋଜ,
ତ୍ୱିଷାମ୍ପତି-ଦୂତୀଉଷାପଦେ ଯେହ୍ନେ
ଶିଶିର ସିକ୍ତ ସରୋଜ ।
ଗଦଗଦ ଭାଷେକ‌ହଇ, 'ଦେବୀ ଗୋ,
ମୁହିଁ ଭାଗ୍ୟହୀନା ଅତି,
ଜଗତେ ସୁଭାଗୀମହିଳା ମଣ୍ଡଳେ
ତୁମ୍ଭେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ।
ଦଗ୍‌ଧ ମୁଖୁ ମୋରଲୁହ ପୋଛିବାକୁ
କେହି ନାହିଁ ନର କୁଳେ,
ଆଶ୍ରାହୀନା ହୋଇଅଭାଗିନୀ ମୁହିଁ
ଭାସୁଛି ସିନା ଆକୁଳେ ।
କୁକ୍ଷଣେ ଜନନୀଜଠରୁ ମହୀରେ
ପଡ଼ି ମୁହିଁ ଅଲକ୍ଷଣୀ
ସୁଖୋଚିତ ପିତାମାତାଙ୍କର ହେଲି
ଯେତେ ଅନର୍ଥର ଖଣି ।
ସର୍ବ ସୁଖ ପାତ୍ରୀହୋଇ ବଢ଼ିଥିଲ
ଅତୁଳ ସ୍ନେହେ ପିତାର,
ସେ ଋଣ ଶୁଭଲିହୋଇ ରାଜାଙ୍କର
ଜୀବନ ତରୁ କୁଠାର ।
ରାଜସୁତା ହୋଇଲ‌ଲାଟେ ମୋହର
ଲେଖାଥିଲା ଏ ଦୁର୍ଗତି,
କେଉଁ ଭିକାରୁଣୀହେବ ଦେବି ଏବେ
ମୋର ଭାଗ୍ୟେ ସ୍ପୃହାବତୀ ?
ବିପଦ ଅନ୍ଧାରେଭବ ମରୁଭୂମେ
ଭ୍ରମି ହୋଇଅଛି ବଣା,
ସୁଖେ ବଢ଼ି ଦୁଃଖଭାଗୀ ହେବାଠାରୁ
କିବା ଅଛି ବିଡ଼ମ୍ବନା ।
ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇହେ ଦେବୀ, ଦାରୁଣ
ବିଷାଦର ସ୍ରୋତ-ଚୟେ,
ଦୁଃଖ ଜଳେ ଭାସିଲାଗିଲି ଆସି ମୁଁ
ତୁମ୍ଭରିଚରଣାଶ୍ରୟେ ।
ଆତୁର ତାରିବାପାଇଁ ଦେଇଛନ୍ତି
ତୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଶକତି,
ତୁମ୍ଭ ଦରଶନଆଶାରେ ଏ ପିଣ୍ଡ
ଏ ପ୍ରାଣ ଥିଲା ବରତି ।
ମାତୃ ପିତୃହୀନାଅନାଥା ବାଳିକା
ଶରଣ ମାଗେ ବିକଳେ,
ଶରଣ ସମ୍ଭାଳଦୁଃଖୀ ଝିଅକୁ ମା
ରଖ ଶ୍ରୀଚରଣ ତଳେ ।
କରୁଣ୍ୟ ପ୍ରତିମାଅନ୍ନପୁର୍ଣ୍ଣା ଚାରୁ
ବଦନ ଇନ୍ଦୁ ମାଧୁରୀ, 
ଦେଖି ସମ‌ବେତରାଣୀଙ୍କର ଗଲା
ଲୋତକ ଲୋଚନେ ପୁରି ।
ଶାନ୍ତ୍ୱନା ବଚନେମହାଦେବୀ ତାକୁ
ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ ସତ୍ତ୍ୱରେ, 
ନିଜ ଚଉଁରିକିନେଇଗଲେ ତାର
ହସ୍ତଧରି ମହାଦରେ ।
ଯିବାବେଳେ ବେନିସୁନ୍ଦରୀର ଶୋଭା
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଯୋଗେ ବିଳସୁଁ,
ଦିଶୁଥଲା ଯେହ୍ନେଉଇଁଛି ଭୁତଳେ
ଯୁଗ୍ମତାରା ପୁନର୍ବସୁ ।
ବସନ୍ତ ଆକାଶକେନ୍ଦ୍ରେ ବିରାଜିଲେ
ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରାଜା,
ମନ୍ଦ୍ରନାଦେ ବଡ଼ଦେଉଳେ ବାଜିଲା
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଧୂପର ବାଜା ।
ପ୍ରଭାକର-କରଖରତର ହୋଇ
ଉତ୍ତାପେ ତାପିଲା ମହୀ,
ତରୁ ତଳେ ଆର୍ଦ୍ରମନ୍ଦାରେ ପ୍ରାଙ୍ଗଣେ
ବସିଲା ଯାଇ ବରହୀ ।
ପିଞ୍ଜରୁ ଶାରିକା'କଳ' 'କଳ' ହୋଇ
ରାବିଲା ଉଚ୍ଚେ ସଘନେ,
ଉଦ୍ୟାନ ମୃଗୀଏବିଶ୍ରାମ ଭଜିଲେ
ଶୀତଳ ପୁନ୍ନାଗ ବନେ ।

କଷ୍ଟେ ଦିନ କୃତ୍ୟବିହି ମହାଦେବୀ
ଦୁଃଖ ଭାର ବ‌ହି ବକ୍ଷେ, 
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ସଙ୍ଗେଏକାକିନୀ ଯାଇ
ବସିଲେ ନିଭୃତ କକ୍ଷେ ।
ବାଳାପ୍ରତି ପକ୍ଷପାତ ହୋଇଥିଲା
ସ୍ୱଭବେ ଦେବୀଙ୍କ ଚିତ୍ତ, 
ଦୁଃଖୀକି ପାଇଲେଯେ ସୁଖ ଦୁଃଖୀର
ସୁଖୀ ସେ ସୁଖ ବଞ୍ଚିତ ।
ପୁଛିଲେ ପାର୍ବତୀସ୍ନେହମୟ ଭାଷେ
ଆଶ୍ୱାସି ମନ ବାଳାର,
କ‌ହ ଚାରୁଶୀଳାମୂଳରୁ ଯେତେକ
ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ସମାଚାର ।
ଏତେ କାଳ ଦୁର୍ଗରତ୍ନପୁର ପତି
ସମ୍ଭାଳି ବଳେ କୌଶଳେ।
କି ବିପାକେ ପୁଣିନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଲେ
ଆହୁତି ଆହବାନଳେ ।
କି କୌଶଳ ରାଏଆଣିଲେ ଏ ପୁରେ
ରତ୍ନପୁର ରତ୍ନୋତ୍ତମା, 
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣନଳିନୀ, ରୂପର
ଅମଳ ନବ ଚନ୍ଦ୍ରମା ।
ମହାଦେବୀ ମୁଖୁଏହିରୂପେ ଶୁଣି
ନିଜ ରୂପ ଶ୍ଳାଘା ଗିର,
ଗଣ୍ଡେ ଅଧରୋଷ୍ଠେଲାଜ ପାଟଳିମା
ଫୁଟିଲା ବିମ୍ବାଧରୀର ।
କମ୍ୱିକଣ୍ଠି ବାଷ୍ପରୁଦ୍ଧ କଣ୍ଠେ କ‌ହେ
କରେ ନେତ୍ର୍‌ଯୁଗ ମଳି,
ଧିକ ଏ ରୂପକୁଏହି ସିନା ଦେବୀ
ଭିଆଇଲା ଯେତେ କଳି ।
ଏହାପାଇଁ ରତ୍ନପୁର ରାଜଧାନୀ
ଭଜିଲା କାଳ ଗରଭ,
ଏହା ପାଇଁ କେତେମହାପ୍ରାଣୀ ହେଲେ
ଆହବାନଳେ ଶଳଭ । 
ଏହା ପାଇଁ ସେହିହାସ୍ୟମୟୀ ପୁରୀ
ହେଲାଟି ମହାଶ୍ମଶାନ,
ଏହା ପାଇଁ ସେହିତନୁଜା ବତ୍ସଳ
ରାଜା ହରାଇଲେ ପ୍ରାଣ ।
ହା ହାରେ ଦଇବସେ ପିତାକୁ ନେଇ
ରଖିଲୁ ମୋତେ ଜିଆଇ,
ଏଡ଼େ ଦୁଃଖେ ଏହିକଠିନ ପରାଣ
ପିଣ୍ଡୁ ବାହାରିଲା ନାହିଁ ।
ଏହା ବୋଲି ବାଳାଭୂତଳେ ପଡ଼ିଲା
ଛିନ୍ନ ତାର ବୀଣା ପରି, 
ସମ ଦୁଃଖେ ଦୁଃଖୀପାର୍ବତୀ ବାଳାକୁ
ନେଲେ ନିଜ କୋଳେ ଧରି ।
ଉତ୍ତରଳ ଶୋକଝଟତି ବୁଡ଼ାଇ
ଦେଲା ଯୁବତୀର ଧୂତି,
ପ୍ରିୟ ସଖୀ ପ୍ରାୟେମୂର୍ଚ୍ଚା ଆଣିଦେଲା
ଶୋକର କ୍ଷଣେ ବିସ୍ମୃତି ।
ସୁନ୍ଦରୀର ଚାରୁବଦନ ସରୋଜେ
ଶୀତଳ ସଳିଳେ ସିଞ୍ଚି, 
ଚେତା କରାଇଲେଯତନେ ମହିଷୀ
ରତନେ ପଣତେ ବିଞ୍ଚି ।
ବୋଇଲେ ସେ କଥାକ‌ହିବାକୁ ଯେବେ
ହୃଦ ହେଉଅଛି ଘାରି, 
ତୁନି ହ, ସେ କଥାଶୁଣିବାକୁ ମନ
ବଳୁନାହିଁ ସୁକୁମାରି ।
ବୀଣା ଜିଣା ସ୍ୱରେକ‌ହେ ଜେମା ଆହା
ଏ ସ୍ନେହ ପାଇବି କାହୁଁ ?
ତୁମ୍ଭଠାରେ ଦୁଃଖନ କ‌ହିବି ତେବେ
କ‌ହିବି କାହାକୁ ଆଉ ?
ଭବ ମରୁସ୍ଥଳେଦୟାମୟୀ ତୁମେ
ଶୀତଳ ବାରି ନିର୍ଝର,
ତରଳ ହେବାକୁ ଜାଣେ ପରଦୁଃଖେ
କୋମଳ ତୁମ୍ଭ ଅନ୍ତର ।

ଦେବି ଗୋ, ପ୍ରାବୃଟେତଟିନୀ ଯେସନେ
ନ ପାରେ ବାରି ସମ୍ଭାଳି,
ଅସମ୍ଭାଳେ ହୃଦୁତାର ପ୍ରବାହକୁ
ବେନି କୂଳେ ଦିଏ ଢାଳି ।
ଦୁଃଖୀ ସେହିପରିହୃଦେ ଯେବେ ତାର
ବଳିପଡ଼େ ହୃଦ ବ୍ୟଥା,
ସମ-ଦୁଃଖୀ ଜନେହୃଦୟ ଫିଟାଇ
କ‌ହେ ନିଜ ଦୁଃଖ କଥା ।
କରୁଣା ବିହୁନେଦୁଃଖୀକି ମୁଖର
କରଇ ଆବର କିଏ,
ତୋ ପରି କରୁଣାମୟୀ ଭବେ ସିନା
କୋଟିରେ ମିଳେ ଗୋଟିଏ ।
ଦିନ‌ଯାକ ଜଳିଚଣ୍ଡ ଅଂଶୁମାଳି
ପ୍ରଚଣ୍ଡ କର ହୁତାଶେ
କୁମୁଦିନୀ ହୃଦଫେଡ଼େ ବିଶ୍ୱବନ୍ଦ୍ୟ
ଚନ୍ଦ୍ରିକା ସୁନ୍ଦରୀ ପାଶେ ।
ଏ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭବେମହାଦବି, ତୋତେ
ଦୟାର ମୂରତି ଜାଣି,
ଶ୍ରୀପଦେ ଏ ଦୀନାଅନାଥା ତେସନେ
କ‌ହିବ ଦୁଃଖ କାହାଣୀ ।
ଦୟାମୟି ତୋରଚରଣ ସରୋଜ
ଦୁଃଖୀର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳୀ,
ଦୟା ଏକା ସିନାସ‌ହିପାରେ ଦେବି
ଦୁଃଖର ଯେତେକ ଅଳୀ ।
ଅବଧାନ ହେଉଛାମୁରେ ଆରତି
କରୁଛି ଦୁଃଖୀ ଗୋଚର,
ତୁମ୍ଭେ ଯେବେ ଦୁଃଖନ ଶୁଣିବ ଦେବି
ଶୁଣିବ କିଏ ଆବର ?
ଏକମାତ୍ର ମୁହିଁଅଟଇ ସନ୍ତ‌ତି
ରତ୍ନପୁର ପତିଙ୍କର, 
ଜନ୍ମ ଦେଇ ଜନ୍ମଦିନେ ମାତା ମୋତେ
ଛାଡ଼ିଗଲେ ଲୋକାନ୍ତର ।
ଜନ୍ମକାଳୁ ମୁହିଁଏହିରୂପେ ଦେବି
ହୋଇଣ ଥିଲି ଅନାଥା,
ମାତୃ ସ୍ନେହମୟପିତାମୋର ପକ୍ଷେ
ସେହି ହେଲେ ପିତାମାତା ।
ଭବେ ପିତୃସ୍ନେହମହିମାକୁ ଅବା
କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥିତ,
ବିଧି କଲେ ମୋରଜନ୍ମଦିନୁ ମୋତେ
ଜନନୀ ସ୍ନେହୁ ବଞ୍ଚିତ ।
ପ୍ରେୟସୀ ବିୟୋଗଶୋକେ ରାଜାଙ୍କର
ହେଲେହେଁ ମନ ବିଧୁର,
ମୋତେ ଦେଖି ସେହିଶୋକ ନରପତି
ମନୁ କରିଥିଲେ ଦୂର ।
ସୁଖୀ ହୋଇଥିଲେମୋତେ ପାଇ ଯେହ୍ନେ
ଦରିଦ୍ର କୋଟି ବିଭବ,
ପୁତ୍ରଜନ୍ମଠାରୁବଳିକରି ମୋର
ପାଳିଲେ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସାବ ।
ପାଞ୍ଚବର୍ଷ କାଳଅପାଳକେ ଦେଶ
ହୋଇଥିଲେ ନାରଖାର,
ହସୁଥିଲା ମାତ୍ରମୋର ଜନ୍ମ ବର୍ଷେ
ଶସ୍ୟେ ମୁଖ ବସୁଧାର ।
ବ‌ହୁକାଳ ପରେପୂରିଥିଲା ଯେଣୁ
ପ୍ରଜାଙ୍କର ମନସ୍କାମ,
ଅନ୍ନପୁର୍ଣ୍ଣା ଦେଖିମହୀଙ୍କି ରଖିଲେ
ଅନ୍ନପୁର୍ଣ୍ଣା ମୋର ନାମ ।
ମୃତ ମହିଷୀରମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ସ୍ମୃତି
ପ୍ରାୟେ ସ୍ନେହେ ମୋତେ ମଣି,
ନୟନର ମଣିପ୍ରାୟେ ମଣୁଥିଲେ
ସ୍ନେହେ ସଦା ନରମଣି ।
ସ୍ନେହଭୋଳେ ଜାତକରୁଥିଲେ ମୋତେ
ନିଜ ଅଙ୍କାସନ ଶାୟୀ,
ଅଙ୍କଛଡ଼ା ହେଲେରଙ୍କ ପ୍ରାୟେ ରାଏ
ଝୁରୁଥିଲେ ମୋର ପାଇଁ ।

ଅବ୍ୟକ୍ତ ବାସନାକ୍ଷୁଦ୍ର ହୃଦେ ମୋର
ହେବା କ୍ଷଣି ସମୁଦିତ,
ସମକାଳେ ହେଉଥିଲା ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ
ମୁକୁରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ।
ଏହିରୂପେ ଗଲାମଧୁର ଶୈଶବ
ଦୁଃଖଶୋକେ ଅନାବିଳ,
କ୍ରମେ ପ୍ରସରିଲାଜୀବନ କାନନେ
ଯୌବନ ମଳୟାନୀଳ ।
ମଳୟରେ ଶ୍ୱାସେପଦ୍ମକଳି ହେଲେ
ସରସୀ କୋଳୁ ବାହାର,
ଲାଗି ରହିଥାଏସରସୀ ଉରସେ
ମୃଣାଳ ଯେସନେ ତାର ।
ଲଜ୍ଜାଭୀତି-ବଶେପିତୃପାଶେ ମୁହିଁ
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଇ କୈଶୋରେ,
ହୃଦୟ ମୋହରବନ୍ଧା ଥିଲା ତାଙ୍କ
ପାଦପଦ୍ମେ ସ୍ନେହ ଡୋରେ ।
ସ୍ୱହସ୍ତେ ରୋପିତଯତନେ ବର୍ଦ୍ଧିତ
ପ୍ରସୂନ ଲତା ପୁଷ୍ପିତ, 
ଦେଖି ପ୍ରମୁଦିତହୁଅଇ ଯେସନେ
ଉଦ୍ୟାନପାଳର ଚିତ୍ତ ।
ତ‌ହୁଁ ଶତଗୁଣେହର୍ଷ ଉପୁଜିଲା
ହୃଦୟେ ନୃପମଣିର,
ଯୌବନର ସୀମାପରଶିଲା ଯହୁଁ
ବୟଃକ୍ରମ ଦୁଃଖିନୀର ।
କି ଅଛି ଜଗତେସ୍ନହମୟ ପିତା
ସ୍ମେହ ସଙ୍ଗେ ହେବ ଲକ୍ଷ,
ପିତୃ ସ୍ନେହ ସଙ୍ଗେତୁଳା ଲଭିବାକୁ
କେବଳ ସିନ୍ଧୁ ସେ ଶକ୍ୟ ।
ଅଗାଧ ଗଭୀରପିତୃ ସ୍ନେହ ଦେବି
ଅଗାଧ ଯେସନ ସିନ୍ଧୁ,
ସନ୍ତ‌ତି ବୃଦ୍ଧିରେପିତୃସ୍ନେହ ବଢ଼େ
ସିନ୍ଧୁ ଦେଖି ପୂର୍ଣ୍ଣଇନ୍ଦୁ ।
ଲୋକରକ୍ଷା ହେତୁଲୋକ ପିତାଙ୍କର
ଅମୋଘ ଆଦେଶ ଫଳେ,
ସୁରଧୁନୀ ପ୍ରାୟେପିତୃ ସ୍ନେହ ଦିବୁଁ
ଓହ୍ଲାଇଛି ଭବ ତଳେ ।
ପରଚୟ ଯୋଗ୍ୟବ‌ୟଃ ଦେଖି ମୋର
ହରଷେ ହୋଇ ଆପ୍ଳୁତ,
ପାତ୍ର ଅନ୍ୱେଷିଲେରତ୍ନପୁର ପତି
ନାନା ଦେଶେ ପେଷି ଦୂତ ।
ରାଜପୁତ୍ର ବୃନ୍ଦେନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି
ଚୌଦିଗେ ପେଷିଲେ ଲେଖ, 
ସ୍ୱୟମ୍ୱର ପାଇଁକରାଇଲେ ଠୁଳ
ସମ୍ଭାର ପୁରେ ଅନେକ ।
ଯଥାକାଳେ ମୋତେରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ଯୋଗ୍ୟ
ପାତ୍ରେ କରି ସମର୍ପଣ,
ବନେ ବାନପ୍ରସ୍ଥବ୍ରତ ଆଚରିବେ
ମନାସିଥିଲେ ରାଜନ ।
ସଂସାର ଗ‌ହଳେମଧ୍ୟେ ଥାଇ ପିତା
ସଦା ଥିଲେ ଉଦାସୀନ,
ବିଷୟାବିଷରେବୁଡ଼ି ରହିଥିଲେ
ବିଷୟ ବାସନାହୀନ ।
ନିଜେ ରସ‌ହୀନଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଶିଖରୀ
ଆଦରେ ପୋଷଇ ଯଥା,
ନିର୍ମଳ ନିର୍ଝରନୀରଦାନେ ସଦା
ପଦାଶ୍ରିତ ତରୁଲତା ।
ଲାଳସା ବିହୀନହୋଇ ପାଳୁଥିଲେ
ପ୍ରଜା ରତ୍ନପୁର ପତି,
ରାଜ ରୂପେ ବାହ୍ୟେଦିଶୁଥିଲେ ମାତ୍ର
ହୃଦୟେ ଥିଲେ ସେ ଯତି ।
ମାତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁସଙ୍ଗେ ତୁଟିଥିଲା
ସଂସାରର ସ୍ନେହ-ପାଶ,
ମୋତେ ମଣୁଥିଲେସ୍ନେହେ ସେହି ମୃତ
ମହିଷୀର ପୂତ ନ୍ୟାସ ।

ଭାବିଥିଲେ ମୋତେରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗେ କରି
ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର କରଗତ,
ମାତାଙ୍କର ସ୍ନେହଋଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ
ବିଷୟୁ ହେବେ ବିରତ ।
ଦାସପୁର ଦୁର୍ଗଅବରୋଧେ ରତ
ଥିଲେ ରାଜା ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର,
ସଙ୍ଗେ ଥିଲେ ଯୁବରାଜ ଏକଜାତ
ଅପର ନୃପ କୁମର ।
ଏହା ଜାଣି ତାତମହୀଦେବ ହସ୍ତେ
ପଠାଇଲେ ମହାହ୍ଲାଦେ,
ସର୍ବ ରାଜସୁତେନିମନ୍ତ୍ର କରି
ଲେଖ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ପାଦେ ।
ଅଳ୍ପଦିନ ପରେଦାସପୁରୁଁ ଦେବି
ଆସିଲେ ପ୍ରତି-ଉତ୍ତର,
ପତ୍ନୀରୂପେ ମୋତେଯାଚିଥିଲେ ତ‌ହିଁ
ନିଜେ ଦେବ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱର ।
ଲେଖା ପାଇ ରତ୍ନପୁର ପତିଙ୍କର
ହେଲା ମନ ଖିନ୍ନ ଅତି,
ପୁଣି ଦୂତ ପେଷିଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରଦେବେ
ଜଣାଇଲେ ଅସମ୍ମତି ।
ଲେଖା ପାଇ ହେଲାଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରଙ୍କର
ଅରୁଣ ବେନି ଲୋଚନ,
ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଲଭିଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡେ ଯେହ୍ନେ
ଭୀଷଣେ ଜଳେ ଜ୍ୱଳନ ।
କୋପ ବିକମ୍ପିତସ୍ୱରେ ପ୍ରଣିଧିକି
କ‌ହିଲେ ତ‌ହୁଁ ହୁଙ୍କାରି,
"ଆସନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁରନିଜ ବୁଦ୍ଧି ସିନା
ହୁଅଇ ତାର ଭଗାରି ।
କି କ‌ହିବି ଆରେବର୍ବର ରାଜ୍ୟର
ବର୍ବର ବାରତା ବ‌ହ, 
ନିଶ୍ଚେ ରାଜା ତୋରନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଭାର
ମଣଇ ସ୍କନ୍ଦେ ଦୁଃସ‌ହ ।
ଏ ଲେଖର ପ୍ରତିଲେଖ ଦେବି ମୁହିଁ
ବେଗେ ରତ୍ନପୁରେ ପଶି,
ଲେଖନୀ ତାହାରଏହି ଅସୀ ତୋର
ରାଜ ରକ୍ତ ହେବ ମସୀ ।
ଏହା କ‌ହି ରାୟେପାର୍ଶ୍ୱଚର ରାଜ
କୁମାରଙ୍କୁ କରି ଲକ୍ଷ,
ବୋଇଲେ, 'ଶଶକମନାସଇ ଏବେ
ଧରସିବାକୁ ହର୍ଯ୍ୟକ୍ଷ ।
ରତ୍ନପୁର ପତିକଣ୍ଡୁଳ-ଚରଣ
ଲୋଡ଼ଇ ଲୌହନିଗଡ଼,
ଉଠ ଏହିକ୍ଷଣିଉଠାଇ ଛାଉଣି
ଯିବି ରତ୍ନପୁର ଗଡ଼ ।
ଦୁଷ୍ଟେ ଶିଷ୍ଟାଚାରଦୁଷ୍ଟପଣ ତାର
ଅଧିକେ ଦିଏ ବଢ଼ାଇ,
ଆଉଁଷିଲେ କେବେମତ୍ତ ମତଙ୍ଗଜ
ବଶକୁ ଆସଇ ନାହିଁ ।
କ‌ହୁଅଛି ଯାହାଅନ୍ୟଥା ନୋହିବ
କଦାଚିତେ ମୋର ଗିର
ବାନ୍ଧି ଆଣିଦେବବର୍ବର ରାଜାକୁ
ତୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟେ ସେହି ବୀର ।
ସେହି ବୀର ସଙ୍ଗେବିଭାଦେବି ମୁହିଁ
ଅଣାଇ ପୁରୁ ବାଳୀକି,
ଶତ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାନୁହଇ ଯାହାର
ଭାଜନ ନିଉଛାଳିକି ।
ରାଜା ଆଜ୍ଞା ପାଇରାଜପୁତ୍ରମାନେ
ସେହିକ୍ଷଣି ହେଲେ ସଜ,
ପ୍ରସ୍ଥାନ ଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦେ ସଜ ହେଲେ
ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ବ୍ରଜ ।  

 
ଦାସପୁର ଜୟଲାଗି କୁମାରଙ୍କୁ 
ରଖି ତ‌ହିଁ ନରରାଣ, 
ଅର୍ଦ୍ଧ ସେନାସଙ୍ଗେସେହିକ୍ଷଣି ତ‌ହୁଁ 
ସରୋକ୍ଷେ କଲେ ପ୍ରୟାଣ । 
ସ୍ୱୟମ୍ବର ପାଇଁଯେଉଁ ଦିନ ଦେବି 
ପୂର୍ବୁ ହୋଇଥିଲା ସ୍ଥିର, 
ସାଳନ୍ଦୀ ସନ୍ନିଧେସେହି ଦିନ ହେଲା 
ପ୍ରୋଥିତ ଶତ୍ରୁ ଶିବିର । 
ଉତ୍ସବ ଆଶାରେଆଶାୟୀ ହୋଇଣ 
ବ‌ହୁଦିନୁ ଦିନ ଗଣି, 
ଆତଙ୍କେ ଶୁଣିଲେରତ୍ନପୁରବାସୀ 
ଅରାତି ଦୁନ୍ଦୁଭି ଧ୍ୱନି । 
ତୁରଙ୍ଗମ ହ୍ରେସାମାତଙ୍ଗ ବୃଂହିତ 
ସୈନ୍ୟଙ୍କର ସିଂହନାଦ,  
ଶୁଣି ଉପୁଜିଲାପୁରବାସୀଙ୍କର 
ହୃଦୟେ ମହାବିଷାଦ । 
ଉତ୍କଳ ସମ୍ରାଟଡରାଟ ବାହିନୀ 
ସ‌ହିତେ ସମ୍ମୁଖ ରଣ,  
ଅସମ୍ଭବ ଜାଣିଦୁର୍ଗ ରକ୍ଷା ଲାଗି 
କଲେ ତାତ ଆୟୋଜନ । 
ସାଳନ୍ଦୀ ତଟିନୀତୀରେ ପ୍ରବେଶନ୍ତେ 
ଉତ୍କଳପତିଙ୍କ ଥାଟ, 
ପ୍ରତିହାରି ଦଳେକିଳିଦେଲେ ସେହି 
ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଗଡ଼ କବାଟ । 
ବେନି ପାର୍ଶ୍ୱେ ମହାବନ, ପୃଷ୍ଠେ ତୁଙ୍ଗ 
ଶିଖରି ଟେକନ୍ତି ଶିଖା,  
ପଶ୍ଚିମେ ସମ୍ମୁଖେସାଳନ୍ଦି ଦୁର୍ଗର 
ନିସର୍ଗ-ଜାତ ପରିଖା । 
ତିନି ଦେଗେ ଦୁର୍ଗଅଗମ୍ୟ କେବଳ 
ପଶ୍ଚିମ ପ୍ରାଚୀର ପାଇଁ, 
ଦଶଶତ ଧନ୍ୱୀପଦାତି ସତ୍ୱରେ 
ନିଯୋଜିଲେ ନରସାଇଁ । 
ଚାପେ ଖଞ୍ଜି ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ରୋଗ 
ନିଜ ପ୍ରାଣ ତୃଣ ଗଣି, 
ସଦର୍ପେ ପ୍ରାଚୀରଶିରେ ଭ୍ରମିଲେ ସେ 
ଫଣାତୋଳି ଯେହ୍ନେ ଫଣୀ । 
ପଣସ ଶରୀରେକଣ୍ଟକ କୁପିତ 
ଶଲ୍ଲକୀ ଶରୀରେ କାଠି- 
ପ୍ରାଏ ତାଙ୍କ ହସ୍ତେବିଶିଖ ରହିଲା 
ଅରାତି ସୁଖେ ତରାଟି । 
ସ୍ୱକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନେବ୍ରତି ଯହିଁ ଦେହ 
ପାତନେ ନୋହି କାତର, 
ଥାଉ ଆନ ନିଜେଭାଗ୍ୟଲକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ 
ଯୋଡ଼ନ୍ତି କର-ପତର । 
ଅମୋଧ ସନ୍ଧାନେବିନ୍ଧି ଶର ଶୂରେ 
ଶତୃଙ୍କୁ କଲେ ଅଥୟ, 
ଶରପ୍ରସରରସୀମା ହେଲା ତାଙ୍କ 
କୃତାନ୍ତର ରଙ୍ଗାଳୟ । 
ଦକ୍ଷ କର ତାଙ୍କଦିଶୁଥିଲା ଯେହ୍ନେ 
ସଦା ଲଗ୍ନ ନିଷଙ୍ଗରେ, 
ପ୍ରସବୁଥିଲା କିଅଦ୍ଭତେ ଶିଞ୍ଜିନୀ 
ଶରଶ୍ରେଣୀ ନିରନ୍ତରେ । 
ରମ୍ଭାତ୍ୱକ ପ୍ରାୟେହେଳେ ସେ ଭେଦିଲେ 
ଚର୍ମ ବର୍ମ ବିପକ୍ଷର, 
ଗୁନ୍ଥିଦେଲେ ହସ୍ତୀଦେହେ ହସ୍ତୀପକା 
ଅଶ୍ୱ-ଦେହେ ସାଦିବର । 
ମୁଣ୍ଡ ବଞ୍ଚାଇବାପାଇଁ ଯେତେ ଯୋଧେ 
ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଶିରସ୍ତ୍ରାଣ, 
ମୁଣ୍ଡ ବଞ୍ଚାଇ ସେପାଦେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ 
ରଣେ ବିସର୍ଜିଲେ ପ୍ରାଣ । 
ପ୍ରାଣରଙ୍କ ଯେହୁକାପୁରୁଷ ରଣେ 
ଭଙ୍ଗ ଦେଲେ ପ୍ରାଣ ଲାଗି, 
ପୃଷ୍ଠେ ହାଣ ଖାଇହେଲେ ସେହି ସିନା 
ବୃଥା ଅପ‌‌ଯଶଭାଗୀ, 

ଏକ ଏକ ହୋଇରାଜପୁତ୍ର ଆସି 
ସଦଳେ କଲେ ଚଢ଼ାଉ, 
କେତେ ମଲେ କେତେରଣୁ ବାହୁଡ଼ିଲେ 
ଧିକ୍‌କାରିଣ ନିଜ ବାହୁ । 
ସମର ଦୁର୍ମଦକେତେ ମହାଯୋଦ୍ଧା 
ରାଜଦ୍ୱାରେ ଯଶ ଲୋଡ଼ି, 
ଆସିଥିଲେ ଦମ୍ଭେଓଷ୍ଠ କାମୁଡ଼ିଣ 
ପଡ଼ିଲେ ମାଟି କାମୋଡ଼ି । 
ଧନ୍ୟ କଉଶଳକ୍ରୁରକାରୁଣିକ 
ରତ୍ନପୁର ଧନ୍ୱୀଙ୍କର, 
ଶିର ଉତ୍ତାରି ଯାଅରିଙ୍କି ନ ଦେଲା 
ବ୍ରଣଜ୍ଞାନ ଅବସର । 
ଭୈରବ ଭୈରବୀଭୋଜୁ ଭୂମି ପ୍ରାଏ 
ଦିଶିଲା ସଂଗ୍ରାମ ସ୍ଥଳୀ, 
ଶତଚ୍ଛିନ୍ନ ଶିରଫଳ ହେଲା ତ‌ହିଁ 
କିରୀଟ ଚଷକାବଳୀ । 
ଶବ ମେଦ ଦିବ୍ୟଚନ୍ଦନ ଶବର 
ହୃଦ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନ, 
ସଦ୍ୟଃପାତ ରକ୍ତପାଟଳ ମଦିରା 
ପ୍ରେତକୁଳ-ସନ୍ତର୍ପଣ । 

ଏହା ଏକ ଅସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ କବିତା । ଏହି କବିତାର ଶେଷ ଭାଗ ଗଦ୍ୟ ଆକାରରେ ଲେଖାହୋଇଛି । ଏହା ପଢ଼ିବା ନିମନ୍ତେ ଦେଖନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀ କାବ୍ୟର ଉପସଂହାର ।