Osman/1. pjevanje


Prvo pjevanje 
  Ah, čijem si se zahvalila,<br/ >
tašta ljudska oholasti?<br/ >
Sve što više stereš krila,<br/ >
sve ćeš paka niže pasti!

  Vjekovite i bez svrhe<br/ >
nije pod suncem krepke stvari,<br/ >
a u visocijeh gora vrhe<br/ >
najprije ognjen trijes udari.

  Bez pomoći višnje s nebi<br/ >
svijeta je stavnos svijem bjeguća<br/ >
satiru se sama u sebi<br/ >
silna carstva i moguća.

  Kolo od sreće uokoli<br/ >
vrteći se ne pristaje:<br/ >
tko bi gori, eto je doli, <br/ >
a tko doli gori ustaje.

  Sad vrh sablje kruna visi,<br/ >
sad vrh krune sablja pada,<br/ >
sad na carstvo rob se uzvisi,<br/ >
a tko car bi, rob je sada. 

  Proz nesreće sreća iznosi,<br/ >
iz krvi se kruna crpe,<br/ >
a oni kijeh se boje mnozi<br/ >
strah od mnozijeh i oni trpe.

  Od izdajstvâ i od zasjeda<br/ >
ograđena je glava u cara,<br/ >
a u čas se zgoda ugleda<br/ >
od ke ne bi pametara.

  O djevice čiste i blage<br/ >
ke vrh gore slavne i svete<br/ >
slatkom vlasti pjesni drage<br/ >
svijem pjevôcim naričete,

  narecite sad i meni<br/ >
kako istočnom caru mladu<br/ >
smrt vitezi nesmiljeni<br/ >
daše u svomu Carigradu.

  Znam da bi se otprije htilo<br/ >
da ja pjevam, vi kažete,<br/ >
kô se on rodi srećno i milo<br/ >
caru Ahmetu prvo dijete; 

  i po smrti oca svoga<br/ >
s ke pomoći, s ke zasjede<br/ >
vrh pristolja otmanskoga<br/ >
Mustafa mu dundo sjede;

  kô li se opet carsko misto<br/ >
Mustafi ote, tere u slavi<br/ >
na pristolje ono isto<br/ >
sultan Osman car se stavi;

  i on mlađahan kako paka,<br/ >
željan starijeh slavu sresti,<br/ >
podiže se na Poljaka<br/ >
s mnogom silom, s malom česti.

  Ali da tijem pjesni moje<br/ >
sasma duge ne ishode,<br/ >
samo objav'te smrti svoje<br/ >
hude uzroke, tužne zgode!

  Vladislave, poljačkoga<br/ >
slavna kralja slavni sinu,<br/ >
čim tva puni slava mnoga<br/ >
svega svijeta veličinu, 

  na spijevanja ova obrati<br/ >
veličanstvo vedra čela,<br/ >
u kijeh ti ištem prikazati<br/ >
nedobitna tvoja djela.

  Kraljeviću plemeniti<br/ >
jur u smrti cara Osmana<br/ >
svemogućom tvôm dobiti<br/ >
zamnjela je svaka strana.

  Tim s me trublje da svit sliša<br/ >
slavu tvoju svakčas veću, <br/ >
ti sveđ djeluj djela viša,<br/ >
a ja pjet ih pristat neću.

  Jadna u srcu uspomena<br/ >
caru Osmanu biješe ostala<br/ >
da mu je vojska nebrojena<br/ >
od poljačke ruke pala,

  i da zemljom svom velikom<br/ >
od tega se digla slava,<br/ >
glaseć carskijem dobitnikom<br/ >
kraljevića Vladislava. 

  Ili putnik kopnom jaše,<br/ >
il' pomorac more brodi,<br/ >
Vladislav se klikovaše<br/ >
slavan carskoj pri nezgodi.

  Gozbe časteć družba mila<br/ >
i pastiri stada pase<br/ >
strenitelja turskijeh sila<br/ >
popijevahu u sve glase.

  Jur na krilijeh od vjetara<br/ >
glas po svemu svijetu prši<br/ >
kô kraljević silna cara<br/ >
kopja slomi, sablje skrši.

  U vedrini nad oblacim<br/ >
s istoka mu do zapada<br/ >
sunce upisa zlatnim zracim<br/ >
ime kojim slava vlada,

  kažuć da on pri Nesteru<br/ >
Istočnoga razbi Zmaja,<br/ >
leteć za njim u potjeru<br/ >
sivi Orô do Dunaja. 

  Čim s ovega dijete oholo<br/ >
pečali se, grize i mori,<br/ >
misleć da svijet vas okolo<br/ >
tuđom hvalom njega kori,

  kliče "Ja ti, ah, nikako,<br/ >
kraljeviću, ne zavidim:<br/ >
suđeno je bilo tako<br/ >
dobitnika da te vidim.<br/ >

  Ni me manje sreća muči<br/ >
tebi dobra, meni huda;<br/ >
er komu se što odluči,<br/ >
vik ne ubjegne togaj suda.

  Nu sve rane srca moga<br/ >
i muke su i žalosti<br/ >
s neposluha viteškoga<br/ >
i s bojničke nevjernosti.

  Ah, neumrli vitezovi,<br/ >
glasoviti Turci stari,<br/ >
s kijem dobiše vas svijet ovi<br/ >
moji djedi, vaši cari,

  gdi načini vaši bojni<br/ >
i djela su slavna ona<br/ >
u kih izgled jes dostojni<br/ >
viteškijih od zakona?

  Vi u trudu dni vodeći,<br/ >
snažna srca, smione obraze<br/ >
kazahote podnoseći<br/ >
ljetna sunca, zimne mraze.

  U pogubah krepci uzrokom<br/ >
od posluha vjere čiste,<br/ >
tijekom polja, gore skokom,<br/ >
rijeke plovom prihodiste,

  misleć da je svake zledi<br/ >
trpjet bolje, pače umriti,<br/ >
neg careve zapovijedi<br/ >
s neposluha pristupiti.

  Sve požude, sve pohlepe<br/ >
viđahu se vaše mile<br/ >
jahat bojne konje lijepe<br/ >
i iz luka tratit strile. 

  Pače svaki u odluci<br/ >
za raskoše svoje obra<br/ >
sablju o pasu, kopje u ruci,<br/ >
luk o plećih, konja dobra.

  Bila vam su brašna hode<br/ >
bez razluke svaka žita,<br/ >
a poskupo hladne vode<br/ >
pića ugodna, plemenita.

  Konju i vami strehe općene<br/ >
stahu noćnijeh sred pokoja<br/ >
kućarice opletene<br/ >
od hrastovijeh tancijeh hvoja.

  I vojvode i viteza,<br/ >
i na kopnu i sred mora,<br/ >
i postelja i trpeza<br/ >
biješe koža zvijerî od gora.

  Pače u sjever posred zime,<br/ >
jezdeć mrazno Podunavje,<br/ >
steraše vam mnokrat svime<br/ >
snijeg postelju, stijenje uzglavje. 

  Odjeća vas resi laka<br/ >
svita sama i priprosta,<br/ >
a za oklopje u junaka<br/ >
srce i prsi bijehu dosta.

  Grđahote vi sva blaga<br/ >
i sva plemstva razmi ono<br/ >
ko dobije sablja i snaga<br/ >
vojujući sveđ smiono.

  Suđahote da nevolje<br/ >
najveće su stat bez rati<br/ >
i da je umrijet vele bolje<br/ >
neg isprazno dni trajati.

  Veljahote da kudjelje<br/ >
žene predu doma u tmini,<br/ >
a junaci neprijatelje<br/ >
da zatječu na ravnini.

  Držahote za čâs svoju<br/ >
i najveću diku i slavu<br/ >
za vašega cara u boju<br/ >
izgubiti rusu glavu.

  Vapijahote<br/ >
"Smrti prijeka,<br/ >
ne stavljamo pamet na te:<br/ >
da se carstvo prostre, a neka<br/ >
životi se naši skrate!"

  Ah, blažena i čestita<br/ >
koli doba vaša scijenim!<br/ >
Lasno dobit krunu od svita<br/ >
bi s vitezim tač hrabrenim.

  Jaoh, a sada sve je inako:<br/ >
vojevode i vojnici, <br/ >
sve je otišlo naopako,<br/ >
nevjerni su svikolici!

  Na boj ide svak pod silu;<br/ >
grije ga ljeto, zima mu udi;<br/ >
a oblaču zlato i svilu - <br/ >
ljudska obličja, ženske ćudi!

  ter pod zlatom dočim sjaju<br/ >
u napravah bez procjene,<br/ >
neprijatelje pozivaju<br/ >
ne na bjenja neg na plijene. 

  Hodeć zemlju, brodeć vodu,<br/ >
da u lasti plovu, hrane<br/ >
sprijed jedeke u povodu,<br/ >
naprćane zad seksane.

  Svioni su njih šatori,<br/ >
stoli zlatni na kijeh sjede,<br/ >
ptica u moru, riba u gori<br/ >
jestojske ih slijedom slijede.

  Na trpezah vrhu sagâ<br/ >
duge i obilne gozbe čine,<br/ >
pijuć dokli svijes i snaga<br/ >
od vina im svijem pogine.

  Pernice im raskošne su,<br/ >
gdi u bludijeh svu noć tonu,<br/ >
u mirisu i uresu,<br/ >
proć naravi i zakonu.

  Od momaka i od dvorana<br/ >
svaki ograđen uokolo<br/ >
jaše u zlatu konja vrana,<br/ >
glavu diže, gleda oholo,

  ter se gizda, ter se diči<br/ >
taštom slavom od junaka:<br/ >
vas u vidjenju i u riči,<br/ >
a u stvoru ništa paka.

  Ah, kolikrat pun nemira<br/ >
vidjeh jednog od krstjana<br/ >
gdi ih na jata goni i tira<br/ >
kako ovce sa svijeh strana;

  viknuh, skočih sam na konju<br/ >
bojnik ujedno i vojvoda,<br/ >
pri sramotnom bezakonju<br/ >
ne pazeć se od nezgoda.

  Pače ne ostah, za osvetit<br/ >
tej prikore sasma grube,<br/ >
vraćat ovijeh, onijem prijetit,<br/ >
ne mareći za pogube.

  Ah, zločesti i neznani,<br/ >
od šta ste se, rijeh, pripali?<br/ >
Jeda i vi, kô krstjani,<br/ >
po dvije ruke nijeste imali?

  Jeda i oni nijesu ljudi?<br/ >
jeda i u vas srca nije?<br/ >
Što vas straši? što vas trudi?<br/ >
tursko staro smjenstvo gdi je?

  Bolje vam je smrt stignuti<br/ >
i u boju s kopjem pasti<br/ >
negli tako poginuti<br/ >
bez zamjene i bez časti. -

  Nu zaman se snaga izmuči,<br/ >
jezik vika, ruka udara, <br/ >
jer od ovih strah se stuči<br/ >
s neposluhom janjičarâ.

  Spahoglani, ki sred rati<br/ >
rvahu se još smioni,<br/ >
kô ovi počeše ustupati,<br/ >
uzmakoše prešno i oni.

  Ovo uzroči me bojnike<br/ >
leški mači da posijeku<br/ >
i od krvi druge rike<br/ >
kraj Nestera da proteku; 

  pače, da taj rijeka svudi<br/ >
napuni se i zajazi<br/ >
telesima mrtvijeh ljudi<br/ >
kijeh poljačka vlas porazi.

  Ali hoću unaprijeda<br/ >
da mâ ruka svijetom vrti<br/ >
i ona sama zapovijeda<br/ >
vrh života i vrh smrti.

  Čim mi cari štete svake<br/ >
i našega smo uzrok vaja, <br/ >
ki častimo ne junake<br/ >
neg hotime od saraja;

  i hoćemo, tko otprije<br/ >
služeć bludno dni provodi,<br/ >
s neprijateljim da boj bije<br/ >
i da vlada i gospodi.

  Mi, za uzmnožit veće zlata,<br/ >
ne gledamo nijedna ina,<br/ >
ter junačka što bi plata,<br/ >
sad je carska trgovina. 

  Ali trg se carski tjera<br/ >
i od trgovac namjesnikâ:<br/ >
zgone u vojsku skup pastijerâ,<br/ >
a plaćaju se od bojnikâ.

  Tim pastijeri iza stada<br/ >
vojevodam pod ovacim<br/ >
kako hoćeš da ikada<br/ >
udriti se smiju s junacim?

  Ne, ne, istočni bojni puci,<br/ >
začeo sam djela veća,<br/ >
a u ovoj sablji u ruci<br/ >
svijeta je udes, vaša sreća!

  Car Lesandro primogući<br/ >
u bremena starijeh ljeta,<br/ >
mlad kô i ja vojujući,<br/ >
dobi carstvo svega svijeta.

  A i Suliman car hrabreni,<br/ >
pradjed slavni moga djeda,<br/ >
sablju opasa vrsnik meni<br/ >
i vojskami zapovijeda. 

  Dva cara ova još odavna<br/ >
za izgled stavih željam mojim:<br/ >
njih ću slidit djela slavna,<br/ >
dokli vas saj svijet osvojim!

  Hrabrene su ove sprave;<br/ >
ja znam što ću i što je trijebi!"<br/ >
Prista i, pun želje od slave,<br/ >
stvari uzmnožne zače u sebi.

  Carska blaga nebrojena<br/ >
u Istok odnijet misô obraća,<br/ >
i pisma u kijeh šte se imena<br/ >
od svijeh vitez kijeh on plaća;

  a to da tuj, ne pazeći<br/ >
sipat pinez odsvudijere,<br/ >
ki uzmnože skup najveći<br/ >
od junakâ izabere;

  k janjičarom ter saviše<br/ >
vele veći broj iznova<br/ >
po izboru još ispiše<br/ >
od istočnijeh vitezova; 

  a i čete spahoglana<br/ >
dvakrat veće s tijem učini<br/ >
s nova skupa izabrana,<br/ >
s kim ih združi i sjedini.

  Neka se uzdom tom ukrote<br/ >
i poslušni unaprijeda,<br/ >
ne štedeći sve živote,<br/ >
lete gdi car zapovijeda.

  Jošte odluči u svôj volji,<br/ >
pod zakletvu paček reče<br/ >
tko se ukaže junak bolji,<br/ >
da čâs bolju prid njim steče,

  na vladanja carska svoja<br/ >
hteći samo da se uzvise<br/ >
ki dobiju čâs sred boja<br/ >
s neprijateljim rvući se;

  ter ne pjenez, blud i žene,<br/ >
negli sama krepos gola<br/ >
put od milosti i od scjene<br/ >
u carskoga bude stola.

  Blagodarstvom ovacijeme<br/ >
svemoguć se izit nada<br/ >
i u kratko prostrijet vrijeme<br/ >
s istoka se do zapada.

  Ovu odluku stanovitu,<br/ >
pod zakletvu i pod vjeru,<br/ >
najprije učini on očitu<br/ >
glavi od paša Dilaveru,

  s deset tisuć ki bojarâ<br/ >
u istočnoj skupnih strani<br/ >
lansku jesen mlada cara<br/ >
od poljačke sile obrani.

  Tim car pašu velikoga<br/ >
Husaina smaknu onada,<br/ >
a uzvisi slavno ovoga,<br/ >
da u sve mjesto carstvo vlada.

  Nu što njemu ne zataja,<br/ >
još i hodži svomu objavi<br/ >
i hadumu od saraja,<br/ >
bijelijeh vila crnoj glavi.

  Pak svakomu da se uzmúči<br/ >
misô ovoga dogovora,<br/ >
za koristan svjet odluči<br/ >
bogoljupstvom skrit ju zdvora.

  Zato glase prosu opeta<br/ >
i svakomu čini znati<br/ >
da grob sveca Mahumeta<br/ >
na Meci će poć klanjati;

  a otole put krajina<br/ >
pomorskijeh svrnut reče,<br/ >
sidonskoga emirina<br/ >
s odmetnicim da posiječe.

Osman