Osman/20. pjevanje


Dvadeseto pjevanje 

  Car Mustafa na visini,<br/ >
svijetlo urešen i bogato,<br/ >
sjaše carskoj u haljini;<br/ >
pristolje mu je suho zlato.<br/ >

  Daut odmetni, on najprija, <br/ >
nakon njega Hasan štâše,<br/ >
Ahmat, Mahmut i Alija,<br/ >
svi vezijeri i sve paše.<br/ >

  Glava 'e Daut skupa toga<br/ >
i namjesnik carski izbrani:<br/ >
za njim Hasan velikoga<br/ >
blagajnika mjesto hrani.<br/ >

  A to, er ovi nadaleko,<br/ >
da pripravnu smrt preskoči,<br/ >
priko grčkijeh kraja utekô<br/ >
biješe k vojsci od Istoči.<br/ >

  Dođe Ahmata red opeta<br/ >
od vezijera Husaina,<br/ >
a s Alijom Muhameta<br/ >
od pobjenijeh mjesta ina. <br/ >

  A od muftije velikoga<br/ >
na mjesto se Jahija obra;<br/ >
među svijem samo ovoga<br/ >
glas čovjeka kaže dobra.<br/ >

  A od janjičâr posta općeni <br/ >
vojevoda još u slavi<br/ >
Šaban, dvornik potišteni,<br/ >
ki Mustafu vojsci objavi.<br/ >

  A od crnca Kazlarage<br/ >
na sjedište biješe sio,<br/ >
mlada lica, jake snage,<br/ >
što vik ne bi, hadum bio.<br/ >

  Car Mustafa, kako vidje<br/ >
dovedena Osmana odi,<br/ >
naučen tako zapovidje <br/ >
da se u Jedi-kulu vodi.<br/ >

  A on vapijaše sveđ iz glasa:<br/ >
„Jeda ljudî, jeda Boga!<br/ >
Ko mi grabi sablju s pasa<br/ >
i sto otimlje carstva moga?<br/ >

  Ja sam, ja sin caru Ahmatu<br/ >
prvorodno dijete svoje;<br/ >
meni, meni a ne bratu<br/ >
carstvo od oca ostalo je.“<br/ >

  Ali se opet u pospjehu<br/ >
uze, uhvati i najbrže<br/ >
od tijeh ki mu straža bijehu<br/ >
na istoga konja vrže.<br/ >

  Konj biješe ovi okoš, mledan,<br/ >
go, star, sadnit, tromijeh stopa; <br/ >
mješte uzde ga bojnik jedan<br/ >
smuca za oglav od konopa.<br/ >

  Tim gologlav car na njemu<br/ >
tad u kratkoj toj haljini<br/ >
po prilici i po svemu <br/ >
viđaše se rob istini.<br/ >

  Ah, gdje ti su, care Osmane,<br/ >
bojni konji s kijem u slavi<br/ >
na poljačke ravne strane<br/ >
lanjsko ljeto ti se otpravi?<br/ >

  kad mlađahan put Dunaja<br/ >
jezdeć vjetar pritjecaše,<br/ >
ter bez broja i bez kraja<br/ >
silnoj vojsci suncem sjaše?<br/ >

  Gdje su ruha tva bogata<br/ >
s raskošnijeme napravami<br/ >
kijeh izveze vrhu zlata<br/ >
bijeli biser, dragi kami?<br/ >

  Gdi je carska sablja iz ruka,<br/ >
vedro urešen s kom se gleda,<br/ >
gdje li posluh verna puka<br/ >
komu ti sâm zapovijeda?<br/ >

  Gdje su časti, gdje li hvale<br/ >
s kijeh si dosad slavan bio?<br/ >
Sve li ti su časom pale?<br/ >
svak li te je ostavio?<br/ >

  Ah, ovako sreća vrti<br/ >
uokolo kolo svoje!<br/ >
Car, narodi svi prostrti<br/ >
pod nogami komu stoje -<br/ >

  car, koga riječ jedna sama<br/ >
za zakon je svemu Istoku,<br/ >
sred raskošnijeh vedrijeh krama<br/ >
ki stô sveđ je na visoku;<br/ >

  koga želji, koga misli<br/ >
svijet vaskolik biješe tijesan,<br/ >
sluge ga su svoje stisli,<br/ >
od roba je svoga splesan;<br/ >

  pače očito u prikoru,<br/ >
da se u krug mao zatvori, <br/ >
vođen za svu muku goru<br/ >
prije neredno neg se umori.<br/ >

  Naučite, ljudi oholi<br/ >
ki živete bez pripasti,<br/ >
da nije tvrđe krepke toli <br/ >
ka ne može časom pasti.<br/ >

  I ako ovo nosi vrime<br/ >
carom kijeh svak klanja i štuje,<br/ >
što čekate vi kijeh ime<br/ >
na svijetu se jedva čuje? <br/ >

  Još dvije glave dva vezijera<br/ >
vitezi ovi svijem nemili,<br/ >
Husaina, Dilavera,<br/ >
na kopja su ke nabili,<br/ >

  prid carom ih sada nose.<br/ >
Za rug veći jedan vika:<br/ >
„Dogodiva ovako se<br/ >
ćudi oholoj svijeh silnika!“<br/ >

  Š njim se vapit svak navraća,<br/ >
da sramota raste dilja:<br/ >
„Krv se ovako naša plaća<br/ >
i pedepšu samosilja!<br/ >

  Svak ko vlada sad se izgleda'<br/ >
u ovega ki živote<br/ >
svačije gubi i bez reda<br/ >
nepravedno carstvo ote!“<br/ >

  Ali čuvši govor ovi<br/ >
mlad car smućen kliče tada:<br/ >
„Komu, o moji vitezovi,<br/ >
ja sam uzeo carstvo ikada?<br/ >

  Ah, moj ćaćko Ahmat nije li<br/ >
pravi istini vaš car bio?<br/ >
On, kada se s svijeta dijeli,<br/ >
meni je carstvo ostavio -<br/ >

  svoje vlaštito carstvo ono <br/ >
ke od djedâ i pradjedâ<br/ >
steče i primi on zakono,<br/ >
da njim vladam ja naprijeda.<br/ >

  Jaoh, ali se mâ djedina<br/ >
meni otimlje sad po silu<br/ >
i sloboda š njom jedina,<br/ >
za kom čekam smrt nemilu.<br/ >

  Ah, mlađahan ikad komu<br/ >
sagriješio sam ja toliko,<br/ >
za što ovako bit po momu<br/ >
gradu vođen imam priko?<br/ >

  Ne za mene neg da osvetim<br/ >
od kozačkijeh moj puk šteta,<br/ >
vojsku protiv Lehom kletim<br/ >
ja prednjega digoh ljeta. <br/ >

  Na ku uputih ja se prvi<br/ >
ne štedeći carske glave,<br/ >
sveđ u ognju i u krvi<br/ >
nedobitan i pun slave.<br/ >

  I da je svaki rukom svojom,<br/ >
kô ja mojom, učinio,<br/ >
ne bi turskijeh sad pobojom<br/ >
kralj poljački dičan bio.<br/ >

  I za ljubav koju ukaza<br/ >
carstvo moje puku milom<br/ >
s prijetnjom smrtna, joh, poraza<br/ >
carstvo mi se grabi silom -<br/ >

  ne, ne od vrlijeh protivnika,<br/ >
s kijem vojujuć imah goru,<br/ >
negli od istijeh mojijeh bojnika, <br/ >
od me straže u mom dvoru!<br/ >

  Sred krvava da li boja<br/ >
neprijateljskijeh ispod sila<br/ >
sablja vaša, sablja moja<br/ >
život mi je obranila, <br/ >

  da izgubim carstvo paka,<br/ >
da mi se otme sablja iz ruka<br/ >
od vas vernijeh mojijeh junaka<br/ >
i od dragoga moga puka?<br/ >

  Sablja ova ku sred rati<br/ >
laška izbit mi vlas ne može -<br/ >
tko me čuva, tko me prati,<br/ >
da mi je ugrabi? Ah jaoh, Bože!<br/ >

  Svijetlu sablju, s kom u ruci<br/ >
slavni Osman krunu steče, <br/ >
i od unuka svi unuci<br/ >
prostriješe se nadaleče.<br/ >

  On š njom najprije u Istoku<br/ >
slavu i kripos svoju uzmnoži<br/ >
i, da vlada naširoku, <br/ >
oko sebe sve podloži.<br/ >

  Natoljensko jezdit polje<br/ >
silni se Orhan š njom pak viđe;<br/ >
š njom u Brusi sve pristolje<br/ >
stavi i sinje more priđe. <br/ >

  Kraljevski opet sto prinije<br/ >
s ovom Murat prihrabreni<br/ >
u Galipolje iz Brusije<br/ >
i svu srpsku zemlju oplijeni.<br/ >

  Jedna i druga vidje strana <br/ >
s ovom silna Bajazeta;<br/ >
tim upriječi Tamerlana,<br/ >
zavideć mu carstvo od svijeta.<br/ >

  S ovom Mušan srca smina<br/ >
Drenopolje primi u sili<br/ >
i despota Vukašina<br/ >
razbi i s glavom još razdili.<br/ >

  Š njome Murat drugi stupi<br/ >
naprijed jakno strijela plaha,<br/ >
da pod Vitoš sve pokupi<br/ >
i u Kosovo polje ujaha;<br/ >

  i despota tuj Lazara<br/ >
š njom bi jošte pogubio,<br/ >
kleti Miloš da s privara<br/ >
nevjerom ga nije ubio.<br/ >

  S ovom Čoiš Čelebija<br/ >
nikopoljskijeh ispod mira<br/ >
kralja Šišmana iznać prija,<br/ >
s vojskom razbi, pak zatira.<br/ >

  Ugrovlahe u vrlini<br/ >
uharači Mehmet s ovom,<br/ >
i ukaza zmaj na Drini<br/ >
slovinskijem se vitezom.<br/ >

  S ovom Murat treći usrnu<br/ >
u Đurđevu despotinu,<br/ >
i posiječe još na Varnu<br/ >
kralja i ugarsku vojsku sminu.<br/ >

  S ovom Mehmet slavni uzide<br/ >
prvi na sto carstva ovega;<br/ >
Grke rasu, smaknu i skide <br/ >
kralja od Bosne i hercega.<br/ >

  Skenderiju s ovom paka<br/ >
car Bajazet pod vlas stavi<br/ >
i, kô i ja, na Poljaka<br/ >
neizmernu vojsku otpravi.<br/ >

  S ovom Selim prođe jači<br/ >
i poludne dobi puke;<br/ >
Kaer primi i potlači<br/ >
priohole Mamaluke.<br/ >

  Mlad, kô i ja, steče s ove <br/ >
car Suliman čâs potpunu:<br/ >
progna od Rode vitezove<br/ >
i ugarsku ote krunu.<br/ >

  Selim sin mu s ove sablje<br/ >
lijepi Čipar ote silno, <br/ >
zamijenivši sve korablje<br/ >
za kraljevstvo toli obilno.<br/ >

  S ovom Murat stavi uze<br/ >
krajičnicim hrvatskimi,<br/ >
Ćesel-baša rvat uze<br/ >
i kraljevski Tavriš primi<br/ >

  Djed moj Mehmet s ovom diže<br/ >
Ugrom, ki svud vele smiju,<br/ >
grad pritvrdi od Kaniže<br/ >
i Avarin i Egriju.<br/ >

  S ovom otac moj objavi<br/ >
nedobitnu veličinu;<br/ >
ovu meni on ostavi,<br/ >
prvorodnom svomu sinu.<br/ >

  S ovom pođoh na Poljaka<br/ >
i môm rukom mnozijeh pobih<br/ >
i, da posluh od junakâ<br/ >
slijeđaše me, dobio bih.<br/ >

  S ovom iđah od bojnikâ<br/ >
kupeć sa mnom vojsku mnogu,<br/ >
da Emirina odmetnika<br/ >
u Istoku smaknut mogu.<br/ >

  S ovom s vami dobit sada<br/ >
odlučio bijeh joštera<br/ >
od istoka do zapada,<br/ >
od poludne do sjevera.<br/ >

  Nu, nevjeru kažuć svoju,<br/ >
tko sad grabi bez razloga<br/ >
slavu vašu, slavu moju,<br/ >
slavu carstva otmanskoga? <br/ >

  Tko mi uzima sablju onu<br/ >
s kom svijet stari moji dobiše<br/ >
i ku meni po zakonu<br/ >
svomu unuku ostaviše?<br/ >

  Tko slobodu u sramoti<br/ >
i život mi ovdi tlači,<br/ >
gdi sloboda i životi<br/ >
podložni su meni svačiji,<br/ >

  Ko na cara ruke stere?<br/ >
tko li cara sužnjem vodi? -<br/ >
vitezovi od kijeh vjere<br/ >
on obranjen vazda hodi!<br/ >

  Ah, vitezi moji mili,<br/ >
puče ugodni, dragi puče!<br/ >
Svi li me ste ostavili?<br/ >
svi li caru svomu muče?<br/ >

  Ah, nemojte davnju slavu,<br/ >
kom se vernos vaša diči,<br/ >
u izdavstvu svim nepravu<br/ >
novi prikor da obliči.<br/ >

  Odgovori ti, kamenje -<br/ >
gluši je od tebe moj puk sada -<br/ >
ter ih gani na smiljenje<br/ >
vrhu Osmana, cara mlada!<br/ >

  usred grada komu svoga <br/ >
djedina se svoja otima,<br/ >
i nije jošte, joh, nikoga<br/ >
da mu plačnu milos ima?“<br/ >

  Vapeć tužne tej besjede<br/ >
sultan Osman s teške smeće<br/ >
na mjesto se jur dovede<br/ >
gdi cijenjaše ostat veće;<br/ >

  i na tužbe cara mlada<br/ >
Turci vrli i nemili,<br/ >
ako nijesu milos tada,<br/ >
daj su žalos oćutili!<br/ >

  Zasve da ohô svaki teče,<br/ >
kažuć srdžbu i nemilos,<br/ >
proz oči mu suza utječe:<br/ >
goni mu je skrovna silos. <br/ >

  Zasve da se čine hudi,<br/ >
učinit se zaman haju<br/ >
da od puti nijesu ljudi<br/ >
i da srca ne imaju.<br/ >

  Ovi čijem su skupno ustali <br/ >
da ga u zaklop već zatvore,<br/ >
eto, jak hrid kad se obali<br/ >
niz visinu strmu gore.<br/ >

  eto kleti Daut-paša<br/ >
tijekom teče konja hrla:<br/ >
„Što će biti?“ svak upraša,<br/ >
svak goneta djela vrla.<br/ >

  Viknu došad sred junakâ<br/ >
kijeh Osmana pratit stavi:<br/ >
„Zapovijed je carska taka <br/ >
da se ovi pas zadavi.<br/ >

  Što krsmate bez uzroka?<br/ >
Ku čekate štetu prijeku,<br/ >
dokli bojnici od Istoka<br/ >
dođu i svijeh nas ovdi isijeku?<br/ >

  Što gledate? što činite?<br/ >
Smrti ovega raspa od svijeta<br/ >
vaše živote utvrdite<br/ >
i Mustafu cara sveta!<br/ >

  Ganite se za općeno<br/ >
svačije dobro bez pripasti;<br/ >
er inako, razdijeljeno,<br/ >
ubrzo će carstvo pasti!“<br/ >

  Nu car Osman s druge strane<br/ >
vapijati ne pristaje, <br/ >
jeda kako koga gane<br/ >
na svu pomoć ondi da je.<br/ >

  „Da li car će, on govori,<br/ >
komu rob je svak na svijeti,<br/ >
kako jedan rob najgori<br/ >
ispod robja svoga umrijeti?<br/ >

  Jeda tebe, Bože s nebi,<br/ >
vlas desnice tvoje objavi<br/ >
ter pri glavnoj toj potrebi<br/ >
mlađahna me ne ostavi!<br/ >

  Da dâ Višnji sreću bolju<br/ >
tko na momu stolu sjedi:<br/ >
da dobrzo mu nevolju<br/ >
i car novi ne uslijedi,<br/ >

  ter nesreća moja ova<br/ >
ne uzroči tej nesklade<br/ >
da sva kuća Otmanova<br/ >
i š njom carstvo tursko pade!“<br/ >

  Ne doreče još ovega,<br/ >
a Daut opet viknu iz glasa:<br/ >
„Što činite? Davite ga!“<br/ >
i mahramu smaknu s pasa.<br/ >

  Jednomu je crncu vrže,<br/ >
sasma grdu, strašnu odveće,<br/ >
bez ozira ki ju najbrže<br/ >
caru Osmanu na vrat meće.<br/ >

  Obara ga zatijem hrlo,<br/ >
lijevom nogom ter se opira,<br/ >
čim mu desnom pleše grlo,<br/ >
da mu silom dušu istira.<br/ >

  Tako plešuć kraj mahrami<br/ >
zubi nohti potezaše,<br/ >
dokli car mu pod nogami<br/ >
sprava strjeptje, pak izdaše.<br/ >

  Pod nogami roba svoga<br/ >
umrije ovako car od svijeta<br/ >
i pod noge ispod noga<br/ >
ukopa se prešno opeta;<br/ >

  ere od istijeh s kijeh poginu<br/ >
bez carske se vrže časti<br/ >
u očin mečet pod očinu<br/ >
lijevu nogu u grob tmasti.<br/ >

  Oholas se ljuska mnoga<br/ >
u ovi način pleše i tlači,<br/ >
ka čovjeka umrloga<br/ >
s Bogom penje i jednači.<br/ >

  Viđ, prokleti Mahumete,<br/ >
ti ki u sablju zakon složi,<br/ >
da nathode ljudske svjete<br/ >
svemogući sudi Božji, <br/ >

  i da umrla pamet mani<br/ >
odlukam se svojijem krijepi,<br/ >
jer gdi ne sja zrak sunčani,<br/ >
i s očim su ljudi slijepi.<br/ >

  Ti, da kralj si, i da od toga<br/ >
djelo s tuđom krvim slidi,<br/ >
zatište oči, kô da Boga<br/ >
nije ki sve zna i vidi.<br/ >

  Ti pod udes sve postavi<br/ >
i slobodu volje ote,<br/ >
da narodi svi s ljubavi<br/ >
gube za te njih živote;<br/ >

  da nikomu, veleć, svoju<br/ >
uredbu uteć moći nije:<br/ >
il' na domu, il' na boju<br/ >
suđeno je - umrit ti je!<br/ >

  I ti, o otmansko samosilje,<br/ >
ko bez pravde i razloga,<br/ >
da prostereš sablju dilje,<br/ >
ne ima viku straha od Boga -<br/ >

  ti, ti cara vrh svijeh ljudi<br/ >
dosle učini uzvišena,<br/ >
da ne slika nego svuda<br/ >
htje da mu se klanja sjena;<br/ >

  da tvom sabljom on sam vlada<br/ >
duše i tijela na svu volju<br/ >
sred staroga Carigrada,<br/ >
na novomu svom pristolju;<br/ >

  da ga u obraz pogledati<br/ >
ljudski pogled ne dostoji,<br/ >
i da svudi kud se obrati<br/ >
s nedobitnom silom stoji;<br/ >

  da mu u ruci čes je i sreća,<br/ >
da mu je zakon u besjedi;<br/ >
gospoda mu da najveća <br/ >
trepte od same zapovijedi;<br/ >

  pače da od njih svaki grlo<br/ >
pod svu sablju stavljat teče,<br/ >
ako hoće da neumrlo<br/ >
dobro u raju vječnom steče;<br/ >

  da itko žive na svem svijeti<br/ >
prid njim prostrt na tle pade;<br/ >
da u život mu se ime sveti,<br/ >
a po smrti crkve grade.<br/ >

  Ti vrh svega još ovega,<br/ >
da mu utvrdiš sablju u ruci,<br/ >
htje da imaju strah od njega<br/ >
svi narodi i svi puci.<br/ >

  Ali ubrzo će pasti<br/ >
vidim kleti svoji zakoni; <br/ >
er je sila Božjoj vlasti<br/ >
nauk vražji da se ukloni.<br/ >

  Ti naredi, potom stupi<br/ >
car od svijeta na pristolje,<br/ >
da pod sablju bratju skupi<br/ >
i podavi i pokolje.<br/ >

  Nu vlas Božja caru Ahmatu<br/ >
pogubiti brata ne da,<br/ >
hteć, za ubojstva starijeh platu,<br/ >
da brat, ne sin, zapovijeda.<br/ >

  Ti, da samo su uzvišena<br/ >
hoć na svaku čâs najveću<br/ >
djeca ona pokupljena<br/ >
kijeh u saraj djecom meću;<br/ >

  a toj, da tko ne zna svoga <br/ >
roditelja ni rodjaka<br/ >
cara uzdrži, kako s koga<br/ >
sebi dobra pozna svaka.<br/ >

  Sad se zgodi i učini<br/ >
smjenstvom zloga Daut-paše<br/ >
da i ovi, kako i ini,<br/ >
tvoji nauci tašti ostaše.<br/ >

  Ti naredi da od krstjana<br/ >
sinovi se grabe mladi,<br/ >
i vojnica da su izbrana<br/ >
oni kom se car obgradi;<br/ >

  ali Božja vlas velika<br/ >
podigla je u čas sade<br/ >
da taj grablja svakolika<br/ >
na istoga cara pade.<br/ >

  Tko mre u boju, s dobrim svacim<br/ >
ti mu obeća raj prilijepi,<br/ >
neka posluh se u junacim<br/ >
i pogrda smrti ukrijepi.<br/ >

  Ali učini vlas od Boga <br/ >
od krstjana nadaleče<br/ >
s neposluha viteškoga<br/ >
da car s glavom jedva uteče.<br/ >

  Ti htje nitko da ničesa<br/ >
ne ima svoga osobita<br/ >
negli, jak Bog od nebesa,<br/ >
tač da je jedan car od svita.<br/ >

  Nu vlas Božja brzo u sebi<br/ >
samosilja krši i slama<br/ >
za ukazat da na nebi<br/ >
i na zemlji ona je sama.<br/ >

  Ti u život cara sveti<br/ >
i pod noge sve mu stlači,<br/ >
hteć da rob je sve na svijeti<br/ >
a sam on car vrh svijeh jači. <br/ >

  Nu vlas Božja, koj imaju<br/ >
poklanjat se ljudi sami,<br/ >
htje da pusti dušu u vaju<br/ >
car svom robu pod nogami.<br/ >

  Htje tî da sve tjera blude,<br/ >
kako hoće, Turčin svaki,<br/ >
i da ženâ držat bude<br/ >
koliko ih je hranit jaki;<br/ >

  tako neka tvoji narodi<br/ >
bez broja se uzmnažaju,<br/ >
tere caru, ki ih gospodi,<br/ >
množ vitezâ na boj daju;<br/ >

  nu se skrši sva tva slava,<br/ >
er tisuća od tisuća<br/ >
tvojijeh isprid Vladislava<br/ >
vidjela se pobjeguća.

Osman