Cywydd dros Rhys Wyn i ofyn bwa i William Cynwal


Cywydd dros Rhys Wyn i ofyn bwa i William Cynwal:
Cyrchaf lle i caf orchest,
Croyw fardd braisc cryf o rodd brest.
Corff awenydd croyw fynwes
Cynwal deg, cân ail i des
Cyfarwydd llyfr cof araith,
Cadarn yw, cydiwr ein iaith;
Cynnydd odlau cân ddidlawd
Cawn curo'i gerdd canwyr gwawd.
Tudur a'i fraint hyd ar frig
Tydain y gerdd briotiedig
Treiglwr gwawd, traigl ar gân,
Tafod Ysbytty Ifan.
Adda Frâs wyt, ddiferw sur,
A di fas yw dy fesur;
A gwr o ddysc ar y ddau,
Amseroedd y mesurau.
Cronigl iaith disigl waith deg,
Crair mydr y croyw rammadeg
Cael dysc rwym clodus ei gwraidd,
Cynwal yr Heliconaidd.
Ffres hoyw fu, a pharhaus fydd,
Ffynnon ddigloff awenydd.
Arfau a rôi irfawr wyr
I ryw pawb o rai pybyr.
Un arf i rwy' yn erfyn,
A'i roi o serch i Rhys Wynn.
Nid er ymwan trwy ammharch,
Nid er ei werth nodai'r arch
Rhodd hoyw coch rhwydd i cair,
Yn dorfelyn drwy fowlair.
Mae hiraeth am gyd-saethu
A r Rhys Wynn, llorf Rhosyn llu
Bu wrol Rys burol wraidd,
Weithian hwn aeth yn henaidd
Ni hwylia ar un helynt
Y bwa qwych y bu gynt ;
Ag ni thyn gan waith henaint,
Henwr fyth hanner ei faint.
Ag ni bu'r egin aerwy,
Saethau mawr ysywaeth mwy.
Bwa gwann biau Gynwal,
Bys a dyn, ei bwys a dâl.
Gyr e anwar wr gronyn,
Goreu modd i'r gwr a'i mynn :
Yn llonydd yn llaw henaint,
Llyna fydd yn well no'i faint.
Ar ei wanas wr uniawn, 
Ag ar y maes yn grom iawn 
A ddaw asen ddewisol, 
Aseth a yrr saeth o'i ôl :
Gwrysgen yn gyrru asgell, 
Gwindio bydd gennad o bell; 
Buan i dysc ar ben dol, 
Bry genwair boeri o'i ganol.
Corn bach ef a'i cair yn bwyth, 
Cloi diast pen caled ystwyth. 
Caed blys ar wingciad blwng, 
Caiad wastad cyd-ostwng. 
Rhodd ei lais ar y ddol werdd, 
Yspongc ar lawes Pencerdd, 
Y sarff a fwrw ei swrffed, 
Ac yn saeth gron hon a hed
Sain gynnyrch sy'n y gonell, 
Seth iawn a bair saethu'n bell; 
Hedyddion cyttynion teg, 
Hudol a'i gyrr i hedeg. 
Mawr son am Sampson y sydd, 
Milwr o ffurf ymeilydd. 
Ni chwardd y llew owchwyrdd llwyd, 
Yn grymmus oni grymmwyd: 
Ni chawn hwn awch ywen hir, 
Yn ei rym oni rwymir — 
Ni ynnill gam yn llaw gwr, 
Nes i boeni Yspaenwr 
Ag wrth linyn, gronyn gwar, 
Gorchest a wnai o'i garchar. 
Gwennol a gwsg y gwanwyn, 
O fewn ty, nid ar fin twyn 
A mis rhai o dai yn deg, 
I rhoi adar i hedeg.
O rhoir i benadur hen, 
Drwy achos aradr ychen 
Gwell rhodd yw gwaell awyr hau, 
Gwyllt syth gawellaid saethau 
Dodwch, a däed ydyw, 
Y Bwa i Rhys, o bâr yw. 
Beraidd radd Beirdd a roddan, 
Beirdd a gânt am beraidd gân. 
Llaw a estyn testyn ter, 
Hen gymmod hon a gymmer :
Llaw a gymmer llaw gommedd, 
I roi a wna yr un wedd. 
Gyrr, ydolwg, wr dilys, 
O'th wir fodd y rhodd i Rhys.
Ni werthir, ni honnir hwn, 
Un o'i wyrthiau ni werthwn, 
Dros werthu dinas werthol, 
Teiau Rhys a'u tir i'w hol.

 Edmwnt Prys A'i Cant
Edmwnd Prys
Cerddi Caeth
Cywyddau