Osman/16. pjevanje


Šestnaesto pjevanje 

  U kraljeva, kô puk scijeni,<br/ >
nije života draga i slatka:<br/ >
sveđ su u pomnjah zamišljeni,<br/ >
ne imaju mirna časa kratka.<br/ >

  Trijebi je da bde noćna tminu<br/ >
i za onijeh se ki spe bude,<br/ >
za bezbrižnijeh da se brinu<br/ >
i za ispraznijeh misle i trude.<br/ >

  Mogući su svi s omrazom<br/ >
suproć njima sveđ nemilom,<br/ >
a nejaci hine obrazom<br/ >
a u srcu ih trpe silom.<br/ >

  Sve što ih veća kripos slavi,<br/ >
sve je veće tko ih navidi;<br/ >
a i čestitos po naravi<br/ >
ima zlobu ka ju slidi.<br/ >

  Tim ako su blage ćudi<br/ >
ter krvničku mrze želju,<br/ >
kô zločeste šlju ih ljudi<br/ >
među žene pod kudjelju.<br/ >

  To li se od njih pravda grli<br/ >
i pedepsa ne uzmiče,<br/ >
silnici se zovu vrli:<br/ >
krv pravednu na njih liče.<br/ >

  Ako štedjet blago haju,<br/ >
od lakomijeh stječu ime;<br/ >
to li slugam darivaju,<br/ >
razmetni su vidjet svime.<br/ >

  Puk je slijepac koji oči<br/ >
ne ima od svjeta i od razbora:<br/ >
za istinu laž svjedoči<br/ >
sred taštine i žamora;<br/ >

  sveđ nekrepak, nigda stavan,<br/ >
ljubi, mrzi, hoće i neće,<br/ >
trom, lijen, strašiv<br/ >
na pobune i na smeće;<br/ >

  sad mir žudi, sad boj ište,<br/ >
vazda hlepi na prominu:<br/ >
sad uzvisi koga tište,<br/ >
koga uzvisi, sad ukinu.<br/ >

  Ali kako tiho more<br/ >
vik po sebi ne uzrasti,<br/ >
dokli silni vihar s gore<br/ >
ne smuti ga svojom vlasti,<br/ >

  puk u bitju smernu tako<br/ >
uzdignut se vik ne smije,<br/ >
što na pomoć dmjenje jako<br/ >
moguće mu gláve nije.<br/ >

  S izgleda s tim ovoga<br/ >
svak tko vlada sad nauči
<br/ >
da nije se uzdat u nikoga,<br/ >
stvar velika kad se odluči.<br/ >

  Mao izide glas najprvi,<br/ >
ali u svačijeh usti rasti<br/ >
ter, čim odsvud većma vrvi,<br/ >
sve obujmi svojom vlasti.<br/ >

  A istina je riječ na svijeti<br/ >
da se zemlja kletvom klela<br/ >
da će otajstva sva pronijeti<br/ >
ka je čula i vidjela. <br/ >

  Ne znam kako, nu se zgodi<br/ >
da proćuknu se i proreče<br/ >
kô car u Istok vojsku vodi,<br/ >
da ju pogubi i posiječe.<br/ >

  Podiže se šapat tihi,<br/ >
usta sumnja, pomnja izide;<br/ >
svijeh popada strah zalihi,<br/ >
zamišljeni svi se vide.<br/ >

  Jedan drugom vitez sprva<br/ >
ovi potaj glas dorica;<br/ >
ali uzavre svak toprva<br/ >
i uzbuni se sva vojnica,<br/ >

  kad put Skudra čuše oni<br/ >
da na Crno snosi more<br/ >
car s poveljam i zakoni<br/ >
pisma, blago i šatore.<br/ >

  Bez ozira ovi onoga<br/ >
nagovara veće očito;<br/ >
bezakonja carska mnoga<br/ >
svak spovijeda glasovito. <br/ >

  Janjičarin stari pravi:<br/ >
„Ja ki stratih sva mâ ljeta<br/ >
slijedit s vojskam boj krvavi<br/ >
na sve četr strane od svijeta -<br/ >

  baštine one ke su bile <br/ >
mom junaštvu verna plata<br/ >
silom mi su se ugrabile,<br/ >
hrana je moja druzijem data.<br/ >

  Ja pod staros mrem od glada,<br/ >
a svodnici carskijeh bluda<br/ >
uživaju ono sada<br/ >
što bi uzdarje moga truda.“<br/ >

  Spahoglanim vapeć slidi:<br/ >
„Ja uz cara ki uzrastih<br/ >
u saraju u obzidi <br/ >
i svuda se plemstvom častih,<br/ >

  kô rob tamni i zločesti,<br/ >
dokle odsvud mi krv prokapa,<br/ >
na očitu podnijeh mjesti<br/ >
ružne udorce teškijeh štapa,<br/ >

  ne mareći car u sili,<br/ >
ka bi uzrok mom prikoru,<br/ >
kocrniti kruh pribili<br/ >
ki blagovah u svom dvoru.“<br/ >

  Jedan veli: „Donijeh caru<br/ >
glavu ubjena protivnika;<br/ >
ni u dostojnu primih daru<br/ >
čâs podobnu za bojnika.<br/ >

  Pače rug je tvorit htio<br/ >
tijem car isti bez potrebe,<br/ >
veleć: Da ti pogubio<br/ >
nijesi njega, on bi tebe.“<br/ >

  Drugi glasi: „Car sred kuća<br/ >
skrovno uhodi naša djela<br/ >
ter nam gozbe smeća i smuća<br/ >
s kijeh je družba svud vesela.<br/ >

  Ne naš aga noćno veće -<br/ >
bije nas obdan carska sablja;<br/ >
pjenez nam se crni meće,<br/ >
bijela i drobna jaspra ugrablja.“<br/ >

  Oni rasap općen mjeri,<br/ >
s koga pribjen svak bit ima,<br/ >
što gospodske svijetle kćeri<br/ >
za carice car uzima.<br/ >

  Priuzima drugi ovdira: <br/ >
„Biti i prošli mi smo veće!<br/ >
Car junake nove izbira,<br/ >
a nas starijeh siječe i meće.<br/ >

  Eto listja, koje iznutra<br/ >
došlo nam je iz saraja,<br/ >
da se kani do dva jutra<br/ >
put istočnijeh dignut kraja.<br/ >

  Ne krsma'mo sila jača<br/ >
da se s glavom carskom združi!<br/ >
Potlačimo ko potlača! <br/ >
udušimo tko nas duši!“<br/ >

  Oni skače i prilaga:<br/ >
„Da što čekamo unaprijeda?“<br/ >
Svi tad vape: „Sablja naga<br/ >
prijeti ubit nas svijeh bez reda!“<br/ >

  Jedan se opet diže i vika,<br/ >
sablju golu ter podire<br/ >
zovuć svakoga od bojnikâ<br/ >
proć poda nju zacić vire.<br/ >

  Bojnik svaki tad se puti<br/ >
i pod sablju s kletvom hodi,<br/ >
da bi imô od nje poginuti,<br/ >
ako se od zlijeh ne slobodi.<br/ >

  Vapijaše svaki ovako<br/ >
suproć caru buneć sile:<br/ >
sam Aliaga htjenje opako<br/ >
mrzi i sprave sej nemile.<br/ >

  Čim u njega, kô u svijeh glavu,<br/ >
zapazili svi se bijehu,<br/ >
mneć na hudu da i on spravu<br/ >
s njima će ustat u pospjehu,<br/ >

  ter nabunjen oko njega<br/ >
svak luk penje, sablju izmiče,<br/ >
on sred skupa osta svega,<br/ >
u ovi način ter pokliče:<br/ >

  „Ah, koja vas sad zasjena,<br/ >
vitezovi moji, zaslijepi,<br/ >
ter gubite od imenâ<br/ >
vašijeh svjetlos i glas lijepi?<br/ >

  Spomen'te se da ste oni<br/ >
vi bojnici stražu uzdanu<br/ >
na kijeh samijeh car nasloni<br/ >
i u kijeh nađe vernu obranu.<br/ >

  Ah, nemojte pocrniti<br/ >
slavu vašu, slavu moju,<br/ >
hteć nevernos carstvu otkriti<br/ >
u domaćem štetnom boju.<br/ >

  Naše štete i porazi<br/ >
nijesu toli sad velici<br/ >
vele veća da ne izlazi<br/ >
kletva svetoj carskoj slici,<br/ >

  koja veže sad jedino<br/ >
vaša oružja, svjete moje,<br/ >
da u svako vrijeme smino<br/ >
u vernosti krepkoj stoje. <br/ >

  Ni nahodim još razloga<br/ >
ki će učinit da se ganem<br/ >
da, er car neće svjeta moga,<br/ >
ja mu protiv zato ustanem.<br/ >

  Ja rob jedan, ki obećah<br/ >
tvrdom kletvom za nj umrijeti,<br/ >
u pogubah i u smećah<br/ >
da mu se ištem smrtno oprijeti?!<br/ >

  Nije zakona vrh onoga<br/ >
ki zakone stavlja i daje; <br/ >
što car hoće, trijebi od toga<br/ >
da samiren svak ostaje.<br/ >

  U njegovoj ruci je stalo<br/ >
pomilovat tebe prije;<br/ >
od njega ti sve se dalo: <br/ >
on ti uzima što tve nije.<br/ >

  Druzijem uze što da tebi,<br/ >
za dat druzijem, tebi uzima;<br/ >
tijem žalovat nije se trijebi:<br/ >
car u volji zakon ima!<br/ >

  Teške udorce podnijet muka<br/ >
bi junaku plemenitu,<br/ >
ali zato huda odluka<br/ >
plesat vjeru temeljitu.<br/ >

  Gospar svaki slugu svoga<br/ >
bez bojazni smije udriti,<br/ >
a bojat se cjeća toga<br/ >
od roba će car čestiti?<br/ >

  Plemstvo naše, znamo dobro,<br/ >
od milosti carske ishodi: <br/ >
iz gora nas za se je obrô<br/ >
u kojijeh se svaki rodi.<br/ >

  I gorani, iza stada<br/ >
kijeh car dvorom svijem pomili,<br/ >
suproć carskom stolu sada <br/ >
propinju se skupni u sili?<br/ >

  Ni ti komu ne bi dara<br/ >
za hrabrena djela u boju<br/ >
mož s razlogom panjkat cara:<br/ >
držan mu si glavu tvoju!<br/ >

  Carska milos sama vîsi<br/ >
koga hoće od bojnikâ,<br/ >
a što činiš, držan ti si,<br/ >
i što činit mož do vika.<br/ >

  Tko dat može zakon novi<br/ >
tomu ki inijem zakon dava?<br/ >
Car je sam car - mi robovi:<br/ >
mudar bitje sve poznava.<br/ >

  Ali što čuh ja opeta?<br/ >
Jes ko tužbe još uzmnoži, <br/ >
jer car sveca Mahumeta<br/ >
zakon bljusti hoće i božji.<br/ >

  Sveta vjera ka nas vlada<br/ >
pit nam vino brani svudi;<br/ >
i nećemo zato sada<br/ >
da nas pravda carska sudi?<br/ >

  Nu, bojniče ki na platu<br/ >
crnijeh pinez tvoriš tužbu -<br/ >
ili u mjedu, ili u zlatu,<br/ >
ti si plaćen za tvu službu.<br/ >

  Zaglavi se najposlije<br/ >
da smo u mnogoj mi pogubi,<br/ >
što ovi, jakno nijedan prije,<br/ >
car uzimlje svijetle ljubi.<br/ >

  Mi robovi da li svoji<br/ >
dostojni smo carskijeh kćeri,<br/ >
a car, pod kijem vas svijet stoji,<br/ >
pastjericom da se vjeri?<br/ >

  Ali što sam ja razložit<br/ >
sad uzeo s vami veće? <br/ >
Koliko je car uzmnožit,<br/ >
tko ne pozna, tko rijet neće?<br/ >

  Zabranjeno što je caru,<br/ >
ki na volju svijetom vlada,<br/ >
Otmanovu sablju staru <br/ >
čim na bedri paše sada?<br/ >

  On od djedâ i pradjedâ<br/ >
u Istoku carstvo hrani;<br/ >
kô car pravi zapovijeda,<br/ >
ne kô silnik, u ovoj strani.<br/ >

  Da je oteo on slobodu<br/ >
u koj smo se mi rodili,<br/ >
mene biste vojevodu<br/ >
suproć njemu svi primili.<br/ >

  Bez ozira ja bih prvi<br/ >
podro sablju britku golu,<br/ >
i njegovom plakô krvi<br/ >
mu slobodu na svom stolu.<br/ >

  Ni bi ustavit mogli uvike<br/ >
sve me sile da mu ne dam<br/ >
môm desnicom smrti prike,<br/ >
na očiju da smrt gledam;<br/ >

  er tko rodni grad svoj ljubljen<br/ >
oslobodit ište i haje,<br/ >
ili ubije ili je ubjen,<br/ >
u jednakoj slavi ostaje.<br/ >

  Nu čim jaram nam na vratu<br/ >
nije ki starijem nije nam bio,<br/ >
slobodu iskat nepoznatu<br/ >
opako bih odlučio.<br/ >

  Er nije drugo protiviti<br/ >
carskoj volji negli objavit,<br/ >
gdje stoluje car čestiti,<br/ >
htjet tî silom car se stavit,<br/ >

  ter nevjeran i odmetan <br/ >
kažući se carstvu tako,<br/ >
i prikoran bit i štetan<br/ >
čineć hudo i opako.<br/ >

  Ah, junaci moji mili,<br/ >
gnjev nesvijesni ustavite!<br/ >
Ne srnite slijepi u sili!<br/ >
Kud prešite? što činite?<br/ >

  Drugo donijet nabuna ova<br/ >
ne može vam neg sramotu,<br/ >
dočim svaki š nje osnova<br/ >
vječni prikor svom životu.“<br/ >

  Jak ne dmjenje od sjevera<br/ >
kad zapjeni sinje more,<br/ >
sila silu dočim tjera,<br/ >
vali uzrastu kako gore,<br/ >

  tako uzbuča vas puk oni<br/ >
na besjede age verna;<br/ >
teku, srnu svi smioni,<br/ >
puni gnjeva neizmerna.<br/ >

  S golom sabljom u desnici<br/ >
skaču u bijesu nesvijesnomu;<br/ >
psuju, prijete svikolici<br/ >
vojevodi hrabrenomu,<br/ >

  vapijući: „Ili brže<br/ >
htjej što hoće vojska ostala, <br/ >
ili ti se splesa i vrže<br/ >
ispod sablje glava pala!“<br/ >

  Ali se aga ne pripada;<br/ >
pače misleć o svôj časti,<br/ >
vika: „Usred Carigrada<br/ >
vaša glava prije će pasti!<br/ >

  Nu u vašoj da svevolji<br/ >
već ne gledam me prikore,<br/ >
ostavljam vas pri nevolji:<br/ >
spomenuli me govore!“<br/ >

  Vapije vojska: „Mi nikako<br/ >
protiv caru nijesmo ustali<br/ >
neg proć onijem ki su opako<br/ >
dijete mlado svjetovali.<br/ >

  I u to nije od potrebe <br/ >
provodičtvo tvoje nami;<br/ >
bjež' ti kud hoć! Dobri sebe<br/ >
obraniti mi smo sami!<br/ >

  Nu udugo neć uteći<br/ >
od ovijeh našijeh sila!“<br/ >
I ovdi za njim hrli u smeći<br/ >
tisknuše oblak ljutijeh strila.<br/ >

  Zatim vojska nabunjena<br/ >
pođe u skupu u jedinu<br/ >
gdi bi crkva posvećena<br/ >
Znanju od Oca, Božjem sinu;<br/ >

  nu u vazetju Carigrada<br/ >
i izgubljenju crkve ove<br/ >
osta ime, ter i sada<br/ >
Sofija se mečet zove. <br/ >

  Pred mečet se ovi skupi,<br/ >
ter iz jutra do večera<br/ >
skupno vika, skladno upi:<br/ >
„Daj nam pašu Dilavera<br/ >

  i učitelja hodžu š njime,<br/ >
jer ti opak nauk dava,<br/ >
s crncom ki je ženam tvime<br/ >
straža i od hadum svijeh glava,<br/ >

  s mudrijega neka svjeta,<br/ >
kad nam budeš pogodio,<br/ >
i ti ostaneš car opeta,<br/ >
kako nam si i prije bio.“<br/ >

  S ovijem riječim da prid cara<br/ >
Jahija pođe, oni htiše,<br/ >
i njihova poklisara<br/ >
pod silu ga učiniše.<br/ >

  Velikoga zakonjaka,<br/ >
od Turaka 'mufti' zvana,<br/ >
on mjesto ima, ali paka<br/ >
ta čâs druzijem bila je dana. <br/ >

  Tim trajaše sam na domu<br/ >
svijeh pokonjijeh ljeta dio,<br/ >
kad je skupu odmetnomu<br/ >
van usiljen izit bio.<br/ >

  U veseloj pirnoj slavi <br/ >
nahođaše car tada se,<br/ >
čestit, miran, pun ljubavi,<br/ >
s tri ljubovce lijepe uza se.<br/ >

  Ali u smeći na onu stranu<br/ >
gdi ču vojsku skoči ureda,<br/ >
ni se prignu, ni se ganu<br/ >
s punijeh prijetnje njih besjeda,<br/ >

  misleć da bi carska bila<br/ >
vlas nejaka i prikorna,<br/ >
kad bi vrh nje gospodila<br/ >
volja od puka rogoborna.<br/ >

  Jahija se starac tada<br/ >
u priklonstvu otkri njemu<br/ >
i, što vojska usred grada<br/ >
vapijaše, skaza sve mu,<br/ >

  veleć: „Care svemogući,<br/ >
prosti, ako rob tvoj smije<br/ >
otkrit strašni plam gorući<br/ >
ki oko glave tve se vije;<br/ >

  zašto, ako se ne ugasi <br/ >
samom krvi tvijeh svjetnika,<br/ >
tvomu carstvu prijeti i glasi<br/ >
rasap vojska svakolika.<br/ >

  Ja vik ne imam zatajati<br/ >
što pogubu carstvu nosi;<br/ >
velikoga vezijera ti,<br/ >
hodžu i od crnac agu prosi.<br/ >

  Ja sam poslan cića toga:<br/ >
svi ovo ištu, svi ovo prave;<br/ >
a ovo grla ovdi moga <br/ >
pod tvom sabljom i me glave.“<br/ >

  Jahija prista, a car, gore<br/ >
smeten buduć s te poruke,<br/ >
u kratke mu odgovore<br/ >
skaza ovako sve odluke.<br/ >

  On pokliče: „Carstvo meni<br/ >
sabljom stari moji dobiše,<br/ >
i tko drugi car bit scijeni<br/ >
vrhu mene, misli odviše.<br/ >

  Tim ustup'te, rec', nazada,<br/ >
njegda verni i uzdani,<br/ >
neposlušni moji sada<br/ >
janjičari, spahoglani!<br/ >

  To li vas je krvi želja,<br/ >
želju upijte srca prika<br/ >
ne carskijeh prijatelja<br/ >
negli carskijeh protivnika!“<br/ >

  Ovdi umuča, već istino<br/ >
scijeneć s ove zapovijedi<br/ >
da slijediti neće ino,<br/ >
kô taj večer i ne slijedi.

Osman